(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Annales literarii, cura H.P.C. Henke [and others]. (Ian.) 1782-Ian. 1789"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 




^ 







a 



^-^^ 




1 ( 



^> 



ANNALES 
LITERARII. 



CVRA 

HENR. PHILIPP. CONR. 
HENKE 

ET, 

PAVL. lAC BRVNS, 

('KOFESSPRVM HKJ.H$TApt.es Siy Ui 

ANNI MDCCLXXXIL 

VOLVMEN II. 



HELMSTAI^Il 

9Y»IS MXCH. OVNTH. LBVCICAKT; 










{ 




i 



ANNALES 
LITERARU 



CVRA 

HENR. PHILIPP. CONR» 
HENKE 

ET, • \ ,_ 

PAVL. lAC BRVNS, 

S^ROFESSORVM HSLM$TADtX:KSZV24 

ANNI MDCCLXXXIL 

VOLVMEN IL 



HELMSTAdll 

'9Y»tS MICH. OVMTK. tSVCKiiKTi 



"^ 




1 1 



, «^ T «r 1 
1 /. «* - 



• 1 



t •'•7 



ANNALES LITERARIl 



IVLIVS 
ANNi MDCCLXXXII. 



/. Anecdota. 

De eodice Euangeliorutn Syriaco j^ibHoihe* 
cae Guelphtrbytanae. 

T icet noo ignotum (it Gu^pherbyti codicem 
Euangcliocuin Syrkcuift •^etunifliniurti 
nfTf^uari: tatnen neinq;.(}uantam fciio huiuf 
jeodicis accuratam proidit dercriptionein.: 
quare non ingratum fore f|j(efamas ledoribitt 
Syriacae linguae perkis^ qnod hunc codicem 
diligehdus infpiciendum nobis fumfimus. £x 
mdulgentia enim SERENISSIMI PRIN- 
CIPIS NOSTRI eum nunc Hehnnadii 
perludramus. Codex formae quam vocant 
folio min. foliis connan^ aso. compleditur 
Euangelia Matthdei, Marci, Lucae, lohannis 
Syriace^ e yerfione Simplici, charadere vetu- 
Ho EHrangelo escarata. Titiali librorum f/t 
ledHoQum , quibius libri diuifi fimr, item nu* 
irejrus ledionum, minio diflia£i;i funu Ex 
• /^o/.//. ' A epii. 



2 !• Amcdota. 

epigraphe patet, codicem anno (intell^e 
Graecorum) ^45. i. e. C d34* fcriptiim efle, 
heque £icies codicis huic aetati repugnat. 
Guelpberbyti^ igitur codex feruatur, omnium 
in Germanicis bibliothecis profbntium prp« 
cul dubio longe anciquiflimus^ neque in 
/aliis Europae librorum collecHonibus proftat 
MStus Syriacus annum ad Sec^VL pertinen- 
tem prae fe ferens (v. brvnsii Orat in- 
augur. p. XVII. not ^). Hunc vero thefau- 
jrum in fuo genere vnicum ath anasivs 
KiRCHERvs AVGVSTO,^ Duci Brun. 
fiiic. donauit Romae a. 1666. Epigraphe in^ 
iiguram crucis circumdu(fhi eft pidurae ne- 
fcio cuius fandi vel martyris. Hanc quia 
Syriads literis deAituta eft offidna Leuckar» 
tiana, Hebraice expre&m exhibemus. 

NDTasi NiinopT3N no NNCjnDn wva 
N3n N3M3 [pnnN canp p jsn la owp 
Nmiowa pm^» Npi^ oipno ^noT Nwnp 
NHNy pn^DT N3>ip pT Tu nn -Nna-) 
Njniivn •N3-tfiN NODBii Nn3©a nun 
noipi NBoSajwa x\Ta nwn vshtwo 
TJ r^^in Nyaoii NSoNfln ymn nxi 
z>:un-ip Nnno p^Tmi Nn^Nn Njmya 
N^poiom oiSn rva Ntpwp nSh mai 
nnS3i.N3nw oy Nnnwm nS^n njijn 



De cod. Euangtl Syr. biblGiulph. 3 

pnS nin Nto^ip ncw Siodt in Nn^NT 
{hn ny N313 nSjn 4nj in •Nf^iS-^oaNin 
'r^^«?D-i no-^aa in!?flT Nj-ihNNSyi) 

UD^nnNT •»?! N-\33 pSyjJT pJN WW1 

r^Sp ni3 •»{! pi^to^ i^ •Nn^4iNflN3 

^y N3D"»nDl N3'iD NiaV 1N1 •N^ONl 

IDN •'HDn nnnnS ^«»0 ^54. (i. ^ c 

4J34.) indiBtione fqptima {B^ojjaft) ipfo 24 dit 
Canunif prioris conftruSlus eft liber hicJanSfus 
Matthaei, Marci, Lucae, Johannif, cvra ma» 
gna. Infunt ei leSionec omnium fefloruim an* 
nuorum aliorumque ordmtim, et diuerfafym* 
bola Euangeliftarum. Atque hoc volumenfo* 
' liis indicibuxque conftans nouum eft. FaStum 
gnim eft auxilioDei etfanStorumieftiumBeth* 
Hetenjium, fenioris Mar Alus Damafceni f;i- 
mtH praefeSti coenobii et retiquorumfeniorum 
it miniftrorum item fororis benediStae Deoqui 
gratae ante diSti Beth Heti,quod magnam ca* 
rampropter nomen eiusfanStum impenderintm 
Hic dedit praemia bona etiam atiis operatori^ 
bus, qui in vinea Meffiae cperatijunt, dignos» 
qut iUos habuit, quibus taikntum iftud concrem 
^et, quod manifefto fdem adhibuerunt, quum 
A » audi^ 



4 1* Anecdota^ 

audirent, quae dicmt; ofmiebonettfidelu 
in re exigiia fidelem te gfJJlfli, multif ego tt 
prarficiam. Intra in gaudium Domini. yimen. 
, Alia epigraphe in transuerfa cruce fdripta 
tradit t^mpore lohannis Patriarchsrfe Antior 
chcni et Thomae Epifcopi e cocnobio Raba- 
oenfi . N331 n'»^! N-^DIV fO (v. dc hoc 
cocnobio as^emani Biblioth. Oriental. 
T. JII. P. I. p. 154. 2-55.) codicem hunc 4 Eu* 
angeliorum exaratum qSq j additque, Martc- 
bant praefedum fuifle coenobii Beth Hela ia 
regiorie Damafccna. lohanncs ille procul 
dubio idcm cft, qucm assemanvsB. 
O. T, 11. p, 334. inter Patriarchas lacobitarum 
reccnfet ordinatum anno Graecorum 94*, 
mortuum p6o, quae tempora anno fcriptio» 
nis codicis 945 cgregic conucniunt. Dc coe- 
nobio Beth Halenfi , quod Arabice Dair at 
Tin coenobium iuti appcliatof, agit a s s e M. 
T. IIL P. I. p. 205. Situm cft in vicinia Ha- 
dithac^ quam BiiscHiN^xvs affert in 
Gcogr. P. V. p. 264. Primum totius codids 
folium aducrfum (in aucrfo Eu^gelium Mat» 
thaci incipit) commelidat Thcclam filiain 
Chorbafiiii ob varias quibus exornata fuit ^ar- 
tutcs, quod cgenosethofpitcs liberalitcr fufce» 
pit , templaquc condidit. Mortua eft anno 
14x7. lc. Chrifii m6. Haec charatficre ra- 

cH 



De cod. EumgeL Syr. bibl Gtulpk f 

di et fordido, licet Eftranghelo, exprefEi nar^ 

rantur. Dignom effe codicem qui cum editi* 

conferatur, vel antiquitas eius luculenter de* 

monOnit. No9 iftam operam fufcepturost 

cfle, in praefens fponder^ nolumus. Perctir- 

tendo MStom depreliendimus, etiamfi mcQ]^ 

▼ariarum le^tionum non fperanda fir, tameit 

fpccilegiuoj non defuturitm efle; e.g.Matfh. 

V, 17. MS. N-^tllN1 n"»r>« N^. cdit. omirf. 

J^^rw quod eft in Gracco. m $jhdcv Kotrot^ 

hutroci. ibid. VI, ii. MS. omittit pariter ae 

textus Gr. NoSyi quod reperitur in editis. 

loh. II, 14. MS. PMTD1, quae ie<3io notata 

eft in Tom. 6. Polygl; Londin. Id quidem 

filentio premerc nec poftumus nec debemus, 

a codice iHo in fufpicionenl nos induiftos ef- 

£b, in Gutbiriana Nw T. editione, Schaafiana^ 

^sque communibus varia reperiri fupple- 

inenta ct gloiras, quac fortafle in nullo MSto 

Syriaco legnntur. Res eft notifliraaj Jocunl 

I loli. V, 7. a T R E M E L L 1 o primuin mari 

gini adfcriptum in ipfum textum a pofteriori^ 

bus editoribus inue^lum efle. Idem aliis lo.. 

cis eoeniflc videtur. s c h a^ a f i v sf in variis 

fedionibus ad Matth. XXVII, 35: monet, vef* 

ba tvoc TrAii^dii vsque ad TcXti^ov in marginfe 

editionis tremellii, in Regia Plantini, 

etc. legt. Quid fi haec verba a t r e m e l« 

A -3 LIO 



d JL Anudota. 

t X O fnaipni edidonis fuae contra fidem codi- 
cumMStoruin adfcripta,ab aiiis editoribus ia 
contextum recepta funt? Saltem codicem qui 
prarferat oftendi, eo magis neceifeeft, quia 
margo Syriacae pofterioris verba in verilone 
fimpiid deiiderari diferte affirmat. Abfunt 
etiam codici Guelpherbytano, et muItisGrae- 
ds aliisque codicibus. lidem MSti Graeci» 
qui liaec verba omittunt^faltem maior eorum 
pars, confentiuQt in omifllone verborum vb^ 
7Cf8ff iysifgte. Matth. X, g. Hos coHatio Scliaa- 
fiana abefle docetfoli editioni Viennenfi. De- 
fiderantur etiam in cod.Guelpherby tano. Num 
ex ingenio editorum, an codicum audoritate 
inferta fint, mihi nondum liquet Luc. XXII, 
I?. 18. defunt in MSto nbftro et editione Vi- 
ennenii. schaafivs variam leclionem 
praetermifit ; fcd cL b o d e in Pfeudo -Crit. 
Mill. BengeUana ex m i l l i o aflTert , t r e« 
if ELLivM verfus textui repofuifie. Num 
in his coniedurae fuae indulfit, an codicum 
audoritatem fecutus eft, dicere non babeo. 
Mihi, vt vno verbo dicani, omnia trb- 
M E L L 1 1 fupplementa interpolationum fufpe- 
da funt. Sed res non nifi plurimisconfultis 
MStis Syriacis confid poteft. 



11 Di 



Hedwigiihijl.mujcorum/rondof. 7 

//. De libris nouif. 

D. lOANNis HED^wiGii fimdamen' 
tum hifloriae naturalis mufcorum frondo^ 
forum concernens eorum fiores , fruStus, 
feminatem propagationem adieSta gene^, 
rum (Ufpofitione methodica, ieonibus iUu' 
Jlratis. Lipfiae fuaitibus Crufii. Pars 
Z 1782. 4* 18 plagg- 10 tabuL aen. 

Vt argumenti huius elaboratione doda et 
cliligenti aequeacfubtili et laboriofa magnam 
fibi condliat clar. Audor gloriae famam, fic 
bibtiopola applaufum quoque meretur ob 
iplendidam huius operis editionem , nitidam- 
que figuranim aere incifarum ab ipfo Audlo- 
rc pidarup. 

Res tradtandae capitibus duodecim conti« 
nentur, quorum Caput 7. De defnifione mufci» 
£x idea Audoris mufci funt plantae fruQvt 
caiyptrato infhruAae. Lycopodia e mufco- 
rum numero excludit. Spbagnum calyptra 
non carerecontra alios probat. lungerman- 
iiias, Marchantias polymorpham et conicam 
al. adiudicat mufcorum familiae. Quum vero 
Capfulae praeprimis apertura maxime difcre- 
pent, in doas vel qtiatuor valuas fecedendo; 
illos, qui operculumvelretinent vel deiiciunt, 
horum rcfpc<au^ojidb/5x nnncupat, quo Po- 
A 4 rellaro. 



f i/« DiUbris nanii. 

reUam, Spbagnum, Pbafcum, Sp!acbnum,Po« 
l)rtricbum, Mnium, Bryum, Hypnum, Fonti- 
wAQvci et Buxbaumiam , vt genera hadenus 
Tfitata , refcrt. Cap, II. Lh inftrummtis tt 
meheirefi in his obferuationibus netejfariis, vt 
co certius ab aliis experimenta AuAoris repeti 
ct examinari podint, Ob partium mufcorum 
minutiem, quam ne acutiUlmus quidem ocu« 
lus aifequitur, adbibendum erat mierofcopium 
eompoatum,euiu$ Ibntesad meofuram lineao 
Parif* dxies, to. ao. aa 6z. 170. «^oies obiedum 
• diametro auxerunt . Tenacula mimita« A« 
ms ancipites manubiolo infixi. CuIteUi te* 
xuies^ acutiillmi, quibus fquamulaeyiloris par- 
tes intrapericbaiBtia contegentes conueliuntur» 
ne florum contempiationi ob(lent« - Lamellao 
vitreae piauae et eiccauatae pro fufcipienda 
tfquae guttula, cui flofculus aliaeque particu» 
]^ mufci immittuatur, ne iufto citius exare- 
icant et crifpentur) microfcQpio fubie£)L 
Cap» 111. De radia mufcorupK lo quolibet 
g^nere radices adfunt. Proueniunt ad bafia 
^qaulis^ ex alis fbtiorum et nonnumquam eiC' 
finiifHficationis loco* Ramofo fibrotae finu 
plice^ quibuadam paluHribua repeutes, Co* 
Iptisi vt pluripium fiifci, intefdum nigricaotia 
pk albidi. Cap. If^. De eauU mu/corum. 
BMiGtfiiam docft^ PluriausvalfU exiguus fo. 

liisquo 



Hidttigiihifl.nmfcorumfifmdof. $ 

litsque obte<flus« Mollior et fucculentior aiu 
Duis et biennibus; iblidior et ligneae quafi 
oonfiftentiae percnnibus» Diredk>ne ereiftu» 
aut incuruatus aut inclinatus^ Aliie fimplex» 
ramofus aliis. Perennes imprimis maturato 
fruiftu nouas vndique progeniea protrndunt 
ad annum ftiturum. Alii ad bafi^ floris^ fub« 
inde ex fua coronide vnum, duos pluresuv 
furculos florigeros vnde ramofi apparent aut 
fafeiculati rel Alii in caule alii in ramis flo* 
rem et fnu^uoi gerunt. Cauiis fuperfide tcw 
mentofus ex adhaerentibus radiculis, atit gla^*^ 
ber, villofus. Teres^ angulofus.albliis de<» 
currentibus. Dtameter caulis afcendendo ia- 
crefck. Medulla eius cortexque vafis et fi* 
brillis paralielis eeliulola nexis refmus, epi. 
dertnidc tethis. Cap, f^. Defotiir. Racfi. 
calia minuta lunt» perm^nent. Defunt petio. 
lata, compofita,profundius lobataet anguiata. 
SefHiia adfunt, decurrentia et ampiexicaulia: 
alterna, adpreffa itubricatin), patentia, ereiSa,, 
recuruata: plana, concaua, fulcata, flriata^- 
ratkme ambitusdiuerfa, integerrkna^levaque^^ \ 
crenata, dentata, ferrata^ vndulata, cartilagi- 
x^ea: Supet£cie inaequalia, fpinulis obfe&^ 
aut verrucis : vagtnantia quafl fingularis^ for- 
mae etduplicaturae: rigida, camofiora- pluU 
luiia Qi^i£braQ9€ea, Pereleg^is rete vmxu 
A' 5 lofuQ^ 



lO //• Dt tibrif nom, 

lolum in his, interiedKs areolis, ad bann am*' 
plioribus plerumque, parenchyma praefertim 
drca mediam folii partem magis aggregatuni' 
coioratum vebentibus. Folia pernHunt vel 
marceicunt Cap. Vl. AnMorum de par^ 
tUnif /ruSHfieimtibux in mufcis placita. n i l« 

LENII, MICHELII, LINNAEI, HALLE- 
RI, ADANSONII, HlLLtl, SCHMIDE- 
LII9 MEESII, KOELRBVTERI, NEKE- 

Ri. Cap.yiL Deflor$itmufcorumquidtm 
in genere. Pars plantae generationis organa 
continens dtcitur flos. Mufcorum plurimi 
flores funt dioici, pauciores monoid, paucid 
fimi hemu^hroditi, non defunt polygami 
dioicL Oriuntur ad bafin, ab extremitate vel 
per longitudinem cauiis et in ramis eiusdem 
e foliorum aiis. Mares faepius alium, aiium- 
que locum feminae occupant/ Extiiffimi, 
gemmulam haud raro referentes. Ob flmi- 
litudinem ma(cuius et femineus faciie confun* 
duntur. In femineo diameter longitudinalia 
transuer&iem plus excedit, quam in mafculo 
plerumque, nifi femina fummum caulis firfli- 
gium tenet et mas gemmifomis ex aiis folio« 
rum prouenit, vbi tunc ratio iiii contraria. 
Atque hoc de vero florefcentiae flatu valet. 
Calyptra enim extra inuohicrum eminente, 
iapitttatur iiaec £icie8 comparatiua. Fiores 

cmit. 



Hedwigsi hi/l. mujcorum fronthp 1 1 

emittuntur eo tempore, quo capfula <^>erculi 
detrufionem parat aut perficit. Cap. FIIl. 
J)ejlaminibtts mujcorum, ceu plantae partibus 
mafculinis. Nec iigura nec colore adeo va« 
riant,' ac aliarum plantarum (lamina. Cylin* 
drum arcuatum formant obferuata in rofulis 
.Folytricborum et Mniorum linn. ac ia 
gemmulis Fontinalis antipyreticae. Forma 
plerumque globofa. Numero odlo, duode^ 
cim plures. Figiira cordata, ouali, filo fuc. 
culento circumdato. Colore dilute viridi aut 
albicante. Filamenta breuiflima, alia quidem 
aliislongiora, fucculenta et parenchymatica 
ante praeOitum antherarum officium. An- 
therac filameniis infident. In quibus delite- 
fcens granulofum opus vix non per omnes 
fpecies transparcre ope microfcopii obferua« 
tur. In cylindricis et cordiformibus antheris 
fuperficiem acuminatam occupat particula 
pellucens, hic oinnibus pollen emittendi Io« 
cus eft. Antherae poliine eiedo marcefcunt 
cum filamentis, obfcuriu» coloratae, breui fae« 
pins euanefcentes hiatum relinquendo. — 
Corpufcula inMniipellucidiScyphulis aliquid 
ad confobolis conferuationem videntur con« 
ferre. Cap. /X De pifiillis mufcortmi, Par^ 
tct hae muHebres Aigmate, ftylo et ouario 
confiantes aeque |n mufds, ac aliis planti^ 

depre- 



12 ' /i« ZV iibrif nouif. 

deprehenduntur, vt comparattone vtnusque 
{IrudVurae et ofHcii patet. Oaarium iigura 
globofuin oblongum ad baiin anguudtum, 
colore viricknte per omnem inufcorum fami- 
Ham inuenitur. , Frudus femper capfularis 
primo tempofe intra calyptram abfconditus. 
Ab ouario erigitur flylus, columnula nmplex . 
O viridante aibicans cylindrica, obtufo acumi- 
ne claufa.' Maturitate adepta {]yli acuimen 
aperitur et fonxiat ftigma» tubae in modum 
dmpliatoro, veficulofum aut laciniatum. Ce- 
lebrata impraegnatione Ityli paullo peilucidior 
fe£K color in luteolum mutatur et eiu& du« 
^li dtto redi fimplicesque eo obfcuriores 
apparent, quo propius inediante calyptra ia^ 
fident ouario, verfus nigma amplificari et quafi 
euanefcentes. Hos laxe inueftiens membra- 
liuki luteola procedit de ipfa calyptra. Ger- 
itien peradla impraegnatiocie in conulum abit^ 
dum turge£:ere incipit. Stykis in detruia ca« 
lyptra fuperfles eft, aut ipfe decurfus coliae. 
nonis notam in fummitate calyptrae relin<» 

2uit. — Machinulae aliae adbuc dantur, pi« 
illa referentes, in flore femineo^veris pifHllis 
«dftantes, quoruni officium nondum patet; 
Cap. X. De Calypira. Eius ab ortu ad de- 
ddinm vsque hifloria', natura, vfus et ncceffi^. 
Itts optiiiie monOratur^ Difiinda iila eft ab 

ouario 



Hedwigii hifl. mufeorum frondof. 1 3 

ousrio eiusque flylo, Ucet cum hoc immedia- 
te connedatur, et ouarium iaip fru(^uni in- 
terdum maturum phducat. - In floris vigore 
valde exigua efl cum contento capfulae rudi- 
mentp arde coniuncfta. AueJlitur de fua f«- 
de, prpgredicnte vegetatione, et impraegoa- 
tione pera(fb, retinquens vefligium, coronaa- 
tem nempe fummum ambitum vaginularum 
membranara. Tunc vltro npn crdfcit, vndc 
magnitudini capfulae ad maturitatem accede^- 
tis non fufficit eius capacitas, atque hinc paul- 
latim yel eleuatur abfceditque Integra, vel fin- 
ditur, margine laciniofa app^rens, tota, vel 
cx vno latere , hinc calyptrae obliquae Hyp- 
norum. Caeterum calyptra cpnica efl v^ 
campanulata: ratione ad capfuite volumen 
magna vei parua: fuperficie externa pilofa, 
flriata, procefllbus obieira, aut laeuis : coloi^ 
/Cinte folutionem viddis, poft eam albida, Ip- 
teola, fufcella, rubelia: flrudura vafculofp 
membranofa. Atque illa eflverum |ioris p9« 
talum. Vnde feminae mufiborum floreqt m^» 
nopetalae, petalo cuculliformi claufo, ouarium 
tegenre ftytumqpe firmaqte. Cap. XI. Di 
filis fticculmtif. Sunt mufcis propria cprpm- 
cula in difco rofularum corpufculis cylii^di^- 
cis intcrpofita e minimo diamctrp lopgius fiJi 
inAa^ prpdu^la ct liquprp rcplQtli. Qjioa^i 

infa- 



14 ii* De libris nmt. 

inferiorem partem vbique inter fe conueni- 
unt, quoad fummitatem vero acutiori vel ob- 
tufiori apice, fiue clauato, nodisue interceptd 
duabus aut tribus iphaerulis iibi fuperimpo- 
iitis incrafTato terminantur. Longitudine et 
quantitate variant pro fpecierum ratione. 
Sunt vafcula pellucida, tenerrima cuticula ex^ 
flru(9a,limpidifnmum humorem vehentia in- 
tra fpatia, feptulis transuerfis interfiin<fla. 
Venire de membranofis concamerationibus 
videntur, Vt vtiii humori alias nimis cito eua- 
'porabili plus morae nedli pofiit, fadtis. De- 
fenduntur hoc tenui humore tenerrimae fru- 
<fUficationis partes contra nimiam exHccatio- 
nem, roridusqne fiatus circa vtriusque organa 
fexus proprio fucco magis, quam aliae pten- 
tae carentia, conferuari videtur. Vnde haec 
fila foecundationi profpiciunL Cap. XIL 
Dt inuoturrif jftorum communibus,Jeu de peri^ 
ihaetio mufcorum frondoforum. Quicquid 
mufcorum vel calyptratum rudimentum fr'u« 
6his, vel mafcula vi praeditos folliculos forin- 
fecus cingit,hoc nomine venit,eoque euiden- 
tius, fi ioem habitu etfigura ab illa foliorum 
difcrepet. A figura, coordinatione et dire- 
dione partium perichaetia componentium 
pendet externa florum forma in mafculis prae« 
cipue. Diuerfitas hinc nata fuppeditat mo- 

mea« 



Hedwigii Ufi. mufccrumfrondof. i ^ 

mentum, ex quo in genere tiiufd diflribuun* 
tur. Ab inido plus minus globatum oualem 
mafculi flores referunt. Impraegnationis au- 
tem tempore apices foliorum et fquamarum 
pcrichoetii difcedunt et pollini egreffuro ape- 
ritur via, vario modo. Vel enim patct peri- 
chaetiuni ita , vt aperturae limbi diameter il- 
lom floris aequet autfuperet, tunceritiioa 
difdformis feu Oallatusnominand^s; vel ita, 
vt aperturae diameter minor fit illo iloris, 
quo cafu eius condidonis flos vel de fummi- 
tate caulis prouenit, et erit capituliformis vei 
ab sdis ibliorum oritur, et gemmiformis co- 
gnominandus caet. In quibusdam duo ho- 
rum modi obdnentur vt inMnio pellucido. 

£x his fads fuperque perfpicient botano* 
phyli huius incoepd operis dignitatem, cuius 
aiteram promiflam partem de frudu agentem 
ct muicorum diipoudonem fyflemadcam fla- 
biliori fimdamento exflrudam in mediuta 
proferentem lubendifime acci^ient Maiori 
cum voluptate legitur tomus hic primus, poil- 
quam iconom contemplatione iibi ideas Clar. 
Audoris nodores reddidit ledlor. Errores 
typograpbici hinc inde reititerunt. 

L**^n. 3. 



lOSEPH 



l6 //• De iibrir nouif. 

lOSSTVi pRisTLEY Btiefi m tmm 

jjhilofophifchen Zweifler; h. e. ad S^epti» 
tum quemdam daiae epifiolat^ aduerfus 
u V M 1 1 dialogos, aliosmu eo ex genert 
libros fcriptae^ et ex Anglico in patriuin 
fermonem conuerfae. LipHae, apud 
Weygandum. i^gx. (pagg. 270. o<fl.) 

St qu6d eft genus literarum, in quo coer* 
cenda paullo diligentius ec coroprimenda vi» 
detur illa noOrorum hominum peruerfa libi* 
do, transferendi temere in linguam vernacu* 
lam, quicguid vel Angli, vel Francogallici fcrl. 
ptores effuderint: debet profedo perrinere 
i(ta feueritas ad libros eos; qui ab exteris de 
phihfophia fcribuntur. Nam induflria grauif. 
iimorum virorum. qu! hoc fectilo apud nos 
philofophiam fcriptis illunrarunt, tantopere 
creuenint opes nofirae, vt facile careamus fcri» 
ptis exteforum vuigaribus, ec habeamus adeo^ 
quod ifii debeant, ii fapere voluerint, a nobir 
petere. Nec putet aliquis, baec a nobis arro> 

fantius dici. Manifenum enim ti\ grauicate» 
oiftrina, fubtilitatc ac (iiiigentia omni tem* 
pore philofophos noflros Anglis fiiiife pares, 
Francogallicam vero leuicatem longe fupera(l 
fe. <^a vero laude adhuc carere putabantur 
noflri, et exteris.cedere» poHta illa in artificio 
fcribendi, et elegantia in difputando: eam 

recea* 



Priftliy di ^cepticisfno. gy 

racentiores haud pauci apud nps philofopU 
ita funt aflecuti, vd nec hac ex parte poHha^ 
bendi (int exceris. Vnde vituperandam cecr* 
lemus male feduiam eorum indiiOriam, qui^ 
nulio deledu tiabito, arripiunt peregrinos li« 
Veilos quoscunque demum, praefertim fi finf 
fcriptoris paullo nobilioris nomine inHgne^ 
eosque in linguam noAram, faepe f^tis negli« 
genter, conuertunt. Etenim cum iam fic 
jipud nos ea philofophiae conditio , vt iurti 
quodam noHrb paullo diiEcitiores eile pofli* 
inus in admittendis libellis peregrinis^ ac do^ 
nandis quali ciuitate Germanioa: redle negli« 
guntur a nobis ea fcripta, quorum et argu* 
snentum eO tritum^ et oratio nihil habet, qua 
ie commender, et aiia fuperet. 

Haec difputamus propterea, quod p r i s T-. 
LEYi de religione naturaii libellus, cuiut 
verfionem indicamus, quamquam a nobili fit 
atKflore profedhis^ dignus tamen non erat. ea 
opera, quam in vertendo pofuit interprea^ 
nobis ignotQs. Nihil enim luiec fcriptio con« 
tinet noui^ nihil, quod non a noAris phi1ofo« 
phii loi^e mclius, multoque copiofius tfa<9a- 
tum fit, nibil denique ineO in diflferendi mo«i* 
do ac vi^ quod lYiagnppere lauilandunEi videa^ 
tur. Hoc feBfiflfe videmr tnterpres ipfe, qui. 
iQ praefatiuncaln^ ^ip |)rgQflpd6t» iaOituti ex- 

y^.ir. B cufa. 



Ig //. De tibris nomt. 

cufatione vtitur fatis trita ac leui, quae poflSt 
iacile traduci ad libruni quemuis vulgarem ; 
ea vero commendatio, quam e diario GoeU 
tingenfi petit, in quo libellus pristleyi 
non iine laude quadam commemoratus fu^ 
rat, plane ridicula eft, cum vanum fit, iflius 
diarii veluti oraculo allicere ledtores velle, qui, 
ii fapiunt, minime egent iflo veluti praeiudi* 
do. Sed vt intelligatur , quid infit in hoc 
libro, breuiter adumbrabimus eius argumen. 
tum, quod ipfum documento effe poterit, 
nonnin tralaticia et in vulgus nota 6ic afferri. 
Praemifit igitur z\x&ot epiftolis fuis difpu* 
tatiuncuiam, qua docet, locos philofophiae 
eos, qui fint de natura Dei, pVouidentia et ani« 
morum immortalitate, grauilfimos eife, atque 
digniffimos, qui cum perpurgentur accurat^ 
fum cognofcantur diligentiffime. Qua de re, 
putamus, fbre, qui dubitet, neminem. Ape« 
rit deinde, ad rem ipfam progreffus, epiflola 
pritna fontem,a qub ingens manet opimonum 
t;an>/a<r^ quibus difbrahatur genus humanum; 
eiim inefle putat in idearum copulatione \onge 
diuerfiffima, ajfociationem appellant in fchola; 
qua efficiaturhoc, vt homo quisque habeat 
fentiendi ac videndi verum propriam quam» 
dam rationem. Scilicet in hac difputatione 
agnofcas editorem hartlsyi^ quem phi. 

lofo- 



Priftly de Scepticifmo. 19 

lofophutn faepe laudat ia hoc opufculo 
pRisTLEYivs, ac vehemcnter comnien- 
dat. Adiungit paucula, eaque notidima, de 
eo, quid in cognitione humana certum fit, ejL 
obferuat, fatis bene nobiscum agi, fi, quae de 
religione jdicantnr, diiputentur probabiliter, 
geometricam o^ttoJW^^v in hoc genus non ca» 
dere. rQjiae iequuntur epiflolae duae, de« 
monftrant, effe Deum; altera enim ex eo, 
quod fine cauffa idonea nihil vnquam oriatur 
ct eueniat, eificit hoc, effe fummum, qui hanc 
rerum vniuerfitatem condiderit, audorem; 
altera diluit crimiqationes, quibus obnoxia vi« 
tieri pofHt haec argumentatio. Sed ia con- 
futandis argumentis aduerfariorum et breuis 
cflauc^or, et admifcet nonnulla, quae fere 
funt ad commouendum rifum comparata. 
Oftendit enim argumentis, ex eo, quod ho« 
znines Hne cerebro cogitare npn poflint, mi« 
nime confequi hoc, Deo, qui et ipfe cogi- 
landi vim habeat, cerebrum, vel, vt in Hngen*- 
do verbo nouo Vellcium fequar apud Cice* 
ronem, quoddam quafi cerebrum tribuendum 
effe ; atque de hac re per aliquot paginas fa« 
ds ferio difputat. Epiftola quarta de attribu* 
iis diuinis praecipit, et oftendit, Deum omnia 
icire, omnia pofle, praefentem vbique adefle, 
ac Donnifi vnum efle poffe» Ceterum exifli* 
B ft mat 



2^ IL De tibris no^U. 

ijnat PRiSTLEYivs, qb omni acternitatQ 
vim diuinam m producendis rebus crearis ef^ 
iicacem fuifTe. Difputatioinfm de attributis 
diuinis continuat epiftola j»/ii/a ety<^jr/a, qua^ 
ad dcmonftrandamyfl)r7iMj//flitt et bewgnitatem 
cHuinam confcripfit audor. Incft autem ii^ 
his omnibus noui nihil ^ plurima leuicer tan« 
tum attigit ; quae fi t um wolfii, rei:^ 
MARi, lERvsALEMi aiiorumquc vber«» 
tate et copia copparantur, prorfus ieiuna funt, 
Quae de dotorif vtititate monct, funt illa qui^ 
dem non iniucunda; fed illud arguaientun^ 
svLZERVS nofler perfecutus eft multo fub* 
tilius. Trita etiam lut;it, quac epiftolayjp/^i 
wa de gttbernatione diuina et cuttu tr^dit eq^ 
quo fit ^b humano gencre profequcnda na« 
tura diuina. Jwffiortatitatif fpem confirm^t 
epiflola oSfana, vbi etiam oftenditur, inftaura* 
tipnem generls huniani poft mertem a legi- 
bus naturae minlme abhorrere. Sed etiam 
in hac difputatione pristleyivs longp 
infepor eft s vlzero, qui, cujp jfun eflet 
iple mqrti proximus, eamdem ren!i ^t cppiof 
iius tradauit, et multo fubtilius. lam epiftolii 
nona difputare inftituit aduerfus h v ^ 1 1 diq* 
logdf de religione naturali, quorum intcrpre- 
tationem vernaculam indic^uimus nuper ; et. 
obferuatiuACula^ qua$di^m adipcrgit, ^^ bf^; 

ues. 



Priftk^ de Scepticimo. 41 

lie^, et fatis iaunas,quas minime requir^,qiil 
yel PL AT NER.I dialoguin, iflo libro adiuhL 
.<Sum, cognouerit Pugriat etlam epiflola de^ 
oma aduerfus coimnentafiodem h v m 1 1 eam; 
irt qua Epicurum finxit prouidentiam Dei {i- 
tis Ipeciofe tollentem, ct quae inefl in opere 
eo , cuius translationem vernaculaHi oliiii 
«vtZERvs ediJit, praefatione et obierua- 
tionibus' fiiis audarti. Qjiae'deinde delibal 
5e femofilfimo libroFrancogalHco,-qui5///?<«wi 
futturoit infccihiiur^ epilloh vndmma, ea funt 
leuia, et ab aliis redius expofita. Epiflold 
rfttdrf^ri>»a* vcrfatur in reprehendendis argtu 
■nteniif parum idomis, q^ibus alii effici volue* 
-runt, efreDcum. Carpit igitur eos, qui Ibnt 
ivfi in ea rc notibnif cuiusdatii in/i/ae, feu tt^q^ 
iAjf4/f(»^, infirmo praefidfoj vituperat cak« 
-T E s I r a notione natbra^ perfedlifi^miae pe- 
^itam dcfinonflraticJnem ; rtprehendit denique 
C L A R K I V M, qui cx cb effecerit, Deum eC 
ie, quod, fublata vi ac natura Dei, repugnanti^ 
-fcquatur. Sed qui legerunt afgumentorum ex 
4ioc genefe ex^men ibultd fubtilius et vberius^ 
quod KA N N T, acutifiiiiius apudRegiomori^ 
tanos philofophus, inflituit, ex ieiuna pliilo- 
fophi AngH difputatione nihil difcere pote- 
€mt: Vltfitiura epiftblarum par adue^fus aiios 
n V M 1 1 ctrdres, . qtfo^ ^ paffictf fpiflBti eam 

B 3 ob 



ta Ih DiSbrUnomf. 

ob cauflam pugofle, quod funt ifta commenta 
KVMii cum placitisiis, quae de religione 
naturali apRisxLEYio hic defcnduntur, 
coniundiora. Sed praeter iniquitacem ali* 
auam pristleyii, et acerbitatem in di- 
u>utando, quam nec vernaculus interpres dif* 
umulat, etiam illud reprehendendum eft ia 
hac libri parte, quod multa, quae afFeruntur» 
ne funt quidem ad tollenda hvmii placita 
fatis idouea. — Atque haec funt, quae nouus 
liber continet Ad intelligendum nunc puta- 
mus facile iIIudefre,quod ab initio pofuimus; 
cum habeamus meliores libros de religione 
naturali, a noflrisphilofophis profedos, bunc 
peregrinum minime dignum fuifTe translatio. 
nis opera 5 qua tamen non male defundum 
efle interpretem , res ipfa docet. Ceterum 
pollicetur pristleyivs etiam aliud epi« 
flolarum volumen, in quo de religione reuelt^ 
ia eodem modo agere fecum conflituerit; 
quod vtrum iam prodierit, ignoramus ; hoc 
certiflimum videtur, ei, fi vel tritiflima rtco- 
^rit, in hac infatiabili verten^di libidine apud 
not mtnime defuturum interpretem. 



Zttr Gefchichte und Litteraiur eie. i. e. Ad 
bifloriam et bonas literas, fjrmbolae e 

tbefau* 



Lefingu JijnAolm SUrariae. 3) 

Acraoris bibliothecae dacalis Giielpher« 
bytanae congeflae, a gotthold 

EPHR. LBSSING, et .lO. IOAC0. 

EscHBNBVRG. Tom. V^ et VL 
pagg. ^69. od. mai. 17^ Branou. in bi- 
bliop. orphaootr. 

Vtriqae tomo, quo finis imponitar vni* 
nerfo huic operi celcberriino, immortuus eft 
primariusaudor; vtrumque enim fimul ope- 
ras exercere iufferat, vnde et fiidhim , vt fex^ 
ins, cui a CL L E I s T I o, gymoafii Guelpher- 
bytani Redlore, inferenda erat, lamque infer- 
ta legitur notiffima illa, quae leparaiim quo- 
que excula profiat, cvdenae defcripth 
Atnerkae, qna I^Staniae Regiparet, prius 
lucem adfpicerejt, quam quinttu. In hoc 
eniip, quem fuis ipfius. locupletare decreuerat 
commentariis, adhuc occupatus lessin- 
G I V s &tis interceptus ed. Quare ab illo 
prima tantum commentatio et ^^rs fecundae 
profi^ae funt. Illa agit defabulis, vt vocan- 
tur, ex aeno poeiarum Suemeorum feu eroticq^ 
'rum aeui medii ( Minnefinger ) confcruatii^ 
quod argumentum valde obfi:urum olim iam 
illuftrauerat audor difquifitione ifta, quae 
ftatim in limine harum fymbolarum le^tur.' 
lam autem in eo verlatus fiiit, vt primum veri 
illarum audoris nomen probaret fuiffe b o- 

B 4 NB- 



MBiiiVM, fecnsquam gott»chb:Divs 
€t poft eum Hehiitici iliarum fabtilarum edio 
tores putaraDt Deinde illas eUatfni& avia* 
Ni tt Anonymi, x^vitm nbveletvs edi* 
£t, &bulis. translatas elTe, certe quod ^ ma- 
ximam partem, et denique antiquitate illas 
non excedere finem feculi XIV, verifimile^-fe- 
cit. — Sequitur II. abrupta dc anotiynio fabiu 
tarUm ekgiacarum, quas isaacvs nevb^ 
t B.T V s in mythologia Aefopica edidit audore^ 
Qui quod nomen gefTerit, et quo tempore vixe* 
rit, videtur difquirere voluifTe ^ESsiNGivsi 
fed non vltra variarum bac de re apinionum 
enumerationem et confutationem proce/Iit, 
E^CHENB vRGi vs V. Cl. hauc difcljuifi. 
tionem non abfoluit quidem; fubiunxit ta^ 
men illi obferuationes quasdam ibonae frugis» 
in quibus haec nobis acutidima et veriflima 
videtur, quafufpicatur, romvli feu RjOt 
^fVLii nomea, quo plerutnque vocant au« 
^orem fabujarum foluta oj^attoue compofita; 
r\im, qqarum ligatam verfionem idem ifle 
Anonymus.ded;t, fiditiuni, et vt aliis ingenio^ 
Cum detatis barbarae foetibus, ita his etiamfa* 
^ulis inditqnv Romuli nomen e0e, vt videren^ 
tqr d Rege vei Imperatore qu$>dam profedlae^ 

Smque ob caufam tanto maioris effe pretii, 
iiu:etiamili^/7affMxra/j/^o(Qauentr.i5px.) 

hae 



Le/^giijymbolai W&aria$. %%i 

faae (abulae a Romulo imperatore^ Homano ad 
inftruendum filmm funm (qiri in editione lOj 
BR. nilant;i vocatnr TiBERiNvs, qua 
fbrte pro Tibtrio fcripto, pari modo indica^ 
re volait audor priudpem aliquem ) datae 
efle dicontur. Cetemtil duorum codd. mdo^ 
cum, qui ligatas Ananytni fabulas^ coiitinent^ 
et in bibiiotheca Guelpherbytana feruantnr, 
notitiam criticam adiecit Cl. e s c »e n b v r«« 
o I vs, cum ipecimitie variantkitti ledHonutn 
in fab XIL et L. — III. Eiusdem auAoris ele«? 
gtfntiilimi ti\ commentatio critica de vtRi-* 
oi A TVRHEiM Guilitbno Narhomm^ 
lioc eft, de illo poetae aetatis mcdiae carmi*. 
ne beroico f. hi^orico dialedi Sueuicae, cu^ 
ius nuper editioiiem, e cod. CafleUano ador-c 
aandatn, promifit, iamque quoad primrnu 
partem foras dedit Cl. caspar«o-n, Pro£ 
Gafreilanus. Hanc vero editionem praema-> 
tave deproperatam efle docenmtr, quum bi* 
bliotfa. Guelpherbyt apographum iliius car* 
minis aiferuet tnuko et antiquius, et plemuf 
etircdius CaflfcUano;— IV. k i L b:v ica ^rji^ 
mrrdtionemders mertatoria Rn^mm , a^S.; 
V* BtVSCHii^^io edttam {\n promptaariiL 
Ittfi: $igeograpki. Tomi. UL) ecod; mfta^ 
Uioihecae Ga^e^k embndatiorem et laiidHoid 
fem fecit UL schwio^ nromi rwia^sx;. 

B 5 DBCK, 



/ 



3tf . IL D$ tibris nomt. 

D fiC K. — > V. Sententiaruro, leporuro, falitim- 
qae farrago ex antiquioribus poetis Geroiani- 
cis, colledaab eschenbvrgio. — VL 
Eiusdem de ^emzte der Freydank commen. 
tatio.~ DeniqueVILcoNR.ARN. schmx. 
Divs, V. Cl locos quosdam berenga^ 
Rii Turonmju, inlibro lessingii per-. 
peram defcriptos, accurata inflituta reuifione, 
emendauit. 

Tomus VL exhibet L * THEOPHiLi 
«RBSBYTERi diuerfarufn artiumfcheduUnn 
(p. A89-4H*) de quo pluraiam commemorat 
LESsiNGivs in libello d$ v$tuftate arHr 
oteo pingiudi, quaedam aliain prad^tione ad« 
iecit CL leiste. Quod autem fcribit, 
nusquam repertos adhuc efle iflius operis co« 
dices, praeter Guelpherbytanum, quem l e 8« 
81 N G I V s defcripht, et Lipfienfem, de quo 
cf. Adl. erud. 1690. m. Aug. p. 410. fallitur. 
KASPivs enim V. CL inlibro: Aeritical 
EJfay on Oil^Painting. (Lond. i^Sl) eiusdem 
THEOPHiLi lihrum deomnifcientiapittgenm 
di e oodice Cantabrigienfi iam edidit *VL 
PBTRi cvDENAE dejcriptiomm Brafkae, 
liiipanice et germahice editam a lbistio; 
cum eius vheriori commenfario et l e s s i n-. 
Gii praefatione. De hoc vero libro egregio 
dicere amplius oon attinet 

For^ 



Eberhardi tfuoh^ natur. Vf 

Vorberntung zur naiurtkfun Tfuotcgieetc. 

i. e. lOHANNIS AV6VSTI EBER. 

H A R D I praeparatio ad Theologiain 
naturalem, in vfum praeledionum aca- 
demicarum. Halae in orphanotropheo, 
178». 8. plagg. 108. 

Praemittuntur, vt fieri folet, generaliores 
quaedam notiones ad nobiliflimam banc phi- 
lofophiae partem propius pertinentes. Cap. L 
de formanda Dei notione, et quidem Se(^. L 
de interna huius notlonis realitaie feu entis 
perfeSiJimi poJJibilUate agitur. Paucis expo- 
fuit^ quae voci Deus vis ac poteHas fit fubie- 
ifb. Deum fcilicet intelligit ens perfeBiffimum. 
Cum definitio nominaHs fitarbitraria, facile 
onmino intelligis, alias ab aliis notas pofie al« 
legari, fi mooo Deo foli et femper coropc. 
tant, et ex eius notione cetera attributa Dei 
xiexu perquam facili poffint deduci. Perinde 
igitur eft, fi dixerisDeum cum wolvio enr 
ab/btuie necejfarium, aut cum s v l z e r o ens 
aeternum, aut cum aliis: ens independens, in- 
finitum, feu qwd rationem fufficientem exiften^ 
iiaemundi in fe continet. — Deinde argumen- 
ta quaedam exiflentiae Dei , et primum qui- 
dem iila, quae a priori, dein quae a pqfteriori 
vocantur, dinumerantur. Argumentutn il^' 
ludperuulg^tum» Cartejkmtfm quod vocant, 

fta 



%^ 11. De Ut^s notUf. 

ita tTtuoHum efle, per ruafum fibi habet A., vt 
quid hab^ant aduerfarii, ^od inonere podint 
Vtx intcllig^t^ Sed nos vix inteUiginnis^ quo« 
xnodo inde', quod naturae.ei, quae periedif- 
|ua condpitur, conceptus quideoi «ler^rMr^ 
et aSfuatis exijlentiae tribui debeat, fequatur, 
yt illa Qece0arior et adki etiam extra mentem 
cxiftat. Ab exifientia ideali ad exi/fentiam 
completam realem non rede concludi poteft. 
£t vt ingenue fatear, quod fentio : plane fieri 
^on pofle videtur, vt cauffam quandam vere 
fideire confirmem, de cuius effe^ibus non- 
dum mihi conilat. Qijare etiam multo ma-^ 
ius pretium argumentis Oatuamus illis, quae 
iiatura rerum nobis didlitat, et quibus tant^; 
inefl cum perfpicuitas tum grauitas, vt homi- 
nem, il' fanae rationis fit compos , non am-- 
plius repugnare deceat^ neque eidem firmior. 
effe poiHt alius cuiuscunque rei demonHra- 
tio, vel mathematicorum praeceptis inftituta.. 
Pertinet huc argumentum a contingentia mun- 
di defumtum. Quicquid enim hac altera ex- 
perientiae via ad naruram Dei affirmandam 
cxcogitauerunt , omne referri poffe videtur 
ad illam efiedus demonflrationem a caufTa 
{ua prolati et ad notionem rei contingentis» 
Cum hoc vero illud.argumentum, quod iSo*. 
itaiicum vocant, a {nirifico rerum ordine et^ 

mondi 



Eb^bardi tiUGtogia fiUur. 29 

iBitddi pulcritudine ^&uni^zv&iS&nt cobaN 
ret. Qaare eriacn Cl. A. bis ipfis^gumentis 
pl^riiimai tdhuit, fimulque Theolegtam txpe* 
rmetUjalem quara maxime comn;>endat. Et« 
enim bac idemonOratios^ ncm modo qmifit 
Deus, intelligere, fed fimulipudis fit^ fentiriai 
difcimus^ ArgumeiUo, i^o^MConfenjugm^ 
iium petitur, et quod plim poti/!imum mukif 
ita placuit, vt ad esjnentiam Dei probandaai 
nihii eo validius e& anbitrarentur, rede CLAi 
nullam vim atque digniiatem inefle, docuit; 
iisdem de cauns, quibus tnm alii iam antet 
tum ipfe potifHmum incpoli^a Spcrfitit yfua 
fberat — Se(ft. IL de erroribu? verae reU- 
gioBi oppoHtis agitur, et quidem primp d# 
atfuisfiio^ vbi varia ilia atb^orum genei^a co* 
gnita iatis atque vulgata emimeramur, eatsflap 
deinde huius erroris pef}i&ri cum internae tum 
exiernae exponuntur, et tandem ipfa opinio 
rdicitur. Sedl. IIL de polptmsipo. Firm|£t 
firoA.atque grauifBma pro vnicitate Dei argu« 
menta i) notion^ fuoimaepi^i^<9ioni% %) ne. 
xu verorum et 3) vnitate mundi, niti, CL A. 
comendttj fed cauflae verkatc mag^iireius^ 
quam argumeiitorum fubtilitate permptus, vic 
bibtilifnmus baec protdi^e videtur. Nifi 
eniiii.grauiora accedant argumenta, in illia 
p|iilo£oi|)buaju>nredle9C^ia&t(4 Vimpo- 
■j "teruat 



3Q • //• De Ubris fiomr. 

terunt opponi,dubiuni tvAm eft illud sndi/ier^ 
nibitium pffneipium, ex quo tamquain limpido 
fonte demonftratio deducitur, ideoque illcy 
^ui diio aeque perfediffima et infinita con- 
tendir, nulla rationis re<flae principia transgre* 
ditun IUi etiara argumento, quod prineipio 
r atioms fufficientis mtxtaVy non tantam vim in* 
effe, &cile inteliigimus, vt certae demonflra- 
tionis locum obtineat, nec aliud quidquam 
hac ratione probari, quam vt pluribus Diis 
non opus effe videatur. Sed. IV. Superftitio^ 
nem, ipfiusque errores peflilentiffimos^in pri. 
tnis eos, qui moraies Dei perfediones attin- 
gunt, depingit, fimulque eftentiam atquepro- 
prietates diuinas more confueto explicat. 
Se(k.V.Hiftoriam naturalem religionis pauci£. 
fimis delineauit. Caputll. viamac rationem, 
qua adcognitionemDei bomoperuenire pot- 
dd, et quidem (Sed. I.) ope fenluum et (Sedbr 
IL) ope rationis, breuius abfoluit 

F. 



fferrn Thouvenets — AbhandU von der 
Befchaffenheit, dem Nutzen und denfVtr^ 
kungen der Lufi undLvftarten etc. b. e< 
THouvENELii commentatio coro» 
aata denatura, vtilitate et efficada aeris^ 
f eiusque 



Thouvend de am. 31 

eiu^quevarioramgeneram, ad alendum 
curandumque corpus animale. Verrit 
e Franc bm. gottl. (^vant, et 
praefatus eft III. g r v N e r. hnae vend, 
Cunonis heredes. 1782. 8. 147 p^gg. 

' In tanta quosuis exterorum libcllos ver- 
tendi malefana cupiditate mirum profedo vi« 
detur, neminem adhuc hunc praeclarum et 
perutllem ad cognofcendas penitius aeris fixi 
nuperrime adeo celebrati formas et dotes ap<« 
paraffe Germanis, talium exoticarum cupedia- 
rum, praefifcine dixerim cupidiflimis. Sed 
arduus profe<9o labor erat, grauem in graui 
arduaque re virum fequi, beneque lingua no- 
Ara exprimere: Id quod, ni omnis fallor, 
dextre fecit interpres nofter, vfus, vt videtur, 
eius viri, qui praefatus eft, manu auxiliatrice. 
Agit ergo audlpr in parte prima de aere eius- 
que fbrmis, quibus continetur aer atmofphae- 
ricus, fixu!s et indefinitus, i. e. alcalinus, aci- 
dus, nitrofus, et, qui qualisque quisque fit, 
qnas qualitates habeat, docet, inprimis vero 

5|uid conferat aer nobis circumfufus ad vitam 
uftentandam, quatenus veneni indolem in- 
duat, variosque morbos pariat, denique quo- 
modo poffit medicinae loco vfurpari atque 
adhiberi ~ apte folideque omnia, et concin- 
niuSy ac apud firanco-gallicos fcriptores mo- 

V ris 



3S U. De Sbrit muis. 

ps eft, et fine vUo bomiflufn QpinsoriitnHpie 
celebrataruiB refpe^lu, quippe aeris fm tot 
^ififerentias et tam inukiplicein vfum , .vt fa- 
^re folent Angli, dari efferrique poile, can« 
dide proiitetur. In altera parte legitur, quid 
audor de «aiimentis et medicamentis feotiat, 
in qua, et(i multa bona leduque digna infunt» 
tamen longe poflponenda parti priori vide* 
tur* Mihi vero ledio libelli magnam volu. 
ptatem attulit, ideoque in fpem certidimam 
ingredior, fore, vt mecum leduri eum pror* 
ium confentiant — Reftat praefatio UL 
GRVNERi, in qua breuiter v.^rias aeris iixi 
formas, indeque habendam medicinam multi- 
plicem recenfet, at vero mafcule odendit; 
non tanti habenda efie eius artificia, quanta 
inuentores et imitatores nobis perfuadere vo- 
luerunt. Opinionum enim commenta deiet 
dies^ 



Vnomaiohgiameduo-pri^fha. EncychpS* 
difthes tiandbuch fUr aufiihtnde Atrztt. 
h. e. manuaie medicorum, ordine al. 
phabet concinnatum a fociefate quadam 
medicorum. Norimb. vend.Rafpe. Tom. 
I. P.I, 178*. S. ^54 pagg. 

Non inutiliter ftudium et tempus collocaflc 

• putan- 



Otumaiologid medico-pfaSliea. n 

putandut is eft, <]Ui huncce libellum fibi con* 

kribrnduiii futiifit. Non defunt quidem ex 

hac familia, (|ui tali ppopqfito apti e0e dice« 

baatur^ fed re vera non erant, eamque ob 

caufTmn optaodum ed, vt, quam fieri po/Iit 

breuiOlme, hocce opus arduum ad finem per. 

ducatur. Hoc pnim fibi propofitum efle 

putabat audlor, primum vt fic eorum vtilitati 

profpiperetur, qui fine bibliothecis funt, de* 

iude vt termini artis rite explicarentur, poft 

vt res fcitu dignr^e et ad medicinam forenfem 

yel politi9m,mb,dicam pertinentes huc quafi^ 

cplligerentur , 4enique vt formulae praeAan* 

tiores fubiicerentur. Accedit et illud, quod 

ex elegantiori veterique medicina defumtae 

ii(K atque definitae voces plurimae. Haec 

yero omoia ita praeOitit, vt de operae im- 

peofae praefTantia et vtilit^te dubitare amplius 

npo liceat. Datur hic prima alphabe ti (itera ; 

cpcorandus ergo etiam aucflor efT, vt hinc indc 

io pofterum refecet, quqe facile abefle pote- 

rant. Vbi eoim a^er bonus cplendus eft^ ibi. 

loUa fierilesque a^ienae ferri non poffuot 



THOMAS RjEip's UnUrfucbungubir diri 
mnfifdUhm Geift; h. e. de humanq men^. 
te ma^iQ^ adfenfus commu^is normam 

rc/.7/7 ■ C " infii-' 



34 JJ» O^ ^^^ nouif. 

in/lituta,et exAngticb in lingaam tr2^$^ 
lata Germanicdm i Lipfiae apud Schwi* 
ckertum. 178». pagg. 397. o<ft. 

In Iibris exterorum philofophorum iis, 
quorum nuper Lipfiae prodicrunt verfioncs 
vernaculae, is, de quo hic inAituimus pauds^ 
difputare,inprimis dignus vldctur, cuius a nb-' 
bis mentio fiat. Ac primo quidem audor 
ipfe non eft ex illa minutonim philofopho» 
rum clafie tenui, quorum paupertas nihil ha*' 
bet, quo poffit aliis prodefTe. Nam habet 
i E I D I V s praeter fingularem in difputanda 
(ubtilitatem , et orationis natiuam quamdaoi' 
puicritudinem, etiam videndi multa praeclare, 
et commode obferuandi follertiam infigncniy 
quae per hunc librum fparfit rerum vtili/fi. 
maruni copiam fatis beatam. Accedit argu* 
menti grauitas; nam au(flor pugnat aduerfus 
rivMivM) et quae funt ab hoc viro de hZm 
tura mentis humanae omnisque vcri fontibus 
acute quidem, fed perperam ac perniciofe 
fcripta,iniis labeiadandis italaborat,vt oflea« 
dere inflituat, qua veluti luce diifipandae fint 
tenebrae, quibus hvmii perpctua dubitatio 
ledores, vt notum c(\,y0ftTevet Koi cpafiAocT» 
Tih Optanduiti d^nique erat, vt hic libec 
interpretem inueniret; quodfinceo nonpof* 
funt latis intelligi alu, quos iam ante aliquot 

annos 



Reiiius de menie huntima. 3 ^ 

annos Germanice fadlos accepimus. Conftat 
enim, hvmivm, cum de natura humana 
lcripnfTet librum illum famofuin , quo otnne 
yerum toUitur, omnisque lux eripitur rebus 
humanis, expertum eue frium popularium 
vim et impetum, reidii, beattii et 
o s ^ A L D I , qui confulto ad euertenda viri 
placita fcripferunt. Atcjue beattii qui- 
dem, et os^taldi libri lam per aliquot 
annos a noflris hominibus Jeguntur in pa« 
trium translati lermonem, et experti funt apud 
nos iudicia^ fatis benigna. Superarat haec 
ipfa R E I d 1 1 fcriptio , qua vel propterea ca« 
rebamus aegre, quod reliqui difputationetu 
iuam aduerfus hvmivm fuperHruxeranc 
pofitis a REiDio in hoc libro veluti fundau 
mentis. Probamus igitur ac laudamus trans« 
lationis confilium, praefertim cum interpres 
haud vulgarem induflriam , et vtriusque fer« 
monis facultatem demonftrauerit laudabilem* 
Sed praeter eas laudes, quas iam commemo- 
rauimus, pofitas* illas infubtUitate ingenii, bo* 
narumque obferuationum farragine, nihil ineft 
in hoc libro, quod magnopere commendan- 
dum putemus. Nam via ipfa, quam ingreflt 
fiiot hi triumuiri , a r e i d i o munita quafi.- 
hoc libro, abducere videtur a vero, vt, qui 
H v M 1 1 vtatur artibus , is non modo elabi 
Q % pollk 



3tf iL D$ Ubris nottis. 

poflit feciIlimCjVerom ctlam aducrfarfos varie 
et gt*auiter prenierc. Qnod vt* accuraTios in- 
telltg^tur, primo quidem i^evit^r pnj?quafjitir 
Ubri argtu.tentum; deindc adiiciemus non- 
pulla , quae ad iudicium di plaeiiis r e i d i x 
tidcnnir periinerc. 

Praemitdt igitur difpufatiunctikm, qua 
oHendit, mcniis humanae contcmpbtioncin 
grauiflimam eiTe et vtiiiflimam. Sed qui vo- 
luerint indagare abditos humanac naturae re» 
ceflfus, cos, cohibita fingendi libidinc, pcrpc- 
tua obferuatione difcere deberc, quid agat 
humana mens, et quoinodo vires luas exle^ 
fat. Exponit etiam difficultates, quibus im* 
pedita fit haec pracdantinima philofophiae 
pars, ct queritur, eam nondum fatii efTc cuU 
tam. Nam quac cartesivs, male- 
BRANCHivs ct LoCKivs icripferint, ea 
inaltis , ait, Jaborare vitiis, a temeraria qoa-. 
dam fingendi libidinc profedti^ Exiftimat 
enim, hos viros dcf^ruifTe, cum de humana 
mente quacrcrent, publicuni illutn tt commu^ 
kemfenfum omnis veri, ab ipfa natura homi- 
ntbos tribotum ; eumque errbrem effecifle, 

tt BERKELEYIVS et HVMIVS pTOtru- 

dere poflent opinionom portenta ilta, quibus 
jiomiciis fint iamain confecuti. Ncc tamea 
fiiioerfum locum de biimanae mentis nBtori» 



R^idhw de mtnte humana. 9^ 

«t viribus tra<5andum fibi funiit r e i D 1 v s,' 

quod, vl re<3e indicat, infiniti propemoduni 

laboris efict, ct vnius hominis vircs longe AiJ 

peraret: fed it piiJHms, ^uos dicimt, exteruU 

tlifputat, ac totus in eo eft, vt oflendat, cfk 

tsertum quemdam et communem veri fen- 

fum, cuius ncinincm voluerit expertem efft 

natura; per hunc, fine vUa ane aut ratione, 

tmim pertipere hominis animum rcs externas, 

num credere, eas efie; nec vim aliquam ha* 

bere aduerfus hanc ab fpfa natura profec^am 

^^.rfuafionem ratiunculasf temere excogitatas, 

-vel ingenii male feduli dubitationes, in qui* 

1)us, cum aduerfus ipfam natnrae vckrem pu* 

■gnent, nihil efle pofllt, quod fanum qucra* 

<|uam mouere debeat. Efle autem bunc fen« 

ium communem, et in hominum vita verfari, 

lia oftendit, vt deinceps dc olfaSfu, gufiu, «r- 

liitu, iaSlu ac vijy difputetj qua in re hanfc 

-fere viam modumque tenet. Defcribit brcf- 

iiiicr partes corporis cas, quac funt inflru- 

mtnfa fenfuum, ac defiiiit reruiil cxtcmarunfi 

'n?taram, qua corpus fcriant , vt rerum ideafe 

inuehantur in animum. Quod quomodo fiaf, 

negat accurate a nobis ollendi pofle. Naiii 

qui exifiimcnt, imogines quasdam rertlm pei: 

•oculos et reliquos aditus, qups natura peffo*. 

rauerk ad aaimum, «d mentem^dfeferrl y tik 

' I C 3 vchc- 



^ II. 'De ttbrirwmit. 

vehementer falli,arbitratur,cuin in fenfq ip(b 
nulla plane inelTe poflit cum rebus, quaeper- 
cipiantur,nmilitudob Hoc etiam fubtiliter et 
accurate berkeleyivm vidifle, putar^ 
qui rede negauerit, ideam ab vlla re corpo« 
rea in mente effici pofTe, cum non intelliga- 
tur, quomodo motus, quo res circumiedlae 
pulfent innrumenta fenfuum, quamdam pro- 
ducere pofCt earum imaginem, Igitur reu 
oio videtur repudianda difficilis et obfcura 
quaeflio de animi et corporis commercio, ac 
tenendum hoc vnum, motus ac mutationes, a 
rebus circumiecSis in corpore fa(3as, effejgna 
quaedam, ac veluti ^otaf, quibus admpneatur 
animus de rerum externarum indole ; atque 
hanc totam rem a natura ita conflitutam eile^ 
vt vanum iit, vel dubitare de esi velle, vel mo- 
dum anquirere, quo animus per haec ngna 
, xerum ideas adipiicatur. Cum his iignis, pu« 
tat, fimulatque ab animo percipianrar, con- 
iundam efle p$rfuafionem, res, quae percipian- 
tur, extra mentem adefle. Iflum aflenfum 
immme rattocinando eflici in mente,.fed ita 
cum fenfu ipfo flatim efle coniundum, vt 
«b eo diflrabi non poflit, fed fit communis- 
illius et naturalis fenfus pars quaedam praecU 
pua, aduerfus quam Derperam difputet ber* 
XStSYivs cum iuis. Inde ridet etiam 

UVMIl 



Heiditu de msnie hmana. ^9 

HVMii opinionero, qui perfuafionem tum 
in animoNputat oriri, cum magnam Itum ha- 
beat notioquaedam,eaquemientem quaii per«^ 
cellat; aduerfus quam iententidm afierl reU 
J> I V s conclufiunculas quasdam parum ido- 
neas. Ip(as illas enuniiationes primas, quas in 
ratiocinando et inuenieado vero fequimur, et 
quafi fundamenti loco ponimus, ad illam na- 
furae fenfiim pertinere putat, adeoque a ra' 
tione, quam iRifenfui opponit, nec vocari in 
dubium, nec examinari poffe. Hunc natur^ 
/enfum qui fequantur, atque in omni re ob- 
temperent dus veluti voci, eos, arbitratur, 
non moueri berkeleyii et hvmii fo- 
pbismatibus aculeatis, et captionibus dialedli- 
ds, et habere etiam, auo poflint iftorum vi^ 
rorum opioiones laberadare ac^minuere. Ce« 
terum copiofiflime diflerit de vifu, et, hac 
vfus opportunitate, omneni fere jC^^am fub- 
tiliter quideni et accnrate exponit; fed ifta 
difpntatio, quae maximam libri partem exple^ 
a confilio audoris, et opinionibus hvmii, 
in quibus confutandis laborat, alienior eft. 
Fafiim adfperfit etiam obferuatiunculas, e% 
biftoriapUlofophiea petitas, idque feciteo cotf- 
fiHo,- vt oflenderet» qui defemeritit eum n^ 
turae fenfmii, quem vnice fequendum cenfet^ 
eo8 ad vanasde mentehum^aa opiniones d«. 
C 41 lapfoa 



40 11 D$ebriinomr/ 

Idpfos eflfe, multorotnque altorum »for u fti 
fontem aperuifle. 

(^ae iam bheuiter dtximus de reidii 
fententia, ea funt per vniuerfum librum ipaF* 
ia, vt legentt, obferuattonum aliarum ferragt* 
'ne impedito, non ftatim pateat, ^uid potUG- 
mum agat auAor, nifi voluerir inregrum li« 
trum diligenter ac ftudiofe perlegere, Stfd 
ex his ipds argumenti, quas (Jutimus, lineis» 
^felligitur, illud ipfum, in quo ili^t difpnta- 
tionis Reidianae vis maxima, feprefaenden- 
dutn eflfe, et disfe^o boc vetutUu^fidamentb 
labf, quae fo^erftruifta fint, onmia. Eteniiti 
tffe' aliqdem nh ipfa natura infitum in homi- 
-nis animo veri fgnftHn , de eo nemo dobita* 
uerit. Sed qorhQnc fenfum t9iiom oppomUp 
et *hoc modo natklcinandi ^c fubtiKter exami- 
-nandi omnialibertatem cohibet atqpe coercet, 
-l^t eo faciiius excludantur BeRKELEvii et 
^ti V M 1 1 ratiunculae : is prefefto triukis de 
fCauftis errat, et ifto naturae beneikio abutitur. 
Acprimo q^idem trah} potoA iftefc^nfus cotn- 
•tnuriis, R ita dKputare volueris^ ad vani0iii\as 
<>piniones, et a quonis homine iniperilo vfur- 
-^ari dd defendenda phantafiae Judibria, vel 
-tKa' fomnia quaeeutique demuni. Neqiie 
«enirn licet, ft k fi i d i v m dfxlimus, aduems 
ta^^ ^nao (bnfii percepknui, tttidaibus vti; 
f vnde 



RMiut di mMeJtthhana. 4f 

mie mhB relin<juitor, (|^d poffis, vt ei^emf 
plo vtar, aduerfus eos aairrre, qui {blem, €xU 
ftimant, circa terrain votat, vd qtto retunp 
ikntur hominum fupeffiitiofDrum £iBsitscj9» 
rumque fomnia aique portenta. Deinde ilf 
hid ipfum in vitio <eO, quod itsi^ivrs fen^ 
iiim communem rdtioni oppmitf ct exifiimal^ 
has duas res, quae natura conisnxtt, xliiserliia 
elfe, et cogitando f^iparandas. fittniMiK^ 
non videt, no$, cum radocinamur^ et {vh^ 
teraliquid exauiinamos, (tMm fi/pii lati^nfl^ 
m/tfritf /Sn/am, eaque oatume vooe hoii mfii 
ttatum rebus moft^i, quae Hnt per fe clara<( 
vt argumentis non egeant; vertuii etjam^it 
bis, quae contemplando et fubtiliter conch^ 
dendo inueuiantur. iam fi ea^ <|uae raiioc^ 
aandD inuenta limt, pugnare videnttor aam 
liis, quae flatim, cum percepta funt^ jtfTenfum 
extorquent: ea pugnaalia modo conttUamia 
effty tc potdl etiam cosiciliari , cum ftt pla$^ 
idem naturae fefkfuf,cnixcix\ fequimofvvbinnta- 
tlnainur, et cpm nes extermis percspiiitii^. 
Quod igitur extltimfit jtctDiv9, B£«ric^« 
CEVii opiniones, et hvmh praeA^giis 
non fcffe depelli, ntfi Jioc mo4o , quo jpfe 
^v&s; in eoifaUktsr veheili^mr^ Q^ 
^nJm nefdt , <|uam felicitcr b o n n p fu^ 
-s VL2BRV8, ?Ri.&rr.LaY;tvs, alii^ aduoc*. 
- . i C i fus 



4S I^* De Ubris nomr. 

ius inos*philorophos depugnauerint, ratiomi, 
quam reidivs contemnit, vfi beneficio. 
Ipfe aduerfus h v m i v m paflim et inique, e€ 
maie pugnat. Eo enim vitio, quod rede re. 
prehenditur in beattio, qui non tam 
ierio et grauiter diflerit, quam exemplorum 
et confecutionum ridicularum infinita fere 
multitudine aduerfarium enecat et obruit, 
it E I D I V 8 etiam fubinde contaminauit fuam 
iMTationem. Vbi fententiam hvmii de ail 
fenfus et perfuafionis origine, quam, vt fupra 
bbferuauimus, in luce idearum et perfpicui* 
tateineife putabat, confiitare indituit rci^ 
pivs, malis adeo artibus vtitur,et hvmii 
opinionem, in qua, firecSe inteliigitur, ali* 
quid veri ineft, mifere torquet, vt habeat, 
quod videre poflit; vid. p. 38 et 3^. Ac pof* 
femus etiam alia proferre , in quibus parum 
flccurate philofophatur rbidivs, niii ia 
libro peregrino cohibendus eifet oratidnis im* 
petus. Duo fuperfiint, de quibus monendi 
Jedores videntur, Prhno quidem ipfa iibri 
ledio docet; quam parum/^i conftart potue« 
rit philofophusHibernus^ -Qtuimquam enim 
tiegauerat, de fenfu ijlb nattirae fut>tiiiter di« 
iputanduih eile, vel rationem de eo iudicare 
|)o(]k; tamen de i;^ ipfe difTerit tam acute 
«c tam fubtititer, vt mireris, cur in tot diffi- 

cultates 



Seidius ie menie humana. 49 

coltates fe induat. cum potuiflet breuiter 
omnia reuocare ad fenfum illum natnralem, 
aduerfus quem rationis concluiiunculae, et 
difficultates, ab ea animaduerfae, nihil effi« 
ciunt. Deinde canendum eft, ne r c i d 1 1 
nuiSoritati quicquam tribuatur lo Qbferuatio» 
nibus , e:^ Mftoria phihjophita petitis , quibus 
voiuit fuam didinguere orationeni. Nam 

Juae ex eo genere habet, maximam partem 
ilfa funt; veluti ea, quaep. 151. de demo- 
CRiTO et EPicvRo; p. 374. de natura 

animi ex mente platonis; p. yi6. de 
ARiSTOTELE et Scholafticif afifert. Quam 

^ vitiofe haec et alia a r e i d i o ditfla fint, fa* 
cile poifemus oflendere, H in re mani&flg 
argumentis opus eflet. Ceterum prist^ 
1.EYIV8 aduerfus hos triumuiros, quorum 
^ucem diximus efle r e i d i v m^ librum lin* 
gularem fcripfit, in quo oflendir, quam tp2* 
Je vtantur iflo, quem feniper in ore habent, 
iommunifinfu; qui liber, quod fciamus, npn- 
dnm efl in linguam noflram conuerfus. 
Optamus igitur, vt, poflquam reidii, be» 
ATTii et oswALDi libros accepimus, 
etiam pristleyii commentatio accedat; 
ita enim fperamus, fore, vt ledores redius 
de ho€ genere diflerendiiudicent} praeferti|n 
ciom nollri philofophi » inprious x a k n t, 

ia 



i^^ II. De Kbrif nouif. 

In lihro pracclaro, querti nuper edidit, h^bel 
«nt \w\\\x% qnde in haccaulTa pluriiuum procU 
tAe vtdeantur. 



Ekmens dt Chtfwif, ^ ndigis d* aprls ies dir 

couvertes tnodenies; i. e. Elen^nta cbe»> 

niiae; aigefta fecundum inuenta nouiC 

iima; feu compendium prdeledionuiia 

publicaru^ii Societaiis regiaeScientiaruiti 

et artium Diuiodor. a m i c h. d v 

TENNETAR, Diuiod. «p. Gerlactu 

1779. p. »Si. 

Si noua et plane irtmidita cupitis, Lecflore^, 

'•mplam hatfcbitis ih nodro libro materiani. 

-Omnia enlm direiflc oppofita non folum itf- 

tlcnietis iis, quac vulgo iri fyflematibus chd- 

luicfs (raduntur; f^'+ quod magi$ adhuc ml- 

Teiiilfti, qiwe rcpctitis tontradicunt obfemd- 

'tionibus^ et irtucntis optimurum chemico- 

Tum, quibus iure meritoque fides habenda 

cfi Specftaoiftis forfan olim magnam illain 

iiouatut^erKll audaciam cl. s a g 1 1, qui, quiie 

nemo obfcruarat, vidit, quae omnes vidc 

nint, •bnogauit; fed quahtum in hoc nobTli 

omnla fnbuertebdi ftudio difiat adhuc sA- 

Givs a tBNNBTARio noftro , hic lic*t 

illhis ^rinpipik ianucritQS videatur! fie-^o 

vcro 



TenUarii elmittia chtmiae. 4( 

vtfo lie propria vobis cfefit iodicandf oppnr- 
funitas, depromamus quaedam ex eius iibro, 
fine omni deleiflu *, pleaa enim Aint omnia 
docQrinis ipfi proprris/ „Lapides et metaUa 
pertinent ad corpora compoiita falina: (ter« 
rae itaque llliceae, auri, argent], platinae rtt; 
falia quts nefcit ? aut potius, queui fagtQDt ! ) 
Sal alcalinus vegetabilis coinponitur ex acido 
elementitio, et terra elementina; illiusqut 
diflferentia ab alcalino minerali pendet a mif 
tiori copia materiae pinguis. (Ergone omnii 
vana funt, quae demonflrauerunt marg* 
GRAFivs noflras et wicglebivs?) 
Quod vitris, repletis acidovitriolico e fulphui 
re eruto, adliaeret, efl tartarus vitriolams! 
Qnae ex combinationeaquae regiae cum ter- 
fis et metallis oriuntur, produda ignota ad« 
fauc funt. Terra animalis in puram calcariain 
^ranfit, fi acidum pho/phoricum animafe mu« 
.fatur in aerem fixum: terra fali? amari ab illa- 
eo difftrt, quod haec acidum primitiuum ae- 
reum non in flatu fixo contin^af. Ftuo^r pul« 
herMatus, carbonibuS ardentibus adfperfus^ 
lurnen emittit. Metalla, praetcr phiogifton ct 
ttrrBttt metalUcaiTi , acidum etiam necefl&rio 
rtujuirunl. Omifes pyriiae hsnrfialfes vltra^ 
zinci continent. Lapis- caliiavinaris Co^^lto, 
£iepe ^etttfi^ lepro^ ivKi^ixui^^Magm^m Mergm. 

coafti* 



45 JL DeUbrit notUf. 

conflituit Smaragdus et Chryfopras a Co-, 
balto ^tindti funt. Antimonium calcioatuin, in 
niaiTam brunam fufum, hepar antiinonii effi- 
cit. Hematites optimi (pemmi) chalybis mi« 
nc^ra eft. Minera cupri caidformis caerulea, 
ope falb alcalini, volatilis! mmtralifata efb 
Mercurius et argentum, quae oorneae confi. 
ftentiae dicuntur, non falis acidum continent; 
fed ille ab acido aereo, hoc ab acido primiti. 
no aereo, a materia pingui modificato, mi. 
neraeformaminduerunt Omniaolea nil funt 
nifi phofphori volatiles; atque fuccinum et 
«mbra accenfentur refinis mineralibus pholl 
phoreis,,, — An fat prata bibcrunt ? 



lOHANN DAVIO MICHAELIS cUuU 

fche Ueberfetzung des A, T. etc. i. e, 
verfio Gcrmanica Vet Teft. cum notis 
in vfum illiteratorum. Pars l^L con* 
tinens Pi^lmos. Editio altera emenda* 
tior et aucflior. Gottingae ap. vid. Van- 
denhoeck. 1782. 4- verfio confiat pag. 
%l6. notae pag. %^6. 

Dk Pfalmen etc. l e. Pfalmi, verfi et illu- 
firati a OBaRG. christ. knapp, 
Profefibre Theologiae in Regia Boruf* 
fica Frideriipi^Aa. Editio altera emen* 

data 



MichaetU et Knappii Pfatmi vtrfi. 47 

^ata et aoc^ Halae ap. 1. 1. Curt. 17S2; 
%. pag. 3XO. 

Decem ante annis primum prodiit verfio 
Pfalmorum Michaelifiana y <]uatuor vero ela- 
pfi funt, ex quo Knappiana publicam lucem 
adfpexit. Noua vtriust^ue verfionis editio iub . 
idem fere tempus exii^ quod et Hebraicis li. 
teris incremento fore auguramur, et duumui- 
ris dodiifiimis in honorem haud exiguum cef^ 
forum. Laudes vero meriti funt, quod Ia« 
bores fuos fub incudem reuocarunt^ verfio- 
nem multis in locis limarunt, notas auxerunf, 
iisque fubfidiis criticis vG funt, quae nuperri* 
me demum nd manus hominumperuenerunt. 
In Michaelifianam verfionem celeberrimus 
Poeta noftras, v 2 1 v s , flricSuras fcripferat, 
quas aui^or partim probauit, partim grauibus^ 
vt ipfi videbatur, argumentis indu(^us reiecit. 
Textus etiam hic illic emendatus eO, e. g. Pf. 
XIV, 4- XXXV, 15. XXXVI, I. LVIII, 4. licet 
remanferint loci, quos fi quid pracfagire mens 
valet, virgula cenforia notandos eue iudicet 
vel ipfe vzivs, elg. Pf. XXIV, 4. XXXII, 8. 
Hic enim, vt alibi, ingratiis indolis linguae 
vemaculae vertiffe videtur. Notae Michaeli- 
fianae pluribus accefiionibus ditatae fiintj ita« 
vt editio, quae 258 paginas efficeret, vsque ad 
%^ crcucrit. Vidc e. g, P£ IV, «. V, 4. X, 8. 

XII, 



Jl. De librif ^ii. \ 

Xil» 9* eta ' Quae feciiiidam hane cdttionem 

ornaat etnendationes et fupplementa,' vidua 

> Vandeohoeck, cuius fumtibus liber prodiit, 

feorfiin edi curabit, fi 400 emtores fe ob^ 

tulerint. Primarium fubfidium, quo vterque 

)iic pfahnorum ioterpres ad pcrpoliendaai 

iiouam fuam editi<>nem vfus efi , Sibiia funC 

Kennicottiana , quorum alter tomus ante hoi 

paucos annos prodiit. michaecis etiatn 

emend^tionum fuarum omnium rationem red^ 

didit in bibliotheca prientali etexegettca; la^ 

hor itaque^ quehi praellanti/nmus ilte philo- 

logus Pfalmis per multos annos inipendit, aa 

vijnbilicum tandem pcrdudus eft. Ci. k n a p^ 

i»ivs pariter verfionem magis comtam et 

nitidam reddere nodui;, xjuae^ iam antea elpbf 

eantla fe eruditis commendauerat. Breue cii^ 

lysque Pfalmi argumentum praemifium efl ^ 

notaeque noa textum ^antum emendant, {cd> 

pafltm, accita. ex Arabum lingua fignificatitv» 

fie, illudrant. Hae cqmmode textui fubie-^ 

^ae funt. In critica arte exercenda, vitiisqu^ 

textus concedendis verecu^dior ell, quaa^ 

olim fuit. e.g. PiiXVI, *.3. XXW,6. LXVHI^ 

5. etc. non ita eorrupta putat, ac s^itea opina^ 

tu^ fuerat* . Keonicottiaao appsifatti variarui]^ 

ki^ionupi inde a Pf. VIIL vius efij verfionk 

yjt iadiomfmaMtk£iiQmfik iudc defuni^ 

tamui»'^ 



Q. Hqratii Flaed cpera, fd. lam. ^ 

t^ruoa, quibus,^uoad pnorcn^ Ffalinorutii, pacu 
ieia aiuiotacioocs eius critici*^ meadaAtur, «t 
^uftraotur. ' 



q. HORATii pLACCi Optro. Rcceii- 
fuic, varietateledionis et perpetua ad- 
notatione illufbauit M. chbistia*- 
TJvs DAviD lANi. Tomus fecunduf. 
Xipfiac luiniibus Crufii. 17S2. pagg. 53^. 
€Xc. praef! q&. niai. 

; OptioHun intier JczcejijtQjs j)Qetae Venu£nti, 

Jioa tlX^ iioi^ifluiuim ekgaotifriaiumque in^ 

terpretQtn et editoceoi ahtigy^Q npflrateifi 

:]iuacce,€l a A iB vMt nenuui pi^o4is ^^lfi|S 

jobicoruin, ^ iiioneis arintris in i;onfeiro ef& 

^ooaaibu^ Neque coim vereinur/ oe quis il- 

.{ornin, qui iptl poilult iudicar^ tX expecid 

4neiixic, oioueatur inepta cc n f fefa i0ai qua lui- 

^per oafuluius /quidam iibUoiktxam wlicanip 

.^ttte Amftelodaini editur, ioquinauit ^ ^inii- 

,r»in «^N«..WA:GNP^v^j^ (yiem, gui^al|. 

i^aodo in ^l o xjz: 1 1 tuiel^n ,rQceptus. H 9- 

.B.ATii carxnina e icniptp^us Qraeqs illu* 

-flMrefibi iumfit, j)iieriliter.de{jwltHS cpna^ 

jfuo^ (iilejeAiHv^iuc )^miMa io |(raef. tt 

aliuade ^soipv^rti^iiabemu&caifurain if^p 

peperit) quum haberet, cur luccenleret ingra- 

i y^oLJJ. D tis 



^O II. Db Rbrif nottii, ' , 

tls aduerlus ipiias praeclara inerita Germanis, 
irideretque adeo opufculum iHud fuum (quod 
ipfe fine dubio pro claffico Iiaberi cupic,) 
plane praetermtilum efle in libroruni ad h o- 
K A T 1 V M illuArandum fpedantium cnume- 
ratione, quam ch iani primo volumini 
praefixerat^ benignam fibi yidebatur orcafio- 
nem nadlus efTe, inuidiae fuae e.t indignaticv 
nis, diu fatis tacito fub pedore preffae, tefli^ 
ficandae^ exercendaeque arlis iriticae eius, 
aua pollet, hoc efi, argutiae et petulantiae 
-jcurrilis, xjuam, Iiodie exhbilatam ab omnibus 
boniSyille vnus pmniiim a masifiro fuo^taro* 
quam heres ex afle, occupaue videtiir. B€ 
'eo impudentiu$ infultauit nofli^ti, quo magia 
*a tergo fecurum fefe putabat, palladio fcilicet 
jHo, quod bibliothecae eritiiae audores putaD* 
tur tenere, tedhis. Scimus, hos iam ipfos in« 
iuriam fuae exiftimatiQni fadam ifia w a o- 
NBRi commentatiuncula ^grauiter feotire^ 
dtquelTperamus fore, vt proxime libere pro* 
fiteantur. Quarevelimus^ miflum fadat CL 
lANi cenforem iflum fuum, nec dienas ha. 
beat calumnias ehis et lites, quae difpidciaii. 
iur et rjBtundantur. Ledores enim, cuios 
lllae farinae fintjam fatis cognofcent ex prae» 
&tioae 9 luuc fecundo volamiiu pracmiua. 

W ' ■ '■■'.. '- ' ^Sed 



Q. HbrfltU Flacd cpira, td, lam, 5 f 

Sed mittamus illas et nos,' atque propii^ 
^cedamus ad propofitum noHrum. Qudd 
ad vniuerfam rationem tum crifeos tnm in- 
terpretationis attinet, conflidt fibi yir dodif- 
fimus in hoc quoque aaornando volumine, 
quod carmipum h o r a t 1 1 librum tirtium 
et qua^tum comprehendit, etquod, quatuor 
'annorum fpatip pof) primi volumiois editio* 
nem elapfo, demum ita expolitum prpcedit, 
vt moram iflam ledores, quamquam impa* 
jtientiflimi, non aegre laturi fint. Quas verp 
ia conatu fuo leges V. Cl fibi fcripferit, quaiu 
rationem fecutus, et qnibus praefidiis vfus fit; 
son opus iain efl, vt lufius narremusr Igitur 
ita faltim fungeniur munere noOro, vt par« 
tiro,auam feliciter in^pcis impediiioribus ver- 
jata ht editoris doiflrina et diiigentia, exem^ 
plis quibusdam patefaciamus, partiin, vbi no* ^ 
bis certe limam videatur defiderare hoc opus, 
modefle indicemus. ^ 

Lib. IIL od. f. elegantiflmia /latiin praemi(^ 
litur obferuatio de caniiinis nobiliflimi ai^u« 
mento , quod muhi male intellexenuit , vt 
HOMiv.s, qui omncm ei^ dexutn deeife iiif : 
fhmque defcriptipnem iudicabat. Quod au- 
|em V.CL primum tetraHichon non vuit cum 
inultis pro prae&tione Kbri tartit habere, e«* 
leaus quidem. cpnfeatimus onrnino, quo^ 
D % ncc 



ija ii. Dt kbrU tumit. 

^ec difcerpendtiin a reliquis verfibus, nec dl- 
ccnduin fir male cohaererc ; at vidctur ccrtc 
nobis eodem modo proiogi inftar eile, cpio 
-illud: Exrgi mdnumfntnm etc. epilogus eft 
libri tcrtii, ct illud: Non v/itata, non trnuife^ 
rar penna, epildgu^ tjuafi libri fecundi. Hiiic 
et primum libros carminum duo priores iun- 
-ftim, dcin tcrtium ab h o r at i o fcpafratim, 
editos effc, fufpican)ur, cui opinioni non r^. 
-pugnac 8VETONIVS, qui tantotn iribirs 
tamitnum librir tx longo interuallo quartum 
dddttum effe, refert, nec vero illos tres iun» 
•flSf m ( vt placet Cl. iani) ab horatio 
vulgatos effe, difcrtc air. — Verf 4. quod 
^pwi^\Hrgmib»f fnitriTque eantare vdit, p^o. 
^^rea cum velle docemur: quia in tantnjae^ 
^tidifui corruptela vtretur, vt mlgur oMtum, 
-iim obftinatum et ohfirmatum ad vitia, ad rr- 
fhs ftnfus reduci ^eitt, imteHSem attatem, fn- 
tfgram adhue, mouem, docHem, a cuius tnfliHh 
-fione faecuii fecnturi mnres pmdent, his preu* 
ipeptis vntt initiari. SotrtiKtcr forte nimis baec 
>di6ta fent. Nblimus vero caufam diAi illiiii 
-operofe quacrere j hcc poeta amplius qui<|- 
-^ciam dtccre vidctur, ac fe maxime popula» 
rem forepoetam, et praccepta dafturum ia 
condmune vtiHa, vtrique fcxui, aetati etiaiti^ 
-^patfi alk» fedtrdm dc ^moribds inQnitorcrfi 
^ ' vix 



Q. Horntii Macci opira» ^d. lani, f ^ 

ihc ferat^ iucunda fufura. — V^rfp. recflc 
amouec frigi^am conic^luram bent le ii» 
ab aliis valde laudiitam, pro Efi vt viro etc. 
corrigentis Efto, h.e, conc-damus. — Af yerC 
Bi. recipi auda<fier vcliinus agro, quod pro 
qgros ingeniofiflune volebat gesner. — 
Verf. 35. camUnta de infornu ad expleridun) 
fpatium materia (ScknttJ intelligi dubjto; 
inaiiin demateriaaedificii. — Ibidemy^v^^^ii/, 
quod doda inuerfione pro cum frtqmnfibut 
Jamulif /pQxii dicitur, nobis nihil aliud eft, 
quam adfiduus , n gotiofus, ex confuetudine 
poetarum in prin\is 5 addit enim ipfc poeta 
tum famnlis. — Laudanius curam, qua V.Cl. 
Jn minutis etiam,qu3e faliim putantur multi^, 
egit, quod v. c. verf. 17. d flriSus non di/lri' 
'8ur; verf. 37. TmGr et Minae maiufculis Ix- 
teris; verf 43. drkjiit^ non delinit; yerf. 44. 
Achaemtmnmue non Athamtniumque dederit, 
vbi bene obferuat, cum aliis ppetis tum h o- 
RATio (forte aniiquis pn^inibus) follemne 
elfe, pro mc ieu »011 repetendo ponerc aut 
feu m. 

Od. 2. argumentum, a permultis hauain'- 
tellednm, ita dclLTibitur: de educandis pueris, 
ad Romams, iii primif principes viros, Si vul" 
iis, ciuts, nts ad niaiorwn nojirorum^^iqgni^ 
iudimm reuertif ifioraui difcipHnam ineducaiu 
t) 5 * t^x 



54 li' De Wnis noms. 

dis puerif feqmmini, iflorum exempto hos ad 
fortitudinem bellicam (verf. i.i^.) ad viita- 
tedi (v. 17*14.) a^ pietatem aduerfus Doos 
(v. »5 - 3») formate. — Vcrf. i. lecSiorttm do- 
diflimam reflituit: Augujlam amice paupe^ 
riem pati, ec amice (aduefbium, falfo multis 
pro vocat^ acceptum) 770/1 e Graeco ^/Aa?^ £ 
ecyxTrijroof (fiefeaf explicat non Jolum aequo 
animo, fed libenter, vt quaj famUiaris eipau* 
peries fit, bene ei eum ipfa conueniat. At ne« 
fcio tamen , quid offendat in di<flione amiee 
pati pro elementer. Non enim folum infolita 
eft, fed et in hoc orationis nexu ferc fupcr. 
fluum Iiabet illnd amice. Malim igituf vul« 
gatum amiei. Cum illis, quas bentleivs 
ad hanc ledionem tuendam attulit, infcriptio* 
nibus facit' etiam illa, quae in cod. Helmft» 
legitur: ^ amico» svos, quod puefi 
debeant ajfwjim pati patiperiem et atios labom 
res. Sed forte comiptus cft locus, gnod &• 
cile potuit fieri propter duplicatam (ytlabam 
AM in Angu/IAM AMiei — Verf z.elc^ 
ganter coniicit legendum effe: Rohn/Ius acri 
militiAE puer, cafu commodi f. fcopi, non 
miUtia; Acron enim ad h. I. fic: Suadet, ita 
'injtitui debere, vt pauperiate et exercitio a h 
'MXLtTiAM firnientur. — Ad verf. C'\%. 
optime dedarauit editor vini et magnificen^ 

tsam 



Q. Horatii FlfuH opera, td. lam. f ^ 

tiam piiS^rae, inter confurotnatifnmas tx 
oam antiquitate referendae ; itemque quid iie 
virias, rqmlfae nefcia fordidae (v. i6.) plani(fiv 
mmn (ecit Quum alii hoc ita explicent, yJK 
nmi virtute ornatum numquam omnino iiiia- ^ 
giftratum petere, ideoque nec repelli po(Ie$ 
obiicit meritOy neutnim perfe Romae bono, 
viro tui^itudini (uifTe, et phrafin idam accipit 
(loice (fe maginratu ac dignitate fapientis, 
'^uam is numquam non capit et obtinet, eu 
iamfi a populo nulii honores obtingant. -^ 
Ver£ 17. le^onem intaminatis de(endit con» 
(ra multos, qui duriufcule fcribunt in-eontm^ 
mnatif, diuifq inter duo verfus vocabuld* 
Quid (1 legas: Non taminatis? Hoc enim 
non infolentius e(fct, quam intammatif, et ak. 
e^Tet ambiguitas. -^ Haerebant interpret^ 
plerique in tande fUentii ; (verf a^. fqq.) no* 
(ler docet, religiofutii (ilentium^ myfleriis 4 
fatrii deHtttm inteMigi , et poetanl hac quafi 
tertia adhortatione ad fandhim etiam cultum 
'^ Deonim velle iuuentutem in(titui, ac deinde 
pro homine fceleflidimo ponei^e qui Cererk 
facrum Pulgarit arcanae. Hoc modo totuni 
omnino carmen optime cohaeret. 

