Skip to main content

Full text of "Anicii Manlii Torquati Severini Boethii de consolatione philosophiae libri quinque: Ex editione ..."

See other formats


Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing tcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laigc amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct andhclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you arc doing is lcgal. Do not assumc that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offcr guidancc on whclhcr any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite seveie. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http : //books . qooqle . com/| 



AtY Qf^ 







• • 






A- 



VICII MANLII TORQUATI SEVERINI 



BOETHII 



^; l \ ^ 7 



DE CONSOLATIONE PHILOSOPHIiE 



LIBRI QUINQUE 



EX EDITIONE VULPIANA 



CUM NOTIS ET INTERPRETATIONE 



IN USUM DELPHINI 



VARIIS LECTIONIBUS 



NOTIS VARIORUM 



RECENSU EDITIONUM ET CODICUM 



ET 



INDICE LOCUPLETISSIMO 



ACCURATE RECENSITI. 



T 



LONDINI ; 

CURANTE ET IMPRIMENTE A. J. VALPY, A. M. 



1 



m 



c / - 



! O 






CONSPECTUS 



EORUM QUiE HAC EDITIONE 



CONTINENTUB. 



Pbtri Callyi Epistola Serenissimo Delpbino 
Petri Bertii Praefatio 

Boethii Vita, JaL Martiano Rota scriptore 
Testimonia de Boethio et ejus Scriptis 
Boethii De Consolatione Philosophias lab. i. 
Lib. II. 

■ Lib. III. 

■ Idb. IV. 

— Lib. V. 

Pnlmanni De Metris Boethianis Libellus 
NoTiE Variorum in lab. i. De ConsoL Pbiloso 
phias .... 

— Lib. II. 

— lab. III. 

— Idb. IV. 

— — Lib. V. 



1 

4 

31 

39 

57 

149 

224 

309 

368 

412 

421 
454 

482 
522 

548 



NoTiTiA LiTERARiA de Boethio 559 

Recensus Codicum Mss. Boethii qui in Biblio- 

thecis Britannicis asservantur 575 

Indbx . i 



2 EPISTOLA. 

' mationem : hic pridem a Philippo Pulchro Galliarum Rege, 
literarum literatorumque amantissimo Principe, honorifi- 
centissime exceptus, prope domesticus est, aulicorumque 
morum tam gnarus, quam ab Aulicis notus. Illi profani, 
nuUa, nisi quam forte a novis interpretibus acceperunt, 
pietate commendantur : hic sacer, Christiana Martyris 
splendidius, quam Romana Patricii micat purpura. Illi in 
uno duntaxat dicendi genere versati, aut solutam sine 
stricta, aut strictam sine soluta orationem habent: hic utri- 
usque sermonis scientissimus, ut persuadet orator eloquens, 
sic poeta suavis delectat. Illi Musis mollioribus inspirati, 
suis sententiis si non laedunt, laesam ostendunt mentem, 
quam sanare nequeunt : hic, docente severiori Philosophia, 
perturbationes, errorum vitiorumque causas, ita detegit, 
ut ad mentis salutem multum conferre posse videatur. 

Si vero Auctor ille faciles ad Te habuerit aditus, Serb- 
NissiME Drlphine, majorcm doctrinae virtutisque acces- 
sionem se sperabit facturum, non solum in Te, sed in om- 
nibus etiam adolescentibus, ad quos, velut a capiti^ ad 
membra, regiae Tuae institutionis forma derivatur. 

Magnum quidem est, Te Geographiam, Ghronologiam, 
Historiam tam profanam quam sacram, eximia Latinitate 
cumulatas perfectissime callere: sed longe majus, illius, 
quam insitam habes cum de Te, tum de Deo notitiae philo- 
sophicum, quod Boethius hic suggerit, accipere incremen* 
tum : illae etenim priores disciplinae huic posteriori, non 
secus ac mancipia dominaB famulantur. Hac informatione 
Princeps tanto altius populos supereminet, quanto sui 
conscius, Conditorisque intelligens, divitiis, honoribus^ vo- 
luptatumque illecebris, quibus regale solium circnmfundi 
solet, contemtis, et humiliores de semetipso et sublimiores 
de divina majestate concipit sensus. Non omittendse erant 
eae, quae animo Tuo vere regio impressae sunt, artes inge- 
nuae : sed illa, quam Boethius inspirat, humanae divinseque 
naturae notitia Tibi omnino necessaria videtur : suis etiam 
sceptra non carent miseriis, quibus philosophicum illud 
Consulis Rotnani remedium utililer potest adbiberi. 



EPISTOLA. 3 

Quamyis antem augustum Tuum genus^ et praestantissi- 
ma Tua eruditio Te adeo evexissent, nt aureus hic liber 
magno Tibi deinceps usui esse non posset ; grande tamen 
Tuum Delphtni decus id a Te videtur postulare, illum ut 
librum Tibi legi cures ; cum alias ob causas, tum maxime^ 
ut Boetbius Gallicis Academiis, a quibus pari^ qua olim a 
Romanis mcenibus^ injustitia dudum exulavit, Tuo regali 
exemplo restitaatur : turpe nimirum regno Christianissimo 
sacnim hunc doctorem Virgilio, Ciceroni, Aristoteli, cete- 
risque religionis Christianse hostibus postponi, eqque ma- 
gis, qnod ille non intelligendi solum, sed etiam dicendi gra- 
vissimus auctor et magister nostras Christianorum scholas 
affluentibus doctrinarum omnium copiis ditaverit. Gram- 
maticam, fugata barbarie, sanctos fabiilarum usus docuit : 
Rhetoricam lectissimis verbis verissimisque sententiis oriva- 
vit: Philosophiam obscuritate liberatam ita excoluit, ut 
quicumque huic parere voluerit, is omne aetatis tempus 
possit sine molestia transigere. 

Patere ergo, Serenissime Delphine, virum pariter 
nobilem, doctum, et sanctum Regiam ingredi, ceteris auc- 
toribus Tuis annumerari, et inter illas, quas in literis felici- 
ter consumis, operas Tibi audiendum proponi : sanctitatem 
hic cum doctrina, utramque cum nobilitate sic animadvertes 
coDJunctam, ut quicquid ibidem erit obvium, id augusta 
Tua haud indignum origine, et ad Tuam scientiam augen- 
dam et ad coronam aeternam, cui reges omnes studere de- 
bent, consequendam conducere plurimum possit. 

Cadomi, Kal. Novemb. 

A.D. MDCLXXLX. 



^ 



AD GENEROSiE INDOLIS, 



PRISCiEQUE NOBILITATIS JUVENEM, 



D. RUTGERUM BOETZELERIUM 



AB ASPEREN, 



LIBERI BARONIS ASPERANI FILIUM, 



PETRI BERTII 



PRiEFATIO. 



LiRRos Anicii Manlii Torquati Severini Boethh 
DE CoNSOLATioNE PHiLosoPHiiE, quos in tanta dignati- 
one viri eraditi semper habuerunt, ut in illis legendis, enar- 
randis, recensendis, evulgandis, laudem non exiguam posi- 
tam existimarent, (scripsere enim in eos ex antiquioribus 
Albertus Magnus, et Thomas Aquinas: Deus bone, qui 
viri, et quanti ! post illos Rodulphus Agricola Frisius, et 
Joannes Murmellius Ruremundanus, ac nuper admodum 
Joanncs Bemartius, et Theodorus Sitzmannus :) libros i^i- 
tur Boethii de Consolatione Philosophise miper a me pub- 
licis lectionibus in Academia explicatos, tibi inscribo, Ju- 
venis Nobilissime : exigunm mole munus, sed ingens pon- 
dere. Etsi enim brevitati ipse quondam studuerit Boethius, 
brevitatemque operis contractiorem adhuc fecerit typographi 



P. BBRTII PRiBPATia. 5 

nostri solertia : tamen ubiqae adhuc effulget magnum illud 
et ccelo affine ingenium. Certe inter posterioris aevi scrip- 
tores Grsecos pariter ac Latinos, nemo fuit in omni genere 
sapientise Boctliio nostro par. Philippum Pulchrum Fran- 
corum Regem constat tanti hos libros fecisse, ut quamvis 
ipse Latine intelligeret^ tamen pro beneficio habuerit quod 
ipsi Joannes Magdunensis, poeta (ut tunc ferebant tem- 
pora) eruditus, eos Gallice a se redditos^ inscripsisset : 
asservaturque ejus operis exemplar adhuc hodie Lutetise in 
Bibliotheca Augustinianorum. Merito autem auctorem 
istum tanti fecit magnus Rex. Nihil quippe in eo non est 
eximium. Religionem spectamus? Christianus est, et 
quidem, inter Christianos^ fidei Orthodoxae sectator atque 
assertor. Patriam? Romanus. Dignitatem? Patricius, 
Exconsul Ordinarius, Exmagister Officiorum. Familiam? 
Anicius, Manlius, Torquatus^ Severinus^ Boethius. Studi- 
um et vitae genus ? Logicus acutissimus, Theologus gra- 
vissimus^ Mathematicus solertissimus, Mechanicus artifi- 
ciosissimus^ Musicus suavissimus : adhaec Orator et Poeta 
optimus. Dictionis modum? ITtroque in genere, fuso pa- 
riter et numeris astricto^ egregins; sed in hoc praecipue 
excellens. Argumentum scriptionis ? Id vero est Conso- 
latio in rebus adversis^ quod ille argumentum tractavit in 
carcere Ticinensi, cum jussu Theodorici Ostrogothi, Regis 
Italiae, captivus illic detineretnr, ubi etiam postea resecto 
capite vitam finiit ; suntque huic tractationi multa alia ca- 
pita annexa, de Summo Bono, de Malo, de Fato, Provi- 
dentia, Concordia liberi arbitrii cum praescientia divina, 
aliaque. Usum? Solus hic auctor sufficere potest compo- 
nendis controversiis omnibus quibus hoc teropore multorum 
ingenia agitantur. 

f Sed priusquam ipsum inspicias operis contextum, viden- 
tur mihi praemittenda quaedam quas huic nos^ae tractationi 
lucem aliquam possunt affundere. Principio igitur illud 
occurrit; plures olim fuisse Boethios: nam et Stoicum 
quendam nominat Laertius in Vita Zenonis ; et Epicureum 
Plutarchus loquentem facit in Symposiacis» et Cretensem 



6 P. BBRTII 

alium citat Galenus Aristotelis stttdiosum^ virum consula- 
rem : noster quoque iste in Commentario in Porphyrium^ 
quendam nominat Boethium Philosophum, citatum pridem 
ab Ammonio et Simplicio. Patrem quoque Boetbii nostri 
Boethium appellatum fuisse suspicio est, sicut postea li- 
quebit. Sed nostrum istum ab aliis omnibus distinguunt 
adjecta nomina : vocatar enim Anicius, Manlius» Torqua- 
tos, Severinus : adduntur tituli ex honoribus in Bepublica 
gestis^ Exconsul Ordinarius, Exmagister Officiorum^ Vir 
Clarissimus, et Illustrissimus. 

Sed unde tot unius hominis nomina? Fuit illius sasculi 
moribus receptum nt praestantes viri nomen suum ad alios 
transmitterent. Haec res tot Antonios inter Caesares dedit, 
tot Aurelios, Severos, Flavios, Valerianos, Valentinia- 
nos, Cpnstantas, Constantios, et Constantinos : tot longa 
serie Othones, Henricos. Putaverunt enim gratain vulgus 
nomina commendatienem personis afferre posse. Video 
etiam assumta interdum nomina excellentinm virorum ab 
iis qui extra familiam erant. lUius ergo temporis more 
factum est, ut noster iste Anicius, Manlius, Torquatus, Se- 
verinus, Boethius vocaretur, abavi, proavi, patris nomini* 
bus conjunctis. 

Primum ergo nomen referendum est ad Anicios, quorum 
genus antiquum et nobile non uno loco praedicat beatus 
Hieronymus. Emicuit autem inter eos prae ceteris Boethii 
nostri atavus, Anicius Sextus Petronius Probus, cujus 
frequens est et honorata mcntio apud Ammianum Marcel- 
linum, Ausonium, Symmachum, inque Codice Theodosia- 
no. Gessit enim consulatum cum Gratiano Imperatore, 
anno Christi cgglxxi. idemque, cum in Italia Praetorio 
Praefectus esset, provincias Insubriam, JSmiliam, atque Li- 
guriam cum insignibus consularibus Ambrosio (ei qui postea 
Mediolanensis EccIesiaB Episcopus factus est) admini- 
strandas dedit. Qui Hieronymum et Augustiiium legunt, 
offendunt crebra Aniciorum familiae elogia. Claudianus 
non dubitat illam ceteris omnibus Romaa viventibus nobili- 
tate praeferre : 



PR^FATIO. 7 

Qaemcuinqne requires, 
Hac de stirpe vimm^ certum est de Consule nasci. 
Per fasces numerantur avi, semperque renata 
Nobilitate virent^ et prolem fata seqmmtur, 
Continuum simili servantia lege tenorem. 
Nec quisquam procerum tentat, licet mte Tetitsto 
Floreat, et claro cingatur Roma Senatu, 
Se jactare parem. 

Fuere autem Anicio Sexto Petronio Probo filii duoy Pro- 
binus et Probus : filia unica, Tnrriana Anicia Juliana^ quae 
nupta Qninto Claudio Hermogeniano Olybrio, mater fuit 
Demetriadis, Cbristianorum Rhetorum pra&coniis decanta- 
tissimae vii^inis, utpote cujus in laudibus praedicandis cer- 
tatim laborarint Pelagios Monachus, Uieronymus Presby- 
ter, Augustinus Episcopus, et post illos Prosper quoque 
Aquitanicus: quemadmodum matrem Julianam viduam 
celebramnt idem ille Pelagius, Hieronymus^ Augustinus. 
Hieronjrmi ad Demetriadem verba de gente Anicia hsec 
sunt : ' Scilicet nunc mihi Proborom et Olybrioram clara 
repetenda sunt nomina, et illustris Anicii sanguinis genus, 
in quo aut nullus aut rarus erit qui non memerit consula- 
tum. Proferendus Olybrius, virginis nostrae pater, quem 
immatura morte subtractum Roma congemuit.' Uxor Ani- 
cio illi fuit Faltonia Proba, dicta quoque ipsa Anicia, Con- 
sulis uxor, Consulum filia, Consulum mater, mulier eru- 
dita, cujus hodieque extat Cento Virgilianus. Honores 
illius quem dixi Anicii, indicant auctores a me citati ; sed 
inprimis crebrae inscriptiones Romae : unam tibi hoc tem- 
pore in medium proferemus, ex basi statuae ipsi positae a 
filiis Probino et Probo : 

SEXTO. PETRONIO, PROBO. VIRO. CL. PROCONSVL. AFRI- 

C^. PRiEFECTO. PRifiTORIO. QVATER. ITALIiE. ILLYRICI 

AFRICiE. GALLIARVM. CONSVLI. ORDINARLO. PATRI 

CONSVLVM 

ANICIVS. PI^OBINVS. VIR. CL. 

CONSVL. ORDINARIVS. BT. ANICIVS. PROBVS. VIR. CL. 



8 P. BERTIt 

QViESTOR. CANDIDATVS* FILII. MVNVS. SINGVLARI. RE- 
LIGIONE. DEBITVM. DEDICARVNT 

Cai similis etiam alia insciiptio conspicitur, posita ab Her- 
mogeniano Olybrio^ et uxore Anicia Juliana. 

Praecipuum autemfamilise Aniciad decus fuit, quod Christi 
fidem amplexa^ multis aliis Romde exemplum dedit dese- 
rendi Gentilismi. Prudentius : 

Fertur enim ante alios generosus Anicius urbis 
Illustrasse caput. Sic se Roma inclyta jactat. 
Quin et Olybriaci gentisque et nominis hseres^ 
Abjectis fastis, palmata insignis ab aula, 
Martyris ante fores Bruti submittere fasces 
Ambit, et Ausoniam Christo inclinare securim. 

Spectatur Romae adhuc Anicii Petronii et Faltonise 
Probae sepulcrum, adeo magnificum^ ut vix aliud splendi- 
dins credatur in ea urbe extare. Ejus inscriptionem unam 
carmine factam^ quia id meretur, et quia ad Anicise gentis 
gloriam facit^ apponam : 

Sublimes quisquis tumuli miraberis arces, 

Dicas^ quantus erat qui Probus hic situs est! 
Consulibus proavis soceroque exconsule major^ 

Quod geminas consul reddidit ipse domos. 
Praefectus quartum toto dilectus in orbe^ 

Sed fama emensus quicquid in orbe hominum est. 
^ternos^ heu^ Roma^ tibi qui posceret annos, 

Cur non vota tui vixit ad usque boni ? 
Nunc cum sexdenos mensis suspenderet annos> 

Dilectas e gremio raptus in asthra Probae. 
Sed periisse Probum meritis pro talibus absit 

Credas, Roma^ tuum : vivit^ et astra tenet. 
Virtutis^ fidei^ pietatis^ honoris amicus, 

Parcus opum nuUi^ largus at ipse fuit. 
Solamen tanti conjunx tamen optima luctus, 

Hoc Proba sortita est^ jungat ut uma pares. 



PRiBFATIO. 9 

Felix^ heu nimium felix ! dum vita maneret, ' 
Digno juncta yiro^ digna simul tumulo. 

Atqui hic quidem Anicius atavus fnit nostri Boethii. 
Filii istius Anicii» ut ante diximus, fuere Probus et Pro- 
binus> quorum ille^ Boethii nostri abavus, tanta fuit per 
orbem universum virtutis fama^ ut Persse duo potentissimi 
et sapientissimi, teste PauIIino in Vita beati Ambrosii^ Ro- 
mam venerint ipsius videndi ac salutandi gratia. 

Hujus Probi filia nupta fuit Manlio Theodoro^ quem 
codices quidam Mallium vocant: et quia gens Manlia 
Torquata fuit> eo factum est ut Boethius noster dictus 
fuerit Anicius Manlius Torquatus. Fuit autem Manlius 
iste Boethii nostri proavus : eumque Fasti Consulem sig- 
nant cum Eutropio. Ejusdem Manlii memoria extat apud 
Augustinum^ qui matrem suam Monicam alloquens, * His/ 
inquit^ * temporibus (ut omittam ceteros) vir et ingenio^ et 
eloquentia^ et ipsis insignis muneribus fortunae, et^ quod 
ante omnia est^ mente praestantissimus, Theodorus^ quem 
bene nosti, id agit ut et nunc, et apud posteros, nullus ho- 
minum de literis nostrorum temporum jure conqueratur.' 
Ejnsdem Manlii consulatum luculento carmine Panegyrico 
celebravit Claudianus^ cujus in extrema parte^ ubi vota 
sua exponit pro gente Manlia^ quasi de Boethio nostro 
vaticinatur. Sic enim canit : 

Consul per populos^ idemque gravissimus aUctor 
Eloquii^ duplici vita subnixus, in sevum 
Procedat^ pariter libris fastisque legendus. 
Accipiat patris exemplum, tribuatque nepoti 
Filius^ et coeptis ne desit fascibus ha^.res. 
Decurrat trabeata domus, tradatque secures 
Mutua posteritas; servatoque ordine fati 
Manlia continuo numeretur Consule proles. 

Adhaesit autem Genti Manliae Torquatorum nomen^ ex ^ 
quod Titus Manlius L. F. A. N. Imperiosus, Sulpicio Dic- 
tatore tribunum agens militum, Gallum provocantem sin- 



10 P. BERTII 

gulari certamine prostravit, corporeque ejus ab omni alia 
vexatione intacto, unum torquem abstulit, eoque se induit, 
ut est apud Livium. Sic igitur Boethius noster ab atavo 
nomen habet Anicii^ ab avo Manlii Torquati. 

SeVerini nomen unde tractum sit, video dnbitari. Sunt 
qui ex gentis Manlias severitate illud petitum existiment. 
Constatque, severam inprimis atque imperiosam hanc 
familiam fuisse. L. Manlius Titum filium snum, qui postea 
Torquatus dictus fuit^ rus ab hominum conversatione rele* 
gavit : idem Dictator tanta severitate delectum habuit, ut 
Imperiosi nomen retulerit. Ipse T. Manlius Torquatns, 
filium suum^ quod provocatus a Greminio Metio, duce Tus- 
culanorum, ad dimicandum se ignaro descenderat, abripi a 
lictore, et in modum hostiae mactari jussit^ satius judicans» 
patrem filio forti/ quam patriam militaris disciplin8& exem- 
plo carere : quo quidem facto Manlius usque adeo invisum 
se atque exosum juventuti Romanse effecit, ut ipsi de La- 
tinis, Campanis, Sidicinis, Auruncis triumpfaum agenti 
nemo adolescens nobilis obviam processerit. Ad banc 
severitatem respexit Virgilius, cum scripsit : 

sdBvumque securi 
Aspice Torquatum. 

L. quoque Manlius Torquatus, is qui Consul cum Cnseo 
Octavio fuit, filium suum, accusatum a Macedonum legatis 
quod in praetura sua*provinciampecunia spoliasset, vetuit 
in conspectum suum prodire,negans eum videri tali ingenio 
fuisse quales ejus majores fuissent : quam quidem notam 
filius tam acerbe tulit, ut eadem nocte se laqueo interemerit. 
Ab hac igitur Manliat; gentis severitate credunt quidam 
Bocthium uostrum dictum fuisse Severinum : quibus tamen 
ego astipulari non possum: eo quod nusquam videam 
cognomen istud genti Manliae tributum: nam Imperiosos 
quidem Manlios Icgo, Severos aut Severinos non lego. Et 
quia Severinorum familiam nobilem tunc temporis fuisse 
constat, quae tamen non^erit gentis Manliae, malo ego ad 
Severinos illos nomen istud referre. Fuerunt autem hoc 



VRMFATIO. 11 

nomine Consides plnres Fastis notati, snb imperatoribus 
Leone et Zenone. Ac fieri potest^ nt vel Manlii Theodori 
filia Severino alicai nupta' fuerit^ avo nostri Boetbii, vel 
filius Manlins adoptione transierit infamiliam Severinorum» 
ex quo natus sit Boetbius» nostri Boetbiipater ; is qui cum 
Prsefecturam gereret Praetorii^ a Valentiniano Imperatore 
una cum Miio Patricio innocens in palatio interfectus est 
Hic ille est cujus mentionem facit in Cbronico suo Cassio- 
dorus : * Mims/ inquit, * Patricius in palatio manu Valen* 
tiniani Tertii Imperatoris extinctus est^ Boetbius vero 
Praefectus Prsetorio amicis ejus circumstantibus interemtus/ 
Hsec refert Cassiodorus ad consulatum iEtii et Studii: 
qui incidit in annum Cbristi ccgclv. quo ipso anno Boe- 
tbius noster natus esse creditur. Eodem anno Fl. Anicius 
Petronius Maximus, qui Valentinianiim^ justo uxoris ab 
ipso vitiatae dolore ardens^ occidit, ejusque contra uxorem 
Eudoxiam stupravi^ et imperium sibi vindicare conatus 
esty a Genserici militibus interemtus occubuit. 

Referenda sunt igitur ad Boetbii majores» a quibus 
petita sunt, ista nomina : Anicii, ad Anicium Petronium 
Probum atavum ; Manlii Torquati^ ad Manlium Tbeodo- 
mm proavnm ; Severini, ad avum Severinum ; Boethii» ad 
patrem Boethium. Duravit vero etiam post Boetbii et 
Tbeodorici obitum Aniciorum gens : Justinus enim et Jus- 
tinianus Imperatores Anicii dicti sunt : fratrem quoque 
Justiniani, nomine Germanum^ ait Jordanes, ducta Mal- 
basuenta» Witigis Gotbi vidua^ Aniciorum gentem cum 
Amala stirpe conjunxisse. 

Praenomen Boethii nulli libri praeferunt. Mibi dubium 
non est, praenomen ipsi fuisse Fiavii, ita enim vocari video 
in Actis Ecclesiasticis, quae sic babent: 'FI. Boetbio 
V. C. Consule, die ii i. Iduum Martiarum^ in Basilica Con- 
stantiana^ residente venerabili viro, Papa Felice/ &c. Quae 
verba ad primum Boethii Consulatum referenda sunt. 

Floruit autem Boethius noster Theodorici Amali Regis 
Ostrogothi temporibus. Hic ill^ est TbeoddWcus Tbeode- 
miri filius, qui delatum sibi a Zenonc Imperatore ItaliaD 



12 P. «ERTII 

regnam, qaod tanc qaidem Odoacer Herulus occupaverat, 
cum ingentibus Ostrogothorum copiis invasit^ ipsoque inter- 
fecto, regni Gothorum in Italia sedem Ravennae fixit, atque 
inde toti Italiae et Siliciae jus dixit, rescripta sua quaqua- 
versum mittens^ quorum magnam partem M • Aurelius Cas- 
siodorus libris suis Variarum inseruit. 

Fuit autem tempestas illa gravis admodum Romanae 
urbi : nam inter tot magnos et prsestantes virbs^ quos adhuc 
habebat Respablica^ optimus quisque dignitatem Imperii 
et majestatem summam alio translatam tacite indignabatur. 
Imperatoris enim sed^m aulamque habebat Constantino- 
polis, quse tunc nova Roma dicebatur. Italiam vero om- 
nem occupatam primum a Vandalis, postea ab Herulis^ 
tenebant tunc Gothi, qui regni sui sedem non Romae^ sed 
Ravennae posuerai^t. Una in tanto dignitatis naufragio 
supererat tabula^ Consulatus : sed et is quoque altera parte 
«rat imminutus^ cum a Constantini inde temporibus alter 
Consulum Constantinopoli^ alter Romae designaretur. 

Natus est Boethius anno Christi (ut ante dixi) cgcglv. 
hoc cst, quinquaginta annis post captam ab Athalarico 
Gotho Romam. Ex quo apparet^ non multo ipsum poste- 
riorem fuisse Hieronymo et Augustino^ quorum aetas inci- 
dit in extremos annos Anicii Petronii Probi. Coeevus fuit 
Cassiodori; Caesarii Arelatensis, Fulgentii, Vigilii, Pris- 
ciani, Victoris Africani, Sidonii ApoUinaris, Sancti quoque 
Benedicti, a quo fertur in monte Cassino una cum TertuIIo 
Placidi monachi patre, senatore Romano, mensae monas- 
ticae adhibitus. 

Puerum Deus miris ingenii dotibus imbuerat: sed et 
aliis omnibus instruxerat rebus quae ad vitam bene beate- 
que degendam exoptari solent : opes enim dederat, vale- 
tudinem, formam, amicos. 

Sed, orbatum patre, amicorum fides atque industria ad 
eruditionis et sapientiae templa perduxit. Missus est 
enim infans statim Athenas, ubi jam restaurata literarum 
et Philosophiae studia magno praestantissimorum ingenio- 
rum confluxn atqae ardore agitabantur. Ibi ille totos annos 



PRiEFATIO. 13 

XVIII. cum alioram Philosophorum^ tum Aristotclis inpri- 
inis atque Eaclidis et Ptolemsei, lectioni vacavit. Ac 
videtur quidem Eieaticas primum^ postea Academicae, 
tandem vero Peripateticas sectae addictus fuisse. Huc 
illud refero quod initio hujus libri legitur : ubi Philosophia 
Poeticas Musas apud Boethium in carcere conspicienSy 
fingitur aegre ferre illarum praBsentiam^ et dicere : ^ Hunc 
vos, Eleaticis atque Academicis studiis innutritum, ausae 
fuistis adire?' Quod de annis xviii. Athenis exactis 
dixi^ confirmatur ipsius Boethii testimonio, ex libro de 
Disciplina Scholarium. Exercuit autem in prima illa 
aetate studium Poeticas ; itaque ipse de se : 

Carmina qui quondam studio florente peregi, 
Flebilis, heu, moestos cogor inire modos. 

Sic ergo Boethius pueritiam et juvenilem aetatem con- 
sumsit. Atque huc pertinent illa Fortunae ad ipsum verba : 
' Cum te matris ex utero natura prodiixit, nudum rebus 
omnibus inopemque suscepi, meis opibus fovi, et, quod te 
nunc impatientem nostri facit, favore prono indulgentius 
educavi, et omnium quae mei sunt juris affluentia et splen- 
dore circumdedi.' 

Reversum Athenis in Urbem, statim egregia animi vir- 
tus, moresque ad humanitatem facti commendavere pra^- 
cipuis in Republica viris, qui juvenem ad summa natum 
ambire, et affinitates suas ipsi ultro etiam offerre, non 
inhonestum sibi putavere. Duxit autem uxorem primam 
Elpidem Siculam, virginem nobilem, ex eaque duos filios 
Patricium et Hypatium suscepit. Fuit autem Elpis ista 
non probitatis tautum, sed etiam literarum laude celebris, 
inprimisque Poeticae amans. Ejus creduntur esse Hymni 
duo qui in Ecclesia canuntur, * Aurea luce,' et ' Felix per 
omnes.' 

Elpidis istius quis paterfuerit, nescitur: primae illum 
dignitatis virum fuisse, constat ex iis quae libro secundo 
Philosophia Boethium alloquens dicit : * Taceo,' inquit, 
^quod, desolatum parente, summorum te virorum cura 



14 P. BERTII 

suscepit^ delectasque in affinitatem principum civitatia^ 
(quod pretiosissimum propinquitatis genus est) prius carus 
quam proximus fuisti. Quis non te felicissimum cum tanto 
splendore socerorum, cum conjugis pudore^ tum inasculas 
quoque prolis opportunitate praBdicavit ? ' 

Itaillejuvenis admodum admotus est praecipuis in Re* 
publica honoribus, ac per eos tandem ad summum fastigium 
hoc est, Consulatum^ pervenit Huc spectaut ista Philo^ 
sophidB verba : ^ Praetereo (libet raim prseterire communia) 
sumtas in adolescentia, negatas senibus^ dignitates.' Inci- 
dit autem primus ille Boethii Consulatus in annum Cbristi 
ccccLxxxvii. quo anno, ut auctor est Cassiodorus 
in Chronico^ Odoacer Herulus Phoeba, Rugorum Rege, 
victo captoque potitus est. Ex quo apparet, Boethium, 
ante occupatum a Theodorico regnum Italiae, Consulem 
fuisse. Biennio enim post Consulatum Boethii ingressus 
est Italiam Theodoricus^ et postea imperante Anastasio, 
Consuleque Albino, Ravennam venit, et Odoacrem inter- 
emit. 

Filii Boethii Patricius et Hypatius annis xiii. post 
patrem Consules facti sunt. Fuit autem is annus a Christo 
nato quingentesimus, Regis Theodorici octavus. Scribit 
autem Cassiodorus in Chronico, eo anno Theodoricum 
Romam cunctorum votis expetitum advenisse, et senatum 
suum mira affabilitate tractasse, RomandB urbi donasse an- 
nonas, atque admirandis moenibus, deputata per annos 
singulos maxima pecuniae quantitate, subvenisse. Hic 
ille est annus qu<> Boethius noster, filiis suis curules insi* 
dentibus, Theodoricum Rcgem diserta admodum oratione 
in Curia laudavit: cui ille respondens, Senatum mira comi- 
tate appellavit, ac se dignitati et commodis ejus nunquam 
defuturum ostendit. Progressus tunc e Curia in Circum 
Theodoricus, ad locum qui ' Palma aurea' dicebatur, con- 
cionem habuit ad populum cum senatoribus in gradibus 
considentem. Hic vero Boethius, medius inter filios suos 
consistens, congiarium populo dedit. Profectus autem e 
Circo Theodoricus, triumphale epulum senatoribus dedit, 



PRiSFATIO. 15 

ac plebi RomanaB framentum donavit. Quanta vero fuerit 
illius actns celebritas^ ex eo cognosci potest^ quod beatus 
Fulgentius, qui tunc temporis nova Trasimundi ssevitia ex- 
animatus, deserta Africa Romam venerat, pompam illam 
conspiciens^ acclamationes audiens, ordinemque renim ad- 
mirabilem secum expendens, exclamavit : ^ Quam speci- 
osa debet esse Jerusalem illa coelestis, si sic fulget Roma 
terrestris 1 et si in hoc saeculo datur tanti honoris dignrtas 
diligentibus vanitatem, qualis honor et gloria tribuetar 
sanctis contemplantibus veritatem !' Sed splendorem illius 
actus eleganter descripsit ipse Boethius hnjus operis libro 
secundo, ubi Philosophiam sic loquentem introducit : * Si 
quis rerum mortalium fructus ullum beatitudinis pondus 
habety poteritne illius memoria lucis quantalibet ingruen- 
tium malonim mole deleri, cum duos pariter Cmisules iibe- 
ros tuos domo provehi sub frequentia patrnm, sub plebis 
alacritate vidisti ? cum^ eisdem in Curia curules insidenti- 
bus> tu regias laudis orator, ingenii gloriam facundia&que 
meruisti? cum in Circo duorum medius Consulum circum- 
fusae multitudinis expectationem consularis triumphali lar- 
gitione satiasti ? Secundus Boethii nostri consulatus inci- 
dit in annum Christi dx. Theodorici Regis xviii. Hoc 
anno Boethius Consul prasdicamenta Aristotelis commen- 
tariis illustrare aggressus est. Testatur id ipse initio sui 
Commentarii. ' Etsi/ inquit, * nos curae officii consularis 
impediunt quo minus in his studiis omne otium^ plenamque 
operam consumamus, pertinere tamen videtur ad aliquam 
Reipublicae curam, elucubratae rei doctrina cives instruere ; 
nec male de civibus meis merear si, cum prisca hominum 
virtus urbium ceterarum in hanc unara Rempublicam im- 
perium transtulerit, ego, id saltem quod reliquum est, 
Graecae sapientiae artibus mores nostrse civitatis instruxero. 
Qnare ne hoc quidem ipsum Consulis vacat officio ; cum 
Romani moris semper fuerit, quod ubicumque gentium 
pulcherrimum esset atque laudabile, id magis ac magis 
imitatione honestare.' Judicabat enim gravissimus vir, 
non possc a se tempus, quod a Republica vacuum habebat. 



16 P. BERTII 

melius coliocari quam si illad roaximorum virorumv Cato- 
nis, M. Tullii^ Senecae^ aliorumque exemplo> sapientidB 
studiis^ atque Aristotelis inprimis, Philosophorum maximi, 
lectioni^ versioni, atque explicationi tribueret. Nam et 
ipsc a prima aetate illis studiis fuerat delectatus^ et intelli- 
gebat, nihil esse quo aeque humana mens gaudeat, atque 
veri cognitio : et sperabat, Romanam juventutem sua opera 
ad priscam illam virtutem posse excitari. Habebat autem 
bibliothecam optimorum utriusque linguae librorum copia 
instructissimam, cujus parietes ebore ac vitro comti nite- 
bant, neque in carcere postea quicquam tulit molestius 
quam quod ea carere debuerit : quocirca ipse cum Philo- 
sophia sua de hac re itaincatenis conqueritur : ^Haeccine/ 
inquit, ' est bibliotheca illa quam certissimam tibi sedem 
nostris in laribus ipsa deleg6ras ? in qua mecum saepe 
residens de divinarum humanarumque rerum scientia dis- 
serebas V 

Hisce igitur praesidiis instructus Boethius omnem Phi- 
losophiam Latinis literis illustrare instituerat. Sic enim 
scribit : ^ flgo omne Aristotelis opus quodcumque in manus 
venerit, in Romanum stylum vertens, eorumomnium com- 
menta Latina oratione perscribam : ut siquid ex LogicaB 
artis subtilitate^ vel ex Moralis gravitate peritise^ et ex 
Naturalis acumine veritatis, ab Aristotele perspicuum est^ 
id omne ordinatum transferam, atque id quodam Inmine 
Commentariorum illustrem.' 

Hac ille contentione multa in universa Philosophia vel e 
GrdBcis vertit, vel ipse Latine scripsit. 

IN LOGICIS ista: 

Ad Isagogen Porphyrii libros ii. 
Secundae editionis librum i. 
In Categorias Aristotelis lib. ii. 

In librum ^repi l/^jxijvefa; lib. I. 

Editionis secundae libros vi. 
De Divisione librum i. 
De Definitionibus librum i. 



VRAPATIO. 17 

Ad Categoricos Syllogismos introdoctionis Ubrum i. 
In Topica Ciceronis libros vi. 
De Differentiis Topicis libros iv. 
De Syllogismo Categorico libros ii. 
De Syllogismo Hypothetico libros ii. 

IN RHBTOItlGIS : 

De Locis Rhetoricis lib. i. 

IN ARITHMfiTIOIS: 

Transtalit Nicomachum Arithmeticum. Cassiodoms de 
Arithmetica : ' Hanc apud Graecos Nicomachus diligenter 
exposuit : quem primum Madaurensis Apuleius, deindo 
magnificus vir Boethius» Latino sermone translatum, Ro- 
manis contulit lectitandum.' 

De Arithmetica.lib. ii. 

iN musica: 

Transtulit Pythagoram Musicum. 
Scripsit de Musica libros v. 

iN geometria: 

Transtulit Euclidem. Cassiodorus loquens de Geometria : 
* Cujus disciplinae/ inquit, ^ apud Graecos Euclides, Apol- 
lonius» ArchimedeSy nec non et alii scriptores probabiles 
extiterunt: ex quibus Euclidem translatuip in Romanam 
linguam idem vir magnificus Boethius dedit^ qui si dili- 
genti cura relegatur, hoc quod de divisionibus praedictis 
apertum est^ manifesta intelligentia et clar^. veritate cog- 
noscetur.' 

Scripsit in Geometriam Euclidis libros tres. 

De quadratura Circuli. 

IN GROGRAPHrA^ BT ASTRONOMIA: 

Transtulit Ptolemaeum Alexandrinum. 

IN METAPHYSICIS: 

De Unitate et Uno lib. i. 

Dilph. ct Var. Clas, Boelh. B 



18 P. BERTII 

IN MECHANICIS: 

Transittlit Archimedem Mechanicum. 
Edidit praeterea Platonem a se versum. 
Epistolarum ad diversos librum i. 
Concordiam quoque Philosophiae Aristotelicee cum Plato- 
nicis scribere aggressus est. 
De Hebdomadibus lib. i. 

Crediderim etiam, Romae vel ipsum extra ordinem quos- 
dam nobiles juvenes docuisse^ vel docentibus aliis prdefu- 
isse^ et varia omnis sapientiae exercitia domi suae institn-^ 
isse. Fuit enim tunc temporis ipsa etiam Roma literarum, 
et phiiosophiaB^ethumaniorum disciplinstrum artiumque ce- 
lebriiate clara: quenladmodum 6x rescripto Tbeo^orici 
Regis ad Symmachum, Boethii socerum, apparet^ in quo 
ille Romam eloquentide vocat foecundam matrem^ virtu- 
tumque omnium latissimuid templum : vetatque, ne Vale- 
riani liberi e Syracusana civitate studiorum causa Romam 
deducti^ ipso inconsulto aut Uiscio ad patrein redeant. 

Nota quoque exterisfuit Boethii nostri eruditionis fiEuna: 
nam cum Theodoricus Ftanconiiti Regi Chlodoveo, et Bur- 
gundionum Regi Gundibaldo affinitate junctus esset, quod 
illiuiS quidem sororem Audafledam uxorem ipsc duxisset^ 
alteri vero ipse filiam elocasset^ forte evenit ut Gundibal- 
dus^ qui ftavennae socerum inviserat, Romam quoque ex- 
cttrrerety urbis fama et Boethii nominis celebritate exct- 
ttts; cui cum Boethins inter alia mechanici operis organa 
ostendisset horologia duo^ quorum alterum in sphaera mo- 
bili cursum Solis significabat, alterum aquis stillantibus 
indicabat horarum spatia» cujusmodi Grdeci clepsydras vo- 
cant^ obstupefactus eorum conspectq hpmo barbamSy simul- 
atque in suum regnum reyersus est^ missis legatis petiit a 
Theodorico cju)snibdi aid se horologia tirtttismitti. Theodo- 
ricus Boethium^ ut taiid affini suo concinnarety rOgavit; conr 
cinnata vero misit. Extant ejus apud Cassiodorum Episto- 
Ise duse^ harum rerum teistes, 'qttas o][>ierae pretium est cog- 
noscere^ tum ad confirmandam fid^ eordm qiXeQ Aixi, ium 



PRiSPATIO. 19 

quia eximiam continent Boethii praedicationem. Andi ergo 
quid priore Epistola Theodoricas scribat : ' Bnrg^dioBum 
dominas a nobis magno opere postulavit^ nt hor<dogium 
qnod aquis sab modalo fluentibas temperatur, et quod solia 
immensi comprdiensa illuminatione distinguitur^ cum ma- 
gistris rerum ei transmittere deberemus.... Merito siquidem 
respicere cupiunt quod legatorum suorum relationibus ob- 
stupescunt. Hoc te^ multa eruditione saginatum, ita nosse 
didicimus^ ut artes quas exercent vulgariter nescientes^ iv 
ipso disciplinarum fonte potaveris. Sic enim Atheniensi*- 
lun scholas longe positus introisti^ sic palliatorum choris 
miscuisti togam^ ut Graecornm dogmata doctoinam feceris 
esse Romanam. Didicisti enim, qua profunditate cum suis 
partibus Speculativa cogitetur; qua ratione Activa cum 
sua divisione discatur : deducens ad Romnleos senatoros 
quicjg[uid Cecropidse mundo fecerant singulare. Translali- 
onibus enim tuis Pythagoras Musicns, Ptolemseus Astro^ 
nomus leguntur Italis : Nicomachus Arithmeticus, Geome- 
tricus Euclides audiuntur Ausoniis : Plato Theologus^ Aris- 
toteles Logicus Quiriqali voce disceptant: Mechanicum 
etiam Archimedem Latialem Siculis reddidisti: et quas- 
cumque disciplinas vel artes foecunda Grsecia per singnlos 
viros edidit^ te uno auctore, patrio sermone Roma susce- 
pit : quos tanta verborum luculentia reddidisti claros^ tanta 
linguae proprietate conspicuos, ut potaissent et illi opus 
tuum praeferre^ si utrumque didicissent. Tu artem pr»- 
dictam, ex disciplinis nobilibus natam, per quadrifarias 
Mathesis januas introisti. Tu illam in Naturae penetrali- 
bus considentem^ auctorum libris invitantibus^ cordis la- 

mine cognovisti H»c quia studiosius te legisse compe- 

rimus^ prsedicta nobis horologia quantodus transmittere 
matnrabi^ ; ut te notum in illa parte mnndi facias ubi aU- 
ter pervenire non poteras. Agnoscant per te exterse gen- 
teS; tales nos habere nobiles^ quales leguntur auctores. 
Quoties non sunt credituri qui viderint ! quoties hanc veri- 
tatem lusoria somnia putabuntl et quando fucrint a stu- 



90 P. BERTIf 

pore conversi, non audebont se sequales nobis dicere, apud 
quos sciunt sapientes talia cogitasse/ 

In Epistola Theodorici ad Gundibaldum Burgundionum 
Regem Jeguntur ista : 'Quapropter salutantes gratia con- 
8ueta> per harum portitores^ praesentid^ vestrse, horologia 
cum suis dispositoribus credidimus destinanda. Unuroy in 
qup humana solertia videtur colligi quod totius coeli nos- 
citur^patia pervagari; aliud, ubi solis meatus sitie sole 
cognoscitur, et aquis guttantibus horarum spatia terminan- 
tur. Habetote in vestra patria quod aliquando vidistis in 
civitate Romana. Dignum est ut bonis nostris vestra 
gratia perfruatur^ quae nobis etiam aflSnitate conjungitur/ 

Sed et citharoedum missurus Theodoricus ad Chlodove^ 
um Francorum Regem^ Boethium nostruin consuluit, de- 
ditque ipsi curam deligendi alicujus idonei. Apparet id 
ex Epistola ipsius Theodorici ad Boethinm, in qua haec 
leguntur : ' Cum Rex Francorum convivii nostri fama pel- 
lectus^ a nobis citharoedum magnis precibus expetisset^ sola 
ratione complendum esse promisimus, quod te Eruditionis 
Musicse peritum esse noveramus. Adjacet enim vobis 
doctum eligere^ qni disciplinam ipsam in arduo collocatam 
potuistis attingere.' 

Idem quoque ad Chlodoveum (quem Cassiodoms Luduin 
vocat) victoria Alemannica elatum scribens ; eum, ut mo* 
deratione et clementia victos sibi devinciat, hortatur, ac 
tandem addit: 'Citharoedum etiam arte sna doctum pariter 
destinavimus expetitum^ qui ore manibusque consona voce 
cantandOy gloriam vestrae potestatis oblectet: qirem ideo 
fore credimus gtatum, quia ad vos eum judicastis magno 
opere dirigendnm.' Haec igitur studia fuere Boethii. 

Quae dumlxactat^ eripitur ipsi morte Elpis, fida curarum, 
et gaudiorum, et studiorum socia. Ejus Epitaphium (in- 
certnm, scriptumno a Boethio^ an ab alio aliquo) talo 
legiiur : 



PRiEFATIO. 31 

£lpis dicta fui, SicuIsB regioais ^durana» 

Quam procul a patri^ conjugis egit amon 
Quo sine moesta dies, nox anxia, fiebilis bora, 

Porticibus sacris jam nnnc peregrina quiesco, 
Judicis aeterni testificata tbronum. 

Defuncta Elpide, Boetbius secundam uxorem dnxit 
Sjrmmacbi senatoris et consularis viri filiam^ Rusticianamj 
ex qua duos filios paterni avitique ingenii speciem praefe- 
rentes suscepit Atque hos quidem consulares vocat, noh 
quod Consules fuissent^ sed quod viro consulari essent 
progeniti. 

Secutus est postea Boetbii tertius ultimusque consuUtus, 
quem ille cuui^ Symmacbo socero suo gessit^ anno Cbristi 
Dxxii. aetatis suae lxvii. Ad eum vero petendum, nt et 
alios quoque bonores^ non ambitio Boetbium^ aut lucri spes, 
sed bonorum commune stndium impulit Ac videtar> 
Symmacbum quidem Consulem dedisse Senatus RomaB 
Novae^ Boetbium vero Senatus Romac Veteris. Hui<; 
Symmacbo Boeibius libellum inscripsit a se compositum, 
* de S. Trinitate adversus Nestorii et Eutycbetis errores.* 
Fuit enim S. Tbeologiae inprimis studiosns Boetbius ; ac 
tunc quidem eo impensius^ quod videret Ortbodoxam de 
S. Trinitate sententiam vebementer ab Ostrogotbis Arianis 
ipsorumque Rege Tbeodorico oppugnari. Scripsit ergo 
'de Unitate Trinitatis: utrum Pater, Filius, et Spiritus 
Sanctus de divinitate substantialiter praedicentur.' Prae- 
terea» * de Fide, ad Joannem Diaconum : et de duabus in 
Cbristo naturis.' Sed Boetbius editis istis operibus odium 
sibi Tbeodorici Regis conflavit, et in suspicionem apud 
ipsum venit capti de mutando Reipublicae statu» et vindi- 
canda in libertatem Italia, consilii. Nec defuere, qui bac 
occasione in ipsum aperte insurgerent, Consulisque aucto- 
ritatem aperte oppugnarent: quibus omnibus Boetbius, 
fretus recti animi conscientia, fortiter sese opposuit, neque 
estveritus, pro tuenda Republica et privatorum civium 
jure, inimicitias potentiorum snscipere. 



22 P. BERTII 

Primam ergo Conigastam exactorem repressit^ misero- 
rdm civitun fortanas nefarie invadentem^ neque id semel 
tantam fecit sao consalata^ sed saepias. Postea Trigail- 
lam, regiaa domus prsefectum^ ab incepta^ jamque perpe- 
trata injtuia revocavit. Bona et innocuos ciyes> quos in- 
finitis calamniis effi^enis Gothorum avaritia divexabat^^ ob- 
jecta pericnlis ncmiinis sui auctoritate protexit. Provinci- 
alinm qaoque fortonas privatis praefeetornm rapinis et 
'pnblicis vectigalibus pessumdari^ apud Begem Tbeodori- 
'cam questus est. Cumque acerba fame fervente^ gravis 
atqae inexplieabilis indicta coemtio profligatura Campa- 
niam provinciam videretur^ ipse communis commodi causa 
certamen adversns praefectum praetorii suscepit^ et Bege 
ipso cognoscente pro Campanis acriter contendit^ et ne 
coemtio illa exigeretttr, orationis saae vi effecit. PauHinum, 
consularem virum^ cajus opes Patatinae birudines jam spe 
atque animo exsuxerant, faucibus accusatorum faraelicis 
eripuit. Albinum quoque, et ipsum virum consularem, 
Cypriani delatoris accasatione pressum, defendit Veronae, 
derivato etiam in se Cypriani odio : cumque Kex ipse ma- 
jestBitis crimra in Albinum delatum^ ad universum Senatum 
transferre conaretur^ &ceretque pro uno reos plores, Boe- 
thius noster ingenti cum securitatis susb periculo Senatum 
omnem gravissima oratione defendit. 3ed audiamus gesta 
a se in suo consulatu referentem Boetbium: ^Susceptae 
sunt mihi cum improbis graves inexorabilesque discordiae : 
-et, quod conscientise libertas habet^ pro tuendo jure spreta 
potentiorum semper offensio. Quoties ego Conigastum in 
imbecillis cujusque fortunas impetum facientem obvius ex- 
cepi ! Quoties Triguillam regiae praepositum' domus ab 
incepta perpetrataque jam prorsus injuria dejeci ! Quoties 
miseros^ quos infinitis calumniis impunita Barbarorum 
semper avaritia vexabat^ objecta periculis auotoritate pro- 
texi! Nunquam me ab jtire ad injuriam qtiisquam d^- 
traxit. Provincialium fortunas tum privatis rapinis/tum 
publicis vectigalibus pessumdari^ non aliter quam qui pa- 
tiebantur^ indolui. Cum acerbse famis tempore gravis 



VRJEFATIQ. 23 

a.tqae ioexplicabms indicta coein^^ piirofligatpra inopi^ 
jCaTiipaBiam pFovjaciam viderctui*^ jce^tsuag^eu adversum pyree- 
fecUiiQ pra^orii ccmimpois commocU ratipi;^ ^psciepi, Rege 
oognoi^nte cpnteqdi, et ne coemUo exigerejt^r, evicj. 
PauUinum, jconsularem virum, cujus opc^ iPalatini canes 
jam spe ^tque ombitione deyorassent, ab ipsis Uantiiipi 
faucibiis traxi. Ne Albinum^ consukMrem virum> praejudji- 
'Qat^e accusatioius pcena cprrigeret^ odiis me Cypriani dela- 
4oris ,oppQsui. 3atis ne magno^ in me v^depr cxacerbasgf^ 
,disQordias V 

Hisce a .Boeibio temppre sui consulatus gestis^ cum jEte- 

gis et auUooruqi pdia in ipsum flagrarent, sequente aiino^ 

jqui in f*astis M^ximum Consyjem habet, accusatus est a 

.JBasilip, Opilione^ et Qa^dentio^ bominibus i^agitio^ 191- 

{irpbis> et (quia ipsi impium qupque Arii dpgma ad exem- 

{dium sui ^egis sequebf^ntur) Orthodoxo nopyoi infensissi* 

mis. £x his Basilius olim regip ministerio depulsus^ in 

4«lsrtioneio Boethii leris alieni necessitate^ et spe regii 

^voxis^.dpscendit : Opilio vero etGs^udentius^ qui ob piulti» 

flagitia exilip destinati^ ^&#um sacrarum» ad quas confu- 

;g^ant, se pr^idio tuebantur^ (etsi ,Rex edixis^et^ pisi 

Mim pr^aBstitutum ctiem Ravenna excederent^ futurum ut 

mtracti e templi;s, frontibus suis inusti Urbe pellereuturj 

.simulatque Bpetbii accusationem professi sunt, (quod qui- 

«dem eopse.die.quo B^x id ipsis comminatus fuerat^ acci- 

dit>) repente admissi> auditi^ in gratiam Regis recepti> ac 

pristinaD dignitati restituti s^nt Summa vero accusationis^ 

vel delationis potius^ h^pc fuit : ^ Quod Boethius salvum 

fSeuatum, ejusque auctoritatem esse voluisset. Quod de- 

Jatori obstitisset^ ne documi^uta afferret quibus Senatum 

:rpum laesae majest^tis probaret. Quod restitutiouem Im- 

p^rii Roma^impIiUis fiMs^et;' ad cqjus capitis confirmati* 

.ooem ipsi literas quasdam tanquam a Boethio scriptas 

profprebant^ cum e^nt a se coniictee. Dicebant etiam> 

oBoj^UMigup.pb aiiibitmn dignitatis conscientiam suam sacri- 

legio poUuisse. Theo^pricus ^utc^m Ostrogotborum Rex> 

qui hactenus^ etsi ab Ecclesise sententia dissideret in arti-r 



24 P. BERTII 

eulo de Sancta Trioitate^ eequum se atque humanum Or- 
thodoxis praebuerat^ ab hoc inde tempore coBpit ingenium 
a clementia ad crudelitatem^ et ab humanitate consueta ad 
barbariem tyrannidemque transferre, sive blandientis for- 
tunsD aura elatus^ sive odio eorum quos intelligebat a sua 
sententia in religione alienos^ sive quod ab illis^ pra&textu 
religionis propagandas^ et oppugnanda& haereseos^ mutatio*- 
nem Reipublicae metuebat. Tantum enim falsis accusati- 
onibus et fictis criminibus tribuit fidei^ ut Boethium, quo 
vix alius^ sicut antea intelleximus^ ipsi fuerat dilectior, 
etiam insontem condemnarit, et publicatis ejus bonis omni- 
bus^ Ticinum (quod posteriores Papiam vocaverunt) rele« 
garity quingentis^ ut ipse conqueritur^ ab Urbe passuum 
millibus. Ipse ait, se bonis onmibus pulsum, dignitatibus 
exutum^ existimatione foedatum^ ob beneficium supplicium 
retulisse : et ob studium propensius in Senatumj morti pro- 
scriptionique damnatum fuisse. 

In hoc carceris paedore^ remotus a bibliotheca^ pressus 
catenis^ non fuit otiosus^ nequc dolori succubuit^ sed medi- 
cinam petiit ex studiis sapientiae^ quae sola animi aegritu- 
dinem lenire potest^ et in summis malis sola est viri boni 
haereditas. Primum ergo scripsit^ ad exemplum Socratis, 
' Apologiae^ vel defensionis suae libnim^ contra falsas male- 
Tolorum accusationes :' id enim ipse indicat his verbis: 
' Cujus rei seriem atque verjtatem, ne latere posteros 
queaty stylo etiam memoriaeque mandavi.' Scripsit quoque 
in eodem carcere ^ ad Symmachum librum de S« Trinitate,* 
quo sententiam B. Augustini breviter expressit. Scripsit 
leniendo dolori $uo ^ libros istos quinque de Consolatione 
V Philosophiae.' Neque vero opus ille totum^ prout institu- 
erat^ absolvit: habeo enim certissima argumenta quibus 
possum evincere, propositum Boethio fuisse, ex doctrina 
quoque Christiana ea superioribus addere quibus ad consi- 
derationem iBetemae vitae animus humanus attoUi posset. 
Nam primum, non cst verisimile^ partem istam a Christiano 
homine, mortem ob oculos habente, fnisse praeteritam; 
eui^que qui de S. Trinitate in carcere scripsit^ consolatio* 



PR>EPATIO. 25 

nem ia adversis non petiisse ex disciplina Christi^ et doc- 
trina remm credendamm ac sperandarara libris sacris ex- 
plicata: deinde^ ipse philosopbica ista proponens^ pollice- 
tar quaedam altiora. * Haec/ inqnit^ ' nondam morbi tui 
remedia, sed adhac contumacis adversas cnrationenv doloris 
fomenta qusedam sunt. Nam quae in profundum sese pe- 
netrent, cum tempestivum fuerit, exponam.' Videsne, 
Nobilissime Juvenis^ Sapientiam ipsi promittere majora 
qusedam, et efScaciora? Adhaec^ libro quarto Boethius, 
Philosophiam compellans^ eam vocat ^ veri prseviam lumi- 
nis :' non igitur in parte illa statuit subsistere^ sed progredi 
ulterius ad majus lumen. Jam^ quod paulo post dicitur : 
' Decursis omnibus quae prsemittere necessarium puto^ viam 
tibi qudB te domum revehat ostendam. Pennas etiam tuse 
mentiy quibus se in altum tollere possit^ affigam^ ut^ pertur- 
batione depulsa, sospes in patriam^ meo ductu^ mea semita, 
meis etiam vehiculis revertaris/ Nemo non videt, reram 
tractandarum propositionem hisce verbis contineri. Promit- 
tit autem, se primum praemissurum quaedam, postea se quse- 
dam subjuncturum. Quae praemissuram se ait, habcmus: al- 
teram partem desideramus in qua erat ostensurus viam quae 
hominem domum, id est in coelum, ducat ; quaeque pennas 
ipsius menti affixura erat, quibus se in altum posset tollere, 
atque ita sospes in patriam, hoc est coelum, reverti. Ex 
his apparet, libros istos nondum esse perfectos. Sed quid 
cesso valido et inconcussae auctoritatis argumento idem 
probare ? Initio libri quinti sic loquitur Boethius de Philo- 
sophia : ' Dixerat, orationisque cursum ad alia quaedam 
tractanda et expedienda vertebat.* Quaenam? illa scilicet 
quae ex Ghristianae religionis mysteriis peti possunt; cum 
Boethius sermonem injicit de Casu, de Libero arbitrio, et 
Concordia praescientiae divinae cum libertate arbitrii, quae 
tractatio usque ad finem libri sese extendit. Sequitur 
igitur, nondum id quod docere instituerat, plene esse abso- 
lutum, sed desiderari partem illam quae viam ad coelum 
monstrat, quae ex sola Christi doctrina peti debet. Indicat 
hoc ipsum clarius postea Philosophia, cum ait : * Festiiio 



26 F. BKRTII 

debitum promissionis absolvere, viamque tibi qua in patri^ 
eveharis, aperire. Hsec autem etsi perutilia cognitu, tamen 
apropositi nostri tramite paulisper aversa sunt; veren- 
dumque est ne deviis fatigatus, ad emetiendum rectum iter 
sufScere non possis/ D^via vocat disputationem 4e Casu^ 
de Libertate arbitrii humani, et Concordia divinas pra^- 
scientiae cumlibertate arbitrii. Emensio autem recti itineriSj 
at via qu8B in patriam ducit, quam nos deidderamus^ erat 
futura pars illa propria Christianitatis in qua Pbilosophia 
ipsum per infamiam, accusationes^ carceres^ mortem, om* 
aiaque adversa duxisset ad vitam d&temaai, et beato 
«Cbristi Servatoris, ac Prophetarum iitque Apostolorum 
€horo conjunxisset. 

Neque vero quia Christi et Apostolorum non meminit in 
bis libris Boetbius^ propterea minus efficax Consolatio ejus 
videri.debet, quandoquidem eaipsaquae dicuntur, vera^ et 
8cripturis divinis sunt congrua. Magis autem aestimanda 
jBst divina veritas ex ratione^ quam ex verbis hoc aut illo 
,mQdo prolatis. Batio enim semper uniformis est^ verba 
^ro scribentis aut loquentis arbitrio mutari possunt. Joan- 
<lies Sarisberiensis^ vir^ etiam cum de nugis scribit, gravissi- 
.mus^ ^ lacet/ inquit, ^ liber ille Verbum non exprimat incai-* 
. iiatum« tamen apud eos qui ratione nituntur^ non mediocris 
auctoritatis est^ cum ad reprimeadum quemlibet exulceratse 
rmentis dolorem congrua ^cuiqoe medicamenta conficiat.' 

Cetera^ quse ad Beethii nostri in carcere Ticinensi agentis 
.Btajtnin conditionemque pertinent, ipossunt intelligi ex ser- 
monerPbiiosophiaD ad Boethiumr: ^ Viget/ inquit, * incolu- 
mis^ illud pretiosissimum generis Imm^ decus, Symma- 
chus socer^et^ quod vitae pretio non segnis*emeres, vir totus 
ex si^pientia virtutibusque Jfactus, suarum securus, tuis 
ingemiscit injuriis. Vivit uxor, ingenio modesta, pudicitise 
pudore praacellens, ei^ ut omnes ejus dotes breviter inclu- 
.dam^ patri similis. Vivit^ .ipquaei^ tibiqqe tantum, vitas 
,hu|us exosa^ spiritum servat^«t»(quo.)mo felicitatem minui 
tuam vel ipsa concesserim») tui de^iderio laorjrmis ac dolore 
tabescit. ^Quid dicam liberos C0ii»n}ares, quorum jam^.ut 



PRiEPATIO. 27 

in id aetatis paeris, vel patenii) vel aviti specimen elacet 
ingenii ? ' Atque haec qaidem ita sese habent. Nnnc ea 
videamas qaas ad ipsias obitam fociant 

Prseerat inOriente rebas humanis Jostinos Zmperator^ 
ipse etiam ex gcnte Anicia, vocalua enim fait Fl. Anicias 
Jastinas; atqae ita nomen ejas nammi referant. Hanc 
necesse est cognatam fuisse nostro Boetluo, Proposuit 
autem Jastiniis edictom^ ut Arianorum eeclesiaB ubiqoe 
Catholicis cederrat. Per id segre talit Theodoricas Italias 
Rex> quod et ipse Arianus esset, et toti sectsB faveret. I& 
ideirco JOannem Episcopum Bomanum Constantiaopolim 
misit^ qui ipsius verbis Imperatorem Justinam moneret at 
ereptas Arianis in Grsecia et Asia ecclesias restitueret» 
neque allum ipsis negotium facesseret ; ^n minus^ se eadem 
omnia Catholicis in Italia illaturum quae Arianis intelligo^ 
ret in Asia omnique Graecia facta esse« Profectus ad 
Justinam Joannes Papa, non paruit Regis mandatis» 
sed^ ex consilio et jussu Justiniy quacamque iter fecit^ 
ecclesias omnes sententiae orthodox8& consecravit» Itaqao 
roversum Theodoricus Ravennam ad se evocavit^ una cum 
Symmacho Boethii socero: atque illic primam Joannem» 
tanquam reum majestatis, carceri inclusum, fame^ siti> 
aliisque incommodis interemit : postea etiam Symmachum^ 
ut conscium rerum ad versus Arianos gestarum ; ac tandenv 
quoqae Boethium: quem ille Ticini^ resecta in carcero 
cervice, occidi jussit^ anno Christi dxxvi. qui Theodorici 
Regis fuit xxxiv. Justini Imperatoris nonus^ Boethii vitas» 
Lxxi. Joannis Papae ultimus^ et Felicis primus. Osten* 
ditur hodieque Ticini turris lateritia^ in qua Boethius de- 
tentus in vinculis fuit Corpus ejus cives in templo B* 
Petri condidere^ sub coelo aureo^ sacello B. Augnstini^ qua 
parte in adytum templi ascensas incipit^ estque ejus monu* 
mento insculptum hoc Epitaphium : 

Masonias et Iiatia& linguae clarissimus^ et qui 
Consul eram^ hic perii^ missus in exilium. 
Sed quem mors rapuit^ probitas evexit ad auras ; 
Et nnnc falnaviget maxima, vivet opus; 



3fi F. BKRTII 

Nec superfuit diu Joanni, Symmacho^ Boetbio, Tbeddo- 
ricus ; ipso eoim illo anno mortuus est. 

Post obitum ejus Amalisuenta, Theodorici filia^ Athala- 
jrici mater^ vidua Eutbariciy omnes Boctbii statuas prostra- 
tas Romfie erexit, et baeredibus patrimonium incolume red* 
didit Tbeodobatus quoque Rex^ quem Amalisuenta soror 
ad regnum promoverat^ Maximum quendam ex gente Ani- 
cia ad primiceriatus provebens dignitatem, ascivit in regiae 
stirpis conjugem^ ut est apud Cassiodorum lib. v. Epist. 

XI. 

Denique quadringentis septuaginta post annis, boc est, 
anno Cbristi cmxcvi. Otbo iii. Augustus^ ossa Boetbii, 
sepulcro in quo eum in diem usque abdita jacuerant, 
educta, elevari^ et in tumba marmorea exaltari fecit. In 
cujus rei mcmoriam Gerbertus, is qui Rhemensi Arcbiepis- 
copatu abdicato Episcopus Ravennas^ ac tandem Pontifex 
Maximus assumto nomine Silvestri ii. factus est^ boc car- 
men eo tempore condidit : 

Roma potens^ dum jura suo declarat in orbe, 
Tu pater et patriae lumen, Severine Boetbi, 
Consulis officio rerum disponis babenas, 
Infundis lumen studiis, et cedere nescis 
Graecorum ingeniis : sed mens divina coercet 
Imperium mundi. Gladio bacchante Gotborum 
Libertas Romana perit. Tu Consul et exul 
Insignes titulos praeclara morte relinquis. 
Nunc decus Imperii, summas qui prsegravat artes, 
Tertius Otbo sua dignum te judicat aula, 
jEternumque tui statuit monumenta laboris^ 
Et bene promeritum meritis exomat bonestis. 

Exposui breviter, Nobilissime Juvenis^ ea qu8B de vita Fl. 
Anicii Manlii Torquati Severini Boetbii dicere babui. 
Superest ut de boc opere pauca subjiciam. Sunt quidem 
omnes Boethii libri graves et eruditi, sed in bis de Conso- 
latione Pbilosophiae, nescio quomodo noster auctor seipsum 
vicerit. Ac puto bomines quo sunt morti viciniores, eo 



PRJSFATIO. 2!) 

plus experiri in se divinitatis ; eoque commanem vitse ordi- 
nem egrcssos^ majora dicere, facere^ videre^ cogitare, quam 
in omni vita acta fecerint; quae res ingens momentnm 
habet ad probandam immortalitatem animorum. Boethius 
igitur in carcere animum suum a rebus aliis omnibus ab« 
ductum revocavit ad considerationem beatitudihis ; scrip- 
sitque Consolationem istam verbis sententiisque ita nume- 
rosam, ut nihil possit concipi elegantius. Accipe Julii 
CaBsaris Scaligeri judicium^ ex ipsius Hypercritico : ' Boe- 
thii Severini ingenium^ eruditio^ ars^ sapientia facile pro- 
Yocat omnes auctores^ sive illi Graeci sint, sive Latini. 
Sseculi barbaria ejus Oratio soluta deterlor invenitur : at 
quse libuit ludere in poesi, divina sane sunt: nihil illis 
cultias, nihil gravius : neque densitas sententiarum, vene- 
rem;neque acumen abstulit candorem. Equidem censeo^ 
paucos cum illo comparari posse. Valla docet eum Latine 
loqui : at Vallam Boethius behe sapere.' 

Forma libri est Dialogistica, non jxovov^oVcun-o^ : et in 
Dialogo ipso non interloquuntur nudae personae^ sed inter- 
cedit saepe ipse Boethius, narrans multa^ et filo orationis 
suse consuens atque contexens ea quae a se, quaeque a 
Philosophia disseruntur. Dictio est varia^ modo soluta, 
modo pedibus astricta ; ipse Prosam vocat^ et Metrum. 

Libri sunt quinque. Primus habet querelam et lamen- 
tationem Boethii, ex collatione status prioris cum prae- 
sente. 

II. Secnndo libro applicat Philosophia leviora quaedam 
fomenta, docetque, injuste Boethium de fortuna queri. 

III. Tertius liber certiora continet adversus animi aegri- 
tudinem remedia, et rejecta falsae felicitatis specie, veram 
beatitudinem ostendit. 

IV. Quartus docet^ omnes malos infelices et imbecillos 
esse, bonos vero semper beatos et potentes, Deo cuncta 
regente. Hic agitur de Providentia et Fato ; doceturque, 
nullam esse fortunam malam. 

V. Quintus est de Casu, de Libertate arbitrii, et Con- 
cordia libertatis curo praescientia divina. 



30 P. BERTIl PRiEFATlO. 

Quibus si sextus accessisset de vita a&temai in quo 
osteudissety ad vitam illam conteodentibus ferenda esse 
multa adversa^ exemplo Cbristi> Prophetarum, Apostolo- 
rum, haberemus plenam et consummatam adversus omnia 
hujus vitse mala Consolationem. 

HabeSi Nobilissime Juvenis, ea quae ad aureolum hunc 
Boethii libellum praemittenda duxi. Haec autem sub tuo 
nomine publice conspici volui^ ut extaret aliquod mei in 
te affectus, amicitiaeque ab utroque avo^ patreque insuper, 
et patruo^ viris omni seeculorum memoria dignissimis^ ad 
te usque cum vero cultu derivatdB> testimonium. Si jam 
haec usui non sunt> proderunt forte olim. Non debet autem 
te offendere quod partes docendi Boethius tribuat Philoso- 
phia) ; neque enim vel alienum est a Philosophise munere 
tractare res divinas; vel proprium ejus tractare tantumres 
profanas. Omnis veri consideratio pertinet ad Philoso- 
phum. Philosophatur Physicus de rebus naturalibus; 
Ethicus de moribus; Mathetnaticus de quantitatibus ; 
Metaphysicus de supematuralibus ; Theologus de rebus 
divinis. Nulla veri consideratio a Philosopho aliena, 
nuUa non ejus propria est. .Philosophatur Paulus^ phi- 
losophantur Propbetae : ipse ctiam Dominus noster in di- 
vinis suis et salutaribus concionibus philosophatur. 

Quse cum ita sint, cogita, Philosophiam nostram^ dum 
adversus animi aegritudinem remedia proponit, proprio auo 
fungi munere ; et Boethium nostrum sestima vel proptar 
se^ vel propter me^ vel propter repaedia adversus anc%|ites 
humanae vitee casus. Vale. 



ANICII MANLII TORQUATI 

SEVERINI BOETHII 

V I T A, 



JUL. MARTIANO ROTA 



SCRIPTORE. 



Anigius SfiVBRiNUS BOBTHius^ Romanas^ et nobiUtate 
majorain^ et animi dotibus clams, in ea tempora incidit qtd- 
bns Italia a Barbaris opptessa tenebatnr. Natas est enim 
non ita maltis post annis qaam ab Alarico Roma caperetai^ 
floniitqae Theodorici Regis tetnpestate. Theodoricas bic, a 
Zenonc cam ingentibas copiis missas, ereptam Odoacri 
Italiam sibi vendicaverat; Rarennseqae regni sede locata» 
cuncta pro libidine administrabat : qaod yidens Boethios 
honestis disciplinis ahimam applicait> id sibi tantam sa- 
pebesse intelligens qaod homine libero dignam foret. Em- 
ditns itaqae Graecis et Latinis literis ab adolescentia com 
esset^ qaaedain primam ex Eaclide transtalit, atqae ita 
transtalit, ut et dimetiendi rationes, et alia qasedam de 
sao adjangeret ; ac qaod nondam Aristotelis aetate reper- 
tam faerat^ asqaale circulo qaadratam astnieie docaerit 
Arithmeticam postea> Nicomacham, non at iaterpres, se- 
cutas» sed sao asas jadicio^ Latinis verbis reddidit. £t 
inde Musicam^ perplexam et involntam disciplinam, ex op- 
timis quibasqae coUegit : qaa in re et Aristox^ii copiam^ et 
Pythagorae jadicium cxpressit. Extat Thcodorici Regis 



32 BOETHII VITA. 

ad Boethium Epistola^ quae et Ptolemaei Syntaxin, et Ar- 
chimedis Mechanicen ab eo Latinitate donatam affirmat. 
Verum praeludia haec fuisse crediderim eorum quae vir tan- 
tus mente agitabat. Philosophiam enim Latinis literis 
illustrare constituerat, non ut Varro Stoicam^ nec ut Tallius 
Academicam^ sed eam quae ceteras obscuravit, ab Aristo- 
tele invectam, et a totpraestantibus ingenio viris, setate tam 
longacelebratam. Id ipse hisverbis significat: ^Ego omne/ 
&c. [Vid. Bertii Praef. sup. p. 16.] Igitur Porphyriumy quem 
Victorinus Apher compendio transtulerat, explanavit^ et 
eundem a se mox interpretatum novis rursum expositioni- 
bus iUustravit. Praedicamentis manum admoverat^ cum ecce 
Consul Romae creatur : hoc ipse suis verbis significat : 'Etsi 
nos curae/ &c. [Vid. BertiiPraef. sup.p.15.] Haec ille. Ex 
quibus illud etiam falsum esse convincitur quod aliqui me- 
moriae prodiderunt^ Boethium omnia^ non pleraque^ relega- 
tum scripsisse. Ad consulatum autem juvenis pervenit 
favore principum civitatis : puerum enim a patre relictuin 
curandum susceperant^ quod et antiqua Manlii Torquati 
familia prognatum scirent^ et novam Anicii proavi indolem 
perspectam in ipso haberent. Primo ejus consulatu^ Rex 
Hunnorum et Italiae^ Odoacer, Phoeba Rugorum duce 
victo captoque potitus est^ sicuti Cassiodorus tradit ; qui 
bis solum^ cum Symmacho semel, ipsum in Consulibus 
nominat. Non solum autem dignitatem hanc ipse^adeptus 
est^ sed duos etiam filios suos^ quod nunquam antea contige- 
rat, Consules eodem tempore vidit, Patricium et Hypatium. 
Anno illo Boethius in curia Theodoricum tum primum Ro- 
mam accersitum^ S. P. Q. R. nomine, magna facundia lau- 
davit^ et in circo duorum Consulum medius triumphale con- 
vivium multitudini exhibuit. CoIIegam in ultimo consulatu 
Symmacbum socerum habuit ; cum quo magistratum ita 
gessit, ut commune bonum privatis amicitiis praeferret. 
Accidit ut PauUini consularis opes regii satellites appete* 
rent : hominem ingenue tutatus est. Albinum falso Cyprianus 
acGUsavit : innoccntem consularem virnm ostendit. Acerba 
fames Campaniam urgebat, et acerbiorem coemtionem 



fiOKTHjlI VITA. 33 

Tyranni procuratores indixerant: eam exigi Consul non sns* 
tinuit. Trigaillam qnoqae regiae domus praepositam malto- 
ties ab injaria dejecit^ et Conigastum fortunas optimi cajus- 
que insectantem compescnit. Hisce rebus factum est ut Re* 
gis indignationem incurreret^ perditorumque delatioaibus in 
exilium pelleretur. Accusationis samma haec fuit : Quod 
senatum laesae majestatis accusaturum prohibuerit ; qood 
ad Anastasium imperatorem literas miserit de recnperanda 
libertate. Delatores, perditis moribus homines tres exti-* 
terunt; Gaudentius et Opilio, tunc ob innumeras fraudcis 
exilio damnati^ Basiliasque, pridem a procuratione domus 
regiae dejectus, obaeratusque plurimum. Purgasset facile 
Severinus objecta crimina, si coram delatores arguendi 
facultas sibi a Theodorico data fuisset. Sed vel iratus 
oblatam sibi ultionis occasionem amittere, vel improbus a 
se excitatam calumniam dissolvere noluit. Absens itaque 
vir, et innocens^ et grandis natu Boethius, malorum conspi- 
ratione relegatus est ; nec a bonis in patria retentus^ Tici* 
num secessit, urbem in Insubribus positam, et sibi a tyran- 
no prsescriptam. In quam simul atque venit, quo posteris 
etiam innocentiam suam cognitam faceret^ pulcherrimum 
illud de Consolatione volumen, Ciceronem imitatus^ con- 
scripsit. Nam slcut ille, quo filiae desiderium levaret, de 
Animorum Immortalitate disceptans, Tulliam supervivere 
monstrat: ita SeYerinus de falso et vero Bono, deque 
Providentia disputat, et omnia voluntate divina mortalibus 
evenire declarat. Verum in eo opere Cicero carmen non 
attigit. Boethius utramque orationem admiscet, atque ita 
admiscet, ut facile unicuique ostendat, ingenium sibi, quic^ 
quid tentasset, nunquam defuisse. Sed quid naturali Phi*- 
losophia difficilius ? quid Dialectica spinosius ? at utram- 
que disciplinam sic oratione sua pervagatus est, ut abditis* 
sima quasque cuivis promta reddiderit. Neque vero se- 
lectum unum aliquod argumentum oratione consectatus est, 
sed Philosophiae penetralia ingressus, ea Latinis hominibus 
primus reseravit quae princeps Aristoteles de industria 
pluribus occultaverat. Qua in re optimos quosque consu- 

Delph.ttVar.Clas, Boeth. C 



34 BOETHII VITA. 

loit : Theophrastum dico^ Eudemuni^ Andronicum, Aspa^ 
sium^ Herminum, Alexandrum, S^rrianumy Porphyrium, 
Themistium ; de quorum sententiis^ tanquam honorarius 
arbiter^ dijudicat. Attestatnr hoc expositio in librum Ari* 
stotelis de Enuntiatione, tam prima duobus^ quam secunda 
sex libris absoluta ; in quorum tertio cum de tribus contin- 
gentium modis se melius scripsissc dicat in libris Physicis^ 
suspicandum reliquit^ se Naturalem quoque Philosophiam 
enucleasse. Verum hactenus tam hi desiderantur commen- 
tarii^ licet fuerint Tarvisium hinc nuper asportati, quam 
illi quos in Analyticen et Topicea emisit. Siquidem et hos 
ipse citat, et in Topica Ciceronis septem libros a se con- 
fectos profitetur, opus varium, dilficile, eruditum, nec a 
quoquam antea quam aVictorino frustra tentatum. Platonis 
Dialogos ipse Latinos facturum se recepit, factos Cassio* 
dorus asseverat. Mirarer qnomodo tanta praestare potuerit, 
nisi divina illa in librum Aristotelis de Interpretatione 
commentaria biennio scirem ab eo confecta : quod tempus 
vix evolvendis tot expositoribus satis fuisse videtur, nedum 
eorum sententiis plerumque controversis, et dijudicandis, 
et eligendis, et accommodandis. ^lnter Peripateticos enim 
celebris est ferme nullus qui in hunc librum non scripserit : 
quod et magnopere quidem necessarius sit, et multa doctri- 
na refertus, sed acumine sententiarum et verborum brevi- 
tate perobscurus. Commentabatur autem haec quo tempore 
Theodoricus superatis Alpibus Clodoveium socerum Fran- 
corum Regem ingenti praelio profligavit. . Ceterum Severi- 
nus non tantum in interpretando et exponendo Aristotele 
versatus est, sed pleraque etiam ipse veluti procreavit. Ho- 
rum in numero sunt pulcherrimi illi quatuor de Differentiis 
Topicislibri, quibus Dialecticos locos a Rhetoricis dirimit ; 
et totidem alii de utroque Syllogismo, item de Divisione et 
Definitione singuli : nam qui ad Syllogismos Categoricos 
introductorius inscribitur, titulum subomatum habet, cum 
libri Aristotelis de Enuntiatione vel breviarium sit, ut ipse 
appellat, vel certe idem quod primus de Categoricis Syllo- 
gismis. Opus quoque de Scholastica disciplina, noo 



BOETHII VITA. 35 

titulam modo, sed et elocationem et inyentionem mentitur: 

aliter enim Boethius scripsisset si ea de re scribere volais- 

set. Sed ipsam mittamus^ ac de Hebdomadibus aliquid 

potius in medium afferamus. Sunt autem Hebdomades 

opera septem partibus distributa; sicuti decem libris 

DecadeSy et novem Enneades. Hebdomadas Varro primus 

inscripsit^ deinde hic ipse : ex quibus libellus de Substan- 

tiae bono^ et alius de Unitate et Uno sumtus est ; reliqua 

aut edita non sunt^ quod ea sibi^ ut significare videtur^ 

commentatus esset^ aut ad nos usque non pervenerunt. 

Hebdomadas juvenis composuit^ velut et de duabus naturis 

et una persona Christi. Hoc ut ita existimem, ejus verba 

faciunt : ' Episcopus/ inquit^ ^ scriptor epistolae tanquam 

valde necessarium cum pra&terire noluisset^ e duabusnalu- 

ris Ghristum consistere, et in duabus aequaliteo Catholicos 

credere, novitate dicti perculsus^ meditabar omnes animo 

quaestiones.' Decretum hoc fuerat Concilio Chalcedone ce- 

lebrato^ illucque Leo Romanus Episcopus venerat : cujus 

Epistola Romam missa^ cum postea nitentibus acephalis 

condemnatum jam dogma revocare, pluribus convocatis 

Romae legeretur, nec satis jam quid decerneret intelligere- 

tur, ansam Boethio dedit eum librum componendi contra 

Nestorium, qui duabus naturis personas totidem adjunge- 

bat, et Eutychetem, qui unicam naturam et personam 

tuebatur. Ergo si quis ab Imperatore Leone, qui rejectam 

sub Martiano Nestorii et Eutychetis opinionem fovebat, ad 

Justinum usque supputet annos, paulo minus quinquaginta 

deprehendet; quibus de Boethii Vita detractis, prima 

juveututis tempora relinquentur. Verum haec ut libuerit 

quisque accipiat; illud certe*non admittendum contenderim, 

Boethium morte praeventum Musicam non absolvisse. Nam 

quod objiciunt aliqui, titulos eorum quae desunt adhuc 

superesse, id nos in contrariam sententiam potius trahit^ 

absurdum esse existimantes, nondum conscriptis rebus 

velle nomen imponere. Quod si quid imperfectum Seve- 

rinus reliquit, id ipse Theologiam fuisse censuerim : satis 

enim superque Philosophiam illustraverat. Itaque divina 



36 UOETHII VITA. 

restabant : et jam multum processerat^ Augustinum secu- 
tus^ut ipse de Trinitate ad Symmachum scribens affirmat: 
* Vobis/ inquit, * inspiciendum est, an ex beati Augustini 
scriptis semina rationum in nos venientia fructus aliquos 
intulerint.' Ex quibus illud etiam conjicere possumus, cur 
nono demum anno Theodoricus Severinum et Symmachum 
necarit : an quia senex in opinionem Arii defecit, et inimi- 
cus adeo Catholicis evasit, ut eorum templa diruere in 
Italia voluerit, si Justinus Arianos in Asia non restitueret? 
Propugnatores autem sani dogmatis cum alias semper, tum 
prsecipue eo tempore, Boetbius et Symmacbus extiterunt. 
Quamobrem tyrannus conjectos in carcerem obtruncari 
jussit. Ticini incolse semper a majoribus traditum con- 
stanter asseverant, Severinum, cum regius spiculator letale 
vulnus intulisset, utraque manu divulsum caput sustinuisse, 
interrogatumque a quonam se percussum existimaret, Ab 
impiis, respondisse ; atque ita cum in vicinum templum 
venisset, et flexis genibus ante altare sacra percepisset, 
post paulum expirasse. Extinctus divinos honores a 
nostris consecutus est, quod pro Catholicis c6ntra perfi- 
diam Arii mortem sustinuerit. Sunt qui scribant, ipsum 
antea Ravennam accersitum, Praetorioque Regis praeposi* 
tum, mox cum aliquot senatoribus occisum : qnod Symma- 
cho potius convenire videtur. Turris enim lateritio lapide 
fabrefacta etiamnum Ticini monstratur, Boelhii carcer; 
sepulcrumque ejus ia sede beati Augustini visitur, qua 
parte in adytum templi ascensus incipit, hoc Epitaphio 
incisum: 

Moeonia et Latia lingua cFarissimus, et qui 
Consul eram, bic perii, missus in exilium. 

Et quia mors rapuit, probitas me vexit ad auras. 
En nunc fama viget maxima, vivet opus. 

[Vid. Praefat. Bertii supra p. 27.] 

Circumfertur et aliud Elogium, quo sepulcrum ejus 
exomabatur antequam illic a Luitprando Longobardorum 



BOETHIl VITA. 37 

Bege coUocaretur. Ipsum^ quia paucis multa contioet ad 
ejus vitam facientia^ subjunximus : 

Ecce Boethus adest in ccelo magnas, et omni 
Perspectus mundo, mirus habendus homo. 

Qui Theodorico Regi delatus iniquo, 
Ticini senium duxit in exilio. 

In qua se moestum solans dedit urbe libellum ; 
Post ictus gladio, exiit e medio. 

Hic finis viri clarissimi fuit, qui facundiai probitate, 
doctrina^ plurimum excelluit : ultimus omnium qui ex 
antiquis Romanis aliquid literarum monumentis consecra- 
rint ; primus omnium qui Aristotelicam disciplinam Lati- 
nis literis illustrare coeperint; tantdB apud posteros aucto- 
ritatis, ut ab ejus sententiis nulla ferme sit provocatio. 
Hujus morte magnam rem amisimus, et frustra a multis 
postea tentatam, Platonis et Aristotelis concordiam» quam 
utriusque Philosophid3 peritissimus et poUicitus fuerat, et 
nisi vitam eripuissent improbi^ praestare solus potuisset. 
Ultio tamen paulo post insecuta est divinitus. Nam 
coenanti Theodorico cum piscis caput illatum esset^ visus 
est sibi Rex in eo videre Symmachi faciem inferius labrum 
mordicus apprehendentem^ torvisque oculis subinde mini- 
tantem : eo spectaculo consternatus tyrannus in morbum 
incidit» et, simulatque quod viderat id se vidisse confessus 
est^ expiravit. Ictu sanguinis mortuum sui divulgarunt: 
verum Amalisuenta rei conscia^ cum in regno successisset, 
patris acta contra jus et fas decreta rescidit ; et Severini ac 
Symmachi bona in fiscum redacta, eorum liberis restituit^ 
paucis annis antea quam Belisarius a Justiniano missus, 
Italia Gothos omnes expulit. Porro Boethii multi fiierunt: 
primus Stoicus^ de quo mentionem facit Diogenes in Zeno- 
nis Vita : secundus Epicureus, quem Plutarchus in Convi- 
viis introducit : tertius Cretensis, Aristotelis studiosus, et 
vir consularis, a Galeno celebratus. Praeter hos alii duo 
fuerunt et Philosophi ambo et Peripatetici ; unus hic ipse. 



38 BOKTHII VITA. 

dequo satis jam dictum est, Patricius Romanus; alter Grae- 
cus et antiquior, quem et hic ipse in Porphyrio, et Ammo- 
nius atque Simplicius ut Aristotelis interpretem agnoscunt. 
Fuerunt itidem et duo Symmachi, magnse in literis existi- 
mationis uterque: primus Gratianiet Valentiniani tempori- 
bus ; secundus Zenonis et Anastasii. Illius Epistolae cir- 
cumferuntur, crebraque de eo in Macrobii Saturnalibus 
mentio habetur. Hujus nihil quidem extat: sed, ut Boe- 
thii testimonium praeteream, Priscianus Csesariensis dc 
ponderibus scribens, sic eum laudat, ut omnes omnium 
disciplinarum apices consecutus videretur. 



TESTIMONIA VARIORUM 



i BOETHIO ET EJUS SCRIPTIS, 



AB IPSA BOETHII iETATE AD NOSTRA USQUE TEMPORA, 



NON INTERRUPTA S>ECULORUM SERIE, 



CONTINUATA. 



QuAMVis Don idem faerit saBCuIonim^ quae a Boethio ad 
nos usqiie flaxerant, in literas amor, ssepiasque idcirco 
interrupta fuerit virorum literatorum memoria, singulari 
tamen Dei privilegio factum, ut sua sint quibuslibet his 
sdBculis de meritis Boethii testimonia. Prsecipua selige- 
mus. 

QUINTUM SiECULUM ; 

Nimirum a nato notoque Boethio ad annum Christi 500. 

Priscianus Gramraaticus, patria Caesariensis, vir non 
solum in grammaticis et rhetoricis, verum etiam in phi- 
losophicis matheraaticisque versatissimus, libro de ponde- 
ribus et mensuris, 'Boethius/ inquit, 'probitatis etomnium 
scientiarum verticem attigit/ 

SEXTUM SJECULUM; 

Nimirum ab anno 500. ad an. 600. 

I. 

Ennodius, sive, ut quibusdam legitur, Evodius, Episco- 
pus Ticinensis, vir cum stricta tum etiam soluta oratione 



40 TKSTIMONIA VARIORUM 

sua clarissimus libro septimo Epistolarum^ Epistola deci- 
ma tertia Boethio, ^ Tu/ inquit^ ^ in me^ emendatissime 
hominum, dignaris praedicare virtutes> quem in annis 
puerilibus, sine aetatis praejudicio, indnstria fecit antiquum: 
qui per diligentiam imples omne quod cogitur ; cui inter 
yitae exordia Indus est lectionis assiduitas» et delicise su- 
dor alienus. In cujus manibus duplicato igne rutilat, qua 
Veteres face fulserunt: nam quod vix majoribus circa 
extremitatem vitaa contigit^ hoc tibi abundat in lumine.' 

Ejusdem Episcopi, libro octavo Epistolarum, Epistola 

prima eidem Boethio Gonsuli facto^ 'Optimae spei ple- 

nus/ inquit^ ^ cui fautum cupio^ ad curam officii epistolaris 

aspiro. Decet enim vestris fascibus hac Praefatione deli- 

bari ; et inter purpuras possessoris luce crescentes, quali- 

cumque non abstinere colloquio. Numquid solius doctri- 

nae beneficiis amor agnoscitur^ nec fas esse credendum 

est^ prodire in medium desideria rusticantis? Simplicius 

innotescunt vota nullo peritide velata praestigio. Ergo nos 

hoc sumus ore^ quod pectore. Non amara prdBCordiorum 

delenificis possumus mutare sermonibus. Pudens laudator 

est, cui in concinnatione blandimenti dicenda meiis suggerit. 

Deo ergo omnipotenti gratias^ qui in vobis^ dum vetera 

familiae vestraa bona custodit^ nova multiplicat; et quod 

plus cst apice dignitatis^ dignos facit esse culminibus. 

Redditur quidem vestrae gloria ista origini» sed quod est 

clarius^ merito impetrante personae: Fuerit in morem 

Veteribus^ curulium celsitudinem campi sudore mercari» et 

contemtu lucis honorum luce fulgere; sed aliud genus 

virtutis quaeritur, postquam praemium facta est Roma 

victorum. Noster candidatus post manifestam decertatio- 

nem» debitum triumphum^ dum nunquam viderit bella, 

sortitur. Judicio exigit laureas^ et congredi non necessa- 

rium duxit armatis. Inter Ciceronis gladios et Demosthenis 

enituit^ etutriusque propositi acumina^ quasi natus in ipsa 

artium pace, coUegit. Nemo dissonsuitiam Atticae per- 

fectionis metuat et Romanae ; nec praeciptia gentium bona 

in societatem dubitet convenire. Unus es qui utrumqae 



DB BO£THIO ST SJUS SCRIPTIS. 41 

complecteris^ et quicquid viritim distributam poterat satis 
esse^ avidus maximarum reram possessor iocludis. EIo- 
quentiam Veterum, dam imitaris, exsuperas. Dicendi for- 
mam doctissimis tribuis, dum requiris. Est apud me 
Epistolse vestrae^ qnas hajus rei fidem faciat^ veneranda 
compositio. Utinam quae a vobis diriguntur, tam essent 
crebra quam suavia ! Dicatis forsitan^ Par fuit propinquum 
laudare^ in commune augmentum laborantem : quia non 
est proprium^ quod quasi singalariter videtur palmata con- 
ferre. Venit ad me equidem portio de curuli ; sed s\ mihi 
conceditis^ plus erigor de genio et studiis sablimati. In- 
terdum accesserunt ista de casibus^ soli contigerunt illa 
virtuti. Prope inops ad scipionem adducitur suffragii Con- 
sularis, qui tantum de parentibus gloriatur. Tibi utrumque 
in peculio est^ Latiaris scientia^ et vena purffurarum.' 

II. 

Cassiodorus^ qui intelligentiam sacrorum cum notione 
profanorum, utramque cum summa sanctitate conjunxit, 
nomine Regis Theodorici, cujns Cancellarius erat, plures 
ad Boethium misit Epistolas. Una est quadragesima 
quinta libri primi Epistolarum Cassiodori^ sicque effertur^ 
* Boethio viro illustri Patricio Theodoricus Rex. 

' Spemenda non sunt^ quae a vicinis Regibus praesum- 
tionis gratia postulantur : dum plerumque res parvce plus 
praDvalent praestare, quam magnae possunt obtinere divitice. 
Frequenter enim quod arma explere nequeunt, oblectamina 
suavitatis imponunt. Sit ergo pro Republica et cum lu- 
dere videmur : nam ideo voluptuosa quaerimus^ ut per 
ipsa^ seria compleamus. Burgundionum dominus^ &c. lu- 
mine cognovisti: [Vid. Praefat. Bertii sup. p. 19.] cui 
ardua nosse usus miracula, monstrare propositum est» 
molitur ostendere» quod obstupescant homines evenisse : 
miroque modo naturis conversis facti detrahit fidem^ cum 
ostentet ex oculis visionem. Facit aquas ex imo surgen- 
tes, praecipites cadere ; ignem ponderibus currere, organa 
extraneis vocibus insonare ; et peregrinis flatibus calamos 



42 TfiSTIMONlA VARIORUM 

complet^ ut musica possint arte cantare. Videmus per 
eam defensiones jam nutantium civitatum subito tali 
firmitate consurgere^ ut machinamentorum auxiliis superior 
reddatur^ qui desperatus yiribus invenitur. Madentes 
fabricaB in aqua marina siccantur: dura cum fuerint in- 
geniosa dispositione solvuntur : metalla mugiunt : Diome- 
dis in aere grues buccinant : aeneus anguis insibilat : aves 
simulate fritinniunt ; et quae propriam vocem nesciunt, ab 
Sdre dulcedinem probantur emittere cantilenae. Parva de 
illa referimus^ cui coelum imitari fas est. Haec enim fecit 
secundum Solem in Archimedis sphaera decurrere : haec 
alterum zodiacum circulum humano consilio fabricavit. 
HdBC Lunam defectu suo reparabilem artis iiluminatione 
monstravit : parvamque machinam^ gravidam Mundo^ coe- 
lum gestabile^«compendium rerum^ speculum naturae^ ad 
speciem aetheris incomprehensibili mobilitate volutavit. 
Sic astra^ quorum licet cursum sciamus^ fallentibus tamen 
oculis^ prodire non cememus. Stans quidam in illis transi- 
tus est : et quae velociter currere vera ratione cognoscis^ se 
movere non respicis. Quale est^ hoc homini etiam facere^ 
quod vel intellexisse potest esse mirabile ? Quare cum vos 
omet talium rerum praedicanda notitia^ horologia nobis» 
publicis expensis, sine vestro dispendio, Uestinate. Pri- 
mum sit^ ubi stylus diei index per umbram exiguam horas 
consuevit ostendere. Radius itaque immobilis et parvus, 
peragens quod tam miranda magnitudo Solis discurrit, et 
fugam Solis aequiparat, quod motum semper ignorat. 
Inviderent talibus si astra sentirent, et meatum suum for- 
tasse deflecterent, ne tali ludibrio subjacerent. Ubi est 
illud horamm de lumine venientium, singulare miraculum, 
si has et umbra demonstrat ? Ubi praedicabilis indefecta 
rotatio, si hoc et metalla peragunt, quae situ perpetuo con- 
tinentur ? O artis inaestimabilis virtus, quae dum se dicit 
ludere, naturaa praevalet secreta vulgare. Secundum sit, 
ubi praeter Solis radios hora dignoscitur, noctes in partes 
dividens : quod ut nihil deberet astris, rationem coeli ad 
aquaram potius fluenta convertit : quorum motibus ostendit. 



DE ^OfiTHtO ET EJUS SCRlPTIS. 48 

quod coelo volyitur : et audaci praBsumtione concepta ars 
elementis confert, quod originis conditio denegavit, uni^ 
versae disciplinae cunctus prudentium labor naturdB poten- 
tiam, ut tantum possint nosse, perqnirit. Mechanisma 
solum est, quod illam ex contrariis appetit imitari : et si 
fas est dicere in quibusdam etiam nititur velle superare. 
Hoc enim fecisse dignoscitur Daedalum volare. Hoc 
ferrenmCupidinem in Dianae templo sine aliqua alligatione 
pendere. Hoc hodie facit muta cantare, insensata vivere, 
immobilia moveri. Mechanicus, si fas est dicere, psene 
socius est naturse ; occulta reserans ; manifesta conver- 
tens, miraculis ludens ; ita pulchre simulans, ut quod com- 
positum non ambigitur, veritas aestimetur. Haec quia stu- 
diosius/ &c. [Vid. Praefat. Bertii sup. p. 19.] 

Aitera Epistola ejusdem Cassiodori est quadragesima 
libri secundi, quae sic se habet. 

* Boethio Patricio Theodoricus Rex. 
' Cum Rex Francorum, &c. attingere. [Vid. Bertii Praef. 
sup. p. 20.] Quid enim illa praestantius, quae coeli machinam 
sonora dulcedine modulatur, et naturae convenientiam ubi- 
quedispersam virtutis suae gratia comprehendit?' Etpaulo 
post : • Sed quoniam nobis facta est voluptuosa digressio 
(quia semper gratum est de doctrina coUoqui cum peritis) 
citharoedum, quem a nobis diximus postulatum sapientia 
vestra eligat praesenti tempore meliorem, facturus aliquid 
Orpbei, cum dulci sono gentilium fera corda domuerit. 
Et quantae nobis gratiae fuerint actae, tantae vobis ex 
nostra aequabili compensatione referentur, qui et imperio 
nostro paretis, et quod vos clarificare possit efl&citis.' 

Idem Cassiodorus ad tinem libri Dialecticae de eodem 
Boethio ita loquitur. ' Illud,' inquit, ^ competens judicavi- 
mus recapitulare breviter, quorum labore in Latium elo- 
quium res istae pervenerint : ut nec auctoribus gloria sua pe- 
reat; nobis plenissime rei veritas innotescat. Isagogen trans- 
tulit Patricius Boethius, commentaque ejus gemina dere- 
linquens. Categorias idem transtulit Patricius Boethius, 
cujus commenta tribus libris ipse quoque formavit : Peri 



44 TBSTIMONIA VARIORUM 

hermenias supra memoratus Patricius Boetbius transtulit 
in Latinum, cujus commenta ipse duplicia minutissima 
disputatione tractavit . . . Supra memoratus Patricius 
Boethius de Syllogismis Hypotheticis lucidissime per- 
tractavit/ &c. 

III. 

Procopius^ Gaesariensis ex Palaestina^ rhietor et sophista, 
inter varias suas historias scripsit de bello Gotborum 
libros tres^ in quorum primo quod Graece dixit de Boethio 
sic Latine redditur. 

^Symmachus et ejus gener Boetbius Patricii^ alto majo- 
rum sangiiine^ principes vero Senatus Romani^ et Consules 
fuere^ pbilosophiae et aequitati supra ceteros mortales stu- 
dueranty multisque egenis, tum Romanorum tum exter- 
norum^ opibus suis subvenere. Hi> ad ingentem gloriam 
evecti, deterrimos quosque in sui invidiam concitarunt: 
quibus delatoribus Tbeodoricus Rex persuasus, viros cla- 
rissimos perinde ac res novas molientes occidit, eorumque 
bona omnia publicavit. Sed paucis post diebus coenanti 
illi cum ingentis piscis caput ministri apposuissent^ illud 
Theodorico visum est caput esse Symmachi nuper occisi» 
dentibus quidem in inferius labrum impactis, oculis vero 
torve et furibunde intuentibus minari sibi plurimum vide- 
batur. Unde prodigii novitate perterritus, membrisque 
prdBter modum tremebundus et borrens^ in lectum citato 
gradu se recepit, identidemque sibi togarum vim magnam 
ingeri jubendo paulum quievit. Elpidio deinde medico 
omnibus, quemadmodum accidissent^ explicatis^ in Sym- 
machum Boethiumque patratum a se scelus deflebat; quo 
denique deplorato ex accepta calamitate dolore ingenti 
affectus^ haud longe post moritur: cum primum hoc et 
ultimum injuriae exemplum in sibi subjectos idcirco exer- 
cuisset^ quia non, uti consueverat» diligenter pervestigata 
causa, in tantos viros animadverterat/ 

Idem auctor libro tertio praedictae historiae de uxore 
Boethii superstite locutus haec ait: ^Undevel Rusticianae^ 



DB BOBTHIO BT BJUS SGRIPTIS. 45 

Boethii quondam uxori, et Symmachi filiae^ id reliquum fuit 
ad vitaro et ad miseriaram cumulum, ut servili et rustico 
habitu ioduta, quae egentibus facultates suas erogaverat^ 
panem ceteraque ad victum necessaria ab hostibus mendi- 
caret: domos enim circumeundo foresque oppulsando, 
cibum dari sibi suppliciter precabatur, nil prorsus huic 
ignominidB eare afferente. Et certe Gothi in Rusticianae 
mortem conspiraverant, illi objicientes quod, e^ercitus 
Romani ducibus pecunias lai^iens, Theodorici statuas 
disturbasset, caedem Symmachi patris Boethiique mariti 
ulta. Totilas tamen nulla hanc affici injuria permisit, sed 
eam aliasque orones ab conturoelia immunes conservavit. 

SEPTIMUM SMCVLUM; 

Nimirum ab anno 600. ad an. 700. 

Beda^ Venerabilis dictus propter vitse sanctitatem morum- 
que gravitatem^ tanti fecit Boethium, ejusque doctrinam^ 
ut commentarios scripserit in Boethii librum de Trinitate. 
De eodem Boethio honorate et honorifice multa passim hic 
auctor prsedicat. 

OCTAVUM SiECULUM; 

Nimirum ab anno 700. ad an. 800. 

Paulus Diaconus, qui rogatu Adelburgse filiaj Desiderii 
Regis multa ad Eutropii historiam addidit, libro septimo 
hujus appendicis^ postquaro dixisset Joannem Papam^ 
Theodorum^ Importunum, et Agapitum, consulares viros^ 
aliumque Agapitum Patricium ad Justinum Legatos in 
itinere demoratos fuisse, addit : ^ Theodoricus rabie suae 
iniquitatis stimulatus, Syromachuro exconsulero ac Patri- 
cium, et Boethiuro seniorero et exconsulero, CathoUcos 
viros, gladio trucidavit.' 



46 TESTIMONIA VARIORUM 

NONUM S JECULUM ; 

Nimiram ab amio 800. ad an. 900. 

I. 

Ado, Viennensis Archiepiscopus, qui breviarium Chro- 
nicorum ab origine Mundi ad sua usque tempora productum 
composuit, loquens de Joanne Summo Pontifice ait : * Cum 
rediens Ravennam venisset, Theodoricus eum cum comi- 
tibus ceteris carceris afflictionc peremit, invidia ductus, 
quia Catholicda pietatis defensor Justinus eum honorifice 
suscepisset. Quo tempore Symmachum atque Boetbium 
consulares viros pro Catholica pietate idem Theodoricus 
occidit.' 

II. 

Anastasius, Apostolicaebibliothecaa custos et instaurator, 
qui propterea dicitur Bibliothecarius, in sua Pontificum 
Historia ad Joannem i. haec de Boethio scribit : * Eodem,' 
inquit, 'tempore, cum hi suprascripti, id est, Papa Joannes 
cum Senatoribus, Theodoro exconsule, Importuno excon- 
sule, Agapito exconsule, (Agapito Patricio defuncto Thes- 
salonicse,) positi essent Constantinopoli, Theodoricus Rex 
haereticus tenuit duos Senatores prajclaros et exconsules, 
Symmachum et Boethium, et occidit interficiens gladio.' 

DECIMUM SiECULUM; 

Nimirum ab anno 900. ad an. 1000. 

Cum ossa Boethii multis abhinc saeculis jacerent neg- 
lectu temporum minus honorata, Otho tertius Imperator 
eadem marmore includi jussit: inscripto elogio, quod 
composuit Gerbertus Ravennas Archiepiscopus, Ma- 
gister oiim Augusti, is qui Summus Pontifex creatus, Syl- 
vester secundus dictus est, quique non secus ac Boethius 



DB BOBTHIO KT KJUS SORIPTIS. 47 

ob exquisitam reconditarum rerum scientiam Magus falso 
est habitus ab imperitis. Elogium autem iliud his ver- 
sibus expressit, 

^Roma potens/ &c. [vid. Praefat. Bertii sup. p. 28.] 

UNDECIMUM SiECULUM; 

Nimirum ab anno 1000. ad an. 1100. 

I. 

Sigebertus Monachus Gemblacensis, ordinis S. Bene- 
dicti^ qui inter historicos non ultimum locum habet^ in suo 
de Scriptoribus Illustribus opere^ dubitat^ num Boethius 
conferendus, an prseferendus philosophis et saecularibus et 
Ecclesiasticis. * Boethius/ inquit cap. 37. * vir consularis^ 
conferendus^ vel praeferendus philosophis et ssecnlaribus 
et Ecclesiasticis ; quia nos ambiguos esse facit^ an inter 
sseculares^ an inter Ecclesiasticos scriptores fuerit illustrior ? 
Laudent eum sdBculares, quod Isagogas, quod Peri herme- 
nias^ quod Categorias transtulerit de Graeco in Latinum, et 
exposuerit; quod Topica Ciceronis exposuerit, quod 
antepraedicamenta, quod libros de topicis differentiis, de 
cognitione Dialecticae et Rhetoricae, et distinctione rhe- 
toricorum locorum^ de communi praedicatione potestatis 
et possibilitatis, de Categoricis et Hypotbeticis Syllogismis 
libros, et alia multa scripserit, quod Arithmeticam et Mu- 
sicam Latinis scripserit. Nos Ecclesiastici laudamus eum» 
quod librum de Sancta Trinitate scripserit, quod exiliatus 
a Theodorico Gothorum et Italorum Rege, pro eo quod 
tueri volebat libertatem Romana; urbis, scripsit librum de 
Consolatione Philosophise. Hic ab eodem Rege Theodo- 
rico occisus est. 

II. 

Honorius Augustodunensis Ecclesioe Presbyter in Chron. 
* Boethius," ait, ' Patricius vel Consul scripsit librum de 
Sancta Trinitate, et alium de Consolatione, et quadrivium 
de Graeco transtulit, id est Arithmeticam, Musicam, Geo-^ 



'48 TESTIMOMtA VARIORUM 

metriamy Astronomiam. Dialecticam yero explanavit. 
A Tbeodorico Gotborum Rege Mediolani interficitur/ 

DUODECIMUM S^ECULUM ; 

Nimirum ab anno 1100. ad 1200. 

I. 

Joannes Saresberiensis^ natione Anglus^ Episcopus Car- 
notensis^ qui inter alia opera scripsit policraticum^ sive de 
nugis curialium et vestigiis pbilosophorum^ in boc eodem 
opere^ libro septimo, capite decimo quinto^ hunc Boethii 
librum de Consolatione Philosopbise plurimum commendat. 
^ Si/ inquitj ' mihi non credis» liber de Consolatione Phi- 
losophiae revolvatur attentius, et planum erit haec in con- 
trarium cedere. Et licet liber ille Verbum non exprimat 
incarnatum^ tamen apud eos, qui ratione nituntnr^ non 
mediocris auctoritatis est ; cum ad reprimendum quemlibet 
exulceratae mentis dolorem congrua cuique medicamenta 
conficiat. Nec Judaeus quidem nec Graecus sub preetextu 
religionis medicinee declinet usum> cum sapientibus in fide 
et in perfidia desipientibus sic vividae rationis confectio 
proficiat artificiosa^ ut nuUa religio quod miscet abominari 
audeat^ nisi quis rationis expers est. Sine difficultate 
profundus est in sententiis^ in verbis sine levitate^ conspi- 
cuus^ orator vehemens, efficax demonstrator. Ad id quod 
sequendum est, nunc prolabitur suadens, nunc quasi stimulo 
necessitatis impellens/ 

II. 

Huic addi potest auctor libri de Spiritu et Anima» qui 
inter opera S. Augustini refertur : si tamen vera est con- 
jectura Vincentii in Speculo historiali, et AbbatisTrithemii, 
qui asserunt hunc auctorem esse Hugonem a Sancto Vic- 
tore, quippe qui florebat anno Christi 1130. hic enim 
auctor, quisquis sit, non solum ducit honori referre cogi- 
tationes et verba Boethii capite undecimo dicens : * Mens 
nunc caput summis inserit, nunc desidit in infima/ et 



DB MOOTHiO £T BJUS SaEIPTIS. 48 

cetera qu» habentur Hetro iv. libri qakiti Consolationis 
PhilosophisB ; sed capite trigesimo septimo ejusdem Boe- 
thii auctoritate utitur : ' Boethius/ inquit, ' dicit intelligen- 
tiam solius Dei esse admodum paucorum hominum.' 

DECIMUM-TERTIUM S^CULUM; 

Nimirum ab anno 1200. ad an. 1300. 

Sanctus Thomas, omni nostra praBdicatione major, mirum 
in modum commendat merita Boethii^ non quidem suis 
in libros de Consolatione Philosophica commentariis, 
siquidem haec^ ut probavimus^ germana non sunt Sancti 
Thomae opera, sed sua potii)s frcquenti hujus auctoris 
laudatione, qua Boethium aBquans summis Ecclesiae doc- 
toribas, ejusdem auctoritate utitur ad faciendam fidem. 
Sic i. p. q. 10. a. 1. a^temitatis definitionem, quam ipse dicit 
a Boethio positam^ ceteris posthabitis^ particulatim ex- 
plicat : ' JStemitas/ inquit^ ^ est interminabilis yitae tota 
simul et perfecta possessio, ut habetur %. de Consol. Prosa 
II. circa principium.' Sic q. 29. ejusdem partis in argii- 
mento ' sed contra/ afiert personae definitionem quam dicit 
esse Boethii lib. de duab. Nat. hancque particulatim expo- 
nit : ' Persona/ inquit^ ' est rationalis naturae individua 
sobstantia.' Et sic de ceteris. 



DECIMUM-QUARTUM S^CULUM; 
Nimirom ab anno 1300. ad an. 1400. 

I. 

Philippus Pulcher, Francorum Rex, ut refert Petrus 
Bertius Prasfatione in libros Boethii de Consol. tanti fecit 
hos Consolationis Philosophicae libros, ut quamvis ipse 
Latine intelligeret, tamen pro beneficio habuerit, quod ipsi 
Joannes Magdunensis, poeta, ut tunc ferebant teropora, 
emditus, eos Gallice a se redditos inscripsisset Asservatur 

Delfh, et Yar. Oom. B^eth. D 



50 TESTIMONIA VARIORUM 

ejus Operis exemplar adhuc hodie Lutetiae in Bibliotheca 
Augustiniaoorum. 

II. 

Maximus Planudes, Monachus Constantinopolitanus^ 
nihil moratus superbam Graecorum consuetudinem^ qui 
Latinos libros Graece reddere non solent, tanti habuit 
libros Boethii de Consolatione Philosophidai illos ut Grseco 
sermone fuerit interpretatus. Et hoc exemplar servatur 
in Bibliotheca Regis. 

• 

DECIMUMQUINTUM SiECULUM; 

Nimirum ab anno 1400. ad an. 1500. 

I. 

Laurentius Valla^ Patricius Romanus^ vir ipse eruditis- 
simus^ non modo ait^ Boethium Latine loqui^ quemadmodum 
refert Julius Scaliger, verum eundem Boethium vocat 
eruditorum ultimum, Praefatione in libros suos Dialecticos. 
'Nec/ inquit, 'aliter sentit eruditorum ultimus Boethius^ 
magis, ut mihi videtur, Platonicus, quam Aristotelicus : 
quos auctores parum inter se distare docturum se quodam 
loco promisit.* 

II. 

Sanctus Antoninus Archiepiscopus Florentinus, Ordinis 
Praedicatorum, 2. parte Histor. Titul. xi. cap.2. §. 4. de 
Boethio honorificentissime scripsit. * Cum/ inquit, * The- 
odoricus, Rex Gothorum, Rempublicam in Italia opprimeret 
temporibus prioribus, Boethius, senator clarissimus, ut infra 
dicetur de sapientia ejus, amator Reipublicae, in multis 
Regi se pro justitia opponebat, cumque et propter generis 
nobilitatem et eloquentiam apud omnes de eo magna esset 
opinio, etiam ab ipso Rege timebatur : quare, ut creditur, 
subornatis quibusdam ut ipsum crimine laesdB majestatis 
accusarent, dixerunt quod ipse prodita civitate Romana 
Anastasium principem in Italiam evocaverat, ut Rempub- 
licam de manu Theodorici liberaret: quamobrem sumta 



DB BOETHIO ET EJUS SORFPTIS. 51 

occasione ipsum cum quibusdam aliis Romanis nobilibus 
apud Papiam exilio relegavit, ubi in carcere positos librum 
de Philosophiae Consolatione scripsit : ubi demum ab eo 
interficitur/ 

Et capite 15. citans Sigebertum, * Eo tempore/ inqnit, 
' Symmachus Patricius Rempublicam Romanam illustravit, 
et cum eo gener ejus Boethius, vir consularis, conspicuus 
in utraque lingua, eruditione omnium artium liberalium, 
quas peene omnes e Graeco in Latinum transtulit eloquium/ 

III. 

Jacobus Philippus Bergomensis, Ordinis Eremitarum S. 
Augustini, in Supplera. Chronic. ad ann. Christi 500. ' Boe- 
thius/ inquit, 'Anicius Manilius Severinus, Christianissi- 
mus vir, et consulari dignitate insignitus, poetaque ac phi- 
losophus celeberrimus, Symmachique Patricii gener, iisdem 
temporibus Romae clarissimus fuit. Hunc quidam Mani- 
lium vocant, eo quod a Manilio Torquato originem duxisse 
tradant. Qui cum vere Catholicus esset, nec Arianis etiam 
persaepe rogatus obtemperare vellet, et ipse a Theodorico 
Rege sub velamento affectatse libertatis post socerum suum 
Ticini exulare jubetur, et postmodum instigantibus haere- 
ticis perpetuo carceri damnatur: in qua quidem calami- 
tate constitutus, ad recreandum animum suum, cum in ma- 
thematicis doctissimus esset, Chiterinum e nervo primus 
excogitavit et excidit, quod quidem, modemis temporibus, 
musicis celebre instrumentum habetur. Ibidem quoque 
constitutus ad multorum utilitatem praeclarissima atque in* 
numerabiiia quasi edidit opuscuia, et quae ad manus deve- 
nere haec ipsa sunt.' Et postea: * Hunc denique virum op- 
timum et sanctum Theodoricus Rex, cum in sententiam 
suam omnino flecti non posset, Arianorum rabie concitatus, 
post longum carceris squalorem^ imperante Justino seniore 
Augusto, anno scilicet Domini nostri 520. apud Papiam 
pro Catholica fide occidi jussit : cujus corpus ibidem in 
Divi Augustini templo adhuc habetur conditum. Et sunt 



52 TBSTIMONIA VARIORUM 

qui dicant eum in Catalogo SanctoTum eam ob rem fuisse 
relatum, et Sanctum Severinum vocitatum.' 

IV. 

Hermolaus Barbarus, Fatricius Venetus, Archiepisco- 
pus et Fatriarcha Aquilegiensis, in sua Praefatione quam 
habuit, cum libros Aristotelis domi coepit praelegere, ' Qui,' 
inquit, ' putant, hunc aditum patere nemini, qui Scholas 
illas FhilosophidB nunquam intraverit, in magno versantur 
errore : quandoquidem tales Scholas nec Marcus Varro, nec 
Brutus, nec Flancius, nec Chalcidius, nec Boetbius in- 
gressi : non Alexander, non Themistius, non Forphyrius, 
non lamblichus, non Simplicius, philosophi tamen eminen- 
tissimi, et Aristotelis interpretes juratissimi fuere.' 

V. 

Angelus Folitianus, qui, excellens cum poeta tum orator, 
multa tam Grsece quam Latine edidit opera, in suis Miscel- 
laneis cap. 1. de Boethio sic loquitur: ' Quis Boethio vel 
in Dialecticis acutior? vel subtilior in Mathematicis ? vel 
in Philosophia locapletior? vel in Theologia sublimior? 
Quem tanti juniores etiam Philosophi longe (arbitror) om- 
nium perspicacissimi fecerunt, ut Aquinatem Thomam, 
divum hominem, Magnumque illum Thomae prseceptorem 
(Deus bone, quos viros !) habere mernerit enarratores :' 
nimirum in his, inquit Vallinus, quae S. Thomas in Boethii 
libros de Trinitate et de Hebdomadibus scripsit; quod 
conmientaria in libros Boethii de Consolatione Fhiloso- 
phiaa^quaa vulgo Sancto Thomae tribuuntur, hujus sanctis- 
simi doctoris non sint. 



DECIMUM-SEXTUM S^CULUM; 

Nimirum ab anno 1500. ad an. 1600. 

Joannes Tritenhemius, Abbas Spanheimensis, in Catalogo 
Scriptorum Ecclesiasticorum, ^ Boetbius/ inquit, ^ Man- 



DR BOKTHiO BT £JUS 8GRIPTIS. 53 

lius Severimis, CoBsal ordinarias RomaB, Philosophus, 
Orator, el Poeta insignis^ in divinis scripturis doctus^ et in 
sdecularibus literis omDium suo tempore eruditissimns, 
gener Symmachi Patricii fuit. Vir Graeco et Latino copi- 
osissime imbutus eloquio, quippe qui multa volumina tam 
Aristotelis quam aliorum Philosophorum de Attica lingua 
transtulerit in Latinam; ingenio subtilis, sensu promtus, 
atque CathoUcus; sermone nec Tullio inferior; quem 
Sancti Benedicti constat amicitiam habuisse, et in monte 
Cassino cum TertuIIio, Placidi Monachi patre, senatore, in 
ejus mensa comedisse. Scripsit multa pra^ciara voluminaj 
de quibus ego repperi subjecta : 

Ad Symmachum Socerum suum Romanae urbis Patrici- 
um de Sancta Trinitate lib. i. incipit : * Investigatam din- 
tiss/ &c. 

De Unitate Trinitatis lib. i. incipit : ' Qua^ro an Pater et 
Filius/ &c. 

De duabus naturis in Christo lib. i. ' Anxie te quidem/ 
&c. 

De fide ad Joan. Diaconum lib. i. * Christianam fidem 
novi.' 

De Unitate et Uno lib. i. * Uuitas est qua/ &c. 
De £isagogis Porphyrii lib. ii. * Hyemantis anni temp.' 
In secundam ejusdem editionem lib. i. * Secundus hic." 
In Categorias Aristotelis lib. ii. * Expeditis his/ &c. 
In Perihermenias ejusdem lib. i. ^ Magna quidem libri.' 
In editionem ejusdem secundam lib. vi. * Alexander in.* 
De Divisionibus lib. i. ' Quam magnos studiosos.' 
De Definitionibus lib. i. * Dicendi ac disputandi.' 
Ad Categoricos Syllogismos Introduct. lib. i. ' Multa ve- 
teres Philosophi.' 
In Topica Ciceronis lib. vi. ^ Exhortatione tua/ &c. 
De Differentiis Topicis lib. iv. ' Omnis ratio disserendi.' 
De Syllogismo Categorico lib. ii. ' Multa Graeci veteres.' 
De Syllogismo Hypothetico lib. ii. 'Cum in omnibus.' 
Dc Hebdomadibus lib. i. ^ Postulas ut ex hebdom.' 
De Arithmetica lib. ii. ' Inter omnes priscae.* 



54 TBSTIMONIA VARIORUM 

De Musica lib. v. ' Omnium quidem perceptic^ 

De Philosophica Consolatione lib. v. ^ Carmina qui 
quondam.' 

In Geometricam Euclidis lib. iii. * Qui vero, mi Pa- 
triti.' 

De Disciplina Scholarium, nt aliqui volunt, lib. i. ^ Ves- 
tra.' Indignus est ille liber, qui tanto viro tribuatur, nec 
etiam docti hunc Boethio tribuunt. 

De Locis Rhetoricis lib. i. 

De Praedicatione Potestatis lib. i. 

Epistolarum ad Diversos lib. i. 

Alia quoque nonnulla scripsisse dicitur : sed ad notitiam 
meam non venerunt. Moritur eodem anno, quo Symma- 
chus Patricius, et Joannes Papa sub Anastasio Impera- 
tore^ jussu Theodorici Regis ad Ravennam post diuturnum 
exilium in carcere jugulatus, Anno Domini dxxiv. Indict. 
3. et sub nomine Severini Catalogo Sanctorum insertus di- 
citur.' 

II. 

Julius Caesar Scaliger, vir in Republica literaria celeber- 
rimus, Boethium ssepissime laudat: ut in Hypercritico, 
* Boethii Severini,' inquit, ' ingenium,* &c. [Vid. Praefat. 
Bertii sup. p. 29.] Hinc idem Scaliger de eodem Boethio 
canit, in Divis : 

Divinae enumeres ingentia semina mentis : 
Dotibus accedant Curia, lingua, lares. 

Haud satis est : appone polum, pars esse Boeth! 
Coeperit : at nondum munera tota capis. 

III. 

Lilius Gregorius Gyraldus, etiam inter doctos notissimus, 
Boethium pariter summis laudibus extollit, de Poetar. 
Histor. Dial. 5. ' Sed,' inquit, ' hujus aetatis alios a£fera- 
mus, quos inter Boethius Anicius Manlius Severinus, Ro- 
manus Patri^u^ et exconsul, qui a nostris plerisque in 
Martyrum Catalogo ascribitur. Hic cum Symmacho, et 



DB BOBTHIO BT BJUS SGRIFTJS. 55 

ipso Fatricio^ Boethii^ ut plerique omnes tradunt^ socero^ a 
Theodorico^GothommRege^ primumTicinum relegati^dein- 
de necati sunt, quod in libertatein populum Romanum vi- 
derentur velle vindicare. Fuit Boethius, ut scitis^ in omni 
disciplina egregie doctus^ quod vobis liquido ex ejus mo- 
numentis constare potest. Sed quod ad prsesentem mate- 
riam attinet, in pangendis versibus mira usus est facilitate. 
De illo plura coUigere^upervacaneum^ quando ejus volu- 
mina nota sunt omnibus. Ejus certe ingenium ad eas artes^ 
qu8B supra literas sunt, mirum in modum celebratur ab 
ejus occisore Theodorico Rege.' 

IV- 

Magdeburgenses, Centuria & cap. 10. de Episcopis et doc- 
toribusj * Boethius/ inquiunt, ' Anicius Manlius Severi- 
nus^ Fatricius et Consul^ vir Graece et Latine doctissimus 
fuity et multos in Fhilosophia aliisque disciplinis^ tum so- 
luta tum ligata oratione conscriptos^ libros posteris reliquit.' 

V. 

Justus Lipsius, qui, cum ob eximiam suam doctrinam^ 
tum maxime ob ingenuum animi candorem^ doctis pariter ac 
probis omnibus colitur, non solum laudat Boethium in Ci- 
vili sua Doctrina aliisque suis operibus, sed scribens ad 
Janum Bernartium cognatum suum, de Consolatione ab 
hoc illustrata etemendata^ hos protulit Fhaleucos: 

En Boethius ille, qui sophorum 
In primis sophus esse gloriatur : 
Qui doctum nimis^ et satis disertum 
Scriptum hoc edidit, omnium bonorum 
Bonum judicio. Sed id tenebras 
iEvo aut ingenio suopte habebat ; 
Quas Bemartius ille, flos meornm 
Belgarum, pepulit, facemque claram 
A se prsetulit : hanc sequere, quisquis 
Doctrino) sapientiaeque cultor 
Non audire, sed esse^ concupiscis. 



56 TUSTIMONIA VARIORUM DE BOBTHIO^ &C. 

DECIMUM-SEPTIMUM SiECULUM; 

Nimirum ab anno 1600. ad hanc nostram setatem 1679.f 

Infinitior sim^ si quas hoc nostro sseculo in landem Boe- 
thii dicta sunt^ haec omnia recensendo enumerare velim ; 
nullus enim est aut- historiographua, aut theologus^ qui de 
illnstrissimo illo auctore non fuerit omate et honorifice lo- 
cutus. Consule, si placet, Baronium Annal. Ecclesiast. 
T. VII. ad an. 522. D. Petrum a sancto Romualdo in The- 
sauro Chronologico T. ii. ad an. 510. aliosqne omnes histo- 
riographos: vide reverendum Patrem Caussinum in libro 
quem inscripsit la Cour Saifite, ubi proponendo ideam viri 
quem vocat homme (Titat, pluribus agit de nobilitate^ de 
doctrina^ de consiliis, de morte Boethii. Lege etiam^ si 
lubet, Gerardum Joannem Vossium de Poetis Latinis cap. 
5. ^ Quibus/ inquit^ ' temporibus in Oriente Zeno, postea- 
que Anastasius, in Italia Odoacer, et exinde Theodoricus 
rexit, claruit Anicius Manlius Boethius Severinus, vir La- 
tine et Grsece doctissimus, in omni disciplinarum genere 
excellens, quoque Roma a Varronis temporibus non habu- 
erit undecumque doctiorem. Qnantum idem carmine va- 
luerit, ostendunt libri quinque de Consolatione Philoso- 
phiae, quos exul Ticini scripsit. Omnino nihil in poesi 
venustius habuit illud eevum^ vel etiam quod proxime an- 
tecessit.' 

t Haec Testimonia, scilicet, ex ed. Delpb. deflumta snnt. 



ANICII MANLII TORQUATI 

SEVERINI BOETHII 



DE CONSOLATIONE 



PHILOSOPHI.E 



LIBER I. 



METRUM I. 

Oarmima* qui quondam studio floreute peregi, 
Flebilis, hen, moestos eogor iniie modos.'' 

Ego, qui oUm per/eci poemata, dum $iudia mea florereni, heu, ipse afflietua 



NOTJS 



* Carmina'] Carmen a canendo dic- 
tnm : ut, sicnt, anctore Vossio, a^ ge- 
nimen' est' germen/ sic a ' canimen' 
sit ' carmen/ n in r converso, quem- 
admodnm in pluribns aliis. Hinc 
Carmen est itricta oratio, ex pluri- 
bus versibus composita, qnam Poetae 
canere dicontur: sicut Virgilius JE' 
neida incipiens ait, ' Arma virumqne 
cano :' Carmen enim vocatnr longtns 
quoddam vatis opus: ot Epigram- 
ma ; sic Catnlli Eplgrammata inseri- 
buntor * Carmina:' nt Ode ; sic Odae 
Horatii appellantnr ^Carminum li- 
bri :' ut quodlibet poema; sic lil>er 
primns Lucretii ab eodem dicitnr 
' Carmen/ 1. vi. ' Commemorate qnod 
in primo qaoqne carmine claret.* At 



unicus versns non solet appellari Car- 
men : nisi forte bic, sententia inclusay 
poemati non impar videatur: sicnt 
Virgilios iii. JEn. vs. 287. canlt: 
' Postibns adversis figo, et rem car- 
mine signo : ^neas h«c de Danais 
victoribns arma.' 

^ Modos] Versns : modus enim ge* 
neratim est mediocritas, qnam nKFa 
citraqoe non est reetnm : qnemad- 
modum docet Horatii», lib. i. Serm. 
Sat. 1. ' £st modits in rebus : svDt 
certi denique fines, Qoos ultra eitra- 
que neqnit consistere rectum.' Hinc 
moderatus idem qnod temperatns ; 
modestns, qnasi modnm servant; 
commodnm, quasi cnni modo. Si aa- 
tem alicnbi, maxime in sensn, medio- 



58 



fiOETHll DE GONSOL. 



Ecce mihi lacerae dictant scribenda Camense/ ^ 
Et veris Elegi "^ fletibus ora rigant. 

compeUor aggredi vernu irisUs. En MuatB taceratie suggerunt mihi, quts oportet 
Mcribere ; vernuque flebiles aspergunt vuUum meum lacrymis sinceris, Nutlus 



^■^^^■^^■^^^.^^^^ 



1 Camena scribendom monet Editor Delph. non CamcmiB. — 2 ' Mss. et ed* 

NOT^ 



critas servanda, prsesertim vero in eo 
qni fit auribiiSy quarura jndicium, anc* 
tore Tullio, est superbissimnm : ez 
quo fit, nt Mitsica et Poesis, quae in 
faoc saltem cognatas dicuntur, qnod 
eodem auditn percipiantur, in qni- 
busdam ' modis ' versentur : * in mu- 
•icis/ inqnit TuUius i. de Or. ' nume- 
ri, et vnces, et modi :* Horatius 
vero Carm. 1. ii. Od. I. vs. nlt. * Quae- 
re modos leviore plectro;' Od. 12. 
VS.4. *• aptari citbarse modis:' 1. iii. 
Od. 3. vs. nlt. ' magna modis tenn- 
are parvis :' Od. 9. vs. 10. ' dnlces 
docta raodos et citbarse sciens :' et de 
Arte Poet. 'Accessit nnraerisque 
modisqne licentia major.' Propter- 
ea qni versus componit, hic Virgiiio, 



Musis veluti inspirantibns, fiant Car- 
mina sive Cantns ; ant qnod, inqnit 
Festus, canant Mnsse antiqnornm 
landes : quamobrem srribendum Ca- 
memgy non Camcena, Hae antem Mu« 
soR nnnc perhibentur ' lacer»,' qnod 
sortis Boethianae participes, illo flo- 
rente florere, eodemqne afilicto afiiigi, 
pannosae etlaceris similes viderentnr: 
antiqnns enim erat afflictomm mos, 
vestes scindere : nnde lib. lob. cap. 1. 
vs. 20. ' tnnc surrexit lob et scidit 
vestimenta sna :' et lib. i. Reg. cap. 
4. vs. 12. * Vir de Benjamin ex acie 
venit in Silo in die illa, scissa veste et 
conspersns pulvere capnt.' Ipse Vir- 
gii. lE,xi, XII. vs. 609. *Demittnnt 
uientes : it scissa veste Latinns, Con- 



Ovidio, Horatio, et ceteris dicitnr jngis attonitns fatis, nrbisque rnina.' 



*• modnlari ;' sicut Ciceroni ii. de Nat. 
*■ TibiaB ' dicuntur ' modulate canen- 
tes ' et ' fidiculae numerose sonantes.' 
Sicnt antem Carmen non dicitur, nisi 
de integro quodara poemate, ita ' mo- 
dns ' non videtur dici, nisi de versi- 
biis, biijus operis partilins : nnde Boe- 
thins, qni verba baec inter se opposne- 
rat in duobns bis primis versibns, 
' peregi,' et * cogor inire ;' * studio 
florente/ et ' flebilis,' hvrieeTa conti- 
nnans nnnc opponit etiam ^ Carmina/ 
et ' modos mcestos ;* sicque lectorem 
docet, qualis erat afilictns, qnantnm- 
qne mutatus a Boethio sive seipso 
florente. 

^ Cameme] Mnsap, quae dicnn- 
tur ' Camenap/ non a cantn amoeno, 
nt qnidam aiunt, sed non secns ac 
Carraen, a canendo, ita nt prius di- 
cerentur Carmenae : qnod Dimirnm, 



Hae tandem Mnsae ' dictare ' dicnn- 
tnr Boetfaio * scribenda;' qnod Poetae 
fingant, nihil a se sive ore sive scrip* 
tura emitti, nisi qnod sibi fuerit, in- 
spirantibns Mnsis, cognitnm: qnare 
hi magnum qnoddam Carmen non so- 
lent aggrediy nisi iisdem Mnsis invo- 
catis : sic Homerns Iliad. B. : * Dicite 
nnnc/ inquit, * mibi, Miisae, qnae do- 
mos coelestes incolitis : vos enim DesB 
estis, et adestis, et omnia novistis. 
Nos autem faroam dnntaxat accepi- 
rons ; neqne qnicqnam scimns :' sic 
Horatins Sat. 1. 1. Sat. 5. * Mnsa, ve- 
lim memores:' sic Virgil. ^n. vii. 
vs. 641. 'Pandite nnnc Helicona, 
Deae, cantnsqne roovete....Et me- 
roinistis enim, Divae, et roeroorare 
potestis: Ad nos vix tennis famae 
perlabitnranra.' 
^ Elegi] Versus flebiles sive misera- 



PHJLOSOPHIiE LlB. I. 



59 
5 



Has saltem * nullus potuit pervincere terror, 
Ne nostrum comites proseqnerentur iter. 

Gioria^ felicis olim viridisque juventae 
Solatur * moesti nunc mea fata senis. 



metus poiuit adducere has saUem musaSf ut non comitarentur meam viam, Eadem 
MusiBf qu(E fuerunt gloria meae juventte quondam fortunatce et vtruto, consolan» 



^•^-^^^4 



Fiorentina Solantur: quae lectio et verior et melior, prssertim si antece- 
dentia excntiantnr.' Sitzmannus. SoUaUur etiam legendum pntat Editor Delph. 
[vid. inf.] et in textum suae editionis, Lngd. Bat. 1671. recepernnt Hackii 
Fratres. 

NOTiE 



biles : Elegus enini, nnde Elegia, est 
Carmen versuum bexametrof nm pen- 
tametrommqne aitemis dispo»itorum 
ad tristitiam praesertim significan- 
dam : hinc Horatins, 1. de Arte Poet. 
' Versibus impariter junctis qnerimo- 
nia primnm ; Post etiara inclusa est 
voti sententia compos : Qnis tamen 
exignos elegos emiseritanctorOram- 
matici certant et adhucsubjndice lis 
eat.' Idem Carm. I. i. Od. 33. * Al- 
bi, ne doieas plus nimio memor Im- 
mitis Olycerse, neu miserabiles De- 
cantes elegos.' Unde Ovidins 1. ii. 
Fast. in initio. ' Nonc prinium velis 
Elegi majoribns itis: Exignom, me- 
mini, nnper eratis opns.' Scilicet 
versus iUi idcirro vocantnr Elegi, 
qnod iidem in fHineribns prapsertim 
adhiberentur : iheyos enira fletus di- 
citur iiirh Tov % % Kiyw, quae flentiura 
vox est apud Aristophanem : quam- 
obrem Ovidins iii. de Arte Eleg. 1. 
aity * Flebilis indignos Elegeia solve 
capillos : Heu nimis ex vero nnnc ti- 
bi nomen inest.' Qnemadrnodnm fle- 
tus Elegornm nonc aiBoethio vocan- 
tnr ' veri ;' qnod nimirnm ex tristitia, 
qnae solita est Elegornm materia, 
oriantnr, hisqne ' Elegi' dicuntur 
* ora rigare,' sicut a Virgiiio vi. ^neid. 
vs. 699. * Sic memorans, largo fletu 
simnl ora rigabat.' 

* HossoUm] Mnsas: nam ex om- 
nibus bonis, quibus homo affici pote^t, 



quapqne snnt velexteriora,ntdivitiae, 
honor, amici, liberi, et parentes ; vel 
interiora, sive corporis, nt robur, pnl- 
chritudo, et sanitas ; sive mentis, nt 
scientia et virtus : sola mentis bona 
hostium incursibns non snntobnoxia: 
quare Ovid. iii. Trist. £1. 7. * Nempe 
dat et qnodcumqne Hbet fortnna, ra- 
pitqne : Irus et est snbito, qni modo 
Crcesns erat. Singula qnid referam ? 
nil non mortale tenemns, Pectoris 
exceptis ingenilqne bonis. £n ego 
cum patria caream, vobisqne, domo- 
que ; Raptaque sint, adimi quae potn- 
ere, mihi : Ingenio tamen ipse meo 
comitorqne fruorqoe : Caesar in hoc 
potuitjuris habere nihil.' Id exper- 
tns est Boethius, qni, agente Theodo- 
rico, non solum opes, dignitates, bo- 
namque valetudinem amisit, sed a suis 
etiam desertns amicis, qnippe qni 
terrore Imperatoris, qni Romam qno- 
que non dubitavit evertere, victi fu- 
gerant : qnamobrem Boethius soiis 
animi bonis in suo exilio comitatns 
est, scientia videlicet et virtnte : sed 
cum de sua virtute aperte loqni non 
ita deceret virum modestissimum, no- 
minatis Mnsis, scientiae saltem corat- 
tis meminit. Sic Ovid. iv. Trist. £1. 
1. ' Me qnoqne Mnsa levat, Ponti 
loca jnssa petentem : Sola comes nos- 
trae perstitit illa fngae. Sola necin- 
sidias inter nec militis ensem, Nec 
mare, ncc ventos, barbariamqne ti- 



60 



COBTHn D£ CONSOL. 



NOT/E 



met/ Non omittam, qnod Oramma- 
tici docent, * saltem' natimi esse a 
captivis, qiii nihil aliud preter * sa- 
latem ' a victore petunt. 

^ Gloria] Honos, bona fama, et 
gloria ita inter se differunt, ut honos 
qnoddam sit genus, cni subjiciatnr 
primum quidem bona fama ; deinde 
gloria : qnare sicut honos, sic gloria 
generatim est bona virtntis alienae 
existimatiOySigno aliquo manifestata : 
sed houos potest esse unius; bona 
fama, non nisi multitudinis; et gloria, 
etiam Optimatum bene de te existi- 
mantium: hinc, auctore Scaligero, 
gloria dicitur qnasi ' glosta:' quomo- 
do ara, lares, arena, quasi * asa,' * la- 
ses,' 'asena:' * gloaia' antem oritnr 
ex 7X«a<ra, id est, lingua, qnod gioria 
sit fama ingens de alicnjus virtute ac 
meritis. Uinc de se Ennins : *• Vo- 
lito vivn' per ora virum.' Quod imi- 
tator Virgil. ^neid. xii. vs. 235. 
' Snccedet fama, vivusque per ora fe- 
retnr.' Fama autem non alia de can- 
sa habetur ingens, nisi quod hec per 
mentes et per ora qnoque Optimatnm 
vagatnr : huc respiciens TuUins pro 
Mar. * Gloria,' inquit, ' est iilnstris 
et pervagata multornm et magnorum 
vel in suos cives, vel in patriam, vel 
in omne genns hominum fama nieri- 
torum.' At quaeritnr hic scientiae- 
ae, an virtntis fnerit ingens illa Boe- 
thii fama ? Qui pro virtnte Boethii 
sentiunt, hi legendiim putant, aolaiur^ 
qnod Syntaxis alioqui non staret : 
quasi Boethins landator temporis acti 
se puero, dixerit se senem ea conso- 
kttione snstentari, qnod per juven- 
lam, et virtnte et gloria virtntis prae- 
mio, affeetus fnerit. Nos autem pro 
Bcientia pugnantes, arbitramur, glo- 
riam hanc fuisse Musarumy de quibus 
in versu ultimo agitur : uude legen- 
dum pntamus, sicnt in omnlbi» anti- 
qnis codicibnslegitnr,solafiltir: qBaai 
ab eodem Boetbio dicatur: Muup, 



ob qnas, dum jnvenis florerem, gloriam 
consecutus sum, nuncafflictum senem 
me consolantur. £t certe, cum mens 
humana pluribus simul cogitationibus 
vehementer affici nequeat, propterea 
dum in jucundam cogitationem sedu- 
lo incuiubit, saepius tristi cogitatione, 
veluti hiijus immemor, non videtur 
aflSci: sic qni perfecto scelere con- 
scientie stimnlis vexantnr, iidem In- 
do, coUoquiis, aut quaiibet alia exer- 
citatione, tanquain consolatione tris- 
tem hanc cogitationem permnlcent : 
sie pater inopinata filii dilectissimi 
morte afflictus, dingenti venationis 
labore tanqnam consoiatione luctnm 
ita abstergit, ut hnjns immemor vi- 
deatur : Ovidius ly. Trist. £1. 1. ca- 
nit : * Exul eram, requieiiqne miht, 
Bon fania petita est : Mens intenta 
suis ne foret ntiqiie malis. Hoc est 
cur cantet vinctus qnoqne compede 
fossor, Indocili niimera cnm grave 
niollit opus. Cantat et, innitens H- 
mosae pronus arenap, Adverso tar- 
dam qni vehit amne ratem. Quique 
refert pariter lentos ad pectora re- 
mos, In numernm pulsa brachia ver- 
sat aqua. Fessns ut incnbnit baculo, 
saxove resedit Pastor, arundineo 
carmine mnlcetoves. Cantantis pa- 
riter, pariter data pensa trahenti» 
FalUtnr ancilke decipiturque labor. 
Fertur et abducta Lyrneaide tristis 
Achillea^moniacuras attenna»se ly- 
ra. Cum traheret sylvas Orphens et 
dara canendo Saxa, bis amiasa con- 
juge mcestus erat.' Sic ergo Mnsa 
levat Boethium : verum tri» bic su- 
persunt obsenuda. Primum qui- 
dem observaada vis eapsurae in hia 
verbis, < felici» olira :' caesura enira, 
quae nihil aliud est ia versu, qoam 
residua prioris scansionis sy Ilaba, qua 
posterior scanaio incipitur, syllabam 
alias brevem prodncere potest ; quod 
nimirnm, veluti initium sequentia vo- 
cabuli, ita elevari debet proDuntian- 



PHILOSOPHIiB LIB. I. 



61 



Venit enim properata malis inoimia senectus,* 
£t dolor aetatcm jussit inesse suam. 



10 



iur nunc adtersam fortuHam senis trislia, Nam senecius feslinaia «mdnnu, occet- 
tii mihi improvisa, et mteror effecit ut ata» sua esset in me, Canities jtrtematura 

NOTiE 



do, ut reliquas ejusdem vocabali syl- 
labas sustiDere possit : exenipla snnt 
cuique obvia : Virg. JEn, iv. vs. 64. 
* Pectoribtts inbians spirantia consn. 
lit exta.' Deinde observandnm dis- 
crimen, quod nonnnlli ponunt inter 
' juventus/ * juventas/ et *juventa:' 
nam ^juventus/ inquiunt, est roulti- 
tudo Juvenum, *juventas' est Dea, 
et ' juventa ' sBtas : sed bspc non con- 
stant: namSallustiusjuventutem vo- 
cavit letatem. Postremo observanda 
setas Boetbii, qni quamvis hic seipsnm 
dicat senem, tum tamen, cum haec 
scriberet, nondum attigerat quinqua- 
gesimum aetatis suas annum: prop- 
terea addit se non tani annornm, 
quam aenimnarum serie senuisse sic. 

^Venit ,... senectue] Rationem af- 
fert Boethius, cur se dixerit senem. 
Senectus quippe, quae auctore Tullio 
definiri potest ' occasus vitae/ ex eo 
contingit, quod iibris, ex quibns soli- 
dae corporis animati partes constant, 
retardatis, eaedem partes solidae ad 
tantam duritiem perveniant, ut non 
modo non crescant, sed ncc nutriri 
possint. Hinc canities, rngae, et tre- 
mor orinntur. Canities quidem a se- 
nectute oritur, qnod succus, ex quo 
fiunt capilli, minns actus, corpusculo- 
rum rotnndorum fignrara induit : 
propterea enim albescnnt nix, ova, 
charta, ipsum etiam atramentum in 
spnmam conversum : propterea can- 
descunt lintea rori Solique exposita: 
hinc si eadem capiliornm materia, re- 
cnperato soo pristino moto, iianc fi- 
gnram mutet, canities exuitur : ut in 
iis aliqnando contigit, qni valetudi- 
nis vitio cannerant. Rugae etiam a 
aenectute oriuntur : qnod iibrae cutis. 



quae antea motu distendebatur, mo« 
ratae aliae aliis sic incnmbant, ut snl- 
cum mentitae, vnltum arare videan- 
tur. Deniqne senes tremere «oleot, 
propter inopiam spiritnnm a cerebro 
per nervos diffusorum. Dnplex an- 
tem est senectus, nempe naturalis, 
et violenta : prior annorum,po8terior 
aerumnarum longaserie accidit : nnde 
Ovid. 1. 1. de Pont. El. 5. ' Jam mibi 
deterior canis aspergitur aetas, Jam- 
que meos vnltus ruga senilis arat .... 
Confiteor facere hoc annos : sed et 
altera cansa est, Anxietas animi con- 
tinnusque labor .... Me quoqne debi- 
litat series immensa labornm: Ante 
meum tempus cogor et esse senex.' 
Atqui Boethius non de annosa sua se- 
nectnte conqueritnr, si quidem haec 
non incipit ante annum vitae qnin- 
qnagesimum, queni nondum attigerat 
Boethius; quando haec scripsit : sed 
de aerumnosa solum sua senectnte 
hic loqnitur, quam idcirco dicit 1. 

* properatam malis,' qnod aerumnae 
fnerint illius senectutis cansae : 2. 
' inopinam ;' quod haec ante tempns 
affuerit : 3. ' aetateni doloris,' quod 
cum aetas senilis dolorem afferre so- 
leat, dolor Boethio attulerit aetatem 
senilem: liinc canities Boethii vocatnr 

* intempestiva,' quod exilio, carcere, 
ceterisque calamitatibus acciderit : 
quemadmodum Scaliger. Exercit. 312. 
in Cardan. narrat, quendam snb- 
ito mortis terrore correptum nnius 
noctis spatio cannisse. Cum porro 
canities, rngae, et tremor senectntis 
non minus aerumnosae quam annosae 
sint comites, propterea borum fit 
mentio versibus 1 1. et 12. quasi fuerint 
effceti corporis effecta. Nempe cf- 



62 



BOBTHII DB CONSOL. 



Intempestivi funduntur vertice cani, 
Et tremit effoeto corpore laxa cutis. 

Mors bominum felix/ quae se nec dulcibus annis 
Inserit^ et moestis saepe vocata venit 

Ebeu, quam surda miseros avertitur aure/ 
Et flentes oculos claudere ^ sseva negat ! 



15 



apargitur per meum caputy et mea peUia, confectis memhriSf rugosa contremiscit, 
lUa mors hominum est fortunatay qua non sese immittit florentibus temporiJbus^ et 
adest afflictis frequenter implorata, Heu quantum inexoralnlis mors recedit ab 
kominibus calamitosis, et quantum crudelis recusat obstruere octUos lacrymantes ! 

NOTiE 



foeta Yocatur primum quidem pareus 
qnaecumqne, quae foetum edidit, dein- 
de parens, quas frequenti partu las- 
sata parere tandem desiit, denique 
res quaevis, quae exhaustis viribus ita 
languet, niliii ut possit producere. 
Sic Virgil. I. Geor. vs. 81. ^Effoetos 
cinerem immundum jactare per a- 
gros.' 

'• Mors hominum fdix] Cum locu- 
tio sit cogitationis interpres^ qualis 
est cogitatio, talis esse debet hominis 
locotio : vere enim Christus Matt. 
XII. vs. 34. ait : * ex abundantia cor- 
dis os loquitur.' Sic Dido ^neid. 
lY. pro diversis, quibus in ^neam 
afficitur, cogitationibus diversa lo- 
quitur, nt hunc niodo a Diis, modo a 
feris genitum dicat: * Credo equidem, 
nec vana fideA, genus esse Deo- 
rum. . . . Nec tibi Diva parens, gene- 
ris nec Dardanus auctor, Perfide: 
sed duris genuit te cautibus horrens 
Caucasns, Hyrcanaeque admorunt u- 
bera tigres.' Cum igitur Boetbius 
nondum consuluerit Philosophiam, 
non intelligentia sed praejudicio duc- 
tns loquitur. Non, inquam, ioqnitur 
duce intelHgentia : diceret enim in 
prospera fortuna cum Tullio mortem 
propter incertos casus quotidie im- 
minere, et propter vitae brevitatem 
nunquam longe abesse: in adversa 
vero eandem mortem moras compen- 
sare aeternitate roelioris vitae, in 
qnam introducit. At idem Boethius 



loqnitnr suadente prapjudicio, voliip- 
tate nimirum et aegritudine, quibns 
mens hnmana in prospera adversa- 
qne fortuna afficitur : qui enim vo- 
luptate afficitur, huic mors ilia vide- 
tur * felix, quae se dulcibus annis non 
inserit :' qui vero aegritudine animi 
iaborat, eidem * mors,' qnae * saepe 
vocata venit,' ita felix videtur, ut eo 
crudelior sit; quo veiuti surda, vitam 
sinit duci longiorem. Atque inde 
Boethius colligit^ ne quidem his !e- 
gibns mortem sibi fiiisse felicem : 
cum mors in prospera prxceps volu- 
erit, in adversa antem fortuna tarda 
noluerit vitam auferre: quod satis 
manifestum erit observatis quibus- 
dam, quae sequuntur, vocabulis. 

* Surda . . . aure] Snrdus dicitnr 
homo, qui aure impedifa non andit : 
qnare cnm anris insitis praesertim 
sordibus impediatnr, propterea ^ sur- 
dus,' sive, ut Veteres loquebaqtur, 
*sordns' videtur dici per contrac- 
tiouem qnasi * sordidos.* Sed, no- 
mine hinc ad solam inentem transla- 
to, ille etiam dicitur mente snrdns, 
qui quodan) affectn contrario impe- 
ditus orantem non exaudit : nnde 
Stat. II. Silv. 'Odistiqne chelyn, 
surdaqne averteris aure.' Mors au- 
tem a Poetis fingitnr veluti quvdara 
persona, quae, pro diversis suis affec- 
tibus, invocantes posslt exaodire, vel 
non exaudire. 

^ Oculoa claudere'] Tantnm est ocu- 



PHlLOSOPHIiS LIB. I. 



63 



Damlevibus malefida bonis fortuna^ faveret, 
Paene caput tristis merserat hora^* meum. 

Nunc quia fallacem mutavit nubila vultum, 
Protrahit ingratas impia vita ^ moras. 

Quid me felicem toties jactastis^ amici? ^ 
Qui cecidit, stabili non erat ille gradu. 



30 



Cum foriuna ob inconstantem gratiam temere eredita mihi aspiraret, non muUum 
abfuity quin dies mcesta terminaverit meam vitam: jam tero, quoniam fortuna 
adyersa convertit aspeetum mendacem, anima mea improba producit meos die$ 
injucundos, O amici, quare dixistis tam sapey me esse beatum? qui lapsua eet, 
ille non atabat veatigiofirmo, 

NOTiE 



lorum in vita hominis servanda mo- 
mentum, ut vita in motu, mors in 
quiete oculorum versari vulgo dica- 
tur: propterea is censetnr vivere, 
qui fruitur, mori vero qni caret Ince, 
quae ocuiis percipitnr. Hinc ^neid. 
IV. V8. 450. * Tum vero infelix, fatis 
exterrita Dido Mortem orat : taedet 
cGDli convexa tneri. Quo magis incep- 
tum peragatylncemque relinquat. . . .' 

^ Maltfidafortuna\ Cui male creda- 
tnr: cum enim fortuna insana sit, 
c»ca, brutay globosiqne saxi instar 
volobilis, sicut perhibent Philosophi, 
propterea quos attollit, eosdem sta- 
tim deprimit. Unde Horatio, Carra. 
I. I. Od. 35. fortuna est *PraBsens 
vel imo tollere de gradu Mortale cor- 
pns, vel superbos Vertere funeribus 
triumphos.' 

■* Caput tristis merserat hora^ Tem- 
pus Poetis dicitnr causa rerum : un- 
de aliud prosperum qnod favet, aliud 
adversum quod nocet. Hora autem 
quaedam est temporis pars, quae quod 
fere ' mergat ' Boethium, idcirco vo- 
catur * tristis.' 

■ Impia vilaj Impins est, qui de 
Deo, parentibus, ant iis qni paren- 
tum vices gerunt, male meretur : un- 
de herba qusedam, quae qnod nata 
parentes snrculos suffocet, ' impia ' 
appellatur. Vita autem, quam hac- 
tenu» BoethioB instar cnjusdam pa- 



rentis, fovere studuerat, de eodem 
videtur male mereri in hoc, quod re- 
cessom snum procrastinans, ejusdem 
Boethii aerumnasprodocat. SicQuin* 
tilianus in Procem. 1. vi. Institnt. 
' impiam ' vocat ' vivacitatem.' 

o Amici'] Boethius alloquitur suos 
amicos, utpote qui cum antea Boethi- 
um felicem dixissent, ipso exitu nunc 
sui erroris convinci possunt. Scili- 
cet hominum animis insita est feliei* 
tatis et miseriae notio : nnde miseri- 
am fngimus, felicitatem prosequimur 
naturaliter. Cum autem ut illa no- 
tio, sic haec propensio sit Dei illos- 
trantis moventisque munus, propter- 
ea utraque illa cogitatio ratione sui 
ita recta est, et uniusmodi in omm- 
bus hominibus, ut non nisi propter 
perversam hominis male applicantis 
voluntatem iniqua sit et multiplex. 
Hinc, pro vario perturbationum im- 
petu, alins divites, alius potentea, 
alius aliis bonis creatis affectos pntat 
esse felices. Sic ergo ex amicis Boe- 
thii, dum hicfloreret, nonnnlli ipsum 
dixerant beatnm, qnod opibus abun- 
daret ; ceteri, quod magistratnm ge- 
reret: sed omoes nnnc exitu con- 
vincuntur, Boethium non propterea 
dici debuisse felicem : lapsns qnippe 
certum est instabilitatis argnmentum^ 
et miseria praesens probat nullam 
fuisse praeteritam felicitatem : siquii. 



04 



BOBTHII DB C0K80L.. 



NOTJE 



dem cnm metiis amittendae prosperi- 
tatis qiiaedam sit miseria, idcirco 
oulia bominis prosperitas haberi po- 
test feiicitas, nisi baec fuerit parti- 
ceps constautiap, cujus ille sit con- 
scins : jactata antem illa Boethii 



prosperitas constans non fuit, quan- 
doquidem ille de gradu dejectus est : 
hincqae manifestum est aliqnem 
potuisse cadere, quod idera cecide- 
rit. 



/ 



PROSA I. 

HiEC dum inecum ;tacitus ' ipse reputarem/ querimo- 
niamque lacrymabilem styli officio* designarem/^ astitisse^ 
mibi supraverticem' visa est mulier reverendi admodum 



* Recogitarem, ^ Caiami ope notarem. ^ Caput meum. 



^^#^^^«^^^>#^^<^ 



3 Tacitus mecum edd. Delph. et Hack. — 4 < Veteres, signarem : plane 

NOTJE 



* Styli officio] Stylns est graphium, 
qno Veteres in cera exarabant : hoc 
autem veluti calamo se nsum dicit 
Boetbius ad scriI>endo8 versns pras- 
dictos, quos vocat * querimoniam la- 
crymabilera/ quod sint Elegi : £legi 
enim sunt versus miserabiles. 

^ Astitisse^ £st hoc in more posi- 
tnm, non modo apnd Poetas, Terum 
etiam apud Oratores, ut quod tensu 
percipi non potest, id objecta qua- 
dasi re sensili, sibi primuui, deinde 
anditoribus snis cogitandum propo- 
nant : ut qnae veritas primum hic la- 
tere videtur, haec difiicnltate inveni- 
endi magis arrideat inventa. Hinc 
* famiiiare est Syris et maxime Pa- 
la^inis/ inquit S. Hieron. in cap. 
18. Matth. ' ad oronem sermoDem 
tnum parabolas jungere, ut quod per 
•implex pr«ceptum teneri ab andi- 
toribns non potest, per Rimilitndinem 
exemplaque teneatnr.' Hinc vulga- 
ta apud Anctores < symbola' qn» vel 
rebns, vel verbis, vel pictnris sive 
rerum imagintbns fiiiDt. QtM de re 



doctins lubil dici potest, quam qnod 
a nobilissimo Huetio, conquisitis nn- 
diqne exempiis dicitur in opusculo 
' de Origine Romanensium/ qnod, 
81 placet, consnles. Atqui Philoso- 
phia, utpote qnae in quadam mentis 
cogitatione yersatnr, sensu percipi 
noD potest : qnamobrem hanc, objec- 
taquadam re sensili, Boethius arbi- 
tratns est sibi primum, deiade aobis 
esse proponendam. Philosophiae au- 
tem hic proponuntur, 1. Origo, 2. Na- 
tnra, 3. Subjecta Materies, 4. Voces, 
5. Speciesy 6. Uaas. 

I. Igitnr Origo Phtloaopbiae in hoc 
proponitnr, quod 'mulier visa' ait 
Boethio ' astitisse snpra ▼ertieem :' 
cnm enim Philosophia nihil alind ait, 
qnam lumen naturale panlo iongins 
diffnsum, haec a Deo, a qno lumen 
natnrale est, oritur : unde TnUio» i. 
Tnscnl. * Phllosophia,' inqnit, * om- 
nium n&ater artiom, donimi et inven- 
tnm Deomm.' Quare haec Philoso- 
pbia non nisi in sablimi loco et snpra 
«aput Tideri debuit^ tanqtiam de c«lo 



PHILOSOPHliS LIB. f. 



65 



Yultus^ oculis ardentibuSy^ et ultra communem hominum 
valentiam perspicacibus/ colore vivido, atque inexhausti 
yigoris; quamvis ita aevi' plena' foret/ ut nullo modo 
nostrae crederetur setatis : statura discretionis ambiguee./** 
Nam nunc quidem ad communem sese hominum mensuram 
cohibebat/ nunc vero pulsare coelum summi verticis ca^ 
cumine videbaiur : quae cum caput altius extulisset, ipsum 
etiam coelum penetrabat, respicientiumque hominum frus^ 

^ Communes hominum vires mdendi. * Aniiquai f AUitudo ejus erat variw 
differentia, f Continebaiur, 

id germaDuin est.' Bemart, — 5 Sic distiDguendam monet Sitzmannus ex 



lapsa. Hinc antem Pbilosophia vi- 
detur * reverendi admodum vnltus ' 
sive honorandi : id quippe reveren- 
dum sive honorandom putamus, qnod 
aut origine, aut aetate, aut sapientia, 
aut virtute, aut quacumque dignitate 
ceteris praestare jndicamns. * Phi- 
losophia/ inquit Cicero, * virtutis 
continet, et officii, et bene vivendi 
disciplinam, qnam qni proiitetnr, 
gravissimam snstinere personam vi- 
detnr.* 

^ Oculis ardentibus] ii. Natura Pbi- 
losophiae hic proponitnr : nam in eo 
versatur ipsa Philosophiae natnra, 
qood sit cognitio clara et distincta, 
qua mens humana, vitatis praecipita- 
tione et prvjndicio, quibns homines 
vulgo falluntnr, veram certamqne de 
rebns subjectis ferat sententiam : 
' omnis enim/ inqnit Tollins iii. de 
Or. ' optimarnm rernm cognitio at- 
qne in iis exercitatio Phitosophia 
nominatur.' Atqui quod Philoso- 
phia nnnc dicatnr < oculis ardentibns 
et perspiracibus/ inde intelligitur 
cognitio esse clara et distincta ; qnod 



NOTJE 

inexhansti vigoris/intelligitur Philo* 
sophia esse veri certique judicii prq- 
creatrix et quasi parens ; sed qiiod, 
qnamvis 'aevi plena, inexhausti vi- 
goris ' dicatnr esse, intelligitnr eadem 
Philosophia continuata meditatidiie 
ita firmari, vi^es ut acquirat eundo. 
Quaedam hic observare poterit Gram- 
maticus: Primum quidem hanc ver- 
bornm constrnctionem, *• reveren(|i 
vnltus, ocnlis ardentibos:' quamvi» 
enim Valla dicat, rarum esse in una 
locutione utrumqne hunc casum re- 
periri ; id tamen vitiosum non est,: 
qnandoqnidem Plinins, teste eodem 
Valla, ita loqnitur: et Cicero dicit 
* Lentnlum eximia spe, summae vir- 
tutis adolescentem.' Vid. Nov.Metb. 
Deinde nomen hoc < valentiam,' quo 
Boethius ntitur quoque I. iii. Pros. 9. 
ct 1. IV. Pros. 2. non videri ita usita- 
tum apnd Latinos. Idem valet quod 
potentia *P<6/ai} : hinc Romanae urbis 
interpretationem nonnuUi inferunf, 
auctore Solino. c. 2. ^ Sunt/ inqnit, 
*■ qui videri velint Romae vocabulnm 
ab Evandro primnm natnm, cum op* 



dicatur < ultra communem hominum ^idum ibi offendisset qnod exstruc- 
valentiam,' intelligitnr hac vitari prae- tum antea Valentiam dixerat juven- 
cipitatio et praejudicium, quibus ho- tus Latina; servataqne signiiicatione 
mines in errorem indnci consneve- impositi prius nominis *P(6m^i' Oraecei 
rant ; quod dicatnr * colore vivido, et Valentiam Latine nominatam.' 
Del^h, et Var, CUu, Boeth, E 



66 BO£THII DB GONSOL. 

trabatar iDtuitum.^ Vestes erant * tenuissimis filis^ subtili 
artificio, indissolubilique ^ ' materia perfectBB ; quas, uti 
post eadem prodente cognovi, suis manibus ipsa texuerat. 
Quarum speciem/ veluti fiimosas imagines solet^ caligo 
quasdam neglectse vetustatis obduxerat. Harum in extremo 
margine^ 27, in supremo vero 8 legebaturintextum. Atque 
inter utrasque Uteras^ in scalarum modum, gradns quidam 
insigniti ' videbantur, quibus ab inferiore ad superius ele- 
mentum "* esset ascensus. Eandem tamen vestem violen- 
torum quorundam sciderant manus, et particulas^ quas 

* Fugiebat aspectum* * Indwidm, * Formam, ' Itucripti, "■ Ab ima ad 
aummam literam. 



Mss. inexhausti vigori$, Quamvia iia avi, — 6 Indiasoluhili legnnt duo codices 
Yictoriniy teste Vallino, qiii ait, prior est e bibtiotheca S. Victoris Parisiensi». 

NOTiE 

* Staiura ^cretionia ambiguai] iii. titiniheininum frnfltrabatnrintaitnni.' 

ProponiturSubJectaPhilosophiaeMa- ^ Veetes eranf] iv. Voces Philoso- 

teries : Phiiosophia enim. primnm phiae mirahicarte proponnntnr: nam 

versatur circa ipsnm hominem^ con- i. Voces Philosophicae sunt ipsins 

siderando Mentem et Corpus, ex qui- Philosophiae * vestes ;' qnia voces 

bus homo constat : notio quippe ho- snnt integumenta et involncra cogi- 

minis omnium videtur prtroa : prop- tationnm : Philosophia antem, ntpote 

terea praedicta mulier ' nunc ad com- cognitio, quoddam est cogitationit 

munem sese hominum mensuram co- genns. 2. Voces Pbilosophicae snnt 

hibebat.' Deinde Philosophia^ cog- ^ tennissimis filis, sobtili artificio, in- 

nito hnmano corpore, versatur circa dissolubiliqne materia perfectae i' 

reliqna corpora, etiam circa coelnm : quoniam hae dictiones snnt humiles^ 

quatenns horum corporum cognitio ad intelUgentiam potius, quam ad 

ad vitam hominis conservandam con- pompam accommodatae, et individua 

ducere potest : unde eadem mnlier inter se neeessitndine conjunctae ; 

'nuDC pulsare ccelum summi verticis qnas cum Philosophi ipsi, maximam 

cacumine videbatnr.' Postremo Phi- partem, invenerint ; ideo Philosophia 

losophia, cegnita praesertim mente has * snis raanibus texuisse ipsa ' per- 

humana^ vep«atur circa Mentem om- hibetur, earumqne propterea ' spe^ 

ninm perfectissimam Denm : a qno ciem, veluti fumosas imagines solet, 

ita docemnr intrinsecus, ut quftmdia caligo quaedam neglectae vetustati» 

non cognoscitor snmme verax, tam-. obduxisse.' Qno fit, ut Boetbius, ca- 

diu ignoretnr prima Veritatis regala : jns eximia Latinitas in versibns emicat» 

hinc ista muliery ' cum caput altios barbaras quasdara dictiones, non nisi 

extulissetr ipsuni etiam ccelum pene- apud Phiiosophos nsitatas, in solnta 

trabat.' Vernm quod Dens percipi sna oratioue nsurpare aon dubitave- 

neqneat sensu, quo hominea vulgo rit. 

percipere dicuntur^ ideirco eadem ' Harum in extremo margine'] v. Spe» 

muUer cogitaudo Deom ' sespicieii- cies PbUosophiae nanc proponanta»» 



FHILOSOFHIiiE: LIB. !• 



07 



quisque potuit, abstulerantj Et dextera quidem eju.s 
libellos, sceptrum vero sinistra gestabat.' Quae ubi poe- 



^^^^■^^^^^^^» 



— 7 Abstulerat codex Victorinus secondns. — 8 NuUU remediiifoverent Delph. 

NOT^E 



* Est enim/ inqnit noster Boetliias 
Praefat. iu Porpyhr. ' Philosophia ge* 
nu8 : species vero ejnt do9 : una, 
quae Owfnrru^ dicitur; altera, quae 
wpoKTutfi: idestjspecnlativaetactiva.' 
Prior illa species, quse litera 6 signi- 
ficator, in mera veritatis contempla- 
tione : potterior aotem, qoae litera 
11, in ezercitatione virtotis versatur, 
nt docet S. Aug. L tiii. de Civ. D. c 
4. nbi * Socrates,' inquit, * in activa 
excellnisse memoratur. Pythagoras 
vero magis contemplativae qoibus po- 
tuit intelligentiae viribus institisse. 
Proinde Plato ntmmqne jnngendo 
Philosophiam perfecisse laudatur.' 
Theoria quidem * in snpremo, Praxis 
in extremo margine legebatur,' quod, 
jndice ipso Aristotele, contemplativa 
praestet actoosae : gradus tamen sunt, 
quibns ab nna ad alteram ascensus 
fiat et descensns : quia nec exercita- 
tio virtntis sine veritatis contempla- 
tione potest ; nec contemplatio veri- 
tatis sine exercitatione virtutis debet 
esse. Tandem ' manns ' bominum 
' violentornm,' qni scilicet praeclpi- 
tatione ant prapjudicio philosophati, 
neqne veritati considerandae, neqne 
virtuti exercendae stiiduemnt, voces 
pbilosophicas partitae snnt, et ' parti- 
cnlas, quas quisqne potnit, abstule- 
nnt.' Roro. i. * Qni cnm cognovissent 
Denm, non sicut Deum glorificave- 
rant, ant gratias egeraot, sed evann- 
ernntin cogitationibns snis, et obscn- 
ratnm est insipiens cor eorum: di- 
centes enim se esse sapientes, stnlti 
facti snnt.' 

s Dextera . . . libellos . . . iceptrum tt- 
niaira gestabtO,] vi. Denique Philoso- 
phiae Usns proponitur : nam Pliiloio- 



phia utilis est ad ceteras disciplina» 
capessendas, et ad regendos animos^ 
quod libellis sceptroqne significatnr. 
Primum quidem Philosophia utilis est 
ad ceteras disciplinas capessendas : 
quatenns hinc erroris vitandi, inde 
vero veritatis inveniendap leges prae- 
scribit : nnde Tullius saepe, * Philo- 
sophia,' inqnit, * omninm mater arU- 
nm : laudandaram omnium artinm 
procreatriz et quasi parens : nec ve- 
ro sine philosophoram disciplina ge* 
nns et specieni cnjnsqne rei cernere, 
neqne eam definiendo explicare, nec 
tribnere in partes possumns, nec jndi« 
care quae vera qnae falsa snnt, neqne 
cernere consequentia, repugnantia 
videre, ambigna distinguere :' quod 
Philosophiae ofl^ium ' libellis' signi- 
ficatur : ' libellns ' enim dicitnr a 
Miber:' 'liber' antem, auctore Isi- 
doro lib. vi. c. 12. ' est interior tnni- 
ca corticis, qnae ligno cobaeret, in qna 
antiqui scribebant:' unde Plin. 1. 
xiii. c. 11. 'In palmarum,' inquif, 
* foliis primo scriptitatum, deinde 
qnarundam arboram libris,' quod et 
Cassiodoras indicat I. ii. Var. Ep. 
38. nbi de cfaarta : ex quo factum est 
nt liber et libellns ea significarenf, 
quae in iis scripta continerentur. De- 
inde eadem Philosophia utilis est ad 
regendos animos : animi quippe re- 
gnntur cum sedatis perturbationibus, 
tnm veritate detecta, qulbus Philo- 
sophia vacat : hinc, ut postea dice- 
tnr, Plato docnit tnm beatas fore 
respnblicas, cum aut Philosophl re- 
gerent, aut Reges philosopharentur : 
quod alteruiH Philosophi» officinm 
' sceptro ' tignificatur : sceptrum 
enim imperii signnm ett: unde Lu* 



68 



BOfiTHIl DE CONSOL. 



ticas Musas"** vidit^ nostro assistentes toro/ fletibusque 
meis verba dictantes, commota paulisper, ac torvis inflam- 
mata luminibus/ Quis^ inquit^ has scenicas ^ meretriculas 
ad hunc segrum permisit accedere ? quse dolores ejus non 
modo nullis foverent remediis^^ verum dulcibus insuper 
alerent venenis ? Has sunt enim quse infructuosis ** affec- 
tuum spinis^ uberem ' fructibus rationis segetem necant^ 
hominumque mentes assuefaciunt morbo^ non liberant. At 



» Prasides carminum, • Lecto, i» OcuUs, « Theatrales, ' SterUUma. 
' Fcecundam, 

NOTiE 



cretius I. r. ' Ergo regibus occisis, 
subversa jacebat Pristina majestas 
«oliorani, et sceptra superba.' Qnod 
porro dextra sit sinistra agilior, ut 
Philosophia ad docendum paratior, 
quam ad regendiim ; propterea * dex- 
tra qnidem ejus libellos, sceptrum 
vero sinistra gestabat.' 

1* Qua ubi poeticas Mwias] Mnsae fe- 
runtur esse Virgines qnaedam, qnae, 
Phoebo praeside, carminibus operan- 
tnr. Hae Boethio sunt duplicis ge- 
neris, nempe * PoeticsE!,' et * Philoso- 
phicaB :* illae pertnrbatione, hae no- 
tione clara et distincta ductae jndi- 
cant. Poeticae Musae dicuntnr, quae 
perturbalionibus obcaecatae qnicquid 
perturbationis est, illud probant et 
loqunntur : unde pro diverso genere 
ant perturbationnm, aut eornm qni- 
bns pertnrbationes excitari possnnt, 
ha; Mnsae vulgo novem numerantur. 
Hinc eas Plato 1. x. de Rep. pntat 
e sua civitate esse expellendas. 
*Recte,' inquit Tullius ii. Tnsc. * a 
Platone educuntur Poetae ex ea civi- 
tate, quam finxit ille, cum mores op- 
timos et optimum Reipublicae statura 
exquireret :* cui consentiens S. Ang. 
1. II. de Civ. D. c. 14. < Platoni,' 
inquit, * potius palma danda est, qni 
cum ratione formaret, qnalis esse 
civitas debeat, tanqnam adversarios 
civitatis poeta» censuit urbe pellen- 



dos.' Homo qnippe seu veritati sen 
virtnti stndeat, exuere potius debet 
veteres, quam novas induere pertnr' 
bationes. Hinc Musae istae nunc di- 
cuntnr ' assistentes toro' Boethii, il- 
liusque ' fletibns verba dictantes :' 
qnia nnnc Boethius videtnr pertur- 
batione obrui, nihilque aliud, quam 
quod pertorbatio dictat, proferre. 
Hinc eaedem Mnsae ' torvis' Philoso- 
phiae * lominibus' aspici feruntnr : 
quoniam veritas, cni inveniendae Phi- 
losophia studet, pertnrbationibus, 
qnibus hae indulgent Musae, inipedi- 
tnr. * Vetus est,' ait Plato I. 10. de 
Repnb. < Philnsophiae et Poetices 
dissensio/ Hinc ipsae Musae nnnc 
Yocantur *Meretriculae Scenicae, et 
Sirenes usque in exitiura dulccs,' 
qnod blanditiis, rebnsfictis, et canfi- 
bus suis in errorem vitiumque indu- 
cant : Sirenes enim quibusdam snnt 
meretrices, qnae deceptos navigantes 
ad summam egestatem redigant : a- 
liis snnt monstra marina mulieribns 
partim similia, qnae vocis suavitate 
praeterenntes nantas 80piant,8opitos- 
que devorent: nnde Ovid. iii. de Art. 
'Monstra maris Sirenes erant, quae 
yoce canora Quaslibet admissas deti- 
nuere rates.' Propterea eaedem Mn- 
sae dicuntnr ^dolores' Boethii 'dulct- 
bus insuper alere venenis ; affectnnm 
spinis rationis segetem necare ; men- 



PHILOSOPHIiB IJB. I. 



69 



si quera profanum/ * uti vulgo solitum, nobis 9 blanditias 
vestrae detraberent^ minus moleste ferendum putarem. 
Nihil quippe in eo nostrae operse * Isederentur. Hunc vero 
Eleaticis atque Academicis " *" studiis attigistis innutri- 
tum?'° Sed abite*' potius^ Sirenes" usque in exitium 



' Exlraneum et vulgarem, * Labores* * Dialecticis et Platonicis, 



Hack. — 9 Solitum vobis, blanditia eapdem edd. et Mss. — 10 Restitui, inqnit 
Bernartins, ex scriptis Aposiopesi, Academicis studiia enutritum, * Mss. et 
ed. Flor. non habent voculam attigistis, et pro envtritum ponitur tRitK^rt^inii, 
qnae lectio prspstabilior.' Sitzm, 'Hic variantibus libris, innutritum potius 
quam enutritum retinnimns ; qnod eodem, qno hic, sensu ab antiqnis sspins 
Tidearaus usnrpatnm.' Vallin, Academicis studiia innutritum exhibent edd. 
Delph. et Hack. — 11 Abitey sine vocnlapo^tvs, lefi^it codex Thuanaens primus. 

NOTiE 



tes assuefacere morbo, non liberare.' 
Philosophicap antem Mnsae dicnntnr, 
qnae pertnrbationibns exutae ut clare 
distincteque cognoscnnt, sic jndi- 
cant : unde nnnquam falluntnr : has 
Plato 1. X. de Rep. landans vocat 
* divinnm genus/ easque in sna civi- 
tate admittit. Hap, fugatis Mnsis 
Poeticis, Boethinm deinceps doce- 
bunt. 

* At si quem profanum'] Profanus 
dicitur et locus et homo. i. locus pro- 
fanus is vocatur, qui, quasi procul a 
fano posttns, sacer non est : qoo mo- 
do ^n. XII. VS.777. * Tuque optima 
ferrum Terra tene : colui vestros si 
semper honoreSyQuos contra^neadae 
bello fecere profanos.' 2. Homo pro* 
fanns ille habetur, qui qnasi etiam a 
fano procul, sacris non est iuitiatns : 
qnemadmodum ^neid. vi. vs. 258.^ 
' Procnl o, procnl este, profani, Con- 
clamat vates, totoque absistite hico.' 
Philosophia ergo nunc eum hominem 
vocat profannm, qui praeceptis philo- 
•ophicis non imbutus, ab ipsa Philo- 
sophia alienus est : sic Horatius im- 
peritos homines et a Mnsis alienos, a 
snis Carminibus, tanquam profanos a 
aacrisy arcens, canit. 1. iii. Carm. Od. 



i. ^ Odi profannm vnlgus, et arceo : 
Favete llnguis ; carmina non prins A n- 
dita, Musarom sacerdos Virginibns 
pnerisqne canto.' Quare Philosophia^ 
quae nnnc ntitur hac loquendi for- 
ma quae Graecis &iroo'M6iri}0'ts, Cicero- 
ni Reticentia dicitnr, qna videlicet 
oratio sic contrahitnr, ut vix appa- 
reat qnid dictnrus fuerit Orator, ita 
videtur loqoi : Si, o Mnsae Poeticae, 
aliquem Philosophiae ignarum, ut 
vester mos est, a ratione ad pertnr- 
bationis obseqniom detraheretis, id 
minus molestum mihi videretur : sed 
Boethinm in omni Philosophiae ge- 
nere versatissimum • . . cetera reti- 
centnr. Sic Juvenalis : ' Majornm 
primusquisquis fuit ille tuorum : Aut 
pastor fuit, ant illnd quod dicereno- 
lo.' Sic Virgilios versu notissimo, 
< QuoB ego : sed motos praestat com- 
ponere fluctus.' 

^ Hunc vero Eleaiicisatque Aeademu 
cia] Dialecticis et Platonicis. Stndia 
enim dialectica vocantor ' Eleatica :' 
quia Dialectica fertur inventa a Ze- 
none, qui qnod ortns sit ex Elea, vo- 
catur Eleates. £st vero Elea, auc- 
tore Strabone I. vi. civitas Lncani» 
a Phocensibus condita, Parmenidi» 



70 



BOETHIl t)£ CONSOL. 



dulces^' meisque eum Musis curandum sanandumque relin- 
quite. His ille chorus increpitus^" dejecit humi moestior 
Yultum^ confessusque rubore verecundiam, limen tristis 
excessit. At ego, cujus acies lacrymis mersa caligarat, 
ne '^ dignoscere possem, quaenam hsec esset mulier tam 
imperiosdB auctoritatis, obstupui, visuque in terram defixo, 
quidnam deinceps esset actura, expectare tacitus coepi. 
Tum illa '^ propius accedens, in extrema lectuli mei parte 
consedit, meumque intuens vultum luctu gravem, atque in 
humum moBrore dejectum, his versibus ^^ de nostrse mentis 
perturbatione conquesta est. 



* Turbaoljurgata, 



— 12 Seirenes Delph. Hack. [vid. inf.] — 1% Ms9,caligaret, nec: Don male, cen- 
sente Vallin. — 14 Ms. Erfnrt. omittit vocnlam iUa, — 16 His verbi» idem Mt. 

NOTiE 



et Zenonis Pythagoricornm patria. 
Stndia antem Platonica appeilantnr 
' Academica/ quod Plato primus in 
Academia philosophiam profeMus sit. 
£6t vero Academia uemorosns eztra 
et prope Athenas locnt, qui prius 
dictns fuit hcaH^fda ab Ecademo He- 
roe : unde Horat. Epist. 1. ii. Epist. 
2. * Scilicet nt possem cnrvo dig- 
noscere rectum, Atqne inter sylvas 
Ecademi quaerere verum.' Atqni 
Boethius in Dialecticis et Platonicis 
doctrinis exercitatissirans fuit: in 
Dialecticis qnidem; quia dialecticos 
libros Aristotelis (qui judicio Cicero- 
nis 1. 1. de Orat. de ratione disseren* 
di multo plnra, quam omnes magistri, 
multoque meliora dixit) transtnlit et 
commentariis illustravit. In Plato- 
nicis vero; progressu enim patebit^ 
Qoethium Platonicorum opiniones 
recte intellexisse, iisque fuisse addic- 
tissimnm. 

* Sirenes [Seirenes] tuque in -exitium 
dulcea] Seirenes, Grfece o'€ip9'^f, unde 
et per ei et per t longnm scribitur, 
dnplicis sunt generis, nempe terres- 
tres et marinap. Terrestres, fuco- 



rum genns, nostris Physicis dicnntur 
&irb ToD <reip€ir9aiy quod l^estiolae illas 
contracta niembrana cnrvat» jace* 
ant: de liis loquitnr Plinins 1. ii, 
cap. 16. sed de his nnnc non agitnr. 
Marin», sic dictse vel &ir^ rris ffeipas a 
vincnlo, vel Mf rov alfwv a decipien- 
do, qood cantu suoimprndentesadve- 
nas devinciant decipiantque, feran- 
tnr Acheloi fluvii et Calliopes filise ; 
snpemevirginibns,infernepi8cibns8i* 
miles. Tres nnmerantnr, Parthenope, 
Leucosia, Ligea, qnarnm una voce, 
altera tibiis, terthi lyra canat,omnes 
tanta cantus dulcedine, ut nantas so- 
pitos naufragio perdant. Ovid. iii. 
de Art. ' Monstra roaris Seirenes 
erant, qute Toce canora Quaslibet 
admissas detinuere rates.' Ex quo 
factnm est, nt qnicqnid animos ho- 
minum cornimpit, illnd Siren voce- 
tnr, sicnt Horatio Serm. 1. ii. Sat. 3. 
' vitanda est improba Siren desidia.' 
Sic igitnr Mnss Poeticae pertnrbati- 
onnm parenteSy aut saltem nutrices, 
nunc vocantnr < Seirenes ad exitinm' 
sive ad pemlciem ' nsqne dnlces :' 
hinc eaedem Mhb8( jubentnr abire,snb- 



PHILOSOPHtiB LIB. I. 



71 



NOTiE 



euntibusqne Musis Philosophicis lo- 
cum cedere, non ante tamenqnam 
ab ipsa Philosophia pergraviter re- 
prehenss, suamque tristitiam tes- 
tatie : nnde * chorus ille' dicitnr ' in- 
crepitns' ( increpari idem quod ver- 
bis aliisve signis gravibus reprehen- 
di) et ' dejecisse homi moestior vul- 
tum.' Abiit tandem chorus ille et 
* limen tristis excessit ;' optimis e- 



nim Philosopfai» institntis non priut 
imbui possumus, quam Musas illas 
similesqoe perturbationum veritati 
inveniendfe contrariamm causas va- 
lere jnsserimns. Quanquam ill» per- 
turbationes s»pe remotis his cau- 
sis adhuc perseyerant : unde Philoso- 
phia de mentis Boethianse ' perturba- 
tione sic conqueita est/ 



METRUM II. 

, Heu^ quam praecipiti mersa pTofundo 
; Mens°* hebet,* et propria luce relicta," 
Tendit in externas ire tenebras,^ 

Heu, ^antum mens kumana immersa periurbaiwnum mari rapido aUoque 
abiundiiur, euoque hunine poethabUoy nUUur ruere tii caUginem exteriorewif eum 

NOT^ 



" PraeipiH meroa profmndo Mens'] 
Qnae mens suis perturbationibos, 
prsesertim vero nimia rernm caduca- 
rum solicitudine afficitnr, hsec ab iis 
immergitur, velnti quodam mari,qnod 
sti et profnndum et praeceps. Pro- 
fundum qnidem; quod illa affectio 
menti sit altissimis radicibus infixa : 
prsceps vero, quod eadem affectio, 
instar cnjusdam fnriaB concitata, prae- 
cipitem mentem in errorem vitinm- 
qne abripiat. 

* Hebet'] Hebere proprie dicitur 
gladius, cujus acies retusa est, trans- 
latione vero, illud omne, cujus motus 
langnet. Sic Virgil. JEn. v. vs. 805. 
' Sed enim gelidus tardante senecta 
Sanguis hebet, frigentque effcetae in 
corpore vires/ Sic Tullius i. Tnscul. 
' quemadmodnm,' inquit, * qui acutis 
ocnUs deiicientem solem intuentur, as- 
pectum oronino amittnnt, sic mentis 
acies seipsam intuens nonnunquam 



hebescit.' Atqnimenshnmanaquanto 
magis pertnf bationibns obrnitur, tan- 
to minns .veritatem contemplari pot* 
est : adeoqne hebet. Hinc S. Ore- 
gor. Prol. II. part. in Ezechielem: 
' Mens,' inquit, < quanto circa terrenm 
pUis satagit, tanto in his qnse svnt 
Cfelestia, minus videt.' 

n Propria htee reUeta'} Menti nostrs 
insitum est ab ipso nostm mentis 
auctore Deo qnoddam lumen, quo 
ipsa se mens erroribus vitiisqne ez- 
utam cognoscere conjunctamqrfe cum 
divina mente sentire possit ; sed hoc 
lumine fmi nolunt ii, qui sois obse- 
qnnntur perturbationibus. 

^ in extemoM vre tenebrae] Licet qnae- 
dam menti nostrsB insita vel potius 
innata sit cognitio, quod tamen mens 
eadem finita sit suisqne pertnrbatio- 
nibus obnoxia, propterea duplici sub- 
jacet tenebrarum generi, domestico 
videlicet et externo. Dometticae te« 



72 



BOBTHIl DE C0N80L. 



Terrenis quoties flatibus acta^^P 
Crescit in immensum noxia cura ! 
Hic quondam "^ coelo libet aperto^ 



solicUudo HocetUf aspirationibus terrestnbns turgidaf augetur summo incremento: 
Hic Boethius oUm non impeditus cceto patente^ soUtus sua cogUatione ascendere 



16 Aucta Delph. et Hack. Aeta ed. Florentina.— 17 * In numeriSf id est, 

NOTiE 



nebrae versantor in ignoratione eo- 
rum, quae nec possumus nec debemus 
cognoscere : de his tenebris vnlgo di- 
citnr, * Nescire qusdani magna pars 
sapientiae.' Externae vero tenebrae 
Annt ignorantia eorum, quae cnm pos* 
simns debeamnsque cognoscere, per- 
turbationibus obcaecati nescimns : sic 
qnidam io summa 8ni Deiqne ignora- 
tione versautes, quas cogitationes in 
solom Denm conferre deberent, has 
in res creatas conferunt. Ut autem 
ceteris pertnrbationibus, sic nimia 
praesertim rerum caducarum solicitu- 
dine obcaecamur : unde nunc- mens 
humana dicitnr ' in ezternas ire tene- 
bras, quoties in immensum ejusmodi 
cnra crescit.' Cum porro eadem mens 
humana ex ignoratione illa in erro- 
rero, ex errore in vitium, ex vitio in 
pcenas aeternas lapsa cadat, propterea 
auctor noster haec scribens potuit ea 
cogitare quae referuntur Matthaei 22. 

* ligatis manibus et pedibus ejus, mit- 
tite eum in tenebras exteriores :' nbi 
S. Oregor. * interiores tenebrae,' ait, 

* sunt caecitas cordis : exteriores te* 
nebrae, aetern» damnationis nox.' 

P Terrenis . . . flatibus acta"] Vo- 
luptate nimirum, etj hominum, qni- 
boscom vivinins, existimatione, qni- 
bos, nt ignis flatibus, nostra pertor- 
batio alitur. Nimirum cum mens ho- 
mana conjungatur primum qnidem 
cum corpore, deinde cum illis sive 
rebns sive personis, quibns prima illa 
conjonctio videtur servari, propterea 



haec rerum caducarum cura, agente 
corpore, nascitnr^ agentibnsque cnm 
rebus tum personis corroborata cres- 
cit : res qnidem agnnt sno contactu : 
personae vero sna de rebus istis existi- 
inatione,quam exemplodemonstrant : 
sed hac crescente cnra minnitur vir- 
tns nientis : nnde divinns praeceptor 
ChristnsMatth. 6. hanc soUcitndinem 
pluribus confntat argumentis, sum- 
mam Dei provid«ntiam commendato- 
rns : unde S. Paul. ad Philip. 4. * ni- 
hiV inqnit, ' soliciti sitis :' nnde S. 
Petrus Ep. i. c. 6. * omnem,' ait, * so- 
licitndinem vestram projicientes in 
Denm : quoniam ipsi cura est de vo- 
bis :* qnibns positis, nihil mirum, li 
haec *cnra' hic dicatur *noxia.' 

<) Hic quondam] Boethins. Nimi- 
rnm a qnaestione infinita, qnam Grae- 
ci 9^v appellant, ad definitam con- 
troversiam, qnam iidem dicunt 6ird0c- 
aiy, progressa Philosophia, commen- 
dat eam, quae quondam fuit in Boe- 
thio, rerum naturalinm notitiam, prflB- 
sentem ejusdem ignorationem statim 
dictura. Praeterita autem Boethii 
notitia, nt nnnc dicitnr, magna fuit 
tam de coelo, qnam de terra. Pri- 
mum enim Boethins coeli sciens, cog- 
novit I. Solem, Lnnam, et stellas. 2. 
Ventos, qni a sideribns velot effectnt 
a cansis orinntur. S. Spiritnm Uni- 
versi, a qno, velnt a cansa ipsa sidera 
moventur. Deinde vero idero Boe- 
thins terras sciens, cognovit varias ao* 
ni tempeftates, 1. veniam, 2. aatam- 



PHlLOSOPHlifi LIB. I. 



73 



Suetus in setherios ire meatus^ 
Cernebat rosei lumina Solis/ 
Visebat geliddB sidera LunaB/ 
£t qusecumque vagos stella recursus^ 



10 



» 

od regiones ccelesteaf asfnciebtU radios Solis pvrpurei, intuebatur formam LanafrU 
gidcB, et quotqiuit steUtB habent reveraionea errantes, conversa per circuitus diver' 



NOTiE 



na1ein,variasqae naturae causas. Hinc 

idem Boethius nunc dicitiir ' liber 

coelo aperto ;' qoatenus ejus mens, vel- 

nti excusso corporis jugo, factoqne 

sibi per abditas ipsius aetheris plagas 

itinere, cogitatione non modo attin- 

git, sed etiam pervadit ccelum : quare 

additur, * Snetus in aetherios ire mea- 

tns/ Quae omnia seorsom exponenda. 

>* Cemebat rosei lumina Solis] i. Boe- 

thius cognovit Solem -, cujus doctri- 

nae,utet sequentinm, melior testis es- 

se non potest, quam ipse Boetbius de 

se sub persona Philosophiae locutus. 

* Sol/ autem, inquit Tullius i. de Nat. 

Deor. * dictus est, vel quia solus ex 

omnibns sideribus est tantus : vel quia 

cum exortus est, obscnratis ceteris si- 

deribus solus apparet.' Quare, qui 

hujus sideris naturam perspectam ha- 

buerit, hic in cogitatione rerum coe- 

lestium versatissimns haberi potest. 

* Visebat gelida sidera Luna] ii. 
Boethius cognovit Lunam: sicut ipse 
etiam testatur. * Luna,* autem, in- 
quit TuUius ii. de Nat. Deor. * a lu- 
cendo nominata: eaest enim Lucina: 
itaque ut apnd Graecos Dianam earo- 
que Luciferam,sic apud nostros Luci- 
namin pariendoiuvocant,qu8e eadem 
Diana,' &c. Scilicet ut Sol per diem 
solns, sic Luna per noctem sola lucere 
videtur, unde vocatur noctiiuca : un- 
de etiani ejus uotitia magnam astro- 
logiae Boethii affert accessionem. Sed 
cur Philosophia hic vocat * sidera 
Lunae?* cum Luna unica sit, sidus au- 
tem videatur signum ex pluribus 
stelliB coropositum, ut Aries, Andro- 



meda, &c. Quia, inquam, sidus dicitnr 
corpus omne, quod splendida sua for- 
ma a conimnni ceterornm turba dis- 
tinguitur : sic enim eleganter dicitnr: 
* et habet sua sidera tellus :* sidui 
quippe dicitnr ab etSos forma siv^ 
species, Spiritu ' in s mutato, quod 
rarum non est. Cur vero *Luna' 
vocatur * gelida ? ' nisi quod Lnna 
praeest nocti, quae, absente Sole, vi« 
cino die est frigidior. 

^Et quacumque vagos steUa recursut] 
iii.Boethius,se etiam teste,cognovit 
pariterstellas: non solum quod spec- 
tat earum qnalitatem, qnod magnnm 
esset; verum etiam, quod majus est, 
quod attinet ad earundem quantita- 
tem. Stellae autem duplicis sunt ge- 
neris, nempe inerrantes, et vagae. 
Stellae inerrantes, quae vulgo dicun- 
turfixae, sunt sidera lucida, qnae ean- 
deni inter se distantiam, sensn arbi- 
tro, semper servare videntur : hm 
autem stellae innumerabiles snnt : un- 
de Genes. xv. ' Numera stellas, si 
potes :' et S. Aug. xvi. de Civ. D. c. 
23. * nec,' inquit, * omnes eas videri 
posse credendum est : nam qnanto 
quisque acutius intuetur, tanto pln- 
res videt :' quin ' omnes Philosophi 
fatentur in lactea via innumeram 
esse ejusmodi stellarum mnltitudi- 
uero : quare hanc moltitndinem per- 
spectani habere non potuit Boethius. 
Stellae autem vagae, quae vnlgo dicun- 
tur planetae, sunt sidera opaca, quae 
invicem modo accedunt, mbdo rece- 
dunt : quare inter illa Sol, utpote si- 
dus lucidum, a recentioribus PhiIo80« 



74 



BOBTHII DE CONSOL. 



£xercet^ varios flexa per orbes, 
Comprensam numeris '7 yictor habebat. 
Quin etiam causas^ unde sonora 
Flamina "^ solicitent aequora ponti, 

JM, has «untma coUectas peritus tenebai, Praterea cmtueverat inqmrere cau- 
iMi quUnu venti Jrementes turbent planitiem marie aquatam, easque reddere : 



^^^^^^0^^^^^ 



' in namerato habebat : ' lectio est omDiam codicum.' yaXHxn. sic etiam exbi- 

NOT^ 



phis non recensetar. Illi vero planetaB 
aiii sant majores, qai palam ante oca- 
los omninm versantnr, nempe Satur- 
B08, Jupiter, Mars,Venas, Mercnrius, 
Lnna; ethos 'nnmero comprefaendere* 
potuit Boethins : alii sunt minores, qni 
non nisi summo cum labore animad- 
vertuntnr : quaies sunt prope Satnr- 
Dum, Jovem, et Martem, qui prop- 
terea dicunturSatellites Satnrni, Jo- 
vis, et Martis. Immo, ut cnm Seneca 
loquar, multi prseter hos per secretam 
eunt,nunquam hnmanis oculis euntes: 
neqne enim omnia Deus humanis 
ocnlis nota fecit. Quod tandem Phi- 
losophia hic non loquatur nisi de pla- 
netis, iisqae miyoribus, vel ex eo patet, 
qnod dicat has stellas ' vagos recnrsus 
exercere,' qnatenns recurrendo ab eo 
quod primum tennerunt iter, rece- 
dunt, et * varios per orbes flecti,' qua- 
tenus sni snnt siogulis, quos animad- 
vertimos, planetis circnitns. Deni- 
qne *victor' idem est quod voti 
compos : sic enim, auctore Servio,in- 
telligendns est Virgil. iii. Georg. vs. 
S. ' Tentanda via est, qua mc quoqne 
po89im Tollere humo, victorque virnm 
volitare per ora.' 

• Undeevnwa Ffomtna] iv.Boethins 
•equoqne fatetnr cognovisse vento- 
mm cansas. Ventus enim generatim 
est motns aeris Inic et illoc effluen- 
tis : liinc ' ventus ' Scaligerode Cans. 
L. L. c. 67. plnribusqne aliis, dicitnr a 
*■ veniendo -^ quod *■ venire ' tit ' mo- 



veri,' ' ventus * autem aeris motos. 
At ventns dnplicis est generis pro 
duplici modo, quo aer huc illucque 
effluere potest. Alter ventns fit nnbe 
corruente, non secns ac videmus casu 
arboris, tnrris, aut cujusdam alterius 
ingentis corporis ventnm excitari, ni- 
mirum, propter illum corporum mo- 
tornm circnitnm, sine qno nullus in 
mnndo iieri potest motns. Hoc modo 
orinntnr tempestates saepe quidem in 
terris, sed ssepins in mari. ALter 
ventns fit vaporibns a Sole per aera 
rarescentibus, qnemadmodom vide- 
mus ventnm fieri in pomo, ligno vi- 
ridi, et vulgato vase, qnod ' ^lipl- 
lam' vocant, dum haec igni admo- 
ventur. Atqui Boethius,cognitisslde- 
ribnsy praesertim vero Sole, ejusmodi 
ventonim causas cognovit: qnando- 
qnidem Sole movente aliquando fit> 
ut autnubes comiat, aut vapor rares* 
cat per aera, quod cum frequentius 
contingat in mari qnam in terris, prop- 
ter mijorem aut nubinm imminentinm 
aut vaporum exsnrgentium copiam, 
idcirco *■ sonora Flamina ' nnnc per- 
hibentur ' tpqnora Ponti solicitare :' 
mare enim appellatur et eqaor et 
Pontus : equor quidem^ quod aquae 
superficies, aequatis undiqne ponderi- 
bos, planissima sit : nnde Tnllius ii. 
Acad. qq. ' Qaid tamplanum videtnr,' 
inqnit, ' quam mare ? ex qno etiam 
squor illnd poetse vocant.' Pontns 
vero, si quibusdam credamus, ab 



PHlLOSOPHIiE LIB. I. 



Quis volvat stabilem spiritus orbem/ 
Vel cur Hesperias sidus in undas 



75 
15 



non secus ac quisnam spirUus convertai ceeium constansy aut quare attrum in 



Euxino! riisi tamen ipse Euxinut 
dicatnr Pontus, ex eo qnod mare 
onine nominaturPontus, forte a irSvos 
labor, quoniam plenum est laboris. 
Virgil. Ecl. ix. vs.57. * Et nnnc omne 
tibi stratum silet aequor, et omnes, 
Aspice, ventosi cecideront murmuris 
anrae.' Et Ecl. vi. vs. 35. * Tum du- 
rare solum, et discludere Nerea pon- 
to.' £x quibus patet qiiam ingeniose 
venti dicantur < solicitare ' sive tur- 
bare ^ sequora Ponti :' cum aequor 
proprie non tam mare notet, qnam 
ejus planitiem, quse flantibus ventis 
tnrbatur, 

^ Quis volvai siabilem spiriius orbem] 
T. Boetbius addit se cognovisse illum 
Universi spiritum, quem Plato, Aris- 
toteles, Cicero, Virgilins pluresque 
•X antiquis auctoribus agnoverunt: 
qni qnidem spiritns nihil est aliud, 
qnam corpus quoddam subtilius,qnod 
per cetera corpora diffusum baec jux- 
ta leges motus a Deo ipso statutas 
movet. Virgil. ^n. vi. vs. 724. * Prin- 
cipio coelum, ac terras, camposque 
liquentes, Lncenteraque globum Lu- 
nae, Titaniaque astra Spiritus intus 
alit, totamqne infusa per artus Mens 
agitat molem, et magno se corpore 
miscet. Inde horoinum pecudumque 
gerius, vitaeque volantum, £t quae 
marmoreo fert monstra sub aequore 
Pontps. Igneus est ollis vigor, et 
coslestis origo Seminibus: quantum 
Don noxia corpora tardant, Terreni- 
que hebetant artus, moribundaqne 
membra. Hincmetuunt, cupiuntque; 
dolent, gandentque : nec auras Re- 
spicinnt, clausae tenebris et carcere 
caeco.' Hinc Philosophianuncdocet 
spiritom illum ' volvere staliiiem or- 
bem ' et caniam esse non solum cur 



sidera oriantur et occidant, verum 
etiam cur * nitilus ' sit eomndem or- 
tus. Primum quidem 'volvit sta- 
bilem orbem :' quia convertit ccelumy 
quod cum eadem semper magnitii- 
dine, figura, et motione, sensn jii> 
dice, afficiatur, idcirco dicitur sta- 
bile : propterea enim terra ipsa^mare, 
et aer, in qnibus tamen magna est 
formamm vicissitndoy stabilia cor- 
pora vocaQtnr. Deinde cansa ett, 
cnr sidera oriantur et occidant : Bicat 
enim navis ab ea, qna circumfundi- 
tnr, aqua abripitur, ita sidera, prae- 
sertim opaca, cnjnsmodi sunt Plane- 
tae, et Cometie, ab eo quo circnm* 
funduntnr, spiritu converti possHDt* 
Poetae aotem ortum obitumqne as* 
trorum describentes, haec et ab aquis 
emergere, et in aquas peracto cursm 
reverti fingunt : sic aiunt : * Eoli 
qna Soi exsurgit ab undis.' * Sese alto 
qua gurgite tollunt Solis equi.' ' Cro* 
ceum linquens Aurora cubile.' '.Rnit 
Oceano nox.' 'Sol quoque et exo- 
riens et cum se condet in undas,' &c* 
iidemque aquas ilias in qnas sidera te 
condunt, vocant * Hesperias,' ab ea 
stella quae vocatur Hesperus : ' infi<» 
ma ' enim, inqnit Tull. ii. de Nat.D. 
'quinque errantium terraeque prox- 
ima stella Veneris, quae ipm<r<p6pos 
Oraece, Lucifer Latine dicitur, cnm 
antegreditur Solem : com subseqni- 
tnr autem, Hespems.' Unde Virgil. 
Eel. X. VS.77. 'Ite domnm satnrae, 
venit HesperuSyite capeilffi.'Denique 
idem spiritus efficere potest cur * or- 
tus' siderum sit 'rutilns,' densando 
scilicet vel reiaxando nubes, quibns, 
lumine varie modificato, varii exbi- 
beri possunt colores» 



76 



BOBTHII DB CONSOL. 



Casunim rutilo surgat ab ortu : 
Quis Veris ** '^ placidas temperet horas, 
Ut terras *9 roseis floribus ornet : 
Quis dedit^^ ut pleno fertilis anno 
Autumnus * gravidis influat uvis, 
Rimari ^ solitus, atque latentis 
NaturdB varias reddere causas : ' 



20 



o^ttoj veapertinas lapsurum emineat ab oriente purpureo : quid moderetur dies tran- 
guilloa VeriSfUt decoret terrasfloribuspurpureia: quid fecit, ut Autumnus abun' 
danter foecundus instillet vinum racemis tumidia, suetua acrutari, et occuUce Na- 
tur€B causas diveraas referre, lUe, inquam, Boethiua cceli quondam terrarumque 



beot Delpb. Hack. — 18 Quid veria edd. eaedem. — 19 Ut terram Mss. et edd. 
Delph. et Hack. — 20 Ms. Erfurt. Qutd (2edi^, quam lect. etiam exhibeut Delph. 
Hack. 

NOT^ 



^ QuU IQuid] Veria'] vi. Boetbius 
snbjungit se tempestatem vernam cog- 
novisse. Ver, ut ait Varro 1. iv. de 
L. L. sic dicitur, ' quod tum virere 
incipiunt virgulta, ac vertere se tem- 
pus anni, nisi quod lones dicnnt prjp»* 
Tempus omuibus notum, quod bic 
commendatiir cum a propria ratione, 
tum ab efiectibus suts. A propria 
quidem ratione, quae in hoc versatur, 
qnod Ver sit placida tenipestas, Sole 
njmirum tunc dies noctibus sequante : 
unde dicitur : ' Quid veris placidas 
temperet horas :' ab effectibus vero, 
nempe a floribns, quibus moderata 
illa anni tempestas ' terram ornat,' 
quique, qnod rosarum colores refer- 
ant, vocantnr * rosei,' ut eleganter 
explicat Virgil. ii. Georg. vs. 123. 
* Ver adeo froudi nemorum, ver utile 
Sylvis : Vere tument terrae, et geni- 
talia semina poscunt,' &c« 

' Quia lQuid]d€dit ut.,. Autumnua] 
VII. Boethius concludit se pariter 
cognovisse autumnum. * Antnmnus' 
autem, sive, ut nonnuUi scribere ma- 
Innt, ' Auctumnus,' quibusdam, re* 
ferente Festo, sic appellatnr, qnod 
tunc maxime augeantur hominum 



opes, coactis agrorum fructibns : 
unde Virgil. ii. Georgic. vs. 620. 
' Glande sues laeti redeunt : dant ar- 
buta sylvae, £t varios ponit foetns 
autumnus, et alte Mitis in apricis 
coquitur viudemia saxis.' Unde etiam 

* Autumnus ' nunc a Philosophia di- 
citur *pleno fertilis anno gravidis in- 
fluerenvis:' 'Plenns' enimhicidem 
quod refertus: sicut Virgil.ii.Georg. 
vs. 4. * Huc pater, o Lenaee : tuis hic 
omnia plena Mnneribus, tibi pampi- 
nco gravidus autnmno Floret ager, 
spumat plenis vindemia labris :' * In- 
fluere' vero idcm qnod abundare : 
sicut Seneca ait * fortunaeinfluentli 
dona.' 

y Rimari] Perscrutari, penitns In- 
quirere: quienim naturaecausaspeni> 
tus inquirit, is, instar canis venatici, 
omnia debet lustrare : unde * Physi- 
cus,' inquit Orator i. de Nat. D. est 

* speculator, venatorqne natnne.' 

* Naiura variaa reddere cauaaa"] Na- 
tura a nascor dicitur, nt ^^is a ^^ : 
quare Natnra, in genere causae effi- 
cientis, est cansa, a qua res, praeser- 
tim sensilis, nascitnr : in genere vero 
formae, Natnra dicitur insita cujns- 



PHILOSOPHIj£ LIB. F. 



77 



Nunc jacet* effoeto lumine mentis^ 
£t pressus gravibus colla catenis^ 
Declivemque gerens pondere yultum^ 
Cogitur^ heu ! stolidam cernere terram. 



25 



perituSj nunc luce mentis debilHata jacet stupiduSf et veluti amstrictus vincuKs 
ponderosis circa coUum, habensque fadem depressam propter graviiatem vinculo' 
"um, proh dolor! cogitur apectare terram tanti aiuporis, 

NOTiE 



libet corporis forma, qua illud a ce- 
teris distinguatur. Sic conciliari pos- 
snnt discrepantes Pbilosophornin opi- 
niones : * Namqne/ inquit Tullius ii. 
de Nat. D. * alii naturam cmsent 
esse vim quandam sine ratione,cien- 
tem motus in corporibus necessarios : 
alii autem, vi.n participem ratioois, 
atque ordinis . . . Sunt antem, qui 
omnia naturae noroine appellent, ut 
Epicurus, qui ita dividit, omninm, 
qnae sint, naturam esse corpora, et 
inane, quapqne his accidant.' Scilicet 
natnra in genere causs, dnplex est, 
nimirnm prima, nempe Dens, *cuju8 
tolertiam,' inquit idem orator ibid. 
* nuUa ars, nulla manus, nemo opifex 
conspqui possit imitando :' et secnnda, 
videlicet quoddam corpus divinitus 
motum : hoc enim * vis est sine ra- 
tione, ciens motns in reliquis corpo- 
ribus necessarios.' At natura in ge- 
nere formae, est unumquodque cor- 
pns, et si ita placet Epicuro, atomi 
et inane. Quicqnid sit, non agitur 
hic nisi de natnra, in genere formap. 
HaBC autem natnra obscura quidem 
est, sed suas habet causas, quibus nt 
Physici stndent inquirendis, stc in- 
qui8ivit eas inveuitque Boethins. 
Haec, inquam, natura obscura est : 
qnia non generali duntaxat, sed sin- 
gnlari debet percipi cogitatione, quap, 



utpote ab infinitis propemo()am ad- 
junctis pendens, difficillime obtineri 
potest. Snas tamen natura haec habet 
causas : nihil enim fit sine sua causa. 
His causis inquirendis stndent Phy- 
sici, ut quandam, qna a ceteris ho- 
minibns secernantur, felicitatem sibi 
possint comparare : nam * Felix qni 
potuit rerum cognoscere causas.' Has 
deniqne causas perspectas habuit 
Boethius, quippe qni * rimari solitns' 
coelum, terramque, consneverat ' la- 
tentis Naturae varias reddere causaa.' 
Sed heu ! 

*■ ^unc Jace^] Menshumana sicme- 
dia est inter Deum, a qno condita 
conservatur, et corpus, cujus est for- 
ma, ut quo magis Deo, aut corpori 
moventi obsequitur, eo magis gnara 
fiat, aut ignara : ' Corpns enim,' ut 
dicitnr Sap. ix. ' quod corrumpltnr, 
aggravat animam, et terrenahabitatio 
deprimit sensum multa cogitantem.' 
Deus vero Joan.i. MUuminat omnem 
hominem venientem in hunc mundum.' 
Hinc perturbalio recte nunc perhi- 
betur reddere * effoetnra lumen men- 
tis,' et instar * gravium catenarnm 
vultum ad terram deprimere :' sed 
Boethius dicitur * catenls pressns 
coUa,' supple ' secundum :' sicut 
Virgil. ' Os humerosque Deo simi- 
lis.' 



78 



BOETHII DB GONSOL. 



PROSA II. 

Sed medicinae^ inquit/potius' tempus est** quam que- 
relae.y Tum vero totis in me intenta luminibus/* Tune 
es ille/ ^ aity qui nostro quondam lacte nutritus^ nostris 



' Philoiophia, y Tempua est eanandi, non invehendi, * Oculia, 



i»«»«»^«»>»^>#>»i^^<» 



1 Edd. eaedem omittunt vocnlam potitt8f et pro quam legunt non* — 2 Tune 

NOTiE 



^ Medicinaf inpiitf potius tempus 
esf] Vt corporis sic mentis snse snnt 
fldgritndines, quamobrem sna est utri- 
nsque medicina : unde Cic. iii. Tusc. 
qq. * Medicina animi/ inquit, < cur 
non tam desiderata, tam cnlta, tam 
grata, et probata quam corporis?- 
Pbilosophia autem, utpote qnae in 
cogitatione versatnr, mentis exercet 
medicinam ; observatis tamen iis quae 
a niedicis corporum observari solent : 
hi enim 1. aegros attentius conside" 
rant: nara ' medico diligenti,' In- 
quit Tuliins ii. de Or. * priusquam 
conetur segro adhibere medicinam, 
Don solum morbus ejos, cui mederi 
volet, sed etiam consuetudo valentis 
et natora corporis cognoscenda est.' 
2. aegros alloqunntnr, nt quod sna 
meditatione cognoscere non potue* 
rnnt tam de morbo, quam de consue- 
tudine valentis et natura corporis, 
percnnctando et interrogando elici- 
ant. 3. apgris praesertim silentibus 
mannm admovent, ut, tactn judice, 
praedicta evidentius cognoscantur : 
inventa enim morbi cansa curatio- 
nem esse inventam medici putant. 4. 
segros consolantur, causati aut nul- 
lum esse morbnm, aut curationem 
ejns esse facilem: * Medici' enim, 
inquit Orator ii. de Div. ' qnan- 
qnam saepe intelligunt, tamen nun- 
quam aegris dicnnt, eo morbo eos 



esse moritoros.' Atqui ita Philoso- 
phia nunc se gerit erga Boethium. 

^ Tum vero totia tn me intenta lumi^ 
mbua] I. Philosophia Boethium at- 
tentius considerat: ut facta atten- 
tione non solum niorbuni Boethii, cni 
mederi vult, sed etiam consuetndi- 
nem valentis, et naturam mentis 
cognoscat : attentio quippe animi ita 
propria est Philosophiae, nt hac prae- 
cipitatio et praejudiciumf infensissimi 
veritatis inveniendae hostes, viten- 
tur : mens porro dicitur ' totis in ' 
aliquid ' intenta luminibus,' com 
aliquid ita cogitat, nihil nt ei super- 
sit virium ad aliud cogitandnm. Sic 
Virg. lEn, iv. vs. 100. * Habes tota 
quod mente petisti.' 

^ Tune e» ille] ii. Phllosophia Boe- 
thium alloquitnr, nt quod attenta 
meditatione de statu mentis Boethii 
videtnr non potuisse cogooscere, il- 
lud ab eodem Boethio percunctando 
et interrogando eliciat. Ac primnm 
quidem Philosophia Boethinm inter- 
rogat de prapterito mentis pliiloso- 
phiam doctae statn, cujus initium, 
progressum, et perfectiooem optuiie 
comparat cnm homine, qui, virilem 
aetatem adepinrns, hicte primnm, 
postea cibo graviore alitur : * Nostro 
qnondam lacte nutritus, nostris edo- 
catns alimentis, in virilis animi ro- 
bur evaseras.' Sic S. Paulns similei 



PHILOSOPHIiB LIBt I> 



79 



educatos alimentis, in virilis animi robur evaseras ? ' Atqoi 
talia contuleramus arma/ *qu8e nisi prius ' abjecisses^ in- 
victa te finnitate tuerentnr. Agnoscisne me ? Quid taces ? 
pudore^ an stupore siluisti ? mallem pudore ; sed te, ut 
video, stupor oppressit. Cumque me non modo tacitum, 
sed eling^uem prorsus mutumque vidisset^ admovit pectori 
meo leniter manum/ety Nihil^ inquit, periculi est:^ lethar- 



* Puer pnmum ; deinde adoUsceiu ; postea mr PhUoiophM», ^ Tibi dederaam. 



^V^^I^^^^^^^^^N^ 



iUe e$ edd. eaedem.— 8 Oranes codices, excepto FloreDtinOy |>rtor. — 4 Cogmo» 

NOT£ 



Christianse vitae periodos describens, 
I. Cor. 3. ait : ' Tanquam parvulis in 
Chiinto lac vobis potnm dedi, non 
escam : nondum enim poteratis :' et 
Uebr. y. * facti estis, qnibns lacte 
opus sit, non solido cibo:' ad quod 
respiciens S. Petrus Ep. i. cap. 2. 

* Sicut modo geniti infantes/ inquit, 
' rationabile sine dolo lac concupis- 
cite, nt in eo crescatis in salutem.' 
Lac antem Philosophi», sunt prin- 
cipia, qn« sola animi attentione in- 
notescunt ; cibns autem gravior, sunt 
conclusiones, quae ex ejnsmodi prin- 
cipiis majori quodam labore infemn- 
tur. Deinde eadem Philosophia Boe- 
thiom interrogat de prssenti statn 
illius mentis, qu» non ob aliam cau- 
sam dicitnr cecidisse, perturbationi- 
bus victa, quam qnod ' abjectis ar- 
mis Philosophicis/ his noluerit uti. 

* Arma' autem illa sont praecepta 
Pliiiosophica. Sed Philosophis inter- 
roganti non respundet Boethius, non 
' pudore' quidem, qni teste Horatio 
aliqnando ' infans prohibet profari/ 
sed * stupore/ qui qnod sit veluti du- 
rities mentis, quae etiam solicitata 
non tentit, propterea et cogitatio- 
nem et locntionem, cogitationis sig- 
num, impedit: hinc Boethius ' stu- 
porc oppressns' dicitnr non modo 



' tacitus, sed elinguis prorsns, et 
mutns/ quasi < tacitus' intelligatnr 
qni linguam habens lingua non utitor ; 
' elinguis/ qni lingua captus saltem 
balbutire potest ; ^mutus' deniqne, qai 
nnllatenns potest loqui. Sic Tnliioa 
dixit ' mutum forum/ ' elingnem cn* 
riam/ et ' tacitam civitatem.' De 
stnpore locntns Virgilius Georg. iii, 
vs. 520. canit de tauris, * Non umbrai 
altorum nemorum, nen mollia poar 
sunt Prata movere animum, non, qni 
per saxa volutus Purior electro cam* 
pum petit amnis : at ima Solvuntor 
latera, atque oculos stnpor urget in* 
ertes.' 

« AdmovU pectori meo leniter mojitiiii} 
iii.PhilosophiaBoethio admovet ma- 
num, nt evidentius percipiat morbi 
illius causam. Sicutautem Medici, 
cognito corde, bonam vel malam cor* 
poris valetudinem cognoscunt, qno4 
cordb motos caosa sit reliquaruM 
corporis affectionum ; ita Philoso* 
phia, cognita iiominis voluntate, ree^ 
tam aut pravam mentis cogitationem 
percipit, quod volontas causa sit re- 
liquamro cogitationum, tam laudabi- 
lium, quam vituperabilium, ita ut non 
ante in errorem aut vitium labi pos^ 
simus, qnam voluerimus : proptereii 
Ptiiiosophia nunc *manam' dicitor 



80 



BOBTHII DB CONSOL. 



gam patitur/ communem illusarum mentium morbum. 
Sui paulisper oblitusest; recordabitur facile^ si quidem ' 
nos ante recognovcrit.* Quod utpossit,^ paulisperlumina' 



* Lethargia sopitus est, ^ Dummodo, 



Oculos, 



terit Delph. H^ck. 



NOTiE 



' admovere pectori :' pectus enim 
significat voluntatem : quemadmo- 
dum apud Ciceronem : ' Amicus per 
se amatur toto pectore/ 

f Nihilj inquit, periculi esf] i v. Phi lo- 
sophia consolatnr Boethinm, ut ipse 
Boethius, spe salntis concepta, qnae 
illi deinceps proponentnr remedia,his 
ntatur Inbentius : propterea Philoso- 
phia ait 1. ^ nihil esse periculi :' qnia 
cnm mens nostra sit immortalis, haec 
nuUiit, nisi errorum vitiorumqne, est 
obnoxia periculis : hic antem nihil 
advertitur, nisi oblivio quwdam, qus 
imminentis erroris aut vitii nota non 
eet: 2. mentem Boethii generatim 
' pati lethargum :' nam lethargus est 
▼iolenta ccrebri compressio, unde 
torpor et inexpugnabilis fere somni 
necessitas, rernm omnium oblivio, et 
mentis defectio nascitur: hinc qni 
faoc morbo afficiuntur, hos Medici 
tamdiu curant percuti, pungi, uri,ali- 
isqne modis cruciari, donec, relaxato 
cer^bro, vigilia, attentio, et memoria 
in iisdem renovata nascatur : mens 
igitur propter quandam similitndi- 
nem tum dicitur pati lethargum, cnm 
rerum ante cognitarum immemor he- 
bere videtur: quod 'communis' di- 
citur * illnsarnm mentinm morbus,' 
quatenus mentes nnnqnam errant, 
nisi, immemores primornm veritatis 
principiorum, prscipitatione et prae- 
jndicio judicent : 3. mentem Boethit 
speciatim esse ' oblitam sui :' est enim 
' vei maximnm,' inqnit Tnlliqs i. 
Tusc. ' animo ipso animnm videre : et 
nimiram hanc habet vim praeceptnm 



Apollinis, quo monet ut se qnisqne 
noscat : non enim credo id praecipit, 
nt membra nostra, aut staturani, fi- 
guramve noscamus ; neque nos corpo- 
ra sumus, neqne ego tibi dicens hoc 
corpori tuo dico : cum igitur, nosce 
te, dicit, hoc dicit, nosce animum 
tuum : nam corpus quidem quasi vas 
est, aut aliqnod animi receptacnlnm : 
ab animo tuo quicquid agitur, id agi- 
tur a te : hunc igitur nosse nisi divi- 
num esset, non esset hoc acrioris cu- 
jnsdam animi prspceptum, sic, ut tri- 
butum Deo sit, huc est, seipsnm pos- 
se cognoscere.' Ex qnibns seqnitur, 
mentem hunianam non prins posse 
philosophari, quam seipsam noscat ; 
ut, qu» oblita sui est, hapc speciatim 
lethargo laborare merito dicatur: 4. 
mentem Boethii < panlisper ' tantnm 
' esse oblitam sui/ quod antecepta 
animo notio sur sit innata : nnde ad 
primam Philosophiae admonitionem 
eadem mens recordabitur sui. 

« Quod ut possU] Deniqne Philoso- 
phia, Boethi«m deinceps cnratnra, 
ejusdem ' ocnlos, mortalium remm 
nnbecaligantes,fletibusqnenndantes, 
contractain rugam vesteabstersit, et 
siccavit :' qnsp, continuato prapdicto 
Philosophiae symbolo, non tam de 
corpore, qnam de mente intelligenda 
sunt. Primum igitur* ocnii ' Boethii 
' mortalium rernm nnbe caligabant,' 
qnod ejns mens caducarum rerum 
pertnrbationibns, amore v. g. aut de- 
siderio, obscnrata videbatur. Deinde 
iidem ocnli * fletibns undabant;* qnod 
ejandem ment propter amiuu refl 



PHILOSOPIfl^ LIB, 1. 



81 



ejus, mortalium*^ rerum nube caligantia^ tergamus. Hcec 
dixit, oculosqae meos fletibus uacjantes^ contracta in rugam 
veste, siccavit. 



/ Caducarum. 



NOT« 



cadncas afficeretnr tristitia, cnjns 
signa snnt ^fletus/ Prsterea Phi- 
losophia * oculos ' Boethii * contracta 
io rugara veste abstersit siccavitque.' 
* Abstersit* quidem et ' siccavit,' quia 
mentem exnit perturbationibns prae- 
ripnis, unde praedictae tenebrae et 
tristitiae: ' contracta' vero 'In ru- 
gam veste/ hoc est, verbis philoso- 



phicis oratione conjonctis : usn quip» 
pe cogitationes cum verbis, qoibus 
significari solent, ita conjuncte sunt, 
ut sffipissime has cogitationes, non, 
nisi verbis in memoriam revocatis, 
recordemnr : snpra autem dictnm est 
vestes Philosophiae esse voces pbilo- 
sophicas. 



METRUM III. 

TuNG me'' discussa liquerunt nocte tenebra^, 
Luminibusque prior rediit lirigoir : 
- Ut cum ^ praecipiti glomerantur sidera Coro^ 
Nimbosisq^e polus stetit imbribus^™ 

Tunc, inqttit BoethiuSy tenebra ditceaserunt a me, caligine disnpatay et lux priS' 
tina revertit oculis meis : quemadmodwn guando gteUa involvuniur a Coro rapido^ 
vento occiduOf et ecduM veiatur nubibua plumarum fcecundiaf Sol abacondUur^ ^ 

NOTiE 



^ Ttdic tii€] Mens Boethii pertnr- 
bationibus obscurata suum prins lu- 
roen amiserat : non secus ac oculi cor- 
pori8,accedente nocte, tenebris invol- 
vuntur. Sed vix Philosophia, cen 
novnm sidas, emicnit, cura ejusdem 
Boethii meos, perturbationibns seda- 
tis, suo priori lumine recreata coepit, 
nt ante consueverat, videre. 

' lU eum] Eximia similitudo sive 
oratio tradiicens ad mentein ex cor- 
pore dispari simile : hic autetn terra 
refert mentem; Sol, PhilosopUiam ; 
nubei, pertorbationes ; venti, spiri- 
tus pertnrbationum parentes ; nox et 
dies alterni^ alternas ignQrationem et 
intelligentiam referont. 



Glomerantw' sidera] * Olomero ' di- 
citur a glomus, im pelotou deJU; qnare 
cum glomns ez eo fiat, qnod filnm filo 
circnmacto involvatur, * sidera ' nunc 
dicuntnr ' glomerari,' quod hsc nu- 
bibus circnmfufidentibus involvan- 
tnr. Neque enira pntandnmest, Boe- 
thium existiniasse stellas posse yeiil^ 
ita moveri, nt iisdem ad se iof icfsm 
accedentibns quoddain fiat steUartifn 
agmen. Hoc fere modo Yirgii. i. 
Georg. vs. 323. canit : < Et fced^m 
glomerant tenipestat^m imbribus 
atris Collectae ex aito nubes.' 

Coro] Corus, sive Caurus, ventus 
est fians ab Occasu aestivo : nnde blc 
ventus slc contrarius est mptiii, quo 



Delph/H Var. CUa. 



Boeth. 



82 



BOBTHII DB OONSaL. 



Sol latet, ac nondam coelo venientibus astris^*" 5 

Desuper in terram nox funditur ; 
Hanc si Threicio Boreas ° emissus ab antro 

Verberet, et clausumt reseret diem, 

nox irruit ex sublimi in humum» Si Boreaa ventus ex spelunca Thracia ortus 
ftagellet hanc terram et aperiat lucem absconditcunf Sol apparet, et emissua luce 



t cUtnm Wakefield. ad Lncret. vi. 114. 

NOT^ 



aer ab Orta in Occasum cietur, ut 
nubes contrariis hinc et Inde moti- 
bus compressse cogantur, copiosum 
imbrem, nisi aliter dissolvantur, 
emissursB. Virg. . v. ^n. vs. 126. 
' Qaod tumidis submersum tunditur 
olim Fluctibus, hyberni condunt ubi 
sidera Cori.' 

"* Nimbodsque imbribus] Imbres 
nimbosi dicnotnr, quod hi nube tan* 
quam sua materia inclusi continean- 
tur : nimbus enim non secus ac nu- 
bes generatim illud dicitur quod na- 
bit sive operit: unde 'nimbus/ in- 
quit Isidoms l. xix. c. 31. < est fas- 
ciola transversa ex auro assnta in lin- 
teoy quod est in fronte foeminarum.' 
£x quo Plautus 'nimbatam' mere- 
tricem dixit. Scilicet nubes, qaae ni- 
hil est aliud qnam vapor caliginosusy 
in sublimi aeris circumfundentis pon- 
dere libratns, deorsum ferri potest 
duobus modis, et pro diverso descen- 
siis sai modo, dtversos habere effec- 
tas : vel enim nubes integra deseen- 
dit, vel frnstatim ; si integra descen- 
dat, fulguris, fulminis, tonitrui^ prae- 
sertim vero tempestatis parens esse 
potest. Si autem frustatim descen- 
dat, hujus tres esse solent formse ; ni- 
mirum nix, pluvia, et grando : nam 
villosi nubis globuli cadendo vel ser- 
vant, vel mutant saam formam : si 
servanty ningit: si vero mutant, hi 
aut liquescunt tantura, tumqoe plnit ; 
aut durescunt liquati, tumque cadit 
grando. 

Pobu itetif] Ccelara obdaetam 
fait. Sic enim Virgilius £cl. vii. vs. 



63. ' Stant et juniperi, et castaneae 
hirsutae.' £neid. vi. vs. 300. de Cha- 
ronte, cnjns ocnli fianima tegi vide- 
bantur : < Canities inculta jacet ; stant 
lumina fiamma.' iEneid. xii. vs. 407. 
de coelo quod pulvere obductum erat : 
' Jam pulvere ccelum Stare vident.' 
Hinc additur vs. 6. ' Sol latet.' 

^ Nondum ccelo venientibua astria] 
Nox enim,Poetispraesertim, duplicis 
est generis. Altera nascitnr occi- 
dente Sole, emicantibusqne ceteris 
ftstriSy qnse propterea oriri dicuntur : 
de hac nocte loquitnr Virg. n. Mn, 
vs. 260. * Vertitur interea ccelnm, 
et ruit Oceano nox, Involvens umbra 
magna terramque polumque.' Altera 
oritnr, etiam ante Solis occasnm, ip- 
so ceterisque astris latentibus, de 
qua loquitnr idem Virg. i. JEn, vs. 92. 
' Eripiunt subito nubes coelumque 
diemqne Teucrorum ex oculis : ponto 
nox incubat atra.' £t de hac nocte 
nunc agitur: unde dicitur 'fundi in 
terram desnper,noBdnm'coelo venien- 
tibns astris,' qufie ncilicet occidente 
Sole emicare solent. 

c Boreas] Boreas est ventns 6ans 
ab Ortn aestivO: qnamobrem simili 
motu, quo aer ab Ortu ad Occasnm 
circumactus, cietnr. Hinc antem 
omnia, quae de isto vento dici solent, 
possont inferri. Primo enim ventns 
hic e regione Cori spirat : quia Co- 
rus flat ab Oecasu aestivo : unde utri- 
usqne hujns venti noster auctor 
Bunc meminit. Secundo idem ventos 
vebemens est : quoni^m una cum aere 
fertur ad Occasum : cum autem om- 



PHILOSOPHIiE LIB. I. 



83 



Emicat^ et sabito vibratus lnmine Phcebus/ 
Mirantes ocalos "^ radiis ferit 



10 



repentina, persiringU tplendore suo oculos siupentes. 



NOTiE 



nis ventus vehemens, sU frigidas, 
propterea Yirgilias Ecl. vii. vs. 51. 
canit, * Hic tantam Borese caramns 
frigora, qaantum Aut numernm lo- 
pus, aut torrentia flumina ripas.' At- 
que hinc forte nominis istius inter- 
pretatio : fiop4as enim videtur dici a 
fiodet < clamo ' et f^ * decorro/ quod 
ventos ille, utpote vehementior, cnm 
sonitu currat. Tertio ille ventus se- 
renus est, quod cum aere concurrens 
nnbes coactas, materiam imbrium, 
dissipet. Unde Ovid. vi. Metam. 
< Apta mihi vis est, qua tristia nn- 
bila pelloy £t freta concutio, nodosa- 
que robora verto.' Unde etiam nune 
dicitur ' clausum reserare diem/ hoc 
est, fugare nubes, quibus, etiam ante 
Solis occasum, nox facta est. 

EmiuuB ab aniro'] Optime Boreas, 
aut quilibet allus mnndi ventus, a 
tempestate diversusy ' ab antro emit- 
ti ' dicitur, ut i. ^ti. vs. 64. ' Sed 
pater omnipotens speluncis abdidit 
atris.' Quemadmodum enim ventns 
poraorum, castanearum, ligni viridis, 
immo et globi aenei, quem ^olipilam 
vocant, movente igne, ex quibusdam 
veluti antris, vaporibus scilicet, qua 
data porta, rarescendo ruentibus ori- 
tur : sic prsdictus mnndi ventus ex 
circumstantibus terra, montibus, et 
nubibus, veluti ex raagnis qnibusdam 
speiuncis, agente Sole, vaporibus ni- 
mirnm, qua minus resistitur, rares- 
cendo currentibus flare consnevit: 
unde Virgil. i. ^n. vs. 65. ' Nimbo- 
rum in patriam, loca fceta furentibns 
Anstris, ^oliam venit. Hic vasto 
rex ^lus antro Luctantes ventos 
tempestatesque sonoras Imperio pre- 
mit, ac vinclis et carcere fraenat. Illi 



indlgnantes roagno cum mnrmirre 
montis Circum clanstra fremunt/ 
&c. 

Threicio'] Sive Thraeio: quod Bo- 
reas quidam eodem, quo ventus hic, 
nomine donatos, fuerit Thrax : vel, 
quod ventus hic, comparatione loci 
nbi scribebat Boethius, ex Thracia 
videretur flare. SicVirg. xii. iEneid. 
vs. 365. * Ac velut Edoni Bore« 
cum spiritus alto Insonat MgoiOy se»^ 
qnitnrque ad littora fluctns Qua veoti 
Incubuerey fugam dant nnbila ccelo.' 
Edoni enim, Oraece *H9uyol, Straboni 
gens est Thracica« Porro * reserare ' 
idem est quod * aperire :' * reserare ' 
enim contrarium est ' seris :' sicut 
' claudo/ et * recludo ;' * velo,' et * re- 
velo i* ' tego,' et * retego ' sunt cod» 
traria : serae autem sunt, quibus re- 
motis fores panduntnr, nt ait Varro, 
vei nt ait Festus, fustes, qui opponuo- 
tnr foribus : Ovid. i. 6. Amor. '£x- 
cute poste seram.' Hinc Virg. xii» 
JEn, vs. 584. < Urbem alii reserare 
jubent, et pandere portas.' 

P PkcBbu»] Phoebns, sive Apollo^ 
fertur Jovis et Latonae filius, eodem 
parlu cura Diana editus in insula De- 
lo. Medicinee inventor; divinandi, 
cantandi, et versificandi adeo peritns, 
ut harum artium Deus habitus sit. 
Poetis, ut nune^ saepins Solem signi- 
ficat, ut ipsius nomims interpretatio 
probat: ^iJSofenimOraece^Latineest 
' splendidns/ fainc dicitur ' emicare' 
et ' subito vibratus lamine:' ' emi- 
care ' quidem dicitur, quatenns ful* 
get ; mico enim est^ajnica, quatenus 
haec dicitnr de .arenulis fulgentibus : 
at dicitur < subito vibratus lumine,' 
quatenus Sol continuata4iimine ad 



84 



BOBTHII DB CONSOL. 



NOT^ 



terras usque emittitur.* Sic Virgil. 
^n. viii. vs. 624. * Namque impro- 
viso vibratus ab sethere fulgor.' 

<i Mirantea oculos] Admiratio non 
nisi mentis est : quaudoquidem ad* 
miratio in quadam mentis cogitatione 
▼ersatur : sed hac mentis affectione 



fixi ocnli etiam mirari dicunfur. Sci- 
licet * arguti nimis oculi/ inquit Tnl- 
lius, * quemadmodum aniroo affecti 
sumus, loquuntur/ Clandian. Carro. 
XXIV. vs. 69. * Quantum profueris, 
quantam servaveris urbem Attonitis 
metire oculis.' 



PROSA III. 

Haud aliter*' tristitiae nebulis dissolutis^ hausi coelum/ 
et ad cognoscendam medicantis faciem mentem recepi.' 
Itaque ubiin eam deduxi oculos, intuitumquedefixi/ re- 
spicio nutricem meam/ in cujus ab adolescentia laribus**" 



' Simili modo, 
libu». 



* Respiravi. * Animumerexi» * DometHcis penetro' 



NOTiE 



' Haud aliter'] Non secus ac, nu- 
bib«8 afflatn Boreae dissolutis, Sol 
emieat, suoque lumine oculos spec- 
tantium in sni admirationem conver- 
tit, ego Boethins aebulis perturba- 
tioBum,praesertim vero trittitiae meae, 
instinctu Philosophiae fugatis, coepi 
paululum respirare, animnmqueerige- 
re ad contemplandam eam, qnae,quod 
extrahat errores et vitia radieitns, 
' medici officium exercere ' videtni, 
Philosophiam. Sua antem haec verba 
Boethius yidetur mutuatiu a Virgil. 
JEja, X. vs. 898. ' ContraTyrrhenns, ut 
anras Suspiciens hansit coelom, men- 
temque recepit.' Ubi ' haurire coe- 
lam ' idem, quod ' respirare ;' * men- 
tem' vero *recipere' idem, quod 



*animam engerer respirare emm 
proprie corporis est, qnatenns hoc 
pulmoDuni ope per asperam arteriam 
«piritom alternis excipit ac reddit: 
ted propter quandaio similitudinem 
dicitor etiam de niente, quatenns no- 
tionom, quas a rebnt cogniMcendis 



accipit, conscia assensionem et quod- 
dam votum emittere vidctui : sic Tnl- 
lins pro Sext. * Respiratse horainet 
videbantnr, nondom re sed »pe Rei- 
publicae recoperandae.' 

■ Intuitumque defixi'] Attenta cogi- 
tdtione consideravi : ot enim cogniiio 
clara et distincta qoaedam est verita- 
tis, cui iDveniendae vacat Pbiloso- 
phia, norma; ita nec philosophicas 
res nec ipsam PhilosQpbiam cognos- 
cendo aMseqni posauimis, niai atten- 
tiori eaque frequenti mentis medi- 
tatione : qui secns fecerit, hic in 
praecipitationemetprajudiciam, prae- 
cipua errorum vitiorumqoe capita, 
labatur necesse est. 

< Reapieio nutricem m§am'] Meae ni- 
mirom mentis : cnm eoim vita homa- 
nae mentis sit cogitatio; propterea 
Philosophia, cojos ope cogitatio fove- 
tor auctisque viribot adoiescit, non 
immerito mentis hamanae * Diitrix ' 
vocatur. Sie Ovidio * nox ' dicitor 
*cararum nutrix.' 



PHILOSOPHIiB LIB. l. 



85 



versatas ' fueram, Philosophiam. £t quid, inquam/ tu in 
has exilii nostri solitudines/ o omnium magistra virtutum^^ 
siq)ero cardine ** ^ delapsa * venisti ? an ut tu quoque me- 

' EgoBdetkim. ^Accelo. 



6 < Probe scripti : Umbus obverstUusJ Beraart. sir etiam exhibent Delph. 
etHack. Solns Florentinusy inqait VaUin. legit venoJhu.—^ 'Vetus : super" 



NOM 



* In et{}u8 . . . laritma] Id est, scho- 
lis : lar enim focns est : hinc Lares 
Poetis snnt Dii patrii sive domestici, 
et, 81 credamns Apnleio, mentes pa- 
rentnm, qoi qnod olim domi huma- 
rentnr, snam putabantnr semper cn- 
rare familiam : nnde TulliuSy * Dii/ 
inqnit, 'qnos Oraeci HaiiMves appel- 
lant, nostri, opinor, Lares.' Atqui 
scholae philosophicae, non abs re 
dicnntnr ejnsdem Philosophiae focus : 
qnandoqoidem ibi Inmen naturale, 
quod potest dici qnaedam roentis hn- 
manae vita, ab ipsis praecipitationis 
praejudiciiqne incursibus tutnm, en- 
rantibns optimis praeceptoribus, fo- 
▼etnr. Qnare cum Boethius infans 
missus fuerit Athenas, ubi annos de- 
cem et octo cum alioram Philosopho- 
ram, tom Platonis prssertim et Aris- 
totelis, lectioni vacayit, recte dicitur 
' Laribus Philosophiae ab adolescentia 
obversatns;' propterea Philosophia 
snpra aegre ferebat 'Musas Poeticas' 
eidem Boethio assidere. 

^ /n has exilii nostri solitudines'] Theo- 
doricus Ostrogothoram Rex, cni Boe- 
thius antea fuerat dilectissimus, tan- 
tam inipiis qnibusdam, Boethium fal- 
so accusantibus, adhibuit iidem, ut 
ille hunc Ticinum vulgo PapiaM rele- 
garit, tanqnam in exilium : quam in 
solitudinem idcirco accedit Philoso- 
phia, quod in solitadine praesertim 
mens ab omni horoinum commercio 
liberata, suis cogitationibns forman- 
dta nnice vacare possit : sic Plato 
ptiilosophataras non Athenas, sed A- 



eaderoiam, snbnrbannm Oymnasinm, 
elegit : Sic Mnsae desertissimos moo- 
tes incolere tingontur. 

^ Omnium magistra vtrtuium] Phi- 
losophia enim, anctore Tullio, * vir» 
tntis continet, et ofRcii, et bene vi- 
vendi, disciplinam, quam qui profite- 
tur, gravissimam sustinerepersonam 
videtnr/ £t certc virtns geoerattniy 
juxta ipsins Aristotelis mentem, de* 
finiri potest afiectio mentiaut vohiA« 
taria sic recta. Doplicis est generis, 
nempe * dianoetica ' et * raoralis.' 
Prior est afiectio mentis notibni dani 
et distlnetae consentientis. Posterior 
afiectio ejnsdem mentis mediocrita* 
tem landabilem in humanis cogitatio- 
nibns, locntionibos, operibosqne con- 
stituentis : quare prior * pradentla ;' 
posterior ' temperantia ' a Ciceronc 
vocatur: ntriusqne antem prscepta 
praescribit Philosophia, adeoqoe ' om- 
ninm ' est * magistra virtutnm.' 

' Supero cardine detapsa] Divinitns 
data: lumen enim naturale, ntpote 
quod ab ipso mentis hnmanae condi- 
tore ortum est, divinitus est datnra. 
Philosophia antem nihil est aliod) 
qnam Inmen naturale modificitUBi : 
< lumen' qnidem, hoc est, notio, qn» 
sola est mentis Inmen : * natnrale ' 
vero, id est, ab ortu divinitus datnm, 
sive a natora insitum ingenitnmqoe : 
^ modifieatnm' deniqne, qnatenns est 
primnm clarum et distinotnm ; 'dein- 
de panlo longius difi^usum ; postreoM 
veri certique jodicii norma. Sic 8o- 
eratesi referente Themistio Orat. i. 



86 



ROBTHII DE CONSOL. 



cum rea falsis criminationibasy agiteris? 7 Ad, inquit Ula/ 
ie, o alumne,^ desererem^ nec sarcinam/9 quam mei 
nominis invidia sustulisti, communicato tecum labore par- 
tirer? Atqui Philosophide fas non erat/ incomitatum^ 
relinquere iter innocentis. Meam scilicet criminationem ^" 
irererer ? et quasi novi '° aliquid acciderit^ sic perhorres- 
cerem?" Nunc enim primum censes" apud improbos 



* Pkilosophia» ° Onu8* 

* Putasne nmdum. 



P Non licebat, 9 Solum» ^ Accusationem, 



no cardine, qnod non displicet' Bemart»—7 ' Mss. Rittershasii : agitaria: 
ibrte, (quod etiam in 0\obs,) agitareris,* Sitzm. — 8 Te, alumne Delph. Hack. 
— 9 Mss. Rittersh. nesarcinam, — 10 Quannomim Victorinus secundas, et Flo- 
reotinus : sic etiam edd. Delph. et Haclc. reliqui codd. legunt novi, — 11 Codex 
Reg, Vict. secundasy et Mss. Rittersh. nc perhorrescerem* Delph. et Hack. 
p€rh4trre8cerem, 

NOTiE 



PhiloBophiam ' in hominnm genus di- 
▼ina dnntaxat sorte delapsam fuisse 
te«tatns est.' Sic Cicero passim : 
' Philosophia/ inquit, ' donum et in- 
▼entnm Deorum; qno bono nullum 
optabilids, nollom praBstantins, ne- 
que datum est mortaUum generi De- 
ornm concessu atque mnnere, neqne 
dabitur.' 

' Mecum rea falsii criminationibua] 
Gaadentins, Opilio, et Basilins apud 
Theodoricum Regem falso accusarunt 
Boethinm : 1. quod hic impedivisset, 
quominns Senatus laes» majestatis 
convinceretur : 2. qnod de vindicanda 
in libertatem Italia scripsisset: 3. 
quod itd obtinendas dignitates suffra- 
gia corrnpisset, qnod crimen Latinis 
* ambituSy' Grscis 9rifju)Konla vocaba- 
tor, latisque legibus puniebatar; ant 
»altem qnod ad hunc finem impiis ar- 
tibus nsus fuisset. Atqne haec, teste 
ipsa Philosophia, sunt ' sarcina,* quam 
Boethius ' nominis ' philosophici ' In- 
▼idia snstulit,' qnamque propterea ea* 
dem Philosophia 'communicato' com 
Boethio ' labore partiri ' cnpit, ejns- 
modi 'criminationibns' assueta. Sunt, 
inquam, hse criminationes * sarcioa :' 
Aam farcina ' onns est, qiiod homo 



ad vestem victumqne secum solet de- 
ferre profectnrns : ex quo factnm est^ 
nt qnodlibet bnns inntile et molestum 
'sarcina' diceretnr: nnde Ovid. Ep« 
III. * Non ego sum classi sarcina mag- 
na tuae.' Ateasdem criminationes Boe- 
thius philosophici ' nominis invidia 
sustulit:' quod philosophicis praecep- 
tis addictissimus, talis esset, qualis 
ab Horatio describitury Carm. L iii. 
Od. 3. * Justum et tenacem propositi 
virum Non civinm ardor prava jnlwn- 
tlum, Non vultus instantis tyranni 
Mente qnatit solida, neque Auster,' 
&c. Qnare, continuatis ejusdem Phl- 
losophiaB praeceptis, eo majori cnm 
patientia Boethio hae criminationes 
ferendae snnt, quo antiquior est illa 
Philosophiae et Philosophorum sors. 
* Nunc enim primum cenaes] Interro- 
gatio, quasi dicat, Censesne? roo- 
dtts ioquendi Latinis non innsitatos. 
Notandam non extinctam, sed * la- 
cessitam' duntaxat dici ^sapientiam:' 
extinctis enim sapientibns non prop- 
terea extingnitur sapientia, quippe 
quae versatur in cogitatione, cui vel 
tyrannorum fnrornocere non potest: 
in hoc similis virtnti| quae, ut ait Clao- 
dian. Carm. xvii. vs. 1. * Pretium sibl. 



PfllLOSOPHI^ LIB. I. 



87 



mores lacessitam pericalis esse sapientiam ? Nonne apad 
veteres^ qaoque, ante nostri Platonis setatem^^ magntim 
saepe certamen cum stultitiae temeritate certavimus ? ^ 
eodemque superstite^ prseceptor ejus Socrates^ injustse 
victoriam mortis me astante** promeruit? Cujus haeredir 



* Nm Philosophia. 



Philoaephia. 



NOTiE 



solaqne late FortunsB secnra nitet' 
Lacessitur tamen : quoniam dictis 
factisve improbis provocatnr: quod 
lacessiri est : unde Virgil. £cl. iii.ts. 
51. 'Efficiam posthac ne qnenquam 
voce lacessas.' Sicque lacessita fnit 
primum quidem apud veteres, delnde 
apud recentiores Pbilosophos. 

*■ Nonne apud veteres] i. Sapientia, 
qnae ab ipsis Pythagor» temporibus, 
dici coepit Philosophia, apud veteres 
^^apientes et Philosophos ex eo laces- 
sita fnit, quod prsstantissimi inter 
illos exilio et morte ipsa a stultis im- 
probisque hominibus affecti fuerlnt. 
Notari potest hic loquendi modus: 
* certamen certavimns:' non enim id 
Qraecis duntaxat familiare est, nt 
nonnulli aiunt, sed etiam Latiuis : sic 
Terentius dixit * vivere vitam; gau- 
dere gaudium :' Ciccro * servire ser- 
vitutem ;' Horatius ' ludere ludum :' 
ut noster auctor infra dicet *■ Uidere 
Indam/ ' ornare omamentis.' 

^ Ante nostri Platonia atatem] Plato 
natns est Athenis circaannum Mundi 
3626. Hic in omni doctrinarum ge- 
nere, sed in Philosophia praesertim 
excelluit : unde Philosophia nunc vo- 
cat * snuni/ illumque statuit tanquam 
notissimum Philosophum, in quo, ante 
quem, et post qnem sapientia sive 
Philosophia male excepta fnit. In 
ipsoquidem Platone sapientia male 
excepta fnit : nam ipse Plato iniqui- 
tate Dionysii Siciliae Tyranni, cni se 
ille commiserat, inquit Cicero, in 
maximis periculis intidiisque versa^ 
tus est. Ante eundem Platonem sa- 



pientia male etiam excepta fuit : si 
quidem Solon Atheniensis, Anaxago- 
ras, et Pythagoras in exilinm actl fn- 
erant t Zeno vero Eleat^ aliiqne op- 
timi viri morte damnati : sed ejnsdem 
Platonis praeceptor Socrates : ut sta- 
tim dicetnr, eodem supplicio affectus 
fuit. Deniqne post eundem P^^tonem 
sapientia male excepta fuit in Caniis, 
in SeneciSy in Soranis, in ipso Boe- 
thio : quae omnia seorsum probauda 
sunt. 

^ Praceptor ejus Socrates] In Socrate, 
inquam, ante Platonis aetatem sapi- 
entia male excepta fuit : nam Socra- 
tes, cujus tantasapientiafuit,nt hinc 
praeceptor Platonis fuerit, inde vero 
Epicnrei ac Stoici ab illius partibus 
staregloriarentur,ob suam^apientiam 
morte damnatus est* Primum qui- 
dem Socrates circa annum Mundi 
3600. natns, adeoque ante Platonis 
aetatem florens, fuit saplentissimns : 
nam a rebus occultis et ab ipsa na- 
tura iuvoiutis avocavit Philosophiam, 
ut de virtutibns et vitiis quaereret, 
causatus qnae supra nos, nihil ad nos 
pertinere : is non solum verbo sed 
exemplo etiam ad honeste vivendum 
snos anditores hortabatur: tantam 
quippe in omni vita servavit aeqnabi- 
litatem, ut sive in prosperis, sive in 
adversis rebns, eundem semper vul- 
tum, nec hilarem magis, nec magis 
turbatum ostenderit. Deinde idem 
Socrates *praeceptor' fuit * Platonis :' 
unde TuUius iii. de Orat. < Socrates,' 
inqnit, * cujus ingeninm variosque 
sermones immortaUtati scriptis suis 



88 



BOfiTHil DE CONSOL. 



tatem'' cum deinceps Epicureum vulgus, ac Stoicum^ 
ceterique pro sua quisque parte raptum ire molirentur*, 
meque reclamatitem renitentemque^ velut in partem prasdeei 
traherent/^ Vestem^ quam meis texueram manibns^ disci- 
deirunt^ abreptisque ab ea panniculis, totam me sibi ces- 
sisse credentes^ abiere. In quibus^ quoniam qusedam 
nostri habitus vestigia videbantur, meos esse familiares " 
imprudentia rata, nonnullos eorum profansa ' multitudinis 
errote perverttt. Quod si nec Anaxagorae fugam/ nec 



* Dodrintm, «? Domeaiiiios, 



' AUiHiiF, 



12 Ms. Rittiersh. dietrdherenU—li ' Mss. Rlttienb. respuit ▼ocalam, e$if qiiae 

NOM 



Plato tradidit, literam niillam reli- 
quit.' Postea idem Socrates accnsa- 
tus, quod de Diis male sentiret, ' ca- 
pite damnatus est/ sed '^injustissime:' 
si quiiiem, auctore ipso Tnllio, i. de 
Or. * omnium sapienUssimus sanctis- 
simeque Vixit :' propterea populus 
mortem ejus ita doluity ut ejusdem 
accusatores partim morte, partiin e^- 
llio punierity ipsique Soerati statuam 
sfeream posuerit : * obiit ' tamen * as- 
tatite Pliilosopliia :' nani, nt ait Tul- 
litts ibid. * elegautissimam Lysis ora- 
tionem, qua pro se in judicio uteire- 
tUr, respuity et ila in judicio ca- 
pitls pro se ipse dixlt, ut non snp- 
plex aut reus, sed ut magister aut 
dominus videretur esse judicum.' In 
qno * Victoriam ihortis promeruit :' 
qnOd, Jddicio ipslns CiceroniSj mors 
illa^ quae naturas debita, non solnm 
pro palria, sed etiam pro veritate 
est potissimum reddita^ aut melio- 
rem quam qui esl in vita, aut certe 
non deterlorem afiert statum. Deni- 
que ipsius Socratis doctirinamy quae 
qnonlam instar pecuUlfle ejus morte 
ad aliquos pervenit, idcirco vocatnr 
ejnsdem ' hap reditas/ parhti snnt Epi- 
cnrei ac Stoici, quoratki itli ISplcnro, 



hi iZenone duce philosophantur : nam 
duae prscipuae sunt philosophomm 
antiquorum sectae, a quibus ceterae 
promanarunt : nempe Idnica, cajus 
auctor dicitur Thales Milesius ; et Ita- 
lica, cujus caput fuit Pythagoras. 
lonicae duae celeberrimse extiterunt 
familiap,nempe Academicorum, et Pe- 
rlpateticorum : Italicae parlter daae, 
nimirum Stoicornm, et Epicureoram, 
* qul,' ut loquitur S. August. I. Tiii. 
de Civ. D. c. 7. * posuemnt judicium 
veritatis in sensibns corporis, eoram- 
que infidis et faliacibns regulifi om- 
nia quae discnnturi metienda esse 
censuerunt ;' qniqne propterea * re- 
clamantem renitentemque ' Philoso- 
phiam experti, phiiosophicam vestem, 
id est, dictiones, qaibus tegerentnr, 
'disciderunt' verosqae philosophos 
mentiti sunt. 

^ Anaxagora /ugam] In Anaxagora 
etiam ante Platonis aetatem saplentia 
male excepta fuit. Anaxagoras enim 
IpsoSocrate antiquior, docenteTul- 
lioy dixit materlam infinltam, sed ejus 
particulas slmlles Inter se minntas, 
eas primum confusas, postea in ordi- 
nem adductas mente divina. Ex qno 
confecit^ Solem non esse Deum, sed 



PHILOSOPHIifi LIB. f. 



89 



Socratis venennfii/ nec Zenonis tormenta/ qnoniam snnt 
peregrina/ novidti, at Canios,* at Senecas,** at Soranos/ * 
quoram nec petvetusta, nec incelebris memoria' est,'^ 

y Remota loeo et tempore, * Senecam et Sormmn pkUoaophas, ' Imiieia. 

NOTiE 



lampadeiii ardentem: ac propterea 
in exiliam puUus, aut potins libenter 
profectus est : fertur qnippe agros 
et patrimonia sua reliquisse, ut dis* 
cendi qaaerendique divinae delecta- 
tioni toto se animo dederet. Consule 
Diogenem Laertium. 

« SoertOU veHemm'] De Socrate jain 
dictam est: saperest genas mortis 
illius: decessit antem hausto succo 
cicntie venenato, quo Athenienses ad 
publicura mortis snpplicium uteban- 
tur: hinc ' Socrates/ inqoit Cicero, 
' cum paene jam in manu mortiferam 
ilind teneret pocuUim, locotus ita est, 
ut non ad mortem trnciiy verum in 
coelum videretur ascendere:' et Se- 
neca Epist. 6t. ^ Calix/ inquit, * ve- 
nenatns, qui Socratem transtulit e 
carcere in coBlum.' 

^ Zenonis tormenta^ Iti ^enone etiam 
ante Platonis aetatem sapientia male 
excepta fuit. Zeno enim ipso quo- 
q^ne Socrate antiquior molta propter 
suam sapientiam tormenta passns est : 
sed quaenam illa fnerint, qnisve illo- 
rum auctor, non constat. Probabi- 
lius est Zenonem, dum hic Eleam pa- 
triam in iibertatem vindicare eoaa- 
retur, Nearchi tyranni jussa crucia- 
tum, inter torraenta linguam dentibus 
prsecidisse et in Cyprii Regis inter- 
rogantis faciem exspuisse. ' Anaxar- 
chum, Deniocritiim a Cyprio tyran- 
no excarnificatum accepirons/ inquit 
TuIIius, * Zenonem Eleatem in tor- 
mentis necatum/ nempe a Nearcho 
tyranno. Sicque apud veteres philo- 
sophos lacessita est sapientia. 

s At Caatos] ii. Eadem sapientia 
etiam apud recentiores philosophos 
iacessita fuit : nam Julius Canius, 



sive, nt vnlt Lipsias, Cana8,eodem 
quo Seneca ssciilo natns, pnestantis* 
simus philosophus, a Caio, cum qno 
din altercatus fuerat, morte damna- 
tus, hanc cnm incredibili animi coa- 
stantia snbiit, vt reiert ipse Seneea k 
de Ti^q. c. 14. 

^At Senecas] Seneca philosophtts, 
S. Panlo apii|naevus, primo a Christi 
nativitate saeculo floruit, praeceptor 
Neronis, a quo cum ingentibns divi- 
tiis cnmulatus fnisset, mprte dauuui* - 
tus est : ' Quamvis/ ut ait Suetoniiit 
in Vita Neronis, * saepe commeatnm 
petenti, bonisqoe cedenti, persancte 
jnrasset, suspectnm se frastra, peri- 
turumque potius, quam nociturttm 
ei.' Hic philosophua ' sibi venas pree- 
secans,' inquit vetns interpres Jnve- 
nalis Sat. v. ' crurnmque venas ab- 
rompens, et dnrante tractu lentitn- 
dineque mortis, hausto veneno, et 
postremo calidae aquae stagnnm in- 
troiens, exaDimatos est.' Nimirumy 
ut ipse Seneca amicos adrairablli con- 
stantia, antequam moreretur, allocn- 
tus ait : < Neroni saevienti nihil alind 
supererat, post matrem fratremque 
interfectos, quam ut educatoris prae- 
ceptorisque necem adjiceret/ 

^ At Soranos] Bareas Soranus, pne- 
btantissimus item ptiilosophus, Se- 
necae aequalis, justitia atque indos- 
tria offensiones ejusdem Neronis ita 
auxit, ut ad mortem actus fnerit ab 
eodem tyranno, qoi magnitudinem 
imperatoriam caede insigniam viro- 
rom, quasi regio facinore, ostentare 
videbatur, ut ait Cornelius Tacit. 
Annal. 1. xvi. Ne putes hic * Canios,' 
< Senecas,' et * Soranos' significare 
iraitatores et sequaces ejusmodi phi. 



90 



BOETHII DE COl^SOL. 



scire potuisti. Quos nihil aliud in cladem detraxit/^ nisi 
quod^ nostris moribus instituti/ studiis improborum dissi- 
mUlimi'' videbantur. Itaque nihil est quod admirere, si 
in hoc vitae salo*'* circumflantibus *^ agitemur procellis, 
quibus hoc maxime propositum est, pessimis displicere."" 
Quorum quidem tametsi est numerosus exercitus/^" sper- 

^ Pkiloaophicis. v ^ MaH, 



temere etiam in sequeDtia^erba irrepsit. Ita enfm ex d. Ms. nt et Erfbrt. 
Norimbergensi itidem editione, omniiim qnas eqnidem yidi vetustissima, 1e- 
gendum: Quorum quidem, tameiri numerosua exercitua, spemendus tamen eat,* 
Sitann. — 14 Ms. Rittersh. d^ecit, — 15 * Crescins et Pulmanous ex vetnstisfl. 
libris hanc Tocem ernerunt, cum in aliis editiooibns legeretur eircumatantifma, 
Eandem correctiouem sibi ascribit Fr. Juretus in Miscell. ad Symmacb/lib. 
vn. 'Epi8t.ll4.' Silzm. — 16 Tametai num»ero8ua exercitua edd, Delph. et Hack. 

NOTiE 



losopbornm, qoemadmodnm arbitra- 
tnr Thomas Anglicus : ipsi sunt phi- 
losophi, qni propter majorem f/jupaarty 
numero plurali exprimuntnr. Sic di- 
dmus * Alexandros/ < Angnstinos/ 

^ Studiia improborum diaaimillimti 
Idcirco enim improbi odlo habent 
probos, eisque nocent, quia horum 
niorumqoe cogitationes, locutionesi 
et opera inter se sunt contraria: 
quemadmodum docemur Sapientise 
II. ^ Circumveniamus ergo jnstum, 
quoniam inutilis est nobis, et contra- 
ritis est operibus nostris, et impro- 
perat nobis peccata legis, et diffamat 
in nos peccata disciplinse nostrae. 
Promittit se scientiam Dei habere, 
et filium Dei se nominat. Factns est 
nobis in traductionem cogitationum 
nostrarnm. Gravis est nobis etiam 
advidendum, quoniam diasimilis est 
aliis vita illlns, et immutatae snntvis 
cjus. Tanqnam nngaces aestimati 
sumus ab illo : et abstinet se a viis 
Dostris, tanquam ab immunditiis, et 
praefert novisslma jnstonim, et gio- 
riatur patrem se habere Deum.' 

* Vit€e mIo] Salum est mare, sic 
dietum a salis sapore : hinc * Salacia' 



Poetis, qnod salum ciet, et ^ insnla,' 
qnasi * in salo,' dicitnr. Caesar 1. iii. 
Bell. Civ. * Multitudine,Mnqnit,'Da- 
vium perterriti, et salo nauseaqne 
confecti.' Vita antem hominis qnod- 
dam mare est, qnod, ut hoc, sic illa 
< circnmflantibus agitetur procellis.' 
Propterea Cicero Orat. in Pisonem : 
^ Alios,' inquit, ' ego vidi ventos, alias 
prospexi animo procellas: aliis im- 
pendentibus tempestatibns non cessi.' 

"> PeaaimiadiapUcere^i Philosophomm 
enim propositom, sive votum, in hoc 
versatnr, qnod virtuti studeant : vir- 
tus autem, utpote qua improbomm 
vita damnari videtnr, pessimis dis- 
plicet. 

B Numeroaua exercitua] Stultomm 
major est, quam philosophoram, mi- 
merus, jnxta lllud Eccl. i. ' per* 
versi difficile corrignntur, et stnlto- 
rom infinitus est numerns.' Nimirnm 
philosophorum est vitare prscipita- 
tionem et praejndicinm ad invenien- 
dam veritatem, quod,ot difficile, sic 
pancorum est. Stultorom vero pne- 
cipitatione et praejudicio in errorem 
primum, delnde in vitla, labi, qnod, 
ut infinitis fere modis fieri potest, 
sic et facillimum et plarimomm est. 



PHILOSOPHIilB LIB. I. 



91 



nendus tamen est ; quoniam nullo duce regitur^ sed errore 
tantum tetnere, ac passim lymphante ^ raptatur. Qui si- 
quando contra nos aciem struens' valentior incubuerit, 
nostra quidem dux copias suas in arcem contrahit */ illi 
vero circa diripiendas inutiles sarcinulas^ occupantor^L 
At nos desuper irridemus, vilissima rerum quseque rapi- 
entesy securi totius furiosi tumultus, eoque vallo muniti, 
quo grassanti stultitiae aspirare fas non sit. 



* Bacchante, 



* MUitatu, 



/ Ratio» 9 Onera, 
NOTiE 



Sed mnltitodo non absoWit stnlti- 
tiam, nec minus snnt vituperabiles, 
quod plures sint stulti. Hinc illa 
stultonim turba ' spernenda est; 
nnllo duce regitnr, sed errore temere 
lymphante/ adeoque ' circa diripien- 
das inutiles sarcinulas occnpatnr/. 1. 
' Spernenda est : ' nam Tirtus verae 
sapientise comes individna et semper 
et sola libera est, qnse, etiamsi cor- 
pora capta snnt armis et vinculis con- 
stricta, jus tamen snnm atqne om- 
ninm rerum Impnnitam libertatem 
tenet. 2. ' Nnllo dnce regitur : ' in 
hoc enim vitii et virtntis asseclae dif- 
ferunt, qnod hi certis, iili nnllis te- 
neantur legibus; quod virtus nno 
modoy vitium infinitis haberi possit : 
norma enim nnica sit, necesse est. 
3. ' Errore lymphante raptatnr ;' hoc 



est, errore in fnrorem agente : ' lym- 
phatns' enim dicitur, qni, ceu a 
Nymphis lympharum praesidibns ac* 
tusy in furorem abreptus est: ita 
Virgil. VII. JEb, vs. S77. ' Immen- 
sam sine more fnrit lymphata per 
nrbem/ 4. ' Circa inntiles sarcinnlas 
occupatur :' suis quippe obsecntaper- 
tnrbationibnsy omnes snas cpras cogi- 
tationesque ponit in cadncis rebns^ 
quae velut pondus inntile mentem ita 
opprimunt, hanc nt nt>n sinant verl- 
tatem virtntemqne colere. Contra 
vero sapientia, qose ratione tanqnam 
duce regitnr, spretis cadncis rebusy 
veritati virtutique sic vacat^ nt non 
modo instar sideris emicet, sed tnrris 
instar inexpngnabilis ab omnibus stul- 
titise telis sit tuta. 



METRUM IV. 

QuiSQUis composito serenns° 8byo, 

Quicmnguey composita sua vitOf tranquillua contemsit mortem imperioaam, et, m- 

NOTiE 

^ Serenua'] * Serenus' dicitnr a ^ Deniqne flnctifrago suspensae in lit- 

Oraeco inp^s, quod est siccus. Hinc tore vestes Uvescnnt, eaedem dis- 

a sernm, est sereo ; a quo serescere, pansae in sole serescunt.' Propterea 

qnod est siccari : nnde Lucretins 1. 1. qnae nnbes in anras vanescentes ter- 



92 



BOBTHIl D£ CONSOL. 



Fatum ^ sub pedibus dedit superbnm, 
Fortunamque tuens utramque rectus,"! 
Inyictum potnit tenere vultnm ; 



9pkkM cmutander farhmtm j^mperam advenamqu£f veltdt iervarefaciem indmi' 

NOTAS 



ram siccari sinuqt, hm vocaDtnr se- 
renae Virgilio i. Georg. * serenas Ven- 
tus agit nubes.' £x qno factnm est, 
nt frons excnssis rugis * serena' diee- 
retnr Martiali et aliis. A fronte de- 
nique vox ilia translata est ad ipsam 
mentem, quatenus • lisec libera est a 
perturbationibus, qnibns tnrbari so- 
let. Sic nunc accipitnr : sicque a 
Latinis auctoribns accipi soiet. Lu- 
cret. lib. ii. * Qu« placidnm dncnnt 
spvnm, vitamqne serenam.' 

Mvo] Id est, vita. ^vnm enim di- 
citnr a Graeco aluiyf hoc antem quasi 
oM ty, semper existens : sed res vi- 
▼ens non censetur existere, nisi qua- 
tenus vita sua afficitnr : hinc, pro di- 
verso genere vitae, svnm alind est 
perpetnum, qnod mentinm est ; alind 
certo definitum tempore. Hic agitur 
de aevo sive vita hominis: qnemad- 
modum ab Horatio dicitnr homo 
* g&vi brevis : ' et a Virgilio de api- 
bns, IV. Geo. vs. 206. ' Ergo ipsas 
qnamvis angustus terminns sbvi £x- 
cipiat : neque enim plus septima du- 
citur aestas.' ^vum antem, sive vita 
hominis, tnm dicitur componiy cnm 
secundnm ipsam Dei volnntatem, 
qnae prima est morum regnla, regi- 
tnr : ex quo snmma oritnr animi tran- 
qnillitas. 

p Fatum] Id est, mortem : * fatnm' 
enim a fando videtur dici, quasi vo- 
Inntas, decretnm, jnssnm, et dictnm 
Dei : nam * qnid aliud est fatum,' in- 
qnit Minutins Felix in Octavio/ qnam 
quod de nnoquoque nostrnm Dens 
fatns est?' quamobrem cnm divina 
volnntate sit ' statntnm omnlbus ho- 
minibus mori,' Hebr. iz.idcirconiors 



etiam Christianis vocari potest ' fa- 
tnm:' nt nnnc vocatur : * fatnm' au- 
tem sive niortem ' snb pedibus dare' 
videtnr, qui, commissns Dei arbitrio, 
nec petit vivere nec metnit mori: 

* libera te/ inqnit Seneca £p. 80. 

* primnm metn mortis; illa nobis 
primnm Jngnm imponit ; deinde metn 
panpertatis.' Sic Virgil. ii. Geor. vs. 
490. ' Felix, qni potnit remm cog- 
noscere causas ; Atqne metus omnes 
et inexorabile fatnm Subjecit pedi- 
bns, strepitumqne Acherontis avari.' 

4 Fortunamque tuensutra$nquereet¥»1 
Fortnna £thnicis erat nnmen, a qno 
illnd omne putabant procedere, cqjns 
cansam ignorabant: nam ' Fortnna/ 
inqnit Tnllius i. Acad. * efficit mnlta 
improvisa nobis propter obscnritatem 
ignorationemqne cansamm.' Hinc 
illam saxi instar globosi praBdicabant 
volnbilem, quod globosi circnitns non 
citius, quam eventns, quoram cansas 
ignoramns, sese excipiant. Hinc il- 
lam fecere dnplicem, secnndam sci- 
licet, a qua bona saltem exteriora ; 
et adversam, a qna mala contraria 
proficiscerentur: qnodignoratacansa 
saepius ab nno ad alternm statnm 
transeamus. Rejecto antem falso illo 
Dumine, hic intelliguntnr res prospe- 
rae et adversae, quas,qui virtntem co- 
lit, slc intnetnr * rectns,' ut neque 
deprimatur afflictarum pondere, ne- 
qne vento prosperaram erigatnr : le- 
gitnr ex < vultn,' qni,cum nec tristior 
adversis, nec hilarior secnndis fiat, 

* invictns ' manet. Non possnm ta- 
cere verba Horatii iii. Carm. Od. S. 
qnamvis omnibns nota, * Jnstnm et 
tenacem propositi vimin, Non ciTlnm 



PHILOSOPHIJB LIB. I. 

Non illum rabies, minseqae ponti ' 
Versum funditus excitantis aestum/^ 
Nec ruptis quoties vagus caminis 
Torquet fumificos Vesevus * i^es^ 
Aut celsas soliti ferire turres 



93 
5 



tam ; hnnc non soZictiofrii ax^Jvrw terrorque inafM agitanti$ gummoa imosquejlue' 
tu$ mo8f aut Tnons Fentvitu, cum inconataiu emittit Jlammas fumantes facto exitu, 



'^*^^ 



17 ' Cod. Thaan. prtmns, Reg. et uterqne Vict. legnnt : exagitanHe aatum: 

NOT^ 



ardor pra?a jubentinm, Non vultus 
instantlB tyranni Mente quatit solida, 
neqne Auster Dnx inqoieti tnrbidus 
Adris, Nec fulminantis magna Jovis 
manus : Si fractns iUabatur orbis, Im- 
pavidnm ferient rninae.' 

' No» iUum rabiea mineBque ponti} 
I. Mare ventis pnesertim agitatom 
turbatomqne adeo terribile est, nt 
viris etiam fortissimis metum incu- 
tere posse videatur: unde Horatius 
Carm. 1. 1. Od. 3. ' IIU robnr et aes 
triplez Circa pectns erat, qui fragi- 
lem tmci Commisit pelago ratem 
Primus : nec timnit praecipitem Afri- 
cum Decertantem Aquilonibns, Nec 
tristes Hyadas, nec rabiem Noti.' 
Hinc dicontur ' rabies minaeque' ma^ 
ris : ' rabies' qnidem, quod more ra- 
bidi furentisve canis huc et illuc ra» 
piatnr: < minse' vero, qood snblimes 
fluctus mortem iotentent: sic enim 
Virgil. I. JEn, vs. 166. < Hinc, atque 
binc, vastse rupes geminique minan- 
tnr In ccelnm scopuli.' Atqui * quis- 
quis pedibos subjecit fatum,' ille his 
maris pericnlis non movetnr: qnod 
haec nibil aliud sint, quam praesagia 
mortis, quam ille contemnit. Mare 
autem vocari ' Pontum' jam diximus 
Met. II. vs. 14. 

* Veeevue] ii. Terra etiam, ea prae- 
sertim que e sno sinu emittit ignes, 
terribilis est: neqne tamen hanc, 



propter praedictam rationem^ metoit 
qui ' sub pedibus dedit fatum.' Hn* 
jnsmodi estVesevus. Vesevus autem, 
qui et Vesuvius, mons est Campamir 
prope Nolam, ex cnjns eacumine sae- 
pius ernmpunt igneSy morte praeseyr- 
tim Plinii infames : aiunt enim cele- 
berrimum hunc auctorem, qoi cognos- 
cendi hnjns ignis studio eo se coo- 
tulerat, fomoflammisque inde emissis 
extinctum fuisse. Hnjns montis me- 
minit Virgilius ii. Oeor. vs. 224. obl 
ejiis fertilitatem commendat : * Ta» 
lem dives arat Capua et vicina Ve- 
sevoOrajngo.' Ignes qnidem Vesevi 
sunt ' fumifici :' qnia oriuntur ex t^- 
restri exhalatione, quae quamdin ter- 
ris inclusa constringitnr, fumns est, 
at liberius per aera iter nacta flam- 
mam concipit, statim -propter roigo- 
rem partinm concretionem pristioam 
fomi formam resumtura: propterea 
' ex eo' monte, ut aiunt Conimbric. 
Meteor.Tract. xii. cap. 8. ' aliquando 
nul)es ascendere visa est, quae pini 
similitudinem et fprmam referebat/ 
At ignes hi non emicant, nisi ruptis 
caminis, sive exitu sibi facto: quo- 
niam si exhalfitio, praedicta ignis sub- 
terranei materia, viam invenisset fac- 
tam ; in anras potius abiisset, qnara 
in ignem : quod cum fiat, interrnptis 
vicibus, propterea mons ille nunc vo- 
catur vaguM, 



94 



BOBTHII DB GONSOL. 



Ardentis via fulminis * movebit. 
Quid tantum miseri feros tyrannos ^^ ^ 



10 



aut iter fulminis accensiy quod consuevit percutere alta adificia. Cur it^elices ita 



^^^^■^^■^•*^^^^ 



sed male, et contra; rationem versus.* Fattin.— 18 * Thnan. primiis, et 
uterqne Vict.habent : mptm i^frannw: itemmale.' Mem, 

NOT^ 



' Fia/ttlfmn»] iii. Coelam, praeser* 
tim fulminans, adeoque fulgnrans, et 
tonans maxime terribile est; qnod 
praesentem intentare mortem videa- 
tor. Hinc qui malae conscientifE sti- 
routis sive potins furiis agitantnr, hi 
fiilmina prscipne, adeoque fulminnm^ 
praBsagia, fulgnra et tonitma metn- 
unt : sicut C. Caesar Caligula, ' qni,' 
vt loqnitnr Snetonins, * Deos tanto- 
pere contemneret, ad minima toni- 
trna et fnlgnra connivere, caput ob- 
volvere; ad vero majora proripere 
se e strato^ sub lectnmque condere 
solebat.' Sicut etiam quilibet im- 
piusy jndicio Jnvenalid 1. v. Sat. IS. 
fulmine terretur : ' Hi sunt qni tre- 
pidant et ad omnia fulgura pallent 
Cum tonat : exanimes primo quoque 
murmure coeli: Non qnasi fortuitns 
nec ventorum rabie, sed Iratns cadat 
in terras et judicet ignis.' Fulmen 
autem et fnlgur non solnm origine, 
venim etiam natnra eonveniunt. Con- 
veniunt qoidem origine, qnod utrum* 
que, Varronis arbitrio in iv. de L. L. 
a < fulgore' dicatnr. Conveniunt etiam 
natnra, quod utrnmque sit exhalatio 
accensa. At differunt, qood fulgnr 
vix natnm, perit: fulmen non prina 
extinguitnr, qnam ad terras usqne 
perveoerit, siroile his stelli», qnas, in- 
qnit Virgil. i. Geor. vs. S65. * Vento 
impendente videbis Pneclpites coeld 
labi, noctisque per nmbras Fiamma- 
rum longos a tergo albescere tractns.' 
Propterea nominatnr hic ' via fnl- 
ntinis ardentis/ dicitorqua folmen 



' solitom celsas ferire turres.' Ni- 
mirum accensa illa exhalatio nubibus 
excussa, aut per nubium latera emit- 
titur, aut per inferiorem nnbis snb- 
jectaB partem. Si primum : fulminis 
via sic obliqua est, illnd ut sublimia 
potius quam humilia sibi obviam ha- 
beat. Si vero alterum : quemadmo- 
dom mensa,corio supposita, corinm 
reddit perforatu facilius ; sic corpus, 
sublime nnbi subjectum, nubem, qna 
illud huic respondet, reddit fragi- 
liorem, adeoque vram sibi parat, qua 
fulmine ruente percntiatur. Verum 
nec fulmen illud potest malum in- 
ferre gravius morte^ qnaro cum Bon 
metnat ille, de qno nonc agitnr» id- 
circo nec fulmine movetur. Senec. 
in Thyest. vs. S47. < Rex est qni 
posuit metns . . • Quem non concu- 
tiet cadens Obliqui via fulminis . . . 
Qui, tuto positus loco, Infra se videt 
omnia, Occnrritqne suo libens Fato, 
nec queritiir mori.' 

* Quidferos tyrannos] Deniqne qui 
neque flactunm marinonim fororibus, 
neqne ignium snbterraneornm incen- 
diis, neqne Jovis fulminantis ictibns 
terretur, hic multo minns metnit ty- 
rannos, qnorinn^rainor esse videtnr 
nocendi potestas. ' Tyrannns' apud 
Veteres idem erat quod ' Rex' sive 
< Princeps :' atqne ita forte vocatos 
fr tnrribns sive sublimibns aedificiis, 
in qnibus manere solent Reges : nnde 
Horatius paupemm tabernas Reguro- 
que tnrres opponit 1. 1. Carm. Od. 4. 
' Pallida mors aequo pulsat pede pau- 



PHlLOSOPHIiS HW^ I. 



95 



Mirantar sine viribas fnrentes ? 
Nec speres aliquid^ nec extimescas :^ 
Exarmaveris impotentis iram : 
At quisqais trepidus pavet, vel optat/ 
Quod non sit stabilis^ suique juris, 
Abjecit clypeum^ locoque motus 
Nectit^ qua valeat trahi, catenam. 



15 



stupent tyrannoa crudelea, accenaoa furore inani 'i Nihil optes^ nihilque metuoif 
tumque exarmabis Jurorem effrmiaH infirmique tyranni : sed quieumque metuii 
tremenBf aut aperatf m, quoniam non est constans et composeuif deposuU icutum,£i 
8ua »ede di^ectua componit vincula, quibus rapi pouit, 

NOTiE 



periim tabernas Regainqae tarres, 
o beate Sezti/ Sic Virgilias de ty- 
ranno loquitur vii. Mn, vs. 266. 
' Pars milii pacis erit dextram teti- 
gisse tyranni.' Sed apnd recentiores 
anctores tyrannas iile solom dicitoE 
princeps, qoi soprema soa potestate 
abutitor: qao modo idem Virgil. ix. 
^n. ys. 365. * ConTeniunt, quibus 
aat odium crudele tyranni, Aut me- 
tas acer erat.' Neqae ^ero ejasmodi 
tyrannos timet, qni, magnitudine et 
fortitadine animi prsditns, nlhil a 
rebas creatis aut sperat aut metuit :. 
* Hanim' enim ' virtutum/ inquit 
Cic m. de Offic. ' est proprium nil 
extlmescere, omnia humana despl- 
cere ; nihil qnod horaini accidere pos- 
sity intolerandum putare.' £x qoo 
idem Orator conficit ' fortitudinem 
esse dolorum laborumque contemw 
tionem.' Quaremagnanimis viris ' feri 
tyranni' habentor ' sine viribns fiN 
rentes.' Igitur 

^ Nec sperea aliquidy nec extimescaa] 
H«c est sententia Platonis, qnam 
sibi deinceps nsnrpaverant Stolci, 
unanimique consensu approbamnt 
omnes cnm oratores tum poetae. Plato 
enim in Philebo ait ' oportere eum, 
qai intelligendi sapiendiqoe vitam 
elegit, nallatenus gaudere vel dolere.* 
Seneca ille Stoicos de Beata Vita 



c. 5. * potest/ inquit, * beatns dici qat 
nec cupit nec timet, beneficip ratio- 
nis.' Cicero, versn 11. et VirgilioSy 
versu 2. hojns metrl citatos: qni- 
bas addi potest Martlalis I. x. £p. 47. 
^ Qaod sls, esse velis^ nihilqae malis : 
Snmmum nec metuas diem, nec optes.' 
SciUcet mens caducarum remm spei 
metusqaelibera^hinc a corpore,eiTo- 
rum vitiorumque fonte,tiberatnr,inde 
vero Deo veritatis virtntisque princi* 
pio conjungltur: quare ' exarmat 
iram,' cnjus est duntaxat ant auferre 
bonum quod optes, aut inferre roa- 
Inm quod timeas; quiqae tibi iras- 
citnr, hic ' impotens' est : sive quia 
qno ira libidoqoe rapiunt, sequitar, 
(talis enim homo etiam Clceroni ^ im- 
potens' dlcitur,) sive quia nocere non 
potest. 

^ Quiaquia , . . poret, vel optaf] £ 
contrario quicnmqne metu aut spe 
caducarum remm afficitnr, is, 1. ' non 
est stabilis,' qnod vel snpplicio vel 
praemio mens ejns a prlma veritatis 
virtutisque norma recedere slt pa* 
rata; 2. ' sui jurts non est/ qood 
mancipia non tam servi dominoram, 
quam ille cupiditatnm vel timorum ; 
3. « abjecit cly peum,' quod magnitudo 
fortitadoque animi, quam abjecit, sit 
ipsius aoimi robur et tutela ; 4. * loco 
motas/ at miles extra suum agmeo; 



96 



BOBTHll OB CONSOL. 



NOTiE 



qnod tranquillitas animi, a qufi re- 
cessit, propria sit ejusdem animi 
sedes ; 5. ' nectit catenam qua yaleat 
trahi ;* quod spem metomqnei quibns 
ut ceteris perturbationibus meqs hu- 
mana rapitur, conceperit, concep- 
tcsque fovere studuerit. Neque aliud 
nobis bic videtur annotatione dig- 
nnm, nisi forte interpretatio, et usus 
bnjusyoris * clypeus' vs. 17. * Cly- 
peus' autem, clupeus, clipeus, cly- 
peom, clupeum, et dipeum, neqne 
origine neque usu nobis differre vi- 



dentur. Origine quidem * clypeum/ 
(idem dicas de ceteris,) judice Sal- 
masio, dicitur Kwrh, fierdBe&iv * ex 
KdkXjw in orbem actnm' sive * ova- 
turo ;' quod ea sit figura hnjus cor- 
poris. Usu vero * clypeus' sive ' cly- 
peum* est textnm rotundnm, quod, ad 
pompam, insculptis eoelatur imagini- 
bu8, ety ad pugnam, laevam militis 
partem tegit: nnde a corpore ad 
mentem translatum id nomen, nunc 
magBitndinem fortitudinemque ani- 
mi, ut dictum est, signi6cat. 



PROSA IV. 

Sentisnb^ inquit/ haec/ atqae animo illabiintur tuo? 
£sne Svog ^rgo^ Xvpavt* '^ Quid fles ? Quid lacrymis manas ? 
'E^avia, fc^ xevie voo).* Si operam medicantis expectas, opor- 

^ PhUosophia, * Asinuslyra. * Die^ neque tnente tegas. 



10 Omnes vett.libri 6vos \6paSf non irp^f X^pav : sic etDelph. Hack. yid. inf. 

NOT^ 



' Seniiane^ inqwtf kac] i. jBoethius 
interrogatur a Pliilosophia de intelU- 
gentia praedictornm : cum enim, auc- 
tore TuUio i. Acad. * neque hpc 
quicquam sit turpius, quam cogni- 
tioni assertionem approbationemque 
praecurrere ;' propterea Bpethius non 
ante debuit de prsBdictis ferre judi- 
cium, quam illa animo iliap&a suo 
perceperit: hinc Pliilosophia rogat 
Boethium, sitne istorum, aicat * asi- 
nns' est < iyrae/ auditor tantnm» 
l^of Xipas. Nimirum taQta est tamp 
que nota asini stupiditas, hic iit 
Or«cis Latinisque hominibos in pro- 
verbio saepius fuerit, ad Aignifipan- 
dam hominis ignoratiQaein. Sic dici- 
tur Ihfos 4v letdiiKpUf * asUiuB inter si- 



mlaB:' 8i^os^/ic\lrTa(t, * asinns inter 
apes/ dum stultus inter ca^idos, aut 
piger inter f^ulos occurrit. Sic ivov 
Kc^oXV hh irA^c«y vlrptj^f * asini caput 
ne laves nitro/ dom prohiberis ope- 
ram perdere in docendis mdifaius: 
quemadmodum Horatius ait lib. i. 
Sat. 1. ' Infelix operam perdm : ut 
si quis asellum In campo doceat pa- 
renteip ct|rrere fheQis.' Sip fyos wphs 
«&\^y ' asinus ad tibiam :' ^os J^pas, 
' asinus lyrse' suppl* ' anditor;' sive, 
ut alii ieguqt, &^ irp^ A^po^ ' fisinus 
ad lyram :' prior lectio ppn solum est 
opstri AuctoriSy «ed ipsius etiam 
Varronis in Satyra qufe testamentum 
inscribitur apod Agellium 1. iii. c.l6. 
' liberi/ iQqnit, * si ernnt 5vo( A^ 



PHILOSOPHIiK LIB. I. 



97 



tet ut vulnus detegas tuum.^'' Tuin ego ' coUecto in vires 
animo,'" Anne adhuc eget admonitione, nec per se satis 
eminet fortunse in nos saevientis asperitas ? Nihilne te " 
ipsa ioci facies^ movet? Haeccine est bibliotheca qaam 



' Boetkiui. « AefpoRtfe*. "* O PkUoi^w. 



#>^^»»<»v^>^s»>#^n» 



Quidam codd. etiam pro Esne liabent An tvos, &c.— 20 Thuan. primns, 
lleg. Flor. et uterqne Vict. codex, edd. Delpb. Hack. oporiei vulmHM 
detegoM: qnod etiam Ms. Erfurt« snccincte eleganterque, censente Sits- 
manno. In Ms. Rittersh. et ed. Fior. rh tuutn abest. — 1 *Interp«- 

ffOTJE 



•xhseredes snnto.' Alterntrnm antem 
ex his dicitnr ad significandom bomi- 
nen, qni, qnamvis voces patulis anri- 
btts excipiat, yerbomm tamen signi- 
fieiitionem non percipit. Praeterea 
idem Boethins interrogatnr de cansa 
soornm ' fletnnm/ snamm * lacry- 
roamm :' ' Quid fles i Qnid lacrymis 
manas ?' qnod vocatnr ejns ' vnlnns/ 
quodqae * medicanli Philosophiae 
oportet detegere ;' morbns enim non 
sanatnr indicta ignorataqne ejns cau- 



mique affectio. ' Vnltus,' qni ut men- 
tis sic reliqni corporis sermo quidam 
tacitns est, ante bi!ari% tnnc tristis. 
Deinde natnra Philosophise aperitnry 
i^tiqna hac Philosophife definitioney 
* divinarnm hnmanammque rernm 
scientia:' ' Philosophns' enim, inqnit 
Tnllius I. de Orat. * is est, qni om- 
nium rerum divinaram atqne hu- 
manarnm naturam cansasqne noscit.' 
Sed non una est apnd auctores homm 
vocabulomm interpretatio : nostro 



sa. Hinc Pbilosophia Boethium ad judiciohic ' res divinae' sunt mentes; 



loqnendum hortatur his Homeri ver- 
bis, 'E|a^8d, /i^ Kcv0e p6^, * Fare, nee 
occnltes animo.' 

f Loei/acieo] ii. Boethios memi- 
nit adjnnctorum, qnibuscum ante, et 
tcnc excepit Pbilosopbiam ; ut ez 
utrinsqne statns discrimine * fortnnae 
in ipsnm saevientis asperitas' cognos- 
caior ab ipsa Philosophia, cujns na- 
tura et species, quibus Boethins in- 
stractus fnerat, proponnntur. Pri- 
mnm qnidem adjuncta h»c, snnt lo- 
CBS, habitns, et Tnltos Boethii. * Lo- 
cos' ante foit ' bibliotbeca' sive lo- 
cns libroram, c^jos ' parietes/ ut 
iafra dieetnry erant ' ebore ac vitro 
comti:' qaales esse consBeveraat 
aedes divitnm, teste Horatio 1. ii. 
Carm. Od. 18. * Locns' tnnc estsor- 
didus et obscurus carcer. ^ Habitus' 
ante bona, tunc mala corporis ani- 



'res' vero ' humanae' suntcorpora: 
cum enim mens omnis sit ant Dens 
ant Deo similis, non abs re vocabitor 

* res divina : ' similiter cum corpns 
omoe sit aut hamanum aut humaao 
simile, poterit etiam dici ' res hn- 
mana.' Omnis antem Philosophia 
vjersatnr in scieotia mentis et corpo- 
ris, eoramqne, quibus duae illae res 
affici possonty modorum. Deniqoe 
Pbilosophiae species, quibus Boe- 
thius instraetns dicitur, hic nome- 
rantor tres, nempe ' Physica/ qoae 
' natnrae secreta rimatnr/ hoc est, 

* valde qoaerit, vel io rimis qooque :' 
sicot hoc verbum interpretatur Fes- 
tns; ' Astronomia/ qna» ' sidernm 
vias radio describit ;' hoc est, virga, 
qua descriptis quibusdam figuris va- 
riae terrarum c«Eliqoe partes ob ocu- 
los ponuntnr; et * Etbica' sive ' Mo- 



Deiph. et Yar, Clas. 



Boelh. 



6 



96 



fiOBTHri DB GONSOL. 



certissimam tibi sedem nostris in laribus "" ipsa delegera& J 
ia qua mecum saepe residens^ de divinarum humanarumque 
rerum scientia disserebas?' Talis habitus/ ' talisque vul- 
tus erat cum tecum naturse secreta'' rimarer, cum mihi 
siderum vias ' radio describeres^ cum mores nostros/ to- 
tiusque vitse rationem ad coelestis ordinis exemplar for- 
mares? Haeccine prsemia' referimus tibi obsequentes? 



« Domonoilra» 
* Moralem, 



p An, 9 HahUudo, ' Phydeam, ' Asirtmomiam. 



nendae hic interrogationes ex Ms. Rittersh. Talis habitua secreta ri- 

marerf cum mihi , , , deacriberes? cum . , , , fonaares? * Sitzm. — 2 Thuan. pri- 

NOT/E 



ralis/ quae * raores nostros totinsque 
yitte rationem ad coelestis ordinis ex- 
emplar format ;' hoc est» ad volanta* 
tem divinam, qnae sicut est prima 
omnium causa^ sic prima est actio- 
nnm humanarnm regula. Hinc Pro- 
pheta Rex, Psal. 142. * Doce me fa- 
cere yolnntatem tuam, quia Deus 
meus es tu.'' Hinc S. Pauius Act. 9. 
' Domine, qnid me vis facere ?* Hinc 
etiam noster Anctor 1. ii. Met. ulti- 
mo : ' O felix hominnm genus, si ves* 
tros animos amor, quo coelnra regitnr, 
regat.' 

* HtBcdne fT<em%a\ iii. Boethins 
meminit pneceptornm philosophico- 
nmiy quornm tanta est ad Rempubli* 
cam optime administrandam ntilitas, 
nt idem Boethius cum ipsa Philoso- 
phia merito conqneri videatnr de 
snis calamitatibnt : * httccine/ ia- 
quit,*'< praemia referimns tibi obse- 
qnentes I* Snmma, inquAoy est pra- 
ceptornm philosophicomm ad Rera- 
pnfolicam optime regendam ntilitas; 
qnod his velnti principiis nitatur vir- 
tnSy nt prcesentis sic futnraB felicita- 
tis semen. Hinc Plato 1. v. de Re- 
pnb. snggerente ipsa Philosophia, 
aity ' beatas fore respnblicasy si eas 
▼el stndiosi sapientiae regerent;' qna- 
tenns Philosophi in uiagistratum vc- 



niunt : * vel eamm rectores stndere 
sapientiae contigisset ;' quatenus qui 
in magistratum venerunt, Philosophi 
fiunt. Hinc ^ejusdem viri/ nimirum 
Platouis dialogo vi. de Republ. ' ore 
hanc sapientibus capessendaeReipnb- 
licse necessariam causam esse mo- 
nuit' PhiiosopMa, ' ne improbis fla- 
gitiosisqoe civibns urbium relicta gn- 
beraacula,pestem bonis ac perniciem 
inferrent :' nt enim optimi modera- 
tores suis pneceptis exemplisque snb- 
ditos ad virtutem ducunt ; sic mali 
sno saltem exeraplo ad vitium. ' Nam 
ita profecto est/ inqnit Lipsius in 
Praefatione Politicommy ^ arcta qna- 
dam catena devincti snmns, qni im- 
peramur cnm iroperante. Et ut in 
corpore mens sana ant insana esse 
non potest, nisi nt pariter vigeant 
aut langneant ejns functiones: non 
item in hac societate princeps. Ad 
virtntem iUe praeit? seqnimnr: ad 
vitia? inclinamns. Bene beateque 
agit? floremns. Improspere? labi- 
mnr ant rnimns cum illo. Atqne ut 
a Sole in snbjecto boc orbe Inx aut 
tenebrae : aic a principe apnd snb- 
ditos prava pleraqne ant recta. Cae- 
sar ille non animose magis, qnam 
vere dixit: Proceram motns haec 
cnncta sequnntnr. Hnmanum pancis 



PHILOBOPHIiS LIB. f. 



Atqne tu hanc sententiam Platcmis ore sanxisfi^ Beatas 
fore Respublicas, si eas vel stiidiosi sapientiae regerent, 
vel earum rectores studere sapientise contigisset.* Ta 
ejusdem viri ore hanc sapientibus capessendae " Reipnb- 
licee necessariam causam esse monuisti, ne improbis 
flagitiosisque civibus urbium relicta gubemacula, pestem 
bonis ac pemiciem inferrent.^ Hanc igitur auctoritat^n 
secutusy quod a te inter secreta otia didiceram»"' transferre 
in actum publicae administrationis optavi. Tu mihi/ et 
qui te sapientium mentibus inseruit Deus, estis ' conscii/ 
nullum me ad magistratum,^^ nisi commune bonorum 



* Philoaophi regerent, aut Regea pfdbsopharentuT, ^ Admmistrandtt, 

Studendo. * Testes estis. v Procurationem muneris publici. 



inns, fteg. et Fior. codex hahent, ferrent : qaod rectnm pntat Bemart.— 
S In Ms8. et ed. Florent. abest vocula estia,-^ ' Moooimas snpra scriben- 

NOT^ 



vivit genns.' Hinc ipse Boethins 
* hanc anctoritatem secntus/ quod a 
Philosophia inter secreta otia, sive 
ceterornm hominnm coHoquiis et in- 
terpellationibus non impeditns, * di« 
dicerat, transferre in actnm publicae 
administrationis optavit/ a theoria, 
uti loqnnntnr, ad (A^axim progressns. 
* Tu mihi] iv. Boethius addit se 
prtecepta pbilosopbica diligenter exe- 
cntnm fnisse, seqne eo duntaxat fine 
' ad magistratnm ' accessisse. Val* 
linns monet scribendum bic esse mo' 
gisteriatum; qnod Boethins fu^rit 
magister officiomm, qns dignitas 
passim magisteriatus appellatnr,qnod- 
qne ea, qnae Boetbius prsclare a se 
facta mox recenset, in ea dignitate 
constitutns fecerit. Sed b»c ita fne- 
rint, nihil hic mutandum arbitramnr, 
quod generalis hic loquendi modns 
aptior sit ad probandnm Boethinm 
pra&ceplis philosophicis semper fuisse 
addictissinuim, ita ut ne ad nnam qni- 
dem dignitatem, * nisi commnni bo- 
nommommum studio' impnlsns,per« 



venerit: qnade re nt nnllns snper- 
esset dnbitandi locus, jnsjurandnm, 
affirmationem religiosam adhibet : 
'Tn mihi et Deus conscii.' Sic 8. 
Panlns Roman. i. et ad Philipp. i. 
jnrat : * testis mihi est Dens.' Sic 
jnrat Nisus ^neid. ix. vs. 428. ^ O 
Rutuli, mea frausomnis: nihll iste» 
nec ansns, Nec potuit : ccelum hoc et 
conscia sidera testor.' Optime tan- 
dem ' Dens ' dicitnr ' Philosophiam 
sapientinm mentibns inseruisse :' nam 
Philosopbia cognitione et amore op* 
timaram Jernm continetur. Sicnt 
antemDens creando materiam, eidem 
figuram et motnm sic impressit, nt 
qnicqnid snbinde hnic materiae aeee- 
dit fignr» et motns, id nihil aliad sity 
qnam qnidam prioris figurse et metns 
modus, sive, nt loqnnntur ' determU 
natio:' haud aliter Dens creando 
mentem hnmanam, eidem notionem 
et inclinationem de eo quod ^Est' 
sive de ipso Deo ita impressit, vt 
qnicqnid postea in eadem mente ori^ 
tnr notionis et InclinationiSy talten 



100 



^O^THU Dfi eONSOL, 



jpimiiain studium, detulisse. Inde cum improbis ^ graves 
ioexorabilesque ' discordiae, et quod conscientias libertas 
habet/ pro tuendo jure spreta potentiorum^ semper 
eflfoasio/ Quoties ego Conigastum ° in imbecillis cujusque 
fortunas impetum facientem obvius* excepi!^ Qnoties 
Trigullam^"* regiae praepositum domus' ab incepta, per- 
petrataque^ jam prorsus injuria dejeci! Quoties miseros. 



* Implacabilea, <* InimiciHa, ^ Occurrens, ' VulgOf Iniendant de la 
MaUon Royale, 



^^>^^^^^>^l»^S»N» 



dam hic esse Magi$ieriatvm.' Vallin. Vid. Not. inf. — 6 Ms. Erfnrt. quod 
scientia libertas habet,—6 Flor. Iiabet potentum : nostram lect. exhibent Delpb. 
et Hack. etiam Ms. Rittersh. — 7 In Mss. Erfnrt. ha^c ita legnutnr : Quo- 

tie§ egOj obviMs eiC facientem excepi, — 8 Codex Vict. secnndos habet, 

Trigipnikm : edd. Delpb. et Hack. TriguUlam, — 9 * Reg. et Vict. secnndus 
habet, et perpetrata: sed optime Vict. primus imperataque jam,' Vallin. 

NOTiE 



optimarum rerum^ id nihil aliud sit, 
quam quidam prioris notionis et in- 
clinationis modus, sive, ut aiunt' de- 
terminatio.' Hinc Lncretios lib. v. 
* Nam si, ut ipsa petit majestas cog- 
nita rernm» Dicendum est : Dens ille 
fnit, Deus, inclyte Memmi, Qni prin- 
ee^s vitae rationem iitvenit eam, quae 
Nnne appellatur sapientia: qnique 
per artem Flnctibus e tantis vitam, 
tantisque tenebris, In tam traBqniUo, 
et tam clara luce locavit.' 
, *> Inde cum improbis] Qood videlicet 
pra&cfptis philosophicis addictus non 
f mi communi bonornm omninm stn- 
dio ' ad.magistratom accesserit Boe- 
thins, eidem fnerunt ' cum improbis 
graves inexorabilesqne diicordiflB :' 
binc enim diversae Boethii et impro- 
boram cogitationes : binc ^ pro ta- 
endo jnre spreta potentiomm semper 
offiuisio :' quae est < conscientias li- 
jmrtM i* conscientia enim hie nibil 
tU aliod, quam mens veri boniqney 
nt coiscia, sic convicta : tanta est an- 
tem hi]||us conscientise libertas, ut ab 
ompibui liQoihiam iiuoriis sit tota. 
Ujm^ plurima faemnt Boetiui in svos 



cives beneficia, de qnibus seorsum 
dicendum est. 

<> Quotieiego Conigastum] Primnm 
Boethiiinsuoscivesmeritum. 'Codi- 
gastus/ sive, nt scribit Cassiodorns, 
'Cunigastus/ vir fnit potens apnd 
BegemTheodoricum, quod velex eo 
patet, quod, referente Cassiodoro I. 
VIII. £p. 28. Atbalaricns Rex ad 
enm scripserit, evndemqne illnstrem 
appellarit. Hic antem Conigastus 
ea, quaapnd Theodoricnm poUelNit, 
auctoritate abnsns, in imbecillis cn- 
jusqne fortunas faciebat impetum, 
qnem Boethius pro sna virtute ssepius 
repressitmagisterofficiorum 'obvins :' 
bnjns qnippe Magistratns erat Pne- 
fectos provinoiamm jndicare, et, que- 
relis provincialiam acceptis, de iis 
ad principem, cnjos ui anla versaba- 
tnr, referre. 

<> Qw4ie»TriguUaMlT\nguUkm1 Se- 
cimdum Boetbii meritnm, primo tan- 
to majos, qnanto Trignilla, Conigas- 
10 non unpar improbitate, eodem erat 
Conigasto {potentior : TrigniUa enim 
erat regiie Theodorici donnt Pnefec- 
.tat« 



PHILOSOPllliE LIB. r. 



lOL 



quos infimiis calamniis impunita Barbarorum' semper 
avaritia* vexabat^ objecta periculis auctoritate protexif 
Nunquam me ab jure ad injuriam quisquam detraxit 
Provincialium fortunas tum privatis rapinis, tum pnblicis 
vectigalibus ' pessumdari^ non aliter, quam qui patie- 



^ Gothorum. * TribuHs int^ttir. 



NOT)E 



* Impunita Barbarorum aemper ava- 
riiia] Tertinro Boetliii meritum pri- 
oribns eo maju8,qnod plus sit tnrbae, 
quam unius improbi malis consiliis 
resistere. * Barbarus ' autem anti- 
qnitus ille cuilibet genti dicebatur, 
qui, quod extranens, vulgarero lo- 
qnendi modum non tam pronuntiare 
quam murmnrando confundere vide- 
batnr: hinc nonnnlli conjiciunt vo- 
cem hanc, ' barbarus/ esse de nu- 
mero eorum vocabulornm que, quod 
rem a se signiiicatam aemulari vidfean- 
tnr, wnroniiiiya sive ' factitia ' vocari 
soIent,nt 'balare,' * boare,' * hinnire:' 
alii ejns origineminfernnt ex Arabico 
barbary mnrmuro. Hinc Graecis qui- 
^umqne Graeci non erant, * barbari ' 
dicebantur : sicnt Latinis, quicum- 
que non erant Latini. Unde Hora- 
tius Epod. IX. * Sonante mistum ti- 
biis carmen lyra, Hac Dorium, illis 
Barbarnm?* Quod antem extranei 
illi, utpote moribns dissimiles, in cives 
suam cmdelitatero exercere consue- 
verant, fieri potuit usn, ut * barbarus' 
idem esset quod ^ crndelis :' hic an- 
tem ' barbari ' et extranei et cmdeles 
snnt: siquidem intelliguntur Gothi, 
quornm Mmpunita avaritia' cives 
' semper vexabat,' nisi haec Boethii 
curis reprimeretnr : cives auteni illi 
dicnntur ' Provinciales,' qnia alienis 
vivebant legibus, ac insuper vesti- 
galet erant sive stipendiarii. Nimi- 
r«im cum provincia proprie sit regio 
a populo Romano, nt distans, sic ar- 
jnis devicta, aut quomodocumque in 



potestatem adducta, quam magistra- ' 
tni suo administrandam subjecerat ; 
(Provinciaenim sic dicitnr qnasiregio' 
procul vinceada aut potius vida;) 
propterea Romanis alii erant ' Socii/ 
alii * Provinciales :' • Socii* suis, * Pro- 
vinciales ' alienis vivebant legibns : ' 
nnde Cicero Verr. vi.et inManiliana 
bos merito distingnit : * Bellnm/ in- 
quit, 'grave et periculosum vestrts 
vcctigalibus atque sociis,' Atque hoa 
' Pro vinciales ' Boethius tanta animi * 
niagnitudine protexit, ut nemini nl* 
lam passus fuerit inferri injnriam : • 
' Nunquam me,' inquit, *■ ab jure ad 
iiijuriam quisqnam detraxit ;' ant ai ' 
non obstante ejus diligentia,contige- 
rit, ' Provincialium fortuuas tum pri- 
vatis rapinis,' (nta Conigasto etTri- 
guilla,) ' tnm publicis vectigaiibus,' 
(ntab ipsoTheodorico, qui apud Cas- 
siodornm Var. v. Ep. 39. ' ad snnm - 
commodnm amplius festinat exigere,) 
pessnradari, non aliter, quam qui < 
patiebantur, indolnerit:' velnt Job, 
qni cap.29. ' pater fnit panpemm; et 
causani quam nesciebat, diligeotis- ' 
siroe investigabat : conterebat molas 
iniqut, et de dcntibus illius anferebat 
prsdam»' Denique vectigal sic dtc- ' 
Inm quod e vectura pendatur, tribu* 
tum erat quod Provinciales Komanis 
solvebant pro commercio, pro agris, : 
pro sylvis, nec non etiam pro 9ale : 
uiide quatuor erant vectigalinm ge- 
nera ; nempe portorium, decumie, 
scriptura, et salinarura reditus. 



i<a 



COlitHIl 0£ CONSOL. 



bantur^ indolui. Cum acerbse famis tempore grayid 
atque inexplicabilis indicta coemtio-^^ profligatura ino" 
pia Campaniam provinciam videretur^ certamen adver^ 
sum praefectum prsetorii^ communis commodi ratione 
suscepi^ rege^ cognoscento^ contendi^ et ne coemtio 

/ VvigOf monopole, f VulgOf Capitaine dea Gardea. * Theodorico, 

NOTiE 



^ tndicta eoemtio'] Qnartnm Boethii 
meritum praedictis idcircomajns,qnod 
Boetliio tunc pngnandum fnit, non 
solum adYersns quosdam privatos, 
verma etiam 'adversns praefectum 
praetorii/ et adversns ipsum princi- 
pem; sine cnjus auctoritate hapc 
^ coemtio ' non fiebat. ' Coemtio ' au- 
tem Romanis certa erat connnbii 
ibrma, qua nterqne conjnx alterins 
bona ita emebat, nt alter alterins 
haeres fieret: ' Juriscousultorum in- 
genio,' inquit Cicero pro Mur. < senes 
ad coemtiones faciendas interimen- 
dornm sacrornm cansa reperti sunt.' 
Hinc 'coemtia' dicitur etiam ilind 
commercium, quo Provinciales etiam 
inritii nrbi vel exercitni annonam 
parvo nnllove pretio snppeditare 
coguntur. Sic, anctore Soida, * onus 
iiludy quod JuMinianus Bitbyniaey 
Phrygiae, etThraciae incolis frumenti 
Byzantium perferendi conditione du- 
rissima imposuit, coemtio.' Oraecis 
avmvii voeatum fuit. £x quo rursns 
lieri potuit ut coromercium illud,quo 
omnibus speciebus ab uno coemtis 
omnes species non nisi ab uno vendi 
possunt, * coemtio ' diceretur, vulgo 
monopolium, Constat hic non intelligi 
* coemtiooem ' conjugum : sed non 
aeqne constat, inquit Sitzniannos, * u- 
tram Provinciales a fisco species an- 
nonarias emere cogerentur, an eas 
fisco vendere forensibus pretiis com- 
pellerentnr.' Verum cnm 'coemtio' 
haec * indicta' fuerit * acerbae famis 
tempore ;' cnm dicatnr ' gravis atque 
inexplicabilis / cum 'profligatura ino- 



pia Campaniara provinciam viderc' 
tur ;' cum 'commnne comniodum' hac 
laederetnr ; propterea arbitramur hac 
' coemtione' ntrumque significari, et 
Provinciales praedictas species fisco 
vendere minori pretio, et ab ipso 
easdem majori pretio emere cogen* 
dos: lunc Boethius 'adversus prae- 
fectum praetorii certamen suscepit, 
Rege' Theodorico ' cognoscente eon- 
tendit, et ne coemtio exigeretur, evi* 
cit.' Sed quid * Campania ?* qnid 

* praefectus praetorii?' Campaniare* 
gio Italiae fertilissima : hanc poat 
Plinium describit Fiorus 1. 1. c. 16. 
' Omuium/ inquvt, ' non modo Ita- 
lia, sed toto orbe terrarum,. pulcher- 
rima Campaniae plaga est. Nihil 
moUius coelo : deniqae bis floribus 
vernat. Nihil uberius solo : ideo Li- 
beri Cereri»que certamen dicitur* 
Nihil bospitalius mari: hic illi no* 
biles portns, Caieta,. Misenus, et te- 
pentes fontibus Baiae : Lucrinns, et 
Avernus, quaedam maris otia. Hic 
amicti vitibus montes Oaurns, Faler- 
nus, Massicus, et pulcberrimus om- 
nium Vesnvitts, ^naei ignls imitator* 
Urbes ad mare, Formiae, Cnm», Pu- 
teolt, Neapolis, Herculaneum, Pom- 
peii, et ipsa caput urbium Capua, 
quondam inter tres maximas, Romam 
Carthaginenique numerata.' Prsefec- 
tus autem praetorii, ut ait Rosino», 

* dicitnr, qui militibus iis praeerat, 
qnos Imperatore» in sui custodiam 
ailegerant.' Nimirum apud Roma* 
uos, Regibtts exactis, iidem qai,quod 
consalerent Senatumi Consuleiy quod 



PHILOSOPHIiE LIB. I. 



103 



exigeretur evici. PaQllinam consolarems vimm/ ciyus 
opes Palatiiii'^ canes^ jam spe atque ambitione deyo- 
rassent^ ab ipsis hiantium faucibus ' traxi. Ne Albi- 
num consularem yirum prdejudicatae "* accusationis poena 
corriperet^ odiis me Cypriani delatoris opposui. Satisnein 
me magnas videor exacervasse" discordias? Sed esse 
apud ceteros" tntior debui^ qni mibi amore justitise nihil 

* Qtti aUas Cotuuljmt. * AuUciy canibus impudentiores, ' Virorum 

ciqndiuM optaniiwn. "* Faba, <> Eoa prasertim^ quibus *opem tuleram, • 



10 Thuan. primns, et nterque Vict. Palatina,-^!! Ms. Rittenh. exacartMe ii»- 



NOTiE 



judicarent> Jndices sunt appeUa^i, 
Praetores qnoque sunt dicti, qnod po- 
pulo praeirent : sed crescente popnli 
Romani imperio, magistratns ita mul- 
tipiicati snnt, nt qui in Urbe prsees- 
sent, Consnles, qui vero in exercitu, 
Prselnres dicerentnr: 'a Praetore' 
antem est ' Praetorium.' 

ff Pattltiittm consularem'] Quintum 
Boetbii meritum omnibus prapdictis 
tanto praeferendum/quanto apnd Ro- 
manos Socli praestabant Provinciali- 
bns : non enim bic de Provinclalibns 
tantnm, sed de Sociis, immo et de con- 
snlaribns viris 'Paulino' et 'Albi- 
no,' quos ' Palatini canes' et ' Cy- 
prianus delator' impugnabant, bene 
meritus est Boetbius. Primum qni- 
dem ' Paulinus/ qui, qnod ex Decio- 
rnm familia fnerit, yocatus est De- 
cius, Consnl fuit anuo Christi 498. 
unde nunc appellatur 'consularis:' 
consnlaris enim virest, qui aliquando 
Consul fuit, apud TuUium. Deinde 
' Albinus/ qui, qnod ex eadem De- 
ciorum familia fuerit, etiam dictus est 
Decius, Consul fuit anno Christi 493. 
qnare nunc quoque dicitnr * vir con- 
snlarls :' hunc * Albinnm' oderat ' Cy- 
prianns' frater OpUionis, de quo sta- 
tim dicetnr: qnamobrem ipsum ac- 
eusavit, dictutque propterea * dela- 



tor :' deferre qnippe in foro, accnsare 
est. At ' Panlinnm' insectabantnr 
quidam anlicl, qui nnnc vocantvr 
' Palatini canes :' ^Palatini' quidem, 
qnod palatium sive domnm principb 
habitent, ant saltem freqnentent: 
domus autem principis ex eo dicta 
fnit palatinm, qnod ab Octavii An- 
gusti temporibns Imperatores omnea 
Romani habitarint in monte Pala- 
tino. <Canes'verovocantnr,sivequia 
praefecti custodiae, instar cannm, ad 
fores assistnnt : sive quia canibus im- 
pndentiores, eos a quibns laesi non 
sunt, mordent, eommque ' opes/ si 
non reipsa, saltem ' spe atque am- 
bitione devorant hiantes.' Postremo 
ntrumque hunc consularem virum 
Boethius a tantis periculis liberavit, 
in qno praesertim praecepta philoso- 
phica executns est : quamobrem me- 
rito nunc snas exaggerat discordlas 
hac interrogatione : * Satisne in me 
magnas videor exaeerbasse discor- 
dias f nbi non legendum, ut plnres 
legunt, exacervajne: quandoquidem 
verbum hoc (quod sciam) Latinura 
non est: sed potius exacerbasse^ ut 
legnnt Valdericus, Bemartius, Sitz- 
mannus, qui ait, in manuscriptis Rit- 
tershusii legi exaeuiBse: quod verbnm 
idem-est qnod exacerbaue. 



104 BOETHII DB GOK80L* 

afNUt attlicos^ quo magis essem tatior,^ servavi.'^ Quibus 
aiatem deferentibus ' perculsi sumus?''' quorum' Basili* 
os'^^ olim regio ministerio depulsus^ in delationem nostrf 
Bominis, alieni ceris*' necessitate compulsus est. Opilio-^ 

9 ExwdaxmM, « Fmt fctltcd tntfiittf, tiilef fMM» ^ Vtdgo^uceabU de 
dcbiee. 



cordioi. Vid. Not. Inf.— 12 Mss. etiam edd. Delph. Hack. reaervavi: Ed. No- 
rimb. obeervavi.—lZ * Ita rectissime veteres : excnsi perverse percwsi,' Ber- 
nart. Edd. Florent. Norimb. Delph. Hack. nostram lect. exhibent. Vid. 
inf.— 14 * Ita omnes libri. Solus Flor. nna voce auctior, BaeiUueunus,* Vallin. 
Ed. Norimb. Quorum utm BanUus oUm a Regis depuUus mtnu/mo.— 15 Mss. 

NOT^ 

^ Magis eeeem iutim'^ Pleonasmns, ^ Quorum BasUius] Primnm igitur 

qoo vsns est Plantns cnm dixit : * ma- delator sive accnsator in cansa capt- 

fis majores nngas agere, hoc magis tali, ipsius Ciceronis judicio, vems 

est dnlcius :' Valerius Maximus ; esse debet ; quamobrem si aliquo 

* magis invidia quam pecnnia locople- praBJndicio actns videatur, omnin# 

tlor :' Cicero ; * se ab omnibus de* andiendus noo est : hinc Tallins pro 

•ertotf potiuSy qnam abs te defensos Mnr. * Nolo/ inqoit, * accnsator in 

csse mahint :' et anctor Cnlicis apnd Jndicinra potentiam afferat, nm vim 

Vlrglllvm ; ' Qnis magis optato queat majorem aliqnamy oon anctorltatem 

ctte beatior aevo :' nisi tamen ' ma* exceUentem, non nimiam gratlam :' 

gls' constrnatnr cnm *optato' po- cnm igltur jndicinm ex ipsa pertnr* 

iins, qnam cnm * beatior.' Ex his bationo ante captam sit praejodicittm 

•mnlbns constat, qnanta diligentia veritati maxime contrarinmy qnicnra* 

Beethkw executns iiierit prvcepta qne non dIsI qnadam pertnrbatione 

philosophica. actns videbitur deferre slve accnsere, 

' Quibus autemd^erenHbuai y.Boe' lUe, otpote faUus delator aceusa- 

thlns Injustas refert sui exilii cansas. torve, ita rejici debet, ut qna» inde 

ExllH qnldem snl memmit his verbis^ sequeretar pcena, luee iolqaa habenda 

' percnlai snmns :' neque enlm legen- esset. Atqai delatores Beethil ita 

dam, nt quidara recentiores legdnt, se habnerunt. Hl enim trei don- 

jMreasft; ted potlns» nt veteres, jier* taxat nnmerantnr, niniramy Baal« 

coiit: sic autem Cornelins Tacitos lias, Opilio, et Oandeotins; qno* 

Amial. 1. XIV. n. 57. ^ Percnlso Se« tnm Basilius fdlenl aerls necessUate^ 

neca, promtom fnit Rufniii Feeioiil Opllio et Gandeotlns fraudibiia^ ob 

imminnere.' At injnstas memorat qnas ' In exillnm ire jnssl sacra- 

ejosdera exilii caosas ; primom qnl« rara sese sBdiam defensiooe ' taeban- 

dem ex parte aceusaotinm, qoos nnnc tnr, Bo^thium delalenuit. BasUios 

vocet^deferentes:' <deiero'qaippe apnd Cassiodoram iftedo laodator, 

fai fere idem est qnod <accaso/in nMxlo vitupcratrar. Laodalar quidem 

cann eapi tali, jadice Tnllio : deinde 1. ii. Variar . el Bplatela declmai in q«m 

ex parte criminiay quod aut non alle- de ejns uxore Agaplta, qam dicltaff 



gatur, ant ailegatam onllatemis pro* * spectabiiis fcBmmtf' agitor ; et Epis* 
batur : sicut deioceps prohabltar. teie niidecuMy in q«a legttnr s < Bs« 



vHiLmomiM hii^* 1« 



106 



nem^ vero, atque Gkiodentium^"^ cam ob injanaa, atqae 
multiplices frattdes'' ire in exiliam regia cetumra' decxtL 
visset, cumque illi parere nolentes sacranim sese aBdiam^' 
defensione ° tnerentur, compertumqne id Regi * foret,'' edix<^ 



' Edictum principis. ' TmpUt veUii aayliak 



Theodwico, 



et edd. Norimb, Delpfa. Hack. innumeras multiplieesqtte fraudes, Nostraiji 

NOT^ 



silius vir spectabilis datis precibus 
intimavity Agapitam conjngem suam 
de propriis peDatibus a quibusdam, 
vitio solicitationif, abductam. £t 
certe in his versata rebos firmnm do- 
cetur perdidisse consiitom. Qnid e- 
nim facere potuit probnm, qnae nuUis 
cnlpis extantibus reliquit maritom ?' 
Vitnperatnr vero Variar. 1. iv. tnm 
Epist. 22. nbi ipse Theodoricns dicit 
< Basilinm et Prsetextatum artis si* 
nistrw jam din contagione pollntos/ 
tnm £p. 23. nbi idem princeps ' Pr»- 
fectnm nrbis declarasse Basilinm at- 
qne Pnetextatnm magiciaartibus in- 
volntos' scribit. Si autem Basilius 
hic idem fiierit, qni nnnc a Boethio 
Dominatnr, potnit propter ' magiie ' 
crimen ' regio ministerio depelli :' 
unde * alieni aeris necessitas/ qna 
Boetliium injuria detulit. 