Od. 3. verf. I. (ic dedit: luftum ae tenauwh 

^ verf. 64 Nee fulminaiitis magna matms l4)^ 

uis, mdiuS) fi quid audio, quam yxA^Juft^ee 

D 4 iin. 



I 
fC iA DiBriimmt. 

Mn. tc m0gna l0ms mmmsi Laudftvero e^ 
^m ledioDem magna domus louis, in qup 
fiobis fiiioys viui videtur iamgp eflk Nol^ 
j^ius etiaiu ma^amamis iouerfam |>utarepro 
mamis magm Jouis , fed mogna pro vulgm, 
grauif, timtnia^ vt Gr. fifycu perfaepe. -*— 
.Ver£ p. A^i^ nrli; explicat : oHimi virtute^ et act- 
^if: velJimpticiUr: boc modo ^ Jiu vt bodie 
lUfifi/, medio, /;Gr. iju%cufn. Ke^e^ fed pi^ 
tarim, refpici'/imul ad or/m firaiege^eam, tfi 
iea Aim efie: haee nat illa ars vniea, qoa eoa^ 
Jum et diuinos bonores expugnanint viri im" 
Mortales. — Ad verf. i». calamo erranit edf- 
.tdr, cjuod duplicem ledioncm ia eodcm yo- 
jcabulo cx Hdiiiflad. codice laudat bibit et Af. 
J)f// babet ille f<}l||m Aifr^/. Cetmim vrrfuiji 
;]ittBc ita ^nteUigH: Purpureo ore (h. e. puj- 
j0bro vultU' inGgiiis) bibit neSar^ vt os noa 
^proprie accipiatur, quia leuicis eflet labra pur- 
^purea moBKMrai^ Jn Deo^ nec or# iungatur 
;(rom bibit. , Prooocat propterea ad Stat. Tb. 
IIL 44<^ ^mrora purpureo vehit ore diem, Fer. 
%fi poteA bap^explicatio, oec magni interefl ; 
/tt poteft etiafn falua fententiae venufiate ox 
|)roprie injKejIigi et iungi cum bibit, imo^o 
.^ia Ai6^,^ didli4r,:aptius eA.ita. fi\h ratio, 
. vbi ori tribttitur adio quaedam, quae oon eft 
' iabroram^ ^fH ia iAo Stdtii vekre. Qptime 

vcro 



Q. Horaiii FJacti operaf ed. lam. yf 

VfTO reiicit V..C1* ai^utias iiUerprettfn in b.l| 
^ultiplices et mirificas, nec onendere dcber^ 
oftendit, quod non forte promittatur Auguflo 
locus iater Deos, fed iani buiy: qccupafie vi^ 
Bus dicatur; vati enim licere^ exquifitiori 
meotis nifu ia coelo accumbenteqs. ian non^ 
cernere euni , cui viuo adbiic et praefenti di^ 
uini honores decreti efTent ; et prilco fermoot 
poetico epulit Deorum a£eumbtri6k.\fto fim^ 
pUct Dewu ejfe, etimn de terreAri Deo, vt df 
Aeolo Virgil. Aen. L ^% Ha%de cnifa ef 
longe omatius er^tt bibit quam bmU -^ Ma- 
iduoe autem nobis placet illa. ratio,. cpja tun) 
in arguro. tum in notis confilium, quod poC| 
la in hoc carmine hs>buit, dcclacatum eft, ia^ 
^o fape genere editor.doi^iflifnus^. 9^PP9 
melior poaticae artis , in^eniique fecundi , et 
lyricae potiflTimum audaciae iu^e^, ceteros 
cGfmmentatores omne^ egr^ie.&perat. Ulos 
cruciauit magoopere lunonis de apotheoii 
Romuli habita in Deorum condlio oratio» 
(verf. iS.) Plerique fubodorati eranl certum 
4)ooddam pot^e.conlilium •ad^atoco^politi^ 
com eius temporis fpedans^ aiii aliud, quam- 
jouam illorum opinto , qqi Hor^tiqip AugDr 
.Ao transierendae Itiua) fedis iisp^m, d^uadmp 
voluifle putarant, regnare fere coepif&t. MiU 
fis hif tt reliquis eruditis ineptp^ p)« \* nibil 
D 5 depre- 



^t 11. De Ubru nomr. 

idepreheiidk ia toto carmine, ic laudetn coa* / 
ftmtiae, Ijrrica radone trtdatam, et exdnpUs 
heroum^quibiis iila diuinos honores concilia* 
rat,firmatain. Eithis veroRomuluminprimis , 
$virtateet eoollantia eum in modum laudari, 
flt ipfii luno, inimiciflima quamquam Troia« 
^orum n^odbiK,immortalitatemetapoAeo- 
fin ei oratione in fenatu Deorum didta con« 
cdfittc^ imperiique a^ illo fundandi aetemi« 
tatem ae magnitudinem imiidendam promi* 
J^efingatur. 

Eadem facilitate felice od. 4. mellidffimi 
carminis enarrauit argumentum. Singularet 
ctiam locos, in quibus vel interpretatio difli* 
iilis, vel deprauata le^lio videbatur, ^gc^ic 
expediuit Verf. p- retinuit Jedlionem vulg»; 
tamyo6fi/i^f,idque idoneis de cau(is,et ro^ 
cum t A M B I N o fabulofae palumbes coniun* 
git, nec tamen hoc eo refert, quod currum 
Veneris traherent columbae,fed quod deau^ 
eurio a columbis dato multae exftarent fiibnr 
lae, iHique augurio, vt laeto et fando, plurw 
mum andquitas tribuarec -^- Ver£ 10. recepk 
jftirkU pr6 Nnirkis, quod fine dubio ex in* 
terpretamento eflillorum, qui de muliercula 
quadam, poetae nutrice» fermonem efle» nu- 
tarent «^ lbid.£eruauit quidem vulgatum iilud 
.^MHa&khoc tamea certi(finuim eife cenfet, 

> ia 



Q. HordtH Fkcti cpera, $d. limL f ^ 

in hac viode joornxpttlsm efle^ qid^ fieri non 
potuille fcntit, vt pocta tam elegans flatim 
port Appulus (verf. 9.) poneret iterum -^^tm^ 
iw^. ';;Credere poflis, in^it, poetam fcri- 
pfiffe Ahrfcis extra timina patriae, vt a!trix 
pairia (ficut yirgil. Aen. IIL 275. ferra attrix% 
/^/wfi) fit vel Apulia, vel, quod ma^s placero* 
poilit, ager VenuOnus, extra cuius /ifiim lu 
tefritorium, quale cuiois coloniae cffet, exer- 
raffet piier. Faciie a ex tiniina voci iq. adw 
hacrere et ex /iwin APATRIAE fieri p6- 
tuit Aputiae. Facile et potuit quis ad patriae 
ad&ribere fchotion Apuliae et hoc poft ia 
textum inferre libmritls , cui etiam in animo 
et ciculis effet praecedens Apputo.^^ Haec 
ccrte cmendatio ceteris omnibus facilc prae- 
(lat interprcttim conieduris; fed vti viro cl. 
indignum poeta fuauifiimo videtur fcripfill^ 
Apputo et flatim ppft Aputiae, ita nobis pa- 
rom cleganter dicfhim , infolenter et otiofe 
oBritif patriae. ^ Vertiu tucto faiigat&tnqtte 
fimno, verba, quae homiVs obfairitatiii 
accufarat, de eo intelligtt, qui ludcnsfomnd 
obrepente vincitur, opprimitur, ei tandem 
fuccumbit, et tt Homcr. U. k. 9%. mfmrf 
ii^wrss KUi vTtiw fumtum putat. 

Sed longum foret, hunc in modum j>hira 
profequi carmina. Etftiffidunt baecv^^oflie 

dclcri* 



^ : II. De Ubm nouh. 

^cripfitniM» noftro prcpofito. Hoc vn^m 
ijdderc liccat» vidcri nobis virum docniffiiimm 
amori et admirationi poetacfui nonnomquain 
nimium dcdiflc, ao(|ue adJucflum fui(rc/-vt ct 
nuUum in illo negligentiac obrcpentisque fo-' 
mfli veftigium .agnoiceret, et fi quod fponte fe 
ofFerrct in lc(fliQnc vulgari,illud deterere fluJ 
deret. Cuiiis quidein ftudii aliquor lam dedi- 
nius exeinpU; longe plura in meJium afferr^ 
IKjfluut Ita Lib. III, carin. ii. verf. 17. et ig. 
y^BCbis : quamuisfuriak centum muntant ang uies 
^aput eius^atque — ita offenditur, ita volgare^ 
|ai Unguidum, ^t huipile illud fiUfS effe cenfeta^ 
yt Horatio ig^nofci prope non pofTit, qui hoG 
in primis in carmine eo fit vfus. Optimum 
e rationc critica, fenluquc lyrico, videtur ipfi 
erfc Bientlclanum ; Mmiant anguer caput, exl 
iotqueSpiritus etc, nec tamen difplicet emu 
fitque, vpl atque mo^jlr^ Tandem vero in. 
Xlitus cogitur fateri, nos, fi putes, Horatiutn, 
quum eUet homo, efle hoc loco lapfum, omni- 
bus conie^uris carere pofle. — Lib. IIlL 
^arm* J4». vcrf .10 et 11. librorum omnium le-* 
dioncm : J^os, pueri et puellae lam virum 
j^pertae, reiecit, ct in textum afluaiX^ 
iiudacem quidem/et .ingeniofam fatis c y- 
.KiNPAMi cineudationem lam vifum {vt^ 
.rorum)^aprt^. Sed hoc, quamquam g b s* 



Q HeriOn PJmi opera^td. lanL 6g 

to excufattus cft, ({uatn <)uod LibJlL ctrm.i^^ 
•^uatuor vcrfus integroi a-s- J>t*o interpolatli 
habct. Cuius quidetn fufpicinnis c^Qfas in 
murju 11. ad liS. IB. copiofe enmticraiiil; 
(p. 32i.B2.(S.) omiies veix> eb redetidt, quod 
ifldigni Horatio ini verfus Vfdeantur. Quidai 
igitur dormitauerit interdum, mi poetamm 
priftcipem quan^oque dormitaflc arbirrat«r> 
Ceterutn bic tdinus quoque felcgantcf culi. 
tus et ornatus procedk^cum lyporum ct ckar. 
tartim vennnate, tum imaguncniis :a Rott. 
'MAESLEKO acri inciiis. In fronte OR« 
PHEvs apparet; ab initio Mbri lcrtii a-A^f* 
raoj quard piNDARva. 



MOBNASSEH AEN ISRAEL JRift^tf^ 

der Ivdm; i. ,e. Pefen^o.lMdaeorufB. 
£]c Anglico vertit et praeiktu^ ei\ asx»^ 
«ES M£^D£i5oiirNj' inAar ^« 
|>endicis ad cl. dokm^l libp^q;! ^ 
ciuili emeddatione Judaeonimi JSerc)^ 
lini et Stemoi ap. Frtd. Nimki. tft|b 
% prae£ pagg. UI. libell.p.4i^ y ,. 

De Dohmiano l%f o fine dutHO tcW)3W« 
tQm iam habent ledVores noOri 6cmK»« Dl^ 
'Iqoi MMdM Mft fib%Uttt i<»KkftetiiRnUEUb. 

bifli 



4J2 II. J}i libris wuis. 

bioi MSHASSis B^N isRAEL, qut I|^ 
.fempore inter noflrates magis innotefcer^ 
Scriptus eft a. 1^55. in Anglia, quom de refli* 
fuendis ludaeis, qui regnante Eduardo L es^ 
pulfi erant^ confilium iniretur. Prima fedio« 
ne argumeotis gramfiimis demooftrat auiflor, 
ludaeosChriflianorum fanguine in^celebratid- 
ne Pafchatos aliorumque feflonim certiflline 
nonvtij iuramentumque addit maxime (o^ 
lemne, quo in praefatione etiam m b n n e l- 
SoHNivs fe adflrinxit, fibi tales ritus Iti- 
daicos plane igootos efle. Pergit reliquis fe- 
dionibus ludaeot defendere contra nimiaai 
Tenfratiooem Pentateuchi, cuius accufad fue- 
runt, item contr^ maledidiQnes, qua ChH« 
flianos aificere dicuntur, blafphcmias, fludiuna- 
quealios ad religionem fuam pelliciendi; Pre« 
bat tandem, Angliae emolumentofore, fl^oh 

'amplitisaqua et igmludads in \yoc rej^no in- 
terdiiftum fit mendelidbs in praefiu 
tibne felicem fcfpraedicat,quod fenitim fuum 
in temporfl Indd^t, ouibus ipfi Chriflianj, 
quorum etiam mdximt mterefl, de emendan- 

• dis^ ludaeis cogitani, -l E s s i n g r v m d o h* 
3SI vMque laudat, qui bumana iura ad lu^^ 
dtieOB ^xiendi voluerkit. Mi&ram ch|ium 
fuorum fprtem lugft» quibu9 modo.haec. 199* 
do illa vttii,e3(probnKftiii^f ied vtrvmi^, 

. > ne 



jie nitnis abie<^m fibi fuorum condieionem 
&igat. Ab omnibus artibus^ fcientiis, ytilibus* 
.i^ue negotiis fedufos effe dolet. At nemo 
Xbrinianotism principum , in regionibus vbi 
.4egunt, vnquam prohibuit, quo minu$, fi ve« 
Jint, etiam artes liberaliores excolant, vel di*' 
iciplinis aperam nauent. Scholae ipfis Chri« 
.flianorum praeceptorum f»tent, qu^s intrent, 
fi quid cognitiooe dignum ibi tradi putent; 
Gradus etiam academicos in eos conferri no- 
tum,efl} medicosque accitum iri ad aegroto- 
jum cubiKa fatk yeirifimlle efl, fi modo Chr^* 
flianis medicis eniditione et dexteritate ante- 
^c^llere fludeant Nouimus adeo ciuitates, iti 
quibus ludaeis ficile efl, incolarum adfequi 
iora, non item alienae fedae Chri/lianae ad- 
didis. -Liberali eruditiffinu philofophi inge* 
nioindignus videtur farcafmus ille, quodlu* 
daei etiam hodicnum hic illicnodu vrbe exu- 
Jare iubentuf, quia confuetudo, quae eo^ ia* 
ter et malos fpiritus intercedit, fatis nota efl^ 
^p. XU. Acd^ment etiam ludaei nobis, quod 
tefle ipfb MBNDEi.sti>c nos iUis dis;!* 
nius: SmUf aniMi/haecqueinprimis opprp- 
bria filentio tegantur^ quae pudet et dici po« 
luifle et non pqtuiffe refelli. Aliis multis in 
lods httiu$ diijputatioois ae^uitatis leges, quas 
a Qtfiftiaoii coniemm^ aegerriaie q^erityc» 

trans* 



£4 J^- UrfiAHifiKiiBir. 

transgre<ras ct ipfc tffe n^ »Kfc*uf DiMH 

cnim omnino mfomcs eiffe ludaeos praedicflil 
criminum, -qoorum olim infimulati fuerunt, 

Mri Chrinianos accrhiDrei crudeliratis coniic^t .- 
accufadones- Parum abeft, quin ab iflis mhil 

•vmquamTa6lJtet admiflTurti mt, qnodpodfa 
dignum fuerit, ab his verofemper hihumanik, 
inhidis, cmfemisquc conffiliis a(ftum efle, p^cU 

•nunciet. Vtromque, et a /rcro alicnifli40unl, 
et Inbricum eft didu, maxitneqec hidignuA 

'viro, qui pacificum fe gercre cupir, acpaim. 

'nom agc?re homitiiim , vt^pfi^vidtto', infeli. 
ciflSmorum. Hic enim potins amfuifiraiik^ 
nnh, qiiam pnddrem cxcitape d Acbat, et eoriun, 
ouae ab vtraque parte otim peccata fijiit (lunn 

^^hhodif- ncirtrf parti vitio verti par efty) ft*. 

'tHofius dclerc memori^m, quatn VcfocitJaw 

'fif, vt onuiis cuipain altmxtram vniccpartem 

^rccid^. Qtt^d airtcm ad ipfa aatftoris ico». 

•fiiia pertinet ^ ^bfidcria, nort modo fefH 
tudaeos in ciuitatibDS Ghriflianis, nec tantm 

' ciuhim priuilegiis omttlbus^onari, fed mufe 

• etiam ciuile difcrimenf Intef vftfiusque rcligio. 

* nis cultores «uferri , omnem feparatae fociB. 
tatis formam vtrisque «dhni, cupit. Verfe. 

^ nrar, ne fomriia fint. jQiwmdm enim Chri- 
fkani Ciri^ttwwiii et ludaei Judmtam rcl^^ 
nem tcndbimt, taindiu nm «odo ^Jicra-pars 
- -M aktri 



idceri vldebitur capitales quo^dam errores te« 
nere, fed re vera ludaei et Chrifliani in fum* 
ma religionis eontrariaf onmino fouebunt 
fententias^quae nuUopaiSo reticeri, multoque 
mious reconciliari po0ufit, fedquae femper 
fadenty vt altera pars alteram pro oppofita 
fibi et inimica babeat. Hinc igitur vltta mu* 
tua humanitatis actolerantiaeciuilis officia ex« 
teadi non poleric fperata recoaciliatio. Eo et- 
iam tendit grauis adhortado, qua caufam fuara 
p^orat celeberrimus pbilofopbus, cjuesque 
Mos ad amorem in nationes, quibuscum vi- 
iMint^aceendit..— T De ftudio^externapartium 
ad vnam religionem peninentiuin diffidia ioU 
l^di, iniquius iudicat cl. Editor: (pag. 4a£|. 
Qot.) namquejllud redam viam eflecontea« 
$t adiOam odii plenam intderantiam ; aua» 
r^ eos vitiiperat, qui principum animes addu« 
cpre, feu corrumpere potius (vt ipfi videtur) 
tfatant, .vt tollendis diifidiis operam dent. 
Sed non perpendit, ehrifiiii9am veritat^oi, 
^uae fufpicionum inimicitiarum<{ue nuite* 
riam de medio tolli cupit, eandem non fo* 
\im tolerandorum, fea etiam diligendonun 
ac veneranddrum ludaeornm itiifie aodo- 
rcsu 



roLJL , E D. 



^g IL Dt tibris noms. 

D. CHKIST. GO^TFR. G1BIVNER5 

Ankitung Arzneim zu Virfchreiben ete. 

feu artis medicamenta praefcribendi in^ 

ftitutio, in vfum le<5ionum acad. Hei- 

delb. et LipHae, ap. fratresPfaliier. 178A4 

8. 3*7 pagg- i 

Notiffimus libellos latinus 111. grvnbrI^ 

eft, ante aliquot annos editus, cuius hanc 

Terfionem teutonicam, eamque &tisfidamv 

dedit vir quidem clarindmus, vt rumor fert, 

z w i E R L E I N , Prof. Fuldanus, neqiie opus 

eft multis de eius vel praedanti^ vel vtilitate 

differere. Id vnum dolcmus , interpretem 

non adiifle cl. audorem et propofituuvape- 

ruifre prius^ quam ad vertendum fe accinge^ 

ret. Hac enim via potuiiTent quaedam addi 

meliora, quae vfus diesque aocuit, quaedam 

demi, vel aiio loco collocari, falua breuitat&^ 

Scd contenti fimus hoc Catone, qui eorum 

maxime plaufus feret, qui fine literis latims 

niedicinalem artem amplexi ftint. 



JDet Ritteri Cart von Linni Lehrbueh uber 
das Natur" Syftem, fo weit es das Thier^ 
reich angehet etc. li. e. l i n n a e i Sy^ ; 
flema regni animalis, in epitomen reck. 
<9uai ^ c^i^one MUlIeriaaa. Norimb^ 



Linnaei /yftma ngitt onimaRt» 67 

^. Rafpium, 7*. 1. i^iu pagg. 6tt iigg. 
ao. T*. ii. pagg* ^3^. praeter indicem et 
figg. ai, 

Habes hic, ledlor, plenam, dodam et ap- 
priine fadam epitomen regni animalis, ia 
Qua nihil defideres, quod ad penitius cogno- 
iceadam naturae oeconomiam pertinere vi- 
deatur,videasque in figuris nitidis et eleganter 
coloratis potiora animalia, aues^ pifces, infe- 
tfb, conchylia exprefTa. Optandum ergo id 
vnum eft, vt quique hiftoriae naturalis fludio- 
fi hane ftbi coemant editioneiit, in qua, tan* 
qoam in nuce, continentur hac in parte^fcitu 
lcdluque necefTaria* 



Grmdrl(S der Gefchichte der chrijllichen Kir* 
che — l e. L, T, spiTTLERi deli- 
neatio hifloriae ecclefiae Chriflianae. 
Gottingae ap. Vandenhoekii vid. i?8x* 
pagg. 488. 8. 

. Librum hunc eo fe confilio eumque in mo« 
* dum fcripfifTe ait audor, vt et ledionem prae- 
b^et vtiiein his, quorum interfit cognofcere 
m.vniuerrum ecclefiaeChriflianae fata,et bre« 
uiarium fimul exhiberet, quo yti commode 
Pafliut in acroafxbus fuis dodorcs academicL 
Nobis qui4Qixl .tt^rque hic fini$ vno eo^emp 
; ' E a quo' 



6Z 11. De tibris noidf. 

que libro vix pofle obtineri videtur. Et bene 
vidit ipfe rufcepti fui difiicultatem audor, nec 
fiiperauit oinnino. Dum eniin alteri fuo pro« 
polito diligentius inhaereret, altermn fere ne- 
gle:dt. Vt fatisfaceret illis, qui legendo fibi 
aliquain buius billoriae fcientiain quaerere 
cupiunt, omnem quidem eruditionis fpeciem 
abiecit, atque expiicatiorem de rebus inemo« 
ratu digniflimis narrationem inftituit , quam 
opus erat in primis lineis , a magiftro acade« 
mico fudus diducendis. Ad hunc vero vfum 
nobis eius modi liber aptius videtur compo* 
fkns,qui brenem ac fimplicem tantum rtrum, 
vberius viua voce ediiferendarumy fummam 
comprehendit, qua memoriae faltim relegen- 
tium bene coofulitur , longe vero iocupletio* 
rem fontium, e quibus hiftoria haec tum 
vniuerfa, tum praecipuae quaeque iliius 
partes hauriri debeant^ lubfidiorumque , qui* 
bus augeri illa podit et amplificari^ notitiam 
fiippeditat. Patrunn autem , do(5lorumque et 
fcfiptorum princi]putn omnis aeui ecclefiaAi. 
corum, quorum nonnulli tantum obir^r com* 
memorantur ab audore noflro, in tali libro 
potiilimum defideramuis recenfionem litera* 
riam, fuccindam quidem fed accuratam. 

* Interim iniquum foret,negare,librum hunc 
praeclaras haberc dotes, q^ae multis aliis em 

'". generia 



* Spittleri Jnfloria eccU/kJl. €9 

geueris treuwiriis defua^ Praqmatice, vt 
aiunt, hiftoriam fcribendi, quam multi teme- 
re fibi vindicant hodie, arteru probe callet 
spiTTLBRvs. Cui laudi, quara aliis iam 
fcriptis egregiis, veluti hiJloriQ iuris tawmci 
^ comnientatione dc fatis cahcis euchariflici 
iibi conciliautt, nouo boc amplioris argumen* 
ti opufculo cumulum adiecit. Quatu viuas 
renmi hontinumque deCcriptiones, vel pid:u- 
ras potius gcaphicas, dare, <)uam(]ue fcite in« 
uefligare et concife tradere pofllt rerum ge-J 
Oarum caufas, occadones, effedus, coniilia, 
iru(3us^ adminicula, impedimenta, nemo noi^ 
magna cum voluptate perfpiciet. Legas mi« 
lii vel propagationis Cicrorum.Chrifliaiiorun* 
per varias aetates hiftoriam (p, a^.75. i($i^€ic.) 
yel hierarcbiae prima^ origines, (p. asO et in« 
crementa, (p. 81.) ac dominationis Epifcopo- 
nim Romanorum prGgreflTus, (p. 171- aiij.). 
vel de controuerfiis Nenoriana, Eutychiana, 
aliisque narrationem, vel, quia difficilis efl de- 
ledus, omnem poiius librum perlegas; et 
•gnofccs fcriptoreiu, qui rebus etiam notifll- 
mis nouam lucem et gratiam dare, omnem« 
<iue hinoriam hancce ita pertradare didicit, 
vtnonmodo memoriae temp<M:um, fed ia 
primis veritatis magiArae vicem fuflineat. 
£t biac fummo iure bic lib^ h^hria eccl^^ 
' E 3 Chri', 



fo /i* Di ttbris nouif* 

Chriftianae vocm mttctvLt^ quum pleriqiie aHi, ' 
Hlo nomine infignes, partes tantum quasdam 
male disfciflfas, veluti hiftoriam doclorum, 
rituum, fedlarum, opinionum, etc. continf ant. 
Haec vero omnia coniurrdim ita fub vno 
qua(i obtuitu poHta funt ab auiHore , vt per- 
petuo ob oculos habeas vniuerfam ecclefiam, 
ct vt nibil fere refefatur, nifi quod aliquo 
modo ad ecclefiae huius fortunam , gloriam, 
ignominiaro, incrementa et damna efficax fu- 
iffe, apparcat. 

Quod igitur ad ordinem attinet, quem lu- 
eidifnmum haec hiftoria tanto m^gis pofcit, 
quo amplior iliius eftcampns et quo diifufior 
varietas rerum , quas illa comprchendit $ du« 
plicis generis claues audor conftitDit, in quas 
vniuerfam narrationem diflribueret. Pri-» 
tnum enim intuitu tmporir merito ^quidem 
acHROECKHii exemplum in eo fecutus 
efl, qubd ab ifla permolefla per centurias an« 
norum diducendi hifloriam Chriflianam con- 
fuetudine recefTit, fed in-hoc diuerfus ab illo 
td, quod non per quaiuor, fed noua fibi via 
flrata, ^qv fex periodos hifloriam fuam defcrt-^ 
pfit. Harum I. vsque ad Conflantinum M. 
JL ad Muhammedem; III. ad GregoriumVII. 
IV; ad Lutherum ; V. ad fundationem acade- 
miaQ Halenfi^j Vi vsque ad noflra pertiagit 

tem» 



Spittteri hiftoria ecckjiajl. • ^t 

lempora. Siagulis hisce /epochis accedunt 
liotationes rerutn in illis niemorabih*ter geda- 
Tum chronologicae. Pcrplacet nobis haec 
diflributio , niH quod fbrte prinmn tenipora 
a Gregorio VII. vsque ad Lutherum commo- 
diu$ difpefciin duasperiodospoflent,quarum 
terminus intermedius connitueretur Clementis 
V. ct reliquorum Paparum Auenionenfium, 
lioc eft, inclinatae dominationis pontificiae 
aetas; ddnde vero quintam periodum malim 
definiri vsqtie ad Thomct/ium, feu potius vsque 
ai Petrum Baitium; ille enim cum fuaaca- 
demiafere folam Germaniam, vel ecclefiam 
faltim Lutheranam , hic vniuerfam Eurojpam 
exercuit et follicitauit. Sed optimum foref, 
hifioriam inde a Luthero ysque ad nofiram 
aetatem plane non dilTecari amp{ius," quia peir 
lioc temporis fpatium ipfa tripartita ecclefi^ 
(occidentalis nempe) hiftoriam partitur. De* 
inceps vero fingularum ecclefiarum hiftoria 
in fuas iterum periodos difiribui poiTet, eo 
modo^ quo ipfe audor inftituit, Abire eniiii 
in fua cnarratione coa<5lus cft ab illo ordinc, 
quem femel fibi praefcripferat, — Intuito rf- 
rum ita potifCmum ia fingulis hisce periodis 
vcrfatus eft audor, vt hiftoriim i) propaga- 
tae Chr. religionis, 2) externi ecclefiae ftatus 
£ hierarchlae, 3) dodtrinae theologicac. nar- 
E 4 rarct. 



^% IL D$ libris nwit. 

rartt In doabus vero poflremis periodh pri« 
mum de Lutheranae, dein de Reform«itae^ 
pofl Romanae ecclefiae rebus expofuit. Beae 
omnino in periodo quinta iterum feparatim 
tracftauitLutheranorum hifloriam, ante etpoft 
fermulam concdrdiae; Reformatorum^ ante 
iet pofl concilium Dordracenum ; Romanen- 
iium, ante et pofl concih'um Tridentinutxu 
Periodo nouimmae addidit hifloriam irreli^ 
0onif et Socinianismi. Reformatorum autem 
m illa non amplius mentionem fecit, tam- 
quam illi exfpiralTenty fcd hifloriam eiusno* 
uijdimam verbis paucifliipis delineauit, addi» 
lis periodo qiiihtae. Hinc iterum pate^ 
quam incommoda fit inatemporum pdALu- 
therum defcriptio in periodos duas. Immo 
vniuerfa periodus fexta cum quinta fere con« 
cre(cit,flc nulio plane iigno difcernitur. Chri- 
ftianos Graecos et Orientalcs poft Lmheri 
tempbra ne verbo quidem commemorauit. 
Nefcimus, qiiidni ; confnlto quidem omnino» 
Caufam enim (p. aaf ) afTcrt hanc, quia viiitm 
tominif iamiam mo^ibundi hi/toricuf nuUui 
'firiptftruf jit : id quod vel omni caret fenfu^ 
vel argute magis, quam apte didum eft, No. 
bis vero propofiti fui valde immemor efTe vi. 
detur, qui hiftoriam tiuitatif alicuius magnae 
ppllicitus» origine ^uidcm et inci^ementis illiiis 

memo* 



SpiUkrihifioria iccUfiaft. 73 

memoriae manclatis, filum iiibito abrumpit,et 
incertum plane relinqiiit lecflorem, qnae eiui 
ciuitatis conditio fuerit decrefcente iam priOi- 
na potentia et viribus propemodum exhau« 
ftiSk Fraeterea autem non omnino nullius 
moraenti funt eccledae Graecae fata qunedam, 
ac digna, quae in enchiridio qupuis hifloriae 
eccledafticae memorentur, v. c. adla de Grae.* 
cis cum eccleiia vel Romanenfium, vel PrQi. 
tenantium conciliandis y cyrilli. lvca« 
Ris ingenteSy quamquam infaufli, conati s; 
. fiorentior flatusRuthenicae ecclefiae pofl Pe* 
mim M. etc r 

. In ipHs vero rebus ab audore relatis, me* 
rito agnofcimus fagacinimuiii deiecfhim* Non 
modo enim nihil hic offendas vel planeiaj. 
fum, velambiguum ihccrtuipque, fed etiaiiji 
nlhil, quod non in primis memoratii dignuiij 
fuerit, nihil, quod ignorare poflit, qui vni^ 
tierfae huius hifloriae primaslineas d.enderet; 
adeoque magis deefle quaedaip, quam fuper- 
effe dixeris, Nam per tomm librutii vberior 
efl iudiciorum, fenteptiarum, obferqationup>» 
que tirca res ^/?^/^ quam ipfarum reriin^ 
geflarum copia. Hinc et illi taDtuai cun| 
vtilitate et voluptate eximja lecSuri funt, qui 
iam imbuti funt, idque ^noa leuiter, Wus 
Ivfbriae notitia. — . - 

E« Scri. 



ty4 ^^* ^^ ''^^'^ nouif. 

Scribendt genus veneres multas habet^ flo* 
fculis omnis generis refertum, falibus con(U« 
tum, comparationibus, acute lepideque et io« 
cofe didis vehementer diftindum. In ipfis 
tabulis chronologicis temperare fibi non po<* 
tuit ab ibgenio luxuriante. Fuit, vbi fimpli- 
ciorem narrationem, ftilumque magis cani- 
gatum optaffchi. Occurrunt etiam didiones, 
quae patriae auAoris dialedo, Sueuicae nimir 
inuDi vnice propriae funt. 



Icones plantarum medjcinalium. AbbiU 
dmgen von Arzmygewachjm. S. No- 
rimb. vend. Rafpe. 

Prodiit prima ceniuria 1779. Jecunda 1780. 
iertiae prior pars 1781. pofterior 1782. Edi- 
tor praeflantiilimi huius libelli efl Cl. z o r k, 
pharmacopoeus haud ipernendae fcientiae, 
cui hoc erat potiflimum propofitum, vt 
plantae fecundum linnbvm viuis expri- 
merentur coloribus, magnitudine, quoad eius 
fieri poterat, naturali, cum totae, tum eius par- 
tes nobiliores, praefertim frudificationis, v. c. 
radix,. firudu^, lemina, folia, praeuia quadam 
tabularum explicatione germanica et latina, 
ideoque cuiuis naturae indagatori liceret, ex 
habitucognofcere^ quo ordine quaeque coU 

locan* 



lcoms plantarum medicinaU 7 f 

locanda fit Arduum profeiflo opus et mul- 
tis implicitum difficultatibus, quas nifi omnes, 
certe plurimas , quam felicidime fuperauit et 
cditor, fi dele<9um» et pi<3or» fi artem fpc- 
(kts. Naturam enim coram te intucri iura- 
res, non imitatione expreflam imaginem. 
Sed mittamus laudes vnaque centuriam pri- 
inaip et alteram, nosque in indicanda centuria 
tertia contineamus. Contioentur ea Arifi(h 
tochia tonga, l^eronica beccabunga, Rliamnm 
iothariicus, Trifolium melilotus o^. Anthemis 
pyreihrum, J^grimonia eupoiaria, Acorus ca- 
lamus, Airopa mandragora, Glycyrrhiza gla^ 
brft, Linum caiharSficum et vfitatiljimum, Gen* 
fiana purpurea, Gatega off, Atisma plantago, 
Connoluulus Scammonea, Anthericum ramo* 
fum, Saiureia hortenfis, Myricagate, Hyofcia' 
mus albus, Malua alcea et rotundifotia, Feftu^ 
eafluitans, Geum vrbanum, Artemifia vulgaris, 
Eruum iruilia, Spariium fcoparium, Chenopo^ 
dhm botrys , Ocymum bafilicum, Doronicum 
pardalianehes, Corylus auellana, Iberis vnibet' 
taia, Plantago maior, Ammimaius, Nepeta 
eaiaria, Liguflicum leuifticum, Pkyfatis atke^ 
lengi, Lyfimacbia vutgaris, Aleea rofea, Cuf 
(uia europaea, et Epithymum, Artemifla, San-- 
ionica, MirabiUs idlappa ei tongiflora, Loni- 
iera perictt/menumM Sahia horminum^ SanioU^ 

na 



7^ IL Db tibris nauU. - 

nachamae-cyparijfus, Tanaatum vulg. Cueu^ 
wif fatiuusiet anguria. Tropaeolum maius, 
Monarda didijma, Hedera hrJix, Nicotiana 
tabacum, Cucnrbita citrullus, Curcuma rotun- 
<la, Rheum palmatum , Sifon ammi , Gtntiana 
lutea et pneumonant/ie, Salfola kali, Selinum pa- 
tujlre, Rhamnus Jrangtda, Rumex alpinus, 
Vigitalis purpurea, JUelawpijrum nemorofim, 
Salicornia herbacea, ^JcIrpias Fincetoxicum^ 
BaUota nigra, Orchis moria et bfclia, Xanl 
ihium Strumarium, Punica granatum, Htjpo-^ 
ihaeris maculata, Inula cLjfenierica» Angelica 
archangelica, Antirrhinum orontium, i^itis vi* 
nifera, Tordylium off, AchiUea nobilis, Rubus 
fruticofus, Tilia ewopaea, AmijgdQlus perfca^ 
Aloe perfoliata vulg. Aloe perfol. fuccotrina, 
LaSIuca virofa, Datura Stramonium, Areca 
eatecha, Epidendrum vanifla, Acnnitum lucO' 
Btonum et cammarum, t^tola tricolor, Tama- 
rindus indica, Cinchona off. Cuprtffus femper- 
virens, Dracoctphalum Moldauica, l^eratrum 
atbum, Scorzonera humilts, Artemifia dracun. 
culus, Goffjpium herbaceum, Capfimm annuum. 
Traditur vtiliflinius artisque peritis commcn- 
dabilis liber per fafciculos, quorum quisquc 
50 figuris et textu breui conftat, et quatuor 
Jmpirialibusvenditur. Hac via cfl: parabilior/ 
ct inftar bibliothcqac botanica.e habcri ac cirl 

cum* 



Plenkii etem. med. ei chir./or. fj 

^umfcrri poteft. Qnare m votis eft, vt cm- 
toruin copia animum et biblopolae, et edito- 
ris ad pergendiim excitet^ neque illos numo* 
rufu, hos fumtuum et opcrae poehiteat. 



10 s. lAC. PLENK — Pro£ BudcnC 
Elenienta medicinae et chirurgiae forenjii. 
Viennae ap. Graeffer. i^fiu t. pagg. 184* 

Notidimus eft plenkivs TtoXxff^ctCpoff^ 
et omnes eius Ubelli fibi tam fimiles funt, ni« 
liil vt fimilius efle poftit. Ecce iterum ndl 
uum depropefati ftudii documehtum! SiftU 
tur medicina forenfis, tanquam in tabula ex- 
prcifa. Conftat quaeftionibus ex foro crimi" 
nali, exforo ciuili, ex foro canonico, ex ford 
politico ; vbique ^vjtgna proceditur. Hirie 
Icguntur^gfM homicidiiper imlnus, per eon* 
iufionem,fer foxicationem cet. fgna infantici^ 
iiis procurdti abortus , fubitSti pro tortura ei 
fufferenda poena, tapacitatit haereditariae m* 
faniir viui , fuperfetati cet. fgna fterilitatif, 
monftri, daemoniae, magiae, fpeffri, miraeuM 
tet. in quibus firmitatem iudicii, defcriptionis 
prajeftantiam , veri vim atqoe of dinem tuci- 
duin, quin ipfam fermonis latini elegantiam 
defideres. Ecquis vero daemoniam, magiam 
#t id £c^ui ali^ hdic medicicLae prti^ itiferfltf 
^ Ind« 



7S m* De tibeUU academicis 

lode enim quod commodum in artem medi- 
cinalem redundet, nefcio. Ex quo fequilur, 
vt iOa elementa praele<5lionibus apta nullo 
modo fint, cum ralia ridicula et abfurda nec 
Lutheri adfecla, nec PontificisRomani cultor 
prudens amplius credat. 



///. Di libttlis academtcis tt fchotajiicir. 

Duisburgi prodiit Jibellus eleganti(nmu% 
quem De virtutibus Epiflolae lacobi catholicae 

II^SAM. FR. NATH. MORVM, Prof. Ltpf. 

incbjtum Jcripjit thboph. erdmann, 
GiERiG> fcholnrum Lenn^pp, in MontanU 
ReStor. pagg. 40. gnis. Duplicisgeneris vir. 
tutes epiflolae huic, quam iniquifHma faepe 
iudicia expertam effe conHat, nunc vindican« 
das libi fumiit A. quarum aiterum ab ipfa asm 
gumenti 6om/a/^alterum vero ab eius tra&an* 
di ratione eft petitum. Qnoad ipfum cnim 
argumentum eam Paulinis quibusdat:n multuin* 

Sraeflare dicit, cum non, vt in illis fieri vi* 
eas, fingularum ecclefiarum rixas componat^ 
itA, tota omnium locorum, temporum ac ge- 
nerum hominibus attemperata reperiatur, et 
omnis in eo fit: vt vniuerfum homini^ ani« 
tnuui ialuberrimis praeceptis^ imbuati et ad 
\- . tairi- 



UJcholafiicit. y9 

:Chri(tianismi perfedionemcoDformet ; qood, 
poAquam vniuerfa epiAolae fumma propo« 
nenda praeclare oftendit A. poft etiam docet; 
tsm neceo nomine improbandamelfe^quod^ 
omiflis fidei dogmatis, de moribus tantum et 
vitae faniflitate praecipiat. Quibus pertrada* 
tisea etiam loca tangit, quae noftros male 
dlim habuerunt, inprimis e cap. U. vbi v. 18. 
lacobum mutato verborum ordine ita fcripfif-* 
fe putat: av l^oc i%w, xaya ttiw I%», et 
in (equentibus cum grotio et B£NGE« 
II o ledionem %a>^is pradert; quod vtrum* 
que etil non incommodum nobis videtur, ta« 
men vt certo flatuatur, non neceflarium efTe 
arbitramur. Vbi vero ad virtutes in argii« 
menti traiftatione cdnfpicuas delatus eft A. re« 
<3e primum negat, eas in ordine praecepto* 
rum et epiflolae difpofitione quaerendas efle^ 
cum Apoflolum faepe ad alia effe digreffum^ 
mox vero ad propofitum rediiffe adpareat.' 
Nihilominus tamen eorum etiam fententiae 
repi^nat, qui ex laceris et piis meditationibiis 
^m compofitam et quafi confutam efle pro» 
iiuntiarunt,.docetque,plefaqua beae cohaere* 
re, digrefSonesque fatis commode adfperfas 
efle. ^raeterea yeto fifnilitudinibur etiami^ 
quibus referta efl haec epiflola, multum ei or* 
luitus atque peri^icuitatis ^ondliari oflendit^ 

neque 



7S m* De tibeUif aeademicif 

Inde enim quod commodum in artem medi- 
cinalem redundet, nefcio. Ex quo fequiiur, 
vt iHa elementa praeleiflionibus apta nullo 
modo fint, cum ralia rjdicula et abfurda nec 
Lutheri adfecla, nec PontificisRomani cultor 
prudens amplius credat. 



///. Di libetlis academtcis tt fchotajlicix. 

Duisburgi prodiit libellus elegantinimu% 
quem De virtutibus Epi/iotae lacobi catholicae 

ll^ S A M. F R. N A f H. M O R VM, Pfof, Ltpf. 

imlijtum JcripJIt thboph. erdmann, 
GiERiG> fchotarum Lenmpp, in Montanis 
i^eStor. pagg. 40. gnis. Duplicis generis vir» 
tutes epiflolae huic, quam iniquifHma.faepe 
iudicia expertam effe conHat, nunc vindican« 
das fibi fumHt A. quarum alterum ab ipfa ar^ 
gtmenti iom/a/i?>aIterum vero ab txw^traHan^ 
di ratione efl petitum. Quoad ipfum enim 
argumentum eam PauUnis quibusdatTi multum' 

Sraeflare dicit, cum non, vt in illis fieri vi* 
eas, fingularum ecclefiarum rixas componat^ 
itA, tota omnium locorum, temporum ac ge- 
nerum hominibus attemperata reperiatur, et 
omnis in eo fit: vt vniuerfum homini^ znu 
tnum ialuberrimis praecep tis^ imbuat| et ad 

. ^Chri' 



tt Jcholafikit. , y9 

X!:hrifiianisiniperfedionemcODforinet; quod, 
pcAquam vniuerfa epiflolae fumma propo« 
nenda praeclare oftendit A. poft etiam docet; 
eam ueceo nomine improbandameire,quod^ 
omifns fidei dogtnatis, de moribus tantum et 
vitae faniflitate praecipiat. Quibus pertrada* 
tisea etiam loca tangit, quae noftros male 
blim habuerunt, inprimis e cap. U. vbi v. 18. 
lacobum mutato verborum ordine ita fcripfif^ 
fe putat: av i^yoc i%M^ '/Mya) ttiw I%», et 
in fequentibus cum grotio et B£NGE« 
1 1 o ledHonem xoa^is praefert ; quod vtrum* 
que etll non incommodum nobis videtur, ta« 
men vt certo flatuatur, non necefTarium efTe 
arbitramur. Vbi vero ad virtutes in argu* 
menti traiftatione cdnfpicuas delatus e(l A. re« 
<3e primum negat, eas in ordine praecepto«« 
rum et epiflolae difpofitione quaerendas effe^ 
cum Apoflolum faepe ad alia effe digreffum^ 
mox vero ad propofitum rediiffe adpareat«' 
Nihilominus tamen eorum etiam fententiao 
repugnat, qui ex laceris et piis meditationibus 
eam compofitam et quafi confutam efle pro» 
xuintiarunt, docetque,pleraqua beae cohaere* 
re, digrefSonesque iatis commode adfperfas 
eife. . ^raeterea veto fimilitudimbus etiam^ 
quibus referta efl haec epiOola, multum ei qr* 
Qatus atque peri^icuitatis ^ondliari oftendit, 

neque 



%0 JIL De libelRf aciuiimieif 

neque tamen dsfiitetur, vix Imdzndum in epi- 
floia videri) quod oratio nonauinquam ad 
poeticum propemodum ornatum aflurgaf. 
Otnnia autein haec ita perfecutus eft g x £ r i. 
G I vs, vt eum non minus dodum literaruni 
iacr. interpretem, quam rerum etiam, quab 
traduntur, rationisque, qua re&c m&entWy 
iudicem acutum et fubtilem eCCe adpareat^ 
inprimis vero germanica, quam huic iibelio 
^ihferuit , locorum ibi tradatorum verfio ita 
nobts probata fuit, vt imegram epiflolae ver« 
fioncm ab A. nobis exhibitam fuifle, vehemeh<ii 
ttr optaremus, eumque, fi ad eundein mo» 
dum aiiorum etiam iibrorum verfionem ad« 
ohiare aggredtis fiierit, non infeltcem inter- 
pretem fore f^atueremus. Onmibus enim k^^ 
gitimae veriionis praeceptis ita refpondet, vt 
pauciflima tantum deprehenderemus, quae* 
nobis limae denuo lubiiciienda viderentur. 
Hnius generis id v. c. effe arbit^amur, quod^ 
Cap. I, it. verba: hfj^^atou tov <;8(pccvov rtic 
^wpfCj fic vcrtuntur: JbB er mit ewigem Heil' 
gekrShet uterden, qubd, ne metaphofa tabo- 
nrct, faltem fic exprimendum fuifTet: foS e^ 
die Krme det ewigen Heih entpfangen $!• 
miKtei^ etiam Cap. II, 14. illud: {xifi iwocreu 
if Vi^i^ irmou mrtvi potius ita redditum fu* 
iiTe maluifl^mtls: kann ikn wM^det. Gkeftbi 

gliick- 



* ^ fcholafluif. : ' %% 

gKicklich maehen, quaii), yt hic eR : kann ihn 
Wohi i^ GlaubB feelig machen? Cap. V, ^ 
tcro iirorum: idffcr^v^KrdtTe h hxocTcae if* 
fuf»tffy fenfum non retfle fatis nobis afleco* 
tds tffe videtur A. cam fic ircrtit: zu fpaf 
fimmlet ihr eueh Schatze; fed nmlto magis a 
graeci. textus verbis abhorret^ qucd v. ^. haos 
ibfr\fari rous ncc^iiccc ^jjm m iv iide(e$ 
epccyfjSj fic redduQtur : ikr mafid eure Lei* 
ber, taie dat l^teh, das num mr Schlachibeenk 
fikrtn wiU. S^d praet^ haec perpauca tt^ 
periauis his fimilia; 



Z^^apod Cnifiumpiaodittlihellus^gn^ 
lalatoriu&t De mtihoclif Jujit^nem bcuhrum 
Aranir n CASA amAta c^ simonb r«A 
iU auStare ciritrsT. aoTTJi. FMtBiti 
17S1. gvaferma pUg. ^^ cimi fig. aere ind^ 
Methodum catara<^m extrahendi Cafinma* 
tanam accitfate defcribere, defcrlptiooiem pm 
Vtid iuris £K«re oif>erae pretinm erat, quum 
fxp^cfiii hoitis clururci infbumenta et eneheb ; 
ttfes ad operationis ]»cilitafeem et emeodatiOb 
tiem pkarimum conferant Vel qnadraginta 
aegrods vsfiim qoam feliciffime L^fiae refU^ 
lair. SufficietJi«G l^dpcaec^nioiix ac peoi»- 
Htce methodi indicare. Sub praeparatione 

yot.JJ. F et 



gS Ili* Di UbeVu acadmieis 

et ia curatione, pera<9a operadone, tnfllepe'^ 
des exhibere confueuerat In cpnclaui lud-. 
do, quod feneflras tamen velia obtendenda 
£idle obfcurari poterat, men(a mediocris al-> 
titi^dinis infidens, pedes duabus ieUis, fellae 
aegroto occupatae feneflris auerfae ad vtrum«* 
qne latus appofitis, fulciens operationem in« 
flituebat. Superiorem palpebram vulgari 
ipeculo Chefeldiano eleuabat, quae alterutra 
manu cuiusdam adminiflri in hoc fitu con- 
tinebatur, reclinato limul pauUadm capite; 
Inferiori autem palpebrae immittebat minus 
fpeculum argenteam pro ratione genarum 
protuberanriae fledendum, ex cuius inferiori 
vnco clauiculaponderis caufla dependens pal. 
pebram deprimebat. In operadonis prioio 
iladio, fedUone nimirum corneae, vtebatur 
proprio. vnco^ proprioque fcalpello. Hoc 
Berehgariano iimile quoad fuperficies ; cra£. 
fitie tamen maiori et conuexa acumine di£&« 
rebat ab illo Richerlano et ,WenzeIiano. Vq. 
cos, ad figuram S Romani flexus, connabaf 
ex manubrio,iuperficiebus (taill^ a pans) in* 
flrudo, vnco ipfo ct fpina terminali, ad quaoi 
dnae alae elimatae jmpediebant , . .quo minus 
fi>ina vlterius ocuTum penettaret iddemque lae* 
wret. Iadicemnaaiorifle?niraeYodiincumbe.« 



itfchotafticit. 8} 

bat, reliquis digitis manubrium firmiter pre- 
iendens. Spinani vnci imn»itrebat in cor- 
neae interiorem marginem ad lineam dimi. 
diam ab albaginea. Eodemque tempore e 
regione aueria mucrone fcalpelli perfbrabat 
corneam^ eoque per diametrum corneae pro- 
pulfo pundlum attingebat vnci fpina i^dhim^ 
vt hoc cx Ipco fcalpelli cuspis eraergeret, 
Tunc vncum remouebat et ita inuertebat, vt 
gibbera fcalpelli fuperficies fuper vnci inino- 
rem coruaturam glifcere, uec lua acie profun- 
dius coniundiuam vsque fecare pofTet. Reli- 
qua operatio nihil proprii habebat, praeter 
quod velis feneflras obtendi iuberet, dum per 
pupillam egredi cogeret cataraflamy et quod, 
b in coiiiquatis cataradis cafeofae materitii 
grumi pupillae adhuc inhaerebant, hos aqua 
tepida cum tantillo.fpiritus vi&i perSyringam 
Annellianam cum pauUo latiori cannula elu- 
ebat. Ac deligationem vtebatur fafcia, cui ad 
poUidfii diflaottam duae fpongiae affutae erant, 
^ quas aqua cum tcrtia parte fpiritus vini re- 
mizta madefadas oculis impofuit et confir- 
mauit fafcia, quaeduobusforamintbus exfeda 
concedebat, yt per fyringam nouus humoc 
fpongiis adiici poffet. Sed loco fpongiarum 
etiam lintea carpta adhibebat; — s i m o n i s, 
imperiti plaxirac negligentis chirui^iymetho- 
V % dus 



84 I^^- Oi UbeUis academicis 

dus nullo modo lecommendauit. ;^etihacul 
lo etiam ocuium firmabat re^Ho, vtilius ad 
fcarificandum oculum jparacentbefinque ad- 
mifliftrandam forfitan vfurpando , quam lan- 
deolae emplaftro inuolutac, acus triqueter 

^AVCHARTII, aut WOOLHOVSII kn- 

,ceola. 



Lipfiae pro licentia Aimmos in theol. ho- 
*nores capeflendi & Ven. sam. frid. na. 
T H A N. M R V s d. 20 et 21. ^art. h. a. de- 
fendit: .Difputationem in tocum PauHnum i 
Corinth. Xt^, 35 "55- (V pl.) Antc omnb» 
auo modo fibi quidem hic locus in vniuer- 
fum interpretandus videatur, verfione eius 
propofita accurata ^t elegante oftendit , et e 
regiohe eiuf edfdit vetuftifnmam translatio- 
nem Latinam, vulgata verfione antiquiorem, 
e cod. Boerneriaho , qui Dresdae ih bibiiotlu 
.elecflorali feruatur. Tum vero diale<fHce fpc* 
^auit locum, et quasnam propofitiones con« 
tineat; et quo npxu eas P. tradet, fubtiliffimc 
demonftrauit. Conftare eum oftendit qua* 
tuor hisce fententiis: i) fitrxpoteft, vtolim 
nbbis corpora, ab his, quae iam geftamus, di«. 
uerfa tribuantur ; %) fic etiam fieri debit » vt 
haeo ab iUis re ?era diuerfa ^; jj) jta quo^ 



et fcholafikif. Jf 

fie eertefuiurum eR ; 4) corpora haec no 
Ba fjc diuerfa erunt a prininis, vt intmlus ix* 
pertia (tt^p^M^oc) iint. Delnde in re)i<]uo« 
rmii verborum, qnibus Pdultis corporum vi» 
tae no/lrae futurae deflinatoruiu notionein 
ampiius declarauit, fenfum ieduio inquirit^ 
dum antitheton aiter uin ex altero expiicat et 
jlluOrat, eaqueomnia fub vnam cc(pdoc^teoff 
notionen^, aUa modo atque alia parte fpeda* 
tam, reduci poffe demonArat. 

Idcm vir dodiffimus pro loco in drdini 
thcologorum Lipfienll occupando d. XVIII 
lun. dilputauit: Denotionibusvnmerfisifhtheo- 
hgia, refpond. M. car. avg. itheoph. 
K E I L t o. (V pl.) Vniuerfas in religibnc no- 
tioncs dicjf eas, qfiae opus iSnd, quod Dei$s 
fer Chrijfufh nofira caufa exfequi, nobisque te^ 
udatione innotrfcere volwt, ' vel nofirnm miji^ 
riam, noftra emolumenta, iiojlra ojkia ita co^ 
iun&im fignijicant, vt genus mt tofum inteUi^ 
gatur, quala propterea in do&rlna cbriftiana 
propriae^ rcctae acfixae, ceterarunique dd&ri^ 
nae chr, pariiim fumTna et fundantentum fi^f', 
ideoque in religkme vetut dominaniuf^; V. c. 
Chriftus Dominm, gratia Def, falus, voltifYtal 
iDc», regnuinDei etc ,§ip eni.m,quidqp|4 in 
<IodnQa rehgionls de betieuQjentia Dei ergt 
homiiies, ipfoque ben^oio repenm^a,» i4 
F 3 omnc 



giS IIL Di HbeUis aeademms 

omad fobeft %eefm et amtfi^fec, tamqtmn 
ipecies generibus, ideoque %ocftf et aoorij^M 
nomiaatur. Vim et naturam illanim nocio- 
iram defcripfit vberius , ac de modo earum 
confHtuendarum praecepit. Ille pro diuerfi* 
tate rei, quam quaeque notio vniuerfa expri- 
mit, diuerfus eft. Sunt enim notirnes aUaev 
quae omnind indicant illud opus Chrifli, fere 
mixtae e dogmatibus et hiftoria , ideoque ex 
hiftoriae potiflimum partibus qu^uscumqoc^ 
per facros libros praedicendo, euentu demon- 
Arando, narrandoque fparHs, euoluendae^ ^ 
notiones domini, regni, dtbellatorum hoftium; 
aliae vero mece dogmaticae , noOram miie- 
riam, emolumentum aut ofEcium, conditio- 
nem felicem, ad quam peroenire poflumus^ 
defcribunt, nec tamen vbiuis verbis iisdem 
expreffae. In his ieitur inuefligandis quid 
potifTtmum fpedari debeat, exemplo quodam 
lediflEJmo declarauit CoUegic nimirum plu. 
res loquendi modos, qui de hominum eum Deo 
eoniunffione agunt; quidnam ad interpretan- 
/dum praefldii in Jiocis fingulis ofFeratur, o- 
Oendit; ddnde ex omnium fimilitudine no» 
Itioaem vniuerfam conflituit 

' Alio libello, quo ^i audiendam orationem 
fiiam aditialeni inuitauit, V. Ch dif&ruit: ek 
vtilitati fMionum vnmerforfm jn theohgim. 

(pagg. 



et ftholaJHrir. ' ST 

(pagg. 20.) Habent illae hoc, Vt ailiitius mtr 

iufe iis adfuetus diicat, ambitum dodrinaruoa^ 

.et /ingularuin et nexarum mutuo, perfpicere; 

vtfimpjicitatem doclrinae teligionis inprimis 

conrpicuam reddant^ vt viam difcendi pate» 

£ici$nt et breuem ct certam ; vt denique, vbi 

graues aguo^qr .cQutrpu^ilii^e aut magna fair 

tim eA reatentiarum diu^rfit^s, intelUgatur^ 

non tam de re, quam de modo difTenlionem 

j^. — laeft his. tribus llbcllis tnagna prae- 

^ptorum obferuadonumque non modo do»- 

diilimarum et acutiflimarum , fed etiam vti- 

JiiHmarum copia. Academiae Lipnenfi ex 

^nimo gratulamur, quod tandem denuo theo» 

logum nadd iit liberaliffimi^ ingeoii , fciea* 

iiaeque politiflifnae. 



////. Nona tittraria. 

Londini Cei kir^anvs le^ione pu« 
blica coram Societate regia Scientiarum Lon- 
dinenfi babita^euidty (vti GRSiijLiyif xkOm 
Arum literis certiorem £Kit) pFificipium Ui« 
flammabile, im phlogij^on, oil.eir^nifi acrem 
^fjamipabilemj ;CprabinatiQn5,*p^ WctaU^ 
&(atum, vti aer fixus in terra calcaria cR^ ^^ 
Jttoi^ue p9nMm ^s qu^titati^ «otfiaere^ 



II JIll Noua tamrla. 

il Vero iiHitaHurtv ib acidis dilOkliistitr, hm^ 
partem ignis^ in ipfis contemi, phlogiflo imu 
pertiri, quod nuncforinam aeream aiTumai; 
iet aer innamindbflis vocetur. Plllogidon ittf- 

2ue et aerem inflammabilem eMidem^fafau 
antiam eile, tn doabu^ modo <ftuerfis condi* 
tiOnibus } qui e^dem plane iriodo i vt aer ^* 
JCOs in caice^ et ex ea expdfu» differat. la 
tmiorem huius rei probationem cd. tiiiST* 
t.EYva calces variorum metaHorum, vti liu 
tliargyrii, in prifliiiam fermam redtixit, cum 
iUa ope fpeculi ardentis in aere inflammabfli 
funderer, c}ui ab il(ts nu)do vtiibMi abforbeba. 
tor: cuius refiduutn aeoue ^ole lAfiattiimri 
tfoieft, ac ^ntca. Eadem ratlone acidum 
phofphoricum in verum phofi^horutB permiiu 
tatur. Idem cel. KiR\rAj<ivs etiam de« 
monHrauit, aerem fixum eife compofitum ex 
aere dephtogifimUo^ eodemqvc phlegifticato: 
proporrionemque harum partium conflitu»* 
tUlm «xa^^deteniHnauit. 



^^^lnMo buiiii» «nni^Loiklkii^^iKHiik firo]^^ 
'Maginsine k Jtiui^, magno cum ptauni, 
ih^rtmis ob vafiii, quae vit«s fpeAant aa<flo- 
l«m^ {bi ^relata^ -^ Ceieb. i d n fi a edidit li^ 
gtStMtihamm^ifias de ibccelfio^e ab inte« 
Vat6,i»tA^aeii^eleg^er^iiid£is. Pr^ 
«•* > •- ifi. 



IJIL NauaUttPana. %$ 

ieniQt eaedem l^eg liagua Arahka cborsk 
Aere Angiico, cura eiusdem vid do(jlifriaii| 
Ijui verfiooem Anglicaaam cum paucis anno« 
tationibus adiecit. -^ Noua editio et^audior 
conie(flurarttm in N. T« quas tjrpographui 
Anglus B o w y E R collegerat, nuper in Anglia 
prodik typis Nicboliii. — Apud Paysium 
prodiitnuper: Propgrtii fxo\e^J^hjos \ orjhat 
Book oftheElegief ofPropertiuf^titledCyn" 
Ahia; translated into EngUfh F^erje: with 
eJaJical Notes. 8» Speciminis loco Attonymus 
lianc libri pritni ele^arum Propertii Terfioiiem 
dedit, daturus et reliquos, fi ille placuerit. Sa* 
tis fidus interpres <ift, fnepe anxitis^itniumj 
at, vt leueni ipfe poeta ingenii gloriam habtf^ 
ka vix aliquam eius interprctatio feret laudeim 
Praecipuam huius iibclli partem.notae effidunt 
iflae, quas interpres adiunxit, et quae teAan- 
tur, itlum poetaefuo optime explicando omni- 
no parem effc. — Dodsley yendit: Poetical 
parisofthe Old Tefament, newly tranflated 
frofa the Hebrew. Jf^ith Notes critical and 
ixpJoMatory^ By .^illiam ,green.M.A. 
4» Carmina funt Lamechi^ Noachi, ifaaci, 
Jbcobi, Mpfis, fiileami, Beborae^ lamentatio 
fHmdis de Saulo^ pofirema yerba Dauidi^, 
Salomoois canticum^ variae pericdpaelefaiae, 
precatia Uab^uci etc. Nonn^Il^e huius coU 
F 5 ' leflfej- 



90 IUT. NouaSUraria. 

Ie<9ionis partes feparadm iani prodiefaM aiu 
tea. Aodor in prirois fedultis eft obrerndtor 
ards metricae Hebraeorutn^de qua fecundum 
H ARii praecepta fentit» ceterutn feliciHinias 
in reddenda proprietateHebraicae linguae, et 
ledu apprime fuauis. — richard hole, 
LL. B. Cereris hyfnnum, nuper dete^him, ct 
cditum a rvhnkenio, Anglice verti^ 
perelcganter. 

HL MONBODDO edidit partem alteraoi 
MetaphyGces andquae, ne^tonii Prin* 
dpia Aftronomica debellaturus. Famaniy 
Quam fibi peperit nobilis ille audlor ingenio^ 
u> opere die origine et pcQgreifu linguae, re- 
centiiluno hoc perdet. 

Augujlae (^indelicerum magno perfuHis eft 
gaudio celeberrimus ifte P. m e r z i v s, ac- 
ceptis a Ponti£ Romano Iiteris, quibus pro- 
lixas laudes tulit oh con/uetudinem Jahitorem, 
conciones potemicas habendi, et incUatus efi, vt 
in ea confianter perfeueret, nec repeilife paiia- 
iur hominim mate animatorum et ignorantia$ 
tenebris laborantium, catumniis. — Vereii- 
dum ed, ne quis nequiti^rum artifex bonum 
M B R 55 1 y M deceperit fiflitiis literis, Poti- 
tiHcem enim Roraanum, quem pacis aman* 
tiil^nHim e([e fciinus, quis credat dele(9aci 

coiu 



IIIL Noua Uteraria. 91 

controuerfiis depagniandis ? Simul vero opta- 
mus, vt, qui nomine tam faoe^o ad hunc lu« 
dum ludeadum abufus eft, ne impune fecerit 

Berolsni academiafcient.regia quaefliooem 

propofuit in claife philologicahaoc: Quifa" 

Slum , vt lingua Gallica vniuerfaUf feret per 

Europam? Quasnam ilia dotes habet, qtdbus 

honorem huncce demereatur? Num exfpeStan' 

dum fore, vt illum tueatur? itemque aliam 

philofophicam : Quaenam optima eft ratio, 

populos vel plane rudes, vet, cultos quamquam, 

fed erroribus ac Juperftitionibur variis infeBtos 

ad fanam raiionem vel primum vet denuo in- 

formandi? Qui de praemio L numor. aur. 

concertare volunt iflis quaeflionibus folueo» 

dis, commentationes fuas ante cal lanu 1784* 

ad m. F o R M E Y transmittent. 

Jf^irceburgi prodiit de Aoui operis patriflici 
'editione, quam St^elius, bibliopola, curabit; 
relatio, huios tenoris : „Noua quidem non funt, 
quae nouum hoc opus promittit, ac certe in- 
«gniter vtilia, virisqiibTheologis exfpiecftata. 
Quis fllorum enim non confitetur, poft S. 
Scripturae fludium nullibi tantum ad difdpli- 
nas theologicas praefidii , quam io Fatbim 
cruditione, deprehendfi? Vbinam vero haec 
Hmpidius fluit, quam in praefiantiffimis illis 

differ- 



ff% JIIL Nom tUeraritt. 

diflfertftttonilmSvq^ia^ Viri ex Renedidint S. 
Mauri familia longe celebrati/limi , et ani:iis 
^bhinc 9lk|ttot Vir in CongregationeOratorii^ 
dum vixit, clariffimus gallandivs, fuis 
lHue in coHedioilibus ediderunt , Jiue nouis 
Patrum cditionibus praefliluerunt? eiusmodt 
autem opera pretiofiora funt, quam vt ea 
compararc res priiiatorum familiaris pafiim 
finat. Opcrac igitur pretium erit, fi praelum 
Stahetianum Herbipoli thefauros hos Sn volu- 
niina fotte' o<S^o aut decem bono felcdu, iu- 
{lo<]ue «irdine digerat, atque in forma, vt 
aiunt, quarta iuris publici faciat. Certe fi ni* 
hil aliud cgiflet, quam vt rariftimus ille ia 
Gcrmania Kber, dotftrffimisque lucubrationi- 
bus rcfcrtus: niColai le nourry ad- 
paratcts ad BibHothecam maximam vetcrum 
Patrum ct antiquorum fcriptorum ecclefiafti- 
corum, lAigduni editam, in quo, quidquid ad 
eorum fcripra et dQdrii^m varioscuie fcri- 
bcndi et docendi modbs pertinet, diuertatiQ- 
nibu$ criticis examinatur atque illuflratur, no- 
lus typjs defcribrretjurj^^prbis literati gratiam 
fine dublp promcruiflet. lam vcro nqa cjc 
his.tantum Ie<f)i(lima prpferuniur, fed quac 
in poilerioribus novrrio audVoribds ap 
praefertim inoALLANDii noua Biblioth^- 
ca^q^ua^ad i^ in folib maiore tomos iatn e^ 

* ' "crtuit. 



II II. ifouaUterarui. 93 

xrcuH, meliora occurrunt, praefcruntur. Ti- 
tuluni coUedlioni huic iftum damus : Thrfaf^^ 
rus rei patrifiicae, continens dtffirtationef prae^ 
Hantiores ex ratijftneo D. njcolai le 
-VovRRY adparatii^, gallandii noua 
JSibHotkeca Patrum, aliifque celebrieribus «0- 
rum editionibus depromtas, et in<xta feritm Pc^ 
trum etjcriptomm ectlefajlic^rtm chrbmologft 
€am dijjpojitas , qdofnatus, atque adie^is pro^ 
oemiis, notis, et rejlexionibus ad hifioriam theo^ 
logide pertinentibus infiru&ns aP. p l aci d o 
SPRENGER, monaeho BenediBlino et Biblio- 
thecario inBanz. HiftbriaTheoIogiae, quam 
^d calcem cuiusque faeculi adiecimus, au<9o- 
rem habet Virum editori amicifHmum Domi- 
num THADDAEVM K R A V s, modo Prio- 
rem meritiflimum in Langhcim, qui mano- 
(criptum fuum cum eo communicauir. vQu6 
tnagis vero pateat,. quid praeflituri Rmui^ cc- 
cc confpc(n;um faeculi aerae ChriAianae prir 
^i. Triplex fcriptorum ecclenanicorum ge- 
nus ad hoc facculum pertinet, qui expcnducu 
tur et ordine operum chronoiogico rcccn- 
lcntur. Piffertatio I. De omriibu^ gcncratim 
primi Eccle(iae faecuii Scriptoribus, au^loc^ 

D. NIG. IB NOVRRY. Diff. II. Dc S. 

Clcmcnte Romano , cx D. a n d r. c a i;- 

fcANate. DiCHLDc aaonyvD» viio^po^ 

^ ftolic^ 



94 ^m» NbuaUterarku 

ftolicQ, epiftolae ad Diognetum ^u<9ore, ex 
epdem. DKE IV. la tres libros Paftoris fea 
Hermae, ex le no vrry. Diff. V. DeS. 
Barnaba, eiusque epiftola ex gallanoio. 
DifC VI. De operibus S. Dionyfii Areopagi- 
tae, ex n o v r R i o. DiflC VII. De adis pri- 
morum (andorum Martyrum in genere, ex 
prae&ione generali D. theod.rvinart. 
Di£ VIII. De epiftola Presbytcrorum et Dia- 
conorum Achaiae, de mart)rrio S. Andreae, 
ex oallandio. Difl! IX. De a(Ais PaulU 
et Tlieclae, ex eod. DiflT. X. De liturgiis et 
MiflTisIacobi^Marci etPetri, ex novrrio. 
JDiflT. XL De tcftamentis duodecim Patriarcha- 
rum, cx GALLANDio. Diflf. XIL Inhi- 
ftoriam Prochori, Chrifli difcipuli ; de vita, mi- 
raculis et adfumtionc B. loannis Apofloli, ex 
N o v R R I o. Diflf. XUL In duos hbros B. 
Lini Rom. Pont. de pafliione Petri ct Paulli, 
cx eod. Diir. XIV. De duabus epiftolis S. 
MartiaUs, Apofloli ct EpiTcopi Lemouicenli^^ 
ex eod. Rcflexiones in hifloriam thcologiae 
£ieculi primi. Eundcm ad modum reliqua 
ctiam faecula comparcbunt, finchique impo. 
sietS.Bcrnardus^ lcd hifloriam theologiae ad 
noflram vsque aetatem profequcmur. Poflfe. 
xnus bic in laudcm operis,quod moiimur, coau 
paiuiuoiieniaire cuoi i^AXAi^ia Atf x4ni>ri 

. dilfcr. 



11 IL Nouaiiteraria. 5^. 

diD^rtationibus, cni pro faecuUfui genio me. 
thodus fcholaflica, Htibus procreandis, alen- 
dis et perennandis in diiciplinis praefertim 
hiftoricis nata, placuit ; at operi relinquimus; 
Tt feipfum commendet. Qui nomen fuum 
operis huius molitioni fubfcribit, exemplar 
pretio minori accipiet eo, qui non fubfcribit. 

Gijfae d. Vni lul. diem fupremum obut ce- 
leb. BENNBR, theologus in illa academia 
primarius, fenex plus quam odogenarius. 

Vitebergae medicae artis profitendae mu- 
nus ordinarium nadus eft Cl. l b o n h a r d i^ 
adhuc Prof extr. Lipiienfis. 

Gryphiswaldae theologiae Pro£ ord. deno« 
mioatus efl Ven. D. schlegel, hucusque 
Paftor Rigenfis. 

Error. typpgr. M. lun. p. $74. 1. ^. h CXCC 

M. lul. p. 6. 1. II. pro hof 1. haec^ 

■ — — p— iMi^»» 

INDEX. 
i. Amdota. 
De cod. euangeL Syriaco bibliotfa. Guel- 
pherbyt. p. I 

11. De iibrif nouis. 
l. D./a.ir«^i^iihiftarianatar#mufcoruiRi 
IrondoC Tonu L 7 



9tf Index. 

' 2. Tof. PHfltey Brieft an einen phHofoph. 

3. Gottk. Epkr. Lejfing zur Gefchickk mtd 
JJUeratur etc. Tom. V. et VL ai^ 

4« Je. 4ng. Eberhards Forbereit. zur nor 
tiirl. Theotogie. zj 

5. ThQUvenePs AbhandU von der Luft und 
den Luftarten etc. 30 

6« Onomatologia medlco-praftica. Tom. L 

3» 

7. Thom.Rdd^sUHterfuch.Ub$rdenmenfckk 

Gi0 3» 

8. mich. du Teitnetar elemens de chymie 
etc. 44 

^ lo. ^Dav. Michaelis Ueberf des A. T. 

Tom. VL et Die Pfatmen von Georg. Chnft. 

Knapp. . ^ 4* 

10. Horatii opera, ed. Chr. Dav. lani. Tom. 

U. .49 

.11. Menaffeh Ben Ifrael Rettung der ludek 

etc. '61 

la. Chr. Gottfr. Gruners Anteit. Arzneifm 

zu wrfckreiben. 66 

13. Linnfs Uhrhucb' AAex das Thienrekik 
etr. Tom. L et IL 66 

14. L. T. Sptttters Qrundriji der chriftl. 
Kirchengefch. fyj 

l^. Ipones plantarum medicinalkim. Geo^ 

turia III. 74 

l6. lof. lac. Plenk elem. medicinae et chi- 

rurg. forenfis. '77 

111. EhliMlkaeademkis^^^eolq/Ucit^ pi7g 

JIIL Noua titeraria. 'P«87 



9f 

^ A54NALES LITERARIl 

■ AVGVSTVS 

ANNi MDCCLXXXIL 



9EORG. s^fKPAHPLi, Prof! Budeo^ 
fis, ^pi/iola apohgrtica fro lefuitis Hun^ 
gari/s aduerfus epi(lolaii)^iafertam Am^ 
lit. M^t. pag. %%u 

fTY^alunimaiji vcritati gcatiqtie fncffle iniuricv 
iain bab|uit iil^e quet^l^e,; laudo tamei^ 
lliiod verba au^oris, vt efant fcripta, fideliter 
^bibueris. Sed nnas iam tne ponnihil ^u 
ccre, vt iade, qu^e illis jfides h^benda fit/ -?r 
iudicare^ipo^s» ac^falfitatemi^GCufiitipnis iHiu^ 
f«roideria. . t 

Q^is rei lit^rariae Aatus in Uungaria prii;^ 
ifiierit, quiim lefuitae ia^ampcruenere,! afti 
peiTe ell geoerMiqi etexconip^ndsoadu(nbc%- 
jQB. Secuto Xli^eligio Chrifliana vna oim ^* 
Wis per bonuaes JUligioibs, impi;iinis Beoc^ 
iiuflinQs, inuc^la eA Hu9gariae« ^is finf 

4>mai duW^gfimgi /gb<)tl^4^;«^ 

^oLH. G graphus 



9g i« Amtdota. 

graphus S. Gerardi, temporibus illis vicinus^ 
Quinque-Ecclefiis; et Albae Regiae inftitutas 
refert. Ex iisdem Benedicflinis primi fere E- 
pifcopi, et collegia Sacerdotum connitueban- 
tur; hinc tot fenfim fcholae, quot Epifcopa- 
tus, eredae, quarum numerum deinde magis 
auc^um fuifle illud perfpicuo documento efi^ 
auod Abbatiae et Praepofiturae non in hunc 
lolum finem, vt Monachi pro publica felici- 
tate Deum exorarent, fed iuuentutem quoque 
llteris imbuerent, conditae fint., Haec apud 
nos fcholarum initia. — Inflitutio, vt plurimum 
legendo et fcribendo abfoluebatur; me|ipres 
e difcipulis pfalmodiae difcendae funt adpli- 
dti ; ita Monachorum numerus magis ^rat 
amplificatus tam ad literaruni, quam religio. 
nis propagatiqnem ; quod in gente, quae haud 
ita dudum ex Afia erupit, et ad facra.Chri. 
flJana recens tradu(f)a fuit, paene necefiarium 
erat' Principio fere Prifcianus in his icholis 
audiebatur; huius exemplum Fulbertus, Car. 
notenfis Epifeopus, Boniperto, Quinque-Eccle- 
iiarum Antifiiti, ad erudiendum Clerum anno 
i!oo7. transmifit; hunc Carthuitius feculi XII 
^riptbrfeitidem triuiiTe tefiatun Anonymua^ 
Belae Regis Notaribs, etiam Daretls, quod eO 
teiiiporfe mirum videri potuit, meminit. Ac» 
tefTere ^x aliqoi a claificis. Certe S. Ludis^ 
'"-[' 'r' ^ - -'^^ , taus 



Apotogia pro lejiutis Hungarif. pf 

tm irtter donaria, quae coenobio S. Martinl 
inmonte Fannoniae fecerat, diferte receniet 
Inue&iuas Ciehronir, tres Catones, Lueanum^ 
4uos Donaios, Sedulium, et Pfatterium Hebrai'^ 
eum; quodindicio eiTe poteft, praeter Lati« 
nam^facram quoquelinguamfaltem interMo* 
nachos feculo^ XI locum habuifle. — Eadeiu 
paene infiitutionis ratio ad feculum XIV ob« 
tinebat , ftudlu, vt videtur, non poenitendo* 
Quis crederct^poft exinanitam per Tartaros 
Hungariain. ex hac fcHptorem Siculis fubmi* 
niftratum effe? fuit is^«rfm/,BelaeIV. etSte- 
phaniV* regum Capellanus, qui res Carolf 
Andegauenils aduerfus Monfredonum geflas 
literis complexuseft, fed ftilo, vt illius aeul 
Chroniftae folebant, Legmdariis proprio, qul 
per id tempus toti Europae, ne ipfa quidjem 
Itaha excepta, communis eriat^ fola, quod fcio^ 
Dania Saxomm Grammaticum produxit ^ cu* 
ius fcribendi rationem Erasmus, quantus lo* 

Juutionis iatinae magifter! nonindignamlau*' 
B putauit. Si quis vcro ex nofiris fublimio- 
res difciplinas, vt thcologicas et philofophi- 
cas, vellet condifcere , ei ex Hiingaria in Ita« 
kara , Germaniam , vcl Galliam migrandum 
fuit. Stephanus, S. Genouefac Abbas, dati^antd 
an.ii9f. ad BelamllLIiteris, i^^//r/m^ Clericum 
cx Hungaria rariftis ftudentem obiiife ftgni- 
G % ficat. 



lOO 1. J^fucdota. 

ficat. Scrius poftea ipfi etiam Epifcopi, par. 
tim iam eledi, partini eligendi, ad cxterasA- 
cademias proficifci folcbant, vt maiores in 
his fcientiis progrefius facerent; cuiusmodi, 
vt ceteros mifTos faciam, fuereStephanusCo- 
tocenfis an. ii66'y Dionyjius de Ziuh, poftca. 
Strigonienfis Archiepifcopus an. 142(^5 loannu 
Varadinenfi^ Antiftes an. 1451. guorum exctn- 
ploAbbates et Praepofiti, vt Cafparus Backy 
Sceputienfis i47i« aliique, fi quid vltra mona* 
ftica ftudia vellent proficere, ad exteros ita- 
bant. . ' , 

Huic extra regnum tnigrationi primus o- 
mnium Ludouicus Magnus confultum ibat 
condita Quinque-Ecclehis Academia, de qua 
id vnum fcimus, 900 ex Academicis, fi tamen 
ad hoc tempus illa perdurauit, in clade Mo« 
hacfiana occubuifte, Mufis,quam Marti,aptio. 
res. Sigismundus item Academiam Budae 
fundarat, fed quae ab eius obitu mox defiit.^ 
Itaquc rurfus literarum culrus interccptus. SciJ* 
paene optanda haec barbaries fuit, atioqui /a-* 
no Pannonio, Quinque-Ecclefienfi pofteaEpi- 
fcopo, quem riobis Italia magiftro fuo prae- 
ftantiorem rcmifit, gloriari non pofleaHis; 
nec Nicotanm de Bathor , qui Vacicnfis Epi* 
fcopus deinde fadlus,nifi^iriii«xnos monuif^ 
fet, Thcologiam publice in Italia profcftumr 

fuiOe 



jfpohgia pro lefuHis Hmgaris. IQI 

fuiiTe, fciremus. Col l^pfam Budae Academiam 
Matthias l ominuf vel iirftaurauit, vel nouam 
condidit, briWiothecaqne conq^iifitis vndique 
fclediffimis in omni Jcicntiarum genere libris 
copiofe inflruxif, viris do^flimis ex Gerina- 
nia et Italia iiberali flipendio ad tradendas 
fcientras condu<%s. Huius tamen, ct priorum 
Acadcmiarum vtilitatcm magis ad exteros, 
quam domefKcos pcrtinuifle liacile fibiperfaa- 
dcbit, qui Bonfinium et ITiuroczium, eiusckm 
teniporis fcriptores, inter fe conferre volel. 
Dc cctcris in profana rcpublica viris, <juid dl- 
cam? quibus tantum latine didicifTe fatis erat, 
quantum ad obeunda variorum tribunalium 
innnia necefle fuit, tametfi nonnullos reperi- 
am, vt Joannem de Ro2yon, ludlcem Curiaie, 
qui quod honiinem latinae linguae gnarum ki 
promtu non haberet , literas de iudicata lite 
an.i47i.Htingaricc exarare coa<fhjs eft; qoos- 
dam ctiam litcrarum rudes fiiHIeexemplo fiht 
Stephanuf de i?fl/Aor, WajuodaTransfiluanus, 
Ladirlai de Gu/h, et de Rozyon, ih quorum 
loco tabulas concordiae, iriter FiridericumlH. 
Imp. Maximiliannnt I. Romanonim, et Wla- 
&laum IL Hungariae Reges anno i^srr. initae» 
aHi fubfcfipferimt. Erexerat quoqoe ante 
Cormnum Acadeiiiiam Fofonii loannes^ Strl- 
gonicnfis Arcbicpifcopus, a praetcrfluenteDa- 
G a nubio 



S0> J^ AnudoUu 

nubio Mropolitanam diAam ; verum vtraque 
nb illorutn ex^eiTu ita defiuxit^vt neceiTefuerit 
Hungaris fub Wladislao II, qui fe^ regnum, et 
omnia paene negligenter habuit, eiusque filio 
Ludouico, rurius ad exteros literarum caufla 
proficifci, Qgod id fru<au fadum, l^trboc^ 
fsi^s, Olahur^ fliranzku, Daskovichius, Sam* 
bucus, Iftvnnjius, et cetcri, quos longum eCi 
fet referre, exemplo effe poilunt, Sed hi, et 
qui deinceps fequuti funt, diuitias bas litera- 
rias in fuum, non item patriae, vfum aliundo 
adferebant, quum ob occupatam per Turcaa 
.maxiniam regni partem fere in prininam bar^ 
bariem relabi nece0e fuerit 

Haec eratHungariae facies ad annunri^dou 
quo lefuitab, Otaho, Arcbiepilcopo Strigo* 
oienfi imprimis curante, domicilium Tima* 
uiae obtinuerunt; decem illuc, velut colonia, 
e Viennenfi Collegio miflii ex quibus Thea^ 
dorieus Cani/ius, Nouiomagenfis, philofophl. 
cas difciplinas, Gtrardus, HoIIandus, politiorea 
literas, et Thontas, ex Sclauonia, Rhetoricen, 
.Graecamque lingyam profitebantur. Nqq 
eft huius loci referre, quibus vicifrttudinibus 
coUegium Tirnauiei^e, donec in Academiam 
conuerteretur, adum fuerit.} nam id vtcuiu 

3ue habuerit, lefuitae e tenuibus his initiis pis- 
etentim per reliquam Hungariaai, Trans(U« 



Jlpotogia pro lejkitif Hmgarif. 1 03 

Qamam^ et Croatiam, erScIauoniam Dropagati 

funt, vfi beneficio Regum, qui Ordinum ro* 

gatione decretis anni 154S. et 1550. fiindos ab 

Religiofis defertos in vfus fcholarum publi- , 

canim conuertendos fanxeranf. Quanquam^ 

autem numero fenfini augerentur, exantlan- 

dis tamen laboribus pro amplitudine prouin- 

fiarum vix fufFecere. Itaque feculo poft in* 

tegro Patres Piarum Scholarum in partem la- 

feoris venerunt, qui, vtut iis vi inflituti fui ru- 

des et egenij folum pueri in legendo et fcri« 

bendo imbuendi effent, tamen commodi pu- 

biici cauffa obtinuerunt^ vt politiores etiam 

literas cum philofophia profiteri poifent.' His 

tanqaam duobus humeris fcbolae latinae apud 

Catholicos per Hqhgariam.ab anno is6o. ad 

1773. nitebantur. — Reftat, vt, quae traden- 

darum difciplinarum ratio fuerit, paucis expe- 

diam. Tbeologia partim fchplanicis, partioi 

dogmaticis quaefiionibus abfoluebatur ; plus 

tamen illis, quam ifii^ ex feculi more datum, 

In Philofophia regnabat Arifloteles, fed Ara-» 

bum et Hi^anorum commentariis partim in-p 

quinatus, partim obfcuratus; Mathefeos flu« 

^a in iecundis curis ponebantur; fi quos ta- 

men, vt complures erant, naturpe du(5lus illq 

ferebat, amplus iltis campus datus e{{. PoHr 

.tioc literatura pofl grammaticac| crepnndi^ 

. . .** G 4 bifto* 



94 mi* NwaUteraria. 

ftoHco, cpiftolae ad Diognctum s^u(9orc, C3C 
codem. DUC IV, la tres libros Paftoris (eu 
Hermae, cx l e n o v r r y. DiflT. V. De S. 
Barnaba, eiusque epiftola ex G a l l a n i> i o. 
DifE VI. De operibus S. Dionyfii Areopagi- 
tae, ex n o v r R i o. Diff. VII. De a<3is pri- 
morum fandlorum Martyrum in genere, ex 
j)rae&tionegOTeraliD. theod. rvinart. 
DifT. VIII. De epiftola Presbyterorum et Dia- 
cononim Achaiae, de martyrio S. Andreae, 
cx G A L L A N D I o. Diff, IX. Dc adis PaulU 
ct Theclae, ex eod. Diff. X. De liturgiis et 
Miffis lacobi, Marci et Petri, cx novrrio. 
t)iff. XL De teftamentis duodecim Patriarcha- 
nim, ex gallandio. Diff. XII. In hi- 
floriam Prochori, Chrifli difcipuli ; de vita, mi- 
racuUs ct ^dfumtione B. loannis Apoftoh, ex 
NOVRRio. Diff. XIII. In duos hbros B. 
Lini Rom. Pont. de paffione Petri et Paulli, 
cx eod. Diir. XIV. De duabus epiftoHs S. 
MartiaUs, Apoftoli et Epifcopi Lemouicenfi^^ 
cx eod. Reikxiones in hiftoriam theologiae 
£ieculi primi. Eundem ad modum reliqua 
ctiam faccula comparcbunt, finertique impo- 
iietS.Beraardus^ fed hiftoriam theolcagiae ad 
noftram vsque aetatem profequcmur. Poflc- 
mus bicinlaudem operis,quod molimur,com- 
pMiiUQiiea^JAice cuotijc^AXAx^ia al^ x^ndri 
.t . diflier- 



1111. Nbua Jiieraria. 5 ^ - 

dii&rtationibus, cui pro faeculi fui genio me. 
thodus fcholaflica, Htjbus procreandis, alen- 
dis et perennandis in difcipiinis praefertim 
bifloricis nata, placuit; at operi relinquimus, 
vt feipfum commendet. Qui nomen fuum 
operis buius molitioni fubfcribit, exemplar 
pretio minori accipiet eo, qui non fubfcribit. 

Giffae d. Vni lul. diem fupremum obiit ce^ 
leb. 6ENNBR9 theologus in illa academia 
primarius, fenex plus quam odogenarius. 

Vitebergae medicae artis profitendae mu- 
Dus ordinarium nacflus efl Cl. l e n h a r d i^ 
adhuc Prof extr. Lipfienfis. 

Gryphiswaldae theologiae Pro£ ord. deno- 
minatus efl Ven. D. schlegel, hucusque 
Paftor RigenCs. 

Error. typpgr. M. lun. p. 574. 1. ^. 1. CXIX» 
M. lul. p. 6. 1. II. ^to hos 1. haec. 

INDEX. 
J. Amdota. 
De cod, eoangel. S^rriaco biblioth. Guel- 
pherbyt. p. I 

11. De librif nouis. 
j. D. lo. Sedwigii hiftorift natar« mufcorum 
frondoi: Tonu L 7 



9tf Index. 

" 5. Tof. Prifttey Brieft an einen pkihfopft. 

Zwe^er, l6 

3. GoUh. Efhr. Lejfing zur Gefchickk und 

LUUratur etc. Tom. V. et VI. 2W 

4« U. Aug. Eberhards ForbereU. zur nor 

tUrl. Theotogie. zj 

5. ThouveneFs AbhandL von der Luft und 
den Luffarten etc. 30 

6. Onomatologia medico-praftica. Tom.L 

3? 

7. Tkom*Rdd^sUnterfuch.Uberdenmenfchk 
Oei/t 3> 

8. mkh. du Tennetar elemens de chymie 
etc. 44 

9. lo. ^Dav. Michaelis Ueberf des A. T, 
Tom. VI. et Dle Pfatmen von Georg. Chrijt. 

^ Knapp. t ^ 4^ 

10. Horatii opera, ed. Ckr. Dav. lani. Tom. 
•' n. .49 

.11. Menaffeh Ben IfraH Rettung der ludek 

etc. 61 

1%. Chr. Gottfr. Grwms Anleit. Arznei^ 

zu mrfchreiben. 66 

13. Dnnfs UhrbucbMiex dast Thierreid 
etc Tom. h et IL 66 

14. L. T. SpUtlers ^rundriji der chriftl. 
Kirchengefch. (u 

l^. Ipones plantarum medicinali^nn. Geit- 

turia III. 74 

l6. lof. lac. Plenk elem. medicinae et chi- 

rurg. forenfis. '77 

///. D&lihemsaeadmkis^^^eok^lkii. jk^g 

JIIL Noua literaria. 'P« 87 



9f 

^ ANNALES LITERARIL 

1 » ' I ■ ■ ■ I 11» »1 ■■! II ■ l^ 

i' AVGVSTVS 

ANNi MDCCLXXXIL 



7. Aifkecdota^ 

pEOKO. sffEPAHPx;, Prof! Bude|i^ 
fis, 0pi/lol(f. apologf^tica pro lefuitis Hun* 
garis, aclueriuscpiftolam^iQfcrtam-^wf^ 
lit. M^t. pag. a8i. 

fT^/^uinniam vcritati gcQtiqiie tnie^e iniuricv 
iam hal:^t iil^^ quccelae; laudo tamei^ 
i^nod verba au^oris, vt erane fcripta, fideliter 
xix(iibueri3. Sed (loas iam me aonnihil ^u 
cere, vt iade, qu^e ilKs jBde? hpbenda fit, — 
judicareipoifi^s, aofalfitatemi^Gcufationis ifUu^ 
{«rqidcri». t 

Qjiis rei lit^rari^ Aatus in Hut^aria priuf 
£ierit , qumn ikfuitae in ^m^ peruenere ^ n^ 
i^^fle tjX geaeratiqi etexconipendioadu(nbr%- 
j». Secub Xli^ligio Chriniana vna cum i^ 
icris per ^iomiaes JKeligiofos, Jmpt;iiBis Iteiu^ 
4i^inQs, .inue(^ eA Huiiga^ae. |ii$ finjp 
M^mm dui^.pf imjtt ich<>i%^ jdi^l^eNW %m ^^ 

yoLll. G graphua 



5a ////. Noua Uteraria. 

diflertfttfoniktis,. qtiais Vici ex Renedidint S. 
Mauri familia ionge celebrati/limi , et antus 
^bhinc 9lk{^ Vir in CongregationeOratorii, 
dum vixit, clarifliirms gallandivs, fuis 
fiue in colledlioArbus ^diderunt , Jiue nouis 
Patrum editionibus praeflituerunt ? eiusmodi 
autem opera pretiofiora funt, quarn vt ea 
comparare res priiiatorum familiarJs paflim 
finat. Opcrae igitur pretium erit, fi praelum 
Staheiianum Herbipoli thefauros hos in volu- 
niina fbrte' oifl^o aut decem bono felcdu, iu- 
ftpque ordine digcrat, atque in forma, vt 
aiunt, quarta iuris pubJici faciat Certe fi ni- 
hil aliud egiflet, quam vt rariflimus ille ia 
Gtrmanta Kbcr, dotftrffimisque lucubrationi- 
bus refertus: niColai le nourry ad- 
paratas ad Bibliothecam maxiinam veterura 
Patrum ct antiquorum fcriptorum ccclefiafii. 
corum» l^ugduni editam, in quo, quidquid ad 
corum fcripra et dQdrir^m variosque fcri- 
bcndi et docendi modbs pertinet, dilTertatio- 
nibus criticis examinatur atque illuflratur, no- 
]uis tjrpis dcfcribcretiiitj^.prbis literati gratiam 
fine dubip promcruiflet. lam vcro non c^ 
his.tantum le<3illima prpferuntur, fed qpac 
in poikrioribus novrrio audVoribus s^ 
praefertim in g a l l a n d i i noua Biblioth^ 
cs^quaead i3r in folio maiore tomos iam ej^ 
* ' * ^ 'crtuit. 



Illh ifcuaUterarui. ^3 

'crcuit, roeliora occurrunt, praeferuQtvn Ti- 
tulum colledlioni huid iftum datiiu^: Thtfat^ 
rus rd patrifiicae, continenf dijfertaiiones prae^ 
fiantiores $x rarijim) D. njcoiai le 
>KOVRRY adparatn^, gallandii noua 
JBibHoiheca Patrum, aliisque celebrieribus eo^ 
rum editionibus depromtas,et ittocta feriemPch 
Irum etjiriptomm ectlejhjlic^rum ckronoiogit 
eamdijpofias, qdornatus, atque adieSlis pro^ 
oemiis, notis, et rrjlexionibus ad hifioriam theo^ 
logiOe pertMientibus mllru^us aP. vlacido 
SPRENGER, monacho BenediSlino et Biblio- 
thecarioinBanz. HindriaTheologiae, quam 
4id calcem cuiusque faeculi adiecimus, au<fku 
rem habet Virum editori amiciffimufti Domi- 
num THADDABVM KR Avs, modoPrib- 
rem meritidimum inLangheim, qui mano- 
icriptum fuum cum eo communicauir. <i^6 
magis vero pateat,^ quid praeJIituri fimus, cc- 
ce confpedum faecuii aerae Chriflianae pri^ 
^i. Triplex fcriptorum ecclenanicorum g^ 
nus ad hoc faeculum pertinet, qui expendim* 
tur et ordine operum chronologico recen- 
fentur. Diifertatio I. De omriibu^ generatim 
pricni Ecclefiae faecufi Scriptoribus, auAoi» 

U, NIC. LB NOVRRY. Di{f. II. De & 

Clemente Romano, ex D. andr. gail* 
$,AtfiUtf. DiiSfiLldtdndftyiM^^Apo^ 

^ ftolic^ 



94 mi' Nwatteraria. 

ftoHco, cpiftolae ad Diognetum ^utSore, et 
epdem. DiS. IV. In tres libros Paftoris fea 
Hermae, ex le novrry. Diff. V. DeS. 
Barnaba, eiusque epiftola ex gallandio. 
DifE VI. De operibus S. Dionyfii Areopagi- 
tae, ex n o v r r i o. Difl! VII. De a<3is pri- 
morum (aadlorum Martyrum in genere, ex 
j)rae&donegOTeraliD. theod. rvinart. 
DiflC VIII. De epiftola Presbyterorum ctDia- 
cononim Achaiae, de martyrio S. Andreae, 
ex GALLANDio. DKT. IX. De adis Paulli 
ct Theclae, ex eod. DifT. X. De liturgiis et 
Miffis lacobi, Marci et Petri, ex n o v r r i o. 
JDiff. XL De teftamentis duodecim Patriarcha- 
rum, ex gallandio. Difl! XIL Inhi- 
floriam Prochori, Chrifli difcipuli ; de vita, mi- 
raculis et ^dfumtione B. loannis Apoftoli, ex 
NOVRRio. Difl*. XUL In duos hbros B. 
Lini Rom. Pont. de paflione Petri et PauUi, 
ex eod. DilF. XIV. De duabus epiftolis S. 
MardaUs, Apoftoli et Epifcopi Lemcuiceniis^ 
m eod. Reflexiones in hiftoriam theologiae 
£ieculi primL Eundem ad modum reliqua 
ctiam faecula comparebunt, flnehtique impo- 
iietS.Beruardus^ fed hiftoriam theoio^aead 
noftram vsque aetatetn profequemur. Pofle* 
naus bicinlaudem operis,quod molimur,coin« 
pamiuQiieniAire cumJc^AXAx^is al^xandri 
.£ di^r» 



1111. Noua Jiteraria. 5 ^ . 

diilertationibus, cui pro faeculi fui genio me- 
thodus fcholaflica, litjbus procreandis, alen- 
dis et perennandis in difcipllnis pruefertim 
hiAoricis nata, piacuit ; at operi relinquinius, 
vt feipfum commendet. Qui nomen fuum 
operis buius molitioni fubfcribit, exemplar 
pretio minori accipiet eo, qui non fubfcribit. 

Giffae d. Vni lul. diem fupremum obiit ce« 
leb. BENNBR, theologus in illa academia 
primarius, fenex plus quam odogenarius. 

Vitebergae medicae artis profitendae mu- 
nus ordinarium nacflus eft Cl. l £ n h a r D i^ 
adhuc Prof extr. Lipfienfis. 

Gryphiswaldae theologiae Pro£ ord. deno- 
minatus efl Ven. D. schlegel, hucusque 
Paftor Rigenfis. 

Error. typpgr. M. lun. p. 574. 1. ^. 1. CXIX» 
M. lul. p. 6. 1. II. j^ro iu)f I. haec^ 

INDEX. 
J. Anecdota. 

De cod. eoangel. S}rriaco biblioth. Guel- 
pherbyt. p. I 

IL De librif nouis. 

%. D. Io.IIedwigiilM(ymn2LtaumxScorxmi 
firondoi: Tonu L 7 



9tf Index. 

" 5. lof. Pfifltey Brieft an einen pkHofopfi. 
Zwe^er, l6 

3. GoUh. Efhr. Lejfing zur Gefchickk und 
LUUratur etc. Tom. V. et VI. a» 

4. U. Aug. Eberhards Forbereit. zur nor 
turU Theotogie. zj 

5. Thouveners AbhandU von der Lufl und 
den Luftarten etc. 30 

6. Onomatologia medico-pradtica. Toni.L 

3? 

f. Tkom.Rdd^sUnterfuch.UberdennmfchL 
. QiiA 3> 

8. mich. du Temutar elemens de chymie 
etc. 44 

9. lo. ^Dav. Michaelis Ueberf des A. T. 
Tom. VI. et l>\e Pfatm^n von Georg. Chrijt. 

^ Knapp. . ' 4^ 

10. Horatli opera, ed. Chr. Dav. lani. Tom. 
* n. .49 

.II. Menaffeh Ben Ifrael Eettung der ludek 
etc. 61 

12. Chr. Gottfr. Grusms AnUit. Arznejfm 
zu «erfchreiben. 66 

13. Unni^s Uhrbucb'Ubex das ThkrrHA 
'etc. Tom. t et IL 66 

14. L. T. Spittlers ^ndriji der chriJlL 
Kirchengefch. fyf 

X^. Ipones plantarum medicinaliwm. Geft- 

turialll. 74 

l6. lof lac. Plenk elem. medicinae et chi- 

rurg. forenfis. ^ '77 

///. D&liMitaeadmku^fikolq/ikif, jk^g 

JIIl. Noua literaria. — P-S? 



} 



9f 

ANNALES LITERARIl 



AVGVSTVS 
ANNi MDCCLXXXIL 



pEOKO. sjz^epahpl;, Prof! BuideOf 
fis, ^pi/iola apologrticapro lefuitis fftm* 
garis, aduerfus epi/lolani^iQfertaai Am^ 
/i/. M^rt. pag. ajBi. 

j5T/^ialmnni^ui vcritati geatiqiie iniEae iniuricv 
iaiu babmit iil^^ quetel^e; laudo tamei^ 
l|aod verba au^oris, vt erane fcripta, fideliter 
xpcbibueri^. Sed (loas iam ine aonnihil ^u 
cere, vt iade, qujfie illis jfide? hpbenda fit, — 
iudicare|Ki)fiis, aofaliitatemi^ccuiiitiQnis ifliu^ 
pcraideria. • . t 

Qjiis rei literari^ Aatus jn Hut^aria priuf 
iSierit, qu^ikfuitae iaje^perueaere,t n^ 
i^ede eil geaer^um etexconipeadiaadu(nbr%- 
p^ Secuio Xli^ligio Chrifliana vna aim ^- 
jearis per j^oaiia^s Keiigiofos, impr^imis BefOQr 
^uSlinps, .inue^la eA Hujiga^ae. jHUs iiajp 

i^nuii duW^gf ira jtt igb<>i^*^^VP¥»>^^ ?^ 
VoLIL O graphua 



9S . 1. Anetdoia. 

graphus S. Gcrardi, temporibui illis vicinus, 
Quinque-Ecclefiis; et^lbae Regiae inftitutas 
refert. Ex iisdem Benedidinis primi fere E. 
pifcopi, et collegia Sacerdotum conriitueban. 
tur; hinc tot fenfim fcholae, quot Epifcopa- 
tus, eredae, quarum numerum deindc magis 
auc^um fuifle illud perfpicuo documento eft, 

Siuod Abbatiae et Praepofiturae non in hunc 
olum finem, vt Monachi pro publica feiici- 
tate Deum exorarent, fed iuuentutem quoque 
literis imbuerent, conditae fint., Haec apud 
lios fcholarum initia. — Infiitutio, vtplurimum 
lcgendo et fcribendo abfoluebatur; melipres 
e difcipulis pfalmodiae difcendae funt adpli* 
citi ; ita Monachorum numerus magis ^rat 
dmplificatus tam ad literaruui, quam religio- 
nis propagatianem ; quod in gentt, quae haud 
ita dudum ex Afia erupit, et ad facra Chri« 
fliana recens tradu<f)a fuit, paene neceiTariuin 
erat. - Principio fere Prifcianus in his fcholis 
audiebatur; huius exemplum Fulbertus, Car«» 
notenfis Epifeopus^ Boniperto, Qu!nque.Eccle- 
iiarum Antifiiti,ad erudiendum Clerom anno 
1007. transmifit; hunc Carihuitius feculi Xll 
icriptbr fe itidem triuiffe teflatur. Anonymus^ 
Belae Regis Notarius, etiam Daretis, quod eO 
tempor6 mirum videri potuit, menlinit. Ac*- 
teflere mc^2c ftliqni a claflici& CerteS. Ludi^ 
'"-': -T' ^ - •'■* , t€ius 



Apohgta pro lejmtis Hungarif. $$ 

iaus inter donaria, quae coenobio S. Martinl 

in monte Pannoniae fecerat, diferte receniet 

JnueSliuas Ciceronis, tres Catones^ Lucanunu 

duos Donatos, Sedulium, et Pfalterium Hebrai* 

tum; quodjndicio efle poted» praeter Lati- 

nam,facram quoquelinguamfalteni interMo- 

naclios feculo, XI locum habuiile. — Eadem 

paene inflitutionis ratio ad feculum XIV ob« 

tinebat , fru(Su, vt videtur, non poenitendo. 

Quis crederct,.poft exinanitam per Tartaros 

Hungariam^ ex hac fcriptorem Siculis fubmi- 

niftratum effe? fuit is^«rff^a/,BelaeIV.etSte- 

phani V. regum Capellanus, qui res Caroli 

Andegauenlis aduerfus Monfredooum geHas 

liceris complexuseft, fed flilo, vt ilHus aeui 

Cbroniftae folebant^ Legtndariis proprio, qul 

per id tempus toti Europae, ne ipfa q(iid|em 

Italia excepta, communis erat; fola, quod fcio, 

Dania Saxoiuni Gramwaticum produxit, cu* 

ius fcribendi rationem Erasmus, quantus lo. 

ouutionis latinae magider! nonindignamlau** 

de putauit. Si quis vcro cx noflris fubliniio- 

res di(ciplinas, vt thcologicas et philofophi- 

cas, vellet condifcere , ei ex Hungaria in Ita-« 

liatn , Gennaniam , vcl Galliam migrandum 

fuit. Stephanqs, S. Genouefae Abbas,dati$antd 

an. iipf. ad BelamllLIiteris, jS^/A/m» Clericum 

cx Hungaria Pariliis fludentem obiiffe figni* 

G % ficat. 



lOO 1. jfnecdota. 

ficat. Scrius poftca ipfi etiaiTi Eptfcopi, par. 
tim iam eledi,par(im eligendi, ad cxterasA- 
cademias proficifci folebant, vt maiores in 
his fcientiis progrefius facerent; cuioscnodi, 
vt ceteros mifTos faciam, fuere StephannsCo* 
tocenfis an. ti66^ Umiyjius de Zeuh, poftca. 
Strigonienfis Archiepifcopus an. 141^; Joanmf 
Varadinenfi? Antiftes an.1451. ouorum cxcnii* 
ploAbbatcs ct Praepofiti, vt Cafparus Back, 
Sceputicnfis 1471. aliique, fi quid vltra motia- 
flica ftudia vellent proficere, ad cxteros ita- 
bant. ' , 

Huic cxtra rcgnum migrationi primos o- 
mnium Ludouicuf Magnus confultam ibat 
condita Quinquc-Ecclefiis Academia, de qoa 
id vnum fcimus, 300 cx Academids, fi tamcd 
ad hoc tempus illa perdurauit, in cladc Mo* 
hacfiana occubuifTc, Mufis,quamMarti,aptio- 
rcs. Sigimundus item Acadcmiam Budae 
fundarat, fcd quac ab eius obitu mox dc{iit.v 
Itaquc rurfus literarum cuhus intcrccptus. Sc4* 
paene optanda haec barbarics fiiit, alioqui la^ 
no Pannonio, Quincjuc-Ecclefienfi poftcaEpU 
fcopo, qucm riobis Italia magiftro fuo prae- 
ftantiorem rcmifit, gioriari non pofteaMu; 
ncc Nicolaum de BcUhor , qui Vacicnfis Epi- 
fcopus deindc fa(flus,nifi^i>/ii«/nos monuid 
fet, Thcologiam publice in Italia profcftumr 

fuiOo 



j^potogia pro lefuitis Hungaris. loi 

fiuffe, fciremus. Collapfatn fiudae Academiam 
Matthias tormnus vel irrflaurauit, vel nouam 
condidit, bribliothecacjne conq^iifitis vndicjue 
' fclediffimis ih omnijcicntfarum genere Jibris 
copiofe inflruxit, viris doiSlflimis ex Germa- 
nia et Italia liberali (lipendio ad tradendas 
• fcientias conduftis. Huius tamen, et pridrura 
Academiarum vtilitatem magis ad exteros, 
quam domcfticos pertinuHfe facile fibi perfiia- 
dcbit, qui Bontittium et ITiurdcziufn, eiusdem 
temporis fcriptores, inter fe conferre voldt. 
De ceteris in profana republica viris, quid di- 
cam ? quibus tantum latine didiciffe fatis eraf, 
quantum ad obeunda variorum tribunalium 
tnimia necefle fuit, tametfi nonniillos reperi- 
am, vt Joannem de Hozyon, ludicem Curiafe, 
qui quod hbminem latinae linguae gnarum ki 
promtu non haberet , literas de iudicata lite 
an. 1471. Hungarjce exarare coaftus eft; quoS- 
dam etiam fiterarum rudes fiJiffeexempld fifit 
Stephanus de iff^Aor, WajuodaTransfiluanus, 
Ladirlai de Guffo, et de Rozyon, ih quorum 
loco tabulas concdrdiae, iiiter Fridericutn IH. 
Imp. Maximilianmii I. Romanorum, et Wla- 
dislaum R Hungariae Reges anno i^pr. initae, 
aKi fubfcripferunt. Erexerat quoqoe aiitc 
Cormnnm Acadeiniam Fofonii Kannesy Strl. 
gonicnfis Archiepifcopus, a pfaeterfluenteDa- 
G 3 nubio 



lOt i- Anuiota. 

nubio Iflcopolitanam diAam ; venim vtraque 
nb iliorum excefTu ita defluxir,vt necefTefuerit 
Hungaris fub Wladislao II, qui fe,; regaum, et 
omnia paene negligenter habuit, eiusque filio 
Ludouico, ruriiis ad exteros literarum caufla 
prolicifci, Q^od id frudu facftum, f^erboc* 
m^p OlahuT^ f^iranzms, Daskovickius, Sam* 
bucus, JJlunnJius, et ceteri , quos longum ef« 
fet roferre, exemplo effe poiiunt, Sed hi, et 
qui deinceps fequuti funt, diuitias bas litera- 
rias in fuum, non item patriae, vfum aliunde 
adferebant, quum ob occupatam per Turcaa 
maxtmam regni partem fere ia prininam bar-> 
bariem relabi neceffe fuerit 

Haec eratHungariae facies ad annunTi^d:». 
quo lefuita^, Otaho, Arcbiepifcopo Strigo* 
nienfi imprimiscurante, domicilium Tirna* 
uiae obtinuerunt; decem illuc, velut coionia^ 
c Viennenfi Collegio miffi, ex quibus TTieon 
doneus Canifius» Nouiomagenils, philofophi- 
cas difcjplinas, Gerardus, HoUandus, politiores 
literas, et Thomas, ex Sclauonia, Rhetoriceny 
Graecamque. lingpam profitebantur. Nqn 
efl huius loci referre, quibus vicifCtudinibua 
collegium Tirnauieqfe, donec in Academiam 
conuerteretur, adum fuerit,; nam id vtcuo* 

3ue habuerit, lefuitae e tenuibus his initiis pp- 
etentim per reliquam Hungariaoi, TransiU* 

uaniam^ 



jfyotogia pro hfiuHt Hmgaris. 1 03 

uaniam^ et Croatiam, er Sclauoniam Dropagati 
funt, vfi beneficio Regum, qui Ordinum ro- 
gatione decretis anni 154S. et 1550. fiindos ab 
Ileligiofis defertos in vAis fcholarum publi- 
carum conuertendos fanxeranf. Quanquam 
^utem numero fenfim augerentur, exantlan- 
dis tamen laboribus pro amplitudine prouin- 
fiarum vix fufiTecere. Itaque feculo poft in- 
tegro Patres Piarum Scholarum in partem la- 
feoris venerunt, qui, vtut iis vi inflituti fui ru- 
des et egenij folum pueri in legendo et fcri« 
bendo imbuendi effent, tamen commodi pu-. 
blici cauda obtinuerunt, vt politiores ctiam 
literas cum philofophia profiteri poffent.' His 
tanqaam duobus humeris fcholae latinae apud 
Cathohcos per Hurlgariam.ab anno 15^0. ad. 
1773. nitebantur. — Reftat, vt, quae traden- 
darum difciplinarum ratio fuerit, paucis expe^ 
diam. Tbeologia partim fcIiQlafiicis, partioi 
dogmaticis quaefiionibus abfoluebatur ; plus 
tamen illis, quam ifii^ ex feculi more datum, 
In Pbilofophia regnabat Arifloteles, fed Ara* 
.bum etHi^norum commentariis partim in^ 

3uinatus, partim obicuratus; Mathefeos fiu« 
ia in lecundis curis ponebantur; fi quos ta* 
.men, vt complures erant, natur^e dudus illq 
.ferebat, amplus illis campus datus eft. Poli* 
.tior literatura pgfi grammaticae] crcpnndi^ 
, . n** G 4 bifto* 



ft 



i#/ hUu Ifungarii, i cf 

s CKCgit j luinc riirfus 
rincipio peracgre du- 
iJJunris Gerarditi van 
aomine pcrenni ine* 
ines Aundacas primu* 
tnintjs efio. 

ilTimej qucmadmodurn 

3 1 , c u r /jf f f f //* ?j i ia l tu 

'^g^ fi occiikrg in Hun-i 

ndi ccipitis parium pri- 

Hm\ pra^focari, Vix 

lUS eff; Jiberrimus cui- 

, in quo fe exerceren 

> eft practer lefuitas, qui 

norma informaret; iti 

Hungaria Mako, et /tj^, 

I icubrationes faepc iam 

d Germanos , Itdosque 

1 ^d lioc f empus cx Hun- 

huc liudid' aufus decur- 

im aJios a conitnentatio- 

fed quod ii, qui impedi- 

ingeri queruntur, vix vU 

j progreJli, ipfa rerutn 

jledeterriti animosdemit- ' 

in nouo hoc tlieatro non 

le videri votebant, fuam- 

norantiam?) occulcre, le- 

G 5 fuita^ 



^4 -^* AtucSia. 

binbriarum €1 geographiae cognidoii^, Biiw 
^tiae etiam Graecae exercitatioffibus, tum pod^ 
tice et eloquentia abfolui folebat ; flilus verd 
Vtrobique ad da/ncorum audlorum normani 
cAtigi frudu, vt cgo quidem reor, et, fi eueR« 
tura fpecSes, perexiguo; Quod enim oper<|i 
ie in fcholis comparatum erat^ id,'vbi ad fiv 
renfia munia vfentum efl, ruriu$ dedifcenduii) 
fuit; tametfi fuerint complures, qut extra fti- 
rum|culte loquer6ntur et fcriberent Ex ilkj 
natum credo apud exteros prouer^bium, Huii^ 
garos ffifo equeflri fHnfaren - LateinJ\ fol^ri. 
vtL Scd cultiornfc extcris in fbt^nfibus caiift 
fis ftilus ? (^ec theologia , rfut philofophii 
ipeliore per idcm tempus apud extcros Ibcd. 
Confule| librds Jst thefes aliarum nationunn^, 

?*u^e) typis ext^nt; videbis tfieofogiam apud 
^athoficos^Philofophidm et srpudho8,et eos, 
Aiiij religionc a nobis diflfentiunt, ^adem pae- 
ne orbita oib^rrafle. De cctcris difcipUflif, 
fiuarum profeflio pencs lefiiJtas non erat, ni- 
Bil (attihet fiic dicere. Sed vti fcientiarum funt 
ptriodi, ita fenfim quoqiie fcx Ms tenebHs 
cmerfimui In thcologia primus, vt puto, 
PetatuUf viam niortflrauit, plus fcrutindis dcu 
|matibii^, ^usfm fchoidflicorunii triti» daiu 
dum cflfe ; mrtafTel locis tbcolbgicis Melekh^ 
if'1/ Gifti ad id 5iciendum sr3m6mnil Artfl^ 

telera 



Apotogia fro lefmtis Hungarit* lOf 

lelem CarUfius e fchoKs ^egit ; bunc Hirrul 
Newtonus, tainetn ih principio peraegre elu- 
ftari potuerit. Hunc illofh-is Oerardus vnn 
Swieten, vel vno hoe nomine pereni^i me- 
Ihoria dignos, in ditiones Aunriacas pritnut 
inuexit. Hic mihf terminus elio. 

MuQc vide, Virdodiflime, queinadmodum 
lefuitae in caufl^ fuerint, cuv praeceUeniia ifu 
genia durf, et afpera lege fe occulere \n Hun- 
garia debucrint^ itfeciindi capiiis*parfuin pru 
ns, quam in lueem ederetur, praf-/bcari. Vix 
Newtonus fcholis^ iliatus efl; lib^rrimusicui* 
ique campus eft datus, in quo fe exerceret^ 
Neoio tamen inuentus eft praeter fefuitas, qni 
philofophiam e?i itliusnorma tnfo^mar^t} in 
Auflria Scherfftrus, in Hungarid Mako, et loa. 
Horvaih, quorum lucubrationes faepe iam 
^ela fatigarunt, apud Germanos , Kalosqoe 
luntin pretio. Nemo ad hoctempn^txHun^ 
garis praeter itfos in hoc ftudrGrayfa^decur- 
rere, non qucd lefuit^e alios a cdnimMtatiou 
nibus impediuerint, fed quod ii, qOi hii]»e(fi- 
mertta fibi ab iHis congeri queruBtu^, ^ vl- 
fra mathefeos limina progrcffi, i{)fe rerum 
sntricatiflfimarummoledeterriti aftimosdemit- 
fcrent; qura tameh in nouo hoc theairo non 
otiofi fpe<Satores iffe videri volebant, fuam- 
^ot defidiam (an ignorantiam T) pccidtre, !<• 
G $ fmta. 



lOff /• ^netdota. 

fuhflrum eallidUatm, duram et ajperam Ugm, 
^uo minus in lucem prodire auderent , fpe- 
ciofe praetexebant. Profedo nulla magis 
dura et afpera l^x efl, quam ignoratio. Haec 
td philofophiam attinent ; nec, cur aliae fci- 
ehtiae non maiora incrementa in Hungaria 
fumerent,Iefuitae obftacula pofuerunt. Lege 
hic Ci. Horanyi memoriam Hungarorum et 
Frouincialium; in hac, (etd cuperem, vt is 
maiorem in deledu, quam numero, curam 
pofuerit)^ fi rationem ab anno 1550. ad 1775. 
quibus fcbolarum adiuinifti^atio lefuitis man- 
data erat, fubducas, in hac, inquam, vjrorum 
omnis ordinis, et religionis iucubrationes tan- 
ta farragine congeftas reperies, vt iiuplendis 
aliquot plauflris fufficiant. Bona horum pars 
duAu lefuitarum profecit ; in alios illis nihil 
luris erat. Hinccerne inanitatem querelarum^ 
quas aliqui ad k purgandos inepite mouent. 
Quid.eiiim optts erat de impedimentis litera* 
rum apud exteros quiritari, quando remedium 
domi quaerendum fuit ? 

Atque in hunc quidem modum res litera- 
ria prius babuit, quam lefuitae iufto percuffi, 
iUjteSfi, proftrati fint fulmine, monopolium- 
que fcieotiapum apud illos fuiffe inuidiofe is^- 
(ftabant. Qaod fi autem in vnum corpus coa- 
fl^ti Hihil pofuer^ impediu^eati liter^rnm ia- 

cre- 



\^potogia pro Xefuitis^Hungmt, 107 

.cremento, et aliorum IuciibrationibiU|VtpauI« 
lo ante onendi, quis fibi perfuadebit» poiie id 
fecere, aut re ipla (zctx^^ percujfos , disieElor, 
prdftratos? — Vin fcire, quos vlri abhinc, 

Juam lefuitaep^Of^, disieSii, proftrati iuro 
mt, in re publica literaria inclaruerint ? Ali« 
quot, fed demtis lefuitis (nec enim id hoc lo« 
co agitur, vt, quid illi difieSti proftratique in 
literis praeftiterint,tamctii multa praefliterin^; 

5|uam quos, vt id ne praeftarent, impedierint, 
damus) aliquot, inquam , ne modum exce* 
dam, indicabo. £x OrdineEccIefiaftico: Co« 
mes Batthyan, Epifcppus Transfiluanus, Gd^ 
wczi» KoUer, Nagy, Szalagyi, ^tfer, Cano. ' 
nici ; K^Iichael Horvdth, Handerta, Zuoreny, 
Sebqftianovich, Ex Religiofis : Ckryfoftomus, 
Abbas Bakonbelienfis, Perczeh Dugonics» 
Poor, Palya, Schafrafh, Cetto, Hordnyi, JR^ 
wai et HaniiUk, Piariflae; cum ouibusPaulini 
ct Francifirani de palma cdntenount, vereor, 
iie etinm praeripiant, Ex ordine profano 
Winterl, Trnka,PUnk, Lakics^ Rdcs, Miiller, 
jnter Catbolicosj Auguflanae Confeifionia: 
Cornides, Seiwert, Seuerini, Benczur, /^i^- 
iiifch, C;s/>3^x;HeIueticae: f^essspremy, Benk^, 
Pap, aliique. Nemo ex his queritur, f^ ab le- 
fuitis iam profratis et disieSiis impeditum, 
jjuo mvm ivA ^dere poiTet Qjn igitur fu^t^ 



I08 • /. Anecdotcu 

qui icJ qucrurttur? nempe qui in re litcraria 
'aut tiWnV prae/lant, aut praeffant leui manu, 
•putantqoc, fi ab fefuitis, in atenam prodrrc co- 
'adtis, iua$ hallucinafiones illunrari vident, fe 
Idb illis defpicarui haberi; qnafl vero lefuitac, 
fl viciiTiin, vt fif, errorcs conirtiiflc)5, quodhu- 
manum efl, (rbi palam In ferlptis exponimt, 
xion tam pubiici bonirationem, quatii fe ipfos 
H^dio habeanf. Quod fi fit allquando, vt alid- 
Tum petulcam dicacitaceiii,c^uae in vnJuerfurh 
corpu^ oliui boheflum et vtile redundet, et- 
'\^\\\ fulmine perci({li pro merfto cafifgare vi- 
'doantar ; prouocari id ficidnt, fic tamen, Vt 
Inodnm, fixmn aduerfariis conferantur, non 
txcedant, reddant res pro vcrbis, pro cala- 
timiis Mes, certe rationibus femper vincant. 
An vero,quod vir rlle humanifllmus queritur, 
fint e tcfoitis nonnulli, qui fe folos omnem 
fcientmritm Hioletti cum nomtae om exforbpi^e 
'putenf, fiefeio; id fcio, maite illos ouuni fo^- 
t)ere, quam, quod alic]ui faciuht, putamina in 
*forde(n temere proieda aitidc? colligere , rati 
'tbefatjrttttr-fe Teperiffe/ 'Satis fit deniqoe, 
■quod rcS ipfa docet, Tibi dicere, lefuitas, fi 
•pbft fulmf^it €x\m\\\\tiA^Qt\o fe aliqui fortaflfh 
"adflari ciip^rpnt, aliquiu in Ktcras acceflionis 
fiio conatd facerc pergant, folere via plana 
ingredi, nec,vt afliquibus in more pofitumeft» 
^ * de 



de impacflis ah aliis (fbi cdumniis in praefa- 
tione queri, aut poliireri etiam, fe ita eile 
comparatos, vt, fi vires integrae aduerfui.in- 
uidorum et n^aleuolorum hotninum (kfuitas 
indicant) moUmina fuperfuerint, plura aufu* 
ros. Quaii calumnia iic, (i (}uem leiLkae ia- 
Aa reprehenfione caOigent , aut inuidere ve- 
linty quod inuidiae obiioxlum effe non poteA. 

Sed fatis e(l,VirClarilIItne! Qjxcrimo^iac 
fcriptoris illius, cuius ea eQ epiOola, querimp. 
iiiam, falHtati ver^atem, maledicentiap modo- 
Hiam opponere volui, Oro Te, obtcnorqu^ 
per iilud, quod nuilo non tempore demonr 
ilratis, fludium iuflitiae, vt hunc meum fe,r- 
monem, qui, vt vides, no/i accufationem im- 
|>etitorum, fed purgation^m innocentum, be* 
neque meritorum cpntinet, in Jucem publir 
cam producas. Hoc iaefa ionocentia, hop 
veritas, boc Annales Venri depofcunt. £mol 
lumentum erit ifiud , quod orbis eniditus ia 
Vobis fidem fincepiflimatn,in lefuitis Hunga* 
ris merita literaria confpedurus fit: Benefi,- 
.ctum veritati vtrlnque magaum. — Palu 
fiudae ad diem vj lunii anni y^ 



I lo li* Di Ubrif noulf. 

IL De libris nouif, 

Naehrichten von Marokof und Fef ete^ ne» 
Reladones de Mauritania, in ipfa regio* 
ne colledbe annis if ^o . 17^^. a o e o r* 
Gio HosT, Regi a confiliis lunidae: 
ex lingua Danica^ verfae. Hafniae i^tu 
ap. C. G» Proft, bibliopolam Vniuerflta* 
tis. 4to pag. 3ia. tabul. aen. XXXIV» 

C^anquam non inter primos fumus, qul 
de hoc libro retulerunt ; tamen^anti momenrf 
librum ki annalibusnonrispraetermittere pia* 
culum foret grauiflimum. Primo ftatim ob* 
tutu id omnino pperi audloritatem et fidem 
conciliat, quod non a peregrinatore, vt id 
' genus hominum effe folet, feflinante, fed ab 
homine feptem et vltra ibi annos commora- 
to» pubiicoque munefe defun<9o confcriptum 
ilt. Deinde ea edam virtute Gallorum An» 
glonimque peregrinarionibus opus hoc prae- 
ftat, quod nomina locorum rerumque, dc 
quibus agitur, charadere Arabico exprefla 
funt. Tand?m nitor chartaQ typorumque et 
tabiilarum aeri incifarum non potefl non lc* 
gendum animbs iucunde percellcre. Sed 
age argumenta decem capitum , quibus liber 
diuifus efl, paucis enarrabimus, 

Cap.L 



Hofl reiat. de Maurtfimia. i Vi 

Cdp. I. hinoriam tradat veteruro recentio- 
ramque domioorum. Statim in limine libri 
haefimus in etymologia. minime probabili, 
cuiusmodi etiam aliae funt ab audore paf« 
fim prolatae, quae populum D^n^^DD 6cn. 
X, 14. pro maioribus Breberorum habere fua- 
det, quia hi aMauris Schlah appellantur* HaeC 
duo nomina nimium a fe difierunt ; ipfe au- 
dor fuae coniedlurae non multum fidere vi- 
detur. AfFcrt deinde, quae Salluflius et Pro- 
copius de origine huius gentis fcribunt ^QuatH 
faciem terra fiib Arabum imperio induerit, 
qui ibi principes et quibus virtutibus vel vitiis 
clari vel infames dominati fuerint, ex c a lu 

DONNO LEONEAfi-icanOjBOULET^SCHLS- 

ZERO, aliisque accurate narratur. Cap.II. ifk' 
fcribitur noua Geographia Mauritaniae (Ma- 
r6kos.) Haec regio nouem partita eft bodie 
prouinciis, 1) Sus, 4) Haha, 3) Gezula,.4) Ec- 
hamoa, 5) Dukala, 6) Abda, 7) Tedla, 8)Zer- 
rara, ^) Siedma. Vrbes harum prouinciarum 
praecipuae enumerantur ; earumque defcriptio 
adiedlis iconibus iiluHratur. Diflantiae loco- 
rum adiiciuntur/ Cap. UL de hodiernis iiv«- 
celis Mauritaniae, qui funt 1) Mauri, 2) Ara» 
bcs, 3) Breberi, 4) Aethiopes, 5) Renegati, 6) 
ludaei, 7) ChriftianL Mauri non tam z ve- 
teribus Mauris ortum ducunt» quam pofteri 

Ara- 



»1» n. Db Hbriiaouis:: 

Arabum . hdbeftdi funt, qut Saracenae v)^. 
bantur. - Ab ipiis tamea Arabibus moribus et 
ingeoio valde diiFerunt, ' Coniugia imer iu» 
^iiores frequentia «funt. Vidus c(*ltn parabi» 
Jis/et parcus. Feniinae a patre , fratribus vel 
^ognatis in matriinoniuin fponfis loc^ntun 
^upciae magna pompa celebrantur. Signum 
wginitatis requiritur ^ Aragula, cui fignum 
jneft, teflibus adliibitis patri tradituf. Uafic 
tronfuetudo lucem afiundit I>eut XXH, i^ • 19. 
Iramo tota Maurorum vitae ratio illuflra^uiis 
«inoribttS, quos Pentateucbus repraefentat» 
^regie inieruit : quod ^ ipfo audoirc hioc 
^Uinc animaduerfum a Bibliorum interpreti* 
'bus faciie augeri poteO. Mulierem repudtane 
^licet, etianili nulla adtil ciaufa fontica. i>c 
icAo furgunt ante folis ortum» precesque fun« 
4unt in ioco conuentus, (Sluame,J po/Wa tt$ 
•fuasagunt, fi quae agendae funt, Maxiim 
-^m eorum pars nihii agendo bonas hornf 
perdunt. Cibi, potiones, conuiuia, fpedaco- 
cula, mufica, faltadones eis parum curae eoiv 
•dique funt. Sads diuitiarum habere putant, fi 
iiiulieFem, equum et fclopetum pofCdent. 
^Cetera non curat Maurus fciiicet. Ludo 
jfcliacqhico in primis deledljantur. In yeflicu 
varias tK>naffecVant formas^ fimplex eft 4X 
vnus jdcm^e, PaIhum;i£Uii^ quod vefii* 

moatis 



H(ill rMat, tk Slauritmia. 1 1 } 

meatis fuperinduitur, pauperi.flragulae ioflar 
eft, cui dormiturus incuiDbit Femioae eU 
iam vtuntur ifliusmodi palliis, Oculis ia oris 
palpebrarum iliiaunt colorem nigrum, Kahql 
vocatum. Piqgues et fqfFufae ob formoHts^ 
tem laudanc^ Praeter comtum et lotioqem 
nihil curant. Proflibula nulla funt, quod ia 
gente ad libidinem procliui mirandum eft. 
iudaicae feminae corpore fuo quaeflum ia^ 
.cere dicunmr. Polygamia illis^ licita efl , et 
praeter cjuatuor mulieres> quas ducere lice^ 
•etiam co^cubinas in thori fodalitium fumere* 
Jeges non prohibent. Eadem polygamifi 
procreandae foboli nocet. Cadauera mor- 
jtuorum die, quo obeunt, in coemeterio extra 
.>qrbem humi conduntur. Feminae, non 
^ares, iugent. Vti Mauri in vrbibds, ita 
^abts campis^ difperii in tentoriis degunt 
J^igiq et lingna vtrisque communis efl. Ten* 
toria, nigro, colore oblica) ad numerum vsque 
ii)jcentorum ium^im poflta fpeciem referuiijt 
pagorumnoflrprum. Non pafloritiam tan« 
tum vitam agunt, fed terram colunt. Arant 
jnennbusDecenibri et lanuar. metuntque hor- 
deum Aprili, tridcum Maio. — jBr^Z>m, (quod 
/ortafTe npmen e Barbari ortum efl) yeteres 
iiint inpolaeJV|auritaniaea peregrinis gentibus 
ia inontanas re^iones depulfi. Mauri eos 
yol.U. "^ '^ H * noa 



114 ii" Db librisnouif. 

non folum Berber, fed etiam Sckilcha appd- 
lant. (Atquehocpoftremo nomine adducicre- 
do a s H A^i o, qoi in Travelf4(o p.223. ait; 
linguam hominum montana Occijggtalis Bar- 
bariae incolentium vocari ^AifliflA.) jtJe hac 
gente aliquid certi cognofcere difficile eft» 
quia Chriflianos odio habent, locaque, ad quae 
vix aditus patet, nempe montana Atlantica, 
Incolunt. Horum pauci imperio regisMau. 
ritani fubiedi funt ; ceteri fuo parcnt regi. 
Domibus vtutitur in figuram quadratam flnii. 
dis, feparatim pofitis. Sunt ^am inter 
iilos oppida. Religio eorum efl Muhamme- 
dica; fed-Mauros ignorantia et furore lupe- 
rant. Quum pauci linguam Arabicam calle- 
ant, qua Koranus confignatus efl ; toti a fci- 
tis et opinionibus cleri fui pendei^t. Lingua 
enim ipfis vernacula praeter literarum du^us 
nihil commune habet cuni Maurica yel Ara- 
bica. Fortafle ex muTtis aliis, e. g. antiqua 
Getulica, Numidica, Phoenicia, Turcica, Ac- 
gyptiaca aliisque confarcinata efl. Huius lin- 
guae vocabula fat multa protulit H o e s x i v 9. 
Numeri ab vnitate ad den^rium toto caelo 
difFcrunt a Mauricis. Sed 10, 3©, 40, 50, 60y 
70, So, 90, 100, eadem funt vocabulain lingua 
Brcbrica et Maurica. Brebri fc ipfos appel- 
lant Amazirg, nomine Geographis haifleniis 

editis 



Hojl reliU. dt MauriUinia. jiif 

cditis ignoto. — AethioptJ (vxAgoNigriJ hodie 

Mauritaniatn incolentes, vel ex Guinea aduene« 

runt, vei inde oriundi funt. Horpm alii fer- 

ui funt^ aiii liberL Diirities et crudelitas iis 

propria eft. — ludmi partim inter Breberos vi- 

uunr, et fem^t ipfos Philijiin appellant, quia 

maiores eorum e Palaeftina buc adnenerCy 

partim interMauros, eorumque maiores ex 

variis Europae nationibus inde a feculo XIV. 

huc migrauere. M^uris fummo funt coa« 

temtui ludibrioque; ceterum ab aliis ludaeis 

moribus et ingenio non differunt. (ludaeos 

Palaeftina orJundos accuratius nofcere ecquis 

non cqperfet?) — Rentgati, f. homines, qui a 

Chriftiana vel ludaica religibne ad Mubame* 

^icam defecere, Aethiopum vel Renegatonim 

filias ducunt, et vix tertia vel quarta genera* 

tione pro Mauris habentur. Horum maxima 

pars Hifpani funt, dein Galli, tuiD Itall, tan- 

-dem Lulitani, Germani, Helueti et Angli. 

Danos abhacinfamiavindicatauiflor.— Qn- 

fiiani in Mauritania degentes funt confules^ 

mercatores , artifices et ferui. Hi poftremi 

'iion tam iniqua forte inMauritania fruuntur, 

quam in aiiis Afiricae regionibus, quip()e regis 

peculium funt, ab illoque contra ^niurias in- 

colarum defenduntur. Labor iis Impontnt 

verfatur in expurgandis hortis, alendis equis, 

H % 'ftruen- 



It6 IL De Ubris nomt. 

ftruendis aediiiciis etc. Maior feruonifn pars 
meliori gaudent conditione, qumi in ipfa patria 
gauid funt. Quare fpfi nonnunquam Galii, 
omni exuta humanitate, ferociter fe gerunt 
contra fe inuicem et ludaeos. Cap. IV. De 
imperio auiaque. Imperium efl defpoticum^ 
nullisque limitibus potentia regis circumfcri* 
bitur. Mauri regem appellant Ssban, Sidm, 
Sidi, Sidi etkebir, Regnum haereditarium 
eft, ex quoSheri&e rerum potiti funt Filitts 
natu maximus patremfatis deftmdhiin excipit. 
Nulioconcilio intimo,qualeTurcicusZ^a8:» 
(lipatus eft rex. Bis iingnlis hebdomadibtts 
fub dio conueniri potefl a quocunque fuoruai 
fubditorum, vei aliquid dEQagitante, vel de 
.iniuria fibi illata conquerente. Redituum re. 
gionum fummam aefKmat andor dedes ceo« 
tena millia Piaflr.expenfarum 300000, ita vt 
ingens fuperdt pecuniae vis, .quae quotannis 
cumulatur. Cap. V. De re militarl Exer. 
citus tempore pacis conftat dooo Aethiopibus 
totidemque Arabibus. Cap. IV. De Piratica. 
Ctaifis raro fuperat numerum 1% nauium, qua- 
rum forti/fima 45 tormentis militaribus in- 
nruda eO. Naues Amuntur in vrbibus Sala 
et ^etuan a Renegatis et Algerenfibus, fumtj. 
bus regiis. Nifi ab hominibus lucri fangui» 
nisque auidis inipelieretur rex, vix piratfcam 

exerca- 



Hojl retat. de Mauritania. 1 1 7 

exerceret. C^VII; De religione. Oumet 
Mauritaniae incolae Muhamedicae religioni 
addidli fiint; omnisque cuitus diuinus abfoU 
vitur lotione, precibus, ieiuniis, eleemofynis, 
pcregrinatione Meccana. Cap. VII. De fci- 
entiis. Hae, quatenus a Mauris excoluntur, 
contiaentur lingua, Theologia, lurisprudcntia^ 
Mediclna, Aflronomia, Poeli et Mufica, Ar- 
chite(5)ura et opiHciis. Scribunt loquuntur- 
que Mauri Arabice, quae licet lingua noa 
plane eadem fit cnm ea, quam Koranus prae- 
&rt : tameh niliil vel parum di0ert a lingua 
Arabjca in aliis regionibus vernacula. Inoi- 
cem verborum Arabicorum LXXXVII in le- 
men, et Kahirae vfitatorum, quem' n i e b v h- ' 
R I V s dedit ia defcriptione iua Arabiae,con- 
fiderans h o e s t i v s, vix feptem inuenit ab 
iis, quae in Mauritania adhiberi folent, diuer« 
ia. Lingua Mauritano - Arabica a Koranica 
paulqm diftat. Quod ad pronunciationon^ 
literarum attinet, contendit hoestivs, li- 
teram Gain Germanice optime efFerri per rg, 
quod tenendiiip e(l, quia haec. orthographia 
per totum librum obtinct, (Ceterum hoe- 
BTi.i teAimQnio lubenter acqqiefcimus, in« 
deque expHcamus, quod ex Gazcil Arab. for* 
matum fit Chaldaicuin S^i ^W inferto nempe 
"^ ob pronunciationem r& Gain : et ita fit \w 
H 3 aliis 



Ilg II. De libris wms. 

aliis vocibus.) Idem putar, Iiteram Gim a Gef- 
ni9Qis (ni(i forte hic et quoad literam Gnifi in* 
terpres, qui hic illic non fatis accurate mune- 
re fuo fundus videtur, Germanicam linguam 
£ibftituit Danicae, quae ab ipfo h o e s ti 0^ 
eredo, memorabatur) per Sgh efferendam ef* 
fe; quare fcribit Sghibrakar, quod a noftra* 
tibus communitericribitbr DfMbratiar. Cap. 
IX, De commercio. Hoc caput mercatori- 
bus commendandum eft. Agitur etiam do 
monetis. C. X. De hiftoria naturali. — Quan* 
topere hic liber ab iis magna cum attentione 

geriegendus et in vfus conuertendus fit, qui 
iblia Hebraicn explicant , vno exemplo de- 
clarabimus. Narrat hoestivs, in vrbibiis 
Meknes et Marokos leonibus, qui in cauernis 
luflu regis feruantur, a ludaeis alimenta por* 
r^i, qui virgam manu tenentes in pprtis ca* 
nernarum fedent, neque a leonibus laeduntur. 
In has cauernas nonnunquam homines, in« 
primis ludaei, deiiciuntur. ludaei illaefi in ca« 
uernis no^H^em tranfigunt; proximo die prius« 
quam fames leones inceiferit, populares to% 
a rege foluta pecunia redimunt Quae qui- 
dem relatio egregiam ^ niii £iliimur » luceuEi 
capiti Danielis fexto affundit. 

Non pofrumus librum huncce reponere, 

quin gratidima roente immortalia Danicae 

y gcntis 



Hqfi ntat. de Mauritama. ij 9 . 

g^tis merita de IiterisOrientalibu8,intra pau^ 
cos annos part^, recolamus et fufpicianius. 
Eodem tempore, quo niebvhrivjs Ailam. 
Afncamque fumtibus regisDaniae peragrauit, 
H o E s T I V s ;ab eodem Rege fuftcntatus de« 
icriptionem Mauritaniae parauit cum orbe* 
crudito aliquando communicandam. Atque 
Aunc docfliiUmi viri, adler et molden- 
HAWER, pariter Daniae regis patroctnio 
iufiulti,Bibliothecaruin inEuropa pluteos per* 
icrutantur, vt Orientalium literarum thefau- 
ros ibi reconditos ab interitu et obfcuritate 
vindicent. 

Semper hQWS nomenque iuum taudesqu^ 
manebunt. 



!WiLHEtM falconer's Bemerkungin 
iiber den Einflu/Sdes Himmelsftrichs ; h* 
e. obferuationes de vi caeli, fitus, regio- 
num, multimdinis incolanim, alimento-^ 
rum, et vitae generi.s in hominum mo« 
res, ingenia, leges, rerumpublicarum for- 
inaset religionem; exAnglico fcrmonc 
translatae^ et additamentis ab interprete 
audae. Lipjiae apud Weygandum 178*. 
pagg. (^PS. oa. 

DifHnailitudlnem locorumdifCmiles haberc 
H 4 homi- 



190 li. Db libris nouU. ^ 

hominaQ) procredtiones^et inultii,^a8e in^ 
ueriitate ingeniorum, morum^ rerum publtca- 
nim, et ipfius religionis ;animaduerii pofTunt; 
fieri tx caeii varietate , ac difparili terrarum 
ddTpiratione, cum veteres multi viderunt^tum 
recentiores docuerunt varie, multafumque ob« 
fisruationum copia luculenter demonnrarunt. 
Sed quae ad tlluftrandum hoc argumentuni 
pertinent, ea fparfa funt per libros multos, et 
prolata faepe ab audoribus iis^ qui, cum aiiod 
ag^ren^ impetu orationis, vt fit, ad eam rem 
^elati, multa ^x eo genere monerent apte» tt 
fubtiliter obferuarent Has difHpatas opes» 
quae funt profedjD iam iatis magnae, nemo 
adhuc fuit , qui (ludiofe colligeret, et conge* 
fias ita difponeret, vt, quid et quantum res 
externae valeant ad mutanda hpminum inge- 
riia,et inores cohf6rmandos,commode poUet 
intelligi. Etd enim fuere, qui vel de varie- 
tate terrarum ac caeli , vel de vidtu et genere 
vluendi, vel de aliis rebus, extra nos pofitis^ 
figiUatim agerent, earumque vim in homi- 
num animos fubtiliter indagarent : nemo ta- 
meniOarum rerum vun et efiicaciam omnem 
ita demonfirauit». vt cauflas cxternas omner 
legitima difputatlone perfequeretur. Cuius 
rei periculum cum fecerit falConer, meu 
dicus Anglus, in boc libro: nos vehementep 

laudan. 



Faken&i ob/iruat. de vi taeU. f 21 

kudafndum cenfentius interpretis conniium, 
Gui eam fibi coiiuertendam fcriptionem funu 
nt, quam liibenter arripient homines noftri 
tcl propterea , quod ex ilio geuere nihil ha- 
bemuS, quod hisco commentariis pofHt pme. 
ferri. Scd vt intelKgatur, quae fint libri do- 
tes, breuiter difputabimus cum de his, quae 
in ipfo F A L c o N c R o vei laudanda puta. 
mus, vel vicuperanda ; tum illa memorabiiuus 
dmamenta, quae adiecit interpretis Gcrma- 
aici diligentia.' 

• Igitur non hoc egtt f a l c d n e r, vt vim 
et efiicaciam rerurh extem^m, quam exfe. 
Fodt in mutanda hominum natur^ , fubtiliter 
exponeret, ^t in ea re adhiberet d7c^l0€iu¥ il- 
bm, quam pbDuiat iartis ac diiciplinarum ac- 
iterata defcriptio ; iftam enim fiibtilitatem in 
hoc argumento, fatetur, nimis arduam efle, 
nee aufum fe, infinitas propemodum cum 
iuas, cum aliorum obferuafiones ifa coniun* 
gwc atque tra<ftare, vti poflulet artis lcgitima^ 
ieueritas. Sed hoc, ait, efficere fe voluiiTe, vt 
fearfae pafHm ac diffipatae ex hoc genere ob- 
/eruatioheS' iti corpus aliquod coalefcerent, 
qnod luflrantibus cuin integrum videri poflfer 
ac perfedhim, tum aliqua partium venufld^ 
confpiratione ptacere. Atque hoc conflHun^^ 
de quo modefle difjHitat audlori (eft enin^ ab 
H s omni 



lai 11. Di Ubris muis. 

omni vanUate alienifliinus) perfepit ita, vt fci- 
entiam variainque dodrinam inireris , inge* 
nUim facile agnofcas. Habet igitur hpc vo- 
lumen Ubros fex, quorum primus ett de vl 
caeli in mentes hominum; alier opportuni- 
tates et damna ea exponit, quae afitu et ma- 
gfiitudine terrarum repetenda funt; tertius: 
perfequitur grnera terrarum earumque natu-x 
ram, quarum aliae peflilentes, aliae falubres 
funt, et vei acuta ingenia gignunt, vel retuia 
tardaque protrudunt; quartus demonllrat,- 
quid. incolarum copia efEciat , liominumque 
vna habitantium mulcitudo; quintus docet^. 
quid viSfus et ciborum varia genera poflint^^ 

2uae vel acquirendi inodo ac via, vel natura 
la et indole varie conformant hominuni in«; 
genia, varieque corrumpunt; Jexius denique 
habet dodam et copiofam difputationem de 
vitae gmeribus et animorum vario cidtu , qui 
vulgo folet cum externae conditionis diuerfi. 
tate coniun<9:us efle. Liber quisque magnam- 
habet cppiam obferuationum,quas vel aucflo- 
ris ingenium peperit, vel eius diligentia ^ 
aliorum librjs decerpHt. ^ec amplei^itiir^ 
audor recentiores tantum fcriptores, eorutn. 
que inonita profert; fed vagatus per omnium, 
paene aetatum fpatia,etiamantiquorum audo- 
rum fubtiles profedlo, et elegantes pbferua. 
* t tiones 



FdUimm obferuat. d$ vi iaeB. 133. 

tiones larga nianu depromfit. Sed in tanta 
copia rerum inueniri pafHm nonnulla, quae. 
vd incerta fint, vei parum fubtiliter conclufa,- 
vel nimis audader pronuntiata; nenimi mi- 
rum videbitur, qui cogitauerit, quam ambi^- 
gua faepe fit omnis illa difputatio de rerum. 
externarum efficacia, in qua vel acutifiimi viri 
faepe funt ac varie lapfi. Ea tamen haud po^. 
firema falconeri laus efi, quod et eo« 
rum temeritatem fugere ftuduit, qui omnia fe- - 
re referunt ad caeli rcrumque externarum vini,. 
atque exiOimant, humanae naturae conforma-r 
tionem paene totam ex ea pendere; quod e 
Francogallis fecerunt du b o s i v $ et m o n« 
T E s cj^v lE v s — et alienus eft ab eorum va* 
oitate, qui cauifis externis vim onmm adiarant, 
et, quod vfus rerum manirefte docet, id ra- 
tiunculis tolluilt ; , quae fuit helvetii opi- 
nio. Nofter hoc egit, vt, quantum fieri pof- 
fet^ vtrumque vitium caueret, teneretque viam 
qtiandatn mediam; a qua vbi interdum defie- 
dit, propius accedit ad eorum fententiam, qui 
rebus externis nimium tribuunt. Vnde noa- 
nuUa illuflrat e caufiis externis, quae videntur: 
ab alio fonte manare; et lapfus eft in ea ra, 
maxime propterea, quod incautius fecutus efl 
xoNTEsq^viEi audoritatem, e cuius libro 
de vi it^natwra tegum haufit plurima. Quas^ 

dam 



dam tibri partes trac^it ieiaoius^ quod ma* 
xitue did potefl.de his,quonim argumentuin 
cjl i^ arte audoris reuiotius.' Sic, vt exem- 
plo vtar, lihro primo, fed. XXIL de religiom 
difputat, qute et ipfa vi caeli mutatur varie 
atquc corrumpitur ; fed iOa commentatio, fi 
vbertatem argumenti et grauitatem fpedes^ 
nec fatis accurate fcripta efl, nec apte fatis et 
copio(e. In defcribendisfi/ofgmfrite/^quae 
folent fedari geotes variae, quamquam et re- 
nmi copiam,et fubiilitatem in diflerendo lau« 
dabilem demonnrauit pfailofophus Anglus: 
tamen {iiperari videtur ab i ^ e l i n o, noftro 
philofopbo^ qui in hifioria generif htmam 
eundem locum ita pertradauit, vt ex grauifG- 
marum obferuationum farragine,et recondita. 
exquifitaque naturae humanae cognitioneAn- 
glo facile anitecellat. Praetermittin)us locos 
alios, in quibus hi, qui voloerint boc totutn 
argumentum nouo modo iiluflrare, facile in. 
uenient^ quao vel vituperari poffint, vel redius 
do(fliusque conflitui. 

Maximum vero libri, ceteroquin pr^eflan- 
tiflimi, vitium inefl in eo, quod audor in 
vfuirp€mdis libris aliis^ cum recontioribus, tum 
vetuflis, verfaius ejl negiigcntius, ac faepe te- 
ftimonia attalit, in quibus, fi diiigentius exa« 
BEiinentury vis inefl nuUa. Qua de re vei pro. 

pterea 



Fakoneriolferuat.dibicaeli, la^ 

pterea qaaedam dicenda fufit, quod vtilitati 
eorum, quae ab audore traduntur, non pa* 
nim detrahit illa incuria, et efficit, vt ledoret 
nonnifi difHculter po/fint de obferuationibus 
fingulis iudicare^ Ac primo quidera libri 
molti^e quibus teftimonia penintur,ejrrf/a»^ffr 
negtigentiuf , nonnifi indice breuiter indicato. 
km vbi volueriot le<5lores explorare tenimo- 
nii fidem et vim: perlegenda fiint fpifla vo* 
lumina, etingensmolefiiadeuoranda inquae- 
jrendo loco, quo au<9or vfiis eft. Deindele* 
gentibus, fi non prorfiis rudes fuerin^ obfcu* 
rum efle nonpoteO, iocosmultosab audore 
perperam excitari, et peccari vel in numeri^ 
librisque accurate defignandis, vel locos ipfo^ 
parum rede explicari, et ad rem trahi a^ ipfo« 
rum ai^umento faepe prorfus alienam. Ex 
vtroque genere vel inter iegendum obferua^ 
uimus errores plurimos, quamquam animus 
a confilio, lexamioandi audloris ceKfl^s^y ki 
excitaadis atiorum fcriptorum libcis, abhorrec 
ret, ^ rebus ipfis eflk intentus. Sed profe«i 
ramus quaedam fx eo genere, vt intelligatur, 
nos non temere ea de re conqueri. . Docet 
audor p. 14. gentes eas, quae magnum pa« 
dantur iolis calorem, ad iram et vindidam 
procliuiores efie,etexcitat /Z^nim (^IL Cyrth 
poMae XenophonUae; bt (fiQ MirQ mbil ia* 



M26 II. De libriinouif. 

efl,quodad demonftrandatneamrem aliquam 
polfit habere vim — P, 39. obferuat cx a r i. 

' 6 T o T E L E , Graecos ab ipfa natura ita for* 
inatos fuifle,vt orbis terrarum domini, et re- 
liquarum gentium optimum efTe poifent ex. 

'eiiiplarj quem locum in Hhetoricis efle a^. 
Sed eft apud ARisTOTELEM de Rtpubi. 
I. VII. c. 7. nec illud habet, quod falco- 
K EK de Graecis perhibct, eos a natura genti- 
buf reliquif ad imitandum propojitof ejje; ro 
roiv 'EAXnvft>v yevo^^ inquit aristoti- 

' L E S, SV^VIAOV >CaJ ^tUVOfJTSKOV hi — KOc) Ju- 

' voiyLBvov oi^%€iv Tfokvrm^ lAtois rvYXfcvoov iftf^ 
XtrelciS. Et In hac re bis lapfus eft audtor j * 
"rcpetit cnim hunc errbrem p. 9^. — P. 43. 
loci duo afFeruntur e l i v i o, ad deihonflran- 
dam fraudem Punicam, quorum neuter rite 
excitatus e(l ; videtur in animo habuifle ver- 
ba Livii 1. XXIII. c. 5. Poenuf hoftif. — ex^ 
pertem omnif iurif, et conditionifj et lingua$ 
prope humahae mititem trahit. •— P.44. fcri- 
bendum eft: li v. I. XXXVI. c 17. -7 Locus 
D-iODORi Siculi, qui affertur p. Si. e H- 
bro I. c. 17. defumtus eft j in quo non vide» 
mus , cur d i o d o r i audoritate vtatur ao- 
'dor,'ad demonftrandum hoc, Aegyptios gcn- 
tes reliquas docuiflfe agriculturam; fed in eo, 
quod ideni fcriptof etiam inuenti vini gloriaoi 

ad 



Fatebneri objeruat. de vi caeVt. * 1 27 

ad Aegyptios eodem loco transfert, eum de« 
ferat. Redlius feciflet auiftor, fi has dio- 
D o R I fabulat nc tetigiflet quidem. — Locus 
'AR I s T o T E L 1 s, p. 95. allatus, eft Probtem, 
Sea. XIV. — P. 153. vtitur audor libro Vlf. 
hiftoriae, quam de Cyro iuniore fcripdt x£» 
K o p H N ; fe^ nihil ineft in toto libro, quod 
eius fententiae faueat. — Prorfus ofcitantec 
laudauit plvtarchvm p. i^i. e quo de- 
monflrare voluit, apud Romanos de rebus 
. capitaiibus interdum ad portas vthis iudicfa 
habita effe. Quam con&etudinem, inuitis aa« 
ifloribns vetuftis, inuito etiam plvtarcho, 
temerc finxit auctor. Locus enim, quem ih 
animo habuit, eft apud plvtarchvm ftt 
Camilto, Opp. Tom. L p. 148. vbi traditur, quo- 
modo capitis damnatus fit Manlius iile, qut 
Gailos de capitolio deiecerat. Hfb accufatus 
in foro, homioum animos ad mifericordiaifa 
'flcderc folebat, oflendens Capitolium, ad 
qpod e«foro profpertus patcbat, et priftini de- 
coris memoriam renouans. Ne igitur iudi- 
cum animi ea re perturbarentur diutius, Ca« 
millus, didator, /txrrjf/ci^Fv fja? TtvKvi^ ro Sh 
Kec^fioy eh ro llsrfiXivov u\(rGff' I9^ev 8Z 
ovroff rS KxTTsra^hls KocruCPccvScj 3, re fJ/oM 
KOffv rxi^ocro r Jf Kocrnyo^icc i/c A. Haec igl. 
tor rcSy vt facilc intelligitur,' nonnifi fetnel ac. 

cidit. 



XH8 IL De libris fmii. ^^ 

cidit, nec potuit accidere iaq>ius j aique ;iif9! 
M^olius quideiD aif7<^/am daiiinatus efl, fed 
i' ^utf ^uAwr, in nemore Petelinp. — Diemon. 
flrat p; 2Sp. ex aliquo m a x i m i Tyrii locp^ 
qui eU in Dijftrt. XIIL Aegyptios veteres fu- 
iife ignauos et tiuiiJos. Sed hiQlpcus nuliam 
prorfus habet vim , cum m a x i m v & ipfe 
.cauffam. addat paruin idopeam, Aegyptios 
medculofos fuifle, quoniam agricolae fa^rinf, 
JJec loquitur de veUiftis Aegypriis, ad quos . 
FALCONER locum trqxit ^ e(l etiam huiu^ 
viri audoritas in ea re fere nulla, cum Sophi* 
llarum more in ea oratione difputet, in ea 
vero declamatione, quae fequitur, contrariai|i 
fententiam exornet. P. 471. ia laudanda a^ 
RisTOTELis fententia, ei falconeil 

!)eccauit,/et, qui eum errorem emendare vq« 
ebat , interpres vemaculus. Etenim a r v 
STOTELES Politicor. I. IL c. 5. aduerfus 
PLATONis opinionem de communiooe 
bonorum iarepublica difTerit; eosvero, qqi 
ieitularias/artesexercent, ciuium dignitate prv- 
uandos effe, mifnime fuadet. ,P. 517» Uud^ 
librum VIII operis, quod daCyro iuniire c.qo- 
icripfit XENOPHON, cum tomen ifta fc^i^ 
ptio.xxonniny^j7/m iibros habeat, locus vero, 
quem auiflor excitare volebat, manifene Cit ^i 
froomio lOyropaecUat. '^ §ed fM^iant hatc. 

pauc»/ 



JF)4eoneri cbfifua^>d$ t$ catU. t9^ 

{Atica, quae ftdtk podemus, fi hta boc agltf- 
remus, augerfe multis aliis; iam ehim mtaJL 
feflam effe |)utamus, eos, <}ui ^ a l c o n e r< 
voluerint libro vti, cautos efTe debere, ne quid 
teinere credant Diligenter enim examinan* 
dam eft vbique, vtnim allata ab ipfo teflimo^ 
nia (int fatis idonea. 

Jic inUrprete Germantco rtR^ty vtadiicia* 
mus nonnulla. Quis vertendi laborem fufce* 
peric, ignoramus; fed vehementer laiidanda 
nobis videtur interpretis dilleentia, fi diiTceire- 
risa negligentia in excitandis alibruni libris 
et vfurpandis, quam reprehendimus in f a l« 
(foNbRO, et rh Cuius culpae ibdetatem in« 
terprei proipterek venit, i^uod non fuflulit illi 
vitia. Omamenta vero, quibui verfloneitt 
Vemaculam inflruxit, cerntHitlir in adiedM 
proifatkme, tt adfperfis anmmhur/lonibus va^ 
rii generis. Atque illa quidem fatis cop)o6l 
cA, et cmtUnKS exponit, quas locus philofb^ 
riiiae, sT FALCONBRO perpurgatus, habet< 
Quae fuper hac re fcripfit audor, ddda fim^ 
(6t fubtiliter obfei^iara, vt haec praefatk> fii 
llon cohtemnenda ad vtilitatem wri accefiio.' 
h animaduerfionibus autem multa cafligani 
ttor ac refinguntur, quae a I^ALCONERd 
v^ non fatis acute obieruata enant, vel teme^ 
re et auda<9tir ptomnitiM^ Ik^duntur dt^ 

^o/.//. I iam 



I3jO IL De W)ris wmis. 

iam pa/nm notw vberions, in quibus traifiaR^ 
tur nonnuUa copiofius, quae ad illunrandam 
^ALCONERi difputationem pertinere vi- 
debantur. 



MATTH. DOBSON Abhandlutig iiber dk 
medicinifchen Krafte der fxen Luft ; u e. 
D o R-s o N I, M. D. Soc. Reg. Lond. So« 
cii, liber de ui aeris fixi medica; ex ani 
glicoverfus, annotatfonibus et addita* 
mentis audus. Lipf. redemt. Reichio. 
i78t. 8. pag. 208. 

Qui haud ita pridem ab halesio dete-^ 
dus, et recentifrinjis temporibus magna expe- 
rimentorum copia vberius demonftratus efl; 
aer iixus in vfus medicos felici euentu iam 
adtiiberi coepit; idcjuod exemplis iam pluri* 
mis probat CI. o o b s o n. Sed. L De diuer* 
fis modis, aerem fixim extricandi et adhibendi 
agit, et modum Dacis de chavlnes, et 
V £ N E L 1 1 prae ceteris commendat, additque 
illum etiam fub forma clyneris» et ad fuperfi. 
fiem corporis varia ratione poife applicari, 
Ex inftitutis experimentis colligit, duabus 
drachmis falis alcalini volatilis iiiefie aeris Rm 
ad grana 48, in eadem quantitatecretae gr.41^ 
et falis alcalini vegetabilis gr. %t. Sed. IL 

I>e 



Dohfon di vi aerisfixi medica. 131 

De aerit fixi a fanis ajfumti effeSiibus fenfi$ 

percipiendis. Si fali alcaiino fixo vel volatill^ 

in aqua foluto, fuperbibatur fuccus citri ; aec 

fixus ia ventriculo extricatus, vt aquae inioe* 

rales, fere agit, lenis irritantis ad inftar ven« 

triculum aificit, cuius elFedlus ad cerebruoi 

neruosque ipfos penetrat, et cordis arteria* 

rumque vim adauget: eiusque aeris modo 

|rana8-io absque fenfibili naufea afFumi pof^ 

lunt. Seifl. UL EffeEtus noftri aeris in morbit 

putridis; eiusmodi febre petechiis flipata 

detenti aegri quatuor, fanitati reflituebantur 

opepotionis alcalinac, cui fuperbibebatur fuc« 

cus citri ; eadem methodus fucceffu haud de^ 

flituebatur in 4 aegris, varioliset morbillis ma« 

ligoi indolis af!li£lis. S^l alcalinus volatilis 

etibin in infufo peruuiani cortici^ frigido Ci^ 

fufum peruianum ntephiticHm cdcalinum) folue* 

batur, et febris fecundaria variolarum con« ; 

fluentium ia totum fere videbatur iuppreffai 

Gi&ngraena in pede, coniun^Va cum hydrope 

contextus pulmonum c^llulofi, eadem rationo 

fttblata eft. Anginam, quam vocant vlcero- 

, &n, fanauit fimiiis methodus adhibita, vna 

j. Qun infpiratione aeris fixi : et quae illam in 

i)io fequebantur mala, aflhma, diarrhoea et 

^e([\ushydropici, eisde;ivpotionibus alx^linis 

^acidis, etkfufo. rnaUi fermentantis profli^ 

. I* gaban- 



Ijl IL De Ubris notdf. 

gabantur. In phthiH, vbi pus in pulmonibi^ 
effufum cft, infpiratio aeris fixi, et mixtura 
mvERii, bis auxilio fuit CL dobsono: 
nec eiusdem obferuationes in (corbuto mari- 
timo defunt, de quo etiam afferuntur nouac, 
caeque infignes a Cel. m a c b ri d i o inHittt* 
tae. Sedl. IV. Deputredine, exkalationibuf 
puiridis, et remediis corrigentibus, Illae oriim- 
tur ab animalibus viuis et mortuis , et gene. 
runtur in primis in nofocomiis, orpbanotro. 
pheis, ptochiis, carceribus, denique in coeme. 
teriis ; quarum vero noxa imminuitur a dtf. 
pernone< partium putridarumin aere, a plan. 
tarum vegetatione, (cuius vtilitatem poA au« 
<9:orem vberius docuit Ui. i n g e n h o v s,) 
et putredinis tandem peradla euolutione ccil 
fat. SedV. V. De effeku aerisfixi in putreeU. 
nem, et exhalationes putridas : illa maxime im. 
minuitur noftro ab aere ; fed minime ab exba,» 
lationibus putridis^vti perhibet cl. ALEXANDEiCy 
qui ab audore, e}q>erinientis inflitutis, refuta^ 
tur. Licet vero aer fixus cohibeat putrefadHo* 
nem ; tamen aer, vaporibus putridis refcrtc», 
eo non meiior redditur. Sed. VL De vtUi^ 
tate aeris fixi ad cachexias et vkera phagedae» 
niea. Ci. Audor noftro aere vlcera cancrofk 
non fanauit ; fed horum dolores modo im- 
minuit; eaimiiero in vlceribos antiquis ier« 

pootibus 



Dobjon dt vi aerhfixi m$dica. i J 3 

pentibns mali nioris maxime efEc^cem fe 
praeftitit dolorum imminutione, puris corre- 
dione, viceris emenJata conditione, quin et 
integra eorum fanatione 3 quorum elFecfluum 
quatuor hiOoriae fufius enarrantur, quibus 
adiunguntur duae perfanatamm cachexiarum. 
Sc<S. VIL yjus a^rtsfixi in quibusdam ventri^ 
fuli morbis, vt : cius debilitate et nimia irrita- 
bilitate, anorexia, naufea et vomitu habituali, 
quatuor exemplis probatur. In genere CL 
POBSON omnes, quas adduxit, morborum 
fanationes, partim propriis, quas fuHus defcri. 
bit, partim obferuatiooibus cl. virorum, h a y- 

GARTH, SANDBACH, HENRY, PERCI- 
VAL, WITHERING, HVLM£, DA\0^- 

$ ]* , demondrat. Sed, VIIL jiirisfixi vis 
in ealcuios renum et veficae, qui niinirum hos 
foioit,et doloresfimul fopit; humorum maf- 
£ie aduehitur per aquam mephiticam alcali- 
nam, fuccum citri, per potupi quemcumque 
aeratum, mel, et cetera. Sed. IX. De maiori 
ffoptnfione ad affeSius calcuhfos incotarum fa- 
tvm in ^nglia regionum , in qitibus hydrome^ 
hm in vfu efi, prae eeteris, Collatis inter fe 
oofbcomiorum, in 13 vrbibus valde diflitis ex- 
flandum ,. in(|icihus, per plures annos fubfe- , 
quentes £i<9is, apparet, calculos varii generis 
iwltp frequentiores ef& in iis regionibus, qui- 
I 3 bus 



134 ^^' ^^ ^^^ nouif. 

bus vinum pomatum, idque in priniis aci* 
dum, pro potu efl. Ratio autem dirpontio* 
nis calculofae nondum penitus nota cl.audVori 
videtur, qui calculum efTe produ6lum anima- 
le , non a materie peregrina in corpus allata 
ortnm, cenfet: ilhmqueitaque a flrudurit 
corporis pendere, atque hoc modo pofTe he- 
feditariam efle. Sed. X. De fffe&ibus na* 
xHsaeriffixi: qui nimiumaccumuIatus,pro- 
dnus necat, et quidem non fu0bcatione, fed 
mediata in fyflema neruofum, cuius vim pe- 
nitus fufflaminat, adlione ; in cuius rei docu« 
mentum fex hiftoriae fumme noxii efFedhia' 
adiiciuntur^ quem calcamae fornaces edebant; 
ex quibus vnicam modo perfonam feruatam 
cfle apparet. — — Sequuntur nunc addita« 
menta cl. interpretis, (qui et notulas non 
fpernendas paflim adiecerat) t) de rffeSlibur 
noxiis aerisjixi et aliorum vaporum aereorvm, 
defumta praeprimis ex c). leonhardi 
Hotis, M A c qv E R 1 1 lexico chemico adfper» 
iis , et ex cl. b v c <^v e t o. 2) De vi ams 
varii generis medica : vt aerc alcalino, hepati« 
tOy depblogiflicato cet; ad mentem ceL 

FRISTLEYl, MACQVERII, BERGMAN. 
'NI, ACHARDI, rONTANAE. i) De tffe* 

Stufaluiari aerisfxi, in febribus putridis, vt 
Ct intermittendbus, gangracna» f^tthifi » hy« 

dropc» 



Dobjbn de vi amtfixi medica. 13.^ 

3rope, fcorbuto, podagra, calculis biliofis, ii8« 
3emque veficae, morbis ventriculi, tympani- 
"ide, vermibus, niorbis ipaflicisi paralyfi, in- 
Bammatione mammarum, tinea capitis, vlce- 
nbus,ozaena; de quibus omnibus teftesfide 
dignos afFert 3 vt. cl. vithering,ians- 

SENS, PERCIVAL, HBY, WARREN^ 
ROTHERAM, L £ £, COLLIN, MAGEL- 
LAN, POWER, HVLME, FALCONER, 
AASKOW, BADENOCK, SAVNOERS^ 
SELLE, lASSOY, CORVINVM, RVSH, 
CHAMPEAVX, IVSTAMONO, L A- 

touETTE, et alios. Denique 4) cL In- 
terprcs aifert animaduerfiones quorundam me^ 
dkorum in v/iim aerisfixifalutarem, e.gr. cL 

LETTSOM, et THOUVFNEL. — Licet 

nobis videatur, ihedicum aeri iixo poiTeiii 
omnibus allatis morbis nondum plane fide- 
re; negandum tamen haud efl, illumadre- 
media valde efficacia pertinere. Itaque nec 
fperni plane,nec in morbisi quibuscunque ad- 
Uberi, fed rite formatis iodiciis in vfum vo^ 
cari optime meretur. 



Von der fVirkung det Mohnfafis in der 

Luftfmehe; i. e. De effedu opii in lue 

veaerea^ acceduntaliaobieruatamedic. 

1 4 ct 



^f^ 11. Ditibris nouiu 

et phyf. in' America feptentr. inflituti^ 
audore io« bav. sch5pfio, me- 
dico diftrenn Onoldmo in America; 
edidit et praefatus eft p e l i v s, Confil, 
auL intim. et ProfefT. Erlang. ap. L l, 
Palm» iTgi. s» plag. 4 et dim. 

Nouum nunc exflat in lue venerea remediuai^ 
quod quidem cafu detedum eH. Aegro eniiii 
boc malo pefltme affedlo, et pertinaciflimia 
vlceribus torto, opium propinabatur ad fo^ 
piendos ddlores, fomnumque arceifendum. 
Sumto et per aliquot dies continuato medu 
camine, omnia meliorem aiTumebant faciem, 
et aeger^ mercuridibus omnis generis reme- 
diis miftra olim vexatus, fanitatem recupera. 
bat. Permouit hoe noothivm, fum^ 
iBum nofocomiorum militarium infpedorem 
in America, vt contra vlcera venerea, mercu^ 
rio diu refiflentia , adhiberet opium in aliis,- 
in aliis continuaret mercurium; quo fa^niy 
vt hi in fuo flatu manerent, illi paucis diebus 
poft magnam in melius mutationem experi* 
rentur, ac breuiori, quam exfpe<9are fas eflety 
tempore falui eflent. Minim fane in hacce 
metbodo eft, opium aluum obflipatam, qucd 
iklias folet, non reddere. Gangraenam m 
membro- genitali pro parte fphacelato tdem 
fiAebats ^usque reltquias cito^ confolidabat 

Narrat 



Sehopfdf^ effeSiu cpu in tue vemr. 1 37 

Narrat schopfivs, fe multos vlceribus ve- 
nereis pluribus vexatos, boc vno remedio h* 
\ nauiire,et intra decem menfes,nulli venereo ne 
vnicmn quidem mercurii granum propipafTe, 
nec tamen adfuiile minimam rationem , cur 
opii vfum cum ilJo commutaflet; teflem fc 
fue pculatum, et a medicis Anglicis audiuilTe, 
idem opiura folum in nofocomiis regiis mor- 
Bis Venercis quibuscunque opponi; fycofes 
illud breui toHere, eademque cfEcacia in fexu 
fequiori effe. Cuius fanationis rationem ali^ 
quam cl. audlor ponit in vi opii fedatiua, an- 
tifpasmodica, irritabilitatem imminuente ; fed 
ei videtur tamen , ineffe etiam vis quaedam 
^ecifica antiuenerea, quia partim aegri, 
quamuis.cito et iucunde curati, tamen in pri. 
flinummorbumnonrelabantur; partimTur- 
ci Perfaeque, opii amantiffimi, a morbo ve- 
nereo prorfus fere immunes fint. Accedit 
9d laude^ kuius^medicamenti, quod ab illo 
npn aeque pertimefcenda fint damna quae* 
dam, ac a mercurio. — Adiedae funt obfer- 
uationes phyficae de cltmate et tempeftatibur^ 
jinjericaefeptmirionalis: illud multo. durius 
^fl , quam in aliis regionibus fub eadem lati^ 
tudine fttis; frigus enim »^-15^ latit. fortius 
efl ; calor in aeflate maxime feruidus, faepe ad 
y»o.^5^ Th^Fahr.j,in hycmc frigustherma. 
l i mctruni 



J38 ^Z- Ot EbritmomT. 

mctmm EiepHfime infra o, el qnidem 4^-12^ 
grada% deprimk. Caloris et frigoris bnius 
Ticiflitudiiies maxime fubitaaeae fuat; et fbli 
meofes Septea:ber atque Odober cetcris funt 
foauiores. Fr^oris praedpuae cauflae viden- 
tur iinmen£i fere contineatis exteafio, vsqoe 
ad polum direda, et venti coadaui fere et 
vebemeates, imprimis ex occidentalibus, bo- 
realibusqne rcgionibus prouenisntcs. — Li- 
bello fiaem iinpoaunt annotata de worbisA' 
nifricae ffptaUrionalif. Incolas multo debL 
liores Europads iudicat audor, quod maxi. 
mae tempefiatum mutabilitati tribuit; eos 
quoque minus fbecundos efie, illorumque in- 
fantes multo copiofius mori, quam in noflris 
tcrris. Negat, Americaais iadolem aaimi 
propriara omaiumque commuaem eflc, 
Sliusque fbrtitndiaem fiagularem e belio, 
quem in priflinos dominos gerant, fatis ap. 
parere. Inter morbos iflius regionis refert 
iiibitancam mortcm in calidiflimis diebus, cui 
inprimis expofiti fuat vehemeatius commoti, 
Videtur apopiexiac genus cfle. la vaa pugna 
(d. 28. lun. 1771.) 59 protinus decidcbant mor« 
tui, absqufe omni vuinere, foloque calorc et 
motu cac(fli. Siagularc quoque graffatur cx- 
aathematis gcaus; (prickling-heat vocaat) 
cutis maculis rubellis valdc pruritatibus 

tegiturj 



- Schopfde effeSu cpH in tue vtmr. 1 3sf 

tegitur; qaae tion eleuantur, et nuhc erum- 
punt, nunc euanefcunt, prout calor magis vel 
ininus viget; tandem fquamarum inflar cutis 
decidit; oriuntur a maiori appulfu fanguinis 
ad vafa cutanea, a magno calore relaxata. 
Catarrhi et Coryzae in ipfa caliiTiffima tem* 
peftate valde frequentes funt. iDter morbos 
autumnales eminent dyfenteriae, cholerae, fe« 
bres reinittentes et intermittentes, fymptoma- 
ttbus biliofis flipatae, febribus Indiae occi* 
dentaiis valde iimiles. Numquam vero adhuc 
morbi contagioii milites inuaferunt, qui a 
fcorbuto quoque raro vexantur. Frequentior 
eft angina membranofa, et tumor glandula- 
rum colli et teniculorum (Mumps.J Singu- 
larls eil obferuatio plurium poI)rporum in | 
demortuorum, ab audore.diiledorum ; quos 
vero nimio potuum fpirituoforum vfui tri- 
buit. Variolarum infitio feliciffime cedit, et 
inter 3000-4000 ne vnus quidem m^ri dici- 
tur. N . Noui aduenae aut diarrhoea aut febre 
vtplurimum afficiuntur. 



Vom Geiji der Hebriifchen Peejie etc. j. e. 
De indolePoefeos Hebraicae, diifertatio 
in vfum admiratorum eius et antiquiAl- 
mae mentis humanae) audore i* g.; 

HBK- 



I40 



//• DtUkrii mmr. 



HERDER. P. L Deflau. itSx. S. im<* 

peQiis aerarii impriinendis libris dcfli. 

nad, venaL ia hibliopolio eruditonmi» 

pagg- 374- 
Qui ritulo libn induAi celeberrimum l o v^ 
THivM ab audore noflro exfcriptum pu. 
tont, nae illi egregie falluntur. Quantaecun. 
que laudes fuerint, c|uas lowthivs flbi 
in hoc difciplinarum genere peperit : h e r« 
B E R V s tamen documento efl , fuperfutfle 
hac de re fcribendi materiaoi ampliilitiiani, 
fiue potius Poefin Hebraicam aho plane mo^ 
6oy ac LOVTHivs fecit, tra<^andam efle» 
Ifle enim .vir dodifllmus, quo propius abflnt 
Hebraicorum carminum pulchritudines a 
Graecis Latinisque, eo m^gis praeflantiae lau* 
des iis tribuit. Graeca igitur et Latina car- 
mina ei canonis inflarhabentur^ad quem ce« 
terarum gcntium pbemata exigenda flnt. 
Noflrastvero in ipfam rerum naturam magis* 
inquirit , et primaeuorum hominum flatum, 
cogitan^^J percipiendiqiie uiodum, viuendira^' 
tioaem, mores, et linguaui riuiatur, indeque 
virtutes et laudes Hebraicorum carnnnum ae. 
ducit. Dfalogis X liber diuifus efl, magna 
eum elegantia confcriptis, quorum argumen- 
ttim breuiter perflringemus. De tndole ipflus 
litiguae Hebraicae primttm acudflune^agit} 

htnc 



H&dir de Pot/ffebr. 141 

hanc qoia vcrbis inprimis conftaf, nominaque 
vcrborum forma faepe induuntur, pingenteoi, 
adiones ipfas repraefentantem, ideoque poefi 
aptiirunam rede appellat. Vcrba ex radici^ 
bus, res fub fenfus cadentes referentibus, le> 
niter dcriuantur. Tcmpora licet Aoridi po- 
tiflimum habenda fint, pocfis, quae tota vita' 
ct adio eft, non refpuit : et ob hanc tempo^ 
rom indolem ipfa Hebraeorum hiftoriiinoa 
tamnarrat quam pingit. Paralleltsmus etiam 
in caFmioibus Graecis obtinet ; argomentaqut 
* carminum eum requirunt. Hebraei numeri 
rytfamique^ qualis apud Graecos Latinosque 
cfle folct^ ignari pauca verba orc fuo profei 
rUDt, quae ob mutuam inter fe relationem 
fitnilia iibi funt, ct fono locoque rythmi fpe« 
oein prae fe ferunt» Dial.II. Creatorem fibt 
repraefentant Hebraei potenriflimum et for» 
tiflimum. Quod ex lob, IX. et Pf. CXXXIX. 
eleganter ab auAore verfis (atque eiusmodi 
verfionibus tanquam gemn^is aoreus ille liber 
paflim diilinifius ett) prpbatur. Solent auteiu 
paraltdismum caeli et tcrrae inducere^ i. «f 
oaelum terramque inter fe conferre, hnmen» 
fumque ei, quod infimum ed, opponerci 
Quarum quidem rerum comparatione quid 
magnum, redum, fapiens ilt, cognofcebantf 
tc imadi ppe r^cum fuperiorum dcfiniebant|, 

mctie- 



i42 . II. Dt Ubfis itomt^ 

fnetiebaotur et niuperabaiit. Dial. HL Locir 
nondutn natonim, nox, aurora, ex Poetarum 
HebraeorMm mente delineantur. In.folem 

et reliqua obiedla naturae hj^mni Hebraid 
Donex(laDt,vtidololatriae quaeuis occafio au- 
feratur. Animaiia accurate defcribuntur, ipfe- 
X|UeDeiiS in librolobi de equo et leone aliis. 
jque animalibus creatis laetatur. DiahlV.etV. 
in iliunrando libro lobi verfantur. Ihducilk 
audor primumdefcriptiones quasdam de Deo^ 
ilellarum iudice, orbis^ conditore, tempenatis*. 
que moderatore. Deinde tempeHatem, ma. 
ria, bmen, nodtem, mortem, interitum, vno 
yerbo, quicquid naturae proprium eA, perfo* 
narum fpeciem in hoc libroreferre demon* 
flrat: quare de hoc poefeos genere, quod 
naturain tradat, quatenus.fi^nfus fenc,/ufe agit 
eiusque venuflatem exponit, et exemplis qui. 
busdam ex o s s i a n o petitis iliuftrat. Iphiui 
lobtim in Idumaea vixifle putat^ librum eius 
Qomine infcriptum Mofis effenegat, fed in 
Idumaea concinnatum in hohorem cuiusdam 
ex Emiris huius regni antiquioribus fortnlTe 
Dauidis temporibus ludaeis primum inQpcuif. 
fe,putat. HiHoricam introdudionetii poemati 
coaeuam cenfet, ipiumque poema non drama 
ippellandutn effe fenfu, quo nos hac voce vti- 
mur, fed confeiTufn potius fapientum, qui <ie' 

. , I caufa 



H^rder di Poifi Hebr. 1 4 J 

caula iupreml rerum .moderatoris in vtram- 
^ue partem difputent. DiaL VI. de ParadiT^ 
agit^ huius totam hidoriam ex traditioue an« 
tiqua , quae euentu quodam ad humanum 
genus pertinente nititur, hauftam efTe arbitra- 
lur audor. Arborcm cognitionis boni malu 
que ita explicat. Homini oificia iniupcfla 
erant, animali nulla. Illi arboris fru(f)u vefci 
vetitum erat, huic licitum.. Sequitur tamen 
animalis exemplum homo; itaque primum 
crrare, et peruerfe imitari didicit. ' Serpens 
animal erat ad hominem feducendum aptiiH* 
mum; promittit vero fapientiam Elohim, 
quia hae creaturae habebantur fuperioris ordi-* 
nis, quae in fecreta naturae feliciter penetra- 
bant Cherubim cl. herdero non equi 
tonantes funt,fed aliquid exvariis animalibus, 
inter quae tamen nulli equi, compoiitum. 
Hoc ab Ezech. XXVIII, 14. in Eden^ in mon- 
te famflo collocatur, inter igneos lapides am« 
bulans. Atque hinc recehtiores figmenta fua 
dedraconibus,gryphibus aliisque thefaurorun^ 
cuftodibus fumfifle videntur. DialrVIL lo^ 
cum infernum, Scheol, viuidis coloribus de^ 
pingit. luftorum animae ab prco redimun* 
tur P£ XLIX, 16. XVI, 10. Dial vni, ofteri- 
dit, qualem fibi formauerint Poetae Hebraici 
notionem de prouidentia diuina ex antiquis 

^adi* 



jj^ II. Di Ubrls fmix: 

traditionibas defumtam. Hinc agftar de faol 
micidio Abelis, diluuio^aliisqueeuentibus^me- 
moriae poflerorum proditis. Hifloria de iri- 
de, finito diluuio a Deo hominibusque faila^ 
rlter confpeifla, ad (eptentrionales aliasqoe 
nationes trandit. Quae de turre Babylonica 
nnrrantur , in contumbliam conditorum eiui 
dida eflfe putat HBRDBkvs, et cum Pf. It 
confert. Dial. IX. ludaicam nationem a vitiis 
vindicat ingenii illiberatis et inhumani, quod 
carmihibus fingendis minime aptum eO. Pa- 
triarcharum igitur charaderes et res geftas 
defendit, et poefeos Hebraicae proprium effi^ 
"probat, quod Deum introducat hominibu^ 
perquam familiariter vtentem, et Palaeftinani 
quauis data occaHone impenfe laudet. Dial; 
X. in origihem linguae Hebraic^ae, quam Phoe- 
niciam negat au^or, fcd tribus Eberi^ propriani 
contendit^ inquirit Illuftrat fimul Gen. X; 
quod non pro mappa ^eographica Mofli 
habet, fed catalogo tribuum poderorumquc;, 
huc illuc migrantium, cui feriotlbus tempbri* 
bus gloifae acceffere. Finitis his dialogi^ 
ipfum opus a Mofe exorditur, cuius et r^ ge<« 
. fiae et nierita de Poefi Hebraica magna cum 
vbertiite et facundia enumerantur. Poefla 
autem gentis fuae Mofes optime demei*uit; 
quod jet res eius geflaecdpionf&mamcarmiAit 

fcri. 



Ihri&r dt Pmfi H^. 14^^ 

£;djbfiiidi' matjeriain &ppeditarDot, et ^fe car<- 
iiiina condidit et alips excitatiit, Prophetaa 
fcilicet» qui eum fequ^rentur et imit^rentur. 
Eiegaritem hunc )i e r d e r i librum vt omnc;^ 
et antiquitatum et Bibliorum amantes aflidue 
legant et manibus terant, cum maxime opta- 
mus 'j iuniores vero , qui theologicis fludiis 
operam nauaut, grauioribus argumentis ad 
eius le(flionem excitari non pofTunt, quam his 
ab H E R D £ R o ipfo iti praefatione prolatfs : 
,^Fundamentum tneologiae Biblia funt, No- 
uique Te^amenti iundamentum vetus t(L 
Neque fieri potefi, vt illud intelligamus, nifi 
hoc cognitum habemus. ChriAiana enim 
religio exludaica exorta efl; indolesqucf lin- 
guae in vtroque libro eadem. Indoles lin- 
guae optime ex poeticis libris liac confcriptia 
eruitur. Errant, imponuntque iunioribua 
Theologis, qui N. T. exclufo veteri praedi- 
cant. . Absque hoc ne illud quidem eruifituav 
ia DK>duai Intelligi potefl.^ 



Hehettms beruhmfe MStmer in Bildniffin; 
i e. PiniacQtheca Heluetica ; concinnata 

9b KENR. PFEFFINGER, pidlorf. 