' OpHiouem] Fnit Opilio pater, et 
Opilio filins. Prior, ut ait Sirmon- 
dns, comes sacrarnm Largitionnm 
foerat snb Odoacre, quod indicare 
videtur Theodoricns apud Cassiodo- 
rom Variar. 1. v. £p. 41. < Gloria- 
tory' inqnity Cyprianus * etiam non 
extrema Ince natalinm: nam pater 
hoicy sicut meministis, Opilio fnit, 
vir qnidem abjeetis temporibns ad 
excnbias tamen Palatinas electns. 
Q«i multo amplins crescere potuit, 
nisi fidet sub avidisaima remonera» 
tionis steriUtate jacuisset.' Poste- 
rior vero, frater hnjos Cypriani, non 
tecns a^: pater fraterqne, ad idem sa- 
cramm Largitlmnua ^men evectus 



est; sed post mortem Boethii, nimi- 
rnm sob Athalarico, anno Christi 
528. Unde idem Athalarictts apn4 
Casslodomm Var. 1. viii. Ep. 16. 
qnae inscribitur ' Opilioni comiti sa- 
crarnm/ sic loqoitnr : ' secure tibi 
credimus qnod toties tno generi com- 
roissnm fuisse gandemns. Pater hia 
fascibus prsfnit, sed et frater eadem 
resplendnit claritate :' qnod non ob» 
stat qnin hic Opilio filius^ a Theodor 
rico, ^ob innnmeras multiplicesqne 
fraudes, ad exilium ' damnatns fuerit| 
una cnm Gandentio. / 

n GaudenHum'] Gandentins homo 
vix notns nisi suis frandibns, snaqae 
hac iniqua Boethii delatione. 

■* Sacrarwn eese tfdtum defenmnei 
Ut qusedam apud £thnico8, sic om^ 
nia apud Christianos templa semper 
foernnt asyla; loca scilicet adeo aa- 
cra, nt nemo, qni ad ea confugisset, 
inde ad snpplicium trahi posset: 
AirvXoy qnippe dicitnr quasi ' nbi spo- 
liare nefas.' Nonmilla, inqnam, tem- 
pla apud £thnico8 asyla fnernnt: 
nam Virgiliut canit ii. ^n. vs. T61. 
' £t jam porticibus vacnisy Jnnonit 
asyloy Custodes lecti Phoenix et dnmt 
Uiysses Praedam asservabant.' Si«. 
militer JEn, viii. vs. 842. ' Hunc In* 
cnm ingentem qnem Romulns acer 
asylum Retnlit, et gelida monstrat 
sub rupe Lupercal.' At omnia apnd 
Christianos templa atyla seraper fne» 
mnt : ut constat ex codice Theod. !• 
ix.Tit. 47.*de his qui ad £ccleaiat 
confuginnt:' et Conoiiio Toletatto 



106 



BOBTHII DU GONSOL. 



it,' nt nisi intra '^ prasscriptnm diem Rayenna urbe ^ dece' 
derent/7 notis'' insigniti*" frtmtibus* pellerentur. Quid 
huic severitati posse astrui videtur ? Atqui eodem die *' 
deferentibus eisdem, nominis nostri delatio suscepta est. 
Quidigitur? nostrsene artesitameruerunt? anillos accu- 
satores justos fecit praemissa damnatio? Itane nihil for- 
tunam puduit^ si minus accusatae innocentiae, at accusanti- 



» Siaimt, « Stigmaiici. 



^^^^»0*0^^<0>^>*^>* 



lect habet codex Flor. — 16 Ut nm tn/ra ynlgg, ' Ms. Rittersh. ut niti intra, 
ProcliYis prolapsio fnit a t ad/.' Sitzm. Edd. Delph. et Uack. ut ni intra, 
Uterqne codex Vict. uti fit. — 17 * Ms. Ritlersb. Ravenna urbe discenderent : 
forte legendnm diacederent* Sitz. — 18 Ms. Erfurt. et edd. Norinib. Florent. 
Delph. Hack. notoM, Ms. Rittersh. notie. — 19 Cod. Vict. primns : eo die, 

NOTJE 



▼!• Can. 12. Hinc Cassiodorus Var. I. 
ii.Ep.ll.etlib. iii.Cp.47. eornmme- 
ininit, qut ' conscii facti sni, intra Ec- 
clesiae septa refugientes, dedinare se 
credidemnt praescriptam legibns ulti- 
onem :' non secns ac ^ Opilio atqoe 
Gaudentius/ de qnibns nnnc agitnr. 

* Id Regi foret} Tbeodorico Regi 
Itali» : postqnam enim hic Odoa- 
crem Italomm Regem vicisset inter- 
fecissetque, Italiae Rex factus est, an- 
no Christi 409. 

. P Ravenna urbe'] Ravenna nrbs est 
Italiae in ora littoris Adriatici, qnse 
exnndante mari non mediocrem acci- 
pit cceni palnstris partem : nnde Si- 
lins 1. VIII. ' Lenta palndosee pro- 
scindnnt stagna Ravennae.' Hinc 
orti feruntur plures illnstres viri, nt 
Cassiodorns Senator, Sancti Apolli- 
naris, Vitalis, Oervasios, et Prota- 
linsy nec non Petrus ille Ravennas in 
sacra Theologia celeberrimus. In 
hac antem nrbe regni sni sedera The- 
odoricus post Odoacrem constitnit, 
eandemque successores quoque Re- 
ges Gothi incolnernnt: sed in ea- 
dem nrbe Opilio et Gandentius ma- 
nere fic constitiieraot) ut buic nota- 



rum, qnas Threicias vocat Dc. (raena 
excedere jiusi fuerint. 

* Notis [notaa] insigniti frontUnui] 
Supplicium boc primom quidem fnit 
servornm; deiude qnoramlibet reo* 
ram, infamium, viliumque. Suppli- 
cinm fuit servorum : cum enim Domi- 
ni in servos, tanquam tn homines 
qnos occidere potnissent, servatos 
jus vitae necisqne habere se pntarent, 
propterea in eosdem servos quod pla- 
cnisset supplicinm exercere se posse 
arbitrabantnr. Unde Juvenalis 1. v. 
Sat. XIV. vs. 21. ' Tum felix, qno- 
ties aliquis, tortore vocato, Uritnr 
ardenti dno propter lintea ferro.' Et 
Martialis 1. ii. Epig. 29. < Et nnme- 
rosa linnnt stellantem splenia fron- 
tem : Ignoras qnis sit ? splenia tolle, 
leges.' At snpplicium idem reoram 
postea infaminm, vilinmqne fnit ; Se- 
neca enim 1. iii. de Ira cap.8. ^ Va- 
ria/ inqnit, ' vincnlorum genera, va- 
ria pcenaram, lacerationes membro- 
rnm, inscriptiones frontis, et bestia- 
ram immaninm cavese :' inter hos 
Cnjacins Observ. 1. vii. cap. 13. re- 
censet ' calumniatores.' Hi poiro 
dicantar ^ notas insigniti :' ticnt Hb- 



PHILOSOPHIiE LIB. I. 



107 



qm vilitatis 1 ' ^^ At^ cnjus crimims argiiimiir,f9 smi»* 
mam qaaeris? Senatum dicimur. salvum esse voluisi»/ 

' Ii{famuB, 9 Accutamur, 



^^^^^■^^^^^^^ 



Cod. Vict. secandas tn eo die.-*20 * Tbaan. prlmus, et nterqoe Vict. xiill&ktM. 

NOT^ 

ratiOy * Qnodlibet indntos ;' et Vir- non sunt, ant a Boethio aliena : sient 

deinceps demonstrabitnr. 

^ Senaium dieimur saltum ene vohd§' 
$e'] Primnm Boethil crimen. Sena- 
tus apud Romanos erat consilium 
constansex senioribns: nndeTolUoa 
in Catone : ^ consiliom, et ratio, et 
sententia nisi essent in senibos, non 
summom coosiliom majores nostrl 
Senalum appellassent. Apnd Lace« 
daemonios qnidem ii^ qui amplissimniii 
magistratum gerunt,at snnt^ sic etiaiii 
appellantur senes:' qnare Ovid. t. 
Fast. vs. 57. ' Magna fnit qnondaai 
capitis reverentia cani, Inqoe so» 
pretio ruga senilis erat. Martis opna 



gil. ' Flores inscripti noraina Re- 
gum/ more Gnscornm intelligendo 
ketriiy * secnndom/ ' per/ Scc, Ex his 
aotem omnibos patet delatores Boe- 
thii injnstos aodiendos non foisse: 
unde addit: ' quid hnic severitati 
posse astroi videtur?' quasi dicat: 
cum in ejnsmodi homines tam severe 
actnm fuerit, cognitis eomndem vi* 
tiis, iisdem deferentibns fidesnon de- 
buit adhiberi, et tamen ' quo die nos 
detulernnt/ inquit Boethius, ' eodem 
nostri nominis delatio/ veluti justis- 
sima, ' suscepta est.' ' Nostraene ar- 
tes ita meruerunt?' non certe cum 



veritatem virtutemque semper colere juvenes, animosaqne beUa gerebanty 



studuerinius. ' An illos accusatores 
justos feclt prsmissa damnatio ?' Nnl- 
latenus : imroo vero damnati, suo cri- 
mine id saltem mernerunt, ut ipsis, 
etiam vernm dicentibns, fides nulla 
adhiberetur: quare si fortuna cseca 
non foret, * hanc pndoisset, si minos 
accosatSB innocenttae, at accusantium 
vilitatis.' Injusta ergo h»c ezilii 
cansa ex parte accusantium. 

1 Atf CUJU8 crimittie arguimur] De- 
inde injnsta est praedicti exUii causa 
ex parte criminis ; qnippe quod aut 
aliegatum non est, aut non probatnm: 
* Summa ' enim sive numerus crimi- 
nnm qnse Boethio objiciebantnr, in 
his versatur : I. qnod * Senatum vo- 
luerit esse salvum :' 2. quod ejusdera 
' Senatus delatorem impediverit.' 3. 
qnod * Ad restituendam Rempubli- 
cam Romanam literas composuerit.' 
4. quod ' SacrUegio conscientiam pol- 
laerit/ Sed hmc omnia aut crimuM 



£t pro Diis aderant in statione snis. 
Viribus iUe senex, nec habendis nti* 
Us armis, Consilio patriae saepe fere* 
bat opem. Nec nisi post annos pa- 
tuit tnnc Cnria seros, Nomen et aeta^ 
tis mite Senatns habet. Jura dabat 
populo senior, finitaqne certis Legi- 
bus est setas, nnde petatnr honor/ 
Scribit antem Plutarchus, RomiUum 
ex optimatibns centnm creasse Sena- 
tores, eommqne coUeginm ex aetate 
Senatum appeUasse: quod, forma 
saltem continuata, nsque ad ipsa Boe- 
thu tempora perseveravit : primian- 
que Boethii crimen dicitur, qnod .vo« 
loerit ampUssimum honc Ordinem 
esse salvom, tnm scilicet, cnm inno- 
centem Senatum ' majestatiscrimine ' 
accusatum defenditac liberavit : qnod 
non negat Boethios a se factum: 
* Volui,' inquit» * nec unqnam veUe 
desistam:' sed negat esse crimeos 
< an optasse UUns Ordinis salnteiniiie- 



108r fiOBTHII DB CONSOL; 

Ifodum desideras 1 delatorein^ ne docnmenta deferret^ qhi- 
bii8 Senatum majestatis ■ reum ' faceret^ impedisse crimi- 
namur. Quid igitur^ o magistra/ censes? inficiabimur' 
crimen^ ne tibi pudori simus ? at volui^ nec unquam velle 
desinam»^ Fatebimur? sed impediendidelatoris opera' 
cessabit. An optasse illius ordinis^ salutem nefas vocabo? 
ille quidem suis de me decretis^ uti boc nefas esset^ effece- 
rat Sed sibi semper mentiens imprudentia rerum,^ me- 
rita non potest immutare : nec mihi Socratico decreto fas 
esse arbitror^ vel occuluisse veritatem^ vel concessisse 

' PhUosopkia. « NegaHmusne, ^ Cwra oljecta» ^ Senattu, 



r^^ 



Flor. uimatis: male.' Vallin.^l Qmbus Senatum Ubm m^estatis vwlg, *Ms. 
Rittersb. omittit dictionem UeMtB: non dnbito qnin elegantius.* Sitzm, Nos- 
tram lect. exbibent Delph. et Hack. — 2 VeUe desistam edd. eaedem. — 
3 Hunc locum ita diitinguendum ex ed. Florentina monet Sitzmannus: 
mentiens imprudentia, rerum. Sie etiam apparet in edd. Delpb. et Hack. — 

NOTiE 

lasTOcabo?* quanqnam enim ipse Se- Majestas est supremus bonos, quo 

natas ' suis de ' Boethio ' decretis ef- populus tenetnr afficere principem» 

fecerit/ ut qui perturbatione jodica- veliit spirantem Dei imaginem : ' snb- 

rety is ' nefas ' putaret ' optasseillius jecti estote/ inquit S. Petrus Epist. 

Ordinis salutem :' Boetliius tamen, i. cap. 2. < omni humanae creatursB 

rattts aliorum in se peccatum sibi propter Deum : sive Regi qnasi prae- 

DOD dare peccandi licentiam, ' nefas ' ceUenti ; sive dncibus tanquam ab eo 

patavit sibi» ' vel occnlnisse verita- missis ad vindictam malefactorom, 

ten/ silendo bona quae in Senatu no- laudem vero bonornm : quia sic est 

verat, * ve! concessisse mendacinm/ volnntas Dei . . . Deum timete : Re- 

loqnando mala, quae de Senatu finge- gem honorificate.' Quod antem ho« 

Inmtiir. Optime Socrates apud Pla- nos, cujus majestas est qusdam pars 

tonem 1. vi. de Repub. 'oportetodis- slve species, sit honorantis, reveren^ 

le mendacium, diligere veritatera.' tia vero, circa qnam eadem majestas 

• Delatortm, ne documenia drferret, versatnr, honorati principls ; prop- 

quihus Senatum meiestaiis rewHy 8fc,] terea Poetae fiaxerant Majestatem 

Seeandom Boethii crimeB, quod ta- filiam esse Honoris et Reverentiae : 

mtn cam primo ita coojunctum est, andl Ovidiimi l. ¥• Fast. vs. 23. 

nlsiUludcrimennonfherlt^qnemad- ' Donec Honor plaeidoqne decens 

modam crlmen non fnisse dictum est, Reverentia vultu Corpora. legitimis 

hoe etiam crimen aon posslt : qnare inrposuere toris. Hinc sata Majes- 

si * fatebknnr,' Inqnit Boethias, ^nos tas, qnae mundam temperat omnem : 

Tolvbse Stnatnm esse salvnm ; im- Qnaque die partn est edita, magna 

pedif ndl delatorls opera cessabit.' foit. Nec mora, consedit medio snb- 

Sed,athocperctpittarydicendamquid limis Oljmpo^ Anrea, purptireo c^n- 

nalettasi et qald majestatis crlmen ? spicienda siau.' Crimen ergo majes- 



miLOSOPHlM LlHir |. 



10» 



mendaciam.4 Verum id quamod6^ sit, too^ sapieiitiiiai'^ 
que judicio^ sestimandum relinqao. Cujus rei seriem, mt* 
que yeritatem^ ne latere posteros qaeat^ stylo * etiam, me- 
moriaeque mandavi. Nam de compositis falso literis/ q«* 
bus libertatem arguor sperasse Bomanam, qaid attinet di* 
cere ? Quarum fraus aperta patuisset^ si nobis ipsoram 
confessione delatorum, qaod in omnibus negotiis maxunas 
yires habet, uti licuisset Nam quae sperari reliqualiber^r 
tas potest ? Atque utinam posset uUa ! respondissem Ca«- 
nii verbo : qui cum a C. Csesare Germanici filio ^ conscias 

' Calamo, 



^^^^>^^«^^k^^^>^ 



4 Thuan. primas : conMensisse nundacio, — 5 Ms. Erfart. Verumid^qw modo: 

• » 

NOT^ 



tatts Ulod dicitnr, qnod est adyenns 
honorem principibas debitnm : qnare 
cnm forma imperii Romani aliqnando 
fuerit ' popnlistatns/ ideo crimenma- 
jestatis apnd Jnrisconsnltos est, quod 
adversus popolnm Romanum, vel se- 
cnritatem ejns committitnr : et Rei 
majestatis d. 1. 1. ff. ad le. jul. maj. 
dicuntnr qui ejusmodi crimen com- 
roittnnt : quanquam enim honor sit 
genus majestatis, sermone tanien 
communi, nt loquitnr Vives, honor et 
majestas ita distinguuntur, ut majes- 
tas dicator persona ipsa qnam supre- 
mo honore afficimus : sicut Cicero ii. 
de Nat. D. 'sustinendi/ inquit, 
* muneris propter imbecillitatem diffi- 
cnltas minime cadit in majestatem 
Deorum :' sicut etiam nos Galli lo- 
qnendo de Rege dicimus ; Sa Majetti, 
Senatns porro Romanus terapoiibus 
Boethii accusatus fiiif, quod adver- 
sns Tlieodoricum Italis Regeniy ho- 
noremqne illi debitnm, aliqnid moli- 
tns fherit : sed hune innocentem de- 
fendil liberavitqne Boethins, qnod 
criminieidem vertitor : ^ delatorem/ 
inqnit, < ne documenta deferret, qni- 
bus Senatom majestatis renm face- 
ret, iropedisse criminamor.' 



< De compoiUisfaieo Uieri»] Tertiuai 
Boethii crimen in hoc versatnr, qnod 
feratnr composuisse literas, quibns 
Romanam libertatem sperasset : sed 
Uteras istas non a Boethio, sed «lb 
ejns inimicis scriptas probasset v«l 
ipsa delatorum confessio, si eidem 
Boethio datafnisset delatornm mpu* 
rogandomm facnltas. 

" C. Casare GermanieiJUio'] * Qntf 
manicus,' ex Suetonio in Calignla, 
'Drusi et minoris Antonise fitiwiy^ 
omnes corporis animique virtntef 
habnit, et quantas nemini cuiqaan 
contigisse satis constat A Tiberio 
patrno adoptatns, qnsBstnram qnUi* 
qnennio antequam per leges liceret, 
et post eam consulatum statim ges- 
sit. Habuit in matrimonio Agrippi- 
nam, ex qua novem liberos tulit, uHm 
qnos fuit Caios Csesar, qui, qoia M- 
nipulario habitn inter milites edmt^ 
batur, CalignlsB OQmen castrensiloco 
traxit.' Hic antem ^ non minore li- 
vore ac malignitate» qnam sop^bia 
saevitiaqne paene adversns omnis sevi 
homines grassatns est :' sed eandem 
* bacchantem atqne grassantem mm 
defoit plerisqoe animos adoriri : nna 
vero alteraqne conspiratione detecUlf 



110 



BOfiTHII DB CONSOL. 



contra se fkctce conjnrationis fuisse diceretur ; Si ego^ ln« 
qnit^ scissem^ ta nescisses. Qaa in re ^ non ita sensus nos- 
tros moeror hebetavit^ at impios scelerata contra virtutem 
qnerar molitos : sed quae speraverint effecisse, vehementer 
admiror. Nam deteriora yeUe^ nostri fuerit fortasse defec- 
tus:^ posse vero contra^ innocentiam^ quse sceleratus 
qaisque conceperit^ inspectante Deo/ monstri simile est : ' 
unde baud injuria-^ tuorum quidam familiarium^^ qusesi- 
vit: Siquidem Deus^ inquit^ est^ unde mala?* bona vero 
unde^ si non est?' Sed fas fuerit' nefarios homines/ qui 
bonorum omnium, totiusque Senatus sanguinem petunt^ 



' * Et veluH paradoxum. / Non inmerUo, f O PhUosopfUa. * Quippe 
qua a Deo ette nou postunt, * Cum bona nne Deo esae nequeant* 



*^**^**^^*** 



qaodetiam Delph. Hack. — 6 Thnan. primas, et uterqae Vict. poise contra, — 

NOTiE 



allis per inopiam occasionis cnnctan- 
tibas, dno consilinm commnnica- 
veront perfecernntqne/ 

^ Qua in re} Accnsatione sive no* 
minis delatione in Boethium facta. 

^ NosM, . . . defectus] Cnr bonnm 
melinsve velimos, causa qnaerenda 
extra nos, qnippe qoi ii. Corinth. 3. 
* non somus snfficientes cogitare ali- 
qnid a nobis, qnasi ex nobis: sed 
•ufficientia nostra ex Deo est.' At 
enr malnm deteriosve velimns, cansa 
est in nobis, quorum utpote infirmo- 
ram est posse peccare. 

> Ingpeetanie Deo'] Qnod Deos sit 
samme bonns, admiratione videtnr 
dignum, probos ab improbis, Deo in- 
spectante, opprimi: unde id ^mon- 
stri simile' videtor, qoasi prster or- 
didariom natorse ordinem. 

y TuorumquidamfasnHiariumliVlnio 
qaidem x. de Leg. et post illom Se- 
neea hoc argomentom tractavit. 
Qalsqois aotem fnerit aoctor hojos 
dilemmatis: 'Si Deos est, onde mala? 
at si non est, nnde bona ?' melior vi- 
detar coaditio ejas, qui ex bonis ait. 



quam illins qoi ex malis negat Denm 
existere: qnoniam qoot bona, tot 
suntDeiexistentis argomenta: nollo 
aotem malo conjici potest Deom non 
existere. 

» Fa9 fuerit] Id est, liceat : * fas ' 
eniniy inquit Festns, dicitnr a * fando : 
qoasi fatom a Diis, vel saltem a De- 
omm ministris, Sacerdotibus : sicut 
' jos' a ' jnbeo' quasi jussum a Magis- 
tratu : unde Virgil. Geor. i. vs. 268. 
' Quippe etiam festis quaedam exer- 
cere diebns Fas et jnra sinunt.' Cum 
igitur nihil magis licitum sit, qoam 
qood a Deo jossnra dictumque fnerit, 
idcirco ' fas fuerit' idem quod liceat. 

* Nefarioa homine8]lmprohos» Ne- 
fandnm, inqqit Asconios Pedianns 
in III. contra Verrem, est ' non fan- 
dom :' nefariom, qnod sacra pollait 
farre pio solita celebrari : ergo ne- 
farii sacrilegi. At putaverim ' nefa- 
riom' ab eadem esse origine, a qua 
' nefandnm,' qnod vir improbus dig- 
nus non sit, qni fando celebretur: 
sic dicitur detestabilis, quem testari 
nefas. 



PHILOSOPHIiB LIB. I. 



lil 



nos etiam, quos propngnare bonis Senataique ^ viderant, 
perditum ire "" voiuisse. Sed nuni idem de patribus^'' qoo- 
que merebamur ? Meministi, nt opinor/ quoniam me dic- 
turum quid^ factummve pcaesens ipsa semper^ dirigebas: 
meministi^ inquam^ Veronae • cum Rex "• ' avidus commu- 
nis exitii, majestatis crimen in Albinum ^ delatum ad cunc- 
tum Senatus ordinem transferre moliretur, universi innocen- 
tiam Senatus quanta mei periculi securitate"^^ defenderim. 
Scis me haec et vera proferre^ et in nulla unquam mei 

§ 

* Sewdanbw ipaia. ' O Philosophia. «• Theodoricus. « Contemitu 

7 Smper ipsa Delph. Hack. — 8 QiuuUa mei eecuritaie pericuU edd. eaedem.— 

NOT^ 

ria, iDnocentem Boethitim odio ha-* 
beri ab Improbis, major eundem ab ' 
his revera opprimi ; maxima, ab iis 
qui et aetate et officlo tenebantor ip- 
snm tiieri: sed incomprehensa et 
ineffabilis, ab iisdem, de qnibns ipse 
Boethius dictis factisve optime me-' 
ritus fnit. 

« Verona} Verona est civitas Ve- 
netise quae a Oallis condita, dnee 
Brenno, a quo Brenona primom, de» 
inde Veronoj auctore Jnstino 1. xx. 
dicta est. £x hac nrbe prsestantes 
viri orti snnt ; nt Catulius, Jnlius 
Scaliger, et, ut qoibusdam placet, 
Plinius. 

' Cum Rex] TheodericnSy qui erat 
Rex Italiae. 

9 M^jesiaHe erimen tn Albinuml De 
crimine majestatis dictum est in bae 
prosa Annotatione % de Albino vero 
Annot. fff sicut et de Senatn Annot ' 

^ QwintameiperieuUiecuriiaie']^^' 
curitas, inquiuntPhilosophi,estrecta 
placidaque mentis, mala impenden- 
tia non cnrantis, constitutio : nt 
enin a ' cura' dicitur ' curiosus ' qni 
' cnra prster modum utitur/ teste 
Varroney. de L.L. sic a cnra est: 
securus, qui est sine cura : hinc se- 
cnritas hic est periculi ineuria live 



^ Propugnare honis Senaiuique'] Id 
est, pro bonis et pro Senatn. Sic 
Terentins : ' mihi peccat, si quid 
peccat :' sic vulgatnm iliudy ' tibi 
militat aether.' 

« Perdiium ire] Non perdiios ire: 
quoniam, ut grammatice loqnar, sn- 
pina sunt nomina substantiva, quare 
nec genns mutant pro diverso genere 
alterius nominls substantivi: ait e- 
nini Tullius * madefactnm Iri Orseciam 
sanguine :' nec etiam numemm ; cum 
Livitts dicaty ' tatrocinia iri subla- 
tnm :' sed nemo hsec nescit. 

^ Depatribus] Senatoribus: Sena- 
tores enim dicnntur patres et aetate 
et officio, nt docet Sallnst. initio Bel- 
11 Catilinarii: ' hi/inqnit, ' vel state 
vel cune similitndine, Patres appel* 
labantur.' ^tate quidem, qnod in« 
star patrum sint natu grandes : sic 
qutppe ab aetate senili dicti sunt Se- 
natores, nt jam monnimns. Officio 
vero, quod sicnt patres filios suos,' 
ita illi Rempublicam cnrent : hos e- 
nim, inqnit Festns, * initio Urbis con- 
ditae Romulus centum delegit, nt a- 
grorom partes attribuerent tenuiori- 
bu9, proinde ac liberis, ac pecunias 
dividerent.' Vide, nt crescat injuria 
Boethio illata : nam magna est injn* 



m 



BOUTHII B£ CONSOL. 



lande? jactasse. Minuit eQim quodammodo se probantid 
caDScientias secretum/ quoties ostentando quis factum re- 
cipit '^ famse pretium* Sed innocentiam nostram quis ex- 
oeperit eventus/'' vides. Pro verse virtutis prdemiis falsi 

* Quisnam fturii exitu» et finU mfatra integritatis. 

9 Ms. Erfart. et ed. Fior. vxJUiam umqpnam mei laudem, — 10 Ms. Erfart recepil. 

NOTiE 



contemtus. Sic Virg. ^n. vii. vs. 
S02. * Quid Syrtesy ant Scylla mibi, 
quid vasta Charybdis Profuit P opta- 
to conduntur Tibridis aiveo, Securi 
pelagi atque mei.' 

' 8e probantie cmudentia secretum'] 
Conscientia generatim niliil aliud vi- 
detnr, quam mens cum sui tum suae 
cogitationis sciens : unde Tullins iii, 
de Off. ' Cum jnrato/ inquit, ' dicen- 
da sententia sit^ memiherit Denm se 
hiibere testem, id est, nt ego arbi- 
tror, mentem snam:' unde etiam ut 
cUura distinctaque cognitione,siccon- 
scientia convincimur : quare QnintiL 
Iiist. Orat. 1, T. ' eonscientia/ ait, 
* mUle testet : sensns interprete non 
eget.' Hinc autem conscientia dn- 
plicis generis est, nempe bona et 
mala: ' Conscientiie in ntramque par- 
tem magna vis est/ ait Cic. pro 
Bfil. * ut neque timeant qni nibil 
commiserunty et pcenam semper ante 
ocaloa versari putent, qni pecearint.' 
Consclentiabonayrecte factommcon- 
viaeimur : nnde recordatio jncundis- 
sinia, qam imiic dicitor * coBscientlie 
seprobantis secretura/quod ntlaude 
s«i commnnicatur, sic minnitur, ut- 
pote minus secretum : propterea sta- 
tmint Stoici ' ne te qntesiveris extra:' 
etMacrobius in Somn. Scip. 1. ii. c. 
10. * Virtutis/ inqnity * frnctnm sa- 
pleas in conscientia ponit, miiins 
pefftctos in gloria.' Sed divine magis 
SpiritiiftSaiictaSyCum Pro verb. XX vu. 
'laadet te alieiinsy et non w tuum; ex- 
traneosy et non labia tua/ tnm etiam 



MattbsBi VI. ' cum facis eleemosy- 
nam, noli tnba canere ante te, sicut 
bypocritse faciunt in synagogis, et in 
vicis, ut bonoriBcentur ab hominibus.' 
Conscientia vero maIa,malefactornm 
convincimur: nnde recordatio tris- 
tis : ^ snum' enim * quemque scelus 
agitat amentiaque afficit/ inquitTal- 
lius proSext. Ros. ' snie malee cogita- 
tiones conscientiaeque animi terrent.' 
^ Exceperit eventus] Interceperit 
exitus : nam < excipere ' inter plnres 
alias significationes idem est atqoe 
' incantnm comprebendere :' nt apnd 
Ciceronera ad Att.< adrooniti snmns/ 
inqeit, * ut caverimns ne excipere- 
mur a Caesare, quod is in eadem loca, 
qus nos petebamns, celerins etiam, 
qnam nos possemos, eo quo intende- 
rat venturus esset.' £t apud Virgil. 
Mn. X. vs. 986. ' Nam Pallas ante 
ruentem, Dnm furit, incantumy crn- 
deli morte sodalis, Exeipit: atque 
ensem tumido in pulmone recondit.' 
Eventus antem Ciceroni i. de Inv. 
estaiicnjns exitus negotii: nndeii. 
de Orat. ^ Consilia/ inqnit, ' primnm; 
deinde acta ; postea eventus :' prop- 
terea quicquid sive boni sive mali 
casn accidity id eventus solet dici : 
quare idem Orator : ' qui sciunt/ 
ait, ^ qnid aliis acciderit, facUe, ex 
attorom eventibiis>sttis rationibns pos- 
sont providere s' Virgil. JEa. x, vs. 
169, * Hic magnns sedet ^neas, se- 
comqoe volotat Eveatus belli varios/ 
£t Ovid. II. de Ponto : < Nam timor 
eventns deterioris abest/ 



PHILOSOPHlilS LIB. f. 



113 



sceleris poenas subimus. Et cujus unquam facinoris^' 
manifesta confessio ita judices habuit in severitate concor^ 
des,™ ut non aliquos ^ ' vel ipse humani error ingenii, vel 
fortunse conditio cunctis mortalibus incerta summitteret? Si 
inflammare ° sacras aedes voluisse, si sacerdotes impio ju- 
gulare gladio, si bonis omnibus necem struxisse diceremur, 
prsesentem tamen sententia confessum, convictumve pu- 
nisset.P Nunc quingentis fere passuum millibus'* procul 



P Gravioris aJtciyus sceleris, ? Ut ne unua quidem judex a communi reli' 

qwtrum sententia, aut humano errore, aut misericordia diacederet, 

NOTiE 



' Foonom] Grandiorualicnjuscri- 
niinis : ' facinas' enim a verbo * facio' 
deducitar : qaamobrera est insigne 
aliqnod factum, sive1i>onum sive ma- 
lum : in bonam quidem partem acci- 
pitur a Sallustio in Beilo Jagar. 
' Multa/ inquit, ' et praeclara rei mi- 
litaris facinora fecerat:' in malam 
vero a Tullio iii. OflSc. ' ab boc/ ait, 

* nuUa fraus, nuUum facinus aberit :' 
atque hoc ultimo modo nnnc acci- 
pitur. 

■ In severitate concordesj * Severi- 
tas' proprie judicis est, qnatenus bic 
nibil de supplicio, aut levitate ant af- 
fectn animi, remittit : propterea se- 
veritati et facilitas et misericordia 
opponuntur: proptereaetiam,qui in 
sna sententia perraauet, is perseve- 
rare dicitur. At ' concordes' ii ha- 
bentnr, qui inter se consentientes 
unius videntur esse animi : quod e- 
nim, judice Tullio i. Tusc. quibusdam 
' cor ipsum animus videatur, ex hoc 
excordes, vecordes, concordesque di- 
cuntur.' Sic Virg. Ecl. iv. vs. 46. 
' Talia sapcla, suis dixerunt, currite, 
fnsis Concordes stabili fatorum Nu- 
mine Parcse.' 

" Ut non aliquoa] Voluit Auctor hic 
notare et facilitatem et misericor- 
diam, quibus severitas judicis mutari 
potest. Factlitas quidem notatur 

* humani errore ingenii,' quod innata 



sua infirmitate, errantis instar,modo 
huc,modo illuc inclinatnr : error enim 
proprie eorum est, qui viae ignari ex- 
tra institutnm iter deflectunt : nnde 
Vifgil. V. ^n. vs. 590. ' Mille viis 
habuisse dolnui, qua signa seqneudf 
Falleret indeprensus et irremeabilis 
error.' Misericordia vero notatnr 
' fortunsB conditione ennctis mortali- 
bns incerta :' nam misericordia est 
affectio hominis adversas alterius res, 
seu casus, quibus propter maximam 
fortunae inconstantiam ipse obnoxiui 
sit, dolentis. 

<* Si inflammare, ^c.] In ennmeran- 
dis scelertbus haec crescitoratio : nam 
grave scelus, ' inflammare sacras ae* 
des;' gravius, sacerdotes ' impio ju- 
gulare gladio ;' gravissimum, * bonis 
omnrbus necem struxisse.' 

P Pnesenttm tamen eententia confes- 
sum, convictumve punissef^ Homo ju- 
dex sententiam non fert, nisi aucto- 
ritate Dei, ctijns vices agit: quam- 
obrem ille sententiam Deo dignam 
ferat necesse est: sicut ergo Deus 
neminem nisi convictum damnat : sic 
homo pariter neminem nisi convic- 
tum damnare debet. Convincitur 
autem reus vel sua confessione, vel 
aliis testimoniis, qnibus satisfacere 
neqnit; qnod cum non possit fieri, 
nisi reo prapsente, propterea rens 
inprtmis citandus, deinde interro- 



Delph. et Var. C(as. 



Boeth. 



H 



114 



BOBTHII DE CONSOL. 



moti^ atque tndefensi'^ ob studium propeusius in Senatum, 
ittorti^ proseriptionique ' damnamur. O meritos^ 'de simili 
crimiue netmnem posse convinci !* cujus dignitatem reatus 
ipsi etiam qui detulere viderunt : quam uti alicujug sCele- 
ri6 admistione fuscarent, ob ambitnm dignitatis sacrilegio^ 



** Ab iisjudicibHs, a quibua damnamur» * O no9tri judices : ftuUus vestrum 

polest convinci simili crimine ; quod nimirum ipsis etiam delatoribus nuUum ita 
wktetur^ illud ut fieto sacrilegii seeUre larvatum proponere studuerint» 

NOTiE 



gandus, audiendusqne, qnod tameii 
Boetbio negatnr : nsquo adeo inju»ta 
est ea, qua afBcitur, p«e|ia. 

q Quingeutie /ere paetuam 'imUibue'] 
Tantiun ab urbe in quadamiiatHS est 
Boethins distabat Ticinum, ubi iden 
Boethius inclusns detinebatur. £st 
autem Ticinum Insubrise civitas, 
qitara recentiores Papiam vocant, a 
Ticino fluvio praeterlabente nomen 
babens» 

' Siorti^ proscriptionique'] Pro^crip- 
tio duplicis g^neris etiam apuU Cice- 
ronem. AUa est proscriptio ^ rernm/ 
quateniis hx, inscriptis quibusdam 
tabulis, venales significantnr. Sic 
Tullius pro Flacco dixit ' prspdio- 
rum proscriptiones/ Alia proscriptio 
< personaruni/ quatenns bae scriptnra 
in exilium ita relegantnr, ut hic tnta 
non sit earura salus: sic idem Tnll. 
pro Rosc. * cavete/ inquit, * per 
Beos immortales, ne nova et molto 
crndelior per vos proscriptio instan- 
rata esse videatur.' Cnm autem bic 
Boethius < mortis proscriptionisqne * 
meminerit, idcirco iocutns videtur 
de ultimo hoc proscriptionis genere. 
Ex quo patet Ennodium in Panegy- 
rico RegisTUeodoiicijOratorie magis 
haec, quam vere dixisse : * NuUus in- 
commoda proscriptionis ingemiscit.' 
* O meritosy dc simili erimine nemi- 
nem posse convinci] Quasi dicat : O 
Senatores hnjiis in nos latae sententiae 
conscios, (vos enim jam nostra com- 



pellatoraHo,)o meritos neminem ves- 
tlHim posse convinci simili crimine ; 
qood ninirnm * propensius' babuerit 

* studtnm in Senatum:' qno nihil ele- 
gantins esse poasit ad exaggerandain 
hiiic magBaolMitatem Boetbii, inde 
omniiim Seuatornm ignaviam. . 

^ Ob ambitum dignHaHs saerUegio'] 
Qnartiim Boetbji crimen est ' sacri- 
legium :* sed io qno versetnr hoc ' sa- 
crileginm/ non ita manifestirai est, 
Gallicus Boethii interpres de la 
Boucherie id vitii in hoc versari arbi- 
tratur,quod Boethius suffragia ad ma- 
gistratum conseqnendum necessaria 
dolo sibi conciliaverit, qnod Latini 

* crimen ambitns,' a circumeundo 
«npplicandoque, Gratci hifJLoianrla»i vo- 
cant ; qnodqiie latis legibus pnnieba- 
tur. Alii vero, ut Thomas et As- 
censius, id vitium putant fnisse, qnod 
vulgo dicimns ^ sortiLeginra,' qao 
nomine videtnr uti ipse Plinius 1. 
XXVIII. c. 4. ad significandas qnas- 
«lam magleas superstitiooes : nnde 
forte pro somlfgio legendnm, sorlt- 
legia: qnas quidena opiniohis ratioai- 
bns cenfifmari potest. 1. enim ipsis 
Boethii temporibus, qni arte qnadaro, 
at praestabat Boethias, oeteris prae- 
stare videbantur, hi noo raro artis 
magicaa accusabantnr : testis Cassio- 
dorns I. iv. Var. £p. 22. et 2S. nbi 
Basilii et Praateztati hnjna criminis 
accusatornm caosa quioqiie Senato- 
ruffl judjcio committitur, * ut nec op- 



PHXLOSOPHIi£ LIB. I. 



116 



me conscientiam poUuisse mentiti sunt. Atqui et tu ' in- 
sita nobis>" omnem rerum mortalium cupidinem de nostri 
animi sede pellebas^ et sub tuis oculis sacrilegio locum esse 
fas non erat. Instillabas enim auribus^ cogitationibusque 
quotidie meis Pythagoricum illud, eTow OgoJ.** Nec conve- 
niebat vilissimorum me spirituum prsesidia caxjtare, quem 
tu in hanc excellentiam componebas^ ut consimilem Deo 



* O Philoaophia, « Sequere Deum. 



NOTiE 



primcintur iDOOxii^ nec legesevadant 
criiniBosL' 2. quill^ns argQuientis se 
BoeUiiu&^e^iiamodicriinine pnrgat, 
bsec tantam non habent pro ' demo- 
copia/ quantam pro ' sortilegio' vir- 
tutera; ut atatim videbitur. 3. non 
tam * ambitns/ quam < sortilegii' 
crimen in Philosophiam refuiidi po- 
test: qnaadoqaidem prius etiam ig- 
narorum; posterius non nisi docto* 
rum dicebatur esse. Atqiii * hoc ip- 
so/ inquit Boethius pokStea, ' vide- 
bimur affines foisse raaleficio, quod 
tuis imbuti disciplinis, tuis initituti 
moribus sumus/ Verum, inquis, 
crimen * ambitus * recte dicitur * sa- 
crilegiuni :' qnod hoc violcntur leges, 
et sacramentum, sine quo ad Magis- 
tratns antiqui non pervenire sole- 
bant. Crimen vero ^magiae' non 
ita bene dicitnr ' sacrilegium/ At, 
inquam, primum si legendum fuerit 
pro sacrilegiOf sortilegiumf nt forte 
iegendnm ; h«ee difficultas nulla est. 
Deinde ' Sortikgii' non minus, quam 
' ambitus' crimine violantnr leges et 
sacramentum, quo nimirum aquis 
Instralibtts iuitiatimalos Genios eju- 
ravimus : hinc Caasiodorus praedicta 
Epist. XXII. ' versari/ inquit, * non 
licet in magicis artibus, temporibus 
Cbristianis.' Postremo sacrilegus, 
unde sacrilegium, dicitur quasi sacra 
legens sive furans : legere enim etiam 
furari est: unde Virg. Ecl. ix. vs. 
21. ' Vel qns sublegi tacitus tibi 



carmina nuper.' Sed qui prsdict» 
siiperstitioni vacat, is cultum Deo 
debitum furatur. Nnnc videnda ar« 
gnmenta, quibus illud crimen Boe* 
thius purgat. 

^ Tu in»iia nobia] Primura argumen- 
tum, quo Boetliiiu se a praedicto 
purgat crimine, desnmitur ex parte 
ipsius Philosophia^, qiiae menti ho- 
manae insita tuuiic ita spjungit a rebns 
cadttcifi, ttt eandem conjungat cum re- 
bus perpetttis» non iis quidem vilissi^ 
mis, sed earum uni et primx, nimi> 
rum Deo, cujus similitudinem habet. 
£st quidem Philosophia menti ha- 
manae, id est ' nobis insita;' quia 
tota versatur in cogitatione, cogni- 
tione scilicet clara et distincta, et 
judicio quod hac cognitione funda- 
tur: cogitatio autem optime dicitur 
qualitas meotis humanae, sive * nobis 
insita.' Eadem Philosophia mentem 
humanam sejungit a lebns cadncis, 
hoc e^t, * omnem rerum mortalinm 
cupidinem de nostri antmi sede pel- 
lit:' qooniam omnibiis moderatnr 
mentis affectibus, adeoque huic prae- 
sertim ferimi caducarum cupiditati, 
quae! et ' homines reddit caecos' apud 
Ciceronem, et ' radix omnium ma- 
lorum est * apud Apostolom i. Tim. 
6. Ipsa Philosophia mentem hnma- 
nam conjungit cum rebus perpetuis: 
ut videlicet parte illa, cum qua mens 
humana, iiistinclu Philosopbiae, so- 
cietatem init, «Pternum perseverante, ^ 



116 



BOETHll DE CONSOL. 



faceres. Praeterea penetrale'"^ innocens domus^ hcmes- 
tissimoram coetas «^ amiconim, socer Symmachus »* sanc- 
tus^ et aeque actu ipso '^ reverendus^ ab omni nos hujus 

* Locus interior secretiorque. * Societas. 



—11 Penetral Delph. Hack.— 12 Socer etiam Sym. edd. eaedem.— 13 Ac 
tu ipta Delplj. Hack. Deest ipsa in cod. Vict. primo. ' Mire heic YariaDt 
exemplaria : si liceat ita legerem et distiDguerem : et aque^ ae tu ipoa, 

NOT^ 



sterDns esse possit amor, aeternaque 
idcirco illa, qiiae illius amoris comes 
est Individaa, volnptas. At Philoso- 
pbia Don sinit mentem humanam sic 
adhaBrere rebus perpetnis creatis, 
quas malos Genios vocamns, nt snb 
ejus ' ocalis sacrilegto locus' sit: 

* instillat enim auribns cogitationi- 
busque quotidie nostris Pythagori- 
cnm illud lirovOc^:' seqnere Denm: 
quod etiam habetur Deuteron. xiii. 

* Dominum Deum vestrum sequimini, 
et ipsum timete, et mandata illius 
custodite, et audite vocem ejus : ipsi 
servietis, et ipsi adhaerebitis.' De- 
nique cum Philosophia hominem * fa- 
ciat Deo consiniileni ;' non qnidem 
corpore, quemadmodum expressit 
Virgiiins, ' os humerosque Deo si- 
milis ;' Deus quippe est corporis ex- 
pers; sed mente; effieiens scilicet 
nt mens nostra instar Dei cogitans 
nec erroribns nec vitiis indulgeat; 
propterea eadem Pliilosophia men- 
tem nostram ita conjungit cnm Dco 
tanquam cum primo veritatis virtu- 
tisque magistro, ut * non conveniat 
viiissimorum nos spiritunm praesidia 
captare.' Vilissimi autem illi spiritus 
sunt mali Genii, quorum ope homines 
quidam perditi mira praestare cre- 
duntur, non solum a Christianis, do- 
cente saepius sacro textn, sed etiam 
ab ipsis Paganis. Unde Virg. Ecl. 
VIII. vs. 69. ' Carmina vel cceio pos- 
•unt dedurere Lunain : Carminibus 
Circe socios mutavit Uiyssci : Frigi- 



dns in pratis cantando mmpitnr an- 
gnis.' Horat. Epod. Od. 17. ' An 
qnae movere cereas imagines, Ut ipse 
nosti cnriosus, et polo Deripere La- 
nam vocibus possim meis, Possim 
crematos excitare mortuos Desidert- 
que temperare poculam/&c. Ovid, 
et aiii. 

^ Praterea penetrale'] Altemm ar- 
gumentum, quo Boethind se purgat a 
praedicto crimine, accipitnr ex vir- 
tute praestanti domesticorum, amico- 
rum, et affinium, cum quibus idem 
Boethius antiquam habnit necessita- 
dinem. Cnm enim virtns et vitiani 
ita sint contraria nt nulla esse possit 
virtutis vitiiqne societas ; si arcta 
fuerit inter quendaro viram, et pro- 
bos domesticos, amicos, affinesque 
societas, certe vir ille non debet esse 
suspectus iilius praesertim criminis 
quod illis famiiiaribus nec ignotum 
esse potuit nec irreprehensum. Cum 
ergo crimen * sortilegii,' utpote qnod 
ut gravius, sic et frequentius et ma- 
nifestius est crimine < ambitus,' non 
possit non cognosci et non repre- 
hendi a sanctissimis familiaribns, si 
Boethius arctissimam habuerit fami- 
liaritatem cuni probis domesticis, 
amicis, et affinibns; is cerle reus 
esse nequit criminis ' sortiiegii :' ha- 
buit autem Boethius hanc familia- 
ritatem : L. quidem cum probis do- 
mesticis: nam nt dicitur Prosa 3. 
lib. II. * felrcissimus' fuit ^ cum con- 
jugls pudore tum mascul» prolis op- 



PHILOSOPHIJS LIB. I. 



117 



criminis saspicione defendunt. Sed o nefas ! illi vero de te ' 
tanti criminis fidem capiunt^'^ atque hoc ipso affines fuisse 
videmur maleficio/-*- quod tuis imbuti disciplinis/ tuis in- 
stituti moribus sumus.'^ Ita non est satis nihil mihi pro- 
fuisse tuam reverentiam^nisi ultro tu mea potius offensione 



' Tu, PhUosophiaf noitra es criminattonU occasio. 



■^^^^■^^^^^^^■^ 



reverendus,* Sitzm^— 14 Mss. qnos seqnuntnr edd. Delph. et Hack. atqut 
hoc ipso videbimur affines fuisse maleficio, — 16 * Vetus, quem 



Bequor : tuis 



NOTiE 



portanitate/ ita ut * doos pariter 
Consnles liberos snos domo provebi 
snb freqnentia patrum, sub plebis 
alacritate viderit :' hinc nunc dicitur 
' penetral innocens domus:' pene- 
tral qnippe est locus interior, dictns 
a penu: ' penus' autem, inquit Fes- 
tus, * vocatur locus intimus in aBde 
Yestse, tegetibus septus :' unde Yir- 
gil. I. Georg. vs. 379. ' Sspius et 
tectis penetralibus extulit ova An- 
gustum formica terens iter.' 2. cum 
probis amicis: affnit enira semper 
illi ' honestissimonim coetns amico- 
rum.' 3. cum probis affinibus : nam 
socer ejus ' Symmachns sanctus, et 
aeque ac ipsa Philosophia reveren- 
dusfuit.' Quantus autem fuerit ille 
socer Symmachus colligi potest tum 
ex Cassiodoro, qui ait Var. 1. iv. £p. 
6. Theodoricum Regem ad ipsum ut 
virum patricium scripsisse, ' petenti 
non concedatnrliceutia recedendi de 
urbe,' et £p. 22. eundem Regem vo- 
loisse ut idem Symmachus cum qua- 
tuor aliis Senatoribus de causa prae- 
dictorum Basilii et Prstextati judi- 
cium ferret ; et £p. 51. eundem Re- 
gem Symmacho iterum scribentem 
dixisse ' Symmachnm Romam deco- 
rasse domunm pulchritudine ;' tum 
etiam ex Prisciano Caesariensi I. de 
Ponderibns et Mensuris, et £nnodio, 
quibns dicitur ille ' Synimachns omni 
virtatis luce fulgere, et ceteris tan- 



qnam virtutum exemplar proponl 
posse.' Propterea Philosophia infra 
1. II. Pro. 4. * Viget,' inquit, in» 
columis pretiosissimum generis ha- 
mani decns, Symmachus socer.' 

^ De te tanti criminis fidem capiimtl 
Id est, propter te, o Philosophifty 
tantnm illud crimen de me crednnt : 
sic enim Seneca : ' majora monstra 
veris vix capiunt fidem :' sic ipse Vir- 
gil. iEn. V. vs. 604. ' Hic primum 
Fortuna fidem mutata novavit.' 

"*■ Quod tuis imbuti disdplinis] Solent 
nimirum ii, qui aut prscipitatione 
aut prapjndicio judicant, temerarium 
de iis qnae ipsi ignorant proferre 
judicinm : quemadmodnm S. Judas 
in sua £pi8t. his expressit verbis: 
* quaecumqne ignorant, blasphemant.' 
Sic ignara plebecula insolitos motns 
eorum, quos aut Sortiarios aut lycan- 
thropos vocat, qui saepius perturbati 
cerebri aut laesae imaginationis sunt, 
malis Geniis refert acceptos. Sic 
nonnulli existimarunt artem confi- 
ciendi auri a Daemonibus esse, nt ait 
Deirio Disquis. Mag. 1. 1. Sic Gale- 
nus II. de Diff. Feb. c. 17. et cap. 
10. de Simpl. Med. Fac. de semetipso 
iocutus ait se propter singularem 
suam eruditionem positum fuisse in 
numero eorum, qui malorum Genio- 
rum artibus adjuti morbos depeliant. 
Sic ergo Boiithius, qui, ut loquitur 
Theodoricns Rex apud Cassiodorum 



118 BOETHII DE CONSOL. 

lacereris. At vero hic etiam nostris malis cumulus acce- 
dit, quod existimatio plurimorumy^ non rerum merita^ sed 
fortunse spectat eventum ; eaque tantum judicat esse pro- 
visa ^ quae felicitas commendaverit. Quo fit^ ut existima- 
tio bona prima omnium deserat infelices. Qui nunc populi 
rumores, quam dissonae/ raultiplicesque sententiae/ piget 
reminisci. Hoc tantum dixerim : ultimam esse adversse 
fortunae sarcinam/ quod dum miseris aliquod crimen affin- 
gitur/^ quae perferunt, meruisse creduntur.* Et ego qui- 
dem bonis omnibus pulsus, dignitatibus exutus, existima- 

tione foedatus, ob beneficium supplicium tuli.'7 Yidere 

<»■ 

y Plvrea fortunm veluti assentienteSf non utjudicandumf sed ut a fortunajudicari 
videturyjudicant de merito, ^ De Boethio, ** Aliis damnantibuSfdefmdenti- 
bus aliis de plebe viris» ^ Onus, 



■^^^^^■^■^^^^^■^ 



instittttionibus eruditi sumua.* Bernart. — 16 Thuan. primus, Flor. et Vict. se- 
cnndus : affigitur, * Aliquod crimen affiffitur] Ms. Rittersh. cffligitnr^ inale. 
Malim, si qnid mntandum sit, legere affingitur.* Sitz. — 17 Et ego, siquidem 
bmia omnibus pulsus ..... o& beneficium pertuli suppUcium £d. Norimb. Et ego 

NOTiE 

1. 1. Var. Ep. 45. ^ mnlta ernditione Joby qaod knnc viderent calamitati- 

saginatus fait, ut artes, qnas exer- bns oppreasum, euadem jndicarnnt 

cent vulgariter nesclentes, in ipso improbum : ' qno fit, ut existiroatio 

disciplinarum fonte potaverit ;' prop- bona prima omnium deserat infe- 

ter snmmam snam ernditionem visus lices :' hinc Tulgns, qoae felicitas 

eat huic affinis fuisse maleficio. cororaendaverit, ea tantum jndicat 

Qoare cnm nemo dici possit ex eo esse prudentis. 

esse affinis crimini arobitus, qnod < Esne prwua\ Ab homine: solet 

sit ernditissimus, sicnt de crimine quippe Tulgns ab eveotn prudentiam 

•iNrttlegii dicitur, inde conclnditur boroiniB ita mferre, ut cnjus videt 

BoHhius non ambitus, sed < sorti- exitnm infeiicem, bunc male adeoque 

legii' crimine accusatus fuisse; sed imprndenter incepisse negotiumcon- 

immerito : sicut ex praedictis de- clndat : id quidem sibi objicit Ovi- 

monstratur : hinc tamen non desinit dius, sed idipsnm statim refotat : 

ipsa Boethii existiraatio apud plori- < Exitus acta probat : careat succes- 

mos minui. sibns opto Qiiisquis ab eventn facta 

^ Quod existimaiio plurimorumy Sfc,'] notanda pntat.' 

Scilicet plurimijudicando, non cog- » Qua perferuni,merm88e creduniur] 

Bitione clara et distincta, quaB in Qnod oimirum praedicti homines vi- 

Bobis est prima veri judicii regula, derint qnosdam propter aoa scelera 

sed praBcipitatione et praejudicio fe- juste pimitos foisse, idcirco boc prae- 

rontur: sic quod aniore divitias, odio judicio ducti, qiioscumqne vident 

panpertatem prosequantur, de diviti- propter delatom criroen affligi, hos 

bos bonam, de paoperibus vero ma- judicant * quae perferunt, meruisse.' 

lam babent existimationem : sic amici Sed id temeritatis est : cnm enim 



PHILOSOPHIiB LIB. f. 



119 



autem videor nefarias sceleratorum officinas^'^ gaudio Ise- 
titiaque fluitantes : ^ perditissimum quemque novis.delati- 
onum fraudibusimminentem:'''^ jacerebonos/ nostri discri- 
minis terrore ^ prostratos : flagitiosum quemque ad auden- 
dum quidem facinus impunitate, ad efficiendum vero 
praemiis incitari:^^ insontes' autem non modo securitafe^ 
verum ipsa etiam defensione privatos. Itaque libet ex- 
clamare : 

* Domos. ' Inf^tiin. * Imnocentes. 



siquidem Del^h, Hack. Supplicium pertuHYict primus. — 18 In ed. Delph. tn- 
ritari, 

NOT^ 



homojndex tam ii^n3titie quara jus- 
titiae possit esse particeps, idcirco 
•ustinenda assensio de causis mise- 
riarum, ne prwcipitet judicatnrus. 

^ Sceleratorum ojficituui] Offidna, sie 
dicta quasi *• opifieina,' qusdam e«t 
domns pars, in qua opns fit: unde 
difiert ab * apotheca/ in qua serva- 
tur, et a taberna) in qua venditur 
opus jam factum. Domus igitnr vel 
etiam roentes impiorum hominum, in 
qnibus cansa adversus Boethinm per 
fiummam malitiam fieta est, non abs 
re vocantnr ^ officinae.' 

<^ Gaudio l^etiiiaqHe fluitantes'] Sicut 
enim vas prae liqnoris copia effluere 
61 ve exundare dicitnr, sic mens pr« 
gaudii copia flnitare dici potest : nam 
' animus,'inquitTerentius, * luxuriaet 
lascivia diffluit;' qnodqne latius at- 
que uberius excrescit, id effluere di- 
citur Virgilioii. Geor. vs. 367» ' Inde, 
ubi jam validis amplexae stirpibus 
nlmos Exierint, tura stringe comas, 
tum brachia tonde : Ante reformi- 
dant ferrnm ; tum deniqiie dura 
Exerce imperia, et ramos compesce 
fluentes.' 

^ Perditit9imum.,.fraudibus tmmt- 
nenteml Impunitas enim perditorum 
similinm hominum fraudes parit. 

* Jaeere bonoe] Quia, ut dicitur 
Lucae xiii. * si in viridt ligno haec fa- 



cinnt, in afido qnid fiet?' si tantnsy 
tantaqne virtute praeditns, Boetlmia 
taia male excipiatnr, quid sperare 
possint ceteri virtutnm cultores P 

^ Dim:rimim9 terrare] Discrimen 
idem est qnodpericnlum: siciitenim 
crinis est a Grseco K^v&Vy qnod pro- 
prie est dirimere, sic discrimen est 
a Sioicpd^ftv, quod etiam dirimere est 
sive separare : nnde capillos a se in- 
vicem distinctos vocamus discrimina^ 
tos. Claudian. de Nupt. Hon. ^Haee 
morsu nnmerosi dentis ebnrno Mnlti- 
fidnm discrimen arat.' Atqui qoo 
periculo aliquis jactatnr, hoc a cete* 
rorum hominum coetu videtur sejungi. 
Ceterum Boethins pancis hic resumit 
suas calamitates, earum causam, et 
qnae ex his conseqnuntur mala. Ca- 
lamitates snnt 1. quod ' bonis omoi- 
bus sit pulsus.' 2. quod * dignitati- 
biis exutus.' 3. quod ' existimatione 
foedatns.' Cansa calamitatum est 
mnltiplex ejusdem Boethii, in Sena- 
tnm praecipue, * beneficinra,' pro qno 
' siippliciura tulit.' Mala qnae ex his 
consequuntnr, snnt priraum quod 
sontes Mmpnnitate' non modo * ad 
male deferendufii,' sed etiam ' ad 
audenduro,' immo ' ad efficiendum 
qnodlibet facinns' ferantnr: inson- 
tes vero * et severitate et defensione' 
priventur. * Itaque iibet exclamare :' 



120 



BO£THII DE CONSOL. 



METRUM V. 

O STELLiFERi conditor orbis,« 
/ Qui perpetuo nixus solio ** 

Rapido coelum turbine * versas, 
Legemque pati sidera cogis ; ^ 

O Deus creator cceU stellatif qui considens in solio sempitemo, converlia ipsum 
ccelum vertigine celeriy et adigia astra subire tuum imperium, ita ut Luna modo 

NOT^ 



K Stelliferi conditor orbis] CcbU : Coe- 
liim enim, etiam jndice Tullio, dupli- 
cis est generis. Alternm aerium, in 
qno nnbesyimbres, ventiqne cognntnr. 
Alternm stelliferum, qnod a domici- 
liis nostris altissimum, omnia cingit 
et coercet, extrema ora et determi- 
natio mundi. De hoc antem secundo 
cceli genere ideo nunc loquitnr Boe- 
thlns, quod dicturus sit de legibus, 
quae cum in inferioribus corporibns, 
tum etiam in astris observantnr, quas 
qnidem leges Deus ipse statnit a pri- 
mo momento, quo haec corpora con- 
didit : propterea Deus unnc cogita- 
tur, nt conditor. 

^ Qui perpetuo nixus <o2to] Solium 
generatim est sedes in qua plnres si- 
mul considere nequeunt : * Solia,' 
enim, inquit Festus, * appellantnr se- 
dilia in qiiibus non plures singulis 
possunt sedere :' quasi solium dicatur 
qnod solum unnm capit. Speciatim 
vero solium est sedes regia, vulgo un 
Trdne : sic accipitur a Virgil. saepius ; 
ut iEneid. vii. vs. 169. ' Imperat et 
Solio medius consedit avito.' Dens 
antem nunc spectatur, qnatenns est 
Rex : unde versu 27. dicitnr * merito 
rector cohibere raodo ;* et vers. 40. 
* Rapidos, rector, comprime fluctus.' 
Inhoc autem regnum Dei differt a 
ce.teris, qnod haec mutationi sint ob- 
noxia, illnd vero aeternum sit et im- 
mutabile: qnare nunc dicitur ^per- 



petnum ;' cni favet illa vocis inter- 
pretatio, qua solinm dicitur sedes 
solida ; ut terra, qnod solida sit, ap- 
pellatnr solum. 

^Rapido eeelum turbine] Tnrbo, Oal- 
lice un tourbiUon^ a tnrbando dicitnr, 
quod, facto quodam circnitu, materia 
sic tnrbetnr, nt summa imis,anteriora 
posterioribus, dextra sinistris succe- 
dant. Sic ventus qnidaro, qui Lucre- 
tio vocatnr * versabnndns,' qnique cor- 
pora obvia circnmagit, voeatur ' tur- 
bo:' unde Virgil. JEn.iu vs. 4L6. 
' Adversi rnpto ceu qnondam tnrbine 
venti Confligunt.' Sic trochns, tuI- 
gatnm pnerornm ludibrinro, appella* 
tur ' tnrbo ' Virg. Sic fusi pensilis 
circuitio Catnllo dicitur < turbo.' Sive 
autem ccelum credatur solidum, sive 
liqnidum, ibi perennis est materiae 
rootae circnitio, adeoque * turbo.' 

'^ Legemque pati sidera cogis] Ut cor- 
pns primnm non movetur, nisi ab ip- 
80 Deo, a quo conditum est; sic idem 
corpus non movetur nisi secundum 
eas, quas ipse Deus statuit immotas- 
que servat motus leges : optime enim 
Ovidius, < Nil ita sublime est supra- 
que pericnla tendit, Non sit nt in- 
ferios snppositumque Deo.' Sic cor- 
pus quod movetur, ab aliquo alio mo- 
veatur necesse est : sic corpns im- 
raotnm, non movet, &c. ejusmodi de 
quibus in Pbilos. Hinc Sapientia ae- 
terna Proverb. Tlii. / Quaodo' Deai, 



PHILOSOPHI^ LIB. I. 

Ut nunc pleno lucida cornu^ ' 
Totis fratris obvia '9 flamrais, 
Condat steilas Luna minores ; 
Nunc obscuro pallida cornu, 
Phoebo propior, lumina perdat 
Et qui primse tempore noctis " 



121 
5 



10 



integro orbe Uluminata, cunctiaque igrubusfratris sui Solis opposita occuUet parva 
aidera ; modo obducto orbe pallens amittat lucem vicinior SoH, Ut etiam Hespe- 



19 Delph. Hack. fratria et obvia. 

NOTiE 



inqnit; ' praeparabat coelos, aderam : 
quando certa lege et gyro vallabat 
abyssos : qoando aetherafirmabatsar- 
8um, et librabat fontes aqnarum: 
quando circumdabat mari terminum 
suum, et legem ponebat aquis, ne 
transirent fines snos/ &c. Cum igi* 
tur sidera corpora sint, haec non so* 
lum a Deo sunt, sed legibus ab ipso 
Deo constitntis servatisque moven- 
tur : adeoque Deus ^ cogit sidera le« 
gem pati :' propterea Deus nunc di- 
citur regere altemas Lunse, Veneris, 
Bierum, Tempestatumque annuarum 
vices : sicut deinceps explicandum. 

' Ut nunc pleno lucida comu] i. qui- 
dem agitnr de Luna, cujns vices in 
hoc versantur, quod modo sit plena, 
modo curvata in cornua. Plena est 
Luna, sive * pleno lucida cornu,' cum 
Soli, interjecta terra, e diametro op- 
posita lumen solare media sui parte 
ad nos remittit : hoc est, < totis fratris 
obvia flammis:' poetis enim Diana, 
qus alio nomine dicitur Luna, et A- 
poUo, qni alio qnoque nomine dicitur 
Sol, sunt soror fraterque, ab Jove ex 
Latona eodem partu progeniti. Tnnc 
aotem ' Luna condit stellas minores;' 
quia minus lumen obscoratnr oflnndi- 
tarqoe majori lumine : quamvis au- 
tem stellae, maximam partem, mag- 
nitndinc Lunam superent, stellaB ta- 
men, ntpote magis dissitae, minus lu- 



minis quam Lnna ad nos diifundunt ; 
hinc ' Luna,' ut ait Varro iv. de L. L« 
dicitur quasi ' locina,' quod sola noc- 
tu Incet: hinc etiam Luna vocatnr 
majos sidns, et stellae, minora sidera, 
non solum in Sacro Textu, sed etlam 
vulgo, et apud Latinos auctores. Ho- 
rat. Carm. 1. i. Od. 12. ' Crescit, oc- 
culto velut arbor aevo, Fama Marcel- 
li : micat inter omnes Julium sidns, 
velut inter ignes Luna minores.' £a« 
dem vero Lnna curvatnr in cornua,. 
sive ' obscuro ' est ' pallida comu/ 
cum a praedicto plenilnnii loco rece«^ 
dens,ad Solem ita accedit, ut hinc de-^ 
crescendo ad interlnnium, inde cres* 
cendo ad plenilunium redeat : prop- 
terea ' Phoebo propior lumina perdit :* 
non omnino, siquidem semper media 
Lunae pars a Sole illuminatur, sed qna 
nos respicit : nnde melins homo qnam 
Lunadiceretnrlumen solare perdere. 
°) Et qui primtB tempore noctis] ii. 
agitnr de Venere, cujus vices in eo 
consistnnt, quod modo subsequatnr 
Solem occidentem, * Hesperns;' modo 
eundem Solem orientero antegredia- 
tnr, * Lucifer :' sed ad clariorera hu- 
jus sideris intelligentiani sua ad Gram- 
maticos, Historicos, Poetas, et Pbilo- 
sophos de hac stella referenda est doc- 
trina. Grammaticis Hesperus, Hes- 
perugo ; Vesper, Vesperugo ; Lucifer 
<pwr(^posj stella tam serotina qnam 



122 



BOBTHII DB CONSOL* 



Agit algentes Hesperus ortus^ 
Solitas iterum mntat habenas^ 
Phoebi pallens Luoifer orta. 
Tu frondifluaei frigore brum» ° 



rai«, ^t ortui primo noclit ^tatio dueere videtur agmen tteUarum frigidarumt idem 
Lucifer mutet rursus/rana consueta in ortu SoUs paUidna. Tu contrahia diem in 

NOT^ 



matutiDa, idem sunt Veneris sidus: 
nam Cicercy ii. de Nat. J), * Infima 
est/ inquit, * quinqne errantium, ter- 
raeqne proxima stella Veneris, quae 
^flMr^pos, Latine Lucifer^dicitnr, cum 
autegreditur Soien, cnm sabseqnitnr 
autemt Hespernt :' nsde Martialia 
Epig. L viii. £p. 91. * Phosphore, 
redde diam.' Kt VirgU. EcL x. vb. 
77. * Ite donuim satBr», Tenit He8*> 
peruft, ite capell».' Historicis Heg- 
pems, Atlantis peritissimi Astronomi 
frater, Astronomi» panter studiosis- 
siniis, qni cnm altissiranm montem, 
eum forte quem a fratre Atlanteni 
BDminavemnt, conscendisset, ut inde 
sjdera diligentius contempUretnrrSea 
morte, seu morbo, teu qnodam alio 
casa impeditos, in patriam nnnqnam 
rediit : unde plebecnla, tiiperstitioni 
dedita, ipsum inter astra in cqdU) col- 
localom foisse existimavit, ipiS<|iie 
propterea divinos honores exliibait: 
liiac dnn Hesperiae : altera Hispania, 
aitera Italia. Prior Hesperia dieitor 
a siderecognomine, quod regnnm hoc 
Graecis, instar hnjns sideris, sit occi- 
dentale : de hao ioqnitnr Horatins i. 
Carm. Od. 36. ' Qui nunc Hesperia 
sospes ab nltima.' Posterior Hespe- 
ria vocatnr a prepdicto Hespero At- 
lantis fratre, qui a germano pnlsns, 
Italiam tenuir, eique nomen sive a se 
sive a sua patria desnmtnm imposuit. 
De hac Viig. ^n. i. vs. 534. ' Est 
locns, Hesperiam Qraii cognomine 
dicnnt.' Poctis Hesperns in stellam 
conversns, quie quibusdam Venus; 
tliis Aarorse fllins. Cum aatem iis- 



dem Poetis Sol qaadrigis, Luna bi- 
gis vehatur, Hesperus uno seorsum 
equo utitur, sed hnnc ita alteroat, 
nt mane album, sero fuscum ascen- 
dat: propterea Hesperns nnnc dici- 
tnr * soJitas itemm mutare babenas.' 
Pfailosopbiis deniqne Hesperas sive 
Vemis est plaaeta, qni per coeiam li- 
qntdnni, «t paleife iper «quaB abripi 
solent, raptas in^do fRipra, modo in- 
fra Solem,sle movetur, ot emendicato 
Soiis lumine relncens, easdem fere, 
qna^ Lnna, Inniinis vicissitndines sub- 
tat. Fatentnr antem hanc stellam 
modo antegredi orientem, modo snb- 
sequi occidentem Solem : sed id di- 
verso modo explicant, pro diverso 
Mundi systemate, de qno dicere non 
vacat. Constat ergo apnd omnes Hes- 
perum sobsequi occidentera Solem : 
ttiide . nnoc merito dicitor * primse 
tenipore aoctis agere algentea ortus ;' 
sive ducere noctiiraa sidera, quilHis 
regnantibus terra frigescit. Constat 
pariter Lncifernm, qnt idem sidna est 
quod Hespernsy antegredi orientem 
Solem : unde nnnc optime dicitnr * so- 
litas iternm mutare habenas' in 'or« 
tu Phoebi' sive Solis. <Pallet' ta- 
men propter majos Solis orientis lu- 
meo. 

» Tu frondifium frtgore hrumm\ iii. 
agitur de diebus, quornm pnecipute 
vices in hoc versantur, qnod hyeme 
breviores, lestate longiores sint. Ni- 
mirnm dies hic est mora Solis supra 
nostrum horizontem ab Ortu ad Oc- 
casnm progredientis : qnare nox huie 
diei opposita est mora ejusdem SoUs 



FHILOSOPHfiE LIB« I. 123 

Stringis lucem breviore mora : 15 

Tu, cum fervida venerit aestas, 
Agiles noctis dividis horas. 
Tua vis varium temperat annum,'' 

minus spatwm frigore bruma detondentia frondea : tu diaiinguia horaB nodis ftrom- 
tas tum^ eum 4gsta8 eaUda accessU. Virtu3 iua sic moderatur aumum diversum^ «1, 

NOM 



infra nostrnin horizontem ab Occasn 
in Ortnm regredientis. Ciim igitnr 
Sol non aequali semper interyallo a 
duobns polis distans terram circam- 
eat, sed nonnnnquam ad Austrura 
magra, aliquando nragis ad Aqnilonem 
accedat, secntns orbem, qui Zodiacns 
dicitnr ; propterea dies modo brevior 
My modo longlor. Brevior est Sole 
accedente ad Anstrum, quod fi t ab 
^quinoctio autnmnali ad Solstttium 
bybernnra, scilicet a vigesimo tertio 
Septembris ad vigesimum secnndum 
Decembris : quod tempus vnlgo ap- 
pellatur ' bruma/ a brevitate dierum, 
nt ait Vossius post Varronem et Fes^ 
tum ; quae propter recessum Solis et 
frigida est, et arbores f)rondibns exn- 
it: hinc dicitnr, 'Tu frondiflus fri- 
gore bmme Stringis Incem breviore 
mora/ Longior autem est Sole acce* 
dente ad Aqnilonem, quod fit ab JE- 
qninoctio vemo ad Solstitium sesti- 
vnm, videlicet a vigesimo primo Mar- 
tii ad vigesimum secnndnm Junii; quo 
tempore incipit aestas calida, adeo- 
qne noctes brevissiniae snnt: prop- 
terea nunc dicitur, * Tu, cum fervida 
venerit aestas, Agiles noctis dividis 
horas.' Sic Ovidius Trist. 1. v. EI. 
11. ' Nec mibi Solstitium quicquam 
de noctibns aufert, EfiScit angustos 
nec mihi bmma dies.' Hic duo ob- 
servari poterunt. Primnm qtlidem 
vocem lianc, ' frondifiuap,' quamvis 
non ita fuerit in usn apud antiquos 
auctores, aptissimam tamen esse ad 
significandnm id quod plnribns ex- 
pressit Virgil. ^neid. vi. vs. 8t)9. 



< Qnam multa in sylvis antnmni f^i~ 
gore primo Lapsa cadnut folia.' De- 
inde horas, ex qaibns sive dies sive 
nox brevlor componitnr, vocari * agi- 
les ' sive * promtas :' qnf a hortt dn- 
plicis sunt generis ; aliae aeqnales, 
aliae inaequales inter se. ^qnales di- 
cuntnr illae, qnae sive hyeme sive «««• 
tate sexaginta semper, ut ainnt, ni- 
nutis asqualibus constant : qua rattone 
dicimns Solem per vigintl qnatnor 
horas ab nno cceli pnncto nd idem 
regressnm totam circnivisse terraili. 
fnaequales vero dicnntnr, quae cnm 
slnt dnodecima tantnm sive dlei 
aive noctis pars, crescentibas de- 
crescentibnsque sive dlebus slve 
noctibns crescere debent et deeres- 
cere. 

^ Tua tis varium temperat Ofiiivfii] 
iv. agitnr de ipsis anni tempestati- 
bus, qnamm vices in hoc versantnr, 
qnod ut Ver reddit ftt>ndes, quas 
Antnmnns abstulerat, sic ^stas ma- 
turet^ quas Hyems vidit seri, sege- 
tes : dnae priores tempestates signi- 
ficantur ventis, qni tunc temporis 
regnare solent; Antumnus qnidem 
Borea, Ver vero Zephyro : dnae au- 
tem aliae tempestates signis exhiben- 
tnr coelestibus ; Hyems Arctnro,£8ta8 
Seirio. Boreas M t^jMs dfctns, 
quod sit tnrblilentns ac sonorns, ven- 
tus est (apud eos qnidem, qni octo 
duntaxat ventos agnbscebant, quoruift 
unus a Merldfe, alter a Septemttf- 
bne ; trfes ab Ortu, totidemquc ab Oc- 
casu flarent) ab Orlu spirans ; sed 
(apud eos qui duodecim vel plnres 



124 



BOETHII DB CONSOL. 



Vt, quas Boreae spiritus aufert, 
Revehat mitis Zephyrus, frondes : 
Quaeque Arcturus semina vidit, 
Seirius altas urat segetes. 



20 



quafolia ftatus Bwrea tollit, hac Zephyms lenia reddat, et quas segetes Arcturus 
sidus inspexit satas, easdem canicula sidus alterum comburat messes adultas. 

NOTiE 



ventos posuerunt) Septemtrionalis : 
quare propter accessum Solis ad Sep- 
temtrionem per ^statem, qnam ex- 
cipit Autumnus, ventus ille per Au- 
tomnum flare consuevit, adeo ut iUi 
referri possit acceptum, quod arbores 
frondibns exuanturi qnodque tunc 
oriantur procellae : unde Virg. i. 
Geor. vs. 811. 'Quid tempestates 
autnmni et sidera dicam ?' Zephy- 
ru8, sic dictus qnasi ^mi<p6pos, sive 
T^ ffy ^pwif ' vitam ferens ;' quod eo 
plantfe redivivae germinent puUulent- 
que, nnde Plinio dicitur < genitalis 
Mundi spiritus ;' est ventus ab Occa- 
su JEquinoctiali flans. ' Hic/ inquit 
Plinius I. XVIII. c. 24. ' Ver inchoat 
aperitqne terras, tenni frigore salu- 
ber. Hic vites putandi, frugesque 
curandi, arbores serendi, poma in- 
serendi, oleas tractandi jus dabit, 
afflatuque mitritium exercebit:' prop- 
terea Latinis vocator Favonius, a 
favendo, qnia faveat genitnrae. Lu- 
cretius I. iii. * Viget genitabilis aura 
Favonl.' £t CatuUus Carm. de Nnpt. 
Pelei etThet. ^Quos propter flumi- 
nis undas Aura parit flores tepidi 
fcecunda Favoni.' Arcturus, quasi 
ttfMcrov odp^, * nrsae cauda/ est stella 
in signo Bootis prope caudam Majo- 
ris Urssp. Observant autem sidus 
illnd ortu suo comitari Solem orien- 
tem a mense Octobri, qno teropore 
terra semina sno sinu infusa fovere 
lolet : propterea nunc dicitur : ' quae- 
que Arcturns semina vidit.' Sic Vif- 
gilius i. Oeorg. Ts. 67. ' At, si non 
fnerit tellas foecaDda; snb ipsum Arc- 



turnm tenui sat erit suspendere sulco.' 

Et versu 204. 'Prapterea tam sunt 

Arcturi sidera nobis Haedorumque 

dies servandi.' Seirius denique, sive, 

ut alii scribnnt, Sirius, sic dictus a 

c^lpta 'exsicco,' unde et Sol, teste 

Snida, a^ip vocatur, est stella fulgen- 

tissima in ore Majoris Canis, qnfle ortn 

sno Solem orientem comitatur a men- 

se Julio, quo tempore seges matnra 

arescere videtur. Qnod autem stella 

haec in ore Majoris Canis appareat, 

idcirco vulgo appellatur < Canicnla :' 

sed quod tunc Sol, cujus orientis 

comes est, majori suo aestu terras 

nrat, propterea sidns lioc tanti caloris 

accusatur, ita nt Seirius a poetis di« 

catnr * aestifer.' Sic noster Auctor, 

' Seirins altas urat segetes/ Sic Vir* 

gilius IV. Georg. vs. 425. ' Jam ra- 

pidns torrens sitientes Seirius Indos 

Ardebat ccelo, et medium Sol ignens 

orbem Hau8erat;.arebant herbae, et 

cavaflumina siccis Fancibus ad limum 

radii tepefacta coquebant.' £t ^neid. 

III. vs. 141. 'Tnm steriles exnrere 

Seirins agros : Arebant herbae, et 

victnm seges aegra negabat.' Opti- 

me antem notat Gassendus ^ Canicn- 

lam ' falso accusari ^nsmodi aestns : 

qnemadmodnm canities falso accn- 

saretur mortis, quam obiemnt senes 

castae Sosannae delatores. Scilicet 

tantum abest, ut Canicnla cansa sit 

hujus aestus, nt potins apnd popnlos, 

qnibus per nostram aestatem immi- 

net, frigns magis vigeat : quare, ait 

idem philosopbns, meliori jure po- 

puli illi < Canicalam' accusare possent 



PHILOSOPHIiE LIB. I. 



125 



Nihil antiqtia lege solutum p 
Linquit propri8B stationis opus. 
Omnia certo fine gubemans^ 
Hominum solos respuis actus ^ 
Merito rector cohibere modo. 
Nam cur tantas lubiica versat 
Fortuna vices? Premit insontes 
Debita sceleri noxia poena : ^ 
At perversi resident celso 
Mores' solio^ sanctaque ' calcant 



25 



30 



Nihil liberum a veteri lege omitHt operam siub condUionis, Tu moderatus omnia 
ttabili modoy dedignaris tantum continere actionea hominumf ut decet, instar 8api' 
entissimi moderatoria : quare enim fortuna instabUis altemat tam mognas varieta- 
tea 7 Supplicium crimini debitum vexat innocevttea, Sed mores improbi sedent in 

NOTiE 



sni frigorisy qaam nos nostri caloris : 
si Yirtus de coelo lapsa, quaro barbari 
< influentiam ' vocant, id effecti, ut 
▼nlgo praestare creditnr, reipsa prae- 
itaret. 

P Nihil antiqua lege soluJtum'] Prae- 
dicta cprpora, ad quornm exemplum 
de ceteris jndicandum est, certis ita 
contineutur legibus, nt quo modo 
legimus sese habuisse apud Majores 
nostros, eodem haec nunc videamus 
se habere : Deus quippe * omnia ' hsc 
' certo fine gobernat:' sive ut dicitur 
Sap. Yin. ' attingit a fine ad finem 
fortiter, et disponit omnia suaviter/ 

4 Hominumsolosrespuisactua] Quasi 
dicat: Giim cetera divina providen- 
tia ita administrentur, ut snaB singu- 
lis vicibus respondeant vices, unus 
tamen bomo ita videtur a Deo dere- 
lictu») nt res humanae temere ac for- 
tuito agi videantur, siqnidem cnm 
bonis prospera, matis adversa debe- 
antnr, contra bonis adversa, malis 
proipera accidunt : unde nonnulli de 
divina providentia dubitant : Claudi- 
anus lib. i. in Rufinnm, vs. 1. * Saepe 
mihi dubiam traxit sententiamentem, 



Cnrarent Snperi terras, an nullns in- 
esset Rector, et incerto fluerent 
roortalia casu.' dtc. Hinc noster 
anctor : ' Nam cur tantas Inbrica ver- 
sat Fortuna vices ? ' De fortnna dic- 
tnm est Metro i. 

' Premit insontes Debitas celeri noxia 
poena'] Ut supreraus omnium modera- 
tor Deus infinite justus est, sic sua 
quibusUbet vitiis, Deo ita statnente, 
debentur supplicia, qnae quia nocent 
seu corpori sen menti, propterea vo- 
cantur * poena noxia.' At poena haec 
insontes premit, quatenus hi nocen- 
tium imperio subditi, ab iiBdera in-. 
justa pationtur, ita ut eorum virtus 
poena vitiis debita veluti involuta 
lateat. Sic Claudian. loco cit. * Sed 
cum res hominum tanta caligine vol- 
vi Aspicerem, laetosque diu florere 
nocentes, Vexarique pios : rnrsus 
labefacta cadebat Religio.' 

• Perversi . . . Mores] Modns hic no- 
minatur pro re modificata : non enim 
tam mores perversi, quam qui mori- 
bus perversis aflSciuntur horaines in 
celso solio resideot, ornati nimirum 
primis dignitatibus. 



126 



BOETHIl DE CONSOL. 



Injustavice" coUa nocentes.^ 
Latet obscuris coodita virtus 
Clara tenebris/ justusque tulit 
Crimen iniqui.^ 
Nil perjuria/ nil nocet ipsis 
Fraus mendacii comta colore. 
Sed cum libuit viribus uti/ 



35 



summo tribunali, et aontei iniqm 9i6i$8Uudhii prQterunt cofita pia. Virtus splen- 
dida delitesdt abscondita caligine opaca^et pius habet i^famiam impio debitam. 
Peijuria non noceni ipaa noeentibus ; fraus veUtta ^mcie faUaci non nocet iisdem, 

* " 

NOTiE 



< Sanctaque . . . coUa] Similiter pars 
Uic ponitar pro toto : siquidein sanc- 
tos potias bomiaes, qnam iUoriun 
colla calcant nocentes. Sed ut pot- 
terior hic, sic ille prior loqneiidi 
modus poetis praesertim nsitatissimus 
est. 

" If^uata oice] Quod injustum vi- 
deatur probos ab improbis premi: 
vicem enim dicimus quod alternis 
facimni patimurve : binc ^ vicissim/ 
et * vicarius.' 

^ Latet obscuris condita virtus Clara 
tenebris] Paradoxum videtur ' virtu- 
tem claram obscuris conditam tene- 
bris latere :* hsec tamen ex eo pos- 
sunt conciliari ; quod virtus obscura 
fit aliis hominibus ; clara vero cum 
menti ejus qui virtntem colit, tum 
Deo qui virtutem ipsi menti infudit. 
Sic * virtus/ ait TuUius pro Sest. ^ in 
fempestate quieta est, et lucet in 
tenebris, et pulsa loco manet tamen 
atque haeret in patria, splendetque 
per sese semper, nec alienis unquam 
sordibus obsolescit.' 

^ Justusque tulit Crimen iniqui] Cri- 
men hic non significat culpam, quippe 
quae solis inest nocentibus : sed po- 
tiu8 infamiam, quae culpam sequi de- 
beret, ut honos virtutepi. Sic Tul- 
lins in Verrem ait ' landem imperato- 
riam criminibns avaritiae obteri.' Ni- 
mirum crimen generatim id omne est, 



qno aliquis a ceteris distinguitur se- 
paratnrve: unde * diacrinien/ Cum 
antem iafamia haec improborum esse 
deberet, haec proborum nunc esse 
dicitnr ; additnrquemodos, qnibus no- 
centes ceteros affligere soleut, vide- 
Ucet * perjarinm/ ' ^audera/ el ' vim/ 
nihil ipsi8.nocentibiis nocere. 

* Nitperjuria] i. Perjnriumest, aut 
fal&um jurare, aut quod ex animi sen- 
tentia juravcris, id non facere: hinc 
in perjurio, auctore TuUio, fides jus- 
jurandumque negUgitur : hinc suaest, 
eodem anctore, ii. de Leg. perjurio 
pcena ; divina quidem, exitium ; hu- 
mana vero, dedecus. Nocentibus ta- 
men, inquit Boethins, * nil nocent 
perjnria:' nsqne adeo 'injosttt' sunt 
* vices.' 

NU nocet ipsis Fraus] ii. Frans dici- 
tur adiilatio dolosa : propterea nunc 
dicitnr ' mendaci comta colore.' Sci- 
licet homo vulpeculam imitatus, qnod 
vi obtinere nequit, id mendacibns 
factis dictisveasseqiiiconatnr: quod, 
inquiebant Yeteres, odio dignum nia- 
jore, adeoqne suo aflBciendum sup- 
plicio : nihilominns, ait BoSthins, or- 
do rerum ita prttpostems videtnr, nt 
ipsis fraudnlentis ' frans nil uoceat.' 

y Cum Ubmi virilnu uH] iii. Vis, in- 
qnit Romanus Orator, pro Caec. est 
quae periculo, aut decedere nos ali- 
cunde cogit| aut prohibet accedere : 



PHILOSOPHliE LIB. I. 127 

Quos innumeri mctuunt populi^ 40 

Summos gaudent subdere Reges. 

O jam miseras respice terras/ 

Quisquis rerum foedera Bcctis,* 

Operis tanti pars non vilis 

Homines,*' quatimur fortunae salo.*' 46 

Rapidos^t rector, comprime fluctus/ 

£t, quo coelum regis immensum, 

Frrma stabiles foedere terras.' 

At ubi placuit t/)«M, uti suis viribus, tum gestiunt mbjicere sibi principes magnos, 
quoM gentes innumeruHles timent, O Deus^ qui tnoder&ris necemitudines rerum, 
nunc intuere terras calamUosas, Nos homincs^ portio non abjecta operis tui tam 
magni,jactamur astu /ortumE : compesce, moderator, procellas violentas fortunay et 
qua lege gubernas ingens cwlum, eadem conftrmaflrmatas terras. 



t Rabidos, et mox stabUiy Wakefield. ftd Luoret. v. IQOl. 

NOtiE 



et hoc a ratione eo niagi« aitennai eat, 
qaod mutatis reruiB vicibiu etiam illi, 
quibus debetor obsequiiim, vi subji- 
ciantur : ut nnnc dicitor : ^ Qaos in- 
onmeri roetmint populi,Summos gau- 
dent subdere Reges :* qnamobr^m ne- 
qne id crimen impnnitum esse de- 
beat : cum tamen prapdictis nocenti- 
bus ' nihil ' videatur ' nocere/ 

* O jam miseras respice terras'] Ad 
Deuni, a quo carmen incepcrat, re- 
vertitur Poeta, ipsnmque rogat, ut 
'miseras respiciat terras,' quas nimi- 
rnni incolunt liomlnes, indigna feren- 
tes. 

• Quisquis rerumfoedera nectW] PraB- 
dictas scilicet oausarum effectorum- 
que naturalium vicissitndines. 

^ Operis tanti pars non vilis Honunes"] 
Homo quidem 'pars' est rerum a 
Deo conditarum : siquidem neqne a 
semetipso, neqne a nihilo fieri po- 
tuit : sed idem homo pars est * non 
vilis :' quod ea etian), a quibns cogi- 
tari non potest, ipse cogitet. 

^ Quatimur fortunce salo"] Ut Poetis 
sic Oratoribus ' salom ' est mare ; 



qiiod Dimiram in mari multns sit satis 
sapor: hinc 'Salacia' et *VeoiHa' 
apnd Poeta» usitantur ad significan- 
da ea maris decrementa et incremen- 
ta, qaibns bis in die detumere et tu- 
mere solet Oceanus. ' Salacia' quippe 
snnt fluctus maris a littore ad salum 
redeuntis : ' Venilia' autem floctus 
ejusdem maris ab alto salo ad Kttus 
venientis. Non imnM>rito autem di- 
citur * fortunae salnm' cnm ab aliis 
auctoribus, quod sicut a mari sic a 
fortuna plnra suot bona et mala sed 
inconstantissime : tum prssertim a 
nostro auctore ; qaod hic amaros ex- 
periatnr fortnnae casus. 

' Rapidos, rector, comprime ftuetus] 
Id est, violentos motus fortunse, qnae 
est veluti insanum mare. 

« Quo coelum regis .... fcedere tomu] 
Homines sic rooderare, ut qnemad- 
modum oon solum in coelo, sed in re- 
liquis operibus tuis, suae snis respon- 
dent vicibus vices, sic apud homines, 
et virtntibns praemia et vitiis suppli- 
cia reddantur. 



128 



BOETHII DK CONSOL. 



1 



PROSA V. 

Hmc ubi continuato dolore delatravi/ *° ^ illa*^ vultu 
placido,« nihilque meis questibus mota: Cum te, inquit/ 
moestum/ lacrymantemque vidissem,** illico miserum,' ex- 
ulemque ^ cognovi. Sed quam id longinquum esset exili- 



/ StuUe locutus 8um, 
um distaret. 



f PhUoaophia. 



O Boethi. 



Quantum hoc exili- 



20 Deblateravi Delph. Vid. inf. < Deblateravi: alii legnnt, delatraoif sive 
dUairavi : sed minus bene.' Vallin. — 1 Vict. primns : inquit^ ahimne maestum. 



^Delatravi [deblateravi'] Alii legnnt 
delatravi, sive dilatravi : sed vox qna 
otimur tam apta est ad significandam 
eam, qnam nunc Boetbius habet de 
praedictis, cogitationem, tamque fa- 
cile potuit propter simitem pronnn- 
tiationem in vulgatas voces mutari, 
iit hse illam obliterasse videantur: 
qnod attendenti patebit. Nimirum 
' deblaterare,' inquit Festus, < est 
stnlte loqui :' nam ^KdKas stultos vo- 
cant Greeci : hinc Blaterones sunt 
' homines in verba projecti,' inquit 
AgelUus 1. I. c. 15. ' importuni locu- 
tores, qui nullo rerum pondere in- 
nixi verbis humidis et lapsantibus 
diffluunt.' Normani vocant bavards; 
nec ita inepte : qui enim preecipites 
sic loquuntur, hi infantium instar, 
saliva effluente buccas et vestes as- 
pergere solent. 

s Itta vultu placido'\ Philosophia sci- 
licet; quippe quae omninm rerum 
moderatrix est. Hinc * sapiens' sive 
philosophus Ciceroni iv. Tusc. * is 
est, qui moderatione et constantia 
quietus animo est, sibique ipse pla- 
catns, Qt neque tabescat molestiis, 
neqae frangatur timore, nec sitienter 
quid appetens ardeat desiderio, nec 
alacritate futili gestiens deliquescat.' 

^ Cum ie, inquitj mcestumy lacryman- 



temque vidissem'] Inquit Philosophia. 
LacrymsB quidem seipsas prodnnt : 
tristitia autem et lacrymis et oculo- 
ram situ noscitur : ' oculi enim suut,' 
inquit Orator iii. de Or. * quorum 
tum intentione, tum remissione, tnm 
conjectn, tum hilaritate motns ani- 
morum significamns.' 

' Miserum . . . cognovi] Miser, nt 
Cujacio pluribusque aliis placet, dici- 
tur a fiurQ ' odi,' qnod misera conditio 
omnibus sit exosa. Miseram antem 
illam Boethii conditionemPhilosopbia 
cognovisse potuit ex lacrymis et 
tristitia praedictis : hae enim sunt mi- 
seriae comites. 

k Exutemque] Exsulj sive, ut Ve- 
teres legebant, exaol, ille dicitur, qui 
ex solo deturbatus abest : hinc aiunt 
scribendum exstdf non exul: sed id 
tanti non est, cnm litera x ex li- 
teris c et « componatnr. Cognovit 
autem Philosophia hoc Boethii ex- 
ilium, non ex tristitia et lacrymis tan- 
tum : his quippe non exilium potius, 
quam quselibet alia miseria significa- 
tur: sed ex ipso, in quo Boethins 
tacrymabatnr, loco : qui ntpote Boe- 
thio conjunctns potuit et ab auctore 
reticeri, et a lectore facile intelligi. 
Verum cnm exilinm dicatnr patrise 
privatio, cumque hominis patria aiia 



PHILOSOPHIifi LIB. 1. 



129 



um/ nisi tua prodidisset oratio, nesciebanL Sed tu pro* 
cul ^ a patria non quidem pulsus es^ sed aberrasti. At si 
te pulsum existimari mavis, te potius ipse pepulisti.^ Nam 
id quidem de te nunquam cuiquam fas fuisset.^ Si enim 
cujus oriuudus sis patriae reminiscaris,^ non, uti Athenien- 
sium™ quondam, multitudinis imperio regitur:' aWoi els 
/3a(riX6U5 eaTiv, elj xoipavoj,'* * qui frequentia civium, non de- 

* Nemo potuisset te pellere. ' Tuapairia nan regittw imperio multitudinis ; 
sicut oliin Athence regebantur : sed ht^iu, *" Unus est Dominus^ unus Rex, 



— 2 * Sed tu quam procul] Eyice particolain quam, snadente Ms. Rittejrsh/ 
Sitzm, — 3 Ms. Rittersb. te ipse repulisti, — 4 Sed cfs Koipaof^s iarwy cfs jScurtXci^s 

NOTiE 



dicatur corporis^alia mentis, propter- 
ea exilium non solnm de corporibus 
a natali solo expulsis, sed etiam de 
mentibus a ccelo sive potins a Deo 
remotis intelligi potest : unde quam- 
vis Boethius in prsedictis suis Carmi- 
nibus de priori duntaxat exilio locu- 
tus fuerit, Phllosophia tamen, occa- 
sione accepta, de posteriori exilio 
loquitur,simu]ataqne sua ignoratione 
innuit ' exilium non adeo longinquum 
esse/ quod nimirum mens hominis, 
quamcumque is incolat terrarom re- 
gtonem, nec longiori propterea, nec 
breviori intervallo a ccelesti patria 
distet : bene qnippe Anaxagoras quae- 
renti, nullane patriae ipsi esset cura, 
Mihi, inquit, patriae cnra et qnidem 
summa est : digitum in ccelnm inten- 
dens. Optinie S. Paulos ii. Cor. 5. 
roonet ' nos habere domum aeternam 
in ccelis :' quod apud Christianos est 
vulgatissimum. Propterea ab hac pa- 
tria nemo pellitur: ' tu procul a 
patria non quidem pulsus es :' nam 
hoc est discrimen inter patriani cor- 
poris et patriam nientis, quod etiam 
inviti possimus a patria corporis ex- 
pelii : a patria vero mentis, nimirum 
a ccelo sive potius ab ipso Deo non 
nisi volf ntes recedamus : huc enim 



tendimns, hic commoramur affectibus 
mentis, qoorum snmus domini. A 
patria tamen ccelesti aberramns ali- 
qnando: ' sed aberrasti:' quatenus 
libere voluntas nostra deficit a divina 
voluntate, quae nt est prima rerum 
omnium cansa, sic prima est actunm 
humanorum regula : qnamobrem ' si 
te pulsum existimari mavis, te potius 
ipse pepulisti,' tua scilicet volnntate, 
tuo consensu, cujns ita dominus es, 
ut ' id de te nunqnam cuiquam fas 
fuisset.' Tanta quippe est mentis hu- 
manae iibertas, ipsa ut ne c errore nec 
vitio, quibus a ccelesti patria arcemnr, 
nisi eadem libere volnerit, contami- 
nari possit. 

' Cujus oriundus sis patrite reminiS' 
caris] Inceptus de patria ccslesti 
sermo continuatnr: hujus antem pa- 
triae reminisci duntaxat Boethinm 
oportet: quia Boethins sive a Deo, 
sive sno Marte, sive etiam magistro- 
lum adminiculisinstructus, niultis ab- 
hinc annis noverat ccelum suam esse 
patriam : sed notio hapc affectibns 
forte obscurata : hinc illud non tam 
scire primum, quam reminisci de- 
bebat. 

«» Non, uii Atheniensium'] Triplex 
est patriae regendi» modus, sive 



Delph. et Var. Clas. 



BoHh. 



190 



BOBTHti D£ CONSOL. 



pulsione laetatur: cujus agi fraenis/ atque obtemperare jus- 
titia3> " summa libertas est." An ignoras illam tuse civita- 
tis'' antiquissimam Icgem ® qua sancitum est^ ei jus exu- 



Habenis, id est, imperio, ^ Legibus* p Ronue et ccelu 

NOTiE 



triplex imperii forma, videlicetPrin- 
cipatus, Statas optimatum, et Sta- 
tns populi: nam ^cunctas Dationes 
et urbes/ ait Cornel. Tacit. Ann. 
IV. 33. ^ populus, ant primores, ant 
singuli regunt/ Atlienienses qnidem 
ab Optimatibus primum, a Populo 
deinde leges acceperunt, nnde non 
solum ' depnlsione civinm bene meri- 
tornm laetati,* sed mori eos aliquandp 
coegisse feruntur. At ccelestis nostra 
patria neque Popnlo, neque Optima- 
tibus, sed uno duntaxat Principe re- 
gitnr : ut enim ait Homerns Iliad. $, 
^s Kolpoofos iffrw, Efs fiauTiKiAs, < Herus 
nnicns esto, unicus et princeps.' Sci- 
licet ut solus Dens est mentis hu- 
manse conditor, sic solns Deus est 
ejusdem mentis moderator ; propter- 
eaDeus i. Timotb. C. et alibi dicitur 
* rex regum et dominus dominan- 
tium.' Rex autem ille supremns ' Is- 
tatnr frequentia civinm:' propterea 
enim humanum genus condidit, per- 
ditnmque Unigeniti filii morte repa- 
ravit : hinc Christus Joan. 10. ^ Alias,' 
inquit, ' oves habeo, quse uon snnt ex 
hoc ovili, et illas oportet me addu- 
cere, et vocem meam audient, et fiet 
nnum ovile, et unus pastor.' Idem 
Rex supremns ' non laetatur depul- 
sione civium:' nam i. Timoth. 2. 
' Sajvator noster Deus omnes homines 
v^ltsalvos fieri, et ad agnitionem ve- 
ritatis venire.' * Vivo ego, dicit Domi- 
Dtts Deus,' Ezechielis 33. *• nolo mor- 
tem impii, sed nt convertatur im- 
pins a via sua et vivat. Converti- 
mini, convertimini a viis vestris pes- 
simis; et qnare moriemini, domus 
Israel V Hujns denique summi Re- 



gis voluntate regi, ' summa libertas 
est:* sed id longiori quadam inter- 
pretatione videtur indigere. 

^ CtQus agifranisy atque obtemperare 
Justiti^e, summa libertas est] Libertas, 
inquit TuUius i. de Off. et Parad. v. 
' est po1;estas vivendi ut velis ;' non 
solum extrinsecus, inquam, motibns 
scilicet corporis ; sed etiam intrinse- 
cus, nimirum cogitationibus mentis. 
Dnobns autem modis homo potest 
velle, adeoqne vivere. Primum qui- 
dem sequendo divinam voluntatem, 
quae ut prima causa, sic prima est 
nostrae voluntatis regula : et hsc est 
summa libertas, quse est in nobis, dum 
volumus esse felices, quae fuit in 
Christo, cum aeterni Patris mandata 
viator implevit, quae erit in omnibus 
beatis Deum aeterna felicique neces- 
sitate amaturis. Deinde deflectendo 
a divina voluntate sive peccando : et 
haec est infima libertas, quam opta- 
remus felfci quadam necessitate Dei 
semper amandi permutari. Qnoniam 
autem divinam voluntatem sequi pos- 
sumus et vitando malum et faciendo 
bonum,juxtailIud Psal. 36. ' declina 
a malo, et fac bonum ;' hinc summa 
libertas hominis est non solnm in boc 
quod declinet a malo, sive Dei ' frae- 
nis agatur ;* sed in hoc etiam, quod 
faciat bonum sive ' divinae jnstitiae 
obtemperet,' servans nimirum legem 
Dei honesta imperantis et prohiben- 
tis contraria. ' Lex Domini/ Psal. 
18. ' immaculata, convertens animas ; 
testiraoninm Domini fidele, sapien- 
tiam praestans parvulis ; justitiae Do- 
mini rectae.' 

^ 'Due eivitaiia antiquissimam kgem] 



PHILOSOPHliE UB. I. 



131 



lare non esse quisquis in ea sedem fundare maluerit? 
Nam qui vallo^ ejus^ ac munimine^ continetur^p nullus 
metus est^ ne exul esse mereatur. At quisquis inhabitare 
eamvelle desierit,^ pariter desinit etiam mereri.*» Itaque' 
non tam me loci hujus,'' quam tua facies movet.* Nec bi- 

9 Pngsidio» ** Ticini^ ubi te dici8 exulare. 



^^^i^^^»^^>»^^N» 



Delph. et Hack. — 6 Ms. Rittersb. pro munimine legit munitume, — 6 Idem Ms. 

NOT^ 

Philosophia daplici significatione hn- 
jas vocis ' civitas' ntens, id notat 
qnod et Romae et ccelo, nnde orinn- 
dns Boethios, possit convenire. Sci- 
licet antiqnissimae Romee leges ne- 
minem exilii damnabant : unde Tai- 
lins proCaecina: ' £xih'nm/ inqait, 
' non sappliciam est, sed perfugiam, 
portasqoe sapplicii: nam qai voiunt 
pcenam aliqnam sabterfugere aut ca- 
lamitateni, eo solnm vertunt; hoc 
est, sedem et locnm mutant : itaqne 
nnila in lege nostra reperietur, ut 
apnd ceteras civitates, maleficium 
ullam exilio esse mulctatnm.' At c<e- 
lestis patriae leges multo minus queni- 
que exilii damnant : quicumque enini 
intra regni ccelestis limites voloerit 
permanere, summo illius Regi obse- 
cutnms, hic nunqnam exulabit: si- 
qnidem nemo ab illo regno nisi vo- 
luntaria rerum cadncarura contra- 
riarumqne affectione arcetur. Porro 
de civitate ccelesti passim loquitnr 
8. Augustinns in libro quem inscrip- 
sit^ De Civitate Dei.' 

P Qui vaUo ^U8, ac munimine conti- 
netur] Vallom est murus e terra, ad 
fossae oram aggestus, crebris sodibus 
sive palis munitos. Munimen vero 
geoeratim ilind omoe castromm prae- 
sidinm, quo hosti aditus praeclndatnr : 
hsc autem nnnc accipiuntur non so- 
Inm proprie, qnatenus intelliguntnr 
de patria corporis; sed etiam qua- 
dam loqoendi translatione, quatenns 



de coeksti mentis patria intelligi pos- 
sunt. Cum autem Boethins Christi- 
anissimus fuerit, is nominato civitatis 
bcelestis vallo Christum cruci affixnm, 
munimine vero gratiam quam Chris- 
tns sna raorte nobis promernit, potuit 
intelligere: quicumqne enim hoc 
praesidio munitur, hnic * non est me- 
tuendum, ne patriae ccelestis exnl esse 
mereatnr.* Hac fere ratione locutu« 
S. Paulus ad Ephes. c. 6. < Conforta^ 
mini,' inquit, ' in Domino, et in po- 
tentia virtutis ejus. Ivdnite vos ar- 
maturam Dei, nt possitis stare adver- 
sus insidias diaboli.' 

4 Quisquis inhabitare eam velle desU' 
ritf pariler desinit etiam mereri] Non 
enim patriam ccelestem inhabitamus 
meremurqne, nisi bona voluntate : 
* totum habet,' inquit S. Aug. 1. l. 
Homil. Homil. 8. ' qoi bonam volnn- 
tatem habet. Ipsa est quae potest 
sufficere, si cetera non sint. Si au- 
tem sola desit, nihil prodest quic- 
qnid habitum fuerit. Sola sufficit, si 
adsit : cetera omnia nihil prosunt, si 
sola caritas desit.' 

^ Itaque] Facta mentione dnplicis 
patriae, doplicisque propterea exilii, 
positoqne horum omnium discrimine, 
Philosopbia iis omnibns, de qnibns 
Boethius Prosa iv. hnjus lib. con- 
qaestus fnerat, responsura, optimas 
qnasdam infert conclusiones. 

• Non tam me loci ht^usy quam tua 
faciea movet] i. Boethios qnaesierat: 



132 



BORTHII DE CONSOL. 



bliothecae potius* comtos ebore ac vitro paiietes, quam 
tuaD mentis sedem requiro. In qua non libros, sed id quod 
libris pretium facit, librorum quondam meorum' senten- 
tias collocavi. Et tu quidem de tuis in commune bonum 
meritis " vera quidem, sed pro multitudine gestorum tibi,^ 
pauca dixisti. De objectorum tibi vel honestate, vel falsi- 
tate," "" cunctis nota memorasti. De sceleribus fraudibus- 
que delatorum^ recte tu quidem strictim'' attingendum 
putasti, quod ea melius uberiusque recognoscentis " omnia 



' Philosophicorum, * A te, 
preMttw. ^ ConsideranHs, 



** Eorum quce mtio vertebantur. 



NOT^E 



Com- 



' nihilne te ipsa loci facies movet?' 
respondet Philo»ophia: ' non tam/ 
inquit, 'qnam tna facies/ in qua, velut 
in specnlo, uientis toae dejectio vi^ 
detnr: quod tanta Philosophiae non 
sit cnra terrenx, qnanta ccelestis pa- 
triae; nec tanta corporis, quanta 
mentis a natali solo exnlantis. 

' Nee bihliotheccB potius] ii. Boe- 
thius qnapsierat : ' haeccine est bib- 
liotheca quam certissimam tibi sedem 
nostris in Laribns ipsa delegeras ? re- 
ponit Phiiosophia : < non tam/ ait, 
' bibliothecas, quani mentis tuae orna- 
menta, sententias scilicet philosophi- 
cas, reqniro.* Consueverant antem 
olim potentes ornare suas domos 
auro, ebore, aut saltem vitro, eo sci- 
licet fine quo nunc plures magnificas 
habere aBdes, sumptuosa parare con- 
vivia, nnmerosa satellitum turba co- 
mitari student, nt in ceteris honiini- 
busadmirationem,honorem, timorem, 
et ceteras ejusmodi cogitationes ex- 
citent. Sic Virg. JEn, i, 729. * Fit 
strepitns tectis, vocemque per ampla 
volntant Atria : dependent lychni la- 
quearibus aureis Incensi : et noctem 
flammis funalia vincunt.' Sic Hora- 
tius Carm. I. ii. Od. 18. seipsum a 
potentibus secernit, * Non ebur, ne- 
que aureuni Mea renidet in domo la- 
cuuar,' 6ic, 



" De tws in eommune bonmn meritis] 
III. Boethius dixerat, nnllum se ad 
magistratum nisi commnne bonorum 
omnium studinm impnlisse. ' Tn 
mihi,* inqnit, ' et qni te sapientinm 
mentibus insernit Deus, conscii, nul- 
lum me ad magistratum, nisi coni- 
mune bonorum omninm ntndinm de- 
tnlisse :' respondens Philosophia id 
non fatetnr modo, sed etiam exafr- 
gerat : ' de tuis,' ait, * in commune 
bonnm meritis vera qnidem, sed pro 
multitudine gestornm tlbi, pauca dix- 
isti.' 

^ De ohjectorum tibi vel konestate, 
velfalsitate] iv. Boethius addiderat, 
sibi objecta fuisse cnm honesta, tum 
falsa : honesta qnidem, nt quod inno- 
centem Senatnm majestatis Crimine 
po9tulatum defenderit ac liberaverit : 
< Senatum,' inquit, ' dicimnr salvnm 
esse volnisse:' falsa vero, nt qnod 
magicis artibus studeret : ' ob ambi- 
tum,' ait, ' dignitatis sacrilegio me 
conscientiam polluisse mentiti snnt :' 
quibns respondens Philosophia as- 
serit neminem latere illa et honesta 
et falMa : ' cunctis,' inqnit, ' nota me- 
morasti.' 

^ De 8celeribu8f fraudibusque delato- 
runi] V. Roethins dixerat, se injnste 
delatum a Basilio, Opilione, et Oan- 
dentio, quorum primns * in delmtio- 



FHlLOSOPHliE UB. 1. 



135 



Tum qui larga negantibus 

Sulcis semina credidit/ 

Elusus 9 Cereris fide,* 6 

numdavit terrU aterilibua sementem copiosam, deceptua promisio Cereris, NuminiM 



9 Vict. primas : iUu8U8.— 10 Edd. Delph. et Hdick. pergat, 

aOTM 



Janio, tom nobis diem aestatis longis- 
simum ita efficit» nt non ulterias ver- 
sus Septemtrionem progrediens, ad 
Meridiem deflectere incipiat: hinc 
circalus, qnem Astronomi ponunt 
per primam hujus signi gradum trans- 
ire, vocatur Tropicus Cancri, ubi 
Solstitium festivum: unde Manil. 1. 
III. ' Cancri cnm sidere Phoebus Sol- 
stitium fnit, et summo versatur 
CMympo.' Atqni hoc * Cancri sidus ' 
nunc dicitnr ' inaestuare/ quod terrse 
tnnc maximo ignis coelestis motu sive 
aestu commoveantur : sic Horat. 
Epod. Od. XI. * Quod si meis inaes- 
tuat prfscordiis Libera bilis.' Di- 
citur etiam ' grave radiis Phoebi :' 
quody Sole iliud ingresso, vix ferri 
possit, cum corpore propter nimium 
aestum, tum etiam mente propter 
eam, quam urendo segetes statim per- 
hibebitur afferre, sterilitatem. Silius 
1. 1. ' iEstifero Libye torquetnr sub- 
dita Cancro.' Grave enim generatim 
illud habetur quod geri vix potest, 
sive corpore, sive etiam mente : ex- 
emplasunt cuique obvia. 

^ Sulcia semina credidit] Sulcus, un 
««tZ/onyjudicio Varronisydicitnr a sus- 
tollo, quod aratri vomer terram sus- 
tollat: sicut arvum et arationes ab 
arando; et porca^ le rayonsur lequel on 
sime, quod terra porrecta sive jacta 
utrinque. Quicquid autem sit de in- 
terpretationibus nominnm istorum, 
Poetis agricola qui serit dicitur se- 
mina, sive anni spem, sulcis vel terrae 
credere : adeo ut, si semina, injuria 
temporum, ante messem evanuerint. 



dici possit ' elnsus Cereris fide ' sive 
promisso. Sic Virg. Oeor. i. vs. 221. 
'Ante tibi Eoae Atlantides abscon- 
dantur, Gnosiaque ardentis decedat 
steila coronae ; Debita quam snleis 
committas semina, quamque Invitae 
properes anni spem credere teme. 
Multi ante occasum Maiae coepere : 
sed illos Expectata seges vanis elosit 
avenis.' SicTibulIus 1. ii. Eleg. nlt. 
' Spes sulcis credit aratis Semioa qnae 
magno foenore reddat ager.' Sic ergo 
propter nimium* Cancri inaestnantis ' 
ardorem, * qui larga negantibus sulcis 
semina credidit,' hic 

^ Elusus Cereris fide'] Ceres Poetis 
est Saturni et Opis filia, ex qna Ja- 
piter Proserpinam suscepisse fertnr : 
sed hanc Cereris filiam Pluto postea 
rapuit : unde Ceres accensis in iEtna 
monte taErdis totum orbem peragravit 
filiam quaesttura: in laborioso autem 
illo itinere Triptolemnm, Eleusii Re- 
gis filium, serendorum seminum rati- 
onem docnit : hic vero orbem pariter 
peragrans, eandem artem ceteris ho- 
minibus comronnicavit. Pbilosophit 
autem, si TuUio ii. de Nat. D. cre- 
damus, Ceres nihil est aliud qnam 
ipsa terra, sic dicta vel a < gerendo,' 
quasi < Geres,' immutata litera, a ge- 
rendisfrugibus ; vel a ' creando,' qna- 
si frugum creatrix. Qui porro id vo- 
Inerit attentins considerare, is cau<> 
sam inveniet. cur terra dicatur Sa- 
tnrni et Opis filia, et cnr Jove foecun- 
data genuerit Proserpinam, a Pln- 
tone postea raptam. Sed haec nos* 
tri non sunt instituti. 



134 



BOBTHll DB CONSOL. 



Itaque lenioribus^ paulisper utemur^^ ut quae in tamorem 
perturbationibus influentibus indurnerunt, ad acrioris vim 
medicaminis recipiendam^ tactu blandiore moUescant. 



— 8 Thuan. primus : Itaque levioribua. 



SOTJE 



iine gnbernans, Hominum solos respuis 
actnsMerito rector cohibere modo/ 
Quibus qnerelis deinceps respondebit 
Philosophia : sed antea ipsius Boethii 
mens quibusdam praejudiciis exnatur 
necesse est. Praejudicia autem illa 
nascnntur ex affectibns, y. g. dolore, 
ira, moerore, et ceteris, quibus idcirco 
remedium aliquod adliibendum est: 
' quoniam/ inquit Philosopbia, ' plu- 
rimus tibi affectuum tnmnltus incn- 
bnity diversumque te dolor, ira, rooe- 
ror distrahunt, nti nnnc mentis es, 
nondnm te validiora remedia contin- 
gunt.' 

^ Lenioribus paulisper utemur] Egre- 
gia comparatio ex corporibus desum- 
ta : qnemadmodum enim corporis 
tnmor ex eo accidit, quod humoribus 
alicubi quiescentibus corpns illic du- 



rescendo infletnr, eoque magis quo 
major humorum copia illuc affluens 
motum quiete permutaverit; sic tn- 
mor mentis ex eo contingit, qnod 
perturbationibns illic insitis mens vel- 
nti durescendo infletnr, eoque magis 
qno major perturbationum copia eo- 
dem affluxerit ibidem permansnra. 
Qnaresicnt tnmor corporis non prius 
aufertur, quam hoc in mollitiera qnan- 
dam, blandioribus remediis, redacto, 
praedicti hnmores majori corpornm 
subeuntium motu abripiantnr; ita 
mens tanto perturbationum agmine 
non prius liberatur, quam, ipsa cres- 
centibns paniatim argnmentis velnti 
moilita, praedictae affectiones m^ori 
cogitatiounm sanctarnm virtnte pro- 
cul pellantur : hoc et illud prndentis 
est medici. 



METRUM VI. 

CUM Phoebi radiis grave 
Cancri sidus ^ inaestuat ; 

Quando ngnum cceleste Cancri inardeacU pemiciosum lumine soUariy tunc ^tu 

NOTiE 
« Cancrigidus] i. Exemplo messis leo, virgo; Libraque^ scorpius, arci- 



probatnr suum cuilibet rei tempns 
convenire : nt negatis segetibus ad 
glandes confngias. Cancer igitur 
bic estnnum e duodccim signis Zo- 
diaci, quaeexprimi solent his versibns: 
' Srunt aries, tanrns, geroini, cancer, 



tenens, caper, amphora, pisces:' qnae- 
qne Sol, annunm cursnm conficiens, 
unum qnolibet mense, percnrrere di- 
citur. Cancer autem in ea est cceli 
parte, quam nbi Sol versns Septem- 
trionem profectns attigit exennte 



FHlLOSOPHliE LIB. 1. 



135 



Tum qui larga negantibus 

Sulcis semina credidit/ 

EIusus 9 Cereris fide,* 6 

numdavit terrU ateriUbus sementem copiosam^ decepius promisao Cereris, NuminiM 



9 Vict. primus : ittu^iw.— 10 Edd. Delph. et Hack. pergai, 

aOTM 



Junio, tum nobis diem aestatis longis- 
simum ita efficit, ut dod ulterius ver- 
sus Septemtriouem progrediens, ad 
Meridiem deflectere incipiat: hinc 
circulus, quem Astronomi ponunt 
per primum hujus signi gradum trans- 
ire, vocatur Tropicus Cancri, ubi 
Solstitium sstivum: unde Manil. 1. 
III. < Cancri cum sidere Phoebus Sol- 
stitium fuit, et summo versatur 
OJympo.' Atqni hoc ' Cancri sidus' 
Dunc dicitur ' inaestuare/ qnod terrae 
tnnc maximo ignis coelestis motu sive 
aestn commoveantnr : sic Horat. 
Epod. Od. XI. ' Quod si meis inaes- 
tuat praecordiis Libera bilis.' Di- 
citur etiam ' grave radiis Phoebi :' 
qnod, Sole illud ingresso, vix ferri 
possit, cum corpore propter nimium 
aestum, tnm etiam mente propter 
eam, qnam urendo segetes statim per- 
hibebitur afferre, sterilitatem. Silius 
1. 1. ' iEstifero Libye torquetnr sub- 
dita Cancro.' Grave enim generatim 
illud habetnr qnod geri vix potest, 
sive corpore, sive etiam mente : ex- 
empla sunt cuique obvia. 

^ Sulcis semina credidit] Solcus, un 
««tZ/onyjudicio Varronisydicitur a sus- 
tollo, quod aratri vomer terram sus- 
tollat: sicot arvum et arationes ab 
arando ; et porca^ le rayon sur lequel on 
shne, quod terra porrecta sive jacta 
utrinque. Quicquid autem sit de in- 
terpretationibus nominnm istorum, 
Poetis agricola qui serit dicitur se- 
mina, sive anni spem, sulcis vel terrae 
credere : adeo nt, si semina, injuria 
temporum, ante messem evaDueriut, 



dici possit * elusus Cereris fide ' siv^ 
promisso. Sic Virg. Geor. i. vs. 221. 
' Ante tibi Eos Attantides abscon- 
dantor, Gnosiaque ardentis decedat 
stella coronae ; Debita quam sulcis 
committas semina, qnamque Invitae 
properes anni spem credere terrae. 
Multi ante occasum Maiae ccepere : 
sed illos Expectata seges vanis elosit 
avenis.' SicTibnlius 1. ii. Eleg. ult. 
' Spes sulcis credit aratis Seroioa quae 
magno foenore reddat ager.' Sic ergo 
propter nimium* Cancri inaestuantis ' 
ardorem, * qni larga negantibus sulcis 
semina credidit,' hic 

e Elusus Cererisfide'] Ceres Poetis 
est Saturni ct Opis filia, ex qua Ja- 
piter Proserpinam suscepisse fertar : 
sed hanc Cereris filiam Pluto postea 
rapuit : unde Ceres accensis in iEtna 
monte tatdis totum orbem peragravlt 
filiam quaesitura: in laborioso autem 
illo itinere Triptolemnm, Eleosii Re- 
gis filium, serendorum seminum rati- 
onem docnit : hic vero orbem pariter 
peragrans, eandem arteni ceteris ho- 
roinibus commuoicavit. Philosophit 
autem, si Tullio ii. de Nat. D. cre- 
damus, Ceres nihil est aliud qnam 
ipsa terra, sic dicta vel a * gerendo/ 
quasi * Geres,' immutata litera, a ge- 
rendis frngibus ; vel a ' creando,' qna- 
si frugum creatrix. Qui porro id vo- 
luerit attentins considerare, is cao*' 
sam inveniet, cur terra dicatur Sa- 
turni et Opis filia, et cur Jove foecun- 
data genuerit Proserpinam, a Plo- 
tone postea raptam. Sed haec nos- 
tri non sunt instituti. 



13(i 



BOETHll D£ CONSOL. 



Quernas pergit '° ad arbores/ 
Nunquam purpureum neraus ^ 
Lecturus violas petas^ 
Cum saevis Aquilonibus 
Stridens campus inhorruit : 



10 



frugumy ia tendni ad quercus glandiferas. Nunquam adeas sylvam pulchram ad 
coUigendas violas, ubi ager turbatus fuerii crepUans AquiUinibua crudelibus, Ne- 



NOTiE 



^ Quemas pergit [pergaf] ad arbores'] 
Hoc enty ad quercns glaodiferas, tan- 
qaam ad priuias hominum altrices, 
confugiat. Qnercns arbos cuique 
nota. Hsec ante inventas fruges 
populis qnibusdam dicitur victnm 
snppeditasse : unde Virgil. i. Oeor. 
vs. 159. * Concnssaque famem in 
sylvis solabere quercn.' Qnare cum 
glans, hujns arboris frnctus, non nisi 
post segetnm messero adolescat, haec 
diversis temporibns ita astricta sunt, 
Qt si te seges expectata fefellit, a 
quemis arboribus olim glandiferis 
fruges sperare possis, Sic ergo ex- 
emplo messis probatnr, sna esse sin- 
gnlis rebus tempora, divinitns prae- 
scripta. 

9 Nunquam purpureum fifmiis] ir. 
Exemploflorum probatnr etiam, sunm 
cuiqne rei convenire tempus : signifi- 
catnrenim,flores qnisponte nasci con- 
sueverunt, quiqne nnnc nominatis 
* violis' intellignntur, non esse qnae- 
rendos tempore hyemali, qno saevi* 
unt Aqnilones, per purpnrenm ne- 
mus: qnare aliqnid dicendnm de 
purpnreo uemore, de violis, et de 
Aquilonibus. Purpurenm dicitur a 
pnrpura. £st vero pnrpura conehse 
genus, cnjns liqnore olim vestes tin- 
gebantnr. Qnod antem jam a longo 
tempore Veterum purpara desierit, 
propterea indncta hnjus vocis ambi- 
guitate, purpnreus vocatnr nnnc qui- 
dem ' nigror,' ut apud Ciceronem 
mare nigricans, purpurenm; apnd 
Ovidium uvae nigrse, purpureae ; et 



apud Homerum raors atra dicitor 
pnrpurea : nnnc ' candor,' sicnt Ho- 
ratio olorespnrpurei, et Ovidio nix 
vocatnr purpnrea : nunc * rubor/ nt 
omnibus Poetis genae purpureae, et 
sanguis purpureus : nunc ' color coe- 
rulens,' nt apnd Virgilinm ' violae 
snblncet purpura nigrae :' nunc co- 
lor quilibet, quique ex illo nasci so- 
let decor : ' pulchritndo ' enim, jn- 
dice Tullio iv. Tusc. ' est qnaedam 
apta figura membromm cnm coloris 
qnadam suavitate.' Sic Virgil. Ecl. 
IX. vs. 40. * Hic ver purpurenm, 
varios hic flnmina circnm Fundit hn- 
mns flores : hic candida popnlus an- 
tro Imminet, et lentae texunt nrabra- 
cula vites.' Atque hoc ultimo modo 
credimns, nemns nunc vocari 'pur- 
pureum.' Violaram duo sont genera, 
ut coUigitnr ex Plinio 1. xxi. cap. 6. 
Aliae natnra, aliae arte nascuntnr: 
posteriores in hortis, priores etiam 
in sylvis : de iis antem agitnr, qnae, 
ut ait idem Plinins,^ ' sponte apricis 
et macris locis proveniunt pnrpnreae 
latiore folio.' Aqnilo deniqne est 
ventus, qui teste Plinio 1. ii. c 47. 
inter Septemtrionem et Ortum Sol- 
stitialem e regione Cauri flat. Ven- 
tus autem ille freqnens est byeme: 
quare hyeras Plinio dicitur ' Aquilo- 
nia,' et Poetis, * rigidis Aquilonibus 
horrens :' nnde ' saevis Aqniionibus ' 
nunc significatnr, violas in sylvis non 
esse qnaercndas byerae: usque adeo 
exemplo flornm probatnr, suum cni« 
que rei convenire tempus. 



FHILOSOPHIiE LIB. I. 



137 



Nec qnseras avida manu ** 
Vernos stringere palmites, 
Uvis si libeat frui ; 
Autumno potius sua 
Bacchus munera contulit. 
Signat tempora propriis 
Aptans officiis Deus ; ' 
Nec quas ipse coercuit, 
Misceri patitur vices. 



15 



que tentes^ vemo tempore mncire aut puiare vitee manu veluti eupiduy si po^m jm- 
tiri racemis: nam Bacchue dedit sua Iubc dona ^utumno potius, quam Vemo tem- 
pore. Deu8 notat momenta omniay sua aingulis muneribus aceommodanay neque nnU 

NOTiE 



*^ Nee quaraB avida mami] iii. £x- 
einplo vindemiae probatur, siia sin- 
gtilis rebas tempora convenire : cnm 
enim vindemia AutiimDO fiat, frnstra 
hoc tempore * quvras vemos ntrin- 
gere palmites:' qiiibus verbis dis- 
tincta Veris et Autumni officia pro- 
ponuntur. Primnm quidem verno 
tempore aiii -palmites amputaDtur, 
alii vinciuntnr tantum : quod utrum- 
que dum praestat agricola, stringere 
dicitur : stringit enim et frondes 
quas colligit, ut i. Georg. vs. 305. 
' Sed tamen et quemas glandes tunc 
stringere teinpus, £t iauri baccas, 
oleamque cruentaqne myrta.' £t ra- 
mos quos ligat, ut ibid. vs. 317. 
' Agricola et fragili jam stringeret 
hordea culmo.' Atque idipsum dici- 
tur fieri ' avida manu :' cum enim ho- 
mo aliquid valde appetit quadam sui 
corporis parte exeqoi, tum transiata 
qnadam significatione, pars ilia dici 
soiet ' avida.' Sic anres Ciceroni di- 
cuntur avidae : ' Demosthenes/ in- 
quit de Orat. ' non semper implet 
anres meas : ita sunt avidae et capa- 
ces, et semper aliquid immensnm in- 
finitumqne desiderant.' Sic raanns 
ipsae Horatio dicuntur avidae. Carm. 
]. IV. Od. 7. * Cuncta manus avidas 



fugient hapredis, amico Quae dederis 
animo.' Quicumque antem vernoa 
palmites strlngit, hic ita appetit striii- 
gere, nt videatur timere, ne desinat 
stringere. Deinde Antumnns sic nvia 
colligendis accommodatur, his ut iUe 
a Poetis soleat describi: qnod vnl- 
gatissirauro est : Lncret. 1. 1. * Pm^ 
terea cnr Vere rosam, fromenta Ga* 
lore, Viteis Antumno fuBdl siHhmta 
videmus, Si non certa sno quia tem- 
pore semina rernm. Cnm conflnx- 
erant, patefit qoodcomque creator.' 
Hinc ' Autumno sua Bacchus miinera 
contulisse' dicitur, potius qnam Ver- 
no tempore : quod enim Bacchus in- 
ventor vini habeatur, mnnus Bacchi 
est vinum, vinum autem non Vere, 
sed Autnmno compressis uvis effluere 
consnevit: usqne adeo messe, flori* 
bos, «t vindemia constat, sua singo- 
lis rebus praescripta esse divinitns 
tempora. 

* Signat tempora propriis Aptans of^ 
ficiis D^us] Deos enim est prima can- 
sa non solum rerum ceterarum, sed 
modoram etiam omnium quibna res 
illae recte se habent, adeo ut nihil 
eorum contingat, nisi secundnm leges 
divina voluntate statutas : propterea 
EcclesiastaB iii.^omuia tempus habent, 



138 



BOETHII DB CONSOL; 



Sic qnod pracipiti via ' 
Certum deserit ordinem, 
Laetos non habet exitus. 



20 



ordinem, quem ipae inetituitf turbari, Propterea quicquid inconsideraia ratione 
Unqvit ordinem praaeriptum, id non obtinet Jucundos eventus. 



NOTJE 



et snia spatiis traosennt universa snb 
coelo. Tempns nascendi et tempns 
moriendi. Tempns plantandi et 
tempns evellendi qnod plantatnm 
est/ &c. Hinc ' qnas vices Dens 
coercoit ' sua nimirnm constantiiwima 
volontate, has non patitnr misceri 
sive torbari. Sic Piisedrns 1. 1. Fab. 
2. loqoitnr : ' Attiense com florerent 
sqnis legibuSjProcax libertas civita- 
tem miscuit.' Hinc Pliilosophi eru- 
ere potoeront qnaedam principia qui- 
bos innitantnr demonstrationes quas 
de materia Philosophiae subjecta con- 
fictant. 

^ Sie quod pracipUi viay ^c.] Prae- 
cipitatio alia est corporis ; alia men- 
tis. Praecipitatio corporis, inquit S. 
Thomas 2. 2. q. 53. a S. in hoc versa- 
tnr, qood corpus ' a superiori in ima 
pervenit secnndum impetom quen- 
dam proprii motns, vel alicujns im- 



pellentis non ordinate descendendo 
per gradns.' Prapcipitatio vero men- 
tis est inconsideratom de ignpto jn- 
dicinm : interior quippe veri certi- 
que judicii regula, est evidentia: 
sine qua si sententiam ferat, aut er- 
rabit, aut errandi periculum subibit 
Pbilosophus : adeoqne * praecipiti via 
certum deserens ordinem laetos non 
habebit exitns.' Hic porro agitnr 
non de priori sed posteriori duntaxat 
praecipitatione : quaerit enim Philo- 
sophia remedia, quibus haec mederi 
possit menti Boethii laboranti: la- 
borat autem errore, qui sanari non 
potest, nisi veritate contraria. Com 
igitur primom veritatis inveniendae 
impedimentnm, adeoqne prima erro- 
.ris causa sit praecipitatio, optime 
monet Philosophia non esse praecipi- 
taodum ; sed a levioribus primnm re- 
mediis incipiendnm. 



PROSA VI. 

Primum igitur paterisne me pauculis rogationibus ' ^ 
statum tuse mentis attingere, atque tentare*; ut qui modus 



^ Quibusdam qucEstiunculis, 



NOTiE 



' Rogationibus] i. Philosophia inter- 
rogat Boethinm : qnia homo iuterro- 
gatos (nisi hic fuerit praeceps et 
amentissimns, qnemadmodum loqui- 
tur Cicero) animo attendit ad eam, 



quam habet de materia proposita, no- 
tionem, snamque, cnjns ipse conscius 
est, hac de re sententiam profert : 
onde auditor potest quaedam alia 
confkere. Sic ^ Socrates, qni parens 



PHILOSOPHI^ LIB. I. 



13» 



sit tu8B carationis intelligam ? * Tu vero arbitratu^ inquam^ 
tuo quae voles^ ut responsurum rogato./ Tum illa/ Hunc* 
dne^ inquit^ mundum temerariis "* agi, fortuitisque casibus 
putas ? an ullum credis ei inesse regimen " rationis ? * At- 
qui, inquam^' nuUo existimaverim modo^ ut fortuita teme- 
ritate tam certa moveantur. Verum operi suo condito- 
rem '^ praesidere Deum scio : nec unquam fuerit dies^ qui 
me ab hac sententide veritate depellat. Ita est^ inquit.^. 
Nam id etiam paulo ante cecinisti/ hominesque tantnm di- 
vinae exsortes curae esse'^ deplorasti. Nam de ceteris^ quin 
ratione regerentur, nihil movebare. Papae autem vebe- 
menter admiror^ cur, in tam salubri sententia locatus," ae- 



' Inquit Philosophia, 
Tunc 1 
* Phitosophia» 



Boethius, 
versatus. 



f QwBre quod placuerity inquit Boethius, tibi re- 

kt«i aii. % nfpnltJi raiione mraditCB, ' IpS^ 

*" Sana vpinume 



gpondebo. 8 Tunc Philosophia ait, ' * Mentis ratione praditiB. * Ipae 



' Lib, I, Met, 6. V, 25. 



11 Regimen messe edd. eaedem. — 12 Vict, primus : Creatorem, — 13 * Dele- 

NOTiE 



Philosophiap jure dici potest/ ut lo- 
qnitur Tnllius ii. de Fin. ' percon- 
tando, atque interrogando, elicere 
solebat eorum opiniones, quibuscum 
disserebat, ut ad ea quae ii respondis- 
sent, si quid videretnr, diceret ; qui 
mos cuma posterioribus non esset re- 
tentus, Arcesilas eum revocavit : in- 
stituitque, ut ii qui se audire vellent, 
non de se qusrerent, sed ipsi dicerent 
quid sentirent, quod cum dixissent, 
ille contra.' Hac arte nunc Philoso- 
phia * statum mentis' Boethii ' attin- 
git et tentat,' ipsnm videlicet revo- 
cando ad primas, quas in se experiri 
possit, notiones ; quarum beneficio 
et ab errore veteri Hberari et in no- 
vam veritatem introduci queat : ' qui 
modus est cnrationis :' sed hnic arti 
consentit ipse Boethius : ' arbitratu,' 
inquit, * tuo quae voles, ut responsu- 
rnm rogato.' 

■° Hunccinej inquit^ mmdum temera- 
riis] II. Philosophia cogit Boethium 
fateri, se Deum partim cognoscere, 



viso saltem ordine, qno'hic mundos 
regitur. Scilicet quemadmodum ami- 
ci alias cogniti recordamur, audita 
ejus voce, vel visa ejus scrip^ura : 
non quod vox vel scriptura hujas 
araici notionem inferat ; sed potius 
quod adjuncta haec veterem amici 
ideam veluti sopitam excitando re- 
novent : ita Dei naturali lumine jam 
cogniti reminiscimur viso hoc mundo 
spectatoque ordine, quo universa eti- 
am corpora reguntur: hinc 'nullo 
existimaverim/ inquit Boethius, 'mo- 
do, ut fortuita temeritate tam certa 
moveantur : verum operi suo condi- 
torem praesidere Deum scio:' hinc 
quod evidens ejusmodi notio optima 
sitveritatis sivejudicii veri certfqne 
norma, propterea * nec unquam fue- 
rit dies,' addit Boethius, ' qui me 
ab hac sententiae veritate depellat :' 
hinc paulo ante, Metro scil. v. vs. 25. 
cecinit Boethins : ' Omnia certo fine 
gnbernans Hominum solos respuis 
actus Merito rector cohibere modo.' 



140 



BOBTHII DE CONSOL. 



grotes ! Veram altius perscratemur ; ** nescio quid abesse 
conjecto.'' Sed dic mihi, quoniam a Deo '^*^ mundum regi 
non ambigis, quibus etiam gubemaculis regatur advertis ? 
Vix, inquam^ rogationis tuae sententiam nosco, nedum ad 
inquisita respondere queam.'' Num me, inquit/ fefellit « 
abesse aliquid, per quod, velut hiante valli robore/ in ani- 
mum tuum perturbationum morbus' irrepserit? Sed dic 
mibi, meministine, quis sit rerum finis ? quove totius natu- 

* Penitus inspidamus, <^ Tantum abest ut tu<B quastimi respondere pos- 
stm, ut quastionem vix hUelligam, inquit Boethius. p PMUmphia. « Nimne 
recte judicavi, ' Rimas agente, ' Error, 



atur rh esscy adminiculante Ms. Erfurtensi.* jSi^zm.— 14 Vict, uterque : Deo 

NOT^ 

intelligere declarari horas, arte non 
ca8U : mundnm autem, qui et ha« ipsas 
artes, et earum artifices, et cunctd 
complectatur, consilii et rationis esse 
expertem putare? Quod si in Scy- 
thiam, aut in Britanniam sphaeram ali- 
quis tuierit hanc, quam nuper fami- 
liaris noster effecit Posidonius, cn- 
jus singul» conversiones idem effici" 
unt in Sole et Luna et in quinque 
steliis errantibus, quod efficitur in 
coelo singulis diebus etnoctibus : quis 
inilia barbarie dubitetquin ea sphaera 
sit perfecta ratione ? Hi autem dubi- 
tant de mundo, ex quo oriuntnr et fi- 
nnt omnia, casune ipse sit effectus, 
an nucessitate aliqua, an ratione, an 
niente divina: et Archimedem arbi- 
tramur plns valuisse in imitandis 
sphaerae conversionibus, qnam natn- 
ram in efficiendis, praesertim cum 
multis partibus sint illa perfecta, 
qiiam haec simulata solertius,' &c. 
*■ Quid tam furiosum est,' ait Salvia- 
nus L IV. de . Gubem. Dei,< quam ut 
aliquis, cum Deum creatorem oinni<* 
um non neget, gubematorem neget ? 
et cam factorem esse fateatur, dfcat 
negligere quae fecit?' 

^ Nescio qtiid abesse eof^ecto'] in* 
Philosophia cogit eundem Boethinai 



Hinc Philosophia, prolata hominis 
mirasubito accipientis interjectione, 
vehementer admiratur, cur positis 
ejusmodi principiis Boethins in erro- 
ris tenebras praecipitet, ant instar 
languentis in veram sententiam ire 
dnbitet de Deo rebus, etiam humanis, 
providente : ' Papae,' haec est inter- 
jectio houiinis mira subito accipien* 
tis, ^vehementer admiror, cur, in tam 
salubf i sententia locatus,' de Deo res 
ceteras regente, ' aegrotes,' aut ne- 
gando, aut saltem dubitando circa 
ipsum Deum res humanas snmma sua 
providentia administrantem. Nimi- 
rnm cum duan aut plures sententiae 
arcta quadam necessitudine conjun- 
guntur cuni priori quadam sententia, 
qu» propterea habere possit ratio- 
nem principii, mirum est, hominem 
praestanti ingenio praeditum, cujus- 
modi erat Boethius, concessa priori 
illa sententia, posteriores in dubium 
revQcare. * Qui enim convenit,' in- 
quit Tullius ii. de Nat. D. * signum 
aut tabulam pictam cum aspexeris, 
scire adbibitam esse artem, cumque 
procul cursum navigii videris, non 
dnbitare quin id ratione atqne arte 
moveatur : aut cum solarium vel de- 
scriptum, aut ex aqua contemplere, 



PHILOSOPHfiE LIB. I. 



141 



red tendat intentio ? Audieram, inqaam/ sed memoriam 
moeror hebetavit. At qai* scis^ unde cuncta processe* 
rint?" Novi, inquam,"' Deumque esse respondi. Et qui 
fieri potest, ut principio cognito, qnis sit rcrum finis, igno- 
res? ' Verum hi perturbationum mores sunt, ea yalentia^ 
est,'^ ut movere quidem loco hominem possint; convel- 
lere autem, sibique totum extirpare non possint. Sed hoc 
quoque respondeas velim ; hominemne te esse meministi ? ^ 

' Ego Boethius. * Quomodo. « Jnquii Philoaophia. ^ Ego Boeihius. 
* Inquit PhUosophia. y Virtua. 



sine praep. — 15 *• Verum hi perturbationum moreSy et ea valentia esf] PhcenicU 
Belgii, clarissimi virorum J. Lipsii, amici et cognati nostri scriptns codex, ad 
aliom sensum praeit : Verum his perturbatiomim morbis ea fMlentia est : quid- 
ni recte?' Bemart. Mss. Rittersh. Vict. secnndns edd. Delpb. et Hack. 
nostram lect. exhibenf, qnam etiam optimam censet Vallin. citans utemeii- 

NOT^E 



fateri, se Denm partim ignorare. Ni- 
mirum mens nostra Deum inter et 
corpus nostrum media, et a Deo et a 
corpore nostro quibusdam cogitatio- 
nibns informatnr. A Deo quidem 
accipit primam notionem veritatis, 
primumque felicitatis appetitum, ita 
ut Dens priuius Mt mentis humanae 
magister et nioderator. A corpore 
vero accipit cum sensnm,. tum per- 
turbationes ; quibus mens ipsa ita 
aliquando occaecatur, hsBC nt illis 
in errores et vitia, quae voluntarii 
snnt mentis humanae morbi, dednca- 
tur. Propterea * hi perturbationum,' 
ut nunc dicitnr, ' mores snnt, ea va- 
lentia est, ut movere quidem loco 
hominem possint/ obscurando prae- 
dictas cogitationes, * convellere an- 
tem, sibique totnm' hominem ' extir- 
pare non possint,' extingnendo omni- 
no praedictas cogitationes : qnamdin 
enim mens hnmana a Deo, a qno pri- 
mnm condita informataqne fuit, con- 
servabitur, tamdiu naturali et lumine 
et appetitu afficietur. Hinc Boe- 
thius * a Deo mnndnra regi,' nt etiam 
dicitnr, ' non ambigii ,' vigente adhuc 



illo Inmine ; non ' advertit vero qni- 
bus gubernaculis' mundns ' regatnr,' 
perturl>ationibns tenebras inducen- 
tibus : idem ' scit, nnde cuncta pro- 
cesserint, Deumque esse respondit:* 
affulgente prsedicto natnrali Inmine : 
' non meminit qnis sit remm finis, 
qnove totius natnrae tendat intentio,' 
pertnrbatione, praesertim vero ' moe- 
rore memoriam hebetante.' Prop- 
terea *■ nescio quid abest,' clara sci- 
licet et distincta cognitio Dei, qnate- 
nus Deus ultimus est nt ceterarnm 
sic humanarum rernm finis,cujusqui- 
dem finis maximnm est in mpribns roo- 
mentum : qnod quicqnid est virtntia 
aut vitii innobis, illud abono vel ma- 
lo fine cujus gratia agimus oriatnr: 
atque ' per hoc quod abest, velnti 
hiante valli robore,' nt etiam dicitnr, 
< in animnm' Boethii 'perturbationum 
niorbns irrepsit :* ille enim animi mor- 
bus nihil est alind^ quam error et vi- 
tium, quae ex his tenebris slve igno- 
ratione nascnntnr. De hoc nomine, 
*vaientia,' dictnm est Prosai.Not. «. 
o Hondnemne te esse menUnisti ] iv. 
Philosophia addit Boethium semet- 



142 



BOBTHII DE CONSOL. 



Quidni, inqaam/ meminerim ? Quid igitur bomo sit^ po- 
terisne proferre ? • Hoccine interrogas ? * an esse nesciam 
rationale animal, atque mortale ? Scio, et id me esse con- 
fiteor. Et illa:* Nihilne te aliud esse novisti? Nihil/ 
Jam scio morbi tui, inquit,*'^ aliam vel maximam causam ; 
quid ipse sis, nosse desisti.P Quare plenissime vel aegritu- 



* Ego Baelhius, « InquU Philosophitu ^ Inquam ego Boethius, 
^ Inquam ego Boethius, * Philoaophia, 



Ait. 



^^^<^ ^■^■^^■^■^■^ 



datio pro : Verum hi perturbationibtts morea wnt, ea, — 16 £dd. Delph. Hack. 

NOT^ 



ipsnm partim cognoscere, ipsnmque 
ad hanc sui ipsius memoriam revocat, 
qnod homo in primis de semetipso 
convinci debeat : hinc praeceptnm 
Apollinis, quo monet, * ut se quisque 
noscat.' Verum id ultro prxstat Bo- 
ethiufly non dubitans se ' esse ratio- 
nale animal atqne mortale :' quse 
quidem hominis definitio et veterom 
et recentiorum Philosophorum est: 
nihilominus ut animadverti potest, sic 
anostro Anctore videturrejici. Ani- 
madverti quidem potest illa hominis 
definitio, non solum quod obscurlssi- 
masit, nt attendenti patet : sed etiam 
qnia si bestise cogitare dicantnr, 
qnemadmodum dicuntur ab ipsis hu- 
jos definitionis patronis, qnippe qui 
pntant bestias non Mnadaequate'solum 
sed 'adaequate,' nti loqunntur,sentire 
adeoque cognoscere, ejusmodi defi- 
nitio etiam bestiis conveniet. Canis 
enim v. g.fatentibns istisPhilosophis, 
est ' aoimal mortale :* si vero, nt vo- 
lunt, idem canis sentiendo cognoscat, 
negari non potest, quin rationis sit 
particeps, proindeque vocandus ' ra- 
tioaalis:' siquidem ratiocinari qui- 
dam est cognoscendi modus, et qui- 
dem minus perfectus, qnam clare et 
distincte percipere : propterea enim 
Deas, qni clare et distincte percipit, 
negatar ratiocinari : quamobrem cog- 
nitio canina, atpote qu» divinse si- 



milior erit, hnmana erit perfectior, 
si, propngnandae prsdictae d^finitio- 
nis causa, dicatnr canis cognoscere 
quidem, nec tamen ratiocinari. At 
vero eadem hominis definitio a nostro 
Auctore videtur rejici; aut potios ab 
ipsa Philosophia, quse Boethium nunc 
alloqnitur : postquam enim Philoso- 
phia a Boethio qnaesivisset, ' Nihil- 
ne te aliud esse novisti V et Boethins 
respondisset, ' Nihil : Jam scio,' in- 
qoit, 'morbi tui aliam vel maximam 
causam ; quid ipse sis, nosse desiKti.' 
Igitnr, 

P Quid ipse siSf nosse desisti'] v. Phi- 
losophia cogit Boethium fateri, se se- 
metipsum partim ignorare : nam, ut 
eleganterait Tullius f. Tusc. 'est il- 
ludqnidem vel maximum,animoipso 
animnm videre : et nimirum hanc ha- 
bet vim praeceptnm Apollinis, qao 
monet, nt se quisque noscat: non 
enim credo id preecipit, ut membra 
nostra aut staturam figuramve nos- 
camus : neque nos corpora sumns : 
neque ego tibi dicens hoc, corpori too 
dico. Cum igitur, Nosce te, dicit ; 
hoc dicit, Nosce animum tnum : nam 
corpus quidem quasi vas est, aut ali- 
quod animi receptacnlum : ab animo 
tuo quicquid agitnr, id agitnr a te : 
hunc igitur nosse nisi divinum esset, 
non esset hoc acrioris cnjusdam ani- 
mi praeceptnm, sic, ut tribotam Deo 



PHILOSOPHIiE Llfi. I. 



143 



dinis tudB rationem, vel aditnm reconciliandae sospitatis-^ 
inveni.'! Nam quoniam tui oblivione confunderis/ et ex- 
ulem^ et exspoliatum '7 propriis bonis esse doluisti. Quo- 
niam vero, quis sit rerum fiuis, ignoras,* nequam homines, 
atque nefarios, potentes, felicesque arbitraris. Quoniam 
vero, quibus gubemaculis mundus regatur, oblitus es, has 
fortunarum vices ^ existimas sine rectore fluitare. Magnae 
non ad morbum modo, verum ad interitum quoque causae. 
Sed sospitatis ^ auctori grates,' quod te nondum totum na- 



/ SaluiU. 
sunt. 



f Fortuna prospera et adversa. * SaiuttB, 



Hahenda* 



^^v^^>*>^^<»^^^^ 



SciOf inquitf morbi tui. — 17 Et exulemte, et expoliatum Mss. Rittersh. et edd. 

NOTiE 



sit, hoc esty seipsum posse cognos- 
cere/ AtquiBoethiQS, quod qaibus- 
dam praejudiciis occupatus sese a 
bestiarnm conditione non satis secer- 
nebaty animum sive mentem snam 
non satis yidebatur cognoscere : 
hinc in varios lapsns esterrores,quos 
Philosophia hic suscipit ennmeran- 

d08. 

^ Plenisnme vel agritudinia tua ra- 
tionem, velcuiitum reconcilianda sospita- 
tU inveni"] vi. Philosophia ex eo, 
quod Boethius Deum et semetipsum 
partim cognoverit partimqne ignora- 
verit,colIigit, primum qnidem causas 
aegritudinis Boethii, deinde modnm 
recnperandae sanitatis ejusdem. Cau- 
sae morbi suiit ignoratio ; modus ve- 
ro recuperandae salutis, notio cum 
Dei, tam sui ipsius : sicut jam dicen- 
dum. 

' Quoniam tui oblivione cof{funderis] 
Primnm enim quod Boethius suam 
mentem partim ignorans, hujus suae 
mentis veluti oblitus fuerit, propter- 
ease*et exnlem et exspoliatnm pro- 
priis bonisesse doluit/ Prosa iv. qui 
enim mentem suam optime novit, hic 
et mentis patriam, ^oilum, a quo 
nemo exulat nisi volens, et ejus- 



dem mentis bona, scientiam et vir- 
tutem, hostibus iuaccessa esse cog- 
noscit. 

* Quoniam vero, quis sit rerum fiid»j 
ignoras] Deinde quod idem Boethins 
Deum partim ignorans, Deum noo 
cogitet ultimnm rerum omninm ^' 
nem; idcirco 'nequam homines at- 
qne nefarios, potentes felicesque ar- 
bitratur :' qui enim sni finis memofy 
Deum jnstum cogitat, hic prosperam 
impiorum fortunam miseriae aetemae 
potius, quam ullius felicitatis argn- 
mentum esse non dubitet Ignorato 
autem nltimo rerum omnium fine, 
ignorentur necesse est modi, quibus 
Deus res omnes ad suos fines desti- 
nat : qui vero modos illos ignorat, 
hic perspicua negans qnod obscura 
animo non comprehendat, ipsum 
Mundi rectorem negat: propterea 
nunc additur : ' quoniam vero, qui- 
bus gnbernaculis Mundus regatnr, 
oblitus es, has fortunarum vices ex- 
istimas sine rectore fluitare.' Vemni 
illa cnm mentis humanae, tum eitiam 
Dei ignoratio principium est errori» 
et vitii : non secus ac clara distincta- 
que mentis humanae et Dei cognitio 
principinm veritatis et virtutis: unde 



144 



BOBTHII D£ GONSOL. 



tura * destituit. Habemus maximum tuae fomitem ' salu- 
iis, ^ veram de mundi gubcraatione sententiam^ quod eam 
non casuum temeritati, sed divina; rationi subditam credis. 
Nihil igitur pertimescas. Jam tibi ex hac minima scintil- 
lula vitalis calor" illuxerit.** Sed quoniam firmioribus re- 
mediis nondum tempus est uti, et '^ eam mentium constat 
esse naturam,'' ut quoties abjecerint veras/9 falsis opinio- 

• 

nibus ^° induantur^" * ex quibus orta perturbationum caligo 

* Auctor natura Deu8, ' Rudimentum, "• Exorietur. » Imbumtur. 



Flor. Delph. et Hack.— 18 Nondum tempua est^ et Delph. Hack.— 19 Vict. 
primns : vera» — ^20 ' Manuscripti : Falns optnationibui : belle.' Bemart, — 
1 Qoid si imbuantur^^ qnxrit Sitzm. Vld. inf. . 



NOTiE 



tenebraB illae nnnc dicuntnr ' ma^ap, 
non ad morbum modo,' videlicet er- 
rorem, ' verum ad interitum,' nimi- 
rnm vitium, ' quoqne causap.' 

' Habemus maximum tua fomitem 

MiZtttis] Postremo quod Boethius men- 

tem snam praesertimqne Deum su- 

premum Mnndi moderatorem agnos- 

cat,ideo modum recuperandae salntis 

sive nt minus Latine dicitur, ' sospi- 

tatis' obtinet : qnod optirae explica- 

tnr exemplo fomitis: nam fomes est 

nateria ignescere sic apta, ut una 

ejns parte ignita, ceterae facillime 

ignescant : sicnt expressit Virgil. i. 

^n. V8. 178. *• Ac primum silicis 

scintillam excudit Achates, Snscepit- 

qne ignem foliis, atque arida circnm 

Nntrimenta dedit, rapnitqne in fo- 

mite flamniam.' Com igitnr mens 

hnmana aliqua notione sive Inmine 

affecta, facillime possit pervenire non 

solnm ad perfectiorem scientiam, 

qiiflB nihil esc aliud quam lumen na- 

turale paulo longins diffusnm, verum 

etiam ad veritatem virtutemque ex- 

eolendam, in quo tota ejnsdem men- 

tis hnfflansp salng versatur, idcirco 



* vera de mnndi gubematione sen- 
tentia' naturali Inmine fondata ' max- 
imus estsalntis humanae fomes.' 

" Ex hac minima scintillula vitalia 
calor] ' £x hoc minimo ' mentis tnae 
' lumine ' veritas virtusqne, qnae pri- 
ma sunt acternae vitae semina. 

" Eam mentium constat ease naturam, 
S^cJ] Modns enim sive corporis, sive 
etiam mentis non nisi contrario modo 
fugatus obliteratur : qnamobrem nt 
vera opinio a mente nostra non rece- 
dit, nisi falsa accedente ; sic falsa opi- 
nione recedente, vera mentem snbit. 
Ea autera est inter perturbationes et 
falsas opiniones necessitudo, ut sicnt 
falsae opiniones ex pertnrbationilins, 
ita perturbationes ex falsis opinioni- 
bus oriantur : propterea nunc dici- 
tur ' ea mentinm natura, nt qnoties 
abjecerint veras, falsis opinionibus 
induantnr,' ant, nt alii legnnt, tm6u- 
antur: < ex qnibns orta pertnrbatio- 
num caligo.' Quocumqne autem liio* 
do oriantur pertnrbationes, his mens 
humana offunditnr : ita nt recte nnnc 
dicatur < perturbationnm caligo ve* 
rnm mentia intuitom confundere/ 



PHILOSOPHIiE LIB. I. 



145 



Terum illum confandit intoitam/ banc paulisper lenibus^ 
mediocribusque fomentis^ attenuare tentabo, ut dimotis 
fallacium affectionum tenebris^ splendorem yerse lucis pos- 
sis agnoscere. 



' Mentis. p Remediis. 



NOT^ 



^ Hanc pauligper leTiibus] Evanes- 
cente quidem perturbatioDum cali- 
gine, vera lux menti affulgebit : sed, 
ut in corporibus, sic in mentjbus me- 



diocria primum, deinde firmiora re- 
media adhibenda sunt: sicut jam 
dictnm est. 



METRUM VII. 

NuBiBus atris* 
Condita nuUum 
Fundere possunt 
Sidera lumen, 

Attra invyluta caUgine nigra nequeunt mittere uUam lucem. Si Auster turint- 

» NOT^ 

Mens nostra, veritatem assecutura, suos radios ad terras usque emittant ; 



primum ab aliquo veluti Sole infor- 
metur necesse est, quod ipsa sui lu- 
minis origo esse nequeat : deinde 
hujus informationis eadem sit prox- 
ime conscia, quod auctor hujusinfor- 
mationis non iuformet nisi monendo : 
postremo ipsa informationis evidentia 
convicta, quo anctor hi\|us luminis 
ducity eo proprio nutu feratur con- 
lentiens ; quod in hoc consensu ver- 
letur ipsius veritatis forma. Atqui 
perturbationes hsc omnia impediunt: 
licnt triplici exemplo deinceps de- 
Inonstrabitur : quamobrem recte con- 
cludit Pbilosophia, veritatis assequen- 
dsB cansa, mentem exnendam esse 
ejnsmodi perturbationibus. 