Adiecit cominentariosbiograpbicos ls^ 

ONH. itfsxsTs;^. i^oll. Turicet 

VcLII. K Win. 



1^6 11. Di Tibrit nouis. 

terthur. in commiiE ap. Fiifsli 1782. 8. 

^84pagg. 
Magnum profedlo et omn! laude, plaufu, 
imitatione dignum conamen. Solus enim 
FFEPFiNGER^ virin arte fiia dexterrimns, 
aufus eft, ad fumofas maiorum imagines vei 
ad viua exempla exprimere magna Helueto- 
rum ora, qui toga fagoue clati aliquot abhinc 
feculis patriae ramam et decus conferuarunt^ 
remque ita perfecit, vt, qui talia artis docu- 
menta penitius norunt, non pofGnt non boni 
viri operam magni aef)imare, vnde vei in 
ipfani rem literariam haud leue commodum 
redundare debeat. Vt enim meistervs, 
vir cl, vitam cuiusque caelo exprefli viri bre- 
uiter adumbrauit , ita voluptate maxima per- 
funditur animus, cum coram intueri licet, qui 
feculis tnbus meritbrum et praeclare fa<flo« 
rum gloria, patriae amore, literarnm fludio 
ceteris longidime anteceiluerunt, famamque 
nominis cum pofteritate adaequarunt Velle« 
mus tamen, cl. meistervm in confcri- 
benda audorum vita minus parcum et tena- 
cem fuiffe; quippe talium cupediarum anian« 
les faepius plura iam cognita habebant, ante- 
quam ad ledionem libelH accederent, neque^ 
cum defit praefatio, tantae breuitatis ratiohem 
reddere poflumos, CbntiQeotur hoc voliu 

mine 



Pinaeotheea HetuetUa. 147 

miae vitae ac imagines XXX virorum clari/n. 
fnorum» qaos fi nominari audias, hocarti« 
'ficis honore digniflimos facile, reputabis. 
Sunc enim ordine, quem fcriptor fecutus eft: 
Vlr. Zwingliuf. loaeh. von IVatt, lo. Holr 
bein, lo. Oporinus, Conr. GefSnefus, LtuL 
Pfyfety Frane. Le Fort, Sam. ff^erenfelf, 
Jo. BemouUi, lo. Atph. Turrefinuf, lo. lae. 
Seheuchzer, lo. Car. Hetttinger, Henr. But* 
Hngery lo. FV» Ofterwald, lo. lae. Bodmer, 
p.Iae. Breitinger, Ih. Cajp. FujSti,' Alb. atr 
Haller, lo. Ge^ner, lo. lae. Rouffiau, Lud. 
Pfijffer, lo. Gee. Sutzer, Car. Bonnet, lo. 
Cajp, Hirzelr lo. Geo. Zimmermann^ Ifaac 
Jfetin, Nectier, Sat.GejSner , lo.CaJp. Laua* 
ter ct lae. HejS. Pofl tam praeclarum im- 
menii operis initium quis «ft, qui iecundum 
volumen noA auide defideret? 



, ErtUarung def drei und fuf^zigflen Kap. 
lefmae ete. h. e. lefaiae capuf LIU. expli. 
cauit M. lO.^DAV. KiEPJCE, Diac 
Schieugngenfis. Schleufing. ap. Gua* 
therum. 1781. 8. XII pl. 

Sibi nec datum efle, nec propofitum, vt no^ 

ui quidquam audeat^ fcriptor hic|noh tam mo- 

defte, quam audader^ ac quafi nulla amplius 

K % noua 



14$ a* De Rbrir noalr. 

noua luce indigcaimis in facris literis expli. 
candis, profitetur. Et nas, perledo libeJlo, 
contedamur, niiiil Iiic depreliendi, nifi quod 
centies didum et repetitum fit E poli 
lynopn^ c A L o V 1 1 bibliis Jlluflratis, et eius 
generis libris omnia liaufit interpretationis 
luae fubfidia} ipfe anguOam domi rem ha* 
bet Recentiores interpretes vel ignorare vel 
contemnere temerario faflu videtur^ ne da« 
THivM quidem et doederlinvm ia 
vfum fuum vocauit Fufior eft in demon« 
firanda vicariafatisfaSione Chrifii, quam ia 
expediendo rite et grammatice loco ifto, 
quem fibi fumferat. ylnalogiam Jidei vbique 
ipfum ob oculos babuificy.quod multis gio- 
ijatur, nemo negauerit. Socinianos, anti-^ 
quiores et rccenti^es, quo nomine per to» 
tum libellum omnes defiguauit, qui a)m ipfo. 
noH confentiunt in omnibus, bene depexos 
rediddiffe fibi videtur. Sed permoiena eft 
arrogantia^ garrulitas et impotens fine viribus 
iracundia, qua Iiomo nofter lianc declania- 
tiunculam fuam confcripfit, ac defperandum» 
melioris frugis quidquam prouenturum vm- 
4{uam eife ab ilio, qui tantopere fibi plaoeC 
iafuis laciaiis. 



Jreid9 



Promtaar. iur. MagJeb. ed Diez. 149 

Archiv Magdeburgijcher Reehii; h. c Proau 
tuartum iuris Mi^gdeburgici , edidit 

H E N R. F R I D, D ! R Z. ^o/. I. I Alph. 

7 pl. odon. Magcleburgi 1781. fumtibus 
editoris. 

Cum iurium Germaniae prouijicialtum et 
flatutariorum nec plenam notitiam habcauius» 
nec iuftam eorum conipilationem ; confoltiil 
fimus au<flor, nonnullorum exemplo, qui in« 
dicem eormn dederunt, cxcitatus, Ducatus 
Magdeburgicl leges, ac potiflimum vrbis Mag- 
jdeburgi Aatutorum hiftoriam ac fata, oppor- 
tune exhibet et recenfet. Occafionem ci de- 
dit mandatuni Rcgis Borufliae d. XIV Aprilis 
1780. quo cuiuslibet prouinciae, quae impcrio 
eius fubiedae funt, iura, flatuta et coniuetu- 
dines in vnum corpus colligi iubentur. Ini 
hac prima parte A. hifloriam rei iudiciariac 
in Ducatu Magdeburgico tradidit. Nobis res ^ 
notatu digniflimas ex hac prima parte iaiu 
proferre liceat. 

Magdeburgum, hodie florentifllma .vrbs, 
vicus temporc Caroli M. iam fuit, vbi iam A. 
805. Gommercia floruerunt, vt ex capitirfari- 
bos Regum Francorum apud qALVzivM 
T. I. p. 425. videre licet, vbi inter emporia ce- 
lebrantur Bardenwicb, Schesla, Magadabutch, 
Erpesfuri, Forachim, Bremberg et Ragins- 
K 3 burg. 



IfO II. Db tibrU nomf. 

burg, et qQamuis A. P3»« ab Hunuis vicusjffe 
deuaflatus fucrit» tamen A.940. OttoL Impe- 
rator eum reflaur ault, ac mpenibus non folum 
cinxit^fed etiam ibi A. 96^. Archiepifcopatum 
fundauit, et A. p66. Adelbertum, antea mona- . 
cbum, primum Archiepifcopum conflituit;* 
quem lohannesXI. P.R. in concilioRauennaQ 
A.970. habito confinnauit, fimulque honor^ 
primatus, feu infpediohe in omnes Gertna« 
niae Archiepifcopos nouum Archiepifcopatum 
Magdeburgicum ornauit, quo pofl reiorma- 
tionem Archiepiicopatus Salisburgenfis iam 
gaudet. CaroIusM.Saxonibus iuribus fuis pa- 
triis vti permiiit, quae Otto M. emendauit. 
Poflea inclaruerunt iudicia Magdeburgcnfe et 
Halenfe, quonim Scabini non iobm ius dixe- 
runt et reddiderunt aucfloritate Burggrauio- 
rum Magdeburgenfium , verum etiam aliis 
interrogantibus de iure refponderunt , atque 
hoc modo tantam fibi concilijirunt au<Sori- 
tatem, vt extcri quoque, Poloni, Bohemi, Si- 
lcfii, Lufati, horuni iudiciorum refponfa pe- 
terent, et normam haberent litium flnienda- 
rum, ita, vt Magdeburgum folum natale iuris 
nntiqui Saxonici iure meritoque appellari poC» 
fit. Seculo XII cxeunte iu^ luflinianeum et 
initio feculi XIII ius p.ontificium in Ducato 
Magdeburgico innotpitj vtriusque receptio. 

Dem 



PronOuat, ktr. Magdiib.id.DiiZ, ifi 

flcm vcro defecHiis legum protiiouit Scabini 
Magdebui^ici vlterius adbuc progrefll fuot, et 
cum circa annum r^pa. Archiepifcopus Ericus 
iura Burggrauiorum fibi acquireret, ciuitas 
autem Magdeburg. etiam nonnulla iura Burg- 
grauii in coniHtution^ Scultefii et Scabino* 
rom ad fe trahere Auderet, aliud iudiciura 
formare coeperunt, atque audoritatem, quam 
hadenus nadli iuerant, in dies adauxerunt, 
adeo , vt iura huius Scabinatus Magdeburgici 
tandem circa annum 1394- ^cl 1400. vt Audor 
confult. coniidt, priuata quoque induftria fub 
nomine iuris Wmhbilditi coUeda fuerint. 
Q^ vero in hac coUedione vituperari me- 
rentur, Audor confult. optime annotauit 
Cum vero poAea maxima iurium jconfufio 
orta eflet ; faepius de iuribus prouinciaJibus 
coUigendis atque in ordinem redigendis agi- 
tatum fuit, quae tamen res ob lites.de coim- 
perio inter Archiepifcopum ef Capitulum or- 
tas felici euentu caruit. Interea d. 15 Februa* 
lii A. 15^^ imperame Sigismundo, Archiepifco- 
poyordinatio iudiciaiis, quae antea perfici nph 
potuit, pubiicata fuit. Pendente autem tem- 
pore , quo Ducatus Magdeburgicus fub Sue- 
cocum imperio fuit,^ ordinatio cancellaria 
prodiit, quam poflea noua ordinatio procef- 
£1$ iudiciarii fequebatur ; vtraque vero nomi- 
K 4 ne 



IfS 11. De Rbris nMf. 

he Axelii A Oxenftien^ Regni Saeei^e Sena^ 
tori^ et Cancellarii, d. 24 Aprilis 1^34- promul* 
gata fuit. Tandem A. i6^%. fub Augufto, Du« 
ee et Arcliiepircopatus Magdeburgici adiDini* 
flratore, qrdinatio poUtica, deflituto iure Sa- 
xonico omni aucloritate, adornata*fuit,ac de« 
inde omnes con/Uturiones fauius Ducatus du« 
plici colledione compilatae funt^ quarum al« 
tera omnia edicfla et leges, quae fupra lauda* 
tum Principein audorem agnofeunt, comple- 
dimr, Lipfiae 1(^73. prodiit; altera vero San« 
Aiones Brandenburgioas continet,atque ad A. 
1717. pertingit Cuiii vero poft obitum Au- 
gufti Adminiftratoris d. 4. Idnii i6%o. Ducatus 
Magdeburgicus ad domum Brdndenburgicam 
tranfiret; petittone flatuum proyincialium d. 
15. Martii iC%^. noua ordinatio proceffusiudicia- 
rii euukata tl\\ quae d. i^Maii i6^6n emen- 
datior lub titulo : verbeffirte Proee/S- Ordmng 
prodiit. A. 1713. in terris Brandenburgicis 
noua reuiiio ac emendatiO ordinationum ,cu» 
iusiibet prouinciae inflituta, fiinulque de cor- 
pore iuris prouincialis Braiidenburgici con* 
cinnando deiiberatum fuit; quod tamen per« 
fici non potuit. Interea A. 1737. et J738. de 1!« 
tibus praecidendis et tollendis abufibus , qui 
f rocraftinationem iitium promouerent, va« 
riaie prcMxnilgatae funr fandione», Immo d. 



Promtumr. iur. Magdeb. id. Diez. t f } 

3. Mait 1739. decretum regium publicatum fui?/ 
quod eniendationem ordinis iudiciarii in Du* 
catu Magdeburgico et Prindp^tu Halberfla.- 
dienfi pro fine habuit. Variae 1740. fub aa* 
fpiciis regni Auguftidimi «c Potentiffimi Re- 
gis Boruflbruin et Eledoris Brandenburgici 
FRIDERICI Maximi de re iudiciaria re-» 
fingenda editae funt fan(fliones , et A. 1749; 
norma iuris communis prouincialis in vfoin 
terrarum Borudidarum adornata > atqiie fub 
titolo : Projeff der corporis iuris Fridericiani, 
cuius Pars II. 1751. pnblici iuris fadta efl 5 fci 
opus hoc neque abfolutum neque vim legit 
obtimiit. ' Tandem d. 14. Aprilis 1780. regium 
mandatum exiit de houa J^roceflus iudiciari! 
ferma cotwponenda, qua in pofterum quae** 
libet prouincia proprium fuum corpus iurii 
habere, ac deinde corpus iuris vniuerfale iit 
vfum terrarum Borufficarum adornari debeat, 
fecundum quod in defedo legum prouihcia- 
litim lites decidantur, adhibito in fubiidium 
iure naturali et luftinianeo. 

riis praemiflis fequitur p. 60. breuis hifto-» 
rid veteris iuris municipalis Magdeburgici, el 
priuilegiorum , quibus ab Imperatoribu^ Lo^ 
thario IU. Friderico I. Ludouico Bauaro, Ca- 
rolo IV. Sigismmido, Friderico III. Carolo V* 
Ferdinando L MaximilianoL haec vrbs exor<^ 
K 5 ' o*ta 



nata fuit, ac quibus vrbis lura conHrmata 
funt. Ad ius niuaicipale Magdeburgenfe re- 
centius pertinent der Stadt Magdeburg refoT' 
mirte ff^Hlkiihr und Statuten de A. i6%6. cui 
addenda ordinatio rd iudiciariae, die Gtrichtf" 
ordnung, quae cum flatutis A. i66i. emenda- 
tior prodiit. Sed hodie non amplius obfer- 
uatur, poftquam d. 18. Maii 1749. a PotentiHi* 
mo Borufforum Rege Senatui Magdeburgenfi 
nouus et accuratior lites decidendi modus 
praefcriptus fuit. Quod ad reliqua municipia 
in DucatuMdgdeburgico fitaattihet, nonnuUa 
quidem propriis.flatutis inftruda funt; fed 
hodie in illis ius commune et leges prouin- 
dales recentiores, poti/Iimum vero ordinatio 
politica vigenty et norma funt, fecundum quam 
controuerfiae in iudiciis dirimi folent. £x 
quo etiam magna Gallorum pars religionis 
caufa poft fubiatum edidium Nannetenfe e 
Galiia extorris Magdeburgi domicilium con« 
ilituit, in gratiam coloniarum Gallicarum d. 
ftp. Februar. 1720. lex ppblicata fuit, qua fan« 
dtum^vt fecundum iur^confuetudinariajjuae e 
patria fua attulerant, lites eorum deciderentur, 
his vero deficientibus ius prouinciale.obfer- 
varetur. Aduenae vero e Palatinatu» qui re- 
]igidnis caufa patrios lares relinquere coadi 
funt, fecundum ieges prouinciales iudicantur, 

ita 



Promtnar.iur.Magdeb.td.DUz» Iff 

ka tamen, vt lis ratione fucctfnonis pada nu« 
ptialia fecundnm mores 1'alatinos ineundi ii* 
bertas datafuerit. TandemAudorconfultinu 
mus de iudiciis Magdeburgenfibus noAnuIla 
memoratu digna tradit. lurisdidionem me« 
dio aeuo Burggrauius et Scultetus, qui eius 
vicarius fuit, cum Scabinis, Senatoribus et 
tribunis plebis adminiHrarunt , ita tamen , vt 
cura rerum, quae ad politiam per^inent, Se« 
natoribus feparatim demandata fuerit. Sed 
liodie alia eH iurisdidionis vrbanae facies. 
Siqtiidem quaedam municipia plane Amtfaf* 
iia funt, V. c. Schufa: Galli profugi propria 
fua iudicia habent,a qnibus ad tribunal GaIIi« 
cum fuperius, quod Berolini viget, prouoca- 
tur. Palatini exfules vi conflitutionis de i$. 
Maii 1689. propVium fuum magiftratum ha- 
bent, a quo ad Commiffarium regium appel- 
lationes fiunt. Capitula et monafleria, quae 
olim vi vnionis cleri MagdeburgenHs A« 
13S0. erecflae, fingularem ordinem iudiciariuui 
obferuarunt, qui A. 1660. e;nendatus fuit, ho* 
die iurisdidione patrimoniali gaudent. Su- 
ptemam iurisdrdionem per totum Ducatum 
Magdeburgicum exercet collegium regiminis, 
quod initio Halae conflitutum , A. 1714. verq 
Magdeburgum translocatum fuit. Quaenam 
res ad illud pertineant, et quaenam perfonae 

ei 



156 II* De Uhrit nouis. 

t\ fubieSae fint, p, pp. traditur 5 ab eo vera 
«d futninum regiuni tribunal, quod Berolini 
floret, reriicdiuin reuifionis interponi poteft. 
Nouam formam aiitem hoc iiluflre collegium 
A. 1748. accepit, ac in duos fenatus diftribu- 
tufn fuit. — Addidit denique Au(flor cap; 
XLIV. drdinationis politicae Magdeburgcnfis, 
qnod de fucceffionc tam tenamentifria quam 
ab inteHato agit, idque annotationibus fuis^ " 
quibus et variae de ifiones felcifloruin cafuum 
infertae funt, illudrauit. 



D. CAROLI GODOFR. HAGEN, ten" 

tamen hi/loriae Lichenum et praejertitn 
Prujjicorum , cum iconibus aeri inci/. et 
ad viuum coloratis. 1782. 8. 9 pl^gg« Ke« 
giomonti fumtu Hartungi. 

Cryptogamiae f cryptoflemonum claflis 
plantarUiiv perfe<5ior minusque ainbigua in 
ordincs generaque et fpecies difpofitio huc 
vsq^uc defideratur. Quod quidem defideriuin 
leniri, laborque ipfe curae plenus ac operac 
mclius fuccedere nunquam poterit, nifi ordi- 
nes gener^que di<Sae claflis feorfim diligentia 
omni fingulari et egregia botanici comple* 
Aantur. Rerum enim inuefligandarum latiH. 
fimus oimpus, fumitiaqQe, qua premitur, ob* 

fcrua- 



Hagem hifioria LichenurtU 157 

feruationi^ difficultas, h^nc lentsm quidem, 
tutiorera tan^en methodum , vt maxime ne- 
cefTariatn commendat. Acccptiflimus itaque 
nobis erat de algarum genere, Lich/nilmf, 
Ciar. HAGENii liber, in quo.lpeciesLiche- 
num obferuatas exadius in commodum' fy« 
(lema difpontas eoarrauit, praecipuas botani- 
corum obferuationes diligenter coUegit, pro- 
priis experime^tis confirmauit vel emendauit, 
ac praecipue fpecies nouas depegendo hido- 
riam naturalem amplificauit SeSfio prima 
de Lichenibus in genere agit. PraemiiTa re- 
cenfione librorum de plantis PruiTicis §. L et 
innituti ratione $. II. et etymologia nominis 
§. III. circa hifloriam naturalem Lichenum 
verfatur, ex onmibus, quofquot exftant, de ea 
fcriptis hauHam* Alg^s deiinire afErmatiue^ 
nec Lichenes cum ant^ceiforibus botanicis 
conatur ob flrudurae fubHantiaeque illorum 
magnam ditierfitatem, f IV. V. VI. cruflam, 
^Vn. radicem, §. VIjI. fru<Hificationem $.IX. 
demonnnit. An iure plantas lichenibus &m 
miUimas faitim ob defisjiSum corpufculorum 
pro mafculis femineisque orgjanis habitorum ' 
ab horuip familia excluferit l i n n a e v s, it^ 
fufpenfo relinquitur. Domicilia §.X. VU 
gefufi tempus. §. XL Varietates. . Aliae ea« 
tfim dfe acm pofjfuat, nifi qua^ £atis ad cpn« 

fpicuann 



I ^g * /i. De libris nouit. 

ipicaain idicuius fpeciei fimilitudinem prope 
accedunt. lam leuifllmae cauflae lichenum 
formam exteroam in aliam mutare poffunt. 
Hinc non rarae varietate^. §. XII. Fan^ilias 
recenfet $. XIIL in quas lichenum genus fub* 
diuiferunt dillenivs, hallbr, sco- 
p o Li , L 1 N N *A F V s , quorum exempla fe- 
quitur, conftruendo tamen propriam fubdi-^ 
ninonem. Arboribus non detrimento efle 
lichenes,^ XIV. non nutriri a fuccis arborum 
praeparatis, fed aeris bumiditate; non efle 
veras paradticas plantas ; frigus ab arboribu$ 
arcere hieme praecipue vigentei et latus arbo- 
rum feptentrionem fpedans poti/Iimum oc- 
cupantesjhinc arboribus apprime vtiles. Fer- 
tilitatem et vegctationem promouent §. XV. 
Vfum in arte tincfloria, medica, varium^f 
XVI. ad XIX. enumerat. 

SeSfio Jetusida. De Lichenibus Pruflicis, 
NumerOs ante hagenivm defcriptarum 
fpecienim b<^. et in boc tentamine 80. absque 
varietatibus. §. XX. In enumeratione earum 
§. XXI. praeponit Auiflor nomina et chara* 
deres l i n n a e i, nifl deiunr, quos fequun- 
tur. fynonyma dillenii, halleri, 
8 c o p o L i aL Species vero nouas proprils 
nominibus infignit, earumque characfleres 
conflruit Nec owiSk funt nomina pharma* 

ceuticay 



Hagsmi /dfloria Liehmum. j f 9 

ceatica, et drca locum natale vfuinque anno- 
tata vtilia. Solum genus Lichenum in ordi- 
nes feu &niilias decem fubdiuidit, nimirum 
ordo I. Lichenef pukurutetiti, a^DiLLSNio 
et LiNNAEO adnumerati Byffis, quibus ta- 
men filamentofa et fibrofa firudura propria 
e(t, cum e contrario hi lichenes puluerulentae 
globofae fint. ' Strudurae fimilaris lichenibut 
reliquis eisque optime refpondcntis, vt pul« 
uerulenti hi absque dubio reliquorum liche- 
num prima flamina effe videantur, quae ia 
veros lichenes adolefcant, quum cruflam ex« 
9&e referant lichenofam. Species: i.Lichea 
laAeus scHREBERl, Byflus ladea Linfh 
%. L. incanus Schreb. Byflus incanus Linn. 
3. L. cindreus^ ByfTusSaxatilisXfflffi. 4. L.I0- 
lithus Hagen. Byffus lolithus Lim. 5. L. fla- 
'. uus Schreb, Byffus candelaris Linn. 6. L. bo« 
tryoides Hagen. Byfliis botryoides-Liiiii. 7« 
L. cinnabarinus Hagen. 8. L. (variegaius,J 
pnlnerulentus, crufla rubro et albo colore va- 
riegata^Sagfn. (noua fjpedes depida) 9. JU 
antiquitatis Schreb. Byflus antiquitatis Littn. — 
Ordo n. Lichenes leprofi tuberculati, quorum 
crufla habitacnlo ardius adhaeret, infidentque 
huic corpora plerumque globofa, aut tnber- 
cuhu Spedes: 1« L. fcriptus Lfim. o. geo- 
graphicus Linn. ^. rugofus Z.M», 4. L. Cg^fl- 

mfor^ 



UO 

Mffwwuij. iCff uiut crofKi anriBicMPt^grwMMNiy 
ttifaercniis aerb^ Ha^m^ (pan ^rcc dq»d.) 
^l^ URigmiMiiis/jBnL 4. L> . iui ■ f|^a>rifm/J 
icpromSy Inceicefls, Bi&ciuutt nnnrcrfis atris 
foIick/^fgA (oooa^cc} lu L. fiilco aior 
Xinu 1 L pcng&» f ■■■ Varkcas (novii 
dcpidi) L. cmfia dBcnlccaic kabn» qoafi 
caicc olwtw^iy tiifccfcuiTt pcrparani cmiiiciiti» 
Bftty nnnifrou^ ooTpgwg iiwiuiiiiiptc pcrtHf 
fis» Hagm^ ^ L. caicarciK iJaHi lo. L. nipc^ 
fim Scyp-jlL ti. L. acn^^ooios &9poiL (de^ 
pid:) 12. L. ^iiiciis jLjml c 3 nackcat. /^^ 
^owL t^ L. caqnnosLanL 14. L cricctonioi 
Ub/u — OrdoUL Licbcncs lcprofi £wcll^ 
tL Corpidciila fiipra cmflain clcoata fant 
rotoada lco ooalia, ^oonun diCnis in ni^dia 
dcpreflbs, coios pcriphcria inarginc alio co* 
lorc tin^o drcomdatnr. Spccicsi.L.candcr 
larios Lim. %. L tartarcos Lmm. a. L. (cot^ 
rnkfcensj croflaccos, cx albido cocrolefccQi^ 
ioitcllis concoloribos, margine albo. Hag$9^ 
^oooa fpec. dcpida) 4. L. pallefccos Limm^ 
5. L» pallidus ScopoU. (dq>ida.) 6. L. f^inth 
tiffitmfj cniiiaceiis flauclcens» fcoteUis vix pro^ 
fninentibuSy fufcis, margine albo cmfliori cin^ 
£i\$,Hagcn (noua depida fp») 7, Lfubfpfcm 
Lvm* c. % variet L rofus ^t L luteus H^e^p 
t L m^fv^nNickar. — - QrdglV* Licbnnei 

imbri* 



Hagmi kaSaria luhtmm. t£g 

Mlbricari; flruAufafoKaccamagitcoctipo&A 
eorpttiihtau Jipecids: i. L. ptaluerulentii^ 
imhricacus Sckrib. (depid.) ak. L. ceotrifugut 
Idnn. 3' L. laciaiams ff^eif. c. 9 Tariet L. £^ 
aEarilis et arboreus ff^ei/S, L. tubulofuaZbgm 
4. L.'ompfaaIodtt LimL ^. L. oliuaoeus L^m» 
4. L. pullus ^ScAr^. 7. L. parieQaus Linn. 1» 
L phy^fodes Liim. p. fkllaris Zinii. -^ Orda 
V. Licbcnes foliacei; cx ampUoribus £iiii^ 
^ttsie tu^is vei oiinus ladniAia fuot, compci- 
mntuf. Species: i. L. feneUus SeopoH- a. l^ 
dlisrisXnM. 9. L. idaodici» Xmh. ^ Xupiil^ 
«oBsrius Lbm. 5. L £irfiiftGeus Ximi. d. L. 
Iiripiaceiia Li$m. -c 3 variet. 7. L. eulkarna 
Ziwfi. c 9 vtfiet. § L. iSrasiiHis jLsiiii. ^ L. 
pruQaflri Limm: -^ Ordo VL Uchenes eoria» 
eri; ibliis kderibus et maioribiis, minusfl 
m9fL lam pro&nde lacintatis, ^am praediiS^ 
feroper repentibus , terrae ^wicoBs iibrofia 
adaiai&. S{>ecies : i. L. refupinatus Z.iiiff. a. 
L caninus Liim. .3. L. apluofus Zrf/m. 4. L. 
vcrnicofus Wfber. — Ordo VII. Lichenes 
«miiHtcatL • lioiidMni copia ob&ruandi 'data 
^. %edfes*t.L.deidb8JL/J0a. *^ OrdoVIIL 
U0bentst£:jrpU£^ %ecies:.i. L.cornutus 
iJm. e.^i^ «tiieiat; vL.^gmilisJ^Miii.^ ^ L. 
yjrsidatas jHa^m. ^e. airailetat 4« L. ftnbria- 
ttf JkOHi. iS.4.nfai4itlK. 5^L. dalimiisLfffii. 
•*^a/.//: L <S.U 



i6fi . Xh DeUbrif nouU. - 

niforfnis) leprofus crnfla albcfcente^grnimlat^, 
tuberculis atris, Hagen, (noua fpec. depi<3,) 
5,L* faEiguinariusJLtiiii. 6.L.(hamifpluitriciksJ 
leprofus, lutefcens, tuberculis innirerfis atris 
politis H^gen. (noua fpec.) 7. L. fufco at^ 
J^inn. 8. L. pertufus Lfiifi, Varietas (novp 
depiifla) L. cruHa ciaerafcente fcabra, quafi 
calcc obdudla, tuberculis perparum eminenti- 
bus, numeroHsy omnibus minuti/nmc perty^ 
fis, Hagen. p. L. calcareus Liim. 10. L. rupe^ 
ilris ScopoH, ti. L. acruginofus Scopoti. (der 
pid.) i:^. L. f^gincus llinn, c. 3 varietat. Hc^ 

feniL 13^ L. carpinus Linn. 14. L. ericetoruni 
finn. — OrdolII. Lichcne^ leprofi fcutella^ 
tl Corpufcula fupra cruHam eleuata funC 
rotund^ leu oualia, quorum difcus in mcdio 
dcpreffus , cuius peripheria margine alio co* 
lore tin^o circumdatur^ Species i.L. candcr 
lajrius Linn. 2. L. t^rtareus Lifiii. 3. L. fcoe^ 
rulefcensj cruflaceus , cx albido coerulefcen^ 
fcntellis concoloribus, margine albo. Hag$^» 
( fioya fpec. dcpida ) 4. L. pallefceos Lfnn» 
5. L. pallidus Scopoli, (depida») 6. L. CminUr 
tijjimnsj crufiaceus flauefcens» fcutcHis vix pro^ 
pinentibus, fufcis, margine albo cra0iori cinr 
£ii% Hagcn. (noua depida fp») ?• Lfubfpfcm 
Linp. jc % variet. L. rufus ct L. luteus tVe^l 
t. L lix^pi^nNechar. — - QrdglV. Licbcjne^ 

imJbri» 



Hagmi kiSatia tichtmm. i£t 

toibric^; flruAu^a foKaccamagHcompd&A 
e orgtnifata» jipecids: i. L. pttluerulentii^ 
' imbricactts Stir^b, (depid.) %. L. ceotrifbgiit 
Idnn, 3< L. laciatams /f^fi/? cl 9 variet. L. £^ 
^^tiiis etarboreus ff^eifii, L. tubulofu6^,gm 
4. L/ompbalod^ Linn. ^. L. oliuaceus Limi. 
A L. pullus ScAreb. 7. L. parietiaus Lim. 4^ 
L phy^rodcs Liim. 9- fbUaris Zinii. ^ Ordo 
V. Licbcnes foliacei; ex ampUoribiis £iiii^ 
^uae magis vei oiinus laciiiiAia funt, compo- 
imnt^. ^ecies: i. L. teneUui SecpoH- a. U 
ctliaiis ' Lf Mi. 9. L. idaodieua Xmh. -4. L. piiU 
fBoairius Lim. $. L £irfiiraGtua Limn. d. |U 
lanaacem Limn. «c. 3 miet. 7. L. eulkanta 
Xifl9^. cji vtfiet.. t L. ^axiMs jEiiMi. ^ L. 
pruQaflri Liwn: -^ Ordo VI. Uchenes eona^ 
«ei; ibli^ kddiJbus et iimofibiit, minutfl 
M|B tam ppo&nde^lacintatis, ^am praedii^ 
feraper repentibus , terrae iradicotis fibrofit 
adiaitti&. S{>ecies : i. L. refupinatus Z.iiiii. a. 
L. caninus Liim. J» L. apluofus Linn. 4. L. 
vernicofus IVeber, — Ordo VII. Lichenes 
«liiiMicatL HofldMni copia ob&ruandi 'data 
^. $fa€leiit.L.deidb8jLJ0ii. ^ OrdoVIIL 
Lfehenes*£:fpU£iri. ^^«cies:. i. L.cornutus 
iAtm. e^i^ mriesat; %.\j^^^malik^Linin^ i. L. 
ffnidstms Shgen, ^e. a^vartetat. 4« L.^fimbria- 
IM LoHi. iS.4virai4itlK. 5.4L. dalimijiZ.fmi. 
. .f^a/.//. L <S.U 



162 * //. DtUbris mms. \ 

6. L. radiatus Sehreber. 7. L. tuhercolatus Ha' 
gen.^ pyxidatus Linn. c. 5 varietat. t L. coc* 
ciferus Liim. c 6 varietat. 9. L. digitatus LiniL 
10. L. botrytcs Hagen. (depidla fpcc.) — Or- 
do IX. Lichenes firuticulofi, ramofo habito, 
Iiinc fruticulos vel corailia aemulantes, absque 
£:yphis. Species: s. L. ceratoides ^fib^^. c^ 
S varietat 2. L. vncialis Lina. 3. 1h fubulatus 
Linn. 4* L. furcatus Hudfon. 5^ L. fpinofus 
Neeker. 6. L. rangiferinus Linn. c. 2 varietat 

7. L. pafchalis Linn. J. L. fragilis Linn. — 
Ordo X; Lichenes filamentofi ^ barbas de ra* 
ttXs arborum dependentes . ob ftruduram re* 
praefentant. Species: i. L. barbatus /«Mni, 
SL. L. plicatus Lrnn. 3. L. floridus Unn. 4. L. 
hirtus Linn. ^ L. chalybeiformis Linn. 6. L. 
iubatus Lim 7. L. articulatus Zriim. 8. U nu 
«dkHbrmis JVdjer. — Liber fane magnope» 
re.commendandus. 

.: ♦♦♦n. 4. 



Des P. Labai — RAftn nacb WefimOm 

ete. Ke. peregrinationes in Indiam oru 

;.entakm,:£ iafulas .in mari Ameriamo 

/ fitas; fecundum oouiifimam cditioneiii 

. Parifienfem traoslatae^ notis etindice 

ao^ a as, JFitiX). CAfb sxrHAB, 



LcAat peregrimt in Indiam orimi. i^| 

cummuldsfigg.etchartisgeograph. No« 
rimbergae ap. Raipe 1782. 8. psgg. 458. 

^ Erat hoc itmerarium, etfi praeterito feculo 
confcriptutn , noa indignum verfione teuto* 
nica, praefertim hac noOra aetate, qua bellum 
nauticum hisce in terris quam crudeliflime 
geritur. Quare fi quis eas rite cognofcere 
cupiat, adeat nofirum audorem, neque eum 
ledionis tam gratae poenitebit. In calce fub« 
iecfta eft mappa ^wHae occidentalir , quae no-^ 
uellas publicas leduris plurimum prodeik 
poterit.adlocorum, dequibus fermoeft, fi« 
tum perfpiciendum &dorumque magnitudi* 
nem rite diiudicandam. 



ANT. MiCHELiTZ, M D. Confil. et 
Prof. Inftitut.Prag. — Scrutinium hypom 
thefeof fpirituum animalium. Pragae ap, 
Gerle. 1781. 8. pagg. 55. 

Ardua profedo et perdifEcilis ifia tieruo* 
rum inuefiigatio efi, vtrumelafiicitate quadam 
agant, an fucco quodam. Pofierius inde ab 
vetufiiffimis temporibus docuerunt et medici, 
et philofophi; prius fiatuunt plurimi recen* 
tiorumu Veritas fine dubio in medio pofita 
efi. Quarelaudandum cenfemus viri cl. (hi« 
dium, qub hanc grauem quaeflionem iterum 
L 4 fibi 



164 -^^* ^^ ''^^'' nouif. 

fibi examinandam fumOt. Res vero omnis 
eo redit, vt primum potiora, non oiDoia ar- 
gumenta, quibus, talem Kquorem nerueum 
dari, comprobari lolct, in vnum velufi colli- 
'gat, deinde tam cnuncijJtionem prewariaiii 
hort fati^ conformem fenfus motusque pfaae- 
nomenis ^flfe dcmonftret. Hinc ftattiit, co- 
piam fanguinis ad cerebrum delati non do- 
cere fucci nef uei fecretionein, neque fangui- 
'nis huius dinerfam naturam, neque adeo 
"aptum huic fcctctioni ccrebrum elfc, neque 
iferri poflfe cefebri incremcntum, neque valere 
dliquhl anaiogiam a &oCRHAAvto im- 
*J>eYifius htid^tam, neque probare aliquid ner- 
uorum vincula, contra tcnfioncm rigidae fi- 
brae beruis qutdem denegHfKlam cfle, atta* 
mm tremores aliquos pulpaemolli.dandos, 
ct fallacem eflTe hanc fpirituum animaliuti) hy- 
pothcfin^^nagis adoptandam quandam fibril- 
he nerucae lenfibilitatem, ideoque nec ele» 
tHricam quandam indolem fufpicandam. Ha- 
"bes trgo, leAdr, potior», qu^ ad infringen- 
dam Kqnfdi nefuofi praefemiam aoc^or na^ 
^ftef adhibiiit. Quam benc irque ajccurate, vl- 
^rferitit alii. ^olendum pfbfedo ^ft, viriim 

"d: ptdCWr lO^I^HAAVtVM, ttALLS^ 
IflVM, MAtattBRVM, in AMllgttOIKR VH, 

'^"ROc)! A^icAid et 'iroRKxvM, iklducert 

* tiemfi 



If^risbergii iXfHTi, ei ckfiru. anatom. i6^ 

nem\nt\n^nte vlio loco memonire primarios' 
hiic m areiia gla<}wtores, goilickivm ct 
B V R G GU A V I V M , (^iik ifidd niultum Iuci$' 
huio difceptationi inierri pottiiflfe videtur. 
Excit;)ndus ergo etiamnum nouus fpirituum 
anini^iium inquiCtor e(l, isque noc ab philo<- 
ibphia rudi), nne qiia tenebrae nobis circuni^ 
£ilae vix ap ne v\t quidem difpelluntur. 



K&NH. AVG. WRIS9ERGII, Pro£, 

Gott. Experiinenta et obferua^iones a- 
nat. jde v^erp grauido, tubi$, ouarijs et 
corpore Juteo quorundam asimaliun^ 
cum iisdem partibus in boiDine coilatis, 
Gotting. ap, Dietericb, ^^gi. 4. pagg. 40^.^ 

Redux ab itiaere, qnod anirai rdaxandi^ 
eorporisqne firmandi cauila &£ceperat, Cl.' 
"«r R 1 8 B £ it<?, e re fua efle putauit, libellum' 
inole panium in vulgus edere , atque viris 
quibusdam, qni eum non' tantuni Jiumaniter:' 
exceperant, (id enim plores fetenaiit) fed tm'-^' 
te coma exhilararant, puta, w a l t e r o, 

lAHN, GERRBSHBIM, GfiHLERO, L O- 
DERO, HVFLAND, BVCHHOLZ.et 

STOELLERO, pTofler mmamta infe eoUata 

hneuoliniiae et amoris teftimoma dmota me$Ui 

ioufurare. Fdiciter ! Ipie verd tibellus dua- 

* N L 3 bus 



l6S II. Di Ubrif nom. 

tnis pdrdbos conflat, quarum prior a. d. 13. Ifiu 
tTti. ponerior a. d 19. lan. itSx. ia fodetate 
Gotdngenfi redtata eft. Muka infunt nota 
Kppis et tonforibuSy quaedam propria vel me* 
]fU8 explicata ; at etiam vel in iplo limite in« 
senue profiMur vir cL nondum dari certam 
tt condantem legem, quam in producenda 
Aoua . prole natura fequatur. Ait ergo audor, 
fuilla ouaria fcalam inter ouaria animalium 
ouiparorum et viuiparorum veluti efficerey 

Jmlcram ouariorum , tubarum et fimiculi va- 
brum fpermaticorum (irudiiram habere, oua- 
ria haec ab humanls, caprilHs, eqninis differre, 
veficulas faepe ad infignem magnitudinem 
increfcere vel indurari, corpora lutea difcre- 
pare^ fcropfaarum efle nitidiifima, aliter conu 
parata efle equina et humana, tubas fuillas 
ceteris longe antifiare, alam vefpertilionum 
dfe affabre fiidamy et fub congreffii referre 
omamentum capitis|femineum, quod Carcaf. 
£^n dicunt, dari aninialia vtero fimplici vel 
bicorni, cornua pro parte tubarumiallopia^ 
narum in maiorem amplitudinem ^xpanfa* 
rum habenda efie, rarius reperiri vternm hu^ 
manum bicornem, qualem obferuationem 
ipfe narrat» vterum variis tunicis conflare , ef 
ipfam mufcularem adeffe, quam, etiamfi ne« 
gante cK VAtTCROt nouit argumentia 
t eOrror 



JFrisbergi exper. et obferu. anatm. 167 

corroborarc annifus eft. Quam bcnc ac vc- 
rc, ipfe viderit wALTERvs. Ccrtc ihagnus 
liic vir ainico , cfai dHputaticnein quandactf 
t o D E R r , ProF. Icncnf. ei transmittcndam 
putarat, candidc rcfpondit, fe in ducentif ca^ 
dotteribus fefninarum grauidarum, parientium 
tt enixarum taks fibras mufculares nunqucm 
reperiffe ; hine nolle fe easfciie depiStas adjpicere. 
Vtcr horum cl. virorum rcm acu tctigcriti 
iam non attinei multis anquirerc. Irritabilc 
ac mutabile icmpcr anatomicorum gcnus eft 
fdlicct 



. Verfuch uber die Phyfiocratii; b. c. Dc phy- 
fiocratia, eius hiAp.rta, iitoraCura, raiio^ 
nc ct pretio^ audore ge. andr» 
^iLL, Prof. A)tor£ Accedit libellus 
celd>errimus • Sercnifltmi MarchioniiB 
Badenfis: jibrdg/ des primipef de r£eo^ 
nomie PoBiujue. Norimb. ap. RafpA . 
«tS». S^ pagg. 1^6. 

Mirifice adhuc de phyfiocratico fyficmate, 
quod aiunt, difccptatum efi intcr rci pcritos 
et impcritos. Laudatur ab his, culpatur ab 
illis, ct, vf in re^rdua, atqiie futili fieri folet, 
iaepc ex ira, ambitione, partium findio vd 
ioiatia. Scribebaimif mmti libeUi buc Xpe^ 
- L 4 dantcs. 



l€t /A D^ Sbris nom. 

dantM; at nemdera^ qui litiraifarmn pk^Sa^ 
iratiae fcriberct. Ecceergo peropportune CL 
wiLiiVH, qui primordia duxit, et prao- 
lediones hanc in artem nouam habuit ! Cu- 
ius libelius etd perfe<flu8 non eO, et hinc indc 
quaedam lacuna, laudanda tamen et voluntas 
t(\j et libertas fentiendi, qua hoc fjrflemy 
diwecro¥ et in Germania nequaquam intrcv 
4ncendum publice prnfitetur. Ordo , quem 
vir ci fequitiir, ita le habet Praeuia phyfio» 
pratiae notiom, adumbratur eius h^aria $t &• 
iiratura\ adferunturque au<ftbre9, vna cum U- 
brorum enumeratione, Quo pertinent^prae* 
ter inuentorem f r a n c. <^v b s n a v, me- 
dfeum regiAy ^^ti^ot. le irt09NB,LA 
iitactiR nfi la tivit^t^ mira. 
ttfAiTt Dt; pd49if, co^dillAg inGaU 
Jta; taiLtN, tOHLiTTVE^N, apRiK. 
♦ itt, llA.UV!LLON, WitCNRLIN, FllR- 

•ITBNAV et tE^^tcilMAN in Oermania^ 
f rotedore Marehione Badenfi , C A R O L O 
FRIPERICO; non deB'cientil)k)0i VK in re 
lioua fdtet ^eeidefb, ad^eri^^iic. Seqiritur 
idonea kmus Jgftematif adufHbratio , et aefii^ 
matio^ vera qoidim illa, at vero amicis p«r- 
klgrata. Pinil opuiculiHH praeclara Jtfor^ iUeK 
IM/ Badenfis Jihgraphia, quam velim ad^ 
4A ^^iMH tatered,^ flittM perfpitcrt. 



De poenif daffi^orum, tt dm^. iUor. i6S^ 

(}tto deinum cnnnis reav ^^ ^ns^ Ikigatur^ 
redeat. 



Ueber die Straftn der yerdammten und /fr- 
ren Dauer; h. c. .Dc poenis damnato^ 
rum , ac durationc illaruin. LlpC ap. 
Crufium 1782. pagg. 102. oi^. 

Fatetur au6lor, magni (ibi pondcris videri 
dubia 1(19 philofopliica, quibus oeterna dur^r 
tio poenaruiu in&rnalium follicitatur, nec ta« 
nicn fcire fe, quomodo ills| cum apenis li^ 
broruiD facrorum effatis conciliari poflint* 
Verum nec dubia iHa^nec effata haec diligen* 
ter faiis aeilimauit^ ncque adeatotius quae* 
dionis niomenta ab vtraque p^fte rit^ expo* 
fuic Interim eo fuam fententiam ipclinare; 
narrat: homines.malos in vita futura maligr 
sitatis fuae poenas daturos effe, noa.taniea 
fic, vt miferia iJlprum vel fxtenjm vel inttn- 
fim infinita iit, nec vero iic, vt aliq^ando ab 
omnibus poenis liberentur, vel in tujn iflatum^ 
peroenianty.quo infeda videantur e£[f, msi« 
le&da illorum; ied infclicitatem eorum vcre 
•eternam effe futuram eo« quod.ratiooe per^ 
fedionis fuae et ^ultatis fentiendi ' gaudi^ 
caelenia longis interuallis relinquendi unt abt 
homimbus iUis, ^ui in hac vita rcdle amn)0 
L 5 re<ac^ 



I^g • II. De tibris nouif. 

ipicuam alicuius fpeciei fimilitudinem prope 
accedunt. lam leuiflimae caufTae lichenum 
formam externani in aliam mutare pofTunt. 
Hinc non rarac varietate^. §. Xil. Familias 
recenfet $. XIIL in quas lichenum genus fub* 
diuiferunt dillenivs, haller, sco- 
p o Li , l I N N *A F V s , quorum cxempla fe- 
quitur, conftruendo tamen propriam fubdi-' 
•oifionem. Arboribus non detrimento eflc 
lichenes,f XIV. non nutriri a fuccis arborum 
praeparatis, fed aeris humiditate; non efle 
veras parafiticas plantas ;. frigus ab arboribua 
arcere hieme praecipue vigentes er latus arbo- 
rum fcptentrionem fpedans potiflimum oc- 
cupantes,.hinc arboribus apprime vtiles. Fer- 
tilitatcin et vegctationem promouent §. XV. 
Vfum in arte tincfloria, medica, varium $$• 
XVI. ad XIX. enumerat. 

SeStio Jetunda. De Lichenibus Pruflids. 
Numeras ante hagbnivm defcriptarum 
ipecierum 36. et in boc tentamine 80. absque 
varietatibus. §. XX. In enumeratione earum 
§. XXI. praeponit Audor nomina et chara* 
<fleres l i n n a e i, nifi defunr, quos fequun- 
tur. fynonyma dillenii, halleri, 
s c o p o l i al. Species vero nouas proprifs 
nominibus infignit, earumque chara<n:eres 
conflruit. Nec omifla funt nomixia pharma- 

ceutic% 



Hagsnii fnftoria Liefunum. i f 9 

centipa, et circa locum natale vfumque anno- 
tata vtilia. Solum genus Lichenum in ordi- 
nes feu familias decem fubdiuidit, nimirum 
ordo I. Lichenes pnherutenti, a^DiLLENio 
et LiNNAEO adnumerati Byflis, quibus ta« 
ipen filamentofa et fibrofa flrudura propria 
e(l, cum e contrario hi lichenes puluerulentae 
globofae fint. ' Strudurae finiilaris lichenibus 
reliquis eisque optime refpondcntis, vt pul- 
ueniienti hi absque dubio reliquorum iiche- 
num prima flamina effe videantur, quae ia 
veros lichenes adolefcant, quum cruflam ex«> 
ade referant lichenofam. Species: i.Lichea 
la(fleus scHREBERi, Byfius ladea Linn. 
%. L. incanus Schreb. Byffus incanus Linn. 
3. L. cinereus^ Byffus Saxatilis Liis». 4. L.Io- 
lithus Hagen, Byffus lolithus Lim. 5. L. fla- 
'uus Schreb. Byffus candelaris Linn. 6. L. bo- 
tryoides Hagm. ByiTus botryoides-Lfn». 7, 
L. cinnabarinus Hagen. 8. L. (variegaius,) 
puluerulentus, crufla rubro et albo colore va- 
Tieg2ta" Hagen. (noua fpecies depida) p. L. 
mtiquitatis Sckreb. Byflus antiquitatis Linn. — 
Ordo IL Lichenes leprofi tuberculati, quorum 
cnifla habitaculo ardius adhaeret, infiaentque 
haic corpora plerumque ^lobofa, aut teberi- 
cula. Spedes: i. L. fcriptus Linn. %. geo- 
graplucos Linn. 3* rugofus>L^ii, 4. L. Cg^fl* 

nifor^ 



i6p . V» VrUbrh nouU. - 

niforntisj leprofuscrpOa ^lbe£:ente,grnnulat€9 
tuberculis atris , Hagen. (noua fpcc. depid,) 
5,L. fanguinarius Liiiifc 6,h.(hatmifpbMiricusJ 
leprofus, lutefcens, tuberculis imirerfis atris 
politis H^gen. (nouafpec.) 7. L. fufco atcr 
J^inn. 8. L. percufus Lmfi, Varietas (novp 
depi<9a) L. cruda cinerafcente fcabra, quaii 
calce obdudla, tuberculis perparuin eminenti. 
bu3, numerofis, omnibus minutilliqie perty^ 
jfis, Hagrn. y, L. calcareus Liwn. 10, L. ruper 
i\v\s Scopoli, ti. L. aeruginofus ScopoH. (dep 
pid.) la-. L. ffigineus llinn. c. 3 varietat. Hc^- 
genii. 13^ L. carpinus Linn. 14. L. ericetoruni 
Linn. — • Ordo III. Lichenes leprofi icutellar 
ti. Corpufcula fupra crufiam eleuata fui^ 
rotund^ feu oualia, quorum difcus in m^dio 
ideprefius, cuius peripheria margine alio cop> 
lore tin<^o circumdatur^ Species i. L. candcr 
iarius Linn, %. L. t^rtareus Linn. 3. L. C^oer 
rulefcens) cryflaceus, ex albido coerulefceQS^ 
fcutellrs concoloribus, inargine albo. HagtfH^ 
(fioqa fpec. depida) 4. L. pajlefcens Linm^ 
5. L. pallidus Scopoli. (depida.) 6. L. CminUf 
tiffimusj cru()aceus fiauefcens, lcut^llis vix pro^ 
pinentibus, fufcis, margine albo cr^^iori cinr 
Ai$^Hagen. (noua depida fp») ?• Lfubfpfcm 
Linp. .c 1 variet. L. rufus ^t L. luteus ff^^ 
t U fiiippansiVe^, — QrdoIV. Lictntpei 

knbri^ 



Hagadf kiSaHa JLickemm. t£t 

imlric^'; (budui^a|bKaccaiiiagMt<Miipo&« 
« organifata» Species: i. L. ptiluerulentu^ 
' jnibricaciis Scknb. (depii^.) %. L. ceotiifugui 
Idnn, 3. L- laciniartis ff^eijl a i variet L. ia- 
^Eitilis etarboreus ^i^» L. tubulofus i^giifl^ 
4. L^oinphalod^ Z.Mm. 5. L. oliuaoetis jLimi. 
^ L. pullus «S^^. 7. L. parietiaus Linn. & 
L. phyrodes Linu. % {leliaris Zimi. -^ Ord^ 
V. Liciiencs foliacei; ex ampUofibtis ^iiiii^ 
i|iiae magis vei minus laciniata fiuit^ cotnpo* 
iranmr. Spedes: i. L. teneNua Seopo/i. a. U 
cittaris.Liwi. 9. L^ idaiulieua XiM» ^ L.puU 
«loairius Zimr. 5. L. fiir&facaua Linn. d. jU 
faioacaiia /*j»m». *c. a yariet. 7. L. eulkana 
Xfflii^. c.f vmet^ 9 L. Iraxiinis Unm. ^ L. 
pruoa(ki /Jm.' -^ Onio VI. UcJieaes Gcda* 
«ei ; ibliis ktieiMms et inaiofib«f , minugit 
mofk tani pro&nde^lacimatis, ^am praediiSk^ 
leiTiper repentibus, terrae radicolis iibrofia 
admaia^ Sf^ecies : i. L. refupinatus Linn. a. 
L. caninus Linu. a* L. aphtofus Linn. 4. L. 
vemicofus If^eber. — Ordo VII. Lichenes 
awWlicatL 'iioiidMm copia ob&ruandi 'data 
^. ^Speiiesi.L.dei^8Z/teii. ^OidoVIIL 
LicfaeMSi£:fpU£^. ^eciesr. •. L.cornutus 
iAtm^ e«.^vaiieeat %. Ij^^gmi^ Linn^ i. L. 
ffMAa^Hogm. €. a vartetat. 4. L. Anbria- 
imLum. ci^^mj^mm. s^h. 4$Ssmm Linn. 
. ^o/.//. L 6.L, 



I6a ' //. De Sbris noms. \ 

6. h. radiatus Seknber. 7. L. tuhercolatos ^- 
gen.^ pjrxidatus Linn. c 5 varietat. 8. L. coc- 
ciferus Lim. c 6 varietat. 9. L. digitatus Linn. 
10. L. botrytes Hagen. (depidb fpcc.) — Or- 
do IX* Lichenes firuticulofi, raaiofo habito^ 
liinc fruticulos vel corallia aemuiantes, absque 
fcypbis. Species: s. L. ceratoides^agm. a 
3 varietat %. L. vncialis Lina. 3. Ih fubulatua 
Linn. 4* L. furcatus Hudfon. 5^ L. fpinofiis 
Neeier. 6. L. rangiferinus Linn. c. % varietai^ 

7. L. pafchalis Ltnn. .%. L. fragilis Linn. — 
Ordo X; Lichenes filamentofi ; barbas de ra« 
ntiis arborum dependentes ob firuduram re* 
praefentant. Species: i. L. barbatus Z.itfm 
A. I<. pUcatus Linn. 3. L. floridus Liim. 4. L. 
birtus Linn. 5* L. chalybeiformis Xiniv. 6. L. 
jubatus Liiy». 7. L. articuiatus Zrmn. 8. L. ra» 
.dkUbrmis IVeber. — Liber fane magnope- 
re.commenddndus. 

: ♦♦♦n.4- 



Iks P. LnbcA — Reiftn nacb WeftnuBm 

etc. b.e. peregrinationes in Indiam ori. 

: .entakm ,: £ iofulas .in mari Americaho 

r iitas ; iccundum iu)uiifimam editionem 

. Parifienfem translatae, notis etindice 

audae a a&, isfiXS>. cai^ stiHAD^ 



LcAat peregrinat in Indiam arient. i^| 

cum multis figg. et chartisgeogr^pli. No- 
rimbergae ap. Rafpe 17S2. 8. pagg. 458. 

^ Erat hoc itiaerarium, etfl praeterito feculo 
coofcriptum , noa indignum verilone teuto* 
nica, praefertim hac noftraaetate, qua bellum 
nauticum hisce in terris quam crudeliflime 
geritur. C^are il quis eas rite cognolcere 
cupiat, adeat noftrum audorem, neque eum 
ledioQis tam gratae poenitebit. In calce fub- 
ie(fta eft mappa ^ndiae occidentcUis , quae no* 
ueilas publicas leduris plurimum prodeilb 
poterit.ad locorum, de quibus fermo eft, fi« 
tum perfpiciendum ^dorumque magnitudi* 
nem riie diiudicandam. 



ANT. MICHEL1T2, M. D. Confil. et 
Prof. Inftitut.Prag. — Scrutinium hypo^ 
thefeos fpirituum ammatiUm. Pragae ap. 
Gerle. 178^. %. pagg. 55. 

Ardua profedo et perdifHcilis ifla neruo- 
rum inuefligatio efl, vtrum elaflicitate quadam 
agant, an fucco quodam. Poflerius inde ab 
vetuflifHmis temporibus docuerunt et medic], 
et phiiofophi; prius flatuunt plurimi recen* 
tiorunL Veritas fine dubio in medio pofita 
eil. Quare laudandum cenfemus viri cl. (hi- 
4ium, qub hanc grauem quaefiioncm iterum 
h % fibi 



164 ^^* ^^ ^^^ nouif. 

fibi examinandam funiGt. Res vero omois 
eo redit, vt primum potiora, non omnia ar- 
gumenta, quibu.% talem Kquorem nerueum 
dari, comprobari folet, in vnum velu»i colli- 
'gat, deinde tam enunciationem pre.ariatti 
hort fi^tts conformtm fenfus motusque phac- 
nomenis tfft dcmonftrct. Hinc Oatiiit, co* 
pram fanguinis ad cerebruai deJati non do- 
cerc fucci neruei fecretionem, neque fangui- 
nis huius dioerfam naturam, neque adeo 
aptum huic fecTctioni cerebrum effc, nequc 
Yerri poflfe cerebri ineremcntum, neque valere 
dHquid anaiogfam a fiOERHAAvto im- 
"pctifius htid^tatrt, ncque probare alrquid ncr- 
uorum vincula, contra tcnfioncm rigidae fL 
brae beruis quidcm dencg-tndam efle, atta- 
uven tremores aliquos pulpaemollidandos, 
ct (^iacem efic hanc fpirituum animaliun) hy- 
pothciin^magis adoptandam quandam fibril« 
he nerueae fenfibilitatem, ideoque nec cle« 
«fhicam quandam indoiem fufpicandam« Ha- 
"bes trgo, leAo^r, potior», quac ad infringcn- 
dam ttqmdi nefuoH praefemiam aac^or na- 
'ftcf adhrbiiit Q«ai« benc itCjuc a^ccuratc, vi- 
^d^eritit alii. I>olendum prbfedo ^ft, vimm 

"d. pt^JCr^r lCEtlHAAVfVM, ttALCSl 
tlVM, TllAKttEllVM, HAMB£)CO%ttVM, 

>lROctiA«*:AW tt iroitiiivM, ikiduccre 

* ttetnii 



JVrisbergiiixpir^ it obfiru. anatom. i6^ 

ii0niinem,nec vlio loco tnemomre primarios' 
hac \n aKcna gl(di<)tores, ooslickivm et 
BVRQGiiAVivM, cjiik inde niultum lum- 
huio difceptationi inferrl pottuflTe videtur. 
Excit;)ndus ergo etiamnum iiouus fpirituum 
anifiKiiium kiQuiGtor t{\ icque nec ab philo<- 
ibphia rudi^, nne qua tenebrae ncibis circum^ 
&lae vfx ap ne vix quidem difpelluntur. 

KBNR. AVG. WRISBgRGll, Pro£, 

Gott. Experimenta et obferuationes a- 
nat. xie v^ero grauido, tubis, ouarijs et 
corpore Juteo quorundam a8imalium« 
cum iisdem partibus in bomine collatis. 
Gottip^ ap. Dicterich, 1781. 4. pagg. 40,, 

Redux ab itioere, qood animi rdaxandi 
eorporisque firmandi caufla fufceperat, CX^ 
V R 1 8 B £ RG^ e re fua efle putauit, libellum' 
mole paruum in vulgos edere, atque viris 
quibusdam , qm eum non' tantuni iiumaniter: 
exceperant, (id enim plures fec^smnt) fed tm'-' 
ta coma exhilararant, pt^^9 vz^ a l t e r o, 

lAHM, GERRBSHBIM,' GEHLERO, L O- 
BCRO, HVFLAND, IVCHHOLZ.et 

STaELLERO, pTOf^er inmimira inft coUata 

btneuotintiai et amorii Uftimoma diuota mtnti 

im^arare. Feficster ! Ipie vero libellus dua-^ 

* N L 3 bus 



itf IL D$ Ubrit wuis. 

bus pardbus conflat, quaram prior a. d. 13. htu 
17S1. ponerior a. d 19. lan. vfiu ia focietate 
Gottingenfi redtata eft. Muka infunt- nota 
lippis et tonforibus, quaedam propria vel me« 
]iu8 explicata ; at etiam vel in ipio limite in- 
cenue profitMar vir cl. nondum dari oertam 
et confiantem legem, quam in producenda 
Boua prole natura fequatur. Ait ergo aucflor, 
fuilla ouaria fcalam inter ouaria animalium 
ouiparorum et viuiparorum veluti efficere, 
pulcram ouariorum, tubarum et fiiniculi va- 
lorum fpermaticorum firu<9uram habere, oua. 
ria haec ab humanls,caprillis,equinisdtfrerrey 
veficulas faepe ad infignem magniiudinem 
increfcere vei indurari, corpora lutta difcre* 
pare, fcropharum effe nitidifiima, aliter conu 
parata efle equina et humana, tubas fuillas 
ceteris longe antiftare, alam vefpertilionum 
ofie affabre fii<flam, et fub congreflu referre 
omamentum capitisffemineum, quod CarcaC 
ien dicunt, dari animalia vtero fimplici vel 
bicorni, cornua pro parte tubanim ialiopia^ 
oarum in maiorem amplitudinem ^xpanfa* 
rum babenda effe, rarius repcriri vternm liu^ 
manum bicornem, qualem obferuationem 
ipfe narrat, vterum variis tunicis conOare , ef 
ipfam mufcularem adefie, quam, etiamfi nc« 
gante cL VALTCROt ^ouis argumentJa 

eOrnK 



fTrisbergi exper. et obferu. anafom. 1^7 

corroborarc annifus cft. Quam bcne ac vc- 
rc, ipfe viderlt waltervs. Certcmagnos 
"hic vir amico , cjfui difputationcm quandani 
X D E R t , Pf of. fencnf ei transmittcndam 
putarat, candide rcfpondit, fe m ducentis cor 
dttueribus fetninarum grauidarum, parientium 
tt enixarum taks fibras mufculares nunquam 
reperijje ; hhu nolle fe easfcite depiEfas adjpicere. 
Vtcr horum cl. virorum rem acu tctigcrit, 
iam non aftinet multis ahquircrc. Irritabilfc' 
ac mutabile icmpcr anatomiconim genus cft 
fcilicct. 



. Verfuch uber die Phyfiocraiii; h. e. Dc phjr. 
fiocratia, eius hiflQria, jitcratura, rafiio^ 
nc ct prctio, -audore ge. ani>iu 
wiLL, Prof. Altpr£ Accedit libellus 
cclebcrrimiis • ScrQniflimi Marchioni^ 
Badcnfis: Abrig^ des primipef de t-EcO' 
nomiePolUique. Norimb. ap. RafpA. 

Mirificc adhuc de phyfiocratico fyftematCj 
quod aiunt, difceptatum eft intcr rci pcritos 
ct impcritos. ' Laudatur ab his, dulpatur ab 
illis, et, vf in re ardua, atqiie futili fieri folet, 
fcepc cx ira, ambitione, partium ftudio vd 
Inicitia. Scribebantur itiidti libcHi buc Sf^ 
^ ^ L 4 dantcs. 



.V 



if g JL Di Ubrii nom. ; 

jAanM; tt wm& erat, qui liHraUarMm pkg/hr 
iratiae fcriberet. Ecce«rgo peropportune CL 
viLtiVMy qui primordia duxir , et pmo- 
lediones banc in artem nouam habuit ! Ca- 
ius libellus etd perfe(flu8 non eO, et hinc indc 
quaedam lacuna, laudanda tamen et voluntas 
t(ky et libertas fentiendi, qua hoc fyncni>| 
tcSvvxtev tftin Germania nequa<]uam introe» 
4ucendum publice proficetur. Ordo , quem 
vir ci fequiti^r, ita ie habet Praeuia pfuffio» 
fratiae notiom, adumbratur eius hyiaria tt /u 
iiratura], adferunturque audtbres, vna cum 1$- 
fcrorum enumeratione, Quo pertinent^prae* 
ter inuentorem f r a n c. <^v e s n a y, me« 
dicum regily 4 VHdot. tfi rtosNE.LA 

<l#ftCttR lifi LA «tlVIfi^E, MIRA. 

t«Air, DO v&^^f^ condillAG inGaU 

Jfcl; {SettN, SOfltBTT^IrEfN, ft^RIN- 
♦ iR, MAUVtttON, ^ilfflRtl^N, FllR- 

-ITfiNAV et np^icilMAN in <5ermania, 
f rmed(5re Mdr ^ione Badenfi , A R O L O 
FRIPERICO; non defTcientife^^ vt in re 
noua folet ^ic^idef^, ad^er£^is. Seqiritur 
idonea huius fyft,matis adumbratio , et aifti- 
matio, vera quidem illa^ at vero amicis ptr- 
, lAgrata. Pinil opufeulum praeclara JlfAr^^ 
Hi/ Baden/u Jiiigraphia, quam velim ad^ 
«tf» ^^iM {atnreft, ||«^ pcrfpiceri^ 

^uo 



De poenis dani^mm, e^ dm^t illor. 1 6^ 

quo deiiijuin ctnnk rw^ de qo^ Uugstur, 
redeat. 



, UeBer die Straftn der Vfrdammten und dr^ 
ren Dauer; h. e. .Dc poenis daninaro- 
rum, ac duratione ill^uin. Llpf. ap. 
CruGum 1782. pagg. loa. o{\. 

Fatctur auAor, inagni fibi ponderis videri 
dubia \{\9 philofophica, quibus qeternadura' 
tio poenarum iniernaiium follicitatur, nec ta« 
Bien fcire fe, quomodo ill^ cum apertis h\ 
broriun facrorum effatis conciiiari poflint. 
Vcrum nec dubla ida^nec effata haec aiHgen- 
ter fatis aeAiniauit, ncque adeatotius quae» 
flionis luomenta ab vtraque p^fte rite expo- 
fuit. Interim eo fuam fententiam ipchnarc^ 
narrat : homines malos in vita futura maligr 
mtatfe fuae pociias daturos eiTe, aoa tariiea 
fic^ vt niiferia illoruin vel extenjm vel intrn^ 
Jlue infinita fit, nec vero fic, vt aliq^ando ab 
omnibus poenis liberentur, vel in 9Ufn llatuiii^ 

!)eraeniant,.quo infeda videantuc e^. ui?- 
eiada illorum; fed infelicitatem eorum vere 
let^rnam efle futuram eo* quod.rationt per-i 
fedionis fuae et &cuhatfs fent$endi ' gaudia 
caeleHia longis interuallis rclinquendi ;unt abi 
homiaibus iuiSy qulin hac vitaredio ammo 
L 5 re^ae^ 



170 i/. De tibrit nouU. 

rcfleque &&k ad felicitatcm fijturam conten- 
difTenty et quod per multorum feculorum fc^ 
liem demum animi corruptidimi fordes ab- 
ieifhiri, atque ad eam conditionem tardiori 
procefTu cmerfuri, qua compotes fiant felici- 
tatis alicuiu^vitamque igitur in fempitemumy 
pro ratione improbitatis fuae, miferrimam 
9(fluri fint, fi fiatus ipforum comparetur cum 
Aatu piorum, quippe qui citatiflimo greflii 
ad altiores gradus perfedionis ac beatitatis 
eniti poflint. Satis facunde audlor hanc fuam 
fententiam expofuit et exornauit; modo et 
profundids vieritatam eius inuenigaflfet et foli- 
dius demonflrafFct, vindicafietque aduerfus 
lllos, quiforte exiRiinzuerint fdicUaiem gra^ 
duminorefn, quamquam aeternam, nondum 
appellandam efTe miferiam aetemam, aut qui 
negauerint, huic poenarum infernalium no- 
tioni conuenire iliam, quam aucflor in iacris 
libris reperiri fatetur. Cetcrum poterat au- 
dor fpem fuam de futura damnatorum ad 
meliorem firugem fenfim redeundi facultate 
i^um cbldre quodam efferre, ipfoque confcn- 
(u S.S.cprroborare,fi prouocaffet ad parabo- 
lam iftam de diuite helluone, inter cruciatus 
tartari]vehementiiIimosde falutc quinque fra- 
mim| fubrum curiofo, et cum aegrimdine 
quadam hum^na , cuius in Jiac vit^ plane «&- 
^ ^ pers 



Depoenis dammtorwn, ei dnrat. iUor^ 171 

pers fuerat^ follicieo. -- Quod autem huncce 
modum conciliandi repugnantiam (fi qua eA 
omnino) oraculorum diuinorum cum rationis 
aiTertiSy plane nouum et a fe inuentum putat, 
egregie fallitur. Et facile poterat^ etiamfi 
nefciiflct, fufpicari certe, fore, vt in hanc no* 
di iftius foluendi rationem alii iatn inciderint. 
Re vera enim illorum plerique, qui docuerunt 
futuras poenas non duraturas ei& perpetuo, 
eodem modo prouide circumfepferunt fuam 
featentiam. Ita l e x b n i t i v s, et in primis 
B.BE R H A R p V s , alijque. Nec poterant fa* 
ne fentire aliter, quicunque et de Dei iufiitia, 
etdenaturali elFec^u propenfionum hominis,. 
dJutDrno vfii corruptarum, cQgitarent Cf, 
omntno tESsiNo.ii commentatio hac de 
re fcripta, itiSywbolis ad hi/l. et Ut. i biblioth. 
ITolftnbiat. thefawris. P. I, p. i9St* 



THEOrHILI CHRISTOpH. HAKtE? 

Jntroduffio in notitian; Hteraturae Jloma* 
nat!, in primir fcriptorum RomanorunK 
Pars 11. Norimbergae In ofHc. FeU 
feckcriana 17?!. i Alph. 9 pl. 8 mai, 

Pergratum Romanarum literariim cultorl*^ 
1h)s facit Auiflof Celeb. quod opus inceptunv 
flreawe^coptiQwrQ. et |ibrum perfcribere alla* 

borat, 



172 iA Db libfir^umir. 

borat, quo literaturae Rom«ciae opes et co^ ; 
piae expoauntur, et fcriptoruin Latinorum 
notitia, quae conrinua fiudiis eruditorom inw 
cremeota capit, po(l {imiles aliorum iabores^ : 
egregie amplificatur. Equidem propofitnm ' 
Audori eft., nouam veluti BibUothaam Lati* ; 
nam, ad exemplar Fabricianae, condere 5 £sd 
infpeSo opere apparet, latius eius confiliom 
patere, e^ poflqtiam prima parte fcriptores - 
omnes^ quiante eum infinfirli argummto^ela* ' 
borarum, item collediooes plurium eiusdem ' 
generis fcriptopnm Latinorum enarrauit, tum 
etiam orlgiftes iinguaeet libnitarae RofHanao^ 
expofuit } fobiicit commemorationem icri- 
ptorum Romanorum omnium, quorum vel 
ipia mbmimenta ingenii^-vel alia bene merito, 
a veteribos celebrata, ad noHram nienioriam 
peruenerunt^ ita quidem, vt non folum vit» 
audorum et librosV coriimqne varias editio- 
nes enarret, fed et ingenia eorum, (iudia et 
mores (]lepingat, argumenta libroruin et cOn- 
Ibicuas in iis animi et (Hli virtutes exponat, 
deniquealios fcriptoresmultos percenfeat, qui 
in aliqua parte vel vitae vel libri audoris illu* 
(Iranda, et antiquitus, et noAra memoria, ela* 
boraruntv Audoribus otnfiicis, quorum fcri- 
pta ho^ verfamus, admiiccntur complures 
' tlii, qQoruin hodk icripla iiulla,£ed firagnMD- 

ta 



Harkfn notit. IHeraturm Rom. \ 73 

ta tantuit), aut fola iania reOat. Promdc muU 
to.plura hic liber, quaai fabricii Biblio* 
thectt, exfequitur, et afErniari poteil , quae in 
ijiiulibus iibris vossii, HANKij, BOiu 

RICHII, FABRICII, ivNjCCU legtatUT, 

liic ferecoIleda,quoad infHtuti.rano p^uiiCty 
et recentioribui eruditorum difquibtiQnibus 
multum au(f)a reperiri. Praocipua tibri dos 
videtur efTe in recenfione editiooum , qiM 
i^ne, faltem in claillcis et praecipuis audlori- 
bus, locupletiiCma eft, vetuOiores niultas et 
parilm vifas, nec fabricio mcittoratef, 
producit,- nobiliorum integro^ plerumqite ti« 
tulos ponit, virtutes earum et naeuos iadicat» 
multas denique {ingulariuui librorum vnius 
audoris feparatas editiones, quas 7A.8B.I» 
. ci v s parcius attingera folet, oiriole recen» 
fet Etiam iliud peculiare huic libro eO, quod 
diifertationes et minores libelJi, quabus iiqgu- 
laria argumenta, ad vitam, ii^enium, xiodri- 
nani cuiusque audoris pertincatiap vel etiaai 
^loca fcriptoruca .memorabilta .^expoaisntui;, 
quoromque raagna vis prodit aiHduje,- loco 
opportuno dil^enter tneavoraotun In qui* 
bus etii funt haud raro diilertaiiiiact^ae iatis 
^cxiles, et imuiatura rudisingeaiitentmnini^ 
.qulbus alias aetatem et diutiirxum memoriaxa 
*vix pcomiferis j kiadanda tameo ^efi tum )Sh^ 
. • " ' - • * ralitas 



174 ^^- De tSffis wmis. 

ralkas CL AoAoris, qui nec bis inuidere fiium 
'locum voluerit; tutn in primis follertia in coL 
ligendo, qua praecipuis magnarum biblio- 
thecaram catalogis, diariis, et relationibus 
cniditorum quam plurimis excuflls , tantam 
niibem editionum, commentariorum, difleN 
tationum et libellorum ad fingulos fcriptords 
congefllit, vt his in confpecStu pofitis facife 
intelligi queat« quid !n fingulis Romanis fcri. 
ptoribus edendis et illuftrandis eruditorum 
cura ad noHra vsque tempora tentatum prae- 
'{Htumque fit. 

Equidem harle&ivs ita animo con« 
ceperat defcriptionem fui operis^ vt putaret, 
vniuerfam literaturae Romanae hiftoriam com« 
mode a fe pofle duobus voluminibus exponL 
Sed cum procedente labore ita fuccrefcere fil« 
uam rerum dicendarum (ehtirc^ vt, quae pri*^ 
mo alteriue tomo deftinata erat materia, nen- 
tiquam eorum limitibus concludenda videre- 
tur; ftatuit tertium volumen addere, atqu6 
omnia, quae reftant, in vnum hoc fe coadu* 
runi iperat* Nos vero, neque hoc fieri fine 
detrimento ipfanim rerum po0e, credimus» 
heque, vt Itl. Audor tam ardis fe finibus con* 
ftringi patiatur, optamus. Volumen iecun- 
dum in fcriptoribus Rom enarrandis non vl- 
tra iaeculum Auguftcom procedit» et reftaot 

jgituc 



Harkfo notit. liieratufd^ Rm. ^7^ 

Jgitur a Hberii imperio ad nouli/nma latini. 
tads tempora enarifandi fcriptores, qui.lic^t 
4eaiores fint,,neque tam ampla defcriptione 
digui, quam illi luperiores , numero tamea 
ifios longiflime fuperant, et magnam, partem 
etiamtot eruditorum curis fre(}uentati funt,vt 
eorum luflratio minime videatur in^vnum vq- 
lumen pofle compiogi. Videmur exfpedaris 
a follertia literatiflimi A. poffe » vt telam in- 
ceptam aequali labore pertexat, et vberrimae 
materiae, plurestomos impleturae^ fuum lo* 
cum ne deneget. Quin etiam boc, licet 
paulio improbius vetum, addimus, vt operam^ 
qaao) jbrnestvs ad fupplementum Bj- 
bliothecaeLat.Fabncianae promiferat,fed &to 
praeueotus deflitult, exponendaoi fcilicet hi- 
(ioriam latinitatis nouae et eccledaflicae, fu« 
mat, quae e verCouibus Sacri Codicis latinia 
nata, et per Chriflianos ad gentiles propagata, 
fcriptores a ^rifcis Latinis, multum diuerfo$ 
dedit, et parum adhuc declarata a Pliilola- 
gis e(l 

Sed redimus ad librum Harlefianum, qui^' 
vbi Pars L in Cornelio Nepote defierat, r^U^p 
quos aureae aet^s fcriptores perf/^itur , et 
a Cicerone incipiens in Caelare Germaoico 
et Veflritio Spurinna , definit. Vbi quidem 
Hununur, Spurinnam additum Caefari Gerr 

oianico^ 



I7S //. Dt Ubris mmif^ 

-fnanico, <fn coni Trsrimo tinperante xAntkitf 
totjntoriedis nobiiibus fmptoritms aetatis ar* 
genteae, minime refertcidi» ad.aouitn Augiu 
^leum er^* Caeterum fcriptores, qui eo tra^ 
fStu teniporam iloruerunr, m:^na cura et di- 
4igentia peroeafentur, et audpribus claificis e( 
-^mariis, quorum fcripta bodie kguntof, 
taulti iatet^Mnntur alii, <p]onmi raoaumentii 
-perierunt. ^ Sola deX^idM^Ofie eiuscjue libris 
tmrado paginas f^j. implet^ Hia de Vkgili» 
^4. et ftc de lulio Caefaft» SaUunio, HoratiOy 
fjuio,- Ouidio diitgenti/Ilme-copiondiimqoe 
^itinr. In iecundarm icriproribtis vii inniQ- 
•re labore perfiingi Itcuit, ita Tcllemi&tffreeo, 

rie ad eofum notitiam et feripea cagoo£:ea» 
pertHitnt, paulto plenius accuratiitsque e^ 
4k i^i^' Valerium CMonem, ItdiumFkh 
Mm, CailkKn Parmenlem^ Aiphiuin Aujtttm» 
l^betas, U ifieitani Grammaticom , Antiftimii 
Labeonem, Idutn AugufUli aeui, in £erie' ai^ 
«€koram plade peae(eriCos,iiectamrnin(%noe 
memoria, defideraiiius* Quorundam far^^ 
'imtiiTa» aut minus aecurate notate videmus. 
iic inter Varrbnis Atacini iedpca , pag. 17^, 
liieiiio«i!li, non apparent dm Itifri mmak$, 
^kw^ ^ UUorsiibuf^ (k ora mmriArm, ct ckar^ 
fg ^ mpkiu g ^i tamcii vel praecipuieius.Mbr» 
fvm iMt^^kf^nftm mlkuUymmsif wffm.ikiae 

Ouidio» 



Rar^ ^Ht tiUrdtur^ Rom. k^t 

Ouidio, qu6sqae Varroni Atacino, non k(ft 

maao, tribuendos detnbnftrauit VBRNdl^ 

1^0R?iv9 in Prooemio ad Halieutica, To^ 

ino L Poet. min* — P. aii; producitur C Cafl 

fius Seuerus, isqueParmenus, et vnus percuE 

ferum Caefaris, et verfifieator fuifTe didtur* 

Ih quo, nili nos omnia fairnnt, tres omninfr 

t)ami videntur confundi. VHt quidem defaN» 

tis perCufTor, ^ui poft aciem Philippenfem 

liberto fao fe occidendum praebuit, fiiit @i 

Caffius Longinus. De quo fi agere hoc locd^ 

it par erat^ volebat CL Audor, niulto phirli 

9e eiiis vitd et rebus gi^ftts ri^d poteranf. 

Sed is neque Parmenfis erai^ neque ver/ificii»' 

\clty et praeter epiftolas, quae inter Ckerohii^ 

oas reperiuhtur, nihil eius fcriptorum, qjnod 

^et, memorari poteft. AiHls Qrflius PaK 

itnenfis poeta fuit, cuius opufcula Horadus dk 

i^iro^tttm in fcribendo qarminetngenium n[i#- 

inorat Qoi easdem quidenv parte» bello dL 

Ifiif fecutus ^% fed alio fato periit, Atbeni^ 

quo fe Caifio et Bruto et Antonid vidlis con- 

talerat, Iei <^Varo, iuiTu Augufti^ interemtui 

Deniqiie T. Carflias Seuerds» cdl^brisf ora^ofV 

eittrettiis Atigoflf tcmporibus yixit, et propWr 

leerbitatem ^ nialedicehtiam ih ^Hdoi ei^ 

iftos i&fere periit : ^ qno j^, Seneca^ Quini* 

«HiianUsiTdcin^ Siijtii^^ftii^e^^Gfirter^ 



178 //. De Ubris noms» y 

jia hodie exfteat^in CoUedipne veterum epi- 
gramm. p i t h o e i reperiunda , ea quidem 
jion alii, quam Cafl^o Parmen(i, poilunt tri- 
bui; fed nulla ibi exHare meminimus, prae^ 
ter idyllium cU Orpheo, quod ipfum dubiuqpi 
efi. . MultQ minus ad Cailium pertinent, quo8 
HARLESivs, nefcimus qua ratione, quoue 
jaudore addudus, ei tribuit,verfus^i?am^igtti/ 
fiue hubridis ammalil^us, qui in calce Petronii 
^^i^ folent. Certum enim eft, illos verfiis 
nmquam Caflii nomen habere praefcriptum^ 
c^Euantii, recentiffimi ^fcriptoris eife. — Dc 
^Cornelii Seuerivita et fbnptis pag.4oa..paul]o 
.pienius agi poterat, excums Oui^i, Senecae 
vtriqsque, ct Quindiliani.locis, fi quidem ror- 
menfegale ei tribuit, et magnorum regum va* 
im/appellat Ouidius, quibus quidem verbis 
-tragoediarum ^ fcriptorem intelligere volunt 
plurimi, nos fimpiiciter res geftas magnonim 
xegum, vt Cyri, Alexandri, cet« carmine a Sc- 
uerp celebratas putamus. £t declamationet 
jab-^o fcriptas, e quibusdiam Senecae et Pn- 
fa^i locis poteft colligl Contra Aetna car- 
ipen an ei rede tribuatur, loco Senecae, c 
•quo haec opioio duda efl, attendus cpnfide-. 
j:atp, valde dubium videri potcA. Editioni- 
Jbus Aetnae p. 2I1. addi ppteft, quam i. ac- 
jCA.i^iAS jq£ SEiiipNNEcimvemancQallic^ 
1. i s ' nods 



Hart^notiUUteraturoiRom. ^179 

notis et difTertationibus criticis et hiflorlcfi^ 
Parifiis 1735. 8. et c o n r. a r n. s c h m i- 
Di vs V. C. cum Germanica verfione Brun* 
fiiigae 1759. 8. dedit. — Similiter ad editionea 
Virgilio - Centonum Probae Falconiae, p. 330 
feq. memoratas, referri mtttiwt Henrici Han-^ 
uerii Stmeciani in Probae l/atericu Centonum 
opus perquam famUiaris commentarius : Brufi" 
fuici imprejfum aptid diuum Martinum anno 
iSiif. 4. duem etiam fabricivs ignora« 
uit. Eoaem loco, vbi de Centonibus Virgi- 
lianis agitur, occafio erat infignis fymbolae 
ad fiipplendam Bibliothecae Fabricianae rela« 
tionem conferendae. ^ In hac emm p. 381. vbi 
Tertulliani locus affertur, quo Hofidius Geta 
dicitur Medeam tragoediam ex J^irgilio ptenif' 
fme exfuxij/i , in iabiedla annotatione narra* 
tur, fragmentum infignc eius tragoediae a p« 
8CRIVJBR10 in fragmentisTragicorum vet. 
editum efife; fed omitdtur, quod addi in re« 
centidima Bibliothecae iilius editione omnino 
debebat, Medeam tragoediam nunc integram 
a p. BVRMAKNo Anthologiae lat libro L 
^ {'78. publicatam effe. Q^od exempluin 
Ceatonis antiquiiTTmi , quo reperto egregia 
acceflio ad .liifloriam fcriptorum Latinorum 
iada eft, fane dignifllmum erat, quod vel cum 
ibfonii et Falconiae Centonibus» vel alio lo*^ 



rgO ^ 11. De tibris nam. 

60, occafione Medeae Ouidianae, memorare- 
tur. — Aemilii Macri de virtutibas herbarum 
editidnibus, quae p. 350. reccnfentur, ncfci- 
mus, an addi mereatur^ quae ab hbnr. 
^ANZOvio LipHae 1590. vulgata prodiit, 
6t ad iiianus eft. Equidem huius titulus idem 
eft, qui Ranzouianae editibnis a FAfiRicio 
iliemoratae, quae tamen, quoniarn Hamburgi 
i^^6. imprefla dicitur, conferri cum altera, fi 
fortc rebus nonnulUs difFerat, meretur. — Pof- 
fent fortafle, fi quts hoc agere curioHus veliet^ 
obferuata et aflerta III. h a r l b s 1 1 pluribus 
tbcis vel corrigi, vel locupletari, vt eft eius« 
modi liber plurimarum animadueriionum et 
emeildationum capax; quaecunque tamen 
errata ^rte inueniantur, facile ea tot aliis 
, egregiis et accuratis obferuationibus penfan- 
tur, quibus notitiam audorum Ldtinorum et 
Kteraturae Romanae fcientiam auxit, vt, qui 
eam inftrudUffimam habere cupiant, praetor 
Bibliotliecam Lat Fabric. hunc in primis ^on» 
fulere libram debeant Atque his IpHs anmX 
poftquam nbuinima Biblicithecae Fabridanae 
editio prodiit, plurium eruditorum cura me- 
^orabiles accemones ad hiftoriam audoruoi» 
dui hocvolnmine recenfentur, fa<flae funt, 
quas ab harlesio fuo loco expofitas iu- 
fundum eft legere. Referimus hiic commeiW 

tatio- 



Horkjii twtif. Jiieraittrm Rom. \%l 

{atioQes et operas^ quas illuftrando Cicetoni^ 
Virgilio, Ouidio, tum maxime Horatio adbuc 
dicarunt dodi viri , quae fane apparent nu* 
merofi/fiinae , vbi cum relatis in Bibl. Fabric, 
comparentur. Reierimus in primis inuentos 
nuper Faftos a Vcrrio Flacco ordinatos , gc- 
teaumque eorum difcrimci^ a Faflis, qui Ca« 
pitolini nominantur. Quo^ cum olim o n v« 
FRivs PANviNivs fub AVnii^ri uo* 
inine edidilfet, plerique eruditi cos ipfos c05j 
crediderunt, quos a Verrio olim compofitos 
Suetonius memorat. Nunc Faflorum Verrii 
Flacci reliquiae e marmorearum tabularum 
fragmentls, Praenefte nuper cffofljs, cdidit ct 
jlluflrauit f. f. f o g g i n i v s, Romae 1779. 
cuius libri caufla HARLtsivs de Verrio 
Flacco et dcFaflisCapitoIinis fingu|aribus ca. 
piiibus egit. Memorabilis cUam accefllo aq 
Jibros Liuii adhuc cognitos fafla cft, frag* 
p)ento libri XCI rcpcrto, quod b r v n s i v s 
nofter V..C. primus c codicc Vaticano cruit. 
In quo cdendo, illuflrando, vcrtendo cum 
paflim ccrtaucrint cruditorum ftudia , h a r» 
jLEsivs his rcferendis p. 428. feq. non exi* 
guam hiftQriae Liuii ornandae occafioncm 
habuit. Cum noh minorc induftria viri dodi 
adhuc ad ornandos icriptorcs fcquioris aeu| 
I^ioQs incubuerint^ op.tamus ^uam ma^ime, 

k's '• '- ^^ '•■ 'v* 



1 89 ii* De Ubrls fiouit. 

vt Cel. HARLEsivs in iis proidmo toinp 
receafendis parem diligentiam adhibeat, atque 
opus hoc iiterarium, quam primum id caete« 
rae eius occupationes permiferint^ abfolmum 
cmittat in publicum. 

W. 



Volumen XII. Openim Pbtiarchi, 

quae oUm aRBiSKio edi coepta , poft 
eius decefFum copiis et fubfidiis ab eo reli* 
Ois inftrui et continuari^ curauit Georpus, 
bibiiopola Lipfienfis^ fuperioribus nundinis 
LipfienCbus^ tandem prodiit. Qiiod volu* 
men folos^lndices in fcripta Plutarchi mora* 
lia et philofophica, quemadniodum prae* 
cedens XL invitas paralielas, eontinet, et 
quidem tres : vnum verborum notabilionim 
vel Graecitatis , alterum rerum in iis occur- 
rentium, tertium audorum a Plutarcho d» 
tatorum. Nomen eius, qui confeqerit, nus» 

Jiuam editur, neque enim praefatio addita; 
ed minime dubitamus , au<^orem eife h b s« 
I. E R v M , iuuenem induHrium et Graecarum 
literarOm probe peritum, cui reiskivs 
viuus operam fecundariam in edendis Graecis 
fcriptoribus ad expurganda paginarum exem* 
pia typographica et conficiendos indices de- 

leginie* 



FoLXIlOperamPttttareM, ed.liaskii. JtZi 

legafuerat, et pleraque fubfidia eo fpeiSantia 

comnuCsrat. Neque vero in hls indicibus- 

editoris vel/eruditionem vel diligentianrdefi. 

deraraus. Vberes funt et accurati, quales ia 

prioribus Plutarchi edicionibus non inueniun- 

tur^ praefertim illeGraecitatis ad ledioneul et 

intelligentiam auAoris perquam accommoda* 

tus, qui verbis fere omnibus interpretationem 

^atinatn^et varias eorum fignificationes,phrt- 

Jes item notabiliores, a Plutarcho vfurpataSj 

rubiicit, Sed his indicibus fummopere velle- 

mus adiecftum efTe alium, qui titulos et ordi« 

nem opufculorum per plures tomos diOribuA 

torum exhiberet, ne fcilicet vnum eoriim 

iuoluere cupientes nec^ff^ haberent, fingulos 

tomos quaerendi cauffa perluflrare. ' Optan^ 

dum et illud erat ,- vt ecHtor fcripta quaedam 

?lutarchi recentius edita, nec iikpriflinis cdU 

tioDibus inuenienda, huic nouae, ad meiio- 

rem eius perfedionem et commendationem, 

adiunxiffet, quemadmodum volumini X. duo 

i^agmenta Plutarchi dc difFerentiis quibusdam 

metri heroici, verfuumque formis, adiundla 

lunt, e codice Regio Parifienfi a Celeb, v j l- 

L 1 s o N o defcripta. Etenim alia Plutarchi' 

iragmenta, eaque maioris momenti, reflabant, 

feriptis eius philofophicis adiidenda, Qoald 

tft opufdJum-Plutarchi vttI^ IvymW, fiue 

M 4 P^ 



|S4 - Jl D^ Ubrif mmf. 

ffro nobiHtaie^ cuias partem quidem F A B R l* 
^i vs BM Gr^ VoL XIL p. 268. feqq* intc* 
gniiii vero, quannjm fctlicet in codice mf. ex« 
(labat, tc. CHRisTOPH. wolfivsTo- 
iwo IV. Anecd. Graec p. 173. feqq. vulgauit. 
Referenda huc etiam duo fragmentaPlutarQhl 
tx libris de anfma, quae primum a T h o m iv 
•rHiR^riTTO Londini 177&. poft a i. g^ 
9QHNEIDER0 cum Plutarchi libro ^f^i 
^ful^oop elyosyriff Ar^entorati 177$. funt edita, 
Caeterum iubentes latemur, editione hac Plu^ 
tarcbi, fci:ij)toris primarii et inter Graecoi 
dodiifimi, pbrium interpretum annotatio* 
nibus et copiofls indidbus inftrudla, fljudiofil 
Graecaruo^ literarum haud parum coxiful* 
tum eiTe* 



JDef Hrn. Aht MiHot — Uhiverfathifiarii 
ete. h. e. ^illoti hiftoriae vniuer« 
fah's, additamentis et emendationibus 
inflruAae a g v 1 1. e r n. c h r i s r i a< 
N I — Tomus FL Lipf. ap. Cruliunu 
179%. I Afph. 10 pl. od. 

Pergratan^ liiftoriae amatorlbus banc librf 
et curate et elqganter admodum fcripti edi« 
tionem efTe, dubitare noo licet. Nonduiit 
Cnim^fi vervu;^ &teri vdimus, hHloricis libris. 

: ••• ^ ^ -- ^ti 



imilotitttJloriaxmairfttlis.Tm.Vl. i%\ 

^uv prodefTe fimd et delcdare poflent , di* 
gnainque haberent hifloriae ipHus dulcedine 
eloquentiam, abundamus GermanL In pri* 
niis vero libri ifti, qui hifloriam vvhurfcm 

.eomplexi fuerant, vel nimiae molis vel mo« 
duti minoris erant. millotiani autem 
operis apta cjuaedam efl magnitudo, quae 
neq\]e obruere ac deterrere legentem, nec kV 

• lere polllt et inanem reniittere primis rudi- 
mends iam inflrucAum. — Continet hic tom. 
VL centuriae annorum a Chriflo vndecimae, 

; a Gregorio F^IL P. R. vsque ad decimam 
quartam L potius Vsque ad Bafileenfe conct- 
lium,. hifloriam. Epacha quarta enim^ aeid 
nimirum medit, ^x difpontione^aiu^ori rece- 
pta, comprehendit bellorum in primis wier 
mperium itfacerdqtium a ppnrificatuHildebran- 
dino vsque ad medit^n fec. XIII. inde geflo- 
rum, expeditionumque cruciatarum, narratio* 
nem, non praetermiflis, quae de aliisEuropae 
regnis memoratu digna fuerint. Epocha quin^ 
ia vsque ad fec. XII. finem procedlt, inngnis 
maxime , eo, quod per illam fumma fafligia 
adfecuta efl tyrannis papalis. Epochaftxta 
continuatur ad a. 1300. nobilitata mdxlme PAi*- 
Tippi pulchri, et BonifacH i^lll. difridHs, aliis. 
que euentibus, qui inclinandae mbx poteflatii 
Faparum, fpem facerent, quam deniijue Epo* 
M $ ^ha 



jgtf * // De tibrifnotuf. 

rAay?p/««fl implctam vidit^uropa. — Scri- 
ptoris hiiius fidem et curam rarilllma efl co- 
pia notandi, et iicubi ed, eam occupauit fel- 
lertia editoris, cui debetur quoque fucdnda 
hinoria regnorum Europae feptentrionalium 
medii aeui, inferta p. iig . 143. et appendix^ 
oua hiftoria ecclcfiae Chrinianae a fec. VI - XV 
fuppeditatur , c-moshemio fere , vt vi« 
detur, excerpta. 



Neuefte Religionsgffchiehte etc. i. e. Ad no- 
uiffimam religionis hiftoriam colleda- 
nea, editore c h r. ^ i lm, f r a n c. 
w A L c H I o ctc. Tom. f^Iil. Lemgou. 
1781. I Alph. et dimid. 

Infunt: I. Narratio de inquifitione, aduer- 

fu6 I O H. L A V R. I S E N B I E H L I V M fa£la. 

Sine dubio iilam compofuit ipfe clariftunus 
editor,. walchivs, idque ex genuinae 
fidei documentis, luculento ordine, fine 
omni partium fludio, — Vtinam haec fiiil^ 
fet poftrema tragoedia, quam ignorantia, fu- 
perftitio et inhumanitas in ecclefia Komar 
nenfi lufit! II. Narratio de controuerlia, 
quam edvard. gibbon excitauit, de 
prop^gatione et ftatu religionis Chriftianae 
intra trecentos fere a Chriito nato ahncs. 

Vidc. 



JFakhUeoB.adn(m.riiU/l. T.VIll 187 

Vidctur eiusdem efle autfloris. Traditur pri- 
mum fumma libri celeberrimi , quo multo« 
rum odia iibi peperit gibbonvs, etin 
pritds difputationis, quam ei intexuit de cau- 
fis propagat^ae in imperio Romano religionis 
Cbriftianae; deinde fcriptorum, qui aduer- 
fus illum infurrexerunt, notiria fuppeditatun 
Sapienter iudicat au^or, quamquam qib- 
BONi fumta Chriflianae veritati inimica Cnt; 
controueriiis taq;ien cum illo agitandis nihit 
effici, optimamque viam illius confutandi, 
aot certe aduerfus illius arma praen)uniendl 
animos, futuram effe fidam eiusdem hiflpriae, 
quam gibbonvs tantopere deformauit, 
narrationem. III. Eiusdem relatio de con- 
trouerfia fuperlibello sam. lENYNSiide 
daritate dodrinae Chriflianae interna, (]ui in 
fufpicionem malae fidei atque hoflilis aduer- 
fus religionem confilii vocatus a multis efl. 
IV. Narratio de vita ct fcriptis dav. h Vp 
Mii. V. Ven. sp a^genbcrgii com- 
mentarii de fufceptis Fratrum euangelic. inter 
Gentiles, fufius iam a nobis recenfiti,m.Febr. 
p. 175. VI. Rev. MVTZBNBBeHERi origi- 
nes ecclefiae Lutheranae in promont. Bonac 
Spei erecflac. VII. Locuples defcriptio ho» 
dierni ftatus Baptiflanm f. Mennonifarum. 
Vm. De conciliatione eccleiiarum Proteflan* 

tium 



|gg ///. NotM tU&raria. 

tlum iaPoloRia etc. IX. Spicilegium alteratm 
|u(loriae de turbis Febronianis. , 



JIL Noua literaria, 

Romae nunc tandeni quam proxime in la. 
cem pubjicam prodibit liber criticae facrae 
nudioiis perquam vtilis futurus atque acceptu^ 
cuius inlcriptio erit fere haec : Specimm va^ 
riarum kStiomm facri Uxius et Chaldaica KJl^ 
heris additamenta , ex pontificio codice edldit, 
variisque diJfertationiHf iUuflrauit i o. B E r n. 
D E R o s s I. Vniuerfa libri i)uius ratio haec 
cft. Oput I. agit de codice pontificio eius- 
que conditione et praefiantia, IL exfaibet fpe- 
cimen variarunrr fedtionum facri textus pontl- 
ficii codicis, hifloricb criticis obferuationibuil 
jiluftratum, IIL agit de Chaldaica Faraplirad 
pontificii codicis, variisque eius lci^ionibuf 
et vfu in explicando pptiflimum celeberrimo 
ioco I Sam.VI,i9. IV. dcEftheris additamcn-. 
tis eorumoue fidc, au(9orc ac prim^geniis va- 
riisque codicibus , V. exhibet baec ipfa ChaU 
^aica Eflhcris additamenta, cum latina ver« 
iione variisque ledlionibus codicis Vaticani et 
Ambrofiani, quibus VL accedit de celeberri- 
mo codice Samaritano tritaplo bibliothecad 

Barbe- 



111. Noua Gterark. ig9 

j^beriaae, vbi multa de fa6c codice eiusqde 
«etate ab aliis antea miniisredle tradita emen- 
xlantur. lundlum huic opufculo efl aliud 
^,Cenroris theologi diatribe, qua bibliographi- 
ae antiquariae et facrae critices aliquot capitm 
illttflrantur;,, cuius pauca aliquot exempla 
amkis potiflimum diftribuenda hoc infigniun- 

turtitulo: GABRlBLlS.FABRICr S. T, 

D. ordinis praedicatorum collegii Cafanaten- 
fit theologi, diatribe, qua bibliographiae anii* 
*^uariae et Sacrae Critices capita ali^uot iUu^ 
ftrantttr. Svo. 



Communicata efl cum c r s l 1 1 o nodro 
ab ilL s G o p o L t epiftola, quam perill. Ctf- 
bes DE SALVCES mifeirat ad ^eleberr. vi« 
ros, iiACc^vERVM, et ciGNA, in qua 
acidum nitrofum, (quod antea, analyfi ihflitu- 
ta, contenderat compofltum effe ab ^ddo 
empyreumatico falealcalino Yolatili,terracal«* 
brea, et filicea) nuncper fynthefin compo* 
Here docet. Terra nempe metallica deiiden* 
da eft ex vitriolo martiali a fale alcalino vo- 
latili (qui feparandus efl e fale ammoniacd 
ope olei tartari (per deliqnium) vel lixiuii fa« 
{^nariorum, vel liquoris I&om) : omniaqucf 
poflea combinanda funt eum^^ite nlcalitio B- 
to, eti«|iide»i euapwoiufa) «Ut 4e(Hyanda^r 

Tofixm 



190 ^i/« NomlUerariiL 

Totum artificiuin^pcnderc srfErmat pcrilLCo- 
ines, a partium accupatiilinia quadam propoF- 
tione, quam^fcro palam indicare, alii occailo- 
nireimiat} additque, ex tisdem partibus^ 
mutata folummodo partium relatione, pofle 
quoque falis acidum produci. Noiia certe 
en.haecce nitrum generandi metbodus; de 
cuius vero pretio, tempus vlteriorque expe- 
tientia ftatuent. 



Denuo prpdiergn^ J?r^m^apud Cramerum : 
<; A T T I meletemata noua de ratione, qua va- 
rJolarum infido peragerida eft, in Germani- 
cum fermonem e Gallico conuerfa ab e. g. 
w A G L E R o. (178X. pagg. 2x4.) Editio noua 
eft, fi annum fpedlcs^ vctus fi materiam. Ex 
artc^nim refpondet editioni Hamburgenfi a, 
1772 — Idem "valet de libris duobus h i e lu 
DAV. GAVBii, nimirum injtiwtionihus pa^ 
thflogiat medicinalif, quae Lipfiae apud Kratl- 
iiuni prodierunt (a. 1781. pagg. 512., ttUbeUo 
de metbodQ concinnandi formttlas medicamento^ 
rum, qui Bafileae apud Schweighauferum lu- 
cem vidit (a. 1782. pagg. 43p. 8.) 

Clariif. RB I s K I A vitam mariti fui, quam 
tESSiNGivs ex fchedis ipfius REiSKti 
conciQnaad^mTeceperat, nunc ip£| d^cribtaaa 

deuinat 



111. Npualitifaria. jji 

deflinat edere, eoqup eruditos, qui memoriajn 
R E I s K 1 1 «iusque meritorum caram habent, 
volunique libri promidi emtores eiTe, inuitat» 
vt nomina fua apud fe, vel apud bibliopoiii 
Deflauienfis curatores profiteantur. Ltbec 
ipfe praeter vitam viri continebit recenfionem 
accuratam commentationum, quas ille noami 
fua fcriptas reliquit, tum feriem epiAolarum, 
a viris dodliflimis, videlicet Reimayp, Uoruil" 
lio, Meermanno^ U^ejfelingio, Abrefchio, Schoe* 
pjlinoj, Gwnfro,, aliis, ad eumfcriptarum. Sub- 
fcriptionis tempus ad exitum huius anni pro- 
rogatum eft, quod qui obleruauerint, alpha- 
betum quodque libri pretio 12 grofT. rediment; 

BafUeae d. XV lul. e vita difceffit celeberr. 

ISAAGVS ISELINVS. 



HeJmftadii Cl. w e r n s b o r f, A. M. de- 
nominatus efl a Duce noflro Sereniflimo ^d- 
iundlus faculcatis philofophicae. — Linguae 
Galiicae pnblice doceiidi munus etProfeuoris 
extraordinarii honores nadus efl lvdov. 
c L L A s ; iedoris linguae Anglicanae et ItaL 

FRID. THEOD. KUHNE. 

INDEX. 
i, Aneechta. 
Georg. Szerdaheli epift. apolog. pra lefMtis 
Hungafis^ ju ^ 

U.Ih 



jja Inchx. 

11. De tibris notiis. 

i.Ge. Hdfl Nachr. von Marokos u. fes. jy, t fb 

• 2. WUh.FalconerBemerkungenUberdenEifh 

fluji des Himmelsflrichs ^bc. 119 

3. Mattk. Dobfon Uberdie medic. KrHfte der 
fbcen Luft. 130 

4. lo. Dav. Schopf U^irkung des Mohnfqft^ 
etc. 135 

5. lo. Gottfr. fferder vom Geifl der Hebr. 
Poefie. i^ 

6. Henr. Pfeffinger ffelvetiens berUhmk 
MWnner. Tom.I. 145 

7. 7a; Dav. Riephe ErkiHr. rf./j. Cap.Ief. 14/ 
. 8. Henr. Frtd. Dietz Archw Magdeburgf 

Rechte. Vol. I. ^ ^ i^ 

9. Car. Godofr. Hagen hiftoria Lichenum, 
> praefertim Praflic. 156 

1 0. Des P. Labat Reifen nach tf^efliniien. i^f 

11. Apt. Michelitz fcrutinium hypothefl 
fpirituum aniraal. 163 

12. Henr. Aug. H^risberg experimenta et 
oliferu. anat. |6I * 

; 13. Ge.Andr. frHlUber die Phyfiocrcitie. 167 

14» Ueber die Strafen der Ferdammten m^ 

deren Dauer. i6a 

15. Theoph.' Chrifloph, Hartefti notitia lit^- 

raturae Rota. P. II. I7t 

■rd.-©pmm Plutarchi, ed. Reis^ Vbi 3QIi 

17. Miltot l/niverfathiflorie, Tpm^VL' i^ 
18.: Neuefte Retigionsgefchichte,T.ynL j%6 

flli Noua iiteraria. f • '8S 



AJVNALES LITERARU 



SEPTEMBER 
ANNi MDCCLXXXIL 

Hdmfhdkp/h. 

papynim it c^rticom iii9tat!ft&, ifmlms if^fm 
r^ libros fuos iniicribeh^, apce|i&n^$iii 
cfleabi|adei39to0at ex MpNTf AvgoNXji 
hktQgrdsjiim^t^^ et Nw$mx Tr^iti 4fi 
i)^lomMti4tte T. I. p.s^ttc. Peipaujpa oph ' 
wmi la ^temtra hai^in maleriamm ipdftf^* 
<um fragoEieatajaetatem tDleaiiit, dme&i bl- 
ili(»heosu»m, vbi aiQCeniaatar, iure optimp^ 
'hki&u Aaddpfc vero tts eft, <)u^us %i}|s 
oodipes {lapjiracei a corticeis dklinguantur: 
^e (pium noa &t!s acounMCe animadper^ 
'videret MAif FVa, «ofrocefl^, Yt ch^ 
tim coetioeam vaquam exkttiiEb nc^et S^ 
'iiterttdffimi «odores opesis jdipiomatioi aalie 
-^ti p.fiajccimfuffatoMfto Sah-German^isfi, 
%mi ^ctiQeiigti ksbm^ cOmipimyaceis^fSri- 
MlJ. N gie 



194 ^* Aiucdota. 

gife diiierfitates nomiiillas cxpi(cati funt\ nd 
^uas qui attendunt, vix fallentui; ludicium 'de 
buiuscemodiMflis laturi. His viris ducibus 
vfus, fatis tuloafBrmare aufim^firagmenta illa, 
de quibus in praefens ^o , in cortice fcripta 
eire. Nam et facile rumpitur charta haee 
corticea (pa^yraceaverofolida eftnequeadeb 
firagilb) et, prima fuperficie euulfa, quod reli- 
quum eft chartae, literis bic illic vacat, et 
crafliQr eft atque fordidior. Snperfides et« 
fadichartaniinhic^i!Iiceuanuit: quodin^or* 
tice pariter acddit Ipfa haec fi^gmenta, 
^uae dudum. Kbliothecam Academicam ou 
narunt, Jicet, vnde iilata fint, ignoretur, con- 
ilant quatuor tabulis nnnc conuohitis, fi>rmae 
<><flonae ab vtraque parte infcriptis. In alte» 
-ra enim leguntur vocabula Graeca, in altera 
-Latina, vt haec fragmenta ad Glofitfiani 
<jraeco . Latinum pertinere videamur. Vdb 
cabulaGraeca^charadere, quemvocant vnci»^ 
lem, exarata funt Latina ad trharaderem S» 
xonicum, a mabillonio de re diplom. 
'*!>• 350. ex codice Corbeienfi no. 660. prola- 
-tunHipiamprosnmeMcedunt ^ Scriptura tom 
Graeca tum Ladna feculum prodere videtot 
odanum vel nonum. Praeter has qaatuor 
t^las fuht dhi minora ffnfhih etusifom co- 
dids* Omnia fi-aipiienta liett argumenti 

. . . digcik» 



drgnitdte fe pafum commendetit, exlmia ta» 
men raf itate, et eo, quod in fuo geiiere vnica 
fant, vel cekberrimis codicibus anteponcn& 
iimt 



IL De iibris noutf. ' 

D. lOH» 8AL. ^EMLER» tkeotogifiki 

Briefn Erfie Sammlung. i. e. theoiqgi* 
carum epiflolarum J&facuius I. Lipfiaev 
apudWeygand 1781. fafcicIL ibidiTta. 
fafc» IIL ibid* eod. 

Midis iis, quae contra au<ftofem obferua* 
tionum ingenuarum fdper Cliriflianisnio da 
audofitate librorum fymbolicorum duplici* 
^uedodhlna, quarum altefa docf^orum^ altera 
plebis efl) et deinde contra cenforem BerolU 
ftcnfenij ad purgandum fe in controuerfia 
Bahrdtiana diiputauit, refefemus tantum^quaa 
de origine Pfeudepigraphorum VetTeft. do* 
dte et fubtiliter pfotulit* Haec cum graeca 
V.T* vicfipAe nexum quendam habcrej ne* 
^ari nequit: fed num eo tempore^ quo ver« 
loconcinnata fuerit^ an iam antea prodie* 
rint, dubitari poteft. Deinde quaefiio oritur^ 
num haec fcripta extiterint, priusquam hiflo* 
ria lefii Apoftolorumque fcripta iiota fuerint* 
N ii Tan. 



iii 



196 II. D$ Ubrii notut. 

TTandem^nutn dliquid certi de aucfloribuf ho- 
rum librorum connci pofllt s b m l e r 6 
verifimile non videtur, poHquain verfio BiJ 
bliorum' diu in hominum manibus fuerit, 
pfeudepigrapha fingi et au(floritatem fidem* 
que nancifci potuille. Quare origo vcrfio- 
nis et horum fcriptoruni in eadem tempora 
ipfi in idere videtur. Sed vti pfeudepigra- 
pha NcTt centum vel ducentis anili^ pouge^ 
nuina.N. T. fcripta plaufum iptid Chriftia- 
nos ferre potderunt ; ita non video, qutd cao*' 
£ae fit , quod verfionem Graecam et pfeude- 
pigrajpha V. T. fub idem tempol^ iti Vulgui 
exiifie arbitremur. Re(flius audores fufpica- 
tur fuifie ludaeos Alexandrinos, qui coniiMi* 
dis viribus eiusmodi fcripta ediderunt, vt ho* 
i;um ope hidaeos vbique difperfps a comma* 
nione cum Etbnicis^ inter quos viuebant, ar» 
qerent, ct fabulis fanaticis vaticiniifique ardiuft 
inter fe coaiungere ftuderenc. Hoc in pri- 
inis libri Esdrae quarci propofitiim fiiifle vbaK 
rius ofiendit. Talibus etiam fcriptifi odiucn 
ludaeorum in ^entiles inunanem ihr modum 
augebatur; et quum haec ad Chriftianoa «x 
I}idaeis tranfirent: origo multarum opiaio^ 
num et exfpedauonum^ quas ClirifUani isfat 
Apafiolorum temporibus fouebant, fiicile pfTr 
ipicitun ImmopttCat ssHLBiLV9y inepi* 

" floiig 



Smtmiheel. epifiolfafi. 7. II. 111. 1J7 

Aolis PaDl]\ Petri, Iudae et lohannis haec 
p/eudepigrapha notari atque au(ftores eorunpi 
taoquani iinpoHores ef homines fanaticos vi» 
Cuperarl QjioA exemplis varijs ingcniofe il- 
lu(lraiur. 

Inj^afcieuh fectindo p^aefertim noua Apo* 
ealyplcoB defenHo fub examen reuocatur, 
Axirea autem pergit cel. audor contra audo-^ 
reni liberarum obferuatioaum fuper rellgiooa 
Cfarifliana difputare. Pefendit enim* nunc; 
«EMLEKvs au^oritatem et vtttitatem libro- 
ruo) fymbolicorum. De infpiratione librorum 
iacrorum ita agit, vt monnret, notionem hu- 
ius rei recehtioribus temporibus magis (jilata- 
tam et mulatam fuifle. Maxima verd epi- 
fiolarum pars verfatur in diiudicanda apolo* 
gia Apocalypfeos. Quae au<flor apologiae 
ingeniofe excogitauerat ad tuendam Apoca^ 
lypdn, parum probabilia efle demonfh-at s £ m« 
L E R V 8% Fraecipue quod cap. I . XVJ. pro- , 
logi loco iiabenda fint, neque ad primariufn 
iibri argumentum pertineant. Suniit etiomr 
audor apologiae, Apocalypfin Neronis ten>- 
poribus fcrtptam efle : qu^e hypotl^efis vete-* 
ribus interpretibus aduerfatur. Fnfe prQe^ 
terea probat semlervs, euerfionem lu^ 
daicae regipnis, et propagationttn regnrChri* 
fii fpiritualis p^ terrarum x^i^m, uunim^ 
, N 3 prae. 



19% 11 De Ubrif wmh. 

praecipuum libri argumenmm ' conficera, 
Tandem demonflrat, Caii teftunonium apud 
Eufebium , quod Apocalypfin quandam Ce-» 
rintbo tribuity de hao, quam hodie Chriniani 
inter canonlcos libros i^ipiunt, Apocalypfi 
valere. 

FqfciatH /^irepiflolae priores refutatio* 
nem conciudunt . noui defenforis Apocalyp^ 
ieoB, oflenduntque locos ex Caio, Dionyfio, 
Eufebio addudos, qui Apocalyplin memo* 
rant, minime ita interpretandos efle, vt (la* 
tuit defenfor ille, cui ingenii et eruditionis 
laudem non detrahit SEMLEavs. Caium 
de noflra ApocalypH Ipcutum effe contendit 
8BMI.ERVS, eamque tanquam Cerinthi 
foetum fabularum impietatumque plenum re« 
iecifle, Deinde ne ipiius quidem Eufebii iu* 
dicio Apoflolumr lohannem Apocalypfeps 
dutflorem habendum effe demonOrat Tan"» 
dem quicauid veteres de loco Caii, qui de 
Apocalypu agit, fenferint, nobis liberum de 
eojudicium relidum' effe, veterumque fen^ 
tentiam neutiquam veram et firmam haben« 
dapi, Sequuntur epiftolae fuper diuerfis fon* 
tibus religionis Chriftianae apud diuerfas fe* 
das. Erant horum primarii Epiftolae Apo^ 
{)olQrum,data quadam occafione confcriptae» 
^uae tum a Cbrinianls ex rigidis iudaeis on- 

gUiem 



Smkri thiol. epiftol.fafe. L II. III. J$9 

gmem duoentibus, tum a difcipidis^Pattli coU 
Jigebaflttir. Vtraqiie vero coUedio priinuin 
faiae tantum eccleuae f. fedae propria erat 
Faulus eoim Chriflianis non fcripierat, qui 
Fetruaa, lacobum, lohannem duces fuos ve- 
nerabantur, neque hi ad difdpulos Pauli epi« 
flolas miferant Deinde verifimile eft, iam 
ante elapfum feculum primum plures iidfuiire 
hidoricas nmrationes,. titulo Euangeliorum 
iofigoitas; fortaffe 30 . 40 annis poft Chrifli 
mortem exaratas. Saltem in epiftolis Apo* 
fiolorum nulla reperiuntur indicia^ tum tem- 
poris iam exflitiffe Euangelia noftra: quo- 
mm quidem origo et occafio a patribus Ec- 
defiallicis plane ignoratur. Vix ante finem 
feculi II. haec quatuor in manibus doiSoris 
cmnsdam iundfan fuinta aderant. Cetero- 
rum Euangeliorum nonnulla his* quatuor tem* 
pore vel prior^ fuerunt vel aequalia. No- 
tonr\eft,ea iam feculo II. late dimifa fuiire, e. 
g. Marcionis Euangelium etc. Scripta vero, 

5|uae iuxta et praeter Nouum Teflam. inde a 
eculo fecundo et tertio in manibus Chriflia. 
norum fuerunt, non impofloribus omnia tri« 
bueada funt; neque fuis carent meritis. De 
ixiultis tamen fecus fentiendum efl. Satis 
enim aperte fe produnt ab hominibus frau- 
dulcatis confcripta. Ab vtroque horum fcri. 
N 4 ptorum 



900 

pfofum ^n 
guitgenu^ )> 
nenttum, tk% 
editomin, \y 
boHs et (;.' i 
uebant hon 
ligtonein t 
bantiir. 1 - 
gttandon^ 
fijpcr lil 
Agitur di 
religionir' i 
m% ad n<^ " 
nem fiut 
ierioribai 
mvs iteru.. 
Huac recei 
Hbertaitein 



PET 

med.i 
tijralc» 
nacu 
rionif 11 
mutr 

M* H 



I 



*ext 

. ora 
:nct 
::orB 



-n 






---1 

- - i 
U 



909 //. Dt TMi ntMtti. 

pfdmm gfendrt tSMiBitvi terdttm dinifw 
gmt geniis Itbrorufn, fnuita £il(a et fidfkia conti* 
nentiuoi, eom tacnen in ftiem ab aodoribue' 
editorum^ vt aequalea fuds emendent Para- 
bolis et fabuUi. comparari podimt Permo« 
Q^ant liomifUim animos ad Chriflianan] re^ 
Iigi6nem , et mytbologiae ethnicae aduerfa- 
bdntur. Hic non de arttficiisClericorum co* 
gitandnm eil Claudit fafcicuium tradatio 
uiper libera or^ine religionis Chriftiaoae. 
Agitur de cognitfone, qua ludaei ante ortum 
reiigiOnisChdfliadae imbuti eraat, quaque adi^ 
tiis ad nouam dochinam patefiebat. Cano«i 
lEiem fiue colle<flionem fcriptOmm iacrorum 
ierioribus temporibus fadam efle a e M l e* 
t V a iterum iticulcat Tranfit tandem ad ea, 
quae recentiflimii tempOribus Ouriftianonim 
libertatem cO«tuentm. 



Peier Campers kkinere Schriften efe. i. e. 
rET)ii CAMFERi opufculorum ad 
itiedicinam et praefertim binoriam na« 
turalem fpe(flantium ex holland. in ver- 
naculam verforum multis 9u<^oris addi* 
tionibus locupletatorum Toirtum pri« 
miim cum annotationibus edidit s. f; 
M. H E R B E L L. Lipliae ap. Crunum^ 
ijiz. pla^. 10. forina 8ua cum 4 tab. aen. 

In 



CampiriqpffJhiliulUj/l. iuit.JfuS 20t 

In variis vilriormn fcriptonmi cbUedio&i^ 
ba^ fibelli hi Camperiafii, hoUandico idiomalft 
confcripti^ diftributi funt, vt plerisque Gern)a.i 
niae eruditis hiftorjae oatiiraKs cuitoribus la« 
tuiflent, niii ftudio H^KBEtLi coUt^i el 
trandati apud not introdncerentur. Ob ar» 

Smentonim dignitatem adeo et haec opo» 
tla maxime aeOumanda funt, vt Hne n>agno 
damno eis carere neqneamus. Afque haec 
verfio antecellit primas tradatuum editionea 
eo magis, quo diligentius ipfe CAMPEKva 
eos locupletari curauit variis emendationibui 
€t accefHonibus. Praeter clar. editoris lite» 
ns, meietemata circapudoris ideam apud di*. 
uerfas nationes proferentes, comple<9itur Iiie 
tomus I. ex€irpta $ duabur c a m p e a i prae^ 
kSUonibus ift acadeinia pidh>rum Amfleloda^ 
mi habkis, Je regmHr tapita humema pro elu 
vmfitate aetatis ft nationum ping€ikli it de eo^ 
rum pul^hritttdine. Ex diligenti obferuatione 
anatomica has regnlas inuenit, quae muJto 
&cilius docent, ims^ines capitum pifiger^ na* 
turae longemagis conuenientes, quani illae 
hucusque in arte piAoria aflumtae Cfrca hane 
rem ieges plane arbitrariae ac &lfae. -^ It 
Orationem de origine et njtgritie Afrom^» i<l 
theatro anatotnaco Groningend habitam. Yx 
BJgraai Affum et album Europotfum ^b vno 
N s Adamo 



302 IL Dethrii nom. ' ^ 

Adamoori^aem duxifle, nec ob coloretn cii» 
tis diuerfum hisdiQerfumgeoitorem fingi de«: 
bere, demonflratur, quoniam omnibus natsoni^ 
buf eommunif /U nigredo, licet apud reliquaa 
non aeque confpicua, ac apud Arricae inco- 
ks, quorum quidem infantes neonati nullani. 
gride tindi fint Amttelodami tali neonato 
tertioa natiuitate die partes genitales et arco- 
la circa papillas mammarum, cutisque ad vn> 
gues nigreicebant. QuintQ autem fextoue die 
totum corpus nigredine obducebatur, licet 
inians iemper fafciis inuolutus fuiHet, folique 
nondum expofitus. — Epidermidi decolori 
pellucenti fubiacet reticiilum nigrum, fufcuiu, 
aut flauum, cuti albae impofitum. Quod in 
qualicunquc homine praefens cauifam coioris 
exhibet nigri Afi^orum, fufci Itiili nautici cu. 
iusdam^ imo albiifimae mulieris particulacu- 
tis ex mamma feda reticulum fufcum moo* 
flrabat Rariffime ceticulo color dceft. PIu. 
rimorum Europaeorum loca obfcoena. fem- 
per conteda vefiibus ex nigro flifca funt ob 
huius coloris ibi latens reticulum. Colormi 
vero hunc adcps in cellulofa copiofe coUe- 
Aus extendendo reticulum diluit valde,vt co« 
lor abefle videatur, et nullus ceu albut ce- 
flet — - m* SeStiomm elephantis morit ismio* 
rif. Errores multos aUorum Au(9;or emcn^ 

dat, 



Cmpirtopiiftid.adlUft.nat.Jpe& a03 

^* obferuationes confinnat et contradiAioi» . 
nes coadliat. Ore elephas fugit, nec pro* 
bofcide. ^ Neque mas retro mingit, neque re« 
tro coit* In vrethra Veromontanum non 
deeft, Probofcidls tota fubftaqtia carnofa, 
jQu(culis mouetur frond infertiset ofli iugali, 
vaftis latisque. In corde neque ofla, neque 
cartilagines/ quae erant exfpedandae, quodfi 
ex naturae lege o0a cordi innalci deberent 
Nulla perfcardii foramina. Vedca fellea non 
talis, qualis quadnipedibus aliis in hepate fi* 
ta; fed vltimo in fine du<^us hepatlci intra 
dttodenum t(\ faccus fatis amplus, figura oua* 
tus, valuulis transuerfis in quatuor cauitates 
diflindbs, interne rugofus, glandulisque ob» 
i]b(rus, ad axin per omnes valuulas perforatus, 
Vt cauitates inter fe et cum duAu hepatico et 
tandem cum duodcni cauo communicent, vbi 
in duodeno illam notabilem papiliam magni« 
tudine nucis iuglandis Perautii format, quani 
hic vero non diligenter fatis inquifiuit, ne 
diflecauit quidem. In totum inteftinonmi 
tradhiiD cibus deglutitus dinribuitur} in crafHs 
adhuc erat foenu integrum. Renes in o^o 
vel decem partes diuifi , quarum dut^ihus 
combinatis peluis formatur in vreterem angu-» 
^- Aatus. Cerebrum paruum ratione capitis, 
cmus magaum ambitum finu^ efficiuht intra 

t^buUs 



a04 •'^- H^tibirU iom: 

ttlHilai ofleaa fiti, fupra cercbnsm tntierius et- 
ad latera tj^nCi^ aerem probofadc hauflimi 
fufcipient^s. Ligamentmn capitis eleuMs 8 
£piois vertebraruin dorfi coliique orieni sd 
fpioam capitis inferitur; Cerebrum per /e^ 
maius^ quamalii aeftumarunt,cuius teatorium 
perpcfidiculari fitu pofitum eft, Partei cere- 
bri apprime (tmiles humanis. cet IV. D^ 
formatione offium magnorum iorummi dimer^ 
Jiiat0 iu diuttfis anium gmeribut. Auium 
multum diiK^ue voiitantium ofla maiora fiftu- 
lofa^inaniact foraminibus perforata Aint, quaa 
intrat ac r^plet ipfe aer per pulmones in- 
^ratus, et refpiratione renouatus. Eadem' 
contra ofiaauium nunquam vel raro et di/HcuU 
ter volantium praedidis minus capacia funt, 
nec perforata, et mednlla fcatent, vt femorii, 
brachii, Oerni et clauicblarnm olTa. Vnde 
iiiis tnagna facilitas volatus, bisque difficulias. 
V. Qna tamdem rem Utteras ad editorei 
epbemarsdum Hedendaagfehe Vaderlandfche 
Lcttcrod&ntngen infcript. Se tres annos 
ante HVKTERVM cauitates aereas in ofli* 
bus auiiitn detexiCIe, campsavs compro-^ 
bat Uli autem coniradicit, easdem cauitares 
pro aeris receptaimlis et pulmonum appendi^ 
ctbus habendas efle, contendenti, Per cellu<* 
ki£un ad o!D& aer penetrat 3^. Dt duratiO' 

ne 



CiwipmopuJiui,aiJu/Lnat./pe8ant. «of 

mih§hfbit. £x robro candens dialybs in o« 
Jeo coquente cxflindus iuftaoi duritiem et 
eiaHidtatem nancifintur; in aqua vero frigida 
Bimiam duricieiiu eaque coda, noliain. VIL 
})$ generAthne Pipke , Imfimu Amerieam. 
Partes eeneratiom dicatae Pipae adeo fimiles 
funt illis bufonis Europaei, vt genera^onis 
ouorum et exclufionis ratione nullum diGrrir 
. mea probabile concipiponlt. Pipae fakitn 
oua exclufa in dorfo iuo rugofo, twoyaia 
nido, fecum fer)ant,qaQ foetus etiam holpitfl^ 
tur/ vsque dum ad nutrimentum fponte csr 
piendum ^doleuit. VIII. Obferuationes d^ 
cantu rat^arum mqfcuhrum. AccucatilEiiM 
defcriptio veficularutp aerearum 9 qMae, rana 
coaxante, ex vtroque latere maxillarum . retro 
tyinpanum in conlpec^m veniunt, a s ir a m>- 
Herpamio baud re<fle delineatae. . JX^ 
Additionem ad tra<9a^um de offibus auium cefm ' 
Percriptio feuioris Strutbiocaineli, OtisLinB« 
i^ec I. Qolumbae fpec i?. Plataleae ij^c. i. 
maxillae inferioris Struthiocameli, fiucero^ 
ipec 3. et 4. Cornidis.fpec» 5. Ardeae ;fpec^ 
is. (edit. X Syflem. Linn.) Recapitulatio 
viarum aeri in ofl*a'totius corporis transeuf]^ 
paratarum. Conti,^,tiQnem huius|. cpUei^f 
his quilibet natur^e curiofus npbiapum vehe^ 
taenter exfo^iaabjj. " ♦♦♦n. »• , 

Ueber. 



206 IL De Ubris w>m* 

Vdjir dtn juhgjlm tpidem^chm KatHrft 
L e* de nouiilimo Catarrbo «pkbmko^ 
Budore D. philippo LVBovtco 
viirTVER» Aca<]eai. Caefar. Nacun 
CurioC Socio» Noriinberg; redeint. E» 
Chr. Grattenaoer. 1781. 8 min. pag. 8& 

Ordinem eorum, qui morbi illius hifloriam 
et naturam absqucdubio gregatim defcribent^ 
dticit liocfuo elegantlflimo Ubellocl. \iriTT« 
>rcKVS. Natales ille videLatur m. Pebruai 
rio K a. de improuifo ducere Petropoli ; in« 
de migrabat, Uttora maris baltici profeqoeii* 
do, in Poloniam et Daniam; Gernianlanl 
pbflea vnhierfam m. Aprili, Maio et lunio, a 
Viadro ad Rhenum, ab Albi ad Danubium 
vsque permeabat, eodemque tempore pef 
Hollandiam transibat in Angliam, mira fane 
ceteritsilie^ pefli vix cedens; ceterum fibi fem* 
per fere mnilis) mitis, rariusque letifer. CL 
Au\Bx>rprimo de tempeftatis ratione» quae 
Ndrimb«rgae erat, agit Mirae erant, ficuti in 
vnii^fa fere Europa/ fii*goris cum calore et 
pluuiis viciffitudines ; calor tamen firigore ple* 
rumque fuperior^ ventisex occideixte et me» 
ridie faepius quam ex feptentrione et oriente 
fpirantibos. Inde igttur morbl rheumatid et 
vniuerfal^ et topici, febresque interinittehtes, 
quae iIHe admoduni rarae funt;. Vterque 

mor. 



Witiwir iU fumjf. catdrrho $pidm. 267 

morbus fub ingteflam cihtstrrhi ep^mici et 
poftea perdurabat. Illorum inddles rheuma. 
tica, fbmite in primis vlis impuro iundla, ex» 
dtabat quoque pleuritidem , minime inilam- 
matoriam, vt et iimiles anginas, catarrhof, 
diarrhoeas; et fertus eadem cum febre inter- 
mittente fimplici duplici complicata erat 
Scarlatina et variolae.» quae iam per menfds 
fere XVIII. in vrbe graiTabantur, nunc atrocitls 
fa^ebant, magnamque flragem edebant. 
Haec eratvrbis conftitutio motbofa,cum epi» 
demi^ eam circa d. it. 12. Maii, vti videtur, 
inuaderet, paifimque fe proderet) hebdomade 
aatem fequente tam celerrime per vrbem vah 
gabatur et quotidie fere vlterius progredieba* 
tur, perXlV diesgraffabatur, nuncfenfim, 
Xed tardius,«bibat, quam acceiTerat. Ne quai^ 
tae quidem incolarum parti, nulli fexui, aetat^ 
vitae generi, faoitatis conditioni perpercerat^ 
umen iuuentutiy aetati confiftenti, et fexd 
(equiori praecipue inimlca ; infantibus autem 
propitia; fenibus et morbo chronico laborao» 
tibus periculum , atque, vti e maiori in hac 
^idemiae regnantis periodo mortuorum diii- 
fnero concludere licet, etiam letum afierebaf* 
MorU decurfus in pluribus fibi fmiiHs eraf» 
.maiori v$l minori fehris, interdum plime de* 
«ficientis , grada £Qltimmodp diffqrebat ) ex» 

^ ceptis 



S08 IJU D$ Bris lUmb. 

cepds quibusdam fymptomitibus ranonbiii, 
jih illiiis laruata indole proccdeotibus. Etui 
adu^ntum ounriabat verdgifio(a .capitis graui* 
.tas, eiuique dolor, oblk)ue fuper ocuiis fitus; 
fubftum virium decretneagtuoiy it^» vt artu^ 
^raecipue pedei, fubtud vfdereotur ; dolores 
•d fpinaai dorfi, iograiaeque in furis teiffie^ 
nis ; quibus praegr^Iis ingruebaot borri|Mlap 
;tione8» ardores volatici, praecipue v^eram 
yerfusj tuffis ficca, vdcoryza, vefaemrati 
iiemutatiooi iunda; vel vtraqu^ fociota^ io. 
terdutn quoque ^ucium aderat inflammati# 
^m raucedine. Accedcbaot In piurioiis &. 
j^ies rd>icunda, tumida, vel pailida cum ^ 
jiarum rubore circumicriDto; oouli protubfik 
raotes, vel eollapfi, vitrei; nafiisvel os oufli»- 
Jis obfitum; appetitus aut plene prDUraai^ 
^ iinminutus, r^iriifime adaudus; os ams^ 
1:1101, ficcitfn,ftbsquemagnafitij punduraein 
fe<9K>rc ft^ accedente tuffi,. m veram pleura* 
lideiii in ^uibusdam ti^anaeuntcs; in aiiis fya^ 
ium modo fanguinolenlum «rat; prefiio in 
llj^iKbandriis, naufea^aliAUf obfiruda, cariua 
Jdxa^maniisficcae cali^ cum^^dis akemaB» 
pa : Qo^les aut irrequietse» aut phaotamatis 
^rbaiae^ prdrumpeote iniercbm fudoneioffu- 
^uofo.; pulfus moUis^ pltaus^ ceier; vrinn 
dwlor* felibla^ caciits iatucata^ numqoam 

venun 



ff^iUwerdi nouif. catMttf^epidem. aqp 

Terom Iktimentam edt lu ; lingua crufta e^e 
^auo albo teda. Quae quidem omnia fep 
tres ad (juatugr dier perftabant; poftea aut 
protinus aut fuccefTu difparebant, aut diebujs 
aliquot interiedis recurrebant. In plurimia 
iicet haec eilet rerum facies; multi tamen^ex 
amprouifo corripiebantur horrore concutien- 
te, vehementi vomitu aut aluo fluid^ nipato; 
^uem fe^uebatur calor ardens, cephalaea vix 
tpleranda^ leuis fomnus phantadis cqntufbatus ; 
prorumpens vero fortis fudor omnia, praettr 
tufllm^tollebat: inierdum tamen tertio die ea- 
jdem\ fed ieuiora recurtebant fymptomata. 
Pauciilimi a morbo noflro nil patiebantur, 
nifi cephalalgiam obtufam , aut Ismicudinem, 
ousim iafequebatur modo leuis coryza aut tuf* 
m. la infantibus morbus fubito ingruebat^ 
(eodem modo, vt fuperius def<;riptus ) ; fole* 
mnis veto quo^ue iis erat epiftaxis et fomno:* 
lentia, quae autem faepe admodum leuis erat 
Senibus ille periculoius erat, ob maximam vi- ' 
rium proflrationem, et febrem lentam veJper* 
tinam cum pulfu intermittenteyinaeauali^pat- 
i]0 firigore, extremitafes folummoclo minoli 
^radu a^iciente. Stibfequebatur vero magnos 
calpr, deliria excitans. Cetalem videbat cI.Auv 
Aoc modo in vmco aegro phthifico. pi^fi^. 
rentem adbuc j^iem a{fumebat mor|)us in 
f^oLll O qui- 



210 * Jl. De libris nomr. 

quibusdam, quum a difpofitione cor poris an» 
tepedente varias mutaciones pati videretur: 
cu! itaque haemorrboides protubefantes, di« 
'arrhoeae cum tenesmo, dolores rbeumatidi 
topici, oculorum afFe(f)iones, peripneumoniae, 
i:r>iicae, iungebantur; aut absque morbi 
fuetis fymptomatibus incedebant. Ilie etiam 
complicatuserat cum aflediibus connitutionis 
morbofae, antea in vrbe regnantis, praecipue 
cum febribus intennittentibus , aut rheumati- 
cis;, aut vtrisque. Simplici morbo natura fola 
faepe medebatur; aegris nimirum, qui fub 
initium vomitu iterato affidebantur, aut aluo 

' laxabantur, fubiundis fudoribiis, cito et tuto 
fanitas redibat: leuioris (norbi prodromis 
'transfpiratio, vino, thea, motu adaudta, 6bf- 
cem ^onebat. Tardidtme omnium iUi ad 
ianitatem redibant, qui lcntius a morbo» (vt 
in primi illius generis defcriptione, ) affide^ 

'banmr et frequentius in illum relabbbantur; 
^fiue natura aut plane non, aut peruerfo mp^ 
do, ab arte adiuuaretur. — Multi quidem 
iwic morbo oppphebant remedia domeflica 
fudorem promouentia, jAilueres abforbentei^ 
(pecies pedlorales, ilores et roob fambuci, ni- 
trum et oxymel feiliiticum; omiffis venaeie- 
dlione nociua, et euapuamibus, hac occadono 
maxime vtilibot; l^. NriTt^%£Kvs vero» 

nollQ 



tf^twer de iumjl iatofrho ^idem. aii 

nuUo prfleiudicio, nec audoritate decef^us^ 
animum ad ^ potifliinufn vmebat, quae a 
natura ipfa indicari yidebantur. Febris itaque 
doinandae caufla propinabat mixturas cum 
nitro aut alio fale medio, cremore tartarf, 
Foob fambuci^ fpiritu nitri dulci, oxymellej 
aut pulueres praefcribebat e magnefia, nitro 
tel alio fale^ adiedo extradh> liquiritiae ^r« 
gente tnfCu Appetitus imminutus, os amarum^ 
Ungua impura^ aluus inordinata, interdum 
prefllonis in epigaflrio fenfus,tndicabant eua« 
cuationes, quae excitabantur altero mane aut 
per infiifum iaxatiuum Viennenfe ^ aut aliud 
inaanatum, cum fale Seign. et nitro : aut per 
falem G/ot^^. velSeign.fblds^aut perRheum 
cum cremore tartarL Emetids vix opus erat: 
et in aliqiiot modo cafibus ipecacuanha, aut 
per fe^ aut emetico tartaro adiuta, adhibeba- 
tur, quae citiflime leuamen afferebat. > Tufli 
opponebantur pulutrese fulpjiure aurato an^ 
timonii, vel A^m. ntiner., liquiritia, iride 
Flor. et oleofaccharo foeniculi aut anifi; aut 
mixturae ex oxymelle fciilitico, Syr. Alth. vel 
Diacod.: autfpectes pedorales cum arnica; 
fuperftes denique tuffis ficca» et debilitata di« 
geflio profiigabantura folutione ^tradlorum 
amarorum cum laudatio Sydetih.^ aut ^ortico 
cafcariilae cum op^i tantilio. Euacuationes 
t ' O % infaa* 



ai3 lU I^i iibrif noitu. 

iBmitum affe(9ibu$ GOmdtofis mox finem im* 
pooebtnt) et fenibus conducebant, fuffultis 
&aiul remediis roboi^ntibus, C. P. et ceten 
qua« quidetti euacudntia Iijrnericae qucquo. 
bene ferebant) tuprimis (1 remedia n^ruina, 
cattipbora, valeriana bis rodarentur. Hac ra- 
tione cK audor morbum cito^ et tuto, et abs- 
que dus rei^urfii fanabat, cum e contrario, ilie 
qiiiius bene tradatus, in i • 4 bebdomadetn 
protraharetuf ; qui tunc flipatus erat magna 
viriom debtUtate^ ^cie pallida, jMreflione ia 
etrdia, tenfiombus in alnlomtne» naufea, co' 
ftata vomendiy vomttuque ipfb fruftraneo, al« 
ito obftruda^ lingua impura, pulfu cderi par. 
00. Qua qutdem rerum facie, praemiflb re- 
medio digefliuO) propinabatur emeticum, bts 
vei tef repetenduiti; cortex chinae morbum 
denique fuperabat <^od ad morbi caudam 
Mtin^) videtur itla d. audori pendere noa 
ab vniuerfali aeris in omn^us regionibtts mv^ 
Mtlone, ftsd a fpecifica quadam, ia borealibua- 
ertay et inde peT ventos^ hoitiines, naues, m«r. 
ifttdes vkerius propagata^ curattus a^re dcfi^ 
Itteftda: cuiu» nodua inc^rpusa^o oimifai 
ifla mala productban Impygoat d« vir hmt 
Moafione opintonem inpnun,^ qui otlmia' 
iiiOrbbs catarthdes a fupprefia modo irai» 
lip^tioat dtduoara dlaborMt. #rOa«dk 4i^ 

niqiir 



" U^Mwa^ ik nmtiff. catmrrho epidem. fti^ 

bique ad defdriptiones epidemiarum omnium 
Inorbi nonri, qu^e ab anno 1510. in fcriptil 
medicis bbferuatae proflant, quarum genium 
nobis ex ipfis fiudoribus bene notum reddit 

* Nbn po/Tumus non maxime probare 

rttionem, qua dc hocce catarrho epidemico 
Bobis retulit cl. vittwervs, plurimis 
inodis de rt medica pracclare mel-itus , tius- 
que medendi methodb calculum noHrum ad- 
iicere. Sed plura hac de re addcrc limhum, 
quibus ei^cbmrcripti fumus, vetat anguflia; 
in primis ctim nobis animus ilt, vberius de 
eodem morbo epidemico ajio loco verba 
£icere. 



Bibluahfca hifiorJcOy indru&^ a B. bv^^ 

CAHDO OOTTHBI.y STRVVl©» 

audla a B. CHRisT^. eoTTLiti 
B V ivBR o, nync vero a 1 o. g b o r g. 
j« E V a s L I o ita dige(br amplificata et 
emendata, vt paeoe nouam opus videri 
pofllt. l^okmmf I, Ptnrs I. Lip£ap. 
heredes Weidmanni et Rdcbium. \i%u 
o&. mai. 

' Vchemcnter exfpe^bant hune Rbrum li. 

tirarurae hifloricae amatoree. Neque imme* 

'ttto; ab illo enipi viro, qui minc inanttm 

O admo- 



214 ^^* Di tibfif nouir^ 

admouit ad perlequendum eC conficiendom 
propofitum, quod bvoervs conceperat 
tantum animo de bibliotheca biAorica Stru* 
uiana, fperare &s erat vbertatem pariter au 
que curam et mqi^etetv maiorem in hpc ge* 
cere, quam nec strvvivs nec rvde* 
R V s probauerant Vterque enim alias iite* 
raturae hinoricae partes penitus neglexerant $ 
alias tantum attigerant ; alias fine omni ordi* 
ne elaborarant; praetermiffi etiam faepius 
alto filentio libri praeOantifllmi, ouili vero 
atque inutiles ^unw adfcripti, quid? quod 
praeconiis con(|BCQrati erant iinmeritis. lam 
vero ita fibi difiimilis fadla eft haec biblio* 
tbeca hifiprica, vt modede inagts quam vere 
ab III. MEVSELio in titulo dicatur paene 
funmm opufvideripoffi. Eft enhn plahe no*. 
uum potlus, in quo vix adhue agnofcitur 
iTRvvii ac BVDBRi diligentia. 

V Ordinem in digerenda infinita librorunfx 
hiftorieorum copia percommodum feruauit^ 
Caput prinnm icfiptores tomprehendit de ' 
hiftoria hiftoria^, bifloriographia, hifiorio» 
mathia, bibliothecis htftoricts, vitis hiftorico* 
rum celeberrimorum etc. (Pag. n. legitur: 
pAv. Hvisivs. quoqm de hijhtiai Jtudio 
dijjtrmt in — nec additur, vbi. Pag. 14« 
1.ACKMANNI icriptum» quod laudatur^ non 
t . Riliae^ 



Mm/ttU bibliothica tUfiarUa. s I ^ . 

Riluie, fed Haniburgi prodiit Pag. 35. valde 
manca cft reiatio de vitis binoricorum cele-*^ 
bridrum } e Graecis antiquis, praeter Plutar-^ 
clium, nullus adducitnr; recentiorum etiam 
^uain plurhni praetermifli funt. Pag. 37^ 
8EMLER0 tribuitur laus vyfionis Theoti- 
fcae NiCEKONi, quae praeter duumuiros 
b.. L nominatos RAMBACHiO debetur. 
Sed haec parua funt.) Capite fetundo enuine- 
rantur fcriptores hi(}oriae voiuerfalis, et qui- 
dem fed.t fcriptores de cultura hift.vniuerC 
ie&. IL vetufliores hift. vniu. fcriptores, fed.' 
m. fcriptores hift. vniu. ex primis feculis fex 
poft C.N. feA. IV. fcriptores hift. vniu. fec 
Vfl.XI. fea V.XL fcriptores hift. vniu. fec 
Xn.XVm. ica.Xn. fcrlptores hift. vniu. fui 
certique tantum temporis, fed.XIIL compeii- 
dia hift. vntq. fe(9. XIV. iabulae chronolog, 
fyncnronifticae et fynopticae hift. yniu. fe<9'« 
XV. Kalendaria f. diaria hift. vniu. fe(ft. XVL 
Lexica Iiiftorica vniuerfalia. G^ite teriio re^ 
cenfentur hiftoriae vniuerfalis mifcellanea, coL 
lediones, diftertationes, opera et opufcula 
hiftoricaiundimedita; eapite ^^ltarto fcripto- 
res de originib«s et migrationibus gencium, 
Hadlenus haec prima pars procedit» hiflorito 
nimirum literaturamgeneralem cornpledens) 
fpedalia partibus fequemibus referuata funt, 
O 4 to 



%\$ 11. D$1$MsmmU. 

In hk verft enumerandis fcriptoriliui eurata 

ajntiodum verfttus eft MBvtSLXvt. Natiw» 

que et tu<9orum et librorum fttis ampltnE» 

pro operk huius cbnfiiio nodtitm oedit^ 

Au<9orum nomina in margine apppfita tan* 

tum non vbiqu^ funt; in contntu fimid, fae« 

pidime eene, dignitates Ulorum ttanniemor-» 

tjiales notantur. Librorum infcriptiones f»* 

lis plene fuppeditantur* diuerfae editiones 

edumeranturj praeftantiora opera diiudican^: 

tur; vt plurimum etiam docetur, vbi vberioff 

spueniaturde iUis relatio. *^ In taata ver^ 

filua librorum diuerfiflimi pretii quls taleoi 

&ciat de)e(9um , vt omnium omnino leAo^^ 

rum defideriis fatisfiat? Ipfe praeuidit Cl. M. 

fyre^ qui velint,bibliotbecam hancmagis critice 

inflru3d0et et fckSam fi^iflet; quamquam no^ 

luifiet vocabulum hoc e bibliotfa. Struv. ia 

fironte . libri {m retinere. Qiri ita tndicauerint, 

bk ka refpondet; ,,Dele£h]s inlibris hifiori» 

cii cum per fe diiSciKs, paucaque difciplinao 

npfirae fcripta tam praua fint, quin aliqua n^ 

tione iis vtt poffis; id praecipue cauendum 

videtur, ne plane abie<flos pffitnu^sque librot, 

ptperi veodendo deflinatos, etciMnus. Htt 

igttur exceptii, omnes ajios fcriptoret biflorjU 

oos, quantem fieri poterit, cpnfignare atqoo 

eaumertre Jicftt. Rtrum eaim ^opeino* 

dum 



MmfiBhibRoiheca hijhrUa. Att 

ksm fuerk, oflendere in illo genere anAo^ 

lem, qui errores, nonnumquam fads graueS 

itque pecoata hinc inde commiflTa , non infi- 

goiore quadam dote compenfet. In poitifi 

ait Cicero, ^on Homero foli loeut efi^ aut 5(v 

phodi tttU Pindaro; fed horum vel ficundtf, 

ijd eiiam kifrafectmdof, Tanto mimis hifto^ 

ricae literae dedecoris confeqtientur, quod 

viris confpicuis et in orchenra eminenfibui 

humiles. ex vltima cauea nonnulli hominei 

kiterponumur ; querelae potiqs et accufatio- 

t&B non poteris tion plurimum excitare, fi in 

eontfariuiti tuopte arbitratu iueris. Neqqi 

enim in (ilxAs arbores natura kat ad eamdent 

proceritatem excrcfcerc; quid? quod eamm» 

dem fub vmbra luxutiantes pcrfaepe fruticea 

virgultaque internata, et myricae humiles ob* 

ieruantur. Facit ad hortorum amoenitatem» 

duod non idem vbique nitor confpidatur ifl 

ooribus, quippe quorbm multiplex varieta$ 

diuerflque pulchritudinis gradus multo magb 

Klandiuntur oculis. Ne piuribus mbrer; ea* 

dem librorum hiftoricorum rati6 ac metaHo- 

rum eft numorumque.- Quis enim vel plum* 

bum abiioeret/ tanti in aedificiis etad variie 

io vita communi indruniienta vfus i qiiis fiu^ 

morum auidus, etiamfi ex auro fabricatiis ptu» 

ri^ sefiimatt idcirco noh aereos fuo relinq^ek 

O 5 pretlo 



aig IL De librif nouU^ 

pretio aut carere iliis veHt gratuito? Libn 

adeo interdum peiores, cutn adulterini etiam 

numi, Jis(jue iure fuo, notentur, curioGust 

^pauUo atque apertius notandi omnino funt^ 

monendique iedores, vt fibi ab eorum leifiion 

he aut.vfu caues^t, vel faltem iis caute vtan- 

tuf.,y Sed nmilitudinibus his nos auidem 

non mouemiir, vt credainus, non valde pro^ 

uido et follicito dele(ftu in huius generis enu<^ 

tneratione librorum opus eife. Praedaret 

enim fine dubio, exiles plane libellos omitte-': 

re, quam indicare et obelo notare. Nanif 

quis finis effet, et quae vtilita$,fi quis tot cpi^ 

tomas biAx)ricas, quod nofira in primis gens 

protulit,tot fcriptiunculas adolefcen|ibus poe- 

risque defiinatas, tot differtationes, prograni. 

m^ia, declamatiunculas, quae intra vnius (ae^ 

pe menfi^ fpatiumnafcuntur et pereunt, re- 

cenfere atque in vitatn quafi reducere vetit? 

£t veremur fai\e, ne in perlufiranda hac pri- 

sna parte, multi facilius magnam copianv li« 

brorum, quos non exfpedaUent, inueniri mi« 

rentur, qiiam quosdam iure fuo defiderent. 

In primis v^o, fi onines, qui de eodem ar« 

gumento proftarsnt, libros commemorandi 

toiflTent, opus erac, vt fignis quibusdam lacu- 

lentis vbique dignofcerentur claffici a prole. 

tari|s, praeftantiores a vilioribus, fontes a ri. 

uulis* 



Mnv^tB iibtkHfuea hiftorica. 319 

uulis. Quis enim fenit, ^os omnes interdum 
promifcua ferie recenferi, ratione tantum ha^ 
bita temporiS) qtio prodierint imprefli } Neo 
fieri poteft, quin in taiita vbertate fcriptorum 
defiderentur quoque non pauci, qui vel eius*^ 
dem vel maioris dignitatis eife videantur, 
qnim illi, qui in hunc catalogum relati funt, 
Huttc vero defe^im aliquo modo explebunt 
JnakSia^ quae accedent operi abfoluto. Qua* . 
re et rogat atque obteflatur mevselivs 
oinnes Mufarum iacerdotes, extra Germani* 
am noftram etiam viuentes, vt, quae manca 
aut ininus redte fcripta viderint, fecum con> 
municent, vt ea impoflerum ad maiorem bU 
bliothecae huius ^ erfedlionem publieo vfui 
offi^re podit. Nec dubitamus, quin futuri 
fint, qui hoc modo bene mereantur ^ libro 
boc vtilifTimo. Et fupereflc quidem omnkio 
accedionum et emendationum muhamm co* 
piam, quis male ferat, nec potius admiremr 
iflam nptitiae literariae et librariae fertiRta*> 
tem , quam in audore efie liber la^ lucufen*^ 
limme t0flatqr.> 



/^0» dm EinfiuM des Mdnchswefent auf 
Staat md Smgion; h, e. dc efficacij», 
quam res monafliea habet in re publicsi 

et rcligione t^%%. pagg. ^4- 

Non 



lao * Ih Di Uhfit Uditif. 

Non cmtemnefida ' «fl hat^ JcielamatiQ. 
Nondum eniin veritas fuum iut obtinuit, quam^ 
diu fuperfuntjqui illait;i vel non agnofcunt vel 
fupprimum. Inter noftros qujdem dgdum 
conuenit de illis omnibus, qu«e nonymof 
fuA6r liberalieer doeet Nos enim vfu ex* 
pcrti fumus, Deum nobis non iratum e(S^ 
quum otiofos et fan<9alos non alamus homi- 
iies, immo fcliciorem et florenilorem efle 
ftatum noflnmi, ex quo denituti iilit fufnui ) 
ct reliqua omma» quae ab au<ffore commrafio. 
rantur, incemmoda et inah, quoram fomes 
tA monaeborum difciplfna, abefft a nobis 
laeranmr —* etc quid cnim opu9, Vt centies 
A&^ repetaatur ! At vereor, ne, quamquam 
hae: in aprico fint omnia, quae difputat aeri- 
ter et facunde, nihilo minus furdis. quam plu» 
jrimis locutus fit. Vellemus tamen , quo lu« 
euleQttos pateat, quam ptmkiofa ciuitatibus 
inftituts unt monaOica, fcdptores, qiri boe 
iibi probart fumunt ti quorum numerus in- 
dies maipr euadit, rem illom in primis kififf^ 
ria duce ae iffit exploratam 6oere fludt^tot. 
Argumentis enim a j^rfori, vt aiunt, in huiul 
gcneris quaefllone viz fatis magoa ineft per- 
mdendl tt conuinceodi poteftas» 



SafurdeM^umm.Uulkiofttfitrrekckr. 5121 

fj^ar hiiiU MohamtHid i;on der thri/Ukken 
Meligionf ete, Lc.<^idiudicaiicritMcK 
hamraedes do religione Cbriiiiflm eiu»» 
qucconditore? £;^ archetypo refpooddc 

M. GEQRd. LAVRENT. tAVtf^ 

Norimbe^ae ia typogr. Stiebn. 17IV 

P«g. 94. tVo. 

Vtilcni fane opcram nauauit cl. i a v 1 1, 

quod ex Corano omnes locos dil]|etiter col- 

lcgerit, qui ad CbrifHanam religloncm fp^ 

dant, germanico idiomote donauerit, ct do« 

di& obferuatiotiibtis illuflfauerit. Neque eiya- 

modi labor ab aliis nondum tentatus fult. 

Confef, vt alios taccamus, xxavi6. MtLV 

Lt VM, qui.in Differc. decimsf inter dif^efttt. 

eius fclcifias Trai. ad Rhen. i'?^. cdiras, d* 

MobaiiimedismO atlte Mofaammedem (ludia« 

fe annotauit^ quae impoftor ille eX NiT. fb* 

ratoa eft. In primis, quantum Mohammedcs 

debeat ludaicis traditionibus, idoneis cxemplls 

defDonftrat te 1 1 1 1 v s, inter quac, niii egrc* 

^e fallimur, illud etiam deprehetidercmui» 

quod cl ^avbk in dilfert. fua inaugurali 

expofitum effe afTerit. Quum dilTertat. Bau» 

eriananobis ad manusiion (it; ipfe stui^ 

£mm opus cum Ivtilliano cotiiefiit. — Lor» 

cos ipfos au<ter nofter ita congerit, vt pr^ 

t&am cosf qd dt ^ «$«111^ fip^t». 

Hune 



22Z 11. De Ubrif nouit. 

Hunc et legetn Moraicam confirmajfle et £0. 
angelium praedicaiTe, et de Mohammede va- 
•ticinatum efTe, neque ipfum cnici affixum ef- 
fe, fed pbantasma ipfius, et tandem die refiic» 
redionis in terram rediturum efiie^ Mbftanu 
medes contcndit. Deinde quid de iS* Scri» 
ptujra Chrifiianorum doouerir, .cL bavbk 
animaduertit; fc9tcet vetus houumc|ueTefta. 
.mentum a Deo aeque ac Coranum reuelata 
efle, fed a ludaeis et Chrifiianis corcupta» prae» 
.dpee in locis, qui Mohammedem praedice- 
rent. Tertia feiflio fiflit Chrinianonuh do« 
drinas» quas Mohammedes approbabat, fuo- 

3ue fidei fyfiemati inferebat Hic occurrunt 
odhinae de Deo et prouidentta, creatione 
^nundi, hipfu hominis, dngelis bonis malisque 
(quorum dux in Corano modo Satan mooo 
Mbtif vocatur, nomine vtrpque, vt putamo^ 
^biblico. Scilicet Eblis ex dicioluf corruptupi 
.eft) poenitentia refurredione mortuoruin, 
-judicio extremo, ylta.fiituira» quae 0t pios et 
impios man^t Quarta iedione iudicia Mou 
:bammedis de Chrinianis hominibusque noa- 
.ni^liis iater Chrifiianos celebribus enarrantur« 
Corollaria hinc quaedahr diducuntur, inter 
^quae.illud eminet, Mohammedismum, cuios 
placita plus ieptiet centena millia hominuin 
ample(Stuntur,adCImfiiaaam rdi^oneai fbr. 
, • tafle 



BauerdiMoh(mm.ittdicioJuperrit.ehr. si} 

lafle v!am firuere^ neque ab ea tantopere diT. 
cr^pare, quam vulgu^ arbitratur. Mohamme- 
dani certe ad vnumomnesIefamlegatumDei 
vcnerantur. — Initib libelli fui refert audor, 
fe animum induxiffe, Abulpharagii hinoriam 
dynafliarum Germanice vertere, locumque de 
^Mohammede agentem ex verfione fua defcri. 
pfit Videtur cl. b'a v e R ad corrigenda et 
addenda, quae pocockivs operi fuo ad« 
iecit, animum non aduertiife. Haec ne 
praetereat in verfione fua adornanda, omnino 
au(9ores fuaforesque fumus. Sed ingenud 
fatemur, nobis non patefcere, quem in vfuih 
*haec verfio Germanica conficiatur. Qui enim 
cx hoc opere proficere volunt, fine dubib 
linguam Lattnam callent. Quare fi opps de« 
fideratur, egregia pocockii editio potiui 
repetenda videtur, quam verfio^ vernaculi 
conficienda. Optamuk omliipo, vt d. B a vl 
E R X labor in vertendo quodam au<flore Arai 
bico necdum edito verfetur. Ceterum qtiuili 
quae ad Mohammedis vitam fpedant, ex A« 
bulpharagio Germanice defcripferit cl. B a v* 
SR, ledtori fortafle non iniucundum eri^ 
icire, quae idem dut9:or in ^hronico fuo Sy« 
nacoMfto,quod'penesDOseft, de cekbri ho^ 
Jiomine narrat. En igitur fragmentum de.^ 
Jlf<7^(a»imafir tri^a fideliter a nobis verfum. 



jU4 JJ. DiJibris wnds^ / 

^Qjium Mohamed adhuc ionenis. e&^ 
mortuitt eft pater eius j^bdaUuh, et jilmtakb^ 
patnius etus, educauit euiti. Vxoretn^uxit 
viduam quandam notnint Chadijdh, cjuia di* 
ties erat Huius &cultatibus et camelis nlet» 
caturam exefcuit, at^ue Tathnbo (Medina) 
patiia fua in Palaeninam ablit. Quum vero 
videret Palaeftinam variis bonis praeditaui ef« 
le, et ex ludaeis, quibuscum conucrfabatut; 
difceret, potentio vnius Dei, et reiedo idolo* 
Itim cultu terram hanc promi£&m iis obtigil^ 
fe: etiam ipfe eandem do<^rinam deliderauit 
et popularibus fuis perfuaHt. Quum annos 
40 natus.eifet, et principibusMeccani^ alJa» 
tum fuiflet, nouam ab eo dodrinam fpargi; 
^^rfecuti eum funt, quin n[iortem minati, nifi 
ab ea defifteret. Aiifugit igitur illinc alianfw 
^qe Vrbem petiit nommtTathrebum, cuius 
quidetn incplae ei obuiam fadi et recepenu^ 
tum, et auxiiium in quacunque r^ promife- 
tunt Qjiare appellati funt Anzar Uue auxi^ 
iiatores., Hos dodrinam vnius Dei edocuit; 
Kprtatusquc eft, vt vanos i)eos relinquerent; 
fimulque puritatem corporum praeoepit et 
Idturam, quia tuncArabesabominabiles erant 
E^ iUis auxilium iibi parauiti et exploratores 
Sn Palaedinam mint. Quumque aliquoties 
eo du^ fu^ores euafiflent, et (tiuitiis facol. 

tatlbus^ 



Btmr de Mohmm.iuiUcioJupfrrelekr. a^f 

tli^ttsiqtie onufii feliciter mifrHel&m; into- 
gro cprde ^ ^dhaeferunt. Etiain mglti alij, 
qbi de vif^oria et diuitiis audiuerant, Juben- 
ter fefe ei fubiecerunt. Quum vero multi 
cmn eo cdnitindi eflent, non ipfe ampliod ad 
praedandum eg^efliis ^{\ fed alios copiarum 
^raefedos mim, ipfo tionorifice in vfbe fua 
^ommorante. Qui vero dodrinam eibs non 
recipJebat, iUum npn argumento fed vi addu* 
ccbar. Aflcdii iautem ipfius non folum cupi^ 
dkates camaleret.polygamiara' cum muliert* 
'bus ingenuis et concubinis. et libertatein vxo» 
mix fiopudiiHixli» qppriescunque velientt 9li^m«» 
^ ducendi, et ieiuntam vei\is diei vno xm- 
Ittin anai' ineiife:» ita, vt tojtftm no<^«m cpmA* 
^rem, aaacefliC) fed eriaitl afEnnauic; in imiii. 
il», poft rt(urrfi%Qneiii fiiturp^Deuip iis^qui 
iWlfin^iu ems amplf (Iterent^, parauiiTe iia» 
«naa melHs^la^Sis et vini fieM« iM^bares Ifu- 
^ufr defidecabilibus dnulMs, H^Q^bitas fu* 
MT kAWtmm et Arati^ aeMss^ Mjur cyprftf- 
iiBis^ et conii^a cum in^liQrtbusv quia^ hkr 
ietn ip(iim pslcritudine (upfnu^i^nt QiiOIm 
fero Xaanos et H menlfes, pi^qu^m v«ttcf« 
aatus eflet^ vuiit&tf regnuin ipfiuic ab elio ad 
4diuni\trsM^it cneitie^ extedfotik Mt^ et coni^ 
pcehcmdsc inuk^ re^onet Gratcoirufii , tq* 



a26 li. De Ubris nouit. 

tumque regnum Perficum. Orti funt in illi 
Philofophi, Mathematici, Medici ctc.„ 



p. MARC. ELIES. BLOCH^S, ArZt pSa 

Berlin — , jibhafidL von dff- Jir:^eugung 

der Eingeweidewiirmer ; h* c, Commen- 

tacio de. genccatione vermium inteflioa- 

lium acremediis aducrfus illos, a Soc 

reg. fcient. Hafnienfi coronata. Cum X 

tabb. aea Berolin. afuid Hefllum, 17S1. 

.45paggp54. ^ * 

^ Tandetii trlitifttando incipiunt naturae fcnv 

tiitores a iudicris ad feria defledtere, atqu^ 

lufus ingenii fui nouaturientis ad-vfmn vitae 

•iccjHwno^are. ' Quam bene in naturae (li^i 

■^ verfatQS iit Cl. bloch, conftat intcr 

ottines.' Pbudimus ergo ei ob taqi praeclaif 

-collocatam opm>am««wVermesenimimefliM 

hominum etanimantium infeftifHmi nec £itt8 

tioti fent, nec retnedia apta tantis tamque vtf 

•riis ind^ oriundiS' nYalis inuentai, Tribus par* 

tibus opufcQhmt ^ddHiTimutn conftat Priofc 

fefe horum ^vermium faiiiiliara et naturam 

^ofl^ndit, cpiiet */i?/i, et rotundl ixmu Ad ilios 

refert ligmdfttfifii^^ et mium i fa^iohm hh 

-paticam et f.-eoUo eiflindfuco.produSUori, t^u-^ 

'^Myi^ .quam iterum efTe dicit aut marmatanr, 

con- 



Btoch de Vemibus hte/linaUbtts. 227 

cofrftantem XVL fpedebus, dut armatam, UII 
^^ecies compl^dentem } ad rotundos vero peN 
fenerit vernies v^Jiculares, (J. IpJ echinorynchi, 
X%. fp.) afcaris inttftinalis, (4.) trichuris, (i.> 
gordius, (5.) chariophyttus, (t.) eutuianus, (t.) 
ri^d/ inteJlinaRs, {%) qubs omnmo omnes ct 
figuris nitidis exprefllt, et vberiorf defcriptio- 
ne explicauit, in qua, dubium eH^ vtrum in« 
geoii vim et diligentiam ^ aii veritatis amo« 
rera plurls habeas. — Altera libelli pars in ge^ 
iieraiione vermium inteftinniium verfatur, cjua 
onendere annidtur, eosdem illos efTe non 
ttliuiide illat^s, fed codgenitos, hisce quideitl 
drgumentisvfus! qUia nunquam extra corpo* 
ta animantium reperiurituf, ipmo verb iil 
{'ecens vel iiohdum natis iii!ifantibus, quidain 
Ib abdomine, bepate , quo noi\ facile perue* 
blre pofTent; quia a digeflione non deflruunf 
tur; fed ladle viuunt ibique adgentur, contri 
bxtra corpus ililco moriuntur) quia (ingula 
aniriiantia {>ropr!um quoddam vernlium ge« 
hiis alunt ; qufafine oculis alHsque inflrumen* 
tir tat^us^rabrtfa^i fdht, ifieredlbitfem ouuid^ 
rum copiam continent, plures feminas quani 
mares referunt^Tteque in alta^imantla fe pro« 
p^rliiount, neque femper morbos infenuit. 
Ex his coHigitur, bbsce vermes inteflin^les 
propriaar 'quaridain regn! animalifi clafTem 
P % con^ 




«sr r^jrrsKia ct3» -^» ^ »1 hbppae co* 
^CT LLUg t:aaiB3n ip^uk ohi «inAico ixAt 

sc!twAX3( crirA3:.EBLi arcm» paruoi 
W at!:I ^jficmt Boms crgo QOSZit 
MecunocC- mtocH eft» cmpie libcr f 
Mb^otbcds fn^KoonHi abcflc nulo fppdo 
poiefL 



M. vAx ractsvM NiKtmrg^ihkkU tUr 
SfrmffribrwBr iTr. i. e. Iuflori« /Ucad» 



PMJimt tdft. AfcMrkttm. ii^ 

duffl, eiita 1 6 H. ^E i s B, D. mcdicQ 
Altertborg. c figg. J.Tofh. Gotl^t ap, 
E<ringeriM». 17^1. g. pagg. 158, i^ Towf. 
I78X. pagg. 330. 

iJota eft t fed rarior , hifioria phyjiiihgtea 
Jtfiatidum (c. lig. aen.) auft. ^. t;mi PM/hm; 
Med. DoSf. Leouard. 1^61. g. Ei. hifforia Af 
turidum paihohgiea, aad. M, v. Ph, Leov. 
i7<^^ hito verfid vdlininii libelK ntqoaquaai 
fuperflua. Id vituni dolemus, vcrfionerti hanc 
iitc vbiiiis fiddm, nec l^a facilem, et bine 
inde opdrtrum vitiii plenam e0e,' (id quod 
tfiuen tt parte et obfcuro fcribendi gencrl, 

3U0 au<flor vfus efl, et ^gumenti grauictfti 
ebetur) deinde nuspiam fubie<fla eflfe recen* 
dorum inuenta et corre^rones, quas et natn^ 
ralis ar(edridi/m hinoria, et pathologica \\\& 
ibhinc tempore certifliine requirit. Mati» 
etim ergo et imperfedlum opu* eft, cui fup» 
plementa quaeras. Deiinat vero in potierum 
Sofiorum noflrorutn vulgu6 fibi foli fapere, 
et /ex naturae prudentibus dnte fcifritentur, 
f|uam tale opus aggrediantnr, quid fa6u opus 
iit. 



FAAKC. MiLMAN Bennrkungitt ub0r 

die Natur und Heilart der J^affarfueht ; 

P 3 h. e. 



%%$ IL De bbtis nmr. 

connituere, et ita ad^uatniooeai propoil- 
tam fatis re<f}e refpQacictur, ijuia puula feiar 
per ibi inueaiaotqr , vbi nutritioiii^ materia 
luppetit , ct animantia ^ (juae vno cibioienta 
veicuntur, diuerfa vernuuin genera onende- 
re. -* ReHat tertia par$, qua rmtdia vermibus 
prpfligandis et pccidendifi accouimodata do^ 
centur. Haec fere eo redeunt, priiiio vt vi- 
tent homipe$ pimis calidum pptup), cibaj 
pituitofos et di/ficilis luateriaei et acorcm^ 
deinde/vt iteratp dentur euacuantia nec dra- 
{lica, nec iufio leniora. Hinc ad incidendam 
pituitam commeodantur falta^ inprimis f%i 
ammoniacus cuip rheo vel rad* lalappae co» 
pnlatus et cppiofas aquae pptu$, adabigendpf 
yerme$ nannum anglicunv cum draflico xxAf 
Hum, contra 0c dicla fpecifica remedim mer* 
curium dulce.m vel eius decodlam aquam, fer 
pien fabadjl)a^^ KVfPERTI, HPRtBNY 
scHWANDi et ^ACri,£Ki arcgua, p^ruoi 
vel niliil proKcerc. Konus ergp qq tzii 
praecurfor Q\, B i. p c H eft, emsijuc libcr ^ 
bibliprhecis pra^icprum abcifllc QuUo modQ 
po(efl , 



M. vAN pHfii^svM ^ifturgifchichii dtr 
Springmrmcr $fc. l c hiflpria Afcarj. 

dum. 



PMJim hift. AfeMridnm. ii^ 

dutift^ cJitf g 1 tt. ^TE i s B, D. mcdicQ 
Altertborg. c. figg. /. Tom. GothKc ap, 
EftingcriM». 1781. g. pagg. 158, II Tom. 
I78X. pagg. 330. 

Kota cft » fed r arior , kiflorh phyjiohgua 
Jlfcaridum {c. fig. aen.) auA ^. vmi Pketfim, 
Med. UoSt. Lcouard. i^6%. g. Elhi/loria Af 
earidum pmkohgica, aut^. M, v. Ph. Lcov, 
176^. \Afk6 verfid vciliflinii llbelli neqodqnam 
fupcrflua. Id vituni dolemus, vcrnoneiii hanc 
l^c vbibis fiddm , nec \^o factlcm , et bhtc 
indc opcrarum vitiii plenam eflTe,' (id CpoA 
tamcn cx partc ct obfcuro fcribcndi gencri, 

3U0 auiftor vfus cH, et drgumenti grauitafti 
cbctur) deinde nuspiam fubieifla efle rccen- 
tiorum inuCnta et corrc^rones, quas et natn* 
ra!is afc^aridt^m hifforia, et pathologica illo 
fbhinc tempore cCrtilTune requirit. Man* 
cum ergo ct imperfe^um opu* feft, cui fup* 
pleinenta quacras. Definat vero in poflerum 
Sofiorum noflrorum vulgu6 fibi foli fapere, 
ct«ex naturac prudentibu» dntc fcifritentur, 
(|uani tale opus aggrcdiantur, quid fa<f)u optis 
fit. 



• 



FftAiMc. MiLMAN BiHiirkungm iiber 

dii Natur und Hiilart dar fFaJjerfucht; 

P 3 h. e* 



•90 //• Dfi libfis noms. . 

Ii. «^ obferuata de natura et medefai by- 

dropis; vertiteLat. l, c. segeh, A. 

M. D. Brunouici ex Q& orphanotroolu 

178». «. 134 pagg. 
Latine prodiit ifle do(f)us ac vtilis libellus 
praeterito anno, nec indignus erat verfione. 
theotifca, Eft enim audor nofter, fi quis 
ajiius, praeco non vltimus medendi viae,quata 
hydropi aptifilmam discerat bachervs, i. 
e. per potulenta attenuantia et copiofe data 
cum diureticis et pilulis tonicis copulata. In« 
penient ergo ledores, quae cum ad naturam. 
niorbi diri perfpiciendain, tum ad caufaruoi* 
recenfum rite aeflimandum et ad curationeiu: 
dextre abfoluendam vllo modo pertinere vi^. 
deantur. Praeter baec vero dodle ofiendit' 
audor noOer, quam male au<f)ores noflri 
HiPPOCRATEM explicarint, quafi vero is 
bumedlantibus prorfum interdixiflet. So^ 
lebat enim diuus fenex hydropi mederi du- 
plici via; aut medicamentis^ aut vi(%. Hic 
exGccantia fuadet ; ibi attenuantia et ptifanaa 
iubet, vt corpus bene praeparatum ad medi* 
cinae potionem fit. £x his intelligitur, noa 
male.agere noftros medicos^ fi vel ipfuiti 
fenem eiusque fequaces adeant, quia ifta ie. 
^io, (expertus dico) multum vtilitatis parero 
iblct, certeacuereiudicium, fine quo felb? 

ibriiK 



Mitman de hydrope, % 3 1. 

fortunatusque pradicus nemo efle potcfh' 
^ub finem addita ell formula pilularum toni^ 
tantm bachbri, quae extrado hcllcbbri 
nigri, myrrha et carduo beacdido puluerif. 
conrtant, et falutares 'efFecfltis hoc in morbo 
debellando edidifTe dicuntur. > 



Verfuch iiber den Plan, den der Stifter der 
chrifiUchen Hdigion. zum Bejlm derMenm 
fchenmtwarf; h. e. de confilio, quod 
pro falute humani generis audor reli- 
gipois Chriflianae cepit. Wittebergae 
etSerueftae,fumtu Zimmermanni, pagg. 
167; 8. i7ga. 

Audop l%ri Jiuius memorabtlis efl V. Ck 

FRANC. VOLKM. REINHARD, Philof, 

Prof. apud Witebergenfes , qui ante annum 
bdc argumentum libello academico, ktine 
fcripto, traclauit, quod nunc, prccibus mu!to* 
runi commotus, maiorisvtiiitatis gratia lingua 
patria donauit. Nouum plane gena^; apglo- 
gtae pro chrifliana religione eft, quod audoc 
tradit, et quia quodlibet verum, quo magis iU 
iuflratur, eo certius perfpicitur, non tenue 
profedo medtam videri dcbet, quod flbi ad- 
quifiuit. Quum enim peruulgata effet hucus- 
que ratio, audloritatem religionis Chrif lianae, 
P 4 vel 



9)1 Jl. Db libris nxmis. 

it\ t% iodok ftnimi, qud lefus- erat, vel A 
dperibus, quaecfBciebat; vel ex vlilitate d<s 
ifirinae ipllua, . qu^i^) proponf bat, vel ex feli- 
0]taie, quae inde in orbem terraruiti' reckm- 
dauit, dettionftcandi ; A. noHer atiud tngrenus ^ 
eft irer oflendendo, ^n^m illum,. queiu Jefua 
intenderet, eum a Dco nulTuni, Deique inter 
homines eOe interprctem, teAarL Namque 
31le 6nis n6n vntnTi ^ alterut^ hoinitiem» 
vel vnum aut dlterum ordincm bomiflum, vcl 
vnicnm terrae tradum, vel hoc et aliud tem« 
twz rped^bat ; fed erat, fi quis alius, genera* 
iis ct infinitus; homines oiDnino dmnes com- 
J>le<Sebatur, et felicitati 6moium per omnia 
iecula promouendae profpiciebat. Atque taie 
^didem cohfiHum quum ingenii vim plane 
infinitam, eximiam antmi iftiagnttudinem ct 
japientian>, b^neuolcntiam vere diuinam, ad- 
snirandam ibrticudinem et confiantiam in illo 
iuifie, tcfietur : lefum fane hominum maxi* 
>mum et vere diuinum babendum efle, planid 
fimum efi. -^ Au(flor multa mentia peripicacit, 
ftiultaquc interdum eloquentia boc argmnen- 
tnm pcrfequitur. Dcitt^nfirat printo, qualis 
*fuerit fcopus ille vAiuerfalis, quem lefus fibi 
propoAierit , fcilicet liomines ovintes virtiHe 
•ab ipfi^ exercenda ad fummatn fclicitatetn 
perducendi, atque proptcrea meotem illorum 

dodlri- 



jReinhard d$ iMfiiahfu QiriftL ti% 

it&nm diuina, de Deo,eiuKHie proofdenri% 

ie vica fMtura cet., illuminanai, tt&\ nudiuin 

jficulcandi, et mutuuni imer ilios amoreoi 

accendendl Docet porro, nett>inem ante le- 

fum tale quid fibi eYcogitane; omnes enim 

fopulos tuiii aut rudes et barbarot fuifle, aiic 

patriae tantuni amore aifedos, verae humani*^ 

vtatis autcm plane ignaros et expertes, odeoque 

et viros ilios magnos, qui inter e09 Bomitl 

feoi pitieclare meritorum gloria, de popula- 

ribus tantum fuis bcnc mercri fluduifle aut 

vtcumque mcritos efle. Recenfet hic figilla* 

tim antiquos ciuitatum flatores, legumldtores, 

*patriac vindices, imperatores, reges et philo» 

lopltos, quorum nuHus tam vniuerfitil, tam 

benigne,,tamque e Jonginquo prodefle flu» 

"dttit, qu^m lefui Cotiiparat igitur ctim eo 

onines hos nominatim, atque faaee fete libri 

pars praecipua eft^ eruditioneiRqiie pariter 

•atque acutnen et aequitatem amabil<^m Audoi» 

ris comprobat. Perleda autem h^ indudtio- 

ne nihil apertius efl, quam quod ilide itifer- 

tur,Iefutn nempe virum fine eitemplo^ et If- 

gatum coelirus mtflum efle. Namque illud 

cenfiiiumeius,qubd mUi mprtalium inmed- 

tem venit, non cogitatione modo conceptinii, 

-fed etiam re vera incboamtti, et magna fiii 

parie iam perfieclmn cft;. anin^ etiam virtu- 

P 5 ^«« 



22t iL De iibrir fWuU. 

Hunc et legem Mofaicam confirmajde et Etu 
flngelium praedicafle, et de Mohammede va- 
•ticinatum efle, neque ipfum cruci affixum ef- 
fe, fed pbantasma ipfius, et tandem die refiic- 
redionis in terram rediturum e0c^ Moham«> 
medes contcndit. Deinde quid de 3. Scri» 
ptura Chriflianorum docQerir, . cL b a v b r 
animaduertit; icdicet vetus nouum^ueTefta. 
.mentum a Deo aeque ac Coranum reuelata 
efle» fed a ludaeis et Chrinianis corcupta, prae- 
.dpee in locis, qui Mohammedem praedice* 
rent. Tertia fe(3io fiflit Chriftianorum do« 
drinas, quas Mohammedes approbabat, fiio* 

3ue fidei fyfiemati inferebat Hic occummt 
OjArinae de Deo et prouidentta, creatione 
<mundi, lapfu hominis, ftngelis bonis malisque 
(quorum du^ in Corano modo Satan modo 
^btif vocatur, nomine vtroque, vt putamq% 
v^biblico. Sdlicet Eblis ex diMui corruptuq:i 
.eft) poenitentia refurreifUone mortuorumt^ 
<,iudicio extremo, vlta futuca» quae et pios et 
impios man^t. Qjiarta fedtione iudicia Mo* 
;bammedis de Chrinianis hominibusque noa- 
.n^llis inter Chriflianos celebribus enarrantur« 
Corollaria hinc quaedabr diducuntur, inter 
^quae illud emmet, Mohammedismum, cuius 
placita plus ieptiet centena millia hominuni 
ampIedluQtur, ad Chrifliaiiam religloneai fi>r* 
V. ' tafle 



BaiurdeMohtmm.wdicioJuparreUchr. st) 

^afTe viam flruere^ neque ab ea tantopere dif. 
cr^pare, quam vutgui arbitratur. Mohamme- 
'dani certe ad vnumOmnesIefumlegatumDd 
vcnerantur. — Initib libelli fui refert audor, 
fe animum induxiffe, Abulpharagii hinoriam 
dynafliarum Germanice vertere, locumque de 
'Mohammedeagentem ex verHone fua defcri- 
pGt Videtur cl. b'a v e r ad corrigenda et 
addenda, quae pocockivs operi fuo ad* 
iecit, animum non aduertifle. Haec nc 
praetereat in verfione fuaadornanda, omnino 
auSores fuaforesque fumus. Sed ingenud 
fatemur, nobis non patefcere, quem in vfum 
•haec verfio Germanica conficiatur. Qyi enim 
ex hoc opere proficere volunt, fine dubio 
linguam Latinam callent. Quare fi opqs de- 
iideratur, egrcgia p.o c o c k 1 1 editio potiui 
repetenda videtur, quam verfio' vernacufi 
conficicnda. Optamuk omtiipo, vtd. ba v- 
E R I labor in vertendo quodam audore Ara- 
bico necdum edito verfetur. Ceterum qaudd 
quae ad Mohammedis vitam fpedanf, ex A- 
bulpharagio Germanice defcripferit cl. b A v* 
CR, ledlori fortaffe non iniucundum eri^ 
icire, qyae idem au(^or in ^hronico fuo Sy« 
riacoMflo,quod'penesDOseft, de celebri ho^ 
'homine narrat. En igitur fragmentum t/^^ 
JltoAammedis vUa fidelicer a nobis verfum. 

^Quum 



&2S ilf De Ubrif nouit. 

Hunc et legem Mofaicam confitTnaJQe et £it. 
flngelium praedicaile, et de Mohammede va- 
•ticinatum efTe, neque ipfum cruci affixum ef- 
fe, fed pbantasma ipfius, et tandem die refbr- 
redionis in terram rediturum efic^ Mohani«- 
medes contcndit. Deinde qmd de S. Scd* 
ptura Chrifiianorum dociierir, cL bavbr 
animaduertit; icdtcet vetus houumqueTefta. 
.mentum a Deo aeque ac Coranum reuelata 
efl[e, fed a ludaeis et Cbrifiianis corcupta, prae- 
.dpee in locis, qui Mohammedem praedice- 
rent. Tertia feifUo fiflit Chrifiianorum dp« 
drinas, quas Mohammedes approbabat, fuo- 

3ue fidei fyfiemati inferebat Hic occurrunt 
Ojftrinae de Deo et prouidentta, crcatione 
^nundi, lapfu hominis, ftngelis bonss malisque 
(quorum dux in Corano modo Satan moao 
Mbtif vocatur, nomine vtroque, vt putamq^ 
^biblico. Sdlicet Eblis ex cUMtu corruptufn 
•eft) poenitentia refurreifUone mortuoruuiy 
Jqdicio extremo, vlta futmra» quae 0t pios et 
impios man^t. Qtiarta fedtione iudicia Mo* 
bammedis de Chriflianis hominibusque noa- 
.n^llis inter Chriflianos celebribus enarrantur. 
Corollaria hinc quaedabr diducuntur, intor 
^quae.illud eminet» Mohammedismum, cuius 
placita plus ieptiet centena millia hominum 
«mpIeauQtur, ad Chrifliaiiam religlQnem fi>r- 
. . ' tafle 



BauerdeMohtmm.wdidoJuparreUchr. st) 

^tafle viam flruere^ neque ab ea tantopere diT- 
cr^pare, quam vutgui arbitratur. Mohamme- 
'-dani certe ad vnumomnesIefcimlegatumDd 
vcnerantur. — Initib Hbelli fui refert audor, 
fe animum induxiflTe, Abulpharagii hiftoriam 
dynafliarum Germanice vertere, locumque de 
*M6hammedeagentem ex verfione fua defcri- 
pfit Videtur cl. b'a v e R ad corrigenda et 
addenda, quae pococki vs operi fuo ad* 
iecit, animum non aduertifie. Haec ne 
praetereat in verfione fuaadornanda, omnino 
audores fuaforesque fumus. Sed ingenud 
fatemur, nobis non patefcere, quem in vfum 
haec verfio Germanica conficiatur. Qui eninl 
ex hoc opere proficere volunt, fine dubib 
linguam Latinam callent. Quare fi opqs de- 
'fideratur, egregia p.ocockii editio pdtiui 
repetenda videtur, quam vcrfio vernacuf4 
conficienda. Optamuk Omfiicio, vt d. B a v- 
E R I labor in vertendo quodam auiflore Ara- 
bico necdum edito verfetur. Ceterum qauiti 
quae ad Mohammedis vitam fpedant, ex A« 
bulpharagio Germanice defcripferit cl. B A v* 
CR, ledlori fortafle non iniucundum eri^ 
fcire, quae idem au<9:or in ^hronico fuo Sy- 
riacoMfio,quod*penesDOseft, de cekbri ho^ 
homine narrat. En igitur fragmentum dt.^ 
JIfo/kii»ifffiiiurt^afideliter anobis^verfum. 