' Nubibua airia] i. Igitur, sicut ' nu- 
bes atrffi ' coelnra inter et terras inter- 
jectae impediunt, qnominus sidera 



qnod niroirum nubes illae corpora sint 
opaca, quorura est lumen remittere ; 
itaperturbationes Deum inter etnieui 
tem hnmanam veluti inteijectas im<- 
pediunt, qnominus Pater ille Inmi- 
num, Deus, suos radios ad mentem 
usque humanam emittat; quod prae- 
dictae perturbationes, ceu opaca qu8e- 
dam corpora, lucem coelestem remit- 
tant. Huc referri potest quod dici- 
tur Sap. IX. * Etsi quis erit consom- 
matus inter filios hominum, si ab iUo 
abfuerit sapientia tua, in nihihim 
computabitur... Mitteillam de coelii 
sanctis tuis et a sede magnitudinis 
tuae, ut mecum sit et mecnm laboret, 
nt sciam quid acceptum sit apud te. 
. . . Quis euim horainum poterit scire 
cousiliom Dei ? aut qnis poterit co- 
gitare qoid velit Dens ? cogitationes 



I>elph.et Vur, CImm. 



BQelh. 



146 



BOBTHII DB CONSOL. 



5 



10 



Si mare volvens ^ 
Turbidus Aaster 
Misceat asstum, 
Vitrea dudum, 
Parque serenis 
Unda diebus^ 
Mox resoluto 
Sordida coeno, 
Visibus obstat. 
Quique vagatur ' 
Montibus altis 
Defluus amnis, 
Ssepe resistit 
Rupe soluti 
Objice saxi. 



lentua, versans mquoraj turhet fluctum^ aqua priua perspicua, et simUis luci clariBy 
statim disperso luto tnipttra, impedit iupeetum, Et quifluvius discurrit e locis sub» 

NOTiE 



15 



enim mortalium timidae, et incertae 
providentiae no»trae : corpiis enjm 
qnod corrumpitur, aggravat animam, 
et terrena inhabitatio deprimit sen- 
snm mnlta cogitantem/ 

y Si mare tjolvens'] ii. Slcnt aqua 
marina, prius instar vitri pellucida, 
coeno postea ventis resolnto Ita sor- 
desctty nt lumini sit impervia, proin- 
deque immtsta corpora occnltet ; non 
aTiter mens hnmana, coelesti prins lu- 
mini penetrabilis, commotis postmo- 
dnm perturbationibas ita obscnrator, 
nt nullo se Inmine videat perfnndi, 
et familiaria proinde ignoret. Neqne 
vero abs re et aqna marina ceteris 
aqnis, et * Auster ' reliqnis ventis, hic 
prsefertnr : nam aqua marina, ntpote 
qiiae salsa rectam himinis trajectio- 
nem niagis quam dulcis aquajnvat, 
ceteris paribus, est quacumque alia 
aqua pellucidior. ' Auster' vero 
ventns a Meridie flans, quod calidior 
•it, aqnam marinaro, commoto ccenoy 



magis videtur pertnrbare. 

' Quique vagatur] iii. Quemadmo- 
dum flnmen e mootibus altis praeci- 
pitans opposita inontis solnti rupe 
sistitnr, ita mens hnmaua, magno 
qnodaiu natnrae impetn ad assensio- 
nem veritatis propensa, opposita pet- 
turbatione retardatnr. Hic antem 
Orammaticis observari possunt bas 
voces, * amnis/ * deflnns/ ' obex,' et 

* saxnm.' 1. enim ' amnis/ teste Var- 
rone iv. de L. L. est flomen, qnod 
circuit aliquid : quasi dicatiir ex 
ikfupl et p4o), vel potius ex < am ' cir- 
cnm et ' no/ hoc est ' nato :' qnam 
forte ob cansam Oceanns, quod or* 
bem ambiat nniversom, Poetis voca- 
tur<amnis.' Sic Tlbnll. 1. iii. El. 4. 
' Jam nox, aetherenm nigris emensa 
qiiadrigis Mttndom, ecernleo laverat 
amne rotas.' 9. ' deflans ' idem qnad 

* labens :' antlquierem tamen aucto- 
rem, qni hac voce, * deflnns/ nsos 
fuerity invenhre jion potui : haiie es- 



147 

20 



PHrLOSOPHiifi Lill. I. 

Tu qaoque si vis • 
Lumine claro 
Cernere veruniy 
Tramite recto 
Carpere callem ; 
Gaudia pelle,** 
Pelle timorem, 
Spemque fugato, 
Nec dolor adsit. 



limiinuJluenSf hic non raro $UHtur sco]^ oppedto numtii frattu SimiHter n te 
cupis inlueri veritatem notione evidenti^ et tenere judioando iter tritum eemii^ 
recta^ remove latitiamf remove metum, expeUe apemy neque tegritudo pertineat ad 

NOT^ 



35 



citare potait Virgil. iii. Georg, vs. 
446. * udisqne aries in giirgite villis 
Mersatnr, missusque secundo defluit 
amni/ 3. 'obex' dicitur ab objicien- 
do,quiaforibus objiciatur : bincapud 
poetas safpins scribitnr * objice/ et, 
mutata etiam hac scriptura, prima 
syllaba producitur, nt apud Virgil. 
IV. Geor. vs. 422. ' Intns se vasti 
Proteus tegit obice saxi.' Et Clau- 
dian. I. i. de Raptu Proserpinae : 
*■ Sive qnod obicibus discurrens ven- 
tos opertis.' 4. < saxum ' hic niontem 
signiticat: ut ^neid. ii-. vs. 307. 
* Accipiens sonitum saxi de vertice 
pastor.' 

* Tu quoque n vis] Cum ergo prae- 
dictue perturbationes tantum sint im- 
pedimentum, nt clarae distincta?que 
cognitionis, sic etiam verae sententiae 
habendae ; si cupias et evidenti cog- 
nitione veritatem percipere, et quo 
evidentia illa recta ducere potest 
jndicando seqni, tu mentem praeju- 
diciis sic exue, ut neqne gaudio, ne- 
qne timore, neqne spe, neqne dolore, 
neque qualibet alia perturbatione 
ductns aententiam feras : ut enim 
his affectionibus, velnti qnibnsdam 
nebulis, mens perceptura obscnratur, 
sic iisdem tanquam fraenis recte ju- 
dicatura colubetur. Propterea Vir- 



gilius, significatnrus ammumhis affecf 
tibns obscuratum suae etiam origiuis 
oblivisci,cauit. ^n. VI. V8.733. 'Hinc 
metunnt, cnpiuntqne, dolent, gan- 
dentque ; nec auras Respiciunt clau- 
sae tenebris et carcere caeco.' 

*> Gaudia pelUi] Pertnrbatio versa- 
tur in quadam commotione mentis a 
corpore orta : quamobrem cum com- 
motio illa iniinitis prope modis fieri 
possit, definitns esse non potest per- 
tnrbationum nnmerns. Hic tamen 
numerantnr qnatnor perturbationum 
genera, qnod novum non est: nam 
Cicero passim docet, perturbationes 
esse quatuor, nempe ' laetitiam,' ' li- 
bidinem,' * metum,' et * aegritudinem :' 
ex qnibus duas priores ait nasci ex 
dnobus opinatis bonis, laetitiam qui- 
dem ex praesentibns, libidinem ex 
fnturis; duas vero posteriores ex 
dnobus malis opinatis, metum qni- 
dem futuris, aegritudinem pra?senti- 
bus. Sic Horatins Epist. 1. i. Ep. 
6. ' Oaudeat, an doleat ; cnpiat, 
metnatve ; quid ad rem V Ejusdem 
numeri meminit S. Augnstinns^ S. 
Hieronymus, pluresqu6 alii post Vir- 
gilinm loco mox citato. £t certe 
quemadmodum quatuor principalibus 
ventis, reliqui ventl, «ic quatuor 
principalibus perturbationibus reli- 



148 



BOETHII DE CONSOL. PHJLOSOPHIJB LIB. I. 



Nubila mens est/ 
Vinctaque frsBnis, 
Hsec ubi regnant. 



80 



tuam mentem : cum enim hm perturhationea dominantur menti, tum eadem mens 
obwuratur, et detinetufy veluti totidem vincuUs. 

NOM 



quae pertnrbationes possnnt signiB- 
cari ; qnod non nemo, testimonio 
Conimbricensiumy sic expressit: 'Spes 
levat arrectos ; metus alto a vertice 
flnctns Dejicit : hinc animnm pulsat 
faribnnda voluptas ; Inde dolor : fluc- 
tns ceu fracti fluctibns altnm Clamo- 
rem ingeminant : piceis abscondita 
nimbis Nec radios fnndit ratio, nec 
Tela gubemat/ 



^ NubHa menaest] Mens enim bu- 
mana, praedictis perturbationibus 
commota, ant veritatem non percipit, 
hut, si illam percipiat, ab assensione 
veritati perceptas danda prohibetur : 
quamobrem, veritatis ejnsdem gratia, 
mens humana ejusmodi perturbatio* 
nibns, ut reliquis prsejndiciis, libere- 
tur necesse est 



ANICII MANLll TORQUATI 

SEVERINI BOETHII 



DE CONSOLATIONE 



^HILOSOPHI^ 



LIBER II. 



PROSA I. 

PoSTH^G paulisper obticuit:' atque ubi atteDtionem 
meam modesta taciturnitate collegit^* sic exorsa est. Si 
penitus segritudinis tuse causas habitumque ^ ^ cognoyi, 
fortunae prioris affectu desiderioque tabescis ; ^ ea ^ tantum 



PhUosophia, 



^ FoHttJia. 



NOTiE 



*■ Attentwnem meam^xoUegifi Qui- 
cnmque enim voluerit mentem non 
soluni praejudiciis exuere, sed etlam 
veris informare disciplinis, is animo 
attendat necesse est: primum qui- 
dera ad cansas praejndiciorum : de- 
inde ad viam veritatis inveniend» : 
bac enim attentione, veluti prece 
qnadam, Auctorem luminis veritatis- 
que Deum rogamus, ut mentem nos* 
tram, qua in nos propendet, benevo- 
lentia instruat. Haec autem mentis 
attentio non auditoris solum, sed ip- 
sius etiam loqnentis tilentio excitari 
solet: ' modesta/ nt nunc dicitnr, 



* taciturnitate.' 

^ JEgritudima tua cautae habitumque'] 
Hoc est, id a quo sit, idque in quo 
versetur illa aegritudo, qna meni 
Boethii afflicta jacet. 

c FortuiuB prioris affectu deaderio' 
que tabeeeiB] Cum jam constet ez 
praedictis causam hujus aegritudinii 
esse perturbationem, superest dun- 
taxat dicendum, quaenam sit illa per- 
turbatio. Optime autem profertar 
fortunsB prioris affectus et deside- 
rium. Boetbhis enim videtur, bacte- 
nus fortunam prosperam expertat, 
banc temere credidisse immutabilem: 



150 BOBTHII DB CONSOL. 

animi tni statum^ sicuti tu ' tibi fingis, mutata pervertit. 
Intelligo multiformes illius prodigii fucos ;*'^ et eo usqiie ^ 
cum iis quos eludere nititur blandissimam familiaritatem 
exercere/ dum * intolerabili dolore confundat quos inspe- 
rata' reliquerit: cujus si naturam, mores, ac meritum^ 
reminiscare, nec habuisse te in ea pulchrum-^ aliquid, nec 
amisisse cognosces. Sed^ ut arbitror^ haud multum tibi 
hsec in memoriam revocare laboraverim. Solebas enim 

' Varias hujua mofutri preBstigiaa. * Novi fortumm eo usque blandiri 

famiHariter, ^ Ex tMopinato, f Grande. 



f^^^^^^ 



l Ed. Norimb. non habet particulani tu* — 2 ' NititWf et hlandissimam fa- 
miliaritatem exercet] Bene Ms. et Edd. Norimb. et Flor. omittnnt conjnnc- 
tionem et.* Sitzm. Cod. Reg. fiimiUariiatem exercet, dtm, Edd. Delph. et 

NOTiE 

nnde tanto nnnc illins desiderio tene- hominis fariendi cansa, instar Protei 

tnr, nt dissipatis solidioris ejns cor- formas se vertit in omnes : qnocirca 

poris partibus, ut metallum igne so- Philosopbia dicere merito potesthic 

let, liquefieri et solvi videatur, quod ' multiformes fortnnae fiicos.' 

tabeacere est. ^ Et eo usquCf ^c.] Locus hic non- 

' /Vof^ti /«co«] Prodigium, si cre- nnllis ita videtur obscurus, nt gratia 

damus Ciceroni, id vocatur quod hujus inteltigendi pntaverint adden- 

pnedieit futnrum : * prsedictiones ' dum esse, exercet, ant saltem exer- 

eniniy inqnit ii. de Nat. D. * et pr«* cere. Sed nihil addendnm putamus : 

8entionesrerumfuturamm,quidaIiud sic enim reddi potest : Intelligo for- 

declarant nisi hominibus ea quae sint tnnse fucos, et familiaritatem cum 

ostendi, monstrari, portendi, praedi- iis quos eludere nititnr, eo nsqne 

ci? ex quo illa ostenta, monstra, por. blandissimam, dum, &c. Blandns 

tenta, prpdigia dicuntur.' Cnm igi- autem ille dicitur, qui snavibus sed 

tur fortnna ita sit inconstans ut pros- fallacibns utitur verbia : qno oomhie 

pera «dversam, adversa prosperam iraUnm aptins imponi potuit fortnnap, 

▼elttti prflBdicere videatury idcirco qnippe qnae si non verbi», saltem 

fortuDE potuit hic vocari ' prodiginm.' factis non minus fallacibus quam sna- 

Fucus vero herb» marinae genus, vibus nti consuevit: nt ' int^lerabili 

quo vestes tingnntnr : unde Horatins dolore confuadat qnos insperata re- 

Carm. 1. m. Od. 5. « Neque amissos Kqnerit.' 

colores Lana refert medicata fnco.' ^ Natwram,more9,acmeritmn^ Phi- 

Ouod autem mulieres prapsertim illins losophia adhuc loqnitur de fortnna, 

herbae colore uti soleant ad mentien* Ethnicomm more, velnti de qnodam 

dim oris colorem, inde fieri potnit, Nnmine : nnde, qaemadmodnm de 

ttt quodcnmqne mendacinm vocare- qnadam mente dioeret, sic de for- 

tor * fucus :' licnt simnlata apis tona nnnc dicit * natoram, mores, et 

^fnciit' appellatur. Varia antem meritHm.' < Natnra ' huju» faki Nn- 

IM maBdacia fertiiiMe) quippa qnae, minis essei res cogitatioiiis parti* 



PHILOSOPHIiB LIB. II. 



151 



prseseotem qnoque blandientemque virilibus^ incesseie^ 
verbis ; eamque de nostro ady to prolatis ' < insectabare 
sententiis. Verum omnis subita mutatio ^ rerum non sine 
quodam quasi fluctu contingit' animorum. Sic factum 
est, ut tu quoque paulisper a tua tranquillitate discesser». 
Sed tempus est,^ haurire te ^ aliquid ac degustare moUe 
atque jucundum^ quod ad interiora ' transmissum validio- 

' GefieroAu. * Reprehendere» * Philosophicie. * Animo, < Meniii. 

^^■^^■^^^^^^■^^ 
Hack. /amUiariUaem, dmn, Vid. inf.— 3 Reg. eo^HgH.—A Qua tnm tvHiMM 

NOTiE 



Qfip^; ' Mores' ejasdero, modns co- 
gitandi ; * MeritHm ' deniqne, bonnm 
yel malum, qnod ab boc nnmine sit: 
qnera enim fortima erigit prospera, 
eundem adversa deprimit. 

f De niatro adyto prolalis] Id est, 
pbilosophicis. Adytnm enim est sa- 
cer locns, qno nnlli, prseterqnam Sa- 
cerdotl, adire fas est : adytnn qnip- 
pe nomen OrsRcnm ab a, qnod vocant 
privativumyetS^y qnod est ingredior, 
ortnni : quamobrem Ethnicl locum, 
ex quo oracnla reddebantnr, voca- 
bant ttvrov: ]Eja. ii. vs. 114. ' Sns- 
pensi Eurypylnm scltatnm oracuia 
Phcebi Mittimns: isqne adytin haec 
tristia dicta reportat.' Cnm igitnr 
snnm dicatur esse Philosophise tem- 
plnm, sna oracula ; sunm etiam erit 
Philosophie *• adytum/ ex qno snas 
sententian proferat: quibns senten- 
tiis Boethius, dum prosperltatem lia- 
beret, ceteromm oratonim more, uti 
' solebat ad incessendam prssentem 
blandientemqne fortnnam.* 

^ Omnie subUa mnUatioy ^c.] Mens 
hnmana tanta necessitndlne conjiincta 
cst, priminn qnidem com hninano cor- 
pore, deinde cnm rebus extemis, his 
nt mntatis illa mutetnr cogitando: 
sic corpore male affecto meiis dolet : 
sic non aine quadam animi aexritndine 
avellinmr a patria, ab amicis, ab 
opibus: atque hcc mntatio tanto 



magis sentitnr, qnanto magis s«bita: 
nam, nt ait S. Oregor. Homil. 15, 
' minns jacnla feriunt qns prsevideB- 
tur:' gravius nocet qnodcnmqne in- 
expertum arcidit. 

< TempuM esf] Continuata ea, qnam 
Philosophia snpra adbiboit, conpara* 
tione, a corporibns notia ad mentet 
cognosoendas eadem Pbilosophia nmie 
progreditiir. Scilicet qaemadmodnm 
gnstus organa, haustis prininm te- 
nnioribns moUioribnaqne cibts, ipio 
nsu ita disponumnry nt graviorlbns 
postea snstinendis fiant apta, jnxta 
illud Martialis, Epigram. I. v. Bpig* 
77. ' Profecit poto Mitbridates s»pe 
veneno, Toxii-a ne possent saeva 
nocere sibi. Tn qooque cavisti o«e* 
nando tam male semper, Ne poises 
unquam, Cinna, perlre fame ;* sic 
mens humana, auditis prlmnm le- 
vioribus argnmentis, aptior reddi- 
tnr ad percipienda graviora argn- 
roenta, quik>us ab erroribus snis 
possit liberarl. Propterea Philoto- 
phia, firmiora deinceps argamcnta 
propositura, nnnc incipit a levioribns, 
quae solnta partim, partimque stricta 
oratione exponit. Levlora autem 
hiec argnmenta dicit ense et * sna- 
delse' et ' rhetoric»- dulcedinis:' 
< snadele' quidem ; 'suadela' enim, 
sive * suada,' est virtns persuasionis, 
qnae antiquis dicebatnr Dea : bkic 



152 



ROBTHII DB GONSOL. 



ribus haustibus "* viam fecerit. Adsit igitur rhetoricae sua- 
ddla dulcedinis^ quae tunc tantum ^ recto calle procedit/ 
ciim nostra instituta'' non deserit; cumque haC musica/ 
laris nostri vemula/ ^ nunc leviores, nunc graviores modos 
saccinat/ Quid est igitur, o homo^'' quod te in moestitiam 
loctumque dejecit? novumcredo'^ aliquid inusitatumque 
vidisti. Tu^ si fortunam putas erga te esse mutatam, erras.^ 
Hi semper ejus mores ; hsec natura estJ Servavit circa te 



"* Rmediis, * Reete disaerit, ' PhUoaophica, p Rhetorica» ? Ars 
eomponendi canendique carminia, ** Mancipium PkHoiophia, ' Carmina 
cantet, * Forte, 



Delpb. Hack. — 6 Mss. et ed. Flor. vernacula, — 6 ' Non male : tamen in scrip. 
tis 800 et probo item sensn : Tu fortunam putae erga te mutatam 7 erran* Ber- 
nart. Sic etiam longe melius esse censet Sitzm. et exbibent edd. Delpb. ct 
Hack. Nostra est lect. ed. Florentine.— 7 Mss. edd. Delph. Uack. mores^Kn^, 

NOT^ 



Graecis vocatur ic^iBi», id est, persua- 
•io : ' rhetoricffi ' vero * dnlcedinis/ 
quia rbetores, utpote qui latius 1o- 
quuntar, ad discrimen dialecticornm, 
qni compressius, praesertim placere 
student: nec persuadent, nisi clara 
distinctaqne notione, qnam pbiloso- 
phicis pneceptis acceptam referimns, 
utantur : hinc Tullius ait ' sine Phi- 
losopbia non posse fieri eum, quem 
qasBrimus, eloquentem:' hinc ipsa 
PhiloBophia nnnc asserit, suadelam 
' tam tantum recto calle procedere, 
cum' pbilosopbica ' inslituta non 
deserit.' Denique qnod Philosophia 
rbetorica b»c argumenta proposi- 
tnra sit itricta oratione, idcirco 
' Mnsica Laris' Philosopbici ' ver- 
nula modos succinat, necesse est.' 
Musica enim est ars non solom ca- 
nendi, sed etiam componendi car- 
minit : 'musica' qoippe non secus 
ac * mnseum' dicitnr a musisi at 
mutica est Laris Philosophici * ver- 
nuia:' quoniam ' vemula' sive ' ver- 
na' est mancipium ex mancipio na- 
tum : io quo differt a servo, qui non 
Dascitur, ted fit alterius juris : musica 



antem dici potest mancipium ex mail* 
cipio Philosopbiae natnro : si qnidem 
musica orta est a Musis, que Philo- 
sophiae, veluti ancillae qnfedam, famu- 
lantur. De Laribus vide 1. 1.. Pros» 
3. Not. «. 

i' O homol Modns iste loquendi est 
snperioris, aut ejus saltem qui signifi- 
cat, se nullam cum eo, quem alloqui- 
tur, familiaritatem habere. Sic Te- 
rentius, ' pro Jnppiter,' inquit, ' tu 
homo adigis me ad insaniam.' S^c 
Petrus LucfB 22. ' o homo, non 
sum :' mMi amx^je n*en euispcint, Hinc 
autem Philosophia incipit snas ratiun* 
cnlas rhetorice proponere, qnas si ad 
dialecticam formam revocare cona- 
tus (ueris, nonnnllas animadvertere 
poteris repetitiones : nec mirom : no- 
tnm quippe, quod Zeno dixit, Rbe- 
toricam palmae, Dialecticam pngoo 
similem esse, quod latius loqnerentnr 
Rbetores, Dialectici antem comprea- 
sios : sic loquitur Seneca. Qnicqnid 
sit, dnas prassertim bic advertiraui 
ejusmodi ratiuncnlas. 

1 Novim cred4i] Prima rhetorics ra- 
tioDcnia, qo«B aic videtur posse coo- 



PHILOSOPHIifi LIB. 11. 



153 



propriam potias in ipsa sui matabilitate constantiaim 
Talis erat cum blandiebatur/ cum tibi falsse illecebris 
felicitatis alluderet. Deprehendisti caeci numinis ambiguos 
vultus." Quse sese adhuc velat aliis,^ tota tibi prorsns 
innotuit. Si probas/ utere moribus/ ne queraris. Si 
perfidiam perhorrescis/^ speme^ atque abjice pemiciose 
alludentem." Nam quae nunc moeroris tibi causa tanti 
est/^ haec eadem tranquillitatis esse debuisset. Reliquit 
enim te, quam non relicturam nemo unquam poterit esse 
securus. An vero tu pretiosam aestimas abituram felici- 
tatem ? et cara tibi est fortuna prsesens^ nec manendi fida» 
et cum discesserit allatura '' moerorem? Quod si nec ar- 
bitrio '^ retineri potest^ et calamitosos fugiens facit ; quid 



* Foriunw varias /ormaa. ^ Foriunam» «* EJuadmfortuna, 



^#^^^^^^#^^^ 



isla natura, — 8 Mss. Rittersh. <rwU(rfjujf anctior : TaUa etnm eraty eum bkmd, — 
9 AUU velat Delpb. Hack. — 10 Ms. Erfnrt. edd. Delph. et Hack. n perfidam 
perhorreaeia: non male, censenteSitzmanno. P«r/!diam legnnt Codd. Vict. se- 
cnndu8,Thnan. primns, Reg. et Flor. — 11 Mss. Rittersh. et edd.Florent. Delpb. 
et Hack. abjieepermciMaUi&Uem, M s. Erfnrt. pemiciose ludentem. — 12 Mss. edd. 
Delph. Hack. ita transposita habent haBC yerba : Nam qua nunc Obi ett tanii 
eauM mivrorM.-— 13 Ms. Rittersh. tiiotera.— 14 Idem cod. et edd. Florent. Delph» 

NOTiE 



trahi. Cnm mens hnmana, quemad- 
modnm et corpus, veteribus nsitatis- 
qne non commoveatnr ; tua mens, o 
Boethi, non debuit fortunae eventu 
commoveri, nisi hic novus fuerit et 
innsitatns. Atqui nihil hic novi, nihil 
inusitati : cum semper et nbiqne for- 
tuna fuerit in sna mutabilitate con- 
stans, nt nunc experiris. Quare tan- 
tum abest, nt fortuna hasc debnerit 
tibi esse tanti cansa mceroris, nt po- 
tius eadem tranquillitatis cansa esse 
debuisset : ' reliqnit enim te, qnam 
non relictnram nemo nnqnam poterit 
esse securns:' immo qnam esseabitn- 
ram certus etse debet pmdens, qnip- 
pe qni etiam futura prospicit. Hic 
porro addendnm duntaxat, cur Phi- 
losophia nunc dicat * caeci Numinis 
ambignos vnltusr Fortuna nimimm 



Antiqnis eratl. qnidem Nnmen,qiiod, 
ignoratis plnrinm effectornm cansis, 
haec non nisi a fortuna, qnam prop- 
terea Nnmen vocabant, oriri potse 
arbitrabantnr. 2. Numen cscnm> 
sive quod teraere nunc probos malts, 
nunc improbos bonis afficeret ; sive 
etiam quod eos pleramque efficeret 
cscos qnos complecteretnr. 3. No« 
men gerens ambiguos vultus, quod 
saxi instar globosi, cui idcircoiniM* 
tere iingebatnry volobilis, quos pmnlo 
ante benigno vnltu erexerat ad glo- 
riam, eosdem severo ad infemiam tra- 
duceret Sic Horat. de Oyge ceciiiit 
Carm. 1. ii. Od. 5. ' Quem si pneUe- 
rnm insereres choro, Mire sagaces faU 
leret hospites Discrimen obscurumy 
solutis Crinibus, ambiguoque vultm' 



154 



BOBTfill DE CONSOL. 



est alind fagax^ qnam futurae quoddam calamitatis indi- 
cutm ? Neque enim quod anie oculos situm est, suffecerit 
intueri. Rerum exitus prudentia metitur ; eademque in alter- 
utro mutabilitas^ nec formidandas fortunse minas^ nec exop- 
tandas facit esse blanditias. Postremo aequo animo ™ toleres 
oportet/^ quicquid intra fortunse aream' geritur^ cum semel 
jugo ejus colla summiseris. Quod si manendi, abeundique 
scribere legem velis ei quam tu dominam sponte elegisti/^ 
nonne injurius^ fueris, et impatientia tua sortem exacer- 
babis quam permutare non possis? Si ventis vela commit- 
teres/ non quo voluntas peteret^ sed quo flatus impelleret^'7 
promovereris.'^ Si arvis semina crederes^ feraces inter 
se'9 annos^ sterilesque pensares. Fortun» te regendum 

' Regnum, v Ittfurioiui, ' Nuvigares. 



Hack* Quod si ex arbitrio, — 16 Idem cod. tolerare oportet, — 16 Ms. Rittersh. 
gtMtm tu tamen Dom. 8. e. Ms. Erfurt. et ed. Norimb. quam tu tibi Dom, 8, e, 
^ Quam tu dominam sponte delegiiti, ,,, et impatientia aortem tutm exacerbabU, 
Numquid pnrins in manuss. tu n dominam sponte legi8ti.* Bernart. Impatientia 
fiM Bortem exacerbea] Mss. Ritterfth. et edd. Florent. [Delph. et HaclL.] non 
recipiunt rb tua, Thnan. primus, et Reg. exaeerbabi8. — 17 Ms. Rittersh. in^ 
peUerent: sic etiam edd. Delph. et Hack. — 18 Thuan. primus, et Vict. primus : 
nromovere8, — 19 ^Ed. Norimb. «i arvia 8emina tradere8, fertile8 inter ee : quae 
lectio non omnino fastidienda : nescio tamen, quoniodo magis recepta pla- 
cet.' Sitzm, 

NOT^ 



» Postremo eequo animo, dfe,"] Altera 
rhetoricae ratiuncnla, qu» sic videtur 
posse exprimi. Qnicumque sese al- 
terins ' jngo sponte summisit/ is mo- 
res ejns patienter ferat, necesse est : 
'hijurius' alioqui 'fnerit' cnm sibi, 
tnm suo principi : principi qnidem, 
si * eidem manendi abenndiqne legera 
▼elit scribere :' sibi vero, si * impa- 
tieotia sortem exacerbat, quam per- 
mntare non possit.' Sic navigantes 
et seminatores, quod se snaqne ele- 
die&tis commiserint, ad nntum non 
appellunt, metuntqne. Cnm igitur, 
o Boefhi, ' te fortunae jugo sponte 
•ummiseris; cum tu fortnnam domi- 
nam sponte elegeris; cum fortun» 



te regendum dederis, squo animo to- 
leres oportet, qnicqnid intra fortnnae 
areani geritur ; domin» moribns opor- 
tet obtemperes.' Area antem dicitnr 
locns vacnns : qnasi exaruerit nee 
possit quicquam gbuerare. Sic vici* 
nitas apdium aedibns vacans didtnr 
' area.' Sic etiam locus frumentis 
terendis destinatns vocatnr 'area.' 
Potuit autem Philosophia propter 
hujus ultiroi loci similitudinem, mnn- 
dnm hunc appellare fortunae * aream ' 
qnod sicnt in area frnnientum a 
tritore, sic in mnndo honiines a for- 
tuna nnnchuc nuncilluc, prosperitate 
vel adversitate, versentur. 



PHlLOSOPHliE Llll* II. 



1S5 



dedisti^ dominas moribus op<Hrtet obtemperes. To vero 
Yolventis rotsB ° impetiun retinere conaris ? At, omnium 
mortaiium stolidissime, si manere incipit, fors ' esse de- 
sistit. 



Fortuna, 



NOTiE 



■ Vchnntis rotofl Fortunae : Vetc- 
res quippe fortunam, nou modo cae- 
cam et furenti similem, venim etiam 
volubili saxo pendentem effinxere ; 
quod fortuna iisdem videretur omnia 
non solnm temere et caeco impetn ad- 
ministrare bonis adversa, malis ho- 



minibns prospera, sed instar globi 
vaga, necessitate quadam natur» 
volvi : adeo ut non minoris esset stul- 
titis, fortnnsy quam siderum reluc- 
tari conversionibus. Propterea Bap- 
tista Mantuan. ' Fidite virtnti^ fortuoa 
fogacior nndis Non manet.' 



METRUM I. 

Hmc cum superba verterit vices ° dextra^ 
£t cestuantis ^'' more fertur Euripi^t' 

Ubi haeftrtuna QUermasferit viee$ numu imperioaa, eadem reipilur instar Euripi 



^■^»i»<^i»^^s»<#»»«»v» 



20 ' Ms. Erfhrt. et ed. Basiliens. [Delph. Hack.J ExieetuaniiSf quce vox 
reddenda Boethio.' Sitz, Vict. uterqne, Reg. et Fior. Et astuantii, — 1 Ms». 



NOT^ 



* Verterit vieee] Quae alternis fieri 
solent, haec appellanins ' vices :' hinc 
vicissim idem qnod alternis. Fortuna 
autem propter nativam snani incon- 
stamiam omnia aiternis mntat, roodo 
plnribns, modo nni prospera et ad- 
versa : qnod ita freqnens et notum, 
nt Latini *fortunam' appellent ' vi- 
cem:' ita Cicero passim, ' mihi/ in- 
qnity ^ necesse est et meam et aliorum 
vicem pertimescere : valde et meam 
et vestram vicem doleo.' 

Superba dextra] Pars pro toto: 
fortnna antem Horatio et aliis dicitur 
snperba ; qnod hominibns altior, hos 
ad nutum videatnr regere. Sic Se- 
neca in Med. vs. 205. * Sceptris su- 
perbas quisqnis admovit manns.' 



P EtastuantiilExastuantis} Euripi} 
Euripns vox Gnecasignificansfretvoi. 
Duplicis est generis : alins arte ; a- 
lius natnra factus. 1. Euripns artifi- 
ciosns, alvens est magnifico opere 
aquas in morem fluvii dedncens, qni 
in hoc differt a Nilo pariter artificio- 
so, quod Nilus hic sit major, Enripm 
vero minor: de utroqne loqnitnrTnl- 
lius II. de Leg. * ductus/ inqnit, *a- 
qnarum, quos isti Nilos et Enripot 
vocant, qnis non, cttm hsBC videat, 
irriserit?* 2. Enripns natnralis est pars 
maris inter Aulidem BoBOtise portum, 
et Euboeam insnlam, cnjns meniinit 
Strabo I. iz. et Plin. 1. ii. Hoc mare 
non instar Oceani 8Bstuat,scd septie» 
sflepiusqney nnius diei et noctis spatio. 



156 



BOETHII DB CONSOL. 



Dadum tremendos sseva proterit Reges^*' 

Humilemque victi sublevat fallax vultum ; ' 

Non illa miseros audit : " haud curat ' fletus ; 5 

Ultroque gemitus dura quos fecit, ridet.' 

Sic illa ludit," sic suas probat vires ; "" 

exundtmtU ; fortuna crudelU concukat subito principes metuendoSf et atatim meu' 
tlax erigit caput abjectum hominis aubacti. Heec non audit affiictoa : non flectitur 
kuryimiSf et ridet sponte queatus, quorum tpsa crud^lis est cama, Sic fortuna ludit, 

NOTJE 



tanto impetu recurrit, ut ventos etiam 
ac plenis velis navigia frustretnr: 
qnod nimirum aquae huc prascipites 
objicibns insnlisundique remittantur: 
propterea nnnc dicitur ' exsstnans.' 
Atque inde factum est, nt fortuna, co- 
gitatio humana, aut quap.Iibet alia res 
mutationi valde obnoxia, diceretnr 
instar Euripi inconstans. Philosophia 
demnm eam, quam soluta oratione 
inceperat, fortunae inconstantis pro- 
bntionem versibus continnans, ejus- 
dem inconstantiam osteudit etiam in 
Regibus. 

4 Proterit Regea] Fortnna aliquando 
tpsos etiam Reges et imperatores im- 
perio et potestate exuit. Sic ' Lace- 
daemonii,' ut ait ^lianus, < cnm The- 
banornm domini essent, adeo rursus 
ab iiiis fnernnt subacti, ut Thebani 
non solum Peloponnesnm perveni- 
rent, verom etiam Enrotam transi- 
rent, et Lacedaemoniorum terram de- 
vastarent.' Sic, referente Ammiano 
Marcellino, Dionysius gentium quon- 
dam terror Corinthi literario ludo 
praefectus fuit. 

' Victi auhlevat faUax vuUum'] £a- 
dem fortuna victos nonnunquam eri- 
git. Sic ' Amyntas Macedo' ex prae- 
dicto iEliano, ' cum ab accolis iiniti- 
misqne Barbaris victus regnum per- 
didissetyStatnebatapnd animum sunm 
regionem etiam in universum relin- 
quere, tantum nt vitam salvam et in- 
colnmem servare posset. Dum in his 
anxius ageret, qnidam ad euro dictum 



Hellopidae protnlit. Itaque occupato 
illo loco collectisque militibns, recu- 
peravit imperium.' Sic ex eodem 
auctore, ' Dion Hipparini filius in ex- 
ilium missus a Dionysio cnm bis mille 
militibus eum rursus expngnavit. Ita 
effecit, ut in qno statu ipse fuisset an- 
tea, in eum jam suae calamitatis auc- 
torem detruderet.' Atque haec for- 
tnnae vicissitudo tantum malum vide- 
tur, hanc ut inter ceteras calamitates 
imprecetur Mega^ra apnd Senecam 
in Thyeste vs. 33. ' Dubia violent» 
domus Fortuna reges inter incertoa 
labet. Miser ex potente fiat, ex mi- 
sero potens, Fluctuque regnum casui 
assidno ferat' 

*i Non Ula miaeroa audW] Fortunam 
quippe insanam esse et caecam et bni- 
tam perhibent Philosophi, ex Cice- 
rone. 

' UUroque gemitua dura quoB feeit^ 
ridet] Dnrnm est te ridere enm prae- 
sertim qni ex beato factns estmiser; 
tuam enim misericordiam potius quam 
risum ille deberet provocare : dnrins 
eum, cujus miseriae injustus anctor 
fueris ; tanti enim criminis te potina 
oporteret pcenitere : sed dnrissimnm 
id sponte exequi ; necessitas enim 
qua aliquando etiam inviti ridemns, 
posset ejusmodi risns atrocitatem mi« 
nuere : cnm igitnr fortona ultro ri- 
deat miseros, quos ipsa fecit inique, 
merito nnnc vocatnr ' dura.' 

B Sic iUa htdit'] Ludere iile dicitnr, 
qui temere huc iliucque discurrit; 



PHlLOSOPHIiE LlBs II. 



157 



Suique magnnm ^ monstrat ostentum^^ si qtiis 
Visator una stratus ac felix hora/ 

tic probat vireasuas; et ostentat ingetu miracidum iua virtutis, quando, hac agentef 
idem homo videtur miser et beatus eadem kora. 



*<»^>^»»»»>»>^^»<»»^ 



aut eurat, — 2 Sic, inquit VaUinas, ex conjectnra repoMiimns : cum id ratio 
Scazonis necessario postularet : nec mihi dubium, quin sic 8cripserit Boe- 
thius. 

NOT^ 



▼erbnm enim a Lydis, qni ex Asia, 
Tyrrheno dnce, in Hetniriam conces- 
sere, ibiqne extra5rdinario8 illos mo- 
tus, quos postea ludos sive Circenses, 
sive Theatrales vocaverunt, invexere. 
Hinc Lndiones sive Lndii» nimirnm 
pueri puberes, elegantibus tunicis in- 
duti, galea insnper, ense, et parma 
armati, qui Circensibus et Theatrali- 
bus pompis ordine incedere solebant, 
veluti pompaB duces, Saliis similes : 
quorum meminit Ovid. i. de Art. 
* Dumque rudem prsBbente modnm 
tibicine Thusco Lndius aeqnatam ter 
pede pulsat hnmum/ Propterea Ho- 
ratios bellum vocat Indum Martis L 
I. Carm. Od. 2. * Hen nimis longo sa- 
tiate ludoy Quem juvat clamor, gale- 
aeqne laBves, Acer et Mauri peditis 
pruentum Vultus in hostem.' Qnam- 
obrem cum fortuna non solnm rideat, 
ut jam dictnm est, sed etiam temere 
nnnc huc, nunc illuc discnrrat, in» 
star Martis, prospera modo, modo 



adversa, optime perhibetnr Indere. 
Sic fortunn accessnm recessnmqne 
idem Horatins vocavit Indnro Carm. 
1. II. Od. I. * Motnm ex Metello con- 
snle civicnm Bellique cansas, et vitia^ 
et modos Lndumque fortunae graves- 
que Principum amicitias et arma.' 
Sicnt Virgil. JEn, xi. vs. 426. cecinit : 
' Mnltos alterna revisens Lnsit, et tn 
soHdo mrsns fbrtana locavit.' 

^ Sicguasprobatvirea] ContiDiuitar 
praedicta similitndo : qui enim In- 
dnnt, hi snas certando experinntnr 
vires. 

^ Ostentuml Opns tantnm ut dig- 
nnm videatnr, qnod veluti admirabHe 
digito ostendatur. 

' Una stratus ae feiiac Aora] Maxi- 
mum sane levis inconstantisqne for- 
tunae argumentum. Putant nonnnlli 
' horam' hic significare ' diem :' sed 
qno brevius temporis spatium ' hora* 
notabit, eo magis mentem loqnentis 
Philosophiae raanifestabit. 



PROSA II. 

Vbllbm autem pauca tecum fortunse ipsius verbis^ 



NOT^ 



T ForlMfup vpma verbi»\ i. Philosophia 
loquentem fortunam introducit : nam 
' in omnibuft rebus/ inquit Cicero i. 
de Inv. * similitudo est satietatis ma- 



ter :' qnare Philosophia varietate 
occurrens satietati, deinceps utitnr 
illo loqnendi modo, qnem Rbetoret 
rocant ' Conformationem/ quae tune 



158 



BOBTHll DE CONSOL. 



agitare. Tu igitinr an jus postnlet/ animadverte.' Quid 
tu, ohomo/" ream me quotidianis'*'* agis querelis t Quam 
tibifecimus injuriam? Quae tua tibi detraximus bona? 
Quovis judice^ de opum dignitatumque mecum ppsses- 
sione ^ contende. Et, si cujusquam mortalium ^ proprium 
quid horam esse monstraveris^ ego jam tua ^ fuisse quae 



^ JEquum sit. 



Dieet fortum» 



% *Tu igitur an jum postukt unimadvertere] It« iti Ed. Pttltnauai, e\ 
tift». Fr. Raphelengii legitur. M ss. item Norimb. et Basil. EditioD. reciius 
ammadverte.* Sitzm. * Hano lectionem, ut liqiiido veram, in contextum rece- 
pi : vulgati inepte animadvertere,' Bernart. — 4 Edd. Delpli. et Hack. cotidi-. 



et recen- 
rectius 



NOT/E 



est, eum aliqua, qo» non adest per- 
ftena,confingitar qnasi adsit. £t certe 
cnm injnstom videatnr, qoempiam 
danuiari inanditom, non immerito 
fortuBa nunc introdocitor, snam in 
Boediiuni de ipsa fortnna graviier 
conquestora caosam defensura : at 
PJdlotopliia vulty M prsside, verba 
lortiiiiaB a Boethio attentius consi- 
derari, ne bic ant prsecipitattotte ant 
lifrsejudtcio actus sententiam iniqnam 
de ipsa fortuna ferat. Potest autem 
hicfortnnfB sermo sic contrahi. Si 
tniquum est^inqnit, tede eo conqueri 
Nnmine, a qno non niodo nnllam i«- 
jiiriam,8ed quodcnmqoe habueris bo« 
nnm, accepisti, injustaB sunt prorsns 
et iniquaB illsB, qnibus me quotidie 
afficisy querelaB ; siqnidem non modo 
nuUam tibi intoli injnriani; opes et 
dignitates, utpote meas, aoferendo : 
verum etiam quicquid haboeris boni, 
opom videlicet et dignitatoro, illod 
totnm mihiytaoquam illarom dominaB, 
debes: qoemadiniodnm coeio, inkle 
nox, debetnr dies ; terraB, onde ste- 
rilitas, debetor fertilitas ; mari, onde 
tempeatates, tranquiilitas; Jovi ipsi, 
uade mala, bona debentor. Sic Croe- 
suin, sic Regem Persarom^ absque 
uUa corum iiyuria, excepi. ' Tu igi* 
tnr an Jus postnlet, animadverte.' 



* Ohomo'] Jammonuimus, nos sic 
compellare eos, cnm quibus voUunus 
videri nullam nos habere familiari- 
tatem. Pros. l. hnjus lib. 

* Quot, [cotidianis] Alii scribunty 
fuotidianii : pro diversa scilicet hnjuft 
vocis interpretatione : si enim * qoo- 
tidianum' dicatur a * quoC sive sin- 
gulis ' diebus/ ut placet Cornuto 
apnd Cassiodorum ; qneinadmodom 
dicitiir ' quot Kalendis, qiiot mensi- 
bnsy qnot annis' optime scribitur 
* quotidiannm :' si vero dicatur a *con- 
tinenti die/ sicut dici putat MariHs 
Victorinus 1. 1. scribendum erit * co- 
tidianum.' 

*> Quovis judice"] Cnro nemo jndex 
fnerit in sna causn, bene fortuna ad 
jndicem provocat: sed ad quemlibet 
m^nsy ne ulla sit anteoccnpationis 
snspicio. 

^ Ponessione'] Possessio hic jus est 
possidendi. Sicnt Tull. pro Qnln. 
*bonorum possessio spectator/ in- 
quit, 'non in aJiqua parte, sed nni- 
versis q^ias teneri et possideri pos- 
snnt.' 

^ Si a^usquam mortalium] Fieri 
possety nt qnsB Boethii non sunt bo- 
na, hasc qnorundam aliorum homi- 
nnm essent ; tamen ne ullos supersit 
conqoerendi locus, fortuna ponit nut- 



PHILOSOPHi^ LIB. II. 



158 



repetis, sponte concedam. Com te matris ex ^ at^o na- 
tura produxit, nudttm rebas omnibus/ inopemque suscepi, 
meis opibus fovi^ et, quod te nunc impatientem nostri facit, 
favore prona^ indulgentius educavi^ et omnium^ quae 
mei sunt juris affluentia/ et splendore circumdedi. Nunc 
mibi retrahere manum libet '/ habe gratiam^^ ^ velut usas 
alienis.K Non habes jusquerelge» tanquam tua prorsus' 
perdideris. Quid ergo ingemiscis ? '^ nuUa tibi a nobis 
illataest" violentia. Opes, honores, ceteraque talium '* 
mei sunt juris.^ Dominam famulad cognoscunt; mecum 
veniunt, me abeunte discedunt. Audacter affirmem^ si toa 



^' Officioaissima. * Abundantia, f Placet* 



anis : sed vid. Not. inf. — 5 Lipsii codex : ego ea tua. — 6 Mss. et edd. Norimb. 
Fiorent. non habent voculam ex. — 7 Vict. nterqne: omniumque, Thnan. pri- 
mus, et Reg. omntum. — 8 Thoan. primus, Kei^. et nterqne Vict. habes gratiam, 
— Prorsus tua Delpli. et Hack. — 10 Quid igitur ingemiscis edd. eaedem. — 11 
Est ailata vnlg. — 12 Ceteraque tdia Delph. Hack. — 13 Mss. prohibebor ; sic etian 

NOT^ 



litts hominis propria esse, qus dein- 
ceps ennmerabit bona. 

« /VMdawt rebus otnnUnui] ii. Fortuna 
cansatnr, sna esse bona, quae Boethi- 
us conqneritor se amisisse. Ciun ho- 
mo ex doplici parte constet, mente 
nimirum et corpore, propterea bo- 
■um homittis, quod vulgo definitur id 
* qnod lioroini est conveniens/ dupli- 
cis est generis : altemm mentis, al- 
terum corporis. Bonum mentis ver- 
satnr in cogitatione, ea pnesertim 
cnjus homo dominus est : atqne in 
ejnsmodi bonnm fortuna nihil potest. 
Bonnm vero corporis in hoc pneser- 
tim consistit^quod homo ex ntero sns- 
cipiatur; snsceptus foveatnr; fotns 
edncelur ; edncatns opibus et digni- 
tatlbus cnrautetnr: quse omnia for- 
tanse esse dicmitar: nnde fortuna 
hic ; * cnm te/ inqnit, ' matris ex 
utero natnra produxit, nndum rebus 
omnibus inopemqne snscepi, meis 



opibus fovi, indnlgentius educavi, e.t 
omninm,qnfe mei jjiris sunt, affluentift 
et splendore circumdedi.' 

' Htibe gratiam] Habere, agere, et 
referre gratiam sspius sic differunt, 
ut habere sit cogitationis, agere sit 
verbi, et referre sit operis booi in 
eum a qno beneficium aecepimns. 
Propterea Tullins pro Corn. * omni- 
bus,' inqnit, * amicis saiuti mea$, si 
rainns ad referendam gratiam satisfa- 
cere potui, ad prsdicandam certe et 
habendam satis sum facturns:' et alibi 
passim. 

« VehU U8MS a&nis] Bona eoim aiii« 
rai, ut jam dixinras, ■aatra sunt ; c6« 
tera aliena, et ipsis, si placet, foriuQ» 
autibus snbjecta. 

^ Opes, homoreSf ceteraque taUum mei 
suntjurie] Jam fortuna probat, pns- 
dicta corporis bona sna esse : id M* 
tem probat argnmento vnlgari: e£* 
fectum censetur illins cans», q«i 



160 BOBTHII DE CONSOL. 

fotent^ qaae amissa conquereris, nilllo modo perdidisses. An 
ego sola^ meum jus exercere prohibeor ? ^^ Licet ccelo ^ 
proferre Incidos dies, eosdemque tenebrosis noctibus con- 
dere. Licet anno terrae yultum ' nunc floribus frugibusque 
redimire, nunc nimbis frigoribusque confundere. Jus 
estmari,"^ nunc strato' asquore blandiri^ nunc procellis, 
ac fluctibus inhorrescere. Nos ad constantiam nostris 
moribus alienam inexpleta^ hominum cupiditas alligabit ? '^ 
HdBC nostra vis est, hunc continuum ludum ludimus. Ro- 
tam volubili orbe versamus, infima summis, summa infimis 
mutare gaudemus. Ascende si placet, sed ea lege, ne uti/^ 
cum ludicri* mei ratio poscet^ descondere injuriam putes. 

i Placido» * IntaHabUit, * Ludu 



^s» ^^^^^^^>^^>» 



edd. Delph. et Hack.»14 Vict. nterqae attigaoit,—l5 Uiine Delph. Hack. — 
Itf Persea edd. eaedem. 

NOT^ 

accedente ant recedente, effectnm tem' facit * tenebrosam :' de die gra- 

illud adest aut abest : propterea dies tulantur, de nocte non quernntur ho* 

censetur effectns solis, qnod praesente mines. 

ant absente sole, dies est aut non * Licet anno terra vuUum] Secun- 

eat: sed illaest, inquitfortuna, inter dum fortnns exemphim. ' Terrae 

me et prsdicta bona necessitndo: vultus/jnvantibusastris, ' nnncflori- 

si qnidem * mecum veniunt, me ab- bus fmgibusque redimitnr, nune nim- 

ennte discednnt.' Adde quod haec bis frigoribusqne confunditur :' de 

bona ant tua snnt, inquit, aut mea : floribus frngibusqne gratias homines 

sed tua non esse ex hoc est evidens, habent : de nimbis et frigoribus qne- 

qnod * si tua forent,' eadem * nulio relas non profernnt. 

modo perdidisses :' qnandoqnidem » Jue evt mari'] Tertinm fortnnae 

bonomm, qnae tna sunt, ita dominus exemplum. 'Marennnc strato aequore 

e«, hflBC ut, nisi prius volueris per. blanditnr : nnnc procellis ac flncti- 

dere, non perdas: haec autem bona, bus inborrescit,' tranquillitatem homl- 

qnae amissa conqnereris, nnnquam nes arbitrantur favorem ; sed procel- 

volnisti araittere. lam non pntant injnriam : quare ergo, 

' An ego eola] iii. Fortnna probat inquit fortuna, * nos ad constantiam 

exemplis, se prasdicta corporis bona nostris moribns alienam inexpleta 

jurepossedareet auferre: qnodde- hominum cnpiditas alligabit?' De 

terior esse non debeat fortunae, qnam < Indo' et de * rota' fortanas jam dio- 

ceteramm cansaram conditio. Exem- tum est hoc libro. Hic antem fortn- 

pUaatem ista sont quatuor. na dicitnr Mndum Indere,' sicnt Te- 

^ lAeet ccelo] Primum fortunae ex- rentins dixit * gandere gandinm,' Ci. 

emplnm. Coelum sole, quem conti- cero * servire servitntem,' vnlgns 

net, praesente * diem Incidum' facit : < vivere vitam.' 
•ed idem coelami sole absente, ' noc- 



PHILOSOPHliE LIB, IL 



161 



An tu mores ignorabas meos ? * Nesciebas, Croesmn ° Re- 
gem Lydoram Cyro paulo ante formidabilem^ mox deinde 
miserandum rogi flammis traditnm, misso coelitus imbre 
defensum? Num te praeterit^ Paullum Persi '^ Regis^ a 
se capti calamitatibus pias impendisse lacrymas ? ' Quid 
tragoediarum clamor^ aliud deflet» nisi indiscreto ictu 
fortunam felicia regna vertentem? Nonne adolescentulus 

8uo Tovg •jtWouj,*' tov jxev Iva kolkwv, tov 8s ?r«gov KstXwv,'^ in Jovis 

limine jacere didicisti? Quid si uberius de bonorum parte 
snmsisti? quid si a te non tota discessi? quid si haec ipsa 
mei mutabilitas justa tibi causa est sperandi meliora? 
Tamen " nc animo contabescas, et intra commune omnibus 
regnum locatus, proprio jure vivere desideres. 



* Meam ludendi eonsuetudinem, ' Miaeriasflevisse non aine pietaie, 
deiia, unwn quidem malorumy alterum autem bonorum, * Qidcquid mt, 

NOTiE 



«• Duo 



^ NesciebaSy Crasum'] Croesus iilti- 
mo8 Rex Lydise, ditissimus, a Cyro 
Rege Persamm Tictos foit ; cumque 
iterum rebellasset, itenimque victus 
essety ignibus addictus, de pyra cla* 
mavit, O Solon, Solon, Solon; inter- 
rogante Cyro, quis ille Solon esset, 
ait Croesus : Solon vir sapientissi- 
mus olim me monuit, nemioem esse 
in liac vita feiicem, quod nunc expe- 
rior. Tunc Cyros varietatem fortu- 
nae cogitans, ignem quem jnsserat 
eztingui, vidit ccelo famulante repri- 
mi : quod Ausonius sic expressit 
lib. de ludo septem Sap. ^ Clamore 
magno ter Solonero nuncupat : Qua 
voce Cyrus motus extingni jubet 
Gyrum per omnem, et destrni arden- 
tem pyram : £t commodum profusus 
imber nubibos Repressit ignem/ 

<* Num te praterity PauUum PerH 
Regie] Perses Philippi filius, ultimns 
Macedonum Rex, victns foit apud 
Samotliracas a Paullo JEmilio, Roma- 
no Consule, et cum filiis in trium- 
phum ductus : huoc ut captum ad se 
sapi vidisset Paullns, ejus fortunam 



miseratus flevity et assidere sibi jus- 
sit. Plutarchus in vita ^milii addit, 
victum Persen inedia se confecisse, 
aut certe ob ereptum somnum inter- 
iisse. 

P Quid tragcediarum clamor] Tra- 
goedia est carmen gravissimum, quo 
principum virorum calamitates Inc- 
tuoso quodam exito terminats de- 
pinguntur : quamobrem Tragoedia 
differt a Comoedia, quse tranquillo 
laetoqne exitu continetur : unde Ho- 
rat. II. Carm. Od. 1. * Paiilum se- 
veras Musa tragoediae Desit theatris.' 
Hinc tragoediaH movere dicuntur iiii, 
qui tumultus quosdam excitant: cui 
favet nominis interpretatio : aiunt 
enim nonnuili tragoediam dici quasi 
rpaxuSioof a rpax^s asper, qnod agat 
de rebus duris atque asperis, uti de 
caedibus ac roortibus Heroum. Prop- 
terea nunc^merito dicitur ^tragoedi- 
arum clamor' nihil ' aliud deflere, 
nisi indisereto ictu fortunam felicia 
regna vertentem.' 

<» AtJo rohs irieovs, &c.] Duo dolia, 
unum quidem malomm, alterum au« 



Delph,etVar,CUu, 



Boeth, 



162 



BOETHII DB GONSOL. 



NOT^ 



tem bonorom. Nimirnm PlatoDici 

videntes hominum mentes, quas con- 

ditas longe prius, quam corporibus 

conjnnctas arbitrabantur, miseram 

unas, alias felicem vitam agere, iinx- 

ernnti duo ante fores Jovis esse va- 

aa plena, nnum quidem bonorum, al- 

tenim malorum, quorum alterutro 

potaB mentes in corpora infunderen- 

tor, felicem propterea aut miseram 

in terris sortem babitur» : qnod Ho- 

liieras Iliad. fi. sic expressit : ' Prae- 

terea posuisse Jovem duo vasa lo- 

qnnntnr Ante fores, primoqoe domus 

in limine cceli, Quae sint mnneribus 

dandis mortalibus aegris Plena, bonis 

aliud, pejoribus iliud abundet : £ qui- 

hns, nt Yoloit, Dens omnia sortibus 

aeqnis Distribuit generi humano, si- 

mol omnia miscens, Nunc bona,nunc 

mala ; nunc laeva, nnnc lance secun- 

da : Cui mala contigerint, curae 

hnnc exponlt iniquae,Tristibns aerum- 

nisy miseriqoe laboribns aevi : Vivet 

enim neqoe Diis gratos, oeqoe gen- 

tibus nliis.' Doctrinam banc * didi- 

cerat' Boethins ' adolescentulus :' 

sive qoia Athenis, nbi ab adolescen- 

tia Btuduerat, vasa haec in templo Jo- 

yh descripta proponebantnr : sive 



quia placita Platonicoram doctot 
fuerat. Quartnm porro illud est ex- 
eraplum, quo fortuna ntitur ad pro- 
bandum se raerito potuisse Boethio 
prospera et adversa inferre : ex qno 
concludit, se propter bona, gratia 
potius, quam propter maia, injnriis 
debere affici. Praesertim cnm nnl- 
Inm sit tempus, quo fortuna non vi* 
deatur Boethio magis favere, quam 
nocere : praeterito enim, qno opibus 
et dignitatibns donatus fnit, plns ho« 
ni accepit, qnam mali : ' nberins,' 
inquit fortuna, * de bonornm parte 
sumsisti :' praesenti, qno constantes 
saltem amicos habet, etiam aliqoid 
boni obtinet: 'a te,' inquit eadem 
fortuna, 'non tota discessi :' futnro 
denique, quo pristinas soas opes dig* 
nitatesque recnperare potest, feli- 
cior forte erit : * haec ipsa niei mnta- 
bilitas,' inquit fortuna, ' jnsta tibi 
causa est sperandi meliora.' Qnan* 
qnam autem nihil horum esset, du« 
randum: quaelibet enim societatif 
alicujns pars commnnibns tenetnr 
snae societatis legibus: 'ne' igitur 
* animo contabescas, et intra com- 
mune omnibns regnnm locatns, pro-i 
prio Jure vlvere ' noa * desidere?.' 



METRUM II. 



Si quantas rapidis flatibus incitus 
Pontus ' versat arenas»*' 



Quamtia tnaxima ubertaa afferat tam muUas diviHaB, manu nunquam eesaante 



NOTJE 

' Pontue] Speciatim Enxinns est, 
generatim mare, quod freqncr.tissi- 
oinm est apud Poetaa : yi.de Metr. 
2. lib. I. V8. 14. 

• Arena»} Qnid sit arena, nemo ne* 



scit : sed alii < arenam ;' alii ' hare- 
nam,' pro dnplici nominis hojos in- 
terpretatione, scribunt: vel enim 
vox ista oritur ab ' arendo,' qnod 
arida bibulaqne sit : licut Horatiua 



PHILOSOPHI^ LIB. II. 



163 



Aut quot stelUferis edita noctibus * 

Coelo sidera fulgent^ 
Tantas fundat opes^ nec retrabat manum 

Pleno Copia comu ; * 
Humanum miseras haud ideo genus 

Cesset flere querelas." 
Quamvis vota libens excipiat Deus 

Multi prodigus auri^ 
Et claris avidos omet honoribus ; 

Nil jam parta videntur : "" 



10 



funderef quam muUas arena$ mare commotum vehemenHbua venti$ volvit, aui 
quam muUa astra^ producta noctilms stellatis, in ccelo micant : homines tamen non 
propterea dcMtent queri misere, Etiamai Deus plurima pecimia largua annuai 
libenter hominum precibuSf decoretque hominea cupidos honorUmt iUuttribus ; bona 

NOT^E 



^ arenas' ssepins vocat ' arentes;' 
tumqae scribitnr ' arena ;' vel oritur 
ab^^aerendo/ quod aqnas hanriens 
hsreat, fngato niminun liqnido alio 
corpore, quo insito mollescebat: et 
tunc scribitnr * harena :' quemadmo- 
dnm in veteribus Ubris legitur. 

* SkeUi/eris editanoctibua] Nox poe- 
tis mater sidernm habetur : sicnt 
Tibullo lib. ii. £1. I. ' Ludite : jam 
nox jungit equos, currnmque seqnuu- 
tnr Matris lascivo sidera fulva choro.' 
Propterea sidera nunc dicnntur * edi- 
ta' sive producta ' noctibus stellife- 
ris/ id est, stellas ferentibus. 

* Pleno Copia comu'] Cornu copiae 
Kipas iifjMKOfiaSf est summa ubertas. 
Nimirum Diodorus scribit, Hammo- 
nem perambulantero juxta Ceraunios 
montes conspectam a se virginem 
forma pulcherrimam, Amaltheam no- 
mine, adamasse, fiUamque ex ea ge- 
nnisse, specie ac robore corporis in- 
signem, Amaltheam vero propinquaB 
praefecisse oraet, quae, quia referebat 
cornu bovis, occiduum comu nomi- 
nata fuit. Quoniam vero regio illa 
vineis ceterisque fructiferis arbori- 
bus referta erat, factum est, ut ager 
omnis frugum abnndans; mensa va- 



riis cnpediis instructa; liber mnlto 
doctrinae genere refertus; epistola 
plurimi commodi parens ; homo ipse 
multiplici virtute praeditus, dicatnr 
*• comu Copiae.' Horatins passim : nt 
Carm. 1. 1. Od. 17. < Di me tnentnr : 
Dis pietas roea £t Musa cordi est : 
hinc tibi copia Manabit ad plennm 
benigno Rnris honorum opulenta cor- 
nu.* 

° Flere querelas'] ' Nova phrasis/ 
inquit Sitzmannus, ^quam non facile 
apud alios invenias auctores. Neu- 
trnm active ponitur, addito nomine 
cognatae significationis.' Sed nihil 
hic novi : ' neutrum ' enim semper 
regere potest * accusativnm nominis 
cognatae significationis,' quemadmo- 
dum dicitur, ' vivere vitam,' ' gandere 
gandinm,' * Indere ludnm,' 'servire 
servitntem,* ^peccare peccata.' Quin- 
etiam nomina h<ec quoties suppri- 
mnntur, toties debent veluti expres- 
sa intelligi. 

^ NU jam parta videntwr] Tantns 
est mentis bumanae in consors corpns 
amor, ut divitias et dignitates, qnibus 
veluti totidem propngnaculis mutua 
corporis mentisqne conjunctio vide- 
tur servari posse, mens ipsa cnpiat 



164 



BOBTHIl DE CONSOU 



Sed qusesita vorans saeva rapacitas 

Altos pandit '^ hiatus. 
Quse jam prdecipitem fraena cupidinem 

Certo fine retentent, 
Largis cum potius muneribus fluens 

Sitis ardescit habendi? 
Nunquam dives agit/* ^ qui trepidus gemens 

Sese credit egentem. 



15 



20 



nikilominus ante acquisita flocci penduntur, Quin cupiditas crudelis, absumens 
partaf aperit profundas fsoragines, Quales nunc habena eontineant gtatrili termino, 
avaritiam inconsidei^atam : quandoquidem ardor habendi amplis donii cumuiatua 
creacit tnagis ac magi$, Quieumque pavidm et suspirans sese existimat paMperem^ 
hic nunquam vivU divea, 

^^^^^*^^^^^^ • 

17 Thuan; primos, Vict. oterque, et Reg. AMos pandti.— 18 Vict. secnndus 
dives erit, 

^OTJE 



non modo, sed verbis cogitationem 

referentibns Deum saepius roget : 

quare virtutis foit, et quidem Deo 

gratissimse ; quod Solomon, optione 

ejosmodi bonorum sibi delata, iisdem 

COQtemtis sapientiam a Deo petierit 

III. Reg. cap. 3. quare etiam Christus 

Dominus pluribus argumentis illud 

desiderium reprimit Matth. 6. * In 

toto Evangelio/inquinnt interpretes, 

' nullus animi affectus tanto studio ac 

tot argumentorum machinis a Chris- 

to oppugnatur et evellitur.' At amor 

ille, adeoque bona existimatio homi- 

018 in divitias et dignitates, non ver- 

satur nisi circa ejusmodi bona, quae 

nondom habentur : postquam enim 

homo^ facto experimento, novit, haec 

bona angere potius, quam minuere 

miserias, habita temniti mutataque 

snbjecta suae existimationis suique 

amoris materia, nondum habita simili 

desiderio prosequitur : * nil jam par- 

ta videntur/ Juvenalis : * Interea 

plenodum crescit sacculus aere, Cres- 

cit ajpor nummi, quantum ipsa pe- 

cunia crescit.' Propterea avaritia, 

quae uunc dicitur ' saeva rapacitas/ 



instar cujusdam monstri iosatiabilis, 
perhibetur * quaesita vorare ' et ' altos 
hiatus pandere.' Propterea etiam 
* nulla fraBua ' possnnt ' praecipitem 
cupidinem certo fine retinere ;' quod 
nimirum < sitis habendi acceptis mu- 
nerihus crescens ardescat.' 

^ Nunquam dives agit] Fortuna ex 
dictis infert, eos, qui haberi solent 
divites, revera divites non vivere 
(< agere ' enim hic, ut apud Teren- 
tium, idem est quod Wivere') quod, 
inquit, ejusmodi dives, praeterqnam 
qnod ' sese credit egentem/ et ' ge- 
mit ' amissas opes, et ' timet,' ne 
praesentes amittat : * trepidns ge- 
mens.' Id prius exposuerat Clandi- 
anus libro i. in Rnff. vs. 196. ' Quo 
vesane ruis ? teneas utrumqne licebit 
Oceanum, laxet rntilos tibi Lydia 
fontes, Jungantnr solium Croesiy Cy- 
rique tiara. Nunquam dives eris, 
nnnquam satiabere questu : Semper 
inops quicnmqne cupit.' Scilicet 
cum dives, ut ait Varro ly. de L. L. 
a divo dicatur, ille tantum dives, qui 
tanquam Deus, et aliis et sibi niliil 
indigere videtnr. 



PHILOSOPHIiE LIB, 11. 166 



PROSA III. 

His'' igitur si pro se tecum fortuna loqueretur, quid 
profecto contra hisceres^' non haberes. Atsiquid'9 est 
quo querelam tuam jure tuearis, proferas oportet ; dabimus 
dicendi locum. Tum ego/ Speciosa ^ quidem ista sunt, 
inquam, oblitaque'' rhetoricde^ ac musicae melle dulce- 
dinis ; ' ^^ tum tantum^ cum audiuntur^ oblectant. Sed 
miseris malorum altior sensus est. Itaque cum haec auri- 
bus insonare desierint, insitus animum moeror praegravat. 
Et illa/ Ita est, inquit' Haec enim nondum morbi tui 
remedia, sed adhuc contumacis adversus curationem do- 
loris fomenta quaedam sunt, Nam quae in profundum sese 

• VerbU. p Reponeret, 9 BoMiua, »" Et ilHta. » Poeseoa. 

' Philotophia, 



^ ^ ^ ^'^>0> ^ ^>m^^<^ 



19 Aut «t quid edd. Delpb. et Hack.— 20 Ms. Rittenh. imMm diilcedins, 

NOT^ 

' Hitceres] Hiscere dicitor ab hi« Bpicio,' &c. qnamobrein species L»* 

are : hiare aatem proprie est spiri- tinis, Grscis &i4a nihil est aliud qaam 

turo aperto ore emittere : quare his^ notio. Hinc qnod obscnra confusave 

cere is proprie dicitar, qai loqnendi alterias notione proponitur, id aliena 

gratia, didnctis labris, os aperit* Hinc specie proponi dicitnr : sicut Philo* 

Tullins V. Pbiiip. ' responderene ad sophiainnt, malumspecieboniamari: 

hsBC, aut omnino hiscere andebis V et sicnt etiam dicta fortunae nunc dicnn- 

Virgil. III. JEn, vs. 813. ' Implevit tnr < oblita riietoricae ac musice rael* 

clamore locom. Vix pauca furenti le dnlcedinis :' ita ut, utpote voce, 

Subjicio, et raris torbatos vocibas notu, gesto,ceterisque adjunctisgra- 

hisco.' ta, ' tum tantum, cum aodinntnr, 

y Specioaa'] Qnae scilicet a fortuna oblectent,' stotim propter graviorem 

introducta, sive soluta sive stricta mcerorissensumememoriapellenda: 

oratione dicta sunt ; haec, si non vera nam * malornm altior sensus est : in« 

snnty saltem qnandam veri speciem sitns animorum mosror pnegravat.' 

habent. Sic Horatins de Arte ' In- * Jta e$t, inquit] i. Phiiosophia fate- 

terdom speciosa locis, morataqne tnr, quicqnid hactenos sive solnta 

recte Fabnla.' £t Ovid. ' Spcciosa- sive stricta oratione dictnm est, illud 

qne nomina culpas Imponis Medea nnllum, ant leve quoddam esse doloris 

tuse, quin aspice qnantnm Aggrediare remedium : ' nondum,' inqnit, ' morbi 

nefas.' < Speciosus ' enim est a * spe* remedia, scd adbuc contnmacis ad- 

cie :' ' species ' ab antiquo verbo versns curationem doloris fomenta.' 

* specio/ video: unde * aspicio,' Mn- Ubil. ^Remedium' estcorpas^qaod 



166 



BOETHII DE CONSOL« 



j^enetrent^ cum tempestiviim fuerit, admovebo. A^emm^ 
tamen ne te miserum existimari ' velis ; an numemm mo* 
dumque tude felicitatis * oblitus es ? Taceo quod desolatum* 
parente^*' ^ summorum te viromm cura suscepit^ delectusque 
in affinitatem principum civitatis/ quod pretiosissimum 
propinquitatis genus est, prius caras, quam proximos esse 

* Defuncto patre. 

Wakef. ad Lncret. iii. 948. legit sint ,,.meUea dvlcedine, — I ExistifMri mu 
terum Delph. et Hack.~2 Mss. Rittersh. Taceo quod deretictum,-~Z * Dwinm 

NOT^ 



nlorbo contrariam, morbnm expellit : 
propterea ^ remedinm ' dicitur a 're/ 
qnod est ' contra/ et ^ mederi :' prop- 
terea etlam Ciceroni ' nnlla remedia 
qnaB vnlneribns adhibentnr, tam fa* 
cinnt dolorem, qnam quae snnt salu- 
taria.' At remedium a corporibns 
transfertnr etiam ad mentes, quae 
contrariis quoqne sanantnr. 2. ' Con- 
tnmax ' dicitur, quod contracto qno- 
dam sive animi sive corporis tumore, 
et difficilius disjicitur, et majori im- 
petp incnrrit commotum : sicut enim 
ab audeo, aodax; a teneo, tenaxf 
sic a contnmeo, contnmax : hinc etiam 
oritur ' contnmelia,' quod heBc sit 
injuria ab animo, qui fastu tumeat ac 
turgeat, profecta. 3. *Fomentnm' 
iihid appellatur, quod doloris causam 
leviter movendo, tnmorem videtnr fo- 
vere ac mollire. Hic autem Philoso- 
phia fidem suam liberat : promiserat 
enim fore nt Boethio curando leviora 
primnmy deinde graviora adbiberet. 
Propterea, * quse in profundnm sese 
penetrent/ inqnit, ' cnm tempesti- 
vum fuerit, admovebo.' 

* ^fi numerum modumque tua felici' 
tatis\ II. Pbilosophia enumerat bona, 
qun Boethins, velnti dnce fortuna, 
videtnr accepisse, afferenseoram ' nu- 
iiiemm'et' modum ;' sive, utloquun- 
tur, qnantitatem et qnalitatem : nimi* 
rumquot, et t]ualia fnerint. 

^ DeBoiaium paTente'] Primum qni- 



dem Boethius puer perhibetnr felix 
fuisse curatoribus. Nimirum Boe- 
thius hujns nostri Boethii alins fuit 
avns, alinspater. Avns, cnm Pree- 
fecturam PreBtorii gereret, a Valen- 
tiniano imperatore nna cum Aetio 
Patricio innocens in Palatio interfec- 
tus est, anno Christi 455. ait enim 
Cassiodorns in Chronico : ' Aetio et 
Studio Consnlibns, Aetins Patrieins 
in Palatio manu Valentiniani Impe- 
ratoris extinctns est: Boethios vero 
Pnefectus Prstorii amicis ejns cir- 
cumstantibns interemtns/ Pater vera 
eodem Boethio puero, obiit. Hinc 
noster Boethius dicitur ' desolatns 
parente :' at ejnsmodi amicorum cura 
puer Boethius educatus, et Athenas, 
disciplinarum omnium notitiam adep- 
turns, missus est. 

^ Delectuaquein affinitatemprineipuM 
civitatis] Deinde Boethins dicitnr fe- 
lix soceris, Festo nimimm, et Sym* 
macho, principibns civitatis. Festns 
qnidem, et Symmachns fuemnt prin- 
cipes civitatis Romane : nam * Pa- 
tricii Festus et Syramachns/ inqnit 
Ennodins Paraenesi didascalica, * om- 
ntum discipiinaram materia et con- 
stantes forma sapjentise, ab nrbe.sa- 
cratissima non recednnt. In ipsis 
est nobilis CuritB Prtncipatus, qnos 
vidisse, erudiri est.' lidem fuemnt 
soceri Boethiij qnippe qui dnxerat 
Elpidem filiam Festi, et hac defancta 



PHILOSOPHliB LIB. II. 



167 



coepisti. Qnis non te felicissimum cnm tanto splendore 
socerornm» cnm conjugis pndore/ tum mascnlae quoqne 
prolis opportnnitate • praedicavit ? Prsetereo (libet enim 
prffiterire commnnia) snmtas in adolescentia negatas se- 
nibns dignitates : ' ad singularem felicitatis tu8& cnmnlnm 
venire delectat. Si quis rerum mortalium fructus nllnm 
beatitndinis pondns habet^ poteritne illius memoria lucjs ' 
qnantalibet ingmentinm malorum mole deleri? cum dios 
pariter Consules liberos tuos domo provehi^ snb frequentia 
patmm/ snb plebis alacritate vidisti ; cum eisdem inlCuria 
cnmles insidentibns/ ^ tu regise laudis orator^ ingenii glo- 

* DieL * Senatomm, * SeHas, wpra quas in cwru intidereni, 

NOTJE 



Rnsticianam^ Symmachi filiam ; qaa- 
rnm uxorum prior dicitur non probi- 
tatis tantum, sed etiam literamm 
laude celebris, inprimisque Musarum 
amans. Tantis demura soceris Boe- 
tbius fuit felix : siquidem felicitatis 
est honorari ab honoratissimiB viris : 
' maxima jucundissimaqne laus est/ 
inquit Tnllius pro Mnr. ' qusB ab iis 
proficiscitnry qui ipsi in laude vize- 
runt.' Boethius autem ex eo honora- 
tuB fuit pnesertim ab his bonestissi- 
mis TiriSy quod ab iisdem primnm fnit 
dilectus, deinde * delectns in affinita- 
tem : prins carus, quam proximus : 
quis* ergo Boethium non prsedicet 
' felicissimum cum tanto splendore 
soceromm/ 

^ Cum conjugis pndore^ Praeterea 
Boetliios dicitor felii^ conjnge : quod 
utraqne ejus conjnx, Eipis videlicet 
et Rnsticiana, snmma fiierit virtnte 
praedita : quod * pudore ' optime sig- 
nificatur : * pudor' enim, ait Tullins 
Ji. de Fin. ' est moderator cupidita- 
tis.' Cum antem Philosophia, qnas 
numero phirali dixerat ^soceros/ 
nnnc singulari tantnm dicat ' conju- 
gem,' idcirco crediderim, non fieri 
hic mentionemyuisi unins exuxoribns 
Boethii, nempe Rusticians, qus sola 



tunc superstes erat, cum hsc scribe- 
rentnr. 

^ MoscuUb guoque proUs opporium' 
tate'] Insuper Boethins conamemora- 
tnr felix iiberis ; ' mascula* prseser* 
tim ' prole.' Filii enim Boetliii, si 
non Patricius et Hypatins, saltem 
Symmachns et Boethius Consules 
facti sunt : propterea hic ' Consnles/ 
et iofra 'consnlares liberos' vocat 
Philosophia: propterea eadem Phi- 
losophia nnnc addit, ' memoriam hn« 
jns diei, quo ' nimirnm Boethins * vi* 
dit duos pariter Consnlesiiberos domo 
provehi sub frequentia patrum^ anb 
piebis alacritate, qno idem regisB 
landis orator, ingenii gloriam facun- 
diaeqne roernit, quo circnmfnsao mul- 
titudinis expectationem triumphali 
largitione satiavit, non posse quan- 
talibet ingroentinm, malorum mole 
deteri.' 

'Sumtas in adoleseentia,.,digmit^ 
tes"] Buethius, antequam videret snos 
liberos Consules, ipse, adhuc adoles- 
cens, fuit Patricius, et forte etiam 
Consul : qo» dignitas raro ante an- 
nnm trigesimnm conferebatnr: quam- 
obrem populi etiam suffragiis felix 
nnoc significatur. 

t Curuks insidentibus] Curnles vo- 



168 



BOBTHIl DB CONSOL. 



riBxa, facundideque meruisti : cum in Circo^ duornm medius 
Consulum ' ^ circumfusae multitudinis expectationem, tri* 
umphali largitione satiasti? Dedisti» ut opinor, verba 
fortunae/ dum te illa demulcet, dum te, ut suas delicias^ 
fovet. Munus quod nulli unquam privato ' commodaveraj;, 
abstulisti.^ Visneigitur^ cumfortunacalculumponere?'^ 



y Fortunam tum tibi faventem laudavisti. 
eompter avee lafortune. 



* Repetererationeaafortuna: 



^^^^^^^^^^^^ 



mediu» Con»iUa%i\ Mss. et edd. Norimb. Florent. Basil. J>uerum medius Coth 
eulmmf qdod rectins procal dnbio.' Sitzm, Reg. mediua considen$ : male,jadice 
Vallin. — 4 * Ms. Rittersh. Munus, quod nunquam nlli privato obtuleratf abstU' 
listi: qoas lectio elegantior videtnr.' Sitzm, — 6 In Ms. eodem deest igitur. 

NOT^ 



CBDtnr non solnm homines, qui jas 
habebant ponendae imaginis ; sed 
etiam sellaB, snpra quas illi in cnrrn 
insiderenty quae sellas propterea vi- 
dentur a curru dictas * coriiles ;' sic- 
ot ab ebore coelato Tocantar ali* 
quando ' ebnr:' nnde Horat. 1. i. 
Epist. Ep. 6. ' Cnilibet hic fasces 
dabit, eripietqae cumle Cni volet 
Importanns ebur.' Et Ovid. ly. de 
Pont. £1. 0. ' Signa qnoqne in selU 
nossem formata camli, Et totnm 
NomidaB sculptile dentis opos.' 

'* InCirco'] Circus, Oraece K^kXoSf 
generatim est omnis ambitns, gyms, 
m*bis, circulns : unde Cicero in Arat. 
* Vidisti magnnm candentem serpere 
circomy Lacteus hie nimio serpens 
eandore Dotator.' Hic aotem Circos 
est locoa ovatos, in qoo, anctore 
Tarqoinio Prisco, Romani lados faci- 
ebant: qoamobrem ludi illi a loco 
dicti aoot Circenses. Uso vero re- 
oeptom erat, ut quicamqoe Consnl 
creatns fuissety hic profasis opibos 
ejosoiodi lodos institoerit: aUoqoi 
nec popolo gratos nee ampUssimi roa* 
gistratos personam, ot par est, sosti' 
nere videbator. 

^ Duorum medius Contulum'] Nempe 
filiorom. Primof apod Romanos Iq- 



cos, ioqoit Lipsios, est medins; prox- 
imos» dexter. Inter Coosolares vero 
non qoi saepios, sed qai prios foerat 
Consnl, alteri praeferebatnr : qnare 
Boethius non solnm nt pater, sed 
etiam nt Consnl medios sedere de- 
boit. 

* Munus^ quod nuUi unquam prttMta] 
Nollas enim, etiam prioceps, eo ieli» 
citatis pervenity ot eodem anno doot 
filios, aetatesolitanondon provectos, 
Coosolom dignitatibos omatos vide- 
ret: quemadmodnm vidit Boetbins. 
Vidit quidem Roma eodem anno vi- 
deiicet 395. Olybrium et Probinnmy 
doos Probi filios, io consulato colle- 
gas : sed hi poerom exoeraat : onde 
possomos exclamare com Qandiano 
Carm. i. vs. 72. * Qois Deos ambo- 
bos tanti sit muneris aoctor?* 

i^ Caleulum ponerel Calcolos gene- 
ratim lapillos est : speciatim vero 
sigoom Dotissimom, qoo compotante» 
otimor : hinc Plinios jon. 1. ii. £p« 
Eput. 14. ' in conditionibos/ ioqoity 
deligeodis pooeodot est ealcolos :' 
Jnveoalis Sat. ix. 'Ponator eal* 
oolos, adsint Com tabola poeri/ 
Com fortona igitor calcolom di* 
citor ponere, qoi iacta bonorom 
maloromqoe a fiurtnna ac eptoraa 



PHlL080PHIi£ LIB. II. 109 

Nunc te primum liventi ocalo praestrinxit.' ^ ' Si numerum^ 
modumque laetorum, tristiumye consideres^ adhuc te feli- 
cem negare non possis. Quodsi idcirco te fortunatum esse 
non existimas^ quoniam qu» tunc Iseta videbantur^ abierunt^ 
non est quod te miserum putes ; quoniam, quas nunc moesta 
creduntur, praetereunt. An tu in hanc vitae scenam*" 
nunc primum subitus^ hospesque venisti? ullamne humanis 
rebus inesse constantiam reris, cum ipsum ssepe homi- 
nem velox hora"" dissolvat? Nam etsi rara est fortuitis 
manendi fides,7 ultimus tamen vitse dies mors quaedam 
fortunse est etiam manentis.' Quid igitur referre putas^ 
tune illam moriendo deseras^ an te illa fugiendo ? ^ 

« Ineipit te tni^iM oeuU iniueri, ^ Theatrum. " Brevissimum temfnu* 

^ Cimatantia. 



^ #^^^<»«#«»^>»^^ 



' HaBC vera est lectio : prastrinxitf id est, leviter et sine aliqna Issione 
ant periculo tetigit: al. perstrinxit,* Sitzm. Tliuan. primns, Reg. et uterqne 
Yict, praetrinxit : edd. Delpb. et Hack. peratrinxit, — 7 ^ Nam etH rara eei 
fortuitis rebus m. /.] Expunge rh rebus, snadentibus Mss. edd. Norimb. et 
Basil.' Sitzm,-^S ' lUu on te fugiendo^ H«c ex Mst. et ed. Flor. ita disponi 
debeot : An te iUaf, Idem. 

NOM 

comparationCy digitis, articnlis, la- pore, a pastoribns carmina diversis 

pillis, ant qnibnslibet aliis notis com- sonis cantabantnr: nnde Virgil. i. 

putat, ntrornm major sit snmma. ^n. vs. 166. * Hinc, atque binc, vast» 

' Nunc te primum Uventi oeulo pra- rupes, geminique minantur In ccelnm 

ttrinxii] Inouit Philosopbia, adver- scopuli: quorum sub vertice late 

sitatem pracsentem Boetbii longe mi- ^qnora tuta siient : tum sylvis scena 

norem esse praeterita ejnsdem pros- coruscis Desnper, horrentiqne atrnm 

peritate : qnasi dicat : Fortuna a te- nemns imminet nmbra.* Deinde 

neris anuis prospera, nnnc adversa scena fnitoccultus theatri locnsyin 

eise incipit, eaqne non factis, sed qno actores, sive aulaeis sive alii8 qoi- 

ocnlo tantnm invidente, nec graviter busdam velis tecti, latere solebant: 

quidem, sed perstringendo leyiter; postremo brevis sed integra theatri 

qnin si quid intolerabile videatur, actio, in qua saepins idem homd di- 

illod citins evanescet : qnare ' si nu- versas personas, tristes modo, modo 

merum modumqne laetornm tristinm- laetas agit : qna ratione vita bominnm 

ve consideresy adhuc te felicem ne- dicipotest^scena:* ^cumipsnm saepe 

gare non possis.' hominem velox hora dissolvat/ et in 

^ ViUB$cenam] Scena, Graecis «rm}!^, vita humana laetis succedant tristia; 

nmbracnlnm, primnm fuit camera ex ut in muodo, diei nox,Zepbyro Ans- 

arbomm in se cubantium ramis ac ter, tranquillitatitempestassnccedit: 

frondibns, sive natnra sive arte com- qna de re sequitnr carmen. 
posita, io qua, veroo praesertim tem- 



170 



BOBTHII DB CONI^OL. 



METRUM III. 

CuM polot^ Phoebus roseis quadrigis 

Lacem spargere coeperit, 
Pallet albentes hebetata vultas 

Flammis stella prementibus. 
Cum nemns flatu Zephyri ° tepentis 5 

Vemis irrubuit rosis, 
Spiret insanum nebulosus Auster, 

Jam spinis abeat decus. 

Vbi primum Sol rubeo cwrru quadrijugo tectua incepU diffundere diem per ea- 
fam, uocturm sidera retusa ignibus instantibus SoliSf contracio candore^ palient. 
Uld tylva epiritu Zephyri placide calentis purpuratfit rons vema tempeetatia, ri 
Aueter caliginosus flet petuiantery atatim omamentum a roaariis recedat neceue 



^»^^^>»^<»<»<»»»^<» 



t * I«ge poli z i. e. lacem poli.' Wakef. ad Lncret. ii. 143. 

NOTiE 



■ Poki] Polus, Graece irSXos, gene- 
ratim est omiiis circnitos : nam dici- 
tnr ikiih rov iro^c<y, qnod est vertere : 
speciatim vero est coelnm, quod coe- 
Inm vertatnr : quare immota axis 
extremitas, non nisi icar' iun-i^panrv 
ab Astronomis vocari potnit * polns.' 
Phabua] Sol : de Phoebo 1. 1. Met 
S. V8. 9. Sic Lncretins lib. v. ' Dnm 
rosea face Sol inferret lumina coelo.' 
Rmeia quadrigie] Sol a Poetis fin- 
gitnr cnrrn vehi quadrijugo, sive 
qnem rapiant qnatuor eqni: nempe 
Pyrois, Eous, iEthony et Phlegon, 
qnibns ignis, Inx, ardor, et flamma, 
qnatnor praecipna Solis effecta, nec 
non etiam quatuor praecipun diei ho- 
rm significentur. Ovidins ii. Metam. 
▼s. 158. * Interea volncres PyroeiS| 
Eons, et ^thon, Solis equi, qnartus- 
qne Phlegon, hinnitibus auras Flam- 
miferis implent, pedibnsqne repagula 
pulsant.' Sol antem oriens majori 
Inmine sno dicitur hinc diemspargere, 
inde vero stellas minores, quae per 
noctem regnabant, fugare : propter- 



ea Sol nnnc perhibetnr * Incem spar* 
gere }* et ' stella ' secnndnm ' alben- 
tes' snos ^ vnltus, hebetata prementi- 
bns ' Solis ipsins * flammis, pallere :' 
qnae est vicissitndo noctis et diei; 
de qna hic primum agitnr. 

^ Zephyr{\ Secunda vicissitndo, de 

qna hic agitur, est ventornm, Ze- 

phyri nimimm et Anstri, quomm hic 

illnm ita excipit, nt qnod prioris flatu 

oritnr, hoc spirante posteriore inter- 

eat. Zephyras ergo est ventus flans 

ab occasn squinoctiali : nnde lenis 

est et tepens, terrasqne propterea di- 

citur foecnndare : hinc Oraeds dici- 

tnr f4<(>vpos, quasi fon^tiposy vitam fe- 

rens ; Latinis vero FavoninSy qnasi 

genitalis mnndi spiritus, a fovendo^ 

inquit Plmins 1. xvi. c. 25. Yirgil. ii. 

Geor. vs. 830. * Partnrit almns ager, 

Zephyrique tepentibns anris Laxant 

arva sinus.' Propterea * nemns ' nnnc 

dichnr * verois rosis irmbuisse, flata 

Zephyri tepentis.' Anster vero est 

ventns a Meridie flans : nnde quibos 

popnlis mare est ad Meridiem^ his 



PHILOSOPHIiE LIB. II. 



171 



Ssepe tranqttillo ^ radiat sereno 
Immotis mare flactibus : 

Saepe ferventes "^ Aquilo procellas 
Verso concitat fiequore. 



10 



esf. Non raropelagus quieseentibuB undia gplendet serenitaie trauquiUa ; uee raro 
AquUo excitat tempestates vehementeSf turbato mari, Si ergo in umvereo terrwrum 

NOT-ffi 



Auster Tocatnr transmarinos. Hic 
antem ventns et linmidus et calidns 
babetnr. 1. Hnmidns habetur, quod 
hnmores, qnos Septemtrio diAJicit, 
coUigat: sic Virgilio ' hnmidns;' 
Horatio ' ndns ;' Ovidio ' aqnaticus ;' 
Qandiano 'madidns;' S.Angnstino 
^ pincema plnviamm ;' et Boethio 
' nebnlosns ' est. 2. Calidns.habetnr, 
qnod a Meridie flet. Sive autem hn- 
more sno, sive calore, sive ntroqne 
ventus hic animalibns, plantis, prs- 
sertimque floribns dicitnr nocere: 
nnde Virgil. i. Oeor. vs. 444. * Arbo- 
ribnsqne satisqne Notns pecoriqne 
•inister.' Et Ecl. ii. vs. 38. * Ehen, 
qnid volni misero mihi I floribns Au- 
strnm Perditns et liqnidis immisi 
fontibns apros.' Praesertim vero ro- 
sis Anster noxins : hinc Statius Sylv. 
III. 8. * Pubentesqne rosae primos 
norinntnr ad Austros.' Proptcrea 
Auster hic dicitnr * spirare insannm/ 
hoc est, insano raodo ; et hoc eodem 
vento spirante pcrhibetnr 'decns 
abire spinis :' hoc est, rosa interire : 
rosa enim, flornm regina, spinamm 
ut progenies sic decus est : qnamob- 
rem Antonins Hallsns, nostrae Uni- 
versitatis NormanaB qnondam decus, 
In carmine de rosa cecinit, ut solebat, 
degantissime : * Ortns tamen ipsa 
memento, O rosa pnlcbray tui : infor- 
mis te spina creavit.' 

V Scepe tranquiUo^ Tertia vicissitu- 
do, qufe hic adducitnr in exemplnm, 
•tt tranqnillitatis tempestatisqne raa- 
ris. Primnm qnidem tranqnillitas 
maris describitur : 1. 'serenitate tran- 



quilla/ sive tranqnillitate serena, 
(< tranqnillnm ' enim et ^serennm' 
Grammaticis snnt nomina snbstan- 
tiva,) qnod mare tranqnillnm sit ven* 
tornm expers : 2. ' immotis flncti- 
bns :' qnod absentibns ventis raare so- 
lito duntaxat motn actnm non tnrbe- 
tnr : 3. * radiis/ qnos mare tranqnil- 
lum remittat : mare enim pro diver- 
so modo,qno radios praeaertim solares 
remittity nnnc luminis, nnnc coloris, 
et qnidem varii, videtnr particepa : 
unde Tnllins Acad. * mare/ inciiiity 
' illnd quod nunc, Favonio nascente, 
purpnreum videtur, nobismetipsis 
ccemleum videbatnr, mane flavmny 
quodqne nnnc, qnia a Sole collucet, 
albescit, et vibrat, dissimileqne est 
proximo ei continenti.' Lnmen igl* 
tur incnrrens in flucfns tranqnllloa 
sive qnietosy ab liis eo fere modo, qno 
a speculo, remittitnr : qnare, sicnt 
specnlumy ita aqna placida potest et 
oculos perstringere et adversis ori- 
bus ora referre pro diversa rationcy 
qua lumen his corporibns remissnm 
oculos afficit : hic antem non agitnr 
nisi de radiatione : qnippe quae lon- 
gius quam alter effectns specnli dlf« 
fundi potest. Ita describitnr trao- 
quiUitas maris. 

1 Sapeferventes] Deinde ejnsdem 
raaris tempestas versatnr in vehe- 
menti moto, qno mare a ventisy pra- 
sertim ab AqnilonCy cietnr. Aqnilo 
antem, Graecis Boreas, ventns est ab 
ortu aestivo spirans. Hic ventns ve« 
hementior est: forte quod eodem, qno 
aer ab Ortn in Occasnm ferri solet, 



172 



BOETHII D£ CONSOL. 



Rara si constat sua forma mundo/ 

Si tantas variat vices^ 
Crede fortunis' hominum caducis^ 15 

Bonis crede fagacibus. 
Constat^ setema positumque lege est/ 

Ut constet genitum nihil. 

orbe eademforma est ir^frequens^ «t mnndus n^utaJt tantoA mcUsUudmes, ito nnncy 
confide divitiia fragililms mortalium, conflde bonie fluxia. Statutum est, et sem^ 
piten^ Dei decreto stabUUtim, ut nihU, quod genitum fuerU, constanter persc: 
veret. 

NOTiE 
motn feratnr: hinc, anctore Festo, catnr positiva. Lex aeterna est di- 



Aquilo vocatnr, quod < instar aqnilee 
veiiementissimo volatn feratnr : ' liinc 
jndice S. Augnstino, ' tenrarnm scopa 
est.' Notari potest haec antithesis 
marinae tranqnillitatis et tempestatis : 
iterata enim hac voce, ' ssBpe/ ^ Aqni- 
lo' opponitnr * tranqnillo;' 'ferventes 
procellas/ ^sereno;' 'versum aequor/ 
* immotis flnctibns.' 

* Ccnstat . . . nutndo] Sic Plinins 
Jnn. * constat magistratibns reveren- 
tia.' £t Virgil. JEn. v. vs. 748. < Qnae 
Bunc animo sententia constet.' 

■ Crede fortuuis'] Faceta et elegans 
dissimnlantia, quam Graeci ^pw€ia» 
vocant, qua Philosophia alind, qnam 
sentiat, dicens, eo magis de bonis ca- 
dncis detrahit, qno magis eisdem vi- 
detur tribuere fidei. Sic Seneca in 
Medea vs. 221. < Confide regnis, cnm 
levit magnas opes Hnc ferat et illnc 
catns.' 

' Cmistatf atema posUumque lege esf] 
Lex ett volnntas principis honesta 
imperantis et prohibentis contraria : 
qnamobrem qnot voluntatnm princi- 
pum, tot legura genera esse possnnt. 
I>oplex antem est ejnsmodi volnn- 
tatf divina scilicet, et hnmana ; quare 
etiam dnplex est lex, nimirnm di- 
vinSi et hnmana. De Immana hic 
noii agitnr. At lex divina pro tri- 
plici modo, qno considerari potest, 
triplicit rnrsut est generis, videlicet 
aetema, naturalit, quaeqne vulgo vo- 



vina voluntas, qnatenns haecnon secns 
ac Dens, cujus est, ex omni aeterni- 
tate fnit: de hac lege locutus Ci- 
cero II. de Legibns : *■ Hanc video/ 
inqnit, *■ sapientissimomm fnisse sen- 
tentiam, legem neqne bominnm inge- 
niis excogitatam, nec tcitnm aliquod 
este populornm, ted aeternum qnod- 
dam, qnod nnivertum mnndum re* 
geret, imperandi prohibendiqne ta- 
pientia.' Lex naturalis est eadem di- 
vina volnntas, qnatenns, insita atqne 
innata specie, hominibnt innotescit i. 
de hac loqnitnr idem Tnllint i. de 
Leg. ' Lex,' inquit, ' ett ratio insita 
in natnra, qnae jubet ea qnae facienda, 
prohibetqne contraria.' Lex qnas 
vulgo dicitur positiva, est eadem Dei 
volnntas, qnatenns haec tigno mani- 
fettata innotescit : ted haec Chrittia- 
nit alia est vetns, alia nova. Cnm 
igitnr nihil fiaty niti illa Del aeterai 
volnntate, nihil etiam fit, nisi aeteras 
lege. Sed apud philosophos eornm 
qnae fiunt qnaedam dicnntnr creari; 
qnaedam generari. Creantnr ea, qno* 
rum nnlla est, nisi exterior canaa» 
nimirnm Ret. Oenerantnr vero ea, 
qnoram pneter exteriorem eautam, 
quaedam est materia; nempe Modi. 
Res perseverant, sed modi mntantnr : 
< aeterna positnmque lege ett, nt con- 
ttet genitnm nihil.' Unde Seneca in 
Hercnle GEtaeo vt. 1099. * Quod na- 
tum est poterit mori.' 



PHItOSOPHIiE LIB. U. 



178 



PROSA IV. 

TuM ego^' Vera^ inquam^ commemoras^ o virtatum om- 
nium nutrix^"* nec inficiari " possum prosperitatis mese ye« 
locissimum cursum. Sed boc est quod recolentem-^ me^ 
vehementius coquit.^ ^ Nam in omni adversitate fortunsB 
infelicissimum genus est infortunii^ fuisse felicem.'' Sed 

* Boethiu8. f Memorein. f Affiigit. 



9 In Ms. Rittersh. edd. Delph. et Hack. me omittitnr. — 10 Tht^an. prinras, 



NOT^ 



^ VirtutUM omnium nutrix'] Philo- 
sophia : cnm enim Pbilosophia sit 
cognitio clara distinctaque eorum, 
qnas ad optimam vitfe morumqne ra- 
tionem pertinent, camque evidentia 
sit yeri et certi jndicii norma, prop- 
tcrea eadem Philosophia instar prn« 
dentissimaB raatris ad benejndican- 
dnm primo, deinde ad honeste viven- 
dom auditores alumnos indncit. Hinc, 
judice Tnllio, Philosophia est ' mater 
omnium benefactomm et benedicto- 
rum ; est cultura animi, qnas extra- 
hit vitia radicitus: virtutis continet 
et officii et bene vivendi disciplinam.' 

^ Inficiari] Vel, ut alii malunt, 
infitiariy pro diversa nimirum nomi- 
nis interpretatione, idem est qnod 
negare. ' Inficior' enim oritnr ab 
< in' et * facio/ qnasi fecisse negem : 
tumque scribendum per e ' inficior ; ' 
aut potius oritur ab ' in' et * fateor/ 
quasi * non fateor : ' Latini enim dixe- 
runt aliqnando, * infiteor/ sicnt etiam 
hodie dicunt, ' confiteor:' tuncqne 
scribendqm per t* infitior:' mailem 
hoc ultimum. 

^ Recolentem me vehementiua cofuit] 
Memorem magis afiligit : * recolere' 
enim dicitnr a colere : colere autem 
proprie est arare: sed qnod terra 
arando versetur, factnni est, ut ver- 



bnm illud translatum fuerit ad signi- 
ficandam eam. qua mens nostra vel- 
nti commovetnr, cogitationem : hinc 
cnltus parentum, qni in oogitatioBt 
praesertim versatnr: hos qnippe ex 
eo dicimnr colere, quod eosdem mentt 
prsesertim veneremur : hinc etiam re# 
colere idem est, quod iterata medita- 
tione cogitare, in memoriaro revo* 
care, reminisci. Exempla passim oc* 
cnrrunt. * Coqnere' vero idem qnod . 
angere, sive etiam cogere : similitudo 
snmitur a corporibns ; quod quemad<» 
modum corpora, qnae coquuntor co« 
gunturve, partibns ad sese invicem 
accedentibns, magis comprimi, adeo* 
que ad minores loci angustias redigi 
soleant, ita mens tristi sua cogitatione 
ita constringi videtnr, ut, ceteris re- 
bus cogitandis minus apta, nlterius 
diffundi nequeat cogitando. 

' Genu8 eat infortuniiyfuiseefelieem} 
'Non quidem re, (quod enim praeteritt, 
id non est amplins, adeoqne, ceu ni- 
hilum, te non potest reipsa affligere,) 
sed cogitatione: sicnt enim memo* 
ria malornm praeteritorum recreamur : 
* haec olim meminisse juvabit,' Virg. 
quod hac de quadam nostra potes- 
tate, industria, aut quadam alia bona 
qualitate admonemur: sic bonorum 
praBteritorum memoria affligimur, 



174 



fiOBTUlI DB CONSOL. 



quod ta^ inquit/ falsas opinionis supplicium' luis/^ id re^ 
bas jure imputare non possis. Nam si te hoc inane nomen 
fortuitae felicitatis' movet^ quam plurimis^ maximisque 
abundes^ mecum reputes licet. Igitur si quod in omni for- 
lunaB censu ' " pretiosissimum possidebas^ id tibi divinitus 
illaesum adhuc^ inviolatumque servatur^ poterisne meliora 
quaeque retinens^ de infortunio juf e causari ? * * Atqui viget 
incolumis^ illud pretiosissimnm generis humani decus^ 
Symmachus socer :** et quod vitae pretio non segnis' eme- 
res^ vir totus ex sapientia^ virtutibusque factus^ suarum 



* Philowphia, * Inter omniafortmtB ttue bona, 
' Lubena, 



* AGCUJMrt coiUaMiaXem, 



Reg. et nterque Vict. Iimu. — 11 In omni fortuna tua cemu Mss. edd. Delpb. 

NOT^ 



quod hac nostrse infirniitatis convin- 
camnr: qtfemadmoduin enim placet 
potuisse, sic displicet homini gioriai 
aTido non posse. 

r Faisa opinionia supplidum'] Est 
quidem snpplicium sive pcena men- 
tis, memoria prttteritae prosperitatis : 
siquidem, ut dictum est, mens hac 
memoria affligitur: sed supplicinm 
illnd falsee opinionis est : cum ex hoc 
oriatnr, qnod mens praecipitatione et 
prtejudicio acta falso judicaverit prae- 
teritam illam prosperitatem constan- 
tis alicnjns boni rationem obtinere. 
Quamobrem * id'snpplicium ' rebus 
jure imputare non possis:' uemo 
quippe errat nisi volens. 

* Inane nomen fortuitig' felicitatia] 
Cum metus amittendae ejus, quae in- 
constans foret, felicitatis sit vera mi- 
seria, idcirco nulla reipsa est felici- 
tas, nisi constans: quod igitur for- 
tnita felicitas instar fortunap, a qua 
oriri dicitur, sitinconstans,propterea 
haec nihil habet * felicitatis' nisi < in- 
ane nomen.' 

* Poteritne meliora queeque retinens^ 
de it^ortunio jure caueari] Sed estOy 
inqoit Philosophia, quae fortuita, sit 



vera felicitas: cum maximam par- 
tem bonorum, quae fortunas accepta 
referri debere arbitraris, retineas^ 
felix potius quam infelix * de infor- 
tunio jure non potes causari.' ' Caus- 
sari/ vel ut nunc a pluribus scribitur, 
* causari/ proprienihil est aliud quam 
causam alicujns effecti qnaerere aut 
afferre : sic Virg. Eclog. ix. vs. 56. 
' Causando nostros in longum ducis 
amores.' Quare Boethius, qui hac- 
tenus de adversa fortuna conquestus, 
ab ea videtur tantas inconstantiae 
causas quaesivisse, non male nunc di^ 
citur 'causari:' qnamvis immerito 
' causetnr : ' ut jam Philosophia de- 
monstrabity enumerando bona me- 
liora, quas Boethio supersnnt, nempe 
socernm, uxorem, liberos, ipsnm 
quoque animnm. 

b Symmachua socer] i. Philosophia 
commendat Symmachum socerom 
Boethii. Plnres fnernnt Symmachi, 
quornm stemma, si placet, legere po- 
teris apud Jacob. Sirmondnm ad 
yii. lib. Epist. Ennodii. Hic antem 
agitnr de Symmacho, qui Consnl fuit 
sine collegasob Odoacreanno Christi 
485. qnique a Tbeodorico Rege inter 



PHILOSOPHIJB LIB. U. 



175 



securus,*" tuis ingemiscit iDJuriis. Vivit uxor*'' ingenio 
modesta, pudicitiae pudore praBcellens, et, ut omnes ejus 
dotes breviter includam, patri "^ similis. Vivit, inquam, ti- 
bique tantum vitae hujus exosa spiritum servat. Quo uno'* 
felicitatem minui tuam vel ipsa concesserim, tui desiderio 
lacrymis ac dolore tabescit. Quid dicam liberos ^ consu- 
lajes/ quorum jam, ut in id aetatis pueris, vel aviti/ vel 
patemi*''' specimen elucet ingenii? Cum igitur^ praeci-^ 
pua sit mortaUbus vitas cura retinendas, o te, si tua bona 
cognoscas, felicem ! cui suppetunt etiam nunc quae vita 
nemo dubitat esse cariora. Quare sicca jam lacrymas. 

"* NihU it^uriarum Hbi timena, * Rusticiana, * Symmacho, p Qui 
jam ConsuleB fuerunt. 9 SymmaclU, ' Boethii. 



Hackd — 12 Servatf quoque uno edd. eaedem. — 13 Hsec verba sic disposita in 

NOTiE 



alios delectas est jadex in caosa Ba- 
silii et Prstextati, qoi magicanim 
artiom accosabantor : ot refert Cas- 
siodor. 1. lY. Var. Ep. 22. Hajos enim 
Symmachi doae foeront filiae ; nempe 
Oalla, de qoa praeter Folgentiom 
loqottor Oregor. Magnos iv. Dial. 
13. et Rosticiana Boethii oxor, ex 
qoa alter Symmachos natns est^Boe- 
thii parentis collega in consolato, et 
praedicti Symmachi nepos. Neqoe 
vero praestantissimos ille vir * soarnm 
injoriarura secoros* ita erat, ot vide- 
batnr Boethio propter eam, qoa apod 
Theodoricom valere videbator, gra- 
tiam et aoctoritatem : inconstans 
enim ille Rexi impiis delatorom cri- 
minationibos incitatns, Symmachnm 
socerom nna cnm Boethio genero oc- 
cidi jossit, aoctore Procopio 1. i. de 
Bello Ooth. 

^ Vivit uxorl ii. Philosophia lao- 
dat oxorem Boethii, eam scilicet, qoas 
vocabator Rusticiana, Symmachifilia. 
Doae quippe foeront alternis Boe- 
thii oxores : prima Festi filia, dicta 
Elpis ; muUer doctissima, qos absqoe 



liberis decessit : altera filia Symma- 
chi, vocata Rosticiana; ' ingenio mo* 
desta ; pudlcitias pndore praecellena ; 
UDO verbo patri (Symmacho) similii.' 

^ Qutd dieam Uberoa] iii. Philoao« 
phia celebrat liberos Boethii, me- 
mor com dignitatis, tom etiara ioge- 
nii, quo praeditifoeront. Meminit qoi- 
dem dignitatisy qoa instmcti foere; 
nimirum consolatos : nam consnlaria 
apod Latinos dicitnr vir, qni ali- 
qoando Consol foit : hos autem Boe- 
thii ' liberos' nnnc Philosophia vo- 
cat * consolares.' Meminit etiam in- 
genii, qood in his etiam poeris tan- 
tom erat, nt in his * vel patemi,' vi- 
delicetipsius- Boethii, ' vel aviti/ 
nimirum Symmachi,' ' specimen eln- 
ceret ingenii.' Qnod demam dieitnr, 
^ in id aetatis pneris,' modos est lo- 
qoendi Tollio etiam fiimiliaris : * Ita 
viximns,' inqnit 1. vi. Epist. Ep. 20. 
* et id aetatis jam somus, nt omnia, 
quae non nostra colpa nobis accidant,* 
fortiter ferre debeamos.' 

^Cum igitur, ifc,^ Ex prsdictit 
Philosopliia concludit, Boetliium ad- 



176 



BOBTHfl D£ C0N80L. 



Nondum est ad unum omnes ' exosa fortuna, nec tibi nimi« 
m valida tempestas ^ incabnit ; qnoniam tenaces haerent 
anchorae/^ qnse nec praesentis solamen^ nec futari spem 
temporis abesse patiantur. Et bsereant^ inquam/ precor : 
illis namque manentibus, utcumque se res babeant^ enata- 
bimus.* Sed quantum decus omamentis '^ nostris deces- 
serit^s vides. Et illa, Promovimus, inquit," aliquantu- 
lum,"^^ si te nondum totius tuds sortis piget' Sed deli- 
cias^ tuas' ferre non possum» qui abesse aliquid tu» 
beatitudini tam luctuosus, atque anxius conqueracis. Quis 



« Anehoras. * Ego Boethiua, * Evademus. 
qumn feeimus progresaum. * MdUitiem tui animi. 



V PhUosophia, ^ Ali' 



edd. pnedictis : velpatemif velaviti. — 14 Ms. Rittersh. Quoniam tenaeee hase- 
rint «mcora. Quando tenaces harent Delph. Hack. — 15 Bene Ms. Rittersb. 
censente Bernartio : aed quantum omameniis : qnod etiam codd. Vict. secnn- 
dns, et Reg. — 16 AUquantum Delph. Hack. — 17 Vict. secnndns: copiosa, — 

NOTiE 



hoc etse felicem : qnasi dicat : Cni- 
comqiie suppetunt ea, quae vita nemo 
dubitat esse cariora, ille feliz haberi 
poteat : felix enim qui summo fruitur 
bono ; qnale esse videtur illud, quod 
est ipia vita carius : siquidem vitae 
retinendae, ntpote pnestantissimo 
boBO, praecipna est mortalibns cura. 
Atqui tibi Boethio snppetnnt ea 
quae vita nemo dnbitat esse cariora ; 
toeer videlicet, uxor, et liberi orani 
▼irtntnmgenereprsestantissimi. Cre- 
diderim bsec verba, ' o te, si tua bona 
eognoscas/ non fuisse dicta sine me- 
moria istorum Virgilii ii. iEn. vs* 
458. < O fortunatos niminin,' sua si 
bona Rorint, Agricolasl' 

^ Tempestaa] Allegoriaipsi Ciceroni 
uftitatissima : ubi nominata ' tempes- 
tate' intelligi debet fortnnae saevien> 
tii impetns, quod utroque homines 
videantur obrui : nominatis < anchoris 
tenaoamt,' familiares constantissimiy 
quod ntrisque ' et praesentis solameuy 
et futQri spes temporis adesse possit.' 
Quamobrem 8icut,maQentibu« anclio* 



ris, nautis remanet spes * eaatandi ;' 
sicy remanentibus praedietis farailiari- 
bns, Boethius meliorem sperare po- 
test fortiinam. 

9 Quanium decue omameniia noahi* 
deceeserif] Amissis videlicet opibni 
dignitatibusque nostris. 

^ ProfnovimuM, inquit, aHqwmiulum} 
Aliquem in tui consolatione profec- 
tnm fecimns, inqnit Philosophia : 
* promovere' enim aliqnando idem 
qood proficere: ut apnd Terent. in 
Hecyr. * abibo hine ; praesens quando 
promoveo parum.' 

' Si te nondum iotiua tua oortis pigei'} 
Si nondum te omnino infelicem pn- 
taa: differunt * pudet' et ' piget/ 
quod prius turpitudinem, pesterius 
noxam rei videatnr potius significare: 
unde Cicero prq^ Dom. * me aon so« 
lum piget stultitiae meae, sed etiam 
pudet.' 

^ DeUciaa] Hoc est, animi molli* 
tiem. Deiiciae enim ab eo videntur 
dictae, quod animns iiis alliciatur ; di- 
cuntur enim ab, de, et lacio, traho : 



PHILOSOPHli£ LIB. If. 



177 



esteDim tam compositds^'^ felicitatis^ ut non aliqaa ex 
parte com status sui qualitate rixettir?'' Anxia'' enim 
res est humanorum conditio bonorum^"" et quse vel nun- 
quam tota proveniat^ vel nunquam perpetuo^^ subsistat. 
Huic census exuberat/ sed est pudori degener sanguis.' 



y Perfecta, * Diiceptet, 
eum pudet tua ignobUitaHa, 



Aeerba, * UnuM opibus abumdat^ sed 



^^^^^00^^^0^ 



18 Delph. Hack. perpelMii.— 19 Ms. Rittersh. ajtiart<iidtiit6itf vt«« bnmaMm 

VOTJE 



inde lactat, illectat, delectat, oblec- 
taty allicit, ilJicit, elicit. Sic Lucret. 
1. V. * Qoae lacere io fraadem pos- 
•enty vinctosqne tenerent.' Unde forte 
nostraniOallicanilacer,un(acc«. Hinc 
quod animus qaalibet perturbatione, 
sed amore praesertim et Toluptate, 
alliciatnr, propterea quaelibet pertur- 
batio, sed amor praesertim et Tolup- 
tas, deiiciae ▼ocantor: quo fit nt de- 
liciae modo in bonam, modo in malam 
partem accipiantur : sicut ergo mol- 
lities corporis in hoc versatur, quod 
illud facile possit in quemcumque 
locum Tersari; sic delicatns dicitur 
ille animus, qni contrariae affectioni 
obnoxius undique potest facile flecti : 
qualis Philosophiae videtur Boethius, 
ntpote qui ' abesse aliqnid suae beati- 
tudini tam luctuosns atque anxins 
conqueratur.' 

1 Rixetur'] Disceptet. Rixa, lis est 
sive contentio inter duos pluresve 
homines, quornm alter repetit qnod 
alter reddere rennit : qnare nisi lux 
divina affulgeat, in orani hominum 
genere perpetuae sunt rixae : qnod 
homo et status ejus, ceu quaedam 
partes, ita opponantur, ut ille homo 
quaedam videatur a suo statu repe- 
tere, qnae status hic renuit reddere : 
nemo bic ex omni parte beatus. 

1° Anxia enim ree est humanorum c<m' 
ditio bonorum] Anxium dicitur illud, 
quod soUcitudine moesta premit : an* 

Delph, et Var, Clat, Boeih, 



xium enim dicitor ab ango : hoc a 
Oraeco 6yx«» suffoco, constringo, pri- 
mum quidem fauces, deinde mentem : 
hinc angnstus et angustia, cum quis 
tantis difficoltatibns premitnr, ut quo 
se vertere debeat, ignoret. Atqni 
hnmanorum conditio bonorom solici- 
tndine moesta animum premit : qnod 
enim hnmana haec conditio aot non- 
qoam absoluta fuerit, ant onnquam 
perennis, semper locum relinqnit aot 
appetendae absentium bonorum adep* 
tionis, aut timendsB praesentinm jac« 
tnrae : nnde animi anxietas : ut plarl- 
bus exemplis deinceps confirmabit 
Philosophia. 

■ Hittc censue exuberat] Primum ex- 
emplnm est de divitibus, iis scilicet, 
quibas, quod hi opibus abundent, * 
* census * dicitnr * exnberare.' * Cen- 
sus ' enim, a censendo dictns, opes 
siguificat : unde Claudian. Carm . 
XVII. vs. 231. ' Addictoque hominnm 
cnmulent aeraria censu.' ' Exnberare' 
autem abundare est^qnasi extra ubera 
profluere. Sic Virgil. i. Oeorg. vs, 
191. * At si luxuria foliornm exn. 
berat umbra.' £t Oeorg. ii. vs. 510« 
' Nec requies quin aut pomis exnbe- 
ret annus, Aut fcetu pccorum.' Atqui 
ejnsmodi divites in hoc sibi videntnr 
infelicesy quod quibus sanguine con- 
juncti sunt, hi nobiles non sunt ; * sed 
est pudori degencr sanguis.' 



M 



178 



BOBTHII DE CONSOL. 



Hnnc nobilitas notam faciti^ sed angustia rei familiaris in- 
clusas/ esse mallet ignotus. IUeutroque circumfluasP vi- 
tam ccelibem deflet/ Ille nuptiis felix^"! orbus liberis^ 



• AUer nobUis eMi^ sed paupertate premitur. 
cwnjuge carere dolet, 

NOM 



^ TertiuB et dives et nobilis se 



** Hunc noHlUas notumfacit'] Secun- 
dum exemplum est de nobtlibus vi- 
rU: hic autem Philosophia videtnr 
yim facere in verbo, dnm dicit, * no- 
bilitas notnm facit/ * nobilis ' enim a 

* notnm/ sicnt a ^ motnm ' ' mobilis ' 
dicitnr, nt nobilis sit, quast nominis 
claritate notns. Atqui et his nobili- 
bus sua esse potest panpertas snppli- 
cium : *■ angnstia rei familiaris incln- 
sus, esse mallet' nobilis quidam 

* ignotns :' optime autem paupertas 
▼ocatur * angustia rei familiaris.' Nam 
sicnt dives snis palatiis, agris, viti- 
bus, nnmmis, armentis, hominibusque 
sttbditis, quibus veluti circnmfundi- 
tnr, eo anctoritatis potestatisque 
videtnr dilatatns, ut se facile credat 
inexpngnabilem, jnxta illud Proverb. 
8. 'substantia divitis nrbs roboris 
ejns ;' sic panper sua taberna, agello, 
vitlcula, et puerorum sarcina veluti 
obrutns coangustatur : bioc Hora- 
tios Carm. 1. iii. Od. 2. pauperiem 
vocat angnstam : ' Angustam, amici, 
pauperiem pati Robustus acri militia 
puer Condiscat.' 

P lUe utroque circumfluua'] Tertium 
exemplnm est de iis, qui pariter divi- 
tes snnt et nobiies ; sed qni in hoc 
se pntant inielices, quod vitam du- 
cant conjugii expertem : ' vitam cceli- 
bem deflent :' vita enim conjngii ex- 
pers vocatur ccelebs : forte quia cce- 
lesti similis. 

4 lUe nuptiiafelix] Quartum exem- 
plnm est de eo qui nxore felix est : 
qnod praedictis ^ nuptiis ' optime sig- 
nificatur: quamvis enim nuptiae non 
sint sine utroque conjiige, melius 



tamen nuptiae dicuntur de uxore 
quam de marito : qnod cnm illa spon- 
sa deduceretur ad maritum, faciem 
ilammeo nuberet sive velaret : hinc 
nupta, Gonnnbium, &c. Magna por- 
ro felicitas mariti, cnjns est optima 
uxor : donnm cceleste est. Proverb. 
XIX. * domns et divitiae dantnr a pa- 
rentibnsy a Domino autem proprie 
nxor pmdens.* At felicitas haec sae- 
pins orbitate tnrbatnr : * orbus liberis, 
alieno censnm nutrit haeredi :' Seneca 
in Hippolyto vs. 1248. ' O triste 
fractis orbitasannismalnm!' Haeres, 
ab hero dictos, quasi is sit bonornm 
dominus, apud Jurisperitos dnplicis 
est generis : nempe snns, et exter- 
nus. ' Sni Haeredes/ nt dicitur In- 
stit. 1. II. Tit. 19. §. 2. ' ideo appeU 
lantnr, quia domestici haeredes suut, 
et vivo quoque patre quodammodo 
domini existimantur, veluti fiiius, 
filia, nepos, neptisve ex filio, et dein- 
ceps ceteri liberi.' Extranei vero, 
qui hic vocantur ' alieni,' haeredes 
* dicuntur ceteri,' ait Vionins, ' qni 
non snnt sni et domestici.' At qnan- 
tum homo se snosque amans * snis ' 
haeredibns laetatnr, tantundem de 
' extraneis ' sive * alienis' afflictatnr. 
Ecclesiastae 4. ' Considerans reperi 
et aliam vanitatem sub Sole. Unns 
est, et secondum non habet, non 
filinm, non fratrem, et tamen labo- 
rare non cessat, nee satiantnr ocoli 
ejus divitiis, nec recogitat dicens : 
Cui laboro et fraudo animam raeam 
bonis ? in hoc qnoque vanitas est et 
afflictio pessima.' 



PHlLOSOPHIiE LIB. II. 



179 



alieno censum nutrit ' hasredi. Alins, prole laetatus/ filii 
filiseve delictis^ moestos illacrymat* Idbirco nemo facile 
cum fortunae suae conditione concordat. Inest enim sin- 
gnlis^ quod inexpertus ignoret^ expertus exhorreat. Adde 
quod felicissimi cujusque delicatissimus sensus est^ et^ nisi 
ad nutum' cuncta suppetant/^ omnis adversitatis inso- 
lens/^ minimis quibusque prosternitur : adeo perexigua* 
sunt quae fortunatissimis beatitudinis summam detrahunt. 



' Opesparat. f Viim. s Ad arbitrium omnia adsint, 

adverritati assuetus, * Usque adeo parva* 



* Num 



** Alius prole Uttatus] Qaintom ex- 
emplum est de eo qui prole nata lae- 
tator. Qaod homo ad Dei imaginem 
conditus aetemitatem appetat, quod- 
que hanc in terris assequi non valeat, 
hinc fit ut parens uterqae orta prole, 
veluti magna sui parte sibi olim suc- 
cessura, laetetur : Joan. 16. ' mulier 
non meminit pressnrae propter gau- 
dinm, quia natus est homo in mun- 
dum.' At quanta Isetitia parentes 
perfanduutur natis liberis, iisdemque 
yirtutem colentibus, tanta iidem affi- 
ciuntnr tristitia, si hos liberos vide- 
rint vitiis indnlgere: parens 'filii 
filiaeve delictis moestus illacrymat :' 
nt nunc dicitur : Proverb. 10. 'filius 
sapiens laetificat patrem : filins vero 
Ktoltus moestitia est matris suae.' 
Nimiram quod liberi videantur sa- 
nior perenoiorqne parentum pars, 
hos pareotes optant semetipsis meli* 
ores. 

■ Ad nutum"] Ad voluntatem. Nu- 
tus, a nnendo sive movendo dictus, 
proprie motnm corporis significat: 
sic niovendo oaput oculosve dicimur 
annaere etabnnere vel rennere. Quo- 
niam vero ille corporis nostri motns 
nostram voluntatem consuevit indi- 
care, hinc factum est, ut, signo pro 
re significata accepto, nntns non mo- 
do horaanam, sed divinam quoque 
voluntatem significaverit : ex qno 
etiam numen ipsam Dei voluntatem 



notat, ut apud Virg. ii. lEn, vs. 336. 
'Numine Divum In flammas et in 
arma feror.' Et versu 777. * Non 
haec sine iiumine Divum Eveniunt.' 

* Suppetant] Adsint: quia enim 
qnod petitur, id saepius impetratur^ 
usos obtinuit, ut snppetere idem sit 
quod adesse, quasi petendo impetra- 
tum. Hinc suppetiae, qnas sibi sup- 
petere rebus adversis periclitantes 
ezpetunt. 

^ Omnie adverritatis insoleni] Nullt 
adversitati assuetus. Insolens enim 
qnasi non solens : solens autem is 
dicitur, qui id, in quo totus est,facit; 
quasi in solo, unoque hoc negotio ver- 
satus: quare Mnsolens adversitatis ' 
is est, qui adversitati non est assne- 
factus. Atqne hic, ut nunc additnry 
* minimis quibusque prostemitur ' ad- 
versitatibus ; quod mens ejus, his mo« 
tibus non assueta, minimo turbetur : 
ut enim < ab assuetis non fit/ sic * ab 
insuetis fit passio :' quemadmodum 
loquontnr Philosophi: usque adeo 
' perexigua sunt, qnae fortanatissimis 
beatitudinis summam detrahnnt.' 
Summa Arithraeticis est universitas 
qoaedam, qoae ex pluribns minoribns 
addendo conficitur, aut ex qna mino- 
rem subtrahendo qnaedam restat ; 
quamobrem * summa beatitndinis ' 
hic nihii est aliud, quam beatitudini» 
fastigium: le comble du bonheur» 



180 



BOETHII DE CONSOL. 



Qaam multos "^ esse conjectas * qai sese coelo proximos ' 
arbitrentar^ si de fortanae taae reliqaiis pars eis minima 
eontingat ? Hic ipse locas^ qaem tu exiliam vocas, inco- 
lentibas patria est. Adeo nihil est miserum, nisi cum pa- 
tes : ** contraque beata sors ^ omnis est aequanimitate tole- 
rantis.* Quis est ille tam felix, qui, cum dederit impatien- 
tiae manus,^* statum suum mutare non optet?^ Quam mul- 
tis amaritudinibus " humanae felicitatis dulcedo *9 respersa 
est ! quae si etiam fruenti jucunda esse videatur, tamen, quo 
minus cum velit, abeat, retineri non possit.*° Liquet igitur * 
quam sit mortalium rerum misera beatitado, quds nec apud 

* NondtibUas, ' Beatos. "* AliquidineoeasendseruB, * Felix 

qweUbet condUio, n aquo animoferatur, " Putaverit impatUrikm. 



retperga est didcedo, — 20 Ed. Norimb. retineri non poteet,—! Amiitere unquam 



NOTiE 



^ Quam multos] Sextam exemplora 
est de ipso Boethio, de cajns * for- 
tonae reliqoiis si pars raiuima ' plori- 
bos aliis hominibos ' contingeret/ hi 
felices * sese coelo proximos arbitra- 
rentor:' com tamen ipse Boethios 
sese potet infelicem. 

^ Beata sors] Beatos homo, cujos 
mens cogitando ita constans est, ot, 
instar librae aequatis ponderibus fir- 
mata, nec erigator prosperis, nec ad- 
versis deprimator. Sed homo ille 
rarns est in terris : nam qois est ille 
tam felix, qoi, cum 

^ Dederit impatienti(P manus] Impa- 
tientia vinci se passos foerit : sic lo* 
quitor Tullios de Amic. ' atque/ in- 
quit, ' ad extremom dat manus, vinci 
se patitur :' nimirom com maoibns 
prssertim homo sese toeri 8oleat,ubi 
primom intelligitnr victas manns de- 
disse, hic intelligitur victos : 

7 l^atum auum mutare non optetT\ 
Instar hominis aegri, qni cujuslibet 
sitas impatiensy partes se vertit in 
omnes. 

* Quam muUis amaritudinifnu, ^c.] 



Jam monuimus, mentem hnmanam, 
veloti mediam inter Deom homa- 
nomqoe corpos, qoatenos est opns 
Dei et forma hojos corporis, et a Deo 
et a corpore homano commoveri: 
hinc aotem potamus oriri amaritudi- 
nem et dalcedinem homanae felicita- 
tis ; dolcedinem qoidem a Deo com- 
movente ; amaritodinem vero a cor- 
pore: quare com homo,qnamdio per- 
severat, ab otraqoe hac cansa afficia- 
tur, idcirco nihil homini dulce est 
nisi cnm amaro conjunctom : qoam- 
obrem de qnacomqoe corporis volop- 
tate dici potest, qood Locretios de 
Amore dixit 1. iv. 'Eximia veste, 
et victn, convivia, Indi, Pocola cre- 
bra, nnguenta, corons, serta paran- 
tor, Neqoicqoam: qooniam medio 
de fonte leporom Sorgit amari ali- 
qoid, qood in ipsis floribos angat.' 
Qoin ipsa etiam dolcedo in hoc 
amara, qood, invitoipso homine qoi 
iila affici videtnr, abeat irrevocabilis ; 
' nec retineri possit ' ad nntum, * qno 
minus abeat : ' ut hic dicitur. 
* Liquet igiiurf ife,] Philosophia ex 



1'HILOSOPHIiE LIB. |I. 



181 



dequanimos perpetna perdurat^ nec anxios tota delectat. 
Quid igitur^^ o mortales^ extra petitis intra vos ^ positam 
felicitatem ? Error vos^ inscitiaque confundit. Ostendam 
breviter tibi ^ snmmse cardinem felicitatis. Estne aliquid 
tibi te ipso * pretiosius ? ^ Nihil/ inquies. Igitur si tui ' 
compos fueris/ possidebis ^ quod nec tu unquam amittere ' 



p Visirom fMntem* 



9 O Boethi. 



** Tuamente, 



' Tuameniit, 



NOT^ 



praedictis exemplis conclndit, qnod^ 
probandum susceperat a Nota ™, feli- 
citatem hominnm praesentem nec 
adeo absolutara esse, ut * non anxios 
tota delectet/ nec adeo perennem, 
ut ' apud sqnanimos perpetua per- 
dnret.' Jam ipsa Philosopbia ad 
id, unde digressa fueraty reversa, 
ipsum Boethii animum considerabit. 
b Quid igiiur, Spc,'] iv. Philosophia 
commendat animnm Boethiiy aitqne 
priraum * Mortales ' fmstra * extra se 
petere,' ut in amicis, nxore, liberis, 
uno verbo in corpore, qnam habent 
' intra se/ videlicet in mente, *■ posi- 
tam felicitatem :' deinde addit eos- 
dem mortales ' errore inscitiaque 
confundi :' quod nimirnm extra se 
qnaerant, quara intra se habent, feli- 
citatera : ubi notandum errorem et 
inscitiam differre cnm in aliis, tura 
in hoc, qnod error^mnis ab inscitia 
oriatnr, ita nt possit esse inscitiasine 
errore, sed non error sine inscitia: 
postea promittit se ostensnrara Boe- 
thio summae cardinem felicitatis ; sive 
id in qno praecipue versetur snmma 
felicitas : quod enim cardo sit, in quo 
janua vertttur, in usn est, nt id in 
qno negotinm aliqnod vertitur, voce- 
tur cardo. Virg. i. JEn. vs. 676. 
* Hand tanto cessabit cardine rernm/ 
^ Estne aliquid tibi teipao pretiosius] 
Qnanquam Boethius, nt quilibet alius 
homo, corpore constet et mente con- 
jnnctid, nihilomlnns relicto corpore 
Philosophia Boethinm ad nnam men- 



tis snae considerationem revocat, qua- 
si ad primum beatitndinis, qnam 
qnaerit, fontem : idqne vocat totnm 
Boethinm : ' tibi, teipso:' sicnt A- 
postolus Roman. 7. ' infelix homo/ 
inqniti ' qnis me liberabit de corpore 
mortis hujus ?' * Estne igitor/ inqnit 
Philosophia Boethio, ' aliquid tibi 
te ipso pretiosius ?' 

^ NihU] Inqnit Boethius : Quicquid 
enim divinitns factnm natnrali in« 
mine novi, id ant mea mens est, ani 
corpns quod vnlgo dicitnr materia: 
sed mea raens vel ex ipso est cor- 
pore sive raateria pretiosior, qnod 
materiam hanc, a qna ipsa cogitari 
neqnit, cogitet, ipsamque ad arbitri- 
nm hnc illucque, saepius cogitando^ 
verset. 

^ Igitur si tui composfueris'] Si tua 
mentis tantam habneris et notioneni 
et potestatem, nt illa notione ductus 
hac potestate nunquam abntaris: 
compos enim et impos dicnntur a 
potis : nnde diciraus compotem et 
impotem : sicut ratiocinatnr Varro : 
potis autem dicitnr vel a pateo, qnod 
pateat illi quicqnid velit, vel a Dori- 
ca praepositione irorijuxta, quodquae 
juxta nos sunt, in nostra censentur 
potestate, ut placet Vossio : nam, in- 
quit Servins ad £cl. ix. Virg. * qno- 
modo victores dicimns voti compo- 
tes, qni quod volunt faciont ; sic 
victos e contrario vocamns impotes, 
qoi non possnnt facere quod volunt.' 

^ Possidebis] In tua potestate erit. 



182 



BOHTHII DE COMSOL. 



velis,^ nec fortuna possit auferre.'' Atque ut agnoscas ^ in 
his fortuitis rebus beatitudinem constare non posse^ sic 
collige. Si beatitudo ^ est summum naturae bonum ratione 
degentis/ nec illud est summum bonum quod eripi ullo 
modo potest ; quoniam praecellit id, quod nequeat auferri ; 
manifestum est, quod ad beatitudinem ^ percipiendam for- 



' Mentis ratione pradita. 



^r ^^^h^^nw ^^'^^^r^^^h^^^^ 



Delph. Hack. — 2 Thaan. primui, Reg. et uterque Vict. qtdn ad heaJLiivAxnem, 

NOT-ffi 



^ Quod nec tu unqwm canittere velis] 
Crescente enim tuae mentis adeoque 
tue originis notione, crescet et tuus 
in tuam mentem tuamque originem 
amor : cum exteriora bona tanto mi- 
nus amentur, quanto magis cognos- 
cuntur. 

* Nec fortuna posnt airferre'] Mens 
enim tua tuaque proinde cogitatio - 
ita sont tui juris, nihil ut in eas in- 
constans fortnna possit. Potest qni- 
dem fortnna quam jactat suam feiici- 
tatem tibi optandam proponere ; sed 
persnadendo te faUere non potest 
nisi volentem: non prius autem id 
volueris, quam^immemor tuae mentis 
ejusque origiois, specie caducorum 
bonorum velnti ocoaecatus fueris. 

' Atque ut agnoscaSf Sfc.] Pbiloso- 
phia tandem, proposita mente buma- 
na bonisqne externis, quibusdam ar- 
gumentis probat veram felicitatem in 
mente potius, quam in ceteris bonis 
versari: quae quidem argunienta ut 
percipiantur, notandum apud Philo- 
sophos morales summum bonum du- 
plicis esse generis : aliud quidem in 
genere Rei: aliud in genere Modi. 
Prius est res summe perfecta : unde 
nihil est aliud quam Deus: quare 
Propheta RexPsal. 143. descriptione 
facta potentum, quorum 'filii/ in- 
quit, ' sicut novellae plantationes in 
juventute aua ; filiae composit», cir- 



cumomatae sicut similitudo templi; 
promtuaria plena ernctantia ex hoc 
in illud ; oves fcetosae abundantes in 
egressibus suis; boves crassae; in 
quorum plateis non est ruiua mace- 
riae, neque transitus neque clamor;' 
quos denique * beatos dixerunt/ ad- 
dit: * beatus populus cujus dominus 
Deus ejus.' Posterius vero, quod 
aliter vocatur felicitas sive beatitudo, 
nobis videtur posse definiri cogitatio 
mentis Deo constanter adhaerentis: 
qnod huic solum cogitationi conve- 
nire possit, qnicquid naturali lumine 
cognoscitur oonvenire felicitati : sic- 
ut fusius alibi probavimus. Uic au- 
tem non agitur de priori, sed tan- 
tnm de posteriori summo bono, quip- 
pe quod dicitur 'paturae ratione de- 
gentis/ hoc est mentis humanae mo- 
dus. 

^ Si beatitudoj S^c»"] Primum argu- 
mentum, quod potest sic proponi: 
Quod bonum eripi potest, hoc est, 
invito eo cujus est, amitti, illud non 
est summum bonnm; ne qnidem in 
geuere modi : qnandoquidem in hoc 
ipso genere melius est illud quod 
eripi non potest. Atqui omne for- 
tunae bonum eripi potest: propterea 
enim fortuna instabilis est. Contra 
vero bonum mentis cujusmodi est 
virtus, non potest eripi, hoc est, in- 
vito eo cujus est, amitti. 



PHILOSOPHIiE LIB. II. 183 

tunae instabilitas aspirare non possit.*" Ad haec/* qaem 
caduca ista felicitas vehit,"' vel^ scit eam, vel nescit esse 
mutabilem. Si nescit, qusenam beata sors esse potest ig- 
norantidB in caecitate?^ Si scit, metuat necesse est^ ne 
amittat, quod amitti posse non dubitat ; quare continuus 
timor non sinit esse felicem. An vel si ' amiserit, negUgen- 
dum putat? Sic quoque perexile bonam est, quod aequo 
animo feratur amissum. Et quoniam'" tu idem es cui 
persuasum esse/ atqueinsitum permultis demonstrationibus 
scio, mentes hominum nullo modo esse mortales ; cumque 
sit clarum,^ fortuitam felicitatem corporis morte finiri| 
dubitari nequit, si hdsc^ auferre beatitudinem potest,^ quin 
omne mortalium genus in miseriamy mortis fine, labatur. 
Quodsi multos scimus beatitudinis fructum non morte so- 
lum, verum etiam doloribus suppliciisque quaesisse, quo- 
nam inodo praesens vita facere beatos potest, quse miseros 
transacta non efficit? 

* Fortuna inconstans esae non posrit beatitudo. * Prceterea, * Qtti hac 
felicitaie nmiali afficiiury hic. * Etiamsi* y Mors, 



^^<*>0^0^0^.0^0^^s^^ 



— 3 Edd. Delph. et Hack. omittant vocalam in. Ms. Rittersb. sora esse poierit 
ignorantia in c, Vict. secandus cacitati: qos et forsan vera lectio est, jadice 
Vallin.~4 £dd. Delpb. et Hack. oraittant esse, Ms. Erfurt. Et quoniam idem 
eSf cui persuasum atque insitum, — 5 Clarvm sit Delph. Hack. — 6 Ms. Rittersh. 
81 fuec beatitudinem auferre non potest. £d. Flor. si hac afferre beatitudinem non 
potest, Vict. primas, et Flor. afferre* 

NOT^ 

^ Ad luBc'] Secundam argnmentum, non sinit esse felicem, nec magni 

qnod potest sic institui : Quicumque, faciendum, ' quod aequo animo fera- 

fortnna dante, felix habetur, hic Tel tur amissum.' 

scit vel nescit, se invito, hanc fortn- ^ Et quoniamf ^c.] Tertinm argu- 

nae felicitatem esse mutabilem: sed mentum, quod sic disponi potest: 

qnovis modo se habeat, revera felix Qaaecamqoe felicitas morte finiri 

non erit: si enim nescit, hanc for- potest, hapc non nisi nomine te- 

tons felicitatem sic esse mutabilem, nus felicitas est : siqnidem felicitas 

hic versabitur in ' ignorantiae caeci- vera, non secns ac ipsa mens huma- 

tate/ qna stante nulia ' beata sors' na, cujus est, qnamque ut * insitnm' 

essepotest. At siscityhancfortuoae sic ' maltis demonstrationibus per- 

felicitatem sic esse mutabilem, idem suasum est esse immortalem/ im- 

hanc felicitatem aat timebit amitten- mortalis esse debet. Atqui felici- 

daro, ant dolebit, aut saltem negU- tas fortnnse, utpote quae corpo- 

get amiisam ; sed ut timor, sic dolor ris est, morte finiri potest : unde 



\ 



184 



«OETHI! X)E CONSOL. 



plnres alterins ' beatitudiDis frnctnm, 
non morte solum, verum etiam dolo- 
ribns suppllciisque qua^siernnt ;' id- 
que eo potius^ quod vita haec temere 



NOTjE 

credatur felicitas : si enim vita baec 
felicitas vera fuerit, necesse est, nV 
roors, quae! est hnjus felicis vitse pri> 
vatio, vera miseria babeatur. 



METRUM IV. 



QuiSQUis volet perennem 
Cautus ponere sedem," 

Stabilisque ** nec sondri 
Sterni flatibus Euri,P. 



€hncumque optat tutus locare domum perpetuamf quique studet constanSf et non 



NOT^ 



^ Perennem,„8ed£m'] Domnm per an- 
nos plnres duraturam : ' sedes ' enim 
apud Latinos auctores, praesertim 
poetas, significat domnm : * perenne' 
yero a pltu*ibns annis, per qnos durat, 
dicitnr : hinc perennare idem quod 
din perseverare : binc Anna Peren- 
na, cni Veteres vota faciebant, ut 
annare perennareque commode lice- 
ret, auctore Ovidio iii. Fast. 

Cautua] Tntus : nam cautns a ca- 
yere: cavere autem judicio Varro- 
nis a cavo ; quod ' prisci illi/ in- 
quit Pontanus, ' qni Latium etiam 
ante Aborigines tenuere, plerique in 
cavemis babitabant, qute a cavando 
essent dictae; iis autem et aestus 
cavebant^ et frigora, pleraque etiam 
alia incommoda, in iliisque se et sua 
cantins tutabantur:' hinc cavere, 
cautio, cautor a Jurisconsultis di- 
cnntur de iis, quibus divitiae tu- 
tie finnt et securae. jQuoniam vero 
yir pnidens, cogitationibus suis vel- 
uti prospiciens, se suaque tuetur, 
idcirco cautus catusque vocari solet. 
Horat. de Arte : * An omnes Visuros 



peccata putem mea, tutus et intra 
Spem yeniae cautns i vitavi deniqne 
culpam.' £t lib. i. Carm. Od. 10. 
* Mercuri, facunde nepos Atlantis, 
Qui feros cultus hominum recentum 
Voce formasti catus, et decorae More 
palaestrae.' 

o StabUisque^ Immotus et constans, 
snis, videlicet, sedibus. Cum autem 
corpns quiete semel donatnm aeter- 
nnm quiescat, donec ab alio de sua 
quiete dimoveatur, ideo duobus dnn- 
taxat modis domus fnndata potest 
ruere : primum quidem rootu sensili 
corporum incnrrentinm, v. g. vento : 
deinde proprio pondere, flnentibna 
scilicet iis» quibns doraus niti vide- 
batur, fnndamentis: hinc nunc fit 
mentio ventornm, iluctuum marino- 
rnm, cacnminis roontis, et bibularHm 
arenarum. 

p FUdibus E%vr%\ Enrus, inqnit Agel- 
lins, ventns est ab oriente verno, id 
est, aequinoctiali veniens. Latinis 
dicitnr snbsolanns. Hic non abs re 
dicitur sonoms : quod enim vehemen- 
tiori iropetn feratur, Bolitttm aeris ab 



PHILOSOPHIiE Llfi. il. 

£t fluctibas minantem 

Curat spernere pontum,'i 
Montis cacamen alti/ 

Bibulas vitet arenas.* 
Illud prctervus Auster 

Totis viribus urget : * 
Hae pendulum solutas 

Pondus ferre recnsant.° 



185 

O 



10 



di^iciflaminibiu strepentia Euri, et temnere mare exundans vehUi intentans rui' 
nam suis (estibus, iUe pariter fugiat verticem montis elati, et arenas bibaces, Aus- 
ter impetuosus omni conatu vexaJt illum verticem : ha vero areme di^uncta renuunt 

NOTiE 



Ortn ad Occasum floentis cnrsnm se- 
cutus, propterea sonum ingentem 
edit. Unde Virgil. ii. Georg. vs. 441. 
' Quos animosiEnri assidue frangnnt- 
qne fernntqne.' 

<i Pontum] Pontns generatiro qnod- 
libet mare, speciatim Euxinnm : forte 
qnia utrumqite plennm laboris : irSves 
enim labor potnit esse origo rov t6v' 
rov : qnicquid sit. 

' Montis cacumen dlti] Cacnmen, 
vertex est cnm arborum tum mon- 
tium : quod plures ejnsmodi corpo- 
rum partes snrgendo in unnm acn- 
men coeant : cacumen antem nnnc 
dicitur ' montis alti;' quia qoo mons 
altior est, eo prsdictis ventornm fla- 
tibns magis impellitnr, adeoqne do- 
mus hic fundata rninze magis foret 
obnoxia, 

■ Bibulas vitet arenas'] Qus videli- 
cet aquas sorbere possint : qnod enim 
his arenis intercipiatur aer, velquod- 
libet aliud eorpus quod aqn» snb- 
ennti, ntpote graviori, locnm cedat, 
propterea si arenis istis imponantur 
aedificia ipsis aquis longe graviora, 
eadem sedificia fatiscentibas fnnda- 
mentis statim corrnent. Lncretius 
lib. II. *arenam' dixit * bibulam ;' 
' Littoris incurvi bibulam lavit xqnor 
arenam.' 

< JUud protercus AuBter^.urgefi li- 



Ind montis cacnmen Anster impetit. 
Anster est ventus ex plaga coeli me- 
ridiana flans. Quod autem Anster 
ex terris in snblime saepins flet, 
qnemadmodnm Boreas oppositns e 
contrario ex snblimi in terras; id- 
circo Anster rectmn iter, qnoad po- 
testy insistens in summos montium 
vertices saepins videtnr incnrrere : et 
propterea nnnc appeliatnr ' proter- 
vns ' a proterendo, quia altiora cor- 
pora sibi objecta solet proterere. 
Seneca in Agam. vs. 90. * Nnbibna 
ipsis Inserta caput tnrris plnvio Va- 
pulat Anstro : densasque nemns Spar- 
gens nmbras annosa videt Robora 
frangi.' 

^ Ha penduUtm soluta Pondus ferre 
recttsant] Hae arenae a se invicem dis- 
jnnctae impositnm pondus non pos- 
snnt sostinere. ^Nimirum sicnt librae 
duae sunt lances alternis sic mobiles, 
ut, si altera graviori pondere onnsta 
deorsom deprimatnr, alterasursum 
attollatnr necesse sit; ita in terra, 
aqna,et aere quem spiramus, corpora 
adeo sese snstinent seqnatis ponderi- 
bns, ut si alternm fnerit gravius, id 
propendeat, altero depresso : sicnt 
infinitis exemplis demonstrari posset. 
iBdes antem arenis impositae longe 
graviores sunt eo liqnore, quo inter- 
posito arenae mollescnnt. Hoc eodem 



186 



BOBTHII D£ CONSOL. 



Fugiens periculosam 

Sottem sedis amoenae/ 
Humili domum memento 

Certus figere saxo.'^ 
Quamvis tonet ruinis 

Miscens aequora ventus ; * 
Tu conditusy quieti 

Felix robore • valli, 
Duces serenus sevum, 

Ridens aetheris iras.^ 



15 



20 



p<niare onus guspenaum, Sic tu vitans eventum incertum conditumiSf ut videtur, 
grata^ recogita stabilisfundare adem petra depreasa* Tum licet ventus reboet, tur- 
bans maria naujragii$f tu abditua munindne canatantia aggeris, eria beatuSf cantem' 
ti^ue -caUfurcribua^ agea vitam trannuilllam. 

NOT^ 



exeinplo usnn est Christns Dominas 
Matth. 7. < Omnis/ inquit, ' qni an- 
dit verba mea haec et non facit ea, 
similis erit viro stulto, qni aedificavit 
domnm suam super arenam : et de- 
scendit pluvia, et venerunt flumina, et 
flavemnt venti, et irruerunt in do- 
mnm iilam, et cecidit, et fuit ruina 
iilius magna.' 

^ Fugiena pericuioaam Sortem aedis 
amcentB] Haud aliter qui vitare cupit 
eventum iucertum conditionis, qnae 
videtur jucunda: 'Sors' quippe, in- 
quit TuUius 1. ii. de Divin. < idem 
propemodum quod micare, quod ta- 
lo8 jacere, quod tesseras : in quibus 
temeritas et casns, non ratio et con- 
silium valet.' Hinc sortiiegi dice- 
bantur, qui ductiK, pueri manibus, 
sortibns pr»dicerent futura. Hinc 
etiamt]uod in unam vel oppositam 
partem flecti potest incertum, illud 
sors dici consuevit : hujusmodi autem 
est sedes amcena, quam idcirco Phi- 
losophia hic vocat * periculosam.' 

^ Humili domum memento Certus 

figere saxo^ Loca domuni in < saxo 

• humiU:' in 'saxo' quidem, ut flrmo 

domos nitatur fupdamepto : * humili ' 



vero, ut tempestatibus minns sit ob- 
noxia. 

^ Quamvis timet rutnw Miseens a' 
quora ventus'] Ventus tonat, cum toni- 
truo similis maguum excitat sonitum. 
Miscet autem aequora ruinis, cum 
naufragus naves ceteraque corpora 
mari imposita prostcrnit. 

y Conditus] Absconditus : quemad- 
modum Virgil. i. Georg. vs. 441. 
' Ille ubi nascentem maculis varia- 
verit ortnm, Conditus in nubem.' 

' FeUx robore'] Robnr quamcum- 
que corporis fortitudinem siguiflcat : 
unde quod quercus sylvestris inter 
ceteras arbores fortissima videatur, 
idcirco haec ' rpbnr ' appellatur. 

VaUl quieti^l Vallum murus est e 
terra ad fossae oram aggestus, crebris 
sndibussive palis munitus : quamob- 
rem dnae snnt valli partes, nempe 
agger sive terra, et pali sive sudes ; 
quare vallum quietum est. 

* Duces serenus avum Ridens aiheris 
irasl Vitam duces tranquillam, con- 
temto cceli impetu. '£vum' enim 
signiflcat vitam, ut apud Virg. iv. 
Oeor. vs. 206. ' Ergo ipsas quamvis 
angustus terminus SBvi Excipiat.' £t 



PHIL060PHIi£ LIB. II. 



187 



NOT^ 



' ira/ quippe quam insolitns corporis 
motus comitari solet, non raro yio- 
lentos non solum hominis, sed et 
bestiarum, immo etiam iuanimatorum 
corporum motus significat. £t hoc 
etiam exemplo usus est Christus, prse* 
dicto cap. 7. Matth. ^ Omnis/ in« 



quit,/ qui andit verba meaetfacit ea, 
assimilabitur viro sapienti, qni «difi- 
cavit domum suam supra petram : et 
descendit pluvia, et venerunt flumi- 
na, et flaverunt venti, et irrnerunt 
in domum illam, et non cecidit : fun- 
data enim erat supra petram/ 



PROSA V. 



Sed quoniam rationum jam in te inearam fomenta de* 
scendnnt/ paulo yalidioribus utendum puto. Age ^ enim» 
si jam caduca'' et momentanea ' 7 <i fortunse dona non es- 
sent, quid in eis est, quod aut vestrum unquam ifieri queat, 
aut non perspectum' consideratumque yilescat?^ Divi- 



' Mentem suheuni. 



Fluxa. 



^ Sorde8cai. 



^^^^^^^^^^s»>^^ 



7 ' Magis arridet scripta lectio : numentaria* Bernart. Momeniaria etiar i 
suaserunt edere codices Vict. primus, Thuan. primus, et Reg. quos sequnn- 
tur edd. Delph. et Hack. — 8 Thuan. primus : pros^pedum» — Ms. Rittersb. 



NOT^ 



•» Age"] * Age' adverbium dici solet : 
sed nobis videtur imperativnm verbi 
ago : non secus atque fac vefbi facio : 
propterea si uni tantum loquamur, 
dicimus, < age ;' si plnribus, < agite :' 
hinc voce hac exhortamur auditorem 
ad cogitandumy loqnendum, aut fa- 
ciendura. Ad cogitandnm quidem : 
ut apud Virgil. Geor. iii. vs. 42. ' Te 
sine nil altnm mens inchoat : en, age, 
segnes Rumpe moras.' Ad loqnen- 
dum : ut^neid. vi. vs. 343. ' Dic, 
age : namqne mihi fallax haud ante 
repertus.' Ad faciendum : ut Georg. 
i. vs. 63. ' Ergo age, terrae Pingue 
solum primls extemplo a mensibus 



anni Fortes invertant tauri.' 

^ Caduca\ Caducum a cadendo dic<* 
tum : nnde id significat, qnod ant 
lapsum est, ant labitur, aut lapsurum 
est. Sic Virgil. ^n. vi. vs. 481. de 
lapso: ' Belloque caduci Dardanids.' 
Geor. I. vs. 368. de labente : ' Sepe 
levem paleam et frondes volitare ca- 
ducas.' £t ^n. x. vs. 622. de lap- 
suro : ' Si mora praesentis leti tem- 
pusque caduco Oratur juveni.' 

^ Momentanea [momentarial Flnxa : 
bac voce ntitur S. Ambrosius: sed 
eandem non potui iovenire apud 
Latinos auctores, quos vocant clasfti. 
cos. 



188 



BOETHIl DB CONSOL. 



tiasne vel vestri/ vel sui^ natura pretio^ae'' sunt? Quid 
eamm potius^' annunne, an vis congestas pecnnise? '^^ At- 
qni baec" «flfhndendo magis^ quam coacervando melius 
nitent: siquidem avaritia semper odiosos, claros largitas 
facit Quod si manere apud qnenqnam non potest^ quod 
transfertur in alterum ; tunc est pretiosa pecunia^ cum trans- 
lata in alios largiendi usu desinit possideri. At eadem si * 
apud unum^ quanta est ubique gentium congeratur^ ceteros 
sui inopes fecerit. £t vox qnidem tota pariter multorum 
replet auditum : vestrae vero divitiae, nisi comminutse, in 
plures transire non possunt: quod cum factum est,'* pau- 
peres necesse est faciant quos relinquunt. O igitur angus- 
tas inopesque divitias^ quas nec babere totas pluribus li- 
cet; et ad quemlibet sine ceterorum paupertate non veniunt ! 



* O homines, ^ PretionuB, « Tanta. 



^«^^^^^«^<#«^^t«s^ 



JHvitiane vel vestra, vel sui: qnod etiam codd. Thaan. primns, Reg. et Vict. 
prirons. — 10 Vnlg. ccngetta pecunuB, — 11 ' Atqui 1ub\ Germanius quod io 
scriptis : atqui haee* Ber. — 12 Ms. Rittersh. Qwi^ cum factum sit, — 13 In 

NOTiE 



' DivituBne vel vestri, vel sui natura 
pretioaa] i. Philosophia probat, gene- 
ralifn divitias non esse aliquod men- 
tis hnmanae bonum, non solum quod 
orone fortunae bonum, cojnsmodisnnt 
divitiae, extramentem est, attentins- 
qne consideratnm sordescit, nt jam 
dixit ; sed etiam qnod nnllae divitias 
pretiosK sunt. Pretiosum ergo nobis 
id dicitur, qnod in nostra existima- 
tione versatur : hac enim nostra ex- 
istimatione fit, ut illius comparandi 
causa, quod a nobis poscitnr, pre* 
tinm solvamus : nnde pretiosnm dic- 
tnm est. Duobus autera modis ali- 
quid versari potest in nostra existi* 
matione, pro duplici modo, quo sese 
habere possunt ideae, ex qoibus veluti 
ex qnadam materia illa existimatio, 
utpote judicium, constat. Primum 
qdidempropter ' sui naturam :' quan* 
do scilicet preedictao iden ita claras 



sunt et distinctae, nihil ut involvant 
praeter id quod a rebns cogitationi 
subjectis, ntpote earumdem causis, 
accepemnt. Deinde vero propter 
< vestri/ o homines, ^naturam :' cum 
videlicetillae ideae, praeter id, quod a 
rebus cOgitationi objectis habent, 
ipsum jndicantis praejudieium invol- 
vunt. Optime igitur Philosophia 
quaerit, an * divitisB pretiosae' sint 
' vestri, vel sui natnra ;* tum pro com- 
perto ponens divitias 'sui aatnra pre- 
tiosas' in numero bonprnm non esse, 
sequenti peconiae, gemmarum, agro- 
rum, vestium, et famulorum eBume- 
ratione probat easdem divitias ne- 
quidera * vestrl natnra pretiosas' inter 
bona esse recensendas. 

^AurumMf an viseongestapecunuB^ 
II. Philosophia speciatim dictura de 
quibasdam divitiarum generibns, ni- 
miriuii de pecunia, gemmLs, agris, 



PHILOSOPHIiE LIB. II. 



189 



An gemmarum fulgor oculos trahit?^ Sed si quid est in 
hoc splendore praecipni, gemmarum est lux ilFa^ non bomi- 
num: quas quidem mirari bomines vehementer admiron 
Quid est enim carens animse motu, atque membrorum '^ 
compage^ quod animatad rationabilique naturaB pulchrum 
esse jure videatur ? Quse tametsi conditoris opera, suique 
distinctione postremse aliquid pulchritudinis trahunt, infra 
vestram tamen excellentiam coUocatae, admirationem ves- 
tram nuUo modo merebantur. An vos agrorum pnlchritudo 
delectat ? ^ Quid ni ?/ Est enim pulcherrimi operis pul- 
chra portio. Sic quondam sereni maris facie gaudemus : 
sic Ccelum^ Sidera, Solem, Lunamque miramur. Num te 

/ DicU Boethius. 



Thuanso primo, et ntroqne Victorino deest membrorum, — 14 Ms. Rittersh. 

NOTJE 



vestibns, et famalis, incipit a pecu- 
Dia ; quam idcirco dicit non haberi 
posse pretiosam, quod nec diffundi 
possit, jnxta ejas institatam, quin 
' largiendi nsu desinens possideri' 
ipsum dantem pauperet: nec 'con- 
geri avaritia,' qain ' ceteros sai ino- 
pes faciat,' in hoc ipsa voce, rerum 
omnium tenuissima, tenaior, cam 
* vox tota pariter maltoram repleat 
aaditum :' nec mirum : quandoqui- 
dem vox, utpote sonus, versatur in 
quodam tremore aeris, qui quod U- 
quidus sit, ab nno homine loquente 
undique commoveri potest : pecunia 
autem est nnmnius ex sere primum, 
deinde ex auro argentove confectus, 
quo statntis legibus res propter fa- 
cilius commercium permutari pos* 
snnt : licet autera plura corpora si- 
mul moveri possint, idem tamen cor* 
pus non potest pluribns simul locis 
circumscribi. 