^Quum 



014 11. Di libris nomj\ ^ 

^Quum Mobamed adliuc iimenis.edi^ 
mortuitf eft pater eius AbdaHah, ct AbuUdib, 
patruus etus, cducauit euiti. Vxorein >jujqt 
viduam quandam notninf ChadijaA, quia di* 
ties erat Huius iacultatibus et camelis mer* 
caturatn exefcuit, at^e Tathnbo (Medina) 
patria fua in Palae/linam abiit. Quum vero 
videret Palaeftinam variis boms praeditam eH 
fe, et ex ludaeiS) <}uibuscum conucrfabatuc; 
difceret, potentia vnius Dei, et reiedo idoio* 
rum cultu terram hanc promii&m lis obtigiC 
fe: etiam ipfe eandem doi^rinam defiderauit 
et popularibus fuis perfualit. Quum annos 
40 natus.eifet, ct principibus Meccani^ alia^ 
tum fuiflet, nouam ab .eo dodrinam fpargi^ 
j^rfecuti eum funt, quin mortem minati, niu 
ab ea defifleret. Aiifugit igitur illinc aliam* 
qqe vrbem petiit nommtjrathrebum, cuiu$ 
^uidem incplae ei obuiam fa^i et receperiu^ 
tum, et auxilium in qiiacunque r^ promife- 
tmt Q{iare appellati funt Anzar uue auxl^ 
iiatores*. lios dodrinam vnius Dei edocuit; 
Kprtatusque eft, vt vanos JQeos relinquerent^ 
fimnlque puritatem corporum praeoepit et 
l^turam, quia tuncArabesabominabiles erant 
Ex illis auxilium iibi parauiti et exploratoreia 
in PalaeDinam miHt. Quumque aliquotiea 
eo dui^e fujydriQres euafifltnt, et diuitiis facul* 

tatibus* 



BauerdeMohmmJu^kwJupA^rdchr. ft^ 

Wllm^tte onufli feliciter reiifF(i «Hent; into- 
gro cprde ei sKiJ)9ercruiu. Etiain mqlti aiij, 
qoi de vii>oria et diuitiis audiuerant , luben- 
tor fcfe ci fubiecerunt. Quum vero multi 
cmn eo conitinc^ efrent, non ipfe ampliod ad 
praedandum ^^eflus e(l, fed alios copiarum 
praefedlos mim, ipfo hoaorifice in vrt>e fua 
tQmmorante. Qui vero dodrinam eibs non 
reciprebat, iUifm npn argumento fed vi addu- 
tebat. A(rcdii autem ipiius non folum cupi* 
ditates camaler^et.polygatiiiam cum muiiert- 
'^us ingenuis et concubinis, et libertatetn vxo- 
wn eepudiiottliyqpptiescunque vcHent^ att^m^ 
tp^ ducendi^ et ieiuniam vaius diei voo t^ 
tuin aniii^iiienfev^ita, vt totam nQ(^«m cqhia* 
deren^ coQcedi^ fed etiam afEnixiuit; ia i^usi- 
ik», poft re(brrf<%Qnrm futurQ,Deuni iis^qui 
d^f in^m etus ampifdVeremitf', paraui^Te Du* 
«ttRnaielHs^ :la<9iiet vinif4eM, fMrbaresif^ 
^iftua defiderabilibus dnuUdS, a^cnbitus fu- 
MT JtffHi aurei$ et (Irafi^ seofts^ etque cypr^ 
£a^^: etoonii^i cum in&UerihtiSy quee hr 
ietn ipfiim pdcritudiite (uperai^eot , Qi^viii 
mio X annoa er H meiifes, poftquam v^ticf^ 
iiatus ^et^ viaiitlet) regiiuin ipiit]9> ab elio 9d 
4iKmnvtrilii^i^ xrentc, extedAsiB Mty et cow^ 
prehcmdit imilt^ re^onet Gfaec^rufii , t^ 



az8 li» De libtis ntmr. 

coanitaere, et ita ad ^uaefUonem propofi- 
tain fads re<fle refpQndetur, ^uia oti^la kmr 

f\tc ibi inueaia^tur, vbi nutritioni^ materia 
uppetit , et animantia y (]uae vno cibimento 
vefcuntur, diuerfa verinium genera oflende- 
rc. — Reflat tertia pars, qua ritsitdia vermibus 
prpfligandi^ et occidendis accommodata dor 
cenmr. Haec fere eo redcunt, primo vt vl- 
tent hon)ipe$ mmis caljdum potum, cibof 
pituitofps et di/ficijis materiaCi et acorem|^ 
de!nde/vt it^rato dentur euacuantja nec dra« 
llica, nec iuflo leniora. Hinc ad incidendan| 
pitiiitam commeodantur falta, inprimis f%l 
aminoniacys cum rheo vel rjid- Jalappae CQ* 
pnlatus et coptafu^ aquae potus, adaoigendpi 
vcnnes liannuin apglicunv cutii draflico mi» 
fluin, contra fic dicla fpccifica remedi^^mer* 
curiiim dalL-eiii vcl eius deco^lam a^uam, fo» 
inen (abadiilpc, NVfPBRTt, HPRftS.N^ 
scH WA NDi et vAGi-£Ri arcgna, p^run» 
vel nifiil proficere. Bopus ei|(Q P 1? Z i X 
praecurfor Q\. b l Q g h efl, eius^ue liber ^ 
bibiiptheQis prsadicpnim a|)e0e Diillo tppdo 
potefl. . ^, 



M. VAN PHBi,s vM Nt^turgifchichU dtr 
Sprin^ipiitrmcr etc. L e. hiflpria Afcir^ 

dum, 



PtUftJUm hift. A/cMridnm. ii^ 

dutift^ cJiM g 1 6 tt. Ve i s B, D. mcdicQ 
Alteriborg. c. figg. /. Toih. GotlMic ap, 
ErtingCTiMn. 17^1. g. pagg. 15«, 11 Tom. 
I78X. pagg. 330. 

JJota cft» fedfariof, hiftaria phyjiohgua 
Jlfiaridum (c, fig. aen.) auft. ^. f;«i Pkelfim, 
Med. UoS. Lcouard. i^6%. %. El hi/loria Jif 
eoridum pathalagica, aatl. M. v. Ph. Lcov, 
1^6% hiA6 vttii^ vtilifllmi libelH neqoaqnam 
fupcrflua. Id viluni dolenius, vcrfioneili hanc 
ilcc vbibis fiddm , nec le<fta facilcm , cr liine 
inde opcrafum vitiii plenam effc,' (id quod 
ttfmen e« partc et obfcufo fcribcndi gencri, 
quo auiftof vfus cH, ct drgumcnti grauifati 
debetur) dcinde nuspiam fubicifla cfle rccen- 
tiofum inuCnta et corrertfoncs, quas et natn* 
r^!is afc^fidufm hiOofia, ct pathologica illo 
ibhinc tcmpore cCrtiiritne rcquirit. Man* 
cum ergo ct imperfc^um opuaf feft, cui fup* 
pleinenta quacfas, Definat vefo in pofietum 
Sonorum noflfor uin vulgus ftbi foii fapere, 
et /cx naturac prudentibus ^t fcifcitentur, 
ifuam tale opu$aggrediantur,quid fa<f)u optis 
fit. 



FttANC. MiLMAN BenierkungM iiber 

die Natur und Heitart der JVafttrftHhi; 

P 3 h. e^ 



tJO //• D$ libfis notds. . 

Ii. «^ obferaata de natura et medefai by- 

dropis; vertiteLat. l, c. segeh, A. 

M- D. Brunouici ex o& oiphanotroDlu 

17«». «. 134 pagg. 
Latine prodiit ifle dodus ac vtilis libellus 
praeterito anno, nec indignus erat verfione. 
theotifca. Eft enim audor nofter, fi quis 
aUus,praeco non vltimus medendi viae,quatn 
hydropi aptililmam discerat bachervs, i. 
e. per potulenta attenuantia et copiofis data 
cum diureticis et pilulis tonicis copulata. In« 
uenient ergo ledores, quae cum ad naturam. 
morbi diri perfpiciendam, tum ad caufarum* 
recenfum rite aeflimandum et ad curationem. 
dextre abfoluendam vUo modo pertinere vi^> 
deantur. Praeter baec vero dodle ofiendit 
audor noOer, quam male audores noflri 
HiPPOCRATEM explicarint, quafi vero is 
bumedlantibus prorfum interdixifiet. So^ 
lebat enim diuus fenex hydropi mederi du- 
plici via; aut medicamentis^ aut vi(Jhi. Hic 
exGccantia fuadet ; ibi attenuantia et ptifanas 
iubet, vt corpus bene praeparatum ad medi* 
cinae potionem fit. £x his intelligitur, non 
male.agerc noftros medicos^ fi vel ipfuiti 
fenem eiusque fequaces adeant, quia ifta ie. 
Aio, (expertus dico) muitum vtilitatis parcro 
iblet^ certe acuere iudicium, fine quo feliic 

ibrto* 



Mitman de kydrope, 9 3 1^ 

fortunatusque pradicus ncmo efle potefh' 
^ub finem addita ell formula pilularum toni^ 
iartm b A c^ H b r i , quae cxtrar^o hcUcbbri 
liigri, myrrha et c^rduo bcAcdido puluerif. 
conflant, et fahitarcs 'effc<fltis hoc in morbo 
debellando edidifTe dicuntur. 



Verfueh iiber den Plan, den der Stifter der 
chrifilichen Religion. zum Bejltn der Menm 
fchenmtwarf; h. e. de confih*o, quod 
pro falute humani generis audor reli- 
gipois Chriflianae cepit, Wittebergae 
etSerueftae,fumtu Zunmermanni, pagg. 
167. 8. i7g2. 

Audop libri huius memorabtlis efl V. Ck 

TRANCVOLKM. REINHARD, Philofv 

Prof. apud Witebcrgenfes , qui ante annum 
hbc argumentum Hbello academico, ktine 
fcripto, traclauit, quod nunc, precibus mu!to* 
rum commotus, maiorisvtiiitads gratia lingua 
patria donauit. Nouum plane genus apglo- 
giae pro chriftsana religfone eft, quod audor 
tradit, et quia quodlibet verum, quo magis iK 
ludratur, eo certius perfpicitur, non tcnue 
profedto mentam videri debet, quod fibi ad* 
quifiuit. Quum enim peruulgata effet hucus- 
quc ratio, audoritatem religionis ChriiUanae, 
P 4 vel 



*9)S i^« Di tibrii ntmit. 

it\ fx iodole ftnimi, qud Iefu& erat, vel A 
i>peribu8, quaecfSciebat, vel ex vlilitate d<K 
lilripae iplius, . qu^ni proponf bat, vel ex fe!i- 
^itaie, quae inde in orbem terrarum.' redufV* 
dauic, dcDionftcandi; A. noHer aiiud iogreflus ^ 
eft iter oAendendO, /tt^in illum» quem lefus 
intenderet, eum a Deo nuiTum, Dcique inter 
homines eiTe interprctem, teftari. Namque 
Jlle finis n6n vnum et altefuf|i honiinem, 
vel vnum ant alterum ordincm lioitiitium, vcl 
vnicom terrde tradum, vei hoc et aliud tem- 
tus fpe.^ldbat ; fed erat, fi quis alius, genera* 
fls et infinitus; homines onmino bmnes com« 
ple<^ebatur, ct feJicitati bmnium per omnta 
iecula promouendae profpiciebat. Atque talc 
i^didem coiifiiiom quum ingenl} vim plane 
infinitam, eximiam animi diagnttudinem et 
lapientianY, b^neuolcntiam vere diuinam, ad- 
mirandam fbrtitudinem et cdnfiantiam in illo 
«fiiifie, tcfletur : lefum fane honiimim maxi- 
>tnum et vere dioinum habendum efle, planiC 
•fimum eft. — Au(Aor multa mentis peripicacit, 
Haultaquc interdum eloquentia koc argiimcn- 
tnm pcrfequitur. DemOnflrat primo, qualis 
-fuerit fcopus ille vhiuerfalis, quem lefus fibi 
propofuerit , fcilicet homines onmes virtiHo 
•ab ipfis exercenda ad fuitimam fclicitatcm 
perducendi, atque proptcrea meotem illorum 

doari. 



Reinhard de mJ!ihLfu ChriftL tl% 

d6ddiia diuidOy de Deo,eiii9<Hie ^ooidentifl^ 

jde viia fMtura cet., illuininanai, tt&\ nudiutn 

i|vctilc»ndi, et nnitttum inter illos aaioreiti 

iGcendendl Docet porro, nemin^m antelto. 

fBm tale quid fibi excogitaiTe; onines eniiii 

fopulos tuin aut rudes et barbarot fuiile, aut 

patriae tantuni aiiiore aiFedos, vcnie humani«i 

Aatis autcm plane igdaros et e.xpertes, adeoque 

et viros illos niagnos, qui inter e09 ilonuf. 

feqf pi^eclare meritorurn gloria, de popula^ 

ribus tantum fuis bene mereri fluduifle aut 

vtcumque mcritos effe. Recenfet hic figilla. 

tim andquos ciuitatum flatore^, legumldtores, 

•patriae vindices, imperatores, reges et philo* 

•lophps, quorum nuHus tam vniuerfim, tam 

•benigne,,tamque e Jonginquo prodefle flii» 

•duit, qu^m lefus. Comparat igitur ctim eo 

omnes hos nominatim, atque h^ec fere libri 

.pars praecipua efl, ernditionefnqut pafiter 

^itque acumen et aequitatem amabili^m Au<^cw 

ris comprobat. Perleda autem h^ irtducftio. 

•ne nihil apertius efl, quam quod indeinftr- 

tur^Iefum nempc virum fine eitemplo^ et U» 

givtum coelitus miifum efle« Namque illud 

C0nfiltumeius,quod mitti mprtalium inii>ed- 

:tem venit, non cogttttione modo concoptinii, 

(ed etiam re vera inchoamm, et magna fui 

partc iam perfedum efl;. dninu etiaiii virtv- 



^34 ^^- ^^ ^^^ nouis. 

its fupponit/ qaae humanam facokatem pla* 
ne fuperant ; neque ab vUo vmquam homi^ 
ne, e nulk fapientiae fchola haur4r!, vriice t 
Dco ipfo proficifci potuit — Ncn>o facile erit^ 
quin magnam ex hoc libro capiat vohiptatem, 
Kilicet aptifHme ac venuAe fcripto; nemo 
etiam, nili plane durus et pcrtinax veri ofor, 
quin hoc vno libelio perle^o amare difcat et 
i^eoerari Chrifti difciplinam. 

RB. 



Symbola^ ad interpreUUionem faeri codicir 
f^oL 1. Fajcic. L qui continet obferua^ 
iiones in Cantic. Cantic. audlore geo. 
ALEX. RVFERTi^ Gyiun. Stadenf^ 
Conr« Gottingae ap. Io« Chriih Diete- 
rich. I78X. S. p. 114« 

In hac penuria iuuenum acadetniooruro^ 
qui grduioribus literis operam nauant ftre* 
nuam, fumma cum animi voluprate incidimus 
in-egregium hunc et excellentem difciplinae 
Heynianae alumnum , qui, quantos in literis 
politioribus, praecipueOrrentalibus, progrefTus 
tecerit, quot et quam vtiles libros diligenti 
snanu verfauerit, quantum ab eo ia poflerum 
exfpedlandum fit, erudito hoc fpecimine de- 
clarauit. Syrum interpretem, quem ceteri 

Cantici 



Xuperti JifmMae adFi T. mterpr. 2}^ 

Canttci Canticon comtnentatores fere'negle<' 
xenmt, folleiter contulit; atque ex ione* 
311, dQ<9iiniBi Angli, nunquam fatis adini« 
randis commentariis Poen Aiiat tum Arabuii^ 
tum Periarum poemata ad Hebraicum hoQ 
Idyllium^vel potius Idylliorum fyliogen illu* 
Arandam adhibet ; vt de multis aliis Tubiidiis» 
quae in vfus fuos vocauit,! taceamus« Quam 
pag. 8S. profert pun(f)orum emendatiooem in 
voce "^p^^aN, pro qua efFerre fuadet ^p/£>?, 
fcafurigo aquae a pSJ egrejjus ejl, iam inuo* 
nies apud fummum michaelem Orient 
BibL T« XH. p. 150. Bis fpe excidiire fe, quam 
de Bibliis Kennicottian. conceperat, queretur 
audor. Nam VI, 11. pro rUS codicum nuU 
lus prae fe fert 7U ; neque id mirum. Quum 
%)1 nullibi in facro codice exOet; TUN et7U 
a fcribis permutari non potuerunt. Deinde 
■iriOn non repertum fuit in codicum quo- 
piani pro inon, licet haec varia vocis ledio 
in Pentateucho obtineat. 



D*ANviLLE Handbuch der mitttern Eri* 

bejckreibung ; i. e. . liber manualis Geo- 

Pl graphiae medii aeui, fiue eorum (la- 

tnum, qui poA interitum regni Romani 

orti funt, cum mappa geograph, Nq- 

rimbwi- 



%l$ . tl.DiSbritmmi, 

rimbergae in tabema Sdineiderianii 
itS». S. p. »^o. 

Tttcmr Norlinberga kudem, qtranr liM 
dudum apud erndicos peperit, quod nempe 
boitarum msippitruni librorumque ad Geogra- 

5)hiain fpeclanrium offtdnas habet inflrut^ir- 
imai M^ppi^ Danuillianis, orhis antiqui fa. 
ciem defcriliencihus, quas vna cum commen- 
tariis ibi prddiitTe cbnflat, nunc peroppor* 
tune accefiit hic, in quO, quaiis pofjea fada fft 
terrarum conditio« txliincflo nempe in^peria 
Komano, cbndltio, et fermone enarratcir et 
Sn tabttla pitlb ob oculoa ponttur. Noh oput 
eft dotes et virtutes libri archeiypi fufe perfe^ 
qui; ilbeenim dudum eruditis innotucrunt, 
PrtMiierat primum a. 1771. ita infcriptus: J?. 
taisforniif en Ettrope ^prh la ehtife de teni^ 
pire Romain en Oteidf^nt. Qtfare et veriionis 
huhis Germafticae infcriptio latior cft, ct plu« 
Ta pfomittit, quam ipfe libcr continet. NoA 
edm omnem aeui medii geographiam , ne- 
que adeo omnium regnoruini quae pofl Ro- 
manum orta funt, notitiam dedit, fed pro« 
uinciae, quarum defcriptio datur, fcquentes 
funt: Oermania, Francia, Italia, Hifpania, 
Bri^tannia. Hi^e qMibos fini! ms iridufa* , qui- 
bui populis cultae, quos rcdores et quam rci 
publicae ratiooem nadae, qoas expertae fint 

fucceflu 



fuQpe^ tf mporis mui^iianf^ tt (Ofmidiones 
rerum, vt haec, quae fiun^ eO, itlmun forma 
emergeret, hgc potjillimm, ex JblUWridis illo* 
rum temporum difquinuir aucflor. Interpres 
officio fuQ bene fati^feciife vi^etur, rii6 quod 
vellemus, accuratius paullo laudaflQt ifiripto- 
rum teftiitionia^ quani FrancogalUis fecerat. 
Haec enim per totum Hbrum vage iadaiodnm. 
nominatis iu vniiierfum fcriptoribus, addu- > 
cuQtar^ faepe etiam ad iiionuhienta ct dK- 
plomata prpuocatur, et incertus r emittitur lew 
dor, vbidemum illa deprchendere ppflit» 
Nec inagni momenti funt notuiae, pamm a^ 
interprete adieidtae. Bene autem fedt ()uq9 
A N V I L 1, 1 1 fcriptum : CorifidtraHons ^- 
ntrfii»f d fe^u^ H kr eofmoijfoHcet , me d^ 
mafuii ia comppjkhn def &Uvraget d$ Geogrc^ 
pkie d Paris ijjji in cQmpendium redegit, ct 
ioftar pirae&tiQnis au^ris lihfQ praemHSt 
Prominit tandem, fe duo alia eiusdem fumml 
Geographi Qpufi^la, cjuae de T^urcico et Rult 
fico regno agunf, etpariter ad Oto|rapbian^ 
mfd(i %euip^(}nem, tanouamidteramhuiQi 
(»perjldpartem, editflrum eue. ' ' 



, dii 



838 ' '^ 11. De Bru muit. 

diiSiltiUkrdteii; h. e. de tefludinibd, 
oMeruataphyfico-dnatotnica. Norimb* 
ap^ R»%iufn; 1781; 4. ps^- 3*. 

B I V $ D B M phy/. anat. Bmerkungm nber 
den Biber; h. c. dc caflorc, obf. phy£' 
anatom. ib. ap. emi(i vflz. 4. p^gg* 31^ 

Gratiilunosfore bosce libellos hiflbciae ns^ 
Walis %ut9toribus, certiiGma fpes efl. Etfi 
coim ab n^ico Gedaoeixn praeteriti feculi 
rro^i funt; continent tamen multa ct ocui» 
m fubiiciunt, quae ad penitiojrem borum uit» 
^alium iabricam perfpiciefidam» Sifluotut 
cnim tcfludiois ct cafloris partes externac ct 
jnternae, vt iacile inde coUigere poiCs» muU 
tgm borum libellorum lec^ioAcm figurarumt 
Que perjuflrationem confi^rre deberc ciim ad 
iapientiam crcatoris admjrandam, tum ad 
laetiores.pi^c^efrin ifiteUigfiidos, quos fecit 
mus indfe ab obitu au^oris in natufae inu^ 
/ligatipn^ Keflant reUquiae conchyliologt« 
^ cae, quae, vt.breui cum cgpidis talium rerum 
commumcfijytur, fiMtdubioaptwdum/pcfifi* 
^crtim ii Cl. s c.H r o^p,*?: Ji;K, ? vt fpes ^l\ hac 
in partc recentioru m inuc nta addiderit> 



^plr^ Jihi fur Litbhaber * der SchhnKeit ; 
h.t. MedicUs femeUarum pukbritudinl 

coofu* 



Medicusfemdlmr. pukhriL eonfuU 23^ 

confalefls. Heidelberg. ap. PiahlerunL 
178^.8. pagg»448. ' / 

^ ftaculum mefuKTe *t!dtfrer, fl *ffeco, quod 
fliunt, pede taiti elegantem ot)enam tranfire 
vellein. Ihfunt enim haud (pernenda prae^ 
i6pta puIcKHtudinU et confeniaridae, ct reflii 
tuendae medicinis non infalubribus, ideoqud 
de pulchritudinis fenfu generatim, (fe Oatura 
jufla, cute, piUs, oculis atque fdper^iRo, .nafo; 
ore animaeque jTokore, dentibus, habitu cori 
poris externo , vnguibus manuum et pedum, 
tuauiter, haud raro affedate, difleritur.» Qua6 
'medici iunioris (talis enim aucflor effe yiSei 
tur) monira fi cognita fibi reddere ac fcqui 
velint virgines et vxores, iuuenes asque marji 
li,habebuntfoha(re,vnde aliquando fibi plaii^ 
dant. Nimis enim huius ornamehti vel nel 
gligentes, vel curiofae funt femelfae, etmai 
gis illicit^ fanifatfqb^ adueffa l^emecKa adhii 
bere gefliunt. Ecquid vero n^agis oremiinid 
tindto et dentium carie ridiculum e(V.> ^ 



Opera omnia SOnSforum Patrum Graeco^ 
rum graeee eilatine. f^olumenXI. Wir^ 
ceb. ex> offia StaheL tiS3^ pa^g. 4t2. 

Opera omnia SanStorum Patrum Latifiorvni. 
f^oluminlf^^h.iTp. pigg.604, 

Prius 



Yritts bonim voIumlnuM exhibet (higims 
operum tomum qmntum^ oinuruciTiConiinen- 
fsiria, SeleA^ ct. Hq»w1w mCre0efin,-« m 
pxoduin, Imioe} ^oH^rm Qypmm ppergi» 
tomumfmndm» \n qgo priDiuo> cQm^^rent 
reUqua, jquae huic (priptQn tfibuuntur, clei% 
de quntuor appendices, In ijlis te/limoni(fum 
librostm excipit e^chortfitio ad pomitentiam/v^ 
Cypris»ni eiitionibus autea nondum r^pertui 
libcr, buc vero relaegs ex j q. c h ny s o s t. 
TROMBisi,l.u «necdotis patrum L^tinOr 
rum Qpufculi?, (Vol. II. Ppnoji. 1751.) Vid^- 
fur.et nobis liaec exhortQtiQ Cypriani eire, ob 
infignem cum taftimonimim libris fimilitudi- 
x\tt\\ adeoque cum bis plan^ vqum opu$'e$ 
/jcere* N^ue illa contemnenda eft prorfiii^ 
quipp^ yptuttae verfionis' portionQm fiftcns 
pou tpnueiw. ~ Prima ap^endix ppmprebei{- 
ijit ea,,.4a^fi |iigai<tj^vs ,et m a r a.^ v ^ 
patn Cypriani opcribus yul|aruntj fecuncm 
CypriafM.-^ptiocheHi, <ju^e putaniur^ ..f^'^^|? 
Nouatiani opufcula duo j cjuarta denlqueMi- 
nucii Felicis OclauiuTn. ^ "flTdierta eft praeci* 
jnaiciftiaflHV-varictas. .Piroxfme, Vt a^pi- 
ttm^ inieqoeamr EurebtTct Atb^fiafii t Grae* 
cis, .4rnoJbir et laadkiitil eil^tinis Patribus 
opera. 3pem qu^ue facH cditor, Ven. omr. 
THiiR, rc^udeiujae Cowi//or«^ifi CQlLJyfanUan. 

' Dit 



Crellii nouiffl imunt (hm; TJVl et F. Ji^t 

;- Di^ niwfimc EutdeckufigeH m der Chmu; 
h. e. /Noui(ruiie inuenta chemicsi, colle« 

d^ ft D. tAVRENTIO CRELL etC. 

T.UlJ.ity. Lipfia^apud Wcygaa- 
dttou iTl^ cum tabula aienea. 

Continetit6r in f ziar/a volumine I. k o c s 9« 
'tiNt defcri^ptio lottlt ad ex^Mitienta chemi* 
ca vtiiis, qnem tabula adiecfta exhiber. II. 
Cel. LiCHTBNSTfiiKii additameiita ad 
"hifloriam falTS^ ex gummi b^nzoino parati. 
Enarratur, oita ratione in hoc fal agunt ignis, 
aer, aquflf^ iA a^idum vitrioii, nitri, falis com- 
<iiiunis, plamarMi, ^idu^ {>kit|gt9edinis et fof- 
'micaruin» (^l^fuecini, aciiiium-fulphuris vola- 
tile ct phofjifhoii, fpiritus tini, fal alcaJinum 
-fixuna plontsiriufn et fofliie, ^l aJcalinam vo* 
-feiliid^et ^UeKhtodo fal benSOiW^fin agflt in ter- 
'ram cald^ l^hfam falis aiiMi, I»hli|)in4s, fyru- 
-pCHn vibliMiTl ^et- pigmentd<m ^ <}uod laccam 
%^dam ^Aiti-m ii«eKiAKNi expe- 
tim^ntacdiiii-md^Aefia vitriariorum pura, ra- 
•diatsi et%^e<idente Ilfeldenil capei, et ex ea 
-pjiraia Wift^Klil VHetdlica/ -Ett^i^^ Vttdis^ 
iuitis magfienae cum vncia ^ cttniidia catcls 
•totidemdue f|[Kid' ignis ope in^trum abeuif- 
tk^y' ^^^ Vna^pytueris carbonusi^ *et quatito|: 
*VRciis faK^eotivmunis igne forti j^r horam ot 
^bmidiam IEi|fi4 feptiiagima^^lefligrana mcMiU 



ijl^ 11. Di Sbrif wmif» 

coloris caprei, (ex grana metaili coloris firrei, 

et vtriusque huius maleritte ttietanicae ex cen« 

tum et decem libris magnefiae^ libras ^uamor 

et dimidiam obtinuit. Maxima pars prioris 

metalli cuprum erat, et poderius lemim con* 

.tinebat. IDL V. VL h e y i^ r i experimenta 

cum Anemone PulfatiUa L L^pidio fatiuo 

. L. et Teucrio Maro L. capta. Ex priori ptan- 

jta materia camphorae fimiljs ieparata c^, 

.VII. VBSTRVMivs, pharmacopoeus Ha« 

^melenfis, ex lale communi» magneha vitriario* 

.rttm,fpiritu vini et oleo vitriol! aliquot guttaa 

.oaphthae (alis narauit. Audor fibi perfuadet» 

-acidum falis Ideo haud facile cum Ipiritu viqi 

in naphtham mtitari poffe, qoia multum 

'<f>hoyi^ov contineret. At enim vero^ non 

^perpendet) addurn nitri rauito maiorcm mo* 

.dum iUius contioere, et faciUime cum fpiritii 

/vini in naphtham abire. Npq maior ^Aey^ 

^ov, fed aqa^erm^di^ in acidofaJii comeatuii 

^ulfa eft^.ciHr difficile c^m fpiritu vini intim^ 

mifceri queatt V^L HAasMANNi^ phar« 

iinacopoke Bremenns, obffruatimea qc^ck^ 

Jore caeruleo gummi guaiaci* Piiluerem hf^ 

ius gummi vitro inclufum et luds radiis exm 

f^fituinaii fis^I^um coloreip quodammodo 

lAQctffiSty obferuauit* Tota obferuatio de» 

:ilioiiftrat| eiu$.auSorem noc in ph)ffic% ncc 

-•^ -* ' *■ in 



CtelUi notti/j^imtmt. tkm. T.llllet K M^ 

m chemia dfe veriamiiis et plora ad chemi- 
cum pertiacre» quam res mikere^ et ea, qiiae 
feailbiisieohtuleruQt, notarey vti fifai hodie 
vHuilti perfuadeot« lam non lubet ea repete- 
.re, quae in Commentariis liierartis anni 1781. 
pag. $8S feq^ expofui) ex qoibus adparet, cur 
bonum et acklo nitri caufltco noninqoinatoai 
fpiritum nitri duk^m obtinere non potoerit. 
Eiusmodi puTos fpiritus nitri dulds, idquod 
.me et audkores meos eiqkecaentia faepius re» 
.petita docutt, a refina guatacaoa noa fit cae- 
^dieuSk .Colbritaque caeruleus admixto B^u 
.ritu nitd dokd exoriens certe teflatur, acidmn 
jniui cau(Hcom di inefle, nam de hoc foio» 
•non de quouis nitri acido fermo fuit,^id quod 
.ex experhnemo in Comaientariis liter. anni 
.1779. p. 74^ et in diaHl clwmict parte^qu^ria 
^ 248. in medium promta, cuiuis cbemico 
.patebit . . .ViIU« t t l s 6 j^i k t;v s in aqua de» 
-iteUata £Eitiinls Apii Petrb£Blini L. pofi quin^ 
-qu& h^domades cryftaUoi virides mmores 
«eperit» f a J3 i/r 2 k t v a iam aimo vn^ eius^ 
'jnodi coyflaUos floribua^beoioes fimiles d«« 
jraote deAiUattone fubiimari.obferuauit.^ X» 
ilL ABiCiiiva e doabns vnciis £inci,:ief 
ffer aliquot^hotas inigne.retqntis^ duas vndaa 
cCt dimidtam cakis eius obtinuit. -^ Sequuntor 
«xce^a ex^li^is ad Ilk Ed^orem da(is , ex 
Q^a com» 



jm 



li:^Di Ubris 



•comtnentari» fodetatis regtae Soecioae, H«r« 

lemeniis et. mediconiin larifieotitim , nec 
;iion recenlioQOslibronimcbeinici argutnend. 

Ad cauflam incrementi ponderis. nonnuUa- 
.rum cakiom metaQicaram inquirendam IH. 
'Editorzinci calcem acido fajis^^^oyiw pri- 

uato foiuere, *et ea, t)irae duraate iolutioiio 
. adfcendunt; cotligere tuadct. . 
.. In^eiusdfim libri parte ^ssto occurrunt L 
- V I G L E B i li.iaqtttficio dittBisa iialofacfanes. 
•in vncia vna. eius^ terrae fdiqeae drachmas 
•^quatuor et vigtnti gcana , et (juatuor dracfa- 
itoMs et 060 gramxerrae foBsiimara reperit. 
JL Epitome orationis Cd. istorrii <]e 
. c<Knti)odi% qoae.ex cbetnica illuftratione na* 
/rforae'ignis.fit:flcriain medicioam. redundant. 
*JiL w«RMs:!rA^ii inquifitlo ebeinica fae- 

clxari ladis, ^u(sd.«x acidoifacohari, pauqn 
^erca |calcarea«t Xffhoyasof jnixtUm/e(rey docct. 
.iUI^ Modui nap^tttl Wi iniaidum mk* 

sbotkm FifcheriaQam> feu Biackiaaam parap* 
•ill ' C^HMMndat' faBnc metbodum pfaanpa-i 
-dopoeis- au^c^aHrioBTimu^ ^«-Seii^fcrociit 
.ibedicinam fitcientQs, aa caitiAasivires, qiii. 
"bus altiera, absque aquae admiflioiie paratn 
«siaphtfaa' nijaa^racdit^ eft, liflfaeittj< Ego faqe 
' dbferentlam . ^&iflt^itatis, in pritnis in fpa^mia 
•ieQkadis^ ^piitt ib^eniaui^ icuiur cauffan 
-iir j *^ cfae- 



Creini nomjf. inuent. ^hm. T. IW. it V. %i^:^ 

^^mk\ facile [Tcfrpicient V. binDhb*! 
w I V s nonnglJ;{ t?xperimenl%quae cunv wa-: 
gneiia vitriarioruni cum nitro igne liquata 
cepit, defcripfit. VI. b e r n j g a v 1 1, con- 
cionatoris Megapolitani, cxpcrinienta »d aci- 
dum inaere repcriundum ipe<nantia. SoMi* 
^iuuni plantarum purum in aerc cxpofuit, ct 
ex eo, adfofo olco vitrioli acidum Icparauir, 
m quo ferrum foluit, et hoc admlfta Hxiuia 
^lngdinis caullica, non caeruleo fid Tufco 
colore praecipitauit. X\h Eiusdrm intjuifi» 
tio lalismcdii, quod in citTeribus claucllatis 
rcperiri folet. Huc fal mediumboraci fimilc 
cfle putat, cx quo adhibitis acidis fal ferc in- 
iipidum cxtraxit,' quod ^ nattrram falisHom- 
bergiani quodammodo accedit. VIII. i l 4 e- 
M A N N V s pyrophori>m cx alumine^ fale tar-I 
tari ct pulucre carbonum parare docct, et (1 
ignem condperc nolit, aliquot guttas acidi 
nitri, vd florcs fujphuris, vcl puluerem py- 
rium admifccre fuadct VIIII. lil. £ditori$ 
cxperunenta cum fpiritu falis dulci w e s t r v- 
M 1 1 capta. Pericuti expers eflc remcdiunv 
easdemque vires medicas habere, ptrhibet* 
Practer exccrpta ex lit^ris cben»icorum cC 
tnon Jincntis locietaris medicorum t^arificn^ 
iluu) atquc acadcmiae Parificnfis , . dcc nop 
r Q,^^ - ^ xeceoi 



recenfiones librorum chemicorum, confifo 
oonoulla ^ noua ^emi^ adieda fiint. ^ 



VorfleUung (kr Gfftime auf XXXll^ 

Kupfnrtc^eln, newh der Parifer jiusgab$ 

des JPIamJieadifc/ien BimmeUatlas; b. e« 

Nooa et auifla editio Atlaotis €oeleni$ 

Flamfteadiani, audore Cei ^odio^ 

AHronomo Berolinenii« Berolini et 

Stalfundii redemtore Langio. XI plago* 

l^e forma quaterna oblonga maiori, tabb, , 

XXXiV aeri incifae , 9 poUices rbenoL» 

fere longae, 7 fere lataOf 

Atlas coelenis Flamneadianus, qni a. tjzpk 

Jjdndtni la plagg. formae maximae prodiit» 

^raonantidimos qoidem erat, fed ob pretium 

non omnibus parabilis; vnde bono confilio 

FORTiNvs Parinis a. Mfj6. nouam editio^ 

oem forma minori parauit, in qua fimulloca 

fixarum ad a. 1780. accommodauit, et deticeai» 

tionem nellarum aufiralium, a DEtACAL«» 

t« I o obferuatarum, aliamque addtdit, in qus 

ilellae praecipoae itneis coniundae exbiben^ 

tur. Has tabuUs omnes, infigniter corredat 

ft auSas iam prodire iuflit foleniifimus Bo# 

9 < V a« Catato^us Flamileadianus continet 



Bodii saks coekfiif^f^laaiftead. 147; 

awflellas,. Gr€»ouici confpicuQs, H^nmi 
nmiierum^x obferuadoiiibus^^EVBLix, t. 

SlAYERIy BELACALLII, MONNIERI, 
SfStSIBSI^ C. MAVERI, OAR(^VIER]: 

fim quani oioo fldlis auxit editor huius At« 
Jantis. SiHunt nempe bae tabulae 

in aflerismk borealibus ftelias zoj^ 
. in Ziodiaco . - •. 174^ 
in aflerssmis auflralibus, vsque 

ad 37 ^ gradum ckclin. auflr, 9S9 
In auflrallbus , infra horizon- 
t^tn Berolineufem iatitantes &80 

Summa 509 

Catalogus Ptolemaei continel^ tantum flellas 
loz^ j vnde patet, quanta incremenfa Aflrop 
gnofia noflris praefertim temporibus ceperitK 
btellarum, ouae fupra horizontem Berolineo^ 
fem ndn alTurgunt, praecipuae tantum funt 
appodtae. delacallivs ad caput bo* 
nae fpei incredibili labore decem mille.flellas 
in catalogum retulit. Tabulae manu claTi, 
PAN. BERGERi nitidiflime funt exfculptae^ 
in aliquot iiguris accuratam defcriptionem^ 
animalium ad iimilitudinem naturae deflde^ 
res; excufandus tamen efl artifex^ qui figuras 
ilelHs accoinmodare coadlus erat Aflerismi 
maiores tabulam peculiarem occupant, mU 
0^4 nores 



14S "^- ^» ti^ «•**• 

i^yres vel iflk fodantDr, vel towmoSe (ibf 
ionguntor. Viclni aflerismi Hneii cxprcfli 
funt, illi, quibcs tabiila quaeuis dicara ti\^ vm- 
bris limt diflinAl Limites cutusnis aflerisnii 
Uneis fubtiiibns commodinHne dertgn^uit 
B D I V s. Idem loca 6xarum omniuni in 
tabulis Fortinianis examinauir, nouasque,<]ua8 
adiccit^.^ccurate notauit Addidit ctiam ta- 
bulas quatuor, quarum duae ethibeni dcli- 
neationes completas Piejadum^ Hyadum^ 
Praefepis, etc. porro flelhs nebulofas no|abi. 
liores et acefuulos flellarum (reperiuntur 
enim plurin^is locis flellae minimae proxime 
fibi iundiae, nebula faepe inuQlutae,' quenu 
didmodtim etlam maculae ncbblofae absque 
flellis), denique flellas variabiles et dupliccs. 
Keliquae duae tabulae, quod gratifnmum fo- 
fe arbitramur, fifhint delincationem planam 
fi)haerae antiquae, cuius figurae defumtae 
nint c globo antiquo marmoreo, qui hodie 
fo palatio Farndianb Romae afleruatur» 
B^T4TLEtVs in editione fuaManilii depin- 
gi eum curauit. Horum plan?globiorum vfua 
rtitnius efl in explicandis locis aflrononncis 
Veterum fcHptilriim , nec noh io coniparan* 
ijis pofitionibus flellarum rcfpedu aequatoris, 
iloflris temporibus et ante bis mille annos, 

^ Prae- 



Bodiiait^ mkflir Ftmflead. S49 

PraemiiTa breui expoiitione conflrudibnis 
hartiffi diartarutii coeleflium, b OD t v 9 aOe- 
risnios figillarim ct breuitcr defcribit , et po« 
fitionem praecipuarum flcllaruhi irerpedu vi- 
oindr^m demonflrat, ita vt hinc tion difficile 
{it, eas in coeJo inuenire, dummodo aliquot 
nbtaUiiorcs rOgnif as babets; De Origine aile* 
risiDorum pauca tradtt, fed qua^ Aifficcve* 
pofTont; additnmul, quae dcflellis variabN 
libus, macuiis nebulofis ctc. memoranda oc« 
currunt. Hanc defcriptionem excipiunt ta- 
bulae aflronomicae quaedam vtiliores, nec 
nori manuduflio ad vfum chartanim' coelc* 
Hium, in refoluendis problematibus aflrono- 
liiicis, e. g. flellas muenire, quae fub data poli 
altitudine nunquam oriuntur, vel nunqu^m 
occidunt ; lincam meridianam ope flellarum 
ducfcre ; folis locum in cbartis inuenirej ctc, 
pr^cipue autem, quomodo data altitudine 
poli, pro momento temporis dato; pofitio 
omnium flellarum refpedu hoH^Ontis iflius' 
Ittci, teinpus, ortus culminationis et ocCafus* 
inuetiiri poffit, tum in planifphaeriis , quao^ 
iSoelum noflro aeuo fpecflandum exhibeiit, 
tum in lis, quae, vt antea didum eft, aeub' 
antiquo acconimodata funt. ^ 

Haec quidcm iri prima parte textus, qul* 
cbartis coelcOibus adiun<ftus eft. -^* Altcr^ pai*' 
' - 0^5 conti. 



250r U. De Ubrii fumt. 

condnet cacalogimi fixaruoi plenifluiinin , in 
qoo eanimafcenfip xeda etoeclinatio ad ak^ 
sota prima ediibentur, notata iimul earom 
nmnitudine apparenti^ adiedssque literia, 
quiDus pliures earum ab Aflronomif defigmri. 
lolent Gratiae fingulares agendae funt Edi- 
tori, qui in vttliifimo lioc opere incredilntcii» 
laboreoLesdiaufit. 



ChriJlUchiKirekmgefchkke; h.e.Hiftoria 

^ ecclefiae Chridianae, auiflore lo. 

HATTH. SCHROECKH. Lipfiae a- 

pud Scbvickertum. Tom.FJiI. vflu 

pagg. 489. 8- 

Opus boc ad iliuftrationem rerntn Cfarifiia^ 

narom inprimis comparatuin« atque vbertate. 

rerum, orationis nitore, iudicandi desieritafte 

dudum eruditis conmiendatiffimum, nemo 

erit, quin cum voluptate videat i| Celeb. Au» 

dore firenue continuarL Qtia viaet ratione 

xMrcandi in hifioria ecclefiaflica vtftur, e fu* 

perioribus eius libris dudum notum , neque 

jn Jiac Paite uunus confpicuum efl. In qua* 

apt temporis periodo, pofl rei publicae eiust 

timporis conditionem , et ecclefiae^ fecunda 

W advtrft Smp feMratitfi defi:ripta^ fumit fi- 

bi 



Schrotc%B hijl. eicUf. ehrijl. T, Flll. %^T 

bi exfianHbres rerum euentus^ tamquatn tor 
tidem capita, earum praefertim, a quibns ma«* 
gna rerum confecutio pendet; fin^larum ab 
ortu et cauffis fuis enarrationem dedudty 
quae^ue ad earum vel progreffionem vel au« 
xilia et impedimenta inteliigenda vim aliquam 
liabent, eorum explanationem coniungit: qui 
denique audores cutusque rei praecipui^ ad> 
iQtores, defenfores fuerunt, horum non mo* 
do vitae et res geftae, fed fcripta etiam recen* 
fentur, ea maxime, in quibus fedes dodrinao 
aot rei geOae eft. Quo padb quidem ab or- 
dine, quo alii hiAoriam ecclefiae tradiderunt, 
difceditur, neque omntum periodorum vna 
ratio tra(9andi, vna rerum feries eft; fed ta« 
men methodi a C). Viro obferuatae magna 
dos et vtilitas eft, quod vniuscuiusque rei quafi 
perfedla et plena facies oflenditur, et ledor, 
omnibus rei geftae cauffis et adiumentis per« 
ceptis, tanquam in reni prae£^ntem, vt fjpe» 
dator et arbiter, deducitur, qui rei memora«t 
biiis notitiam ex fontibus haurire, ab ipfis au^ 
iSoribus capere, et veram eius fpeciem animo 
informare poffit. Tomo VIIl veffatur adbuo' 
Cl. A. in defcribenda periodo feptuaginta £n 
re annorum, a morf^ luliani Imper. ad obiN 
tum Auguflini. In qua poflquam fuperiora 
Toino vniu^fe^^ttm itBperU Koauuu^ in c^ 



que rd Bftrafiae ct enidirioDii Dtttim, tOfH 
ccckfiae tkerius progrcffao incrcnienta noti 
miiiiis, qoam pcricuU et •duerfarios exporue* 
rat, miQC Toiiio VUL duo praccipua cuenyto* 
rum capita pertra<9at^ q«^>Fom vnum imrM^ 
fcfMttm Clm ueltfiaftm aii8oriiaUm ii-bierar^ 
Mam , alterum progrfjfns ei incrrmmia mo^ 
nachafm fpei^at. (^iae eucnta ncmo negabtt 
hoc diiertius ct accuratiui cxponi mcruifle^ 
qiio certiiis efl, m^gnas grauesque conuci^fio- 
nes rerum in eccklja , buim ct fcquentium 
femporum, ab bis prindpiis cHe profe<9as. 
Vtraque vero r«t tantam amplitudineip a* 
cauflarutn, adiumeotorum^ audorum, fbcid. 
rumnomcro ctgrauitalrbabft, timqueim.* 
piexa aliis rebus in ercieiia geflis cH, vt mi. 
rum noQ fit, totum Tomum harum duarum * 
tra:tlatioM Implcri. In pane priure, quae de 
Claro eiusque mut^fiooibus agit, prinnim do« ^ 
cctur ex legibus et &<f)is nodnuUis Imperato* 
rum httius 9et»tis, quidnam de Clcricorum 
dignitatdy immunitaiibus, coniugto padim 
praeceptum et dcfinitum fit; noui quidam 
c»>rum ordines in iis occurentes dccjarantur, 
lisdem legibus audoritfls et iurisdidio Epi- 
iboporqm niHgis mflgisque munita eft: ortus 
Hierarcbiae, et maiorum ordinum noui gra* 
dus^ f4iiibriiueo et praerogsiiiia Epifoopomm,' 
.' Metro- 



Sfkroecmm MtHi/. thfift: T. VlU. t^ 

.Mitrfoolifworwn; ^^Kriarchtfum boc tem* 
* pore knfim intrody<9^ ct cgnfinnw. iii. 
gillatiin Romadi Epifcopi audoritas k&sxtt^ 
rxif^ pro <jiia<:Qftfirm«B<*4 qiiid' $ Dmiiefo, Si. 
ricto, Anaftafio, .fopacantiQ \ ^ofimo, BonU 
6cto,Ca€leftino, boc tempofii trjnaiv geftuin 
-fir, cxponitur. Obittr fingv^orufipt vitee ^iAt^ 
rantur, fcriptt et cpiftojae percenfwtyn No- 
mihantur deni^uf fcriptores prefci|mi, ^ 
-de vitis Pomificum Rpm. et geftlt jUiiflriQci. 
bas egcrunt, Ad ceoflas crcfccatis Epifco- 
porum*dignitiitit hadtcnus memQriti» tdlifsc 
rcfenmtur. tituli ct honorificac appeUctiooei, 
mabus olim iahi, et nunc m9xi6ic, decowri 
iolcbant; venerattQ ct hottor, ab ipfis Prid. 
.^ibus fubindc ili othibitus^ nttiones GcT- 
imafliiiac et Cdticac litoo tcmpore. ais) Chriftic. 
.n«n rcligionw twdu^ae, qutfi futnmmn 
.honbrcm . Ortit(£i M facerdotibtis fiMs/ prat- 
ffiare foiitae, auhii cmdcm E^lco^islarbcuidQ 
^kferebaiit; detiiquc^ concilia, Uuc congrcga- 
:tionesEpifco|Kjruih ^oerjilesja qutbus cum 
•dccrcta crlc^cs hwi\, ,abj>fut Im^oribus 
cQnfirmatas, ppiTctit^ noH X^um imperar^ 
dpfi magis adlucfcdbaot, et fuam cnchcfaaot 
-pbtcntwm , fcd ct Pi«bytcrgs iJjtttqiic ordi. 
•neamagis-dqtrim^t- CofQjjt^s Joco ad 
»o(atianc$,in pdiMCifidcortm^ii^M, rcfck 
• "* runtur 



^f4 II. Di Sbrit wmK 

^untur {Dtojcos Chorepiicoponm),auda Dti* 
cononim dignitaS) et noua ArchidiacoaonKa 
-^orta» 

Motiachatui et vitae a(ceticae amor, qvm 

-fncreaienta hoc tetnpore, et quas mutationes 

expertus fit, aitera paite hdus Tomi docetur. 

•Cum aatiquitus moiiadii inter laicos cenfiu 

rentur, hoc tempore propius admoueri Cle» 

ticis coeperunt. ' Nani in ecclcfiis loco a Clc- 

-ro et popttlo didindo confiAebant: vbi oia* 

•fores monachorum coetus erani, presbjrteri 

ex ipfis ele6li facra facicbantt Clerici noi|. 

nullanim.eoclefiarnm» congregati inter fe^ vi« 

^tam monaftkam cum facerootio coniung^ 

bant: denique mmlti e monafteriis ad iacer« 

•dotia eodefiarum proueidH idtm rettnebaQt 

iritae genus. Qpa concifiatione monachorum 

fCum Oericis, tum etiam frequenti pi^edka- 

tione, qua dodores eccMiae muld vitae^no- 

rtiaAicae fanditatem extollcbant , mirum ih 

-modumf creuit eorum audoritas< eaque me* 

<gna exiOimatione virtutis et fandHmoniae 

apud vu^gum fufFulta, haud mo ad aMHrt»- 

-uerfiaa et turbas in ecdefii&concitandasaleo» 

:dasque valuit Equideoip leges Imperatoruin 

•^ crebrae Epifcoporum reprehen^neainfoi» 

(lendam coercere monachorum, d^diaoi, «n^ 

iiitatem> fu^erhiam -otiaque tnda ciftteaoo 

iludue« 



Schrmmim, wkf. ihrijl. T. FIIl.%fi 

ikl3uerQiit, nequetEimeif {inpedire potuertint; 
quin multis in monafleriis eaedem corrupte» 
be, ildem mores peruerfi manerent, etpro 
'diuer& regionum conditione diu^fii etiam 
<?itae morisque ratio obtineret. Quin -tlH 
Mqoidam nouum et infolen» vitae inmtutum 
«ommenti oplnionem faniftitatisincredibilem 
ct audoritatem apud fpfo^ Imperatores fibi 
pepererunt, qno pertinent Simeonis Stylttae - 
et aliorum fimiles infapiae. - Haec tamcn ex« 
iftimatio eorum baud dubie procedente tem- 

5iore multum fuifiet imminuta, nifi iis afiuiCi 
ent faepe do^res ccclefiae, auAoritate grt* 
nes, qui vitae folitariae inflittitt laudare&t 
prolixe, et omni ope promouerent. *Hi$ 
ornatoribus vitae monaflicae tccenfet GL A. 
-Athanafium, Bafyium M. GftgoHum Naz., 
Annbrofium, Chrjrfoflomum, Hieronymum^ 
'Auguflinum, quorum omnium fcripta huc 
|ierttiientia recenfentur, argumeiitaque R^ 
gulofum cum iudi<iio exponuntur. Poflhaec^ 
^ exemplis quibusdam illuflribus intelligatur^ 
«qtnbosnam in rebus pofita fuerit ndtae mceti*^ 
cae, tantopere hoc aeuo celebratae^perfecSiOy 
^uae hominum eaotfedantium viutodi rado 
•iuerit^- quaeque eorum &da mirabilia narrad 
iblita, producuntui^ duo veluti prindpes btiius 
iedae^ iidemque^eriptisclari^ dtloMacaiii^ 

fenior 



fenior ^«gyptio$, et ii)mor, quorufHiftMil, 

iludiai viiiaaes adiooesque mksibiles, e tefli- 
«moous vecerum etuta, fufe ^arrantur^ (cri- 
ptorutA4|tiai^i^ quae iis.attritHitii, furoma y 
ratio exponitur. SubilcitHitur duoruin fcrK 
ptoram (ibrj » quibus vJta^ et. fadla p',ariiiiQ. 
crum ai^ftafmp, in QriMf^ ttiQentfuin «. pro^ 
duntur, Palladil /fi^cr/4 Lo&/fara» eiTtite<v 
doreii (piK^m U^fio$^ .^<\w eorum fide c^ 
it^<>,4i^^iiff?- QijiJA Occid^nte vita» 
alceti^^&n fccqxis ful$ cdanDqadarunty dop i^ 
jprimis ii(U^inmtur ausflor!^^,, Ambrotvos qt 
ili€ronj^nq$t!} Apibrpjius boi; egit libris ilf* 

,^4tu aivirgwem dm4m^)^^ d$ infiifutiot 
m virginit$im 4f virgiwffiU p^petua 5» -^4- 

4m hmk ^fiefolitariai,:y^9fi^ohad PmHc , 
^utli^ et a^ Mi^amr ^Kfe depique libcllRp 
^ib^ JQ^ijiMIP i^uljefM^lU^i^nflrmVtaiAVf 
jia(litoti|(p ipfo audore (e)|(ieqti^m^ vel yi£ai^ 
kAru^tit, ^i nieiiioriaiD hQC^auit, yt.M^ 

F^ulae,iMni4^i$9 Leae et Afi^IIae, Fatsjo^ 
MeUiniae) Furiae, $8^9¥M^ . Q(«miwB.i9qr 
xym libqtiqriw>.arguiii(i«^Jfcgtww;^t.J<»|i 
iiyV^i^ra^percenfent^r/etJiaip muliernQi m^ 
iaaraMr(t$n. iqiiitofa ft j^^Qbiter memrai»- 

tur. 



SchroetkMi Bi/L tctkf.thirifi. .7. Vlir. »^7 

tir. ' Ad haec ex fcriptiV Auguftini notantur 
ca^.quibus vitatn tnonafltcflcn commendauity 
tnt euis regulas dedit, qualesfuatliber d$ ope* 
ffv mmachornm, et Epift. 611. ad ScmSlmmia'- 
Us. Hac occafione , monafteriuin clerico« 
rutn, quod Au^uOinus domi fuae inAituit^ 
<]uaie fiierit , e iq-iptorum. eius locis oflendi. 
tur» et propterea, anaudpr PanonicorumTe- 
guiariuu9 re<3e llabeatur, inqniritur. Golor 
pfaonem deoique fuae traSauoni addit A. C^ 
Ieb.commemQiratione.fcriptoris in eo geneff 
-primarii , qui omnetn vttae mQnafticae ratioy 
oem fiugularibus iibris cpmplextfs ef i, et CoCv 
nobitarum innituta» difctp|inam, dodrinas^ 
vnus omnipm maxitne etlQcnlentiflime expo^ 
(iiit, lownis^CaiCanL Huius igitur lib.rQS t^ 
infiituiic Coenol^rwn^ &ic rettuncianiiump e| 
CoUationes fatiMorvm Pairum or^ine percen* 
let^ fingulorum argumenta et res (juasquf 
memorabiles, difputationes, fententias, CtH 
gtnata eniipleate tradit, et illu(irat, vt^^fi qui^ 
velit, hac r^ceniione edoifius, veterum mp^ 
Qadic^um non faciem^ &d pe^bs in^icere^ 
tptamque eorum dilcipijxMm piane cogoofte* 
Kpomt 

W. 

Fol.Il. R Ftr: 



9TS /^* ^^ ^^^ wmt. 

. F^erjueh iUter dk vornehmftm VerheiJJungeft 
und Weijfagungm vom^ Meffw etc. h. e« 
de praecipuis vaticiniis ad Mefliam et 
tempora N. T. fpedantibus. Scripfit 

M. lOANN. CHRISTOPH. ERB^ 

8 T E I N. Tom. 7. Deffau. et Lipf. ia 
bibliopolio eruditor. 1781. a^plagg. ia&, 

" Laude dignam operam fufcepit pl. reu. 
CRfiSTEiNivs, pador eccleCae Wehleni» 
iis in Saxcmia, dum thdologiam prdpheticam 
fn primis fibi fumfit ornandiim, in gratiam 
eorum, qui, muneri facro admoti, pro con^ 
cione dodrinam deMeflla praecipue tradare 
in animum induxerunt^ nec opufcula minima 
iiue fchediasmata huc perdnentia comparare 
fibi valent fiue amant. Scopus auAoris non - 
folum eft, commentarioliim fuper oracula 
V.T., quSbus di Meflia et temporibus noui 
foederis agitur,feu vaticinia continentur,ip(is 
fbppeditare, fed et vindicare haec oracula ab 
obiediionibus recentiorum quorumdam, at 
afTenfum redie fentientium haud merentibus. 
Methodum elegit et fecutus hanc eft, vt pri« 
mo loco textum /acrum, fecundo argumentii 
ledori ob oculos ponat, ex quibus apparev 
de Meflia fiue de temporibus N. T. explicari 
textum debere^tertfo comexionem verborum 
iext«s cum antecedeptibus adumbrct^ quarto 
' ' * l0C9 



tAJbHtin de vMie. ad Mt^m fpe$f. 219* 

loco porismata dogmatica et pradfca ex textu 
ki medium proferat, porro occafionem ora* 
tori facf o det^ aptum lermonis exofdium eli* 
gendi, tandem fcfipta minora commemoref^ 
quibus vfas ipfe eft in adornando hocce ope« 
r-ev Pro fcopo fuo inde diludicari audor 
vuir, duas partes exfpedare ledorem hibens. 
Segmenta XVIII» prima haec pars codtinef^ 
i|aibo8 au<fVof totidem V. T» vaticinia expliea* 
uit et illunrauit. Fecit vero id ea ratione^ 
vt obferuationibus VaHis Iticem accenderet 
thcologiae propheticaew Quafe neminem 
poenitebit) in fubfidium meletemata ipfius vo» 
^ttcy in ^bus criticum praeterea agit fanum, 
ibbfiumque» 



^handiungen und AuszUge der konigL A^ 
kad. der Ipfchrifun^etc. hvC» Dilferta* 
tionesetExcerpta commentariorum Re« 
giae Academiae Infcrlption» et elegan*. 
tior. literaf. in claHes digefta; ex Gal«. 
lico vertit et annotationes adiecit yiu 
CHABL HissMANK. Hiftofia an* 
tiqua et chronologia Afiatica. ^o/. /• 
Lipf. ap. iiaeredi Weidmann. et Reich% 
1781. gvq. p, 4§o* 

R A - C^ai 



^O !!• Dz libris wmii. 

Qjiae hoc Vol. comprehendtintor difTerta* 
tiones, fequentea funt : t. s b v i n i de hUlor» 
AfTyr. %. FRERBTi de hHbr. et chrono* 
log. AiTyriorum Niniues. a. Etusdeo) de ae* 
rt, qua vtebantur Babylone ante et poft ex« 
pugnationem vrbis, ab Alexandro fa<3am. 4.- 
DBBR08S69 dc hifloria diuifio^nis Affy-' 
riaci regni et epocha prhnae oppugnationis 
vrbis Niniue. s* Eit^sdem de Monardiia Ni*- 
niues, hifioria Bel-Nimrpdi, eius condito** 
ris. 6. Boua AiN vii^Lii conciliatio* 
Herodoti ctKn Ctefia^ quoad mooarchiain^ 
Medorum. 7. f r b r e t i de Canone A*' 
flronomico, qui reperitur in manufcriptis ^ 
Theonis Alexandrini, atque fuccefBonem re-i 
gum Bab)rIoniae, Perfiae, Aegypti et impeilu 
tornm Romanoram fecundiitn annos Aegy» 
ptiacos aerae NabonafTaris exhibet 8. g i* 
B6RTI annotationei^ in regna quorundtm 
r^uin Babylonieorurh et Perficorum. ^ 
DBGUiQNHS explicatio infcriptionis la 
fepulcro Sardanapali. Dudum hae diflerta- 
tiones plaufum et laudes apud viros eruditos 
tutere. Qj^are operae pretium erat eas coo- 
ian^ere, licet fortafle excerpta ex quibuiidam 
fuftecifrent. Docfiifn editor et interpres no. 
tiilas adfjperfit fub inttium libri. In extrems 
enim ehis parte defiderantor. HiAoricOs In. 

daicot 



HilSmmniextirpiaefiripi.acad.Par.TJ. tSl 

daicos eum Graects in concordiafn vnqutin 
redigi pofle, iudice cL hissmanno, pia* 
ne defperanduiD e(h Putat eatm, a ludaeis 
Satrapas rcgum Airyriacorum^Babylonicorum, 
;aliQruiuque pro iplis regibus et principibus 
•horum regnorum habitos effe. Quin eo 
^rocedit, vt vix vnquam exAitiiTe pronunciet 
populum hiAoriaruin magis rudem et impe» 
rirum ludaico. Sed quum Afiatica deiint li^ 
terarum. monumenta, hiOoricorum ludaico» 
^UiU aequalia, argumentaqde contra horupi 
£dem ex foiis Graecis fcriptoribus defuman* 
4ur, quos ipfi j^eteres mendaciorum et erro^ 
mm accufarunt : erunt tamen, quibus h 1 8 s* 
'^f A N N V 8 opinionem fuam non facile per* 
fuadebit 



Zur I^unde jrmdtr VUktr uncf LHnder^ 
jliiT franzofifihen Ifiiffiomberichten ; i. e» 
Mifcellanea ad notitiam populorum et 
terrariimpertinentia. Ex relationibus 
Mirtionariorum Galii^i$. Vol.lL Lipf. 
ap. Weygand. 178^. Svo. pagg. 27^ 

' yioc volumine quinque tomi nouae edi« 
^onis contiaentur, fperatqUe editor, d. r b i* 
• c H A R fi V 8 , fore vt inregrum opus quatuoc 
-voluoiinib^s molis exigi^e ab£bluatur. Sp&» 
R 3 flant 



26% 11. De Ubris nomf. 

Aant ad Aegyptom et Americain , quae hJc 
narrantar. In&riorcm Aegyptum et defer- 
tmn Thebaicam inniGt 8icardvs, qni 
etiam de pifcibui, auibos, hippopotamis, cro^ 
cpdilis, ei diaerfis lapidum ct marroorum 
generibus breuem nctitiam, quae tamen (li* 
lloriae naturae curiods ieiuna videbitur , ad« 
iedt, In defertum Thebaicum iter cum s i« 
C A R B o indituerat io. simon* assd* 
iffANi, ad cbnquirendos codices Mftos il- 
luc profedus, Maxima pars fed^onum hi^ 
ius libri de nadonibm Americanis, ad iluuium 
MiflHflipi et in Paraguay fitis, relationes e3&* 
Jiibet, quarum fidem non femper praefliteri- 
mus. Sed quis quaefo has gentes practmr 
Miflionarios adiit? Quare fortalTe tutius erit, 
nITenfum iis nQu plane denegare. Adiedla e(l 
- mappa Cjcographica, audore DANViLi,ia^ 
egregiis huiu$ immQrtali$ viri annotationibua 
iUuflrata, 



///, De tihittU academicU et fchotajlicis. 

WirHburgi a die XIX lul, huius annl per 
vndecim dies feflo ritu a6la funt aeademim 
Juhae hcrst bii fecularia, aufpiojis Reucren. 
*a:ctC«lfifl;PrincJpi$ FRANCISCI LV. 

DOVICl, 



111. DiSbeUii aeadmiHs afchotaftms. ^Si 

DOVICI, Epifcopi Bambcrg. ct Wircebur- 

'^cnfis. Exftat numisma aorcom ct argen- 

-tcum, in memoriam horum follemnium fi* 

gnatum, in cuius altera parte efEgfes Principis 

opumiy qui liac occanone eximium, quo li« 

tcr^rum liudia liabeat^ lionorcm poitcritati 

"teftatiflUnum fecit iiluftri documento, confpi- 

citur, in altera Jiacc verba, inHgnibus duode- 

uingenti Epifcoporum, qui de academia bene 

*^criti funt, circumdata leguntur: Academia 

fVirceburgmJU a loanne L condita, a ItUio 

inftaurata, aXf^fucceffbribus auSfa facrum 

faeeukre IL iuhente lulii abnepote 1k. Ked. 

jiuguJiiMDCCLXXXn.celebrat. Prod- 

Jcrunt pfaetccca fcripta varia, orationes» 

•carmina^ excrdtationcsque aliae,' quarum 

,nonnuUas, iquae ad Aos perucncrunt, digiias 

tnemoratu cenfemus. Nam praetcr /^rogranK 

nia^ quo liaec foUemnia indicata, et epiftom 

tam, qim acadcmiacjGermankae omncs, Pro- 

teftantium qiioque,ad iubilorum communio* 

nem inuitatae funt, atque cmfpe&mn aSfmm 

JoUemnium ctc. proflat 

1. Grundrifieiner GefcKetae von d& Vniver* 

Jitat zu fflrzburg. JErfter Thed. h. e, De-^ 

iineaiio hiftoriae vniuerfttatif JVirceb. Toxxu L 

Edidit CHKI8TIAN. BOENICKE, hlflo-i 

iriac unperli Fro£ ord (typis Kitribitt IX pL 
R ^ quat.) 



f^4 ^^^^ Di SbOlif afadmuif 

.«lunt.) Acccdiifit fiiniil figurae fcidptae» vrUs 
.vniuerfae Imeamtntfl, templt academici £§• 
ciem» et numismatis memorialis form;nii re- 
ipraefentantes. Prima fe(^iopeoarratur fcho- 
hrum et gymdafiorum Wirceburg. vsque ad 
fundatam academiam. hiftoria. Burcardoi» 
AntiHitum Wirceb. primus^ fbholam cathe* 
dralem in metropoli et alias fcholas in coe^ 
Aobiis dioecefeos fuae inftituit; t quibus kAi 
funt^qui iater vicinas gentes euapgeUum pro* 
pagarent. Nec defiierunt inter eiiia fucceflo- 
TC» viri bonarum literanim amantiifimt » Qui 
et prininas fchdlas augerent et oouat condf « 
rent. Sed Gerhardus demum, e domo 
Sch^ir«^burgica , Epifcopus LIV Wircebue- 
genfis, conOifuerat, Imperatoris Caroli IV. 
primae ia Germa^ia academine, Pragenfia^ 
£indatoris, apud quem ipfe muhum valebar^ 
eietTiplum fequi, et Wirceburgum fuom viun 
.^rfitate UtctmM^, donare., .Sed ma^nuoi 
Jioc et liberaleprobdfitum^ quma ipfe&tjt 
4aterciperetur, pemcit demum.fucceltor etes 
loannes ab Eglofnein, atque impetramt a P. 
M* Boni&cioJX^.data bulla d. XDec. i^es. 
veniam fludii g^mralif, ad infiar vniucrfitatis 
Bononienfis, erig^ndi, ipfe vero legibus com- 
munitiit, priuilcgus. et acre JJberaliter done« 
ttity et ^uamdiu ipk viueret, (mortuus a. i4M«) 

laete 



ttiete tfHbrcTcere vklit noihim aeideiiiiAm. 
Jnfeciita autemteiupora placidis Mufis mini» 
me fauebtot, ciuilibus turbis et Huflitarum 
inuafionibus inquttfbta. Primum igitur aca- 
jdemiae B^edorem lommm Zanfurt, a. 1411« 

a mifiiAro fuo interfedum , nuUus aliui fc^ 
<utus eA in hac pronincia; Profefibres msk 
^nam partem Erfordiam conceilerunt; ft 
joumis academia, pofiquam quatuordecim fe- 

rc axfnos ftetiflct, dtflipata cfh Habuit au* 
•tcm et poftea Wirceburgum viros dodiflj. 

moa, vi/41btrt.abEyb,GregoriumtibHeim^ 
Jmrg, DanitU S^bar^m, Erasmi amicum, 
.Qmt. Celttm, Frid. Nmfeam, Mmi. PolH' 
^hium, primum academiae Viteberg. ReSo* 
jtemy-Laur, Frie/lum, Trithemiwn^ alios, -^ 

SeAioiie altera narratur reftitutio vniuer&e* 

tis, quam praeparaverat iam Fridericus a 

Wrid)erg, Ep, Wire. inftrudo a. 156. gymna* 
»fio, et Frofeflbribus e lefuitarum ordine ad- 

nocatis, perfecit autem luHus, e Airpe £cb< 
.terorum de Mefpelbrunn, Princepsi egregius. 

Curauit ante omhia, vt fundi ac reditu^ 94- 
.cilent iatis diuites et folidi ad fuftinenduni 
. fam fummofum opus. Ad priuatam ii>iii««« 

tuti$ academicae inftitutionem , quatucrt' fim- 

dauit eollegia , alterum , fminarimn vocaf)t« 
• XL candidatis theologiae, quortun cpiqtie 



0(6 Jll. De UbdBs aeademieif 

^aotannts LXXX flor. erogantur, inRruendK 
tt exercltanclis ; fecundum X nobilibus edu- 
candis, pari beneficio donatis; tertium, Ma^ 
fianom dicitur, XL egenis alendis, femin». 
rium quafi clericorum fecularium , et quar- 
tum XL aliis beneficipXXV flor. fuftentandis, 
qui ciuiiibus muneribus praefici poflent* A 
Pondfice et Caefare confirmatain denuo aca- 
demiam ipfe follemniter ftabiliuit et inaugu- 
•rauit inido anni 1592^, templo academico et 
bibliotbeca donauit, et per XXXIV feliciter 
^ubernauit Fioruit illa tum et nudioforum 
tnuldtudine praegrandi, et dodorum viro- 
rum gloria , in quibus eminent Frid. Sckon^ 
kben, jfdrianuf Romemuf , Chriftoph. Meh 
riannf, NicoL Serariur, Mart. Becanuf, Ma* 
ximiL Sandaeuf. Poft feculum lulii autem 
'inuidendam academiae famam conciliarunt 
duo immortales polybiflores, Athan, Kircher, 
et Cafp. Schottuf. Sed incidebat trifliffima 
belli tricennalis tempeflas. Suecorum Rex 
Guflauus Adolpbus a. 1^31. vrbem cepit, fpo« 
Handamque conceffit militibus, bibliotbecaiki 
fplehdidam afportari Vpfaliam iufilt. Anno 
fequenti, Rege interfedlo, Bernardus^ Vina- 
rienfium Dux, Epifcopatu; tamquam fibi do* 
. nato a Suecis, vius eft, ftudia Wirceburgi rc- 
ilgurari et Profeiroruro cathedras Proteftanu- 

bus 



'9t fihotafticif. %6^ 

bds non minus quam CathoHcis patere vo» 
luit« Qaod tamen vere fac^um t(k, noit re« 
peritur. Tandem a. 16194« hofles abierunf, 
ac fenfim recuperaoit academi^ prifcum fu* 
uni decus, quod et vitra pdmam annorum 
ab origine fua centuriam lartum teiVumque 
feruauit, — Hic enim fere fubfiflit audoris 
narratiQ, quae nobis virum probauit hiflo» 
riae patriae et literariae peritiflfimum , viro» 
rum dodlorum temporis ante acHi arbitrnm 
luQum et aequum, ingenio et facundia ama^ 
Hli ornatum« 

II. De fchlis et qeactemiif veitrum Hebraeth 
fum dijfertafio» habiiq prasjide o. t. wies» 

N E R , S. Th, D. a P. C A R. D V M O R, 

Quutii non de feholls folum poft Mofis ae- 
tatem conditis, fed etiam de fcholis ante Ma« 
fem agat audor, fieri non potuit, quin varia 
minus certa et probabilia prof<?rret. Quae 
de fcholis Hebraeorum a Mofis tempore ad 
Esdram vsque, immo ad initta Talmudica a 
viris dodis, inprimis CAi^MSTa, re- 
I.ANPO, XKENIO, aliis; literis prodita funt, 
diligenter collegit et in vfus fuos cofiuertit. 
Agit etiaip de diuerntate, variis nominihus 
lcbolaruiti ludaicarum, de dodVorum in fcho- 
h erudiendi metbQdo , de fclentiis veterum 



•6| III* DiSbiBit MulmicU 

Hebracoratn, quo reffrt Theologfafn, furit* 
prudeoriain, Meaidoaqm PJdiofophiaai, Poe«> 
fia et Maficam etc 

m Side bty JUr Erdjffmtng der Sliftungr^ 
feyHr rfr, h. c. Oratio inchoandae celebritati 
saralitiomm academiae, habita a bona^ 
VENT. ANDREf, bonaf. lit Prof. Viris 
inagnis quot et qoanta plerumque obiician* 
tur inipcdimcnra rcrum gercndarum , docet, 
Sdque apte cpnfcrt ad adrnirationem ingenii, 
Inagnae mcntis, foniuidifiis et connantjae, 
quam in acadcmiac fuac parentc lulio fuifle 
tot ropaumenta iminortalia dcclarent. 

IV. Idem elcgantis ingenii ^ucflor fefta bii 
freularia acad- iul. K^irceb. earmine Irtpliti ce^ 
pbromt, Latino nempe. Primum cft car. 
mcn fecuiare, alterum ad luliuip Echteruro, 
tertium ad Fr^nc. Ludouieum. Ex carmiae 
ibct delibare iuuat hos verficulos: 

f^na fit cmHii meti9ra fptiranf 
Mens ; ad afternar relegetur vmbras 
, ^rgiimatir, furiaie monjimm, 
Tetra fimultas ! 

Veritar claro refdens otympo^ 
Veritas nojlris reuehare terris^ 
Veiritas fummis radios et imis 

Sparge benignos* 

Fer 



M JiholaJluU. %i^ 

JRsr, precor, dignaT merHir ioronaf, ' 
Stringi ftuerum in flolidos Jla^eUum^ 
Hun^ disijtljit tenebrir CQtentis ! ^ 

Tejint virtut 

Exulqt terris, probita^Jidesque; 
Te vigil quaerit fapiens, et vmbris 
Ingemit catcis; venias, pi^ecamur, 
Rite precanti! 

V. Alio libello continetuf iafciculas po^ 
matum Theotifcorum, au^ore Iosephj 
RiKaMvsLLEit^ Pocf. ct cloqu. Profi 
ord. Hi)bent' et ha^ fuam gratiam ct lau« 
dem. Sed fubricfcndum nobis crat in his : -^ 
If^oiri/i du PaUasftadtf — tVo. Stoa,dut 
iVo bift du Peripat? etc. — De reliquis li^ 
(eliis in p(^fteruiii. 



Goettingae meynii V. JIL Hilo «carat» 
doo programmata intra breue fpatium prod« 
ierunt, quorum vilo folienhia nooi Prore* 
Aorb inauguraiidi , altero anninerfaria in* 
fiauratae Academiae facra indicuntur. Vw^ 
qiie argumentum tra^tqr ex tempote ni»^ 
tum , et duobus huius aimi euentis menaora*^ 
bilibus rerum fimiiiurti ex antiquitdte tnemO* 
rift «pplitfi^* l^ ifto tgitor defdHrHfutt^ 

dmi^is 



270 in. Dt tibUib atademuif 

demuU Romtit falfb tn ptftinm tenfum tntatbt 
in boc dt Leoue M. Ptmtifice JRom. jittUoB 
et Genferitojupptite fa&o. Vtriusquc titulos 
quos aetatis no()rae eucntus rerpiciat , vnui- 
quisque» nobis non roonentibus^ intelligit» 
Sed lucundum pariter ac frudluofuin videre 
cft) quem vfum habeant boaae literae la 
euentiis rerum dntiquis et fccentioribus com* 
parandis, quamque mdgnis lux vel praefen- 
tibus nibus e)c antiquitatis memoria) Vel Ve- 
tunis ex recentiorum obferiiatione afPundi 
pollit, A quidem hoc a vifo^ qualis e{l.H c y« 
N I V s , agatur^ antiquitatis omnis fcienti» 
iuxta atqu^ follertia iudicii praeckro% Ne* 
mincm in Je<liiofte vcterum hiitoricorum^ 
LfuU pntefertim , p^ullo diligentius verfatum 
fugit, frequentes admodum penilcntias Ro^ 
mae coortas memprari^ fed pauci fortafle eo 
defcenderunt cogitando, vt crederent, fi pe- 
fies iUfc ex eagehere^ quod nos hoc ho. 
mine QppeU^^muS) fuiflenl^ vix tantam popult 
Rom. frequcmiam.B tot flragibus fuperfutu» 
ram, quae ofbem terrarum vincerct. hey*. 
N i V s contagione febris, quae hpc anno to« 
tam ftre Eufopam finc clade peruagata eft,/ 
admonitus, flatuit non alio ferc ex geocrc, 
quiam Cebrium cpidcmicarunH fuiffe pcfles a. 
RoiHQms vocatasi ^ natura vcrac; pcftilentMi» 
•^ * cx 



ttjihotafticif. Oiyt 

exJiodiernis medlcorum praeceptis defcriptay 
nlillam putat in Iiiftoria Komana veri nomi<^ 
vis peflilentiam antc faeculum a C N. IL 
memorari. Quo afTerto non id conteddit, 
nuUam omnino Romae ante id tempos fuif^ 
ie : hoc potius ipia Te fatis probabile fieri 
exiftimat, cum diuturnis bellis cumPoenis ge# 
Ais, etpopulorum mutuis perltaliam^ SidU 
liam et Africam commerciis peftilentiae fe«^ 
mina ex Africa, quae^ vt zonae torridae pro«« 
pior^ pefti gignendae in primis opportuna^ 
per alias terras ferri fpargique debuerint. Sed 
hQC tantum afHrmat A. eruditinimus, peHed 
ab liiAoricis Romanis memoratas nuUajpefti- 
lentiae proprier didae figna fatis certa babe«- 
re. idpartim fadum efTe dicit per ignonu 
tionem et indiligentiamfcriptorum,qui quum. 
exilem admodum et obfcuratn piriorum Ro«^ 
mae faeculorum notitiam/ per primos annay 
lium fcriptorum ad fe propagatam^ habei; 
rent, resabhis tenu^rer^emoratas pro fuo? 
quisque ingenio ornarunt, atque hincfaepe^ 
parum conuenientia et explorata dixeruntkT 
Alteracauifa eft in exigua naturae reique me^ 
dicae notitia , quae antiquis temporibius Ro** 
manorum vigebat, quae praeterea inueterata 
luperftitfone impediebatur, qua morborunt» 
oamium et caeterae calamitates ad inunDeo*^ 

rum 



37 1 ^ ItL DiGBdUiacaiemiM 

x^ rel%iooesque referebantor. Qwimbb* 
wtm <{uuai illae a Pontifictbus diligenter qut«- 
dem notari, luisque «dfcriba annis Ibierem^ 
Wt tamen ea re aiiud quaereretur, qudm vt 
ira Deorunt c^tit titibus placarctur , et pro- 
digiorum procuratio ficret, nemo interea de 
cauffis morborum follertius indagandis cogK 
lauit^ et fcriptores de prodigiorum procura<« 
Itone difertius, quam de ipiis morbis, locuti 
iunt Interim prodigi^ ipfii , quae plcnHu<* 

!|ue com morbis vyigads coniunda leguntur, 
unt eiusmodi, vt it\, iis poAint vedigia can£i 
iarum, • quibus lues orta eft, agnoici, qnae 
iere non iunt aiiae, qusm qi»e febres putri» 
das vulgares gignere (olent, vt aeris intempo» 
ries, fr^oris vel calorisintolerabSis vehemea-* 
tia, agrorum fleriiitas cum fiime, terrae mcM 
tus, et quae funt alia dusmodL His accedit^ 
quod plertinEiqtte tnalum intra vrbem ^et tN 
grum.Romanum fubftitiffirnarraturf quo ipfo 
peftibntiao nodo dreumfcribttur, Addudie 
ms rationibm, e quibus indicium de peflibua 
inter Romanas graffantibus fieri pofTit, hby- 
iiiva ad percenfendas peflilendas procedit^ 
q^t in luftoria Romana «b exprdio rei putf 
Uicae memorantur^ et in fiagulis eos omis 
ta euenttts potat, qui vwun peftilentiam «b« 
fiiifre fn%icaci iubeant^^ Pciaift peflit ver» 

nomine 



nomiiie fic &&t a. C 145^. a L Veri Imper. 
fxercitu a Parthis reduce in Itjiliam reportata 
e(l, quae Babylpne, fpmite peHilenti ex ab« 
^ito Iqco in aereiii protradlo , tabem in Par- 
thos vulgauerat , et a lulio papitol. in Vero 
cap. 8, item AmmianoMarcell. XXUI^ 6y me^ 
rnoratuir. Huic addit alias, quae a. %$z. Galr 
Ip et Voludano Impp. item lufliniano prin- 
cipe ai 543« Romanorum imperium peruaga- 
tae funt. 

Nuperuin her fummi Pbntifids Rom. Pii 
VI. ad luiperatorem fufceptum muhis hiflo* 
narum p^efitis occaiionem fimiHum vel difTi- 
luilium rcryni cucntus cx veteri memoria re- 
petcndi, cum inoque comparaniljj dedit, IIK 
HEvi^ivs pari confilio inuitatus opportu- 
num iudicauit^ de duplici legatione Leoni» 
M. ^ltera ad AtTildin, altera ad Genfericuiiiy 
Vaiidalorum regemj fufcepta agere, cjuaruiu 
priorein pidlura raphaelis Vrbinatis no- 
^ilifluiia ceiebr^tdni, ex eaque cbaicographico 
Qpere ad tabulae pid^e fitiHlitudinem fcitc ex« 
prclTiimj paullo antc oculis vfurpauerat. Le* 
gatio Leonis ad Attihim, Hunnorum regem, 
^Q tempore et pcriculo rei publicae fadJa di- 
citur, quo Atiila in campis <^uideni Catalauni- 
cis viiflus, fed reparato mox exercitu perPm* 
nonias Italiam rngrefliis, Aquilcia} Ticino. 

FolIL ^ S ' Me! 

.1 



274 ^ DtOMmt 

Medioboo ▼! cxpngaa/S^ ipfi Roniae immi. 
ndNtt, nofp^ ValfnlinliDO Imp. tcI coofifii 
£rtiSy Tcl copiarom ad aocrtcndom hoAon, cc 
tofanitmi IcaBam, adcrat, Acdo cdam doce 
abfimtCyCt ad paranda aoxilia profirdo. Pro- 
fper in Qirooico, qd de lcgatiooe ca retofic, 
plos aodoritatis in ea dare Pontifid videtory 
qoam ip(a rcs et afiorom lcriptorom tcflimo*^ 
nia permittunt Qramquam aliqoas cios par* 
lcs fiofle certom ai, rcliqoorom tamen, qoi 
vna profedi dicootoTy virorom Confblariom 
et Pracfcdoriorom oon fixondaria opera fio^ 
et plurcs adfiicrint caofiae ncceffe A^ qoae 
Attilam moocrcnty vt preces lcgaforom ad- 
mittcret, et Italia enrct Quae ijooniam % 
icriptoribus aut reticentur plane, aut parom 
idoneae aiTcrontor, H E y n i y a igitor de his^ 
et dc confiliis Attilae, dcqoe cooditionibas 

])acis propofitis^ qoantum com aliqoa veri 
pecic licet, inquirit Quae Idatios, noUa le« 
gationis mentione fa^a, memorat, Inirbarof 
morbo et fame magnam partcm confumtoss 
praedatione ct vaflitate vbique &da vidum 
fibi ipfos intcrcepiflc; tum ab Aetii copiit 
Mardanique Imp. auxiliis appropinquantibus 
pallim flragcm barbarorum editam ipiasqoe 
Huiinorum fedes afflidai; quibus accdGt 
baud dubie, quod onufli praeda et militia 

feOi 



ttfcholaflicis. Tf^ 

fcfH AttiUe miUtes periculofe obi!ci nouis bet. 
li cafibus viderentur; hae cauilae fatis graues 
permouere Attitam potuerunt, yt beilum fi- 
nire cuperet, gratiffimamque fib! legatfonecn 
^e pace haberet. In conditlonibus pads,pro« 
babile e(l/ fuiile et mQoera prommaf, et «i|« 
nuum vtd^srf exa^um » et Honoriae reddi-. 
tionem cum pordone opum regalium poftu- 
latam. CumCadTas faAae pacis idoneas et' 
cnagis.probabilei ipdagare pigeret, ad mira- 
culum confugerunt icriptores, et praeter Pon- 
tificis dignitatem oris et elotjuentiam admira« 
-bilem, (ingutari Dei nutu territum Attilam 
tiarranint, yifumCiue iuxta Pontificem ahum 
Virum, vel^ vt quidam voludc, duo viros, csh 
nitie venerabiles et forma angufKore, quos 
Petrum dt Pauliom interpretati funt, qui gla- 
dio edudo morrem Atdiae minitarentufr, nffi 
{K>(iulata Pontificis faceren Commentum 
faoc de Apoftoli^ apparentibus, quamuis a 
flulio eiusdem vel proximac aetatis fcriptore 
traditum , tamen argumentum pidlurae fuae 
fecit RAPHAEt, in qua fummae artis ex« 
perimentum feciffe creditur. Ad tabulam 
iflani defcribendam pergit A. Cl. de eaque 
iudicium partim cxexemplis opere chalcogra- 
phico propofitis, partim ex aliordm dbferua- 
tione fert. Adiicit pra^terea, idem picHtira^ 
S A argu- 



2^6 III. Di UbelUf oc^demiHt 

trguaieotuin • fummo fculptore a t o a r d t 
opere auagljrpbo dcpreiTum elTe, quod cirqi 
appum i6so. Innocentii X* iuflu elaboratum 
in templo S« Petri aiTeruatur, nec ntinus.cla» 
rum tabulifl Rapbae)is babetur. — Alrera 
Leonis le^tio ad Qenfericum , . Vaadaloruoji 
regem, de qua bri^uius agitur, mi^us dubiuqfi 
fiteclum^ et iqaiocea) fere vtilitatf^in baboiflc 
videri poted. Nam <{uod aiias plaae mirum 
ct incrpdibil^ vidcri debet, regem vi£loreav 
vrbf Roma et Italia in ditionem redada,, ti^ 
fiien imperio eiui abflinere et in Africam rci- 
uerti, ia fupphcatione Leonis efFedum vide» 
tur, qui Oenierico vrbem ingreffuro obuiaaai 
iadus, et regem deueneratus, obtinuit» vt nf 
caedibus et incendiis faeuiretuTf fed barbari 
direpta vaflataque vrbe contenti^ et magna 
fKTaeda onufti abirent. Qpamqu^m Leonf^ 
in bac caufFa meritum a Profpero et aliis fide 
dignis traditur, idem tamen Uatius in Cbrq« 
nico et Marcellipus G>mes tacent^ infigol 
idocumepto,qMam parum faepe in fummisre^ 
rum momentis laborare foleaat ign^ui et 09^ 
gligentes fcriptores* 

W. 

Ertapgae ^d orationem, profeflionis iurfi 
^dinariaf adeuadae caufa d. X^VI lun. b. th 

Jiaben* 



it fcholaftms. »75? 

hiibeQd^ 'D^ 1$ A le. frxd^ tiACBCRtiN 
inuttaait dif<|Qifitione praemifrfl: Ex quibut 
enufif tibera» S, R^ J. eiuUates knre jlufirtu^ 
garmm Ugalkim fint exeinfie. (pagg.») Aik 
fttaega^ legates, h. e. kge impei^ii publica ftflf. 
bilitos, iam ante conditum fupretnom iudi-' 
cluin cameraie ofatinuiire, re<fte wionct, ct 
cbntra TAriWGERVM, HIos demum ^ 
Imp. MaTdmiL L inflitnto» effe, narrantem, 
exempKs probat, conftitutionmn > nempe Al* 
berrt IL a. i^^fc er Friderfct Hl. a. t^6, E» 
Msdem, liberas insperii duitates lfdu& lurisiu* 
ifle pMicipes, ^clafat ; c6hflittito vero iudL 
eidr icameraii*ecif' iUo defHmti feerint, (di&$ 
canfas afferenttims obckhi^rro et>7A« 
ri>96BRO repugnat^ et ciim FRECHrii 
potius fydt, ^iOliente, nti^am* huius ret ra# 
tionem eife atiam^ qoam quod in iiia nimtiim 
£3cordes fuei^nt ciuitates, id^e cocfuimflt 
do<^e ^dmb^m, nec dubium effe c^^ndit^ 
quin facfle confec[ui potdiileht 'CJimtdtes ius 
•uftf. leg. t(toperam dare voioiflent. -*- Er* 
hrngeniibos meritd eratpiaiiiur «N^Uium doiflo» 
rem^ quem.Pmris lui ilhifhirdifd^Ii€ia>t^i^ 
gie infbrmaCum etexcukum,b^cjCommenta* 
tio pirabat, er^ apud nos qtiAttd^m cum 
vdtifeitettd^drM»^ iciieflttriiuridic^ habuit^ 

-^l .'* u^- 

S I Hetm* 



S7t ^^^* Oi SbeUis McaJmkis 

^ iMw^ki^&SCVSept DiemngOSJ&t- 
thoii iaUgriMi, intirpQbmdo nou eorrvpia, 
Cap.L praofideD. h. r. c. hbnkb difpu-^ 
ttmt la oTTo THiESs, Hamburgenfis. 
(\rpl impreir. Leuckart) In examen voca- 
tur cotnmencatio 4k interpottaianilmi in euan^ 
getio Maiihaii, qu^e in Repiriorio Utir. orient. 
it bibi Tdau K. legimr. Hanc. auc^or ia 
iuBM partes refoluit , quarumaberi eft in fu« 
Ipiciooibas neiQDendis contra integritatem co» 
ongelii Mattii. in vniuerfum, altera in fingu^ 
lariam quorundam iocorum ipuria indolo 
denionftranda. . Totidem igitur enint quo^ 
qa&faifliujtaram euangelii Matth^ei vindicia^ 
rum capita , quoram ounc primum feparatim 
praeceflit^ alurwn non muko pofl fuccedet 
ki' vindiciiriintagrilietis euaa|^Ui ' totios iti| 
^it audor, vt viam illam profequeretmv 
quam in di(pucatione fua fcrtptor. anonymns 
pOBuparat, etvt eetorqueret iUi tcia potifli*» 
mtim intentaeinlibrumMattbaei aAionis ar^ 
guinenta. Primmn itaqne, qoodfumit ano« 
nymns, in ilibria.andqui$reperiripoire, find 
cocbcum Mfldrohi)fdiixiliD^:.ottinis generia 
oorruptelas^ id limitsindiini eile.docet prtim 
tntuituyrnjPlerfifff; non otimes enim paflbs 
efljB easdem aFtempdlcibw^^hfiiDijaU^us iniuf 
r)as; partim iotuitu mndorma, quae in iliis 

repe- 



^ etfihotafiids. VJ9 

^Mperiri pqtentur^ nam intefpotationes, proli. 

xiqres potiflimuca, difficilius multo, quam 

.reljqua corruptelarum gencra, potuifTe fieri, 

«ac difficilius etiam Hne codicum vfu detegi 

poiTe. Hinc ad exempla proceditur inter- 

polationum iine codicum ope detedarum, ab 

aduerfario allata,: et fufiUs paullo, quapn fere 

,necefle erarih hac quaeflione, difputatur de 

.cpiflolis Ignalianis, de locis lofephi et Lon- 

-^i fufpqi^, , de verbis quibusdam in ep« 

iBarnabae ;r amnia haec vel plane falfo, vel 

,non fatis certopro interpolatis haberi, vel 

.faltim flne codlcib^us Mflis alienas manus in 

.his deprehenfos non efle. — Deinde librop 

N. T. praefertim faluos manfifle ab.interpor 

latorum au^acia, verifimile fecit ex mukitudine 

appgrapborum, verfionum antiquaruni^ fcri- 

ptorum ecclefiafiicorum , infigni pretio Ipfis 

habito etc. a^ue in tanta audoritatum copia 

de puritate horum librorum reflituenda et 

conferuanda deiperandom non efle, probauit, 

Placantur itaque querimoniae iflaq dtf libris 

omnisgencris, apoftolicis praefertim, prima 

aetate Chrifliana , fuppofatis , interpolatis, 

peflimeque^ pro lubitu cuiusque transforroa. 

tis 5 difpiciuntur teftimonia pariter atque ex* 

mpla, quibus in perfidiae magnae et incuriap 

negHgentiflunae circa Jibros facros culpam 

S.4 P^^i 



^gO ///. Di MiBif aemfmicis §t fcholaftkis. 