K An gemmarumfHlgor oculot irahifi 
III. Philosophia gemmas dicit raenti 
humanflB non debere esse pretiosas, 
quod lumen, qno gemm» splendeot, 



non sit hominum, sed illorum duntax- 
at affectio corporum, quie, cnm ' ina- 
niraata^sint, sic infra mentis huma- 
nae * excellentiam collocata sunt/ at 
hominis * admirationem nullo modo 
mereantur.' Nimirum geroma est la-^ 
pis, qui instar vitri peUucens, lumen 
ideo transmittit, quod ante liquatus 
fuerit, qnam lapidesceret. Hinc «i 
aliqnid metalU, alteriusve corporis 
opaci, gemmae adbuc liquescenti in- 
fundatur, gemma pellncere minus 
apta coloratnr: hinc snus est gem* 
marnm sive pellucentium, sive relu* 
centiora fnlgor, quo ocuU ita moven- 
tor, nt mens ipsa ad gemraas priinam. 
spectandas, deinde admirandas, et 
aliquando etiam amandas excitetnr ; 
donec exuta omni praejadicio, adv.er* 
tat hic nihil aliud esse, quam motumy 
non solnm ipsa mente, a qna cogita« 
tur, inferiorem; sed ipsi etiam cor- 
porum vitse, qnse in perenni contino- 
ataque motione versator, longe post« 
ponenduro. 

•» An V08 agrorum jndchritudo deke» 
tatl IV. Philosophia addit, neque 



100 



BOBTHtl DE CONSOL. 



horam aliquid attingit?/ num audes alicujus talium splen- 
dore gloriari? An vernis floribus ipse distingneris? aut 
tua'^ in aestivos fructus intumescit ubertas? Quid inani- 
bus gaudiis raperis? quid externa bona pro tuis amplexa- 
ris? Nunquam tua faciet esse fortuna> quse a te natura 
rerum fecit aliena« Terrarum quidem fructus^ animantium 
proculdubio debentur alimentis. Sed si, quod naturae satis 
est, replere indigentiam velis, nihil est quod fortunae afflu- 
entiam petas.'^ Paucis enim minimisque natura contenta 
est : cnjus satietatem si superfluis urgere velis^ aut injucun- 
dum, quod infuderis^ fiet^ aut noxium. Jam vero pulchrum 
variis fulgere vestibus^ putas: quarum si grata intuitu 
species * est^ aut materiaD naturam, aut ingenium mirabor 



' Ait PhUosophia, * Forma* 



•^■^M 



An tm. — 16 Petis Delph. Hack. — 16 An vero te longm edd. praedicts. Ms. 

NOTJE 



etiam agros praedictaB menti esse de- 
bere pretiosos : quia cum ager dica- 
tur territorinm, quod diligentins cul- 
tum fruges affert, ager pretiosns 
menti haberi nequit, nisi ant sua mag« 
nitndine, qnatenos terminis longissi* 
mis circumscribitnr ; aut sna figura, 
qnatenns tumoris expers, cen cylin- 
dro squatns fuerit ; aut suo motn, 
quatenns non modo fertilis, sed etiam 
fmctnoftus fuerit : * agro bene culto/ 
inqnit TnllinSy < nil potest esse nec 
usu aberins, nec specie omatius/ 
Atqni nnllo ex his modis ager menti 
humanae pretiosns esse potest. Non 
sna magnitudine : nam < Lnna/ * Sol/ 
^ Sidera/ ' Ccelum/ qnae tamen ipsi 
menti pretiosa non videntur, ' pnl- 
cherrimi operis portio ' sunt qnolibet 
agro major. Non etiam sua fignra 
plana : siquidem mare : quod nihilo- 
minns tanto in pretio non est, dum 
tranqnillum est et serenum, aquis 
«qnali pondere libratis, non solura 
agro, sed qndibet «lio corpore plano 



planins est : * qnid enim tam planmn 
yidetur/ ait Tullius ii. Acad. ' quam 
mare P ex quo etiam «quor illud poe- 
tae Tocant.' Non deniqne suo motn, 
sive * florens/ sive etiam ' fractuo- 
sns :' quooiam flores, fructusqne agro- 
rum extra hominem snnt ; aut si ho- 
rnm pars quaedam ipsum hominis 
corpus instar alimenti subeat, hsec 
tara parva esse debet, nt ' si natnrae 
satietatem superflnis nr^ere velis, ant 
injncundnm, quod infuderis, fiat, aut 
noxium.' Lucretius 1. y. * Qnod si 
quis vera vitam ratione gubemet : 
Divitiae grandes homini sunt, vivere 
parce, ^qno animo : ne^e enim est 
nnquam pennria parvi.' 

« Pvichrum vanis fuigere vestibtui] 
Y. Philosophia probat, neqne etiam 
vestes menti nostrae habendas esse 
pretiosas ; quod qnae ' vestinm grata 
intuitu species est,' haec non ad^os- 
tram mentem, sed aut ad ^ materiae 
naturam,' aut ' ad ingeninm ' spectat 
^artificis.' Imo pulcherrima vestis 



PHILOSOPHIifi LIB. II. 191 

artificis. An vero longus '^ ordo famulorum ^ facit esse 
felicem? qui si vitiosi moribus sunt^ perniciosa domus 
sarcina/'7 et ipsi domino vehementer inimica: sin vero 
probi, qaonam modo in tuis opibus aiiena probitas numera- 
bitur? Ex quibus omnibus nihil horum qudc in tuis '^ com- 
putas boniS; tuum esse bonum liquido monstratur. Qnibus 
si nihil inest appetendae pulchritudinis, quid est, quod vel 
amissis '9 doleas, vel laeteris retentis ? Quod si natura pul* 
chra sunt, quid id tua refert? Nam hdec per se a tuis quo- 
que opibus sequestrata^^ placuissent. Neque enim id- 
circo sunt pretiosa quod in tuas venere divitias, sed quoni- 
am pretiosa videbantur^tuis eadivitiis annumerare maluisti. 
Quid autem tanto fortunae strepitu desideratis ? ' Fugare^ 
credo, indigentiam copia qua&ritis.°' Atqui hoc vobis in 

* Onu8, * Sejuncta. ' Foriunam tuamfrequeiUer appeUando^ tanio^ 

concursu quarendo. 



«»>^i^^»<»^^^<»<^<»^ 



Rittersb. An vero Umgus .... moribus wU, — 17 Ms. Erfurt. pemiciasa domm 
eat aarcina, — 18 Thaan. primas, Reg. oterqae Vict. et Flor. ^(ua tui in tuia, — 

NOTiE 

ne a minima qaidem febre te poterit rita concladit beatom hominem noa 

liberare. Lucretius 1. ii. ' Nec ca- esse, quod pecunia, gemmis, agris, 

lidae citius decedont corpore febres, vestibns, et famulis abundet. Horat. 

Textilibus si in picturis, ostroqoe ro- Carm. iv. Od. 9. ' Non possiden- 

benti Jactaris, quam si plebeia in tem molta vocaveris Recte beatam : 

veste cobandom est.' rectios occopat Nomen beati, qni 

^ An vero longus ordo famulorum'] Deorum Muneribus sapienter nti^ 

Yi. Philosophia pariter demonstrat, Doramqoe callet pauperiem pati, Pe- 

famniorom torbam praedict» menti josqoe leto flagitiom timet, Non ille 

non esse pretiosam : quia famuli isti pro caris amicis Ant patria timidoa 

vel improbi sunt, vel probi. Si im- perire/ 

probi, tantum abest ot domino pre- ' Sequestrata'} Sejnncta. Seqaes- 

tiosi sint, ut potius * perniciosa do- tratus aotem dicitor a seqoestro, hoo 

mos sarcina, et domino vehementer a seqoester, qoi est arbiter inter 

inimica,' qoippe qoi lege divina te- ntramqoe partem, sic medios, ut nen* 

netor famolom et a vitio retrahere trinspraEJodicioactasjadicet:qoem- 

et ad virtotem promovere. Hebr. admodom ^n. xi. vs. 133. * Bis 

13. ' ipsi enim domioi pervigilant, senos pepigere dies, et, pace seques- 

qoasi rationem pro animabos reddi-. tra.' Sed vox ista, ' seqoestratus/ 

tori.' Si vero probi : * qoonam mo- qoa Arnobius 1. y. adv. Gen. et Cas- 

do in tois opibos aliena probitas no- siodoros 1. i. Var. cap. 3. otontar, 

merabitor V Qoare Philosophia me- purioris Latinitatis non videtur. 



L02 



BOBTHII DB CONSOL. 



contrariom cedit. Pluribus quippe admiDiculi& opus est " 
ad tuendam pretiosas supellectilis ^ varietatem : verumque 
illud esty permultis indigere eos ^^ qui permulta possideant : 
contraque minimo,"* ' qui abundantiam suam naturse neces- 
sitate^ non ambitus superfluitate p metiantur. Itane autem 
nuUum est proprium vobis atque insitum bonum^ ut in ex- 
temis ac sepositis rebus bona vestra quaeratis? Sicr6rum 
versa conditio ^ est,^ ut divinum merito" rationis animal/ 
noa aliter sibi splendere, nisi inanimatae supellectilis pos- 

"» Indigere eoB, * Titulo» 



^^^■^^^^^^^^^ 



10 Qttid efAy quod andsm Yiilg. — ^20 Eo8 indigere Delph. Hack. — 1 Thuan. 
prioitts, et aterque Vict. contraque minimum, — 2 Auctior lectio Ms. Rittersb. 

NOT^ 



n> Fugare, credo^ indigentiam copia 
quaritis] Id unum prietexunt quicnm- 
que vehementiori prfedictorum studio 
afficinntur. Scilicet nnusquisque ho- 
mo suae tenuitatis conscius, pecunia, 
genimis, agris, vestibus, et famnlis, 
velnti totidem satellitibus circnmda- 
tns, his pntat se posse ab omni lios- 
tium iBjuria liberari : sed fallitnr. 

^ Pluribu8 quippe adminiculis opus 
esi] Adminiculum est anxilium, qnod 
ad manum, sive prssto est : qnod 
antem praedicta bona perpetuae sint 
corrnptieni obnoxia, ideo qoo plura 
possidemus, eo ad illa conservanda 
pinra nobis ad manum esse debent 
aoxtlia. 

** SupeUeetiUs] Supellex proprie est 
omamentnm aolae, cujusmodi sunt 
aulsea, sedilia, lintea, vasa, ceteraqne 
domus ntensilia, quod nimirnm haec 
pellibns involuta, a militibus, et for- 
te etiam a Legatis, ad soos usus por- 
tarentui- : hic antem supellectilis va- 
lietas est praedictorum bonorum ex- 
teraorum raultitudo, nomine partis 
ftd totnm translato. 

P Non ambitus superjluitate'] Non 
solum praesidii causa, ut dictum est, 
•cd ambitu etiam praedictis divitiis 



studemns comparandis, rati nimirnm 
D08 eo majorcm de nobis existima- 
tionem in mente ceterorum hominum 
excitaturos, quo pluribus majoribus- 
qne ejusmodi bonis fruemur: atque 
id ex eo evidens est, qnod, si arbi- 
traremur fore ut a nnllo unquam ho- 
mine viderenmr, nec geramis, nec 
vestibns, nec nllis ejnsmodi bonis ita 
inhiaremus. 

4 Sic rerum verta conditio] M ens 
quippe mea mei corporis forma est, 
sed a Deo et propter ipsnm Deuni 
creata : qnamobrem velnti media in- 
ter Denm conditorem, corpusque 
consors, ab ntroque sic informatur 
notionibus, nt ab utroque in suas tra- 
hatur partes : sed heu ! cum Deo 
nnice diligendo vacare deberet, infe- 
lici cnm propriae infirroitatis, tum 
perturbationis pondere ad corpns 
primnm, deinde ad cetera corpori fa- 
mnlantia trnditnr; qua qnidem in re 
homo, ' divinum merito rationis ani- 
mal,' ceteris rebus creatis insipien- 
tior, injuriam facere videtur et Deo 
et sibi. Primum quidem homo est 

' Divinum merito rationis animal] 
Homo enim ut nemo nescit, constat 
ex mente et corpore mutuo conjunc- 



PHILOSOPHIiE LI9. II. 



183 



sessione videatur? £t alia quidem suis contenta sunt:* 
vos autem ** Deo raente consimiles, ab rebus infimis excel- 
lentis naturae omamenta captatis: nec intelligitis quantam^ 
conditori yestro faciatis injuriam. Ille genus humanum^ 
terrenis omnibus praestare voluit: vos dignitatem vestram 
infra iniima quaeque detruditis« Nam si omne cujusque 
bonum, eo cujus est/ constatesse pretiosius, cum vilissima 
rerum vestrabona esse judicatis, eisdem vosmetipsos vestra 
aestimatione ^ summittitis: quod quidem haud immerito 
cadit/'' Humanas quippe naturae'' hsec conditio est, ut 



* Homines, p Contiitgit, 



^^^^^^^^■^ *-»*^ 



sie rerum verta lex et conditio eat, — 3 Quanium Delph. Hack. — 4 Ms. Rittersfa. 
Nam n omne^ quod ayuaque bonum, id eo c^jus est, — 5 Uterque Vict. et ed. 

NOT^ 



tis : mens * ratio/ corpos ' animal ' 
non raro appellatur : sed mente ho- 
mo similis est Deo: sicnt statuitur 
Genes. 1. ' faciamus/ inqnit Deus, 

* hominem ad imaginem et similitu- 
dinem nostram:' quatenus videlicet 
ment nostra res est, instar Dei, cogi- 
tans: nnde homines ii. Petri 1. ^divi- 
nae cpnsortes naturae^ dicnntur: 
propterea nunc bomo vocatnr * animal 
merito/ sive titnlo ' rationis divinum.' 
' Homines/ inqnit Tulltiis de Un. 

* Deorum immortalium quasi gentiles 
snnt, et divini generis appellantur, et 
omninm animantium tenent principa- 
tum.' Deinde idem homo est cete- 
ris rebns creatis insipientior : quan- 
doquideni 

■ Alia quidem suu contenta sunt^ 
Nam corpora inanimata, plantae, bes- 
tisB ipsae finibus sibi divinitns prae- 
Bcriptis ita continentnr, ut nec pecu- 
niae, nec gemmarnm, nec agrornm, 
nec vestinm, nec famulornm deside« 
rio teneantnr. Praeterea idem homo 
injuriam videtur facere Deo. 

* Hle genus humanumf ^c.] Cum 
enim Dens, ntpote cujus sapientia 
infinita est, quolibet homine etiam 



sapientissimo sit sapientior ; propte* 
rea iUe homo injnriam facit Deo, qnl 
ansus snnm judicium divino antepo- 
nere, quam dignitatem Dens terrenis 
omnibus praestare voluit,hanc infra 
infima qnaeqne detrudit. Atqni ho- 
mo praedictis bonis inhians ita se ba- 
bet. Bonum enim ita in perfectione 
versatur, nt qnod cuique bonnm, illnd 
eidem, semetipso videatur perfec- 
tius, utpote a quo perfici possit : ne- 
que etenim perfici potest, nisi a per- 
fectiori. Quainobrem cnm pretio- 
sum, nt snpra dictum est, illud ha- 
beatnr, qnod in nostra est existima- 
tione, cnmqne haec existimatio non, 
nisi crescente rei subjectae perfec- 
tione, crescere debeat, idcirco quic- 
quid alicui bonnm videtur, illud ei- 
dem pretiosius videatnr, necesse est : 
quare homo summo famulorum, ves- 
tium, agrorum, gemmarum, pecunia?, 
et ceteramm ejusmodi remm abjec- 
tissimarnm desiderio occupatns, res 
istas sua etiam mente pretiosiores 
perfectioresque esse existimat, adeo- 
qne sno conditori facit Injuriam sno 
illo falso judicio; 
« Quod quidem haud immerito cadit^ 



Delph. et Var, Clas. 



Botth, 



N 



194 



BOBTHII DB GONSOL. 



tam tantuin ceteris rebus^ cnm se cognoscit^ excellat : ea- 
dem tamen infra bestias redigatur^ si se nosse desierit. 
Nam ceteris animantibus sese ignorare^ uatura est : homi- 
nibus vero,^ vitio venit. Quam vero late patet vester hic 
error,"^ qui omari posse aliquid ornamentis existimatis 
alienis ! At id fieri nequit. Nam si quid ex appositis lu- 
ceat, ipsa quidem^ quae sunt apposita, laudantur: illud 
vero his tectum atque velatum in sna nihilominus foedi- 
tate perdurat.^ Ego vero nego, illud esse^ bonum quod 
noceat habenti.' Num id mentior? Minime, inquies.'^ 
Atqui divitise possidentibus persaepe nocuerunt, cum pes- 
simus quisque, eoque alieni " magis avidus, quicquid us- 
quam auri,'^ gemmarum'^ est, se solum/qui habeat dig- 



Delph. existimatione, — 6 In Thnan« primo, Reg. et utroque Vict. deest ioero, 
— 7 * Ferri potest : cur tamen a veteri non stem ? ipsa siquidem,* Bernart. — 
8 Ms. Rittersh. et ed. Flor. NifUhminiis in auafteditate perdurat» — 9 Mss. nego 
vUwn esse, — 10 Thuan. primus, Reg. et uterque Vict. minime, inquis, — 11 Vict. 
gecundns : atque aliem.r-VI Auri usquam Delph. Hack, — 13 Gemmarumque esi 
edd^ eaedem.. 

NOTiE 



Qaod qnidem falsnm jndicinn nec 
gine aliqua causa est, nec sine aliquo 
effectu : oritnr qoippe ex volnntaria 
hamanaB mentis igiBoratione, quae ig- 
noratio, crescente ilio judicio, cres- 
centibusque adjnnctis illi perturba- 
tioaibns, crescit. 

^ Humams quippe natura^ 8fc,'] Ho- 
mo in hoc differt a ceteris animanti- 
bos, quod ille possit, ceterae vero ani- 
mantes non possint cogitare: quare 
quod ceterae animantes 'sese igno- 
rent/ hoc illarom ^ natura ' est : qnod 
vero homo se ' ignoret/ id ejus ' vi- 
tium' est, quatenus praecipttationi 
et praejudicio obsecotus, ad suam 
mentem animo non vult att^dere : 
unde justo Dei jndicio fit ut < infra 
bestiasredigHtur: noUtefieri/ inquit 
David Psal. 31. *■ sicut equus et mu- 
InSi quibus non est intellectus :' ut ni- 
mimm sni immemor, instar bestiae, 
huc feratnr, quo corpus rapit. 

* Quam vero Ude patet vester hicer- 



ror} Est quidem bic /error' siveftil- 
sum judicium, quatenus homo arbitra- 
tur, menteni suam ornari posse orna- 
mentis alienis, videlicet pecnnia, a- 
grisy gemmis, &c, ' ipsa enim quae 
sunt apposita, landantnr, qnod vero 
his tectum atqne velatum in sna ni- 
hilominus foeditale perdnrat :' cada- 
vera pntes pnlchris condita tepnl- 
cris ; stercora nivibns obdncta. At 
Ule * error late patet/ non solum ra- 
tione multorum hominum, qui iUe in- 
ficiuntur, verum etiam ratione diver- 
sornm motunm cum animi tnm cor- 
poris, quorum error ille est canga : 
qoamobrem homo hoc ipso errore non 
modo Deo, ut probatnm est, ged et 
sibi ipsi facit injuriam. 

' Ego vero nego illud esse bonum 
quod noceat habenli] Haec Philosophiae 
ratiocinatio interpretatione non indi- 
get. Qnody inquit, nocet habenti, 
iliud habentis bonum es«e non potest : 
bonnm qnippe favere debet, non no^ 



PDILOSOPHIiE LIB. II. 



195 



nissimum putat. Tu igitur, qui nunc contum/ ' gladiumque 
solicitus pertlmescis^ si vitae hujus callem *" vacuus viator 
intrasses^ coram latrone cantares. O praBclara opum mor- 
talium beatitudoy quam cum adeptus fueris^ securus esse 
desistis ! 



f Longumfuslem. 



SemUam, 



NOM 



cere. Atqai prsdicte divitis nocent 
habentibns, cnm in aliis, tum in hoc 
prssertim, qnod * pessimns quisqne 
eoqne alieni magis avidns, quicqnid 
auri nsquam gemmammqne est, se 
solnm, qui habeat^ dignissimnm pn- 
tat :' sna videlicet perturbatione 
prsesertimqne avaritia occaecatns : 
nnde per fas et nefas opibus studet 
acqntrendis. Plantns in Captiv. Act 
II. Scen. 2. * Odi ego anrum : raulta 
mnltis snasit perperam.' 

■ Qui nunc contum, ^r^.] Pbilosophia 
alludit ad hos versns Jnvenal. Sat. 10. 
1. IV. vs. 10. ^ Pauca licet portes ar* 
genti vascnla puri Nocte iter ingres- 



snSy gladlum oDntumqne timebis, Et 
motffi ad Lunam trepidabis arundinis 
nmbram, Cantabit vacuns coram la- 
trone viator.' Latro autem nnnc iUe 
dicitnr, qni vias obsidens viatoribns 
aufert opes, saepe etiam vitara. Ni- 
mirura latro olim erat niiles condnc- 
tus sive satelles, sic dictns qnasi la- 
tero, qnod stiparet principis sui la- 
tus. Qnooiam vero ejnsmodi homines 
sna apud Reges anctoritate abnsi, 
viatores aggredi pecuniamque anferre 
non dubitabant; factum est, utqni- 
cnmqne viarum obsessores, dicti fne* 
rint latrones. 



METRUM V. 

Felix nimium prior aetas/ 
Contenta iidelibus arvis/ 

^tas prima hominum priscorum erat nimis beata^ contenta mis arvis fertilibuSy 

VOTJE 

mox daturoB Progeniem vitiosiorem.' 
Hic autem agitnr de aetate anreayqu» 
idcirco vocatnr < prior:^ de qoa state 



1 Prioratas] i. Philosophia ponit 
discriraen inter vetera et nova tera- 
pora. Poetis quippe quatuor sunt 
Mundi statesynerape anrea,argentea, 
serea, et ferrea ; qnod qneraadmodnra 
fermra ab sre, aers ab argento, ar- 
gentnra ab anro; sic nepotes a vir* 
tute raajornra degenerant : nnde Ho- 
rat. 1. III. Carra. Od. 6. < Daranosa 
quid non imratnnit dies ? ^tas paren- 
tum, pejor avis, tulit Nos neqniores, 



qus nnnc dicnntnr, haec maxiraam 
partera dicta fuerunt a Virgil. i. et 
III. Georg. Tibnllo 1. 1. £1. 3. Lucre- 
tio 1. V. Horatio Epod. Od. 16. Ovid. 
I. Metam. Juvenali Sat. vi. &c. 

« Contenta fidelibus arvia] ii. Philo- 
sophia tractatura de victu, nrmirura 
cibo potuque aure» iilius sive prioris 



196 



BOKTHII DB CONSOL. 



Nec inerti perdita laxu ; "" 

Facili quas sera solebat 

Jejunia solvere glande : ^ 5 

Nec Bacchica munera^ norat <^ 

neque diasoluta intemperie ignava, qua con»ueteraty poft longn jejunia, paaci glande 
expedita, Hi nesciebant otiia, Liberi sioe Bacchi dona^ pei^miscere cum meUeflui' 



14 Non . . . norant Vulg. nostra est lect. cod. Thuansi, et Fior. — 16 Thiian. 

NOTiE 



etatis, incipit ab ipsa ejosmodi vic- 
tiis caasa, nempe ab ' arvis fidelibus/ 
qoibus veteres illi contend erant. 
* Arvum ' autem, inqnit Festus, ' a- 
ger est necdum satns:' fidele vero id 
dicitur, quod votis respondens, ex- 
pectationem possessoris non frustra- 
tur : atqoi anrea illa Ktate agri nec 
arati nec sati idipsnm praestabant. 
Lncret. 1. v. ^ Nec robnstus erat cur- 
vi moderator aratri Quisquam : nec 
scibat ferro molirier arva, Nec nova 
defodere in terram virgulta, neqne 
altis Arboribus veteres decidere fal- 
cibtt' ramos : Quod Sol, atque imbres 
dederant, quod terra crearat Sponte 
sna, satis id placabat pectora do- 
num.' Ovid. i. Metam. vs. 109. ' Mox 
etiam fruges tellus inarata ferebat.' 

* Nec inerti perdita luxu] Luxus 
hic vitium est dissoluti animi, qnod 
hic variis suis cogitationibus, in con- 
trarias velnti partes distractus, instar 
liquoris motu evanescentis dilui videa- 
tar : nt enim a fluo est fluxusy sic a 
Ino est luxns; unde luxuries : sic Te- 
rentio ' adolescens ' dicitur * laxo per- 
ditus.' IUe antem loxus non abs re 
vocatur iners: nam iners quasi sine 
arte generatim significat rem omnem 
qu8B est motos expers : sicnt Ovidio, 
* nec qnicqnam nisi pondut iners,' 
Atqoi ille animi luxus primum qni- 
dem cogitationes, deinde corporis 
ipsioi homani motos rectos impedit. 

^ jQUnia sohere gUmde'] ui. Philo- 
•ophia coflinienduis cibom prioris il- 



lins aetatis, breviter notat ea, qus 
nostram inter et priscam victus ra- 
tionem animadverti possnnt discri- 
mina ; qnorum alia ad ipsa cibaria, 
alia ad horum modum pertinent. Pri- 
mom enim nostra cibaria exquisita 
esse solent et arte parata: prisca 
erant facilia et ab ipsa natura snp- 
peditata. Deinde nostra cibaria fre- 
quenter snmnntar, et siepiiis nulla 
instigante fame : prisca non nisi post 
'jejnnia,' eaque 'sera,' sive ad ulti- 
mum usque diem servata. Postremo 
nostra cibaria esse solent carnes, pis- 
ces, et optimum quodque fructuum 
terrestrium geims : prisca erant glan- 
des, ignobile frugum vulgus; qnod- 
pluribns aliis cnm Oratorum,' tum 
Poetarom testimoniis confirmari po- 
test. Virgil. i. Georg. vs. 8. * Chao- 
niam pingui glandem mutavit arista.' 
£t vs. 160. ' Concossaque famem in 
sylvis solabere quercn.' Lucretius I. 
V. * Glandiferas inter curabant cor- 
pora quercus . . . Ast odium coepit 
glandis.' Ovidius i. Metam. Fab. 3. 
vs. 103. ' Contentique cibis noUo co- 
gente creatis, Arbuteos fostus mon- 
tanaque fraga legebant, Comaque, et 
in duris haerentia mora robetis, £t 
qu« deciderant patola Jovis arbore 
glandes.' Hinc primi hominea voca- 
bantor fiaXtt»o^>dryot ical {Hpow&raif glan- 
dis edaces et aqoae potores : hinc 
etiam commonl adagio antiqoitos di- 
cebator iXis 3^f , satis qoercos. 
* Nec Bacdiica munera] iv. Philo- 



PHILOSOFHIiE lilB. II. 



197 



Liquido confundere melle, 
Nec lucida Tellera Serum ^ 
Tyrio miscere veneno. 
Somnos dabat herba salubres ; 
Potum quoque lubricus amnis ; 
Umbras altissima pinus. 



10 



do ; neque inficere lanaa candidaa Serum pojnilorum succo purpureo Tyri. Gramen 
ii$dem tribuebat toporem MluJtxferum ; fluviu8 liquidus tribuebat potionem ; pinui 



NOTJE 



sophni meininit potus anreae illius »- 
talis, quem dicet Yersn undecirao fu- 
i8»e aqnam, ' Potum qnoqne lubricns 
amni* :' unde praemittit ho» vetere» 
nee viaum ' Baccbica mnnera,' nec 
mnknm ^vinom melle mistnm' no« 
▼isse. Vinnm enim dicitnr mnnna 
Bacchi, qnod Dionysins vini inventor 
dictns fuerit Bacchna sive "laiacoSf ab 
loud^ qnod clamorem notat ; quia forte 
vionm ad loquendnm primnm, demde 
etiam ad damandnm potores excitet. 
Horat. Epist. 1. 1. £p. 5. ' Qnid non 
ebrietaa designat? operta reclndit; 
Spes jubet esse ratas : in prselia trn* 
dit inermem : Soliciti» animis onns 
eximit : addocet artes. Foecundi ca- 
lices quem non fecere disertum V 
Mulsum antem est potio ex vino et 
melle permistis facta : nnde GraBcis 
oi¥6fjuEKi et /icXdcparoy appellatnr. Ni- 
mirum quemadmodum vino recens in- 
vento aqua, prior hominnm potio, in« 
fusa fuity juxta illod Virg. i. Geor. 
vs. 9. * Pocnlaqne inventis Acbeloia 
miscuit nvis ;' sic crescente gnlonnm 
libidine, eidem vino mel fnit immis- 
tnm, sive ad volnptatem, sive etiam 
ad prodnceodam vitam : potus qoippe 
ille venas vacuas sna lenitate mnlcere 
fertnr : ex quo forte a mulcendo di- 
citnr mulsum. Hinc Catius apod 
Horatinm reprebendit Anfidinniy non 
qnod mel Falerno misceret,sed qood 
Falemo anstero : * Anfidins forti mis- 
cebat mella Falerno Mendose, qno- 
niam vacois comnuttere venis Nil nbi 



lene decet, leni pnecordia ronlso Pro- 
Ineris roelius.' Hinc etiam Asinios 
Pollio centesimnm ekcedens aetalis 
annum, cnm ab Angnsto hospite ro- 
garetnr, qnanam raaxime ratione H- 
lum corporis animique vigorem ser- 
vasset, respondit, * intos mulso, foris 
oleo.' 

d Nee lucida viUera Sertm'] v. PhK 
losopbia transit ad prtmas MajofMi 
vestes, qoas designavit nominatitil- 
lomm toris et tentoriis: tori, crant 
herbae, ^somnos dabat herba sahi* 
bres ;' tentoria, arbores, * nmbras ai. 
tissima pinns:' qnamobrem prius dl»> 
it, hos veteres non novisse vestes se- 
ricas, ant purpuram, qna tingerentor. 
Seres ergo snnt popnli, quos Inter 
dnos amnes Hydaspem et Indnm 
constitotos Orosros scribit 1. iii. c. 
23. Apnd hos qnaedara snnt arbores 
tennissima qnadiam lana onustae : sic- 
nt plnrimis gravissimorum Anctornm 
testimoniis probatvr : nt Virgilii ii. 
Georg. vs. 121. ' Velleraque ut foKis 
depectant tennia Seres/ Senecae la 
CEt. vs. 667. * Nec Maeonta disthigliit 
aco, Quae Phoebeis snbditns Eoris 
Legit Eoia Ser arboribns.' Clandiani 
Carm. i. vs. 179. ' Stamine qnod moQi 
toodeiit de stipite Seres.' Sed gravis 
est dispntatio de origine ejnsmodi 
lanae, an haec ab arbovibus, an potins 
a vermicnKs illic degentibns? hoc ul- 
timum videtnr probabilins, nt bom* 
. byces apnd istos popolos, velnti apnd 
nos, stamen ab alvo gravtda dncant. 



198 BOETHII DE CONSOL. 

Nondum maris alta secabat/ 

Nec mercibus undique lectis 

Nova littora yiderat hospes. 15 

Tunc classica sseva tacebant/ 

vrocera tribuebai umbras, Nondum uUus honw $cindebai nam mare frofundum, 
neqve peregrinus, opibus undequaque quasitis, conspexertxt oras ante ignotaa, Tunc 

NOT^ 

Eleganter rngosam ac sordidam illam contemserat undas, Effosnm ▼entis 

vermem descripsit grande nostraeUni* prsbaeratque sinnro. Nec ▼agus ig- 

versitatis decas Antonins Hallaeias, notis repetens compendia terris Pres- 

his versibnsy * Est olli mater sanies, serat externa navita merce ratem/ 

dat frondea nutrix Pabula, Thysbso Sic Ovtdius i. Metara. * Nondnm 

Moros polluta cruore, Queis avidam csesa snis peregrinum ut viseret or- 

nt claasus latebroso in careere pavit bem Montibns in Hqnidas pinos de- 

Ingluviem, totoque satur jam corpore scenderat nndas : Nullaqoe mortales 

turget, Viscera tum vacuans paulatira praeter sua littora norant.' Tria sn- 

hincmoIIefigiiratLanicium;iIIuviem- persunt hic notanda vocabnla, vide- 

qoe modis in tennia miris Net fila, et licet ' alta/ ' mercibus/ et * hospes.' 

teretem glomerans convolvit in or- < Alta maris' significant mare pro- 

bem. Ut vero emeritas perfecit no- fundum et a terris remotins. Sic 

bilepensnmExanimosimilisypretiosa Virgil. JEn, i. vs. 38. 'Vix e con* 

nt conditus urna Hic jacet : at luci spectn Siculae telluris in altnm Vela 

mox redditur ; induit alas, Jamque dabant lajti.' Et ^neid. ii. vs. 203. 

avis, et vermis, nentrumquey et deni- * Ecce autem gemini a Tenedo trao- 

qne monstrnm est.' Porpura autera, quilla per alta.' Merx, sive, nt anti- 

qoa vestes sericae tingnntnr, vocator qui loqnebantnr, mercis, a raercando 

* venenom Tyrium :' venenum qnidem, dicitor : unde rem venalem significat, 

qoia liqoor est e concha edoctus, qni eamque praesertim, qoam nostrl mo- 

lanas, instar veneni viscera et venas bilem, du meuhle vocant, qoalis vendi 

sobeontis, ingressos faas inficit : T^- emiqoe solet in nondinis hinc et ihde 

riom vero, qood Tyros orbs Phoeui- lecta. Propterea Nomen, qood ve- 

cias, moricis, praedictae conchae, pis- teri soperstitione credebator locro 

catu foerit celebris. Virg. ii. Geor. rebosqoe istis emendis vendendisqne 

vs. 465. ' Alba nec Assyrio fiicator praeesse, dicebator Mercorios, nec 

lana veneno.' aliam forte ob caosam hic pingeba* 

« Nondum maris alta secabaf] tl tor sinistra virgolam, dextra sacco- 

Philosophia commemorat aorom, lom nnmmariom tenens, nisi qood 

quod commercio praesertim compa- mercatores his instmcti proficisci 

ratnr: commercium autem fit prae- solent. Hospes denique, sive, ut pri- 

cipne ope famolantis maris, de qoo mi latinitatis aoctores dicebant, hos- 

Dunc agitor. Sic Locretios 1. v. < At tis, is est, qoem nooc peregrlnom di- 

noo molta virom sob signis milUa cimos, Oallice un hotte, 

docta Una dies dabat exitio : nec ^ Tunc classica aava tacebant'] vii. 

torbida ponti ^quora laedebant na- Philosophia agit de regno, cujus ob« 

ves ad saxa virosque.' Sic Tibnllos 1. tinendi vel ampUficandi caosa bucci- 

I. El. 5. ' Nondum coeroleas pinos nae inflantor, arma somontur, mol- 



PHILOSOPHIiE LIB. II. 



199 



Odiis neque fusus acerbis 
Craor horrida tinxerat arina« '^ 
Quid enim furor hostibus '^ ulla 
Vellet prior arma movere, 
Cum vuhiera saeva videret/7 
Nec prdsmia sanguinis ulla ? 
Utinam modo nostra redirent ^ 
In mores tempora priscos ! 
Sed sasvior ignibus Mtaad 
Fervens amor ardet habendi.^ 



20 



25 



eornua helU crudelia gUebani, nec Mngttis grambm inimiciim effiuua, consperBerai 
arma horrenda : quare etenim ira hottiHa ientassei a jtrimis iUia temporibus trae-' 
tare uUum ferrum 7 quando^uidem primi iUi homines animadvertebant fore ut tn^t- 
gerentur plafa crudeUsy abtque mercede uUa cruona fffuri. Utinam noetraatae 
nunc reivertatur ad ant^um iUum modum vivendi J Verum astuans Ubido bono' 
rum caducorum, asperior flammis Mtnm^fervet apud nos, Heu, quisnam iUefitU 



^■^^^^ ^^^^^^^ 



priiDQs, Reg. et aterqne Vict, orra. — 16 Mss. qnos sequuutar edd. Delplu 



NOTiE 



tasque sangois fnnditnr. Classica 
igitaryqaasi calasBica^ab antiqno calo, 
▼oco, inqnit Isidoras I. xviii. c 4. 
snnt cornua, qns convocaudi causa 
erant ftcta: qnemadmodnm classis 
ab origlne eadem dicta, eam slgnifi- 
cat hominnm multitudinem, qnae sive 
mari sive terra, sive domi sive mili- 
ti», signo aliqao solet convocari : sic 
nostrae etiam scliolae, qnod sint coetns 
discipulorum convocatl, vulgo classes 
appellantur. Hic antem classica sunt 
signa militiae, ut apud Virgil. Georg. 
II. vs. 6S8. * Aureus hanc vitam in 
terris Satumus agebat, Necdum eti- 
am audierantinflari classica, necdum 
Impositos dnris crepitare incodtbns 
eoses.' Cruor vero sanguis est, non 
solum qui corde mit, sicnt quibnsdam 
placet, (quandoqnidem sanguis omnis 
e corde egressus ruit,) sed qui extra 
venas effusus ut quiescit sic friget : 
cruor qnippe dicitur a Kpbos frigus : 
unde Kpv^s frigidns. Quod cnm 
horrorem incotere soleat, sanguis 
propterca et < acerbis' duntaxat 



^ odiis fundi, et fusus arma, qnae tln- 
git, facere horrida' nonc perhibetur: 
propterea etiam nemo, sangninis 
fnndendi gratia, * arma primum vo* 
luerit movere/ nisi aliquod videatnr 
sangninis fnndendi *■ praemium ;' ut 
nnnc dicitnr, non fuisse in illa priori 
setate anrea. Ovid. Metara. i. * Non 
galeae ; non ensls erat, sine militis 
usu: Moliia securae peragebant otia 
gentes.' Scllicet nt canit Lncretins 
I. V. ' Slc alind ex allo peperit dis- 
cordia tristis, Horribile hnmanis quod 
gentibus esset in armis : Inque dies 
belli terroribus addidit augmen.' 

z Utinam modo nostra redirentfifcJJ 
Ita quidem prior aetas moderata fbit 
clrca victum, vestitum, aurum, et 
regnum : sed nostra In hls omnibas 
cupiendis nnllnm videtur modom te- 
nere : hinc minns felicem vitam du- 
cimus, jnstissiroumque est illud Phi- 
losophlae votum. 

•» Siteior ignibus Mtwe Fervens amor 
ardet habendi] Mens quippe hnmanay 
hinc sui snaeque perfectionis amans ; 



soo 



BOBTHll DB CONSOL. 



Heu^ quis primus '^ foit ille ^ 
Auri qui pondera tecti,^ 
Gemmasque latere volentes^^ 

vmmum prtmtis, qtd emUpondera auri absconditif et gemmas abscondi nataa ; qvta 



^^^^>#>^<s»^^>^s» 



et Hack. htnticus ii22a. — 17 x^dtrent edd. eaedeoi, qn» etiam — 18 prtmtw qui$ 
legnnt. 

NOT^ 



inde vero suae tenuitatis conscia oa- 
turaliter, non modo snum corpus, ted 
externas etiam res amore prosequi- 
tori adeo nt ex se ceterisque ejusmo- 
di rebus qusdam sibi videatur 6eri 
lOcietaR, cnjus ipsa sit pars non ulti- 
ma. Htoc ceteris hisce rebus stndet 
ant conservandis, si habeat, ant 
comparandis, si iisdem careat ; ita.ut 
81 contiogat, hanc aliqua ejnsmodi 
remm aut possessione aut spe spo- 
liari, veluti de parte suae societatis 
detracta doleat, magis aut minus, 
pront pars ilia pluris ant minoris ha- 
bebator. Nec immerito amor ille 
onoc dicitur ' ignibns iEtnse ssevior :' 
nam £tna mons Sicilise, vnlgo m&nt 
Gihely perpetuo clarns incendio, fre- 
qoeotique strage a poetis celebra- 
tuB. Virgil. Geor. i. vs. 472. < Vidi- 
rous nndantem ruptis foroacibus JEU 
nam, Flammarumque globos liqne- 
faetaqae volvere saxa.' lUa autem 
pertorbatio, quae non minos pereoois 
eat» qoam ignis ^tnaens» longe plu- 
res gravloresqne iodueit calamitates. 
VirgiL /Eo. viii. vs. 324. ' Aareaque, 
nt perlMbent, iUo sob rege fuere Sae- 
cola: sic placida popolos io pace 
regebat : Deterior donec paolatiin ac 
decolor aetas Et beUi rabies et amor 
snccessit habendi.' Ovid. Metam. i. 
VI. 12S. ' Protinuf ernpit veose pe- 
loris io aevum Omoe oefas : fogere 
podor, verumqoe, fidesque ; In quo- 
ram subiere locum fraudesqae,doli. 
qoe» loMdieBqne, et vis, et amor sce- 
leratos babeodi.' 
^QuUprim^ fmt iUe] Elegaos hh 



cntio ad significaodara vim prsedictae 
pertnrbationis. Sic TibuUus 1. 1. El. 
10. ' Qnis fnit horrendos primus qni 
protulit enses ?' Sic Horatius Carm. 
1. 1. Od. 3. ' lUi robur et es tripiex 
Circa peetns erat, qni fragilem tmci 
Commisit pelago ratem Primus, oec 
timnit prsecipitem Africnm Decer- 
tantem Aqnilonibus, Nec tristes Hy- 
adas, nec rabiem Noti.' 

^ Auri qui pondera tecti"] Recte aa« 
rum suo ootatur pondere, non solnm 
qnia aurum omnium metallorum est 
gravissimnm^ sed etiam quia est om« 
nium praestaotissimum : recte qooque 
aorum dicitur tectumy praesertim io« 
veotori, de quo oanc agitor ; siqoi- 
dem anrum intra viscera terrae in« 
clusum formatnr. 

^ Gemmaaque laterevoknies] In leera- 
mis, utpote qnae cogitationis snnt ex- 
pertes, neqne volantas est, neqne 
oUas appetitos: sed si gemmarom 
originem oaturamque advertas at- 
teotius, has credideris * velle latere*' 
Primo qnidem gemm» soa origioe 
videotor * velle latere :' hae eoun eri- 
ootor in locis abditis^ in aqois aeili- 
cet et in terra, obi instar vitn Uqoea- 
coot primum, deiode io fragiUtatem 
dorataB perloceot. Secondo easdem 
gemmae soa oatura videntnr ' velle 
latere :' hae enira aot traosmisso lo^ 
mine pellucent, aot reraisso eodem 
lumioe reluceot* Si peUnceant, has 
aera, qnem spirnmos, referentes, mi- 
oos sont aspectabiles. Si vero re« 
Inceaot, eaedem ocnloram acien fto 
perstKioi^aot^ ut &xi» oculia ofidiqoe 



PHILOSOPHliB LIB. 11. 



201 



Pretiosa pericnla'" fodit? 



30 



ambo awni pericula eara 7 



NOM 



non possint aspici. 

■ PreiiMa pericula] Anrum et gem- 
m« pretiosa quidem sunt, saitem 
propter illud, quod hoino de his ha- 
bet prsejudicium. At sunt pericnia, 
non modo qnamdiu incluAa latent in 
natali sede, ex qua non sine magno 



fodientis pericnlo possnnterni; sed 
etiam postqnam effossa ab hominibns 
ant tenentur, ant qusernntnr: quippe 
quae nt corpori sic menti mortem 
saepins affemnt. Virg. iEn. iii. ys. 
67. ' Quid non mortalia pectora co- 
gis, Anri sacra fames !' 



PROSA VI. 



QuiD autem de digDitatibus^ potentiaque° disseram, 
qaas vos, verse dignitatis ac potestatis inscii, coelo exfie- 
quatis?' Quae si in improbissimum^ quemque ceciderint^ 



' Ad emhan mque la M d an d» attcOiiie, 



NOTJE 



■ De dignUatitnUy poteiUiaque'] Dig- 
nitates et potentia sive potestas hic 
conjunguntnr : qnoniam non diffe- 
runt nisi nomine : * Dignitas/ autem, 
inquitToiliusii. de Inv. est 'alicu- 
jtti honesta auctoritasy que cultu, 
hoDore, et verecundia, digna est/ 
Nimirum Dignitas dicitnr a digno: 
dignus, sive nt Veteres scril>ebaat 
dicnusy a nomine Orsco 8(kii, jus, nt 
dignos sit ille, coi aequnm est obse- 
qai : cum autem homo bomini sitpar, 
«quom non potest esse hominem ho- 
miiii obseqni, nisi Deo, omnium ho- 
minnm conditore et rege, jnbente : 
hinc omnis dignitas ita a Deo est, ut 
Regi magistratibnsqne imperantibus, 
taaqnam personis vices Dei gerenti- 
bns, tnbditi teneantur ol>seqni : Joan- 
nis 19. ' non baberes potestatem ad- 
versam me uilamy nisi tibi datum esset 



desnper.' * Omnis anima/ inqnit A« 
postolus ad Rom. 13. ' potestatiliM 
sublimioribus sulnlita sit: non ett 
enim potestas nisi a Deo : qnas aii* 
tem snnt a Deo ordinata snnt. Iti^ 
qoe qui resistit potcstatiy Dei ordl*' 
nationi resistit : qoi antem resistniity 
ipsi sibi damnationem arqoimnt/ te. 
Dignitas ergo, sive potettas, est qmt^ 
dam veluti formay qnse propterta 
spectari potest ex parte Potentity 
ez parte 8obditi,et ex parte propd*- 
tatisy quae Philosopbis minas LatiM 
loqncntibns dicitur *effectns Ibrma- 
lis :' atqoe ex triplid boc capitc Pfai* 
losophia ddnceps probabit non ■•- 
lum divitias, de quibos jam egity 
sed ipsam etiam Potentiam non Ita 
habere rationem boni, nt, qui hia e»* 
ruerit, ille propterea habendns sit faK 
felix. 



202 BOETHII 0£ CONSOL. 

quad incendia flammis JEtudd eractantibus/ '9 quod diluvi'* 
um" tantas strages dederit? ^ ° Certe^ uti meminisse te ar- 
bitror, consulare imperium^ quod libertatis principium fu- 
erat, ob superbiam Consulum vestri veteres abolere cupie»- 
runt : ' qui ob eandem superbiam prius regium de civitate 
nomen abstulerant. At^ si quando, quod perrarum est/ 
probis honores deferantur^ quid in eis aliud> quam probitas 
utentium^ placet? Ita fit^ ut non virtutibus ex dignitate, 

* Igne voraciorea» « Aqua rapidwres. 



19 < QtuB fiammxe MtiuB eructanHbua. £a lectio fnit ▼eteriim omoiiun eodi- 

cnm, quae et vera est: tantiim pro JEttuB legendam est, JEtna,* Vallin. 
QuaflammU Delph. Hack.— 20 Dederint edd. eaedem. — 1 Viet. secundas 
cupiioerunt, Tliuan. primus, et Reg. cupivere» — 2 Ms. Erfart. omittit Yoculam 

NOTTE 

^ Qua 8t in improbissimum] i. Plit" virtute ceteris videntur praestare, 

fosophiaagitde viropotente,8ive, ut electione adipiscnntur magistratu8« 

aiant Philosophi, de subjecto potes- Statas denique Populi est imperium 

tatis. Potens autem ille recens fac- plurium, qui forte solum magistratus 

tos vel improbns est, vel probns. Si obtinent. Has omnes Imperii fbr- 

improbus fuerit, tantnm abest, nt nias experti sunt Romani. Prtmum 

hic accedentelpotestate melior fiat, enim habuerunt Reges, quorum * pof- 

nt potias, instar ignis vehementissi- tremus,' inquit Florns 1. 1. c. 7. 'fnit 

mi, et aquie rapidissimaR, idem mag- Tarquinius, cui cognomen Superbo 

nas Btrages edat, abusus nimlrum sna ex moribus datum. Hic regnum avi- 

aactoritate : testes sunt Reges Con- tum, quod a Servio tenebatur, rapere 

•alesque Romani. Si autem foerit maluit, quam expectare, immissisqne 

prebas, non propter potestatem pro- in eum percussoribus, scelere partam 

bftashojus; sed propterprobitatem, potestatem non melios egit, qaim 

poCestas laudatar: veram ad intelli- acquisierat.' Deinde haboerant Con- 

geiidam id, qnod nunc dicitnr de Re- snles : nam inquit idem cap. 9. ' Bra- 

gibos et Consolibus Romanis, aliquid to CoIIatinoqae docibos, et auctori- 

dlcendom de imperio, et de varia bus, quibus nltionem sui moriens ma- 

cgos forma apod Romanos. Imperi- trona mandaverat, populus Romaniia 

nm, Oraecis iroXtrc/a, auctore Lipsio ad vindicanduro libertatis ac pudici- 

1. 11. Polit. cap. 1. < est certns ordo in tiae decus, quodam qoasi instincta 

jobeiido^ et parendo. Tripiex est,' Deorom concitatus, Regem repente 

inqoit, * Priocipatus, Optimatum, et destituit, bona diripit, agrum Marti 

Populi statos. Miscentur inter se, suo consecrat, imperium in eofdem 

fateor, et remittontur aut intendan- libertatis suae vindices transfert, mu- 

tor :. sed sic ut propendeat et prae- tato tamen et jure et nomine. Qnip- 

poqderet semper aliqua pars, a qua pe ex perpetno annuum placnit, ex 

jore ei nomen.' Princlpatiis est im- singnlari dnplex : ne potestas solito- 

periom unius, qni propterea vocator diue vel mora corromperetur : Con- 

fiex aot Princeps. Status Optima- sulesque appellavit pro Regibos, nt 

tom est imperium plarium, qoi quod consolere se civibas suis debere me- 



PHILOSOPHIiE LIB. II. 203 

sed ex virtate di^tatibus honor accedat. Quad vero est 
ista vestra expetibilis ^ ac praBclara potentia? ^ Nonne^ o 
terrcDa animalia/ consideratis^ qaibas praBsidere videami- 
ni ? Nam si ^ inter mares videres anam aliqaem jils sibi 
ac potestatem prae ceteris vindicantem/ qaanto' movereris 
cachinno ! Qaid vero, si corpas spectes, imbeciUias ho- 
mine^ reperire qaeas^ qaos S8&pe' mascalorum^^ qaoqne 
vel morsus, vel in secreta queeque reptantium necat introi- 
tus ? Quo vero quisquam jus aliquod in quempiam> nisi in 

^ DesideralriUs, ^ Homines. *' Quanium rideres, ^ Muacanm vel 
mtfitmancjR* 

esf. — 5 Thaan. primns, Reg. et uterqne Vict. Nune n, — 4 Ms. et edd. Flor. 
Delph. Hack. vendicaniem, — 6 Ms. Rittersh. imbecUUus tji homine reperire 
queoBj quod sape, — 6 Mu9cuJarum Delph. Hack. Vid. infra. — 7 Thnan. pri- 

NOT^ 

minissent.' Denique ut iniperii Ro- divina volnntate, qna alii aliis prae- 

mani forma ab Regibus ante ad Con« sunt, non minui sit ridiculnm homi- 

sules venerat, sic, auctore Livio, ite- nem sibi arrogare anctoritatem in 

rum mutatur ab Consulibus ad De- alios, quam si mus in murem suum 

cemviros. Scilicet crescente prae- videres exercere imperium : qnod bic 

dictorum Consnlum snperbia, aut dicitur. At hsc subjecta matertes 

poCinsnondum domitaillapopnli.Ro- tanta non est: licet enim subditns 

roani, qnae ex pastoribns originem ex mente et corpore constet, non 

duxerat, feritate, tandem aliquando secus ac vir Potens, tamen,sicut Po- 

Consulibus snccesseront Decemviri, tens suam non exercet potentiamy 

qni quod multa tyrannice agerent, nisi corpore, verbo nimirnm, aut fac- 

damnati sunt, eommqne potestas to, sic homo viro Potenti non sobest 

tertio ex quo in Rempublicam nisi corpore: qnemadmodnm Chris-. 

introducta fnisset aimo sublata tns docuit Lnc» 12. * Ne terreamini 

est. ab his, qni occidunt corpus, et pont 

P Qu4B vero ttt ista .... praclara po* hiec non habent amplius quid &€i- 

tentia} ii. Philosophia tractat de ant :' posse autem in corpns hnma- 

snbditis, sive de materia circa quam num tanti non est : partim qnia 

praedicta potestas exerceri potest: corpore humano nihil imbecillins; 

quod Philosophis vocari solet objec- partim etiam ^uia quod snperior 

tum potentiae. Snbjecta antem illa potest in corpns inferioris, idip- 

potentiaB materia neqne absolute sub- sum inferiori esse potest materia 

est Potenti, neqne tanta est, ut virtutis; aut injuria tamen potest 

propterea potentia sit maximi faci- inferior in ipsnm snperioris corpns 

enda. Nouy inqnaniy materia illa exercere. 

absolute subest Potenti : qnandoqui- i Quid vero, ti corpus epectes, imbe» 

dem omnes homines, utpote ab ea- dUius homine'] Primum enim corpore 

dem causa et propter enndem finem humano imbecillius nihil reperiri po- 

conditi, ita sunt pares, ut seclusa test : quandoquidem mosca, exigu- 



204 



BOBTHII DE CONSOL. 



solum corpns^ et quod hifra corpns est^ fortnnam loquor, 
posdt exercere ? Num quicquam unquam libero 7 impe- 
rabis animo ? Num mentem firma sibi ratione cohaeraoh 
tem de statu propri» quietis amovebis? Cum liberum 
quendam virum ' ' suppliciis se tyrannus adacturum puta- 
retut adversum se factae conjurationis conscios proderet^ 
linguam iUe momordit atque abscidit, et in os tjrranni sae- 
vientis abjecit: ita cruciatns quos putabat tyrannus mate- 
riam crudelitatis, vir sapiens fecit etiam virtutis.^ Quid 
autem est^ quod in alium ' quisquam facere possit^' quod 
sustinere ab alio ipse non possit? Busiridem accepimus,'^ 
necare hospites solitum^ ab Hercule hospite fiiisse macta- 
tum. Regulus plures Poenorum ' bello captos in vincula 
conjecerat: sed mox ipse victorum catenis manus prse- 
buit/ Ullamne igitur ejus hominis potentiam putas qui 



' Zenontfin, tU quidam aiunt; Anaxarchumf ut alU. 
* Ah ipns victis in vineuUi conjeetus est. 



« Carihti^nenHum, 



mns: Num quid unquam, Vict. nterque: Num quidquam libero. — 8 Mss. et 
edd. Flor. Delph. Hack. feeit eitae virtutis, — 9 Ms. Erftirt. et edd. praedicts 
faeere poteet, — 10 Accipimus Delph. Hack. — 11 Improbitrimum quemque edd. 

NOTiE 



um animal, hiimano corpori mortem 
afierre potest, sive pnngendo : sicut 
Apea, prssertim rero crabrones volgo 
freUoua : Virg. iv. Geor. vs. 236. ' IUis 
ira modnm aupra est, laBsaeqne vene- 
nnm Morsibns inspirant, et spicnla 
cttca relinqnnnt Affix» veni», ani- 
maaqne in vnlnere ponnnt :' sive 
etlam viacera snbenndo, nt canthari- 
des, de qnibus Cicero Epiat. 1. 9. Ep. 
31. V Cains,' inqnitj * aeensante L. 
Crasao cantharidas snmsisse dieitur.' 
Notari possnnt liic duo h«c Bomina, 
^ezpetibilts' et ' mnscnlarum,' qno- 
mm testem Latinnm non novi : mihl 
diceretnr destd^ra&tits et mueeofum, 
To vlderis. 

■^ Cimi li^Km quendam virum, ^c.] 
Beinde cmciatns, qnos snperior In 
corpus Inferioris exercet, «(naedam 



esse possnnt materia virtntis: sient 
cootigit Anaaarcbo philosopho^ De- 
mocriti sectatori, de qno nonc Philo- 
sophla mentionem faeit. Anaxarchus 
enim ille, nt ait Cicero ii. Toscul. 
cnm in manus Cyprii Nycareontis 
Regts ittcidisset, iralliim genits s«p- 
plieii deprecatns est, neqne recnaa* 
vit. Hie antem in pilam saxeam 
conjectns, ibiqne ferreis malleis con- 
tnsnsy tiuNle, mqntt, tnnde Anaxarehi 
follem : Anaxarchnm enim bmi tmi- 
dis : Tyraimo porro ampotatiMiem 
lingusB minitante, lingnam dentibiis 
abscismm in tyrannnm exspoit. 

* QuidautemeMifqmdiua^myife.'] 
Postremo qnod soperior potest in 
corpns inferioris, Idipsum non raro 
Inferiorin corpns snperioris potest: 
Cttjns rei raolta sinit exempla : roemi* 



PHlLOSOPHIiB LIB. 11. 



203 



quod ipse ia alio potest, ne id in se alter valeat,efficere non 
possit ? Ad h8BC>^ ^ si ipsis dignitatibus ac potestatibus in<^ 
esset aliquid nataralis ac proprii boni/ nunquam pessimis 
provenirent. Neque enim sibi solent adversa sociari. Na<r 
tura respuit ut contraria quaeque jung^tur. Ita cum pes-* 
simos plerumque dignitatibus fungi dubium non sit, illud 
etiam liquet, natura sui bona' non esse quse se pessimis 
baerere patiantur. Quod quidem de cunctis fortunae mune-» 
ribus dignius existimari potest^ qusB ad improbissimum 
quenquam" uberiora proveniunt.'^ De quibus etiam iU 
lud considerandum puto^ quod nemo dubitat esse fortem 
cui fortitudinem inesse conspexerit: et cuicumque veloci- 
tas adest, manifestam est esse velocem. Sic musica qui- 
dem musicos, medicina medicos^ rhetorica rhetores facit. 
Agit enim cujusque rei natura quod proprium est : nec con- 
trariarum rerum miscetur effectibus, sed ultro '' quae sunt 

< Praterea, ' Ha, * Seeundum suam naturam. 



eedem.— 12 Vict. secuodas : perveniufU.—lZ Et ultro vnlg. Mss. aed uUro : 



NOT^ 



nit Philosophia Busiridis et Regnli. 
Busiris, Neptuni ex Libya Epaphi 
filia natns, crudelissimos fuit ^gyp- 
tiornm tyranous: hic enim hospites 
suos Jovi imniolabat, ne illi quidem 
vati, a quo id coDsilii acceperat, par- 
cens : sed cum easdem insidias Her- 
culi pararet, ab eodem Hercule, ona 
cnm Amphidaroante filio, praecone 
Chalbe, et ministris, ad ipsas aras 
interfectus est Virg. iii. Georg. vs. 
4. ' Quis aut Eurystheadurnm, Aut 
illaudati nescit Bnsiridis aras ?' Clau- 
dian. Carm. iii. vs. 254. * O mites 
Diomedis eqni ! Busiridis arae Cle- 
meotes!' Idem Carm. xviii. vs. 159. 
'Sic multos fluvio vates arente per 
aooos, Hospite qui caeso monoit pla- 
care Tonantero, Inventas primus Bu- 
siridis imbuit aras, £t cecidit saevi, 
quod dixerat, hostia sacri.' Regulus 
varo Consul, qui, ut ait Flioius, fusis 



Saleotiois trinmphavit,primosqaeRo- 
maoonim ducum in Africam dassem 
trajecit, ab ipsis Carthaginensibufy 
(quos hic Philosophia vocat Pcenot,) 
quos vicerat, resectis palpebris inter* 
fectus est. 

t Ad haCfife.'] iii. Philosophia, coo- 
sideratis ' subjecto ' et * objecto,' 
transit ad ' effectum formalem ' Po- 
tentiae ; queinadroodum loqunntor 
Philosophi. Sic antem contrahi po- 
test hsec ipsins Philosophiae ratioci- 
natio. Quicquid natura soa bonom 
est, iilud habentem facit bonum, at- 
que adeo ab eodem contrariora ma- 
lum fogat : * agit enim cojosqoe tei 
natora qood propriom est, nec coo- 
trariarom rerora roiscetor effectibosy 
et oltro, que suot adversa, depellit :' 
sic * fortitndo fortem ;' * velocita» 
velocem ;* * musica musicum ;' * medi* 
cioa medicom ;' ^ rbetorica rbetorem 



206 



BOBTHII DB CONSOL. 



adversa, depellit. Atqai nec opes " inexpletam restingaerc 
avaritiam queunt : nec potestas sui compotem fecerit quem 
vitiosae libidines insolubilibus astrictum retinent catenis. 
£t collata improbis dignitas^ non modo non efficit digncts, 
sed prodit potius^ et ostentat indignos. Cur ita provenit 1-^" 
Gaudetis enim sese res aliter habentes falsis compellare 
nominibus/^ quae facile ipsarum rerum redarguuntur ef- 
fectu : itaque nec illas divitiae/ nec illa potentia> nec haec 
dignitas jure appellari potest. Postremo idem de tota 
fortuna concludere'^ licet, in qua nihil expetendum^ nihil 
nativdB ^ bonitatis ' inesse manifestum est : quas nec se 
bonis semper adjungit; et bonos quibus fuerit adjuncta 
non efficit. 



/ Cur rea ita u habet ? ' Propria, 



rectius, censente Sitzm.— 14 Ms. Rittersh. appeUare nominibus, — 16 Canclu- 
dere fortuna Delpli. Hack. 

NOT^ 



facit.' Atqai non solum Potcntia, 
de qua nunc agitur, sed etiam cunc- 
ta fortnnie munera, habentem non 
faciunt bonum, nec ab eo contrarium 
malum fugant : * cum pessimos ple- 
rumque dignitatibus fungi dubinm 
non sit ;* et * cuncta fortunae muuera 
ad improbissimnm quemque uberiora 
proveniant.' 

" Atqui nec opes, S^c,^ Quinetiam 
prfedicta fortunae bona nequidem il- 
ludy cujus speciem nomenque in pri* 
mis gerunt, praestare videntur : cum 
neque diYitiae divitem, neque potes- 
tas potentem, neqoe dignitas dignum 
faciat. Non quidem divitiae faciunt 
divitera: quia hae 'inexpletam re- 
itinguere avaritiam nequeunt :' quip- 
pe quie avaritia crescentibus divitiis 
crescit: ita ut copia faciat inopem. 
Non etiam potestas potentem facit : 
qnoniam haec eum quem potentem 
dicimt, utpote ' quem ' sspius ' vitio- 
•ee libidines insolubilibus astrictum 



retinent catenis/ itii compotem non 
facit. Non deniqne dignitas dignnm 
facit : siquidem ' dignitas tmprobis 
collata, non modo non efficit digoos, 
sed prodit potius, et ostentat indig- 
nos.' Juvenal. Sat. tiii. vs. 140. 
' Omne animi Titium tanto conspec- 
tius in se Crimen habet, qnanto ma^ 
jor, qui peccat, habetur.' 

▼ Cur ita provenWi i v. Pliilosophia 
ex dictis conclodit, praedicta male 
cnm peculiari, tum etiam generali 
noraine ab hominibns donari : ' gan- 
detis/ inquit, o homines, 'res sese 
aliter habentes falsis compellare no- 
minibus, quse facile ipsarum remm 
redarguuntur effectn/ 

V Nec ilUs divitia, ^c.] Primum 
enim praedicta male pecnliari luo no- 
mine donantur : qnandoquidem qnie 
vocantur divitiae, potentia, et digni- 
tas, contrariis potins nominibns, ut 
dictum est, notari deberent. 

' NihU expetendum, nihil wKtiva bo» 



PIIlLOSOPHIiS LIB. II. 



307 



NOT^ 

nitatiSf 4rc.] Deinde Yero praedicta adjnngant, nec eos, quibus fuerint 
male quoque generali noniine vocan- adjuncta, bonos efficiant/ sicut etiam 
tur bona : ' cum nec se bonis semper dictum est. 



METRUM VI. 

NoviMUS^ quantas dedcrit ruinas, 
Urbe'' flammata^ patribusque csesis^ 

Scimus, quam magtuu atragea Nerofecerit^ qui Roma accensa^ Senator^uainter' 



NOTiE 



Tf Novimua] Neminem quippe latet, 
et, ut ait Horat. i. Serm. 7. ' Opinor 
Omnibus et lippis notum et tonsori- 
bus esse.' 

Quantaa dederit ruinas] Nero. Hic 
Romanis imperavit anno a nativitate 
Christi circiter quinquagesimo sep- 
timo. Qnamdiu Senecs, cujus prae- 
ceptis instructus fuerat, consiliis usus 
est, tamdiu optimus habitus est im* 
perator. At, prseceptore remoto, in 
omnia probra ac dedecora lapsus 
est : suae quippe dignitatis immemor, 
inandita dedit infamiap, Inxus, avari- 
tiae, et crudelitatis argumenta. Pri- 
mum enim in scenam non tragoedu» 
modo, Terum etiam citharoedus pro- 
diit. Deinde nullam vestem bis in- 
duit ; nunquam carrucis minus mille 
iter fecisse traditur, soleis quidem 
mulorum argenteis ; aureo rete, pur- 
pnra coccoque ftmibus nexis piscaba- 
tnr. Praeterea omnium opibus inhi- 
ans, solus optabat videri dives. Pos- 
tremo Romae, quam incendi jusserat, 
culpam poenamqne transtulit in Chris- 
tianes, qnorum Principes Petrum et 
Paulum Apostolos morte mnlctavit : 
quin Senecam magistrum ; Antoniam 
amitam; Britannicum fratrem; Octa- 
viam conjugem; Agrippinam ma- 



trem; seipsum tandem,dignnm tantfB 
crudelitatis facinus, interfecit. Vide 
Suetonium 1. vi. Praecipua hujut 
tyranni facinora deinceps exponen- 
tur. 

■ Urhel Urbs est oppidnm muro 
cinctum. Sic vocatur, inquiunt, ab 
^ orbe,' quod urbem eondituri, taurnm 
et vaccam futurae foecunditatis ipe 
jungere solerent, et aratro circnm- 
ducto designare sulcnm, intra quem 
nrbem aedificarent. Sed, quod inter 
omnia oppida moenibus cincta Roma 
quondam principem locum obtiune- 
rit, idcirco Roma jcar* ^|oxV Urbs 
dicta fuit, judice Quintiliano. Virg. 
Ecl. I. vs. 20. ' Urbem quam dicvnt 
Romam, Meliboee, putavi Stultns ego 
huic nostraa similem, quo saepe sole- 
mnsPastores oviumteneros depellere 
foetus . . . Verum haec tantum alias 
inter caput extulit nrbes, Qnantom 
lenta solent inter viburna cnpressi.' 

FUtmmata\ Pars accipitur pro toto : 
non enim integra Roma flammis ab* 
sumta fuit, sed ea tantum urbis istins 
pars quae obscoenis aedibns videbatur 
informis ; qnam per Indum accendit 
Nero, ut Trojae repraesentaret incen- 
dium. 'Per sex dies,' inquit Sne- 
tonius 1. VI. 'septemqne noctes ea 



208 BOBTHII DB CONSOL. 

Fratre qui quondam ferns interemto/ 

Matris effuso maduit cruore^^ 

Corpus et visu geUdum pererrans/ 5 

Ora non tinxit lacrymis> sed esse 

feciUf etfratre occtso, olim immania, fuii tinctu8 aanguine nus matria, quam ipse 
oeciditf et lustrans ocuHi cadaver frigidum nuttria, non riganit genas uUiafletibus ; 

NOTiE 

clade saevitnm est, ad monnmentonim tulit funere.' 

bustornmque diversoria plebe com- ^ illatm e^uso . . . crtcore] ' Matrem 

pulsa. Tunc, praeter immensum nume- dicta factaque sna exquirentem acer- 

rum insularum, domns priscorum du- biut et corrigentem/ ait idem Sne- 

cum arserunt, iiostilibus adhuc spoliis tonius, ' ita gravabatnr ut minis ejns 

adomatae ; Deornmqne aedes ab Re- ac violentia territus hanc perdere 

gibus ac deinde Pnnicis ac Gallicis statuerit. £t cum veneno pertentas- 

bellis vota dedicataque, et qnicquid set sentiretque antidotis preemuni- 

visendum atque memorabile ex anti- tam, lacnnaria, quas noctn super dor- 

qnitate doraverat/ mientem, laxata machina, decide* 

Patribuaque casia] * Stella enim cri- rent, paravit,qnody plnraqne alia, cnm 

nita/ inquit Suetonius, ' quas summis videret votis non respondere, pugione 

potestatibusexitiumportenderevulgo matrem occidit: unde iili versus : 

pntatnr,per continuas noctes oriri coe- Quis negat ^nese magna de stirpe 

perat. Anxius ea re, ut ex Babilo Neronem ? Snstnlit hic matrem, sus- 

«strologo didieit, solere Reges talia tolit ille patrem.' 

ostenta caede aliqua illnstri expiare, <^ Corpua et visu gelidum perenwu] 

atque a semet in capita Procerum de- < Adduntur ' prsdictis ' atrociora/ 

pellere, nobilissimo coiqne exitium inquit Suetonius, * nec Incertis auc* 

destiuavit. Constat quosdam cum toribus,' Neronem scilicet ' ad vi- 

pfedagogis et capsariis nno prandio sendnminterfectsematriscadaverac- 

pariter necatos ; alios diurnnm vic- currisse, contrectasse membra, alla 

tomprohibitosquaE^.rere. Nullns post- vitnperasse, alia landasse, sitique in- 

hac adhibitus delectus aut modus In- terim oborta bibisse.' Hinc nunc 

terimendi : quoscomque libnisiet, dicitur < censor extincti decoris/ 

qnacnmqne de causa/ &c. quod quemadmo<lnm censor de nnini- 

* Fratre . . • interemto] Britannico cnjnsqne facnltatibns facere solebat, 

scllicet, qnem Claudins ex Messalina, Nero singnlas roaterni corporis par- 

nt Neronem ex Agrippina snscepe- tes lustrare, et de singnlis sententiam 

rat, qnemqne nt ait Suetonius, * non ferre non dubitaverit ; non lacryma- 

minus aemulatione vocis, quae illl ju- tos, qnod mirnm : conscientia enim 

cnndior suppetebat, quam metu, ne illa, qua confessns est exagitari se 

qnandoque apnd hominnm gratiam veluti verberibus Furiarom ac tedis 

patema memoria praevaleret, veneno ardeotibus, quaque agente sitii praB- 

aggressns est : et cnm ad primnm dicta oborta fuit, enndem ad lacry- 

gustnm cottcidisset, comitiali morbo mas fundendas cogere debuisset : sed 

exconsnetndinecorreptumapndcon- vox conscientiae tunc propter majo- 

vivas ementitns, postero die raptim rem pertnrbationis impetum, credo, 

inter maximos imbres traoslatitio ex- ab ipso vix audiebatur. 



PHILOSOPHI/H: LIH. ir. 



209 



Censor extiacti potuit decoris. 
Hic tamen ^ sceptro populos regebat 
Quos videt condens radios sub undas 
Phoebus, extremo veniens ab Ortu ; 
Quos premunt septem gelidi triones; 
Quos Notus sicco violentus aestu 
Torret, ardentes recoquens arenas. 
Celsa num tandem valuit potestas *" 
Vertere insani '^ rabiem Neronis ? 



10 



15 



at nonerubuU ease censor mqjestatis iiUeremtcB* Nihilominus hic tyrannut modera- 
batur imperio gentes, quM Sol oriens occidensque cernit, quas septem triones urgent 
suo frigore, quasque Auster calore arido vehemens urit, magis ac magis coquens 
arenas ferventes, An porro potentia sublimis potuit mutare furorem Neronis 



16 Mss. et ed. Norimb. Vertere pravi, 

NOTiE 



^ Hic tamenj ^c.] Scelestissimns 
tamen ille Nero, ntpote Romanorum 
Imperator, popnlos ab Ortn ad Occa- 
sum, et a Septemtrione ad Austrum 
regebat. NimirumRomannm impe- 
rium longe lateque diffnsnm ad qua- 
tuorpraecipnasMundi parte8,Ortum, 
Occasum, Septemtrionero, et Meri- 
diem pervenerat: nnde Virg. ^n. 
VI. vs. 782. ' £n, hujus, nate, auspi- 
ciis illa inclyta Roma Imperium ter- 
ris, animos a>quabit Olynipo . . . Hic 
vir, hic est, tibiqnem promitti seepius 
audis, Augustus Caesar, Divum ge- 
nus : aurea condet Ssecula qni rursus 
Latio, regnata per arva Saturno 
qnondam : super et Garamantas et 
Indos Proferet imperium : jacet ex- 
tra sidera tellus, Extra anniSoUsque 
vias, nbi coelifer Atlas Axem humero 
torquet stellis ardentibus aptum.' 
Hae autem quatnor Mundi partes hic 
optime notantnr : Ortus qnidem et 
Occasns, ' Phoeboqni veniens ab ex- 
tremo Ortu, condit radios sub undas :' 
Sic Virg. I. Oeorg. vs. 438. 'Solquo- 
que et exoriens, et cum se condet in 
undaS) Signadabit : Solcm certissima 



signa sequentur.* Septemtrio vero 
e't lAeridies, 'Septem trionibus et 
Noto torrente arenas :' nam * Septem 
triones ' sunt constellatio borealis, 
qnae vnlgo ' major nrsa' dicitur, qutt- 
que ex septem praecipuis stellis con- 
stans, referre videtnr plaustrum, bo-^ 
ves trahentes, et bubulcum ducen- 
tem : boves quippe ab officio olim 
dieebantur teriones, quia solum te- 
runt, aut terriones, quia terram arant, 
aut striones, quia striam faciunt. No- 
tns autem ventus est a Meridie 6ans, 
qui ideo cum magno calore conjunc- 
tus dicitur. 

« Celsa num tandem vabUt potestas] 
Hoc praesertim Neronis exemplo pro- 
batur potestas habentem non efficer^ 
meliorem, quod prsesens est Phlloso- 
phiae institntum : si qua euim magna 
unquam fnerit inter homines potes- 
tas, qnaeque adeo potuerit potentem 
reddere nieliorem, haec fuit potestas 
Neronis, quippe quinniversumterra- 
rum orbem imperio sno regebat ; haec 
tamen potestas, quanta qnanta fnit, 
'insani Neronis rabiem non potnit 
vcrtere.' Rabies propr[e morbns 



Delph, et Var, Clas, 



Boeth, 



O 



21Q 



BOETHII DB CONSOL. 



Heu gravem sortem/ quoties iniquns 
Additur saevo gladius veaeno ! 

amentis ? O miseram hominum condiiionem, quando auctoritas injusta conjutigitur 
cum crudelitatefera ! 

NOTiE 



caninus, qno scilicet canis huc illuc- 
que raptus obvia qnaBque agoreditnr : 
sic Nero omniura tyrannornm crude- 
lissimus. 

*" Heu gravem sortem'] Sic Virgil. 
^neid. vii. vs. 293. dixit : ' Heu stir- 
pera invisam, etfatis contraria nostris 
Fata Plirygum !' Sic optime dicitur: 
'.O me perditum! Pro Deum atque 
hominum fidem !' 



Quoties iniquus Additur aavo gladiua 
veneno"] Quoties potestas iniqua cum 
crndeli voluntate reperitnr conjunc- 
ta! nam signuni hic accipitnr pro re 
significata. Sic proverbii instar dici 
solet : * Gladium acutum avertas :' * Ne 
puero gladinm/ ut ostendatur potes- 
tas iis, qnibus noceat, non esse com- 
mittenda. 



PROSA VII. 



TuM ego/ Scis^ inquam^ ipsa * minimum nobis ambiti- 
onem mortalium rerum fuisse dominatam : sed materiam 
gerendis rebus optavimus, quo ne' virtus tacita consenes- 



* Boethius, 



Ut non. 



NOT^ 



nSiiis, tnquam, ipsa"] i. Quidem Boe* 
thins testatnr Philosophiam, utpote 
cofisciam omnium cogitationnm qnas 
Boetbius babuerit, de modo quo Boe- 
thins- ipse ad dignitates pervenerit, 
aitqiie se ' optasse materiam gecen* 
dis rebus, non ambitione, sed ne vfr- 
tus tacita consenesceret.' Ambitio 
et ambitns ab eadem origine prode- 
nnt, nimirum arobe circnm, et itio 
itusque a verbo eo: quamobrem de 
corporlbus primum, postea de men- 
ttbos propter quandam similitudinem 
dicnntur. Ambitus sive ambitio in 
corporibus est locus duornm pedum 
et semipedis, quo interjecto vicina 
aedificia ad circumeundi facnltatem 



inter sedistaot : in meatlbnovero est 
circnmdncta qnaBdam oogttationnm 
primnra, deinde verbornm faetontm- 
que series ad conseqnendnmfaonorein. 
* H%c erit ambitio/ inqnit TertatlU^ 
nns de Hab. Mnl. c# 4. * nnde et imh 
men ejns interpretandom, qnod oon^ 
cnpi^entia apnd animnra Mnfoientei 
nascatur, ad glorias votimi.' Hane 
ambitionem Boetbins Mt sibi non- 
qnam fnisse dominatam. Verum cnm 
virtns in bona prsesertim versetnr co- 
gitatione, quamcetertlieminesnonvi- 
dent^quamqnetBmenaliqttando decet 
ceteros homines cognoscere ; Mattb« 
5. *Sic Inceat Inx vestra corara bo^ 
minibasy ut videant opera vestra 



PHILOSOPHIi£ LIB. II. 



211 



cerot. £t illa:^ Atqui' hoc unum est^ quod preestantes 
quidem natura mentes^ sed nondum ad extremam manum 
virtutum perfectione perductas "* allicere possit, glorid& sci- 
licet cupido^ et optimorum in Rempublicam fama merito- 
rum: quae quam sit exilis et totius ponderis yacua>'7 sic 
considera. Omnem terree ambitum^''' sicuti astrologicis- 
demonstrationibus accepisti/ adcoeli spatium^'' puncti con- 
stat obtinere rationem: id est, \it si' ad coelestis globi 
magnitudinem conferatur, nihil spatii prorsus habere judi- 



* PhilMopfiia, 
scriptionem. 



' Inquit, *» Per/ecta virlute praditoA. 

' Magnitudinem, p Terra. 



" Circwoi' 



17 FacKa poiuierw edd. Delpb. Hack. — 18 Uterqne Thnan. et Reg. qu<B a 

NOTiE 



bona, et glorificent Patrem vestrum, 
qiii in ccelis est ;' propterea pntavit 
Boethiiis sibi 'optandam materiam 
gerendis rebns, ne virtus tacita con- 
senesceret.' 

^ Hoc unumest^^c^ ii. Philosophia 
respondet hac fama duci mentes, quae 
natnra videntur praestarey sed quse 
perfecta virtnte nondnm praeditae 
sunt. Praestant qnidem natura illae 
mentes : quoniam corporum, qnibus 
conjunguntur, motibus, instar vo- 
luptariarum, non obsequimtur. At 
eaedem mentes nondum perfecta vir- 
tute snnt praeditae : nam Matt. 6. 
' Attendite, ne jnstitiam vestram fa- 
ciatis coram hominibns, ut videamini 
ab eis: alioquin mercedem non habe- 
bitis apud Patrem vestrnm, qni in 
coeltsest:' unde Apostolus ad Gal. 
I. ' Si adhnc hominibus placerem, 
Christi servns non essem.' 

' Omnem terra lanhitvm, ^c.] iii. 
Philosophia addit, famam |ianc flocci 
faciendam esse propter breviores 
loci, quo contineri possit, angustias. 
Nimirnm cum fama haee nihil sit aliud, 
quam optima alterius hominis in tna 
merita cogitatio, dictio, ant actio; 
propterea fama haec latius diffundi 



non potest, qnam hominnm sic cogi- 
tantium, loqnentium, et agentinm 
genus. Atqui illud hominum gentn 
angustissimis coarctatur loci limiti- 
bus: non enim diffunditur ultra ter- 
ram, qnae collata cum ccp.loinstar 
pnncti est : non ultra terram habita- 
bilem, qnae est qnarta duntaxat pars 
illin» puncti: non nltra eam hnjns 
quartae partem, in qua raores nostri 
vigent : non deniqne ultra eam mo- 
rum nostrorum portionem, ad qoam 
tuum nomen tnaque merita pervene- 
rlnt, qnae qnam sit exigna ex eo pote- 
ris conjicere, quod ipsnm Romamini 
nomen, quod tamen longe tno cele- 
brins est, pluribns ignotum sit, qnam 
notuni ejnsniodi terrae portionibns: 
qnae qnidem omnia seorsum probanda 
sunt. 

^ Asirfilo^exs demonstrationibus oe- 
eepiati'] Primum quidem globns ex 
terra et aqna constans, non modo 
cnm extrema ora ac determinatione 
coeli, sed etiam cnm illo coelesti, cui 
stellae fixae inhaerere vnlgo cogitan- 
tnr, orbe collatus instar puncti ad 
sensnm se habet : quiacnm pcrnctom, 
anctore EucUde, dicatur illud, cujua 
pars nulla est, ideo ille orbis instar 



212 



BOETHII DE CaNSOL. 



cetur. Hujus igitur tam exiguaa in mundo regionis quarta 
fere portio ^ est, sicut Ptolemaeo probante didicisti» quse a 
nobis'^ cognitis animantibus incolatur.^ Huic quartse/ si 
quantum maria"" paludesque premunt» quantumque siti 
vasta regio distenditur/ cogitatione subtraxeris^ vix an- 
gustissima inhabitandi hominibus area relinquetur. In hoc 
igitur minimo puncti quodam puncto circumsepti atque 
conclusiy de pervulganda fama^ de proferendo nomine cogi- 
tatis? At quid habet amplum magnificumque gloria> tam 
angustis exiguisque limitibus arctata? Adde quod hoc 
ipsum brevis habitaculi septum plures incolunt nationes/ 
lingua^ moribus^ totius vitae ratione distantes : ad quas tum 
difficultate itinerum, tum loquendi diversitate, tum com- 
mercii insolentia, non modo fama hominum singulorum^ sed 
ne urbium quidem pervenire queat. iEtate denique Marci 



9 Qua habitetur ab iis animalibuSy qua a nobis cognoscantur, 
* Loca deserta patent. 



•■ Portioni, 



^**0**^.^^0** 



nobii, Vict. secundus: qua nobis cognitis ab animalibus.-r-lO Uterque Thaao. 



NOTJE 



pnncti se habebit, cujus diametri im- 
motx utraqne extremitas et niediam 
ab uno extranei alterius globi pnncto 
aequaliterdistabunt: iste quippe glo- 
bus simplex videhitur et cujuscumque 
partis expers. Atqui prsdictns terras 
et aquae globus cum praedicto stella- 
rum fixarum orbe comparatus ita se 
babebit : cogita enim diametrum bu- 
jus terrestris globi, qn» a nostris pe- 
dibus ad antipodas per centrum du- 
catnr, quo spatio observabimus a 
nostris, eodem observabunt antipodes 
a suis pedibus distare stellas fixas,et 
utrique videbimus hnjus cceli roedie- 
tatera, non secus ac si in centro orbis 
terrarum versaremur. Propterea Ci- 
cero 1. 1. Tusr. * persnadent,' inquit, 
* Mathematici terramin mediomundi 
sitam ad universi coeli complexum, 
qnasi puncti instar obtinere, quod 
Ktyrpov illi vocant.' 



1 Hujua regionia qvarta fere 

portio] Deinde quamvis iste terrie 
et aquse globus ita exignus sit, ut 
puncti rationem habeat, integrum 
tamen fama non potest occupare : si- 
quidem non major quam qnarta ejns 
portio, Ptolemeo probante, ab iis, 
quse a nobis cognoscantur, animali- 
bus terrestribns, hominibus videlicet 
et bestiis iucolitar. Ant si major 
qbam quarta pars hnjus orbis incola* 
tur, nt nautis longius indies progre- 
dientibns novac terrae habitabiles de- 
prehenduntur ; haec tamen portio non 
^esinit minima haberi : nam 

■^ Huic, . . . «t quantum maria, fyc,] 
Praeterea pars illa non potest inte- 
gra ab hominibus incolt : sunt enim 
ibi maria plura ; snnt plnres paludes ; 
sunt plura loca deserta. 

" Hoc .... septum plures incolimt 
nationeSf ^c.] Adde quod brevissioMim 



PHlLOSOPHJiS LIB. II. 213 

Tullii^ sicut ipse quodam loco * significat^ uondum Cauca^ 
sum montem Romanas reipublicae fama transcenderat^ et 
erat tunc adulta/ Parthis etiam^ ceterisque id locorum 
gentibus formidolosa. Videsne igitur quam sit angusta» 
quam compressa gloria quam ^' propagare ac dilatare '9 la- 
boratis ? An ubi Romani nominis transire fama nequit, 
Romani hominis gloria progredietur ?^pQuid^ quod diversa- 
rumgentium mores"" inter se^ atque iustituta discordant; 
ut quod apud alios laude^ apud alios supplicio dignum ju- 
dicetur. Quo fit^ ut si quem famd& prsedicatio delectat^ 
huic in plurimos populos nomen proferre^ nullo modo con- 
ducat. Crit igitur pervagata *° inter suos gloria quisque 
coutentus, et intra unius gentis terminos praBcIara illa famse 
immortalitas coarctabitur. Sed quam multos ^ clarissimos 
suis temporibus viros scriptorum inops delevit obliviol 
Quanquam quid ipsa scripta proficiunt>' quae cum suis 
auctoribus*' premit longior atque obscura vetustas? Vos 
autem immortalitatem vobis propagare videmini^cum futuri 
famam temporis cogitatis. Quod si ad aetemitatis infinita 
spatia pertractes,' quid habes quod de tui nominis diutumi- 
tate laeteris? Unius enim ^ mora momenti^ si decem milli- 

' In somnio Scipionis. ** Romana respublica, ^ Vos homines» ^ Non 
*ecu8 ac 8U08 auctores, * Proferas conferendo. 



et Vict. nterque: dilatare ac propagare. — 20 Ms. Rittersli. penmlgata. — l Idem 
cod. proferant edd. Delph. et Hack. proficiant. — 2 Unius etenim edd. esedem. 

NOTiE 

iUnd terrse habitatae punctum tan- foret alicujus nomen, hoc nt perve- 

tum est, nt ad illud, ne urbium qui- nire posset ad omnes mundi populos, 

dem celeberrimamm) fama pervenire non proplerea ejusdem gloria tanta 

queat. ' Nani ex his ipsis cultis no- esset: quoniamquod apudalioslaudey 

tisqne terris/ inquit Tullius in som- id apud alios supplicio dignum jndi» 

nio Scipionis, * nnm aut tnura aut catur : quod nimirnm popuU pra^u- 

cnjusquam nostmm nomen uitraCau- diciis potius et praecipitatione, quam 

casum hunc, quem eernis, transcen- evidenti ratione ducti judicent : sic 

dere potuit, vel illum Gangem trans- qnae nobis placent vestes, epulae, 

natare P' £st autem Caucasus mous ceteraeve agendi patiendiqne formae, 

Asiae, intermare Euxinum et Caspi- hae exteri« nationibns displicent sae- 

nm, vulgo Mont de Circassie. pius. 

° Quid, quod diversarum gentium ^ Quam multoa, ^c.] iv. Philoso- 

more8jifc.]Ven\qne quamvis tantum phia snbjungit, praedictam faroam 



214 BOEfTHII DB GONSOL. 

bus conferatttr annis^ quoniam ntrumque spatium definitum 
est, minimam licet^ habet tamen aliquam portionem.^ At 
hic ipse numerus annorum, ejusque quantumlibet^ multi- 
,plex, ad ittterminabiiem ' diutumitatem ne comparari ^ qui- 
dem potest. Etenim finitis ^ ad se invicem fuerit qusedam ; 
jnfiniti vero atque finiti nulla unquam poterit esse collatio. 
Ita fit^ ut quamlibet prolixi "" temporis fama> si cum inex- 
hausta seternitate cogitetur^ non parva^ sed plane nuUa esse 
videatur. Vos autem nisi ad populares auras^^ inanesque 
.rumores/ recte facere nescitis ; et relicta conscientiee vir- 
tutisque prsestantia, de alienis prsemia sermunculis postu- 
latis. Accipe in hujusmodi arrogantiae levitate quam fes- 
tive aliquis illuserit. Nam cum quidam adortusesset'' ho- 
minem contumeliis qui non ad verae virtutis usum^ scd ad 
superbam 7 gloriam falsum sibi philosophi nomen induerat, 
adjecissetque jam se sciturum^ an ille philosophus esset^ 
siquidem illatas injurias leniter patienterque tolerasset; 
ille patientiam paulisper assumsit^ acceptaque contumelia 
velut insultans^ Jam tandem, inquit^ intelligisne me esse^ 

y Froportionem, ' InfinUam, ^ Quantumtibet longi, ^ Concitandos» 
* Affecisset, 



^ ^^^ ^■^■^^^^^^ 



—3 Uterque Thnan. et Reg. ejusque quamUbet, — 4 Uterqiie Thnan. et Flor. 
nec comparari. — 5 Vict. secnndus Etenim si finiti8,^6 ' Mss. Vo8 antem nisi ad 
poputares aures: videtur tamen recepta lectio esse plausibilior.' Sitzm, — 
7 'Ita scripti: excusi insnlse auperbiam,* Berd.— 8 Mss. et edd. Florent. 

NOT)E 

nihili pntandam esse propter brevi- levit, oblivio delebit. Sic Romano- 

orestemporis, quo dnrare possit, li- rum merita veluti sepulta jacuerunt, 

mites. Cnm enim fama haec ab alie- auctore Sallustio in beUo Catilinario, 

na de tnis meritis existimatione pen- qnod ' prudentksimus quisqueniftxi- 

deat, tamdiu duntaxat ista faraa-du- 4nenegotiosus erat: ingenium nemo 

rabit, quamdiu in aliis hominibus sine corpore exeroebat : optimns 

vigebit raeritornm tuorum menioria : quisque faoere, qnara dicere, et sua 

atqni haec memoria perennis esse ab aliis benefacta laudavi, quam ipse 

nequit : nam vel deerunt scriptores, aliorum narrare roalebat.' Sic viro- 

.quibns cerebrura raentenique homi- rum fortinro, qui ante AgamemBona 

.nnm identidem comraoventibus, ira- vixernnt, quod hi carnerint scriptori- 

pressa tuorum mentorum vestigia bus poetis, virtns celata latet, jndi- 

renoventur; vel aderunt. Si defuerint cio Horatii 1. iv. Carm. Od. 9. * Vix- 

scriptores, te, non secus ac plures ere fortes ante Agamemnona Mnlti ; 

suis teraporihus clarissimos viros de- sed omnes illacrymabiles Urgentnr 



PHILOSOPHJiE LIB. II. 315 

philosophum ? Tam ille nimimn mordaciter^ Intellexeram, 
inquif, si tacmsses.^ Quid autem est quod ad praBcipuos'' 
viros (de his enim sermo est) qui virtute gloriam petunt:' 
quid^ inquam^ est quod ad hos de fama post resolutum 
morte suprema corpus attineat ? Nam si '° (quod nostras 
rationes credi vetant " ') toti moriuntur homines, niilla est 
omnino gloria ; cum is cujus ea esse dicitur^ ucm exiet om- 
nino : sin vero sibi mens bene conscia/ " terreno carcere 
resoluta^'^ ccelum libera petit^ nonne omne terrenum ne- 
gotium spemet^'^ quse se, coelo fro^ns^ terrenis gaudet ex- 
emtam? 

^ PriBstantes. * Suarum cogUationum, 



^^^^^^*^^*^0' 



Delph. Hack. /iiM/tgt9HieMs«: ne omisso. — ^9 Ms. Rittersh. Q^uiwUJte^n' 
riam quarunt. — 10 ' Nam sit] Falsissima lectio. Recte Ms. cum ed. Norimb. 
et Florent. Nam «.' Sitzm. — 11 Vict. seciindns: credi prohibent, — 12 Ed. 
Delph. et Hack. hsc verba sic disposita habent : Sin vero bene mens siH con- 
scia, — 13 ' Nemo damnet: nec illud qaoque, qnod in Lipsii codice, resobito,* 
Bernart. — 14 Uterqne Tbiian. et Reg. spemat, Vict. primus : spemeret, 

NOT£ 

ignotique longa Nocte, carent qnia qne Mundi diutnmitas, cum setemi- 

vate sacro.' Si vero adfnerint scrip- tate comparata, minima, imo nulUi 

tores, quod eorum libri, aut injuria est dinturoitas : quandoquidem inter 

temporum, ant horainum ipsorura priores diuturmtate«, utpote ambas 

neoligentia saeptus pereant, nondum finitas, est aliqna ; sed inter posteri- 

constarc poterit tibi, tuam famam ores, quarum altera infinita,naUa est 

horum beneficio fore perpetuam. Sed proportio; sive, ut nunc dicitur, por- 

maneant libri, maneatque scriptornm tio : sic enim loqnitur Curtius : * prae- 

niemoria, ita ut de tuis meritis di- mium,' inquit, ' erit ei, qui primus 

cere possis, quod Ovidius cecinit occupaverit verticem, talentadecem. 

de suis Carminibus xv. Metam. * Jam- Uno minns accipiet qui proximus ei 

que opus exegi, quod necJovis ira, yenerit, eademque ad decem bomines 

nec ignes, Nec poterit ferrnm, nec ^ervabitnr portio.* Vox, Mntermi- 

edax abolere vetnstas,' &c. Tua ni- nabilis,* qnam non semel adhibet Bo- 

hilominnsfama, ipsi etiam Mnndov- ethins, minns Latina videtur : Ci- 

qn«eva,breviores8et,<quamatpropter cero diceret Intermfnatam ; siciit i. 

eam obtinendam agtere 'possts : prse- de Nst. ID. ' si immensam,' inquit, * et 

«erthn sr illa famse diutnmlrRs con- intermhiatam m oimies parteanmg- 

feratur cum seteraftate, quam mens nitndinemregionnm videreftis.' . 

humana dnratnra est. Nam si bre- 4 Si tacuisse^ Simtle est illnd Ci- 

vissima unius momemi mora, cnm de- ceronis pro Arch. < Philosophi,' in- 

cem milUbfts aimis collata, parva est qnit, * in libris, quos de contemnenda 

diutnraitas; certe integra non modo gloria scribunt, nomen suum inscri- 

vitaB bominis seDioris, sed ipsius qno- bunt, et in eo ipso, in quo praBdica- 



316 



PdBTHII DS CONSOL. 



NOTiE 



tioDem uobilitatemque despiciunt, 
prsdicari de seac nominari volunt/ 
' NostrcB rationes credi vetanf] Plu- 
res enim sunt rationes, quibus Philo- 
sophia probat mentem bumanam esse 
immortalem,adeoque hominem totum 
noD mori: unicam proferimus ex 
ipsa mentis natura desumtam. Om- 
nis res sive substantia, cujus Duila 
est nisi exterior causa, est perennis 
et perpetua: Deo nimirum, a quo 
est, suum agendi modum, quo illa 
substantia condita est, continuante: 
sic Genios tani malos, quam bonos 
perpetuos fore credimus: sic ipsa 
materia, qnaB voigo dicitur prima, 
ab omnibns habetur perpetua. Atqui 
mens hnmana ita se habet. £st qui- 



(JemAubstantia : qnia alteri DODinhx- 
rens, suis snbjacet qualitatibns : at 
ejusdem nnlla est nisi exterior cansa ; 
efficicDs, et fiDis : quaodoquidem ex 
materia Don pendet. Atqui bujut 
suie immortalitatis mens humana ita 
conscia est, hancut semper appetat, 
quanique sibi tantum deberet attri- 
bnere, banc teraeraria quadam as- 
sumtione caducis etiam rebus, cum 
quibus se quandam putat habere oe- 
cessitndinem, tribuat : sic parentes 
in liberis; auctores in scriptis ; omnes 
in snperbioribus sepnlcris immor- 
talem quandam vitam habituros spe* 
rant : qnare Tullius de Senect. 'Op- 
timi/ inquit, ' cujusqne animus max- 
ime ad immortalem gloriam nititur.' 



METRUM VII. 



QuiouMQUEsolam'^ mentepraecipiti* petit, 
Summumque credit gloriam ; ' 



Quisquis inconsiderato anitno tendit tantum ad gloriam, et illam putat esse sum^ 



•^^^^^^^^^^*0- 



15 Ms. Rittersh. Q,uxcumque solum. 



NOTiE 



■ Mente pracipiti'] Sive praecipita- 
tioDC. Est autem prscipitatio iucoD- 
sideratum de ignoto judicium : prima 
erroris adeoque vitii origo. 

Petit'] Petere aliquo,' proprie cor- 
poris est ab una in alteram viciniam 
trinslati : sed propter quandam simi- 
litndinem dicitor etiam de mente, 
quatenus hsc volnntate sua aliquo 
inclinat. 

' Summumque credit gloriam'] Snm- 
mum scilicet bonnm : cum eoim omDe 



quod expetitur, id qaandam habeat 
boui speciem, propterea necesse est, 
nt quod prae omnibus expetitur, illud 
snmmi boni speciem hal>eat: fieri 
autem non potest, ut gloria mortali» 
videatnr summum bonnm, nisi iis, qui 
pr&cipites, notione obscura aut con- 
fusa ad judicandnm ducuntur : iis ni- 
mirum, qui, innata notione, qua om- 
nes volumus esse felices, inducti, falssi 
assnmtione homini potius, qnam Deo 
unice adhaerent. 



PHILOSOPHIifi LIB. II. 



217 



Late patentes setheris cernat plagas^'' 

Arctumque terrarum situm : "" 
Brevem replere non valentis ambitum 

Pudebit aucti nominis. 
Quid o superbi coUa mortali jugo 

Frustra levare "^ gestiunt? 
Licet remotos fama per populos tneans 

Diffusa linguas explicet/ 
Et magna titulis fulgeat^ claris domus^ 

Mors spemit altam gloriam. ^ 



10 



mum banum ; is consideret hinc quidem spatia cali ingentia ; inde vero posttumem 
terra angustamj certe eundem pudebit rumoris dispersi, qui non potest occupare parr 
vam circumscriptionem terrarum. Prohl quare homir^es asrogantes amMiiiii^ 
incassum liberare corpus suum a servitute mortis? Quamvisfama undique dispersa 
per gentes dissitas explicet Hnguas omnium istarum gentium, grandisque famUia 
splendeat iUustribus hfmoribusy mora teunen temnit hancsummam glonam: ineluiH 

NOT^ 



■> Late patentes atheris eemat plagas'] 
Tanta est aetheris sive cceli undique 
dlffusi magnitndo, hanc ut imagina- 
tioue assequi non possimus, quo fit 
ut ccelum a quibusdam Philosophis 
non infinitum quidem, sed indefini- 
tum Yocetur: hoc est, latius diffn- 
sum, qnam ut mens nostra imaginan- 
do illud possit definire. Hine ccbIo 
attentius considerato, homo poterit 
suae infirmitatis convinci, maxime si 
cnm coelo veluti immenso conferat 
exiguam, cnjus ille sit minima por- 
tio, terram, sive 

" Arctumque terrarum situm"] Ut 
enim integer terrae et aquse globus 
cum ccelo collatus rationem puncti 
habet, qnemadmodum diximus; sic 
terrae habitabilis portio, in qna pri- 
vati aliciijns hominis merita cognos- 
cantnr laudenturque ab bominibns, 
comparata cum reliquo terrarnm 
orbe, in qno idem homo nec cognosci 
nec laudari potest, exiguum est 
puntti illins punctum : quare hunc 
hominem tnm * pudebit aucti nnmi- 
nis, ' quod tamen' non valet replere 
brevem ambitum.* Sic Alexandrum 



Magnnm pnduit ex mnndis, qnos pUf 
tavit innnmerabiles, ne unicnm qui- 
dem snbegisse. 

^ Superbi coUa nutrtali jugo,„levar$] 
Immortalitatem sui nominis sibi iii 
terris comparare : hoc enim desiderio, 
njt dictnm est, tenentnr illi, qui famas 
apnd postcros acquirendae stndent. 

^ Fama per populos mean8,„Unguas 
explicef] Fama Poetis fingitur habere 
rationem personae, quae pennis iii- 
structa per loca etiam remotisiim» 
citissime feratur, et solutis ore lin- 
gnaque populi, hunc ad loqnendnm 
excitet. Virg. ^n. i. vs. 461. * BeJ- 
laqne jam fama totum vulgata per or- 
bem.' 

f Titulisfulgeat] Titulus idem qnod 
honor: oritur enim a Oraeco rnhsy 
hoc &irb rov rUwy honorare : unde riftiiy 
honor. Hinc stemmata, imagines, 
aut quaecnmque alia honorum signa, 
tituli solent appellari. Clandian. 
Carm. xxyi. vs. 144. < £t dupl|ces 
signat titulos commune tropaeuw.' 

* Mors spernit aUam gloriam, ^J 
Nam < statutum est hominibus semel 
mori,' ad Hebr. 9. Hpratiqs 1. 1, 



218 



BOBTHII DB CONSOL. 



Involvit bumile pariter^ et celsum caput^ 

iEquatque summis infima. 
Ubi nunc fidelis ossa Fabricii ^ jacent ? 

Quid Brutus^'' aut rigidus Cato ? 



15 



e§dem similiter tumtdo al^ectas subUmeeque cervices, etaquatimas^premie, UH 
ossa Fahricii fidi Tiuncjacent? Qiiid nunc eat Brutus^ aut Cato eeverua? Levie 

NOTiE 



Carm. Od. 28. * Sed omnes mia ma- 
net oox, £t calcanda semel via leti. 
Dant alios Fiiriae torvo spectacnla 
Marti : Exitio est avidis mare nautis. 
Mista sennm, ac juvenum densantnr 
fttneni : nnllnm Ssva capnt Proser- 
pina fogit/ £t eodem lib. Od. 4. 
* Pallidamors aequo pulsat pede pau- 
perum tabernas Regnmque tnrres, o 
beateSexti.' Quod feliciteryertit nos- 
ter MalherbaBUs, lib. vi. * La mort a 
tles rigueurs annlleantrepareilleSjOn 
-a bean ki piiery La cruelle qnelle eflt 
se bouche les anreilles, Et nous laisse 
erier. Jje panvre en sa i;abane, oii 
le «ehanme le convre, £9t sujet fi.ses 
loixy Et la Garde, qni veille anx 
barrieres dn Lonvre, N'en ddfend 
pas no8 Rois.' 

* Fidelia.JFabricii'] Fabricins Con- 
«u1 Romanns^apud plurimos com ora- 
tores tnm po^tas snam praraertim 
ob fidem celeberrinnis, merito nunc 
yocatnr fidelis. Prinnmi quia a Pyr- 
'rho Epirotarnm Rege raagnis mnneri- 
bus, etiam qnsrta regni parte pro- 
niissa tentatns, addnci non potuit, ut 
patriam desereret. Deindequia medi- 
cum Timocharem contra ejusdem 
Pyrrhi Rpgis sui caput «pe praemii 
venennm deferentem ad tlominnm 
snnm rednci curavit, quod admiratns 
Rex ait, Fabricium diflicilins ab ho- 
nestate quam solem a suo cnrsn 
avef ti. Unde Claudian. Carm. XKvi. 
vs. 180. ' Et nnlli pervia cnlpee Pec- 
tora Frbricii donis invicta vel ar- 
mis.' 

^ Qtttd Brutue] L. Brntus, sic dic- 



tos propter stnpiditatem, qnam metn 
Tarquinii simulabat. lUe, Tarqniniis 
ob violatam Lncretiam expulsisyliber- 
tatem Romanis assernit, nna cum 
Collatino: nnde populns Romanns 
imperinm in eosdem libertatis snas 
vindices transtnlit, mntato tamen et 
jnre ei uomine : quippe ex perpetoo 
annnum placoit, ex aingolari dupiex : 
ne potestas solitndine vel mora cor- 
rumperetnr, Consnlesqne appellavit 
pro RegibuB, ut consnlere ae civibns 
snis debere memtnissent. De hoc 
Bruto saepissimc •loqnitur Clandia- 
nns, tft Carm. XXII. vb. 922. ^ Sit tra- 
beis nltor Stllidho, Brntnsque reper- 
tor. Libertas^popnliprimotnncCan- 
-anle Brnto Reddita per fasces: hic 
-fascibus expnlit ipsis Servitium : in- 
stitnit BubUmem Brntnslionorem.' 

Rigidus Cato] Siotft Brutus a si- 
mulata «ttflttfiB, 'sic Oato a vera 
prndentia cognomentnm est: catns 
qnippe, nnde>Cato, estsapiens. An- 
sonins in Mosella, ' legumqne catos 
fandique potentes.' Propterea plures 
a sna sapientia dicti sinit Catones. 
Jnvenal. -Sat. ii. ts. 40. ' Tertina e 
coelo cecidit Cato.' Duo tamen snnt 
prftstantissimi viri, qni hoc cogno- 
mine donati 'fuefint, qnosque PhHo- 
sophia hic potuit intdlligere ; Major 
videlicet, et Mrnor; anibo, seddivcr- 
818 temporibns, e Portia, genteTns- 
culi obscnra, orti. Cato Major, qui 
Censorins dictns est, florebat anno 
Urbis conditaB 57(K et ad extremara 
nsqne senectntem pervenit. Cato 
autem Minor, qui vocaitns est Pr»- 



PHILOiSOPHIiS lilB. ir. 



mB 



Signat superstes ^ fama tenuis pauculis 

Inane nomen literis. 
Sed qnod decora ^ novimus vocabula^ 

Nnm scire consumtos datnr? 
Jacetis ergo prorsns ignorabiles^ 

Nec fama notos efficit. 
Quod si putatis ^ longius vitam trabi 

Mortalis aura nominis^ 
Cura sera vobis rapiet boc etiam dies^ 

Jam Tos secunda mors manet.'^ 



20 



25 



eonm memoria notat vanum nomen paucis literis. At quia cognoseimus ttomtna 
hac pukhray wmHe ex eo fas est nobis^ nosse homines, quorum sunt ista nomwtm, 
esse extinctos ? ErgOj hominesy jacetis omnino incogniti, necfama reddit im «(f- 
nko8, Quod si existimatis vitam vestram magisproduci favore hxananiB exiitima' 
tionis; quajuloquidem atas tandem aliquando ventura abripiet vobis htmc fusfm 
existimationem ; nunc altera mors vobis est expectanda. 



16 Mss. manent. 



NOM 



torios, vivebat ipso beUi X^ssariani 
tempore : de hoc Lncanus impnden- 
ter cecinity ' Victrix cansa Deis phi- 
cnity sed victa Catoni.' £t Horatius 
1. II. Carm. Od. 1. * Audire magnos 
jam videor duces Non indecoro pul- 
vere sordidos, £t cuncta terrarum 
subacta, Prater atrocem animum Ca« 
tonis.' 

^ Signat superstesy ^c.] Mortuo ho- 
mine superest hnjus cadaver, quo 
corrupto nomen superstes, paucis li- 
teris comprehensum, scribitur ab iis 
saltem, qni memoria praestant : sed 
absque uUo defunctorum sensu aut 
commodo: quare hoc non immerito 
< inane' vocatur. 

^ Sed quod decoraySfc,'] Qnod nomina 



iuec superbis sepukris inscripta vi* 
deamnsy argnmenta snnt non esse 
amplius eos, quorum sunt nomina: 
praescriptum qoippe legitur: Hic 
Jacet. Unus est Christi tumnlns, 
cui fas fnerit inscribere : Non Jacvt 
Hic : Matth. 28. 

« Quod si putatiSf fyc.'] Si In snper- 
stite illo nomine vitam aliquam ver- 
sari existimatis, cnm illod etiam no- 
men tandem aliqnando, inducta obli- 
vione, perire debeat, secunda morte 
afficiemini. Sic Sulpitius Cartbagi- 
niensis de Virgilii JSSneide, quae ab 
auctore flammis destinata fuisse ler- 
tur: * Infelix gemino oecidit prope 
Pergamon igni, £t paene est alio 
Troja cremat» rogo.' 



^20 BOETHII DB GONSOL. 



PROSA VIII. 

Sed ne me inexorabile-^ contra fortunam gerere bellum^ 
putes^ est aliquando cum de bominibus illa fallax '7 non ni- 
bil bene mereatur ; « tum scilicet cum se aperit^ cum fron- 
tem detegit, moresque profitetur. Nondum forte quid lo- 
quar^ intelligis. Mirum est quod dicere gestio, eoque*^ 
i^ententiam verbis explicare vix queo. Etenim plus homi- 
nibus reor * adversam quam prosperam prodesse fortu- 
nam.^ llla • enim semper specie felicitatis/ cum videtur 
blanda, mentitur : haec * semper vera ^ est, cum se insta- 
bilem mutatione demonstrat. IUa ' fallit ; baec *" instruit : 
illa" mendacium specie'^ bonorum mentes fruentium li- 
gat; baec^ cognitione fragilis felicitatis absolvit. Itaque 
illam^ videas ventosam, fluentem, suique semper ignaram: 
hanc ' sobriam, succinctamque, et ipsius adv^rsitatis exer- 

/ Implacabile. ' Ideoque. * Puto. * Prosperafortuna. * Adversa 
fortuma. ' Prospera. "• Adversa. * Prospera. * Adveraa. 

p Proaperam. ? Adverscun. 

17 FaUax iUa Delph. Hack. — 18 Ms. Rittersh. IUa mendax apecie.—W 

NOTiE 

^ Gerere beUum'] Declamando in prodest, illud praestat alteri, quod al- 

fortanam. terum si mentl non noceat, soli dun- 

fl^ JBene tnerea^ur] Mereri est id age- taxat corpori prodest. Atqni for- 

re, propter qnod prxmium aut pcena tnna adversa menti prodest; pros- 

rependi debet : binc cibus prandio pera vero, si menti non noceat, ipsi 

posterior, coeua autem prior, quod tantum corpori prodest : quod dein» 

hic debeatur mercenariornm labori- ceps probandnm. 

bus, merenda appellatnr : hincetiam * lUa enim semper specie felicitoHa] 

qui propter crimen aliquod punitur, Prospera enim fortuna notione ob- 

poenas dicitnr dare, qnasi debitum scura confusaqne, qua mentem infor- 

reddens. 6ic Cie. iii. de Leg. ' per- mat, eandem mentem inducit, pri- 

niciose,' inquit, ^ merentnr de Repub- mnra qoidem ad errorem, quo judicet 

lica vitiosi principes.' bona cadnca snmmi boni rationem 

^ Plus hominibua reor adversam quam habere, deinde ad vitinm, quo eadem 

prosperam prodease fortunam'] Homo, mens, contemto Deo, iisdem bonis 

ut sspius dictum est, constat ex unice adhaereat. 

mente et corpore, quorum iila hoc ^ Hcec semper vera"] Adversa autem 

|onge nobilior est : quare quod menti fortnna notione, quam aut invenit, 



PHILOSOPHI/E LIB. If. 221 

citatione prudentem. Pdstremo felix>'' a vero bono devios 
blanditiis trahit : adversa^ pleramque ad vera bona redu- 
cens/ unco' retrabit.'' An hoc inter minima^ aestiman- 
dum putas, quod amicorum tibi fidelium mentes hsec aspe- 
ra^ haec horribilis foirtuna detexit ? baec tibi certos sodali- 
um vultus, ambiguosque ** secrevit ; discedens, suos abstu- 
lit, tuos reliquit ? " Quanti hoc integer,"' et, ut videbaris 
tibi, fortunatus emisses ? Desine nunc amissas ^ opes 
quaerere : quod pretiosissimum genus divitiarum ^ est, 
amicos invenisti. 

*• Prospera. ' Redeuntea, ' Pedo, sitoe bactdo retorto, •* Incertoaque, 
* Familiares, ^ Incolumis. 



^^^^«^*^^v^s»t^^>^ 



^Assentiorlibeosflcriptis: reduces unco retrahet.* Bernart. Reducesedd, Delpii. 
Hack.—^O Nunc et amissaaWci, secundus, Reg. et edd. prsdicts, quae etiani 
— 1 divitiarum genus, 

NOTJE 

atit facit evidentem, mentem ipsam amicorQm mentes, alias tibi occuK»^^ 

indncit, prinium qnidem ad yerita- detegit, id bonornm saltem exterio* 

tem, qua judicet solum Deum habere rnm pretiosissimnm potest haberi ; 

rationem snmmi boni ; deinde ad vir- hoc quippe yeri a falsis amicis secer. 

tntem, qna, ceteris posthabitis, Deum nuntur. Atqui fortuna adversa id 

unice diligat. Sic dicitur Proyerb. praestat, quandoquidera, fbrtuna fa- 

29. ' Virga atque corirectio tribuit vente, falsi una cum vefis amicis ad-' 

sapientiam : puer autem, qui dimit- sunt ; sed eadem fortuna indignatite, 

titur voluntati suae, confundit matrem ' amicis veris remanentibus, falsi rece- 

3uam.' dnnt. Notissimum illud Ovid. * Do- 

* An hoc inter minimaf ^c.] Quem- nec eris felix, multos numerabis ami- 

admodum inter bona exteriora amici cos : Tempora si fuerint nubila, so- 

pr»cipunm locnm obtinent, sic quod lus eris*' 



METRUM VIIl. 

QuoD mundus stabili fide"' 
Concordes variat vices ; 

Amori debetur quod mundus constanter mutai vices concordes; quod elementa 

NOTiE 

Occasione acceptft ex ultimis ver- sophia significavit, amicos Boetliii, 
bis Prosae superiorls, quibus Philo- fortuna adversa probatos, ipsi Boc- 



^222 



BOBTHII DK CONSOL. 



Quod pugnantia semina 

Foedus perpetuum tenent ; 

Quod Pfaoebus roseum diem 5 

Curru provehit aureo ; 

Ut quas duxerit Hesperus 

Phoebe noctibus imperet ; 

Ut fluctus avidnm mare 

Certo fine coerceat.; 10 

Ne terris liceat vagis 

Latos tundere terminos ; ^ 

Haac rerum seriem ligat^ 

cmtraria habent inter se pacem cBtemam ; qued Sol defert lucem splendidam curru 
aureo; quod Luna dominaiur tenebris^ quaa Hesperus egit ; quod mare cupidum 
aquarum contineat ftuctus limiie preeseripto; ne iisdem diffasis liceat per terras 



^N^^^^^^^^^^^I^ 



2 ^Latoa tundere terminos] Ms. Erfnrt. et ed. Norimb. Latos tendere t, 
Alteram tamen lectionem rectam esse, probo hisce/ &c. Sitzm. Vid. Not. 
Yar. Tundere leguot edd. Delph. et Hack. 

NOTiE 



thio adesse, eimdem Boetliium ex- 
citat ad spectandum amorem, ejus- 
que effecta. Amor autem non secus 
ac qnaelibet homiois affectio spectari 
potest duobns modis. Primo quidem, 
ut loqnuntur Philosophi, inadaeqnatei 
qnatenus quidam corporis modns est, 
V. g. comniotio sangninis, spiritunm, 
ceterarumqne corporis humani par- 
tium ad conservandam societatem 
naturaliter instituta. Secundo, ut 
aiunt iidem Philosophi, adaeqnate, 
quatenus, praeter praedictnm corporis 
modum, versatur in voluntate homi- 
nis adhaerentis rei, velut alteri to- 
cietatis, cujus ipsehomo reliqua pars 
sit, parti. Hinc pro triplici genere 
opinionis, quam horao habere potest 
de parte illa, (pluris scilicet, tanti, 
vel minoris, quam seipsum, faciendo 
hanc partem,) amor triplicis est gene- 
ris, Yidelicet pietas, amicitia, et amor 
fiimpliciter dictus. In corporibus 
non est amor, uisi qnatenus hic est 
modus corporis. In Deo non est 



amor, nisi quatenns est modus men-, 
tis. In liomine est amor, quatenus 
est modus etcorporis et mentis. Agi- 
tur hic primo de amore corporis, qui 
non tam amor, quam amoris simula- 
crnm ; secundo de amore hoiuinis ; 
tertio de araore Dei. 

" Quod mundu8 stabili fide, ^c.] i. 
Agitnr de simnlacro amoris, quod in 
corporibus animadverti potest : huic- 
que refertur acceptum : i. qnod mun- 
dus, qui nihil est aliud quam univer- 
sitas corporum materia quidem con- 
venientinm, forma autem discrepan- 
tium, in sua varietate concors perse- 
veret. 2. quod elementa, quae nihil 
snnt aliud, qnam corpora primo for- 
mata, ex quibus cetera constent, foe- 
dns perpetuum teneant, sive intra, 
sive extra corpora, qnae, qnod ex ele- 
mentis constent, vocantur mista. 3. 
quod ccelum sidera snis temporibus, 
et mare fluctus snis locis contineat. 
De Phoebo et Hespero jam diximus. 



PHlLOSOPHfiG LIB. If. 



223 



Terras ac pelagus regens^ 
Ei coelo imperitans amor. 
Hic si fraena remiserit, 
Qaicquid nunc amat invicem^ 
Bellum continuo geret ; 
Et quam nunc socia fide 
Pulchris motibus incitant, 
Certent solvere machinam. 
Hic sancto populos ° quoque 
Junctos foedere continet : 
Hic et cqnjngii sacrum 
Castis nectit amoribus : 
Hic fidis etiam sua 
Dictat jura sodalibus. 
O felix hominum genus,** 
Si vestros animos amor 
Quo coelum regitur, regat ! 



15 



20 



25 



30 



latius extendu Amor imperans ccelo, marij etterr<B nectit hanc seriem rerum : hoc 
cessante, qtus consentiunt nunCf statim dissentient, et tentabunt destruere machi' 
nam, quam nunc constanter cient pra^claris motibus, Amor continet populos inter 
se eor^unctos pace injcorrupta ; amor eonftrmat- saeramentum coi^vgiaU JUmmis 
pudicis : amor denique. reddit fidelibus amiciSf quod suum est, O vos beatos homi- 
neSf si idem amor Dei, quo caiumrgubematur, gukemet tesfraiS' m^Ktes, 

NOT^ 



" Hic sancto populos'] ii. Agltur de 
amore humano. Hic multiplicis est 
generis : tripUcis duntaxat nunc me- 
uiinit Philosophia, nempe i. amoris, 
qui est inter populos, qno populi se- 
terna in pace continentur ; 2. amoris, 
qui est inter conjuges, quo sacrnm 
sive sacramentum conjugiale confir- 
inatur; 3. amoris, qui est inter ami- 
cos, quo amicus, ' amico tauquam 
alter idem/ inducitur ad benefacien- 
dum amtco, cogitatione, verbo, et 
opere : haec quippe snnt ' sodalium 
jura/ 

^ O felix hominum genus, ^c.] iii. 
Agitur de amore divino, qno non mo- 
do coelum, sed omnia etiam corpora 



sic reguntnr, ut haec a divina' volun- 
tate ne latnm quidem ungnem disce- 
dant. Una est mens humanay qms 
quod ab ipso Deo sic fuerit dilecta, 
ut libertatis sit particeps, a prima vo- 
lendi amandique norma, voluntate 
divina, recedat. Quare id unnm esse 
debet Phllosophiae votum, ut eadem 
mens humana, contemta propria vo- 
luntate, proprioque amore, ad volnn- 
tatem amoremqne Dei sese accom- 
modet, ttt sanetos viros imitata, voce 
cognitationeque summissa, dicat cnm 
Propheta Rege : ' doce me facere vo- 
luntatem tuam,' et com Apostolo : 
* Doroine, quid me vis facere f* 



ANICII MANLII TORQUATI 

SEVERINI BOETHII 



DE CONSOLATIONE 



PHILOSOPHI^ 



LIBER III. 



PROSA I. 



Jam cantum' illa finierat,' cum me audiendi avidam,* 
stapentemque arrectis adbuc auribus, carminis mulcedo de- 
fixerat. Itaque paulo post, O, inquam,' summum lassorum 
solamen animorum/ quantum me * vel sententiarum pon- 
dere^ vel canendi etiam jucunditate refovisti ! adeo ut jam 
me posthac ^ imparem fortunae ictibus non arbitrer.^ Ita- 
qu^ remedia^ quae paulo ante acriora^ esse dicebas^ non 
modo non perhorresco^ sed audiendi avidus vehementer ef- 

* Carmm» ^ Ego Boethius. ' PhUosophia, ' Vincipoise, 



^■^4t>^'^.0^0^0->^^.^ 



1 Uterque Thnan. Reg. et Vict. secundns : finitera!^, — 2 Thnan. prirous : 
fj^am iu wie. — 3 Mss. non esse wrbUrer, — 4 paulo acriora Delph. Hack. quae 

NOTiE 

^ Me audiendi avidum, SfcJ] i. Boe- roulsi suave eum ' defixerat stupen- 

thins praedictis rationnm philosophi- tem arrectis adhuc anribus/ hoc est, 

carum momentis commotus dicitur immotis et reliquo corpore et auri- 

cum corpore, tum etiam mente. Cor- bus, ad facilius audiendum ; qui lo- 

pore quidem: quod carnien iustar qnendi modus a canilms, leporibus, 



PHILOSOPHIJB LIB. III. 



225 



jQagito. Tam illa/ Sensi^ inquit^ cam verba nostra tacitas 
attentusque rapiebas, eumque tuse mentis habitum ^ vel ex- 
pectavi, vel, quod est verius, ipsa perfeci. Talia sunt 
quippe qvLSd restant, ut degustata quidem mordeant, inte- 
rius autem recepta dulcescant. Sed quod tu te audiendi 
cupidum dicis, quanto ardore flagrares, si, quonam te du- 
cere aggrediamur/ agnosceres ? Quonam, inquam V Ad 
veram^ inquit/ felicitatem,^ quam tuus quoque sonmiat 
animus : ^ sed occupato ad imagines visu, ipsam illam non 
potes ^ intueri. Tum ego : * Fac, obsecro, et, quae illa vera 

' Philosophia, f Ego Boeihius. f PhUoiophia, ^ Boisihiua repono. 



^^^^^^^^^^0^ 



etiam — 5 (^redtiinir, — 6 poitfit^ — 1 perspeetOy — 8 speeimen heoHtudims, legiint. 

NOTiE 



aliisqne bestiis, qaarnm anres sponte 
moventiir, transiatns est ad hominem, 
cujns anres non ita moventnr : prte- 
dicts enim bestise ad sonnm melins 
excipiendom et sistere et anres eri- 
gere consnevernnt. Mente etiam; 
qnod haec * vel sententiarum pondere 
vel canendi etiam jucnnditate' ita 
recreata sit, ' ut jam se posthac im- 
parem fortanae ictibus non arbitre- 
tur :' quo fit ' nt remedia quae Philo- 
sophia snpra dixit esse acriora, non 
modo non perhorrescat, sed audiendi 
avida vehementer efflagitet.' 

^ Eumque tua mentis habitum, fyc,'] 
II. Idem Boethius pra^dictis rationi- 
bus paratus dicitur ab ipsa Philoso* 
phia. Paratns quidem est praedictis 
rationibns, quibus sensim tolluntur 
praejudicia, propter qnae, dicenda in- 
grata displicerent, non secus ac pa- 
lato male affecto cibas etiam suavis- 
simus displicet : * talia snnt quippe, 
quae restant, nt degnstata quidem 
mordeant, interius autem recepta 
dulcescant.' At ab ipsa Philosophia 
paratHs est: cognitio enim philoso- 
phica, ntpote qnae clara et distincta, 
principium est, a quo omne non mo- 



do jndicinm, sed etiam desideriom 
legitimnm oritnr : * enmqne tnae men* 
tis babitum vel expectavi, vel, quod 
est verius, ipsa perfeci/ inquit Phi- 
losophia. 

<: Ad veram /eUcitatem'] in. Philo- 
sophia promittit, fore ut BoSthium 
ducat ad felicitatem ; cum enim hic 
agatur de moribus instituendis, cum- 
que optima morunt institutio a fine 
praesertim pendeat, propterea Philo- 
sophia tractationem suscipit de feli- 
citate, quae morum recte formando- 
rum finis est : hujus autem felicitatis 
notio animis hominnm insita est : id- 
circo eadem Philosophia addit. 

^ Quam tuu8 quoque tomniat animus} 
Mens enim tum dicitur somniare, 
cum,sopitis exterioribns organis sen- 
suum, spiritibus impressacerebro ves- 
tigia relegentibus, commo vetnr, jnxta 
illud Clandian. Carm. xxvii. vs. 1. 
* Omnia quae sensa volvontnr vota 
diumo, Pectore sopito reddit amica 
quies. Venator defessa toro com 
membra reponit, Mens tamen ad syl- 
vas et sua lustra redit,' &c. Qnare 
in somniis hominum, ut saepe est ali- 
quid fabi, iU seniper esl aUquid verl. 



Delph.etVar.Clat, 



Boeth, 



P 



226 



BOETHII DB CONSOL. 



sit^ sine cunctatione ' demonstra. Faciam^ inquit illa/ tui 
causa libenter : sed quae tibi causa notior est/ eam prius 
designare verbis^ atque informare conabor: ut^ ea per- 
fecta,7 cum in contrariam partem flexeris oculos/ verae 
beatitudinis specimen ' possis agnoscere. 



Jlfora. * PhUosophia, ' Mentis. 

NOT^ 



In his, inqnam, saepeest aliquid falsi, 
quod sappe mens somnians exteriori- 
bus corporibns tribiiat, qnod illis non 
convenit. At in iisdem semper ali- 
quid veri est, v. g. somniantem cogi- 
tare: sicut ergo homo non somniat 
Disi ante captis ab ipso corpore spe- 
ciebns, sic mens qn» nullum peculiare 
bonum appetit, nisi duce felicitatis 
notione, ab ortu divinitus insita, non 
male dicitnr hanc felicitatem somni- 
are : quamobrem, «icut per somnum 
contingit, illa insita felicitatis notio 
alienis imaginibus ita obscuratur, ut 
ipsa felicitas ab ipsa mente, cui est 



insita, clare et distincte non perci- 
piatur : hinc falsa assnmtione in di- 
vitias, aut quodlibet aliud a Deo di- 
versum, velut in summum bonum 
suumque ultimum finem, inclinata 
tendit : propterea quaerenda. 

^ Qu€B iibi catua notior ett] iv. Ela- 
dem Philosophia monet, sibi initium 
sumendum esse a notioribus : in omni 
quippe methodo seroper fit progres- 
sus a notioribos ad minus nota: ut 
nimirnm hac evidenti notione duca- 
mur et ad investigandum, et ad dit- 
cernendum id, quod quaeritnr, ab eo 
de quo non est qusestio. 



METRUM I. 

Qui serere ingenuum volet agrum/ 

Quicumque cupit seminare campum liberum, ille in primia purgat fundum arbui- 



NOT/E 



' Serere ingenuum volet agrum^ i. 
Philosophia utitur exemplo agri, qui 
non prius potest esse ferax, quam ex- 
tractis virgultis cultus fuerit. 

Ingenuum] ^lngenuus' fit ex prae- 
positione *in* et verbo 'geno,' quo 
nsi sunt Varro, Lucretius, pluresque 
alii pro * gigno : ' quare ' ingenuus ' 
idem videtur esse quod * ingenitus : ' 
qneroadmodum ' ingenium ' saepius li- 
surpatur pro natura cujusque rei : sic- 



ut Virg. II. Oeorg. vs. 177. * Nonc 
locosarvorum ingeniis.' Sic fontes 
dicnntur < ingenni' sive nativi a Lu- 
cretio 1. 1. Sic homo dicitur * inge- 
nuus,' cum a primo ortn, nullo servi- 
tutis jugo pressus, liber est. Simili- 
terergo ^ager' ille dici potest < in- 
genuus,' qui nnllis plantis consitqs 
sic liber est, nt ad quodlibet semen 
concipiendum videatur aptus ; quem- 
admodnm a primo orto fuisse credi- 



PHlLOSOPHIiE LIB. III. 



227 



Liberat arva* prius fruticibus^ 
Falce rubos^ filicemque resecat,' 
Ut nova fruge gravis Ceres eat.** 
Dulcior est apium '** mage labor,* 
Si malus ora prius sapor * edat.'' 
Gratius astra nitent,* ubi Notus 
Desinit imbriferos dare sonos. 



f M, reacinditque falce spinaa et JUicemt vt Ceres recens procedat^ onusta fracttu 
Mel opu8 apum videtur muUo suatius ; si palatum ante imbuatur aapore tjigrato, 
Siderafulgent jucundius, cum Notus ventus meridianus cesaat edere fragores plu- 



<»»»«^^^^s»«^«^^^^ 



9 Ms. Rittersh. felicemque resecat, — 10 Thuan. secundus, et Reg. apum* 

NOT^ 



derim. Sic gnla, quam nnlli sapores 
praeoccnpavernnt, Mngenua' vocatur 
Martiali Epigr. 1. vi. Ep. 11. * Non 
minus ingenua est et mihi, Marce, 
gnla.' 

9 Liberat arva"] * Arvnm/ inqnit 
Festus, *■ dicimus agrum nondum sa- 
tum :' in agro antem nondum sato 
nasci solent filix, rnbi, et frntices, de 
lafougerefdesronceSf et toutes sortes de 
broussaiUes; qnx propterea resecanda 
sunt. 

** Ut novafruge gravis Ceres eaf} Ut 
terra sit foecunda. Ceres enim terra 
est, quod, ut omnes scinnt, frugum 
inventrix habetur et nutrix. Virg. i. 
Geor. vs. 147. * Prima Ceres ferro 
mortales vertere terram Institnit, 
cum jam glandes atque arbuta sacrse 
Deficerent sylvae, et victum Dodona 
oegaret.' 

* Dukior est apium mage tabor^ ii. 
Philosophia utitur exemplo palati, 
aut cujuslibet alterius gnstus organi, 
cui dulce eo magis arridet,quod ama- 
rum gustaverit : ut nimirnm sigoifi- 
cet, veritatem fugato errore fieri gra- 
tiorem. Hic autem ' labor apium ' 
est mel : apes enim liquentia mella 
stipant, auctore Virgilio. Non modo 
dicitur *apum;' sed etiam 'apium:' 
quaudoquidem iilud est ex hoc con< 



tractnm : sic dicitur 'Quiritinm* et 
' Quiritum ;' * loquentium ' et < lo- 
quentum.' Sed labor * mage dulcior ' 
modus est loqnendi, qnem Gramma- 
tici vocant pleonasmnm : sic Plautiis 
dixit ' niagis majores nugas agere.' 

^ Si malus ora prius sapor edaf] For- 
ma elocutionis^ quae Graecis ^waXXayii 
vocatur : qua, propter mutuam par- 
tium necessitudinem, quod de una 
dici solet, id aliquando de altera qno- 
que dicitur. Sic Virgilius dixit ' dare 
classibus austros :' alins dicere potn« 
isset ' dare classes austris.' £a an- 
tem est inter saporem et ora necessi- 
tudo, ut, sicut sapor partes oris pe- 
netrans, has veluti partitur, ita e»- 
dem oris partes saporem admittentes 
hunc dividant : vel (nt cum Philoso- 
phis loquar) si organa gustus modifi- 
centur ab escis, sic escae ab organis 
gustns modificentur. Optime tandem 
post amararoel dicitnrdulcius: quem* 
adroodum in musica concordia bre- 
vem discordiam excipiens videtqr 
suavior: qnod nimirnm ingrato illo 
motn quoddani organo sensifero ip» 
fligatur vulnns, qnod excipiente gratp 
alio motu reparatur. 

1 Gratius astra nitent, ^c.] iii. Phi- 
losopbia utitur exemplo aeris, quate- 
nus hic contrarias vioes duplicis ge^ 



2S8 



BOBTHII DE CONSOL* 



Lucifcr ut tenebras pepulerit, 
Pulchra dies roseos agit equos. 
Tu quoque ™ falsa tuens bona prius, 
Incipe coUa jugo retrahere ; " 
Vera deliinc animum subierint. 



10 



vto«. Posfquam stella referens lueem fugavit nodem, dies formom ducit equos 
rubentes Solis, Sic tu, o Boethi, qui antea animo attendebaa ad bona ementitay 
incipiaa tandem subducere animum ab eorum tyrannide: tum vera bona intrabunt 
$altem notione mentem tuam, 

NOTJE 



neris alternis snbit. Primum quijdem 
quatenns pluviam excipit tempus se- 
renum : ubi Notus, idem qui Anster, 
▼entns est a Meridie flans, qui, quod 
cogat nubes in aquam abituras, idcir- 
co * imbriferos ' sive pluvlos ' sonos ' 
dicitur emittere. Atqui quod cadente 
plnvia lumen impeditum sit roinus, 
idquCy interrnptis vicibus oculos fe- 
riens, nativam oculorum temperiem 
turbet, idcirco lumen cessantem No* 
tum excipiens turbatam oculorum 
complexionem sic reparat, ut idem 
lumen gratius videatur. Deinde qua- 
tenus dies succedit nocti : ubi * Lu- 
cifer' est stella matutina, qnae voca- 
tur Venus : * intima est quinque er- 
rantium/ inquit Cic. ii. de Nat. D. 
' terraeque proxima stella Veneris, 
qnae <poffip6pos Graece, Lucifer Latine 
dicitur, cum antegred iatnr Solem, cum 
autem snbsequitur, Hesperus/ Vir- 
gil, Ecl. VIII. vs. 17. * Nascere, prae- 
que diem veniens age Lucifer almum.' 
Sol porro, diei parens, Poetis fingitur 
vehi quadrigis equis, quos dies, ut- 
pote Solem antecedens^ nnnc fingitur 
ducere. 

^ Tu quoque"] Quae cum ita se ha- 
bleant, cum arva uon serantur uberes 
fructns aliatura, nisi prius froticibus 
avulsis; cum mel post saporem ama- 
rum sit dulcius ; cum sidera cessauti- 



bus ventis plnviisqne jucundius ful- 
geant ; cum denique dies non oriatur, 
nisi fngatis tenebris ; propterea tn, o 
Boethi, non nisi depositis praBJndiciis 
assequi poteris de bono veritatem : 
sed haec eo tibi gratior erit, qnod er- 
rorem excipiat : ergo 

" Indpe coUajugo retrahere'] Ut cor- 
poris, sic etiam mentis quaedam est 
captivitas : sed in hoc mens differt a 
corpore, quod corpus possit, mens 
vero non possit, invito homine, cujus 
est, quibusdam vincnlis detineri: 
propterea non abs re Philosopbia 
hortatur Boethium, ut * iucipiat colla 
jngo retrahere :' jugum enim illad 
mentisest. Verum dnobus modismens 
humana intelligi potest vinculis deti- 
neri. Primnm quidem ratione notio- 
nis, quatenus haec obscura est, aut 
Qonfusa ; deinde ratione suae volun- 
tatis, quatenus ignoratione ducta in 
errorem aut vitium iabitnr. Non- 
dnm agitur de posteriori hoc vincu- 
lorum genere : sed tantnm de priori. 
Cum autem eadem mens ita sit par- 
ticeps cogitationis, haec ut nequeat 
cxui obscura, quin clara notione in- 
duatur, propterea Philosophia nunc 
ait fore ut mens Boethii, si haec bona 
falsa desinat intueri, vera inspiciat. 
< Tu quoque falsa tuens bona prius, 
....Vera dehinc animum subierint.' 



PHILOSOPHIi£ LIB. III. 



239 



PROSA II. 



TuM defixo panlaliim visu,° et velut in augustam**" 
sudB mentis sedem p recepta, sic coepit : Omnis mortalium 
cura,'! quam multiplicium studiorum labor exercet^ diverso 
quidem calle ^* procedit, sed ad unum tamen beatitndinis 
finem nititur pervenire. Id autem est bonum/ quo quis 
adepto nihil ulterius desiderare qneat. Quod quidem est 
omnium summum bonorum, cunctaque intra se bona con- 
tinens: cui si quid abforet/ summum esse non posset; 
quoniam relinqueretur extrinsecus quod posset optari. 
Liquef igitur, beatitudinem esse '* statum bonorum omni- 



Regiam, 



Ditena qmdetn vm. ' Abesset, p Paiet, 



■^■^^ ^^^»»^#1^^^^ 



II * ^tfgriM/am a Lipsii bono booi scriptoris libro est: vulgati mgva^om^ 
Bemart.— 12 Eeee beatUudinem Delph. Hack.— 13 Ms. Rittersh. verendi.— 

NOT/E 



^ Defixo paviltdum ot«u] Sicut oculi 
hnc illucqne voluti inconstantem, sic 
fixi constantem mentis ad aliquid at- 
tendentis cogitationem significant. 

P Inaugustam...8edem'] Quod enim 
Philosophia si t quaedara regina, idcirco 
hanc decet ' augnsta' sive regia sedes. 
Verum Philosophia instar Philosophi 
sive,ut loqnnntury * io concreto' consi- 
derata et corpore et mente videtur 
constare. Quamdiu autem mens, cor* 
pore abrepta, pro hnjos suasione co- 
gitat, tam diu errat, aut saltem erran- 
di pericnlo subest, quod prscipitati- 
oneantpraejudicioducatur. Quamob- 
rem si mens philoeophica voluerit op- 
time cogitare,necesse e8t,ut ipsa,cor- 
pore veluti valerejusso/ad se redeat, 
so^sque cogitationes attentins medi- 
tetur. 

1 Omnis mortalium curaj ^c.] Haec 
est propositio, quam Philosopliia 
Dunc suscipit probandam, videlicet 
oranes homines ad beatitudihem ten« 
dere, sed diversa via, quod ut exequa- 



tur, primum proponit summi boni no- 
tionem. 

' Id autem est bonum'] Bonnm ge- 
neratim vocator illud quod beare vi- 
detur: booum quippe, ut censet UI- 
pianus, a l^ando dicitur : unde anti- 
qui pro ' bonus' dixere * benus;' ex 
quo in usu remansit ' bene ' et ' bel- 
lus.' Sed quod beare videtur, Phi- 
losophis duplicis est generis : nnum, 
dicitur Res, alterum vocatur Modns : 
prius beatitudo objectiva : posterios 
beatitudo formalis iisdem appellatnr : 
utrnmque hic definit Philosophia. 
PriussLc: < bonum, quo qnis adepto 
nihil ulterins desiderare queat,' atqne 
hoc dicit ' snmmum bonum,' nimirom 
in genere rei. Posterius vero sic: 
* statum bonorum omninm oongrega- 
tione peifectnm :' et boc vocat ' bea- 
titudinem.' Prius nobis dicitnr De- 
us : posterins, cogitatio mentis Deo 
constanter adbaerentis. Sed de his 
postea. 



280 



BOBTHII D£ CONSOL. 



um congregatione perfectum. Hunc, uti diximus, diversa 
tramite ^ mortales " omnes conantur adipisci. Est enim 
mentibus hominum' veri boni naturaliter inserta'' cupidi- 
tas: sed ad falsa devius' error abducit." Quorum quidem 
alii "" summum esse bonum nihilo indigere credentes, ut di- 
vitiis affluant, elaborant : alii vero bonum, quod sit dignis- 
simnm veneratione,"*' judicantes, adeptis honoribus, reve- 
rendi"5 civibus suis esse nituntur. Sunt qui summum 
bonum in summa potentia "^ esse constituant : hi vel reg- 



» VarUstnodia, *• Insita, ' Aberrans. 



* Honorabiles. 



NOTiE 



• Hunc , , ,diverso iramite mortales'] 
Deinde Philosophia probat, homines 
diversa via tendere ad beatitndinem ; 
qaod Innatam snmmi boni notionem 
male applicent. 

' Est enitn menlibus hominumf ^c.] 
Ut enim Dens mentem humanam 
propter semetipsura condidit, sic ei- 
dem menti statim ab ortu indidit non 
solnm notionem, sed etiam volonta- 
tem summi boni, quod nihil est aliud 
quam ipse Deus. 

" Ad falsa devius erxffr abdudf] 
Quamdiu mens humana Deum et ma- 
gistrum audit, et dncem seqnitur, 
tamdiu et erroris et vitii est expers : 
sed vix eadem mens divina illa lege 
soluta est, cum consors corpus, im- 
perari impatiens,in ipsa mente plu- 
res excitat perturbationes, quibns 
bbscnritas primum et confusio; de- 
inde multiplex error ejusdem mentis 
oritur. Ille autem error dicitur *de- 
vius :' non solum quod ille sit cogi- 
tatio mentis a vera judicandi norma 
aberrantis; sed etiam quod idem 
causa fiit, cur appetitio, judicii ante- 
cedentis comes, a sua etiam lege aber- 
ret : hinc dicitur < abdiicere' ad falsa ; 
falsa scilicet assnmtione : nt jam 
probandnm est de divitiis, honoribus, 
potentia, gloria, et voluptatibus, pri- 



mum quidem seorsum, postea com- 
parate spectatis. 

^ Quorum quidem oZii, ^c] i. Agi- 
tur de divitiis : qui his inhiant, sic 
argumentari videntur : snmmum bo- 
num est ' nihilo indigere :' quse pro- 
positio est verissima : sed qui divitiis 
affluunt,hi nihilo indigent: qus est 
assumtio falsissima: immo qno ditior 
est homo, eo pluribus indiget. 

^ Alii vero bonum, quod sit dignissi- 
mum veneratione, ^c.] ii. Agitur de 
dignitatibus sive honoribus, quibns 
qui student sic videntnr ratiocinari : 
summum bonum est * veneratione 
dignissimnm :' vera propositio : sed 
veneratione dignissimus homo non 
est, nisi is magistratn decoretur: 
falsa assuratio : siquidem ipse ma- 
gistratus non colitur, nisi fueril cnm 
virtute conjunctus. 

^ Sunt qui summum bonum in summa 
potentia, ^c] iii. Agitnr de potentia, 
quam qui appetit, sic videtnr argn- 
mentari: snmma potentia est indivi- 
dua comes summi bonl : vera propo- 
sitio : sed homo non habet summam 
potentiam nisi regnando, aut regnan- 
tibus adhsrendo : falsa assumtio : 
quandoqnidem ipsi Reges non snnt 
potentes, nisi suis imperent pertar- 
bationibus. 



PHlLOSOPHliE LIB. III. 23L 

nare ipsi volunt^ vel regnantibus adhaerere conantur. At 
quibus optimum quiddam claritas ^ videtur^ hi vel belli vel 
pacis artibus gloriosum nomen propagare festinant. PIu- 
rimi vero boni fructum gaudio"^ laetitiaque metiuntur: hi 
felicissimum putant voluptate diffluere. Sunt etiam qui 
horum fines^ causasque alterutro** permutant : '^ ut qui di- 
vitias ob potentiam voluptatesque desiderant^ vel qui po- 
tentiam seu pecuniae causa seu proferendi nominis petunt. 
In his igitur^ ceterisque talibus^ humanorum actuum voto- 
rumque versatur intentio/ ^ veluti nobilitas^ favorque popu- 
laris^ quas videntur quandam claritudinem comparare, uxor, 
ac liberi^ qui jucunditatis'^ gratia petuntur. Amicorum 
vero^ quod "* sanctissimum quidem genus est^ non in fortu- 
na, sed in virtute numeratur. Reliquum vero vel potentisB 
causa vel delectationis assumitur. Jam vero corporis 
bona promtum est' ut ad superiora referantur. Robur 
enim magnitudoque videntur praestare valentiam : ^ pul- 
chritudo atque velocitas celebritatem: salubritas volupta- 

* Ex prwdictU bonU. * Summa, " Bmorum, * OmxaJbu» paiet, 

y Efficere ut vdleas. 



^^^^^^^■^^■^^^^■^^ 



14 Mss. permutent, — 16 Uterqne Thnan. Reg. et Vict. secuDdns: qwBJucvn' 

NOTiE 

' At quibus optimum quiddam clari- ter se comparatis : qnibus modo plu- 

taSf ^c.] IV. Agitur de fama, quam ribus, modo paucioribus, modo his, 

qui desiderant, sic videntur ratioci- modo illis homo adhaeret, pro diyersa 

nari : Summi boni est esse clarnm ; assnmtione quam facit : quod ex solo 

quod verum est : sed clarus homo esse orationis contextu videtnr nobis no- 

neqnit nisi vel belli vel pacis artibus; tissimnm. 

quod faisum est: cum hae artes sae- ^ In his , , ,humanorum actuum voto- 

pius sint vitiorum materies. rumque versatur intentioli Summa sive 

* Plurimi vero boni fructum gaudio, quicquidest desiderii operisqne bu- 

^c.] V. Agitnr de voluptatibus, qui- mani: sicut enim opushumanam se- 

bus qui indulgent, hi vere proponunt quitur hnmannm desiderinm, sic de- 

summum bonum non esse sine laeti- siderium humanura sequitnr prsdic- 

tia, sed falso assumunt, hanc laeti- tam mentis assnmtionem proposi- 

tiam accipi posse a rebns cadncis. tionemqne : siqnidera non agimus 

Sicqne actum est seorsum de bonis extrinsecus, nisi quod intrinsecns 

caducis. volnmus ; nec volumus, nisi qnod 

*■ Sunt etiam qui horum Jines, ^c.] judicavimus praestare ; nec jndica- 

VI. Agitnr de praedictis oninibus in- mus, nisi quod sic visnm est, sive 



233 



BOETHII DB CONSOL. 



tem. Qaibas omnibas solam beatitudinem desiderari li- 
quet'^ Nam quod quisque prde ceteris petit, id summum 
judicat '7 bonum. Sed summam bonum beatitudinem esse 
definimus.*^ Quare beatum esse judicat statum quem prae 
ceteris quisque desiderat. Habes igitur ante oculos ' pro- 
positam fere formam felicitatis humanae, opes^ honores, 
potentiam, gloriam^ voluptates. Quae quidem sola consi- 
derans Epicurus,^ consequenter sibi summum bonum vo- 
luptatem esse constituit^ quod cetera omnia jucunditatem 
animo videantur afferre. Sed ad hominum studia revertor : 
quorum animus^ etsi caligante' memoria, tamen bonum 
sunmium repetit ; '9 sed^ yelut ebrius/ domum quo tramite 



' Mcntia, 



" Obscurata, 



^taiis, — 16 ' Deaiderare liquef] Emenda ex Mss. detiderari liquet,* Sitzm. 
• Reposiii ex veteribiis, oratione flagitante, desiderari* Bernart. — 17 Id «im- 
mvm esse judicat Delph. Hack. Ms. et ed. Norimb. id summum judieat ease, — 
18 Edd. Uelpb. et Hack. definivimus, Ms. Reg. decrevimus, — 19 Uterque 

NOTiE 



obscure, sive evidenter: quod Pliilo- 
sophia confirmat exeniplis primum 
quidem qiiotidianis ; deinde antiqui- 
oribus, ut Epicuri. 

^ QwB quidem sola considerans Epi' 
curuSf S^c,'] Epicurus, Pbilosopbus sa- 
tis notus. Ille in physica quidem 
docuit, corpora ex atomis et inani 
componi : in ethica vero, summum 
bonum in voluptate versari statuit, 
quasi sic argnmentatus : cum nulla 
alia sint bona praeter opes, hono- 
res, potentiam, gloriam, et volup- 
tates, quod bonum inter haec om- 
nia ceteris praestat, illnd summum 
censeri debet. Atqui voiuptas inter 
haec omnia ceteris praestat : quod 
h»c omnia non quaerantnr, nisi qnia 
jneunditatem animo videantur affer- 
re. Hinc homines voluptarii dici 
consueverunt Epicurei. 

^ VeUit ebriusl Optima similitudo 
ad exponendam praedictam uniuscu- 
jusque hominis bono caduco adhae- 



rentis ratiocinationem. Sicut enim 
ebrius homo 1. quandam habet suas 
domns ideam, quam, antequam egrea- 
sus fuisset vinum bibiturus, ab ipsa 
domo acceperat : 2. hnjus ideae sem- 
per memor domum suain ceteris prae- 
fert, etiam sepultus vino ; unde ean- 
dem repetere studet : 3. vino turbante 
memoriam, viam solummodo, qua re- 
vertatur, ignorat : 4. tenebris sensim 
crescentibus, alienis aedibus, ut suis, 
adbaeret immotns : ita mens humana 
1. quandam habet sni principii suique 
finis, nimirum Dei, ideam, quam, an- 
tequam ab eo recessisset, corporeas 
voluptateshaustura, ab ipso suo Aue- 
tore acceperat : 2. bujus ideae nnn- 
quam omnino immemor, Auctorem 
suum ceteris rebus praeferendum pu- 
tat, etiam voluptatibus corporis in- 
dulgens ; unde ad eundem reverti 
cupit: 3. corpore impediente notio- 
nem officii, viam, qna ad Deum re- 
deaty nescit : 4. caligine sensim auc- 



PHlLOSOPHIiS LIB. III. 



298 



revertatur, ignorat. Num enim videntur errare bi* qui 
nihilo indigere nituntur ? Atqui non est aliud quod asque 
perficere beatitudinem possit^ quam copiosus bonorum 
omnium status ; nec alieni egens^ sed sibi ipse sufficiens. 
Num yero labuntur ^ hi qui quod sit optimum^ id etiam re- 
verentias cultudignissimumputant?^ minime. Nequeenim 
vile quiddam^ contemnendumque est quod adipisci oranium 
fere mortalium laborat intentio. An in bonis non est nu- 
meranda potentia? Quid igitur? Num imbecillum' ac 
sine viribus aestimandum est quod omnibus rebus constat 
esse praestantius? An claritudo nihili pendenda est? Sed 
sequestrari ' nequit quin omne quod excellentissimum sit 
id etiam videatur esse clarissimum. Nam non esse anxiam 
tristemque beatitudinem^ nec doloribus molestiisque sub- 
jectam^ quid attinet dicere ? quando in minimis quoque re- 
bus id appetitur quod habere fruique delectet. Atqui hsec 
sunt quse adipisci homines volunt ; eaque de causa divi- 
tias, dignitates, regna^ gloriam^ voluptatesque desiderant^ 
quod per haec sibi sufficientiam^ reverentiam^ potentiam^ 
celebritatem^ laetitiam credunt^ esse venturam. Bonum 
est igitur quod tam diversis studiis ^' homines petunt : in 
quo quanta sit naturae vis/ facile monstratur^^ cum licet 



* Judicando, id est, errant, * Negari, ^ Affectionibus, 



^^^^^^^^*^^» 



Vict. hoiwum sutun repetit, — 20 Vict. secundns : putent, — 1 Tbaan. primns, et 
Vict. secundus : Numqttid imbecUlum, — 2 Mss. edd. Delph. et Hack. keti- 
tiamgue credunt, 

NOTiE 



ta externis eadncisqne rebus, nt suo 
prlncipio suoque proinde fini adhxret 
immota : qnamobrem ut ebrinsy sic 
mens humana non errat nisi assnm- 
tione praecipiti. 

« Num enim videntur errare hi, ^T*.] 
Philosophia denique seorsnm expen- 
dit praedictas propodiHones de opi- 
bus, honoribus, potentia, gloria, et 
voluptatibus, hasque probat esse ve- 
ras : ex quo conficit, homines hic non 



errare nisi assumtione. De verbo 
' seqnestrari * supra dictum est. 

^ Natura vts] Nempe ideae natnra- 
liter insits mentibus hnmanis : in 
qua nnnsquisque videt comprehen- 
sum, quod praedictis propositionibns 
asseritur. 

t Facile monstratur] Saltem a con- 
seqnentibus, sive, nt Phijosophi lo- 
quuntur, a posteriori. 



334 



BOBTHII D£ GONSOL» 



yariaB dissidentesque sententiae^*' tamen in deligendo boni 
fine' consentiuntJ 



* Summo bono. 



NOTJE 



^ Lieet varia dimdentesque sententiai] 
PraBdictse nimiriin] assnmtiones. 

* /» deUgendo boni fine comentiunt'\ 
Propter pnedictam snmmi boni ideam 
unicuiqae insitam, ratione cujus pre- 



dictffi propositiones finnt : nt sappius 
dictum est: nsqne adeo utin ceteris, 
sic in homine finis ad ortum debet 
recurrere. 



METRUM II. 



QuANTAS rerum flectat habenas ^ 
Natura potens^* quibns immensum 
Legibus" orbem provida servet, 
Stringatque ligans irresoluto 
Singula nexu, placet arguto 
Fidibus lentis promere cantu. 



Volo argute canere chordie tardis, quantas inclinaiionesrerum naiurapotens ver- 
taiy et quibus legibuseademnatura prospicienstutetur mundum ingeniemf eontineat- 

NOTiE 



^ Habenas] Habenae proprie dicun- 
tur de equis, qnippe qnos his instrn- 
mentis ad nutum habemns tracta- 
musque. Quod autem equi habenis 
huc ilUicqne flcctantur, factum est, 
ut haben» dicantur modo de legibus, 
quibus res ceteraB reguntur; modo 
de ipsis rerum inclinationibns, quibus 
tanquam fraBuis, res ipsse flectuntur. 
Sic Tnllius de Amic. ' commodissi- 
mum est/ inqnit, < quam laxissimas 
habenas habere amiciti», qnas vel 
adducas cnm velis, vel remittas.' Sic 
etiam Virg. ^neid. xii. vs. 498. *Ter- 
ribilis SKvam nnllo discrimine caedem 
Snscitat, irarumque omnes effnndit 
habenas.* 

* Natura potens] Natura, qnod di- 



catnr a nasci, idem est, qnod princi- 
pium : qnare,ut principium, sic na- 
tnra mnltiplicis generis. Hic Dens 
est, a quo primae remm omnium in- 
clinationes ut a primo principio ori- 
untur. Sic Tullius ii. de Nat. D. 
' Natura,' inquit, * est,quae contineat 
mundum omnem eumque tneatnr.' 
Sic Lucret. 1. 1. ' Denique ni minimas 
in partes cuncta resolvi Cogere con- 
snesset rcrnm natura creatrix.' 

™ Quibus . . . Legibua] Ut enim cor- 
poribus ad movendnm, sic mentibus 
ad cogitandum suae sunt leges,ab eo, 
a quo res istae habent primnm ut 
moveantuT et cogitent, Conditore 
constitntae : qnare, ut Deus est im- 
mutabilis, sic leges istae firmae sont, 



PHILOSOPHI^ Llfi. III. 



235 



QBamyis Poeni pulchra leones" 
Vincula gestent^ manibusque datas 
Captent escas^ metuantque trucem 
Soliti verbera ferre magistrum ; 
Si cruor horrida tinxerit ora, 
Resides olim redeunt animi,** 
Fremituque gravi meminere sui ; 
Laxant nodis coUa solutis, 
Primnsque lacer dente craento 
Domitor rabidas imbuit iras. 



10 



15 



^ omitta eonnectetis vinculo indismlubili, lAcet leones Africani gerant caiewtM 
aplendidaa, et capiant ciboa porrecto8 manibus domini, et timeant ipsmn dominum ler- 
ribilem, aoliti ab eodem vaputare : ai tamen sanguisy vcrberibus fn'issertim/u8U8,im' 
huerit vultus eorum horrendoSy spiritus jampridem otiosi reeurrunt, et leones memores 
8ui, murmure ingenti, liberant 8ua coUa, vincuiis ruptis, et ipse dominus, primws 
discerplus ore crudeli, satiat furores scbvos eorumdem, Si volucris, qua loquax 



NOTJE 



dignae propterea, qu» tanquam pro- 
pria pbilosopbicae meditationis mate- 
ries, ab ipsa Pbilosophia consideren- 
tur, suisque anditoribus seu stricta 
sen etiam solnta oratione proponau' 
tur : ' arguto' autem hoc * cantu' 
Philosophia ad probandum, id quod 
•ibi proposuit, quatuor adhibet argu- 
Dientonim genera : primum a leoni- 
bus, secundnm a vohicribus, terti- 
nm a plantis, quartum ab ipso Sole 
desumitur. 

* Pceni pulchra leones] i. Philoso- 
phia probatura, perpetnnm esse cu- 
juslibet rei ad snum principium re- 
meantis circuitum, argumentatur a 
leonibus, quos vocat Poenos sive 
Africanos, quod ut popuH, sic leo- 
nes Africae ferociores esse soleant. 
Virg. I. -ffineid. vs. 306. • Et jam 
jussa facit, ponuntque ferocia Poeni 
Corda, volente Deo.' Seneca in Hip- 
pol. va. 347. ' Poeni quatiunt colla 
leones, Cum movit amor ; tum sylva 
gemit Murmure saevo.' Quasi dicat : 
Quemadmodum leones feroce8,vincn- 
lis, escis, et verberibus mansuefacti, 
ttatimatqnesanguinem missum, ocu- 



lis, prapsertim naribus, percepemnt, 
veluti immemores suae captivitatis, 
prioris vero suae indolis memorcs, 
fremnnt, vincnla rnmpunt, et ipsum 
domitorem lacerant : sic homo suae 
originis meraor ad sunm principium 
conatnr regredi : sic Martialis Epi- 
gram. 75. lib. ii. ait, leonem cicurem 
sanguine ferarum gladiatorumque in 
arena amphitheatri effuso commotnm 
pueros invasisse et miserabiliter in 
conspectuomnium laceravisse: ^Ver- 
bera securi solitus leo fcrre magistri, 
Insertamqiie pati btandus in ora ma- 
num,Dedidicit pacem, subito feritate 
reversa, Qnanta nec in Libycis debu- 
it esse jugis : Nam duo de tenera 
puerilia corpora turba Sanguineam 
rastris quae renovabat humum, Sae- 
vns et infelix furiali dente peremit : 
Martia non vidit majus arena ne- 
fas.' 