'iprifci Chrinkitil Vocati tmm^b eriAt. — 
Dmiqur» Mdtthaei ih primis ^aogelium , Vt 
\tl Palaedina fcridtum, interpolationis perU 
culo obnoitium iuiflfe, cOntdndenti Anony^ 
iho ita refponctetur, vt probetor primo, cil- 
ingelia iOa H^braica^ Nat^ren. fet EbioiiiL 
quoriim et meatio fit apt)d'V($teres perfaep^ 
etfraginenta ouaedam fuperfunt, liVos fii- 
-ifle ab euang« Matthaei plane ^derfos , noa 
^nterpobta eius exempla^ deinde Maitbati 
tuangeliuili lam mature 6xtra^ Palaeflinaih 
graece ledum fuifle, vt in Hto neutiquam 
riiaius e{& poflbt, quam ii^ reliquis libris apo. 
Holicis, deprauationis et interpol^onis pe. 
riculum. 

Idem iuui&brs 6ruditu8, i. 0. 1* A 1 1 s s paul. 
16 ante edidit: Cbmntentariorum de rebus lu 
terariif Hetmfladiefifibus pdrticutain L (pagg. 
lo. 4.) <Jna H fi N K 1 adminiftratum acade- 
"ihiac magiftfatum grdtulatus eft. Siftit fe* 
Wcm Profefrorum iri acad. noftra ordinario- 
rum, qui ad hanc vsque actatem publice do* 
cuerunt, et eft quan libelK ChryfaQdcriani : 
tumina acadeniiae tutiae Cardtinae, altera edr. 
^tio, aucfla, emendata et contiriuata. Laudari- 
3a ccrte eft diligcntia, quam in hirtoriae litc^- 
Variae fludid au(flor coll6cit*e coipit, aliS 
iain documijriti^ probataiii. ~ . * 

JJJl. 



illl ATdM Utiratk. agl 

IIIl NokdHteraHa. ' 

Jtmoi pfoiiieruiit fragmmfa uiSbrmi S. 
ytcoluthij dialei^o Sahidicd cdnf^rijlta. Edl» 
dit ea p. g e o^qit ex Ms. Bibliothecae Bor- 
fi^ Secret. CoUeg. de propaganda.iidd -^ 
*Q;iiRoiii&e iam^^agitv. cLBiftcjtj I^o^ 
.edet coilationem celeberrimi Mfti Vtfiranl 
JBandem forhKIe eutn emditis communicabit 
.cx iciiedis bbn^tlbii m 9rem;y quae iik 
mtoibus cognatt nunc deprehendunt^; <i. 

^OIDE, 



Oxtmii O. icEfJNicoYTv» pai^at re^ 
iponiionem cohtra omnes obied^iones in fu« 
tm bibliorum V. T.editionem ftdas. — IM- 
dem Ven. RANbaLVHVff; ThqoiogusO* 
konieniis, in vnimi volumen coUegit citatio*' 
nes in N. T. ex Vet. fddas, adievfHs Hcbraicd 
textu et Onleco jfm o. Atiiidta&>iies e% 
commentatoribns potiiHmum ddimicae funt; 
-*- Cl. FOHD, ProfeflT. L. AriibJcae Oironi^ 
^nf..do<Difl[imus, Fi^biiiarum Arabicatum ver^ 
iionem; a OALtANi)0 ikdaim, bliir ipill 
Arcri>ico textu nuper comparauit, iiiuenit^e^ 
^uod: etiam diuifde.notum erar, g a^% ak^ 
D V M nimis libere interprctatum eifc. A» 
tica fragmentaTere icmper iieglexit, multa. 

S 5 qu« 



i2^ :1I1L NoMaSiaariM. 

que cdam-ia ipfa luaTadoae omifit, qoae 
Afiaticos mores ptilchce depingunr. Optan- 
dum eft, vt baec vitia zdo^d fokdio 
4iocarattuf , eafligentor. 



Londim continuator: trkiud jlecmnd cf 
iookf. HatBt operis poflrema pats verfatnr 
*in vindicando vatidniorum lefiiiae or^fiae» 
qoem podtis poeticum et oratbrium efle po- 
tat audor anooymus, qoam cbi*onoiogi€um« 
~ Ibideni ^vodievmtMmoirs cf Peter Hm^ 
ty Bruee, Efq. a mUitary officer in ihejiruicg 
ofPruffia, Ruffia and Gr$aiBritain.ito. Di- 
citur Uber primum Ungua Theotifca icriptus 
efTe, (ed poflea ab ipio atiiflore in linguan) 
Anglicam verfus. — CL tvhvhitt, ce- 
leberrtittut et.emditifnmus Anglus, edidit vin«* 
dicias appendicis, quatn nuper emiferat ad 
ROVLBYX Poemata: de.()uorumcsv^«yriflp 
snagfia ]is. futt Jnter Criticos Anglicaoos. -rr 
Ci. WoiOB in locum cl. maty cuftodiT 
btts Mu£ei Britannici adfi:riptus eft. Eiusdem 
viri doifU cura primum fQliuni N. T. MAi 
Alexandrini' tmpreflum eft; Perget editor 
firenue. Quaedam exemplaria in cbarta per» 
gament imprimuntur , pretio i% yel 14 Ctii* 
iHfgf, ...... •. / - 

<■ i ni ■■ ■! I ■!■ m ■'■■ 

\ 

MediO' 



UU. N/ma fiUrwiti. «8 j 

-*^ . M^dhtmi Cl M«. B. B B AN c a, Bibliothe» 
oie Anibrofianae cuflos, edidit primura vo<» 
•lumeii operis a fe exarati i/? Latmae vulgaiai 
Miitumf au(foritate,ix pirpitua inecckfiadis^ 
Totutn opus tribus-conflabit voluminibus for* 
inae grandioris. «^ Idem edere parat adiutu$ 
9 Do^lore b v ,g a t i, Mflum Syro - Hexapla* 
rem integirum cuiii v^one Latina, 

Hafniae^re^SL iocietas fcient. d. XVII Maii 
)i. a« propofuit haec problemata: i.Mon{]ra« 
re indolem poefeoa feptentrioi^silis antiquae^ 
jiique fius a (kaeea Romai)aqi^e dircrepan* 
tiam. inquirere, tum in quo cum^Anglofaxo^ 
nica priicaque Germanica conueniat vel fe» 
cus. %. Tradere methQdum praxi accommo* 
dat^m^ ^m^fkiopRq alii^uer.corporibu^ 
peregrinis inquinQtum, fubiidiis chemicis de» 
purandi aut corrigetidi. 3. Quaeritur de Htfj 
^yeff&o^e^ l^i^^ftru^o, yt^wo^^^itatji 
et bumiditatis pun<f>a certius, qu^m adbuc fa« 
i^mefl^poffint inu^niri,vtque gradus jdiuer^ 
fqcup^ hygrometrorutp correfpondcant Li* 
J>eruinrerit au<^ori, yel nouum inAruQi^tum 
if^u^n^e, vel.iam xognitum ad defideratum 
tperfe^lionis gradume^ere; pri^cipiav^ro 
^mnia conflrudiioois et diuiiionisj^^^p^ dUt|<> 
cide eruot defcribepda, vt «rUficc^ ^ tuto ex- 



3t4 ^^^* NmAirmrh. 

fcqm vaWanl. Dfefi*r*ir^dcnlqrte,irfitifior 
doo hygroractri cxemplarfeu feconddiu rcgfr* 
h$ a fc traditas cooftni<9a, fodctati iniltat — ' 
. Optimae coiusquc hdrom f roblematwn fe* 
folutionis awflor praetttio doDabifuf nomi«- 
inatis aurei, C imperiiile$-Dan. valore adqui- 
jwrantjs. Mittcndae fiAft difputationes ant^ 
fincm Scpt rjtiM Muflrlff * t l li x d o Rf F, 
Rcgis a confil. imim. et Praefid. Societatis. 

F^meofuHUdt^ioirkni A n ir o n. iTfe* !#• 
fiAHD. f rttfiLB, Pafldr RatMlockicnfis^ 

fclituruScflK ALEJt; OdttLlEB iAVM- 

<i AiiTE>iii, pMbfbpM 4"®ndam a^lcBcr» 
limi, mtdiiafkms fuper fihHonibuT IrJH in 
quatuot eumgetiii. Cotic^tfperat illas tfuaof», 
fiuUitt gt^lmorbb ifitra annos 1751. cif i7(JaS. 
accumbcr^. Editbr, tiA quac fcripferat 6* 
innia in hiccm emittcndd tradidit, redcmtb*- 
itm oi^Vh ilKlJS adhuc ndlum ibu^nit, itutft 
Vcro timdttii vbluntati jlmi<Ji fui obfceiiturui; - 
typisiHttd commiftet, fi AixttwCx adfim, ^ 
pro 3ff-VHI plagufe (tbfidem enim vdtomeh 
quodquC TiirbieMt) rcpraefcrttai-e non ^fauettJ. 
tur 1 Intpei'. XII gt. -* Totiuis libri fci#. 
graphfa, citm fpechnWfe, rtonc iam profllrf: 
X)i^ tftdfnUU*' Evm^Sflm 'mtkalte9ilt*9iUih 
"iffu nichihMH hAalte mworfen tm A. O. 

Bauftt'^ 



UIL NomUtmrla. ag{ 

Bminfgmrtm etc, (Fr£ a. d. Od. 1712. X pl. 4.) 

libellus vel in()e ntilif, qiiod inflar eA baripQk^ 
piae, ijuam vo9aat> euapgelin^in. 

R^iomqnfi n\\mvis Profefloiis )^illoriaruii| 
et eloqu. na<flu9 eft Cl MAN6f ^a|)qi^F|^ 
A.M. qui hucpfqqe in acad. Hsl^^fx ^a^m 
iitefas cum lai^i^ qi^pa docuit , 

ViUberga^ p^puin^iam Profeflbris thitoX^ 
prdin^ii, et quaitmn in ^ci^ltfii^ tbiQli Ipmni 
lia^u^ cA yir, qiio netpo facil^ dignipr c^rfifi 
C). rsinhaM, Prpf. Philof. extrai^^rd. 
. ^ ' * ■ f ^ ■ ■ — :; ^ . . 

fftlnifiadii IIK qj^E f-.i i v $ fdfcriptui eft 
«ca4m>itie fcien^. PaJMioae^ etfp^et^ EdiAtv 
bnfgcipii philQfophif^^ fQd^lis. 

. . liii j i 1 1 ■ I ■ 1 I < ■ 

^. ^nacriJU. 

hi BibiiQthecte germanicae, quae RffoHiii. 
prpdiit, volumii)is quadragefiml o^ui parti 
priroa pag. 131. vbi argumentum partis fecus^ 
dae libeUi Exper. 9eHL6QEi.11: Meditinh' 
fthe Litteri^tur fur practifche AenOe^ reeenfor 
fur, haec vcrbi reperiuntur: tVmn Heff- 
^eireit Htrrn MuBert Al^andbmg vom Band'' 
§f4trm itnnt$y Jh WiMk Umfem Mwd¥fwrjm 



mt nnmK^fe kemefo ^uTeror4(^tliehe Et^ 

Jhhehung mehr feyn. Ib iecunda Iiac p^^ 

libelliSchlegeliani ne verbqm quidem de tae^ 

nia^ neque infcriptio dilTertationis defebribut 

$t varhlif verminofif^ occurrit. Huius didTer^ 

tationis pt quidem folius eius indicis iam paf-s 

te prima^pag. i^u mentio fiida erat. Quum 

illi, qui eam differtationem' non viderunt, fa'^ 

cile ubi perfuadere poffent, B e i r e i s i y m 

noftfum,(quiiamperviginti tres annos hiBo- 

riam natufalem docuit, ideoqtie fane^nott opoi 

hab^t^ vtdemum ex recentioriMuIIeriano fcrii 

pto caput laeniae cogiuifcat;' qliippe qul ianl 

dudum ex natura etVALLtSNiERi, lin- 

K A B t et ft o H^ ^ fi t' t fci^t^ vti ipfa di^r. 

tatio tefiacttr^ ilhid noueia!,) taeniim capiti^ 

gaudentem pro re (ingulari et inau^ita h^ibu» 

iife, ipfa verba in diuertatioae adlata pag. 6. 

in notag) reperiunda huc transfcribere necefle 

crit : f^di etiam taeniam^ ehganti capite ouaii . 

jSifcr tmtjiadhe^rentefedecimpedeslongam^ qupni 

Praefes die 21 Nquembr. an. 1777. ex intefiinip 

Augufii Marnizii, murorum fabri Helmfia^ 

dienjis, ad^itflfoliUioner^me ialappae in.vini 

Jfiritu eiecitj quamque Praefes adkiic injupel^ 

kSiiifua rerftmnaturatiumadjeruat, His ver- 

bis folum docetur, totam taeniam iimul cuai. 

capite» quoid iaepiu& io.iA(|^Unis, cum al^i^ot. 

f^gmeo^ 



y.AnacriJif. ag^ 

fegmeotls corporis relinquitur ct dcinde quafi 
renafcitur, ciecftam fuifle. In tota reliqua dif- 
fertatione, nec in aliis duabus differtationibus 
ufe debUitate atquc defebribus biliofis tertianif 
€lmtinttif,<fiQG parte iecunda liWSchlcgclianl 
p. %44 et245, conimcroorantur,nevocabulutn 
quidem de capite taeniae lcclorcs inucnitot. 
Ipdiccnt igitur acqui rcrum aenimdtorcs, quo 
animo vci quibus rationibus du6!tu$ au4or 
anonym«$,quum nulla occafio adcrat^ca vcr- 
ba fcripfcrit. Si vcro is,qui paneiiv fecundam 
libri Schlcgcliani recenfuit, putet, fcquentibus 
verbis : Eine Entdeekmg des H. Hofr. Beireir 
p. iS|. de capite tacniae fcrmonem cflc, facile 
ex ipfo fcripto ftaldfngeriano refciirc potuif. 
fet, de hoc non agL 

INDEX 
If Aneedota. 

De fr^entis eod. corticei blbL Hdmftad* 

11. De librif nouif. 
X. I. SaL Semlers tkeoL Briefe. t-^j Saml. , 

p. 1^5^ 
d. P. Campers kteine Schriften Tom. I. aoo 

3. P. L. Wittwer Uber den jUngflen epid^ 
Katarrh. ^o6 

4. /. G. MeufeB bibliotheca luftorica. VoU* 
I,P. L i>i3 

5* yomEinfluJfe des MlfnchsufefensaufStaai^ 
und Religian. . ^19 

6. 



290 h Anecdota. 

tis ibi relatum {uit. y. II. cc. Narrationeniy 

2uam profert Abulpharagtus, ipfe hwfiiTe te- 
atur ex lohanne, Epifcopo Adae, et Zacha- 
ria. De vtroque fcriptore lufliniani aequali 
refert assemanvs Tom. II. Bihlioth. O- 
fientaL p. 8$. et 54. lUius Hue lohannis hifto- 
riam huius peftis assemanvs in com* 
pendium redegit ^ et quae de origine pefH- 
lentiae atque regionibus quas deuaftauit, ibt 
leguntur, fere totidem verbis apud Abulpha» 
ragium extant. Praecipue tamen, ni £iJlor, 
Abulpharagius Zachariam fecutus efl, quem 
pofleriori loco inter duces fuos nominat, et 
qui fine dubio ille Zacharias efl, qui fuit epi. 
icopus Meletinae, etcirca annum ^o fcripfit 
hidoriam ecclefiafticam a Conflantini M. lo^ 
perio vsque ad annum lufliniani vigefimum. 
Quum officina Leuckartiana careat typis Sy« 
riacis : Hebraicos; vt iam oiim feci, adhibere 
cbadus fum ; quae quidem typorum mutatio 
lec^ionem huius fragmehti viris linguae Sy- 
riacae peritis non difficiiem reddet. Quoai 
runo p"»ri ct ^a?Ji njno in hoc fragmcn* 
to occurrant: tlTVD non pro plaga orimtali 
fed plaga quacunque quandoque fumi puto. 
0lJ^3UO, licet mendofe fcriptum, pro bu* 
bonibut poni adieda huius vocis verfio mon- 
firat» Mnino ex dialedo Samaritana vertf 

dolo 



De ftfte, tempore IttJUmimfee. VI. ^i 

dohret. Metropolis, quae a malo hoc ve» 
scata dicitur, eft, credo, Connaotinopolk^' 
de qua etiam Procopius de bello Perd i 4. 
c 21. refert initio paucos, deinde fingulig 
diebus quinque, faepins etiam toooo homines 
elatos efle. In hiftoria Dynafliarum Arabice 
£:ripta memorat tantura Abulpharagius pe> 
fiem regnante knperatore lufliniaao fex ao*' 
Qos durauiife. 

^an Nfflra «jhn nSD3 Nim Njmo Sy • 
»jn Kjmo Sy aro n^N^na n-iont pni^ 
am snDT sn -"Nijrn nja n3tt>3 N^m' 
Ijym N^u Noby p n^onp '>-i«>"i aro 
•NDnToiN^Tomi W3-I1 n-iD njm njno 
NDoy' NDTyoan tvHv NnTVwS nodi 

•I*<^3S3N0N"I r^iSNii N^SO^NI N^oni 
X^sh^ NWN 'ya i;n fnpsi rpypnwi 
pDnoi j^iidV ppBJi Nmna *pD3d) 
TPiDi NnnriNh npd^d pn ntw. •finn«;i3j 
•pnaoD •n^; [cn foi rnaon NoinnDT 
•Noi'? Sy onanNi Nn-uoohNS "ipoi 
nsonNi •ipnaNi nidn^ni Y^\ts\ ••jiooSai 

N^DVOJNl N<J0">N1 N^nNSpi N^IDNSwS 

n:iODn Nooy niSvNio-Ja n-^D*? "vna "inDi 

msoi Y^^^^ Nj^jp N>n Ninno -idv 

Ny-ir inoi NnVpn •wjdot hiVi Nnai 

T 3 n^bi 



j*NjaBpT Jcnr •osn ^jotq -wnn ft*»*?! 
p nm •Ktcu^ia isot Sdp •fiopi h^Si 

c=3npi'7. •r^N^npSo NniiioS H-apr^a 
i<i>ihh noynnuj'? Nonyi 'n^ WDOoa- 
W01 -ina^ 'w^ Tin ffsp nn «ova 
nT^riN Sy NjSano nTs io«w •Nansi- 
Nmo p itpSanNT p'j'wi -isjnovoiNqSy 
•«jnT Nn^^aiaSNT Vn Nmnoa •niv^oi, 
,-iSDj Npsjai ^Noiynw n^^aiN ov^aiiia 
j^taib ^N N"'>TNn Noaa am ^in prnnoT 
•■nn pn'>b rnhci -Nnpoy Nom. nbn 
pnitf Noo-opoSn fo N«)iN iSa^N nsj, 
•puis pw3 «nSv nri 

JDe pefiUeatia , qua$ hoetempore Mam orbem, 
pmifigttta ejl. 

lohanmt, Epiftopus Afiae, ithatptfit M» 
firtefir^^ eam aHtto Gratemm SJS' {*- «. 
Cs44-J tonti^jfe. Etitm Zacharigf mrr«t, 
tfim ttuepijfe a gentibiu iuteriorUmt meridUfiuh 
lilms Indiat; nimrum Aethiopiat, HomtntO' 
rum ( Jrabtat felit, trdnuj ete. perueaitqtu 
t^.loiof fuperiortt gentium otcidintalium, Ko' 
manorum, Italorum, QaUontm et Hifpanor^.m. 

Fama 



Db peflHifapdirB lufiUiiakljec. f7. ^«193 

Fama eH, fHkt^ ^j^iofnUu, delirajfe, in 
Ji ipfos f(H?i%jM, inmontanafecejffijji, et Jemet 
ipfos trucida£e. Jmiafit flagellum tftudAethio^ 
fiim in eonftnio Aegijpfi, indeque in Aegypto 
ortum ejl; altigit deinde Akxandriam, et 
Jparfum eji fuper Libych Palaejlina, Phoenicia, 
Jlrctbid, Africa^ eiperuenit ad Galatiam, Cap^ 
padociam, Armeniam, Antiochiam et pedeten'- 
'iim adfegmm Per/arnm, phpidosqne inplaga 
Jepientriomti fiiofi SuBftantiae comparebant 
^HStc^, difffefjie et vagae, neipte quisquam ech 
"^ioBigebdt; agrifrugum refertijjimi erant, fttil* 
'luf tamen eofmetebai; vhieaf, etiamji tetupiif 
'vindemiae transierat, ffemo vindemiabat, qum 
'hbminef deftderabdntut; et vix vnuf ex miUe 
fapererat ExaStif tr&iif annif cejjmit pe* 
\ftif. Fertur, qtmni malum hbcMetropolin ifim 
feftaret, primit^ patiper^ef nggreffum tjfe, adh 
vt iSoao hominef vno die Jepetirentur. ^tlgi^ 
*hif mortuif/mixnumjuain torrwptricem mecit 
pdientiBuf et celtbtibuf. Qiii Xf&o mortemjii» 
bitaftearH effugerunt, doloribuf cum tumoribus 
tirca inguina i. e.bubonibm Idborarmt: tt 
'poftqiiath ifi voHfmanuurit cii^cifef trCf gutte^ 
fanguineae profandae (i, e. vibicefj apparu^ 
rant, eonfeftim mottni fnfit. Et qnuf^ homi* 
'ises difiterm Jadr/ipeHendum: cadauera aceruo' 
timin nmteprdkSfafunt. 

' ^tI II De 



,^ IL Di Ubru mmif^ 

11. Detihrisimki 

V^Jtuh eimr Gefchichte d$r Cultur dtt 
fnenfihlichitt Gefchtechts; h. e. Hinoria 
culturae generis humani, tentata ab au- 
dore, qui perfcripiit omnium dodrina* 
rum epitomen. Lipjiae apud Herteliun 
178*. od. pagg. 472. 

In exponendis niagnorum hminum vitis qui 
voluerit hocagere, vt tradat diligenter acpi^r- 
fpicue, qualis quiscjue fuerit per omnes vi^o 
partes, quibus liteds inftitutus ac formatus 
fit, et per quos veluti gradus ad cultum inge- 
nli^ animique virtutes produdus : is profe^o 
rem aggreditur arduam atque difficilem, vt 
£icile dabunt pmnes, qui vel ipd eius rei pe* 
jriculum fecerint, vel animaduerterint pauci- 
tatem eorum, quibus illud conHlium bene 
ceflit ac feliciter. Sed quae difficultates o\u 
(lant his, qui fingulorum hominum res per« 
fequuntur; eae mirifice crefcunt et augentur 
oiagnopere, fi quis inflituerit alicuius /ioje;ii/s 
paullp nobilioris hin6riam hoc modoperfcri- 
bere, ac docere, quibus caufis fenfim fit ex- 
cultus, et quomodo fit a tenui literarum et 
omnis omnino conformationis initio ad prae« 
xlara quaeuis in on^ni genere.fadla progrefilo. 
Kam cauilarum, quarum in hac re habcnda 

ratio 



Hift.€uUurue gemrif ium. ^9% 

^do cA, cixm ingens eft muljJtudo, et i|iipli« 

catio plaQ,e tnirifica; tum occultae iaepe funt 

piurimae ; vt non modo hp<c iit ad iudican» 

dum difficile , quid> caufa quaeuis effecerit et 

<|uantura, verum etiatn illud incertum, vtrum 

inuefligantis diligentia omnes fint inuentae et 

fubtiliter dete<9ae. lam fi quis ad bunp mo^ 

dum vniuerji generif hmiani hinoriam trade* 

re voluerit, et perfequi per aetates omnes, et 

nngulas orbis terrarum partes, omnium do- 

c^rinarum origines etincrementa: is prbfeflo 

fufcipit eani difputationem , auae vnius ho« 

minis ingenium plane videtur fuperare; cum^ 

quod in fingulis vel hominibus^ vel gentibus^ 

vix affequitur acerrima diligentia , id in infi" 

nita propemodum muUitudine populorum mini- 

me pofCt compIe(^i vel acutiffimi hominis 

cogitatio^ Atqui hoc ipfum poUicetur Hbri, 

Suem indicamus audtor, qui eft^ vt fatis con- 
at, ADELVNGivs, Vir Clar. multis aliis 
libris iam fatis fpedatus et nobilis fcriptor. 
Qiiem fi in re tam ardua fucceffus quoaam« 
modo deftituerit, id quidem nemini miruni 
vidcbitur, qui confilii grauitatcm, et immenfi 
laboris magnitudinem confiderauerit. Ete- 
nim ad pertradandunx argumejntum , in quo 
voluit elaborare adelvngix diligcntia, 
praeter uccuratae omnis biftoriae fcientiatn^ 
T 4 qiiam 



1^96 11 De Biris wttifi 

^oam folam vbe capioiit honHuuie mentii an* 
^oftiae^ requiritnr magna fubtiliias ingemi, 
quae perfpiciat omoium rerum aoteceinone^ 
animi humani vires iotelligat, eios vida, late- 
bras abditosque receflus nouerit, et fnulio vfa 
comparauerit nbi de rebus hucrlanis iudicandi 
fiicultatem idoaeam. Has dotes omnes fibi 
vix quisquam arrogauerit , cum Incermm flt; 
vtrum in vno homme vnquam vel fuerint, 
vel efTe pofllint Quare nec fcriptorem, po* 
tamus, vnquam exAiturum, qui accurate po(V 
fit docere, quomodo fenfim variis artibus ex* 
tultum fit genus humanum, et per quas mtia» 
tationes conuerfionesque difcipiinae omoe^ 
et inftimta ^el efle coeperint, vel na<fia fint 
formam et indolem eam, quam iam habent; 
Sed in re tam dif&cili, quae, quantumois im- 
t)erfe^a, magnam vtiHfatem habet, vel con«> 
tiis non omnt laude caret, praeferttm fi fit 
profedus a viro do^o atque modeflo, qui et 
firauitatem infllmti fui fentiat, et ab omni va- 
nitate alienus fit. ^tfi igitur exinimamus, ta- 
les libros non pofle ab aliqua parte imperfe- 
Aos non dle, ob mentis bumanae imbecilli-. 
tatem, et hifloriae, maximc antiquae, dcfp. 
'£lus et tenebfas: tamen hoc bbenter fate- 
taur, AOBLVKoii fcri|>tionem, in magna 
*breuitate> quam ftudio iedhitm eft, continede 

molta 



^nlta ibfiF# oiy^to, eifubtmuriMciulh;6t 
tebus vero multis ea tradere, qoae non po« 
taerint niii ab homine profidfci, varia dodri» 
sacutfo^mukaque ledKone conibrmato; Nos 
fam, vt omnis tibri defcriptio penitbs inteili«' 
gatuf , primo quidem de mddo difpmabimus^ 
quim auStorfientns ifl; ac deinde di locis fia^ 
'gttlif adiuAgemus nonnuUa, cum preflfe feqm 
mdoris veftfgia, et omnia ditigenter excute. 
ft, nobts non liceat per huius Ibri^tionis aiw 
guftias. 

Eft igitur omnisdifputatio defcripta in par^ 
fif o&o, quae continent ac definiant gradtti^ 
^er quos genus humanum,ab humilidudhnii, 
^dori fenfim penieniflTe yidetur ad fapieiib 
tlam et felicitatem, qua iam fruitur; Vt vero 
•breuiterlQMare poflet au<flor,X|i}omodo dif- 
feratU aefates fingulae, et quae fit ciiiusqu^ 
'^iuti nota: imaginem a vita et incrementis 
'^^inum fingulorum dtfxit, ^que^iendity 
g^us humanum ita fere educafum t/St et d- 
^oleuiife, vti foleant homines fingult fefifiiti 
*«d maiora progiredi. Prma igiujc Mas.'oa 
eO^ quae ab origine generis humani vsque aid 
diluuimn illud ingens, a Mofe commdmirigi* 
*tutli, pertinet. Cdtnparat audor genul iia«, 
-manum per haec tempOra camy^tf» qui^fea- 
fim vitafn acc^lt et m6ium^ et cuAi ^lH^n, 



meinbroniiii confbrmatione colorem diidt» 
Seqiutoc tocem in hif , quae de hac aetafe 
praedpic, monimenta Molaica, in quibos niv 
]iil inedie /:enfet a prohabilttate aUenum. ^/* 
Ura peciodus compleditur tempus, quod a 
jdiluuio Tsque ad Mofis aetatem elapfum e(L 
Genus hunnoum mfanti, putat, finUle fiiUTc» 
qoiyfenfuumbeneficio vfus^aliquam fibicom* 
paret rerum extemarum noiitiam, fed im» 
perfedam et obfcuram ; ^rtes et paoca^ har 
beat, et rudes; in moribus denique feritatis 
multum, eC vix incipiat miteicere. Ad pucri 
aetatem progreifum, arbitratur, genus buma- 
jmm periodo ieriia, quae a Mofe porrigitmr 
vsque ad ea tempora, quibus Graeci coepe- 
runt doiflrina et elegamia florere. Quae fue- 
rint infiitota et artes hominum per hanc aeta- 
tem, vberius doccUxtAeggpiiamm, Phoemam 
et IJirfieHianm exemplis. Inuemf vim eC ala- 
critatem aoc^i0e exi(Umat hominum muki- 
tndinem per ea teropora, quae a coltis per. 
Graecos artibus ac difciplinis effluxerunt vs- 
^e ad Chfjftum. Hic . maxime perfeqmtor 
Uraeeantm dodrinam» artes et infiituta, ac 
docet, cultum eum , qui ab hac gente mana- 
oerit ad Romanos, et per hos jad gentes rels» 
^oas, fimilem eife iuuenis follertioris icieii- 
ttaCi ct nnpjnic cemiy CPm in difdplinarum 

delcri- 



Hifi. eultwae generU kml 299 

deicriptione fubtiliori^quae taroen fit coniun* 
£hi cum iuuenili quadam leuitate atque auda* 
cia ; tum in bonarum artium amore, qui ma« 
xiine cadat in aetatem adolefcentis iv^uvrcor 
cioiT^j ad concipiendum TFocQoff a^poi^cv koA 
SvdwMf^tKov paratiinmi. Poftea delacus au- 
Aor ad aetatem quintam, quae a Cbriflo a4 
ingentes illos populorum motus et migratio» 
nem pertinet, docere indituit, genus hum»* 
num iam ad viri quamdam maturitatem peru 
ueniffe, et vtitur ad firmandam fententiam 
{u^m Somannrmt maxime exemplo, qufin 
rebus et inHitutis omnibus mafculam oflen» 
derint feueritatem, et penes quos eo tempo« 
re fuerit orbis terrarum imperium. Aetafe 
fixta hunc virum, ait, grauiilimis oppreifum 
laboribus, quaejuiffe /edem Jabilem, acmulta 
magnaque corporis contentione efieciife, vt 
commode poflet et iucunde habitare, Inde 
fadum, exidimat, vt genus hnmanum per hoc 
tempus iterum delaberetur ad foedam barba* 
riem, cum aliis impeditum laboribus, variis- 
que agitatum turbis, non poil^t Ikeris opo- 
ram dai^e, quae poflulent pacem, oiimiumque 
rerum beatam abundantiam, Hanc vero ae« 
tatem a gentium barbararum migratione vs- 

3ue ad expeditiones^ quasdicunt, cniciatas 
uraife exiAimat* lam ^modxmfiptimamw 



f 00 W« Di tiMs ndkiir. 

'tfb his expedkionibus vsqfie ad teniitds Ifters^ 
progreflTam, cffeciffe, cenfet, vt genus htimaf- 
«um fimile eflet pairifainitias, in €onfiit\uhtid, 
augmda et exornanda fe fmiliafi oett^tv^ 
Wnde vtitiflimarQm artlum inueationefm ih 
hoc tempus incidiflfe demonftrat. Eam de»- 
nique aetatem, quae a reHitutis literis ad re- 
«entiffima femporSi perueniat, ita, putat, com* 
paratam effe, vt inteiligatur, genus hufnanuiA 
iam fnti bonis, multo labore parfis, ecque ir^ 
dies ai^gere et amplificare, Cum vero muka 
iuperTint, quae vt\ inueftiri poffint, vel emcn- 
4ari re<fHusque coilftitui : vehementer riden- 
^am cenfet (upei^flitidnem ebrum, qiii vere'- 
antur, ne infl^t iam ingcns iHa conuerfio, quae 
icum iiiteritu orbis generisque humani con* 
tiuii6a effe debeat. Sj>erandum potius, arbi- 
tratur, fore, vtgenus humanum per piures ^e- 
rum fuiWtim conuerfiones ad maiorem in ct» 
nini gi^nere praeflantiam pef^ducatur. In if. 
iuflrandi^ aetatibus fingulis hunc fere modum 
•tenet aiSrtor, vt, pramfffh qnadam imagine 
-ftf^^iffi in qaa' expreffa eflcuiusque periodifor- 
•ma et tattquatti facies, hiftoriam ipfant, et res 
ifto tetlipote per 6rbem terrarum geflas, bre^ 
iiiter expomf, ac deinde demonftret, quid ab 
Kis th&tattbnibus dnm nd JtiMiae incrementii, 
ium Ad^^ifhi eonformationem penmerit. Gi- 

nu8 



4m& diceiKli apertum eA,' terfuih et eleganst 
l^raeterquam mf^ttjcis, quae feflioatio adfp^ 
fit, cuius paffim el ^\]^ veftigia, nifi nos om,$ 
sua ^lunt, obferuauiiDuj. 
- Hanc libri d^mpiionm habere rouka^ qui* 
hu$ fe commendet, nemo negauerit; ttqut 
t^ audor in difputindo huno ordincm ita 
^utus^vf a|ferf!©l et vtilift no« pwca, ct maU 
ti fukiltter o^feciiaret. Cogitaotabus antein 
npbis de faoc arg^mento diutius^ tamen in 
if^ via modoqmdyfniimdit^ vef {urae^ 

termiila videhanlpr , qua^ yin poi&iQt abeflii 
ab iAa quaeAione, vel cfuaedam redius coiu 
^tuenda, et perfcriUenda cQnquifitius. Aa 
primo -qqidem df^ wkUmf hnmMn nu^iir, aor 
di kgti)w, quaa in agendo fequltiM?, mbil mof 
nmt ^iflar j qui loc^^ in hac caq^Hi vel pro^ 
imea non .^t j^r^termitteiMlus penittsj 
^od de coi|foripatione genena bumaoi, nifi 
. tx iA^ indole accui?at^ perfpo^a, tiidicari nof| 
poteA. Dqn^ 4^ vi ea^ qnm m Bxtema^^ 
t0cmnt mimnm et wie %el exeiiant ct acu«« 
tmt, ve! eii)s impetufn repni^ttaii «t cQntenMi 
tbnem remktvtm,et(i.di(p^fe ija^iKim aut^jOB 
quaedam, tamen idae ob£seuationes, in hm 
qum vnum congeA^, perfpieuiiat^ ipagimis 
pere profiuiflreat. M)ueverat b^dejEepffaefi 
Qip«Mim;4ii)bdiui^ ssam^lQm^.G^ cstdiv 

tcrra. 



30S n. Di Bbrit mmir. 

l erg afum ad(piridoiie, n^or^ fertilifate, ^Sk^ 
qoereboseztraiisorigifieaitraliat conKmuui 
cognUo atqoe (cientta^ tom animi monmi- 
quecoafbrmatio. In uarratume rerum, per 
•etatem qoamqoe geftarom, breniseft aodNK; 
^piod minime vitoperamos; delibanda enim 
cx omni biftoria ncmnifi ea erant, qoae ad 
lianc oaoi&m maxime videbantur pertincre^ 
et e quibus inteliigi poterstt, qoae Ht in qua* 
iiis re omni tempore fada progrefno. Sed 
fciflet ifla rerom geftarom ezpofitio accom* 
modatior boic qupeftioni> fi de comtmEfum 
omnium gtntmm eammque commercto accora* 
tius praecepiilet audor. Nam ex ilia focie« 
tate popuiorum et confuetudine vel maxiroe 
poteft intelligi, qnid a gente qoauis vei potue- 
fit proficifd ad generis bumaoi cdtum , vcl 
profeftum fit Ita enim plorimum folet 
fcientia, et boneflate morum atque eiegantia 
genus humanum augeri, vti funt gentes fin* 
gulae ardKflime copulatae, et ipfae inter ie 
aliae aliis profunt officiorum mutatione, et in 
medium afFerendo communes vtilitates. In 
exponenda igitur generis bumani biftoria vel 
maxime videtur fpedanda fuiffe ifta homimm^ 
Jheietaf, quae vti fuit variis temporibus varia, 
ita quauis^ aetate aiiam babuit ad excolendoa 
hominesvimetefficaciam. ^edcumvniuerfa 

quaefUo 



Hifi. culturae generit hum. J03 

qaaefKo de generis humani cultura, guam* 
cumque demum viam et difptitandi modum 
fequaris, longe difEcillima fit: roifla hac re, 
venfamus, vt propofuimus fupra, ad locosjhh 
gutos, de quibus, reftat, vt nonnuUa mo« 
neamus. 

' Primo igitur multi mirabuntur, audorem 
vim aliquam Dei fiugulairm non pojuiffi in 
cauffis iis, per quas tffeSiaJit gemris humani 
cottformatio, fenfimque creuerit. Q^amquam 
enim de legibus, per Mofen Ifraeliticae gen* 
tis datis, diiputat, et de commodis non indii* 
Bgenter praecipit, quae per Chriftianam reli- 
gionem ad genus bumanum peruenerunt: 
famen voramque religionem originem haben 
diuinam , non monet. Obfcurum igitur efl; 
vtnim aliquam ipfiusDei in excolfndij homini* 
bus efficaciam adinittat audior, nec ne; quam. 
quam, ni fallimur, ad eorum fententiam pro» 
ptus accedere videatur eius oratio,qui e men« 
tis humanae viribus deriuantes omnia, mira» 
culum excludunt. Quomodo autem potue- 
rit Mofes, nulla vi diuina adiutus, religionem 
eam, qua conftituitlfraelitarum rempublicam,- 
fuperfiruere deDeo vno, omnis corporeae 
labis experte,cum illa notio tantopere fit alie» 
na ab vltimavetuftate,vt multo ferius vix po- 
tuerit ab eruditis philofophis Graecit inueniri. 

atque 



II. Detibris^m{t4 

Vtrjiuh einer Gefchickte dir Culiur def 
menfchtichm Gefchkchts; h. e. Hinoria 
culturae generis humani, tentata ab au« 
Aore, qui perfcripiit omnium dodrina* 
rumepitomen. Lfg^a^ apud Herteliuoi 
178*. od. pagg. 472. 

In exponendis wagnorum hminum vitisqoi 
voluerit hocagere, vt tradat diligenter acpfsr- 
fpicue, qualis quisque fi^erit per omnes vi^ao 
partes, quibus liteds inftitutus ac formatus 
fit, et per quos veluti gradus ad cultum inge« 
tdiy animlque virtutes produdus : is profedo 
rem aggreditur arduam atque difficilem, vt 
£icile dabunt pmnes, qui vel ipd eius rei pe* 
jriculum fecerint, vel animaduerterint pauci- 
tatem eorum, quibus illud conHIium bene 
ceflit ac feliciter. Sed quae difficultates ob. 
(lant his, qui (ingulorum hominum res per« 
fequuntur; eae mirifice crefcunt et augentur 
oiagnopere, (i quis inflituerit alicuius/u)jE;ii/i 
paullp nobilioris hifl6riam hoc modoperfcri- 
bere, ac docere, quibus caufis fenfim fit ex« 
cultus, et quomodo fit a tenui literarum et 
omnis omnino conformationis initio ad prae* 
xlara quaeuis in Ofi^ni genere/adla progreffio. 
Kam caufliuiuD, quarum in hiac re habcnda 

ratio 



Hift.€ultur4ie gemrif ium. ^9 f 

^tio efly cuin ingens eft muljjtudo, et mp\U 
catio plaQ,e tnirifica; tum occultae faepe funt 
piurimae; vt non niodo haciit ad iudican* 
dum difficile , quid. caufa quaeuis effecerit et 
<|uantum, verum etiam illud incertum, vtrum 
inueftigantis diligentia omnes fint inuentae et 
fubtiliter detedae. lam fi quis ad bunp mo- 
ducn vniuerji gemris huniani hinoriam trade* 
re voluerit, et perfequi per aetates omnes, et 
nngnlas orbis terrarum partes, omnium do- 
cSrinarum origines etincrementa: is prbfeflo 
fufcipit eam difputationem , auae vnius bo« 
.minis ingeniun^ plane videtur fuperare; cum^ 
.quod in fingulis vel hominibus^ vel gentibuSf 
vix affequitur acerrima diligentia , id in infi" 
nita propemodum multitudine populorum rnini* 
me pofOt comple(^i vel acutiflimi hominis 
cogitatiou Atqui hoc ipfum poUic^tur Hbri, 
quem indicamus audtor, qui eft, vt fatis con- 
flat, ADELVNGivs, Vir ClaV. multis aliis 
libris iam fatis fpedatus et nobilis fcriptor. 
Quem fi in re tam ardua fucceffus quoaam- 
.modo deftituerit, id quidem nemini miruni 
videbitur, qui confUii grauitatem, et immenfi 
laboris magnitudinem confiderauerit. Ete- 
nim ad pertradandum argumentum , in quo 
voluit elaborare adelvngii diligentia, 
praeter muratae omnis biftoriae fcientiatn, 
T 4 qiiam 



%96 It DiUbrisimiK 

qoam folam vbe capiaiit honHuuiefflttitii an* 
^aftiae^ requiritnr magna fubtiSSkiT mgefm, 
quae perrpiciat oinoium renun aotecefCones» 
animi humani vires iotelligat, eius vitia, late- 
bras abditosque receiTus nouerit, et mulio vjh 
comparauerit f)bi de rebus hucrlanis iudicandi 
fiicultatem idoneam. Has dotes omnes fibi 
vix quisquam arrogauerit, cumlncercum fh; 
vtrum in vno homine vnquam vel iuerint, 
vel efTe pofllnt Quare nec fcriptorem, pu* 
tamus, vnquam exfliturum, qui accurate po& 
fit docere, quomodo fenfim variis artibus ex* 
tultum fit genus humanum, et per quas mv^ 
tationes conuer(ionesque difcipiinae omne^ 
et inftimta ^el efle coeperint, vel na<fia fint 
formam et indolem eam, quam iam habent; 
Sed in re tam difficili, quae, quantumuis im- 
t>erfeAa, magnam vtihfatem habet, vel con«> 
tiis non omnt laude caret, praefertim fi iit 
'profetSus a viro do(^o atqu^ mbdeflo, qui et 
crauitatem inflltuti fui fentiat, et ab omni va* 
nitate alienus fin %tR igitur exinimamus, ta- 
les libros non pofle ab aliqoa parte imperfe- 
Aos non dle, ob mentis bumanae imbecilli-, 
tatem, et hifloriae, maxime antiquae, defp» 
*£lus et tenebras: tamen hoc bbenter fate- 
taur, AOBLVKOii fcci|>tionem, in magna 
*breuitate> quam ftudio fe<fbtm efi, continede 

mtilta 



tM]htdi>tf0olferuata, etfubHHUriMclufit,6€ 
irtbus vero mulHs ea tradere, qoac non po- 
taeridt aifi ab homine proficifd, varia dodri.. 
nacuho^mukaque ledKone conibrmato; No^ 
{am, vt omnis libri defcriptio penitos inteilit. 
gatuf, primo quidem de mddo difpmabimus^ 
^m auSforfeenttts eft; ac deinde de lacUJRp' 
-gtttif adiuAgemus flonnuUa, cum preflfe fequi 
ffu^oris vcHigia, et omnia ditigenter excate. 
re, nobis non liceat per huius lcri^donis aiw 
jguftias. 

'SA igitur omnis difputatio defcripta in par^ 
tff 080, quae continent ac definiunt ^ro^^ 
per quos genus humaoum,ab humilidudhmi, 
^udori fenfim perUenifle yidetur ad fapieiib 
iiam et felicitatem» qua iam fruitur; Vt vero 
•breuiterlQMare poflet au<flor,X|uomodo «f^ 
feratU ae^tates fingutae, et quae fk diiusqu^ 
'^iuti nota: imaginem a vita et incrementis 
-^^inum iiAgulannn duxit, ^que^iendity 
gebus humanum ita fere educafum tSt et lU 
^oleuffre» vti foleant homines iinguH ieiifiiti 
*«d maiora progiredi. Prima igiuir Maroa 
eO« quae ab origine generis human! vsque aid 
diluuimn illud ingens, a Moie commdmirigi* 
*tutli5 pertinet. Cdmparat audor genui iio-, 
-manum per haec tempdra camy^t»» qui^fea- 
fim vitafn ac(^lt dt mt^um^ et cufti ^ltqila 



membronim conformatione colorem dbck» 
Sequitur tncem in his, quae de hac aetate 
praecipit; monimenta Molaica, in quibus n^ 
]iil inedie renfet a prohabilitate aiienufn. ^A 
tera periodus compiec^itur tempus, quod a 
jdiluuio Tsque ad Mofis aetatem elapfum eft. 
Genus humanum iufanti, putat, fimile iaiS^ 
qoi, fenfuum beoeficio vfus, aliquam fibi com* 
paret rerum externarum noiitiam, fed iaw 
perfedam et obfcuram ; ^rtes et pauca^ bar 
beat, et rudcs; in moribus denique feritatia 
multum, et vix incipiat mite£:ere. Ad pueri 
jietatem progreifum, arbitratur, genus bunui- 
imm periodo tiriia, quae a Mofe porrigitur 
vsque ad ea tempora , quibus Graeci coepe* 
runt doiflrina et elegamia florere. Quae hie» 
rint inflituta et artes hominum per hanc aeta* 
tem, vberius docttnc Aegt/ptiorum» Phoemcum 
et IJr(ieHtarum exemplis. Juuenis vim et ala- 
critatem aocepi^e exiflimat jbominum nuilti- 
tudinem per ea teropora, quae a coltis per, 
Graecos artibus ac difciplinis effluxerunt vs- 
que ad Chpftum. Hic . maxime perfequitar 
uraeeorum dodlrinam» artes etinfiitata, ac 
docet, cultum eum , qui ab hac gente mana- 
uerit ad Romanos, et per hos .ad gentes relU 
quas, fimilem eife iuuenis follertioris fcien- 
tiaei ct m«uaie cenu» cum in difciplinaruiu 

delcri- 



Hifi. euUnroe gmtris kml 399 

defcriptione fubtiliori^quae taroen fit coniuiH 
&z cum iuuenili quadam leuitate atque auda* 
cia ; tum in bonarum artium amore, qui msh 
xime cadat in aetatem adolefcentis iv^uvre^ 
cioiTSy ad concipiendum voidos a^oS^cv ml 
Sv^Wiect^tKov paratiiHmi. Pofiea delatus au- 
Aor ad aetatem quintam, quae a Cbrifto a4 
iugentes illos populorum motus et migratio» 
nem pertinet» docere innituit, genus hums- 
num iam ad viri quamdam inaturitatem pe(w 
uenifle, et vtitur ad iirmandam fententiam 
{u9m Somanormt maxime exemplo, qutin 
rebus et inftitutis omnibus mafculam oflen- 
derint feueritatem, et penes quos eo tempo* 
re fuerit orbis terrarum imperium. Aetate 
/exta hunc virum, ait, grauiHimis opprefliun 
laboribus, quaejiuiffe/edem Jlabilem, acmulta 
magnaque corporis contentione effeciiTev vt 
commode poiTet et iucunde habitare. Inde 
fadum, exiiiimat, vt genus hnmanum per hoc 
tempus iterum delaberetur ad foedam barba* 
riem, cum aliis impeditum laboribus, variis- 
que agitatum turbis, non po0et literis opo- 
ram dai^e, quae poflulent pacem, omniumque 
rerum beatam abundantiam, Hanc vero ae« 
tatem a gentium barbararum migraiione vs- 

3ue ad expeditiones,, quasdicunt, cniciatas 
uraife exinimat» lam peripdumyrftfiif^f 



|00 '^* De liMs noMif. 

•tfb his expedkionibus vsqtie ad renatas lltera^ 
^rogreflain, efFeciffe, cenfet, vt genus htiraar- 
fium fimile cffet patrifatniiias, in ^onftiftuftttd, 
migmda et exornanda fe familiari oeet^tv; 
Wnde vtitidiinarum arthim inuention^m ih 
lioc tempus incidiffe demonOrat. Eam de>- 
nique aetatem, quae a reflitutis literis ad re. 
centiflima tempord perueniat,ita,putat, cora- 
yaratam effe, vt intelligatur, genus humanunh 
iam frfti bonis, multo labore parfis, eaque inf- 
dies angfire et arnplificare, Cum vero multa 
fuperfint, quae vel inueniri pofl^nt, vel emcn- 
■dari re<fliusqne coriflitui: vehementer riden- 
-dam cenfct fiiperflitionem eorum, qni vere'- 
«ntur, ne infl^ iam ingens illa conuerfio, qiiae 
cum imeritu orbis generisquc humani con- 
»iurt(fta effe debeat. Sperandum potius, arbi- 
tratur, fore, vtgcnus humanum per plures tt^ 
rum fuafum conuerflones ad maiorem in 0*- 
nmi g<^net?6 praeflantiam pefdueatur. In i^. 
iuflrandis aetatibus flnguiis hunc fere modum 
•tenet ad(f^or, vt, pramiffh qnadam imagine 
'*r^ii in<|8a-expreffa eftcuiusque periodi for- 
•ma et tartqualn facies, hiftoriam ipfam, et res 
iflo teriipore per orbem terrarom geflas, bre* 
Mtiter expona', ac deinde demonflret, quid db 
his nnifaiibnibus eum ad Jcientiae incrementa, 
tum ad^^i^ corfformationem perteenerit. G^- 

nu8 



mit. tuf^ae gmerif bum. |0| 

jaqft d)ceiK]i apenutn efl,' terfum et elegans^ 
^raeterquam mpsuids, quae fe(lio9tio adfpa> 
Gty cuius pafliui et ^l^ vefljgia, nifi hos om* 
nia ^lunt, obferuauiiuu^. 
" Hanc libri ckfcrtp^ionm babere tpuka, qui* 
bus fe cooiniendet, nenio neg^uerit^ atquf 
i^ audor in difpqt^ndo hunc ordioem its 
^uttt^vf ^etm et vtiJia noa pwra, et muk 
t$ fubliliter obfefparet. Cogitaotibus atiteqi 
Bpbis de faoc ^rguuiento dtutius ^ tatnen im 
if^ via modoqmid{/fnif(mdiDo$imih vel praen 
tera:n0a videbanlur, quae yiji poifiiiu abeffii 
ab iAa quaeAione, vel (fu^dam redius coiu 
(^tuenda, et perfcribenda cQnquintius. Aa 
primo/quidem 4$^ vkibu/ hnmnae tnn^Hr, aa 
de iegUm, quaa in agendo fequkiir, ntbil mof 
nint m&Qt\ qui }ocu9 iu hac caq0a vel pro% 
l^ea non er^it ^n^termitteindus peniti»} 
^uqd de cot^ormatione generia bumaai, nifi 
nx iftfai i^^^ accui^t^ perfpe^a, ittdi<»ri nQ|| 
pot^. Dein^e 4& vi ea^ qm m ixtetmm 
ttjkiarU tmimum et wie %el exeitant et acui^ 
uat, vel eu)s impetum repriomiui «t cont«i« 
tbnetn remitt^itf,et(i difp^fe il^iMm aucftoB 
quaedam, tamen idae ob&eui^nes, in lom 
qum vnum coiigeft^^ perfpiauka^j. msg<i«^ 
pere profiuiireAt. MqueL.eratbdEUS:daMp9ae«t 

tcrra- 



joa //• De librif nomr. 

terrarum adfpiratione, natura^ fertilieate, alfi^ 
qne rebusextrariisoriginemtrahat curo omnk 
cognitio atque fcientia^ tum animi. morum* 
que cooformatio. In narratione rerum, per 
flctatem quamque geOarum, breuiseA audlor, 
quod minime vituperamus ; delibanda enim 
ex onmi biftoria nonniG ea erant, quae ad 
hanc cauf&m maxime videbantur penincre^ 
et e quibus intelligi poterat, quae nt in qua* 
uis re omni tempore fada progreflio. Sed 
fciilet ifta rerum geftarum expofitio acconw 
modatior huic qu(^eftioni, fi de iomun&um$ 
cmniam gentwm eiurnmque conmercio accunu 
ttus praecepiilet audor. Nam ex illa fode* 
tate popuiorum et confueiudine vel maxime 
poteft intelli^ qiiid a gente quauis vel potue- 
rit profidfd ad generis bumani cultum , vel 
profeitum fit ka enim plurimum foiet 
icientia, et honeflate morum atque elegantia 
genus humanum augeri, vti funt gentes fia-i 
gulae arAiffime copnlatae, et ipfae inter fe 
aliae aliis profunt offidorum mutatione^et ia 
medium affisrendo communes vtilitates. la 
exponenda igitur generis humani hifloria vel 
maxime videtur fpedanda fuiife ijia homimm 
Jbeieiar, qoae vti fiiit variis temporibus varia» 
jta quauisL aetate aliam habuir ad excolendot 
hoiiiines vim et efficaciam> Sedcamvniiierfs 

qaaeflK> 



JSjl. iubmroi gmtru htm$. 303 

quaeflio de generis hnmani caltnra, ^am* 
Gumqne demnm viam et difpntandi modom 
fequaris, longe difficillima fit: mifla hac rc^ 
veniamus, vt propofuimus fupia, ad hcosjh* 
gutof, de qdbus, reflat, vt nonmitla mo« 
neamus. 

' Primo igitur multi mirabuntur, audorem 
vim aHqaam Dei /mgtUarem mom foju^e m 
cauffis iis, per qnar effe&aJU generis kmnam 
eonformatio, ienfimque creuerit. Qpamquam 
enkn de legibus, per Mofen Ifiraeliticae gen* 
tis datis, dilputat, et de commodts non indi« 
Bgenter praecipit, quae per Cbriflian»m reli» 
gionem ad genus faumanum peruenerunt: 
famen vnramque religionem originem haber$ 
eSmnemt , non monet Obfcurum igitur efl; 
vtrum aliquam ^fiuiDei in excotrndis homim-^ 
buf efficaciam admittat audor, nec ne; quam* 
quam, nf fiillimur, ad eorum fententiam pro» 
ptus accedere videatur eius oratio,qui e men« 
tis humanae vlribus deriuantes omniay minu 
culum excludunt. Quoroodo autem potue» 
rit Mofes, nuUa vi diuioa adiutus, religionem 
eam, qoa conflituitlfiraelitarum rempublicaaiy 
fuperftruere deDeo vno, omnis corporeao 
labis experte^cum illa notio tantopere fit alie. 
na ab vltiinavetuflate,vt multo ferius vix po« 
tuerit ab erudids philofoplus Graecis inueniri^ 

atque 






3oa -Wl V^ ^'^*'^ '*^' 

tcrrarum adfpiratione, natura^ fcrtilii 
que rcbuscxtrariisorigtncmtrahat ct 
cognitio atquc fciemia, tum animi 
que coaformatio, In narratiom n 
flctatcm quamque genarumsbrcuisci 
quod minimc vituperamus; delibar' 
exomni biftoria nonnifi ea erantj 
hanc caufTam maxime videbantur ^^ 
ete quibus intelligi poterat, quae IJ 
uis re omni tcmpore fa^la progrefll 
fciffct ifla rcrum geftarum expofiti 
modatiorhuic qifl^eflioni, fi d€ o-: 
Ofnnium gtntium earnmque commerL; 
tius pracccpiffet auctor. Nam ex 
tatc popuiorum et confuetudine vl 
poteft intelligi, quid a gente quauis vcl 
Htproficifci ad generis humani cuh» 
profeilum fit. Ita enim plurimur 
fcientia, et honefiatc morum atque c 
genusbumanmn augeri^ vti funt e ^ 
gulae ar^ffime copnlatae, et ipf k 
aiiae aliis profunt officiorum mutattof. 
medium afferendo communes vtiK - 
exponenda igitur gencris humani lii 
maxime videtur fpe^anda fuilTc i/la ki 
Jbcietof, quae vti fuit variis temporibu^ 
ita quauis, actate aliam habuit ad cxc*^ 
homiaes vim et eiHcaciaiii. Sed cum vn 



LM 



304 tl.Jklibritmif. 

8C<|Qe in^eljigi ; id v^o iipii docQit' tt^i^ 

Pe Cbrinian^ reli^oe id^ d|ci poteA^ 

Quae qMomocio potueric inter ludaeos naic^ 

quorum. pkcitis on^ubus^ aduerfatur penitu^ 

dt ipiA^wijih homiiie .iodo^o atque pbfcu* 

ro, qui per eam de generis humani cultu ve^ 

raque eiisiejKfolipne multo mjBlius eft irer^s» 

^fiafp ^uEm^ omnium gefitiuni phitofoplii} 

Id» otx^ni riemota vi diuiaa, nemo ipteltexe^ 

rit, Qffp a^or diftincle potuit demonftrare, 

Atqui ha^ minime ^at praetermiti^nda ii| 

QOiilbrO), m qup de genws hum^pi cuHuta 

pr^fc^iHir» Hqc ipfum ei)im quaerityr, t^r 

ifrpii^ om^m fxfi pqnrmnt kmiim, an ac^ 

^erk mqmedm ^th\^ti4ii> diuiniq,. qi^qf 

^oftrflo n<8que a natur^ reruoi abho/r^ n^t^ 

que a vetufli temporis memoria. Nani 4 

Reui» ipC^«lwqfdln«rioij»odo, aliquid cQa^. 

t^a^ geof^is Wjmni iu regrauimmaqil^ 

tifMP^ id^ «PA iil^gjis delift videri ^ I^jpi^ 

i»4pfe ^lteaum, qiwiiii pr^eeeptPradiqum 

a«Mf^ tmellam, ad egpraRdum propeo^im^ 

^As»^ ia^itHtioAje pt^onna fii^dia. tapid^ 

Cf^t^ do^ec poiSot i^arere ^iornm opecia» ^ 

wi^, fui^ prudent^r vii. 

HfiPW^ vjttuflifilfiiQS iam mp ^vmm 
Ufikf^.j&mM^viiS^ noeii^m, eamque pofuig^ 

. ,i \ nire 



HifL tullurae geMtU inm. ^f 

4rtre cdm Siiciihi honiinis toturt; qna in M 
eo progreditnr, p. %%. vt contendat^ iam w^. 
ii&mm apud homines prorfas barbaros et rudei 
Maiorem adeo iucem habere,quam apud gente^^ 
iem per aliquoi euUurae gradus progrrjjasj 
<^ae opinio qnomodo poilit conciliari cuai 
modo ac via , quam tenere folet^ cum cogi* 
tare iticipit et rattodnart, hiunana mens, m^ 
mo dixertt. Nihil nobis, <)tti a teneris^ vt 
fllun^ vnguictiiis didicimus, vmm rjfe Deuufy 
iMemr et rerum omnium naturae, et humdi> 
me ratloni accommoddtiuS) ifta notitia. Stid 
€gregve61lan9ur^ <)ui nofk-am confuetudi% 
Aem, puerili contradlam inflitutione, nd gen* 
ttt barbanis ut incultas traducunt, et e^i^ 
mant, ab hominibus imperitis et ftupidis t^ 
t^Kgi p^ifle et inueniri eam rem, in ^ua, 
cihn rationibus iirmanda ac fubtiliter demon*^ 
flranda eft, hderere folent fummi philofopht 
No$ ouniitie probamus iliam it v m 1 1 dil|)tt» 
tattonem, <}ua docuit, gtmis humanum, na^^ 
tiMe imbtcillitQte lapfum, ab initio debuifle 
sRttdere in 'ie^kodeiTnTa, quoniam cam li^ 
tris jfidfateis pugnat iHa opinio. Sed ^oi 
omnia rtpemnt a viribus mentis humanae, et 
Mchidunt diulnam inftitutipnem omneiis 
^ood feciiTe videtur AOitvNCtva, i 
utafe^0 ts^ek luibent^ auo argumenta Uif^ 
yM.lI. V (J^i 



'306 11. De libris nottis. 

^ 1 1 ' iiifiPtnent Nota fpnt, *c[mt fuper boc 
argumento nuper fcripfit meineksivs, 
' nec viin contemnendam habent ad confutaiu 
dani eorum opinionem, qui gentibus vetuflis. 
tribuunt notitiam de Deo vno, atque exifli^ 
mant, eam etiam in gente barbara factie lo* 
€um Iiabere. Quod igitur in hac re incau« 
tius fcripfit ADELVNGivs, cum inde£i- 
dum eft , quod omnem Dei vim in excolen- 
do genere humano tollere VQhiit; tum quod 
praetermifit praeceptionem de viribus mentis 
humanae, et verum videndi quaerendique 
modo; nam fi haec diflin<n:e perfecQtu$ e£> 
fet, facile inteliexifiet, homines incuitos, omni 
carentes inflitutione diuina, ad dodrinam de 
Deo yno vix poiTe peruenire. 

^ Ab hoc errore, vt fit, manauitalius. Opi» 
nioncm de Diis pluribus tum demum exor* 
tam putat, cum homines, infocietates coa&i, 
et feruitutis oppreffi malis, non amplius aoi* 
roum poffent erigere ad contemplandam fau** 
ius vniuerfi pukhritudinem. Eos, qui incer* 
tis fedibus vagentur, cum femper videant in- 
finitam rerum bmnium compagem, eiusque 
adfpiciantmagnitudinem, dmniumque par« 
tium perfedliffimum confenfum, fadle, cen- 
iet, e^ iRz contemplatione deceq)ere notio* 
ixem de Deo vno; qvae iterum pereat, vbi 



Hifi. tulturat gtnerit hum. 307 

homines,in focietatis veluti piftrinum detrufiy 
dedifcant, ad infinita illa fp^tia libere euolare; 
et in anguHiis vrbium haerere cogantur. Sed 
faaec efle non tam fubtilrter et accurate do* 
Centis, quam diuinantis et optantis, quis noa* 
videt? Cauffae omnes, quarum efncientiae 
tributt audor p. 41 -44* errorem de multitu* 
dine Deorum, etiam in gtntibus vagis locum 
habent; ac dc^er earum vis apudhos, qui 
nondum didicerunt communi iure vti, et ia 
focietate viuere, eo maioreffe, quo magis 
homines, in ifta feritate omniumque i^eruni 
Inopia, ad ventrem prole<f}i,. minime eurant 
iftam rerum omnium contempJationem, cui tan^ 
tum tribuitur a fcriptrfre noHro. Multo re^ 
Aius et ad fiaiuram humanae mentis accom* 
modatius praecepit aristoteles in eo 
loco , quem c i c e r o de NtU, Deor. 1. IL 
c. 37. protuKt. Nam ho<;, qui rcpente terran} 
ct maria et caelum vidiflenr, plures De^s effci 
ait, facile credituros,rerum maximarum muU 
titudme mirabilique narura commotos. Sct^ 
Mcet menff hominis incultia vim et naturam diw 
ninam tribuere (blet rebus omnibtis, qiiot ma^ 
gnam facitint mirationm; vnde neceflario 
Deorum exfiftit ingens mulritudo; ad notio^ 
nem de Deo fupremo, qui cdmpiedatur omnia* 
et adminiflret, nonnifi fero, u (ibi relidla ii^ 
enititur. V % Quae 



aot n,Dt 



ioicDigL 



tcackrei 




■ EISiCmSITS, 



^A^AftnfAfrims: or y ic i o 0000 modocs- 
pScat DoAcr pc ^ Exiflimir cniai, coofi» 
nriincfn mt r oiu , WIWwi— ii^i*ji^| ^mm^ 
hnA, paraoicx iolpm bariMmm geniiBdi 
vjj^uiD^e oitini cflc^<|Qae Adb twpimt ttii« 
cidMGrint, ne inodii iinpcdiaicnta fccum 
tnbcre cogemnr; pmim cmore^y^ppficji 
wm ^f^Jkmai pompm JmmmfR di mud^ds^ 
qoae rci. fci^ai ed rctigionetn trtdndc, opi* 
akMicoi cActrk, Deoc vidimis homtnis pu* 
CiiKloi c0& Not non ndcmns» qoomodo 

faiff 



a/LaltinBgmmsimm. 39f 



Baee coinaiaof cata is, tfmt icriplorcs ^re. 
tufli tradmtt, ct qoae pofloot a cooliiccudiM 
barbaramui geotiuiu bodaope diicL Hooit- 
nes improbos, ob icekn capids damnatoi; 
omnis aQdqoitas pr obe lciuiixk ab bi% qui ia 
bonorein Ueuiu maclabaotur. Vulgo inw 
molabaotur im/omUi, ct iaepe bi, qui cifeot 
iUuflri k)CO uati; quod inprimis £iduiu eA 
apud Phoemai. Cuios £idooris iuuuaoita. 
tein poftquam feadre oouooUi coeperaot et 
auerlari: coq>cruot p^iCm capiiis dammlBS 
deflinare ei rei, et aiioruoi loco madare^ 
^uod Rhodios fcciS^ porpuykivs apud 
Evs£BxvK aodor eft Proip. EsumgtL L 
IV. c. i^ Mos iafantts immolandi, qui oliio 
^t muitas r^iooes peruagaius, ooo pocuiirel 
inualefcere, fi vera elleot, quae icriptor no» 
(ler bac de re tradidit. Alia plaoe cauiTji 
commotos Gallos, iflis vidiniis vibs tttc, di* 
ferte memorat caesar deJSdZ. GoZIL LVL 
^ i5. Hodie({ue folent geotes barbarae eae, 
qoae per Americam et alibi habitant, bello 
captos necarCy eorumqtie corporibos foUemnt 
inodo vefci ; ied nemo dixerit, in ea re in« 
ede aliquem cultum DeorunL Aegre etiam 
jsfficict audlor, capitis damoatos anti<)uiilimis 
temporibus cum poropa,qoae adDeoniq\cu« 
lam caerimooiamque accedercit, iote^i^qs 
«?e. Va Ex 



|IO Jl. De Ubris mmU. 

Eat his» quae iam de paucis monuimus bre^ 
niter, kitelligi poteft» non fine cauffa inhoc 
libro reprehencti multa, in quibus vel ab lii- 
{loriae integritate et fide videtur aberrafie a« 
p E L V N G 1 V s, vel non fatis caute philofo* 
phatus. In promtu eflent etiam alia^ quae 
poifemus adiicere, nifi cohibendus eflet ora^ 
tionis impetus. Necpotuimus, cum perle- 
geremus hunc^librum, impedire, quominus 
nobis faepe veniret in mentem id, quod iam 
antea obferuauimus, auAorem fcripnfle f^i* 
flia»/i'ir; quare paifim ei nonnuila exciderunt, 

2uae fine dubio induxifFet manus emendatrix, 
[ libelliim iterum perluflrafiet Sic p. 2iu 
piODORVM sicvLVM ad fcfiptores ^o* 
fliafio/ refert ; p. 248. socratem dialeSti^ 
$m doeuijp: ait, a quo inftituto is philofophus 
omni tempore fuit alieniffimus; p. 2^4. de 
{criptoribus antiquis Graecis et Romanis ita 
iudicat^ vt mireris interdum vel laudif, quas 
jpfis tribuit, vel adiedtam repr^henjhmm. In 
THiLONE et lOSEPHO ineife, ait, erudi- 
tionem ludaicamj fed elegantia Graeca v* 
tnimque carcre. c v r t i v m habere vetu- 
flae virtutisRomanae ignicutos; qui quomo- 
do poffint reperiri in fcriptore, qui res Ro* 
snanas nunquam attigit^ vix potdfl inteliigL 
Verum haec omma non difputantur a nobis 

e^ 



Htfi. cuHwrtu gwrii kam. jjli 

eo confilio/vt laudibos etexiflimationi librl 
ceteroquia do<fH, et bonamm obfeniationum 
copia pleniflSmi, detrahamus; fed vt docea- 
mus, quot et quantae difficultates obflent iis, 
qui hunc locom ▼oluerint diligenter pertra* 
<fhire. Optandum eft, vt, cum vnius hominis 
vires longe fuperet hoc ai^meutum, pkires 
ad hunc laborcm accedant^ qui fi locos ac 
diiciplinas fingulas fuerint amplexi, redUus 
poterunt exponere, quomodo (cientiae omnis« 
que praeflantiae humanae partes, natae finf, 
incrementa ceperint, apud gentes fingulas 
Xonfenuerint, reuocatae denique faepius et 
inftauratae,aliquam fint adeptae maturitatem. 



Bemtrktmgm uber die Natut unttHeilung 
der JViUh vom BijS toUer Thiere etc. i 
. c. Obferuationes de natura et curatione 
hydrophobiae, cum indice breui litera» 
ria fcriptorum hac de re librorum et 
medicamentorum huc vsque aduerfus 
morbum illum laudtatorumj aud)ore 
FORTALio, e Gall. verC Lipf. apud 
Heinfium. 17S1. 8. pagg. 206. 

Diriflimum profe<2o et-, eheu!. fere infa* 

ndnle malum bydrophobia efl, cui indeti 

vetoAifliims temporibus renaedia opponer» 

V 4 aufi 



%%% II JJIeUbru womt^ 

l^ fuiit tnedici» fed fere iQOQflam* Rtpiiil 
diuritnos, et rapiest in poneruuciy donec mti^ 
Bora reperiantur, certa natura morbi eiusqqt 
eauffa proxima melius indagetur; Id quo4 
fere ad diuyecrx pertinet. Mu)ta quidem 
fcripllt et collegit roRTALlv$« fed fupciw 
lunt adhuc multa vel manqa ^ vel incertak 
Vid^amus ergo, quam in tradando mprbo 
viam fecutus fit Praeuia int<:odudione do 
C^nis canis rabidi, incipit pars prima, quao 
ob/ttruaiiottes de mtura hydropkobiae contioet» 
(lit^c vero referuntur duae formae, fponta* 
H^, quam rariflStnam efle profiietur, et adU 
Ccititia, quae frequemior,^ fymptomata, fedlio» 
nes cadauerum, indicia ad <[uaedam fymptow 
mata pertinentia, contagio et fedes hydro. 
phobiae; In poftferiori parte rifra^fo docetur. 
Hic ergo aefttmantur varia remedia, cauflica 
iH^ualia, ctaues ecctefianici, £:arifatio, hiru« 
ilines, venaefeclio, balnea^ fluidorum potus, 
mepcunalia, quae ceteris praeferenda ei vi« 
<ientur, emerica et purgantia, antifpafmodica. 
Quae etfi maximam partem noua non funt» 
^tum iamen efl, hic coHedla reperire, quae 
hinc inde fpar(a latent, deinirari ledlionem 
«^uMplicem d<vf)i viri, et fiduciam eiu$ lau* 
.d«^„ qua nQ% reinedium ipfi hydrophobi^ 

ftiH. 



PortaUus (U h^rifpipUa. |i} 

lisSaic^^ inorbum fpafinodicum «fle a^, in nee» 
t^s refidere, curationem eo fpe<ftare, primuai 
^t virus ab penetralibus corporis arceatup, 
deinde vt vis mortifera aut debilitetur, aut 
pefiitus auferatur. lodiculus librorum ad hy^ 
4(|K>phQbiam pertinentiuin mancus quidem 
^ft^ aitamen magna cum diligentia coqfedua 
#t propria ledione, vt videtur, conflatus, 
quem fine dubio et poterat, et debebat inter* 
pres veluti quodam fpicilegio augere» quit 
jkripta prorfum defunt^ quae Germania^nO» 
ilra tulit. Ecquis vero non malit perfedum 
^ omnibus numeris abfolutumi^ quam de£e» 
jdum opus i 



MXCH. SARCONE, Prof.d.A.mNM* 
poli, von den.Kinebrpocken; !. e. de va- 
riolis infantum, ac de periculis fadendis 
exOirpationis illarum. Exltal. vertit et 
notas adfperfit D. l e b r. f r i n. b b n i. 
i B N T I N. Gotting. ap, Dietei;fch. i^tu 

Clafllcus fuo in genere liber produt Nea^^ 
p^li 1773. fummis encomiis ab havl51i,<> 
ornatus, fpd defuit adhuc in Geroiani^^ do^ 
j^p: hac verGone in i^iotitiam et i^n>iliareia 
ft q aM>lacim q nQlt|Nyi»m igfum v^«,, IoquV 
' ^ V s fiut 



314 ii* De tibris nouif. 

fiuit enitn prae ceteris Cl. t a r c o n e in 
naturam variolarum, et argumentis haud pro- 
ietariis demonflf auit» vanum efTe metum con- 
nati ftaminis, falfam fjc di(3am defpumatio- 
nem fanguinis, nullam dari euolutionem va^ 
fculorum minimorum , non , nifi per quan- 
dam con^agionem variolas cum corpore fano 
communicari, primam earum originem et 
intimis et inacceffis Africae regionibus repe- 
tendas eiTe cer. Quamobrem u quis velit pe« 
nitius nofre naturam morbi huius pe(Hferi, 
damna ex coadla et copiofa eruptione oriun* 
da/ mutationes puftularum fen(im pedeten- 
timque fa(3as, metafiafin materiae variolofae, 
variolas putridas lymphaticas et ichorofas, 
vel folitarias, vel cum febre pitijitofay er}^- 
pelate, peticulis et purpura, cum refolutione 
liumorqm cet. copulatas» verrucofas et gan- 
graenofas, vel fpurias, dubiam aeris anibientis 
vim, magnum contagir ambitum^ eiusque na* 
turam^ putridam penetrabilem , multiplicati- 
uam, volatiiem, receptiuitatem, vt philofophi 
dicunt, aut, (i mauis, difpofitionem , varia 
fnedicorum fyflemata de caufa morbi perni- 
cialis principe, potiores epidemias feculi XVL 
XVII. et XVIII. Si quis cupiat tutam ac cer* 
tam viam variolarum funditus exfiirpanda- 
rum» audorem noflrum adeaty nequehabe^ 

bit. 



Sarcone de varioHs infanium. 3 1 f 

bit, cur eutn poeniteat impenfae le^ionis, 
Accedit et illud, quod hinoriam et priiras 
diriflimi morbi origines clare defcribat, fed 
vSbre antiquariorum Italorum , qui per am* 
fcages incedunt. Nam poft multam et tae« 
diofam profeflo patientiam non, nifi lioc re* 
perimus, fe nihU certi fcire, forte Sinenfes 
auAores tantae luis diffeminatae eife, ne(|ua« 
quam Arabes. Quod vero ad verfionem at- 
tinet, ea videtur multis in locis hiulca efle et 
prodere interpretem, linguae Itab*cae non fa*» 
tis peritum, Ccrte ctpoterant, etdebebant 
talia vitia fcribentis faciiecauerj, mpdo nec 
voluntas, nec vires defuiffent imerpreti. 



D. 10, OEORG. ROSBNMilLLERl -^ 

Scholia in Nouum Tejiamentum. Tom. 
VL continens ipiftolas catholieas et apo^ 
cahfp/in /ocinnis. Norimb. ia ofiicina 
Felfecker. pagg. 446. 

Sic tandem finitur opus fefHnanter fatis et 
inceptum et perfe<Sum. Tironum in gra» 
tiam fcholia haec edituru^ erat aui^or; fed 
neque hoc fuo munere fatis feliciter perfiin- 
Aus efi. lam enim in fex volumina excre* 
uerunt, quae pretio conflant maiori, quam vt 
ab onuiibus lacile eomparari qiieant, quibus 

hac 



^tf II. Dt Ubrif nouif. 

hac opera fua confultuin iuit. Si lucro {119 
kibliopola non confuluiiret nimiuoi, ^icile 

f»otuiUet vniuerfum opus tribus comprehend} 
omis modicis. At ipie aucflor in primis pru* 
dentius rem fuam innituere debebat^ vt voto 
fuo potiretur. Primum enim per totum opuB 
fiumanis multitudo diiperfa eA obferuatio* 
lium tritiflimarum, quae ne pueris quidem, ac' 
inulto minus literarufn facrarum nudioiis, ad 
jnterpretationemN.T. iam adinotis, ignoran- 
tur. Saepiillme vocabulisGreecis audor ap- 
pofuit Latina, vbi in illorum fignification^ 
oihil plane infolens eflfet. Alibi e rudimea- 
tis grammaticis res notifliQias depromdt, et; 
vt paucis dicam , tales (ibi lec^ores cogitauit, 
qui adhuc hnerent in Knolliano voc<tbulario, 
vei Dekianis fontibus et riuulis, aut aiiis huius 
generis libellis. Quis v. c. in libro tali has 
cxfpec^aret notulas : lac. I , i. ruis icoSeKCC 
^vha^ iv rn ^M^Tro^ocfi. Wi (mallem ^(rous) 
%%i^Biv fi. Kryei JaiuUiu dicU., — Ver£ 3. u- 
iTdfwwf p*»jCttrratf /ia, conSonSia.'. — Ver£ 4« 
i^oY rehfiov opus perfcSfum, — luA 15. gj^^ 
nocvrw rm ffxXiy^w dc omaibuf duris. — id^ 
^(PfXims x^^^iv vtilitatis grcUia. — 14. weu 
/Him. Ikoirimviov rris So^kis dvro coram ma^ 
U/lati ipjius vel throno fiw. 'fiy oiyotMMffH 
in Uufitia. -— Sed nulla fere pagina eiusmo^ 
. "^ . di 



XofenmiakrfihauimKT. "Pm.FI. 317 

ia, pueiiBbus interpretamentis caret, amie fini 

dBcnno recidi potuiflent« Vcrum alia plurt 

prorfus otiofa funt et fuperuacanea. Vbi* 

cumque enim eadem di^ionis alicuius figni* . 

iicatio, vel fbrma loquendi folis N. T. icri« 

ptoribus vOtata, occurrit, ibi obferuatur ab 

au<9ore, quod femei iterumque monere fu& 

fcciffet, fi frugalis efie voIuifTet. V. c nus« 

quam legitur i^mi, quin addaturyi/rrim/, feli^ 

Citas Meierna, «^^ww pramnm, tivi\^ nliquif^ 

i^ycc ouTt&e$uc pro d^€0if , fretfeea/jio^ eata^ 

mitaUs, et innumera talia. Denique etiani 

mbefle poterant, vt faepius iam diAum efi au* 

Aori , quam plurimae animaduerfiones piae 

magis, quam erudttae, et ilia omnia, quao 

nihii conferum lad propofitum, quod ceperat 

au<fh>r ; per verbohim exphratomjignijieatio^ 

nem et oreUiomsperJjiSfameompoJbionem viam 

nperiendi ad fotid^ et aecuratam interpreta^ 

tionem. Ifii$ omnibus igitur abiedis Vtiliult 

fuiffet, multa magfs explicite tradbre, plurei 

vniqs loci jnterprehitiones aflPerre, deleduiti 

opinionum f^ere, caufas et futidamenta H^ 

lius, quam prae ceterfs probaffet, fententiai 

fxponere. Om^ino autem necefle erat, in 

fingulis interpfetamentis nominarc au<noret 

illdrum', ac difHn^uere propria ab alietii»; 

Quatnttk tD&H j^eta^ue (chWit deferi()ta fint 

cx 



318 ti. D$ UbfifMmr. 

tx intcrpretam celebrioram libHs, ooiiiiliflf» 

Siuam tamen et ipfe tentauit aliqnid «odof ct 
uum, vt ait, fecutus eft f^um. Ita v. c noa 
dubito ^ (^uin ipfe primus et fblus omnium 
audtorfit notae ad Uc 1, 14« adfcriptae: JUu* 
lUresfoleni diu iahaereri fpeeuto > vt ad id Ji 
formeni. Viri vix eonfpeQo fpeeulo, fokni 
obire , nee curare qualesJkU. Pulchre ! hdec 
omnia elicit e voce civi^$. — Nec defunt alia 
' huius farinae fcholia, prorfus noua, v. c bc; 
I, 4. ad ypcc. €fy^ r^wv ixer^i VuiHut 
aUudere lacobus ad artem fabriedm. Vt im^ 
perfeHum aedificium habitatioM minimt tom^ 
modum ejl, ita et deficiens tolerantia perptffo^ 
rum mercede exeidit. Tokrantia ergo ,ucftra 
fuum opus perfeSfum fifiat. Ver£ j[. h <fe — 
$ifentiat,fe non fatis habere prudentiae adxti^ 
iudicandum,quid injinaulis circumJlantUs agmh 
dumjit. Vcrf. 10. oe TsKaatos — Hcmo dim 
ues autenr (fi ita veUt) ghrieiur de vUi fiatu 
fup^ i. e. defuis diuitiis^ quae funt inflabUa et 
iaducde. Ironiee haee diSfa effe videniur. 
(Perfugium confuetum^ bderari jronias, d 
quid obfcurnm eft.) — Sed haec et alia plu« 
ra fibi propria efle, ab audore monenduro». 
acceteriSy quos compilauit^ viris dodtis fua 
cuiquc relinquenda erant, vt fcirent lUuenes^ 
apud qaem fingqlas intcrpretatiQnta vbo^ 

rius 



RofmmUUer.fchoUd iii N. T. Tom. VI. 319 

rius expofitas et confirmatas deprehendere 
poiTent. 

Sed in his etlam, quae ex aliis libris decef- 
p(it, bonum faepe dele(3um defideramus. Ifta 
enim decerpendi opera Jaudanda eflet omni- 
nO) et fatis magnam audlori gloriam conci* 
liaret, fi bene illam adminiHrai&t, quando« 
quideni poft tantam interpretum multitudi- 
nem ad intelligendos et explicandos libros N* 
T. minus indigcamus nouis interpretationi* 
bus, quam veterum deledlu» luuenes autem 
praecipue, qui ad cxegefin horum librorum 
praeparandi funt) acquiefcere interim ppfienC 
aliquo commentariorum optimacfrugis com- 
pendio. Neque tam facilis profedo labot 
^ quam forte horum fcholiorum editor pu«> 
tauit, bene fecernere complures eiiisdem di« 
0\ explicationes ) toto coelo faepe diuerfas^ 
caufiis omnium ponderare, et quid vbique 
s^ifllmum fit, difpicere ; adeoque difficilio^ 
mnlto efi, ac iudicium diuturniori vfu fub- 
adum et diligentiam accuratiorem pofiulat» 
quamfenfum fcriptoris profuo gunatn.etlu- 
bitu vtcumque circumicribere. — lam quU 
dem operae non^ eft pretium, inquirere fiiuus, 
quas audoritates in fingulis tocis fecutus fit 
NoAer, quum ipfe rarimme tantum eas tndi- 
xaueri^ et &re femper ita icripferit^ ac fi ipfe 

innea« 



imientor (ffel cHnnium^qiaiie ^l btae vd Mfa 
le fldaotauit* Hoc sutem planiflimum t^ 
tiunc eum ex sltero coinmMtatbre attuliflc 
iliquid, quum in dltero baberet, cpiod multo 
nieiius conueniret, nunc&fius^ quam opot 
erat pro inflituro fiio, defcripflfle adnotatioa 
oes intetpretfs cuiusque, hi qaeni forte forto* 
iia ihciditfct Hinc etiam fit, vt nuUos fit 
•equabilis modui in his (cboiiis, et nulla pm 
Mtuitas. -^ Iac«It, t. Mir Ir sr^^^D^oAn^ioMP 
\xrr$ m» «•/^iv tertit: ^pirjoinaf re/pidiisi 
ID ^Jbpati^, vos non ver$ ertdin Domm aw 
Jlro UJu Ckriflo m funmuM ghriam meSto^ 
'£%m enim effe indicatiuum, et pi^ vfarpafi 
ficut Matth. I, 19. III, id. Sed flatim recedil 
ab his argutiis, et circuinfcribit: Nohu m n^ 
tigiom ehriJHamfolius ptffimae refpeSfu ab t^ 
Jieio et ae^aie reeedire. Ncfque bot ttmcii 
inefl verlsis ApoflolL Sufficeret dicere, iri^rif 
cfle tuheim Dei, euiil<{ue, vt e fequemftus pt» 
t^, jbaNiemn feu eommmum. Mon«t ^itut 
Apoflohis genefatim, quod pofl exemplo qm^ 
dani ilhiflrat ~ Tfic ik^ conftrui, ittqull^ 
potefi cum TH uvfm et euml. X. eodemjeu/k^ 
Sed poteft eriam aliter, nfinpe eum m^iri 
curn '9r^ecmy\»n^ccg eic. et quid tptHIuiium 
etfet h. 1. tt cur, dicetidutil erat — Verf. u 
^mnYoirpp redtquidikn<atdl^^#<a(iMiGlit» 



EofmmSUer fsioUa mJf.T^ T^. f^I. |^| 

Jlmwmp ki minus redle Iaud«t. Ad. XV, i^ 
(ft eoiti;! hic locus lacobi vnicus^ in quo ox^ 
ay. lioc feafu occurrit. — Vcrf. 14. multu% 
cft in recoi^ciliaada do(flriaa lacobi et Paali, 
i]e fide et boais operibus. Nihil iiorum hicr 
bpus crat, fi obferMaflet, lacobo TSi^iy ejL Sf^ 
ixgwiy idem efle. Zcotrcci vertit: advitamae^ 
Umam aiiquem perducire; fed notio, verbi 
ibagis eft ^geaeralis, et h. 1« idem, quod pauU 
i^ ante ifPMhM moc^^ & fjt^cctoy hvcct, vtxfe^/. 
hveti* — VerH 18.: loqueatem induci ait fipiiz- 
Uiriftiamm, ^, g- Judatum; fyd. hpc non e(i 
ip verbitr ceA^' ff^i r^^.ne^ in^iJlis, quae fc^u 
^untuf. Certe ludaeus ita loqui non pote^ 
X^t: Tu quidm religioni Cb^i/Uqnae addiBus 
H' ^goy^piii^operom pUirfa^^-etfi JudaeuSf^ 
His enim verbis, quibus C). R, itddit illu4 
ov sr^iv e^^i^. ^y^ TocJ^^ ^X^ nulia iii«: 
euet ^fQ^andi vif. Thw eO religipmsjii] 
v^iueruim, j^ut Chriflianae^ fiue ludaicae^ 
fpueotia ac prcffeflio, vel etlam Dei eulius, ec, 
rerus qoidem ac redus : iUa , ^ iaquit, ApoOo^; 
lyjpy vana eft omiiis, (i lola ieftnec bipae fadi^ 
monilratur^ oih}C i^i$ rif^ immop vtiadmvit^ 
dicere quis pdffet etc. il lc qui dant igitur eA, 
yt ex verbis fequentibus patet, homo probus^ 
i^e fiufloiyiin Aadjoi^is «t, ^ onfdus i^|» 
^mquamai^U celigiom ex|^B)raa pf^&U^ona 
iV^M. ; X addi. 



3|3a 11. De Bris nom, 

addidas, fed religionurn praeftantiamereiSle 
.fedis vnice aeftimans, vnius quamqnam Dei 
cultor^ Nam verba av m^ivfi^ ctc. verf.j;^. 
videntur eiusdem e(k^ qui verfu iS. locjueba- 
tur, non lacobi, vt pronunciat NoHer. Ita 
demum omnia ^cilia funt etbene cohaerent, 
fiue verfu 18. legatur : Jtc roov Ify^v, iiue %a)-' 
}ts T«v l^oov w. (Quid? fi EKT02 TilN 
/pyw, velEKTOZ EPmN? Ita xoopjg ex 
interpretamento , hc verd ex incuria librarii 
potuHfet nafcl) Si %6>^i^ legitur, ironsce in« 
telligenda eife yerba putat. Cur demum, 
ilotivideo. — ' At fisis non t&ti$vre^ 
<fnfovriiosv noftrarum. Haec faltem ex vna 
plagula volumiois deguflauimus. — Quam 
tpmultuarie rem fuam egerit audor, vel inde, 
stpparet, quod hciniam emendandorufn adiedt, 
ih qtiibus varia fcholia in apocalypfin praeci* 
|)tto eSiifa retradat.' Peni(|uc ne quid de^' 
efl*et, quod libro potefl dedecori efle et in-' 
cbmmodum facere legentibuf, (vt praeteream 
(IHutp barbarum } tbtum opus iafinita vitio-* 
rum t)rpograpli], forte etiam firibentis^ muU 
litndine inquinatum eft. ^ ^ 



D, lOH. VLR. BiLGVERS Verfuchi 
mdErfahrmgenuberdieFatt^beriind 



Bilguer de fthr. putric/if. 34 j 

Rnhrtn etd i e. tentamina et obferua* 
tiones circa febres putridas ct dyfente- 
rias ad impedienduin , quominus apud 
exercitus et in nofodochiis tanta mili- 

i tum frcquentia iis exftinguatur. Berolini ' 

- apud HelTe. 1782. 8. plagg. 7. 