** Resides olim redeunt animi] Illa 
scilicet corpnscula, quae sunt pars 
sanguinis subtilior, quaeque cerebrum 
ingressa nervos hinc exortos sube- 
nnt, ut ventns organa mnsica : haec 
quippe corpuscnla propter qnandam 



236 



BOETHII D£ CONSOL. 



Quae canit altis garrula ramis 
Ales,P caveae clauditur antro : *» 
Huic licet illita pocula melle^ 
Largasque dapes dulci studio 
Ludens hominum cura ministret ; 
Si tamen arcto saliens tecto/ 
Nemorum gratas viderit umbras^ 
Sparsas pedibus proterit escas^ 
Sylvas tantum moesta requirit^ 
Sylvas dulci voce susurrat. 



20 



25 



cmiiare solet in mmmis arboribuif includiiur ^avea, veluti carcere: quanmi hamo 
diUgens iUic suppeditet eidem potum melle conditmny et etcas copiotas^animi eauaa; 
eadem nihilominus volucri», ai angusta in domo sua saltana, eonopexerit umbro$ ja- 
amdas sylvarum^ conculcat dapes dupereaM^ tri»tis repetit »olum oylva», et suam 



NOTiE 



similitadinem, quam habent cum ven- 
to ejusqne motii, * animi ' vocantnr 
et 'spiritns/ Virgil. i. Georg. vs. 
415. * Hand eqnidem credo, quia sit 
divinitus illis Ingeninm, ant rerum 
fato prudentia major: Vernm ubi 
tempestas et cceli mobilis humor Mu- 
tavere vias, et Jupiter hnmidns Aus- 
tris Densat, erant quae rara modo, 
et quae densa, relaxat ; Vertuntur 
species animornm, et pectora motus 
^unc alios, alios dum nubila ventus 
agebat, Concipiunt: hinc ille avium 
concentns in agris, £t laetae pecndes, 
et ovantes gnttnre corvi.' Similiter 
ergo illi spiritus in leonibus cicnribus 
propter vincula, escas, et verbera a 
solito itinere ita deflectuntnr, nt oti- 
061 et qnasi resides videantur. At 
Dovo sangninis fusi seu colore, seu 
odore, seu ntroque viae hactenns ob- 
stmctae aperinntur : unde hi spiritus, 
qua data porta ruentes, iter a natura 
sibi praescriptnm tenent, leonemqne 
insolito qnidem sed non minus natu- 
raU motu commovent : hinc leones 
fremunty rnmpnnt vincula, et ipsum 
domitorem lacerant : ita ut hic dica- 
tur illorum ' iras imbuere:' sicut 
Virgil ait vii. JEneid. vs. 541. * Pro- 



missi Dea facta potens, nbi sanguine 
bellum Imbnit, et primae commisit 
funera pngme.' 

P Quae canit . . . AlesJ^ ii. Philoso- 
phia propter praedictum finem argu- 
mentatur a volncribus, qna» caveis 
inclus2e, qnamvisibisummahoroinnm 
cura nutriantur,omni quopossunt mo- 
do sylvas requirunt. Alesergohic, nt- 
potequae ab alis vocatur, est avis alis 
ntens ; quippe quae ad altissima us- 
que loca ascendere solita, difficilius 
ceteris mores alienos indnit. 

4 CaveiB clauditur antro'] Cavea ge- 
neratim est quilibet locus cavatus 
obscurnsqne, hic antem ' caveae' snnt 
carceres, quibns aves praesertim rn- 
cludere solemus, vulgo de» cage» : vo- 
luit vero Philosophia * ramis altis,' in 
quibns ales garrire solet, opponere 
'caveae antrum/ qno ales inclnditnr, 
ut magis denotaret/quantnmhic afitis 
status a naturali distet. 

' Arcto salien» tecto'] In tecto, In- 
qnam, non e tecto saliens : alioquin 
nec ' sparsas pedibns proterere escas/ 
nec ' moesta/ nec ' sylvas voce sn- 
surrare,' sed potlns deseruisse escas, 
laeta, et sylvis adesse diceretnr. Ni- 
mirum cavea ceteraque corpora, qui- 



PHlLOSOPHIiE LIB. III. 



287 



Validis quondam viribus acta^ 
Pronum fiectit virga* cacumen: 
Hauc si curyaus dextra remisit, 
Recto spectat vertice coelum. 
Cadit Hesperias Phoebus in undas ; ' 
Sed secreto tramite " rursus 
Currum solitos vertit ad ortus."" 



30 



gamdUate tnurmurat sylvaa easdem, Qui ramus oUm coactus forti robore, demit- 
tU ad terras verticem curvatum, hic, statim atque manus flectens Uixavit Ulum, 
respicit ccelum cacumine erecto. Sol UtbUur in aquas vespertinas : at Uerum detor- 
quet pUatttrum ad Orientem consuetumy occulta via, Omnia requirunt regrettut 

NOTiE 



bus ales inclusa circumdatur, sic mu- 
tant vias, quibus animi sive spiritus 
diffuntU solent, ut hi spiritns otiosi 
▼ideantur. At nbi recens aut color, 
aut sonus, aut odor umbrosi nemoris 
ad cerebrum usque diffusus aut ra- 
rum densavity aut relaxavit den- 
sum, tunc mutatis meatibus vertun- 
tur eursus animorum, ita ut his et 
alae ad saltandum, et pedes ad prote- 
rendas escas, et fames ad susurran- 
das sylvas commoveantur. Ovid. 1. 
II. de Ponto, Eleg. 4. * Cum bene 
sint clansaB cavea Pandione natfe, 
Nititur in sylvasqnaeque rediresuas.' 

* Validia quondam viribus acta . . 
virgd] III. Philosophia praedictum ob 
finem argumentatur a plantis, quibus 
inest vis illa, quam philosophi elasti- 
cam vocanty vertu de reasort ; quae- 
que in hoc versatnr, quod corpus com- 
pressum tensumve ultro citroque qua 
minus resistitur, facta libertate re- 
siliat. Haec virtus occurrit non so- 
Inm in quibusdam metallis, verum 
etiam in pluribus plantis : quare si 
virga hujus generis ' recto spectans 
vertice coelum/ ad terram majori 
'dextrae' virtute curvetur, eadem, 
facta redeundi facultate, ad coelum 
recurrit. 

' Cadit HetperUu Phcebut in undat, 
ifc,] IV. Philosophia banc ob causam 



argumentatur a Sole, qnem Poet» 
fabulantur occidentem sese in nndas 
aequoreas condere, nt pulvere cete- 
risque sordibus, quas per diem con- 
traxcrit, purgatus, mane purior oria* 
tur. Hesperiae undae sive vesperti- 
nae dicuntur ab Hespero, sive stella, 
quae prima post occasum Solis nobis 
apparet. Phcpbus vero Sol dicitur, a 
Graeco 4>o<i3os, splendidus, ut saepius 
diximus. 

" Secreto tramite'] Via quippe, qua 
Sol ab Occasu ad Ortum remeat, ig- 
nota est, omnibus quidem hominibus, 
quos sibi ex adverso stantes antipo- 
das ceteri homines habent : qnod Sol 
his et illis hominibussimul non appa- 
reat, sed pripsertim Poetis, qui et 
occidentem Solem in aquas praecipi- 
tare, et orientem ab iisdem aqnis 
consurgere nientiuntur. 

^ Currum solitoa vertit ad ortut"] Nam 
Sol ab iisdem Poetis vehi fingitur 
curru, cujus sint axis, rotae, eqni : 
Ovid. II. Metam. vs. 63. ' Ardua 
prima via est, et qua vix mane recen* 
tes Enituntur equi ; medio ttt «1- 
tissima coelo . . • Ultima prona via 
est, et eget rooderamine certo. Tunc 
etiam quae me subjectis excipit undis 
Ne ferar in praeceps Tethy» solet ipsa 
vereri,' 



238 



BOSTHII DB CONSOL. 



Repetunt proprios qaaeqae recursus/ 
Redituque suo singula gaudent. 35 

Nec manet uUi traditns ordo^ 
Nisi quod fini junxerit ortum^ 
Stabilemque sui fecerit orbem/ 

$uos, et cuncta delectantur recurau auo, Ordo unicuique rei prascriptus non servo' 
tur, nisi htec cor^unxerit suum finem cum suo prindpio, et fecerit circulum sui 
conalantem, 

NOTJE 



^ Repetunt proprios quaque recursus^ 
Ifc,'] Singnla conantur ad eum, unde 
digressa suot, statum recurrere, hoc- 
que statn recuperato veluti gaudent : 
sic bestiae priores mores, plantae pri- 
ores situs, Sol ipse priorem locnm 
appetere et quantum in se est repe- 
tere videtur. Horatius Epist. 1. i. 
£p. 10. * Naturam expellas furca, 
tamen usqne recurret.' 

^ Stabiiemque auifecerit orbem'] Ut 
nnus sit cujuslibet rei in suum prin- 
cipinm remeantis circuitus. Sic £c- 
clesiastae 1. ' Oritnr Sol et occidit, 



et ad locum suum revertitnr : ibique 
renascens gyrat per Meridiem, et 
flectitur ad Aqnilonem. Lostrans 
nniversa in circuitu pergit spiritns, 
et in circulos suos revertitnr. Om- 
nia flumina intrant in mare, et mare 
non redundat : ad locom, unde exeunt, 
flumina revertnntur, nt iterum fiu- 
ant.' Atque ex his omnibns Philo- 
sopbia conclndendum relinquit ho- 
mines a Deo tanquam a principio 
ortos, qnendam sui orbem facturos, 
instar ceterorum, ad Deum tanquam 
ad suum finem recurrere. 



PROSA III. 

Vos quoque^ o terrena animalia/^ tenui licet imagine/" 
vestrum tamen principium somniatis/'^ verumque illum 
beatitudinis finem^^ licet minime perspicaci, qualicumque 

/ Homines, * Obacura quamvia cogitatione. * Cogitatis, 

NOTiE 



y Terrena aninudia'] Homines rebns 
terrenis addicti. 

■ Tenui licet imagine'] Specie sive 
idca ingenita, quae corporis consortis 
impressionibus obscuratur. 

* Vestrum principium aomniatis] 
Beum obscure, instar somniantinm, 
percipitis : sicut jam cxplicuimus. 



^ Verumque .... finem] Ut bomo 
instar ceterarum rerum ' stabilem sui 
faciat orbem,' necesse est nt quod 
fuit ilii principium, idem sit finis co« 
gitandi: qnamobrem si homo, obs- 
cure saltem, suum agnoscat principi- 
um, idem bomo, obscnre pariter, 
snnm finem cognoseat, necesse est. 



PHILOSOPHIiG LIB. III. 



239 



tamen cogitatione * perspicitis,^ eoqae vos et ad veram bo- 
num naturalis ducit intentio/ et ab eodem multiplex error 
abducit.** Considera namque, an per ea quibus se homines 
adepturos beatitudinem putant, ad destinaf um finem valeant 
pervenire. Si enim vel pecuniae, vel honores,* ceteraque 
tale^ quid afierunt^ cui nihil bonorum abesse videatur^ 
nos quoque fateamur fieri aliquos horam adeptione felices". 
Quod si neque id valent cfiicere quod promittunt, bonisque 
pluribus carent, nonne liquido* falsa in eis beatitudinis 
species deprehenditur ? Primum igitur teipsum, qui paulo 
ante divitiis afiluebas, interrogo.^ Inter illas ^ abundantis- 
simas opes nunquamne animum tuum concepta ex qualibet 
injuria confudit anxietas ? Atqui, inquam, tam libero me 
fuisse animo, quin aliquid seraper angeret/^ reminisci ne- 
queo.^ Nonne quia vel aberat quod abesse non velles, vel 



* Evidentei\ * Cruciaret, 



8 Proapiciiis edd. Delph. Hack. — 4 Peeunia, vel honores edd. eaedeoi.— 
5 ' Meus codex : toita, bene.' Bemart, — 6 Ms. Rittersh. quid appetunt,-^ 
7 Ms8. omittuot particulam tam: et pro angeret habent angerer, — 8 Reg. et 

NOT^ 



^ lAcet mimme perspicaci, qualicum-' 
que tamen cogUaiione^ Praedicta scili- 
cetobscnraque specie sive idea, quaB 
quod sit in nobis et bnjus proxime 
conscii sumns, merito vocatur ' cogi- 
tatio.' 

^ Ad verum bonum naturdlis ducit in- 
tentio^l Quod enim mens nostra divi- 
uitus informetur praedicta specie, in 
qna quaedam attributa naturaliter vi- 
det comprebendi, propterea eadem 
noAtra mens judicando veras natura- 
liter format de summo bono proposi- 
tiones, qnas, propter necessitudinero, 
quae est inter jndicium appetitumque 
boni, ' naturalis intentio ' sequitur. 

* Ab eodem muUiplex error abducW] 
Nimirum dum eadem mens prapdictis 
propositionibus convicta, prapjudiciis 
ita deflectitur, ut falsis assumtioni- 
bus judiciuni intentionemque habeat 



de eo, cui ante captae summi boni 
proprietates uon conveniunt : sicut 
dc nnoquoque seorsum probandnm 
est, videlicet de divitiis, dignitatibnSy 
regno, gloria, et voluptatibus : ac 
primo quidem de divitiis. 

^ Primum igitttr teipsum, qui paiuto 
ante divitiis affluebas, inierrogo^ Boc- 
thins quippe, priusqnara apud Theo- 
doricum male andiret,diti8simus fuif : 
nnde expertns novit, quomodo homb 
afficiatur erga amissas, amitteodas, 
et praesentes quoque divitias, potest- 
que propterea interroganti Philoto- 
phiae respondere, divites nec anzie- 
tate animi, nec metu, nec pluribna 
aliis affectibus vacare. 

« Inter Ulas, fyc,] i. Ergo argnmen- 
tatur Philosophia ab anxietate animi. 
« Anxietas,* quasi* anctietas,'a supi- 
no ' anctnm :' hoc autem ab * ango/ 



240 



BOETHU DE CONSOL. 



aderat quod adesse noluisses? Ita est^ inquam. Hlius 
igitur pra&sentiam^hujus absentiam desiderabas. Confiteor, 
inquam. Eget vero, inquit^ eo quod quisque desiderat ? 9 
Eget^ inquam. Qui vero eget aliquo^ num est usquequa- 
que sibi ipse su£Siciens ? ^° Minime, inquam. Tu itaque 
hanc insufficientiam plenus, inquit, opibus sustinebas ? " 
Quidni? inquam. Opes igitur nihilo indigentem^ suffici- 
entemque sibi facere nequeunt ; et hoc erat quod promittere 
videbantur. Atqui hoc quoque maxime considerandum 
puto^^ quod nihil habeat suapte natura pecunia^ ut his a 
quibus possidetur^ invitis nequeat auferri. Fateor^ inquam. 
Quidni fateare^ cum eam quotidie valentior aliquis eri- 
piat invito ? Unde enim forenses querimoniae/ nisi quod 
vel vi vel fraude a nolentibus pecunisB repetuntur ereptae ? 
Ita est, inquam. Egebit igitur^ inquit^ extrinsecus petito 
praesidio^ quo suam pecuniam quisque tueatur. Quis id/* 
inquam^ neget ? Atqui non egeret eo^ nisi possideret pe- 
cuniam quam possit amittere.'^ Dubitari^ inquam, nequit. 
In contrarium igitur relapsa res est : nam qu86 sufficientes 
sibi"" facere putabantur opes^ alieno potius prdBsidio faci- 

* LUes, *» Hominibus, 



Vict. secandus : non queo, — 9 Ms. Rittersh. Eget vero quisque, inquiff eo, qvod 
deMiderat, — 10 Mss. sibi ipd sufficiens. — 11 'Hic meus: opiima sustentabaa: 
placet.' Bemart.-^l^ £dd. Delph. et Hack. omittuot voculam id.— IS Posset 

NOTJE 



quod est coostringo : quamobrem 
' anxietas ' hic idem quod < auimi an- 
gor :' sed angor, teste TuUio, est ae- 
gritndo premens ; Ita nt animus, in- 
star partium corporis compressi, vl- 
deatnr < coofuudi ' propter * aliquam 
injuriam :' unde sic argumentari vi- 
detar Philosophia. Ubi est animi 
anxietas, ibi felicitas non est : anxie- 
tu enim illa, utpote animi aegritudo, 
est felicitati contraria. Atqni in di- 
vitibas semper quaedam est animi an- 
xietas : qood his vel absiti quod abes- 
se non velient, vel adsit, quod adesse 
nolient : sicut Boetbius expertus fa- 



tetnr. ' Insnfficientia ' vox Latina 
non videtur. 

^ Hoc quoque maxime consideranduni 
puto'] II. Eadem Philosophia argu- 
mentatur a timore, cujiis divitesnnn- 
quam sunt expertes, hac fere ratione. 
Ubicunque est timor, ibi non est feli- 
citas : quod timere sit malom : felici- 
tas autero omne malum expellat. At- 
qui in divitibus semper est timor; 
saltem ne ipsi ' a potentioribus spo- 
lientor inviti :' cum * pecunia vel vi 
vel frande invito domino quotidie eri- 
piatur, ut forenses qnerimonis pro- 
bant/ et ipse Boethius expertus est : 



PKlX^OSOPHIiE LIB. III. 



241 



unt indigentes. Quis autem modus ^ est quo pellatur divi- 
tiis indigentia ? Nnm enim divites esurire nequeunt ? num 
sitire non possunt? num frigus hybemum pecuniosorum 
membranon sentiunt? Sed adest, inquies^ opulentis quo 
famem satient^ quo sitim frigasque depellant. Sed hoc 
modo consoiari ^ quidem divitiis indigentia potest^ auferri 
penitus non potest. Nam si fadec** hians'^ semper, atque 
aliquid poscens^ opibns expletur/^ maneat necesse est quae 
possit expleri. Taceo^ quod naturae minimum^ quod ava* 
ritiae nihil satis ^ est. Qnare si opes nec summovere indf^ 
gentiam possunt^ et ipsae suam faciunt^ quid est quod eas ^" 
sufficientiam prdBstare credatis ? 

" Indigentia, 



^^^^■*^.#<#s*^^# 



aimUere \iAg, — 14 Ms. Rittersh. Nam st hae inhians. — 15 Vallinns ait se 
edendum pntasse, non expletur, ut ex serie oratioois stet Boethii sententia : 
)icet libri repugnent : quanquaai, ait, et sensns aiiquis esse potest dispuncta 
negativa dictione. Non exjietw esJiibent Delph. Hack. 

NOTiE 



qnare tantum abest, ut divitiae satis- 
facere possint, nt * alicno potios prs- 
sidio faciant indigentes.' 

' Quis autem medus, SfcJ] iii. Pbilo- 
sophia argnmentatur a pluribns aliis 
affectibns, qoos opes impedire neqiie- 
unt, imnio sspius excltant augent- 
que : quod potest sic contrahi. Ubi 
est fames, sitis, frigus, ceteraeque 
ejusroodi affectiones menti incomm«- 
dae, ibi non est felicitas : qqod bo- 
num bis malis contrarimn absit. At- 
qui in divitibus, non secus ac in pau- 
peribus, est fames, sitis, frigus, et 
cetera bujnsmodi, quae quamvis opi- 
bus possint differri, opibus tamen 
omnino auferri non possunt. 

^ Ccnjsolari] Verbum boc saepius 
actionem signiiicat: sed in contra- 
riam etiam partem dictnm iuvenies 



apud optimos auctores: Asinius in 
Epist. Cic. ' consolabar ob ea qoae 
timui.' 

' NaturcB miaimum, .... avarUim 
nihil satis] Natura hic corpus est^ 
avaritia est mens appetcns : corpori 
autem rainimum snfficere potest : si- 
cut rainimns cibus famem, minioiiu 
potns sitim, minimus calor frigos 
expellere potest: at menti appetenti 
nihil satis est : nam, nt ait Jnvenalis, 
' Crescit anior nummi, quantum ipsa 
pecunia crescit.' 

"* Quid eat quod eas, Sfc.] Quare, p 
homines, arbitramini divitias insMvr 
snmmi boni vobis posse sufficerei 
Vere qnidem proponitis^ illud esse 
summum bonum quod sufficere po- 
test : sed falso assnmitjs, divitia^ 
posse sufficere : nam — 



Delph. et Vur, Clas. 



Boelh. 



Q 



942 



BOETHII DE CONSOL. 



METRUM III. 

QuAMVis fluente dives auri gurgite " 
Non expleturas cogat ayarus ° opes^ 

Ometque ^^ baccis collaP rubri littoris, 
Ruraque centeno ^ scindat opima bove : 



Etiavm dives auri fiumine manante avidtu amgreget divUias non aatiaturas tp- 
sum ; etianm idem gravet suum coUum unionibus maris rubri ; eiiamsi colat agros 



16 Ms. Erfart. et edd. Norimb, Delph. Hack. Oneretque baccis, < Nec dam- 

NOTiE 



^ Fluente dives auri gurgite'] i, AgU 
tar de pecaoia. Hic antem primus 
versus taota indttstria compositus est, 
ut duplex esse possit iegitima illins 
significatto. Primum enim recte in- 
telligitur * dives auri:' sicnt apud 
Virgilium dicitur ' dives pecoris/ et 
apud Horatium, rerum multarnm ^ di- 
ves.' Deinde non male intelligitur 
* flnente auri gurgite/ cogitato quo- 
dam auri flnmine, quemadmodam 
Pactolus et Tagus dieuntur auro fln^ 
ere : gurges enim a sono sie dictus, 
significat profnndiorem quendam lo- 
cum, in quem aqua, aliusve similis 
tiqaor afliuens volvendo murmurat. 
8ic suprema faucium extremitas vo- 
cari solet gnrgulio : unde qui abdo- 
mini natns hellnationibus indulget, 
hic ' gurges ' et * vorago ' patrimonii 
dicitnr ipsi Tnllio. Sic etiam mare 
etflnmen apnd PoStas nomine gur- 
gitis signiflcatur. Virgil. i. iEneid. 
vs. 122. < Apparent rari nantes In 
gnrgite vasto.' 

® Avarus'] Avarus, qnasi avidus se- 
rls, ex quo antiquitus pecunia fiebat, 
non satiatnr opibus: qnod expertus 
presentes parvi faciat ; inexpertns 
vero absentes magni ducat. 

p Ometque baccis colki] ii. Agitnr 
de gemmis : * bacca ' enim primum 



est minntns rotnndasqae arboris fruc- 
tus, cujusmodi sant olivae, ut baceae 
distinguantur a pomis, qns majores 
snnt arbornm fructns. Virg. Eclog. 
X. V8. 27. ' Sanguineis ebnli baccis 
minioque rubentem.' Deinde bacca 
est gemma rotunda, sive unio, sic vo- 
cata quod instar baccae arborese ro- 
tunda aut saltem ovata, flgurse sit 
nniusmodi: propterea enim eep« 
Gallis vocatur oignon. Horatius Epod. 
Od. 8. ^ Nec sit marita quae rotun- 
dioribus Onusta baccis ambulet.' ]V|a- 
re autem rubrum, quod Graecis dici- 
tur *Epvep<uoif^ ejusmodi uniones mag- 
nitudine, figora, et eolore prapstantis- 
simos ferre asseront inter alios Pli- 
nios 1. IX. cap. S5. et Tibollus L iv. 
Carm. 2. ' Quascnmque niger rabro 
de littore conchas Proximus Eois col- 
ligit Indus aquis.' 

<i Ruraque eenteno'] iii, Agitar de 
<igris, quorara eximia tum qoanti- 
tas, tom etiam qualitas exprimitor : 
qnantitas quidem centeno nomero 
boum, qoibas agri colantor : centom 
enim apud Auotores oumerns mag- 
nos est. Horat. 1. ii. Carm. Od. 16« 
' Te greges centnm Siculaeque circum 
Mugiunt vaccae.' Qualitas vero agri« 
• opimis.' 



PHILOSOPHIifi LIB. III. 243 

Nec cura mordax*^ deserit superstitem,«7 5 

Defunctumque leves non comitantur opes. 

pingues bobus innumeris: ha divUia ut mordaces angunt viventem, sic inconitanies 
non comitantur mortuum. 



**v***^s^***^>^ 



nes scriptnm, Oneretque.* BerDart. — 17 Reg. et Vict. primns : deseret auper* 
ititem, Vict. secundus: deserai* 

NOTiE 



' Nec cura mordax, fyc,"] Quamvis, 
inqnit Ptiilosopbiay dives abundet pe- 
cunia, gemmis, et agris opimis, non 
propterea felix erit : nam vel snper- 
stes vitam aget, vel vita defunctus 
jnorietur. Si vivat, anxiferis crncia- 
bitnr curis, sive ad conservandas ve- 
teres, sive ad comparandas novas 
opes. Si vero moriatur, qnicqnid ex 
suis opibus sperare poterat consola- 
tionis, illnd ipsum * non comitabitnr :' 



opes enim, ntpote caducie vitaB famu- 
lanteSjhac recedente recedunt, trans- 
iturae ad haeredem, quem similibns 
cnris ita afficient, nt si te tangat il- 
Hus amor, opes novum tibi esse de- 
beant doloris argumentnm : falso igi- 
tur assumes eam, qnam natnraliter 
cognoscis appetisque, felicitatem in 
divitiis reperiri. Videamns dignita- 
tes. 



PROSA IV. 

Sed dignitates*' honorabilem reverendumque^ cui prove- 
nerint, reddunt.* Num vis ea est magistratibus''* ut uten- 
tium mentibus virtutes inserant, vitia depellant ? Atqui ^ 
non fugare, sed illustrare potius nequitiam solent : quo fit 
ut indignemur^ eas saepe nequissimis hominibus contigisse : 

« Olijicit BoethiM, p Reponit Philosophia, « Non certe. 

NOTiE 



■ Dignitates honorabilem reveren- 
dumque .... reddunt"] Id quidem ob- 
jicit Boethius Philosophiae : sed heec 
reponit, has dignitates non tam ra- 
tione sui, quam opinione vulgi hono- 
rabilem reverendumqne Magistratum 
reddere ; ex quo fit, ut nec ubiqne 
nec semper Magistratns honore affi- 
ciantur. 

* Num vis ea est magistratibuSy ^c.] i. 
Philosophia reponit dignitates rati- 



one sui non reddere hominem hoiio- 
rabilem et reverendum. Cum enim 
honor et reverentia sit intrinsecns 
quidem cogitatio, extrinsecus vero 
nota optima meriti alieni, idcirco ho- 
nor et reverentia ita comitantur vir- 
tutem, ut quicquid ratione sui homi- 
nem reddit honorabilem et reveren- 
dom, illud, si virtus ipsa non sit, * vir- 
tutem mentibus inserere ' debeat ad- 
eoque < vitia depeliere.' Atqui digni- 



244 



BOBTHII DE OONSOL. 



nnde CatuUas^ licet in curuli Nonium sedentem/ strumam 
appellat.'* ^ Videsne quantnm dedecus malis '9 adjiciant*° 
dignitates ? Atqui minus eornm patebit indignitas si nullis 
bonoribus inclarescant.' Tu quoque num tandem tot peri- 



Magitlratum, 



^^<«>^v^^^.^>^^ ^^ 



18 £dd. Delph. et Hack. strumam tamen appellat, — 19 Malis dedecus edd. 
eicdem.— 20 Thuan. primus adljiciunt, — 1 Veteies: clarescant,—2 Vict. se- 

NOTiE 



tates sive magistratus noD ita se ha- 
bent : quandoqnidem * iilustrare po- 
tius neqnitiam solent, qnam fugare ; 
quo fit ut indignemur eas saepe ne- 
quissimis contigisse :' sicnt Catullus 

* Nonium/ et ipse Boethius * Deco- 
ratnm' aegre tulit magistratum ge- 
rere. 

** Unde CatuUus'] Poeta notissimus, 
qni, quod in versibus ita fuerit mor- 
daXjUt ne Caesari quidem pepercerit, 
non dubitavit Nonium Magistratum, 
sive, ut nunc dicitur, < in curuli seden- 
tem/ ejusdem cognomioi allndens^ 
convitio consectari. Carm. 5S. ' Quid 
esty Catulle, quid moraris emori ? Sel- 
la in curnli struma Nonins sedet: 
Per consulatum pejerat Vatinius. 
Quid est, Catulie, quid moraris emo- 
ri?' 

^ Licet in curuU Nonium sedentemy 
slrumam appellat'] Plures hic putant, 
Boethium ignorasse strumam esse 
cognomentum Nonii: * Boethlus allu- 
cinatur/ inquit Josephus Scaliger ad 
praedictos versns Catnlli, ^ qui stru- 
mam non cognomen Nonii pntat^ sed 
convitium.' Unde Sitzmannns hic, 

* notanda/ ait, * hoc loco hfurropftfaia 
nostri Boethii, in eo quod strumam 
oon cognomen Nonii pntat :' et Ber- 
nartius hic qnoque, < videamus/ in- 
qnit, ' ne guttulam hauserit e flumine 
Lethesvirmaximus.' Idem putatMur- 
meliuB. At Boethins, pace tantorum 
"virornm, accusandns non est hic aut 
ignorantiae aut erroris : quamvui enim 



' struma' cognomen fnerit Nonii, No- 
nius tamen a Catnllo instar convitii 
'struma' vocari potuit. Scilicet quod 
cognomen ab aliquo, sive corporis, 
sive mentis, vitio desumitur, illnd 
potest veluti convitium propohi, iis 
praesertim quibns primo irapositnm : 
nt ei qui primuni dictus est Servius a 
servo, un esclave ; Sporins a spurio, un 
baatard ; Brutus a bruto, un stupide, 
cognomen tanquam convitinm objici 
potest. Immo id cognominis nnnquam 
reperias apnd veteres Romanos cnm 
nomine eorum, in quos invehnntur, 
conjnnctum, nisi convitii causa. Sic 
' Marrncinus,' quo cognomine dona- 
tnr Asinius Asinii Pollionis frater, 
judice praedicto Scaligero, ut convi- 
tium eidem Asinio objicitur a Catullo 
Carm. 12. ' Marmcine Asioi mann 
siuistra Non belle nteris in joco 
atqne vino/ Sic ' SUiperbns,* cognp- 
men Tarqninii, nt convitium ipsi Tar- 
quinio proponitur a Propertio 1. iii. 
Eleg. 10. < Quid nunc Tarquinii 
fractas juvat esse secures, Nomine 
qnem simili vita snperba notat?' At- 
qui ' struma' cognomen est Nonii, et 
qoidem ipsi primo datnm, quod cog- 
nomen ex vitio corporis, strnnnis vi- 
delicet, Oallice des etcraueUetydesU' 
mitnr. Adde quod ad •tmmas, hujus 
cognominis originem, eo potius allu- 
dere visus est CatuIIus, qnod Nonio 
Praetori in praedicto Carmine Catul- 
Ins conjnngat Vatinium Consulem, 
qui, quod strumis laboraret, ab ej«s 



PHILOSOPHIiE LIB. III. 



345 



eutis adduci potuisti ^ ut cuiu Decorato "^ gerere magistra- 
tum putareS; curo in eo mentem nequissimi scurrse' delato- 
risque respiceres ? ^ ' Non enim possumus ob honores re* 
verentia dignos judicare» quos ipsis honoribus judicamus^ in- 
dignos. At si quem sapientia praeditum videres^ num pos- 
ses eum vel reverentia^ vel ea qua prseditus est^ sapientia, 
non dignum putare ? Minime. Inest enim dignitas pro- 
pria virtuti> quam protinus in eos quibus fnerit adjuncta, 
transfundit. Quod quia populares * nequeunt facere ^ bo- 
nores/ liquet^ eos propriam dignitatis pulchritudinem non 
habere. In quo illud est animadvertendum magis : nam si 
eo abjectior est^quo magis a pluribus quisque contemnitur^ 

' Samioni*y qui videlicet omnibus modi$ risim movere nHitur. ' ExhibiH 
a populo. 



condns abduei potuisti, — 3 * Melius Mss. vidims,* Bernart. — 4 Facere'nequeui^ 
Delph, Hack.— 5 Mss. cum edd. Norimb. Florent. Delph. et Hack. facere 

NOTiE 



inimico Cicerone ssepius * stnimae' 
aut * strumosi tumorU' nominedeno- 
tatur. Pro Settio : ' medentnr civi- 
tati, qni exsecant pestem aliqnam 
tanquam strumam : ' in Vatin. ' stru- 
mae dcniqoe ab ore improbo demi- 
grarunt:' et aiibi: ' tumidum habe- 
mus oratorem.' Haec de Nonio. 

^» Cum Decorato'^ Decoratns hic est 
ille, ad quem Theodoricns apud Cas- 
siodorum Var. 1. v. Ep. 31. scribit, 
ut compellat qaosdam pecnniam soi- 
vere postulatam, si revera eos forte 
constiterit debitores : quod Adjotor 
Magtstro Officiomm judicanti ades- 
set: et propterea, solito officii no- 
mine, ibidem vocatnr ' devotns/ ' de- 
votio toa :' qnod non obstat qoin vere 
nonc dicatnr * neqnissimns scnrra' 
et ^ delator :' (' Scurra' qnidem, quod 
potentes secutus,dicteriis sibi victnm 
ant aliud commodnm aucuparetnr. 
Juvenal. ' Mimum agit ille, Urbani 
qnalem facnndns scurraCatnlli.' « De- 
littor' vero, quod aliot calumniatus 



occnlte accnsaret :) ejusmodi enim ho- 
mines paniri jussit Domitianoa: 
< princeps/ inqniebat hic Imperator 
apud Suetoninm, * qui delatores non 
castigat, irritat.' Propterea Boethins 
convictus Magistratum non efficere 
meliores, * addnci,' etiam ' periculis, 
non potuit, ut cum illo Decorato ma- 
gistr/^tum gereret.' 

* Quod quia popularea nequeuntfacere 
honores] ii. Eadem Phitosophia in- 
nuit, honorem dignitatum ab opinione 
vulgi pendere : nnde nnnc vocatur 
' popolaris,' sive a popnlo exhibitos. 
Scilicet honor et reverentia, ut jam 
monaimus, nihii est aliod, qnam in- 
trinsecns qnidem cogitatio, extrin- 
secns vero nota optima meriti alieni : 
nnde sive illa cogitatio, sive hspc nota 
ita bonorantis est, nt honoratnm ne- 
qaeat reddere ' honorabilem et reve- 
rendum;' solios virtntis est honora- 
tnm reddere honorabilem : nnde sol» 
virtns est ' propria dignitatis pal- 
chritado.' 



246 BdETHII DB CONSOL. 

cum * reverendos facere nequeant/ quos pluribus ostentat 
despectiores, potius'' dignitas improbos^ facit.^ Verum 
non impune : "^ reddunt namque improbi parem dignitatibus 
vicem, quas sua contagione commaculant. Atque ut ag- 
noscas ' veram illam reverentiam per has umbratiles digni- 
tates non posse contingere^ sic collige.7 Siquis multiplici 
consulatu functus in Barbaras nationes forte devenerit, 
venerandumne Barbaris honor faciet ? ' Atqui si hoc na- 
turale munus dignitatibus foret^ ab officio suo quoquo gen- 
tium^ nullo modo cessarent: sicut ignis nbique terrarum, 
nunquam tamen calere desistit. Sed quoniam id eis non 
propria vis^ sed hominum fallax annectit opinio/vanescunt 
illico cum ad eos venerint qui dignitates eas esse non 
sestimant. Sed hoc apud exteras nationes. Inter eos vero 
apud quos ortae sunt^ num perpetuo perdurant ? ' Atqui 
prdBfectura'*^ magna olim potestas, nunc inane nomen^ 

* Dignitates» * Eadem, ^ Sinepana, * Non aane. y Ubiquem 
* Minime vero. • Dignitas Prafecli, 



nequeat, — 6 Improbos dignitaa duae edd. nltimaet praedictse. — 7 ' Mss. posteri- 
ora illa verba, sic coUigef non habent; et omitti sane optime possunt.' Sitzm» 
omittont edd. Delph. et Hack. Nostra lect. est ex ed. Florent. — 8 ' Pra" 
tura : Ea lectio fuit codicis Thuanaei secundi : male alii omnes, pnefectura^ 
qnod nomen nihil, tempore quidem Boethii, significabat.' ValUn, ' Rectissime 
Ms. Erfurt. Atqui Pratura.' Sitzm. Pratura dant edd. Delph. et Hack. et 
idem probat doctiss. Ja. Cojacins. 

NOT^ 

y Deapectiorea . . dignitaa improboa dignitatibus afficerentar, hi semper 

fadt] Contemtus enim, utpote honori et ubique essent honorabiles : sed res 

contrarius, intrinsecus quidem est non ita se habet. Primum enim qui 

cogitatio, extrinsecus vero nota peft- dignitatibus afficiuntur, hi non sunt 

sima meriti alieni : quare cum im- ubique honorabiles : oam ^ si quis 

probus eo vitiosior videatur qno sub- multiplici consnlatu functus in Bar- 

limiori dignitate affectus est, sicnt baras nationes forte devenerit/ non 

dictum est Pros. 6. lib. ii. propterea propterea his videbitnr honorabilis ; 

* dignitas improbos facit abjectiores sed iis solum, qui quodam praejndicio 

despectioresqne.' consulatum honore dignum existi- 

* Atque ut agnoscas, ^c.] iii. Inquit mant. Deinde qui dignitatibus de- 

Philosophia, si dignitates ratione sui corantur, hi non semper videntur ho- 

potius, quam vulgi opinione homi- norabiles: siquidem apnd easdem 

nem redderent honorabilem et vene- gentes, quae uno tempore magni^ 

randum, sicut Mgnis semper et ubi- hae alio parvi penduntur dignitates: 

que terrarum calet/ sic quicumque nam 



PHILOSOPHI^ LJB. III. 



247 



est^ et senatorii census gravis sarcina.^ Si quis quondam 
populi curasset annonam/ ^ magnus habebatur. Nunc ea 
praefectura quid abjectius ? Ut enim paulo ante diximus, 
quod nihil habet proprii decoris, opinione utentium nunc 
splendorem accipit^ nunc amittit. Siigiturreverendos fa- 
cere nequeunt dignitates, si ultro improborum contagione 
sordescunt^ si mutatione temporum splendere desinunt, si 
gentium sestimatione vilescunt^ quid est quod in se expe- 
tendae pulchritudinis habeat, nedum aliis prsestent? 



* Onttf. 



Pvafectus unuoMB* 



NOTiS 



^PrtBfectura [pratura\ magna olim po' 
itstas, nunc inane nomen^ PraBtores Ro- 
mani, nt docent Jarisperiti, ab initio, 
jure magistratus edicta tantum propo- 
nebant, de qnibos rebus, etqnomodo 
jus dictnri essent: progressn autem 
temporis, non obnitente popnlo, hoc 
simnl usurparnnt, ut edicendo etiam 
jos constitnerent : sed tandem suis 
sumtibns Circenses et Scenicos dun- 
taxat ludos exhibebant; nnde ^ inane 
Bomen et gravis sarcina' tnnc erat 
illa Praetoris dignitas. Similiter 

^ Sk quis quondam populi curasset aU' 
nonam, Sfc,] Praefectus annonse tan- 
tus olim erat apud Romanos, ut Au- 



gustns ipse acceptam a populo anno- 
nae praefecturam, quoad vixit, tenoe- 
rit, aut certe paulo ante mortera sub- 
stituerit sibi C. Turriannm, qui inter 
primos in verba Tiberii juravit, quasi 
inter praecipuos M agistratus : sed 
Boetbii temporibus Praefectus anno- 
n% nullam nisi in pistores nrbis nego- 
tiatoresque snarios censuram et anim- 
adversionem habebat: ut colligitnr 
ex formula linjus preefecturae quam 
refert Cassiodorus 1. vi. Variar. form. 
18. Falluntur ergo sua assumtione 
qni snnminm bonum putant versari in 
dignitatibns sive magistratibus. 



METRUM IV. 

QuAMVis se Tyrio superbus ostro*" 
Comeret,** et niveis lapillis, 

Eliamai Nero se adomaretf inMgnis purpura Tyria, gemmUque cafuttdts, idem 



^ Tyrio mperbus ostro] Ostrum ab 
ostreo dicitur. Ostreum autero, Grae- 
cis 6(rrptoVf generatim illud omne ani- 
malis genus significat, quod testa in- 



NOTiE 

clusnm latet. At inter ista concbylia 
unum est, inquit Plinins, ex ciyns 
concha incisa colligitur succns tin- 
gendis vestibus expetitus; et hoc 



248 



fiOETHII DB CONSOL. 



Invistis tamcn omnibus vigebat *" 

Luxarias Nero saevientis/ 
Sed quondam dabat improbus verendis 

Patribus indecores curules.« 



fdhilommtts imperator luxtts furentis, vivibat odiosua cunctit, At idem imperatdr 
8celeratu8f oUm tribuebat fasces i^famet Senatoribut venerandis, Qum ergo credaty 

VOTJE 



proprie dicitur ' ostrum.' Hinc ^ oth 
trnm' accipitnr non solum pro con- 
cha, sed etiam pro colore pnrpnreo, 
qni ex conchae istios sanie conficitnr, 
immo*pro vestibus, quae hoc colore im- 
bunntur. Tyrus antem urbs Pbceni- 
cie ejusmodi conchylii piscatu cele- 
berrima fuit: quare ostrnm dicitnr 
Tyrium ab nrbe, et Phoeniceum a 
provincia. Est porro purpura alia 
rubra, alia violacea. Virgil, Geor. 
II. V8. 606. ^ Ut gemma bibat» et 
Sarrano dormiat ostro.' £t iii. 
Qeor. vs. 17. ' Illi victor ego, et 
Tyrio conspectus in ostro.' £t JE- 
neid. i. vs. 643. ' Arte laborate 
vestes, ostroque superbo.' 

^ Comerei] ' Comere' ornare est, 
generatim quidem corpus^ speciatim 
vero capiltos : dicitur enim a Graeco 
Koa-fAtiu: nnde comtns, oroatus; et 
coma, capilli studio exculti. Id au- 
tem merito dicitur de Nerone, quippe 
qui, nt ait Suetonius, ' circa cuUum 
habituroque adeo pudendus^ ut co- 
mam semper in gradus formatam, pe- 
regrinatione Achaica etiam pone ver- 
ticem snmmiserit : ac plerumque syn- 
thesinam indutus, ligato circa collum 
sudario prodierit in publicum sine 
cinctu, et discalceatus.' 

Niveis lapillis] Hoc est, gemmis 
pretiosissimis. Si enim, ut de eo \o* 
qnitur Suetonins, ^ nullam vestem bis 
indnit;' si ^ piscatus est rete aurato 
purpora coccoque funibus nexis ;' si 
' nanquam carrucis minus mille fe- 
cisse iter traditur, soleis mularum ar- 
genteis;' si ^ divitiamm et pecunlft 



fructum non alinm pntabat, qnam 
profnsionem ; ' certe credibile est, 
ipsum oneratum fuisse ' gemmis et 
margaritis, quarum,' anctore eodem 
doetonio, ' per omnes dies singula 
quotidie millia popnlo spargebat.' 

® Inviaus tamen omnibu$ vigebat"] Id 
patet non solom ex-maledictis convi* 
tiisqne, quse dnm viveret, patientios 
tulit ; sed etiam ex eo, qood mors il- 
lins tantnm gaudium publice prsbnity 
ut plebs pileata tota urbe discurreo 
ret. 

^ Luxuria Nere savientis] Summa 
fuit Neronis luxuria, nt jam diximos: 
sed non minor ejns crndeUtas ; nam 
parricidia ^et caedes a Claudio exor- 
sns est. Britannicnm non minus 
smulatione vocis, qnae illi jucundior 
suppetebat, qnam metn ne quando- 
que apud hominnm gratiam paterna 
memoria praevaleret, veneno aggres- 
sus est : matrem, amitam, uxores, et 
conjunctissimos occidit. 

? Dabat,,,Patribu8,..curule8] Cu- 
rulis era^ sella eburnea ccelataque, 
currui) quo praestantiores Magistra- 
tus in Curi^m vehi solebant, impo- 
sita, sopra quam iidem Magistratus 
considerent. Hinc ' ebur curule,' 
* sella curulis,* et ' cumlis,' substan- 
tive saepe, ut nunc, majorem Senato- 
ris dignitatem significant. Horatins 
£pist. 1. 1. £p. 6. < Cuilibet hic fasces 
dabit, eripietque curule Cni volet im- 
portunus ebur : Frator, Pater, adde.' 
Ovid. i. IV, de PoDt. £1. 9. ' Signa 
qnoque in sella nossem formata curoli 
£t totum Numldfle sculptiie dentii 



PHILOSOPHIiSS LIB. III. 



249 



Quis illos igitor putet beatos^ 
Quos miseri tribuunt honores? ^ 

dignitaiea Ulas, quas homines ii^felices dantf afferrefelicitatem? 



9 Quis Ulos igUur putes beatos Viilg. 



NOTiE 



opus/ Lucanus 1. iii. ' Prstor adest, 
vacuaeque loco cessere curnles.' Has 
autem Senatorum dignitates Nero 
iis, qui magis placerent, patribus 
cooferebat, causatus quenquam prin- 
cipum non scisse quid sibi liceret : 
sed h» dignitates nequissimi Impera- 
toris arbitrio potius, quani meritis 
delatae ipsis Magistratibus erant ' in- 
decores.' 

^ Quis ,,,putet bealos Quoa miseri 
tribuunt konores] Beatum nunc dici- 
tur quod beatitudinem afferre potest: 
quemadmodum ' rus et arva beata ' 



ab Horatio ; ' commoda beata' a 
CatuUo; ' terra beata' ab Ovi- 
dio ; et ' opes beatae ' a Statio vo- 
cantur. Atqui tales non snnt ma- 
gistratnsy quos Pbilosopbia nunc ap* 
pellat ^ honores ;' praesertim * si hoa 
miseri tribuant :' causa enim non dat^ 
nisi quod ipsa aliqna ratione in se 
contineat : fallitur ergo quisquis t^- 
meraria assumtione, quam naturaliter 
sibi proponit amatque summi boni 
proprietatem,hanc magistratibns sive 
dignitatibus attribuit. Videamas^ 
utrum melius judicetur de regno. 



PROSA V. 

An vero regna Regumque familiaritas * efficere poten- 
temvalent?^ Quidni/ quando eorum felicitas perpetuo 
perdurat ? Atqui plena est exempiorum vetustas/ plena 
etiam praesens aetas/^ qui Reges felicitatem calamitate 

* Dicit aUquis, * InquU PhUosophia, f Eorum hominum, 

NOTJE 



* An vero regna Regumque famiUari' 
tas] Inter omnes imperii formas prae* 
stantissima et potentissima ea est, 
quae principatus sive regnum appel- 
latur: quandoquidem ceterae piuri- 
um, haec unius duntazat est : et vis 
coUecta seipsa dispersa mi^or est: 
quare sl quae naturaliter cognoscitur 
appetiturque summi boni potentia 
ouiqnam hominum imperio merito at- 



tribui possit, maxime regno atque iii, 
qui regni aliquatenus sunt partici* 
pes. Sed neque regno neque regni 
participibus id convenit : quia nolla- 
tenus 

^ Efficere potentem vaUnt] Eo sciU- 
cet modo, quo naturali snmmi boni 
notione et jndicamus et appetimu» 
potentiam : haec enim potestas et 
perpetna, et immensa, et secura esee 



290 



BOSTfitl DB CONSOL. 



nnitaveriiit. O praeclara potentia^ quae nec ^^ ad conserva* 
tionem quidem sui satis efficax invenitur ! Qaod si haec 
regnorum potestas beatitudinis auctor^"" est, nonne, si qua 
parte deftierit^ felicitatem minuat, miseriam importet? Sed 
qnamvislate" humana tendantur* imperia, plures necesse 
est gentes.relinqui quibus Regum quisque non imperet. 



t Ctaua. 



* Proferantuu 



10 Ne Delph. Hack. 



#>^^.^^^^»^^s»^<^ 



NOT^ 



debet : perpetua quidem, ne aliquan- 
do fatiscens infirmitate mutetur : im- 
mensa, ne finibus circumscripta ma- 
joribus Tincatur, aut impediatur ae- 
qualibus ; secura deniqne, ne quibus 
praeest, mutatis vicibus, metuat sub- 
esse. Atqui neque regno neque 
regni participibus id convenit: ut 
•eorsum probandum est, 

' Plenaest exemphrum vetmta», plena 
itiam proisena ataa] i. Regnum per- 
petaum non esse et antiquioribus et 
recentioribus demonstratur exempHs. 
Antiqnioribus quidem : nam Diome- 
des Rex Thracise, dum equos suos 
humana carne aleret in Tyrida op- 
pido truculentus, ab Hercule equis 
ipsis ad devorandum objectus est. 
Agts Lacedaemoniorum Rex, qui cum 
Atheniensibus cruentissima bella ges- 
sity a suis tandem civibus in carcere 
necatus est. Perses Macedonum Rex 
ab /Bmilio victus Romamque ductns 
periit in carcere. Croesus Lydomm 
Rex a Cyro in servitutem redactus 
esty &c, Recentioribus vero quse 
niminim circa 'tempora Boetbii con* 
tigemnt. Alaricus Tolosensium Rex 
aFrancis: Syagrius Romanoram Rex 
a Clodovaeo : aliique ab aliis occisi 
fiint. ' Sic nimirum/ inqnit Valiinus 
hiCy'' mortales agi sinit Deus, et mo 
ribos principum popnlorumque offen- 
sus nrbes afiligit, provincias pessum- 
dat, regna evertit.' 

"* Potestaa beatUvdinU auctor'] Id eit. 



causa. Sic Piautus dixit ' auctorem 
habere rem :' quamvis Servius malit 
dicere auctricem, Hanc controversiam 
videtur dirimere Valerius Probus : 

* auctor/ inquit, * si sit tractum a 
verbo augeo, auctrix facit: si non 
venit a verbo, sed significat princi- 
pem, quod nomen non venit a verbo, 
etiam fceminino genere anctor facit : 
sicut Virgiiius ex persona Junonis: 
Auctor ego audendi, princeps : non 
quse augeat, nam auctrix diceret.' 
Scilicet triplex est sententia de ori- 
gine bujus vocis, ' auctor.' Alii pu- 
tant hanc oriri a Graeco ainhs, ut ' an- 
tor * idem sit quod airrovpyos : alii ab 
innsitato supino verbi * aveo ;' ut ab 

* autum ' dicatur * autor ;' sicnt a 
< cautum/ * cautor/ et a ' fautum/ 
' fantor :' quomodo < autor' is erit qui 
avet ac cupit aliquid fieri sive a se 
sive ab alio : alii denique arbitran- 
tnr oriri ab ' angendo :' ita nt primum 
' auctor ' dictus fuerit ille, qui rem 
ab alio coeptam promoveret; deinde 
ille etiam qui inciperet ac suaderet : 
cui ultimfs sententiae favent antiqni- 
ores inscriptiones, in quibns non ' an- 
tor/ sed * auctor' scribitur, Qnlc- 
quid sit: potestas regia nonpotest 
esse beatitudinis auctor sive efficax : 
quoniam haec certis continetur fini- 
bus : nam 

" Quamvie Utie, i^.'] ii, Regnnm 
hominis imoMnsnm non esty quod, 
quamvii Rex vel maximos multia 



PHlLOSOPHIi£ latS. IM. 



351 



Qua verO parte beatos faciens desinit potestas, falic inpa- 
tentia subintrat^ quae miseros facit : hoc igitur modo majo^ 
rem Regibus inesse necesse est miseriae portionem. Ex- 
pertus sortis suse^ peiiculorum Tyrannus/ r^ni metus 
peadentis sapra Trarticem ^ ^adii terrore simulavit. Quas 
est igitur haec potestas qusB solicitudinum morsus expel- 
lere^ quae formidinum aculeos vitare nequit ? Atqui vel- 
lent ipsi vixisse securiy sed nequeunt: dehinc de potestate 
gloriantur. An tu potentem censes quem videas veUe 
quod non possit efBcere ? Potentem censes qui satellite 
latus ambit : qui quos terret ipse plus metuit : qui ut potens 
esse videatur^ in servientium manu situm est? " Nam quid 

■ Dimynus SieUuB Rex, * Damodis ex ^ua asBentatorumnwnero. 



11 Vict. secundas etFlor. sUus «s^.— 12 ^ Sic Vict. secundus, recte.' Vfdlin» 



NOTiE 



gentibus imperet, pluribns tamen 
non imperat: quare si felicitatem 
imperio metiaris, pius in hoc Rege 
miseriaB inest, quam felicitatis. 

** Expertus sortU suai] iii. Regnum 
hominis securum noo esse satis evin- 
cit notissima Dionysii Tyranni his- 
toria : ' nam/ inquit Cicero v. Tusc. 
* cum quidam ex ejus assentatoribus 
Damocles, conmieraoraret in sermone 
copias ejus, opes, majestatem, do- 
minatus, rerum abundantiam, mag- 
nificentiam sedium regiarum, ne- 
garetqne nnquam beatiorem quen- 
quam fuisse : Visne igitur, inquit, 
Damocle, quoniam haec te vita 
delectat, ipse eandem degustare, 
et fortunam experiri meam ? Cum se 
ille cupere dixisset, coUocari jussit 
hominem in aureo lecto, strato pul- 
cherrimo textili stragulo, magnificis 
operibus picto : abacosque complures 
ornavit argento auroque coelato. 
Tum ad mensam eximia forma pue- 
ros delectos jussit consistere, eosque 
ad nutum Ulius intueutes diligenter 



ministrare. Aderant unguenta> co- 
ronie : incendebantur odores : mens» 
conquisitissimis epulis exstruebantur. 
Fortunatus sibi Damocles videbatur. 
In hoc medio apparatu fulgentem 
gladium e lacunari seta equina ap- 
pensum demitti jussit, ut impenderet 
illius beati cervicibus. Itaque nec 
pulcbros illos administratores aspici- 
ebat, nec plenum artis argentum, nec 
manum porrigebat in mensam : jam 
ipsae defluebant coronae: denique 
exoravit Tyrannum, ut abire liceret, 
quod jam beatus nollet esse. Satisne 
videtur declarasse Dionysius nihU 
esse ei beatum, cui semper aliquis 
terror impendeat V Id respiciens 
Horatius 1. iii. Carm. Od. 1. canit : 
* Districtus ensis cui super impia 
Cervice pendet, non Siculae dapes 
Dulcem elaborabunt saporem, Non 
avium citharseque cantus Somnum 
reducent.' Falsa igitur illa assumtio, 
qua judicas summum bonum versari 
in regno. Sed felicior non est Re« 
gum familiaritas. 



253 



BOETHII DB CONSOL. 



ego de Regum familiaribus disseram,P cum regna ipsa 
tant8B imbecillitatis plena demonstrem^ quos quidem regia 
potestas ssepe incolnmis^ ssepe autem lapsa prosternit? 
Nero Senecam^ familiarera'* praeceptoremque suum, ad eli- 
gendae mortis coegit arbitrium. Papinianum^ diu inter auli- 
cos potentem, militum gladiis Antoninus '*" objecit. Atqui 
uterque potentids suae renuntiare voluemnt : quorum ' Se- 
neca opes etiam suas tradere Neroni, seque in otium con- 
ferre conatus est. Sed dum ruituros moles ' ipsa"* trahit, 
neuter, quod voluit, efifecit. Qud6 est igitur ista potentia, 

' Inter qma aulicot. *" IHmtiarum et potestatU. 



NOT^ 



P Quid ego de Regum familiaribus 
disseramy SfcJ] Reguni familiares ma- 
jorem haberc non possnnt potesta- 
tem, adeoque felicitatem, quam ii, 
quorum familiares snnt, Reges, quo- 
rnm tamen, ut probavimus, potestas 
infirma est : immo mnltominorem ha- 
beot: vel enim regia potestas inco- 
lumis perseverat, vel labitur. Si laha- 
tQF, haec Rpgum familiares sua secum 
mina involvit. Si vero stet, eadera 
praedictos familiares saepe prosternit. 
Testis Seneca, testis Papinianns : 
nam 

1 Nero Senecamfamiliarem'] * Nero,' 
inquit Suetonius, ' Senecam praecep- 
torem ad necem compulit : quamvis 
sspe commeatnm petenti bonisque 
(^denti persancte jurasset, suspec- 
tnm se frustra, peritnrnmque potius, 
quam nocitnrum ei.' * Postqaam 
enim unns ex Centnrioflibus,' ait 
Tacitns, * necessitatem ultimam Se- 
necae dennnciasset: neque alind in- 
^uit superesse post matrem fratrem- 
^e interfectos, qnam ut educatoris 
pr»eeptorisque necem adjiceret: post 
qase Seneca et uxor ejns eodem ictn 
brachia ferro exsolvnnt. Seneca, 
qnoniam senile corpus, et parvo victu 
tenuatum, lenta effbgta Bangnini pr8e« 



bebat, crnrum quoqne et poplitum 
venas abrumpit.* 

^ Papinianum, . ^Anttminus] Papini- 
anus legum ita peritns, ut omnes ante 
pariter et post se Romanos Jnriscon- 
sultos superasse dicatnr. Hic prae- 
terquam qnod Scaevolae, cnjus disci- 
pnlus fherat, in advocatione iisci snc- 
cessit, Severo imperatori per secnn- 
dam nxorem ailinis, et eidem adeo 
famiHaris et amicus, ut Sevems 
morienshnir suos filios commendave- 
rit. At Antoninus cognomine Cara- 
calla, qni post Severnm tennit impe- 
rium Romanum, occiso Oeta ft^atre, 
praedicto Papiniano mandavisse fer- 
tur, ut in Senatn et apnd populom 
facinus dilueret: PapiniaBns renuit, 
cansatus parricidium facilins fieri, 
quam velari ; alindqne esse parrieidll 
genus, accusare innocentem occlAnm : 
quod Antoninnm Papiniano infestnra 
adeo irritavit, hnnc nt ille a militiboa 
occidi imperaverit : gladfone an se- 
cnri, cujus poena gravior igiiomlnio- 
siorque censetur, peractmn facimis, 
incertum. Non dicitnr hic interfec- 
tus, sed tantnm ab ' Antonino objec- 
tus militnm gladiis.' 

■ Moles] Hoc est, ingens cnm diri- 
tiarum tum potestatis sarcina, qo» 



VaiLOSOPHlM L1B« III. 



253 



quam pertimescunt babentes : quam nec cum habere velis, 
tutus sis, et cum deponere cupias^ vitare non possis ? An 
praesidio sunt amici,* ' quos non virtus, sed fortuna conci- 
liat ? Sed quem felicitas amicum fecit/ infortunium faciet 
inimicum. Quae vero pestis efficacior ad nocendum/ quam 
familiaris inimicus ? 



» Nomine tenus, * Tibi, 

NOTiE 

ruentes sua ruina Senecam et Papini- 
auum prostraverunt* 

^ An prasidio sunt amicif Sfc.'] Ami- 
corum duplex geotis bic notatur, pro 
duplici nimirum modo, quo alius et 
aliena aestimari amarique possunt, 
amicus scilicet virtutis, etamicus for- 
tunae. Prior cetera bona flocci faci- 
ens solam virtutem alterius aestimat et 
amat : unde Uic aeqno semper animo 
est erga amicum virtute prxditum. 
Posterior virtutem parvi dncens cete- 
ra qnae vulgo babentur bona aestimat 



et amat : quamobrcm hic inconstantis 
instar fortunse est volubilis : adeo ut 

* quem felicitas amicumfecit/ eidem 

* infortuniumfaciatinimicum:' eoqne 
magis noceat : 

" Qua tero pestis efficador ad nocm- 
dttf»] Quod enira familiaris sit, hinc 
aovit modum, quo tibi nocere possit ; 
inde vero tu non cogitas, quomodp 
ejusdem insidias vitare possis. Usqiie 
adeo falsa est assumtio, qna putas, 
regnom Regumque familiaritatem ha- 
bere rationem summi boni : quare— 



METRUM V. 

Qui se volet esse potentem/ 
Animos domet ille feroces/'' 

Qmcumque cupit Kaberi potens, hic subigat suos spiriius coniumaces, neque sulh- 

NOT^ 

^ Qui se volet esse potenieml Praeci- quam subtilior sanguinis vapor e ce* 



pua sui parte, nimirum mente, haberi 
potentem. 

^ Animos domet iUeferoces'] Animus 
prima signidcatione ventus est, Q(m 
aecus ac Graeca vox isftfwSf unde vi- 
detnr oriri. Quare quemadmodum 
ventus, quatenns hic a tempcstate 
differt, nihii aliud est, quam tenuis 
aquae vapor huc illucque, qua minus 
resistitur, discurrens ; ita aninius 
prima significatione nihil est aliud. 



rebro per nervos, qua data porta^ 
egressurus. Sic Virg. i. Georg. vs. 
420. ' Vertuntur species animonim, 
et pectora motus Nunc alios, ajios, 
dum nubila ventus agebat, Coneifi- 
nnt.' £t Georg. iv. vs. 86. < Hi mo- 
tus animorttm atque haec certanuna 
tanta Pulveris exigni jactu coaapres- 
sa quiescent/ Sic etiam nunc po- 
tentia didtur versari in animis do- 
mandis : quod nimirum Mens nostra 



354 



BOBTHII DB CONSOL. 



Nec victa libidine colla * 
Foedis summittat habenis. 
Etenim licet Indica longe 
Tellus^ tuajura tremiscat/^'' 
Et serviat ultima Thule ; "" 
Tamen atras pellere curas,** 



5 



jickU 86 voluptati superatum imperiis turpibus, Nam quamvii Indin procul dissita 
metuat tuam ditianem, et Thule ultima imperii Romani ineula pareat tibi ; nihU- 



13 Mss. Rittersh. timescai. 



^^^»^^>^^^i#^^^ 



NOT^ 



nihil possit in nostrum corpus, nisi 
ope spiritunra illornm : at quod ii- 
dem spiritus, iter tritum facto agmine 
snbire contendentes, instar f^rarum 
difficilius regi et vehiti mansuefieri 
possint ; idcirco nnnc dicuntur ' fero- 
ces/ ita ut ipsornm moderamen ma- 
juB sit fortitndinis et potentias argu- 
mentum. 

' yecvictalibidine coUa"] SunWiiVLdo 
desumta ex captivis, qui colla catenis 
vincta solent gerere : quamobrem 
coUa hic intellignntur et de mente et 
de corpore, libidine sive mala volun- 
tate victis: libido qnippe generatim est 
mala voluntas, quasi mens malo libitu 
a recta via deflectens labatnr. ' Om- 
ne, quod male libet, libido est,' inquit 
S. Angust. 1. IV. Hypogn. 

7 Indica . . . TeUuji] India, ab Indo 
flnmine sic dicta. £st autem vasta 
terramm regio Asiam ad Ortnm ter- 
minans ; quamobrem hic accipitur 
pro Ortu. 

■ Tua jura tremiscaf] * Jus,' sicut 
docet Sanctius, prima sua significa- 
tione signat olera aut pultem : sed 
qnia in conviviis pares unicuique par- 
tes dabantur, ideo * jus' translatum ad 
significandum quod cuique sunm est : 
ex quo societas hominum institnta 
ad reddendum unicuiqne qnod snum 
est, < jus' forense dicitur ; ita ut ho* 



mo dicatnr vocari in ' jos.' Quoniam 
vero principes prxsertim a Deo con- 
stitoti sunt, ut populi suum qnique 
haberent, propterea principum vo- 
luntas et edictum appeilatur ' ju8,'et 
ad hnjns similitudinem ali« leges 
*jura' dicuntur: hino *jura* hiccu- 
juslibet potentis jussa sunt. 

• Serviat uUima Thule]Thn\e insula 
terrarum, quasRomani oliro noverint, 
nltima, et maxime Septemtrionalis 
versus Occidentem : nnde hic notat 
Occasum. Vulgo dicitur Islandia. 
De hac regione loquitur Virgil. i. 
Georg. vs. 29. * An Deus immensi 
venias maris : ae tua nautae Numina 
sola eoIant,tibi serviatultimaTliule.' 

** Atras pdtere cura»\ *■ Cura atra' 
nunc vocatur prsdicta libido. Est 
quidem libido cura, quod mens libt- 
dine praesertim saucia uratur ; unde 
Virg. IV. iEneid. vs. 1. * At regina 
gravi jamdudum saucia cora,VuInns 
alit venis, et Cfsco carpitnr igni.' At 
eadem libido est cura atra sive dam- 
nosa: namapndantiquos candorboni, 
nigror mali ominis est : nnde £thio- 
pi« occursus infortuninm credebatnr 
portendere : hinc melancholia, quae 
pluribus malis effectibus infamis est, 
'atra bilis'appellatnr : praedicta an- 
tem libido non solum corpori, sed 
etiam menti est damnosa. 



PHILOSOPHIiE LIB. IIJ. 

Miserasque fugare querelas * 
Non posse, potentia non est/ 



255 



10 



ominuB non erit potensy guamdiu non poteris removere Hbidinemfuneitam et repeH- 
lere querimonias miseraa. 

NOTiE 



^ Miserasque/ugare querekui] Qxiere- 
Is nanc dicuntur miserae et a cansa 
et ab effectn, qnod a miseriis ortse 
producant novas miserias. 

' Non posse, potentia non est] Mens 



enim ex eo solam potens est, quod 
sui doroina perturbationibus modere^ 
tnr : qnod nisi prapstent Reges Re- 
gnmqne familiares, falso assumunt^ 
se esse felices. Sequitur gloria. 



PROSA VI. 

Glori A ** Tero quam fallax saepe/ quam tnrpis est ! Unde 
non injuria Tragicus' exclamat : ^/2 do^a, lo^Uy fn/pma-i S^ /9po- 
Tc3y, Ovih yeyw<n, /Sforoy coyxoKra; [leyav.^ Plures enim magnum 
ssepe nomen falsis vulgi opinionibus abstulerunt: quo 
quid turpius excogitaripotest ? Nam qui falso praedicantur, 

P Euripides tn Andromacha, v O gloria, ghria, fecisti milUbus mortaHmn 
nuUius meriti magnam vitcm, 

NOTiE 



* Glioria'] Gloria est honos cnm lau- 
de pervagatus alienorum meritorum. 
Primum quidem gloria est honos: 
videlicet jndicium significatum de 
excellentia alterins : ' summa enim 
et *perfecta gloria/ inquit TuUius ii. 
Offic. ' constat ex tribus his, si dili- 
git multitudoy si fidem habet, si cum 
admiratione quadam honore nos dig- 
nos putat :' quamobrem Metro i. vs. 
7. primi libri diximus honorem esse 
genus gloriae : vide sis. Deinde ea- 
dem gloria est honos cum laude con- 
junctus : nam * gloria/ inqnit Cic. 
III. Tosc. ' est consentiens laus ho- 
norum, incorrupta vox benejndican- 
tium de exceilente virtute.' Atque 
in hoc glQria diifert ab honore sim- 



pliciter dicto, qui non est semper 
cnm ista laude conjunctus. Postre* 
mo honor ille, qui dieitur gloria, de- 
bet esse cum laudepervagatus, ita nt 
etiara ad optimates perveaerit: in 
quo gloria difiert a faroa, quae vntgi 
solius esse potest. Hinc gloria alta 
est falsa, qufe est dissentanea, alia 
vera, quaB consentanea est meritls 
sive propriis sive externis ejus, qui 
preedicatur. Atqui neque falsa ne- 
que vera gloria, sivehsc propriigsive 
externis tuis meritis fnndetur, ratio- 
nem habet snmmi boni : sicut seor- 
sura probandum est. 

' Quam /aOax sape^ i. Agitur de 
gloria falsa : haec aatem, quod meri- 
tis sit dissentanea, tantum abest Qt 



256 BOGTHfl D£ CONSOU 

suis ipsi necesse est laudibus erubescant Quae si etiaiQ 
meritis^ conquisitae sint, quid tamen sapientis adjece- 
rint conscientise, qui bonum suum non populari rumo- 
i:e/ sed conscienti86 veritate metitur? Quod si hoc ip<^ 
sum propagasse nomen^ pulchrum videtur;*' consequens 
est ut foedum non extendisse judicetur. Sed cum, uti 
paulo ante disserui^ plures gentes esse necesse sit ad quas 
uniui^ fama hominis nequeat pervenire^ fit ut quem tu ses- 
timas gloriosum/* proxima parte '^ terraram videatur in- 
glorius/ Inter haec vero popularem ' gratiam '^ ne com- 
memoratione quidem dignam puto, quse nec judicio pro- 
venit, nec unquam firma perdurat Jam vero quam sit 
inane, quam futile *" nobilitatis nomen/ quis non videat ? 
quse ^' si ad claritudinem refertur^ aliena est. Videtur nam- 
que esse nobilitas^ quaedam de meritis veniens laus paren- 
tum. Quod si claritudinem praedicatio facit, illi sint 
clari necesse est qui praedicantur. Quare splendidum te, 

•^ Vulgi. • Inhonoratus» < Fu^*. ^Leve. " NobUUae. 



^#>»»#sr«r»^«s»>^^^ 



14 Uterque ThoaQ. Reg. Vict. secandus, et Ms. Rittersh. asHmas eaae glo- 
rto«iiin.— 15 * Pro maxima parte: Hactenus editi etuterqne Tlinan. habebant, 
proxima: sed lectionem codicis Victorini secnndi et Regii seqni nialuit Val- 
Kiias, ut e quibns hanriretur sensus prtestantior.' EdUot Deiph, Pro nuixma 
exhibent Delph. et Hack. — 16 Ms. Rittersb. gloriam» 

NOT^ 

babeat rationem summi boni, at poti- eadem mens sit conscia, 

ns slterror, adeoque malum : onde ^ Quodnbocipiumpropagauenomeny 

'non injnria' Poeta * Tragicus/ scili- pukkrum videtur^ At demus, quod U- 

cet Euripides, ab Arcbelao Macedo* men noo est, ioqnlt Philosophiay ipsi 

nom Rege surnmo in honore habitai, etiam sapienti videri bonum, et ex- 

io Aodromacha ceciait : ^A ^a, ^a, triosecus laudari et intrinsecos mag« 

&c. hoc est, * O gloria, gloria, fecisti ni fieri a populis, necesse erit, secoo- 

millibus mortaliam nuUius meriti dum legemcontrariorum,nonlaudari 

magnam vitam.' et non magni fieri a populis, eidem 

' Qua 8i etiam meritia] ii. Agitur sapienti eise malum : quare cnm ex 

de gloria vera meritis propriis funda- dictis longe plures sint homines, a 

ta, qu» idcirco non habet rationem quibus iUe sapiens ignoratnr, qoam a 

Munmi boni, quod ha&c, utpote extra quibus cognoicatur laudabUis honora- 

eynquibonoratur, nihil boniadjiciat bilisqae, idem sapieni plas habebit 

meoti live conscientiae sapientis; qoi mali, quam sonuni booi. 

tamea» otpote peritus sue mentis, * Futile nobUitatii nomen] iii. Agi- 

nihil slbi esse bonum existiroat, nisi tur de gloria vera meritis alienii, 

qood io sua mente fuerit, et cujos oempe gcoere fundata: qoae vujgo 



PHlIiOSOPHIiE LIB. III. 



267 



si tuam non habes, aliena claritudo non efficit. Quod si 
quid est in nobilitate bonum, id esse arbitror solum, ut 
imposita nobilibus necessitudo yideatur ne a majorum 
virtute degenerent. 

NOT^ 



dicitar nobilitas, quaeqae nunc defi- 
nitur ' qnaedam de meritis veniens 
iaus parentum ;* sed hsec inane et 
fntile nomen est, nisi qnorum san- 
gninem participas, horum imiteris 
virtntem. JuvenaU Sat. viii. vs, 19. 
' Tota licet veteres exoment undique 
cerae Atria, nobilitas sola est atque 



unica virtus« Panilus, vel Cossus, 
vel Drusus moribus esto: Hos ante 
efiigies majorum pone tuorum : Prae- 
cedant ipsas ilU te Consule virgas* 
Prima mihi debes aniuii bona : sanc- 
tus haberi Justitiaeque tenax facti» 
dictisque mererisy Agnosco proce- 
rem.' 



METRUM VI. 



Omn£ hominum genus '^ ^ in terris 

Simili surgit ab ortu : 
Unus enim rerum pater est,* 

Unus cuncta ministrat. 



Universum genus humanum in terris oritur ab eodem jtrincipio : nam unus e$t 
parens rerum omnium Deus, unu» gubemat omnia, Hic dedit splendorem SoHf 



^^■^■^^^^^^^■^y^^^^ 



17 Omne humanum genus Vulg. 



NOT^ 



^ Omne hominum genus'] Homonon 
est corporeus solum, ut bestia, neque 
solum incorporens, ut bonus malusve 
Genius : sed admirabilis quaedam est 
animi corponsque conjunctorum com- 
positiOy quae ' in terris surgit/ ubi 
cum corpore instar ciynsdam hospitii 
parato mens divinitus infusa jungi- 
tur, et quidem ' simiii ab ortu : ' cum 
idem sit priocipium non solnm men- 
tis et corporis istius, venim etiam 
mutuae utriusque conjunctionis. I- 
dem, inqnam,e8t principium corporis 
et roentis hominis, videiicet Deus : 



cum enim tam haec, quam illud res 
sit; cumque res non possit oisi a 
Deo creari; propterea idem Deus 
mentis corporisque hominig priDci* 
pium sit necesse est At Deus etiam 
est principium mutnae mentis corpo* 
risque illios conjunctionis : quod iie« 
que corpns in mentemy neque m^iis 
in corpusy nisi Deo dante, agat. Atr 
qne haec omnia speciatim nunc dicet 
Philosophia,postquam generatlm dix* 
erit omnia esse a Deo. 

* Unus enim rerufu pater esf] j, Ge; 
ueratim omnia ita sunt aDeo^ut Deus 



Delph, et Var, Clas, 



Boeth, 



R 



358 



BORTHd DU CONSOL. 



Ille dedit Phoebo r^dios," 6 

Dedit et coraua Lnnae." 
Ille bomines etiam terris 

Dedit,® et sidera coelo. 

et Lun<B vuUum creacentU deerescenJtisque. Hic quoque dedii hominee terriif et 

NOTJS 



sit omnium pater : pater qnippe 
idem est^ quod causa non solum pro- 
ducens, sed etiam conserTans : Deus 
vero est omnium causa producens et 
conser?ans. Hinc Deus vocatur ^ pa- 
ter' a Clinstianis, Judaeis, et ipsis 
etiam Ethnicis : Christiani enim oran- 
do dicunt, ' Pater ooster qui es in coe- 
lis.' Matth.6. Judaeis dicitur Dente- 
ron. 32. ' Numquid non ipse est pater 
tuns, qui possedit te, et fecit et crea- 
-?lt te V Denique Horatins ait, ' Gen- 
tis humanae pater atque custos :' et 
Yirg. ' Pater ipse colendi haud faci- 
lem esse viam voiuit.' 

» lUe dedit Phoebo radios] Sol Poe- 
tii vocatur Phoebus a specie et ni- 
tore: ^nnfios enim adjectivum, est 
spleodidns, lucidus, pnrns. Soli an- 
tem Deus dedit radios : quamvis 
enim a corporibus obviis Sol videatur 
babere^ quod hoc vel illo modo lu- 
ceat, idem tamen a solo Deo habet, 
quod luceat. Scilicet duo observari 
possunt in Mundo effectorum genera: 
generalia qusdam ; alia, nt barbare 
loqnnntur philosophi, parttcularia: 
priorum generalis, posteriorum vero 
pecnliaris causa quserenda est. Sic 
quferenti cur me loquente auditor 
moveatur, non generalis, sed pecu- 
liaris causa afferenda;^ ut quod aer a 
meo ore ad illins aures continuatus 
meis pulmonibus, lingua, dentibus, et 
labrissic moveatur, nt eodem aures 
anditoris commoveautnr. At quae- 
rentixur commoto auditoris cerebro 
cogitationes in ejusdem anditoris 
nente excitentur, non peculiaris, sed 
generalis causa responderi debet. 



Similiter qnaerenti cnr iris ' mille tra- 
hat;varios adverso Sole colores/ cansa 
pecnliaris, nempe pluvia cadens re- 
spondetnr : sed quierenti cnr Sol ra- 
dios mittat, causa generalis, nimirum 
Deus, optime redditnr. Sic Deus 

'^ Dedit et comua Luna] Lnna, qnod 
haec sit corpus opacum, lumen a Sole 
acceptum ita remittit, ut modo cres- 
cens, modo decrescens, modo silens, 
modo plena videatur : sive, nt ait Pli- 
nius, ' modo curvata in cornua, modo 
aeqna portione divisa, modo sinuata 
in orbem, maculosa eademqne subito 
praenitens immensa orbe pleno, ac re- 
pente nuUa.' Virg. iii. ^n. vs. 645. 
* Tertia jam Lunfs se comna lumine 
complent.' Verum quod corpus illud 
opacum lumen sic remittat, hoc nt- 
pote effectum generale Deo tanquam 
causae generali acceptum referri de« 
bet. 

^ lUe homines etiam terria DedU] ii. 
Speciatim homo a Deo tanquam a 
patre oritur, primnm quidem ratione 
corporis, quod ex terra formatum in 
terris collocavit Dens,(Oene8. 1.^ for- 
mavit Dominus Deus hominem de li« 
mo terrae,') non secns ac sidera ex 
coelo formata in coelo posuit : Genes. 

I. * fecitque Dens duo Inminaria mag- 
na; Inminare maju8,ut pneesset diei, 
et luminare minus, nt praeesset nocti, 
et stellas.' Hinc Psal. 118. * Cce- 
lum coeli Domlno, terram antem dedit 
filiis hominum.' Qnin ipse Tullius 

II. de Nat. D. ' homines,'inqnit, * hn- 
mo excitati quasi cultores terr» coq- 
stitnti sunt.' 



PHlLOSOPHIifi LIB. III. 



SdO 



Hic claasit menibris animos ^ 

Celsa sede petitos. 
Mortales igitnr cnnctos 

Edit nobile germen.»* "» 
Quid genus, et proavos strepitis ? 

Si primordia vestra, 
Auctoremque Deum spectes, 

Nullus degener extat, 
Ni vitiis pejora fovens 

Proprium deserat ortum. 



10 



15 



adra calo, Hic incluHt corpwribus humams menien ortas ex loco suhlimi. No" 
bile ergo semen emiUit omnes homines, Quare jactatis originem Majoresque vet- 
iroSy Mortaks ? si consideretis vestrum principium et veatrum eonditorem Deumf 
nemo ante degenerat, quam peccando recedat a Deo suo principio. 



18 ' Ediif nobiU germen'] Ita lego, ut sit appositio/ Sitsfm, sic etiam ed. 
Uack. 

NOTJE 

P Hic cloMsii membris animM] iii. 
Idem homo a Deo tanqnam a patre 
oritur etiam ratione meDtis, quippe 
qaae, cum hujus nulla sit, nisi exterior 
causa, judicio philosophornm crea- 
tur: solius antem Dei est creare: 
hinc Philosophia nunc dicit ' animos 
celsa sede petitos/ Neque vero cor- 
pus et mens humana a Deo solum 
creantur, sed a Deo veluti a causa 
generali mutuo conjunguntur : quae- 
renti enim cnr mens humana aliquan- 
do et aliquamdiu cum corpore hnma- 
no conjungatnr, nulla alia generalis 
afferri potest causa, nisi voluntas 
Dei, qui ^ omnia quascumque voluit, 
fecit in ccelo et in terra.' Psal. 113. 
Hinc Deus, jndicio Philosophi», 
' clausit membris animos.' Lactan- 
tins 1. 1. Div. Instit. cap. 21. ' Cor- 
pnscnlum hoc,' inqoit, ' quo indnti 
sumus, hominis receptaculnm est. 
Nam ipse homo neque tangi, neqne 
aspici, neque comprehendi potest, 
quia latet intra hoc quod videtur.' 
Ciaudian. 1. 1. de Raptu Proserp. vs. 



65. inducit Laehesim sic loqnenteai ; 
^ O maxime noctis Arbiter, nmbra- 
mmque potens, cui nostra laborant 
Stamina ; qui finem cnnctis et semina 
praebes, Nascendique vices altemn 
morte rependis ; Qui vitam letnmqne 
regis : nam quicqnid ubiqne Gignit 
materies, lioc te donante creatnr, 
Debeturque tibi, certisqne ambagibns 
aevi Rnrsus corporeos animae mittun- 
tur in artus.' 

4 Mortaks cunctos Edit nobUe germ 
men] Quod germen sit et praeeuntls 
effectum, et subenntis causa corpor 
ris, idcirco video duplicem esse hor 
jus textus interpretationem. Prima 
est Theodori Sitzmanni, qui arbitraf 
tus germen hic significare sobolemy 
ait nobile germen esse appositiooeaiy 
nt significetur Dens, de qno in supe- 
rioribus versibns agitnr, edere ' cunc- 
tos mortales,' qni mortales snnt ' oo^ 
bile germen,' quod potest confirmari 
ex eo qnod 'gernieo/ qnasi * geni^ 
men/ dicatur id quod ex semine ' ge- 
nitur.' Altera est aliorum, qni, pn- 



960 



BOBTHII DB CONSOL. 



NOTJE 



tantes germen bic fiignificare prioci- 
pimiiy dicont esse syntaxioi, qaam 
Grammatici dicont ' Nominativi et 
-?erbi/ ut significetnr nobilis origo 
mortaliam: qnod potest confirmari 
etiam ex eo qaod ' germen' qnasi 
* gerimen ' dicatnr, qnod sobolem ge- 
rit : sed qnicqoid sit de ntraqne hac 
nominis hujns ioterpretatione, poste- 
rior sententia uobis videtur rectius 
et conclndi ex dictis, et statui pro 
principio statim dicendomm. Qnasi 
dixerit Philosophia: Cum homines 
omnes, cum ratione corporis mentis- 



qncitum etiam ratione mutuae harnm 
partium conjunctionis, a Deo orian- 
tur, propterea homines omnes a no- 
bilissimo parente orinntur : quare 
iidem hominei», contemtis genere et 
proavis terrestribus, nohilissimi snnt, 
nisi ' vitiis proprium deserant ortum.' 
Falsa ergo assumtione falluntor, qui 
quam summi boni natnraliter norunt 
appetuntque nobiiitatem, hanc in so» 
la Majohim mortalium nobiliom serie 
versari pntant. Supersunt voluptates 
corporis. 



PROSA VII. 



QuiD autem de corporis voluptatibus ' loquar? quarum 
appetentia"'' quidem plena est anxietatis/ satietas^ vero 
poenitenti ae Quantos illde ' morbos^ quam intolerabiles 
dolores^ quasi quendam fructum nequitiae, fruentium solent 
referre corporibus ! quamm motus quid habeat jucunditatis^ 



Appeiitio, 



y Usus, 



NOTiE 



VolupiiUes, 



' Qttid oMtem de corporis volvpiaH' 
bmt} Volnptas est cogitatio, cujus 
mens conscia, jucunditate quadam 
perfooditnr : Mn eo enim/ inquit Tul- 
lios II. de Fin. ' voluptas omniam La- 
tine loquentinm more ponitur, cnm 
pereipitur ea, quse sensnm aliquem 
iBoyeat, jncnnditas.' Quare qnod 
mens nostra et effectum Dei, et for« 
M DMtri corporis, jucondam cogi« 
tationem habere possit dupliciter; 
]idiiiiiBi qnidem ab ipso Deo» a quo 
et propter qnem condita est, deinde 
a corpore, com qno conjungitur ; 
propterea voluptas dnplicis est gene- 
ris. Vna anuni, de qna hic non agi- 



tur : altera corporis, in qna rationem 
summi boni non versari sic Philoso- 
phia videtur probare. HaBC corporis 
voluptas vel lege prohibetnr, vel non. 
Si lege prohibeatnr, et deeideriis aa- 
tecedentibus, et doloribns conse- 
qnentibm ita circumfunditnry nt plns 
amari quam jucundi admistum ha- 
beat. Si vero lege permittator^ hn- 
jus fructus liberi parentibos saepe 
adeo snnt infensi^ ut carena liberis 
suo videatur infortoaio felix: quse 
omnia seorsum nonc exponentnr. 

■ Quarum appfienaa] i, Agitur de 
iliicita corporis voluptate, cojus fn* 
turae concipitur < appetentia :' ' da- 



rHILOSOPHIiE LIB. ill. 



261 



ignoro. Tristes vero esse voluptatam exitus, quisqnis 
reminisci libidinum suarum volet, intelliget. Quae si beatcM 
explicare'' possunt^ nihil causse est quinpecudes^ quoque 
beatae esse dicantur; quarum omnis ad explendam corpo- 
ralem lacunam ' ^9 festinat intentio. Honestissima quideni 
conjugis "^ foret liberommque jucunditas ; sed nimis e na- 
tura dictum est/ nescio quem filios invenisse tortores : 
quorum quam sit mordax quaecumque conditio/ neque 
alias expertum te, neque nunc anxium necesse est admo- 

" Demonstrare. ^ Indigentiam, '^ Experieniia renm nahuraUum ttM» 
probat, ^ Quorumliberorum conditio quantas exciietin parenHbua ewras. 



19 Sic omnes libri. 



•^^>^>^-^^*^y^y^^^^ 



NOTiE 



plex enim/ inquit Tullias i. Offic. 
* est animorum vis atqne natnra. 
Una pars in appetitu posita est, quae 
est 6pfi^ Graece, qnae hominem huc 
atque illuc rapit. Altera in ratione, 
qnie docet et explanat quid facien- 
dum fugiendumque.' lila autem vo- 
luptatis illicitae * appetentia' plus 
maii admistnm habet quam boni: 
quoniam ^ plena est anxietatis/ illius 
nimirum cogitationis, qua mens ve- 
luti compressa angitur : sicut * ejus- 
dem satietas pcenitentiae.' Pceniten- 
tia enim, a pcenitendo dicta, est cogi- 
tatio mentis, ea qnte suo consilio et 
volnntate facta sunt dolentis: quae 
quidem tristis cogitatio individua est 
voluptatis illicitsB comes, quod Deus 
tnm hominem de peccato commisso 
moneat. Neque vero in sola mente 
versantur poenitendi hnjus voluptatis 
fmctns ; sed in corpus etiam diffun- 
dnntnr : hinc morbi, dolores^ mortes, 
et cetera id genns. 

' NikUcoHMB eit quin peeudes] Pne- 
terea beart ita videtur proprinm .ho- 
minis, ut nemo pntet beatrtudinem 
versari in eo quod bestiis etiam con- 
venire potest : vacare autem iis unde 
voluptates corporis nascuntur, homi- 



ni et pecndibus commune est, qnan- 
doquidem huc omnes pecudum motns 
videntur tend^e, nt satisfaciant cor- 
pori ; qnod idcirco nunc appeUatnr 
* lacuna/ quia, qnemadmodum iaca* 
iia aquam continet, sic corpus niliU 
aliud sity quam plurimum vas sunm 
quodlibet liquorem continens. Nisi 
dicas * lacunam ' hic esse indigentiam, 
nt apnd TuUium iv. in Verr. ' ut il- 
lam lacunam rei famiiiaris exple- 
rent.' 

" Honeaiisnma quidem cot^ugisj l^e.'] 
II. Agitur de iicita corporis voluptate, 
nimirum conjngii : haec autem * ho* 
nestissima' dicitur, qaateaas volon* 
tate divina, quae est prima morum re- 
gnla, capitur: 'pertinet qnippe ad 
virtutis officinm/ inqnit S. Ang. 1. 
XIX. de Civ. D. cap. 1. ' etvivere pa^ 
triae, et propter patriam fitios pro- 
creare ; quorom neutrmn fieri pdetC 
sine corporis volnptate.' Illa taoMii 
voloptas saepios etiam triatifica eit: 
quandoqnidem liberi aon raro taaC 
parentnm * tortores ;' si non qvM4. 
spectat corpus; qnemadmodnm aimK 
CEdipnm orta inter Phocenses tedi- 
tioiie ignamm occidisse patrem Lai« 
nm Thebanomm RegeiBy q4 iwmmh 



262 



BOfiTHlI DB GONSOL. 



nere. In quo Euripidis mei ' sententiam probo,^' qui ca- 
rentem liberis infortunio dixit esse felicem. 



Philosophi, 



NOT^ 



tom conabatur reprimere ; saltem 
quoad mentem attlnet, qaatenns pa- 
rentes propter Liberos perpetais ern- 
ciantnr curis, qnibus ceu quibusdaro 
canibns videntar morderi: ande 
' mordax conditio ' nunc «ppellatur. 
Hinc apud Plutarchum: ' Tristitia 
ex nato tempus in onine patri/ 
^ Buripidia mei sententiatn probo'] 



Enripides, poeta licet, fuit tamen 
Pbilosophns, teste Tullio, Anaxago- 
raB discipulus : unde non immerito 
Pbilosophia nunc ' suum' vocat, ejns- 
qne probat sententiam qaam ia An- 
dromacha exponit, scilicet, ' caren- 
tem liberis infortnnio esse felicem ;' 
quia, inqnit, habere Uberos dulcc 
inexpertis, expertis triste. 



METRUM VII. 

Habet omnis hoc volnptas^ 
Stimulis agit fruentes ; 
Apiumque par vofantum, 
Ubi grata mella fudit^ 
Fugit, et nimis tenaci 
Ferit icta corda morsu. 



Voiupiaa omnia id obtinet,quod pungit aculeis eos^ qui huie indidgeint^ et amiUu 
vpibuM abeuntanu, postqwm emisit nuUajucundaf evoUtty et dente tenacioH Ucerai 
pectora^ qua tetigit» 

SOTJE 



Pnlcherrima bsc allegoria, in qua 
Bimilitudinem habes <fnm translatione 
conjunctam: nametvolnptatesapibus 
flimiles perhibentur, et Toces apibns 
propriae transferuntur ad volnptates : 
^nemadmodum Ciceroni pro Mnr. 



tim vero observabis haec veri)a : ' fe- 
rit icta corda :* his qnippe et modufy 
quo aculeus corpora, et moduB, qno 
voluptas corporea mentem pungity 
optime videtnr signi6cari: slcnt 
enim illic continnato motu apis ca^- 



' major ' dicitur ' Comitiomm qnam nem ; ita hic continuata co|^tatioae 



Euripi inconstantia/ Voloptates, 
inqnam, apibus dicuntUr sirailes in 
iMiCy quod sicut apes sic voluptates 
jnewiditatem et tristitiam eidem ho- 
mini afferant. Vooes vero apibns 
proprise, videlicet * stimulis/ ' volan- 
tam/ < grata mella,' ^ tenaci morsn/ 
tnwsfemntnr ad voloptates : preeser- 



volnptas mentem, repetitis velnti lc- 
tibns, videtnr lancinare: nnde ut 
prior motns corporis, slc posterior 
cpgitatio mentis haberi potest. Qnam- 
obrem fallitnr, qnlsqnis, prscipitati- 
one et prajadicio assnmens, pntat 
«ummum bonnm versari in volnptate 
corporis. 



PHILOSOPHI^ L|B. III. 963 



PROSA VIII. 

NiHiL igitur dabiam est, qQin hed ad beatitodinem vias 
devia-^^^ qusedam ^t^ nec perducere eo quenqoam * va- 
leant ad quod se perducturas esse promittunt. Quantis 
vero implicitdB malis sint/ brevissime monstrabo. Quid 
enim? pecuniamne congregare conaberis? sed eripies 
habenti. Dignitatibus fulgere velis? danti supplicabis: 
et qui prseire ceteros honore cupis, poscendi humilitate 
vilesces. Potentialnne desideras? subjectorum insidiis 
obnoxius^ periculis subjacebis. Gloriam petis?^ sed per 
aspera quaeque distractus^ securus esse desistis.^ Volup-^ 
tariam vitam degas : sed quis non spemat atque abjiciat 
vilissimae fragilissimaeque rei corporis^ servitium?^ Jam 
vero qui bona prae se corporis ferunt^ quam exigua^ qqam 
fragili possessione nituntur ! Num enim elepbantes ^ mole, 
tauros robore superare poteritis? num tigres velocitate 
prseibitis ? Respicite coeli spatium^ firmitudinem^ celerita^ 
tem^ et aliquando desinite vilia mirari. Quod quidem 
ccelum non bis potius est, quam sua^ qua regitur, ratione * 
mirandum. Formse vero nitor ut rapi^us est, ut velox^ et 
vemalium ' floram mutabilitate fngacior ! Quod si, ut Aris* 
toteles ait/ lynceis oculis ^ bomines uterentur^ ut eoram 
visus obstantia penetraret, nonne, introspectis visceribus, 

/ Aberrantea, 9 CtOusmodi est corjnu. * Arte, » Vemorum, 

* Liber iUe Aristotelis nune videtur denderari. 



^»^^^^^^^>^^^^ 



20 Via detoieB edd. Delpb. et Hack.— 1 Quenquam eo edd. eaBdem.— 2 ' Qwim^ 
vtf vero impUcita malia sint^ Tenebras tibi bas illuminavi litenila mutat» 
ex scriptis: Quantiavero implicita.* Bernart. Sitzm.— 3 Uterque Thaan. et 
Reg. gloriam petaa. — 1 Ms. Rittersh. aecurua eue denstei. — 6 Corporia servum 
omnes veteres et recentiores libri. — 6 Elephantos Delph. et Hack. — 7 Retft- 

NOTiE 

^ Lynceis oculis] Lynceis ocnlis vi- genti, et aari : hinc enim fabnlati 

dere, Lynceo perspicacior ; prover- snnt Lynceum nsque adeo faisse per- 

bium est ex eo, ut arbitramur, ortum, spicacem, ut etiam terram ipsam oco- 

qood Lynceos primus feratur repe- lorum acie penetraret, qnaeqoe apnd 

riisse fodinas metaUornm, aeris, ar- Inferos fierent, pervideret. ' Qois 



mi 



BOKTHII DE CONSOL. 



illud Alcibiadis superficie palcberriinuin corpus,'' turpis- 
simum videretur ? Igitur te pulcbrum videri/ non tua na- 
tura, sed oculorum spectantium reddit infirmitas.^ Sed 
aestimate, quam vultis nimio corporis bona ; dum sciatis 
boc quodcumque miramini, triduanae febris igniculo^ posse 
dissolvi. Ex quibus omnibus illud in summam redigere ? 
licet : quod baec, qua) nec praestare, quae poUiccntur bona, 
possunt, nec omnium bonorum congregatione perfecta sunt, 
ea nec ad beatitudinem, quasi quidam calles,*^ ferunt, nec 
beatos ipsa perficiunt. 

' Quod pulcher videarU, fd. *• Viee. 



gtre %n summam edd. eaedem. 



NOT^ 



est tam Lyncens/ inquit TnIIius, < qiii 
in tantis tenebris nihii offendat^ nns- 
qnam incurrat V Horatins Epjst. l. 
I. £p. 1. ' Non possis oculo quan- 
tnm contendere Lynceus, Non ta- 
men idcirco contemnas lippus inun- 

* Aleibiadis superfide pulcherrimum 
€9rpns] Alcibiades non fuit ' mnlier 
pnlcherrima/ quemadroodum ait Tho- 
mas AnglicnSy auctor commentario- 
rnm Boethii, sed imperator Atheni- 
ensium, ingenio prsestans, et corpore 
puldierrimus, qni vitiis prinium, de- 
inde, docente Socrate, virtntibus stu- 
duit. 

y Oculorum . . . infirmitas'] Si enim 
tanta esset oculorum perspicacitas, 
nt etiam viscera iisdem paterent, cor- 



pus, propter majorem deformium 
quam formosarnm partium mnltitu- 
dinem, deforme potius quam formo- 
snm haberetnr : et eo quidem cer- 
tins, qnod pulchritndo non nisi inte- 
gra perfectione, deformitas vel mini- 
mo defectn oriatur. 

* Triduana febris igniculo} Qnae- 
cumqne enim fuerit corporis amplitu- 
do, quodcuraqne robur, quscumque 
agilitas, quaecnmqne pulchritndo^ 
hsec corpore per tridnum aestn febri- 
quejactatoevanescnnt. Usqne adeo 
vernm est rationem snmmi boni, qnod 
homo natnraliter cognoscit appetit- 
que, non versari in nllo ex praedictit 
bonis, qnibns homines falsa assumti- 
one ducti adhaerent. 



PHILOSOPHIjC LIB; hi. 



265 



METRUM VIII. 

Eheu, quam miseros tramite devio ' 

Abducit ignorantia ! * 
Non aurum in viridi quseritis arbore,** 

Nec vite gemmas carpitis ; ^ 
Non altis laqueos ^ montibus abditis, 

Ut pisce ditetis dapes ; 
Nec, vobis capreas si libeat sequi, 

Tyrrhena captatis vada/ 



Heu qmlis ignoratio avertit vos in/eliees a via recta aberrantes I Non quarUis 
aurum in arbore viridi, neque accipitis uniones ex vinea. Non absconditis retia in 
montibus altis, ut addatis piscem epuUs. Neque ingredimini fnare Tyrrhenumf si 



^^^^s^^s^*-^^^^ 



8 EheUf qucB miseros tramite devios Belph. et Hack. 



NOTiE 



* Tramite devio Abducit ignorantia'] 
Errant quidem homines praecipiti as- 
sumtione putantes summura bonum 
versari in divitiis, volnptatibus cor- 
porisy et ceteris ejnsmodi, ut saepins 
dictum est : sed causa istius erroris 
ignorantia est: ut enim, praesertim 
in Philosophia, cognitio clara et dis* 
tincta ita est veritatis regula, ut si 
hanc sequamur, nnnquam erremus; 
sic ignorantia ita est erroris princi- 
pium, ut nnnqnam erremus, nisi qnia 
ignoramns. 

^ Non aurum in viridi quaritis arbo- 
ff] Aurum in visceribns terrae, non in 
arboribus, praesertim virentibns, ge- 
nerari soiet, quod nec semen anri hnc 
addnci, nec adductum formari possit. 

*^ Nec vite gemmas carpitis"] Unio- 
nes in terris aut in aquis, non in plan- 
tis eottsneverunt reperiri, propter 
praedictam de auro rationem. 

^ Non altis laqueos, ^c.] Homines 
non piscantur in aere, nec apros ve- 
nantur in mari. Haec ab omni bo* 



minnm cogitatione adeo aliena snnt, 
ut adagii loco nsnrpentur ' ad signi- 
ficandos eos/ inqnit Erasmus, ' qni 
praepostere ibi quaerunt aliquid, nbi 
ne sperari qnidem possit : ut si quis 
in magistratibus vitam tranquillam, 
in voluptatibus beatam, in opibns fe« 
licem quaerat. Itaque Libanus ser- 
vus (apud Plautum in Asinaria) ab 
hero suo Deniaeneto jassus, ut uxo* 
rem ipsins argento defraudaret, sig- 
oificans nuUa ratione fieri posse, ut 
a muliere tenacissima quicquam an- 
ferretur : Jube, inquit^ nna me openi 
piscari in aere, venari autem jacn* 
lo in medio mari.' 

<: 7^^^'^ -'• • ^^^1^^ Mare Tyrrhe- 
nnm : est antem illa maris Mediter- 
ranei pars, quae Meridionale Italiae 
latus, sicut sinns Adriaticus Septem- 
trionale alluit: unde hoc supennn^ 
illud inferum mare vocatur. De hoc 
loquitnr Virgil. i. JEn. vs. 71. « Gens 
inimica mihi Tyrrhenum navigat m* 
quor.' 



266 



EOETHII D£ CONSOU 



Ipsos quinetiam fluctibus abditoi^ 

Norunt recessus dBquoris^ 
Quae gemmis niveis unda feracior^ 

Vel quae rubentis purpurse : ^ 
Nec non quae tenero pisce^ vel asperis 

Praestent ecbinis ^ littora. 
Sed quonam lateat, quod cupiunt bonum, 

Nescire caeci sustinent : 
Et quod stelliferum trans abiit polum^^ 

Tellure demersi petuntJ 



10 



15 



vuUu venari caprea», Immo vero hominea cognoscunt ipaos seceeeua maris ahscondi- 
tos aquie : cognoeeunt quanam aqua abundantior ait unionum candidorum, aut 
queenamabut^ntiorpurpura rubrte: cognoacunt quanam maria anieceUant piacibua 
moUibua^ aut echinia cruataiia, At caci hominea non indignantur ae ignorare, ubi" 
nam occuUetur bonum, quod deaiderant ; quodque tranacendU Otympum ateUantemj 



SOTJE 



' Gemmia . . .feracior, Vel qute ru- 
heMtia pwrpur^e'] Valla quidem ait ra- 
ram esse duos casns, Ucet ab eodem 
seorsttm regi possint, cam eodem si- 
mnl coojnngi: ut hic conjungnntar, 
' gemmis et parparse feracior :' id ta- 
men vitiosam non est ; qaod in Syn- 
taxiy qaam 6garatam vocant, non 
tam voces conjangantur^ quam ea- 
mm sensns. Sic Tullio dicitur : ^ emi 
centam aureis et plnris.' Est vero 
pnrpnra proprie conchsB genus, cu- 
jns liqnore vestes oliro tingebantur : 
hunc liquorem nigrantis rosae colore 
sablocere docet Plinius 1. ix. c. S6. 
unde nnnc vocatur ' mbens :' coera- 
lens tamen, violaceus, et qnicnmque 
formosus color non raro dicitnr pur- 
pnreus: sic fluctns, violae, et gene- 
ratim flores omnes vocantnr pnrpu- 
rei: sicutjam dictum est. 

» Qius tenero piace, vel aaperia Pr€B' 
Mtent edUnu] Qnemadmodnm canente 
Virgilio, ' non oranis fert omnia tel- 
lus/ sic non omnia littora omnes fe- 
rnnt pisces; iiiic molles, hic* felicins 
veninnt crastati pisces. Echinns ge- 
neratim est bestia asperis undique 



capillis armata: hinc propter qnan- 
dam similitudinem spinosnm casta- 
neae opercnlum, nec non etiam aspe- 
ram quoddam architecturae opus ap- 
pellatnr ' echinus.' Sed bestiay qnae 
vocatur ecbinus, alia est terrestris, 
alia marina. Echinns terrestris ca- 
pite pedibusque implexis globi spe- 
ciem ita induit aliquando, nt anteri- 
ores posterioresque ejns partes dis- 
tingui non possint. Marinns antem 
ecliinos, judicio ipsins Aristotelis, in 
cibum apponi solet : Thomas Angli- 
cus hic piscem hnnc male vocat ' re- 
moram/ qnae dicitur * echeneis/ de* 
ceptus videlicet similitudine vocabn* 
lornm : melins Uoratins Satyr. 1. ii. 
Sat. 4. ' Sed non omne mare est 
generosae fertile testae. Mnrice Bai- 
ano melior Lucrina Peloris : Ostrea 
Circaeis, Miseno oriuntnr echini; 
Pectinibns patnlis jactat se molle 
Tarentum.' 

^ StdUferum trana abiit potum"] Est 
enim Dens. 

* TeUure demerai petunf] In rebns 
cadncis ' animus ex altissiino domiel- 
lio depressns et qnasi demertus in 



PHILOSOPHliE LIB. III. 



267 



Quid dignum stolidis mentibus imprecer ? ^ 

Opes, bonores ambiant^' 
Et cum falsa gravi mole paraverint, 

Tum vera cognoscant bona."" 



20 



iUud in terris ifiiH>lMH quarunt, Quid infausti petam^ dignum tttdtis ment^uB? 
Vthuan quarant undique divitias et honorea^ cumque aceumiuHacerint bona fqiaitL 
magno laboref tum agnoscant bona vera, 

NOT£ 



terram/ nt loqnitur ToUius, falsa as- 
sumtione putat versari summnm bo- 
num. 

^ Quid i . . . imprecer'] Imprecari 
est aliquid mali in capnt alicujns pre- 
cari. Sic Virgil. iv. ^neid. vs. 028. 
' Littora littoribns contraria, flocti- 
bns undas Imprecor, arma armis: 
pugnent ipsique nepotes.' 

* Opes, Aonores ajii6taii^] Circumeun- 
do snpplicent: ambio enim dicitor 
ab ambe, circum, et eo ; qnod Roma- 
ni undique irent popnlorum aut etiam 
judicum captaturi snffragia: et lioc 
est malum, quod Philosophia in ca- 
put hominum stolidomm precatur: 
sed quia non decet Philosopbiam, 
magistraro illam virtntum, imprecari 
malum, nisi propter bonnm, quod ex 
hoc oriri possit, addit, 

"> Et cum faUa . . . paraoerint, Tum 



vera cognoscant bonai Exemplo sdli-^ 
cet Solomonis, qni postquam omnibas 
praedictis bonis impiam operam de- 
disset, tandem aliquando ad Demn 
rediit, exclamans, ' vanitas vanita- 
tnm, etomniavanitas.' ' Gravi mole' 
Interpretamur magno labore: naaiy 
nt puto me jam monuissey * molea * 
primnm dicitur de corporibas, qo^ 
ob insitam plnrimarum partium qnie- 
tem difficnlter moveri possunt : nit« 
de non inepte moles derivatnr a Grae- 
co fiox^c^* vectibns sommoveo : hine 
lapis ingens dici solet molaris : hinc 
etiam moliri idem est qnod viribns 
coUectis aliquid movere. Deinde mo- 
les propter quandam similitudinem 
dicitur de omni negotio difficili : sic- 
nt Virg. I. JEn, vs. 37. ' Tantse mo- 
lis erat Romaoam condere gentem.' 



PROSA IX. 



Hactbnus" mendacis formam felicitatis ostendisse 



NOTiE 



° Hactemui] i. Quidem Philosophia 
noncutitur transitione, cnjns freqnens 
est et ntilis usus apud Oratores et Po- 
etas. Sic ToUius : ' quoniam/ inquit, 
' de genere belli dixi, nnnc de magni- 
tndine pauca dicam.' Sic Virgil. ii. 



Georg. vs. i . ' Hactenus arvomm 
cultns et sidera coeli; Nanc te, 
Bacche, canam, nec non sylvestrim 
tecom Virgnlta, et prolem tarde crcfl- 
centis olivae.' 



268 



BOBTHII DB CONSOL. 



snffecerif ; quam si perspicaciter 9 "> intaearis/^ ordo est dein- 
ceps^ quae sit vera monstrare. Atqui video, inquam/ nec 
opibus sufficientiam, nec regnis potentiam, nec reverentiam 
dignitatibus^ nec celebritatem gloria," nec laetitiam volup- 
tatibus posse contingere. An etiam causas cur id ita sit, 
deprehendisti ? ^' '* Tenui quidem veluti rimula'' mihi videor 
intneri : sed ex te ^ cognoscere apertius malim.*^ Atqui 
promtissima ratio est.'' Quod enim simplex est,^ indivi- 
sumque natura, id error humanus separat, et a vero atque 
perfecto, ad falsum imperfectumque traducit. An tu arbi- 
traris, quod nihilo indigeat, egere potentia ? Minime, in- 
quam.' Recte tu quidem : * nam si quid est quod in ulla 
re imbecillioris valentiae ^ sit, in hac praesidio necesse est 
egeat alieno. Ita est, inquam.'' Igitur sufficientias po- 
tentiaeque una est eademque natura. Sic videtur. Quod 
vero hujusmodi sit, spernendumne esse censes, an contra 
r^rum omnium veneratione dignissimum ? At hoc, inquam. 



* Ego Boethius, «^ Ittquit Philosophia, p Inquit Boethius, i O PhU 
losoplua, *'- Inquii Philoitphia. * Ego Boethius, < InquU PhUosophia, 
• Virtutis. • Ego Boethius. 



^^S^^I^I^S^N»»^»^^.^ 



9 ' Meus : si veraciler.* Bernart. — 10 Intueris Delph. et Hack. — 11 'Malim : 
celebrUati gloriam,' Bernart. — 12 Ms. Kittersh. An etiam causas, cur ita «tl, 
dep. — 13 Malim apertius Delph. Hack. — 14 Quid igitur? edd. eaedem. — 16 

NOTiE 



** Perspicaciter'] An vox ista La- 
tina est ? dicerem, perspicue, evidenter. 

P QuiOdenimsimplexest, ^c.] ii. Phi- 
losophia proponit, copiam^potentiam, 
et cetera ejnsmodi esse modos snmmi 
boniy non partes, nt Tulgo putantur : 
quare ut hsec et sequentia intelli- 
gantnr, animadvertendum discrimen 
quod occurrit inter partem, et mo- 
dnm. In hoc autem differunt, qnod 
|mrs possit, modns non possit, sua 
«eorsom idea clare et distincte cogi- 
tari. Sie mens et corpns snnt partes 
hominiSf quod mens sine corpore, et 
corpns sine mente,sna qnodlibet idea 
clare et distincte cogitari possit. Sic 



fignra, quies, et motns snnt modi cor- 
poris, quod neque figura, neque qnies, 
neque motus possit clare et distincte 
cogitari, non cogitato corpore. Sic 
etiam notio et voluntas, quarum nen- 
tra potest, non cogitata mente, clare 
et distincte cogitari, sunt modi men- 
tis. Atqni praedicta bona, quae ho- 
mines falsa assnmtione tribunnt rebns 
creatis, non possunt clare et dis- 
tincte cogitari non cogrtata aliqua re 
superiori, videlicet Deo, nt seorsnm 
Philosopbia probnti et qnidem itaevi- 
denter, nt nalla alia interpretatione 
videatur indigere. 



PHILOSOPHliE UB. 11|. 369 

ne dubitari quidem potest. Addamns igitur sufficientiae^ 
potentideque reverentiam^ ut bsec tria nnum esse jndicemuSf 
AddamuSy siquidem vera volumns confiteri. Qnid vero^'^ 
inqnit^ obscummne hoc^ atqne ignobile censes esse, an 
omni celebritate clarissimum? Considera vero, ne qnod 
nibilo indigere^ quod potentissimnm^ quod honore dignissir 
mum esse concessum est, egere claritndine, qnam sibi 
praestare non possit^ atqne ob id aliqua ex parte videatur 
abjectius. Non possum, inquam/^ quin hoc uti est, ita 
etiam celeberrimum esse confitear. Consequens igitnr est 
nt claritudinem superioribus tribus nihil differre fateamur« 
Conseqnitur, inquam. Qnod igitur nnllius egeat aiieni, 
quod suis cnncta viribus possit, quod sit clsunm atqne 
reverendnm, nonne hoc etiam constat esse la&tissimum? 
Sed nnde huic, inqnam, tali moeror nllus obrepat, ne cogir 
tare quidem possnm : "* qnare plennm est Isetitise» siquidcim 
superiora manebunt, necesse est confiteri. Atqui iSai 
quoque per eadem necessarinm est, sufficientiae^ potentiae, 
claritudinis^ reverentiaa^ jncnnditatis^ nomina quidem esjse 
diversa^ nnllo yero modo discrepare snbstantiam.' Necesse 
est, inquam. Hoc igitur quod est unum simplexque natur 
ra, pravitas humana ^ dispertit, et, dum rei quse partibus 
caret^partem conatur adipisci^ nec portionem^ quae nulla est, 
nec ipsam, qnam minime affectat> assequitur. Quonam, in* 
qnam^ modo? Qui divitias/^ inquit^ petit penuriae fuga, 
de potentia nihil laborat : vilis obscurusqne esse mavult, 
mnltas etiam sibi naturales quoque subtrabit yoluptates, 
ne pecuniam quam paravit^ amittat Sed hoc modo ne '7 
sufficientia quidem contigit'^ ei, quem valentia' deserit^ 
quem molestia pungit, quem vilitas abjicit, quem recondit 
obscuritas. Qui vero solum posse desiderat : profligat *9 

V NuUa iristiiia videtur inesse posse rei, gua ^usmodi est, * Ista ommoL 

esse unicam rem pluribus affectam modis, v Malejudicando, * Vts* 



Non possumuSfinquam,\ nlg, Ms8. cnm ed. Flor. et Norimb. Nonpos8um,inqwm* 
—16 * Veteres duxere ad ? eri latebras : vulgata lectio confiiBa, nec 8aii« 
nientis, Qutd divitias,* Bernart. Ms. Rittersh. Qui divitias,'— 17 Nee e<i. 
Hack.— 18 ConiiHgU eadem ed. et Delph.— 19 * Meus cod. pr^^^/ 



270 BOBTHII DU CONSOL. 

opes, despicit voluptates, honoremqne potentia carentem, 
gloriam quoque niliili pendit. Sed huic quoque ^ quam 
multa deficiant, vides. Fit enim nt aliquando necessariis 
egeaty ut anxietatibus mordeatur ; cumque haec depellere 
nequeat, etiam id quod maxime petebat^ potens esse de- 
sistit.' Similiter ratiocinari de honoribus^ gloria, volnp- 
totibus licet. Nam cum unumquodque horum idem quod 
cetera^ sit^'' quisquis borum aliquid sine ceteris petit, ne 
illud quidem quod desiderat, apprehendit. Quid igitur ? 
inquam. Si quis * cuncta simul cupiat adipisci^ summam 
quidem ille beatitudinis velit : sed num in his eam repe* 
riet quae demonstravimus, id quod poUicentur, non posse 
conferre? Minime, inquam. In his igitur qudB singula 
quaeque^ expetendorum pra^stare creduntur, beatitudo 
nuUo modo investiganda est. Fateor^ inquam, et hoc nihil 
dici verius potest. Habes igitur^ inquit, et formam falssB 
felicitatis^ et causas: deflecte nunc in adversum mentis 
intuitum;' ibi enim veram, quam promisimus^ statim 
videbis. Atqui heec^ inquam, vel caeco perspicua est 
eamque tu paulo ante monstrasti, dum falsae beatitudinis 
causas^ aperire conabaris.^ Nam, ni fallor, eavera est 
et perfecta felicitas^ qu8B sufficientem, potentem, reveren-^ 
dum^ celebrem^ laetumque perficiat. Atque ut me interius 
animadvertisse ^ cognoscas^ quas unum horum, quoniam 
idem cuncta sunt^ veraciter praestare potest^ hanc esse 
plenam beatitudinem sine ambiguitate cognosco. O te, 
alumne, hac opinione felicem sentio^^ siquidem hoc, inquit, 
adjeceris. Quidnam? inquam. Essene aliquid in his 



<■ Unica rea pluribua modia se hahena* ^ Cogita cwtrarium, * Ipta 

metaig attentume. 



^S^^^^^S^N^S^^S^^^ 



Bernart.— 20 Ms. Erfurt. item Edd. Norimb. Flor. Delpb. et Hack. Sed 
hunc quoque.'--! Mss. cam edd. praedictis : potene eeae desiatat.—2 Slc locum 
hnnc restituit Vallinus ex conjectuniy quam postea libri confirmamnt. — 
S ' Nonne melius Mss. ? qua eingula qwedam* Bemart.— 4 * Dum faUas cau- 
sas apervre eonaharisl Fraetuli jore qubd in scriptis : dmm faUee beaJtttuidxttis 
causas/ Idem. Mss. cnm edd. Norimb. Flor. et Hack : dum falsa caMMt .-— 
5 Thuan. secundus : conaris,--'^ ' Mss. et ed. Flor. [Delph. et Hack.] non 
habent voculam senOo : et, ni fallor, melius.' Sitzm, 



PKfLOSdPHIiE LIB. 111. 271 

mortalibus caducisquerebus putas quod bajusmodi statam 
possit a£ferre ? Minime^ inquam^ puto ; idque a te^ nihil at 
amplius desideretur^ ostensum est. Haec igitur vel ima- 
^nes veri boni^ vel imperfecta quaedam dare bona mor- 
talibus videntur: verum autem atque perfectum bonum 
conferre non possunt. Assentior, inquam. Quoniam igi^ 
tur agnovisti^ quae vera illa sit, quse autem beatitudinem 
mentiantur^ nunc superest ut unde veram hanc petere pos- 
sis^ agnoscas. Id quidem^ inquam^ jam dudum vehementer 
expecto. Sed cum, uti in Timaeo Platoni, inquit^ nostro 
placet,^ in minimis quoque rebus divinum praesidium de- 
beat implorari ; quid nunc faciendum censes ut illius sum- 
mi boni sedem reperire mereamur ? Invocandum^ inquam, 
rerum omnium patrem, quo praetermisso^ nuUum rite 
fundatur exordium. Recte^ inquit; ac simul ita modu- 
lata est; 

SOTJE 

^ UH in Timao PkUoni, inquU, ^ omnes qui vel minimam sanae mentii 

nostro placet'] Timaeus inter sna Car- particulam babent, cum aliquid sive 

mina boc retnlit Pytbagorae praecep- parvnm sive magnum aggrediuntnr, 

tnm^ ' Finem dein ante precatus Nn- semper solent Denm invocare : ' qno 

mina, opns facito.' £x quo Plato niliil nielins dici, fieri, cogitari po* 

ait in libro qui inscribitur * Timaeus :* test. 



METRUM IX. 
O ' QUi perpetua mundum ratione gubemas^ 

O Creator coeU et terrc^ qui regis mundtm lege immutabiU, qm imperat temfW 

NOTiE 

^ O] Est haec precatio et Pbiloso- tiamm actio; etpetitio/bae bic anim- 

phiae et materiae tractandae dignis- advertuntnr : ' O ' enim interjectio 

sima. £st quidem precatio; cogita- nt admirantis sic invocantis, notat 

tio scilicet meotis aliquid recte desi- primnm ; ennmeratio renim condita- 

deratum petentis a Beo : binc quae a rum^ et modorum quibns regnntnr, 

S. Tboma 1. 2. q. 88. at. IT. proban- secnndum ; lux rogata, tertinm, Est 

tur esse precationis p&rtes, videlicet etiam precatio baec Philosopbiae dig-» 

' ascensus intellectus in Deum ; gra- nissima : cnm enim Pbilosopbia ait 



272 



JiOETHll DB COMSOL, 



Terrarum coelique sator/ qui tempus ab sevo 

Ire jubes^* stabilisque manens das cuncta moveri;*' 

fiMere a prima istate mundiy et constanter immoiuafacia omnia moveri, qttem comm 

NOT^ 



naturale lumeii, tenebris sensim re- 
eedentibns, elucens, nihU aliud nnnc 
petitur^ quani aliqnod Philosophise 
incrementum. Est denique eadem 
precatio materi% nunc tractandae 
dignissima: nt enim decet mentem 
sui finis notionera rogare, sic decet 
hanc notionem rogare mundi Condi- 
torem, quippe qui et prima causa et 
primus doctor ejusdem mentis est. 
* Nolite putare/ inqnit S. Augnst. 
in Joan. ' quenquam hominem aliquid 
discere ab homine ; admonere possu- 
mus per strepitum vocis nostras: si 
non sit intus qui doceat, inauis fit 
strepitus noster.' 

■ Terrarum eceHque sator'] Philoso- 
phia precatur Creatorem mundi : sa- 
tor enim sive seminator primum est 
ille, qui parato effecti semine sive 
materia ejusdem efiecti auctor est; 
qua ratione ' mundus ipse/ judice 
TuUio II. de Nat. ' omnium rerum 
sator et seminator est/ deinde est 
quicnmque auctor: Deus autem est 
primus auctor coeli et terrs. Virg. i. 
JEn, vs. 258. ' Oiii subridens homi- 
num sator atque Deorum.' Sed quod 
Deus sit mundi creator, propterea 
mundus legibus a Deo constitutis re- 
gitnr: unde nunc dicitur: * perpe- 
tua mundnm ratione gnbernas.' 

^ Tempus ab cevo Ire jubes] Difie- 
mnt apud Philosophos aeternitasy ae- 
vnm, et tempus ; qu» dicuntur quae- 
dan genera diutnrnitatis^sive, ut lo- 
qountor, durationis, Gi^llice diir^, 
qu8B nihil est aliud, qnam persev^ 
rantia rei existentis. ^temitas est 
rei sine principio et sine fine es^is* 
tentipy nimiruin JDei* Msvm e«t m 



sine fine quidem, sed non sine princi* 
pio existentis: nimirum rei creat», 
qualis est mens et corpus, quorum 
nuUa est nisi exterior causa: hoc 
enim et illa a Deo aliquando creata 
aeteranm perseverabnnt. Tempus est 
rei nec sine principio nec sine fine 
existentis: formae videlicet corpo- 
rese, qualis est forma bestiae, forma 
plantae, et forma corpomm inanima- 
torum: hae enim formae ut fugatis 
contrariis aliquando incoepemnt, ita 
aliquando a contrariis formis fugata 
evanescent. Atqui vix materia mun- 
di facta est aevum habitura, cum haec 
quibnsdam formis per aliquod tem- 
pus duratnris juxta leges divina vor 
luntate sancitas, affecta fuit : quam- 
obrem Deus ' tempus ab aevo Ire 
jubet.' 

" StabiUsque manens das cuncta mo- 
vert] Deus etenim immotus omnia 
movet. Primum quidem omnia quae 
moventur, a Deo moveantur necesse 
est : cum enim motus nihil sit aliud, 
quam corpus quod sua extremitate 
extremitatem tangit majorem, ab eo 
habent omnia ut moveantur, a quo 
habent quod et extremitatibus cir- 
cumscribantur, et extremitatibus snis 
majores tan^ant extremitates : sed 
id non possunt habere nisi ab eo, a 
quo ut creantur sic conservantur, cn- 
jusmodi est solus Deus. Deinde Deus 
movendo omnia inunotus manet: si- 
quidem Dens est mens perfecUssima. 
Malachiae 3. < £go Donunns et non 
mutor :' Jacobi 1. ' apud quem nonest 
tranftmutatio^.nec vicissitadinisobum- 
bratio.' 



PHILOSOPHIiE LIB. III. 



273 



Qaem non externae pepulerant fingere causad^ 
Materiae fiuitantis opas/ yeram insita sammi 
Forma boni/ livore carens : tu cancta superao 
Ducis ab exemplo : pulchram pulcherrimus ipse 
Mundum mente gerens^ similique in 7 imagine formans^ 



exieriores non induxerunt ad formandam machinam mateiHa meia^ eed polius 8per 
cies tibi insita summi boni^ expers invidia : tu producie omnia ab exemplari aum^ 
mo, habena in mente mundum praclarum ipse praclarissimuSf quem mundum ^miU 



^■»^^■^^^^^■^0^ 



7 Vocnla in omittitnr in ed. Deiph. Vid. Not. inf. 



NOT^ 



^ Non extema pepulerunt fingere 
coumbI Philosophis vnlgo qnatuor 
sunt canste, nimirum finisy efficiens, 
materia, et forma; qnamm dnae 
priores, exteriores ; dnaa vero poste- 
riores, interiores appellantnr. Cor- 
pora quae vocant pbysica, cnjnsmodi 
eat coelnm et terra, et interiores et 
exteriores babent causas'; mentes 
creat» non habent qnidem interio- 
res, sed habent exteriores. Deus 
vero neqne interiores neqne exte- 
riores habet : nnde neqne fine neqne 
efficiente pelli potuit ad creandnni 
mundnm; sive 

^ Materiee fluitaniis opua] Mundus 
quippe recte dicitur ' materia flni- 
tans/ ' Materia' qnidem, cum Mun- 
dns sit res quoquoversus extensa, cn- 
jnsmodi estmateria. ' Fiuitans' vero, 
qnandoquidem coelnm, terra, et ce- 
tera corpora, ex quibus constat Mnn- 
dns, perpetuis motibus cientnr, si 
non ratione omniom, saltem ratione 
plnrinm snarum partium. 

' Verum inaita aummi Forma bom] 
Licet Dei natnra simplex sit et unius- 
modi, non solnm qnatenus est expers 
partium, instar cnjuslibet alterius 
mentis, sed etiam qnatenus ne pln- 
ribus quidem cogitationibus sibi snc- 
cedentibns afficitur, mens tamen hu- 
mana, utpote Deo comprehendendo 
impar, Deum veluti quibusdam affec- 



tum cogitationibns, adeoqne formit, 
idea nimimm et volnntate cogitat: 
adee nt noUa alia sit cansa ' materias 
fluitantis,' praeter ideam et volnnta- 
tem Dei : haec rationem habent non 
solnm finis, etefficienti8,vernmetiam 
exemplaris cansae. S. Thomas 1. p. q* 
15. a. 1. ' Mnndus/ inquit, * nofi est 
casn factns, sed est factus a Deo per 
intellectum agente, nnde necesse est 
quod in mente divina sit forma, ad 
similitndinem cnjus Mundus est fac* 
tus, et in hoc consistit ratio ideae. . • 
Deos ^ecundum essentiam suara est 
similitndo omniiim rernm : unde idea 
in Beo nihil est aiind, quam Dei 
essentia.' Quod autem Deum, ad 
creandum mundum, * externae Bon 
pepulernnt causae, sed insita summi 
boni forma,' sive infinita Dei sapien- 
tia et volontas, propterea recte Dens 
dicitur Mivore carens:' cum enim, 
effectn pro causa posito, livor hic 
nihil sit alind quam invidia, ille recte 
dicitur livore carere, qni non habet, 
cui invidere possit : Deus autem (nt- 
pote summum bonum) a qno et prop- 
ter qnem Mnndns factus est, non 
habet, cni invidere possit : qnando- 
quidem snmmo bono meiius nihil ex- 
cogitari potest. Hinc etiam Deus 
' cuncta superao Ducit ab exemplo ,' 
videlicet a divina idea et voluntate, 
quae cam 9at Deus, hac nihil snperint 



Delph, et Var, Claa. 



Boeth. 



274 



BOETHII DB CONSOI^. 



Perfectasqne jabens perfectam absolvere partes.' 
Ta numeris elementa ligas/ at frigora flammis^ 
Arida conveniant liqaidis : ne parior ignis 
Evolet^ aat^m^rsas dedacant pondera terras. 



10 



imagine formaa, et pr^edpis eundem per/ectum perficere auas partes, Tu concilias 
elementa talUma modis, utfrigida cum calidiSf et aicca cum liquidis conveniant, ne 
igniapurior sursum abeat, aut gravitaa ferat deorsum terram depressam* Tu £on- 



NOTJE 



esse potest. Hinc Deus ' Mnndiim 
mente gerit, similique imagine for- 
mat/ S. August.lib. lxxxiii. qq. q. 
46. ' singula propriis snnt creata ra- 
tionibus. Has autem rationes ubi 
arbitrandum est esse nisi in ipsa 
mente creatoris ? Non enim extra se 
qnicqaam positum intuebatur, ut se- 
cundum id constitueret quod consti- 
tuebaty nam hoc opinari sacrilegum 
est.' NonnuUi putant hic legendum 
$imiUque in imagine propter versum. 
Sed a plurihus omittitur vox illa^ in, 
qna sublata rectiiis signiOcabitur, 
ideam esse modum, qno Deus Mun- 
dum format, et stabit versus, ut apnd 
Virgil. I. Georg. vs. 281. * Ter sunt 
conati imponere Pelio Ossam.' 

' Perfectasque jubens perfectum ab- 
solvere partes'] Ut enim divina sapien- 
tia, divinaque voluntate Mundus pri- 
mo formatus est; sic eadem divina 
sapientia et voluntate Mundus per- 
fectus suas partes perfectas videtur 
absolvere, servatis scilicet quibusdam 
legibus corporum divinitus constitn- 
tis. Sic ex eo quod materia, ratione 
quarundam partium, ab initio fuerit 
in orbem mota^ servatis quibusdam 
legibns motus, oriri potuerunt pri- 
mum quidem elementa, deinde gene- 
ralis qu?edam anima Universi,postea 
pecnliares quaedam animae corporeae, 
de qnibus omnibus deinceps tracta- 
bitur. 

» Tu numeris elementa ligas'] i. Agi- 
tur de elementis ; quae enim corpora 
«X < materiafluitante' primum oriuu- 



tor, haec vocantnr elementa, qnoniam 
ex his insitis reliqua corpora, quae 
propterea dicuntur * mista,' compo- 
nuntur: haec autem elementa cum 
multitudine, tum etiam qualitatibui 
sive modis ita inter se aptantur, ut et 
frigida cum calidis, et dura cum li- 
quidis conveniant, nec levia a gra* 
vibus inani quodam hiatu separentnr : 
ubi Philosophia videtor facere men- 
tionem qualitatum, qnas Philosophi 
vulgo agnoscunt in elementis, quas- 
que minus Latine vocant ' alterati- 
vas' et * motrices.'. * Alterativae,' 
inqniunt, ' sunt calor et frigus, sic- 
citas et humiditas,' quae significan- 
tnr his verbis, ' ut frigora flamnus, 
Arida conveniant liquidis.' < Motrices 
vero sunt levitas et gravitas,' quarum 
effecta merito hic timerentur, nisi 
elementa miro qnodam niodo a Deo 
certis locis continerentnr; praesertim 
juxta vulgatam Peripateticorum opi- 
uionem. Si enim, nt Peripatetici 
optant, quatnor haec elementa, nimi- 
rum ignis, aer, aqua, et terra,. sive 
appetitu, sive inclinatione, sive qua* 
litate naturali ita afficiantnr, ut aer 
et ignis sursum sua levitate, aqua et 
terra deorsum sua gravitate tendant, 
qnid obstat, nisi Dens perpetno qno- 
dam miraculo, quin quatuor haec ele- 
menta, quantnmlibet permista, tan- 
dem aliquando a se invicem liberata, 
si non intercepto quodam inani hiatu, 
saltem snis quaeque locis continean- 
tur : quemadmodum aqua et olenm, 
quantumlibet permista, ita a seae in» 



PHILOSOPHIife LIB. III. 



275 



Tu triplicis mediam naturde ^ cuncta moventem 
Connectens animanrper consona membra resolvis. 

« 

jungens animam inter menies insennks et corpora sensUia mediam^ mocentemque 
omniaf diatribuis eandem per membra consentanea, qunB anima instar corporis Uquidi 



NOTiE 



vicem liberantor, nt aqua deorsum 
snbjiciatnr, oleum vero sursum emi- 
neat : qnamobrem recte PkiloiBopbia 
addit : * ne purior ignis Evolet, ant 
mersas dedncant pondera terras.' 

* Tu tripUcia mediam natura, fyc,'] 
II. Agitnr de spiritu Universi, qui, 
positis ipsis naturx legibus, statim 
post producta Mundi elementa nasci 
debet. Hic autem spiritus, de quo 
plura diximns in physica, merito hic 
dicitur, 1. 'anima/ 2. ' triplicis na- 
turae media,* 3. ' cuncta movere/ 
4. ' a Deo connecti/ 5. * per consona 
membra resolvi/ 6. ' secta circnire/ 
primum qnidem per majores, deinde 
per minores mundi vortices, et tan- 
dem ad snnm reverti principium, ut 
hoc exemplo demonstretur, hominem, 
qni a Deo tanquam a principio pro- 
cessit, ad Deum tanqnam ad finem, 
facto qnodara circnitn, revocandum 
esse : quae omnia postquam exposita 
fuerint, ' illa suscepti operis pars,' 
Don erit, sicut Vallino videtur, < diffi- 
cilUma.' Primum qnidem spiritus 
ille Universi agnoscitnr non sohim 
a sacris anctoribus Ecclesiastae 1. 
' lustrans universa in circuitu pergit 
spiritns etin circulos snosrevertitur ;' 
led etiam a profanis, ut Platone, 
Aristotele, pluribusqne aliis: citabo 
unnm Virgilium, qui vi. ^neid. vs. 
724. canit, * Principio ccelnm, ac ter- 
ras, camposque liquentes, Lucen- 
temque globnm Lnnae, Titaniaque 
astra Spiritus intus alit, totamque in- 
fusa per artus Mens agitat molem, et 
magno se corpore miscet. Inde ho- 
minum pecudumqne genus, vitaeque 
voiantum, Et quae marmoreo fert 
moDstra sub aequore pontus. Igneus 



est ollis vigor et coelestis origo Semi- 
nibus: quantnm non noxia corpora 
tardant, Terrenique hebetant artns» 
moribnndaque membra. Hinc me- 
tunnt cnpinntque, dolent gandent- 
que: nec anras Respicinnt, clansK 
tenebris et carcere caeco.' Deinde 
idem spiritus recte dicitur * anima : ' 
cum enim * anima' dicatnr ab ' ani* 
mus,' hic ab &v€fios ventns ; cnmque 
ventus quaedam sit occulta plurinm 
motuum cansa ; propterea usus obti- 
nuit, nt insitum occnltumqne peren-^ 
nis et continnatae motionis priuoi- 
pium vocaretnr 'animfi:' praedictna 
autera spiritus ita se habet, non 80« 
lum in plantis et bestiis, sed in ipao 
qnoqne homine, in quo mens, sine illo 
spiritn famnlante, manus et pedes ad 
nutum movere non potest. Praeterea 
haec anima dicitur ' triplicis naturae 
media:' non quod ex insitii tribos 
elementis constet, quemadmodum 
putare possent illi Philosophi, qnos 
ex arte vocant Chymicos, ant alii 
qnos propter ducera appellant Car- 
tesianos, quibus tria sunt Mnndi ele- 
menta, sed potius qnod ex tribns 
rebus, qnas naturali lumine cognos- 
cere possnmus, bapc anima nna sit, et 
quidem media: quandoquidem haee 
media est inter mentem insensilem, 
et corpus sensile; ut et, instar corpo* 
ris sensilis, sit res quoqnoversns ex- 
tensa, capax figurae, quietis, et mo- 
tus, et, instar mentis insensilisy sen- 
sum fugiens pluriumque effectornm 
principium : propterea a Virgilio 
snpra vocatur ' spiritus' et * mens.' 
Hic enim dici pqtuit ' anima media 
tripUcis naturae,' sieut lib. ii. Pr. 3. 
dicitur ' dnornm medius Consulum ; ' 



276 



BOETHII DB CONSOL, 



Quae cum secta duos motum glomeravit in orbes, 
In semet reditura meat^ mentemque profundam 
Circuit, et simili convertit imagine coelum. 



15 



diviaa in minutas partes, postquam perfecit duplicem circuitum, per suum corpus 
Uermn moveturf reversura in semetipsamf et circuit animam injimam, et circumagU 

VOTJE 



et a Cicerone, ' duorum fratrum me- 
dins ;' et ab Horatio ' belli pacisque 
medias;' potnitque anima illa hanc 
' triplicis naturae ' ennmerationem in- 
star partis subire, quemadmodnm 
Capaa subivit ternum maximaram 
nrbium Dumernm, cnjus tamen nu- 
meri ipsa fuerit pars : ' Capna/ in- 
qnit Fiorns snpra citatns, < qnondam 
inter tres raaximas Romara Cartha- 
gineroque numerata.' Insnper ista 
auima periiibetur ' cnncta movere:' 
Don quod cyncta corpora ab hac 
anima moveautnr : plura enim solida 
sunt, quorum idcirco partes qnies- 
cunt: sed qnod nulla corpora, nisi 
liac anima movente, moveantur: sic 
Joan. 1. ' otnnia per Denm facta' di- 
cuntur, non quod omnia simul facta 
fucrint a DA), sed qnod quaecnmque 
facta sunt, haec non nisi ab ipso Deo 
facta sint, Scilicet nt videmus quae- 
dam corpora sensilia moveri ab aliis 
corporibns sensilibus^ v. g. bacnlum a 
manu, sic liaec sensilia ab insensilibus, 
V. g. manum a spiritibus, commoveri 
conjicimns, a notis ad minns nota 
progressi : donec aliquod priraum in- 
venerimus corpus quod ab ipso Deo 
moveatur, juxtaillnd Philosopliornm 
effatum : corpns quod movetur, ab 
alio moveatur necesse est. Adde 
qnod eadem anima dicitur a Deo 
* connecti : * cum enim corpus non 
moveat nisi contactu, haec anima non 
posset movere, nisi com corpore mo- 
vendo connecteretur : connectitur au- 
tem a Deo, a quo primnm facta mo- 
vetur, iis, quas ipse Deus constituit, 
naturae legibus. QiUnetiam haec ani- 



ma divinitns ' per consona membra 
resolvitur:' Resolvitur, inquam, per 
membra: anima enim illa corpus est 
liquidissimum, cnjns partes ut mo- 
ventur, sic in varia loca resolutse va- 
ria snbeunt corporis informati mem- 
bra. Sed membra haec snnt consona, 
sive convenientia, cum inter se, tum 
cnm ipsa anima, a qna movenda snnt : 
ut scilicet minora primum ab anima, 
deinde majora et a minoribus et ab 
ipsa quoque anima moveantnr: sic 
sal a mari, uavis ab ntroqne contrita 
fatiscit. Immo praedicta anima * secta 
circuit,' ita ut finem jnngens princi- 
pio sus motionis, ' motum' videatnr 
' glomerare in orbem ;' enfaire comme 
unphton defil: glomns enim Gallice 
est un ploton da fil. Est qnidem illa 
anfma secta : quia, instar aqnv, aeris, 
et ipsins ignis, liqnida, est congeries 
plnrium corpusculorum, quae, ut mo- 
ventur, sic separantur a sese invicem. 
At ipsa anima * circuit' per corpns, 
in quo reperitur : quoniam generatim 
corpns omne, qua minus resistitur, 
suum continuat motum: sic snccut 
arboris ad summum potius arboris 
verticem ascendit, quam per tenoi* 
orem corticem exeat : sed eidem ani- 
mae, corporibus diversis undiqne re- 
sistentibns, facilius est intra sunm 
corpus circuire; quam extra idem 
corpus egredi. Eccl. 1. ' Lustrans 
universa,' inquit Spiritns Sanctus, 
« in circnitu pergit spiritus, et in cir- 
cnlos snos revertitnr :' quare,utDaDC 
dicitur, haec aaima ' in semet redi- 
tnra meat.' Verum haec anima, ha- 
bita ratione machinae, quam informat. 



PHILOSOPHI^ LIB. III. 



277 



Tu causis aaimas paribus, vitasque minores ^ 
Provehis, et levibus sublimes curribus aptans 
In coelum terramque seris : quas lege benigna 
Ad te conversas reduci facis igne reverti. 



20 



Cdflumforma uniuBmodi. Tu producis animas et vitaa minores simili modo^ aceom- 
modansque altas corporibus levibus, easdem disseminas per coelum et terratn ; quas 
animais blanda legefacis ad te conversas redire^ instar ignis, ad lacum unde veneraif 

NOTiE 



dnpUcis est generis : major nna, qns 
per majorem mnndi vorticem, altera 
minor, qiiae per minorem ejusdem 
mundi vorticem diffnsa circnit: at- 
que inter minores nna est, circaquam 
CGelnm, veluti rota circa axem, con- 
vertitur, qnamqne nnnc Philosophia 
' mentem profnndam' vocat; 'men- 
tem' quidem, sicnt ipse Virgilins 
' mentem' nominavit, qnoniam haec, 
instar mentis, insensile est motns 
principinm: 'profnndam' vero, qnia 
centri locnm habet : in globo autem 
ntilia pars est centro profnndior. 
Forte haec machina, qnae profunda 
illa mente nhnc significatur infor- 
mari, terra est : qnamvis enim nulla 
demonstratione probari possit terra 
esse mnndi centnim, terra tamen dici 
potest centrum illins vorticis, qnem 
incolimus : ita nt major anima circa 
terram ' simili imagine convertat coe- 
Inm:' nam aer saltem, qui saepins 
tam apnd oacros, quam apnd profa- 
nos anctores vocatnr ccelnm, terram 
circuit, nec ab alio corpore qnam ab 
isto spiritn aereni circnmagi satis 
probabile est: sicnt simili semper 
imagine convcrti videtnr : licet enim 
in isto aere sive coelo nnbes, imbres, 
ventiqne cogantnr, constans tamen 
est et nniusmodi hnjns coeli circa ter- 
ram circnitus, constansqne ejnsdem 
coeruleus color, qui nihil est aliud, 
quam Inmen obviis vaporibns exhala- 
tiontbnsqne modificatum. At nisi 
profunda illa anima fnerit terra, alia 
erit ex minoribus animabus, de qui- 



bus jam locutnra est ipsa Philoso- 
phia. 

^ Causis animas paribus, vitasque mt- 
nores"] iii. Philosopbia agit seorsnro 
de animabns corporeis, qnas dicit 1. 
' animas, vitasque minores ;' 2. ' cau- 
sis paribns a Deo provectas ;' 3. * le- 
vibns cnrribus aptatas ;' 4. ' per coe* 
Inm terramqne dispersas;' 5. *ad 
ccelnm conversas reverti.' Primnm 
agitur hic duntaxat de animabus cor- 
poreis, ntpote qu« similes snnt spi- 
ritni, de quo statim agebatnr, ant 
quaedaro illius portio : ut enim spiri- 
tns Universi, sic animae hae addncnn* 
tnr in exemplnm, ut his cognitis menB 
humana suis cogitationibns ad Denm, 
nnde egressaest, revertatur. Deinde 
hae vocantnr * animae, vitaeqne mino- 
res;* qnod, minoribus machinis incln- 
sae, minores circuitns absolvant, ntin 
plantis, in bestiis, et in ipso homine : 
cum hoc tamen discrimine, qnod in 
homine prae ter hune spiritnm corpore* 
um, sitmens sive rescogitans, cni spi- 
ritns ille famnlatnr : quo fit nt spirittia 
ille corporeus, utpote formse princi* 
pali famnlatns, in homine nomen dig- 
nitatemqne animae amittat, dicatur- 
qne propterea in homine nna dnn- 
taxat esse anima, eaqne ratione pne- 
dita. Virgil. iv. Oeorgic. vs. 220. 
' Esse apibns partem divinae mentis 
ethanstus ^therios dixere : Denm 
namqne ire per omnes Terrasqne, 
tractusqne maris, coelnmque profun- 
dnm. Hinc pecndes, armenta, viros, 
genus omne ferarnm, Qnemque sibi 



278 



BOETHII D£ GONSOL. 



Da, pater/ augustam menti conscendere sedem^ 
Da fontem lustrare boni, da luce reperta 
In te conspicuos animi defigere visus. 
Disjice terrenas nebulas et pondera molis^ 
Atque tuo splendore mica : tu namque serenum^'' 
Tu requies tranquilla piis ; • te cernere, finis. 



25 



regredientis, Da, pater, da menti nostra amirgere in Solittm tuum regale ; da 
qtuBrere originem boni ; da, lumine detecto, defigere in te claroa conspectus mentis, 
Expelle nubem et gravUatem machina terrestris; et corusea tuo fulgore : namtu 
terenitas es, tu quie$ tranquiUa probis ; et noatra de te notiofinis ; quod sia princp' 

NOT/E 



tenaes nascentem arcessere vitas/ 
Postea hee niinores animae iisdem 
eansis, qnibus praedictus spiritus Uni- 
versi, fiunty videlicet ex eadem ' ma- 
teria flnitante/ et ab ipso Deo, ser- 
vatis iisdem naturae legibus. Prae- 
terea eaedem animae dicnntur ' ap- 
tatae levibus curribns/ hoc est, cor- 
poribns, quibus includnutur, quaeque 
ipsae movere et regere videntur, ut 
vector movere et regere currnm so- 
let: anima enim plantse v. g. diversa 
est ab anima bestiae : et anima bes- 
liae pro diversis bestiarum generibus 
iterumdiversa est. Sic animap apum, 
de quibus jam loqnebatur Virgilius, 
dici possunt ' levibus curribus apta- 
tae.' Insuper his, praedictae animae 
' per ccelum terramqne dispersae' 
sunt: nam praeterquam quod etiam 
in coelo steliifero forte occorrere po- 
testsimilis qnidam spiritus, qui per 
corpus in quo includitnr praedictos 
circnitus agat ; minores illse animse 
sunt in bestiis, quarum aliae in terris, 
aliae in coelo aerio vivunt. Tandem 
hae animae ' ad coehim conversae re- 
vertuntur :' hae enim animae, ntpote 
qnae generali corporum motorum 
lege, quae nunc vocatur < benigna,' 
qua minus resistitur, tendunt, in coe- 
lum, qua minus resistitur iisdem, ni- 
tuntur : velnti ' igne reduci :* maxi- 
ma quippe est similitudo inter has 



aAimas et ignem ; unde Virgilio prae- 
dictus spiritus appellatur ' igneu» 
vigor.' Qnoniam vero coelnm habetur 
altissimnm Dei domiciiinm; Mattb. 
5. < non jurandum per coelum, quia 
tbronns Dei est;' propterea Deus 
nunc dicitur ' facere faas animas ad 
se conversas reverti :' et propterea 
nnnc in exemplum adducnntnr. 

^ Dd, pater] Sic vocatnr Deus noB 
solum a Christianis, sed etiam ab 
Ethnicis, ut jam notavimns. Haec 
est autem petitio Philosophiae, cujns 
gratia praedicta praemisit. Rogat 
vero Deum, ut hinc liberet mentem 
tenebris ab ipso corpore ortis : ' cor- 
pus enim,' Sap. 9. ' quod corrnmpi-. 
tur, aggravat animam, et terrena in- 
habitatio deprimit sensnm mnlta co- 
gitantem :' inde vero informet cog«. 
nitione summi boni, ejusque amore. 

^ Tu namque serenum'] Serenauft 
mentes : ut, qnemadmodum teropu» 
serenum fingitur fugare nubes, sic 
Deus mentis tenebras peilat. 

^ Tu requiea tranquiUa piia] Dans. 
cogitationes tranquillas ; iis nempe, 
qui, dante Deo, suo erga Deum officio 
funguntur. 

Te cemere,fini8] Mens humana eo 
fine a Deo creata est» ut cogitet, 
adeoqne ut cognoscat, Deum : Joan. 
17. ' Haec est vita aetema, ut cog* 
noscant te Deum verum.' 



PHILOSOPHIJS LIB. III. 



370 



Principium/ vector, dux^ semita, terminus idefm. 



fium^ vector, dux, via, et terminus. 



NOT^ 



^ Principium'] Non minns necessa- 
rrain estynientem nostram suum prin- 
cipinm, qnam semetipsam cognos- 
cere : nt, videlicet, primi beneficii a 
suo conditore accepti non immemor, 
se suaque eidem sno condttori devo- 
veat. Deus antem ita mentis nostrae 
princjpinm est, nt qnamvis mens pos- 
set dnbitare, ntrum Deus foret prin- 
cipium corpomm, eadem tamen,8uae 
tennitatis conscia, semper convinca- 
tur, se non ab alio quam ab ipso Deo 
fnisse creatam. Hinc Dens dixit 
Apocal. 1. ^ Ego sum a et », princi- 
pium et finis.' 

Vector'] Quia Deus conservat nos- 
tram mentem : cnm enim conservatio 
nihil sit aliud, quam continuata pro- 
dnctio, Deus conservando nostram 
raentem, hanc videtur portare sive 
vehere. Ad Hebr. 1. Deus dicitur 
' portans omnia verbo virtutis suae.' 

Dux] Deus enim mentem huma- 
nam non tantum creat conservatque, 
sed eandem, etiam ab ortu, quibiis- 
dam informat cogitationibns, nimi- 
rum intelligentia et incUnatione, quas 
si, neglecto corporis impetu, mens 
ipsa sequatnr, nnnquam aberrabit. 

Semita] Nam semita mentis alia in 
genere forms, alia in genrre causae 
efficientis. Prior est cogitatio, qua 
mens a rebns cadncis recedens ad 
Deum accedit. Sic Proverb. 4. ' jus- 
torum semita, quasi lux splendens, 
procedit, et crescit usque ad perfec- 
tum diem.' Posterior est ipse Dens, 
rectae cogitationis auctor : sic Chris- 
tus Joan. il4. ^Ego,' inquit, 'sum 
via, et veritas, et vita.' 



Terminus] Id vocatur terminuB, pl* 

tra qnod res, eodem finita, non dif- 

funditur : sicut caecis nationibus, m- 

dis informisque lapis, nltra qnem 

ager, hoc lapide finitns, non diffnndi- 

tur, vocabatur 'DeusTerminns.' At- 

qui Deus est id ad quod mens hnmana 

cogitando diffnndi debet; sed nltra 

qnod eadem mens cogitando versari 

non potest. Joau. 6. ' Domine, ad 

quem ibimus? verba vitae stera» 

habes.' Sicnt autem omnia haec recte 

dicuntni: de Deo, ut jam exfft^sitnm 

est, ita non male dicerentnr de ipsa 

cognitione Dei, menti nostrae insita, 

quae netatur his verbis, * Te ceraere*' 

Primo enim illa de Deo insita cog- 

nitio recte dicitur ' finis :' qnoniam 

eo fine facti snmns a Deo, nt Deum 

ipsum cogitemns. Secnndo eadem 

cognitio recte dicitur *■ principium ;' 

quia, nt omne nostrum bonnm opns a 

bona nostra cogitatione, sic omnis 

nostra bona cogitatio ab ipsa Del 

cognitione, velut a principio, oritnr : 

< ignoti nnlla cupido,' quod vulgo 

dicunt. Tertia eadem Dei cognitio 

recte dicitur * vector,' * dux,* et * se- 

mita;' quod haec nostras cogitati- 

ones, nostraqne omnia tam dicta, 

quam facta, ad Deum videatnr ferre, 

movere, et ducere. Denique haec 

Deinostra cognitio rectedicitur ' ter- 

minus :' siquidem comparata ea, qna 

defuncti frui speramus, perfecta Dei 

cognitione, veluti comparato vitae 

nostrae termino quiescemus. Joan« 

17. ' Haec est vita aeteraa, nt cognos- 

cant te solnm Deum verum, et quem 

misisti lesum Christum/ 



280 



BOETHII DE CONSOL. 



PROSA X. 

' QuoNiAM igitur quae sit imperfecti, quae etiam perfecti 
boni forma, vidisti, nunc demonstrandum reor, quonam 
haec felicitatis perfectio constituta sit/ In quo illud pri- 
mum arbitror inquirendum, an aliquid ^ hujusmodi bonum, 
quale paulo ante definisti, in rerum natura possit existere, 
ne nos praeter rei subjectde veritatem cassa ' cogitationis 9 
imago decipiat. Sed quin existat, sitque hoc veluti quidam 
omnium fons bonorum, negari nequit.^ Omne enim quod 
imperfectum esse dicitur, id deminutione '° perfecti imper- 
fectum esse pcrhibetur. Quo fit ut si in quoUbet genere 
imperfectum quid esse videatur, in eo perfectum quoque 
aliquod " esse necesse sit. Etenim perfectione sublata, 
unde illud, quod imperfectum perhibetur, extiterit, ne fingi 
quidem potest. Neque enim a deminutis/^ inconsummatis^ 
que*^ natura rerum cepit exordium, sed ab integris, abso- 
latisque procedens, in ha&c extrema atque efibeta' dila- 
bitur. Quod si, uti paulo ante monstravimus^'' est quae- 
dam boni fragilis imperfecta felicitas; esse aliquam 
solidam» perfectamque/ non potest dubitari. Firmissime, 



* Cognito modo ttm impetfectiy quam perfecti boni, demomtranda 
]4B rit eumme bona. * /itanw. / Imperfectia, 

FmlMiHttlfm.. 



mUB 

* Felkitatem. 



ett rea iUa 
i DebiHa. 



8 AUquod Delph. et Hack. — 9 Mss. cognitionis, — 10 Ms. Erfurt. et ed. 
Norimb. id tn minutione. Veteres : id imminutione. — II Aliquid ed. Hack.— ^ 
l^M^s. Nequedb-diminutia.ThnBn. primus: abiatminutie: uterqneVict. et Reg. 
tfemtfiicHs. edd. Delph. et Hack. ab diminatis. — 13 Mss. Rittersb. memoravimus. 



NOTiE 



9 Quin exi8tat...negari nequif] i. 
Philosophia demonstrat, aliquod esse 
AQmmum bonnm : quia cam ex dictis 
constet summum bonum idem esse 
quod perfectum, si existat aliquod 
perfectum, necesse est, ut aliquod 
summum bpnum existat : existere 
aatem aliqaod perfectum bac proha- 



tur demonstratione. Imperfectnm in 
aliqno genere existere neqnity nisi in 
eodem genere aliquod perfectom ex- 
istat : qnandoqnidem illod imperfec- 
tnm nec dicitnr, nec cogitatur, nec 
est, nisi facta comparatione cnm hoc 
perfectOy cujns illud dicatur cogite- 
turqne imminutio^ et « qno ceperit 



PHILOSOPHIj; LIB. III. 281 

inquam/' verissimeque conclusam est. Quo vero, inquit, 
habitet/ ^ ita considera. Deum, reram omnium priucipem, 
bonum esse, communis humanorum conceptio' probat 
animorum. Nam cum nihil Deo melius excogitari quea^ 
id^ quo melius nihil est, bonum esse quis dubitet? ita vero 
bonum esse Deum ratio demonstrat, ut perfectum quoque 
bonum in eo '^ esse convincat. Nam ni tale sit, renua 
omnium princeps esse non poterit : erit enim eo prsBstan- 
tius aliquid, perfectum possidens bonum^ quod boc prius 
atque antiquius esse videatur: omnia namque perfecta 
minus integris "* priora esse claraerant : quare ne in infi- 
nitum ratio prodeat, confitendum est^'^ summom Deam, 
summi, perfectique boni esse plenissimum. Sed perfectum 
foonum veram esse beatitudinem constituimus : veram igi* 
tur beatitudinem in summo Deo sitam esse^ necesse est. 
Accipio^ inquam,** nec est quod contradici uUo modo queat 
Sed qusBso, inquit/ te, vide quam id sancte atque invio* 
labiliter probes, quod boni summi summum Deum diximus 
esse plenissimum/ Quonam, inquam,^ modo? Nc hnne 
reram omnium patrem * illud summum bonum^ quo plenus 
esse perhibetur^ vel extrinsecus accepisse^ vel ita naturaliter 

* Ego Boethius. * Cuinamreiintit iUafeliciiaSfaU Philosophia, ' Notio 
Dei omnibu8 humanis mentibus insiia. "* Imperfectis. * Ego Boethius» 

* Philosophia. p Deum habere rationem summi boni. « £^o Boethnu. 

** Inquit Phiio8ophia. 



^^^«^»»^^^«^^^^ 



— 14 In eo bonum ed. Hack. — 15 Confitendum este eadem ed. — 16 Reg. Vict. 

NOT^ 

exordiam. Atqui in genere boni ex- conceptio probat animoram :' cnm 

istit aliqnod imperfectam : illad sci- enim haec conceptio nec de nihilOy 

Hcet quod fragile est et cadacam, de nec a nihilo esse possit, si conceptio 

qno hactenus dispatatum est. iila faerit in omnibos mentibus hn* 

i> Quo veroj inquity habitef^ ii. Phi» manis, (ut • revera esse anusqabqne 

losophia demonstrat, hanc. snmmi hnjus conscins experitor,) necesseest 

boni qualitatem, Dei esse : quoniam ut existat Deos, ille rerum omninm 

rerum omnium princeps rationem princeps, de qno et a quo sit iUa 

sive qualitatem summi boni habeat ' communis animornm humanorom 

necesse est : alioqoin erit aliquid eo conceptio.' 

melius, perfectius, prius, atque anti- ' Ne hunc rerum omnium patreml 

qnius; adeoque ille non erit princeps. iii. Philosophia demonstrat, hano 

Atqui Deus est rerum omninm prin- snmmi boni rationem sive qualitatem 

ceps : ut ' communis humanorum esse ab ipso Deo indistinctam : qnia 



SS2 



BOETHII D£: CONf^OL. 



babere prdBsumas, quasi^ babentis Dei, babitseque beatitu-' 
diDis diversam cogites esse substantiam. Nam si extrin* 
secus acceptum putes, praestantius id quod dederit eo quod 
acceperit^ existimare possis. Sed bunc esse rerum omnium 
prascellentissimum, dignissime confitemur. Quod si na- 
tnra quidem inest^ sed ratione '^ diversum, cum de remm 
principe loquamur Deo^ fingat qui potest, quis bsBC diversa 
conjunxerit. Postremo quod a qualibet te diversum est, 
id non est illud a quo intelligitur esse diversum. Quare 
quod a summo bono diversum est sui natura, id summum 
bonum non est : quod ncfas est de Deo cogitare, quo nibil 
constat esse praestantius. Omnino enim nullius rei natnra 
sno principio melior poterit existere : quare quod omnium 
principium sit, id etiam suisubstantia' summum ess&boqum 
verissima ratione concluserim. Rectissime, inquam. Sed 
summum bonum beatudinem esse concessum est Ita est, 
inquam. Igitur, inquit^ Deum esse ipsam beatitudinem, 
necesse est confiteri. Nec propositis, inquam^ prioribus 
refragari' queo^ et abillis'7 boc illatum consequens esse 



* Ratione 8uL 



* Adversari. 



secundas, et edd. Delph. Hack. sed est roHone, — 17 Mss. et illis, — 18 Ms. Er- 



NOTiE 



cum Pbilosophiae nefas sit judicare 
nisi praeeuntibus notiouibus, quas jn- 
dicando inter se jungat aut separet, 
haec non potest judicare rationem 
siimmi boni esse a Deo disfinctam, 
nisi et summnm bonum, et Denm, 
sna quemlibet seorsum notione, clare 
et distincte cogitare possit : ita ut ve- 
re cogitarepossit summum bonumnon 
esse Deum, et Deum non esse summum 
bonum : proptcrea enim eadem Phi- 
losophia judicat mentem nostram esse 
distinctam a nostro corpore : ex quo 
sequeretur rationem summi boni^ 
qtiam Deuft haberet, esse extrinse- 



cus acceptam, adeoque esse aliquam 
Dei cansam, quae Denm et summi 
boni rationem inter se conjunxerit : 
non secns ac mens hnmana, qua cor- 
pns informatnr, est extrinsecns ac- 
cepta, agnoscitqne aliquam sni can- 
sam, quae mentem ipsam et corpos 
inter se conjunxerit. Atqui Philoso- 
phia non potest summnm bonum et 
Deum sua quemlibet seorsnm notione 
clare et distincte cogitare ; quando- 
quidem ut Dens, sic summum bonum 
cogitatur, qno nihil constat esse prae- 
stantius, melius, prius. 



PHILOSOPHIiE LIB. 111. 



288 



perspicio. Respice, inquit, an hinc qnoqne^ idem fir- 
mius approbetur, qnod duo summa boEa, quae a se diversa 
sunt, esse non possunt. Etenim qnse discrepant bona^ 
non esse alterum quod sit alterum^ liquet : quare nentmm 
poterit esse perfectum, cum alterutri alterum deest.'^ Sed 
quod perfectum non sit, id summum non esse manifestam 
est : nullo modo igitur qnae summa sunt bona^ ea possunt 
esse diversa. Atqui et beatitudinem^ et Deum^ summum 
bcmnm esse collegimus : quare ipsam necesse est summum 
esse beatitudinem quae sit summa divinitas. Nihil^ inquam, 
nec re ipsa verius/9 nec ratiocinatione firmius, nec Deo 
dignius concludi potest. Super haec, inquit, igitur, veluti 
geometrae solent, demonstratis propositis, aliquid inferre, 
quae ^rop/o-ftaTa * *° * ipsi vocant, ita ego quoque tibi veluti 
coroUarium dabo. Nam quoniam °* beatitndinis adeptione 
fiunt homines beati^ beatitudo vero est ipsa divinitas, divi- 
nitatis adeptione fieri beatos^' manifestum est. Sed uti 
justitiae adeptione justi, sapientiae sapientes fiunt, ita divi- 
nitatem adeptos Deos fieri simili ratione nece^se est. Om- 
nis igitur beatuSy Deus; sednatura^ quidem unus, parti- 
cipatione vero nihil prohibet esse qnam plurimos. Et 
pulchrum^ inquam, hoc, atque pretiosum,^ sive w-o^«rfta/ 



* Canseetaria» ** Coruectarium, 



fnrt. Cum aUeri aUerum deest, — 19 Mss. Nihil inquam, nec hac re rerius, — 20 
* Reg. quod irSfHfffia, bene.' Vallin. — 1 Beatosfieri Hack. — 2 Mss. Omniaigitur 
beatus est Deus, sed nat, — 3 Mss. Et pulchrum quidem hoc atque est preciostm, — 

NOTiE 



^ Respicey inqtdtyon hinc quoque'] iv. 
Philosopbia demonstrat, aliquid non 
posse cum Deo comraunicare prae- 
dictam summi boni rationem, sive, 
quod idem est, non posse esse duo 
summa bona : quia ex jam dictis 
quod habet rationem summi boni, 
sive quod est summum bonum, iliud 
perfectum sit, necesse est. Atqni 
iieri non potest ut sint duo absolute 
perfecta: cum perfectnm absolute 
nec dlci nec cogitari nec esse possit, 



nisi illud cui nihil deest : cumque ex 
duobus snmmis bonis, si adessent, al- 
terutrnm alteri deesset. 

1 Qua TopuTfurra'} v. Philosophia 
more Oeometriae ex demonstratU 
qusdamii^fertyqnae Oraecis tropdr/uaray 
Latinis consectaria, vocantar, sive 
etiam coroUaria, quaedam scilicet 
praeter debitum data, Normanis U 
repiquet, 

"» Nam quomamy SfcJ] Primum con- 
sectarium est, hbmines adeptione be« 



284 BOBTHIl DB CONSOU 

sive coi^ollariuin vocari inavist Atqui hoo quoque " pul- 
chrius nibil est quod his annectendum esse ratio persuadet. 
Quid? inquam. Gnm multa^ inquit^ beatitudo continere 
videatur, utrumne baec omnia in unum veluti ^ corpus bea- 
titudinis quadam partium varietate conjungant^ an sit eorum 
aliquid quod beatitudinis substantiam compleat,"' ad hoc 
vero cetera referantur? Vellem, inquam, id ipsarum rerum 
commemoratione patefaceres. Nonne, inquit, beatitudinem 
bonum esse censemus?^ Ac summum quidem, iuquam. 
AddaSy inquit^ hoc omnibus licet. Nam eadem sufficientia 
summa est, eadem sumraa potentia^ reverentia quoque, 
claritas, et voluptas beatitudo esse judicatur. Quid igitur ? 
Hseccine omnia bona, sufficientia/ potentia, ceteraque 
veluti qua^dam beatitudinis membra sunt^ an ad bonum, 
veluti ad verticem, cuncta referuntur ? Intelligo, inquam^ 
quid investigaudum proponas : sed quid constituas/ audire 
desidero. Hujus rei^ discretiouem sic accipe. Si haec 

^ An hac rnnnia aint unum et unum ; an potius unum plurihus modis se habens» 



^^^^■^^*^^^*^ 



4 ' Comiptns locns. Meus liber duabns vocibns auctior est : eum multa mem* 
bravirtutum beatitudo: quam lectionem Uquido veram nemoabnnet, qnitotam 
sententiam ponderabit. Cum multa .... utrumquef* i^c. Bernart. Mss. Rit- 
tersh. edd. Delpb. et Hack. Utrumne hac omnia ttnum veluti corpm, — 5 Ms. 
Erfurt. 6onum ease censuimua, — 6 Omnia, bonvm, a, Delph. Hack. — 7 Ms. Rit- 
tersh. quid inveatigandum propimas* Sed quid conat, — 8 ' Olere mendum quis 

NOTiE 

atitudinis fieri Deos : qnod qnidem cogitatione divin» similtima afficinn* 

sic infertur. Est Deus 'natnra;' tnr; quaquidemcogitationeDiifinnt 

est Deus ' participatione. ' Deus participatione : sicut justus, justi- 

* natnra/ est res summe perfecta : tife^ et sapiens, sapientiae adeptione 
unde cum ex dictis non possit esse fit. 

multiplex res summe perfecta, idcir- " Atqui hoe quoquef tfcJ] Secnndnm 

co Dens 'natura' ita unicus est, ut consectarinm est, hominem qni Dei 

Don possit esse multiplex. Deus vero adeptione beatus, adeoque Dens ^par- 

* participatione ' dicitur illa mens, ticipatione ' est, divitiis, potentia, 
qase cogitatione dtvinae similiima claritate,etvoluptatecttmnlari: qqod 
pnedita est: sic Psalmo 81. ' Ego sic infertnr. 8i divitie, pofentia, et 
dixiy Dii estis et filii excelsi omnes.' cetera id genns ^ofedam essent sum- 
Sic 2. Pet. 1. ' ut per haBC efficiamini mi boni membra, hsc possent ita a 
divime consortes natnrae.' Atqne snmmo bono separari, nt summnm 
hoc modo beati fiunt Dii : quoniam bonum esse posset sine illis : nt enira 



l>HIL0S0PHIi3S LIB. llf. 



285 



omniabeatittidinis membra forent, a se quoqne invicem dis* 
creparent. Hbbc est enim partium natura, ut unum corpus 
diversa componant. Atqui haec omnia idem esse mon-» 
strata sunt. Minime igitur membra sunt : alioquin ex nno 
membro beatitudo videbitur esse conjuncta, quod fieri 
nequit. Id quidem, inquam^ dubium non est : sed id quod 
restat^ expecto. Ad bonifm vero cetera referri palam est 
Idcirco enim sufficientia petitur, quoniam bonum esso ju- 
dicatur ; 9 idcirco poteutia^ quoniam id quoque esse credi* 
tur bonum. Idem de reverentia, claritudine, jucunditate, 
conjectare licet. Omnium igitur expetendorum summa 
atque causa bonum est. Quod enim neque re neque simi- 
litudine ullum in se retinet bonum, id expeti nuUo modo 
potest. Contraque etiam quse natura bona non sunt,® 
tamen si '° esse videantur, quasi vera bona sint," appe- 
tuntur. Quo fit uti summa, cardo^ atque causa expeten- 
dorum omnium, bonitas esse jure credatur. Cujus vero 
causa quid expetitur^i" id maxime videtur optari. Veluti 



^i».^*»^^^<>^>^^^^ 



neget ? Mtts. Ctfju» rei, Non inale.' Bemarti Sitzm, — 9 Ms. Rittersb. qwtd 
honum esse credatur, — 10 Uterque Vict. Ms. Rittersli. edd. Delph. et Hack. 
tamen etsi, Proba lectio, censente Sitzmanno. — 11 Thuan. primns, et Vict. 

NOTiE 



partes sive membra sua qnaelibet 
seorsum idea cogitari possunt, sic 
a se invicem separari et separatim 
conservarj possunt: qnemadmodum 
constat de mente et corpore, quas 
sunt hominis partes : quin si haec 
praedicta essent de genere modorum, 
sine quibus res, cujus snnt, potcst 
existere ; sicut corpus potest exis- 
tere sine quiete ; posset etiam sum- 
mum bonum existere sine praedictis, 
adeoque non seqneretur enm, qui 
frueretursummo bonOjfrui propterea 
prvdictis : sed prsedicta neque snnt 
membra summi boni, neque etiam 
modt, sine quibus eose possit summum 
bonum ; quandoquidcni summum bo- 
num ex dictis nec partes babet, nec 



roodo afficitur, quo possit carere; 
alioqui non esset absolnte perfectum: 
quare necesse est, ut,qui summo bono 
fruitur, hic et voluptate, et claritate, 
et ceteris ejusmodi fniatur. Immo 
neque divitias neque alia ejusmodi 
expetimus, nisi quia videntur habere 
rationem summi boni, sive beatitudi- 
nis. . 

^ Qua nalura bona non nmtl Qoic- 
quid ab homine expetitnr, id ant re- 
ipsa aut specie saltem bonnm est: 
unde aiunt Philosophi/ nec bonnm, 
qua bonum est, odio haberi, nec ma- 
lum, qua malnni, amari.' 

P Ct^us tero causa quidexpetiturf ^c.] 
Hoc est axioma, quod a Philosophis 
solet sic exprimi : * propter quod 



286 BOETHII DE CONSOL. 

si salutis causa quispiam velit equitare^ non tam equitandi 
motum desiderat, quam salutis effectum. Cum igitur om- 
nia boni gratia petantur, non illa potius, quam bonum ipsum 
desideratur ^^ ab omnibus. Sed propter quod cetera op- 
tantur, beatitudin^m esse concessimus : ^^ quare sic quoque 
sola quaeritur beatitudo. Ex quo liquido ' apparet^ ipsius 
boni et beatitudinis unam atque eandem esse substantiam. 
Nibil video, cur dissentire quispiam possit. Sed Deum ve- 
ramque beatitudinem unum atque idem esse monstravimus. 
Ita, inquam. Secure^* igitur^ concludere licet^ Dei quo- 
que in ipso bono^ nec usquam alio^ sitam esse substantiam. , 

* Emdenter. y Certo, 



primus: vere bona sint. — 12 Ms. Ritiersh, qmmbonumdesiderantur, — 13 *Noi| 
improbo veterem scripturam, esse censuimus.* Bernart. — 14 Uterque Tlman. 
Reg.et Vict.uterque: «ecuro^^ur. 

NOTiE 

unumqnodque tale, illud magis tale nere tamen finis, in qno genere nuuc 
est;' quod etiamsi in aliis forte cau- adhibetur, constat. 
sarum generibus fallere possit ; in ge- 



METRUM X. 



Huc ** omnes pariter venite capti^ 
Quos fallax ligat improbis catenis 
Terrenas hebetans '^ libido mentes. 

ConvenUe huc omnes decepti, quos libido mendax, occupana mentea terrettreff 

15 Ha6itens Vulg. Regius : hebetans: quod verbum quia Boethio familiare 
esty haec genuina Vallino loci hujus videtur esse scriptura. 



NOTiE 



4 JEftic] Ad praedictam summi bo- venite ;' vel cum participio * capti, 

ninotionem. ut significetur, 'similiter decepti:' 

Omnes pariter venite capti] «Pari- < captus' enim generatim is dicitur, 

ter' intelligi potest jungi vel cum qui in alterius potestate est : unde 

▼erbo * venite/ ut i»ignificetur, ' con- ' captivus :' speciatim vero is est, qui 



PHILOSOPHIiB LIB. III. 



287 



Hic erit vobis ' requies laboram, 
Hic portus placida mauens quiete, 
Hoc patens unum miseris asylum. 
Non quicquid Tagus aureis arenis * 
Donat^ aut Hermus ^ rutilante ripn, 
Aut Indus ^* calido propinquus orbi^ 
Candidis mis^cens virides lapillos. 



10 



cotutrinsrit vinculis crudelibus, Hic quiea laborum erit vobis: hic statio /ruitu 
tranquiUitate perpetua : hoc unum refugium apertum miseris, Nee Tagua mw 
arenis aureis, nec Hermus suo littore rutUo, nec Indus^ vicinus regioni calQaf sma 
gemmis candidis viridibusque illuminant mentes, quin eas magis occacatas invU' 



NOTiE 



corpori suo morem gerens snis dnci- 
tnr perturbationibns. Virg. iv. ^ne- 
id. YS. 194. ' Regnorum immemores 
turpiqne cnpidioe captos.' Hinc ' li- 
bido/ qnae merito dicitnr < fallax,' 
perhibetnr ' ligare mentes terrenas 
improbis catenis.' ' Libido/ inqnam, 
qnae nihil est aliud, qnam cogitatio 
mentis rootibus corporeis obsequen- 
tis, merito dicitur * fallax/ quia roen- 
tem a Deo, qni est priraa veritas 
primaqne booitas, abducens, in erro- 
rem vitiumqne dncit. Eadem libido 
Migatmentes improbis catenis ;' qnia 
roentem impedit, quominus haec ad 
summi boni, quod naturaliter cognos- 
cit appetitque,adeptionem perveniat. 
At ' mentes,' quas ' libido habitat,' 
sive,ntsaepius Auctor nosterloqnitur, 
hebetatf snnt ' terrenae ;' quod terreno 
corpori obsequantnr. 1. Cor. 15. ' Pri- 
mns bomo de terra, terrenus : secun- 
das homo de ccbIo, ccelestis. Qnalis 
terrenus, tales et terreni : et quaiis 
coelestis, tales et ccelestes.' 

' Hic erit vobis, ^c.] Evidens enim 
summi boni notio, ntpote principium 
cum veritatis tnm virtntis, mentem 
liberabit a procellis erroruro vitio- 
rnroque : unde erit ' requies,' ' por- 
t«8,' et * asylum.' 

■ Tagus aureis arenis"] Tagus est 



fluvius Lusitaniae, qni, in Celtiberis 
ortns, Lnsitaniam dividit, et nltra U« 
lyssiponem, Ltsbone^ inOceannm pro« 
rumpit. Hic, non secns ac Pactolns 
et Hermus, anreas arenas fertur vol- 
vere : unde hic versns : * Anrifer est 
aronis Tagns, et Pactolus, et Her- 
mus.' Jnvenal. ' Quod Tagus et ra- 
tila Pactolns volvit arena.' 

' AuJt Hermusl Hermns est fluvins 
roinoris Asiae, qui jnxta Dorylaum 
Phrygiae civitatem ortus, Pactoloqne 
junctns, Smyrnae campos irrigat, tan* 
demque in Phocaicum sinum illabitur. 
Hic etiam aureas arenas trahere fer- 
tur : unde Virgil. ii. Oeorg. vs. 137. 
'Nec pulcher Oanges, atqne auro 
turbidns Hermns.' 

° Aut Indus] Indns fluvios Orien- 
tis, qui, Indiam ab Occasu definienSy 
ei nomen dedit : hic autem fluvios, 
aut saltem tellus, cui nomen dedit, 
gemrois abnndat : quamobrem Clau- 
dianus significatnrus vestem gemmis 
contextam Carm.[viii. vs. 584. canit : 
*■ Asperat Indns Velamenta lapts.' 
Oemmae porro aliae sunt candidae, 
aliae virides, aliae coernleae , aliae alte- 
rius coloris, pro varia luminis modifi- 
cati ratione : nnde ' Indns' hic dici- 
tur ' miscere virides lapillos candi* 
dis :' et Lucret. I. ii. *■ Interdum qao« 



288 



BOETHII^ DE GONSOL, 



Illustrant aciem/ magisque caecos 
In suas condunt animos tenebras. 
Hoc quicquid placet, excitatque mentes, 
Infimis tellus aluit cavernis. 
Splendor^ quo regitur, vigetque coelum, 
Vitat obscuras animae ruinas.'' 
Hanc quisquis poterit notare lucem/ 
Candidos Phoebi radios negabit' 



15 



vuni in mm cdliginem, Terra nutridt in suia antria ii\feriorihu$ hae corpora, 
qutB delectant commovewtque animos, At vero lumen, quo ccelum gubematur et 
viget, cavet lapms caliginosos mentis: quare qtdcumque vakbit animadvertere hoc 
lumenf iUe negabit radios Solia esse ceque puros. 

NOTJS 



dani sensa fit iiti videatur Inter coe* 
ruleum vlrides miscere Smaragdos/ 

^ lUustrant aciem'] Nempe mentis. 

Magisque cacos"] Ailndere vldetnr 
ad oculos, qui nimlo auri, gemmae, 
alterinsve corporis lucentis relucen- 
tisve spiendore offnnduntur, necnon 
inducta callgine aliquando excaccan- 
tur: aurum enim et gemmae, quam- 
vis multo splendore oculis videantur 
splendere, mentis nilulomlnus aciem 
non illustrant, immo potius inducta 
perturbationum callgine mentem ita 
exca^cant, ut Iianc in obscura terrap, 
unde haec corpora eruta sunt, viscera 
condere videantur; quatenus mens 
hoiiim amore capta nil nisi terram 
cogitat. 

^ Spiendor'] Summum bonum, sive 
Deus, qui ad Heb. 1. dicitur ' splen- 
dor gloriae,' et Sap. 7. ' candor lucis 
setemae.* 

Quo regitWyvigetque caHum] Deus 
enim non solum corpora, sed mentes 
omnes creat, conservat, et regit. 
Speciatim vero coelum viget regitur- 
qne motu, cujus Deus ita auctor est, 
ut hic non incipiat continueturque 
nisi statutis ab ipso Deo legibus. 



' Ft^of oftfctfrcuantimsndfuu] Men- 
tis utpote immortalis nulla est ruina, 
quoad rem tipertat, sed duntaxat 
quoad niodum, nimirum cogltatio- 
nem. Est autem cogitatio mentis 
ruina tum, cum mens a rectajudi- 
candi et eligendi nornia recedens, in 
errorem et vitium labitur. Vitium 
mentis nulium.sine errore, errornul- 
lus sine obscuritate ; qnamobrem rui- 
na mentis ita obscura eat, ut ab hac 
Lux aeterna, Dens, longius dlstare, 
hancque propterea vitare dlcatur : 
unde Deus efficit, ut quos illuminat, 
hi ejusmodi niinam etiam vltent 

7 Hanc quisquis poterU notare lueeml 
Deum, qui est summum bonnm. 

z Candidos Phcebi radios negaJbit'] 
Candor color est omnium luci simil- 
limus : hinc sive corpora sive mentes 
eo majori candore affici dicnntur, quo 
majori perfunduntur luce : sicut stel- 
la, scriptio, cogitatio, HoratiOy Ci- 
ceroni, Ovidio dicitur modo magis, 
modo minus candida. Radii antem 
solares, quantunivis Incidi videantur, 
tantum nibilominus non luceot, qnan- 
tnm Dens, qni 1. ad Tim. 6. *■ lucem 
inhabitat inaccessibilem.' 



PHILOSOPHIyE LIB. IJI. 289 



PROSA XI. 

AssfiNTiOR, inquam. Cuncta enim firmissimis nexa 
rationibus constant. Tum illa^ Quanti, inquit^ aestima- 
bis^ si bonum ipsum quid sit/ agnoveris? Infiniti, in- 
quam : '^ siquidem mihi pariter Deum quoque, qui bonum 
est, continget agnoscere. Atqui hoc verissima^ inquit, ra- 
tione patefaciam^ maneant modo quae paulo ante conclusa 
sunt.' Manebunt^' inquam. Nonne, inquit, monstravi- 
mus,^ ea quse appetuntur a plaribus,'^ idcirco vera per- 
fectaque bona non esse, quoniam a se invicem discreparent/ 
cumque alteri abesset alterum^ plenum, absolutumque 
bonum afferre non posse ? Tum autem verum bonum fieri, 
cum in unam ^^ veluti formam atque efficientiam coUigun* 
tur, ut qudB sufficientia est^ eadem sit potentia, reverentiay 
claritas, atque jucunditas. Nisi vero unum atque idom 
omnia sint, nihil habere quo inter expetenda '^ numerentur. 
Demonstratum est^ inquajHy nec dubitari uUo modo potest. 
Quae igitur cum discrepant^ minime bona sunt ; cum vero 
unum esse coeperint^ bona fiunt: nonne haec ut bona sint, 
unitatis fieri adeptione contingit ? Ita, inquam/^ videtur. 
Sed omne quod bonum est, boni participatione bonum esse 
concedis^ an minime ? Ita est.^ Oportet igitur idem esse 

' Si memor fn-^Bteritorum, hac concesseris» ^ Hac ita erunt, ^ Quod 

bonum eat, id bonitate afficitur, 

16 *Manife8te veram est quod in scriptis, infinito inquam,* Bernart. — 17 
Vict. secandus : appetuntur pluribus, — 18 Ms. Rittersh. Tum autem verum bo- 
numfieri dicimuSj cum in unam. — 19 Thnan. primus, et Vict. secnndus : quod 
inter expetenda, — 20 Ms. Rittersh. Nonne kac ut bona sint, adeptione unitaiiB 

NOTiE 

*■ Bonum ipsum quid sif] Bonum sim- ponit, bonam (quo nomine inteHi|^t 

pliciter, de quo nunc agitur, estsum- summum) esse nnum hoc fere modo. 

mnm : id sufficiat dixisse semel pro Cum inter unum et multa nullam ex- 

toto isto capite. cogitari possit mediom, necesse est 

^ Monstravimus'] Prosa ix. hnjus ut summnm bonnm sit anom aut mal- 

libri. tiplex. Atqui snmmum bonum non 

^ Bona non esse, quoniam a se invi- potest esse multiplex : idcirco enim 

cem discreparent] i. Pbilosophia pro- probatum est divitias, potestatem, et 
Delph, et Var, Clas. Boeth. T 



290 



BOBTHII D£ GONSOL. 



unum atque bonum simili ratione concedas. Eadem nam- 
qne substantia est eorum quorum naturaliter non est di- 
-versus eflFectus/ Negare, inquam, nequeo. Nostine igi- 
tur, inquit, omne quod est/ tamdiu manere atque subsis- 
tere, quamdiu sit unum ; sed interire atque dissolvi pariter 
atque unum " esse destiterit? Quonam modo ? Ut in ani- 
malibus, inquit, cum in unum coeunt, ac permanent anima 
corpusque, id animal vocatur. Cum vero haec unitas 
utriusque separatione dissolvitur, interire, nec jam esse 
animal, liquet. Ipsum quoque corpus cum in una forma, 
membroruqi conjunctione, permanet, humana visitur species. 
At si distributdB segregatdsque partes corporis distraxerint 
unitatem, desinit esse quod fuerat. Eoque modo percur- 
renti cetera proculdubio patebit subsistere unumquodque, 
dum unum est: cum vero unum esse desinit, interire. 
Consideranti, inquam, mihi plura, minime aliud videtur. 
Estne igitur, inquit, quod in quantum naturaliter agat, 
relicta sustinendi * appetentia,'' venire ad interitnm, cor- 
ruptionemque desideret? Sianimalia, inquam, considerem, 
quse habent aliquam volendi nolendique naturam, nihil in- 
venio quod, nuUis extra cogentibus/ abjiciant manendi 
intentionem, et ad interitum sponte festinent.^ Omne nam- 



^ ^ Fugata sua eofwroationis appetitume» ^ Absque uUa causarum exteriorum 
vi aique violentia. 



#**# ^^^**^*^ 



Jieri contingit? Ita esty inquam. — 1 Postquam unum vulg. Reg. cum unum. — 
2 'Spnrhim hoc et spurcum depwrtiwi ex 'M.ss, relicta subsistendi,* Bernart. 
aubsiatendi dant Delph. Hack. Norirab. et Florent. — 3 Mss. et daae edd. prio- 

NOTiE 



eetera ejasmodi non habere rationem 
sumnii boni, quia sunt muUa. 

* Eadem namque substantia esl eomm 
quorum naturaliter non est dioersus ef- 
fectus'] Non judicamus de causa nisi 
per ejnsdem effectas : nnde qnorum 
non videmus diversos effectus, nul- 
Inm argumentum faabemus, quo jndi- 
cemns haec esse rcs diversas. 

^ Nostine tgUurf inquit^ omne quod 
es(] II. Philosophia proponit, omnia. 



suo qnaeque modo, snmmum bonum 
appetere, sic : Cum unum et bonum 
sint eadem substantia,qnicquid appe- 
tit unnm, illnd etiam appetat bonam 
necesse e»t. Atqni omnia appetant 
unum : siquidem appetunt esse ; ut 
videre est in animalibns, in plantis, 
in corporibus inanimatis. Quse oni- 
nia tam clare proponuntur, ut expli- 
catione nostra non indigeant. Mo- 
neo solum duplicem hic distin- 



PHILOSOPHliE Llfi. III. 



291 



que aoimal taeri salutem laborat : mortem vero perniciem- 
que devitat. Sed quid de herbis arboribusque, quid de 
inanimatis omnino consentiam rebus, prorsus dubito. Atqui 
non est quod de hoc possis ♦ ambigere/ cum herbas atque 
arbores intuearis, primum sibi convenientibus innasci locis» 
ubi quantum earum natura queat, cito exarescere atque 
interire non possunt.^ Nam alise quidem campis, alidB monti- 
bus oriuntur, alias ferunt paludes, alidB saxis haerent^ alia- 
rum foecunddB sunt steriles arena^^ quas si in aJia quispiam 
loca transferre conetur, arescant. Sed dat cuiqne natura 
quod convenit^ et ne, dum manere possunt, intereant^ ela- 

* DubUttre» 



»»^^^^^>^^s»\#v»s»» 



res pnedictae: al^iciat ,*,.fe8tinet, — 4 De hoc quoque poasia ed. Hack. — 



NOTiE 



guendum esse appetitnm; volnnta- 
rinm unnm, alternm naturalem. Ap- 
petitus voluntarins est ipsa roentis 
cognoscentis voUintas, cnjus ita sn- 
rous consciiy docente ipso nostrae men- 
tis voluntatisque auctore, roajorem 
ut hujus intelligentiam a nullo homine 
accipere possimus. Talis est ille 
appetitus, quo volurous esse bea- 
ti: talis est iste appetitns, ' quo/ 
inquitnunc Pbilosophia, * sspe mor- 
tem, cogentibus causis quam natura 
reformidat, mens humana amplecti- 
tur ; aut gignendi opus interdum co- 
crcet.' Sed ait Pbilosophia, ' se 
nunc non de his voluntariis animae 
cognoscentis motibns tractare.' Ap- 
petitus autem naturalis est instinctus 
rei etiam insciae ad ipsius conserva- 
tionem divinitus impressus. Prlmum 
quidem hic appetitus dicitnr instinc- 
tns : est enim impulsio ; et quaelibet 
impnlsio recte dicitur instinctus: 
cnm instinctns dicatur ab instigando, 
hoc ab instando ; quod qni instigat, 
hic instat et urget* Deinde idem 
appetitns est rei etiam insciae : qnan- 
doquidem in corporibus inanimatis, 



in quibns nulla potest esse cognitioi 
locum habet. Praeterea hic appetl- 
tus divinitus impressns est : non se- 
cus ac voluntarius : Dens enim mo- 
vet omnia. Denique idem appetitus 
est ad rei conservationem : ' dedit 
enim divina providentia,' ut hic dici- 
tur, * creatis a se rebus hanc vel 
maximam manendi causam, ut quoad 
possunt, naturaliter manere deside- 
rent.' Hoc appetitu, ' ut quodam 
naturae principio, animalia manere 
amant.' Eodem ' semper appetnnt 
gignendi opus, quo solo mortalium 
rerom durat dintnrnitas.' Hoc ap- 
petitu ' acceptas escas sine cogita- 
tione transigimus.' Eodero, * in som- 
no spiritum ducimns nescientes.' Hoe 
deniqne appetitu ' cuncta quae sunt, 
appetunt natnraliter constantfam 
permanendi, devitant perniciem.' Sic 
in ove, viso Inpo, spiritus a cerebro 
per nervos floere soliti ad eas decli- 
nant ovis partes quae ad fugam des<. 
tinantnr: in formica vero, viso frn" 
mento, iidem spiritus deturbantnr ad 
eas formicse partes, quze ad capien* 
dum dispositee sunt. 



292 BOETHII DE GONSOL. 

borat. Qiiid dicam, quod^ omnes^ velut in terras ore 
demerso^ trahunt alimenta radicibus^ ac per meduUas robur 
corticemque diffundunt ? Quid, quod mollissimum quod- 
que/ sicuti medulla est, interiore semper sede reconditur, 
extra vero quadam ligni firmitate tegitur ; ^ ultimus autem 
cortex adversum coeli intemperiem^ quasi mali patiens 
defensor^-^ opponitur ? Jam vero quanta est naturae diligen- 
tia, ut cuncta semine multiplicato propagentur ! quae om- 
nia non modo ad tempus manendi, verum generatim quo- 
que^ quasi in perpetuum permanendi, veluti quasdam 
machinas esse quis nesciat ? £a etiam quse inanimata esse 
creduntur^ nonne quod suum est quseque simili ratione 
desiderant? Cur enim flammas quidem sursum levitas 
vehit^ terras vero deorsum pondus deprimit, nisi quod haec 
singulis loca motionesque conveniunt ? Porro autem quod 
cuiqne consentaneum est^ id unumquodque conservat: 
sicuti ea quae sunt inimica^ corrumpunt. Jam vero quas 
dura sunt^ ut lapides^ adhaerent tenacissime partibus suis, 
et ne facile dissolvantur, resistunt. Quae vero liquentia, 
ut aer atque aqua, facile quidem dividentibus cedunt, sed 
cito in ea rursus a quibus sunt abscissa^ relabuntur. Ignis 
vero omnem refugit sectionem. Neque nunc nos de volun- 
tariis animae cognoscentis motibus, sed de naturali inten- 
tione tractamus. Sicuti est, quod acceptas escas sine cogi- 
tatione^ transigimus, quod in somno '^ spiritum ducimus ^ 
nescientes. Nam ne in " animalibus quidem manendi 
amor ex animae voluntatibus, verum ex naturas principiis 
venit. Nam saepe mortem cogentibus causis^ quam natura 
reformidat^ voluntas amplectitur : contraque illud quo solo 
mortalium rerum durat diuturnitas, gignendi opus; quod 

/ Validiua remtens, i Respiramus. 



^^*S#S^^ .*S*'.*S»N*v* 



5 Non possint cadem ed. cum Delph. — 6 Qtitd, quod vnlg. — 7 Uterqne Thuan. 
et Vict. uterque : quidque, — 8 * Tegitur abest iii Thuan. et Vict. utrisque, 
necnon in Flor. et tnto expungi potest.' Vallin, — 9 Vict. seciindns: sine cog- 
nitione. — 10 ' Quod in summo] Falsa lectio. Recte Mss. et ed. Flor. quod in 
'iomno.* Sitzra. idem censet Bernart. — 11 Ms. Erfurt. Nam nec in, Ms. Bit« 



PHILOSOPHIi£ LIB. Ilf. 293 

natara semper appetit^ interdum coercet voluntas. Adeo 
hsec sui caritas ^ non ex animali motione, sed ex natu- 
rali intentione procedit. Dedit enim providentia creatis a 
se rebus hanc vel maximam manendi causam^ ut^ quoad 
possunt^ naturaliter manere desiderent: quare nihil est 
quod ullo modo queas dubitare, cuncta quas sunt, appetere 
naturaliter constantiam permanendi^ devitare pemiciem. 
Confiteor, inquam^ nunc me indubitato cernere quae dudum 
incerta videbantur.' Quod autem, inquit^ subsistere ac 
permanere appetit^ id unum esse desiderat : hoc enim sub- 
lato, ne '^ esse quidem cuiquam permanebit. Verum est, 
inquam. Omnia igitur^ inquit^ unum desiderant. Con- 
sensi.'^ Sed unum idipsum monstravimus esse quod bo- 
num est. Ita quidem. Cuncta igitur bonum petunt: 
quod quidem ita describas licet, ipsum bonum esse quod 
desideretur ab omnibu& Nihil^ inquam^ verius^excogitari 
potest. Nam vel ad nihilum cuncta referuntur, et uno veluti 
vertice destituta^ sine rectore, fluitabunt ; aut si quid est ad 
quod universa festinent^ id erit omnium summum bonorum. 
£t illa^ Nimium^ inquit^ o alumne, lastor: ipsam enim 
medifie ^ veritatis ^ notam mente fixisti : sed in hoc patuit 
tibi quod ignorare te paulo ante dicebas. Quid? inquam. 
Quis esset^ inquit^ rerum omnium finis.^ Id est enim'^ 

^ Amor erga aemetipsum. * Mejam animadvertere tam evidenter ea de 

quibus antea dubitabamf utde kis non possim ampHus dubitare, * Manifesta, 



•^•^^^^^^'^^^■^y*^ 



tersh. et ed. Flor. Nam neque in, — 12 * Mss. sublatOf nec^ scilicet, saepe in his 
libris ne pro nec vel neque perperam editum fuisse.' Sitzm. — 13 Ms. Concessi, 
— 14 Is est enim yu\g. ed. Hack. Idenimest. 

NOTiE 

f NihU verius] Nam praedictus na- dem nihilum non potest esse ullins 

turalis appetitus vel est a nihilo, vel rei causa. 

est ab aliquo summo rectore, ad f Media veritatis] Manifestae : sic 

quem propterea velnti ad primum enim, interprete Servio, Virgil. ^n. 

principium et ultiraum finem revo- ii. vs. 633. * Hic Priamus, qnan- 

candus est. Atqui fieri non potest, qnam in media jam morte tenetur. 

ut iste appetitus sit a nihilo : siqui- ^ Rerum omniumjlnis] iii. Philoso- 



294 



BOETHII DB GONSOL. 



profecto quod desideratur ab omnibus: quod quia bonum 
esse collegimus^ oportet^ rerum omnium finem bonum esse 
fateamur. 

NOT^ 



phia concludit rernm omniam finem 
esse bonum et quidem summum: 
qnia quod ab omnibus rebos deside- 



ratnr, id rerum omninm finis est. 
Atqui ex dictis sumroum bonum ab 
omnibns rebus desideratur. 



METRUM XI. 



QuiSQUis^ profunda mente vestigat verum, 
Cupitque nuUis ille deviis falli, 
In se revolvat ^ intimi lucem visusi 



Qui inquirit veritatem aUo animOf idemque optat nuUis decifd erroribus, hic 
revocet lumen inierioris aspectus ad auam mentem, et convertens cogitatidnum hn' 

NOTiE 



' Quisquis] Philosophus : nam Phi- 
iosophus, spectata nominis interpre- 
tatione,is appellatur, qui < tota mente 
▼estigat verum/ sapientiae studio- 
8U8. Nimirum, inquit Tnllius Tusc. 
V. ' Pythagorae ingenium et elo- 
quentiam cum admiratus esset Leon, 
quaesivit ex eo, qua maxime arte 
confideretP ille artem quidem se 
scire nnllam respondit, sed esse Phi- 
lo80phum...raros esse quosdam, qui 
ceteris omnibns pro nihilo habitis, 
rerum naturam studiose intuerentur, 
hos se appellare sapientiae studiosos, 
id est enim, Philosophos.' 

Profunda mente^ Profundum dici- 
tnr primum quidem de corpore cujus 
porro fundus dimensionem terminat : 
. sic profundum pelagus dicimus. De- 
inde vero propter quandam similitu- 
dinem de ipsa mente, cujus cogitatio 
penetrans est: sic consilium vocatur 
profundum a Quintil. Decl. ii. 



Vestigat verum'] Vemm sive veri- 
tas duplicis est generis, nempe res, 
et modus. Res vera est extra, modns 
verus est intra, roentem : unde pos- 
terius hoc verum sive veritas definiri 
potest cogitatio mentis recte perci- 
pientis aut judicantis. Agitur an- 
tem hjc de hoc posteriori vero : unde 
statiiu dicetnr vs. 6. ^animum id suis 
retrusum po^iidere thesauris.' 

^ In 86 revolcaty 8fcJ] Suam mentem 
inspiciat : mens enim hnmana in his, 
qnae naturali lumine cognoscenda 
snnt, nullum potest habere judicium 
verum certumqne (quod nonc dici- 
tur verum investigandnm) nisi prae- 
eunte et regente evidentia, quae nihil 
est aliud, quam cognitio clara et dis- 
tincta: evidentia antem haec non 
ante haberi potest, quam mens seip- 
sam cognoverit: unde illnd, Nosce 
teipsum, de quo jam locati sumos. 



PHlLOSOPHIiE LIB. III. 



295 



Longosque in orbem ^ cogat inflectens motusj 
Anlmumque doceat'" quicquid extra molitur, 
Suis retrusum possidere thesauris.° 
Dudum quod atra texit erroiis nube^, 
Lucebit ipso perspicacius Phcebo. 
Non omne namque mente depulit lumen^ 
Obliviosam corpus ° invehens molem.P 



10 



gam seriem dispomt m circuUum, e^ ingtruat mentem habere reco7idii»m tn iui» 
thesauria id omne, quod txtra se quarit : tum quod J€unpridem caligo nigra errong 
velavitf id clariui ipso Solejulgebit. Nam corpus, quamvis machina obtiwmi» 

NOTiE 



* Longoaquein orbem, ^c.] Habeat co- 
gitaliooem cogitationis, ipsiusque se- 
cnodte cogitationis tertiam cogitatio- 
nem, et sic deincepsy ita ut fiat veluti 
circQitns cogitationum : bac enim so- 
Inm ra tione pnecipitatio et praejudi- 
cium, duo veritatis inveniendae impe- 
dimenta, vitari possnnt. 

'^ Animumque doceat"] Animnm do- 
cere proprie solins Dei est, a qno ani- 
mus conditns conservatusque primnm 
informatnr : freqnenti tamen roedi- 
tatione mens hnmana suas cogitatio- 
nes attentins cogitansy ipsum etiam 
animnm eo putatnr docere, qnod, 
mente velnti Denm interrogante, 
Deoqne eidem respondente, natnrale 
lumen sic difFnndatnr, ut quod ante 
lalebat, id fngata caligine animad- 
vertatur. Inter alia autem mens 
nostra, attenta hac snarnm cogitatio- 
num meditatione, docetnr, se in se 
possidere thesaurnm, qnem extra se 
inveniretentabat: unde additur 

^ Quicquid exlra molUur, Suis retru- 
tum poseidere thesauris'] ' Molior ' di- 
citur a * mole :' * moles ' forte a /mox- 
A€^(v, ' vectibus summovere :' qnare 
qnicqnid majori sive corporis sive 
mentis virtute agimus, illnd dicimur 
^ moliri :' sic corpore iter, mente insi- 
dias ; utroque arcem dicimur ^moliri.' 
Mens ergo extra se tnm intelligitnr 
moliri verum, cum spretis snis^cogita- 
tionibos, snbjectam ipsia cogitationi- 



bus materiam considerat attentius: 
qnod quidem vitium non est: cum 
nostra cogitatio, utpote qnae non.est 
nihili, a rebns exterioribns pendeaf, 
velnt effectus a cansa, nec vitiosum 
sit, cognoscendi effecti gratia, can- 
sam considerare. Vernm cum plura 
esse possint in causa, qnamin efiecto^ 
nihil vero in effecto, qnod non sit in 
causa; propterea mens humana, in- 
veniendo veritatem, melins snas co- 
gitationes, quam subjectam cogltati- 
onnm materiam primum contempla» 
bitur : sicque in se, sive snis in the- 
sanris cognoscet, se possidere, qnod 
extra se reperire tentabat : sic inve* 
niet evidentiam sive claram distinc- 
tamqne cogitationem, qna inventa 
non solum * atram nubem,' hoc est, 
ignorantiam, erroris causam, fngabit, 
sed ipsum etiani errorem vitabit. 
Nimirnm 

• Non omne namque mente depulU Ik- 
m£fi, ObUviosam corpus"] Homo non est 
sola mens, neque solnm corpns ; sed 
compositio mentis et corporis in sese 
invicem agentium : hinc corpus sna 
in mentem actione innatum «ipsias 
mentis Uimen non extingnit qnidem, 
sed offundit. Non extinguit, inqnam : 
nt enim Dens, hnjus Inminis natnra» 
lis auctor, constantissimus est; aic 
lumen illnd tamdio, quamdiu menfl 
durabit, dnraturum erpetuum est. 
At offnndit : * corpus enim qnod cor- 



206 



BOETHH DE CONSOL. 



Haeret profecto semen introrsum veri,*» 
Quod excitatur ventilante doctrina. 
Nam cur rogati ' sponte recta censetis, 
Ni mer^s ' alto viveret fomes corde ? 



pareru, non fugavit ex animo omnem lucem» Cerle semen veritatia intu» manet, 
quod diffunditur, agente magistro, Quomodo enim interrogati recte responUe- 
retiapropriomarte, niri /omes veritatis menti profundce insituavigeret? Quod 

NOTiE 



rnmpitur/ Sapientiae 9. ' aggravat 
aniinain, et terrena inhabitatio de- 
primit sensum miilta cogitantem :' 
hinc corpus nunc dicitur 

P Oblivioaam . . . invehens molem'] 
Cujus propositionis explicandffi du- 
plex est modus : alter Platonicus et 
falsus : alter philosophicus et verus. 
Platonici qoidem existimarunt^omnes 
hominum mentes, antequam hae cum 
corporibus conjungerentur, conditas 
fuissey omnique doctrinarum genere 
instractas ; sed propter aliquod suum 
crimen in corpora immissas infelici 
commercio omnia, veluti hansto ob- 
livionis poculo, oblitas fuisse, ita ut 
et corpus oblivionis causa, et mens 
ipsa deinceps addiscens reminisci 
dicatur : sed sententia haec falsa est, 
cum niens humana non prius creata, 
quam ipsius corporis forma foerit. 
Philosophi vero, saltem ii qui prae- 
judiciis non ducuntur, putant, men- 
tera hnmanam inter Deuni, cujus ip- 
sa est effectns, et corpus, cujus ea- 
dem est fonna, mediam a Deo qui- 
dem statim ab ortn optimis informari 
cognitionibus affectibusque de sum- 
mo bono, sed a corpore adversis co- 
gitationibus ita tnrbari, his ut illae 
aut pellantur aut saltem obscurentur : 
tamen 

*i Hceret profecto semen introrsum 
veri] Semen, illud dicitur, ex quo in- 
sito aliquid fit; qnare semen veri, 
introrsnm sive intra nostram mentem 
existens, nihil est alind quam cogita- 
tio, ex qua insita fit verum judicium : 



cogitatio autem illa estnotio; siqui- 
deni jndicium verum non fit nisi ex 
praeenntibus notionibus : quamobrem 
si non obstante impetn corporis, in 
mente nostra supersit semper aliqna 
notio sive idea, ' haeret profecto se- 
men introrsum veri:' at ejusmodi 
notio semper superest, ea saltem, 
quam ab ortn divinitns accepimus, 
ab eo et de eo * quod est ;' nimirnm 
Deo: hinc ' verum ' judicium *exci- 
tatur ventilante doctrina,' quatenus, 
Magistro monente, naturale illud lu^ 
men, instar ignis aura commoti, pau*' 
lo longius diffunditur. Seneca £p. 
94. ' omnium enim honestarum rerum 
semina animi gerunt, quae admoni- 
tione excitantur, non aliter quaw 
scintilla fiatu levi adjuta ignem suum 
explicat.' 

' Cur rogatiy ^rc] Cur quieumque 
literis operam non dedistis, interro- 
gati de iis, quae vulgo vocantnr < axio- 
mata/ ut ' an totum sit sua parte ma- 
jus ; an alteri faciendnm qnod tibi 
fieri non vis?' recte responderetis ? 
Sic Socrates et Plato_ feruntnr, pne- 
ros de Mathematicis interrogasse^ 
qnibns pueriy cen periti, responde- 
rint. 

* Ni mer8U8y^c.'\ Nisiinmenteipsa 
quaedam praeesset notio» quae sit ve]- 
nti fomes et materia hnjns veri rec- 
tique jndicii : quod enim in meote 
ejus, qui caecus natns est, nulla prae- 
sit tatis colorum Botio sive idea, id- 
circo frnstra ejusmodi caecnm doce- 
bis frustraqne interrogabis de colo^ 



PHILOSOPHIiE LIB. III. 



207 



Quod si Platonis Musa ' personat verum, 
Quod quisque discit^ immemor recordatur. 



15 



»2 Musa Platonis dicit verum : quod unusquisque addiscitf hujus reminiscitur ante 
oblitus. 

NOTiE 



ribus, nnnqnam vernm rectumqne de 
hts feret judicium. Propterea Logici 
docent, in omni methodo seroper fieri 
progressum a notioribus ad minus 
nota. 

' PkUonis Musa'] Non approbat 
quidem Philosophia sententiam Pla- 
tonis, in hoc qnod docuerit, mentes 
humanas conditas fuisse antequam 
hae conjunctae fuerint cum corpori- 



bus; siqnidem id naturali lumine 
cognosci non posse videtur; sed in 
hoc qnod putaverit, cognitionem Phi- 
losophicam ita ab innata oririy ut 
Philosophica nihil aliud sit, qnam 
modus innatae, sive innata modifica- 
ta : quemadmodum appetitio libera 
divitiarnm nihil aliud est, quam mo- 
dus necessariae appetitionis circa bo- 
num generatim. JPropterea — 



PROSA XII. 

TuM ego, Platoni/ inquam, vehementer assentior : " nam 



' Citato versu 15. Metri superioris. 



NOTiE 



" Platonif inquam, vehementer assen- 
tior] Praedicta Platonis sententia 
de recordatione in duobus versatur. 
Alterum est, mentes humanas, ante- 
qiiam hae corporibns jungerentur, 
fuisse conditas, et rerum omnium doc- 
trina praeditas : sicut Aristoteles ait 
II. de Gen. Alterum, easdem men- 
tes propter suum cnm corpore com- 
mercium praeteritae suae doctrinae ob- 
litas fuisse, donec sno magistrorum- 
que labore discentes antiquae suae 
ernditionis velnti memores recorda- 
rentur. Primum quibusdam etiam 
Christianis placuit, ut Origeni : sed 
refutatnr cum Epist. Leonis i. ad 
Turibium Asturicensem episcopnm ; 



tum Concil. Braccharensi i. c.6. Al- 
ternm vero a Boethio potnit appro- 
bari, quatenus mens humana in om- 
ni methodo semper a notioribus ad 
minus nota progreditnr, ita nt que- 
cumque notio recens habeatnry illa 
sit aiicujus praenotionis modns: 
qnemadmodum quaelibet nova appe- 
titio prioris semper est appetitionis 
modus. £t certe cnm cogitatio sit 
ipsa roentis humanae vita, cnmqne 
mens eadem non potuerit creari nisi 
vitae particeps, consequens videtur, 
roentem humanam a primo suo ortn 
prapdictis cogitationibus, generali sci- 
licet nottone et appetitione summi 
boni, affectam fuisse. 



208 



BOBTHII DB CONSOL* 



me horam jam secundo commemoras."* "^ Primum^ quod 
mcmoriam corporea contagione, dehinc cum mceroris mole 
pressus^ amisi. Tum illa^ Si superiora/^ inquit^ concessa 
respicias, ne iUud quidem longius aberit^ quin recorderis^ 
quod te dudam nescire confessus es. Quid? inquam. 
QuibuSy ait illa, gubemaculis mundus regatur. Memini, 
inquam, me inscitiam meam '^ fuisse confessum : sed quid 
afferas, licet jam prospiciam^ planius tamen ex te andire 
desidero. Mundum hunc, inquit/7 a'^ Deo re^ paulo 
ante minime dubitandum putabas. Ne nunc quidem arbi- 
tror, inquam ; nec unquam dubitandum putabo, quibusqne 
in hoc rationibus accedam, breviter exponam. Mundus 
hic ^ ex tam diversis contrariisque partibus in unam 
formam minime convenisset, nisi unus esset qui tam 
diversa conjungeret; conjuncta vero naturarum ipsa di- 
versitas^ invicem discors, dissociaret, atque divelleret, 
nisi unus esset qui quod nexuit contineret. Non tam 
vero certus naturae ordo procederet, nec tam dispo- 
sitos motus^ locis^ temporibus, efficientia^ spatiis, qua- 
litatibus explicaret^ nisi unus esset qui has mutatio- 
num '9 varietates manens ipse disponeret. Hoc quicquid 
est, quo condita manent, atque agitantur^ usitato cunc- 



H(Bc iterum in meam memoriam revocas» 



^*-^** 



16 ' Arridet magis scripta lectio, molt comYtewva wbM, Tum iiXla ^ firioTa, 
Ms. Erfart. et ed. Norimb. Tum iUa inquit: n priora, Si prtora etiam uter- 
qne Thnan. Reg. et Vict. uterque. — 16 Ms. Rittersh. me inacientiam meam, — 
17 Mundum, inquif, hunc ed. Hack.^18 Vict. uterque et Flor. omittnnt prsB- 
ppsitionem o. — 19 * Mihi placeat e scriptis legere, qui has mationum.' Bemart. 

NOTiE 



V Horum . . . commemoras] Quasi 
dicat, horiim memoriam commemo- 
ras : hac enim duntaxat lege verba 
recordationis Grammaticis dicuntur 
genitivnm regere. 

^ Mundua Aic] i. Boethins probat 
Mundum a Deo regi hoc argumento. 
Cum contrariomm aat nullosy aot 



brevis, aut saltem inseqnabilis esse 
debeat concursns, si mundns sit per- 
petuns aequabilisqoe contrariorum 
concursus, ut revera est, necesse est 
nt mnndns regatnr a Deo, a qno illa 
contraria conjnogantur, conjoocta 
contineantnr, contentaqne soii qw 
libet officiis dooentur. 



PHlLOSOPHIiB LIB. III. 299 

tis Tocabulo Deum nomino. Tum illa^ Cum baeCy in- 
quit^ ita sentiaSy parvam mibi^^ restare operam puto, 
ut felicitatis compos patriam sospes"* revisas: sed 
quae proposuimus^ intueamur. Nonne in beatitudine * suf- 
ficientiam numeravimus, Deumque beatitudinem ipsam 
esse consensimus ? ' Ita quidem. Et ad mundum igitur, 
inquit, regendum nuUis extrinsecus^ adminiculis indigebit: 
alioquin si quo egeat, plenam sufficientiam non habebit. 
U, inquam^ ita est necessarium. Per se igitur solum 
cuncta disponit. Negari^ inquam, nequit. Atqui Denn 
ipsum bonum esse monstratus est. Meminii inquam. Per 
bonum igitur cuncta disponit : siquidem per se regit omnia» 
quem bonum esse concessimus ; et hic est veluti quidam 
clavus atque gubemaculum, quo mundana machina stabi- 
lis atque incorrupta servatur. Vehementer assentior^ in- 
quam, et id te paulo ante dicturam, tenui licet suspicione^' 
prospexi. Credo, inquit : jam enim^ ut arbitror, vigilantius 
ad cemenda vera oculos " deducis : sed quod dicam non 
minus ad contuendum patet.'' Quid ? inquam. Cum 
Deus," inquit, omnia bonitatis clavo ^ gubernare jure cre- 
datur, eademque omnia, sicuti docui^ ad bonum naturali 
intentione festinent, num dubitari potest, quin voluntarie 

* IncolmnU. * Mentia, p Prospici potest. 



—20 Ms. Rittersh. et ed. Delph. parvam tibi.—l Vnlg. eoncestimus. * Hic et 
panlo post ex Mss. legendam : concensimua,' Sitzm. qnod etiam probat Valliii. 
—2 Extrinsecus deest in Vict, primo et Reg,— 3 Ms. Rittersh. Temtilicet tma- 

NOTJE 

« Nonne tn beatitudine'] ii. Philoso- est quod ab ipso ^t. Si ergo mnn- 

phia utens praenotione Boethii ipsnm dus a Deo regatur, nt regi faterii, 

Boethium docet, ' bonitatem esse ve- mundns divina bonitate regatnr ne- 

luti clavum atque gubernaculum quo cesse est. 

roundana machina ' regatnr : sic an- y Cum Deuiy inquitf onmia bemiMiM 

tem Tidetur argnmentari. Curo snm- ekmo'] £x prsdicta propositione io- 

mum bonum, utpote sibi sufficiens, fert Philosophia, omnia voluntarie et 

alieno praesidio non indigeat ad ali- sponte regi : quia quaecnmque snm- 

quid moliendum ; cumque Dens sit mo bono sive bonitate regantnr, haec 

summum bonum, Deus, aliense opis volnntarie et sponte reguntur : * ciun 

non indigns, per se solom, adeoque omnia ad bonum natiirali intentioae 

per suam bonitatem, faciat necesse festinent.' Sed omnia summo bono 



300 



BOETHII DU CONSOL. 



regaQtur/ seque ad disponentis nutum^^ veluti conveni- 
entia^ contemperataque ^ rectori, sponte convertant ? Ita, 
inquam, necesse est : nec beatum regimen esse videretur, 
siquidem detrectantium jugum foret, non obtemperantium 
salus. Nihil est igitur quod, naturam servans, Deo con- 
trairc conetur. Nibil, inquam. Quid si conetur,* ait, 
^um tandem proficiet quidquam adversus eum quem jure 
potentissimum beatitudinis ' ^ esse concessimus ? Prorsus, 
inquam, nihil valeret^ Non est igitur aliquid quod summo 
huic bono vel velit, vel possit obsistere. Non, inquam, 
arbitror. Est igitur, inquit, summum bonum quod regit 
cuncta fortiter, suaviterque disponit.' Tum ego, Quam, 
inquam, me non modo ea ^ quae conclusa est, summa rati- 
onum, verum multo magis haec ipsa verba,*" quibus uteris, 
delectant,9 ut tandem aliquando stultitiam magna latran- 
tem *° sui pudeat. Accepisti, inquit, in fabulis lacessen- 
tes coelum Gigantes : "" sed illos quoque, uti condignum fuit, 
benigna fortitudo deposuit." " Sed visne rationes ipsas in- 
vicem coUidamus? forsitan ex hujusmodi conflictatione 



9 VohtniQtem* 
Sapientia 8. 



*• Adversari. 
Utpote sacii textus. 



• Quia heatUudo est. 
^ Deturbavit, 



Utdidtur 



gine. — 4 Uterque Vict et Reg. voluntaria regantur, — 5 Ms. Rittersh. tempera' 
taque. — 6 Beatitudinis potentiasimum Delph. Hack. — 7 Reg. et Vict. secundas : 
valebit. — 8 Mss. Tumego inquam: menonmodoea. — 9 Hcbc ipsa, quibus uteris, 
verba d, ed. Hack. — 10 Uterque Thuan. et Reg. magna lacerantem, — 11 Reg. 



NOT^ 



sive bonitate reguntur : siquidem 
Dens, a quo omnia reguutur, et sum- 
mnm bonum sunt una eademque 
res. 

* Quid si conetur] Quinetiam quod 
summum bonum sit * potentissimum/ 
qnodqne orania summo bono regan- 
tnr, propterea omnia etiam summa 
potestate reguntur : adeoqae, ut ' ni- 
hil est quod velit, nihil etiam est 
quod possit obsistere ' Deo rectori, 
sive * Bummo huic bono.' Hinc illud 
Sapientite 8. ' Aftingit a fine nsque 
ad finem fortiter, et disponit omnia 



suaviter:' quae verba nunc retulit 
Philosophia ; estque unica sacri tex- 
tns auctoritas, qnam in toto boc ope- 
re adhibuerit disertis verbis. Nec 
mirnm: Philosophia enim Inmine 
duntaxat natorali nititur : qnaaquam 
Boethium hec SapientiaB ' verba de- 
lectant, nt tandem aliquando stvlti- 
tiam magna latrantem soi podeat:' 
stultitia enim non, instar Sapientiae, 
quicquid illa jactitet, 'attingit a fine 
ad finem fortiter, et disponit omnia 
snaviter.' 
» Gigantes] Fabnlantur Gigantes 



PHILOSOPHI^ LIB. III. 



301 



pulchra qusedam veritatis scintilla dissiliet.*" Tuo^ in- 
quam, arbitratu.' Deum^ inquit^ esse omnium potentemi' 
nemo dubitaverit Qui quidem^ inquam^ mente consistat, 
nuUus prorsus ambigat/ '* Qui vero est, inquit, omnium 
potens, nihil est quod ille non possit. Nihil, inquam. 
Num igitur Deus facere malum potest? Minime, inquam. 
Malum igitur, inquit, nihil est,** cum id facere ille non pos- 
sit qui nihil non potest. Ludisne, inquam, me, inextrica- 
bilem mihi labyrinthum ^ rationibus texens ? quo nunc qui- 



** Velut ex mutuo cc/rporum duriorum atiritu, * Ui volueria. y Omnipo* 
tentem. * Hac de re nemo mente pneditus dubitabit. 



^^^^^^^^^^^■^^^^ 



et uterqae Vict. disposuit. — 12 Ms. Rittersh. ambigit, — 13 ' LiterulflB vitinm 

NOTiE 



homines fuisse ab irata tellare pro- 
creatos in Deoram perniciem; hinc 
eo nsque crevisse ferantur, nt con- 
gestis montibus ccelum armis inva- 
dere tentaverint, Jovemque et Sape- 
ro8 de suis sedibus deturbare. Sed 
addunt, hos in campis Phlegraeis cum 
Diis congressos partim Jovis fulmine, 
partim Apollinis et Dianae telis eon- 
fixos cecidisse, aliosque sub JEtna 
monte, alios sub Mycone et Lycopara 
insulis sepuitos esse : nonnullos etiani 
in Tartarum detrusos impietatis suae 
poenasluere. Ovid. i. Metam. ' Neve 
foret terris securior arduus sther^ 
Affectasse ferunt regnnm coeleste 
Gigantes, Altaque congestos strnx- 
isse ad sidera montes/ &c. Vide si 
placet Ciaudiani Gigantomachiam 
cum Notis doctissimi Pyrrhonis, qui, 
ut in omnibus ingenuis artibus, sic 
in Poetica ita versatus est, nt de qua- 
cnmque re nata tam stricta qnam so- 
luta oratione dicere semper sit pa- 
ratissimos ; dignissimus propterea, 
cui, ad usum Serenissimi Delphini, 
cura ezplicandi Claudiani fuerit com- 
missa. 

* Malum . . . nihil est] iii. Philoso- 
phia addit, malum nihil esse, quod 



Deus, qui hic dicitur mens omnipo- 
tens, malom facere non possit. Sci- 
licet Philosophis distinguitur mate- 
ria et forma mali. Materia est ipsa 
voluntas sive potins mens volena, 
quce certe aiiquid est : forma vero, 
uti loqanntur, est privatio sive nega* 
tio ; hoc est, ipsa voluntas, quatenns 
non tendit ad Denm, ad quem debet 
tendere. ' Nemo ergo,' inqnit S. 
Aug. l. XII. de Civ. D. cap. 7. ' qusrat 
effirientem causam malae voluntatis. 
Non enim est efficiens, sed deficiens : 
qnia nec illa effectio est sed defectio : 
deficere namque ab eo qnod sum- 
me est, ad id quod minus est, hoc est 
incipere habere volnntatem malam. 
Cansas porro defectionum istarum, 
cum efficientes non sint, ut dixi, sed 
deficientes, velle invenire, tale est 
ac si quispiam velit videre tenebras 
vel audire silentium.' 

^ InextricabUem labyrinthum'] ' La- 
byrinthus' locus est tantis viarnm 
ambagibus infiexns, ut, altera alte- 
ram excipiente, ingressus egredi ne- 
scias : unde vocatur ' inextricabilis,' 
quod in eum si quis improperet, 
sine glomere Hni exitum invenire 
nequeat. Similitndine autem hinc 



802 BOETHII DB CONSOLa 

detn/^ qua egrediaris^ introeas ; nunc vero^ qua introieris^ 
egrediare: an mirabilem quendam divinae simplicitatis '^ 
orbem complicas ? Etenim paulo ante a beatitudine inci- 
pienSy eam summum bonum esse dicebas,'^ quam in sum- 
mo Deo sitam loquebare : ipsum quoque Deum summum 
esse bonumy plenamque beatitudinem disserebas, ex quo 
neminem beatum fore^ nisi qui pariter Deus esset^ quasi mu- 
nusculum dabas. Rursus ipsam boni formam^ Dei^ ac bea- 
titudinis loquebaris esse substantiam : ipsumque unum id 
ipsum esse bonum dicebas^ quod ab omni rerum natura pe- 
teretur : Deum quoque bonitatis gubemaculis universita- 
tem regere^disputabas^ volentiaque cuncta parere^'' nec ul- 
lam mali esse naturam, atque hasc nullis extrinsecus sumtis, 
sed altero ex altero fidem trahente/ insitis^ domesticisque 
probationibus explicabas. Tum illa, Minime, inquit, ludi- 
mus ; '^ remque omnium maximam Dei munere, quem du- 
dum deprecabamur^ cxegimus. Ea est enim divinae forma 
substantidQy ut neque in externa dilabatur^ nec '7 in se ex- 
ternum aliquod '^ ipsa suscipiat : sed sicut de ea Parme- 

nides ait : nivToisv ^ Iv xuxXoio-f fspeiv evoLKiyxiov oyxov/ '9 Quod 

« Obedire, ^ Alterum probanie, * Divinum numen est simile moli sphara 
undique rotunda, 

densam sententiae fecit noctein, quam illustravi ex veteribas : ^ua nune,* 
Bernart. ' Qucb nunc quidem"] Sic totnm locum Vallinns emendavit, veternni 
codicnm ope : tantum pro, quo introieriSf ex conjectnra reposnit : qua ititroie' 
ria,* Editor Delpti.>-14 ' Numquid meliusquod inmeo codice? DivinafeHci» 
talia' Bernart.— 15 Ms. Rittersh. et ed. Hack. docebas. — 16 Idem cod. 
Iu8imu84^17 Neque idem.— 18 Aliquid ed. Hack.— 19 ' nduroefy] Pro qno le- 
gebant omnes haetenns edd. qnibus consentiebat quoque ipse GraBcnlns 
Planudes, HdvroSev iv KhkKoun (ptipfuf ivoKlyKiov 6yKov : Untuque in circulis ducis 
nmilem acervum : quod profecto qnid significet neque vel divinare quis possit, 
sit licet magnus Apollo : nos ex Sophista Platonis unde versus iste Parmeoi- 
dis desnmtns est monstrum ilhid averruncantes reposuimns, TldvroBw ^bicd^ 
K\ov (r<l>alpas ivoKiyKiov 6yKvi Sphara undique aqualia persimilis moU: Cnjns 
lectionis vestigia codd. Victorinns et Thnanasns vetustiores servabant.' 
Vallin, Vid. Not. Var. Edd. Delph. et Hack. ndvToQ^v ^KfntXov aipaipas iva- 
XlyKiov HyKtp, rerum orbem mobHem rotat, dum se immobiiem ipsa eonservai, 

NOTiE 

accepta, oratio ant quaelibet alia Philosophica vocatury ' labyrinthns 

res, unde sese expedire sit difficilli- inextricabilis.' 

mum, vocari solety ut nunc oratio *> TldvToefVf^ [tbKiKKov, Sfc."] Hoc est : 



PHILOSOPHliE LIB. Ilf. 



303 



si rationes quoque non extra petitas^ sed intra rei quam 
tractabamus ambitum collocatas^ agitavimus; nihil est 
quod admirere^ cum Platone sanciente ^ didiceris^ cogna- 
tos, de quibus loquimur, rebus*° oportere esse sermones. 

^ In TinuBOf M^ Sermones, inquit, iis rebus, quarum nuntii et interpretes sunt, 
cognutUme atque affinitate quadam conveniant. 



Quod si, ' Rerum orbem] Verba haec et qnae seqanntur in textum induxinins 
suoque auctori restitnimus : neqne enim glosseraa est, ut hactenus oranes pu- 
taverunt. Neque id ex conjectura fecimns, sed quoJ ita habereut omnes ma- 
nu exarati, quotquot vidimus, codices: addito iu plerisque Graeco versni suo 
qualiquali glossemate/ Vallin» Vid. Not. Var. — 20 * Omnes recte : toquun- 
tur rebus.* Idem. 

NOTiE 

divinumnumenestsimilemolispbaerad rae, sic Deo nibil possit addi vel de- 
nndiqne rotundae; ut,sicut huic sphae- trabi, illaesa ejus natura, et idea. 



METRUM XII. 

Felix qui potuit boni 
Fontem visere lucidum : • 
Felix qui potu^t gravis 
Terrae solvere vincula.^ 

lUe estfeliXf qui potuit videre fontem luminosum boniffelix item, qui potuU se 

NOTiE 



^ Felix qui potuit boni Fontem visere 
lucidvm'] Id est Deum. Primnm enira 
Deus est fons boni: quandoqnidem 
ex dictis Dens est summum l>onum. 
Deinde fons ille boni, Deus, est luci- 
dus sive Inmen emittens : Deus enim 
non cognoscitur nisi lumine, quod 
Deus ipse menti cognoscenti dederit. 
Postremo felix est, qui notione Dei 
praeditus est : quia notio illa Dei aut 
felicitas est aut saltem origo cujus- 
cnmqne cogitationis, in qua felicitas 
versari possit : cum felicitas sit cogi- 
tatio mentis Deo sive summo bono 
constanter adbaerentis : unde 



Felix qui potuit gravis Terra «oi- 
vere vincula'] Id est corporis bumani. 
Primnm enim corpus bumanum terra 
est, qnod ex terra tanqnam ex ana 
materia factura fuerit Eccl. 10. ' qoid 
superbit terra et cinis i* Deinde 
idem corpus est grave, qnod suo poo- 
dere mentem ad ima deprimat : Sa- 
pientiae 9. 'corpns, qnod corrnmpi- 
tnr, aggravat animam.' Praeterea 
sna snnt corporis istins vincula, qui- 
bus mentem constringat, vidclicet 
pertnrbationes : ad Roman. 7. * infe- 
lix homo, qnis me liberabit de cor- 
pore mortis hignsf' Denique nemo 



3D4 



BOETHII DB CONSOL. 



Quondam funera conjugis 
VatesThreicius» gemens^ 
Postquam flebilibus modis 
Sylvas currere^ mobiles 
Amnes stare coegerat; 
Junxitque intrepidum latus 
Saevis cerva leonibus, 
Nec visum timuit ^ lepus 
Jam cantu placidum canem ; 
Cum flagrantior intima 
Fervor pectoris ureret, 
Nec qui cuncta subegerant, 
Mulcerent dominum modi ; ^ 



5 



10 



15 



expedire d laqueiB corporis ponderosi, Olim Orpheus, poeta ThraciuSf deflens inor- 
tem $u<B uxoris, postquam carmine tristi coegit, arbores motas currere, et ftumina 
stare immota ; postquam eodem carmine cerva aociavit leonibus diria latus suum 
impavidum, neque lepua metuit canem aspectum, tunc placatum eodem carmine ; cum 
ftamma amoria ardentior consumeret interiora pracordia hpjua vatiSf nec carmina, 
qua vicerant omnia, pacarent auctorem suumy hic questus Superos crudeleSy penetra- 



l Ms. Rittersh. tremuit. 



SOTJE 



ante felix, quam haecvincula solve- 
rit : siquidem praedicta Dei cogita- 
tio, in qua felicitas versatur, his viu. 
culifl veluti totidem contrariis impe- 
ditur. Sapientiae 9. ' terrena inha- 
bitatio deprimit sensum multa cogi- 
tantem.' 

K Vates Threimui] Orpheus Thrax. 
Hic Apollinis et Calliopes filins, ly- 
ram a patre ApoUine, ant a Mercn- 
rio acceptam ita suaviter impellebat, 
illius nt cantus sylvas et saxa move- 
re, fluminum cursnm inhibere, fe- 
rasqne reddere mitiores dictus fuerit. 
Eurydicen habuit uxorem, quae cum 
AristaBum illius amore captum per 
avia fugeret, serpentis morsu laesa 
interiit ; quod maritns aegerrime fe- 
reos Inferosadiit, infernosqne tyran- 
nos suo carmine ita demulsit, ut illi 
uxoreni reddiderint, ea tamen lege. 



nt Orpheus non prius intueretur ux- 
orem quam ad superos rediissent : 
quam legem cura Orpheusnimioamo- 
re correptus non observasset, Eury- 
dice iterum mortua ad Inferos re- 
diit. Hsc fabula nunc eleganter de- 
scribitnr: sed a Virgilio prius de- 
scripta fuerat iv. Georg. vs. 464. et 
seqq. Hic Orpheus dicitur suis car- 
minibus vicisse primnm corpora, de- 
inde mentes: corpora qnidem tam 
inanimata, qnornm qnietem motn, 
et motum quiete mutavit, quam ani- 
mata, nimirum bestias, qnibns utcrn- 
delibus mansuetndinem, sic timidis 
inspiravit generositatem ; mentes ve- 
ro, infernas. 

^ Nec qui cuHcta suhegerant, Mulce- 
reni dominum modij Hoc est : carmi- 
na qnae omnia vicerant, non vince- 
bant ipsum Orphenm horum carmi- 



PHILOSOPHIiE LIB* IIL 



dos 



Immites Superos querens, 

Infernas adiit domosJ 

lUic blanda sonantibus ^ 20 

Chordis carmina temperans, 

Quicquid prsecipuis Deas 

Matris fontibus^ hauserat^ 

vH icdes infemas, IlUc componens cantus suos cum fidibus dtharte bland^ sonan» 
tibus, promii gemens quicqiad hauserat ex fontibus prtBalantibus divina CalUopeB 

SOTJE 



nam auctorem : sive qaia major erat 
illius dolor, sive etiam quia, ut lOquun- 
tur Philosophi, ' ab assuetis non fit 
passio/ Sciiicet nullum corpus sen- 
timns, nisi quatenus hoc, organnm 
sensiferum, vel potius quasdam hujus 
organi particnlas movet. Corpora 
autem, qnae rarius sensui objiciuntnr, 
hanc praedicto organo mutationem 
inferre possunt: qnae vero sensui 
sunt obvia, ha?c organi ejusdem par- 
ticnlas a prinio concursu, eo omni 
quo potuerunt modo ita mutaverey 
ut solas resistentes, qnarum ope ne- 
quaquam sentimus, particulas reli- 
querint: hinc nativum cordis nostri 
calorem, nostriqne corporis, immo et 
vestis consuetae pondus sensu non 
percipimus. 

* Immites Superos querens, Itifemas 
adiit domos^i Poetae ponunt duplex 
genus Deorum, superos sciiicet et in- 
feros, quorura si priores videant in- 
exorabiles, ad posteriores confuginnt. 
Virg. Yii. ^neid. vs. 312. ' Flectere 
si nequeo soperos, Acheronta move- 
bo.' Ita finxit hic vates: sed ad 
majorem sequentium intelligentiam, 
necesse est novisse, quomodo inferi 
describantur a Poetis: sic antem 
describuntur a Virgilio vi. ^n. a vs. 
273. 1. Ante ipsnm Inferorom vesti- 
bulnm, et in primo aditu, luctus et 
curae vindices jacent, habitantque 
niorbi, senectns, metus, fames, eges- 
tas, mors, labor, somnns frater mor- 
tis, mala mentis gaudia, bellnm, fu- 



riae, et discordia. 2. In medio eoran* 
dem vestibnlo nlmus magna et um- 
brosa explicat ramos et frondes, snb 
quibus inania sunt somnia. 3. Ad por- 
tas eomndem stabnlant Centaari, 
Scyllae biformes, Briarens centam 
manibns instructus, Hydra LemaBb 
bellua, Cbimaera ignivoma, Gorgo- 
nes, Harpyiae, et umbra tricorporis 
Geryonis. 4. Inde incipit iter ad 
Acherontem fluvinm, qni In Cocytanf 
arenas exonerat : has fluminnm aqnaa 
servat vector Charon, senex quidem 
sed crndns adhnc, qui relictis inhn- 
matis, sepnltos transportat. §, Trans 
fluvium canis est triceps, dictus Cer^ 
berus, quasi Kp€afi6pos * carnivoms/ 
6. Undiqoe occurrunt qui dignas cri- 
rainibus poenas Inunt : ut Tityus, qnl 
quod Latonae vim parasset, ab ApoU 
line sagittis interfectus, et ab val- 
ture, renatis fibris, aeternum corro- 
ditur : Ixion, qui ob tentatam Jono* 
nis pudicitiam, rotae alligatus perpe^ 
tuo convertitur : Pirithous, qni quod 
Proserpinam ex Inferis rapere volae<* 
rity tum timore saxi imminentis, cnm 
fame mediis in epnlis conficitur: Si« 
syphus, qni latrociniis infamis saxnm 
ingens volvit, &c. 

^ Blanda sonanlibus'] * Blanda 'so* 
nans ' dicitur, sicnt a Virgil. ix. JEn» 
vs. 125. dicitur * rauca sonans,' intei- 
ligendo ' negotia,' modo loqnendi anc- 
toribus, sed praesertim poetis, nsita- 
to : vocatur ellipsis. 

1 PrtecipuU Dea Mutris fsHiibus} 



Delph. et Var. Clus, 



Boeth. 



V 



S06 



BOETHII DB CONSOL. 



Quod luctus dabat impotens,"* 
Quod lactum geminans amor^ 
Deflet, Taenara commovens,** 
Et dulci veniam prece 
Umbrarum dominos ** rogat. 
Stupet tergeminus novo 
Captus carmine janitor : p 
Quaa sontes agitant metu 
Ultrices scelerum Deae,*' 
Jam mcestdd lacrymis madent : ' 
Non Ixionium caput ^ 



25 



30 



rair matrU, et quicquid dolor effranatus amorque dolorem duplicans svppediiabai^ 
^cUans adUtum Inferorum^ oratuque suavi poscit veniam a principibus ienebrarvm, 
Tum Cerberus osiiarius triceps, captus caniu inaudito admiratur, De<s vindices 
erimmumf qua timore concuiiunt noeentes, iristes hument fletibus* Rota praceps 

NOTJE 



Calliopes, qnae habetur 1. Dea,2. ma- 
ter Orphei, 3. regina niusaruni, qui- 
btts fontes Castalii snnt sacri* 

"* Lufitus dabat impotens'] Qnod men- 
tem impotentem reddat: sic laetitia 
a Cicerone v. Tusc. vocatnr impo- 
tens. 

* Tanara comnMvens'] Aditum In- 
feroram : nam ' Taenarus/ vel ' Tae- 
naram/ unde plural. ' Taenara/ quod- 
dam est Peloponnesi promontorinm, 
quo Messeniacus a Laconico sinu di- 
viditnr. Hic non soluro urbs et si- 
Bns, sed antram etiam, quod aditura 
loferoraro fabolantur, hoc eodem 
nomine donantur. Unde Virg. iv. 
Qeorg. vs. 467. de ipso Orpheo locu- 
tns canit : ' Taenarias etiam fauces, 
alta ostia Ditis, £t caligantem nigra 
formidine lucum fngressus» Manes- 
qne adiit, Regemque tremendum, 
Nesciaque humanis precibus man- 
suescere corda.' 

^ Umbrarum dominos'] Principes In- 
ferorum ; sive quia hic nihil est lumi- 
nis ; sive etiam quia dominantar men- 
tibo» defnnctis^ qaae non raro dicnn- 



tur * nmbnp.' 

i* T<;r^eininiM . . .janxior'] ' Cerberat 
canis, qni/ inquit Apuleius 1. vi. Me- 
tam. ' prsegrandis, trijngo et satis am« 
plo capite prseditus, et ante ipsum 
limen et atra atria Proserpin» sem- 
per excubans servat vacnam Ditia 
domnro.' 

4 UUrices scelerum Deaf] Vnlgo Ea* 
menides kot' iyri^^paurtv, qnod minime 
benevolae sint : tvpe^s enim benevo* 
Inmsignificat : sic Parcae vocantar, 
quod minime parcant. 

■* Jam nmsta laerymis madeni] Us- 
que adeo magna est vis carminnm 
Orphei, ntpote quibus Eumenides 
flecti nesciae, tanta commiseratione 
commoventury ut illis plarimae lacry- 
mae manare videantur : bic sistitnr 
Ixionis rota : sic Tantalas famis sitis- 
que oblitus nec poma carpere, nec 
aqnas potare cnrat:. sic valtor noo 
vellicat jecur Tityi. 

* JVoit Ixionium capui] De Ixionifl 
supplicio jam diximns. Ovidinss 
< Volvitar Ixion, et se seqaitttfqne it^ 
gitqae.* 



rHlLOSOPHIiE L1B. III. 

Velox prsecipitat rota^ 
£t longa site*^ perditus 
Spemit flumina Tantalas : 
Vultur dum satur est roodis, 
Non tra&it Tityi jecur. 
Tandem, Vincimur^ arbitor 
Umbrarum "" miserans ait : 
Donemus ' comitem yiro 
Emtam carmine conjugem ; 
Sed lex dona coerceat,'' 
Ne, dum Tartara liquerit, 
Fas sit lumina flectere. 
Quis legem det amantibus ? 
Major lex amor est sibi. 
Heu, noctis prope terminos 
Orpheus Eurydicen suam 
Vidity perdidit^ occidit. 



80T 
85 



40 



45 



50 



non rapit caput IxioniSy Tantaluaque tt/i longa cot^fectu» temnit aquae: vmUmt 
carmine eatiatus non laniavit jecur Tityi, Deni^ tyranms h^erofwn ndeerh» 
dixit : Superamur: daiitus marito eociam uxorem acquimam auo eantu : ai condiHo 
restringat munera ; ne scUieet Uceat itli cenvertere oculo8y poetquam egreeaue/uerii 
ex Inferis, Quis imponat Ugem amantibm 7 amor ipse iibi est major lex, Heu 
non procul afinihus umbrarum Orpheus vix respexU suam uxorem Euridicenp eum 



a * Omnes : longa siti,* Vallin. — 3 Donamus volg. Reg. Flor. et Vict. te- 
cundus donemus, 

NOTiE 



' SUe^ Pro <siti:' sicut dicitnr 
' mare' pro ' mari :' ait mare vates: 
dubito utrnm alius Latine sciens dix- 
erit * site ;' qnanqnam legatur ves- 
pere et vesperi, tempore et tempori, 
luce et luci, igne et igni in ablativo. 

" Tantalue^ Tantalus Agamemno- 
nis et Menelai, qui propterea Tanta- 
lidae dicuntur, avns, quod, inquiunt, 
filinm membratim discerptum Diis 
manducandum apposnerit, proposi- 
tis pomis aqnisqne sibi inaccessis, 
fame sitique perpetuis cruciatur. 

' Arbiter Umbrarum} Plnto. Sa- 



tnmus enim ex Ope conjuge tres lia- 
buit fiiios, nempe Jovem, Neptunumy 
et Plntonem, qui mundi imperioin 
partiti sunt : Jovi coeli, Neptuno mA- 
ris, Piutoni Inferorum imperinm ob- 
tigit 

^ Lex dona eoerceat^ Princeps te- 
nebramm nihil voluptatis concedit» 
nbi sub conditionibus, qu» aut non 
possunt, aut non debent impleri. Sic 
Mattb. 4. Christo « ostendit omnia 
regna mnndi et gloriam eoramy et 
dixit : Haec omnia tibi dabo, si cadeiw 
adoraveris me.' 



908 BOBTHII DR GONSOL. PHILOSOPHI^ LIB. III. 



Vos haec fabula respicit/ 

Quicumque in superum diem 

Mentem ducere quseritls. 

Nam qui Tartareum in specus 55 

Victus lumina flexerit, 

Quicquid prsecipuum trahit, 

Perdit^ dum videt Inferos. 

illam amisit extinctam, Hac fahula spectaJt vos, quicumque vultis attoUere asf- 
mum ad Deum stipremum lumen : quicumque enim fatiscens converterit oculos ad 
infemaa cavemaSf hic dum respicit loca infema^ amittit quicquid habet pracipuum 
ea^ationis, 

NOTiE 



* Vu8 hae fabula reapicit] Fabula 
est exemplum fictum ad persnaden- 
dam Teritatem: propterea, auctore 
VarroDe, Theologia antiquis, alia 
erat physica, alia fabulosa : illa na- 
turalibus, haec commentitiis effectis, 
qnod de Diis credendum videbatur, 
persnadebat. Nimirnm quanto ob- 
scurior et inventu difficilior veritas 
his veiata, tanto magis inventa pla- 
eetf buicque propterea ardentius 
mens adhoeret: hinc in sacro textu 
frequentes snnt parabolae apologis 
aimiles: hinc Horatiits 1. i. Satyr. 



Sat. 1. * Tantalus a labris sitiens fu- 
gientia captat Flumina : Quid rides ^ 
mutatonomine de te Fabnla narra- 
tur : congestis undique saccis Indor- 
mis inhians, et tanquam parcere sa- 
cris Cogeris, aut pictis tanqnam gau- 
dere tabellis.' Ut ergo Orpheus^ 
dum Inferos respicit, perdit conju- 
gem, qua emta vldebatur felix; sic 
praecipiti rerum caducarum cogita- 
tione, ipsa summi boni cogitatio aut 
extinguitur, aut e^tinctae similig oU- 
scuratur. 



ANICII MANLII TORQUATI 

SEVERINI BOETHII 



DE CONSOLATIONE 



PHILOSOPHIiE 



LIBER IV. 



PROSA I. 

Hmc cum Philosophia^ dignitate vultas et oris gravitate 
servata/ leniter suaviterque cecinisset, tum ego^ nondum 
penitus ' insiti moeroris oblitus, intentionem dicere adhuc 
aliquid parantis abrupi/ Et O, inquam, veri praevia lumi- 
nis/ ^ quaB usque adhuc tua fudit oratio^ tum sui ' specu- 



^* Interius, 



^ Interpellavi» 



Philosophia. 



^^'^^^^^■^^^^^^■^ 



1 Cttot sut Delph. Hack.~2 * Non displicet quod in meo sciipto est : tum 

NOTiE 



* Dignitaie mUus et oris gravitate 
servata'] Cam enim homo suas signi- 
ficaturus cogitationes, non modo lin- 
gtia, sed etiam oculis, fronte, nutn, 
isestu, ceterisque ejusmodi sic loqua- 
tur, ut pro diversis borum omnium 
modis diversas et loquentis sui signi- 
ficet, et aodientis alterius excitet co- 
gitationes ; propterea Philosophia 
humanam formam indnta aptis illis 



signis veritatem felicins persnadet: 
in quo difiert a ' mnsis poeticis/ quas 
supra vocavit ' meretriculas usque in 
exitium dulces/ quaeque qood alio 
vultu loqnantur, alias etiam conimo- 
vent in anditoribns cogitationes. 

>> rmpr^ma 2ttmtnu]Philo8ophia; 
quaB quod sit cognitio clara et di%* 
tincta adeoque errori non obnoxil^ 
ipsa verum lomen est; sed qnod at- 



310 BOETHII DB GONSOL. 

latione ' diyina^ tum tuis * rationibus invicta * patueront ; 
eaque mihi etsi ob injurise dolorem nuper oblita, non ta- 
menantehac' prorsus ignorata dixisti. Sed ea ipsa est 
vel maxima nostri causa moeroris/ quod^ cum rerum bonus 
rector existat, vel esse omnino mala possint, vel impunita 
praetereant. Quod solum quanta dignum sit admiratione^ 
profecto considera.^ At huic aliud majus adjungitur : nam 
imperante florenteque nequitia^ virtus non solum praemiis 
caret^ verum etiam sceleratorum pedibus subjecta calcatur, 
et in locum facinorum ^ supplicia luit. Quae fieri in regno 
scientis** omnia^ potentis omnia^ sed bona tantummodo vo- 
lentis Dei^ nemo satis potest nec admirari nec conqueri. 
Tum illa,' Et esset, inquit^ infiniti stuporis/' omnibusque 
horribilibus monstris^^ si, uti tu existimaSy in tanti velut 
patrisfamilias dispositissima domo^ vilia vasa colerentur^ 

' Et elara et certa, * Philoaophia, f Sumnus admiratwnis. 

guis.' Bernart. — 3 Vict. secundas: tamen hactenua, — 4 'Suspecta lectio. 
Mallem: perfecte considera* Sitzm. Edd. Delph. et Hack. profecto considera», 
— 6 Jjocum facinorum Tnlg. 'Keg. et Vict. secundus: locofacinorum: longe 
meliiu; nisi legas: in locum.' Vallin. — 6 HorrUriliua monstris Delph. et Hack. 

tendenti luinen luminis sit origo, ret omnia ; aut, si sciens, non potset 

propterea eadem Philosophia dicitur omnia ; aut, si sciens et potens, sola 

' yeri luminis praevia.' Nisi dicas, bona non vellet, nihil mirnm, quod 

* verum lumen' hic appellari illnd, mala essent : haec enim aut scientiam 

quo mens sperat, ruptis ipsius corpo- prsBterire, aut potentiam snperare^ 

ris nexibus, aliquando frui : hoc enim aut voluntatem divinam conseqai Vi- 

Inmen lumine philosophico praeveni- derentnr : sed quod Deus nec igna- 

tnr. rus nec impotens mala^^ qa» odio ha« 

* Speadatione'] Speculatio, Tdx mi- bet, permittat, hoc mirum. 

nus Latina videtnr. ^Easet, inquityii^niti stuporis] Stu- 

* Nostri, causa meBroris] Ut summa por est vehemens admiratio, qua qui 
animi laetitia perfunditur ille, qui ex afficitur, hic spiritibus cohibitis, voce 
qaibusdam principiis positis, concla- motuque omni, instar stipitis vel trnn- 
siones, quas aliande scit esse verissi- ci privator. Vlrg. ii. JEn. vs. 774. 
mas, improviso colligit ; sic tristitia ' Obstupui, stetemntque conne, et 
afficitur, qui quod experientia proba- vox faucibus haesit' Cui ikvet inter- 
tar, cum suis non potpst conciliare pretatio nominis : ' stnpor' enim et 
principiis : nt enim prius alomine, 'stupere' a ^stipes' videtur dici : 
quod amamus ; sic posterius a tene- unde in antiqais Virgilii, Horatii, Te- 
bris, quas odio habemns, oritur. rentii, aliommqne libris legebatHr 

* In regno scienti$\ Si l^eiis noh sci- tiipeiy et oh^ipuU. 



PHIIiOSOPHIiG LIB. ir. 



811 



pretiosa sordescerent : sed non ita est* Nam si ea^ qu86 
paulo ante conclusa sunt^ inconvulsa servantur/ ipso, de 
cujus nunc regno loquimur^ au^ore^ cognosces, semper 
quidem potentes bonos esse, malos vero abjectos semper 7 
atque imbecilles ; nec sine poena unquam esse Titia^ nec 
sine praemio yirtutes : bonis felicia, malis semper infortu- 
nata contingere^ multaque id genus^ quae sopitis querelis 
firma te soliditate corroborent £t quoniam verse forraam 
beatitudinis me dudnm ^ monstrante vidisti, quo etiam sita 
sit agnovisti, decursis omnibus quae prsetermittere ^ neces- 
sarium puto, viam tibi^ quae te domum' revehat^ ostendamJ 
Pennas etiam tuae menti, quibus se in altum tollere possit, 
affigam^^ ut perturbatione depulsa^ sospes ' in patriam^ meo 
ductu^ mea semita^ meis etiam^ vehiculis*" revertarisJ 

' C^nstenU ^ Jam, * In pairiam ceekitem. 



i<» - 



—7 Ultinum illnd temper non est in Ms. Rittersfa. — 8 PramUtere vnlg, 'Uter- 
<^ne Thaan. et Vict. prinins : pnetermittere : male.* VaUin» — 9 Etiam omit^ 
titur in edd« Delph. ct Hack. — 10 Reg. et Vict. secnndus revekarii, 

SOTJE 



* Sed non ita ed] Nam virtus nun- 
quam est sine siio praemio, nec vitium 
sine suo snpplicio, sicut ex dictis ma- 
nifestum est. 

^ Ip8o, de ct^M nunc regno loquimMr, 
mutore'] Deo docente : tum autem 
Dens hominera docet, cum raente 
praBJudiciis exuta, ipsaB duntaxat raen* 
tis cogitationes atteotins consideran- 
tur ; quod ut solus Dens tunc inter- 
rogatur, sic soius menti interroganti 
respondeat. 

1 Viam tibi qua te domum revehatf 
oHendam'] Homini cognoscenti spum 
nltimum finem, nihil superest, quain 
ut cognoscat modura, quo ad ejus- 
modi finem pervenire possit: Mattb. 
6. ' Quaerite primum regnum Dei et 
jnstitiam ejus.' Quarc ciini Philoso- 
phia jam docuerit ultimum hominis 
finem, instituti ejus ratio postulat, ut 
de modo hujusfinisconsequendi trac^ 



tet : quod nanc vocatnr ^ via, qnas 
doronm revehat :' propterea promit- 
tit pennas : 

^ Pennas .... affigam"] Cogitatlo« 
nes videlicet, quibus si mens bene 
ntatur, eadem his veluti pennis, hinc 
quidem prsejudicia veritati contraria 
fugare, inde vero ad veritatem ipsam 
pervenire poterit. 

' iS^«/>£<] Salvjis etincolumis: Sos* 
pes enim dicitur, cui vires sint qHolii> 
bet meandi et remeandi. 

"> Meo dudu, mea semitaf meis eHem 
vehiculis] Philosophica cognitio r«ct# 
dicitnr dux, semita, et vehicahini« 
quibus liomo sospes ad Deuro, nnde 
egressus fuit, regrediatur. Est qai- 
dem * dux,' qnia hac utpote ingenita 
praeeonte mens ad jodicandum daci« 
tur. Est < semita,' quia sicut in ea 
clare et distincte comprehensamy 4ie 
jvdicandnm* Est < vehiciiliim»' qiMf 



812 



BOBTHII DR CONSOL. 



Nom 

hac meiis yeluti constricta ita rapi- sentire. Propterea eadem Pliiloso- 
tnr| nt peneseam non sit contrarium pbia nunc canit : 



METRUM I. 



SuNT etenim" pennse volucres mihi^*' 
Quse celsa conscendant '^ poli : ^ 

Quas sibi cum velox mens induit/ 
Terras perosa despicit^"* 



iVim €go Kabeo alaa ceUres, qua aseendaiU loca sublimia eceU, qwu M mem 
pronUa 9ociavU stbi, hae odio haberu terraa, eas coniemnit; transcendit orbem 



^^^^ ^^^^>»^<r«» 



11 Sunt enim \ulg. — 12 Vict. secundus : conscendunt, 

NOT^ 



^ Suni • • penmg . . miht] Penn», 
snnt aTium partes, quibus aves in 
aera subvectae sua repetunt loca: 
unde propter quandam similitudinem 
pennse tribuuntur sagittis, navibun, 
et ceteris ejusmodi corporibus, qnae 
aequatis veluti ponderibus rectius mo- 
Tcntur. Sic ergo clarae distinctaeqne 
notiones, dicnnturphilosophicaepen- 
nae, quod his veluti librata Philoso- 
phia rectius a terris ad coelum, ex 
qno orta est, regrediatur. 

Volucres] * Volucer* a * volatu' di- 
citur : qnare ut volatus motus est ve- 
lox, sic ' volucer' idem est, quod * ve- 
lox* sive 'celer:' quomodo Tullius 
pro Planco ; * nihil tam volucre,' 
inquit, ' qnam maledictnm : nibil 
facilius emittitnr ; nibil certius ex- 
cipitur; nihil latius dissipatur.' Virg. 
JEn. V. vs. 242. < Illa Noto citius 
▼olucrique sagttta Ad terram fugit, 
et portn se condidit alto.' Cum igi- 
tur praedictae Philosophiae cogitatio- 
nes tam celeres sint, ut vel celerri- 
mus corporis motus cum illis collatns, 
tardissimus sit, propterea non imme- 



rito dicuntur ' pennae volncres.' 

o Celsa . . poli] ' Celsa poli' nunc 
dicuntur, sicut a Virgilio ' convexa 
coeli ;' ab Horatio ' acuta belli ;' a 
Lucretio 'aperta coeli/^serenacoeli/ 
'abdita terras/ intelligendo locasive 
spatia. Pennae autem pbilosophicae, 
in hoc omnibus avium pennis fortio- 
res, ad summum usque coeli verticem, 
quatenus hic a Philosophia cognosci- 
tur, pertingunt. 

i^ Velox mens induit] Mens quidem 
hnmana velox est : quia quo momen- 
to veluti extra se rapta ad terras, ad 
maria, ad coelum ipsum dissitissimum 
pervenit, eodem ad se regressa cogi- 
tationem sibi insitam contemplatur, 
ita ut hujus snae circnitionis ne menti 
quidem ipsi lieeat initium, progres- 
sum, et finem distingnere. In quo 
mens hnmana ita divinam videtur ex- 
primere, ut inde Veteres coUegerint, 
mentem humanam et a Peo ortam, 
et instar Dei immortalem esse. At 
eadem mens induit pennas philoso- 
phicasy clare et distincte cognoa- 
cendo. 



PHiI«OSOPHIiE lilB. IV. 



Aeris imtnensi superat globani^' 
Nubesque post tergum videt^ 

Quique agili motu calet aetheris, 
Transcendit ignis verticem/ 

Donec in astriferas surgat domos/ 
Phoeboque conjungat vias ; "* 



m 

5 



10 



deris vasti ; eemii nubes post se ; et transgreditur fastigium ignis, qui calet moiu 
rapido atheris ; quoadusque ascendai adorbes stellatoSf etjungat suumiter cumSole 

NOTiE 



*» Terrasperosadespicit] Continuatar 
translata loquendi ratio: ut, sicut 
aves Toiando a terris recedunt, sic 
mens pennis Philosopbicis instructa 
intelligatur terras exosa despicere. 
Nec abs re : nam quo magis mens ter- 
ris adhaeret, eo crassioribus involuta 
tenebris minus apta est, qus Deum 
anctorem suum contempletur. 

' Aeris imnunsi superat globum"] Aer 
qnidem suis defiuitur limitibus : sed 
qnoniam ita diffunditur, ejus ut di- 
niensio in nostro cerebro non distinc- 
tius,quam quaelibet alia, longe etiam 
majoris corporis amplitudo, exprima* 
tur, propterea nobis imaginantibus 
aer immensus habetur : at mens nos- 
tra, quae plura concipere potest quam 
imaginari, aerem, quo terra unde- 
quaque circnrofunditur,in orbem dif- 
fusum sic cogitat, ut aliud ultra con- 
siderandum sibi proponat : unde fit 
ut eadem mens veluti *■ post terguni' 
relinquat ' nubes/ quae in aere, non 
secus ac naves in aquis, libratis hinc 
et inde ponderibus, sustinentur. 

* Transcendit ignis verticem] Si Phi- 
losophiahic agnoscat ignem,hic certe 
ignis multum differt ab eo, quem Pe- 
ripatetici vulgo aiunt < existere in 
concavo Lunae propter ordioem et 
bonum Universi :' nam hoc Peripa- 
teticorum elementum calore non affi- 
citur, quod rarius sit ; aut si incalcs- 



cat, id motu non habet ; aut si mota 
calefiat, id a se potius, quam ab alio 
corpore moto obtinet: cum tamea 
ille PhilosophiaB ignis ^agill mota 
aetlieris calorem' concipiat. Quare 
hic ignis nihil forte aliud est, qnam 
pars aetheris, qui Ciceroni in lib. de 
Nat. D. nominatur < ardor ultimus/ 
estque ' tenui8,ac perlucens, et aeqna- 
bili calore snffusus :' quo aetheris ver* 
tice considerato, praedicta mens al- 
tius evecta contemplatur primum 
quidem planetas Sole inferiores, post* 
ea ipsum Solem, deinde planetas 
Sole superiores ; tnm stellas fixas, 
et tandem ipsum Deum, ut deinceps 
dicetur. 

' Donec in astriferas surgat domosj 
I. Mcns hnraana contemplatur plane- 
tas Sole inferiores, cojusmodi sunt 
Luna, Venus, Mercurius, et si qui 
alii illic fuerint planetae: qui cum 
partes coeli stelliferi infimas, terrae- 
qne viciniores teneant, potuerunt sig- 
nificari per nominatas astriferas do- 
mos. Nemo nescit, astrorum situs 
ab astronomis vocari domos : ' Quid 
tibi prodest Aerias tentasse domos, 
animoque rotundum Percurrisse po- 
lum?' 

" Phceboque conjungat vias"] ii* Ea- 
dem mens contemplatnr Solem : Sol 
eniro, ut saepius diximus, propter 
speciem nitoremque vocatur Phoe- 



ai4 



BOBTHn DB GON0OL. 



Aut comitetar iter gelidi senis,'' 

Miles corusci sideris ; ^ 
Vel quocumque * micans nox pingitur, 

Becurrat astri circulum ; 
Atque ubi jam exhansti fuerii satis/ 15 

Polum relinquat extimum/ 
Dorsaque velocis premat setheris 

Compos verendi luminis. 

«Mfile, aui eomitetur viam Satumi senisfiigidi^ aut fiat veluti miles Martis aatri 
splendidif aut repetat orbem ctyuacumquesteHoit tfua nox coruscans diatinguitur ; ae 
jtoatquam suffecerit vidisse corpora inferiora, deserat supremum hoc ccelum, concut' 
c^que loca convexa atheris celerrimif particeps tucis augustce colendceque. Hie 

NOTiE 



bus : nam tfwTBos adject. idem quod 
ftpiendidns. Via antem Solisdnplex: 
diurna nna, qnae ab Ortn ad Occa- 
ftum spatio viginti qnatnor horarnm 
absolvitnr : altera annna, qnae anc- 
tore Tullio ii. de Nat. qninqne die- 
bns et qninqnaginta et trecentis, 
qnarta fere diei parte addita : quam 
btramque Solis viam mens contem- 
ptata snas dicitnr vias cnm viis sola- 
ribns conjnngere. 

^ Comitetur iter gelidi senis'] iii. 
Mens, contemplatnra planetas Sole 
aoperiores, inspicit primo Satnrnum, 
ejnsqne iter comitatnr. Satnrnus, 
astronomis omninm planetarnm altis- 
simus, poetis vocatnr <senex gelidns :' 

* senex' quidem, qnod fingatur anti- 
qnissimns Deornm, et seni similis 
lento gradn feratur : * gelidus* vero, 
qnod, utpote omninm planetarnm 
altissimns, terras minimo calore affi- 
ciat : unde Cic. * snmma/ inqnit, 

* Satnrni stella refrigerat.' Iter de- 
niqne Saturni in hoc versatnr, quod 
suum circnitum absolvat triginta an- 
nis. 

^ Miles corusci sideris'] Deindc ipsa 
mens Martem, alternm planetam Sole 
snperiorem, contemplator, ipsinsque 
propterea ' miles' nnnc vocator: 
Mars qnlppe, antiquis Deos belll, 



quos habet comites, hi ejns milites 
appellantnr. Mars porro dicitnr * co- 
rnscunr sidus,' quod Satorno magis 
splendeat : nnde Tnll. ii. de Nat. 
' Snmma,' inqnit, * Satnrnl stella re- 
frigerat, media Martis incendit.' 

> Vel qHocumqueySpe,^ IT. Mens con- 
templatnr stellas fixas, qnibus scili- 
cet ' nox micans' pingitur, earnmqoe 
circuitus, sna pariter cogitatione cir- 
cumenndo, absolvit. 

9 Exhausti Juerit 8008"] Id est, nbi 
praedicta satls cogitata fnerint: sic 
enim Cicero ad Qn. Frat * exhaustus 
est,' inquit, ' sermo hominum :' qnasl 
dicat-: ea de re jam loqui est desi- 
tnm : sic etiam Virgil. ii. Qeorg. vs. 
S97. ' Est etiam ille labor cnrandls 
vitibns alter, Cui nunqnam exhansti 
satis est.' 

* Potum relinquat extimum, ^c.] ▼. 
Mens consideratls omnibus sideribns, 
et ipso etiam a[>there veloci, quo sidera 
circnnifusa, ut naves aqnis, deferun- 
tur,'ascendit ad considerandum cce- 
lum qnod vocant 'empyrenm,' quod^ 
praBcipna sede8Deivocatnr,qnodqne 
ceteris commotisvnfgo dicitnrimmo- 
tnm : nnde doctlssirons noster Anto- 
nins Hallaeus in Epigrammate, cnjnt 
illnd est argumentnm, * At sola £m- 
pyrei moles altissima cceli, SanctA 



FHlLOSOPHIifi LIB. IV. 



m 



Hic Regum sceptram ^ dominus tenet;, 

Orbisque habenas ^ temperat, 
Et Yolucrem currum ^ stabilis regit, 

Rerum coruscus arbiter. 
Hnc te si reducem referat yia, 

Quam nunc requiris imraemor, 
Hsdc dices, raemini, patria est mihi, 

Hinc ortus, hic sistam gradum. 
Quod si terrarum placeat tibi 

Noctem relictam visere, 
Quos miseri torvos populi timent^ 

Cemestyrannos-exules. 



ItO 



35 



30 



Rex Regum tenet seeptrwn^ et modetatur regimina mundi^ immotmque gubemai 
eurrum mobUem, moderaior praclarue rerum, Si tuum iter reportet te kue revtf» 
sumy quam patriam nunc oblitua qunerii, hac, dices^ recordor, est mea patria : hine 
ortuB hic quieacam. Ex qua sede «t volueris contertere oculos ad tenebrai terrarum^ 
quae degeruisii, videbis tyrannoSy quosgenies afflicta melMiiiii sibi htfensos^ sx kmt 
patria ^ecios exulare, 

NOT^ 



Dei Diyumqne domus, Tertiginis ex- 
pers Stat firma, et motu nanqaam 
turbante cietur : Congrua nam ratio 
Yult, alta ut pace fruentum, Atqne 
quiescentum, sedes immota quiescat/ 
Dens, qni nnnc appellatnr ' Regum 
DomiDus,' juxta illud Apoc.l9. ' Rex 
Regum et Dominus dominantium ; et 
corascns rerum arbiter,' ut a Seneca 
in Hercnle Fnr. vs. 204. vocatnr 
' roagnns Olympi rector et mnndi ar- 
biter,' hic perhibetur ' sceptrnm te- 
nere,' * orbis habenas temperare,' ct 
' volucrem currnm stabilis regere :' 
quia quamvis Dens ubiqne sit, ubique 
agendo, Deus tamen, ntpote qni pe- 
culiari modo agit in hoc ccelo, peculi- 
ari etiam modo in hgc coelo videtnr 
existere. Psal. 148. *■ Confessio et 
gloria ejns super ccelnm et terram.' 
Qmnetiam ipse Aristoteles l.de Mun- 
do : * Suramam,' inquit, ' et primam 
sedem mundi sortitus est Dens.' Haec 
est nostrae mentis patria, adeo ut vel 
ipsi Rege^; quatenns hi in terris habi- 



tanty 'exules' haberi possint: sieiit 
hic dicitnr. 

* Sceptrum'] Sceptrum, ipsa nomi* 
nis origine, est baculus sive virga re- 
galis : nnde, signo pro re significata 
posito, sceptrnm idem est quod ini* 
perium hominis, a quo etiam ad De- 
um propter qnandam imperandi ai- 
roilitudinem transfertnr. 

^ Orbisque habenas"] Similitndine 
snmta ab eqnis, qnos habenis huc il- 
lucqne ad nutnm flectimus : Dena 
qnippe omnia sic regit,, ot omnia^ 
quocumqne voluerit, moveantur. 

<= Volucrem currum] Aoctor videtnr 
speciatim intelligere omnem mobilis 
coeli orbem ; generatim tamen univer* 
8US Mundns corporeus dici potest 
' volncer currus:' quia cnm Mnndat 
ille sit moles adeo conferta, nibil «t 
sit illic vacuiy propterea nullus fit itt 
Mnndo motus, quin inibi fiat materi» 
motae circuitus. 

«* Torvos .... iyrannos'] Torvnty a 
torqnendo dictus, ille estj, qui vulttt 



316 



BOfiTHH DE CONSOL. 



NOT« 



Tel potius oculis tortis interiorero fu- 
roris motum ita significat, ut tuenti- 
bus sit terribilis : binc taurus pneser- 
tim torvus habetur, quod animal illud 
saepius hanc formam induat. Virg. 
Georg. III. ' Optima torvae Forma 
bovis.' Porro cum exul, sive, ut non- 
nulli scribunt, exsoly dicatur qnasi ex 



Solo sive patria pulsus, cumquety- 
ranni in terris habitantes ex Solo sive 
potius ccelo, patria sna, veluti expulsi 
sint, ideo videri possunt exules. Ad 
Hebr. 13. ' Non habemus hic ma- 
nentem civitatem, sed fnturam inqui- 
rimus.' 



PROSA 11. 

TuM ego, Papae,* inquam, ut magna^ promittis ! nec du- 
bito quin possis efficere : tu modo quem excitaveris, ne< 
moreris/ Primum igitur,^ inquit, bonis semper adesse po- 
tentiam, malos cunctis viribus esse desertos, agnoscas lice- 
bit : quorum quidem ^^ alterum demonstratur ex altero. 
Nam cum bonum malumque contraria sint, si bonum po- 
tens esse constiterit, liquet imbecillitas mali : at si fragili- 
tas clarescat mali, boni firmitas nota est. Sed uti nostrae 
sententidB fides abundantior sit, alterutro calle • procedam, 
nunc hinc, nunc inde proposita confirmans. Duo sunt^ 
quibus omnis humanorum actuum constat effectus ; volun- 
tas scilicet, ac potestas : quorum si alterutrum dcsit, nihil 



* Quanta, 



' Retardes, 



^^^■0^^^^^^^* 



13 Edd. Delph. et Hack. omittunt voculam ^idem.— 14 Qaem vero affecme 

NOTiE 



* Pap(B] ' PapsB,* sive ut loquitnr 
Plautus ' babap/ est interjectio ho- 
minis mira subito accipientis ; quod, 
nt conjicimus, hae voces primae sint 
qnas pueri, omnia ut ignorantes sic 
admirantes, proferre soleant. 

f Primum igitury Sfc.] Philosophia 
proponit, quod sibi in hac oratione 
probandum incumbit, videlicet et 
probos j;>otentes et improbos impo- 



tentes ; id antem probabit triplici 
argumentorum genere, qnse contra- 
here conabimur. 

fif D«o«i«i*,^c.] I. Argnmenti ge- 
nns. Quicnmque homo id adipisci- 
tur qnod vuU, is potenscst : quicum- 
que vero vult aliquid, quod non adi- 
piscitur, is est impotens : quod effec- 
tus humanns, nnde qnis jndicatur esse 
vel non esse potensy necessitndinem 



PHILOSOPHIi£ LIB. IV. Sl? 

est quod explicari queat. Deficiente etenim voluntate, ne 
aggreditur quidem quisque quod non vult : at si potestas 
absit^ voluntas frustra sit. Quo fit^ ut si quem videas velle 
adipisci quod minime adipiscatur, huic obtinendi quod vo- 
luerit^ defuisse valentiam "* dubitare non possis. Perspicu^ 
um est^ inquam^ nec uUo modo negari potest. Quem vero 
efiecisse '^ quod voluerit videas, num etiam potuisse dubi- 
tabis ? Minime. Quod vero quisque potest^ in eo validns ; 
quod vero non potest^ in hoc imbecillis esse censendus est« 
Fateor^ inquam. Meministine igitur^ inquit, superioriba$ 
rationibus esse collectum^ intentionem omnem voluntatia 
humanse^ quse diversis studiis agitur, ad beatitudinem festi- 
nare ? Memini, inquam^ id quoque '^ esse demonstratum^. 
Num recordaris, beatitudinem ipsum esse bonum ; eoque 
modo cum beatitudo petitur, ab omnibus desiderari bonum } 
Minime, inquam, recordor^ quoniam id memorise fixum te- 
neo. Omnes igitur homines^ boni pariter ac mali, indisr 
creta intentione ad bonum pervenire nituntur. Ita^ in- 
quam^ consequens est. Sed certum est^ adeptione boni 
bonos fieri. Certum. Adipiscuntur '^ igitur boni quod 
appetunt. Sic videtur. Mali vero si adipiscerentur quod 
appetunt bonum, mali esse non possent. Ita est Cum 
igitur utrique bonum petant, sed hi quidem adipiscantur^ 
illi vero minime ; non dubium est, bonos quidem potentes 
esse, qui vero mali sunt, imbecilles. Quisquis, inquam, 
dubitat, nec rerum naturam, nec consequentiam potest con- 

"» Potestatem, 



vulg. Quem vera, inqnit, effecisse Reg.— 15 Thuan. uterqne, nterque Vict. et 
Reg. illudquoque. — 16 Reg. certumfinquamfOdijnscuntur. — 17 Ms. Erturt. plemu$* 

NOT^ 

iiabeat cum voluntate et potestale, velit beatitudinem, quam probus, non 

quarum utraque est in primo, et al- iniprobus adipiscitur : siqnidem nt 

tera tantum in secundo illo liomine. bonus non dicitur nisi adeptione boni 

Atqui homo probus id adipiscitnr summi, ita malus non dicitur nisi pri- 

quod vult ; improbus vero quod vult vatione ejusdem boni. 
uon adipiscitur ; cum uterque suam 



818 



BOKTHIl DB C0N80L. 



slderara rationum. Rutsus inquit: Si duo siiit*^ quibuift 
idem secundum naturam * propositum sit, eorumque unus 
natorali officio idipsum agat^ atque perficiat ; alter vero na« 
turale illud officium minime administrare queat, alio vero 
modo quam naturse convenit, non quidem impleat proposi* 
tum suum^ sed imitetur implentem ; quemnam horum va^ 
leatiorem" esse decernis? Etsi conjecto/ inquam, quid 
velis^ planius ' '7 tamen audire desidero. Ambulandi^ in- 
quit, motum secundum naturam esse hominibus num nega-* 
bisl Minime^ inquam. Ejusque rei pedum officium esse 
naturale num dubitas? . Ne hoc quidem, inquam. Si quis 
igitur pedibus incedere valens anibulet, aliusque, cui hoc 
naturale pedum desit officium, manibus nitens, ambulare 
conetur, quis horum jure valentior existimari potest? 
Contexe, inquam^ cetera: nam quin naturalis officii potend, 
eo^ qui idem nequeat, valentior sit, nullus ambigit.' Sed 
summum^ inquit, bonum, quod '^ seque malis bonisque pro- 
positum est, boni '^ quidem naturali officio virtutum petunt ; 
mali vero variam per cupiditatem/^ quod adipiscendi boni 

* Ex inttinctu naiura, » PoieiUiorem, p Quameu coiyectura utiequor. 
9 Ckarius. *^ Dubitat. 



— 18 Mss. et ed. Norimb. nvUus ambigat, Sedsummum bonum quod, — 19 Propod- 
liMi, boni edd. Delph. et Hack.— -20 Ms. Erfart. MaU vero varia eupiditaie,—t 

NOT^ 



^ Rursus in^it : Si duo nntf Sfc,'] ii. 
Argamenti genas. Ex daobas, qni- 
bas ab ipso naturs anctore constitn- 
tam est aliquo tendere, si alterum 
officio parens, illnctendat; alterum 
ab officio decedens ant moretnr, aut 
«erte alio deflectat; prius potens, 
posterius impotens baberi debet : 
cum enim potentia nibil sit aliad, 
qnam instinctus ille ab auctore natn- 
rae acceptns, potentis est pervenire, 
imbecillitatis non pervenire qao Dens 
▼ocat : sic ex duobas bominibas, qoi- 
bas ab ipso natnrae anctore consti- 
totam est pedibns ambulare, si alter 
officio fnnctuf ambulet, alter ab offi- 



cio discedens ant quiescat aut mani- 
bus tantnm nitens ambnlet ; prior 
potens, posterior imbecillis babendus 
est. Atqui ex bono et malo faominey 
quibus ab ipso natursB anctore con-o 
stitutum est ad suronuiip boDum ea, 
qnam Dens ntriqne ab ortn impres- 
sit, propensione tendere ; bonus offi- 
cio suo functus ad summnm bonnm 
tendit, malus vero a suo officio dece- 
dens aut gradnm sistit, aot ▼arits 
cnpiditatibns abreptas ad bona cada* 
ca deflectit. Igitnr bonns potens, 
malns yero iml^ecinis habeatur, ne-, 
cesse est. 



PHiLosoPHiifi LiB* rr. 919 

naturale officium non est^ id ipsum' conantur adipisct An 
tu aliter existimas? Minime, inquam; nam' etiam quod 
est consequens^ patet.^ Exhis enim quae concesseram, bo^ 
nos quidem potentes, malos vero esse necesse est imbecil<«> 
les. Recte^*inquit^ praecurris : ^ idque, uti medici speraie 
solent, indicium est erectae jam^ resLstentisque naturas. Sed 
quoniam te * ad intelligendum promtissimum esse conspi^ 
cio, crebras ' coacervabo ratiohes. Vide enim quanta vi- 
tiosorum hominnm pateat infirmitas, qui ne ad hoc quidem 
pervenire queunt,^ ad quod eos naturalis ducit, ac paene 
compellit intentio» £t quid? si hoc tam magno, ac paone 
invicto praeeuntis naturae deserentur auxilio? ^ Coniddera 
vero quanta sceleratos homines habeat impotentia. Ne«> 
que enim levia, ac ludicra praemia petunt, quae conseqni 
atque obtinere non possunt : sed circa ipsam rerum sum^ 

' Quin. < Frequentes. 



Noneatfidem ipsum Delph. etHack. — 2 Ma. Ritterah. Nam quod etiam conseque»» 
€»t patet, — Z Uterque Ttiuan. percurria, ' Audi mecnin Veteres, et sententliiQi 
acutam effice : Recte^ inquitj pracurris* Bernart. — 4 Mss. queant, — 5 * £1 
quid 1 ai ,,,, invicto compellit p. n. deserentur auxilio'] Quid illud compeUit? eyiee^ 
et ex Ms. Rittersh. item edd. Noitmb. et Flor. ita lege: Et quid? «i . . .m- 
victo p, N, desererentur auxilio,* Sitzm. Desererentur exhibent etiam edd. Deiph* 

NOT/E 

^ fkd quoniamtefSfc,'] iit. Argnmen- qui incedens ad eum nsqne peryenit 

ti genus. Si qno spectet intentio, locum, ultra qnem progredi non licet; 

consideraveris, binc qoaedam tam bo« ille vero infirmior, qui ab eo, ad qnem 

norum, qnam malorum patebit infir- pervenire intendit, loco deflectenii 

mitas ; sed malorum major. Utro- ne illum quidem attingit locum, ad 

rumque, inquam, patebit infirmitas : quem errore suo videbatnr doci ; ita 

qnoniam cum utrique ad summom boni, ntpote qui ad nltimum finem, 

bonum aspirent, huc neutri pervenire compellente tamen Deo, accedont^ 

possunt, nisi praeeonte, ducente, aut potentiores ; mali vero, utpote qni, 

ftre corapellente intentione, magno nihil obstante insita propensione, ab 

lllo ac paene invicto prseeontis natn- oltimo fine aberrantes ne haec quidevi 

r» vel potius Dei anxilio, qnam in- attingnnt bona, qnibns noctes dles- 

tentionem a Deo ad Denm ipsara que inhiant, infirmiores snnt: qnod 

adipiscendum acceperunt: quo ao- attendenti ad causas bnjasmodi erro- 

tem majori opus est anxilio ad pro- ris magis ac raagis patebit : aam vel 

grediendum, eo minores videntur pro- mali recedant ab eo, qoo insita illo^ 

grediendi vires. At major malornra rum incUnatio ferre videtor, ignora- 

patebit infirraitas : sicut enim ex tione, vel perturbationey vel sdfioCia 

duobos proficiseentibusille potentior, volantateque. 



320 



BOBTHII DB CONSOL. 



mam> verticemqae deficiant^nec ineo miseris contigit^ ef- 
fectus quod solam dies noctesqae moliantar : 7 in qua re 
bonorum vires eminent. Sicut enim eum^ qui pedibus in- 
cedens ad eum locum usque pervenire potuisset quo nibil 
ulterius pervium jaceretincessui,^ ambulandi potentissimum 
iesse censeres ; ita eum qui expetendorum finem^ quo nihil 
ultra est^ apprehendit, potentissimum necesse est judices. 
Ex quo fit^ quod huic objacet,*' 9 at iidem scelesti, iidem vi- 
ribns omnibus '^ videantur esse deserti. Cur enim relicta 
virtnte vitia sectantur? inscitiane'' bonorum? sed quid 
enervatius'' ignorantise caecitate? An sectanda noveront^ 
sed transversos eos libido prdBcipitat?^ sic quoque intem- 
perantia fragiles sunt qui obluctari""' vitio nequeunt. An 
scientes^ volentesque^ bonum deserunt, ad vitia deflectan- 
tur ? " "^ Sed hoc modo non solum potentes esse, sed om- 
nino esse desinunt. Nam qui communem omnium quae 
sunt finem relinquunt/^ pariter quoque esse desistunt. 
Quod quidem cuipiam mirum forte videatur, ut malos, qui 
plares hominum sunt, eosdem non esse dicamus : sed ita 



* E contrario, " Infirmius, « Resistere, 



et Hack. — 6 Contingit edd. eaedem. — 7 Ms. Rittersh. Qnod solum diebus ac 
noctibus m. — 8 Vict. incessu, — 9 ' Codicis mei lectio cur displiceat ? huic ad- 
jaeet.* Bemart.-*-10 Mss. cum>edd. Norimb. et Flor. Utiidem acelesti tiribus 
4)mnibu8, — 11 Edd. Delph. et Hack. intemperantiafragUes, qui obluctari. *■ Qui 
oblectari] Rectius Mss. nt et ed. Norimb. cum Flur. qui obluctari.' Sitzm. 
* Qui obleciari'] Nemo tam mucosis naribus, nt mendum non persentiscat : 
qnanto melins ut ex scriptis reposui! (fui obluctari.* Bernart. — 12 Mss. de- 
flectunt. — 13 Ms. Rittersh. Nam qui omnium, qtus sunt^ communemfinem relin- 

NOTiE 



^ Insdtiane] Seu boni veri, a quo 
recedunt; sen boni ementiti ad quod 
accedunt? sed ignoratione, utpote 
quae nihil est, nihil est infirmins. An 

1 Tranwersos eos libido pracipUcW] 
Hoc est, an pertnrbatione ? at boc 
magnum est argnmentnm infirmioris 
mentis, quippe quae mancipii corpo- 
ris rootibns victa obsequitnr. 

1° An scientes, volenteaque, bonum de^ 
!seruni, ad vitia deflectuntur] Sed boc 



oninino esse desinnnt, non qutdem 
quoad rem spectat: improbi enini 
illi semper ex mente et corpore, dna- 
bus rebus inter se conjunctis, con- 
stant: sed quoad modnm attinet: 
cnm enim Dens non minus sit finis 
ultimns mentis bumanse, qaam ejns« 
dem est prima causa ; ut mens huma- 
na dicatnr esse secondum modnm^ 
haec ad Deum debet tendere, ut no* 
tione, sic voluntaria propensione, qa6 



Miodo non solum poteutes esse, sed jnodo improbi ad Deum non teiidunt* 



PHILOSOPHIJS LIB. IV. 321 

sese res habet. Nam qui mali sunt^ eos malos esse noti 
abnuo: sed eosdem esse pure atque simpliciter^ nego. 
Nam uti cadaver bominem mortuum dixeris^ simpliciter 
vero hominem appellare non possis: ita yitiosos^ maloa 
quidem esse concesserim, sed esse absolute nequeam con- 
fiteri. £st enim quod ordinem retinet^ servatque naturam : 
quod vero ab hac deficit> esse etiam, quod in sui natura '^ 
situm est/ derelinquit. Sed possunt, inquies^ mali ; nec 
ego quidem negaverim : sed hsBC eorum potentia non a viri- 
bus^ sed ab imbecillitate descendit. Possunt enim mala^, 
quse minime valerent, si in bonorum efficientia manere po- 
tuissent. Quse possibilitas eos evidentius nihil posse de* 
monstrat. Nam si^ uti paulo ante collegimus^ malum ni- 
hilest;° cum mala tantummodo possint, nihil posse im- 
probos liquet. Perspicuum est.'^ Atque ut intelligas, 
quaenam sit hujus potentiae vis : summo bono nihil poten- 
tius esse,'^ paulo ante definivimus. Ita est^ inquam. Sed 

' Quoadpotesi, 



quunt, — 14 Vict. secnndus, edd. Delph. et Hack. sua naUtra. — 15 ' Nihil po8$0 
improboM Uquet. Perspicuum esf] Ms. Rittersh. non habet diias posteriores voces. 
£t certe glossema sapinnt.' Sitzm»-^16 £dd. Delph. et Hack. omittunt vo- 

NOTiE 

" Nam 8i,,.malum nihil eat, ^c.] tisinmalo, adeoque nec in improbo 

Praedictaimproboruminfirmitascon- homine, qnatenus hic improbus est. 

firmari potest ex natura ipsius mali, 3. ex appetitu ipsins hominis : nam 

ex potestateDeiyetexappetituipsius quicquid habet rationem potentia?, 

hominis. 1. quidem ex naturaipsius illud habet rationem boni, adeoque 

mali: nam qui nihil potest, ille non expeti potest, et ad summum bonum, 

potenssedpotiusimpotens haberide* cnjus gratia expetuntnr omnia, po- 

bet: sedimprobusnihilpotest: quan- test referri. Atqui patrandi scele- 

doquidem malum, quod posse dicitnr, ris facultas, qna sola gloriari potest 

ex dictis nihil est. 2. ex potestate Dei : improbus, nullam habet rationem bo- 

quiaquicquid estpotentiaeyillnd Deo ni, adeoque expeti non potest, nec 

convenit: siquidem Dens est sum- ad summum bonnm referri: nt cui- 

mnm bonum, qnod snpra probatum que attendenti patet. Quas omnia 

est esse omnipotens. Sed Deo non confirmantur auctoritate Platonis, 

convenit, qnod improborum est, pos- qui in Gorgia et Alcibiade maximam 

se malum ; alioqui non esset sum- partem eorum, quae in hac oratione 

mnm bonnm : igitur nihil est poten- diota sunt, docnisse videtur. 
Delph. et Var. CUu, Boeth, X 



322 BOBTHII DB GONSOL. 

idem^ inquit^ malum facere nequit Minime. Est '7 ^itnr, 
inquit^ aliquis qui omnia posse homines putet ? Nisi quis 
insaniat^ nemo. Atqui^^ iidem possunt mala. Utinam 
quidem^ inquam^ non possent. Cum igitur bonorum tan- 
tummodo potens possit omnia; non vero queant omnia 
potentes etiam malorum : eosdem qui mala possunt, minus 
posse manifestum est. Huc accedit^ quod omnem poten- 
tiam inter expetenda numerandam^ omniaque expetenda re- 
ferri ad bonum^ velut ad quoddam natarse suse cacumen, 
ostendimus. Sed patrandi sceleris possibilitas ^ referri ad 
bonum non potest. Expetenda igitur non est. Atqui omr 
nis potentia expetenda est. Liquet igitur malorum possi- 
bilitatem non esse potentiam. Ex quibus omnibus bono- 
rum quidem potentia, malorum vero minime dubitabilis ap- 
paret infirmitas. Yeramque illam '9 Platonis esse senten- 
tiam liquet/ Solos quod desiderent^ facere posse sapien- 
tes: improbos vero exercere quidem quod libeat; quod 
vero desiderent, explere non posse. Faciunt enim quae li- 
bet/^ dumpereaquibusdelectantur^idbonum quod deside- 
ranty se adepturos putant, sed minime adipiscuntur, quo- 
niam ad beatitudinem probra non veniunt.'* 

y Potentia peccandi, * In Gorgia, et Alcibiade primo ; unde Boethiu» 

videtur sua Jkbc rationum momenta hauaiaae, ' Quam tamen unprobi, etiam 
peccandOf expetunt, 

I 

CHlam exse. — 17 Thuan. primns: miwme^ tN^iuim. £st. — 18 Mss. ita distin* 
giinnt: Quiomniapoesehominespiutet^ni&iquiAinM.niail "Nemo inquam, Atqui. 
Nin qui insaniat Delpli. Hack. — 19 Veram iUam vulg. — 20 Faciunt enim ^iubU^ 
b^t Delph. Hack. Mss. et ed. Norimb. Faciunt enim quce libei» 



METRUM IL 



Quos vides sedere celso 
Solii culmine Reges, ° * 

Quo8 principes cernit tedere sublimee in fastigio sedU regia, 8plendidoi ostra 
1 In Ms. Rittersh. et Membran. I). Mariae Sylvaemontis, quarum meminit 



PHlLOSOPHIiE LIB, IV. 



323 



Purpura claros nitente, 

Septos tristibus armis, 
Ore torvo comminantes, 

Rabie cordis anhelos ; 
Detrahat si qnis superbis 

Vani tegmina cultus, 
Jam videbit intus arctas 

Dominos ferre catenas. 
Hinc enim libido yersat^ 

Avidis corda venenis ; 



10 



fulgente, ttipato» artms ertidelibusy minaces vuUu aaperOf percHos furore eordu^ 
ab his arroganiibus ei quis auferat velamina ornamenti inanis, statim animadoer» 
tet, hos prindpes intrinsecus premi viuculis tenacibus : nam hinc cupiditas agitat 



Del-rio Commentar. in Senec. leg. Quos videssedere eelsos SolU in eulmine Reges* 

NOTiE 



o Quos vides . . . Reges] Philosophia 
ampliu^ probatura, malos esse infir- 
mos, ostendit etiam principes, qui 
vulgo habentur fortissimi, in hoc im- 
potentes, quod perturbationibus snis 
victi his subjiciantur : propterea eo- 
rundem principum potestatem pri- 
mum commendat; deinde ennmerat 
eorundem perturbationes. 

Solii culmine'] Primum Regum po- 
testas commendatur. 1. ab eorum 
sede, ' culmine solii.' 2. a vestibus, 
* purpura claros.' 3. ab armis sive 
satellitibus, * septos tristibus armis.' 

4. a vultn, * ore torvo comminantes.' 

5. ab affectu mentis, ' rabie cordis 
anhelos.' Ubi nihil videtur notan- 
dum ; cum jam explicuerimus ' so- 
lium,' ' purpuram,' ' os torvnm.' 

P Hific enim libido versaf] Deinde 
enumerantnr pcrtnrbationes praeci- 
puae, qnibus Reges victi obsequuntur ; 
nimirum libido, ira, tristitia, et spes, 
abundecimo vcrsu, addecimum septi- 
mum. 1. Quidem nominatur * libido,' 
siveeffrxnata cnpiditas : cnm enimso- 
la' auctoritate nutuque legum,' teste 



Tullio I. de Orat. ' doceamur domi- 
tas habere libidines, coercere omnes 
cnpiditates ;' princeps, qui nallis 
credit se teneri legibus, li^idini max- 
ime obnoxius est. H»c autem cii« 
piditas nunc dicitur ' avidis venenis 
corda versare :' quoniam sicut vene- 
num corpus est, quod venas ingres^ 
sum et circumfnso sangnine delatnm 
ita discurrit, ut animam extingit^ ; 
sic prsedicta pertnrbatio menti infa- 
83, tandem aliquando bonam volan- 
tatem, praecipuam ejusdem mentis 
vitam, fbgat 2. Nominatnr * ira,' 
sive, ut loquitur Tullius, * libido pu- 
niendi ejns, qui videatur laesisse in- 
juria :* quia cum ejusmodi pertnr- 
batio ex opinione contemtus oriatar, 
cumque princeps, quanto major est, 
tanto facilius opinari possit se con- 
temni, idcirco irae saepius obnoxios 
est. Atqne haec Regis ira tanto ma- 
jores^fluctns tollet tnrbida;' quanto 
major est irati auctoritas. 3. No- 
minatur * tristitia ' sive moeror : qno- 
niam petnrbatio haec est flebilis quae- 
dam aegritodo, orta ex malis, qnae 



334 



BOBTHll DB C0N80L. 



Hinc flagellat ira mentem 

Fluctus torbida tonens : 
Moeror ant captos fatigat, 

Aut spes lubrica torquet. 
Ergo, cum caput tot unum 

Cemas ferre tyrannos,*' 
Non facit quod optat, ipse *• ' 

Dominifli pressus iniquis. 



15 



20 



illontm pectora morbis imaiidbUibut, inde ira turbaia verbernt eorum mentem, exei- 
taiu tumultus ; nunc triititia /rangii vietoSf nunc spet incerta cruciai eoedem. 
Cum igiiur, ut videty unut prineept tul^ieiaiur tot tyrannit affectibuty ipte vexaiut 
dominit ir{juttit, non agii, quod vuit. 



^»»^^»>»i»i»«»«^^ 



Celtot exhibent edd. Delph. et Hack.— 2 'Cotdam yidebitar dicendum iptum.' 
Editor Delph. Yid. Not. inf. 

NOT^ 



nequeant repelli ; unde eo major vi- 
detur esse in principe, quod sub 
auctoritatis consciusfacile credatsibi 
nulla accidere debere mala, qaas non 
possit fugare. 4. Nominatnr * spes/ 
81 ve expectatio boni : qnod enimRez, 
divitiis subditisque stipatuB, omnia 
se posse putet, spe facile afficitur. 

1 Cum caput tot unum Cemas ferre 
tyramot'] Cum videas, unum princi- 
pem tot perturbatiooibus, veluti to- 
tidera tyrannis, snbjici. 



' Ipte"] Cuidam videbitur dicen- 
dum, tpntni; nempe qnia videtur re- 
ferri ad proedicturo, ' caput :' sed haec 
est syllepsis, sive compositio sensus 
potius, quam verborum : sicnt dici- 
tur Terentio c ' ubi est scelus qui 
xne perdidit P ' Ciceroni : ' duo impor- 
tuna prodigia, quos egestas:' Ho- 
ratio: ' daret ut catenis fatale mons- 
trum, qun generosius perire quae- 
rens,' &c. 



PROSA III. 



ViDESNE igitur/ quanto in coeno' probra volvantur, 
qua probitas luce resplendeat? In quo perspicuum est, 
nunquam bonis prsemia, nunquam sua sceleribus deessc 
supplicia. Rerum enim* quee geruntur," illud propter 
quod unaquasque res geritur, ejusdem rei prdemium esse 



» O Boetki. 



« Lttio. 



PHILOSOPHIiS LIB. IV. 325 

non injuria'' yideri potest : uti carrenti in stadio^ propter 
qaam curritur, jacet prffimium corona. Sed beatitudinem 
esse idem ipsum bonum propter quod omnia geruntur, os- 
tendimus. Est igitur humanis actibas ipsum bonum velati 
praemium commune propositum. Atqui hoc a bonis* non 
potest separari. Neque enim bonus ultra jure vocabitar 
qui careat bono : quare probos mores sua prsemia non re* 
linqaunt. Quantumlibet * igitur sffiviant mali, sapienti ta- 
men corona non decidet, non arescet. Neque enim probis 
animis proprium decus aliena decerpit improbitas. Quod 
si extrinsecus accepto laetaretur, poterat hoc vel alius quis- 
piam, vel ille etiam ^ qui contulisset, auferre. Sed quoniam 
id sua cuique probitas confert, tum duo praemio carebit, 
cum probus esse desierit. Postremo cum omne praemium 
idcirco appetatur quoniam bonum esse creditur, quis boni 
compotem/ praemii judicet expertem T ^ At cujus prai* 
mii T " omnium pulcherrimi maximique. Memento enim ^ 



* Merito, • Parttdpem, 



^»^>^>^>^<»^^^^^^ 



1 Etenim Delph. et Hack.— 2 Vetus : Quantum Ueet,—9 Vel ipse eti§m 
Delpb. Hack. — 4 Ms. Rittersb. jvdicet etse expertem^—S Etenim Delpl^. et 

NOM 

* Rerum enim qua geruntury Sfc,'] improbi agnnt: nimiruni beatitndi- 

I. Probi afficinntnr prsmiis : qnia nem sive snmmum booum : alioqnin 

cnm praeminm id dicatnr honorarinm, boni non esseut : cum bonus non sit, 

quo afficiebantnr ii, qni primi ac qui careat bono. 
principes aliquid prseclari gesserant, ^Atquihoc a bonie, tfcJ] ii. Pr»- 

(unde Scaligero plnribusqne aliis mium, qno probi afficinntur, est illis 

*■ praemium ' dicitur quasi ' praeemi- insitum : qnia qnod prsemium versa- 

um ' a ' prsB ' et ' emo * capio,) id- tur in cogitatione hominis, illud ho- 

circoiUod propterquod unaqnsqne mini insitum credi potest: siqnidem 

res geritur, ejusdem rei prsemiom cogitatio est qnalitas menti insita. 

esse» non injnriay videri potest : si- Sed illnd, qno probi afficiuntur, prse- 

quidem est honorarinm quo actor mium versatur in cogitatione : aliaa 

victorqne afficitnr: sic currenti in pnemium bonnm non crederetar: 

stadio illa, propter qnam curritnr, cnm nemo boni compotem, praemU 

corona est praeminm : quemadmodnm jndicet expertem: hinc quantmnli- 

S. Panlns 1. Cor. 9. ait : ' qui in sta* bet saeviant nali, nt noa contnlemnt, 

dio cnmint, omnes qnidem currunty sic anferre neqnennt illnd probornm 

sed unns aocipit brabium.' Atqnl prsemium, qnod non, nisi mala ipsins 

viri probi id asseqnnntnr, propter possidentis yolnntate, amitti potest. 
qnod omnes homines tam probi qnam " At a^uipritmUf Sfc,] iii. Probi in 



BOBTHII DB CONSOL. 



flfinsooiollarii'^ qood panlo ante praecipaom dedi; ac sie 
oollige : Com ipsam lM»iim beatitado sit, bonos omnes eo 
ipao qood boni sint, fieri beatos liqaet. Sed qoi beati sant, 
Deos esse conyenit. Est igitar prsemiam bonoram, qaod 
minas detnat dies, nallios minnat potestas, noUias fascet^ 
improbitas, Deos fieri. Qaas cam ita sint, de maloram 
qooqae insepaiabili poena^ dobitare sapiens neqaeat. 
Nam com bonom malomqoe, item poena^ atqoe prsemiam 
adfeisa fionte dissideant, qoae in boni praemio videmas ac- 
ddere, eadem necesse est in mali poena contraria parte re- 
spoiideant. Sicot igitor probis probitas ipsa fit praemiam : 
ita improbis neqoitia ipsa soppliciom est.7 Jam. yero 
qoisqois afficitor poena, malo se afiectom esse non dabitat. 
Si igitor sese ipsi existimare ^ ' yelint, possontne sibi sop- 
plidi expeiies xiAen, qoos omniom maloram extrema ne- 
qoitta iMm aflEu:it modo, veram etiam yehementer inficit ? ' 
Vide aotem ex adyersa parte bonoram, qoae improbos 
pcena comitetor. Omne namqoe qood sit, onom esse^ ip- 
somqoe onom bonom esse paolo ante didicisti : cai conse- 
qoens est ot omne qood sit, id etiam bonom esse videatar. 
Hoc igitor modo^ qoicqoid a bono deficit, esse desistit : qao 
fit ot mali desinant esse qaod fuerant Sed faisse homines 

/ CmuedtnL ' OhiewnibH. * jMdUare, 



HadL. — 6 Pan<B edd. eaedem. — 7 NequUia mi^UciuM est edd. eaedem.— 8 
JEttimare edd. esdem. — 9 Vict. secoDdos : infeeit, — 10 Plenias Ms. Erfurt. 



NOTiE 



Deos convertuntur : quicomqne enim 
beati snnt, his Deos esse convenit : 
non quidem natora, sed necessitodine, 
qna nimirom eorum mens, non cog- 
noacendo soloro, sed etiam volendo, 
fit nnotn aliquid com Deo : sicot co- 
rollarii instar ex praedictis sopra illa- 
tom est. Atqoi boni omnes, qoatenos 
hi, Qt probavimos, praemio afficion- 
tor intrinsecns, sont beati sive com 
summo bono soa cogitatione con- 
juncti. 



* De nudonm quo^ in»epanhiH pet- 
no, ^c.] lY. Improbi e contrario sop- 
pliciis ita afficiuntur intrinsecus, ot 
in bestias convertantnr : nam con- 
trariornm, inqoit Tullios, contraria 
sunt conseqoentia: atqoi bonon et 
malom sont contraria antecedentia, 
praemiiun vero et suppliciom contra- 
ria conseqnentia, sive» quod idem est, 
* adversa fronte dissident.* Igitnr 
nt bonis pnemium, sic malis suom est 
supplicium. Quin sicnt bonomm 



PHILOSOPHIiS LIB. IV. 



327 



udhuc ipsa humani corporis species ostentat : quare versi 
in malitiam/^ humanam quoque amisere naturam. Sed 
cum ultra homines quemque provehere sola probitas pos» 
sit, necesse est, ut quos ab humana conditione dejecit^ in- 
fra hominis meritum " detrudat improbitas. Evenit» ut ** 
quem transformatum vitiis videas, hominem existimare ^' 
non possis. Avaritia fervef^ alienarum opum violentus 
ereptor?' similem lupi ** dixeris. Ferox* atque inquietus 
linguam litigiis exercet? cani comparabis.'^ Insidiator' 
occultis'^ surripuisse fraudibus gaudet? vulpeculis exae- 
quetur. Xrse intemperans "* fremit ? leonis animum gestare 
credatur. Pavidus'' ac fugax non metuenda formidat? 



* Avarus lupo. * Litigiogiu cani, ' Iniidiaiwr vulpt. 

Uoni, * Ignavus cervo. 



"* IracuMdiu 



^^^^^^0^^^*^ 



et ed. Norimb. hnmani ccrporia reUqua species ostentat: quare conversi in 
* Bellios mens et Berchemianus optimns codex : humani corporis reliqnaspeeiis 
ostentat. Quare conversi,' Bernart. Reliqua species Delph. Hack. — 11 Ms. Rit- 
tersh. infra homines merito, — 12 Evenit igitur, ut Delph. et Hack.— 13 JEtU' 
nutre edd. esdem. — 14 Ms. Rittersh. btpis similem d, Ms. Erfurt. lupo shuMem 
d. — 15 * Ferox atque inquietus linguam litigiis exerces ? cani comparahnis^ Non 
improba hsc, sed an sincera? negant Mss. qui snggernnt : atque inquies 00- 
guam litigiis exercetf cani comparams,* Bemart. Mss. et ed. Norimb. cum 
FloT. [Delph. Hack.] Ferox atque inquies : qnae lectio non repndianda.' Siizm, 
—16 Mss. item ed. Norimb. et Flor. InsHiator occultus,— 17 Levis atqm 

NOTiE 



prasminm, bonis mentibns insitum, 
versatur in eornm cogitatione ; ita 
malornm snpplicium, mali» mentibus 
insitnm, versatur pariter in eornm 
cogitatione : nimirum in conscientia : 
* magna enim conscientiae vis est in 
utramque partem,' inquit Cicero pro 
Milone ; ' nt neque timeant ii, qui 
nihil adniiserunt, et poenani semper 
ante oculos versari putent, qni pec- 
caTernnt.' S. Ambros. Offic. i. ' Im- 
pius,' inquit, ' ipse sibi poena est, jns- 
tus autem ipse sibi gratia, ut ntrique 
aut bonorum aut malornm opernm 
merces ex seipso soivatur.' Deniqne 
sicut bonus sua bona cogitatione fit 
Deus ; sic malus sna mala cogitatione 
fit bestia. Nimirum mens hnmana 



ita media est inter Deum anctorem, 
et corpus consors, ut pro varia sna 
cogitatione, bona scilicet vel mala, vel 
cum Deo vel cum corpore, contracta 
quadam necessitudine, fiat aliqnid 
«nura. Quamobrem cum tanta sit 
similitndo inter corpns hominis et 
corpus bestise, nt prins a posteriori 
non differat, nisi penes mentem, qua 
informatnr; idcircohomo rationema- 
lae suae cogitationis fit bestia : qaod 
prohibens Propheta Rez, Psal. 31. 
' Nolite,' inqoit, * fieri sicnt eqnns 
et mulns, qnibus non est inteiiectns.' 
^ Avaritia fereet, ^c.] Sic avanu 
similis est Inpo : quia lupns est ani- 
mal voracissimum : unde meretrices, 
quod luporum instar siot rapaces, 



328 



BOBTHII DB CONSOL. 



cervis similis habeatui. Segois ac stupidus" torpet? 
asinum vivit.'^ Levisac^ inconstans '^ studia permutat? 
mhil ab avibus '^ differt. Foedis immundisque libidinibus^ 
immei^tur? sordidae suis voluptate detinetur. Ita fit ut 
qni, probitate deserta, bomo esse desierit, cum in di- 
vinam conditionem transire non possit^ vertatur in bel- 
luam. 



' Pigeratino, 



P Volaiicusavi, 



9 Vohtptarius poreo nmilis. 



•^^^^^^^^^^^^■* 



Delph. Hack.— 18 Uterqae Thuan. Vict. primus, et Reg. niAiZ art6tts. 

NOTiE 



teste Isidoro, dictae snnt Mnpae :' ferox 
atque inqnies sive inquietu8,cam,qno 
nihilimpndentius est : insidiator, vul- 
pecnl8e,quae est bestia callidissima, vi- 
tse coDservands causa : irae obnoxius, 
leoni, qui Ovidio vocatur iracnndns, 
qnod, nt ait Lncretius 1. iii. ' calidi 
phiB est illi :' pavidns, cervis, quibos 
nuUnm animal est timidius : propter- 
•a cervinus vir olim dicebatnr for- 
midolosns et fugae magis, quam viri- 
bas fidens : quod, auctore Lucretio 
\, III. ' cervis plus sit frigidi :' «egnis 
ac stnpidns, asino, qni est animal 
tardiBsimum : levis atque inconstans^ 



avibns, quae hucillncque discnrrnnt: 
]ibidinosu8,8uibus,qui, inqnit Festus, 
' ex omni mansueto pecore immnn- 
dissimi sunt, et ardentissimse libidi- 
nis ; ita nt opprobriiim mulieribus 
inde tractnm sit, cum subare et su- 
rire dicuntnr. 

' Atinum xhoii^ Modus loqnendi 
satis nsitatns, dicitur ellipsis : nbi 
intelligi debet particnla quaedam 
tacita: hic autem intelligitnr se- 
cnndum ; ut cnm dicitnr : ' magnara 
partem mentitur '* ^ cetera prndeos ;* 
et sic de aliis. 



METRUM III. 



Vela Neritii ducis/ 



'SatWy q^a dux Ulyms eum tociisferehutWy post varios errorea t» mori, veniie 

NOT^ 



Carmen boc non ante intelliges, 
qnam in memoriam revocaveris ea, 
qnae a poetis dici solent cum de 
Circe, tnm etiam de Ulysse. Circe, 
inqiHBnti SoUs et Perses NymphoB 



filia, veneficiornm peritisaima fnit. 
Haec Sarmatarum Regi nnpsit, qno 
venenis occiso in Italiara fugit ad 
montem, qui qnoniam qaibuadam 
ciBgttnr paladibnsy ideo iBioiflsfar* 



PHILOSOPHIjB LIB. IV. 



w& 



Et yagas pelagb rates ' 
Euras appulit * insulas, 
Pulchra qua residens Dea 



adducta est ad insulam, tn qua Ciree Dea pukhraf a S^le siafa, habUana prophuti 



NOTJE 



mam habere videtar, quiqae a saa 
hospite postea dictas est Circseas. 
Hic saga crodelis homioes ia bestias, 
oblatis qaibasdam pocalis, verbisqae 
qaibasdam prolatis, coavertere fere- 
batar ; alios qaidem ia leooes, alios 
ia lapos, alios io tigres, alios io saes, 
alios io alias bestias : qaod elegaoter 
jic expressit clarissimas ooster Aoto- 
oias Hallaeas ex Homero, * Qoeis ho- 
mioam abstolerat faciem dederatqae 
feraram Diva salax. Hic oamqae 
lapi carvatos io artos, Est qoi olulat, 
seseqoe pavet ; qoi deote sed idsods 
Crescit et uogoe leo, aot vilUs oi- 
graotibos orsosy Qoiqoe amplas ti- 
gris maculosa perambalat aedes/ U- 
lysses vero ortas est ex Nerito moote 
Ithacae, patre Laerta, vel at alii vo- 
laoty Sisypho, raatre vero Aoticlea: 
fiogitor ab Homero vir moUapraeditos 
facaadia,oec mioore experieotia, va- 
fer coosilio, egregias beUo, laborom 
patieotissimus. Hic» capta Troja, oa- 
vim coosceodit, io patriam reditoms, 
sed post varios errores, de qoibos hic 
Doo agitar, veotis adductos est ad 
rooDtem Circaeom, obi Circe ejos hx- 
ploratores id soes mutavit, ipse vero, 
somta ea, quam Mercurios docoit, 
herba, Moly vocata, iUaesam servavit 
soam formam, quod sic descripsit 
praedictos Hallaeos cootiooaos, 'Quas 
simol iotravit oova torba, haud im- 
memor artis Colchiacae, attooitis me- 
dicatos Saga propioat Hospitibos ca* 
Uces ; verteodisqae apta figoris Car- 
mioa Titaolt demumorat. Ordioe 
et omoes Ut porteotificae percossit 
cospide virgae, Haod mora, proco-^ 



boereSoIo, et logere paraotes Se raa« 
com porcos grooDire, et tergora deo- 
sis Jam setis horrere videot ; sabqoe 
ilice prooi Excossas maodaot, Cere- 
ris pro mooere, glaodes. Uoicoa ho« 
maoa sob imagiae restat Ulysses . . • 
Carmioaqoe obtuodit rarae vis abdita 
plaotae, Nomioa Moly vocaot: artet 
totameo ad istas Dooarat Deos He- 
roi, Deus aera plaotis Qoi traoat, 
soperoqoe Jovi famolator et imo.' 

■y Vela NeritU ducis] Naves UlyssU, 
qoi dicitor ' Neritios' a moote Neri- 
to, oode ortos; et 'dox/ qood M 
Domioe ad bellum Trojaoom profec- 
tus, otUissimam Oraecis operam na- 
vaverit: qoanqoam si credamos A- 
jaci apud Ovid. xiii. Metam. vs. 25. 
* Haec sioe teste gerit, qoomm doz 
conscia sola est.' 

* Vagas pelago rates] Ulysses decem 
aoois erravit io mari. 

* Eurus eqtpuHt] Eoras speciatin 
veotus est ab orto veroo sive sqni- 
DoctiaU spiraos : sed hic videtor ac- 
cipi pro quocumqoe veoto validiori. 
Nisi dicas Ulyssem ab Orto ad Occa- 
sora oavigasse profectoram ad littos 
iofandum Circes ; qood a Laestrygo- 
nibos immanissimis ad Circsom mon- 
tem accedens solvit a Formiis : F^ 
miae aotem sopra Caietam vetM 
promootorium sont magis ad Orien- 
tem, qoam vetus Circes promontori- 
om, qood est infra Tarracioam. 

Insulai] Mooti Circaeo, qai iasalft 
quaodam formam habet. Vlrgil. m. 
JEneid. vs. 386. '^aeaeqne iosula Cir-» 
ces :' et JEa. vii. vs. 10. * Prexima 
Circaeae radontnr Uttora terraB.' 



330 



BOBTHII DE CONSOL. 



Solis edita semine,*' 
Miscet hospitibus novis 
Tacta cannine pocula.*^ 
Qaos ut in varios modos 
Yertit hejrbipotens manus ; 
Hunc apri ^ facies tegit : 
IUe Marmaricus leo 
Dente crescit, et unguibus 
Hic lupis super additus 
Flere dum parat^ ululat : 
Ille, tigris ut Indica, 
Tecta mitis obambulat 
Sed licet variis malis 
Numen Arcadis alitis * 
Obsitum miserans ducem 
Peste solverit hospitis ; 



10 



15 



20 



talku mewniatoa tidoeuis novis, Quos ubi Circe, potena herbiSf muUmt informoM 
divertaM, umu indvit vuHum apri; aUerfaeUu leo JfricanuB creecU dentibiu un- 
guUnuque: hic annumeratua hijn» ululatj cum conatur lugere; iUe veUd tigris 
/fidup eireuii domoSy clemens tamen, At quamms Mercuriu8f Deus aliger Area' 
tHa, miseratua W^eraverit a veneno mia hotpitit Ulystem Jactatum divertis eatibtu ; 

NOT^ 



^ Solit edita Mnitn^] Ctrcei filia So- 
lis. OticI.xiv. Metani. vs. 10. 'Sole 
satae Circes/ et versa 33. ' £n ego 
coiii Dea sim, nitidi citm filia Solis, 
Carmine cam tantom, tantum quoqne 
gramine pouim, Ut tiia sim voveo.' 
Virgil. ¥11. ^neid. vs. 11. < Dives 
itaaccessos nbi Solis filia Incos Asii- 
dno resonat cantu.' 

« Taeta earmine poeuki\ BreviMime 
significantnr virga, carmen, et gra- 
men,qiiibas Circe homines in bestias 
mntare solebat. Virgil. Eclog. viii. 
' Carminibas Circe socios mutavit U- 
lyssei.' £t ^neid. vii. vs. 19. < Qnos 
homionm ex facie Dea saeva potenti- 
bns lierlMs Indnerat Circe in vultns 
ac terga feramm.' 

' Hiiiicaj>rt,^c.] Ex hospitibns no- 
▼i» hic convertitur in aprnm ; ille in le- 



onem ; hic in Inpnm ; ille in tigrim : 
sed leo Marmaricns, tigrislndicavo- 
catnr, quod Marmarica Africae regio 
versns iEgyptum fortes leones, lodia 
vero tigres ferre consnevit. Hamm 
etiam formamm meminit Ovid. 1. 
XIV. Metam. vs. 260. 'Mille Iapi,mis- 
tique Inpis ursique lesque, Occarsa 
fecere metum: sed nulla timenda 
Nullaque erat nostro factura in cor- 
pore vulnns : Qainetiam blandas mo« 
vere per aera caudas Nostraqneado- 
lantes comitant vestigia, donec$zei- 
piunt famnlae.' 

« Numen Areadit eHUit^l Mercnrius; 
sic dictns a mercibns, qnod ferator 
preesse locro, rebosqoe emendis ac 
vendendis: undepiogisoletySioistra 
virgolam, doJKtra saccnlom nnmniA- 
riom teoens. MercorinsooteBinonc 



' PHILOSOPHIiE LIB. IV. 



831 



Jam tamen mala remiges^ 
Ore pocula traxerant : 
Jam sues CereaUa 
Glande pabula verterant ; 
£t nihil manet integrum 
Voce, corpore, perditis : 
Sola mens > stabilis super 
Monstra quae patitur gemit. 



25 



nihUominua remiges ijutdem dueis jam ore hautenml poHtmes mala$; jam/aeH 
eues mutaverant glande panemy Cereris munus, amissieque loquela etforma corpori» 
nihU supererat integrum. Una mens auperste» dolet prodigia qua ipea subit, O 

NOTJE 



vocatur ' Numen/ qnia Jovis et Mai» 
filius, instar cujusdam Nuniinis, prae- 
sidere credebatnr non solum lucro 
tam injusto, quam justo, sed etiam 
facundise : undeDeorumnuntinsha- 
betur : quatenus mentes facundo ser- 
mone iunotescunt. Sed dicitnr Numen 
* alitis ;' qnoniam alas ut in pedibus, 
sic in capite gerere ex eo fingitur, 
qnod sermo, cui praesidet, per aera 
▼elociter feratnr. Dicitnr etiam Nu- 
men alitis * Arcadis :* qnia ab Ar- 
cade Jovis et Calistos filio Arcades 
originemnomenque duxerunt: Mer- 
curius autem natus est in Arcadia : 
unde Virgilius Arcades allocutus viii. 
^n. vs. 138. * Vobis Mercnrius pa- 
ter est, qnem candida Maia Cyllenes 
gelido conceptum vertice fudit.' De- 
nique Mercurins Ulyssi ? ariis casibns 
jactato herbam dederat, cnjns ope 
liberatus est ab insidiosis poculis 
Circes. Ovid. xiv. Metam. vs. 296. 
' Pacifer huic dederat florem Cylle- 
nios album : Moly vocant Superi : ni- 
gra radice tenetur. Tutus eo, moni- 
tisque simnl ccelestibus intrat Ille do- 
mnm Circes, et ad insidiosa vocatus 
Pocula conantem virga mnlcere ca- 
pil4os Repulit, et stricto pavidam de- 
terruit ense.' 

f Jam tamen mala remiges, 8fc,'] 



Remex, a remo dictns, ille eat, qiii 
remo per aqnas promovet navim : 
cojusmodi erant illi Ulyssis militeSy 
quippe qni eadem, qua Ulysses, iiave 
vecti, hanc movebant : nam ' hsec ser- 
vata manebat Sola ipsnm Mciosqae 
ferens.' Hi antem Ulyssis milites 
sive socii a sno dnctore prsmissi fii- 
erant ad Circen explorandi cansa, a 
qua, antequam ipse Ulysses advenit* 
set, jam hansto pocnlo in snes eon- 
versi fnerant, et panem sive paba* 
la Cerealia glande verterant. Ovid. 
ziv. Metam. vs. 281. ^Accipimtis 
sacra data pocnla dextra : Qutt si- 
mul areoti sitientes hausimns ore, 
Et tetigit summos virga Dea dira 
capillos, (Et pndet et referam,) setis 
horrescere coepi, Necjam posseloqni; 
pro verbis edere raucum Murmur, et 
in terram toto procnmbere vnlta: 
Osque menm sensipando occallescere 
rostro,Colla tumere toris,et qna mo* 
do pocola parte Sumta milii fneraat, 
iiia vestigia fecL' 

s Sola mensj ^c.] Circe instar Solis, 
cujns erat filia, vi herbarnm, verbo« 
rum, et virge, quibns ntebatur, cor- 
pora qnidem mntare poterat, non 
mentes, quippe qos, ut a solo Deo 
creatae conservantur, sic a solo Deo 
mntari possunt; nisi quod eidem 



833 BOBTHII DB CONSOL. 

O leyem nimiam manum, 

Nec potentia gramina, 30 

Membra qase valeant licet^ 

Corda Tertere non valent ! 

Intas est hominam vigor 

Arce conditas abdita. 

Hsec venena potentias 35 

Detrahant hominem sibi 

Dira, qase penitas meant, 

Nec nocentia corpori 

Mentis vulnere '^ sseviant. 

dexteram Circes imbecillwrem, o herboB saga invaUdasy qvuB qmmvis poirint mu- 
tare eorpus, non tamen possunt mutare mentem : id virtutie est hominibua innttBf 
qute im menle velut in aree oceulta includitur, morum videlicet pervertorum : hac 
venena eava abdueunt honUnem eficofiiut a aemetipao, quippe qum penttrant in 
mentem, et, dum parcunt corpori, affligunt metUem gravi vulnere. 



^^^^^■^^^^0^^ 



19 ^' MenttB ulcere\ Non: vuiinefe: sic exigente metro, et astipulante oon 
nno codice.' VaJHxn, Ulcere dant Delph. et Hack. 

NOT^ 

menti qnsdam virtns divinitns insita mentem a Deo »ic retrahlt, ut ean- 

est ; ▼olnntas sciiicet sni doroinay dem ad in6mam bestiamm conditio- 

qnae perturbaticnibiis obsecnta cor- nem deprimere videatnr. 
pori quidem parcere videtur, sed 



PROSA IV. 



TuM ego/ Fateor, inqaam^ nec ' injaria dici video^ viti- 
osos^ tametsi hamani corporis speciem servent, in bellaas 
tamen animoram qaalitate mutari. Sed qaoram atrox sce- 
lerataqae mens bonoram pemicie saevit, id ipsam eis licere 
nolaissem. Nec licet^ inquit, ati convenienti monstrabitar 
loco : sed tamen si idipsum, quod eis licere creditor, aafe- 
ratur^ magna ex parte sceleratorum hominum poena releve- 

' Boethiui, * Immerito, 



PHlLOSOPHIiE LIB. IV. 



888 



tur/ ^® Etenim^ quod incredibile ^ forte cuiqnam ' Tidea- 
tur^ infeliciores esse necesse est malos, cum cupita perfe- 
cerint, quam si ea quae cnpiunt^ implere non possint. Nam 
si miserum est voluisse prava, potuisse miserins est^ sine 
quo voluntatis miseras langueret effectus. Itaque cum sna 
singulis miseria sit, triplici infortunio necesse est ni^an- 
tur,* qnos videas scelus velle, et posse, et perficere.' Ac- 
cedo, inquam : sed uti hoc infortunio cito careant, patrandi 
sceleris possibilitate deserti/ vehementer exopto. Care- 
bunt, inquit, ocyus " quam vel tu forsitan velis, vel illi sese 
existiment esse carituros. Neque enim est aliquid in tam 
brevibus vitae metis ita serum," qnod expectare longum im- 
mortalis praesertim animus putet : qnorum magna spes, et 
excelsa facinorum machina repentino atque insperato saepe 
fine destrnitur. Qnod quidem illis miseriae modum statuit.' 
^ Nam si nequitia miseros facit/ miserior sit necesse est 
diutumior nequam : quos infelicissimos esse judicarem, si 
non eorum malitiam saltem mors extrema finiret. Etenim 
si de pravitatis infortunio vera conclusimus, infinitam li- 
quet esse miseriam quam esse constat aeternam. Tum ego, 
Mira quidem, inquami et concessu difficilis illatio : sed his 



' Minuitur, *» Peccare nescii, • Citius. •» Tardum, * Ftnem 
imponit, y Consequentia. 



^^^ ^^s«>^*<^^^^v^ 



20 Ms. revelatur. Edd. Delph. et Hack. releratur, — 1 Cuiquam forte edd« 
eaedem. — 2 Necesse est, ut urgeantur vulg. — 3 VeUe, posse, perficere. Hac dis- 
tinctione, inquit Vallinus, restitnimus locum. Sic etiam exhibent edd. prae- 

NOT^ 



^ Etenimquodincredibileftfe.'] i.Phi- 
losophia probat improbos hoc e«8e 
miseriores, quod cupita perficiant: 
nam velle scelus, magna miseria est ; 
posse, major; perficere, maxima: 
qnandoqnidem defectiones snnt, quae 
tanto crescunt, quanto a Deo sive 
snmmo bono magis ac magis rece- 
dant: qnamobrem si improbi non 
solum veUDt, et possint, sed etiam 
perficiant scelns, hi eo ipso erunt 
miseriores : atqni improbi cupita per* 



ficiendo, perficinnt scelns : cum enim 
improbi sint, hi uihil nisi malnm adeo* 
qae scelus perficere conantnr. 

* Nam 81 nequitia miseros fadt^ tfc.1 
II. Eadem Philosophia probat, irapro» 
bos hoc esse miseriores, quod diutar» 
niorem vitam agentes capita perfi* 
ciant diotius : qnia cnm miseria »ic 
misernm faciat, nt felicitas feliceM, 
quemadmodnm eo aliqnis felicior esty 
quo ejus felicitas est diutnraior ; sic 
eo aliquis est miseriori quo ejus int^ 



334 



BOBTHlI DB CONSOL. 



ea^ qudB prius concessa sunt, nimiam convenire cognosco. 
Becte, inquity existimas : sed qai conclusioni accedere du- 
rum putet, sequum est ^ vel falsum aliquid preecessisse de- 
monstret, vel collationem^ propositionum non esse effica- 
cem necessariae conclusionis ostendat: alioquin^ concessis 
praecedentibus, nihil prorsus est quod de illatione causetur/ 
Nam hoc quoque quod dicam^'' non minus mirum videatur, 
sed ex his quse sumta sunt, aeque est necessarium.7 Quid- 
nam ? inquam. Feliciores, inquit^ esse improbos supplicia 
luentes, quam si eos nulla justitiee poena coerceat. Neque 
id nunc molior ' quod cuivis veniat in mentem, corrigi ul- 
tione pravos mores^ et ad rectum supplicii terrore deduci, 
ceteris quoque exemplum esse culpanda fugiendi ; sed alio 
quodam modo infeliciores esse improbos arbitror impuni- 
tos^ tametsi nuUa ratio correctionis^ nullus respectus ha- 
beatur exempli. Et quis erit, inquam^ praeter hos alius 
modus ? £t illa, Bonos^ inquit^ esse felices, malos vero 
miseros nonne concessimus ? ^ Ita est^ inquam. Si igitur, 
inquit, miseriae cajuspiam bonum aliquid addatur, nonne 
felicior est eo cujus pura ac solitaria sine cujusquam boni 



' Cotueeutione eonqueratur. 



« Contendo, 



'^^^^*^^^^^^^^^^ 



dict».— 4 His eam edd. caedem. — 5 Ms. Rtttersh.et Erfort. Reetet inguit, aeii' 
matf sed qui ,,, putatf aquum est, Putat habent Delph. et Hack. — 6 * Arbi- 
trentnr docti an non roelins scriptns : vel collocationem,' Bernart. — 7 Ms. £r- 
furt. aque e8se neceasarium, — 8 Ms. Rittersh. conclusimue.-—^ Boni quidem 



seria dintnruior est: ntraque enim 
tantas yires acqnirit eundo, ut quo 
antiqnior, eo difficilins alterutra sno 
destmatnr contrario. Atqui quo diu- 
tiu8 improbi, dintnrniorem vitam 
agentes, cupita per6ciunt, eo diutur- 
nior est eorum miseria : cum, ut dixi- 
mos, miserrimum sit scelus perficere : 
qutre ' infelicissimi essenti si non 
eornm malitiam saltem mors extrema 
finiret:' quod mors, licet non sit cn- 
juslibet illorum miseriae meta, est 
tamen sceleris ab iisdem perficiendi 
finis. 



^ Nam hoc quoque quod dieam, S^»} 
III. Philosophia probat,improbo8hoc 
esse miseriores, qnod impnniti fi- 
▼ant : non solom qnia poeois et sontes 
deserunt et insontes vitant crimiua ; 
verum etiani quia cum miseria cres- 
cat accessione roali, non secus ac fc- 
licitas accessione boni, (qnod ut bo- 
num felicitas, sic malum mis#ria sit 
ex dictisy) propterea cnicuroqoe mi- 
sero acciditaliquid mali, ille hoc ipso 
miserior est: qoeBiadmodom cni- 
cnmque ielici accidit aliqnid boni, 
ille eo ipso est felicior. Atqui im« 



PHIL0S0PH14i LIB. IJT. 385 

admistione miseria est? Sic^ inquam, videtar. Qaid si 
eidem misero^ qui cunctis careat bonis^ praeter ea quibus 
miser est^ malum aliud fuerit annexum^ nonne multo infeli- 
cior eo censendus est cujns infortiuium boni participatione 
relevatur?^ Quidni? inquam. Habent igitur improbi, 
cum puniuntur, quidem boni^ aliquid annexum, poenam ip- 
sam scilicet, quse ratione justitiae bona est : iidemque cum 
supplicio carent^ inest eis aliquid ulterius mali/° ipsa im- 
punitasy quam iniquitatis merito malum esse confessus es« 
Negare non possum. Multo igitur infeliciores improbi sunt 
injusta impunitate donati, quam justa ultione puniti. Sed 
puniri improbosjustum, impunitos veroelabi/ iniquum es- 
se manifestum est. Quis id neget ? Sed ne illud quidem, 
ait, quisquam negabit, bonum esse omne quod justum est : 
contraque quod injustum est^ malum liquet esse. Tum 
ego : " Ista quidem consequentia sunt eis quae paulo ante 
conclttsa sunt. Sed, quseso^ inquam, te> nullane animarum 
supplicia post defunctum morte corpus relinquist^ Et 
magna quidem, inquit: quorum alia poenali acerbitate^ alia 
yero purgatoria clementia^ exerceri puto. Sed nunc de 
his disserere consilium non est. Id yero hactenus egimus 
ut quae indignissima tibi videbatur, malorum potestas, eam 
nullam esse cognosceres : quosque impunitos querebare, 
videres nunquam improbitatis suae carere suppliciis. la- 

^ MinuUur, * Ahire, 



^^^^4 



Delpli. Hack.— 10 Ms. Rittersh. dliqmd alierius ma/i.~ll Mss. eoniraque quod 
injuatum, malum» JAquere reapondU l\im ego, Liquere ease Delph. et Hack. — 

NOTiE 

probo, ex eo quod hic impnnitus vi- ^ Quorum alia peenali acerbitaie^ oKa 

vat, acctdit aliqnid mali: cnm enim veropurgatoriaclemenHa'] ^Maloaif^in- 

puniri et non pnniri sint contraria, quit Vallinus, ' bic agnoscit noii 

cumque puniri sit aliquid boni etiani Christianns modo, sed et Catholicua 

improbo, necesse est, ut non puniri Boethius, alios qnidem aeternis poenis 

eidem improbo sit aliquid mali: damnari, alios vero pro peccatia 

quamvis * magna animarum snpplicia longo dolore cruciatunm emundari 

post defunctum morte corpus' super- et purgari diu igne/ Quod agnos- 

siiit. cunt ipsi Magdebnrgenses, CtoU vu 



336 



BOBTHII DE CONS0L« 



centiam quam cito fioiri precabaris^ nec longam esse dis- 
ceres : infelicioremqae fore, si diaturnior ; infelicissimam 
vero^ si esset detema. Post hsdc miseriores esse improbos 
injasta impunitate dimissos, qaam justa nltione punitos. 
Cui sententiae consequens est ut tum demum gravioribus 
suppliciis urgeantur, cum impuniti esse creduntur. Tum 
ego, Cum tuas, inquam, rationes considero^ nihil dici verius 
puto. At si ad hominum judicia "^ revertar, quis ille est 
cui haec non credenda modo, sed saltem audienda '^ Ti- 
deanturt Ita est^ inquit iUa. Nequeunt enim oculos te- 



12 SaUem ntm avdienda Vulg. Uterqoe Tbaan. et Vict. aterqae : saUem au- 

NOT^ 



cap. 4. cogitatum a Boethio. Nisi 
tamen Philosophiai quae nunc loqui- 
tor, voloerit hic exprimere sensa 
Platonicornm, vel etiam Pythago- 
rsomm, quibus quaedam mentes, 
qnod earum scelera nuUa purgatione 
eloi possent, aeternis afficiebantnr 
snppliciis; aliee vero, quarnm mi- 
nora erant crimina, aut aBternis Ely- 
sii voluptatibus fruebantar,omni pur- 
gatione perfunctae, aut partim pur- 
gatae ex Elysio in nova etiam bestia- 
rum corpora detrudebantur. Virgil. 
Yi. ^n. vs. 739. * Ergo exercentur 
poeni8,veterumque malorum Supplicia 
expendunt : aliae panduntur inanes 
Sospensae ad ventos: aliis sub gur- 
gite vasto Infectum eluitur scelos, 
aut exuritor igni. Qoisqne suos pati- 
mor manes. Exinde per amplum Mit- 
timur Elysium, et pauci laeta arva te- 
nemns.' 

'^ At 81 ad hominum judicia, tfc,"] 
Mens nostra Denm inter et corpns 
bomaDnm media; utpote Dei effec- 
t08, et corporis hnmani forma, ab 
utroqae patitur, a Deo illuminanda, 
a corpore obscuranda: qoamobrem 
eadem mens non ante apta est vernm 
certumqae de rebos propositis ferre 



judicium, quam spretis ipsius corpo- 
ris motibus, solum praeceptorem 
Deum interrogaverlt, intusque re- 
spondentem intellexerit attentlns : 
optime enim S. August. i. de Genes. 
ad lit. c. 6. * Principiom,' ait, ' crea- 
tnrae intellectnalis est aetema sa- 
pientia, quod principiom, manens in 
se incommutabiliter, nnllo modo ces<: 
sat occulta inspiratione vocationis lo* 
qui ei creatnrae, cui principiom est, 
ut convertatnr ad id ex quo est : 
quod aliter formata ac perfecta esse 
non posset.' * Ubiqne,' inquit idem 
sanctus doctor 1. x. Conf. c. 26. < Ve- 
ritas, praesides omnibusconsulentibus 
te,8imulque respondes omnibus etiam 
diversa consulentibus. Liquide to 
respondes, sed non liqnide omnes 
audiunt: quis enim,' ait idem sanc- 
tissimus pater, de Immort. Animae 
c. 10. * bene se inspiciens non exper- 
tus est tanto se aliqoid intellexisse 
sincerius, quanto removere atqoe 
sobdocere intentionem mentis a cor- 
poris sensibns potnit ? ' Atqoi maxi- 
ma pars hominom praecipitatione et 
praejndicio potios qoam his legibus 
jodicant: unde 



PHILOSOPHI^ LIB. IV. 637 

nebris assuetos ad lacem perspicaad yeritatis attollere ; si- 
milesque avibus' sunt^ quarum intuitum nox illuminat, 
dies csecat: dum enim non rerum ordinem^ sed suos intu- 
entur affectus, vel licentiam vel impunitatem scelerum pu- 
tant esse felicem. Vide autem quid setema lex sanciat. 
Melioribus animum si conformaveris^*' nihil opns est jndice 
prsemiura deferente : tu te ipse excellentioribus ad^disti. 
Si studium '^ ad pejora deflexeris^ extra ne qnaesimis ul- 
torem ; tu te ipse in deteriora detrusisti : '^ veluti si vici-* 
bus ' sordidam humum coelumque respicias^ cunctis extra 
cessantibus^ ipsa cemendi'ratione nunc coeno^ nunc sideri- 
bus interesse videaris. At vulgus ista non respicit Qaid 
igitur? hisne accedamus quos belluis similes esse mon* 
stravimus ? Quid^ si quis amisso penitus visu^ ipsnm etiam 
se habuisse oblivisceretnr intuitum» nihilque sibi ad huma* 
nam perfectionem deesse arbitraretur^ nam videntes eadem 
csecos putaremus? Nam ne illud quidem acquiescent'^* 
quod seque validis rationum nititur firmamentis, infeliciores 
esse eos qui faciunt, quam qui patiuntur '7 injuriam. Vel- 
lem^ inquam^ has ipsas audire rationes. Omnem^ inquit, 
improbum num supplicio dignum negas ? Minime. Infe- 

^ NoctuU. * AlUmii. 

dienda.-^l^ In edd. Delph. et Hack. omittitar vocnla st. Ms. Rittersb. et ed. 
Florent. Melioribus annmtm si con/frmarmt. — 14 AddidiHi» Studium Oelph. 
Hack. — 16 Ms. trusisti. — 16 * Bene scripti acquietcerent.* Bemart. Ms. Rit<^ 
tersh. Nam nec iUud quidem acq. — 17 Vict. secundus, et Reg. faciant, quam 

NOT^ 

^ Similesque avibus sunt, ^c.] Ves- taque non 8ylvascelebrant,lacemqae 

pertilionibus scilicet et noctuis, qaae peross Nocte volant, seroque tenent 

quod mobilioribus afficiantur oculo- a vespere nomen.' 
rtim fibris tunicisque, idcirco minimo <* Nam ne illud quidem acquieseeni, 

noctis lumine illuminari, majori vero ^c.] iv. Philosophia probat, impro- 

diei splendore offundi possunt : nnde bos eo esse miseriores, qnod injariam 

non nisi vespere et nocte, a qnibns ceteris inferant : qaia cnm improbos 

nomen habent, volitare consneverunt. omnis sit miser, cnmqne improbos sit 

O vid. 1. IV. Metam. Fab. 12. < Jam- qoicuroqne supplicio dignus est, prop* 

qne dies exactus erat, tempusque terea quo aliquis snpplicio est magis 

subibat Qnod tu nec tenebras, nec dignus, eo magis improbns adeoqae 

pos8is dicere lucem, Sed cum luce magis miser balieri debet: sic cog- 

tamen dnbiae confinia noctis. . . Tec- nitor existimans esse deterios inferre 
Delph. et Var. Clas. Boeth. Y 



3S8 B0£TH1I DB GONSOL. 

lices Tero esse qui sant'^ improbi^ multipliciter liquet. 
Ita est, inquam. Qui igitur supplicio digni sunt, miseros 
esse non dubitas ? Convenit, inquam. Si igitur cognitor/ 
ait, resideres^ cui supplicium inferendum putares, eine qui 
fecisset^ an qui pertulisset injuriam? Nec ambigo/ in* 
quam^ qui perpesso '^ satisfacerem dolore facientis. Mise- 
rior igitur tibi injuridB illator^ quam acceptor esse videretur. 
Consequitur, inquam. Hinc igitur^ aliisque ^^ de causisea 
radice nitentibus^ quod turpitudo suapte natura miseros 
faciat^ apparet, illatam cuilibet injuriam non accipientis, 
sed inferentis esse miseriam. Atqui nunc^ ait, contra facir« 
unt oratores : ^ pro bis enim qui grave quid acerbumque 
perpessi sunt, miserationem judicum excitare conantur; 
cum magis admittentibus justior miseratio debeatur : quos 
non ab iratis^ sed a propitiis potius^ miserantibusque accu* 
satoribus ad judicium, veluti segros ad medicum duci opor-' 
tebat^ ut culpao morbos supplicio resecarent: quo pacto 
defensorum opera vel tota frigeret^ vel si prodesse homini- 
bus mallet^ in accusationis habitum verteretur. Ipsi quo- 
que improbi> si eis aliqua rimula* virtutem relictam fas es* 
set aspicere, vitiorumque sordes poenarum cruciatibus se 
deposituros viderent> compensatione adipiscenddB probita- 
tis^ nec hos cruciatus esse ducerent^' defensorumque ope- 
ram repudiarent> ac se totos accusatoribus judicibusque 
permitterent : quo fit ut apud sapientes nullus prorsus odio 

/ Judex, f DubUok * Advocati. * AHquo moda» 



^^^^^■^>^^^**^ 



tfui pa^tanfur. — 18 Qut wni DelpU. Hack. — 19 Qtcm perpesao edd. eaedem. — 80 
HtBc igitur atiisque vulg. Ms. Erfurt. et edd. Fiorent. Delph. Hack. Hac igi' 
tur aimque^ Thnan. primus, et ^eg. Hinc igitur tdiisque, — 1 Eseedicerent vulg; 

KOTM 

qaam pati injuriam, statnit snppli- eo magis dignus est supplicio, qnod 

cinm inferendum non ei, qui pertulit, alteri intulerlt injuriam : reipnblicaB 

sed ei qui fecit injuriam. Unde quippe interest, nt iraprobi punian- 

Christus Matth. 5. ' beati/ inquif, tur. Atque ex his omnibus sequitar^ 

' qui persecutionem patiuntur :' quo improbos sive egros animo, non se- 

respiciens S. Chrysost. ait ' neminem cus ac aegros corpore, non odio aed 

Iftdi niai a seipso/ Atqui improbus miseratione potius dignos esse; qaar^ 



PHILOSOPHliE LIB. iV. 



8S9 



locus relinquatar. Nam bonos qais nisi staltissimus ode- 
rit ? malos vero odisse ratione caret. Nam sicuti ^ corpo- 
rum languor, ita vitiositas quidam est quasi ^ morbus ani- 
morum. Cum aegros corpore minime dignos odio^ sed po- 
tius miseratione judicemus^ multo magis non insequendi^ 
sed miserandi sunt^ quoram mentes omni languore atrocior 
urget improbitas. 



* Uterque Vict. esse ducerent: bene.' FaiHn, — 2 Nam si uii Delph. Hack. Nam 
si uii, Corrnptum antea locnm, inquit Vallinns, in omnibos impressis, jn^ 
vantibus partim antiquis libris, sic tandem restitnimus snae integritati.-— 
3 Vnlg. Ita vitiositaa quidem est quasi, ' Ms. Rittersh. Ita vitioiitas est quidnn 
quasi : quae iectio prxstabilior est vulgata.' Sitzm, 



METRUM IV. 

QuiD tantos juvat excitare motus^P 

Et propria fatum solicitare manu?^ 
Si mortem petitis/ propinquat ipsa 

Sponte sua, volucres nec remoratar equos. 

Quidprodest vobis excitare motus iantos odii, et wrgere mortem vesltris manHntif 
Si quaritis mortemf hac appropinquat ulire neque iardat equos suos pracipites,. 

NOTJE 



P Tantos . . . motus"] Ut perturba- 
tiones motibus corporis concipinn- 
tur: sic eaedem conceptae diversos 
producunt ejusdem corporis motns. 
Sed nulla perturbatio tantos motus, 
qnantos odium parit : qui enim odio 
commoventnr, hi in amicos, fortunas, 
famam, vitam denique ipsam adver- 
sariomm erumpunt. 

<i Fatum solicitare manu] Solicitare 
proprie dicitur ille, qui corpus de sno 
loco movet, quasi hoc de suo Solo 
movendo, vicinnm, a qno recedit, re- 
linqnat Solum, ut ipsum solnm abit. 
Hincpropterqnandam similitudinem 
solicitare dicimur mentem, cum eam 
ipe, metn, aut qualibet alia ratione 



de sua sententia movere tentamiMw 
Sic ergo qui dnello pugnant, qnod 
mortem veluti de snis sedibns pulsam 
ad semetipsos movere videantury hl 
mortem dictmtur propria mann soK* 
citare : qnemadmodnm Seneca in 
Hercul. Fnr. vs. 867. canit : ' Quid 
juvatdnrum properare fatum ? Omnls 
ha*c magnis vaga tnrba terris Ibit ad 
manes, facietque inerti Vela Cocytc' 
^ Si mortem petitiSy 4>c.] Philoso- 
phia videtnr deinceps afferre cansat 
mortis. Cansa autem niortis dupkx. 
Una interior, sive natnralis elemeiH 
tornm, ex qnibns homo constat, eoMk» 
positio : et haBC notatnr his verbiiy 
* propinquat ipsa sponte sua.' Altera 



340 



BOBTHII DE CONSOL. 



Quos serpens^ leo, tigris^ ursus^ aper ^ ' 

Dente petunt^ iidem se tamen ense petunt. 
An distant quia, dissidentque mores^ 

Injustas acies et fera belia movent^ 
Alternisque volunt perire telis? 

Non est justa satis saevitias ratio.^ 
Vis aptam meritis vicem referre ? " 

Dilige jure bonos/ et miseresce malis. 



5 



10 



Seilicet hominea sese perimunt gladio^ guos serpens, leo, tigris, ursui^ et apri peri^ 
munt dentibun. Num idcirco hutruunt exercUus iniquos, parant arma crudeUoy eu^' 
pJMnique occumbere telia reciprocis, quod eorum mores inter se differumt ac disBen» 
tiunt / hac causa s^eviendi non est satii tBqua, Optasne rependere meritum rimiig 
merito simili ? ama, ut aquum eat, bonos, et miserere improborum* 



^^V^^^i^^V^^»^^ 



.4 *Apri. Sic, licet repugnent etiam veteres libri, scripsisse videtnr potin» 
Boethins, qnain imniani illa licentia mus, si retinueris, aper, qnam noD 
admittunt hendecasyllabi/ Vdllin, Vid. inf. 

NOTiE 



exterior, qnae rursus ponitnr in dn- 
plici discriminc : haec enim mors est 
vel a feris, cnjiismodi suut * serpens, 
leo, tigris, ursus, aper;* velabaliis 
hominibusy qui veiuti indignaotes, 
mortem praedictis causis acceleratam 
longiores moras agere, hanc conver- 
ita in sese invicem armis advocant. 

• Aper [apri] Sic legimus cnm Val- 
lino, non aper: quod hujus prima syU 
laba semper corripiatur: alioquin 
fipri non haberet primam syliabam 
communem: sicut *■ matris' et ' fra- 
tris' priores syllabis non sunt com- 
mnnes, quod mater et frater primis 
syllabis producantur. 

' Non est justa saiu savitia ratio] 
Alterius cogitationes tuis cogitationi- 
bus contrariae nullnm tibi dare pos- 
Bttntjus uecis in alterum hominera: 
cnm vitahumana ita in summa so- 
^ius Dei potestate versetur, ut neque 
judici, neque ipsi Regi, nisi quatenus 
hic vices Dei gerit, fas sit hominem 



interficere: ' ad imaginem quippe 
Dei,' inquit Dens Genes. 9. • factus 
est homo.' 

» Via aptam meritia vicem referre^ 
Par pari cogitando referre, sive co- 
gitationes cogitationibus compen- 
sare. 

^ Dilige jure bonos] Qnod enim 
amor nequeat nisi amore compen' 
sari, jnstitiae est bonos, d quibns dili- 
gimur, a nobis diligi. .Neque tamen 
sequitur odium odio compensandum : 
sed 

Miseresce malis] Nihil quippe ra- 
tioni magis conseutaneum quam mi- 
serornm misereri : mali autem omnes 
miseri sunt, cum propter rationes 
praedictas, tum maxime quia pec- 
cando deficiunt: miser quippe^ si 
credamus Varroni 1. iv. de Ln L. di- 
citur a minus, utpote cui cum opus 
est, minus nullo est; vel, nt placet 
Ciuacio, a Graeco fAwros, scelus. 



PHILOSOPHI^ UB. IV. 



341 



PROSA V. 

Hic ego^ VideOy inquams quas sit vel felicitas vel mise^ 
ria in ipsis proborum atque improborum meritis constituta» 
Sed in hac ipsa fortuna populari* non nihil boni malive 
inesse perpendo. Neque enim sapientnm quisquam " exul^ 
inbpS; ignominiosusque esse malit potius^ quam poUeng 
opibus, bonore reverenduSji potentia validus, in sua perma- 
nens urbe florere. Sic enim clarius testatiusque ' sapiir 
entiae tractatur officium, cum in contingentes populos re« 
gentium quodam modo bcatitudo transfunditur : cum pras- 
sertim carcer, nexus,"* ^ ceteraque legalium tormenta pcc* 
narum pemiciosis potius civibus, propter quos etiam con^ 
stituta sunt, debeantur. Cur haec igitur versa vicd muten- 
tur, scelerumque supplicia bonos premant, prdBmia virtU': 
tum mali rapiant, vehementer admiror; quseque tam in- 
justa^ confusionis ratio videatur, ex te scire desidero. 
Minus enim ^ mirarer,' si misceri omnia fortuitis casibus 
crederem.7 Nunc stuporem meum Deus rector exaggerat,» 
qui cum saepe bonis jucunda, malis aspera ; contraque bo- 
nis dura tribuat, malis optata concedat ; nisi causa depre- 



"* Vidgari» ' Apertiusque, 



Vineula. 



Augei, 



5 £d. Hack. pro nexut legit lex.S Mimu etenim ed. eadem cam Delpli. — 
7 Ms. Rittersh. tjiderem, 

SOTJE 



^ Neque enim sapientum quhquamj 
ifc.'] I. Boethiii8,ut sibt videtiir,iuore 
sapieotis miratur, bonis adversa, roa- 
lisprosperaaccidere,dupiicidecaiisa. 
Prima esl, qnod populi sapientibos 
ducibns facilins crederent, eorun- 
demque praecepta observareut reli- 
giosius, si sapientnm docum felicita- 
tero una cum sapientia popuiis in- 
fundi viderent. Altera, quod sop- 
plicia non nisi improbis videantur 
constituta. Supplicia autem hic di- 
cuotur ' carcer' et * nexus/ * Nex- 



us' quidem, slve, ot alii legunt, lex; 
quoniam vincnlis premi snpplicium 
est. * Carcer * vero etiam a Lucre- 
tio inter alia suppliciornm genera nn- 
meratur lib. iii. * Sed metus in vita 
poBnarum pro malefactis £st insigni- 
bos insignis, scelerisqne loela, Carcer 
et horribilis de saxo jacta' deorsoraii 
Verbera, carnifices, robor, pix, la« 
mina, tedas.' 

* Minua enim mirarerf ^c.] ii. Boe- 
thios eo magis miratur, bonis adversa, 
malis prospera accidere, qnod Beuf 



342 



ROBTHfl DE CONSOL. 



hendatur^ quid est quod a fortuitis casibus differrc ri" 
deatur? Nec mirum/ iaquit^ si quid ordinis ignorata ra- 
tione temerarium confusumque credatur. Sed tu quamvis 
causam tantse dispositionis ignores, tamen quoniam bonus 
mundum rector temperat^ recte fieri cuncta ne dubites. 



NOTiE 



iDfinite sapiens, bonns, et potens, 
mnndom regat: Dens enini accusari 
non potest aut ignoranti», qua ne- 
•ciat has vices ; ant malitiae, qna ve- 
lit; ant impotentiae, qna sciens vo- 
lensqne has vices nequeat mutare. 
Id mirabatnr etiam David Psal. 72. 
* Mei autem psne moti snnt pedes, 
psne effusi sunt gressns mei, qnia 
zelavi super iniqnos, pacem pecca- 
torom videns.' Id etiam mirabatur 
Jeremias cap. 12. * Quare via im* 



piorum prospera, bene est omnibns 
qui praevaricantnr et iniqne agnnt ?' 

7 Nec mirumf i^c,'] iii. Pbilosophia 
respondet, hanc admirationem, nt 
ceteras, oriri. ex ignoratione caus» : 
sed ignorationem hanc non esse le- 
gitimum argnmentum, ex quo con- 
cludi possit, Deum non esse bonnm 
mundi rectorem, aut omnia non recte 
fieri : sicut deinceps eadem Philoto- 
phia probabit. 



METRUM V. 



Si quis Arcturi * sidera nescit 
Propinqua summo cardine labi^ 
Cur legat^ tardus plaustra Bootes^ 
Mergatque seras aequore flammas ; 



8i quia ignoret steUas UrM verti prope supremum polum, hic admirabitur ceAe- 
menter tegem cceU mblimis, qua Bootes, qui habet ortum velocioremf lentus agat 



^^>^#»^^^^#^«»^ 



8 ' Quid si pro legat reponamus regat ?* Sitzm. Regat habet ed. Delph. — 

NOT^ 



* Arcturt] Arcturns dicitur ab &pK- 
ros ursa et obph canda, quasi Ursae 
canda, est stella omniuni, ex quibus 
major Ursa constat, maxime polo vi- 
cina: unde dici solet stella polaris: 
qnare cum polus arcticus, ab hac Ur- 
•a sic vocatus, nobis semper appa- 
reat^ utpote nostro horizonte subli- 



mior, idcirco stella haRc, ceu antipo- 
das horreat, nunquam occidit : hinc 
Virgil. Georg. i. vs. 246. * Arctos 
oceani metuentes sequore tingi.' Sci- 
licet propter odinm Jnnonis, ut fin- 
gunt poet», qu», qnod majorem Ur« 
sam in coelum admissam apgre ferret, 
Tethyn rogavit,ne suia hanc peliieem 



PmLOSOPHIiE LIB. IV. 

Cum nimis celeres explicet ortns, 
Legem stupebit detheris alti. 
Palleant plenae cornua Lunas * 
Infecta metis noctis opacae^ 
Quaeque fulgenti texerat ore^ 
Confusa Phoebe detegat astrat 



348 
5 



10 



eurrum ««tim, H nunqwm demUtat ignea iuos tardoa in mare. Si orbUa lAmm 
pleniB palleaty fcedata terminis noctia ohscwra, et qua Luna veUmerai vultu tpUn' 
dido stellaa minoree, heee obseurata revelet easdem eteUas ; Mnc error comm»mi$ 

NOTJE 



sineret aqnis lavari. Idem Arctnrns 
Tocatnr etiam Arctophylax, et Boo- 
tes, de qno fit 8ermo in 3. versn. 
Arctopliylax quidem, 8ive custos Ur- 
99, sive, nt loquitur Ovidins, 'cusfos 
Erimanthidos Ursap,' qnod videatnr 
Ursam, qnam semper comitatur, cus- 
todire. * Bootes ' vero sive bnbulcnsy 
quia stellis formam boum cnrrnsque 
refercntibns instar cujnsdam bubulci 
adhaeret : hinc Propertio dicitnr 
* versare boves et plaustra Bootes.' 
Jnvenal. Sat. t. vs. 22. * Ant illo 
tempore, qno se Frigida circnmagnnt 
pigri sarraca Bootae.' Illnd porro 
sidus triplici hoc nomine donatum, 
recte dicitnr ' snmmo cardine,' cni 
' propinqnum ' est, * labi ;' adeoque 
hinc ' tardnm seras flammas in aeqnore 
mergere,' inde vero ' ceieres expli- 
care ortus.' Primum quidem sidus 
illnd snmmo cardine labitur: qnia 
vertitnr ad polum Septemtrionalem, 
qui nobis semper apparet, et in quo 
tanquam in altero Mnndi cardine or- 
bis coelestis verti fingitur. Deinde 
idem sidus tardum seras in mari mer- 
git flammas : quoniam nnnquam infra 
Dostrum horizontem descendens, nun- 
qnam occidit. Deniqne idem sidns 
celeres explicat ortns : qnod majori 
duntaxat Solis lumine occoltatum 
statim atque Inmen solare objecta 
terra minntum est, emicat. Ille au- 
tem qui hanc causam ignorat, prs- 



dicta miratur. 

* PaUeani plena comua Lmw] La* 
na, quae etiam dicitur Phoebey qnod 
per noctem splendeat, est corpm 
coelest^ opacnm, qnod solari Inmiae 
ita relucet, nt modo angulatam, mo* 
do rotundam splendoris formam ex* 
hibeat. Contingit autem aliqnaiido, 
nt inter Solem, et Lnnam plenam Btve 
rotnndo splendore relncentem, terra 
ita interjaceat, nt Lnna nmbris ter* 
restribns obscnrata rotnndom SQom 
splendorem statim amittat, et steUaey 
quae majori Lnnae Inmine offns» ante 
latebant, incipiant emicare : tum ve- 
teres, qni falsa snperstitione existi- 
mabant hinc quidem Lnnam carmini- 
bus pati hoc deliqninm, inde vero 
tinnitn aeris vel cymbalornm liberari, 
ad * aera Lnnae anxiliaria,' nt vocatTI- 
builus, confugiebant : idemTibnllaa, 
' Cantos et e cnrru Lnnam deducere 
tentat; £t faceret,8i non aera repulsa 
sonent.' Jovenalis Sat. ti. I. ii. ts. 
440. < Tot pariter pelves, tot tin* 
tinnabnla dicas Pulsari: jam nemo 
tubas, nemo aera fatiget : Una labo- 
ranti poterit snccnrrere Lnnae.' Ne- 
mo nescit vnlgatnm illud Virgilii £cl. 
VIII. vs. 69. ' Carmina vel coelo pos- 
snnt dedncere Lnnam.' Haec antem 
omnia, qnae sex praedictis versibns 
eleganter describuntur a Philosophia, 
ideo miratur vnlgns, qnia horum caii- 
sam nescit. 



344 



BOETHII DE CONSOL. 



Commovet gentes publicus error^ 
Lassantque crebris pnlsibus sera*^ 
Nemo miratur ^ flamina Cori 
Littus frementi tundere fluctu» 
Nec nivis duram Mgore molem 
Ferventi '** Phoebi solvier asstu ; 
Hic enim causas cemere promtum est : 
Ulic latentes pectora turbant 
Cunctai quae rara provebit aetas ; 
Stupetque subitis ^ mobile vulgus. 



15 



20 



turbai populoSf qui propterea repetUU ictibus fatigant cymbaki» Netno miratur, 
venio9 Cori/erire oras marinas undis tumuUuantibus^ nequc cumuhm niviafrigore 
in^hprahm liquari cahre vehementi Solis; nam hie faeile est cognoscere eauaat: 
ilHe eauscB occuUa perturbant odmiratione omnes mentes. Plebeeula ineonstan$ 



9 £d. Hack. legit aera, — 10 Fervente eadem ed. cum Delph. — 11 Inseiti 



NOT^ 



** Nemo mxraJtur^ tfc^ Postqaam 
PtulOKophia quap.dam protulit, quae 
homines propter ignorantiam cansa- 
mm mirari solent ; contraria refert, 
qnas iidem homines non mirantnr, 
qnod iUornm caaaas norint. Primum 
qaidem homines non mirantnr ' Co- 
mm' sive ' Caarum/ ventum aboccasa 
aBstivospirantem/fluctnfrementitun- 
dere' oras marinas ; quod iisdem no- 
tnmsity ventumhnnc esse corpus com- 
motnmyCorpusqne commotum natura- 
litertundere corpora obvia. Deinde 
iidem homines ,non mirantur, molem 
nivis frigore induratam fervente So« 
lis asstn liquefieri ; quod sciant, quie- 
tas nivis durae partes moveri posse a 
commotis solaris aestus particnlis. 

^ Qua rara provehit atas ; [,] Stupetque 
subitis'] Ignara plebecnla admiratnr 
qnaecnmqae et raro et snbito contin- 
gnnt. Nimiram admiratio est subita 
commotio mentis attentius spectantis 
ea, qnae nova videntur et magna: 



nndecansa hnjns pertnrbationis est 
res et rara et snbita. Rara quidem : 
nam, nt barbariMoqunntur, ' ab assne- 
tis non fit passio.' Snbita vero : 
qnoniam, nt recte ait S. Gregorius : 
' jacnla qnae praevidentnr, minns fe- 
rinnt.' Verum, inqnit GrammaticnSy 
qno jnre hic variatis casibns dicitnr 
vnlgus stupere ' rara' et ' subitis V 
nnm conjunctio pares optat casos? 
Optat, inqnam, pares casus : sed non 
raro, posthabita verbornm constrac- 
tione, sensu duntaxat jungnntur : sic 
Cicero dixit : ' emi centnm anreis et 
plnris:' quanqnam hic coostractio 
solita non mntatnr: sed verbnm 
quoddam tacitum debet intelligi: 
quasi diceretur ' stnpet qnae rara 
snnt, et stnpet snbitis:' sicnt eoim 
Tullius dixit ii. de Fin. ' nos Varro- 
nes stnpemns:' sic Horatius 1. i. 
Satyr. Sat. 4. cecinit, ' Hunc capit 
argeuti splendor : stopet Albius aere/ 



PHILOSOPHliE Ulll. IV. 345 

Cedat inscitise " ** nubilus error, 
Cessent profecto mira videri. 

miratur ea qucB raro et subito eveniunt, Error obscunu ignari vulgi facenmip 
hatc certe desinent videri admirabilia. 



Delph. Vid.Not.iDf. 

NOT^ 

^ Cedat inscitio! [inscitt] Ignari: eDim htijiis carminis ferre dod pos- 

qaanqnam omnes hic legaDt, tfiAct^; suDt inacituB, cnjns secunda syllaba 

existimavimns tamen deleta ultima producitar Horatio Satyr. 1. ii. Sat. 

syllaba, quae scriptorum inscitia fa- 2. ' lUnm aut nequities aut vafri iii- 

ciie introdnci potuit, legendum esse scitia juris.' 
tfuctlt, hoc est, ignari vulgi: leges 



PROSA VI. 



Ita est, inquam. Sed cum tui muneris sit latentium re- 
rum causas evolvere, velatasque caligine explicare rationes; 
quseso uti hinc decemas/ et, quoniam hoc me miraculum 
maxime perturbat^ edisseras.' Tum illa paulisper arridens^' 
Ad rem me^ inquit, omnium qusesitu maximam vocas^ cui 
vix exhausti quicquam satis sit*^ Talis namque materia 
est, ut una dubitatione succisa^ innumerabiles alise^ velut 
hydrse "" capita^ succrescant : nec ullus fuerit modus^ nisi 
quis eas vivacissimo mentis igne coerceat. In hac enim de 
ProvidentisB simplicitate/ de Fati serie, de repentinis casi- 
bus, de cognitione, ac praedestinatione divina, de arbitrii li- 
bertate quseri solet : quee quanti oneris sint, ipse perpendis. 

«^ Ut hac de re dicas tuam sententiam» p Exponas, ? Dtct potest oUqM 
satis accuratum. * Serpentis plurium capitum, 

SOTJE 

« In hac enim de Providentia simpH' merflB alise oriaDtnr : hnjnsmodi aniit 

citate, ^c.] i. Phiiosophia indicat ma« divina Providentia, Fatum, Coneor- 

teriam deinceps sibi tractandaro, in dia Libertatis humaa» cura divioft 

qua, una dubitatioDe snccisa, innu- Pnenotione. ' Hydra' autemyCajat 



346 



BOETHII DE CONSOL. 



Sed qaoniam baec quoque te nosse, quaBdam medicinae tuse 
portio esty quanquam angasto limite temporis septi^ tamen 
aliquiddelibare''^ conabimur. Quod si te musici carmi- 
nis oblectamenta delectant, hanc oportet paulisper differas 
Yoluptatem^ dum nexas sibi '^ ordine contexo rationes. Ut 
libet» inquam. Tum yelut ab alio orsa principio/ ita dis- 
seruit : Omnium generatio rerum, cunctusque mutabilium *^ 
naturarum progressus^ et quicquid aliquo movetur modo, 
causas^ ordinem^ formas^ ex divinde mentis stabilitate * sor- 
titur. Hsec, in suse simplicitatis arce composita^ multipli- 
cem rebus gerendis modum statuit : qui modus cum in ipsa 
divinse intelligentise puritate conspicitur^ Providentia nomi- 

' Leviter attingere, * ConstarUia. 

12 ^Scriptara lectionem in contextnm admisi : vnlgati insulse : aUquid deli* 
berare.' Bernart. Sitzm. 'Omnes: de/t^^rare/ Valiin.— 13 Mss. tt6t.— 14 Mt. 



simUitadine nunc ntitur Pliilosopliia, 
qninquaginta, vel, nt alii volnnt, cen- 
tnm habebat capita, quorum uno ab- 
ciso, duo renascebantur, donec Her- 
culesy amputato onoqnoque capitp, 
▼nlneri ignem admoverit. De Ler- 
iiaea hac bestia infra dicetur Metro 
▼II. hnjus lib. vs. 22. 

^Tum velut ab alio orsa principio"] 
il. Pbilosophia indicat modum, qno 
deinceps dispntabitnr. Nimirum cum 
Deos non minus sit cansa prima, 
quam finis nltimus rernm omnium, 
Philosophia ad snum institntum pro- 



NOT^ 

ficatnr : qnod enim id eodem eoque 
simplici semper modo fiat, propterea 
ab una eaqne simplici mente, nimi* 
rum Deo, fiat, necesse est. Sic ' di- 
vina mens multiplicem rebns geren* 
dis modum statuit, qni modns, cnm in 
ipsa divinae intelligentiae pnritate 
conspicitnr, Providentia nominatnr ; 
cum vero ad eaqutemovet atqnedis- 
ponit, refertur, Fatnm a VeteribDS 
appellatur.' Sitne ' pnritas' vox 
Latina, dubitatur. Alii ainnt, alii 
negant. Scioppins in Animadversi- 
onibus in Vossinm, sunm hnic dictioni 



bandum argumenta desnmere potest jns Latinitatis restitnere conatus, ait : 



a Deo in utroque hoc genere cansae : 
qnae auteni hactPnus expositae sunt 
rationes, hae a Deo veluti fine accep- 
tse snnt : quare quae deinceps affe- 
rentur, ipsae a Deo velnt a causa effi- 
ciente prima accipientur : hinc Pbi- 
losophia incipit: quicquid, inquit, 
creatur, conservatnr, et aliquo modo 
afficitur, illnd a Deo velnt a prima 
caosa creatur, conservatnr, et modi- 



* sin autem impuritatem Vossios La- 
tinum esse assentitur propter Cice- 
ronis auctoritatem, ipsins qooqoe ju- 
dicio puritas minime barbarom videri 
debet . . .Meo ergo Judicio potest Jam 
Vossius secnro esse animo, et quaro- 
vis in veterum anctoram libris qui 
sont reliqui (cum maximam eornm 
partem interiisse,eoquc innumerarnm 
vocum Latinarnm jacturam factani 



PHILOSOPHl^ LIB. IV. 



347 



tiatur : cum vero ad ea, qaae movet atque dispomt^ refertar^ 
Fatum a Veteribus appellatum est. Qnae diversa esse» fa- 
cile liquebit^ si quis utriusque vim mente conspexerit« 
Nam Providentia ^ est illa ipsa divina ratio in summo om- 
nium principe constituta^ quse cuncta disponit : Fatum vero 
inbaerens'' rebus mobilibus dispositio^ per quam Providen- 

NOTiE 



esse constet) pnritatis vocabalum 
DoninveDerit; quiatamen impurita- 
tem in Cicerone legimus, non habet 
cor seipsum nnaque secum alios doc- 
tissimos homines in vnlgi barbari tur- 
bam conjiciat/ At quamvis Cicero 
dixerit * infinitatem/ < infirmatio- 
Dem/ Terentiusque < infortuniuro ;* 
Donindesequitur,'finitatem/'firma- 
tionem/ * fortunium ' voces esse La- 
tinas. 

» Nam Providentiaf ifc.'] iii. Philo- 
sopbia affert definitionem divinae 
Providentiae : * est/ inquit, * illa ipsa 
divina ratio in summo omnium prin- 
cipe constituta, quae cuncta disponit.* 
Qnae quidem definitio, quia ab omni- 
bus Theologis propugnatur, ideo dili- 
gentius videtur exponenda. Igitur 
dicitur 1. * ratio :' cum enim * ratio' 
dicatur a ' reor/ cumque ' reor' idem 
sit quod puto sive cogito, propterea 
cogitatio omnis recte dicitur ' ratio:' 
hinc autem factum arbitror, ut ' ra- 
tio' etiam Tuliio sit mens, intelligen* 
tia, consilinm, judicium, argumenta- 
tio, institutum, et cetera id gpnus. 
Omnis antem Providentia quaedam 
est cogitatio : qnandoquidem qnae- 
dam est qualitas menti insita, cujus 
mens ipsa proxime conscia est. Igi- 
tur Providentia est ratio. Verum 
cum cogitatio duplicis sit generis, 
nimirum notio et voluntas, quaestio 
est inter Theologos, utrum Provi- 
dentia sit notio tantum, utrum vo- 
luntas tantum, ntrum notio simul et 
voluntas ; qnod ultimnm video plnri- 
bns probari, quanquam iidem inter 



se dispntent, ntra ex hts dnabns c6« 
gitationibus praecipna sit in ipsa 
Proyidentia. Hinc Providentia divi- 
na a Ludovico Vives definitnr, volan* 
tas Dei consilio nniversa gnbernaotis* 
Dicitur2. < divuia :' nam Providen* 
tia dici potest de omDi mente, sivc 
divioa sive etiam creata : immo cum 

* ProvideDtia,' auctore TuIliOy sit 

* per quam futarum aliquid videtor 
antequam factum sit ;* cnmqne menti 
divinae nihil futurnm sit ; contra ▼«- 
ro mentibus creatis plura sint futnra; 
idcirco Providentiamelins rectinsqae 
dicitnr de ceteris mentibns, quam de 
divina. Hic tamen dod agitur niti 
de Providentia diviaa; qnae prop« 
terea debnit dici * ratio diviaa/ sive 
cogitatio divinae mentis. Dicitnr S. 
' in summo omnium principe consti- 
tuta:* quia Providentia divina est 
attribntum Dei, qnatenus Deus est 
snmmus omnium princeps : samnd 
quippe principis est, providere omni- 
bus. Sapientiae 6. ' aeqoaliter cnra 
est ilii de omnibus :' et cap. 8. ' at- 
tingit a fine ad finem fortiter, et dia- 
pouit omnia suaviter.' Dicitor 4. 
' quae cuncta disponit : ' qooniam pro^ 
vidae mentis est, pro eo quem sib} 
proponit fine, materiam sibi snbjee- 
tam suo quamque ordine et loco po- 
nere. Hinc Providentia divioa defi- 
nitur aS.Thoma ' ratio ordinis reram 
in finem.' 

•» Fatum vero inharenB, 4*c.] iv. Phi- 
losophia snbjicit definitionem Fatl : 
' Fatum,' inquity est ' inhaerens rcbat 
mobilibus dispositioi per qaam Pro- 



348 



BOETHII DB GONSOL. 



tia suis quaeque nectit ordinibus. Providentia namqud 
cuncta pariter^ quamvis diversa^ quamvis infinita^ complec^ 
titur : Fatum vero singula digerit in motum/^ locis^ formis^ 
ac temporibus distributa : ut haec temporalis ordinis expli^ 
catio^ in divindB mentis adunata prospectu,*" Providentia 
sit ; eadem vero adunatio digesta^ atque explicata tempo* 
ribus, Fatum vocetur. Quas licet diversa sint^ alterum ta^ 
men pendet ex altero. Ordo namque fatalis ex Provi- 
dentias simpUcitate procedit. Sicut enim artifex^ faciendso 
rei formam mente percipiens, movet operis effectum^ et quod 
simpliciter^ praesentarieque " prospexerat^ per temporales 
ordines ducit ; ita Deus Providentia quidem singulariter 
stabiliterque facienda disponit ; Fato vero '^ haec ipsa^ quae 

** Notione, ^ Et imaginando. 



^^■^^^^^^■^■^^■^ 



Erfurt. cunctwqm mirabiiium, — 16 Thuan. secnndns : digerit immotum» 
Tlinan. prinius, et Reg, in motu: recte, censente Vallin. — 16 'Meus codex 

NOTiE 



▼identia suis quseque nectit ordini- 
ba« :' qaod etiam clarius interpretari 
cooabimur. Primum igitur Fatum, 
interpretatione nominis, nibil est ali- 
ad, qnam divinsB ?oluntatis signum, 
sive -dictum divinum : nam judicio 
Varronis, quod Parc&e constituerunt 
nascenti, a fando Fatum est dictum : 
atque hoc modo S. Aug. 1. v. de Civit. 
D. cap. 0. ait, apnd Christianos esse 
Fatam : < non enim/ inquit, * abnu- 
ere possumus esse scriptum in literis 
sanctis: semel locutus est Deus... 
qood enim dictum est, semel locutns 
estyintelligitur immobiliter, hoc est, 
incommutabiliter est locutus, sicnt 
novit incommutabiliter omnia quae 
futnra snnt, et quae ipse facturus est.' 
Lucanas in nono ' Non vocibus ullis 
Numen eget, dixitque semel nascen- 
tibus auctor, Qnicqnid scire licet.' 
Deinde Fatum est dispositio: quia 
e^t ipsa res creata, corpus nimirnm, 
aut mens sno tempore, loco, aut qno- 
cumque alio modo affecta ; id quippe 



est Dei volentis jnssum dictumquo» 
Pra^terea dispositio baec ' inhaeret ra* 
bus mobiiibus :' est enim Fatum,mQ* 
dus reiduntaxat creatse : utpote qum 
nec fieri, nec conservari, nec qno* 
cumqne modo affici, nisi divina yo« 
Inntate, cnjns illa dispositio est sig* 
nnm, potest. Insnper ' per hanc dis* 
positionem rebns mobilibns inhttren* 
tem divina Providentia suis qnaeqne 
nectit ordinibns :' nam ' equidem/ 
inquit Q. Curtius, ' aeterna constitn- 
tione crediderim nexnque cans^m 
latentium et multoante destinatampi 
sunm quaeqne ordinem immutabili 
lege percurrere.' Uno verbo, Fatnm 
est ipse patiendi agendiqne modnsi 
qno res mobiUs ab immobili Doo sa« 
pientissime afficitnr : quod evide»? 
tius patebit consideranti sequanti^ 
Providentiae et Fati discrimina, qna» 
deinceps a Phiiosophia proponetnr» 
veluti qnaedam praedictae utriasqne 
defioitionis consectaria. 



t>H]LOSOPHIi£ LIB. IT. 



840 



disposuit» multipliciter ac temporaliter administrat. Sive 
igitur^ famulantibus' quibusdam Providentise divinis spiri* 
tibus^ Fatum exercetur, seu anima, seu tota inserviente na- 
tura, seu coelestibus siderum motibus^ seu angelica virtute, 
Beu daemonum varia solertia^ seu aliquibus horum^ seu om* 
nibns^ fatalis series texitur; illud certe manifestum est^ 
immobilem simplicemque gerendarum formam rerum esse 
Providentiam ; Fatum vero eorum quse divina simplicita» 
gerenda esse disposuit^ mobilem nexum^ atque ordinem 
temporalem. Quo fit ^" ut omnia^ quse Fato subsunt^ Pro- 
videntiae quoque subjecta sint : cui ipsum etiam subjacet 
Fatum. Quaedam vero quse sub Providentia locata sunt, 
Fati seriem superant.'^ £a vero sunt quse^ prim» propin- 
qua divinitati stabiliter fixa^fatalis ordinem mobilitatis ex- 
cedunt. Nam ut orbium circa eundem cardinem sese ver*- 
tentium, qui est intimus^ ad simplicitatem medietatis acce- 
dit, ceterorumqae extra locatorum veluti cardo quidam> 
circa quem versentur, existit : extimus vero majore ambitm 
rotatus, quanto a puncti media'^ individuitate discedit^ 
tanto amplioribus spatiis 'explicatur : si quid vero illi se 



^«^<^^^^^^^^ ^^ 



Faium vero : recte.' Bernart,^l7 Superent edd. Delph. et Hack.— 18 Mss. 



NOTiE 



* Sive igUurffamulantibu8,tfe.'] EtU 
amsi constet, Fatum qnendam esse 
rei mobilis modum, constetque prse- 
terea, modum liunc esse a Deo, tan- 
quam a prima cansa; dubitari tamen 
potest, utmm Fatum sit a Deo pro- 
xime, an famulantibns qnibusdam 
aliis rebns : bioc Philosophia qnas- 
dam Philosophorum hac de re per- 
«tringit opiniones, qnanim nnllam 
ceteris anteponit ; quod quamvis Dens 
ntatur geniis cum bonis tum malis; 
spiritn universi; elementis; corpo- 
ribus coeiestibus ; et aliis ejnsmodi 
rebns ad Fatum aliqnod exercendnm, 
nuila tamen est ex his rebns, qna 
Dens utatnr generatim ad movendas 



reliqnas res creatas, sive ad omne 
Fatnm. 

>" Quofit, ^c.] Ex dictis Philoso- 
phia conficit, Providentiam divinam 
iatins patere Fato, qnatenns quaecnro- 
qne Fato riubsnnt, bapc etiam Provi- 
dentiae snbjiciuntnr ; sed qnscum- 
qne snbjicinntur Providentis, hiec 
non ita Fato subsint : non quod res 
ulla creata possit, Deo non modifi- 
cante, modificari ; sed quod non onH 
nis res creata aeqne sit mntabilts : caia 
enim Fatum sit * dispositio rebus mo* 
bilibus inhaerens,' ex rebns creatb 
qnaedam magis, qna?dam minus Fato 
snbjici dicnntur, pront magis aot tni- 
nus a prima mente discedentes raagt» 



350 BOGTHII DB CON80L. 

medio connectat et societ, in simplicitatem cogitur^ difitin^ 
dique ac diffluere cessat: simili ratione^ quod longius a 
prima mente " discedit, majoribus Fati nexibus implicatur, 
ac tanto aliquid Fato liberum est, quanto illum rerum car-r 
diaem vicinius petit. Quod si supemse mentis haeserit fir- 
mitati, motu carens, Fati quoque supergreditur' necessita- 
tem. Igitur uti est ad intellectum^^ ratiocinatio ; ad id 
quod est, id quod gignitur; ad aetemitatem tempus; ad 
puncti medium circulus : ita est Fati series mobilis ad Pro- 
videntiae stabilem simplicitatem. Ea series coelum ac si- 
dera movet, elementa in se invicem temperat, et altema 
commutatione transformat. Eadem' nascentia occiden* 
tiaque omnia per similes foetuum seminumque renovat 
progressus.'^ Hsec actus etiam fortunasque hominnm in- 
dissolubili causarum connexione constringit : quae cum ab 
immobilis Providentide- proficiscantur ^° exordiis, ipsas 
quoque" immutabiles' necesse est esse.^ Ita enim res 
optime reguntur, si manens in divina mente simplicitas in- 
declinabilem causarum ordinem promat ; hic vero ordo res 
mutabilesy et alioqui temere fluituras, propria incommutabir 
litate ^ coerceat. Quo fit ut, tametsi, vobis hunc ordinem 
minime considerare valentibus, confusa omnia perturbata- 
que videantur, nihilominus tamen suus modus ad bonnm 
dirigens cuncta disponat. Nihil est enim quod mali causa 
nec' ab ipsis quidem improbis fiat: quos, ut uber- 

"• Deo, * Tranacendit. y InteUigentiam, * Series, « Fortunas, 
^ Onutaatia, 



^^■^^^■^^^^^^^ 



cum ed. Norimb. et Flor. od ■punctum medium. — 19 Ms. Rittersh. revocat pro' 
greasua, — 20 Vict. uterque, et uterqne Thnan. proficiscatur. — 1 Vict. secun- 
dns : ipsam quoque immutabilem. — 2 Esse necesse est Delph. Hack. — 3 Causa ne 

NOTiE 

aut minns obnoxiae sunt mntationi: gentia, (qnae nihilestaliudqnamcog- 

quod Philosophia exponit exemplo nitio clara et distincta, quaeque eat 

plurium orbinm circa immotum eun- norma ut sententiaB sic ratiocinatio- 

dem axem ita actorum, ut quo ad nis veraecertaeque,)con8tanteet vel- 

axem magis ant minns accedunt, eo ntt immota oritur ratiocinatio, qaas 

roinori aut majori motu cieantnr. est veluti progressus mentis nnnm 

* Igitur uti est ad intellectumf ^c.] Judicium ex ploribus aliis probantia 

Nimimm nt ex intellectu sive inteiU- vel improbantis ; nt ex materia> ea^ 



PHlLOSOPHIiB LIB, IV. 



851 



rime' demonstratam est^ bonum qadBientes pravns er- 
ror avertit, nedum'' ordo de summi boni cardine pro- 
ficiscens a suo quenqnam^ deflectat exordio. Quse Te- 
rO; inquies^ potest ulla"" iniquior esse confusio^ qaaiui 
ut bonis tum adversa^ tum prospera; malis etiam tum 
optata, tum odiosa contingant ? Num igitur ea mentis in^ 
tegritate homines degunt^ ut quos probos improbosve cen- 
suerint,^ eos quoque^ uti existimant^ esse necesse sit? 
Atqui in hoc bominum judicia depugnant ; ' et quos alii 
praemio, alii supplicio dignos arbitrantur. Sed concedamos 
ut aliquis possit bonos malosye discemere. Num igitur 
poterit intueri illam intimam temperiem^ veluti in corpo- 
ribus dici solet^ animorum ? Non enim dissimile est mira- 
culum nescienti> cur sanis corporibus^ his quidem dnlcia, 
illis vero amara conyeniant : cur segri etiam quidam leni- 
bvLSf quidam vero acribus adjuvantnr. At hoc medicas, 
qui sacitatis ipsins atque aegritadinis modum temperamen- 
tumque dignoscit, minime miratur. Quid vero animoram 
aliud^ salus videtur esse^ quam probitas ? quid eegritudo, 
quam vitia ? Quis autem alius yel servator' bonorum^ vd 
malorum depulsor^ quam rector ac medicator mentium 



^ AbundafUisnme, ^ Tantum abest, ut. * Inter se opponuntur. 



#>^V>»>»'^^^»»'#»»S» 



edd. eedem. — 4 ' Vetus, quoquam : qnod proprins rimanti non improbabitnr/ 
Bemart, ' Tbuan. uterque, Reg. et Vict. secundus: suo quoquam: bene/ 
VaUin, — 6 Vict. secundus : censuerunt, — 6 Aliud animorum Delpb. Hack.-r- 

NOTiE 



dem manente, diversa generantur 
corpora, v. g. seges, triticnm, panis, 
sangnis, caro : ut ab aeternitate, quae 
ett diutnrnitas rei sine principio et 
sine fine existentis, procedit tempus 
qnod est diuturnitas rel cnm princi- 
pio et fine existentis : ut centro im- 
moto movetur circulus : ita Providen- 
tise Dei immotae subjicitur Fati series 
mobilis. 

"> Qua vero, inquiea, poiest uUa, ^c.] 
IT. Pliilosopbia ex praedictis princi* 



piis infert, non minns ProvidentiA 
qnam Fati esse, qnod bonis etiam ad* 
versa, et malis etiam prospera con- 
tingant: sive quia quos probos im- 
probosque homines censent, bi tales 
non sunt, Deo jndice; sive etiam 
quia nt corpornm sic mentium diver- 
sa est temperies. Primum qnidem, 
quod homines ignorent, Deus Tero 
perfectissime noscat omninm horai* 
num cogitationes, fieri potest ntho« 
manmn div inomqne jadicium de bo- 



^2 



BOBTHII DB CONSOL. 



Deus ? Qui, cum ex alta Providentiee specnla-^ respicit/ 
qnid nnicuique conveniat^agnoscityetquodconvenireiiovit, 
accommodat. Hinc jam fit illud fatalis ordinis insigne 
miraculum, cum a sciente geritur quod stupeant ignorantes. 
Nam ut pauca, quae ratio valet humana, de divina profun- 
ditate' perstringamy de hoc quem tu justissimum et eequi 
servantissimum putas, omnia scienti Providentide diversnm 
videtur/ Et victrioem quidem causam Diis, victam verb 
Catoni placuisse^ familiaris noster Lucanus* admonuit. 
Hic igitur quicquid citra spem videas geri^ rebus quidem 
rectus ordo est ; opinioni vero tuae perversa confusio/ Sed 
sit aliquis ita bene moratus, ut de eo divinum judicium 
pariter humanumque consentiat: sed est animi viribus 
infirmus : cui si quid eveniat ad versi^ desinet colere forsitan 
innocentiam^ per quam non potuit retinere fortunam. Par- 
cititaque sapiens dispensatio ei quem deteriorem facere 
possit adversitas^ ne, cui non convenit laborare, patiatur. 
£st alius cunctis virtutibus absolutus^ sanctusque, ac Deo 
proximus : hunc contingi quibuslibet adversis nefas Provi* 
dentia judicat ; adeo ut ne corporeis quidem morbis agi- 
tari sinat. Nam^ ut quidam' me quoque excellentior ait/ 

/ VigiHaf hoc est, loco, unde vigilea longiua prospiciunt. f De Deo tficoiR- 

yrehenao. ^ Quod tu putas aquum, idipsum Deus acientissimus iniquum videt. 

* PhilosophiiB peritus. * Omnia quifiem recte fiuntf sed de eorum eventu male 

judicas. ' Forte Hermea Trismegistus. 



7 Ms. Rittersh. Vict. secnndus, Reg. et ed. Norimb. respexit.—S Thuan. 

NOTiE 



nis perversisque hominibus differat : 
ut qnos Deus probat, hos homines 
improbent, quosqne homines probant, 
hos Deus improbet : sic qno tempore 
amici Jobi ipsum damnabant, eodem 
Jobum Deus absolvebat. Quinetiam 
hac in re contraria sunt liominum ju- 
dicia, * et quos alii priemio, alii sup- 
plicio dignos arbitrantur.' Deinde 
mentium sic diversa est temperies, 
•altem habita ratione corporis, cum 
quo junguntur, ut qusdam ipso cor- 



pore sint infirraiores, qutedam for- 
tiores, quiedam veiuti libratis viribtis 
aequales : qnibns omnibus, Deo pro- 
vidente, modo prospera, modo ad- 
▼ersa contingunt, prout hec condu- 
cunt ad vitia removenda, vel ad vir^ 
tutes promovendas : quod tam igno- 
tum est hominibus, quam * illa intima 
temperies animornm/ 

» Nam, ut quidam me quoqug exeM» 
lentim' ak] < Credltur Hermei Tris- 
megistttfl,' Inquit Aacentiot, quem 



PHILOSOPHIiE LIB. IV. ^ 358 

'Av^pos isgoii a-wfLu Suvajuigi^ oiico^ojxoua-i."* Fit autem sa^e nti 
bonis summa rerum gerenda^ deferatur, ut exuberanr^ 
retundatur improbitas. Aliis mista quaedam pro animorom 
qualitate distribuit : quosdam remordet/ ne longa felicitate 
luxurient: alios duris agitari sinit, ut^ virtutes animi pa- 
tientias usu atque exercitatione confirment. Alii plus sequo 
metuunt quod ferre possunt: alii plus dequo despiciunt 
quod ferre non possunt : hos^ in experimentum sui, tris- 
tibus ducit. NonnuUi venerandum sseculi nomen glorioaae 
pretio'° mortis emerunt/ Quidam suppliciis inexpugna^ 
biles exemplum ceteris praetulerunt^ invictam malis esse 
virtutem: quae quam recte atque disposite^ et ex eorum 
bono quibus accidere videntur^ fiant, nulla dubitatio est. 
Nam illud qiioque» quod improbis nunc tristia^ nunc optata 
proveniunt, ex eisdem ducitur causis. Ac de tristibus 
quidem nemo miratur, quod eos male meritos omnes exis- 
timant : quorum quidem supplicia tum ceteros ab scele- 
ribus deterrenty tum ipsos^ quibus invehuntury emendant : 
laeta vero magnum bonis argumentum loquuntur^ quid de 
hujusmodi felicitate debeant judicare^ quam famulari" 
saepe improbis cemant. In qua re illud etiam dispensari ' 
credo, quod est forsitan alicujus tam praeceps atque im- 
portuna natura^ ut eum in scelera potius exacerbare *" possit 
rei familiaris inopia: hujus morbo Providentia collatao 

"» Viri aacri corpua virtutea adificant, » Grasaata. • Affligit, f Poi- 
teritatisfamam illustri morte consecuti sunt, 9 Ideofieri. ** Commovere, 

nterque, et Vict. primns : regenda.—g * Mss. duris agitat, ut,* Bernart. ' Agi' 
tari 8init, In omnibns decst sinit : male.' Vallin, ' Ms. Alios duris agitari 
permittit^ut,* Silzm. — 10 * Praefero qnod in scripto : gloriosa ■pngconio, Ber* 
nart. — 11 Ms. Rittersh. quamfamUiarem,—\2 Uterque Thuan. Reg. etVict. 

NOTiE 

Deum effectum fabuiatnr Gentilitas. terae ejusmodi prosperitates non raro 

Grseca antem illa verba *kvlp6s Upov^ conducnnt ad virtntem colendam : siq 

&c. sic reddi debent : ' viri sacri Deo dicenti, Jobum esse virnm jns- 

corpus virtntes apdificant:'qnanquam tum et colentem Deum, respondit 

enim, teste ApoHtolo, ii. Cor. c.*12. malus Genius, non esse mirum, cnm 

* virtus in infirmitate perficiatur/ omnia illi prospera essent. Lib. Job. 
salds taroen corporis, divitiae, et ce< 

Delph, et Var, Chis, Boeth, Z 



% 



354 BOBTHli DB CONSOL. 

pecunifiB remedio medetur. Hic foedatam probris con- 
scientiam spectans/^ et secum fortunam suam comparans/^ 
forsitan pertimescit ne rei, cujus '^ jucundus usus est^ sit 
tristis amissio. Mutabit igitur mores^ ac dum fortunam 
metuit amittere, nequitiam derelinquit. Alios in cladem 
meritam praecipitayit mdigne aucta felicitas.'^ Quibusdam 
permissum puniendi jus^ ut exercitii '^ bonis^ et malis esset 
causa supplicii. Nam ut probis atque improbis nullum 
foedus est, ita ipsi inter se improbi neqneunt con^enire. 
Quidni? cum a semetipsis, discerpentibus conscientiam 
vitiis^ quique '7 dissentiant^ faciantque ssepe qnae, cum ges- 
serint, non fuisse gerenda decernant? '^ £x quo ssepe 
summa illa Providentia protulit insigne miraculum, ut 
malos mali bonos facerent. Nam dum iniqua sibi a pessi- 
mis quidam perpeti videntur^ noxiorum odio flagrantes ad 
virtntis frugem rediere^ dum se eis dissimiles student esse 
quos oderant. Sola est enim divina vis cui mala quoque 
bona sint, cum eis competenter utendo alicujus boni clicit 
efFectum. Ordo enim quidam^ cuncta complectitur^ ut 
quod ab assignata ordinis ratione discesserit/^ hoc idem ^° 
licet in alium, tamen in ordinem relabatur, ne quid in regno 
Providentiae liceat temeritati. 'Apyaxioy 8' Ifte rairra Jgov eS; 
TcavT ayopeveiv : ' neque enim fas est homini cunctas divini 
operis ' machinas vel ingenio comprehenderC; vel explicare 

' DifficiU autem est tne hac omnM velut Deum eloqui. 



uterqne : conscientiam expectans. — 13 * Alia in scriptis lectio, quam ego Talde 
approbo : se cum fortuna sua comparans,* Bernart. Sic etiam habene edd. 
Delph. Hack. — 14 Mss. et edd. Norimb. Flor. Delph. Hack. ne evQU» ci.— 
16 \u\fi^,actafeUcitaM,\\Qt* secimdns aucta f, — 16 TfaoaD. primus: ut exer» 
eitium, — 17 Thuan. nterque, Reg. et uterque Vlct. quMque, — 18 ' Gerenda 
decernam] Recte Mss. et ed. Flor. decemant.* Sitzm. — 19 Ut ab aaaignata or* 
dinia ratione discesserit Vulg. Mss. Erfurt. et ed. Norimb. ut quod a designata 
ordinia ratione decesserit, Reg. a signati, * Forte, ab tusignati: recte.' Fa//tii. 
Thnan. uterque, Vict. secundus, et Fior. decesserit, — 20 Edd. Delph. et Hack. 
omittnnt vocuiam idem, — 1 Reg. et Vict. primns : divince openB, — 2 Hoc 

HOTJE 

« Ordo enim quidam, ^c.] Ut enim est unns sit earuBdem remtn ordO| 
rerum omnium creatarum nnum est una Providentia, qnam ntpote infini- 
principium unusque finis,*8ic necesse tam iieque animo comprehendcrOi 



PHILOSOPHI^ LIB. IV. 



355 



sermone. Hoc tantam prospexisse ^ sufficiat» quod natu- 
rarum omnium proditor ' Deus idem ad bonum dirigens cunc- 
ta disponat: dumque ea quae protulit, in sni similitudinem 
retinere festinat^ malum omne de reipublicae suae terminis 
per fatalis seriem necessitatis eliminat/ ' Quo fit ut quae 
in terris abundare creduntur, si disponentem Providentiam 
spectes^ nihil usquam mali esse perpendas.^ Sed video 
jamdudum te^ et pondere qudBstionis oneratum^ et rationis 
prolixitate fatigatum, aliquam carminis expectare dulcedi- 
nem. Accipe igitur haustum,'' quo refectus, firmior in 
ulteriora contendas. 



' Creator, 



ExpelHt, ' Poculum. 



tantum perspexisse Delph. Hack. — 3 Ms. Rittersh. et ed. Norimb. eliminet, — 
4 Usquam ease perpendas Delph. Hack. 

NOTiE 

neqoe Terbis explicare possumas : antem h»c omnia me tanqnam Denm 
optime enim Homerus IHad. M. eloqui. 
'Apya\4oP 8* ifi^, &c. hoc est : difficile 



METRUM VI. 

Si vis celsi jura tonantis p 
Pura solers cemere mente,*» 

^t detideras advertere protidentiam Dei summi, mente diligenti et pura, cofuf- 

NOT/E 



P Jwra tonantit^ Providentiam Dei : 
nam cum hsc ' Providentia ' ex dic- 
tis *8it divina ratio in summo omni- 
um principe constitnta qnae cuncta 
dispooit/ hsec non immerito vocatur 
jus divinum, sive lex divina. Dein- 
de vero * tonans ' est Deus : cum 
enim caas» peculiares fuiguris, to- 
nitruiy et fulminis vulgo non innotes- 
cant, hsec e£fecta ita soli Deo tribui 



consueverunt, ut Poetae praesertim 
nominando ' fulgnrantem/ ' tonan- 
tem/ et *■ fulminantemy' Deum intel- 
ligi veiint. 

4 Pura solers eemere mente'] Mentc 
omnibus praejndiciis exnta clare et 
distincte cognoscere, divinam ninii- 
rnm Providentiam : hnjns antem Pre- 
videntiae, judice Philosophia, argo- 
menta sunt ipsa» natnr« leges, qnai 



356 HOETHII DB GONSOL. 

Aspicc summi culmina cio&li. 

Illic justo foedere rerum 

Veterem servant sidera pacem/ S 

Non Sol rutilo concitus igne 

Gelidum Phoebes impedit axem : 

Nec qude summo verticc mundi 

Flectit rapidos Ursa meatus^ 

Nunquam occiduo lota profundo^ 10 

Cetera cemens sidera mergi, 

Cupit Oceano tingere flammas.^ 

Semper vicibus temporis aequis 

Vesper seras nuntiat umbras, 

Revehitqae diem Lucifer almum. 15 

Sic aeternos reficit cursus 

Altemus amor : sic astrigeris 



dera veriicea cceli sublimis. Hic astra retinent concordiam antiquam rerumf eerto 
/ogdere, Sol raptus fiamma splendida non impedit currum frigidum lAma : «e- 
que Vrsa, qutB vertitur circa summum polum mundi, licet hinc nunt^uam ahlutafuC' 
rilk oceano occiduot inde vero videat cetera astra abluiy studet abluere suos ignee hoc 
eodem man, Semper alterna sed justa successione temporis stelia vespertina 
indicat tenebras noctwifiaSt eademque stella matutina refert lucem fcecundam, Sic 
amor reciprocus reparat motus perpetuos : sic bellum discors ejectum est e regioni' 



5 Uterqne Thuan. et Reg. tinguere flammas, — 6 Durare queunt Vict. se- 

NOTiE 

videmns observari primura qnidem movetur, ut Lunae circuitum non im- 

in sideribus ; deinde in elementis ; pediat. Similiter ' Ursa ' polo, cni 

postea in ipsis anni tempestatibus; nomen dedit, vicinaitamovetnr circa 

deuiqne inomnibnscorporibus viven- eundem polum, nt occidentibus ce- 

tibus: de qnibus seorsum Philoso- teris sideribns nnnqnam occidat. 

pliia dictnra est. Nec secns * Venns/ qniB alternis noc- 

<^ Servanl sidera pacem] i. Preedic- tem diemqne praenuntiat, mane Luci- 

tae Providentiae leges observantur in fer, sero Vesper, nihil obstantibns 

lideribiis, nimirum in Sole, Luna, ceteris astris constantissime snas al- 

Ursa, Lucifero et ceteris stellis. ternat vices. Usqne adeo verum est 

Nam qnamvis Sol ita sit corpus Inci- sidera prapscriptas Providentie le- 

dum, nt ignis haberi possit, juxta gos observare. Sed de ' Lncifero ' 

illud Ecci. 43. ' Sol exurens montes, Metro 5. lib. i. de ' Ursa ' Metro 5* 

radios igneos exsufilans ;' Lnna vero 1. iv. ct de sideribns, quap, cum occi- 

ita corpns opacum, ut nisi alieno In- dunt, poetis dicuntur oceano mergf, 

mine relnceat, frigida potius quam passim dictuxn cst. 

«alida haberi derbeat, Sol tamen ita 



PHJLO$OPHIi£ LI^. IT. 



357 



Bellum discors exulat oris. 
Haec concordia" temperat aequis 
Elementa modis, ut pugnantia 
Vicibus cedant humida siccis^ 
Jungantque fidem frigora flammis ; 
Pendulus ignis surgat in altum, 
Terraeque graves pondere sidant 
lisdem causis * vere tepenti 
Spirat florifer annus odores, 
iEstas Gererem fervida siccat^ 
Remeat pomis gravis autumnus, 
Hyemem defluus irrigat imber. 
Haac temperies " alit^ ac profert 
Quicquid vitam spirat in orbe : 



20 



25 



30 



bus ateUiferia. Coneordia ista moderatur elementa justis legibuty ut humida cmi- 
traria aUemis cedant siccis, et frigida ineant pacem eum calidis ; ignis guspensu» 
evolet sursum, et terra ponderosa subsistat deorsum sua gravitate. His legUnu 
annus florum parens emittit odores tempestate tepida Vei^iSf testas eaUda eoquii 
messem, autumnus revertitur ontutus pomisy pluvia cadens aspergit hyemem, Heec 
temperies nutrit producitque corpus omne quod agit vitam in mundo ; sed eadem 



NOTiE 



■ Hac eoncordiay fycJ] ii. Eapdem 
leges ProvidentiaB servantnr in ele- 
mentis. Elementum dicitur corpus 
dividunm, quod ita formatum est, ut 
ex ipso cetera componantnr. Vulgo 
quatnor admittuntur elementa^ nem- 
pe ignis, aer, aqua, et terra ; qus 
tnm qualitatibus, quas vocant altera- 
trices, cum qualifatibus, quas dicunt 
motrices, inter se pngnare perhiben- 
tnr. Quaiitates alteratrices, inqui- 
nnt, sunt calor, frigus, hnnior, et sic- 
citas. Qualitates autem motrices 
8unt ievitas et gravitas. Non agitur 
hic nisi de concordia ejusmodi ele- 
mentornm, sive ratione qualitatum 
alteratricium, quae sic exprimitur, 
' cedant humida siccis, Jungantque 
fidem frigora flammis ;* sive ratione 
qualitatum motricium, quse ita uota- 
tur, ' pendolus ignis surgat in altum, 



Terraeqne graves pondere aidant.' 

' lisdem causiSf ^c.] iii. lisdein 
Providentiae legibus qnatuor anni 
tempestates, nimirum ver, aestas, au- 
tumnus, et Iiyeras sibi invicem snc^ 
cedunt. Ver suo tepore flores odo- 
resque emittit. /Estas suo fervore 
messes siccat. Autumnus pomis onus- 
tns subit ; tandemque Hyems ab im- 
bribus, sive iarh rov IKciy, pluere, dicta, 
pluviis agros irrigat : quae omnia evi- 
dentissime bic proponnntur. 

" Hac temperies, ^c.] iv. His etiam 
divinae Providentiae legibus corpora 
viventia primum quidem in utero for- 
mata aluntur, deinde in auras prod- 
eunt, tandemque peracto vitae cnrsn 
moriuntur: quod admirabile qnidem 
est generatim, sed longe admirabi- 
lius speciatim speotatom. 



358 



BOBTHII DB CONSOL. 



Eadem rapiens condit, et aafert^ 
Obitu mergens orta supremo. 
Sedet interea ^ conditor altusy 
Rerumque regens flectit habenas, 
Rex et dominus, fons et origo^ 
Lex et sapiens arbiter aequi ; 
Et quse motu concitat ire^ 
Sistit retrahens^ ac vaga firmat. 
Nam nisi rectos rcvocans itus^ 
Flexos iterum cogat in orbes^ 
Quae nunc stabilis continet ordo^ 
Dissepta suo fonte fatiscant. 
Hic est cunctis communis amor,'' 
Repetuntque boni fine teneri : 



35 



40 



45 



temperies iollit et occuUat idem corpua vivensy illud delens morte ultima, Interim 
Deua, summus omnium creator, aedet, et disponena moderatur velutifrcBnia res om- 
neSf ipse princeps, dominus, principiumf origOf lex, et prudens moderator aqui; ae 

iuacumque dat motu cieri, luec continens fnoratur fiimatque commota, Nisi enim 
}eus prohibens itiones rectas, rursus promoveret circuitiones^ ea, quajam coluerent 
seriefirma, a suo principio avulsa perirent, Hoc est^ studium cQmmune omnilms, 

NOTiE 



^ Sedet interea, S^c.'} v. Philosophia 
docet, illas corporum vicissitndines 
oriri a Deo providente. Hinc Deus 
ab eadem Philosopbia vocatur ' con- 
ditor/ ' moderator/ * Rex/ * domi- 
nns/ * fons/ * origo/ * lcx/ et * sapi- 
ens arbiter :' ut scilicet his nomini- 
bus eam qnam insitam habemns Dei 
ideam notionemve, sed pertnrbationi- 
bns obscnratam, et veluti sopitam, il- 
lostret, suscitetque : hac qnippe idea 
seu potius Deo ipso docente, tandem 
aliquando cognoscemus, solum Deura 
csse proprie causam praedictorum 
motuum quos miramur sive in sideri- 
bofly sive in elementis, sive in aliis 
ejosmodi corporibus: sicut non mi- 
nu8 pie quam docte demonstravit 
Auctor libri de inquisitione veritatis. 
Hinc eadem Philosophia nunc docet, 
non solum quietem, sed etiam motum 
corperum ; immo et modos quibus cor- 



pora moventur, esse ab ipso Deo pro- 
vidente. * Sistit retrahens, ac vaga 
firmat:' eccequietem: ' motuconci- 
tat ire :' ecce motum ipsum : ' ree- 
tos revocans itns, Flexos iterum co- 
gat in orbes:' ecce modos motos. 
Atqne ne putares Deum id oflicii 
commisisse * natnrae * cuidam ; ' for- 
mae/ ' qualitatibus/ * arcidentibns ' 
et ceteris ejusmodi, Pbilosophia ad- 
dit, fore nt, nisi Deus jp«e bapc pr»- 
staret, ' Qu» nnoe stabilis continet 
ordo, Dissepta soo fonte fati^cant' 

^ Hie est ewsctis eommiunis omof] 
Amor proprie non est nisi mentii, 
huc, quo Deus saltem generatim im- 
pellit, propendentis : sed propter 
quandam timilitudinem amor dicitur 
etiam corporuro, qoatenus illa hnc 
etiam, qno Deus ioipellit, sed mente 
hnmana rectins tenduot. Qoare com 
Deos non agat nisi propter semetip- 



PHILOSOPHIJS UB. IV. 359 

Quia non aliter darare queant/ 
Nisi converBO rursas amore 
Refluant cansas quae dedit esse* 

omnia studeni tenerifine boni: quoniam qua Deus condidity hae non possunt aUter 
peraeverarey nisi amore iterum converso quidamfiat circuitue cauearum. 



»^^^^N»S»^^^ ^^ 



cnndnsi cum edd. Delpli. et Hack. 

NOTiE 

«atn, haec corpora Deus non impeUit tanquam a causa prima, revertnntnr 

nisi ad se : unde eadem corpora, ut- ad ipsnm Denm tanqnam ad finem 

pote quae student hoc pacto ' boni nltimnm : ita nt sine illo cnm amoria 

iine teneri/ ad Deum pariter ten- tnm causamm circnitu ' qu» ' Deos 

dunt, Sicqne iit circuitns causarum < dedit esse/ bsec aliter durare Don 

primae scilicet causae et finis nltimi ; possent. 
quatenus omnia, quae oriuntur a Deo 



PROSA VII. 



Jamnb igitur vides, quid haec omnia quae diximas, con- 
sequatur? Quidnam? inquam. Omnem, inquit» bonam 
prorsus esse fortunam." £t qui/ inquam, fieri potest? 
Attende, inquit : Cum omnis fortuna vel jucunda, vel as- 
pera, tum remunerandi, exercendive bonos, tum puniendi, 
corrigendique 7 improbos causa deferatur, patet quod omnis 
bona est,^ quam vel justam constat esse, vel utilem. Ni- 
mis quidem, inquam, vera ratio : et si quam paulo ante 
docuisti Providentiam, Fatumve considerem, firmis viribus 
est nixa sententia. Sed eam, si placet, inter eas quas 
inopinabiles^' paulo ante posuisti, numeremus. Quid?' 

V Utramquefortunamy nempe proeperam et advertam ease bonam, " Quomodo, 
9 IneredibiUe. * Quare, 



7 Mss. corrigendive,—S Deferatur; omni* bona eet, Delpb. Hack.^0 Qui 

NOTiE 

* iHopinabiUe] Incredibiles, et, nt cet Tnlgns, praeeipitatioDe et prssja- 
loquitur Cicero, 'paradoxas.' Scili- dicio judicans, id pntit incredibUe, 



360 



BOBTHII DK CONSOL. 



inquit. ' Quia id hominum sermo communis usurpat, et 
quidem crebro/ quorumdam malam esse fortunam. Visnc 
igitur^ inquity paulisper vulgi sermonibus accedamus^ ne 
nimium velut ab humanitatis usu recessisse videamur? 
XJt placet, inquam. Nonne igitar bonum^ censes essc 
quod prodest ? Ita est, inquam. Quae vero aut exercet^ 
aut corrigit, prodest? Fateor, inquam. Bona igitur? 
Quidni?* Sed haec eorum est qui vel in virtute positi, 
contra aspera bellum gerunt, vel a vitiis declinantes, vir- 
tutis iter arripiunt. Negare, inquam, nequeo. Quid vero 
jucunda, quae in pra;mium tribuitur bonis? num vulgus 
malam esse decernit? nequaquam: verum uti est» ita quo- 
que esse optimam censet. Quid reliqua, quae cum sit 
aspera, et justo supplicio malos coerceat^'^ num bonam 
populus putat? Immo omnium, inquam, quae excogitari 
possunt^ judicat esse miserrimam. Vide igitur^ ne, opini- 
onem populi sequentes, quiddam valde inopinabile'' confe- 
cerimus.'' Quid? inquaro. Ex his enim, ait, quae con- 
cessa sunt^ evenit/ eorum quidem qui sunt vel in posses- 



* Jta homines vvigo loquuntur, et quidem sapiua. ^ Quare non ? 
eredibile, ^ Intulerimus, * Consequitur, . 



* /«- 



inquit Vulg. Thuan. primus, et Vict. primus : Et quil inquit. — 10 Asperaj* t, 

SOTJE 



qnod sapientibits-clara et distincta 
cognitione judicantibus verissimura 
certissimamque videtur: cujus rei 
plura snnt exempla apud Pliiloso- 
phos, ut de lumine, de coloribus, et 
ceteris ejusmodi. Sic ergo Md ho- 
minnm sermo communis usurpat, et 
qnidem crebro, quorumdam malam 
esse fortunam/ Quare Philosophia 
ipsius vulgi sermonibns ntens probat, 
omneni furtunam esse bonam, nec ni* 
si abutentium vitio malam aliqaam 
esse. 

y Nonne igitur bonum, ^c.] i. Pbi- 
losophia probat vulgo omnem fortu- 
nam esse bonam argumento, quod 



vocant, ' ad hominem.' Cum ntile 
quoddam sit genus boni, etiam vulgo, 
cui familiare est, bonum aliud hones- 
tum, alind jucnndum, aliud ntile cen- 
seri, idcirco quicqnid utile est, illnd, 
etiam vulgo, bouum habeatur necesse 
est. Atqui fortuna ntraque ntilis 
est, quippe quae aut exercet ant cor- 
rigit. Nimirnm fortnna omnis vel 
probornm estvel improbornm; qnse 
rursus vel adversa solet baberi vel 
prospera. i. Si h»c fortnna adversa 
fnerit proborum, eornm videlicet qni 
virtutem coIunt,heec iisdem prodest, 
aut ad ipsos absolvendos a peccatis 
prsBteritis, ant ad ipsoa a fataris f er« 



PHILOSOPHI/E L1B. IV. 



d6i 



sione^ vel in provectu^ vel in adeptione virtutis, omneni, 
quaecumque sit^ bonam, in improbitate vero manentibos^ 
pessimam" esse fortunam. Hoc, inquam, verum est, 
tametsi nemo audeat confiteri. Quare^ inquit^ ita vir sa^ 
piens moleste ferre non debet^ quoties in fortunae certamen 
adducitur : ut virum fortem non decet indignari, quoties 
increpuit bellicus tumultus. Utrique enim, huic quidem 
gloriae propagandae^ illi vero confirmandde '* sapientiae 
dijfficultas ipsa, materia est. Ex quo etiam virtus vocatur/ 
quod suis viribus nitens non superetur adversis. Neque 
enim vos in provectu* positi virtutis, difBuere* deliciis, et 
emarcescere ' voluptate venistis : sed praelium cum omni 
fortuna nimis acre conseritis.^ Ne vos aut tristis opprimati 
aut jucunda corrumpat, firmis^' medium viribus occu- 
pate.' Quicquid autem ^* infra subsistit, aut ultra pro- 
greditur, habet contemtum felieitatis, non habet praemium 
laboris. In vestra est '^ enim situm manu/ qnalem vobis 
fortunam formare malitis. Omnis enim quae videtur aspe- 
ra, aut exercet, aut corrigit, aut punit.'^ 

/ Virtus a virilm ett aftpeUata, f Progresga. ^ Alundare, * Putretcere, 
* Committitis. ' Mediocritatemy tn qva mrtua vereatWf tenete. 



^^^^»^»^«^»^#>#>^^ 



m. coercet Delph. Hack. — 11 omnem peanmam edd. exdem. — 12 Uterqne 
Thuan. Reg. et Vict. secnndus : cot\formanda. — 13 Hunc locnm sic exprea- 
8um exhibent edd. Delph. et Hack. venislis, preelium , , . conaeritiSf nevoa,,., 
eorrumpat: firmisy ifc, — 14 'Thnan. uterque et Reg. quicquid aut: bene.' 
Vattin, — 15 £dd. Delph. et Hack. omittunt voculam e$t, — 16 ' NiHaui exef' 
cet, aut corrigitf punit, Sic omnes libri : Planndes quoque : Victoriqi vero, 
verbo auctiores : niai aut exercet, aut eorrigit» aut damnat, punit : sed male.' 
VdUin, 

NOT^ 



▼andos, aut ad eosdem ad virtutem 
majorem promovendos. 2. Si eadem 
fortnna prospera fuerit eornndem 
probomm ; hsc vnlgi etiam opinione 
optima est, non solum quia merces 
est virtutis prasterit», sed etiam quia 
ejusdenf virtntis futurae materia est. 
S. Si fortuna adversa fuerit improbo- 
rnm, hiec justum est vitiorum crup- 
plicium praeteritorum, et futuromm 
frsnum, 4. Si fortuna prospera fuerit 



ipsorum improbornm, haec non oUi 
iUornm vitio mala est : nam 

* In veatra eat enim aitum mamUf 4fv*] 
II. Philosophia ostendit, fortonam 
nullam esse malam nisi abutentiaaii 
vitio : quia qnae bona snnt extra ho- 
minis volontatem, hse, pro bona ant 
mala ejnsdem hominis voluntate, bo* 
na censeri possnnt aut mala. Volon- 
tas quippe in moribns prscipoe spec- 
tatnr. Atqoi fortooa tive prospera 



362 



KOBTHll DB CONSOJU 



NOTiE 



tivt adfersa, ut patet ex dictis, bo- 
Dum est extra hominis voluntatem 
existeas. Haec igitur fortnna ita 
bona, ut nisi abutentinm mala Tolun- 
tate, ant vitio nnnquam sit mala : 
qnare cnm improbi, quatenns ' in sna 
improbitate perseverant/ sua sem- 
per abntantnr prospera fortnna, id- 
circo Philosophia concludit ' omnem 



improbomm ' fortnnam ' esse pessi- 
mam:' proborum vero semper bo- 
nara : quia * omnis fortuna, qnae pro- 
bis videtur aspera, hoSf nisi exercet 
aut corrigit, {Minit :* neque hi etiam 
probi, ad setemam felicitatem nisl 
fortnna, quas iisdem videtur aspera, 
perveniunt : siqnidem — 



METRUM VII. 



Bblla bis quinis'' operatus annis 

Ultor Atrides, Phrygiae ruinis 

Fratris amissos thalamos piavit. 

Ille dum GraidB dare vela classi 

Optat, et ventos redimit cniore, 5 

Agamemnon Atrei filius^ postquam mUitavit in Trojanoa decem anniSf vastata 
Troja ulciacendo piavit uxorem sui /ratris Menelai raptam a Paride : sed antea 
Mmi Agamemnon velens dare vela navibus Gracisy redimensque ventos (qui ipsi 
negabtmlur propier cervum Diants ajb ipso occisumj sanguine effu9o, deposuU pie- 

NOT^ 



* Bella his quinis, ^c.] i. Philoso- 
pbia prol^at exemplo AgamemnoDis, 
hominem non frui optatis, ni<4 post 
snsceptos toleratosqiie miiltos labo- 
res. Nimirum Paris, Priami Regis 
Trojanorum filins, instructa classe 
in Graeciam profectns ad Menelaum 
Spartae Regem pervenit, Helenam- 
qne ejns nxorem rapnit: quodinique 
ferens Agamemnon Atrei filins et 
prsedicti Menelai frater, convecatis 
GrsrciiB principibiis transfretavit ip 
Phrygiam, Trojam obsedit, eamque, 
post decennale bellum dolo captam, 
ferro et iene populaius est. Sed 
idem Agamemnon Trojam ol>sessnru9y 
cum ad Anlideni Baotiee portum ve- 
nisset, ibique suum exercitum recen- 
serety Dianas cervum ignarm ocddit: 



quamobrem Diana irata, immissa pes- 
tilentia, ventos suppressit. Consur 
luerimt oraculnm, a qno responsum 
est, non ante pacificatos fore Oeos, 
quam Iphigenia Agamemnonis ipslns 
filia immolata fuisset. Obseqnitur 
pater, ipsinsque sacerdotis o/Bcio 
fnnctus, filiam jugulavit: sicqnepost 
mtiltas calamitates muUosque iabores 
tjuidem aliqtiando ansis potitus est. 
Virgii. ^neid. ii. vs. 108. * Ssepe 
fugam Oanai Troja cupiere relicta 
Moliri, et iongo fessi discedere bei- 
lo. Fecissentque ntinam ! Saepe iltos 
aspera ponti Intercliisit h^ems, et 
terruit Auster eimtes. Praecipue, 
cum jam hie trabilHis contextns acer- 
nis Staret equus, toto sonuernnt ae- 
there nimbit Snspeuii Eurypyliisi 



riflLOSOPHIiE LIB. IV. 



869 



Exuit patrem, miseramque tristis 

Foderat '7 gnatse jugnlum sacerdos. 

Flevit amissos Itbacus sodales/ 

Quos ferus^ vasto recubans in antro» 

Mersit immani Polypbemus al vo : 1 

Sed tamen caeco furibundus ore^ 

Gaudium mcestis lacrymis rependit. 

Herculem duri celebrant labores : * 

Ille Centauros ^ domuit superbos^ 

tatem patemam, et tp$e aacerdotis offleiofitnetus, jHguUntit mcettue Ifhigemam m«m 
miaeramfiliam, Ulysses Rex Ithacce doluit aocioe perditoe, quoe PolyphemMM crvL- 
delia, incoleru cavemam magnam, demisit in suum ventrem ingentem : attamen hu 
Polyphemus, vultu excacato furiosua, restituit ketitiam profietUnu triMma eidem 
Ulym, Laborea moleaii commendant Herculem ; kic ffidt Centauroe arrogmteM, 



^^^^^^»#>^i»^i^^ 



17 Faderat Delph. Hack.— 18 Mss. Uevam, — 19 < Fronte turhatue, lo Mm. 

NOTJE 



scitatum oracnla Phoebi MittiinnR ; 
isqne adytis haec tristia dicta repor- 
tat : Sangiiine placastis ventos et 
virgine c»sa, Cum primum Iliacas 
Danai venistis ad oras/ &c. 

^ Flevit amisaos Ithacua todales] ii* 
Eadem Philosophia probat exemplo 
Ulyssis, hominem non ante perfundi 
laetitia, quam tristitia affectns fuerit. 
Scilicet Ulysses Rex Ithacae et Dnli- 
chii insularum, de quo jam locnti su- 
nius Metro 3. hujus libri, inter alios 
8U08 casus in Siciliam delatns est, et 
antrum cujusdam Cyclopis una cum 
sociis suis ingressus. Cyclops ille, 
Polyphemus dlctus, ferebatnr Nep- 
tuni fiiius, ingenti corpore praeditus, 
sed nno duntaxat oculo, quem in 
fronte habebat. Devoraverat jam 
qnosdam ex comitibus Ulyssis, reli- 
quos eodem mortis genere peremtn- 
rus, cum Ulysses sibi non minus 
quam superstitibus sociis metuens, 
Polyphemum inebriavit altoqne so- 
pore obrntum clava, aut adusto sti- 
pite, excaecavit; tum socios et semet- 
ipsum sub arietum villis implicuit, 



tandemque omnes nna cnm grege ez 
antro egressi tantam habnerunt laptl- 
tiam, quantam tristitiam ex morte 
sociorum et sno pericnlo concepe- 
rant. 

^ Herculem duri c^brant laboree] 
III. Philosophia exemplo Herculis 
probat, non comparari coelum nisi 
post superatos plnres tenrae labores. 
Hercnles quippe, Jovis et Alcmenaa 
filius, Junoni propterea sic invisus 
fuit, nt novis periculis semper, agente 
eadem Junone, fuerit objectus. Ut 
ab aliis, sic a Philosophia nonc refe- 
runtnr duodecim Herculis laboref, 
sed alio et genere et ordine. 

^ lUe Centauroa, ^c.] Primus Her- 
culis labor. Centanri Thessaliae po- 
pnU secos Pelion montem habitan- 
tes, qui, quod primi equos domare 
et ex illis pugnare coeperint, ab aliis 
gentibus ceu monstra, qnae partioi 
homines partim equi forent, cogita- 
bantur : undc etiam * hippocentauri ' 
dicti snnt, et propterea nunc vocan- 
tur * snperbi.' Hos autera idcirco 
aggressus occidit Qercules^ qnod 



364 



BOETHII VU CONSOL. 



Abstulit saeyo spolium leoni/ 
Fixit et certis Yolucres sagittis : ^ 
Poma cernenti rapuit draconi,* 
Aureo laeva '* gravior metallo : 
Cerberum traxit triplici catena:^ 
Victor immitem * posuisse fertur 
Pabulam ssevis dominum quadrigis : 



15 



20 



abstraxU pellem a leone crudeUf transfodit avea Stymphalidfis telis inevitabilibui : 
abgtulU poma aeiyenti vigili, gerens manu metallum aureum, Duxit Cerberum 
tricipUem tribua vinculis» Perhibetur victor prabuisse Diomedem crudekm devo' 
rtmdum auis equia crudelibus, Victore eodem Hercule aerpens multorum capitum 

NOTiE 



iidem ad antrum Pholi, qni Hercu- 
lem susceperat bospitio, qaasi ioju- 
riam iUaturi accurrissent. 

* Abttulit aavo spolium honi'] Secnn- 
du8 Herculis labor. In sylva Nemsea 
leo erat magnitudinis inositatae, ne- 
que ferro neque aere penetrabilis : 
unde hanc de coelo lapsum dicebant : 
eundem persecutus Hercules sola 
manuum vi interfecit, interfectique 
peUe telis impervia vestitus, quoad 
vixit, incessit, 

^ Fixit et certis volucres sagittis] 
Tertius Herculis labor. Aves aStym- 
phalo orbe, monte, aot lacn dictae 
StymphaUdes, tantae magnitudinis fe- 
rebantnr, ut radios Solis obumbra- 
rent, tantaeque rapacitatis, nt totam 
Arcadiam devastarent. Has Her- 
coles, nt ait Diodorus Siculus 1. iv. 
constrocto aeneo crepitaculo et in- 
gente per id sonitu excitato abegit ; 
aut potius, ut Catullns suis versibus 
exponit, sagittis suis confixit. De 
his avibus Lucretius 1. y. * Uncisque 
timendae Unguibus Arcadiae volucres 
Stymphala colentes.' 

f Poma cementi rapuit draconi, ^c.] 
Quartus Herculis labor. Hesperides 
filiae Hesperi, qui frater Atlantis fnit; 
videlicet ^le, Arethnsa, et Hesper- 
ethusa, ad Lixum Mauritaniae oppi- 
dum fernntur hortos incolui^se aureis 
arboribus pretiosos, et a vigili dra- 



cone cnstoditos. Sed draconem inter- 
fecit Hercules, fructusque ablatos ad 
vitricum Enrysthenm detulit. £x 
ilio Hesperidum horto Venns fertur 
accepisse mala aurea, quibus disper- 
sis Hippomenes Atalantam cursu sn- 
peravit. ' Laevam gravior :' intellige 
hanc particulam, ^ secnndum :' sicut 
Virgilio dicitur i. ^n. vs. 593. * os 
humerosque Peo sinulis.* 

'» Cerberum traxit triplici catenal 
Quintus Herculis labx>r. Pirithous 
Ixionis filius, mortua Hippodame 
uxore, convenit cnm Theseo, nullam 
ut uxorem nisi ex Jove natam duce- 
rent. Hinc Theseus Helenam rapuit : 
Pirithous yero meditatus Proserpi- 
nam Plutonis conjugem rapere, co- 
mitantibus Theseo et Hercule, ad In- 
feros descendit. Verum Pirithons 
primo impetn a Cerbero interfectus 
est, cui cum Theseus opem ferre co- 
naretur, vivus' in Diti» potestatem 
pervenit, et ab eo vinctus, donec 
Hercoles Cerberum tricipitem tri- 
piici catena vinctum teneret. De Cer- 
bero diximus Metro 12. lib. iii. 

1 Victor immitem, ^c.] Sextus Her- 
culis Labor. Diomedes Rex Thraciae 
' sic parcns hordei fuit,' inquit Apu- 
leius 1, Yii. Met. < utedacium jumen* 
toTum famem corporom humanorum 
largitione sedaret:' unde Ovid. *Non 
tibi soccnrrit crodi Diomedi» imago, 



PHILOSOPHiJB LIB. IV; 



36& 



Hydra combasto periit veneno : ^ 
Fronte tnrpatns ^ Achelons amnis>^ 
Ora demersit pudibtinda ripis : 
Stravit Antoum libycis arenis:"* 
CacQS Evandri satiavit iras : ^ 
Quosqne pressurus foret altns orbis^ 
Setiger spumis humeros notavit : ® 



35 



oecubuitf tjus veneno eaetincto flammis^ AeheUnti fluoiue, U^mm^ faeii fropUr 
eornu aoN/mni, involmt vuUumpudendum auie Uttorilnu» Idem HereiUee imterfieti 
Antaum tfi agris Libya : Caeus ab eodem Hereule oeeieue eompeeeuit traf E vau ii i 
iui advenarii, Aper maeuiavit eua epuma hMmeroe Hereuiie^ quM eeelnm iubHmt: 



^^^^^^■^^^*^^ 



qnibnsdam, Fronte turpatus, qnam lectionem et Basil. ed. Tetns retinuif, et 
confirmat iUud Senecse in Herc. CEt. ts. 495. et »eqq.' SStzm. Vid. Not. Var; 

NOTiE 



Effems hamana quidape pavit eqnos?^ 
Sed tyraiinnm hanc Hercales iisdem 
«qnis devorandam objecit. 

^ Hydra combusto periit veneno"] Sep- 
timns Hercalis labor. Hydra serpens 
non solam in terra WvnXf Ternm eti- 
am in a^nisy ande ilfi nomen ab S^p 
aqna, in X«rna palade inter Mycenas 
et Argos habitabat : quare dicitar 
Lernaea pestis. Septem aat, at aliis 
placet, quinquaginta habebat capita, 
qnorum si quaBdam abscissa fuerant, 
alia daplicato nnmero renasceban- 
tur. Hercules autem, admoto ad sin- 
gnla vulnera igne, bestiam tandem 
interfecit. 

> Fronte turpatuM Aihdous ansnis] 
Octavtis Hercnlls Yabor. Achelous 
filins OCeani etTethyos cnm Hercnle 
pugnavit pro Dejanira filia (Enei Re- 
gis Calydonis: sed Achelous viHbns 
impar se vertit primaro qnidem in 
•erpentcfmy deinde in taorum, cai 
Hercules ampntavit corna, qnod Co- 
piae comiti fortanas datnm est : nnde 
Acheious nno tnrpis corna sese oc- 
cultavit in flnvio cognomine. Non 
opns est, me monere hic ' turpatus' 
ultimam producere propter vim cae* 



snr» : cnjns rei infinita ftnnt ezem^ 
pla fipnd poetas. 

^ Slrtivit Anteeum labffeie arewUl 
Nonns Hercnlis labor. Antvas Nep- 
tuni ex terra filins tanto cdrpore prie» 
ditns, ut in qliadfaginta thbitos c^ 
creverit Hic cnm Hercnle congr^ 
sns, qnoties membra deficiebant, to« 
ties tacta terra recreabatnr, qnod 
animadvertens Hercules, eundem in 
aere pressum interfecit. 

n Caci» Evandri eatiavit iras] Deci* 
mus Herculis labor. Cacns Vnlcani 
filius, qui Latium undiqne latrocinlla 
suis infestabaty ne ipsi quidem Her- 
culi pepercit: hujiis qtalppe bovOt 
noctu cauda versisrqire prOpterea ves^ 
tigiis in tintrum «Unkn tra^it : ared bo* 
nm mugitu admonitos Hercules, tB*- 
ceptis l>obu8, Cacum extinzit, nltna 
injuriam Evandri, cnjus Cacns hos- 
pes fuerat,ant, ut alii volunt, servnt, 

o Setiger epumis kumen^ notamt} 
Undecimus Herculis labor. Aper 
Erymanthius in Arcadia, qnod lilO 
immenssB molis erat, regioneai nndl- 
que vastabat : hulic Hercnles adduxll 
ad Eurysthenm : sed qnia tnnc aper 
ille ab Hercule nOn fnerit interfec* 



3GS 



BOETHII DB GONSOL. 



Ultimus coelam labor irreflexo ^ 
Sastalit collo, pretiumqae rarsas 
Ultimi coelum meruit laboris. 
Ite nunc forteS; ubi ^ celsa magni 
Ducit exempli via : ^ cur inertes 
Terga nudatis ? ^ superata tellus 
Sidera donat. 



30 



35 



erai pretMnrm. Uliimus tandem labor HercuUa in hoe versaiur, pu>d idem p&rta' 
verii eeeinm coHo immoto : unde iterum meruii eeelum, veluti mereedem ultimi prcB' 
eertim tui laboris, Ergo agite, generosi homines, quandoquidem magnum exem^ 
]^m vobis monetrat iler aublime : quare detidioei otUnditia dorsum /ugiendo 7 
terra victa dat ccelum, 

NOT^ 



tH8, idcirco Annc clicitur duntaxat 
' humeros ' Herculeos ' spumis no- 
tasse/ qnos Immeros ' pressurns erat 
aitus orbis:' quoniam Hercules fertur 
fluis humeris coelum portasse : nnde 

^ Ultimunccelumlaborirreflexo']'Du-' 
odecimns Herculis labor. Atlas Rex 
Manritaniae coslum humeris snstinu- 
isse fertur, quem ut tanto onere libe- 
raret Hercules, hic suos hnmeros 
C(sIo supposuit ; quo ultimo prspser- 
tim labore meruit ccelum, et in Deo- 
rum colleginm translatus, Martis, ut 
qnidam putant, stella. Porro omni- 
nm istornm Herculis laborum de- 
•criptiones ita frequentes sunt apnd 
poeta8,utnulIinspoetaehacde recon- 
scripta carmina referenda esse pnta- 
verimns. Sed omittere hic non debe- 
nius, qnod doctissimus Huetins in au- 
reo suo Demonstrationis Evangelicas 
libro de Hercnlenuper edidit, nempe 
Propos. IV. de lib. Josue n. 13. * Per- 
▼nlgata/ inquit, * hxc est doctornm 
hominum sententia^pluresfuisse Her- 
cules, et gesta omninm a Graecis fu- 
isse in nnum Thebanum collata^ seu 
potius fortibus quibusque viris Her- 
cnlis Domen fuisse imposicum. Tres 
statnit Diodorns ; ^gyptinm, Creti- 
cuni, et Thebanum. Tres Arrianus 
lib. II. de Expedit. Alexandri; i£- 



gyptium, Tyrinm, et Grscum ; qni- 
bus Indium prseterea addit in Indicis 
ex Megasthene. Hercnlem alii an- 
tiqnissimum arbitrantur Phoenicinm, 
secnndum ^gyptinm, postremum ac 
recentiorem Thebannm. Quidam JE- 
gyptios duos agnoscunt, Herodotus 
dnos Grapcos,Deum alterum,altemm 
Heroem ; Cicero sex ; duodecim alii ; 
quidam etiam longe plures. Ego om- 
nino unicnm, eumque Josuam fuisse 
statuo ; nam quas tribuuntur aliis, ad 
Josuam omnia commode referri posse 
vides.' 

^ Vbi\ Non locus hic signiiicatnr : 
alias dicendnm fnisset 'qno ducit:' 
sed potius causa cnr fortibnsviris sit 
eundnm, quemadmodum Cicero dix- 
it : ' ubi semel qnis pejeraverit, ei 
credi postea non oportet.' 

' Ducit exempli via"] Agamemnonis, 
Ulyssis, et Herculis, qaorom labori- 
bns docemor, vitii quidem facile iter, 
sed amarnm finem ; virtutis vero dif- 
ficilem viam, sed dolcem exitum. 
Seneca in Hercule (Etaeo vs. 1983. 
' Nunquam Stygias fertnr ad umbras 
Inclyta virtus : vivite fortes, Nec 
Lethaeos saeva per amnes Voa fata 
trahent: sed cum summas Exiget 
horas consnmta dies Iter ad superos 
gloria pandet.' 



PHiLOSOPHIjE LIB. IV. 



S67 



NOT^ 



* Terga nudatW] Similitadine de- 
snmta a militibns, quibns turpe est 
propositis magnis praemiis, et dncibus 
generosis praeenntibus, terga vertere 
in prsplio, significatnr turpe pariter 
menti liumanae, ipsara, proposita vita 
aeterna, pluribnsqoe sanctis viris ez- 
eniplnm monstrantibus, averti a Deo 



et ad res ceteras conTerti. Hinc ad- 
ditnr: ' snperatatellnssideradonat/ 
qnasi dicatur : qn» mens inconcnssa 
corpus vicerit, lisc Deo aeternnm 
adherebit. Matib.Il. ' Kegnum coe« 
lorom vim patitnry et violenti rapiant 
Ulod.' 



ANICII MANLII TORQUATI 



SEVERINI BOETHII 



DE CONSOLATIONE 



PHILOSOPHIiE 



LIBER V. 



PROSA I. 



DtXERAT/ orationisque cursum ad alia quaedam trac- 
tanda'' et expedienda vertebat. Tum ego, Recta quidera, 
inquam, exhortatio, tuaque prorsus auctoritate dignissima. 
Sed quod tu dudum de Providentia quaestionem pluribus 
aliis implicitam ' esse dixisti, re * experior. Quaero enim 
an esse aliquid omnino> et quidnam esse casum arbitrere. 
Tum illa, Festino, inquit> debitum promissionis absolvere, 
viamque tibi qua patriam reveharis/ ^ aperire. Haec au- 
tem etsi perutilia cognitu, tamen a propositi nostri tramite 

* Philosophia. ^ Reipaa. ^ in patHam reducaris. 



1 Pluribua implieiiam Delph. Hack.— 2 Sic orsa est Valg. Ms. Ritter»h« et 

NOT^ 

^ Ad alia quadam tractanda'] Qiiae Philosophia, * hsec, etsi perotilia 

«nim jam dicenda sunt de casu, haec cognitu, tamen a propositi soi traroite 

non pertiuent ad praesens institutum, paulisper aversa esse.' 

nisi instar cujosdam appendicis ac- ^ Patriam reveharia] * Usurpatnm ab 

cessionisve, et, sicut loquuntur, per auctoribus,' inquit Servius, ut in quae- 

accidens. Quocirca statim dicet stione * quo vel addant vel detrahant 



PHILOSOPHI^ LIB. y. 369 

paulisper aversa sunt : '^ vereDdumque est^ ne deviis * fati* 
gatus^ ad emetiendum rectum iter sufficere non possis. Ne 
id, inquam^ prorsus vereare. Nam quietis mihi loco fuerit, 
ea quibus maxime delector^ agnoscere : simul cum omn€ 
disputationis tuae latus-^"" indubitata fide^ constiterit^ nihil 
de sequentibus ambigatur.^ Tum illa^ Morem^ inquit, 
geram* tibi; simulque sic exorsa.'^ Siquidem/ inquit^ 
aliquis eventum*' temerario motu^ nullaque causarum 
connexione productum^ casum esse definiat, nibil omnino 
casum esse confirmo^ et praeter subjectae rei significationem, 
inanem prorsus vocem esse decerno:' quis enim, coer- 
cente in ordinem cuncta Deo^ locus esse uUus temeritati 
reliquus potest ? Nam nihil ex nihilo existere^ vera sen- 
tentia est: cui nemo imquam Veterum refragatus est:" 
quanquam id illi non de operante principio^ sed de mate- 
riali subjecto^ hoc est^ de natura^ omnium rationum quasi 
quoddam jecerint fundamentum." At si nullis ex causis 
aliquid oriatur^ id de nihilo ortum esse videbitur.' Quod 
si hoc fieri nequit^ nec casum quidem hujusmodi esse pos- 



^ Ab insHtuio nostro aliquaienus aliena, * Extraneia qu^Bstumilnis, 

f Omnis circunupectio twB quastionis. f Dubitetur. * Obsequar. ' In- 
ccepit, * Quodsi, ' Qua nullam rem subijectam significet. "* ContradixU. 
** Non de causa efficienie, sed de materia tantum sive de re quce modificetur : quasi 
dixerint modum sice raiionem non esse nihili. 



*^^ 



edd. praedictae : «tc exorsa est, — 3 Vulg. videtur, — 4 Thuao. uterque, Rcg. et 

NOTJE 

praspositionem.' Sic Virgil. JEn. i, exponit bujus nominis, * casiit/ do- 

vs. 6. * Italiam fato profugus La- cetqne quo modo * casns' r^ci debe- 

yinaque venit Littora.' at et admitti. Scilicet ' casus' dicitur 

<^ Omne dispuiationis tute latua'] Ut a ' cadere' ea notione, qua * cadere/ 

antecedentia,comitantia, conseqaen- ideui est, qnod ' evenire :' quamob- 

tia : vulgo dicimns ' facies' quaestio- rem * casus' generatim nibii est aliod 

nes: les choses que nousconsiderons fdit qnam eventus. Yerum eYentua ille 

rAuteor du Livre de la Recberche duobus modis dici potest : primnm 

de la \er'it€, ne nous paroissentjatnais quidem nulla, deinde aliqua causa- 

entierement evidentes, que lorsque Ven- rum connexione prodqctus. Si ' ca- 

tendement en a examine tous les c6tez sus' dicatur * eventnm temerario mo- 

ei tous les rapports, tu, nuUaque causarum connexione 

^ Siquidemf inquitf aliquis eventumf productnm ;' certe ' casus' nibil est, 

^c.jDeincepsPhilosophiavariosusus praeter 'inanem vocem :' cum enim 
Delph. et Var. Clas, Botih. 2 A 



370 



fiOETHII DB CONSOL. 



sibile est^ qualem paulo ante definiTimus. Quid igitur T 
inquam: nihilne est quod vel casus vel fortuitum jure 
appellari queat? An est aliquid^ tametsi vulgus lateat^ 
cui vocabula ista conveniant? Aristoteles^ meusid^ inquit, 
inPhysicis'' et brevi et veri propinqua ratione definivit. 
Quonam^ inquam^ modo ? Quoties^ ait^ aliquid cujuspiam 
rei gratia geritur^ aliudque quibusdam de causis^ quam 
quod intendebatur, obtingit^ casus vocatur: ut si quis 
colendi agri causa fodiens hnmum, defossi auri pondus 
inveniat. Hoc igitur fortuito^ quidem creditur accidisse : 
verum non de nihilo est: nam proprias causas habet: 
quarum improvisus inopinatusque concursus casum vide* 
tur operatus. Nam nisi cultor agri humum foderet^ nisi 
eo loco ^ pecuniam suam depositor obruisset^ aurum non 
esset inventum. Has sunt igitur fortuiti causse compen- 
dii^^ quod ex obviis sibi^ et confluentibus causis^ non ex 
gerentis intentione provenit. Neque enim vel qui aurum 
obruit^ vel qui agrum exercuit, ut ea pecunia reperiretur in- 
tendit : sed^ uti dixi^ qnod ille obruit,^ hunc fodisse con- 

• PhUosophus. Pu,Hb»cap,5, ^ Qmstus nve utUUaiis, 

uterqne Vict. Hoc igitur fortuUu. — 6 Eo loci Delph. Hack. Reg. eo heo» 
Thnaii. secundiis : in eo loco. — 6 Ms. Rittersh. edd. Delph. et Hack. 9110 Uie 
obruU, Reg. etVict. secundus : quod Ule obruU, 

SOTM 



niliiluni non possit esse nllius rei 
cansa, eventum omne aliquam habeat 
cansam, saltem exteriorem, necesse 
est. Si vero ' casus' dicatur even- 
tum aliquacausarnm connexione pro- 
dnctum, sed prster notionem vo- 
luntatemque agentis ; distingnendnm 
est. Yel enim cansa haec, prseter 
cujns notionem voluntatemque even- 
tnm dicitnr fieri, est prima, nimirnm 
Dens ; vel est secunda, nempe homo. 
Si cansa haec fuerit prima, nnllns 
oninino * casns' est : quandoquidem 
nnUum eventum producitnr prseter 
notionem voluntatemque Dei: cum 
* concurrere ac confluere causas/ ut 



nunc dicitnr, ' faciat ordo iUe inevi- 
tabili connexione proceden», qni de 
Providentise fonte desceridens, cnnc- 
ta suis locis temporibnsqne disponit.' 
At si praedicta cansa fuerit secnnda, 
' casns' potest admitti : qnia saepe 
eventnm producitnr prseter notionem 
et volnntatem hominis : nt ' si quis 
colendi agri cansa fodiens hnmnmy 
defossi anri pondus inveniat :' quan- 
qnam enim causa aliqua fuerit, qna 
anmm obrnerit, quanqnam etiam ali- 
qna causa sif, qus exercendo terram 
aurum detexerit ; quia tamen anmta 
praeter notionem volnntatemqne agri* 
colao invenitor ab ipso agricola, idcir- 



PHILOSOPHI^ LIB. V. 



871 



vetiit ' atque concurrit Licet igitar definire, casum esse 
inopinatum^ ex conflaentibus caosis, in his qoae ob aliquid 
gerontur^ eventom. Concurrere vero atque conflaere causas 
facit ordo ille inevitabili connexione procedens, qui de Pro- 
videntiae fonte descendens^ concta sais locis temporibus- 
que disponit 



Contingii, 



morjE 



co eventiiiii illod < casos ' appellatar : 
ez qao conficitar hsec casni definitio ; 
' inopinatnm ex conflaentibas cansis, 
in bis qaae ob aliqaid gerantnr, even- 
tnm.' Qnare cnm besti», plantaey et 



corpora inanimata non habeant pro- 
prie notionem yolnntatemqne,praRter 
quaa CYentom prodncatnr, ideo bis 
nnllos est ' casni/ 



METRUM I. 

Rupis Achaemeni» scopulis^ ubi versa sequentum* 
Pectoribus figit spicula pugna fugax^ 

Quemadmodum Tign$ et Euphraies orqflttuHt, veluH ex eadem originey ex saxis 
numiis Pernciy ubi Partkus dimicans /ugtendo infigU sagittas conversas cordibui 

NOT/E 



* Rupis AchamenuB scopuUi] Ex 
monte Persico. Achaemenia enim 
Persis est, aat saltem, ipsias Persi- 
dis pars, sic dicta ab Achaemene, qni, 
apnd Herodotum I. Hist. iv. primus 
Persarum Rex, a quo omnes Reges 
nsqae ad Darium descenderunt. Hinc 
Horatias I. ii. Carm. Od. 12. * Num 
ta qnae tenuit dives Achaemenes,' id 
est, Persarum Rex, et lib. iii. Od. 1. 
' Achaemeninmque costum,' hoc esf, 
nngueDtnm Persicnm. Acharoenia 
antem hic qnibusdam est Armenia, 
mons vero ille est roonsTauruft : qnod 
Sallostius, auctor certissimns, ut le» 
gitur in Fragmentis histori» ejnsdero 
Sallustii, ' asserit Tigrim et Euphra- 
tem uno fonte manare in Armenia, 
qui per diversa enntes longins divi- 



dantnr, spatio medio relicto mnlto- 
mm millinro ; quas tamen terra, qose 
ab ipsis ambitur, Mesopotamia dici- 
tur.' 

Ubi versa sequentumj ifc.'] Hic agitar 
de Parthis, iis scilicet populis, qni e 
Scythis oriundi ad eas nsqne Asiae 
regiones, qnae Tigri et Euphrate fln- 
minibns allnuntnr, sunm protnierunt 
imperinm. Hi antem populi erant 
formidolosi snis praesertim sagittis, 
qnas inter fuglendnm in inseqnentes 
ita retorqnebant, ut in versa bostiiim 
pectora has vibrarent: tum versis 
snbito equis pngnam instaurarent : 
unde Virgil. Georg. iii. vs. Sl. * Fi- 
dentemqne fuga Parthnm versisque 
sagittis.' 



372 



BOETHIl DE CONSOL. 



Tigris et Enphrates ^ uno se fonte resolvunt, 
Et mox abjunctis dissociantur aquis. 

Si coeant^ cursumque iterum revocentur in unum^ 
Confluat alterni quod trahit unda vadi : ^ 

Conveniant ^ puppes^ et vulsi flumine trunci^ 
Mistaque fortuitos implicet unda modos : 



insequentiumy statimque dw iUa ftumina separantur suis aquis divisis. Si ecnve' 

^iant et rursum redigantur in unum cursumf tum quod aqua utriusque fluvii defert, 

iUud coibit ; quare naves truncique abreptiftuvio coibunty et aqua permisttB co^fun- 



<0^^>^^^>^>^>^>*>^^*^^ ^ 



7 Thuan. seciindus, Reg. etVict. secundus : Convenient. 



NOTiE 



^Tigris et Euphrates] Tigris, a cele- 
ritate sic dictus propter sagittam 
Persica lingua cognominem, flumen 
est, quod oritur in Armenia, si non 
ex eodem fonte, quemadmodura ait 
pfffidictus Sallustius, saltem ex eo- 
dem monte, ex quo Euphrates : tum 
fluctibus Mesopotamiam alluentibus 
inflnit in Euphratem, cum quo in si- 
num Persicnm influit. De hoc fluvio 
loquitur Virg. i. Ecl. vs. 62. ' Ante 
pererratis amborum finibus exnl Ant 
Ararim Parthus bibet, aut Germania 
Tigrim.' Euphratesvero, sic vocatus 
propter laetitiam quam incolis affert 
sna inundatione agros foecundans, est 
aliud flumen, quod ex praedictis Ar- 
meniae montibus pariter oritur. Me- 
sopotamiam, ut Nilus iEgyptum, ex- 
undans foecundat, et adjunctis Tigris 
flactibus in Persicum Sinnm labitur. 
De hoc locntus Virgilius, ut signifi- 
caret bellumParthorum, quorum ter- 
minus erat Euphrates Georg. i. vs. 
609. ' Hinc movet Euphrates, illinc 
Germania bellum.' Nec possum omit- 
tere qnod Q. Cnrtius 1. v. dicit de 
ntroque hoc fluroine : ' Isti amnes,' 
inquit, < ex Armeniae montibus pro- 
fluunt, et magno deinde aquarum 
divortio iter, quod cepere, percur- 



runt, duo miilia et quingenta stadia 
emensi snnt, qui amplissimum inter- 
vallnm circa Armeniae montes nota- 
verunt. lidem cnm Mediae et Gor- 
dianorum terras secare coepeninty 
paulatim in arctius coeunt : et quo 
longius manant,hoc angustius inter se 
spatium terrae relinqnunt. Vicini 
maxime sunt his campis, qnos incolae 
Mesopotamiani vocant. Mediam nam- 
qne ab utroque latere concludnnt. 
lidem per Babyloniorum fines in Rn- 
bnim Mare prornmpnnt.' 

fs Undavadi} Vadum dicunt aqnamy 
quae littoribus non ita dissitis, pede, 
aut equo, aut saltem cymba facilins, 
quam mare transiri potest : unde a 
vadendo, vel a Graeco fidJioSf locus 
per quem vaditur, vadum putant ori- 
ri. Gallice dicimus le ^, paseer d 
gu^: inferiores Normani dicnnt, le 
grand et le petU vi, Altemnm ergo 
illad vadum sive flumen, ntpote qnod 
ipsis naturae legibus fluit, tam noto 
tamque certo cnrsu fertnr, ut ab ipsis 
hominibus praevideri et intendi pos- 
sit : cnm tamen pnppes, tmncl, et 
cetera ejnsmodi corpora, quae ejns- 
modi aquis circumfusa vehuntur, for* 
tuito sive inopinato eventu conveni- 
ant. 



PHILOSOPHIiB LIB. V. 



373 



Quos tamen ipsa vagos terrse declivia^ casus^ 
Gurgitis et lapsi defluus ordo regit. 

Sic^ qud& permissis fluitare yidetur habenis^^ 
Fors ^ patitur fraenos^ ipsaque lege meat. 



10 



dent suosfludtu fortuitos, quo» tamen incertos evenitus ipia terra decliviSf et serieg 
fugax fluminis labentis moderatur : similiter casus, qui videtur contingere nutto 
duce et veluti laxatis habenisy regitur ceu pastus franos, idemque aecid^ imperio 
Dei providentis, 

NOM 



i> Terra declivia'] Intelligi possant 
ioca. Haec est autem lex corporis 
moti divinitus constituta, ut corpus 
motum, qua minns resistitur, pergat : 
sed loca declivia minus resistnnt. 

* Permissis . . . habenis'] Similitudo 
sumitor ab equis, qui, laxatis habe- 
nis, hnc illucque temere cnrmnt. 

^ Fors'] Id est casus : cansa pro 
effecto sumta: Antiquis enim fors 
dicitur causa, qnae temere fert ali- 
qnid: unde Virgil. ii. ^n. vs. 94. 
' £t me, fors si qua tnlisset.' 

Patitur franos"] Continuatur simi- 
litndo equomm, qui fhenis regnntnr : 
Virg. Georg. iii. vs. 182. ^Primus 



equi labor est animos atqne arma 
videre Bellantnm, litnosque pa^i, 
tractuqne gementem Ferre rotam, et 
stabulo fnenos audire sonantes.' 
Hinc quicqnid regitur, id vnlgo di- 
citur frienospati; qnemadmodnm ab 
eodem Virgilio ^neid. xi. vs. 667. 
' Urbem hodie causam belli, regna 
ipsa Latini, Ni fnennm accipere et 
victi parere iatentur» Eraam, et aeqaa 
solo fumantia cnlmina ponam.' 

Ipsaque lege meaf] Divina scilioet 
Providentia, quae, ut jam dictnm est, 
* attingit a fine ad finem fortiter, et 
disponit omnia suaviter.' 



PROSA II. 



Animadverto, inquam^ idque uti tu dicis^ ita esse 
consentio. Sed in hac hdBrentium ^ sibi serie causarum^^ 



8 In hac coharentium Delph. Haclc. — ^9 Ambo tam Thuau. quam Vict. quid» 

NOT/E 



1 In hac hareutium sibi serie causa- 
rum, Sfc,] Boethius videtur induere 
personam eorum, qui humanam liber- 
tatem conciliare non potoerunt cum 
divina Providentia, arbitrati alteram 
ex his duobus esse necessarium, aut 
Denm non providere futnra, aut ho- 



minis nullam esse libertatem: sic 
Cicero, et plures alii Veteres. Ve- 
ram cum homo quilibet snas sit liber- 
tatis conscins, magis quam divin» 
Providenti», Cicero, et qnidam illi 
Veteres, posita humana libertate, ne- 
gaverunt divinam Provldentiam : Ci« 



374 



BOETHII DE CONSOL. 



estne ulla nostri arbitrii libertas, an ipsos quoqne hnma- 
nornm motus animorum fatalis catena constringit? Bst/ 



' Nosiri arbUrii tibertas. 



NOT^ 



cero, inqtiit S. Ang. 1. t. de Civit. D. 
cap. 9. * ut vir magnas et doctns et 
▼itae bnmanae plarimum ac peritis- 
sime consulens, ex his dnobas elegit ' 
liberum volnntatis arbitrinm. Quod 
ut confirmaretnr, negavit praescien- 
ti«m futnrornm : acqne ita dom vult 
lacere liberos, facit sacrilegos. Re- 
ligiosus antem animns utrnmque eli- 
gityUtrumqne confitetur, et fide ple- 
tatin utrnmque confirraat.' Ut igitur 
ea quas a Philosophia deinceps pro- 
ponentnr de hac mateHay clarius in- 
tielligantor, proposita ipsins liberta- 
iAB definitionoy eandem, Philosophia 
duce, libertatem propngnabimns, va- 
Haque hujus genera declarabimns. 
1. libertas generatim definiri potest 
' flliens, qnae cognitione duce semet- 
ipsam, volendo, agere potest.' Di- 
citur 1. ' mens:' quia libertas quidam 
est mentis modns : modns autem men- 
tis, ntpote qui, instar ceteromm mo- 
dorum, sua seorsum idea cogitari ne- 
qnit, cognosci non potest, nisi facta 
roentione mentis : sic fignram, quie- 
tem, et motum non cognoscimns, nisi 
facta mentione corporis : * modi/ in- 
quinnt Philosophi, * melins in con- 
creto noscontnr quam in ab^tracto.' 
Oicitur 2. * quse semetipsam agere 
potest/ sive, ut nonnnUi ioquuntur, 
* movere' ac * determinare :' optime 
enim a Graecis, nominibus ab intelli- 
gentia experientiaque communi deri- 
vatis, mens libera vocatur ahroKlvrrros 
' movens seipsam;' et a&roicpar^s * sibi 
ipsl imperans:' hac libertatis no- 
.tione usus est S. Augustinus cum 
alibi, tum praesertim initio tertii libri 
de libero arbitrio, ubi agit,ut hic agi- 
tnr, de concordia liberi arbitrii cum 
dtvina Providentia: < motus/ tnquit» 



' quo huc atqne illnc volnntas con- 
vertitur, nisi esset volnntarios, atqne 
in nostra positus potestate, neque 
laudandus cum ad superiora, neqne 
culpandus homo esset cnm ad infe- 
riora detorqnet, qnasi quendam car- 
dinem voluntatis : neqne omnino mo- 
iiendus esset nt istis negleotis aetema 
vellet adipisci, atque nt male nollet 
vivere, vellet autem bene.* Dicitur 
3. ' volendo:* nam, ut ait S. Aog. 1. 
II. retract. e. 1. < non dieimos esse 
in potestate nostra, nisi qnod, cum 
volnmns, fit, ubi prios et maxime est 
ipsum velle.' Propterea omnes Phi- 
losophi docent, sedem lifoertatts esse 
volnntatem: unde duplex agnoscunt 
genus actus liberi : alterura yocant 
' elicitum,' qui est ' ipsnm velle:* 
alterum dicunt ' imperatnm,' qnl est 
obsequiutai eorpori« ad nutnm neHtla^ 
Dicitur 4. * duce cognitione : ' qniay 
quemadmodnm aiunt iidem Philoso- 
phi, * voluntas non fertur in incogni- 
tum : ignoti nulla cupido.' Ut autem 
mens generali hac libertate praedita 
seipsam agat moveatque, non est ne* 
cesse ut veluti media et indifferens 
constituatur inter duo contraria, vel 
etiam contradicentia : quandoquidem 
Theologi docent, hanc generaledi li« 
bertatem reperiri» etiam ubi nulla est 
ejusmodi * indifferentia : ' siqnidem 
S. Thomas q. 10. de potentia, art. 2. 
ad 6. post S. Augustinum docet, et 
Deum libere amare seipsum, et Spi- 
ritum Sanctnm a Patre Filioqoe, 
quamvis non ' possibiliter,* llhere ta- 
men procedere : nemo antem dixerit 
aut Deum ad seipsom amandumy ant 
Patrem Filiumqne ad producendum 
Spiritnm Sanctamesseindifierentem. 
Qulnetiam idem S. Thoma& in 8. Sent. 



PHILOSOPHIiE LIB. V. 



375 



inqait Neque emm faerit alla raticmalis natara qain eidcoi 
libertas adsit arbitrii."' Nam qood ratione uti nataraliter 
potest^ id habet judiciam quo quodqoe discemat^ per se: 
igitar fugienda optandave dignoscit Qaod yero quis op- 
tandum judicat esse/^ petit; refugit vero quod existimat 
esse fugiendum. Quare quibus inest ratio/' ipsis etiam 
inest volendi nolendique Ubertas. Sed hanc non in om- 
nibus sequam esse constituo." Nam supernis divinisque 



^^^^^^0^^*^^ 



^ue diacemat. Edd. Delph.et Hack. quodque diaeemat: per se, &c. — 10 Etu 
jiuftcai edd. esdem.— 11 Uterque Thoan. Reg. etViet. Qterqoe: quibm$ m 



NOTJE 

dist. 18. q. 1. art. 2. ad 5. videtar 
hanc Ubertatem in Christo Domiiio 
agnoscere : * etiamsi * libemm Christi 
arbltrium, inqoit, * esset deterraina- 
tnm ad nnam nomero, sicnt ad dili» 
gendnm Deum, qood non facere non 
potest, tamen ex hoc non amittit 11- 
bertatem, ant rationem landis sire 
meriti, qnia in Ulnd non coacte, sed 
sponte tendit, atque ita est actns sui 
dominus.' £x quibns sequitnr, po- 
testatem peccandi non pertinere ad 
rationem hujus Ubertatis: siquidem 
Deus et Christns, in quibus nulla fuit 
peccandi potestas, hac saltem liber- 
tate afficiuntur. Seqnitur etiam. 
Deum rooventem nostram mentem 
ad semetipsum tanqnam ad summum 
bonum, sive dum nostra mens cnm 
nostro corporeconjongitnr,siye etiam 
dnm eadem ab eodera corpore se- 
jnncta est, augere potins qnam au- 
ferre generalem hanc mentis nostm 
Ubertatem : ' Toluntas enim nostra,' 
inquit S. Aug. 1. iii. de Lib. Arb. 
c. S. ' nec voluntas esset, nisi esset in 
nostra potestate. Porro quia est in 
potestate, libera est nobis. Non 
enim est nobis liberum, quod in po- 
testate non habemus, aut potest non 
eHse quod habemns.' Quamvis autem 



men non obstat, qnin in nobls raor- 
talemhanc yitam agentibns Ubertas 
sit facnltas ad utrumlibet sive iadtf- 
ferens; nnde apud nos dnplez eat U- 
bertas: altera contradictionis, qM 
possnnns agere vel non agere : alteni 
contrarietatis, qna possnrans «gen 
hoc vellllnd: sicnt fusins Philosoplil 
docent. ' Libemm arbitriom,' inqnil 
S. Ang. 1. de Cor. et Ghr. cap. 1. ' et 
ad malum et ad bonnra facieadmBy 
confitendnm est nos habere.* 

■ Neque enim fumit uUa raHtmam$ 
natura quin eidem Ubertae adnt arUlrtt] 
II. Posita prsdicta libertatis defiai- 
tione, facile potest, Philosophia dnce, 
eadem Ubertas propognari hac 
tiooe: cnm Ubertas nihil sit 
quara mens, qnae cognitione doce 
metipsam, volendo, agere potest, 
qnaecumqne meos, cognitione dneey 
semetipsam agit, volendo, haec liber* 
tate affieiator, necesse est. Atqnl 
roens omnis ita se habet : nan BMiit 
omnis non solnm cognoseit, et jwiU 
cando discerait, qood fogiendnm «at 
et optandnm ; sed ' quod optraidnBi 
esse judicat, petit ; refugit vero, qood 
existimat esse ftgiendum:' qved 
unusquisque in semetipso eKperitor. 
^ Mhimenoninammiutmqmmem 



mens generali hac libertate pratdita, cmttUuo] iii. Posito diserimine inter 
non propterea sit mdifferens ; id ta- mentem divlnani mgelleiray et ho- 



37« 



BOETHII DB GONSOL. 



substantiis et perspicax jadicium^ et iDCorrupta voluntas^ 
et efficax optatorum praesto est potestas. Humanas vero 
animas liberiores quidem esse necesse est cum se in mentis 
divinae speculatione ' conservant : minus vero^ cum dila- 
buntur ad corpora^ minusque etiam^ cum terrenis artubus 
coUigantur. Extrema vero est servitus^ cum vitiis deditdB^ 



Contemplatiime, 



NOTiE 



manani, Philosophia docet, diversam 
esse in his mentibus libertatem. Nam 
qnod spectat divinam et angelicam 
mentem, quas Philosophia nunc vocat 
' supernas divinasque substantias/ 
de his sic videtur ratiocinari eadem 
Philosopfaia: qufe mens, cognitione 
ducoy semetipsam, volendo, effica- 
ciusagere potest, haec liberior cen- 
seri debet : siquidem libertas versa- 
tur in hac potestate: sed praedictae 
mentes snpernsp, Deus videlicet et 
Angelus, semetipsas cognitione duce, 
volendo, efficacius agere possunt : 
nam in unaquaque mente quatuor 
considerari possunt, nimirum per- 
ceptio, judicium, electio, et executio ; 
quae ita inter se connexa sunt, nt 
nec execntio sine electione; nec 
electio sine jndicio; nec judicium 
sine perceptione esse debeat : quare 
pro varietate perceptionis cetera va- 
riantur: in supernis autem divinis- 
qne snbstantiis, magis quam in ce- 
teris, ' est perspicax judicium, incor- 
rupta volnntas, et efficax optatorum 
potestas/ Quod vero pertinet ad 
mentem humanam, hujus distingui 
possunt quatuor status, qui prout 
sunt sublimiores ant humiliores, ma- 
jorem habent aut minorem liberta- 
tem. Primus status est mentis a cor- 
pore separatae, quae scilicet ^ se in 
mentis divinae specnlatione conser- 
vat:' et haec mens liberrima est: 
qnod praestantissima cognitione duce 



semetipsam, volendo amandoqne 
Denm, maxime agere potest. Se- 
cundus status est mentis conjunctae 
cum corpore, quod illi ad nutum ob- 
sequitur : qiialis erat mens primi pa- 
rentis,antequam peccasset: haecenim 
* dilapsa est ad corpus : ' atque hsec 
mentis humans libertas, non est qui- 
dem tanta, quanta est beatarnm men- 
tium: sed reliqnarum tamen maxi- 
ma: siquidem Adamns majori cog- 
nitione praeditus melius semetipsnm, 
volendo, agere poterat. Tertius sta- 
tus est mentis pertnrbationibus qui- 
dem afflictae, sed iisdera non con- 
sentientis : qualis erat mens S. Pauli 
dicentis ad Roman. 7. ' video aliam 
legem in membris nieis, repngnantem 
legi mentis meae, et captivantem me 
in lege peccati, quae est in membris 
meis. Infelix ego homo: quis me 
liberabit de corpore mortis hojns? 
Gratia Dei per lesnm Christum Do- 
minum nostrnm.' Et haec huroanae 
mentis ' terrenis artubos' conjnnctae 
libertas antecedente minor, estsab- 
sequente major : quod mens nondom 
victa fatiscat. Quartns denique sta- 
tus est mentis perturbationibus obse- 
quentis: quae libertas tam exigua 
est, nt servitutis potins rationem ha» 
bere videatur : ' extrcma vero ' liber- 
tas, inqnit Philosophia, ^ est servitns, 
cum vitiis deditae' mentes ' rationis 
propriae possessione cecidernnt/ 



PHILOSOPHIiE LIB. V. 



877 



rationis proprias possessione ceciderint.'^ Nam nbi oculos "* 
a summse luce veritatis ad inferiora^ et tenebrosa dejece- 
rinty mox inscitiae '^ nube caligant/^ pemiciosis turbantur 
affectibus ; quibus accedendo^ consentiendoque^ quam in- 
vexere sibi^ adjuvant servitutem, et sunt quodam modo 
propria libertate captiva.'^ Quae tamen ille/ ab setemo 
cuncta prospiciens^ ProvidentiaB cernit intuitus, et suis 
quaeque meritis prdedestinata disponit, iravr' ^p^f xai rayr' 

* Deusprovidefu, * Otmua eemitf et omma audit. 

ipminest ratio. — 12 ' Mss. rationia propriapoasessUmececiderunt* Sitzm. ' Uter- 
que Thuan. Reg. et Vict. secundus : ceeiderint. Fior. eeeidere.* Yallin. Ceei' 
derunt Delph. Hacic. — 13 Reg. et Vict. aecnndus : inecientia. — 14 Mss. et ed. 
Norimb. caUgantur. — 15 ' Ms. Erfurt. et ed. Norimb. captiva : est autem ele- 
gans i^^iJMpov in illis lAbertate captivaJ Sitzm. * Propria Ubertate captivaij 
Audivi scriptos. Vulgati corrupte captiva: levis mutatio, sed quae sententiani 
non parum illustrat.' Bemart. Captita Delph. Hadc. 

NOT^ 

^ Nam ubi oeulMf fyc.'] Adrairabilis p ndm' ^popfficatirdin^hnuuidoij Hoc 
pnedictorum ratio Lectori potius at- est, omnia cemit et omnia andit, «t 
tendenda, quam mihi exponenda. de Sole ait Horoerus liiad. r. 



METRUM II. 

PuRO clarum lamine Phoebam 
Mellifloi canit oris Homerus : "^ 

Homerus, poeta eloquentia dadcu, canH Solem prastantem luee pura, qui Sol 

NOTJE 



^ Homerus] Homerus poeta cele- 
berrimus : sic dictus, quod captus 
oculis duce indigeret. Hujus etsi 
incerta snnt tempora, tamen annis 
roultis fuit ante Romulnm: Colo- 
phonii esse dicunt snum ; Chii suum 
vendicant ; Salaminii hunc repetunt ; 
Smyrnaei suum esse contendunt, unde 



delubmm eidem in sno oppido con- 
structum dedicavemnt. Quicqiiid 
sit de ejus patria, tam facnndus fnit 
vates, nt Alexander Magnus in hoc 
praesertim dicatur fortunatus, quod 
suse virtutis praconem Homeram 
nactus fnerit, Homeras autem sae- 
pius commendat Solem ejusqne la« 



378 



BOBTHII DB OONSOL. 



Qui tamen' intiina yiscera terras 

Non valet^ aut pelagi^ radiorQm 

Infirma perrumpere luce. 

Haud sic magni conditor orbis : ' 

Huic ex alto cuncta tuenti^ 

NuUa terrdB mole resistunt ; 

Non nox atris nubibus obstat. 

Uno mentis cemit in ictu 

Quae sint, quae fuerint, veniantque.'^ " 



10 



nihUominus non potest pervadere viseera interiora terrte aut marie aplendore imbe" 
ciUituorum radiorum. Non ita Detta creator rnagni mundi : terra etiam craasuisi- 
manon reeistunt ei, quippe qui cemit omnia ex suJtiimi : nox obscuris euie tenebris non 
impedit ejuadem aspectum: videt, uno intuitu mentis, praeewtiay prteteritaf et fu* 



x^s»»^^^^^ 



16 * Veteres, versaom ordine moto, et sane concioDius : Qute sint . . . uno* 
Bemart. ' Qua aint, qua/uerint, veniantque Uno, Sic ambo tam Tliuaii. quam 
Vict. et Flor. recte : nemo euim non videt trauApositionem factam in aliis 
editionibus omnibus.' Vallin. 

NOT^ 



men, sed occasionem liorum ▼ersunm 
PhiloBopbia nobis videtur sumsisse 
ex Iliad. r. unde ultima verba Pro- 
sm snperioris desumta snnt, et ubi 
Homerus Solem allocutus sic canit: 
'H&it6s e* ts tciare iipopfs koH ircW 
^iroKo^if: ' Sol qnoque qui omnia 
vides et omnia andis.' Quasi Ho- 
nierus putaverit, Solem, instar cu- 
jnsdam Numinis, omnia videre et an- 
dire. Plinius I. ii. cap. 6. * Hic' 
(Sol) inquit, ' sunm lumen ceteris 
quoque sideribus foenerat, praeclams, 
ezimins, omnia intuens, omnia etiam 
eiandiens, ut priucipi literarum Ho- 
mero placnisse in uno eo video.' 

' Qtti tamenf !fc,^ Quamvis Sol ab 
Homero dicator tanto praestans In- 
mine, nt omnia videat, Sol tamen lu- 
«une adeo debili est, ut remissis cum 
a terra, tum etiam a mari ejusdem 
radiis, Sol nequeat illnstrare, adeoqne 
nec videre intima aut terrarum ant 
niaris viscera : lisc videre solius est 
Dei, a qno haec omnia ereata conser- 
▼antur. 



* Magni condiior orbis] Deus, qui 
revera est creator non solum hominis, 
qiii dicitur parvns mnndus, sed reli- 
qnorum omninm ; quornm congeries 
vocatur magnns mundus. 

' ExaUo cuncta tuenti'] Si Dens eam, 
qnam habet rerum creatamm, notio- 
nem ipsis rebus creatis referret ac- 
ceptam, cum ejusmodi res sint Deo 
longe inferiores, Deus diceretur res 
istas ex humili tneri. Quare cnm 
Deus, alien» opis nihil indigus ut ad 
▼olendum sic ad cognoscendum, ha- 
rum reram notionem ex semetipso 
habeat, optime dicitnr res istas ^ ex 
alto tueri.' 

tt Qua tint, qua fuerint, veniantque^ 
Praesentia, prseterita, et futura : nam 
cnm cognitio Dei infinita sit, haec 
nnllis praesentis, praeteriti, aut Inturl 
temporis dijBTerentiis circnmscribi po- 
test. Qninetiam, quod eadem Dei 
cognitio sit infinita,h8ec multiplex 
esse neqnit : unde Deus omnia ^ ono 
mentis cernlt in ictu.' 



PHILOSOPHIiE LIB. V. 



370 



Qaem^ quia respicit omnia solas/ 
Veram possis dicere Solem. 



tura. Qwmiam igHur Deus aolus videt ommOf potta dicere Deum eese Solem 
verum. 



^ Quia respicit omnia «o2tf«, SfcJ] Vi- 
detar Philosophia respexisse cum ad 
prsdictain Homeri sententianr, tnm 
etiam ad haec Ciceronis verba i. de 
Divin. et ii. de Nat. D. * Sol/ inquit, 
' dictns est, vel qnia solus ex omni- 
bus sideribns est tantus, vel qnia 
cum exortus est, obscnratis ceteris 



sideribus, solus apparet :' quasi sic 
argumentata esset Philosophia : qni- 
cumque omnia respicit et quidem M^ 
lus, iUe, judicio Homeri et Ciceronis, 
rerus Sol dici potest. Atqni Den» 
omniarespicitetqnidemsolus. Ergo 
Deus verus Sol dici potest, judicio 
tantorum Tiromm. 



PROSA III. 



TuM ego/ En^ inqnam^ difficiliori nirsns ambignitate^ 
confundor. Qaaenam^ inquit^ istaest? Jam enim^ qaibus 
perturbare^'7 conjecto. Nimium^ inqaam^ adversari ac 
repugnare videtur/ prsenoscere universa Deum^ et esse 



^ Boethius, * Pratentio divina et humana Ubertas videntur nln umeem 
contradicere. 



17 Perturbere Delph. Hack.-— 18 ' Uterque Thuao. Reg. et uterqne Vict. 

NOTJE 

tionis parti consentiunt. Quo magitf 
antem Boethins Philosophiam diss»- 
rentem intelligit, eo ejus inens libra- 
tis argnmentornm momentis incerta 
videtur circa dirinam ProvidentiaiB 
iiliertatemque hnmanam, de qnUMn 
hactenos Philosophia dissemity qntt- 
qne ita videntnr pngnare, ut altera 
alteram destrnat. Hinc idera Boe- 
thins proponit argnmenta, qnibns |HI« 
tat destrni posse coneordiam divins 
Providentias et libertatis hnaaiic 



^ Difficiliori rwrnu ambigttiiate'] Am- 

bignitas versatur in hoc, quod propo- 

sita multiplici via dubitetury qna enn- 

dum sit : ' ambignum* enim dicitnr 

ab ' ambigo:' 'ambigo' autem ab 

amt>e circnm, et ago : quasi ille qui 

ambigit, circum agatur. Hinc ambi- 

gnitas dicitur primo de corporibus, 

quae paribus hinc inde virtntibos ac- 

ta, neque hac potins qnam illac roo- 

ventur ; secundo de mentibns, qnsB, 

paribus ntrinque argnmentis impul- 

8S| non uni potios quam alteri qnss- 



380 



BOETHII DB CONSOL. 



uUum libertatis arbitrium» Nam si cuncta prospicit Deus/ 
neque falli ullo modo potest^ eveDire necesse est quod 
Providentia futurum esse pra&viderit. Qnare si ab aeterno 
non facta hominum modo^ sed etiam consilia^ voluntatesque 
prsenoscit^ nuila erit arbitriilibertas : neque enim vel factum 
aliud uUum^ vel quselibet existere poterit voluntas, nisi 
quam nescia falli Providentia divina prdBsenserit. Nam 
si res aliorsum '^ quam provisae sunt, detorqueri valent, 
non jam erit futuri firma prasscientia : sed opinio potius 
incerta : quod de Deo nefas credere '^ judico. Neque 
enim illam probo rationem ^ qua se quidam credunt bunc 
qusestionis nodum posse dissolvere. Aiunt enim^ non ideo 
quid esse *° eventurum, quoniam id Providentia futurum 
esse prospexerit: sed e contrario potius, quoniam quid 
futurum est, id divinam Providentiam latere non possit : ' 
eoque modo necessarium est,^ hoc in contrariam relabi 
partem.^ Neque enim necesse est' contingere quae pro- 
videntur : sed necesse est, quae futura sunt, ^ provideri. 

y Nm ideo aliquid futurum quod Deus id prasenaeritf aed eontra Deum td pra- 
aentisse quoniam futurum erat. 



ai aliorsum : bene/ VaUin, — 19 Credere nefas Delph. Hack. — 20 Non esee ideo 
quid edd. eaedem. — 1 Mss. et edd. Norimb. Delph. Hack. non poise. — 2 Edd. 
]3elph. et Hack. omittunt voculam est, — 3 Necesse eeae edd. eaedem. — 4 2Ve- 

NOT^ 



^ Nam si cuncta protpicit Deus, Sfc,'] 
I. Generatim probator praedicta con- 
cordia non posse stare : quia cum li- 
bertas hominis viatoris, ut jam dic- 
tum esty et experieatia qnotidiana, 
ipsi Ciceroni ceterisque paganis nota 
confirmatur, sit facultas ad utrumii- 
bet, propterea quod ita necessarium 
esty ut aut nullatenus, aut non alio, 
qoam quo existit modo, existere pos- 
sit, illnd homiitl non est liberum; 
adeoque circa illud nuUa est ipsius 
hominis libertas. Atqui, posita divi- 
na Providentia, omnia facta, dicta, 
6ogitataqne hominis ita se babebunt: 
cum enim divina Providentia sit ho- 
rum omnium non solum prseteritorum, 



prsesentiumque, verom etiam futuro- 
rum cognitiOy si haec possunt aut non 
existere aut alio, quam quo existunt, 
modo existere, divina Providentia 
non erit praesensio evidens, adeoqne 
firma, et falli nescia ; sed potius ob- 
scura, incerta, et errori obnoxia; 
quod de Deo cogitare nefks. 

y Neque enim iUam probo raiionem, 
^c.] Boethius sibi objicit, qnod non* 
nulli respondere solent ad toendam 
praedictam concordiam, videlicety 
* non divinam Providentiam fntoro- 
rum eventunm, sed fotnros eventos 
divinae ProvidentisB esse causam ; ex 
quo seqnitor, divioam Providentiam 
potiu8| qnam futarnm eventum, esse 



PHILOSOPHI^ LIB. y. 



381 



Qfiai^ veto/' qaae cujasque rei causa sit^ praescientianefu* 
turorum necessitatis, an futnrorum necessitas Providentise^ 
laboretur. At nos ^ illud demonstrare nitamur/ quoquo modo 
sese habeat ordo causarumy necessarium esse eventum prae- 
scitarumrerum, etiamsi preescientia futuris rebus eveniendi 
necessitatem non videatur inferre. Etenim si quispiam se- 
deat, opinionem quae eum sedere conjectat^ veram esse ne- 
cesse est: at e converso rursus si de qnopiam vera sit opinio^ 
quoniam sedet^ eum sedere necesse est. In utroque igitur 
necessitas inest : in hoc quidem sedendi^ at vero in altero 
veritatis. Sed non idcirco quisque sedet, quoniam vera 
est opinio : sed hdBc potius vera est, quoniam quempiam 
sedere praecessit. Ita cum causa veritatis ex altera parte 
procedaty inest tamen communis in utraque necessitas. 
Similia de Providentia^ futurisque rebus ratiocinari opor-. 
tet.^ Nam edam si idcirco, quoniam futura sunt^ provi- 
dentur; non vero ideo> quoniam providentur^ eveniunt: 
nihilominus tamen a Deo vel ventura provideri^ vel pro- 
visa evenire necesse est : quod ad perimendam arbitrii liber- 
tatem solum satis est. Jam vero quam prseposterum ^ * est 
ut detemas praescientiae temporalium rerum eventus causa 

' Sed hoc non solvii. ^ Idipsum tamen probare eonemvr, ^ Perversum, 



cesse esse, qutefutvra sint edd. eaedem. — 5 Uterqne ThyaD. «t Vict. secnndus : 
ac non. Reg. ac nunc, — 6 ' Perv«rKe niutatuni, cnm in omnibns scriptis : ta- 
tiocinari patet : idestliqnet: pnrus putus Hellenismus.' Bemart, — 7 ' Reg. 

NOT^ 



necessariam.' Sed idem Boethins 
hanc responsionem refntat; primum 
ex eo quod non solvit difficultatem, 
deinde ex eoquod pnsposterum est, 
eventus fhturos esse causam divinae 
Providentis. 

* Quasi verot ^T^.] Primnm, inqnit, 
haec responsio non solvit difficulta- 
tem: quandoquidem non quaeritur, 
utra sit alterius cansa, an Providen- 
tia rei futurs, an res futura Provi- 
dentiae : nec minus, utravis sit ne- 



cessaria, seqnitur alterias necessitas: 
quemadmodnm ez eo, qnod vere jndi- 
cem te sedere, seqaitur necessario 
te vere sedere ; aut ex eo quod mo- 
les lignea fnerit aeqnalis cnm decem- 
peda, sequitur necessario, decempe- 
dam esse aequalem cnm hac mole 
lignea : licet decempeda hujus aequa- 
litatis, aut tuus situs illius jndicii 
dicatnr cansa. 

> Jam^ vero quam preepotterwn^ tfc^"] 
Deinde ' praeposternm* est sive pec« 



882 



BOBTHIl DB CONSOL. 



esse dicatar ! Quid est antem aliud arbitrari^ ideo Deam 
futara^ quoniam sunt eventura^ providere, quam putare, 
qaae olim acciderunt^ causam summce illius esse Providen- 
tiae ? Adhaec^ sicuti cum quid esse scio^ id ipsum esse 
necesse est ; ita cum quid futurum novi, id ipsum futurum 
esse necesse est. Sic fit igitur ut eventus praescitsB rei 
nequeat evitari. Postremo si quid aliquis aliorsum ""