' Tanti ingenii tantaeque experientiae yiri 
obferuationes vere augent fcientiam et emen* 
4^nt praxih medicam. Praefentia ad emen- 
d&tionem methodi fcbres putridas valde acu» 
tas et pernicioGfiimas atque dyfentcrias epu 
demica^, praefertim malignas, curandi mul* 
tum pertihent, niedicinam facientibus Valde 
cbmmcndanda. Vt nimirum maxima quan* 
titas putredini refiftentium eanique corrigen- 
tilihi mecjicameritorum ingeratur, (non luflS- ' 
cere enim videbaturclar. aucflori eorum ore at^ 
fnmfio)praejter internum antifepticonim prae- 
primis vini aufteri cuin decodo cort. peruv. 
dibti vfum, praemifTis euecuationibus, adhi- 
bentur feliciillino cum fucceflu balnea ex in- 
fufo florum chaipomillae,.f;Qrtic4}in iuniQrum 
quercus libr. IV., nitri iibr. II. ad p5 gr. Fah- 
renH. calida per qnadrantem vsque integram 
horam tot; corpori quotidie m^me applicanda, 
porro vapof infufi eitisdem addito aceto vini 
idipiratione pulmonum hauriendus, deinde 
vdperi laaatid totius corporis cum aceto te- 
•• * X » pido 



324 ^^* ^ ^i^ fums. 

pido, deniqae finAus horraei in cibis dandi 
et pro potu aqua aceto vini vel fpiritu vitrioli 
nppta, rcconualefcentibus autem vimum, tan* 
denique vapore didi infufi, fefnientauone 
vcgetabiliuru aercm fixum emittente, acceflu 
libero aeris externi eiusciue interrupta reno. 
uatiooe in nofodochiis, mutarione indufiorum 
flraitinisque, in quo aegroti cubarunt, exha-, 
latutti et in aere ambiente colledum miasma 
eliminandum eft et obtundendum. Eadem 
haec methodus et externa remediorum appli- 
catio fanauit febres, licet petechiae eruperint. 
Kadem quoque putridas dyfenterias vicit, fl. 
niul iniedi futit clyHeres ex vino et corticia 
peruuiani decodo ad corrigendam faburrani 
iriteninorum putridam, fed ad dolores et te- 
nesmum fedandum caute opiata danda. 

***n5. 



-D, ERNST ANTOM NICOLAI FoTt^ 

fdzmg de¥ P(ahologie ; f. continuatio- 
nis pathologiae de morbis do<9ripae to- 
mus fecundtis. Halae fumt Hemmer*» 
de. 17S2. 8. aAlph. 7plag. 

De vitiis ex loiflis faUuae et bilis fe- et ex- 
ci^etionibus agit cl. audor in tribus capitibus, 
^uorum primum, continuatipnls nimirum 

quiN 



Nuotcu fkahotogiai eontin. Tom. IL "i%^ 

iquartmnj pmponit pracprimis tonltis vcrMs 
ea , quae hucusqiie de 1»<%8 metaflafi obf^t'- 
uara lunt tam vera <)uam dubia et aperte fsi* 
fa. Hypoihcfin lianc valde audor defendit, 
ita tamen intelligendam, vt lac^ in fe fpe^a^ 
tum neutiquam, fed quatenus in mammis Ha- 
gn^ndo corruptione quadam infediim refor- 
bemr inhumorum maCTa, et ad loca midUs 
idonea transfertur, ibique a /an^uine fecedtt, 
atque colledum haerct. In quinto capifc 
continetur <le ptyalismo fufior tradatio, et 
in fexto ea de idero agens. Acceduht a4- 
denda quaedam de febre parturientium , de 
eiedione amphibiorum viuentium aluina et 
inteftinorum vix credibiiia. Atque Jn hdc 
quoque tomo ad naufea^n vsoue verbofus cfft 
ec cramben centies coclam onert. 

L**n(5. 



Herrn vonhorneZ?. j^bhandlung von 
dm verfchiedenm Meihoden, das Qtiek^ 
JHher in den venfrijchen Krankheiten zu 
gebrauehen; i. e. tra<flatio de variis mc- 
thodis, mercurium in morbis venereis 
adhibendi. £x gallica lingua translata. 
Lipfiae i^gi. 8. i Alph. 7plagg* 

Ob diligenter inflitutarum obferuationum 
X 3 cnumc-» 



%i6 U. Di libris wmf. 

mumerationem circa curam morbormn ve- 
.nereoram maxime commendandus hic liber, 
dignus optimo iure eraL qui verfione germa- 
nis medicis et chirurgis magis innotefceret. 
Non enim hiftoriam variorum mercurialium 
praeparatorum, etpropinandi ea methodos 
IblummodD recenfet in primis fedliooibus aa« 
dor, fed applicationem eorum defcriptione 
obferuationum et cafuum ad praxin optime 
applicanda in vltimis libri fedionibus ad ocu* 
lum demqnflrat. Vnde pradicorum fcri- 
ptorum boc facile princeps haberi merito 
poteft. Summis encomiis effert fublimati 
corroHui folutionem fpirituofam et aquofam, 
reliquis antiuenereis longe aot^ellentem , fi 
a prudenti medico circumfpedte adfaiberetur^ 
contra vero eandemforevenenum lethiferum 
cpotendit, fi incautius nuUa habita circum- 
Oantium ratione fumeretur. 

L**n.7. 



Epiflola mtica in ApoUodorum ad V. lU. 
Chr. Gotii Heyne. Acceduut nonnuUa 
in Statium et Catullum, au<flore chr. 

G V I L. M I T S C H E R L I C H IJO. Got* 

ting. ap. Vid. Vandenhoeck. 1782. duod 

Ad 



MifiherUch tfifl. cfitica. 3^7 

Ad praeceptorem futmi has audor defcrt 

ftudioram fuoruin primitias, paruum quidemy 

fed non contemnendum omnino ingenii; ve- 

terum fcriptorum lecfKone adiidua culd et 

expoliti documentum. In ufpoUodaro non- 

nihil ex coniedura tentauit. Lib. I. cap. IX. 

§, 16. p. 48. ed. Gal. yerba : // i\3ot y.GCKoy 

.Mvi^eioc Ilehtec Apollodori effe dubitat et ab- 

effe 'mauult a textu, praecipue quia in illis 

eam flruduram orationisque colorem repe- 

ri^t, quem omnino foluta refpuat oratio. Pu- 

itat, antiquioris poetae verfum a Grammadco 

.aliquo margini adnotatum eflfe. Pari modo 

.de.aliis quibusdam locis iudicat. Sed fefti- 

.nantius, puto. Quidni enim potius, fi qqid 

.omnino alienum ab orationis ferie occurrit, 

. Apoilodorum ad verfum poetae aliquem re« 

fpexille dicamus, vt mos eft mythographis? -^ 

Felicior ed conie(9ura ad Lib. I. IX. 2,6. f:6u 

vbi pro : ot Ji? TATPON ocvtov (np. rovToc^ 

?^a)j Cretae infulae cuflodem) heystrt fcribi 

vult OTFON, hocque nomen ei fuiffe, audo- 

ritate poetarum Graecorum confirmat. Mi» 

rum,hoc neque fabrvm neque galevm 

vidiife. Bene etiam reflituit nomina quao- 

dam alia regionum ac populorum propria, 

quae in ApoUodoro deprauata funt — Sed 

Aon erat, quod valde ofFenderetur Lib«Il.IV. 

X 4 4« 



M II. tk Ubrii mt^. 

4^. p.«. hitvert)}s: «ywvi^d/iin^dtf JSp (Ilf fwr) 

-fiaXoi^v, ITAPAXPHMA eineKreiyev durov. 
^rgutius difputdt, non efle verofimile, Acri- 
•fium ex vulnere per difcuin in eius pedes de- 
4apfum, flatiin exfpiralTe, 8c mirum efle, nuU 
hin occurrere piirticuian) , qua^ Perfeus AcrL 
^um imprudenf interemifTe dicdtur; hinc A^ 
^oliodarutti (cripfifle iSaXw AICilN e^^fie- 
-ItmiY^ in margtne autem ad vocem iKxoMf 
-glofTam poiitam gree^a X^^l^^f V^^ nonne- 
wo indicare voiuiiTet oraculo lam monitum 
^uUTe, Acrinum a Perfeo Interenitum iri, (tum 
ifcribendum fuinfet Kocrcc %f) quam vero de- 
^ncept librarii m nec^ecxfniJict mutailent. Ni* 
inis longa eft haec iine teflibus hifloria, iN 
^uein verbii Apollodorj nihil eft, quod oC 
-feddat, nifi inferas hoc iHis, Acrifium /a^im 
'i^J^rafftt. Nam eoirmirMHp nvoc generatim 
-£gnificat auStanm vel ioufam fjfe neeif, et hoc 
ilbco igitur vulnttf htale infiigm. — Potuifltt 
^udor et pluree et grauiores quasdam Apol- 
•lodori emendationes aiFerre, fi diligenter con- 
Culuiflet fcriptorum diuiquorum de re tnythi* 
« libros, at()ue in his pratfertim Antonini 
fLiberiilis nietamorphofes. 

SeoQuntur nonnulla iit CaluUum, cuioi 
^^i^ M 4kd Thet aUqttCttei «neiidare «t- 
•f ^uc 



rqw ilhiflnire fluduit Bene- cotnpdfdt cu*i 

«verf. tz • 17. locum ApoUonii Rhodii valde' &• 

-tniiem, I. f 40 fqa. Verf. 13. Tortaque tmi' 

gio fputnis incanduit vnda mauult lcgere m- 

YOfmi/, quia vf. feq. fiatim recurrat candmii^ 

^gwgitt!, Nobis videtur haec nmilitudo V0« 

^um incanduil et eatidtnli non negligentiae 

librariorum, fed confilio poetae tribuenda ef- 

•fc. A<1 vef f. 16. V o s 8 1 X conie^rdm, pro ; 

Ma atque alia viderunt tuce, legentis : lUaqflB 

'htxttdqw aliavid, confirmari putatverbis, A- 

|>oUomi fifzxn sc^n^^. Sed nefcio, quid-do- 

•rum ineft ^t otiotum huic ledionl^ Quod 

outein poeta Nymphis ftros vultus tribuit^ in 

•fneado cubare non videtur. Non enim, Vt 

•auAor putat, trotae iinguntur, quarum fnri 

vultus e gurgite emergunt; fed rei tantum 

tiautts vifae infokntia defcribitur. — Verf 106. 

l^xojudanti corpore mauult nutmti eorpore f. 

vertice; verf. 109, Prona f«rf/7, iateque ct co. 

-pimm obuia fiangenr, i^: Prona cadit, late, 

.^ae cornibus obuia , frangens. Verf; 230. 

^ae noftnm genns etjedes defendere fretis 

jfnnuit, quia omnesMfll/r«^f exhibenr^vnde 

•s c A L t G fi R fecit j^^ir, (cdfretis nuila» nifi 

e longinquo petita, ratione explicari poteft; 

fcribendum putat creti, h, e. Thefei, filii mei 

regnttm» Ferduni emendatio} rr ^ enim 

X^ ^o 



330 IL De Ubrii udm. , 

ftoJiUo non folet, nin.cum cafu fexto patrig- 
vcL tnams vfurparL (Cf. schraderi ob0I 
lib. L p. 7oet7i.) r— Elcgantior (}uidem eua- 
dit vf/345. Qtfzim Phrygit Tiucro manabutU 
/anguine riui» (i com au(5iore legas: Qfuum 
Phrygio tipidi manabmUjanguinecampi. Sed 
miaus neceffaria atque audacior eft iAhaec- 
corredio. 

. In recenfendo Staiio peculiarem fuam opeu 
ram collocaturus efl dodiflio^us iuuenis. Et 
iperamus, illum fufcepto huic non imparem 
dQfe futurum, nid accelerauerit Interim pro-^ 
muUideqi quamdam criticam nunc iam pro- 
pofuit. Achitl. 1. 4. fed plura vacant, nos ire; . 
praefert ledionem niagis exquifitam: fedplur 
ra vocant, h. e. plura, quam Homerus cecinit; 
Achiilis £i(5hi meum carmen depofcunt Du* 
rum eile et inuntatum, vocare iine nomine 
vel pronomine, fentimus. Et appoiltius eft 
plura vcuant ad id , quod fequitur : nos ire 
per omnem etc. ni(I forte fic, fed paullo du- 
riufcule, diHinguere velis : fed piuravocant nos, 
ki per — VerC 6. bcne tuetur vulgatam le- 
dioneqi traSo. Theb. UL i(^. madult nu^ 
merandcf, (quod et e noftris codd. duo ha« 
bent, Lipf et MartipQiiit ) quam miferanda. 
Ach. L 9. defendit depkuimus, pro compkid' 
mus, quod vnus Guclph« et fcholiaAes a 

DOM* 



MtfiherUeh epi/f. cHfica. 331 

BOMMEiiiCHio (non Bninouicenfis , fed 
Guelpherbytanae fcholae quondam Rec^orCy 
poft Profeffore Helmftadienli) editus habet. 
Verf. 10. refle tenet : Scit Dircaeus ager. 
(quod e noftris etiam duo feruaht codd. He* 
rel. et Heimft.) Non maioris fere momenti 
fuiit reliquae animadueHionas, nili quae non* 
nihil ad illunrandas didiones fingutares poc- 
tae conferunt ' Ingenionntma.autem ^men* 
datio eft« quam ad Ach. L 47(^. (III. 80.) Q»/f 
imm Haemoniif in vallibus alter Chuerit, ef^ 
fofja reptans niue? attulit. Quum enim rf" 
fodere niuem vix quisquam in veteri Latio di- 
xerit, prb exierere, calcare; legendum pro ef^ 
foffa niue exiflimat OJfaea nm, quam loquen- 
di rationem exemplis ex aliis et ex ipfa Statio 
petitis fuperflruxit. Ex Offaea autem efffja 
fadtum e(fe putat, dum grammaticus, graece 
noii indodus , OJfaeae ninis interpretationam 
alleuerat eV 'Oa^ce. — Sed antequam hscc 
leflio in contextum recipiatur, infpiciendi funt 
plures codd. mfli ; e noflris Helmflad; non 
ma1e habet fffufa, ex qup in aliis primum tf 
fofa (cf. Lindenbrog.) poft fffojfa facillime 
oriri potuit. 

Von den Leichen der MorgentSnder ; 1. c. 
defuneribus Orientalium, ex iteneruin 

defcri» 



^yZ ' /A Di tAHs wmitl 

delcriptiooibtis ad iUuftrandos loco^ S. 
Scripcorae; obferuttiones ex LatiD^i 
¥cdae et cum notis audae. Cobur^ 
ap. R. W. A. Ahl. 178^. 8. pag. 84. 

Vertit aftonymus diflertarioncm cl. g E o. 
ritiD. iTEBCKi, quae Argentorati a. 1757« 
prudiit hoctitulo: ObfirvatiimfT facrae circa 
fiaura popmorum orienfir, quibus fecundual 
PAVLSENii metbodum primum ex pere- 

5;rin^tionibus varii loci ritus circa funera del 
crbentc^ citantur, deinde eorum ope di<fla 
Biblica Vtriusque Foederis illunrantur. Hu- 
ius diirertationis do<fJe et diligentcr (criptae 
exemplaria t\ diflr*cla erant: fortafle meliuS 
de re literaria meritus luiflet anonymus, fi 
cam typis typogr;»phicis defcribcndam iterum 
curaflet, quam quod, nefcimus quorum ia 
gratiam, ihcotifce verterit. Animaduerflones 
quasdam adiedt, quae hinc illinc ex har- 
isERi notilTimo libro obreruariones in ^. 
Scriptur. ex peregrinacione fiflente, quem 
nunqnam citari aegre tulimus , augeri et e- 
mendari potuiflent. Qnae circa lef. LIII, ^ 
notat, fere eadem fiint, quae dodlifl*. kop* 
r I V 8 habet in fiipplementis ad lo^tbu 
V M. Hunc tamen non legifle videtur. 

i 

Ort. 



Andrii chnfi^ntatk C^kElii 3^3 ) 

rCknftonmthia QtkinMiana. (Qufn(nilianw) 

r Scholaejkae aiebmmociauit mtasque va^ 

fwrum et fuas dnimaduer/tdnef adiecit 

BONAV. ANDRES, fw acad.' luHa 

ff^irceburg, liier, fmman PrhfeJJbr. Wir- 

• ceb. opud Tob. Goebhard. 1781. 1 Alph, 

• VII pl. 8. " - 

De conflio chre/lomathiae Fabianae profu- 

fionem fcholafticam ]egere memini, a b. M. 

ic>. CttRiSTOPH. ALBERO, Ibannci Lu- 

neburgenfis Recflore, a. 17^9. fcriptam. Ne- 

qiie indignum Videba^ur tale confilium, quod 

a viro do(Ho perficeretur. Inter iilos cnim 

veterisLatii fcriptores, qid in fcholis ferc per- 

uulgato more non leguntur, Qufncnilianus 

vtius minimum videtur aetati difcenti ignotus 

ct illibatus efle debere, ille, de quo l v t h b- 

R v s noder, adhuc fraterculus AuguHinianus 

ad spALATiNVM fuum fcripfit: QuinSi' 

tianuf vnuf eft, ^ui optimof readat adokfcen* * 

tifj immo virof. Hunc rogo anie omnia ne 

derelinquaf, quifemelet inftituit, Jimul quoqiu^ 

itoquentiam monftraf, id eft, verBa et ref docet 

qUam fdicijftme. Quamqua^m vdro a ROL- ' 

LiNjO iam olim ih vfum Icholarum editae 

efT^rit aureaie fabh inHitutiones oratQriiae, 

recifis iis, quae minus videbstntur necefTariaj, 

idter npftrates etiam nuper Uudio b a rl e* 

• sii 



j|fi ; i/. De Sbris muir. • 

tur. Haec igttur omQia, quae vel ad Latiaae^ 

linguae proprietateni et oroatum, vel ad £on^ 

rcorrmvuice eloqueotiam fpedlaot, praece* 

pta, vel quaefalua ioftitutioDis oratoriae,qua» 

lcjn hodie defideramus, integritate abeide 

p^oteraifty abeiTe iudit, Magis igitur initiorum, 

rhitoricorum e QuinSUiano in brenem fomiam- 

iqnannatormn , quam chrejlomathiae Quin&i*\ 

Kaneae, oomen hic liber pieretur. Indpit $j 

rf ip(a, diuifiorie operis^ finitioneque r))eto» , 

rices.. Ex libro I. nihil, ex libro U« perpau». 

e^ nempe-e cap. XV etXVL huc rekta, et- 

fic ex toto,,9pere ea t^tuQ%quae potiilimuii^f 

ii^terefat,. vt ab aetate l|^erentur, tino difcer, 

rentur peoitgs, decerpt^ funt. In oOio fc-^ 

dionef totum iibrum digefnr^ et iingulas b^^ 

in fua capita. Sed.L de ipfa rhetorices fub^/ 

(lantia, II. de inuentiooe, IQ.de difpofiiioocn^ 

IV., de elo|cutione, V. de^ memoria, VI; df : 

proAuociatione, VIL quae oratoremj)erficir^ 

a^t, VIII» de genere dicendt* Harum vbcr^^ 

rifoa eft Qu^a, de eloi;utione, librocurn VIL : 

VIU. j^ iummam, libros autem X etXt pro|» . 

p^ lotegcos^ et id quideoi fummo iure, cpn» 

tineos. Apriilimam e0e vfui Icholarum edi^ . 

tQris bapp parfimoniaqf) ia difponecido, ^oa/ 

di|bitan^u$;. nam quamquam nos amor ille^ : 

qtfQ fiMi^ F^biua|ii duci^ vt plura hinQi 

; ' ' * ' ' "indc 



ia4i delcribeajjb foiiTe creQkuQps^ i>Qlumuf 
tamenvlrpdQaiinino fcrupulosmouere. Fe^ 
tic^ iatls iuuenes praedicamus^ gyi ha|ic fo* 
Ittm chreftomatbiatn perl^rinti perle(5laque 
iauit^ fuerint sd integrum boc opusFabi^ 
|itf)(|i^iii £mae^m.eaU3 araiameatanumy per« 
luflrandum et incogoofcendum. 
'^Cporextum rc^ed ab eisemplo Gesnerian6 
^tHt Ledipnum yarietati non iobaefit, hifi 

Jpod interdum, vbi vulgaris Jedio af&d)a eA 
e videbatur. Notas adiunxit non paucas, ad 
i^es cpa^is. quam. ad verba fpe<flantes. In his 
^c hianme egit, vt npmkitilbt fcriptQrfif 
tmiquo3 , hd mutto plures recemiores, H oi 

il-lVAl, 15V1-«»RV1«, BATT««1VM, 9\\0(^ 

i^Prum fententKs, plerom^ueTeutoniceAd^ 
fcli(9b,^d confirm«ret, vel in Wimi^ i)iuflra«t 
tHraecepta Qain.(3iUam, £tnul ^ro etiam ii^ 
porem ei^itaret iuuenibns ftii», hc» {ctip^0m$ 
fiuide legendi. ' tn enumerati^ne fcriptoroni 
^'aecorum ttRbmanorum (lib. X t) repen^ 
it^it fimul praeftafltiore» iH^toii^ ei^^ 
Kimium autem credidit^ k^ iudidis ^e ifdik 
feriptoribus^ a*£ H l^ i D i o , P^o£ GkffMfi^ 
euius garrda 'fcripta malim iuuentuti eiM^ 
^eri manibus qutfm eommeiidari. 



^a:1i.- r' ---- -T- .-^ JCma^ 



338 ^^* ^ ^^ noms. 

V Karzgtfi^ RtHgitmsgefchuhU ier Her^ 
ZogthSmer Bremen und Verikn etc. \u 
e. H^oria rdigioDis in ducata Brem. et 
Verdenfi, breuiter concinnata a lo. 
HEN1U PRATiE, Superint gen« Se- 
dionis m. pars altent Stadae vfiu VII 
pl. 4- 
Ei V s D E M PafioralJi.hreiben etc. h. e. E. 
piftola pafioralis ad vniuerrum demai 
Brem. et Verd. ibid. 1781. VI pL cum 
dim. 4« 

Piori libello finem impofiut zu&or daiiC 
fimus ifli fiiae de religionis Chr. per oomes 
aetates in patria fua narrationi, qoam adhnc 
particaiatim edidit Nam praeter doauncota 
qoaedampiblica, quae ad fedionei antece- 
dentes pertinent, continaatur biftorja a tcm- 
pore fiadar^stiomf terranim Br. et V. poft 
pacemOsnabrugenfem peradae vsqoe ad oo- 
ftra tempora. Ledu vtilia potiflimnm fbiit; 
qme dp coQj^Peoerfiis, inter tfaeologos iila. 
rum prouindarBm, feculo fiiperiori potiffi. 
mum, fdlicet pro pugnad dos geniOy adae 
fiierunt £t licet maior buius commentatio* 
nis pars pptiflimum fcri|M fit ciuibos aodo. 
ris venerandi; intererit taunen oomiom liu 
floriae ecdefiadicae recentioris coltomm, iU 
bm euoloere. Ntf^oe enim r ^crieu i fidle 

comm 



Pfiitje hlfl.iril. duc, Br. et f^; etep.paff. 33^ 

commentarios hac de re,magis erudite et ac« 
curate fcriptos* 

Epiftota pafiorali contihehtur fcripta quae^ 
dam fynodalia, inter quae praecipuum eft 
oratioy-quam in memoriam Oabilitae antie 
CC ^tmosformulae concordiae a. 1780. ipfei S. 
Ven. ?RATiE recitauit Remouet in pri* 
niis ab ilia culpam ia Aurac non paruae, quam 
Lutherana ecclefia experta fit, muhis terris 
et vrbibus Reformatorum facra fedantibus; 
itemque non iilani, fed potius Dordracenaoi 
fynoaum vtramquc Proteftantium ecclefiam 
niagis a fe inuicem diflbciaire bene oftendif. 
Pe vero pretio libri magna cum moderatiooe 
iudicat 



Beytrage zur Bofanik; !• e. Symboiafum 
ad botanicam Tom. L audlore al]|» 
\riLH. ROTH) M. D. Bremae apud 

Forfler. 1782. 8. 

Continet hic libellus ceK R o t H 1 1, cuiul 
erga fiudium botanic6s amorem et in eodem 
(ludio laudabilem diligentiam ex alio librd 
circa rationem herbarium vluum conficiendt 
ct ordine fyflematico difponendi 1778. edito 
iam intelleximus, diuerfos tradatus botanict 
argumemi , in qoorum priuiO' catalogui plmh 
Y % tarum 



j40 U. Dt Sbrif mmU. 

fprum nomuUarum m dueatn OkUnbtirgenJ 
Jponie erefctntium. Non omncs et qualescim- 
que plantarum fpj^ies receofentur/fed eae, 

Jiuae aliis regionibus germanicis datae ooi^ 
unt et mtnus copiofae, omifns reliquis tot^ 
Xjlermaniae communibus. Nudam vero noijL 
inteliigesxecenfionem nominum fterilem vA- 
luisque vtilem, ied fuppeditauic potius ceL 
Au(ftor inHjtutas obferuationes^ad locum na» 
lalem , vegetabilium habitum ct differentiam 
ipecificam a qonfimilibus (peciebus fpedan* 
les, quibus £i Orydograpliia localis indrudii 
cA, omtiem ea xommendationem hene me- 
retur. Numero 6i plantarum fpecies in hoe 
tradtatu enumerantur, quarum nomina lii< 
indicare non refert, fed eas, quae fuHus de* 
fcriptae funt. Pinguicula vulgarir p. 2. fq. 
Demonflratur h. l i n n a e v m maius et la. 
tUEti {ligmatis labium p^o fuperiori aflumere 
«t eiusdem labium anguni/nmum pro inferio- 
ri, quum illud tamen primum labio inleriori 
Ibdrollae et calycis refpondeat^ hoc aitcrum 
khio eprum fuperiori. Scirpum mariiinmm 
variare vmbella iimplici conglobata ct com- 
pafita gaudente radiis longi^, fpicutas^. 4. ^' 
conglofoatas^erentibus, bm inuolucratis, di£^ 
vmbelluiis lubfeflilibus. Seirpum nuicronaUH» 
Usu a luncp t^fimo maric. cavle ifiangiiio 

Maub. 



Rotfui^bQkat. Sotaik Tom. L $41 

.Satdf ^iSktttJ Plaotam Badhin^iree dt&ri* 
pdoni velwmcntcr conuenientem audor iflue- 
nit, pra miicrbnaeo fcirpa non haben<Jdiii, 
.i^ua c(iliiiu8.non> tddurinatus et mucro redai^ 
^on ad latus refiexus , vti? etiam in Kaahini 
•icone exprimitur. Dubium audori adhuc r^- 
.flat, vtrum hanc fpeciem rc&efcirpi triqitmi 
nomine iniigniat, quom mucro panicula muU 
to longior iit Poa maritma etiam vb#rkis 
4k(crip|a f, 6. fq. ab ilk c i n kt a e o in Sjr- 
flem. Vegetabil. omJiTa. Planiago fnaritinia, 
fingularis fpecies a plahtagine maritinia Liin- 
jiaeo iic di(fta longe aberrans ita, vt proprio 
nomine digna iit pag. p. Comus Sm$i^-^. 
xo. fq. bene charadcres. enumerantur. Jlex 
a^t/oiium. Planta conftanter poiygama diol. 
.ca a Linijiaeo ad tetrandrias tetragynias^ reliifa. 
Jtiienyanthtf nympkoides. Foiia tripio vel qno- 
druplo minora fiDiiisNympfaeaeetquadrupIo 
.maiora fbliis Hydrocharis Morfus Ranae, qui- 
has quoad iiguram conueniunt. Ad baiia 
.germinis quinque corpora nedarifera etc. in 
Ji^ fpecie viridia in Me%. irifijHata flauefcew- 
tia, a Linnaeo nec in generibus nec fpeciebus 
obferuata. Alae laciniarum potius tennifTime 
incifae funt, quam fetis obuallataef ceu ciliatae. 
Gentiamm Teiragonam pro fpccie a Gent. 
ampBftrii^s&mvdxietsittm haoaiepitLinnteui) 
Y 3 diuerfa 



34^ * //• Di hbris nouir. 

• dhierfa eSt habendam cum cl. o c b b r o con- 
fenditur pag. i^. Gentiana JHiformis ran 
Gcrmaniac planta pag. 17. Tordylium nodth 

Jhm. In plantis cblds vmbellas p]erumaue 
non reflUes, fed pedunculatas obreruari, no« 
fculos et femina fefTiiia. j1ng$lua archangi^ 
tica. Anihericum qffifragunu Trigtochin ««• 
ritimnm. Petala tria inferiora, cal^is loco a 
Linnaeo retiquisque botanicis habita, ordinis 
.inferlorls ergo petala conueniunt figora, nni- 
dura, et colore reliquis tribus petalis, corol- 
lae a Linnaeo tributis, ita, vt nulla intercedat 
di£^rentia. lure itacjue tria illa catycis petala 
Linnaei, pro partibus corollae, petalis nimi- 
rum affumere debcmus, inquit au<Sor pag.aJ. 
f^accinium vliginofum. Frutcx ere6us a-3 pe- 

' .dum altitudiije. Erica Tetralix florc albo. 
Bradeae % calyci adpreffac differont loco in- 
fenionis et figura a folioHs calycis. Elatine 
Jfydropiper. Flores rariHlmeaperti, in quiboB 
(ligmata fimplicia foium nec vllos ftylos ob- 
feruauit cum Otckro, Sprrgtda Sagihoidei* 
Siraiiotes Aloid^s, cfiius flores fchiper dioici. 
ScuieUaria minor, habitu, flrucfVura, figura et 
colore haec fpccies a congenerjbu& diuerfilli- 
ma. LimopUa aquatiea , ob corollam non 
ringentem fcd regularem ad Tetrandriam re- 
ferri poffet, nifi iftaminibus per paria appro- 

ximatis 



Rothnjymbolar. boimk Tom.I. ^} 

ximatfs gauderet, etiam nomerus pardum co* 

roUae et calycis quinarius in CiafTelV. non 

occurrit. Bunias Cakile Silicula gaudet, neu« 

tiquam Siliqua, vnde male ad fecundum ot^ 

dinem Claifis XV relata eft. Fkimaria clauU 

' culata^ planta (pecionflima et rara delcribitur 

'p. 94. fq. Gmifta Anglica fruticulus bi - f« 

'tripedalis. Stamina monadelpha, ob coroU 

* lam^apilionaceam ad dia<Jelphiam retulit Lio- 
'naeus eam. II. Obferuationes quaedam planm 
'' tarum. Curatiores plantarhm botanicae de- 

fcriptiones, quoad omnes earum partes. He« 
'dyfarum caput galii, Hedyfarum criOa gallt 
Vicia Narbonenfis. Vicia alia a Narbonenfi 
hirfutie, flore, legumjnibus^ feminibus et fti- 
pulis diuerfa. Hibiscus Trionum. Hibiwf» 
Africanus, qui ita difFefrt ab:Hibisco Triono, . 
vt propriae fpeciei locum mereatur, quem 
Trioni varietatcm effe ftatuit linnacvs. 
IIL De difcrimh^evarietates hUer a veras^t^ 

• cief ptantarum. Regulae praefcribuntur bene 
obfeniandae, fi inquiritur, vtrum varietas, an 

' fpecies fil data plantae, -^ Quae docebuat 
oeconomorum nonnullos errore deceptoe, 

' auenae certis encheirefibus optatam et pro 
fententia liadam in fecale mutationem noa 

'^iSe verani tran^ihutationem, fed ai^ejiae fal- 

tind prolataaivarietatem,fttb culdira confiaota 

Y 4- confuc* 



McitMmi ateiae fimiexi ftohattiitem. ^ 
IV. /?^ irritabilitate fi4iorum Drojerae roiwi^ 
4^oliae it longifoUae. Nooa aii(^oris obler* 
4iacio, ^ua patet^ ratione irrifabilicatis hasDro- 
iikss tnultum cum Dionaca mufcipula ab ccjf^ 
•L L I sf dqtatae confienire. InfeAa , quao 
h^et folia atrii^unt, fucco ineotum ciliisgat- 
tatim baereitte tenaci comprebenduntnr, de 
M^ugiant , cilia ^Jeinde ipia irritabilia incur- 
«ntur et in(e(Sa includunt, quae ardius ad- 
Jl»c ibliis ipfla ie conuoluenti^ ad necem 
m^w iaearoerantur. V. Gmtinuatio prima 
MahgipidfUarm in Ducafu QUknburg.ff€tir 
U crefeentium. Citeam l^uietianQ , variat ra« 
^mis pinribu^ et caeemo vnico, fimplid, loo- 
^. Vnje QrectBae A^nae racemum vni- 
eum non effin pro eharaiflere diflin^iuo h 
liae fpecie faabeodum, pro eo potius folio- 
Iram Imitura* Orobm tenu^fbUof» vera ipe- 
•et98^ nec varj eig^ Orobi tube^ofi* TrifoUm 
J^eftr$ eC Fm^ferUm aijcuratiiis deteripta. 
Mfperieum fueidrcmgatare, «bius fblia porii 
fieliuci^s gandere^ contra^ Linntieum. Hypf' 
rieum pulekrunn Myrica GalL Frutex noa 
6mperuireiis eonM gbo^kgy* VL Epi^ 
/hla ixtri0a ^wnu^i con/Uum oA florm 
Ce rn tameam ^ pr(ffonem, taol^ viro digpa, 
VflL QMmuiSo^JkmA^uil§il^ m 

Jkuatn 



RothilJ^qtcm^botan^ Tom. L ^m; 

J)u(at^.pld$iibt»g(nf^fpQnU€rtfcifUmm. — 
SinapU aruenjts, orientatif, alba» nigra, vbe- 
rius notatae. VIII. TraS. fuper confeSlione 
herbarii viuu ^mendatra fcrimi Linnaeani 
. pro dirpofitione et conreruatione {iccarucn 
plantaruni. Ad inTe(?[|s aditum praecluden» 
4uni, camphora vel hepate fulphiiris vel ca« 
}ida folutione SAk «ismoniact vrc. k hi men- 
^ra aquae additis vnc. %. mercurii iiiblimati 
0d methodum elar. el 1 1 s« IX. Ikfcriptio 
mouarnm quarmmiam plantarum vt$ Sgfiemaie 
Linnaeflno adhuc onujfarum, S^orsonara Ta^ 
raxaci fc^po nuda vnifloro^ foK lanceolatis 
runcinato • dentatis acuminatis. Conuotuukt 
jprojlatus. Caucalif platycarpos. Cujffea f;/- 
jfcojiljlima. X. OiJerUaiiones quaedam planta'- 
frumjt. vt Ramincuu paruifloris (jeranii gruinj, 
Campanulae hybridae, Canip^nulaq erini, 
^Conuoluuli Nil, Lafcrpitii Monieri, Molb- 
ginis verticillatae, pteleae trifbliatae^Ipomoeae 

Ses Trigidis, Verbenae lamaiccnfis» Verb. iii- 
icae»(]uibus diAindius cognofcere has plan- 
.^^H, et ab congBncribus facilius poteft cliUin. 
g^ere« Aliis negotiis ne nimis di^rahatQr ce]. 
iROTH valde optamus, vt commodJus per- 
gjn^c poiCty botanicam fuis obferuatiombus 



34(? !!• De librif nomf. 

Unterfuchung ilber daf (aeheimnif und die 
Gebrauche der Tempelherren; h. c, Dif- 
quindo de myfterio et ritibus Tcmpla- 
rioruui, aucftore car. gottl. an- 
TON, D. Def&u, ia bibliop.. erudit 
«78»- pagg. 64. s. 

Verjuch iiber die Befchaldigungen , wekhc 
dem Tempelherrenorden gemacht wordem 
etc. h. fi. De criiDioationibus Tcmpla^. 
riorum etc. aurlore frid. nicolai* 
Tom. II. pagg. 24p. . . 

Non defuturos efle, qui in examcn voca- 
rent et confutarent Cl. n i c o l a i deTem- 
plariorum criminibus opiniones, fupra a no- 
t>is recenfitas^ (Vol. I. m. April. p. ^63.) facilo 
fperari poterat. Inter plurcs., qui nunc lam 
illam quaeftioncm hiftoricam denuo difcu- 
tiendam fufceperunt, eminet recentifllmae 
Templariorum hiHoriae alidor, CI. a n t n. 
Is igitur libello elegantiflimo cam fententiaixi, 
quam in hifloria iam defeiiderat, Templarios 
nempe nullius criminisinflo accufatos ct con« 
uidos, fed aS inuidia ct auaritia Philippi, 
Rcgis Galliarum, vnice exflin(Jos, poenisac 
fuppliciis afFcdos cfle, confirmare^ fludaif, 
p<r fingdas cundo criminationes, in illds 
coniedas. Quod omnino fcelerumquorum. 

dam 



Anton ei Nieotai de TempUarus. r.347 

dam slrgQerentur, id fadum efTe aie propter- 

ea, quod clanculutn conuentus fuos agerent. 

Hinc enim, vt fit, j&cile fufpedlos fieri potu- 

ifie. Tres autem gradus receptionis in more 

fuifle pcrnegati quia pugnet Iioc cum acflis 

.iudicialithis, nec nifivnam initiationem ex liis ' 

certo demonftrari pofle docet, alteram quam- 

dam incertam <effe. Crimiita autem omnia, 

quorum iniimuiati funt, vel praua interpro* 

t2itione illis obiefla, vel illis, qui in ius vocati 

confitebantur, extorta efle. Ipfam abfoluendi 

poenitentes licentiam , quam fibi fumferinf, 

criminis aduerfus Jiierarchiam nomen haud 

mereri 5 fuifle enim illam partcm difciplinae 

Ordinis, ab ipfis Papis conceflam. De idol! 

autem alicuius adoratione nihil certi pofle di« 

ci ; fi quod autem habuerint in fuis coetibus, 

co minime denotatum fuifle tinEturam fa* 

pieniiat^, kdfphingem ; nomen vtto Baffomtti, 

huic idolo inditum, nullum aliud efle, quam 

Mahomedis. — Haec et alia multa rede, vt 

putamus, atque tam firmiter adflruuntur ab 

. audore, quam fieri pote(l in hac re obfcura, 

et perplexa. 

Cl. K I c o L A I in libri fui altera parte 
defenfionem potiflimum primae partis egif, 
flc nonnulla capita eius vberius iUuflrauit. 
Frimuin difputat com €!• a n t o n 1 o , fed 

paucis« 



•04S * f^- ^^ ^^^ *^^« 

paucTS. Nam ie re ipfa integram relicpik b- 
Aoribus arbitrHun* Vberritiie autem c<m* 
&tauit ea,quae fcriptor anonyiiius (CL utt* 
D E r) ia AUrcurio Teutonuo non modo pfo 
Templariorum innoccBtia, fed in primis et- 
iam aduerfus nicolavm fcripferat Mal- 
tis baoc difcepiatioaem ibphismatibos iinpK- 
cari, manifeflum eO; dolendum yero, vtriui- 
que ianinilceri odin et liinuhates mutuas, ad 
vernm indagandum maxitne noxias^ — De 
Murariis autemet Rofattrwianorum nugiis taiK 
lum dtaitarum confumi, mirauiur. 



Wirdm, di$ Leidtnfchaften einer SSugenden 
durch die Milch dem Kinde niitgrtheiltt ? 
h. e* An animi afTedlus a nutrice infe- 
rantur laclcnrt^ difquirit D. frid. 
AVG, >iEyEB. Hamburg. ap.Hoff- 
ttmti. 1781. 8. pagg. ^o. 

Noo vitlma profeiJo quatflio efl, vtmm 
lac nutcieis pomt ladenti motus animi vefuti 
.iafereceyan non, praeferri m hac noflraaetfte, 
Vbi quaeque opulenti civis vxor fibi noxium 
fbre boc ladandl puelli officium putat, et pu- 
dlae incerto patre compreflae ac notricaticiiii 
aptae houd raro lue letra laborant Au<fkr 
aoflcr negat^ id la<n:c fieci p.oHe^magis pranf. 

tate 



tate fixemplorunp. Q^d etiimifi cojQccidsiJ 
QUis, tameci, quantaoi J^umornin' nutrieotiuoui 
saturg vale^t cucn ad fanitatem conferoaiK 
ddHEWtum ad mfri0gendain,inter omnes coa«( 
flat. Sub calcem ^^hortatur matres, vt ip£^e 
inftnti, (i p^r vaktudinem pofFmt, mammani* 
pcaebeant. Hoc eaim et llbi, et pueilQ per^ 
^an ialutare cfti 



Unierfuthmg dtr vermeintm Mothwmdig^s 
keit eines autori/irtm KoUegii medizi; h^ 
e. Difquifitio opinatae necefTitatis colie- 
gii medici et ordinationis medicae. Ham- 
burg. ap. Bohn. 17S1. %. pagg. ut5. . 

Liber paradoxus, vt ijuincjuennii noftri mos 
iJsrt. Profecf^o mirari fubit , quid fit , quod 
vel me<^ci ip(i incipiant delirare cum poetis 
et l^uflarum Romanenfium fcrrbillatoribus. 
Quid enim abfurdius efle poteft, quam Iqges 
aperte fpernere, vincula, quibns laequltia Ho«k 
iiiinum et iiceatia iifnpune occid^di coerce-** 
tur, dirumpere, et cuiuis vim atque poteAr- 
fem yitae ac neeis dare? Jdem.illud aui^Qr 
libeUi huius probare jatffus efl. Quam bene» 
viderint alii. Speoiods enim .^gumeotis ie- 
dtores fallere, et4H*ti medkinali decus ac fitr» 
napiealtfijit ^^Mib^ mlas.^^eJi^iuii tnedic0. 
j Omnis- 



3fO IL De ribris nouir. * 

Oinnis etiim res eo redit, poflfe empyricos 
]iac via noua medicamenta experiri, quafi ve» 
ro illud Plinii , experimenta per mortes age« 
re, adhuc dum euiluerit, et libertatem cuique 
dandam eiTe. Atvero fi vitaefanitatiqueiio* 
minum infidiatur, nullo modo ferenda eft, 
ideoque abroganda collegia medica in repu- 
blica bene conftituta non funt. Irrita erga 
erat Cl. R e i m a r i opera , quem au(florem 
efTe rumor eft , quooiam nemini prudentusi 
hoc perfuadebit, neque ciuibus talis licentia 
Occiiorum vUo modo falutaris eife potefl. 



Biographit dts beriihmien lild. GefehicfU* 

fchreibers FL lof. €tc. h.e. Flauii lofephi 

de vita fua Jibrum, e Graeco fermone 

vertit et notas quasdam adiecit lo» 

FRID. BCKHARO. Lipf. in offic 

Dykiana. 1782. pagg. ido. 

* Ledionem huius libri ineruditis etiam vti* 
lem futuram efle iudicauit, hocque iudicium 
fuum copiofe probauit verfionis huius audor 
docfliflimus, .gymnafii IfenaccnfisDire<5Vor, in 
praefatione, in qua fimui de eruditione lofe* 
phi, dehoc illius libro,et de verfionibusGer- 
manicis antiquioribus expofuit. Quod ad 
ip(am hanc operam viri^l. pertiQet^ latis ii^ 

duoii 



lofepld vita, vert. Eckhard. 3^1 

dam , <iccQratutn et vtriusque linguae egregie 
peritum ioterpretem ex eacognouimus; nec 
mirum, virum tam do<fh)m, qui familiarem 
fuam fcriptorum Flauianorum notitiam alias 
lam luculentifllme comprobauit , multo feli* 
cius fufcepto interpretis munere perfundlum 
effe, quam , qui ad hoc opus tumultuarie ^ac* 
celerandum hodie mercede conducuntur ab 
inflitoribus. Nolimus vero, illum Hauer* 
campiana editione deAitutum , et Ittigianam 
fequi coa<9um fuifle. llla enim non modo 
kcuiones multas meliores, fed quaedam et« 
iam audlioralexhibet, e codice potiflimunv 
Lugduno-Batauo. Ita moxabinic. poft ver« 
ba groAXif J« xopv rsro) itcc(Po^c6^ apud Hav. 
fequitur Kcti ra>v iy ravrvi (pvhoov h rtis cc^* 
^y, prioribus iHis verbis parenthen inclufis. 
£t paullo pofl, verbis la>YocB8 cc^Xis^eo^^^ ad* 
dit Hav. e laud. cod. r8 it^rH h ra>Y ^Aaec* 
IjtmotiH 7rottSa>y oi^%ie^sxjrri7ocvro^^ rs (iSe\* 
^H Ztfjmoff r^ oc^x^e?eoi>ff. Cuius generia 
piura occurrunt^ quae genufnam lofephi ma« 
num omnino produnt. — Interdum nimio 
circumduxiife verfionem fuam videtur. Pri- 
ma flatim verba: 'Eixos ^e yevoff e^tv w ocatf 
I40V9 ita reddidit: MeinGefchkchtgehdret nicht 
. zu denen^ wekhe ihrer NieUrigkeit wegen nn* 
tekanntjind. — Faucisinteriedis^ambiguita- 

tis 



ds f dleodae aiti&, ro ynw fimrOsiiu^ pm» 
rtat mtcet^ fnr/H. Qefchkefii,4^2m icnigi'^ 
Segfn. 1. Tlge^ctTnreff ne^l%efitiii vel 9u&o% 
Hs vd typothetae YeriStur d^r GrojSiM^i 
Superfedenitis «liis^ ne iMfourm videamiiri 
Natn in Tmuerfoai optima dl haec translado^ 
Obferoationes paffim adiedae et verTiooeta 
hdtniviatj et narralioDem Ic^pbi HXuikfau 



* AODrtoif «09 Ser Wahrheit ier ekrifil^ 
Mebg. €ti. Tom. 1. Francof ad Moeo^ 
in olic.Aadreae. rj%%. i Alpli. spL 1 

X)isSmrnAddifons Entwirrfv&n tUrWabr^ 
heU der thrtfil. Rel. eit. Hamb. et Lij^ 
ap. HoSmann. t^. i Alph. lopL tweL 

Duplex baec eodem tempofe prodiitlibdtt 
Addifoniani de peritaie rilig. Chrifi. conuer« 
£o, et vtraque quidem inurtKn^a c^regns a^ 
^maduecdonibus, commentarxis et cxcurfibui 
(iPR-iiBvoNi, Senatoris ^uondam Latiftt» 
l^eoiis^ e i*ermone Francogallico translatisi 
jfklitra Hoero, Prancpfurtana ncmpe, compos 
iSua ab hjbnr. io. pb jiahi?, integroi 
fcabet \o% commmentarios^ yel potius faabe^ 
l^it; nondum enim £nitum efft opus. Aitei 
19 ver$)!« Uamburgen£s^ quam anonymus ao^ 
^rfedt, et S.Veo. icRtlAt.£Mv^ prae^ 

£itio*' 



Addyon ie var. nU fSr. |f| 

^ipn^ commendauit, epitoxnen tantum illjjb 
.juin exhibet — Vtrj verCohi palma debeOf 
ilir, dubitamu9decernere; vtraqqe fuas hab^ 
]^udes. Francofurtanae autem, praeterci^ 
Guod totum coRREVONt ppus ofFert, % 
£pc accedii^ ornamenti , quod vitam a p Pi^ 
^ONi. pariter atque correvoni, b^n^ 
Quidem a Cel. v e 9 o r r 10, Geneuenii, ga)^ 
Jpc^ fcriptam et cum Generof. uahnio 
(pommunicatam, praefixam babet. ;— Extt^ 
j^ei Gn^ dybio fulmirabunt^r ingi^em npQx|if 

futfi in conu^rtendis ubris peregrinij^ aeq^iV 
itionem^ qu^e eo deuenit, vt.fnultt adeQ £^ 
j^fp ^e praec^rfu concertent» 



fyfundfchifftliche RatfifcMag^ zur VerlSn*^ 
g^wig des Lebms; i. e. Ainica confilia 
iad vitam prorogandam, ^udote c h R. 
ABRAH. ROSENBE11G5 M,D. Vra^ 
tislauiae ap- Meyen 1781. s. pagg 380. 

PiaeteticC) ^odie adeo in dc^idcniiis negle* 
j^ia, |(jbe ^ubio ceteris inediciaae partibus, ni^ 
jffit^te^Asiy qerte aequlparanda eO, cuin tlJ^ 
praeceptis yitae per pruJentem rerum fic di- 
j^arum praeternataralium yfu^ conferuai^ 
f^ aitqup proferendae continfijitpr. FaciJ^ 
|^^?^vkadfepj^^ 



354^ -W, D$ tibris nouis; • 

libmrnes gulae et perturbationibus animi coN 
]porisque tenaperare. Laudandus ergo andcnr 
fiuius libelli efl,- cui ciuibus inferuiencli;flo« 
ttum non deefTe niultis abhiiic ailnis cogno- 
'liimus, quod ^duerifhoc iterad longatuita- 
tem praeceptis falubribus communire. Hinc 
'docet cap. i. qnae ad vitam tongam reqidraih 
fur, cap, 2. viref eorporis, 'cap. 3. temperor 
%entortm cognitiottem neeeffariam, cap.4. m- 
iurfalia virium corp. conferuandartm prae/idia, 
tSap; 5.^ drfSfOL et potuy cap. 6. defe^et exere- 
HoHibuf, cap. 7. de motu^ cap. g. de aere, cap. 
^^de affeSfiMr animi, denique cap. lo. eppeth 
.dicem reguiarum diaeteiicdrum. In quibus 
(fateor) multa infunt praeclare di<fla et obfer- 
}iatu ^gna« haud pauca fubtilius, ac decet, 
^xprefla et demonftrata, plucima fuperflua, 
quia , aut ad vi(^us rationem non pertineot; 
aut vul^ iudiciiiin fuperant, nonnuUa pror* 
fum inutilia vel &lfa. A quibus fi abftinuii^ 
fet au(flor,' minii^ue fapere voluiflet, aptior 
ad palatum omnium libellus extitiflet * Ne« 
q\ib vero fic omnem diaetetices camppm e- 
bienfus eft more anteceiforum , quptquot 
houi, quia vltira res fic di^ nonnaturalei 
%xfpatiari non lubet. Sed habet quisque fua 
1n fcdbendo iura, fuum quisque fequitur ge- 
nium^ eam^uf *ob rem ne£is foret» ad rieidi 
• • * •* iumcia 



De Meza [eompend. med. praSf. ) ^ ^ 

judicis cxcmplum vida afterifco notare, vcl 
audori maculam afpergere. Nullus enim If- 
ber tam malus eft, vt non pofTts inde aliquid 
vtiiitatis referre» 



SAL. THEOPH. DB MEZA, Poliat» 

Hafn. Compendium medkum praSfifum 
per fajliculof diftributum. (^ol I. trea 
fafc. fc. I. de febribus, II. de inflamma* 
tiohibus et doloribus, m. de debilitati. 
bus ethallucinationibuscontinens. Hafh. 
ap. Proft. 1780. |. yol. II. tres fafc. aU 
teros fc. IV. de fluxibus, V. de morbig 
conuulfiuis, VI. de morbis cacbciflicis 
continens. 1781. 

Audlor nofter efl mediocris pra(flicus, fcri- 
ptor peior, qui, vbi otium a praxi Jiberum, 
vt in praef ait, bene vellet collocare, quidni 
libellum nonuin preffit inannum? Propor. 
fitum ei hoc vnum erat, vt , femotis viro- 
rum clarorum nominibus , ex fola fui ipfius 
obferuatione penderet ac fcribcret. Praecla^ 
rum me • hercle opus, fed huic cer^bro noa 
aptum. Neque enim hic reperiuntur , quae 
fatis nota et approbata funt, neque ordine 
quodam oaturali exbibentur». neque formu- 
Z % Jae 



»(( IL Di Sbrii nouis. 

jof re^e rcribuntQr. Definat tTp> bonos Vir, 
IU5 ladibrio iunionim fe|e exponat. 



10 s. lAC. PLBNCK — EUmmta orlis 
obftUricioip ed. praeleSionib. acad ac- 
comoiodata. Viennl ap. Graeffcr. itsi. 
8. ^:%i6. c. IL icon. ^ 

Crundjdlze der Geburtshulfi; h. e. ards 
obfletriciae rudimenta, aucSore sik. 
z c L L E R. Ibid, ajp. eundem. 178L & 
c I. icoiu 

Priora ifla elementa artis obfletriclae velod 
per tabellas fonfcripta funt, et ad editionem 
germaaicam 17^8* refida. Ergo non opus 
multis liuic libello inhaerere. Innrmuenta 
lippo et tonfori nqta funt et obuia. 

Alterius libri audor plane edocet, quic- 
quid in arte obfletricia dicflgLtn vel jKrriptum 
efl, vnaque fubiicit quaedam fd fequelas par* 
tus, curam recens natorum cet. pen^entia» 



10. AiTKENS — Anfmgrgruntk der 
iheoret. und praSf. IFundarzney etc, 
h. e. inttia ckirurgiae theoret. et prad« 
ordlnefyflem.concepta. ExAngL LipC 

' ap.Weygand.i78L«.pagg, sag. 

Super- 



jlitkenf imUa eUrurguU Iheot.etpraSf. }f 7 

Superflaus profedolibdr in Gerirmii^ cS^ 
^uippe qui praeter notinfima hibil continttji 
neque haec quidein ab audore Anglo ^j$ 
hme ac iapte dtcuntun Ordo fynematictiSy 
qui in fronte legitur, intra savvagesii, 

^INHEI^ VOdELlI, CVLLE^NII ^t SA« 

GARi definitrones lat et germ. fefe contK 
net. Abeat ei-go ad plures^ et inter iiirjiiia 
caberQasijue puluerutehtas lateat 



HENRici HOOCEVEEN do^riua por-^ 
ticularum Grauarum. Recenfutt, bre* 
uiauit et auxit cif ri.sti an.^ go- 
-p o F R. B c H ii T z, eloqu. et poel. P» 
P. O. in acad. lenenii. DeAau. et Lipfl 
in bibliup. erudit. vfipk. II Alpb. Vlt pl. L 

Nemini Graecahim Itterarum {hidtof^;^ 
^ «lotum eft vaftae ledionis et vaAae molis opi% 
^uod « o o G E V £ E Ni V s '4q- pftrtieulfirmSk 
Graecae linguae fignificatfonibus ac differeo» 
tiis ante duodecim fere ^nos in hicem emipi 
iit, cuBis faaecjdos eft, .vtmolto diligenliti^ 
^uam vet a vet^um vel a recentiotum quo^ 
i|uam fadhim effet, totuni hoc grammataca^ 
Graecae caputnon fame minimum, itjuam* 
^uam vel ignc^i»tum vel negle<3ttm quam .pkic 
Hmls etiam Gcsece enidida^piafieqpds ^ j)br. 
Z 3 ferua.. 



3f g IL Db tibris nom. 

ioraalioiilbiis fuis illuflret, atque inbrmm 
artit quafi redigat, dum in fingularum pi^rti- 
cularum Graecae linguae fignificantiaiD et vim 
finguiarem, multfplicesque in oratione con» 
ilruda poteflates inquirit, fubtiliter illas et 
philofophice difiinguit , ac fcriptorum vete* 
ram audoritatibus, quae in grammatica eam 
vim habent, quam demonflratioiies "in diale^ 
^lica, confirraat. Ita inprimis eiecit et pro» 
fligauit commutiem fere olim, b v d a e i et- 
iam, DEVARii» aliorumque commentariis 
propagatum, errbrem de multis particolis 
faepe in oratione redundantibus ac ^ra^^a^Afh 
faffxocTiKoiff aut expletiue faltim infertii. 
Quem quidem laborem, etfi nimis forfah ali- 
euEi pperofum atque minutiis multis et sr* 
^utiis difientum , merito tamen fuo prolixis 
kiidibus ornarunt viri do<fii(fimi , ac librum 
iMiqc ad Graecae linguae fludium feliciter tra- 
/ianduni,ad acuen^ktm exercendamque^inemo- 
riara et veteres au(5lores nauiter verfandos ct 
kttelligendos, vtiiii£mum efle peruidbrunt. Sed 
propter pretii cadtatem (vemlitiirbnim iribus 
paene Ludouicis 'aureis ) non omnium Ger* 
manorum praeferttm, qoi hunc fibi comitem 
•c{an:pliatorem certiun invfurpa^dis graecae 
liceraturae raonumentis expetiifient, fed paa« 
eoram taiuum. jn snaous vcnerat Qpare 
c ^ operae 



Hoogmen departicii^f (^. ting. $i^ 

literis luiinaniQribus praeciareinerendi Oudioi; 
peregjt CL s c Hii t z i y^s , . quod epitoment 
cdidit libri,, n%uljtp, i?iiqQre.,pcstio, veadiljil Wi 
Q^od fufceptiiin etfi leuius ac parum glorip<^ 
fum videatur^habebit tamen^^tjae pluriajiun^ 
agud multGi§„e^^fjaQ vtilius epj^poorifi^pntiufi 
(xiflimari d^et. Nec tamen /ola epiton^ 
toris prouincia acquieuit vii: dodiijlimus, fed^ 
fuas etiam i^n contemn^ndia^ cqras adieciti 
^am ita irecenfuit^ h o o o s v e £ n i v m; fa«, 
Vm, vt, (j]t^e iwc^^©flcj;.eiu&£bl)terfugiilent, 
(non omnino pai^^a, quod ipif^dum) qi^^ 
que vel minus vere difputata vel baud fatis 
plane explicata ellent ab illo, corrigeret, has» 
flue fuas emeiKktiones; ii gratiSores-eireA et 
aidodliores, feparatim adderet^inttfcuHs for- 
mis inipredas obferuatis Hooge^ieenia&is , d 
koiores, tacite bh kifererdtV^vt pOTro,- quo- - 
modo fingulae particulae GraecM ifoftrc) ier- 
mone plene apppfiteque^pr^^niendaei.eir^int, 
doceret, ac plud^iprum locon^o^ ex antiquis; 
fcriptoribus ajilatorum, vef^p^^ip 4^t},'.5^ 
aliquoties ho$ ipfos locos .erm^tioribus ^d% 
liQiiibus exdit^et, veriionem eorum Latinan;^ 
«mendar^, atque iaterdum et, plura , et aptiot^ 
ra «demo^rand^e pa^ticularum proprietati 
^xempia fubpitue^^. ?rp^»j ^etpriqatiri} 

r:. ':. ■ ■ ^ Js 4 \ verCi 



$S6 il DtSBrunu^, \ 

Tttt cord crwv' Vtthtiita otiticttt*^^ tJxtnSio^ 
intn copiam abundantioreai iufio praecide* 
ret, inudles particuloram etjmiotogtas, iBoIe* 
flas alioruib gramniaticohihi cbnfutatiODesi 
oHofas riepetitiohes et oratidiiis^ ambages vct 
deieret prorfus vel breuiaret — Hunc igintf 
Kbrum parabileih, et commodum non mo- 
do tironibus, quibui potifHmum editor per* 
i^deftas confultum iri hac liia epitome ait; 
fid etiam Kis, t|ui iam ad p^rfe^rem Grie- 
^t iinguae fciebHam acceflerunt, atque vfuikt 
ili({uem eius maturtim fibi cobcili^nt;ciAb» 
Ihen&tiiEtnum efle volumtis. 



~ ' . .. 

. D. f%AnZ BOMIN. HABtERXIN» 

nmefi^, TMfche Keiehfgefihiff^f ; ke. 
Nouiffiniae ioiperii Gei^manici hifloriae 
— Tom^Xll. Hala4 ^ Gtbauer.pa^ 
It ct.4(S4. . 

Xontinetbr Mtegro hoc t^tdtAine abfdd^ 
iMiima relati6 de 6'mnibus, ^^e sk^a fun^ in 
e6mitt!s imperfi m^AioiPatu digntHimis, Augu* 
flfeic V^nddHcWfaiih a. 1582. cdcbirlfes. Tani 
^olixa de Ittia narTatio ab ali6 htoiine fcrf- 
Dtore literis iliiitidata eratj h6fl^ demunl 
snftruduspriihnfti!i; ^u^eiftkeri^ ftre heg^ 
teinr) iMM mta neg6€! "Mlakn» ^ 

ct 



ffaeberHmMjl. iinp. G&m. f.XlL .%6% 

rfmimpcrii hortri iure puMico grauiffimi fe. 
ne momenti et in hifloria illuflrandis rcbds 

Sam pltirimis aptiflima eft, prorfus exbatis 
. Impetraoit enim ^ Duce nbftro Serenif. 
fimo gratiofidiniam veniam, quidquid acfto- 
rutti coihitiaIium'^iii tabulario ducdi Guel- 
j^erbytano reperiretur, Kbere verfendi et 
tfurpandi. Septem igitur volununi^ ddorum 
irchiualium liaAiis eft, quibiis accefleruht 
duo codices Mfti e bibliotheca ducali Guel* 
' piierbytana , ad eadem ifla comitia pertineh* 
tes. Qmmquaiii vero ex his vbluminibus 
bmnibus quaedEim' documenta et cbmmenta- 
fJi typis iaiii erafnt exfcripta, ctrfa * praefer^ 
tlm LEHkAi^i^k et hoffMAnki; ma* 
tima tamen iHorum pars inufitita hucusqu^ 
ib^it^ et qiiae iibFFMANi^v^ edidit, vi* 
tiofilGine comparata funt. Quaprapter ope^ 
hfe pretium fuit, ex ihtegro omn^ni horunl 
cohiitiorum hiftoriim elaborsare; 



.Mprdtifchis Elmentarbueh efe. Elementa 
morum ^ocSrinae, cum inftrudione de 
vfu eof um ^ aMdore CHkisxi. gott- 
jtiLF sALZMAN^^ Liturgo et Vvof. 
in inltituto p^cdag. neifau. Tom. i. Li- 
, pfiae ap.CrMifium. 1782. p. XXXII. et 4P» i* 

Z 5 Paruu- 



3W i/., De- Ubris noms, 

Paraolis fcriptus ed liber hic nitidus et aiaa- 
bilis \ ne putes forte, pbilofopbiae de moribus^ 
initia erudite expofit?, ac methodo et ordiac^ 
fcbqlaedigena bic tradi« Sednolietiam vered^ 
ne magna iibrorum eius. geueiiSy quod bodic^ 
inulti iolent cfiTundere, qui vix ipii {cbo!a& 
egrefli funt» copia augeatur^ illorum puta, k^ 
quibus praeter puerilem e^ ludicram didio« 
nem» ac crepundia verborum nihil ineft, et 
quorum au<f^ores dum aetatulae Ingenio ac 
palato confulere geftijunt/ iaepe magis iniipi. 
oos fe gerunt, quam rud^ et expertes omnis 
inAitutionis paruuli folent. Longe enim ab. 
eiusmodi.nugis differuiu,; vt c^tera SAt^ 
M A N N I , viri optimi ct ad edocendam ex- 
ercendamque falubrem artmi paedagogicam 
nati ^diqueXcripta, ita hpc inprimis, quod 
ad manus eft. Parentibgs ac praeceptoribus 
magts, q^am pu^ris ac puellis , legi illud cu- 
pit. Eil cnifQ feries non otip^rpoi fepfen* 
tiarum, fed lepidiilimarum narrationum» quae 
fingulae honeilum aliquid monent, quod im- 
preUtim antmo rudi ad mores proficiat, ob 
oculos ehim ponuntur excmpla hominum, e 
vita cominubi petita, atque ad excitandos a- 
lendosqtie bonos et pios fenias; et vel ad in« 
irendendam admirationeth ilnitationemque 
Virtutis, didorum» fiidoruin egregie, vel hor* 

rorem 



Satzmanni ekm. doSfr. mor. T.I. 363. 

rorem et odium ihcutiendum vitii ac "ttJrpitUf ^ 
dinis animi, aptiflima. Omnia ad inteltigen* * 
tiam, ad voluptatem et «tilitatem tenellae ae- 
tatis accommodatiflima funt, tum eius^ quae 
nuper a lade cunisque defuefadla eft> tum 
eius etiam, quae iam accrefcere, et exire de 
grepiio ac ferio difcere incipit, (i ii\odo fa* 
pienter hisce fabellis vti, et opportune ac in- 
ter lufum, vel indar lufus et praemii, eas ita 
narrare fciant pareqtes vei magiflri, vf luben^ 
ter audiantur et vt difcendi opera abfit ab au^ 
fcultando. Sed qudmodo hoc iieri debeat, 
melius docuit ipfe aucSor, praemifra iibello 
admonitione, qua fimui conniium dTQUip ex« 
pofuit et dele(flum, ordinem rat^ionemque, 

3uam in praeceptis moralibus ferMauit, bene 
efendit. Nihil de canitate tuen^^jf d^c 
membroruin genitaliumvfu praecipi afe,non 
erat, quod excufaret. Quamquam enim vtile 
fuerit oinnino et. neceflarium, verecjunilia ta-; 
men vetat hoc in fcripto fieri, cun<Qis paten-» . 
te, et praeterea plu$ valet hic cura ac difci« 
pliqa prudens, quaqi inftitvtio. _ ; , ,r , . i 



lAROB lONAs bi6rkstahx$ jPr^* 

•fe eU. t^ Band; i. e. Epiftolac in perer 

^rinationibus ^^(eris fcriptac ad c. c. 



01 OR* 



O c ^ K V E Lx, BiUiodkccarinm Regiiim 
Holmiae. Vcrtit cx lingua Suecica 

CHRISTIAN^HBNR. GROSKVRD. 

J"am. V. continjBns^diarium itineris tion. 

dum defcripti per Hduedam, Germs- 

niaiiii Hollandiam et AngHdm ioAitutL 

Up£ et Roftochii ap. L C. Koppe. 1782. 

«. pagg^^H. 

Qitartus tomus hiiiui operis vltimus eft 

ipinolarum a celeberrimo pcrcgrinatore bi. 

6rnstAhlio', cuiui ingenium, doiftfi. 

nam, ianitiin(amq6e pltira cqgnofcendi cupi. 

ditatem admirati funt, quotquot eum vide- 

rurit, ih itineribus fuis ad cl; g i o r nt b l l i- 

V M d^^m. Prodit nunc diarium ipiius 

tel potius excerpta ex diario, quod ipfe b i- 

Arn^ta^l. lingua Franco . Gallica con- 

fcripfcrit, cl. B L o M B BR G in linguam Suc- 

cicam vcttit, et tandem in Germanicam 

G ik b s K y iH) I V s traffsludit. Qtia^ in epi- 

ftolis fois B16RNSTAHLIVS enarrauerat, 

etbtor pr^etermint, adeo, vt hoc diarium in« 

flar fupplementi epiftolarum hrf)eri poiTit. 

ReGduum diarit fexto Tomo propediem fo« 

ras dandum (iflet, quaein itinere per Tui^ciam 

et Grafcdam BtdR^^TAHLivs annbtaie- 

rat,ne'qucliteris iam editis continentur. Prae- 

AtiO narrat, ijuod epfaemerides poiiticae du- 

^^ dum 



Sjdrn/l(MUS^fioldeTm.F. |4(f 

^401 retDlertint, marmor, coi itnpeDfis flmLr 
corum popularium titulus laudes etfata bi« 
Srnstahlii breuiter enarrau^. Conflaiw 
tinopoU inrcriptus fiiit, tumulo bi6rn* 
STAHLii Tbeflalonicae a. d i5 lul. 1781. 
magna cum folemnitate, ea^eris legatis aliig- 

3ue exequias euntibus impofitum efle. In in- 
ice amicorum, <|uibus moneta inhoaorem 
periojdeutae buius, cuius interituni Mufae 
Mufarumque amici lugent, cufa dono data 
fuit, aegre tulimus defiderari cl. v h i t i v m^ 
Profeflbrem Oxoniehfem, qui bi^Srn^ 
stahlivm eiusque vmbram generofum 
RvpBECiciVM per aliquot meofes lauro 
bofpitio excepit. Ipfum diarium quod atti» 
net, bi5rnstahlio communis magno*. 
'rum et celebrium virorum fdrsobtigifle vide- 
tur, quoriim, flmulac vita defun(^ iuerinr, 
fcripta quaecunque ex amicorum imprudentia 
et bibliopolarum auiditate in medium profe* 
ferutxtur. Affirmat quidem editop^^fe multa 
ex diario refecuifle. Sed ohe nimis miilta 
reliquit intada, quorum omiflione famae et 
B16RNSTAHL11 et fuae ipfius confalttxa 
foiflet Eadem res ad naufeam vsque repe* 
titur e. g. p.43«et45. de daniblb bsvl^ 
KouiLLio efle hominem ^cetum et ibco* 
lum^ p. 4^ €1; iti. de QodcoL caelibjBm viuia 

ag^; 



S66 IL De Ubris nomu * 

agere, p. 416 et 4^ de Originibus H^raicts 
ab ALB. scHv*LTENsio auditoribus di- 
<^atis. Molta friuola, abfurda, falfa pafTKn 
occurruBt. Cui bono omnes libri diiigenter 
indicaatur, qui b i 6r n s t a h l i o hic illic 
donati funt, et cuiusnam quaefo intereft no« 
tnen cuiuslibet bibliotbecae fcire, vbi rvd- 
3 B c K II Atlantica dferuatur. Haee et alia 
fimilia in chartas fuas biornst. coniicere 
facile potuit; fed conniium ea oninia ledo- 
ribus propinandi, fi vitam adhuc ageret, fine 
dubio improbaret. Nam, vt ingenue fenten» 
tiam de hac farragine cuiuslibet generis rela- 
tionum proferamus,. veremur'omnino, ne 
ledores tumultuariam et defultoriam ratio- 
nem, quam biornst. in diario fuo fecu- 
tus eft, perfpicientes de ipfo audore male 
fentiant. Non negamus occurrere paffim 
memorabilia quaedani de vitis et fcriptis vi* 
rorum eruditorum, in primis Batauorum. 
At vix dfci potefi, quantum taedii ab eo, qui 
totum diarium perlegerit, deuorandum fit. 
Licet fere innumeras bibliothecas b i o R n s t. 
viderit, muttosque ef manufcriptos et impref» 
fos libros manu veriauerit: in hifloria tamen 
literaria hofpes fuifTe videtur. Alioquin vix 
fierl potuifret, quin multa quae renantdubia 
0t incerta circa iibros fub initia arti; typo* 
' ^ gcaphi. 



SjdmJlahHi Epifiolae Tbm. V. 367 

gtapfiicae imprefTos, enodaueritet expUcue- 
rit. Sed nihil notat, quod peritum et dodum 
in hoc genere literarum virum prodit. £0- 
quis vero fibi a rifii temperabit, qui legerit, 
inachinamCopernicanum fyftema r^praefen. 
tantem, ^uam Manhemi vidit, ante aliquot 
anncs ab Anglo quodam , nomine o r a r i 
confe^tam eue *p. 1^7. vel librum, quem Ho£> 
iled Delphis monftrabat, infcriptum a Cata^ 
logue ofthe Manufcripts of the Kmgs Libra* 
rif, et apptndixto the Catahgue vf the Cotto* 
mam Library etc. London 1734. 4. (quem 
quouis pignore certare aufimus nullum alium 
e(k librum, quam Catalogum Casleyianum, 
omnibus iiterarum amatoribus notifilmum) 
ciTe librum rariffimum ? 



CHEISTIAN. FRIEDR. R6sStER-r 

BibliQthek der Kirchenvater etc, h. e. Bip 
bliothecae patrum ecclefiafticorum, qua 
libri iilorum, dogmatici potifiimum, vel 
conuerfi in fermonem German. vel in 
epitomen redadli, loca v^ro ciafiica e 
textu originali fuppeditantur, Tom. Vh 
feu periodi fecundae a concil. Niceno 
v$que ad Chalcedon. paars 11. Lipf. ap« 
HerteL i78i«-^ass* ^* ; 

. ' ' Eft 



368 / : JI. Ditjbriimm^ 

Eft hacc pars inflar bibSoiiecofi Iwm^, 

gicae antiquoi. Ineft enim iUi, fi ab Irenaeq 

rccedas, cuius vero ()e Gnoflicis fedis comr 

tnentarios au<3or iam in primum totius oper 

ris vtiliffimi tomum retulit, oipnium fcriptpr 

rum veteris ecclefiae clafficcmimy qui 4c antif • 

g)jis inter Chriilianos Jiacreticorum familiiy 

ixx vniuerfum expofuerunt, fumma. la tr^ 

jdafTes audor eam diuidit Prima enim^ ei^ 

hibet Epiphanii et ancoratum et pooarioiv 

Mifla enim eiiisdem fcriptoris ecvcauipeciui^m^ 

ffij qpippe parum prafutura noniinum bsn^ 

freticorum enumeratiooe et expUcatioiM^ au^. 

i£kor nouam ipfe ac valde concinnam et fiiii» 

^iferam epitomen p^arii compofuit. Sbga^ 

comparauit aliorum, in primis Phiianrii, ^^ 

guftini, Theodoreti libros argumenti eius- 

dem, et quae in his peculiaria ac digna me* 

moratu, et vel repughantiaEpiphanii rdlatio- 

nibus, vel vberius has iliuftrantia reperiret, ea 

txcerpfit fedulo,et in adie<f):is larga mvk^ ob- 

feruationibus defcripfit. Addita funt icpanu 

tim Augufiini fupplementa ad Epipbanium e 

PhilaArio. (Synopf cap. LVIL) SicunHo lo* 

ce fequitur Titi Boftrenfis Epifcopi Hbrorum 

irium aduerfus Manichaeos epitome, quam 

£ne qnuii obferuatione dhni/lt audon * Vel. 

lemusy ialtim fubieeiil^ graeopuanmvhuius 

fcripto* 



^fttfttorb £mtieitdfllhim tAM^ 'dfidhaltiii/ 
-^KttoKlinodum ^teris, ^^ot Wer{$(it in hie 
ib&lothedi,«ddbribi« Mc nodium, tkx^miii 
^ffiaxime grtftui^ praebuit Fmio deniqne hiK 
tettuis Didjrmi Alcxandiint Mmmpentatiooeti 
^ ff>iritu fandio. 

Accedit kiiig mmb CI. ktf^stsitt tok 
tflatio dephilofophia antiquijjlmiu ecelefiaeChri* 
^fiiinuu, qu^e nobis non videtur grauem bano 
^tiatfrfam exli^urire. &ifputat au^dt^ pdtif» 
%Mkm cotil^ koslirMii, b'rvc'keri^ 
^ibruminie co^ttatioiies de pktonismo pa* 
ytiim^ hos^U^vihdicare fiudet sh omni nimii 
amoris in philofophiam catbedrariam Plato« 
«ii^n ia pritifis, furpicionei ac proBxis lau* 
^lHlKia iHOrtim teifitoUit fludia philo&phidl^ 
katni^n r(^<%(rifiia et ^kbertima. Nobk 
¥et6 nonf^^d^. Manifeftum eft et-com^ 
peam KefiAcHbtisClemeh^ Ol^ents, (queM; 
timkt "CktiRtettds philofdipht^ ftcile prinoiL 

r), fh ifi^^tati^ne cfe Paibim iphilclopUli 
cotmrienlioMri quidem, vatdo miraftitff:^ 
tfbs donVMbdd {AiiloCophlSim fuam Pktonl^ 
tteiA ad-dbAffeae dhriftifltaie pladta iiccbdsi 
«bbdafie^ fed «fiam non raro hslcc ad illMi 
ii^eutfMft^ flib 'temfere rdfinxiflo, fdimda'^ 
l^ ijkitniftdi&^ ftkr^ytum ioi^ulorttiri inMt» 
lem ineptflfiatfi iIMm^ m ;vl6i 



lenHifimisJntei^ctationibtis lacerafTe* (^ae - 
' accufatio nefcio quid periculi et oflrenfioi& 
.babeat. — Sed.omnis baec exercitatio nifDts 
.iduna et indigna e(l iudicio viri, quem fin* 
igifera Patrum ecclefiafiicorum ledione probb 

imbutum efi*e nemo negauerit. Admonet 
•nos Jiaec occafio libri nuper editi 

Virjnch iiber den Platonismus der Kirchm^ 
vdter etc. h. e. De platonismo Patruni 
ecclefiae, feu difquifitio de vi, quam 
philofophia Platonica in dogmate de 
trinitate primis feculis habuit 178^. (fine^ 
loco) 8. pagg. 374- 

Efi conuerfio libri: Le^PlflUmifme dmrili 
ou^Jfai touchant le l^erbi Platomcim , qui» 
pod mortem au(3oris, souverainii^ 
con^ionatoris Caiuiniani in prouincia Pida^ 
^uienfi , ob errore^ fugs xroDtumaces munere 
deicifU, CQloniae.prodiit a. 1700, etquilau- 
datus ab his, culpatus ab illis, magoam intec 
fcripta Ahtibullian? celebritatem nacfhis , et 
nobilitatus in primis efi 10. clerici epi* 
ilolis criticis et hifioricis. Ulum. igitur li^ 
)>rum, non valde frequentem ampljus, di»» 
itate, donauir^ nefcio quis, qui.et praeiatio* 
jakem. j^raemifit , ( pagg. 38. ) , qua npn inepte 
^e .prima pbilofopluai ecdefiafiiea difpuuf ) 



De platonifmoPatrum tuUJtae. )7 1 

%i notas fubiecit, quibus in Souver ainii 
opiniones fcite nonnumquain commentdtut 
cft. Nimii aliquid e^Te in 3*0 1; v E r A i n i r 
querelis, cordatioresiam videruntj idem va* 
Jiet de interpretis additamentis. In media 
vcritas eft. — Scriptis pag. XXXIII. ab inter- 
prete laudatis adnumerahda eft quoquet FU 
dts primorum Chrijlianorum , ex Barnaba 
Herma et Ciemente Romano demonftrata; de^ 
fenjioni fidei Nieenae D. Georgii BuUi oppQi^ 
Jita. AuSiore Luca Melliero, V. D. JIL 
Lond. a, idp7. S. 



II L DetibeUis academicis et fchotaJiictT. . 
Haniburgl nouus loannei Redbr, M. a K- 

TON. AVG.*HENR. t I C HTE N ST El W, 

munus fuum aufpicatus eil proludone philo* 
logica: IJe luce, quam auStorum cldjjicorum 
interpretatio ex hijloria naturali lifcratur. (pl," 
IV.) Inueteratuiti illud inter phHblogiam ' tt 
hifioriam nat. diftidium, quibtis cauiis et qui* 
buis potiilimum hominum opinionibus nita« 
tur, bene difquirit. Haud negat, finguldH 
fcriptores veteres, qui de rerum natura difpu« 
tarunt, fuis vrgeri vitiisj fed niale fanam 
grammaticorum arrogantiuin^tenfiipatn^Uot'^ 
Aa ft iaepe 



^ IIL D$ BMBf titmlmkif 

tfiffe ioavif reos flgere, cxeoij^ lediffiiiiii 
yrobat Otnter docet,pliyfices, anrpoomiae^ 
pbjffiologiae» teckaologite etdb^iaeflii& 

nmm ioterpr^ coodaciiit ▼etemin cia& 
nai, et , qpod ad chemiafD f^diamiiv 
latiuft exfpfltiaciir ad tllfiflraiidani notioiicni 
wtfis Hebr» *pfl qoater io V. T. obuiae/bii 
iieaipe^^iniai (qoam voCem ex illa Hebraica! 
ortam putat; led et Graeci habeot ^hmc^ 
Sttidas: (fhJMS^ irrm rcc^ iiiuM^cn^ts ds yih 
vtMef Xi^^^. ^ Spanfaem. ia Callim. p.. 
446.) popuhnm orientalium mon ptulofs $os^ 
dilaiandt caufa etfuperciliif iUifundum, nempe 
% Kegg. IX, ao- et lerem. IV, 30; (Addere 
polerat Sap.XUI,i4. vbi fuKros tt (fhmc coi^ 
iunguntur.) bis vero materiam, gypfo ratioat 
vfi^JimVlimawh niminm rudw, fmmalUump 
i^4. BtkocoUam,. (SteinkiittJ ad hpidet in ogt^ 
rt teffcUatofru variegato ftemmdos idomeam, 
iadicantis, nempe t Paralip. XXIX, x. et feh* 
r^m. UV, ti. Simul ftibimi quid antiqd^ 
fu^it, explictt^ et lods quibusdam Dfofcori> 
dis et Pliftii lucem affundit. In primis vero 
vrget, veterum imptorum intei|mti neceiSi* 
riam tS^ nan tenoem biftoiriae nat feaeDtiam. 
Npn iam de illis, qui data opera de rerom 
n^ura expofuerunt, lcr^oribus loquitur, UA 
aUos ttmmjV^t^ io^ om leniere fioe^^ 
; . qua 



$tfchoiifiuf3. 373 

3ua biAoriaenat fcienda expltcandia» ofiem. 
k. n^sro^y quare apud Honienim vox cari* 
(atiua fit, inde iadiini cenfet, quod propris 
mattrum et grandiorem cuamenm figoifice^ 
jiefte PKn. H. N. XIX. $• ^od genus ctbi ia 
•deliciis erat veteribus Graecis; hinc ct fliiiiiia 
lOccurrm i^d FUutuoi et HoTotium. Hcv 
'mo*. IL rfa. V. veif. i6u vocem do^tnv perpe- 
nm verti tn/Biens; mauuit pro genitiuo pL 
:ii6Cabuli B^if^ vel dcfet^ quod figpificet ^ 
^deui qubd v0ocy gibbns, Iraberi, quamuii 
jittsquam aiibi hoc vocabulum reperiatuix 

-Vapulat KITtERSHVSlVS, ^€<P€CyM 

.%icv«f ^apud Oppian. Cyneg. IIL 188. vertens 
Miueas cunmas» quum fermo fit de verticibuf 
fiiorumiim onagri velkre. Alios plures vc^ 
.terum poetarunv locos felidfiime tlludra^ 
jnultosque terminos isrtis hotanicae proprioB 
jn illis ^prehendi monflrat, quod qui^deua 
jo mubis tiquet, in ah'is valde dtibiiim jnobjl 
eft. Et ^uamuii hoc ferrem de Hefiodo vel 
•Virgilio dici; Anacreontem tamen non ifii 
ibdulo feruafTe nomina arh<»rum vel florma 
4echnica^ ac v% c. in ixv^a^eug rtfsnfmf noil 
.cogitaire de nomine quodam fpecifico, qu<h» 
uis pigndre ccrtat;em. — Ad locum krencK 
XXIV» 1. %]. fufe Ciommtntatus tft de dttH- 
imsftfummi «rboris<Hebn tS^Wn )mi'i) 
Aa '3 fpecie* 



374 JU. D$ UbiOis ^Bdmim 

teccicbiUy cpias vetcres curate diicieniipl^ vC 
no(cor. de med inat lib. L c i8i« etLoc. 
coang. XVU, «. XVUn, 4- Mteram fpecieni 
s leremia Lc verC x dercribi verbis:\^iO> 
pmm £ fycoaioms JUubus^ h. e. firodibifl^ 
roUi iM£r, £ amaris; alteram vero, ffvx^ 
pm^ouo» Locae XVDU, 4. .A*Nit Qpiw 
•Tbeophrafli bift. pl. Ub. IV. c i. et Diofco» 
xidis L a cap. tgx. depingi a propheta illis 
•verbis: fytomonu JruSu perquam duku V« 
tcamqoe (peciem fycomori fedulo diftii^oeii- 
dam efle ait ujicu vulgari, f Carica, (Hebr. 
ro^tfl £ nT22 lerem. XXIV, ».) et^ e&pri^ 
Juo (Hebrl 'C2^0p'^ % Chron. I, 15. £ 
n3^3 % Sam. V, %. 3. Gr. xfcK^. Tbeo- 
yhrafl i^iWj EHofcor. frxnai dy^ta) Ho- 
Jos interpretationis iudicium peoes abos efta 
Egrcgie potai aodor illuftrari pdle ex ille 
loco leremiae-fic, vt ipfeoutat, intelledo» 
iiiftoriam Mnrd XI, 13. de nco, cui Cbriflos 
snaledixit Omoem illum euentom neropc^ 
fuifle ex mente feruatoris allunoncm ad iL 
Jod leremiae vatidnium ; ficum, qoam Cbri 
fim viderit, non fuifle vulgarem illam, Ca- 
'ficam £ praecocem , fed iTVKec/jufC¥ £ fyco- 
^norum illam deteriorem, (Luc XVII, 6.) 
-&iiQlafle vero redemtorem, quafi primo oh» 
toto fidlerecur ia ^pcde difcernenda, et fic is 

fyca- 



etfiholaftku^ ' ^ yj^ 

fycamino, antequaip teuipus eflet, quo ipfa, " 
non ficus praecox altera illa, frudum ferre 
ioleret, frudum quaereret eo quidemfine,' 
vt lercmiac vaticinium implerct. Nefcio, an * 
nimis artificio& et quaefita haec kiterpreta^' 
tio dicenda fiicrk. Multa inferri fic in ver- . 
ba Marci, ialtem quisque videt. — Interim ' 
iota haec fcriptio nouo nobis eft et infigni> 
beatioriS' ingenii ac diuitis eruditioiHs, quas; 
iji audore dotes efie dudum compertum iuu > 
Ijemus, docutnento. 



. Vitebtr^ae difputationem hiftorico - crlti- ^ 
cam: De jlnahgtJ hiftorica reBe inftitiienda ' 
edidit lo. gottlibb drasdo, A. M. * 
. aiusque fedionem ahetxim ' praefide O. 
8CHROECKHIO, praeceptore fuo^ alte« 
ram ipfe praeies delendit mi'0<9:. 1781. (p^gg* ' 
S^.) lucunda non minus ^uam vtilis talis r«- 
rum geftarum inter fe cowparatio, quam ob« 
' fcuriufcule quidem, fed oon inepto au<^c 
^ analogiae hiftericae nomine donauitv Di^ 
plex genus. illius conftituit jilterum eas in* 
ter fe rds confert, quae propius fe attingunt; 
temporis, populi, regtonisquequafi copula,- 
vt fi Hofium concilii Nicaeni praefidem non 
fiiifle colligaa ex fuiaiogia hierarcbiae et con- 
.... Aa 4 fuetu- 



fi «d profligaiidudi! oomttieiitQcti de doiu^kK 
nffc Cooftaht^i M. conteodafr iUQd cum t^ 
btia, quae eam lei antecefieruat wl fecuiaa 
fint} vel fi fabulaBi de lobanaa papifla noik 
rcoonciliari po^ videaa cunv vaiionibw chro» 
nolog^cii. • jtHtmm, et primarium genM^ 
cernitur in ranim, ^uocum^e denmm tea»* 
pDte lococjue.geflamm fimiUiim compara» 
tiooe» v]tfi.beUomy quod etiamnum geritorn 
Anglo • Americanum cum Batauo • Hiipanicq^ 
fi Monacbos Chriftiafiorum cum Pythago- 
raeis apud gentiles et Eflaeis apud ludaeoi^ 
cdtiftras etc. Mnlt^Hcis iHud tA vtiKtms. 
}fym ita. difdmus res tp£as imeifigere melki^ 
C9qfas.renim eruere, euentna rerum^ et coo*. 
filforum fiitiiros .prc^bilias animo .praecipe^ 
re^ acu^e. iuQiciun^ faomimiun animDt, cen- 
G^ motU9^ue interiores vielicniflnttoresqot. 
melittf • perfpiccBfti Eracitiiffis. paucb fuper 
notione. ya^artiat ^f£fiifi> ^ana exemplis 
tpte iUiiflrat, nereflarias yasdam camiooes» 
ad quas rerutn fimilitudjnMb engere. et f^. 
r^llei^mum hi/brkumiri(\ku€reifafSM^ tr«& 
4^; et hoScqiudempotiflSnuim: « hocfiat; 
eoxoofilio^ ^«Ofa.poetis fere ft^^ratQriboa;; 
m. i«g0&ii>* nimtt iodulgeattfp^iaipiaerendi» 
mrmjmdkc eab».fimilili^t B«.qijiceaniD« 

inoiccm 



^kmeBm ymcBhulm fimo oadmi» ftn&diucrAt 

Jro tenTporutn populorumque coufuotudiQe 
>quendif >C in^pdaiiSL ipedeturfniimMtct 
caput rerum^ quae compardniur; ne* ittfB»^ 
^nvpraeciptetur depciehenfa voa akeraqu^ 
wesvm fiiTiilit}idine etc* -^ Non ieue proriuf 
r^^t quotidianum ingenii fui fcientiaeque hiGoi» 
ricae documentum audpr dedit, ied quod 
hiftoriograpbicae artis cultoribusannoteKere 
; OMBFQatur* 



\ &i$gae Sthmmmlmttgi progranst^a: IhJl^ 
paltim PJiudo£f0f}^ nuper demem imprimi 
oiniait BALTHi iLB. HOPF, fcbo^c Ri|l«^ 
tfriteniis Redor, quod iilendo^ pottus prae^* 
tereunduin erata nobis, niii miriiite» plaae 
documento eiTet, quantae ignomiiisae fit mtsr. 
«ftro fcholaiiico Itteranim elf^antiorwi }|k. 
ujda^ Serm6 eil ae£lori, qaod mtnviii 4it 
ludaeo illo Aiexaaddno M. IPTUI, X4^ Hkf 
mtKm vir^ veriui iimt eius^ won. mptbmmd^r 
adi^niiam ckr^ reUgi&mf wm pBistmmti/m^ 
Ji^x in JmuhmmtiBlibMf qmqm fid$i. mtwdki 
mm^yhivretimtqm.fuiL^ Magnmmfim 
rm.mMefi^iif^o, mm ienira immt^.njmt 
mKffinmi tt vnUnf i$U$r OmlHaa^,\iklfmffK, 
fm^JW M\feaiki;.fi^lafuUimivitqmmf^^ 

i: . . . Aa 5 pmiiL 



378 ^^^» De UbtUu acadmicit . 

pami. — * En mihi aiagna minantem homi* 
minem! Didnon potefi, quam ineptetem 
fiifceptam egerit; vix enim ^ni quidauain 
liaec fcriptio habet Vtinam igitur ni(i pri. 
mos et vnicus, faltim poflremus eorum eflet^ 
qui poeris erudiendis praefedi ipfi vix pucri» 
Iktac eruditi funt. 



Wirceburgi daS. inaug. iurid. Dt eo, quod* 
iirca Auflregas voluntarias inter Fafallos, a 
circa appellationem infeudis extra Curtem ia* 
risiji praoiide D. ios^maria scheibt 
defendit d. IV Sept a. 17S1. 10. henr,* 
BEMPER» auAor. (pagg. 5S-) Duplicem 
qnaelliooem.tradat Deprima: Num ecnu 
faefeudaks , de qiubus vafalli inter femet dif 
fiordani, wgkSta curia fcudcdi, AuBregis li-^ 
bera dtfcrepaiUium concordiafek^is, dirimmm 
doi wdeani' toncredi? variae funt ICtomm 
fentendae, Aodor nofter n^at, re diligeiu 
ter aeftimata ad Germanicas teudorum leges 
et' confuetttdints, ad genuinum finem eius- 
modi iudiciis auftregahbus olim propofitum, 
ttd ip(as impecii conftitutioaes, et praxin im« 
perii veterem nouamqueu < jMtersL quaeflao 
haec efi: Qumamfuperfmdis extra Curimn 
^dlaudmfi? Refpoadetor: non od.dp. 
^ ^ \ rn Jn " Pi 



it feholqfticit. '379 

minum territorialem, fed in prioia inflantia 
ad dominum feudalem, in altera ad Came* 
ramimperii. 



•' De fermone atqiie firiptura , commentati^ 

prior , naturam fermonis et fcriptursie pan* 

dens vtriusque ad animi fenfus comparatione 

Inflituta : expoHtis iimul variis fcripturae ge- 

neribus: qua praemiflfa ad a<^m oratorium 

Principis rev. etc. FRIDERICI, M. Brit. 

Frincipis etc. natalium vrgedmo facrum -* 

inuitat ioann. frideric. klevker, 

Gyninani Euangelici Rcdor. Osnabrugi, 

typis Kislingianls. 178^. 4- p* 3o. Doc^ifTima 

haec comtiientatio tribus quaeftionibus abfol^ 

uttur, quarum prima de fermonis et fcriptu* 

rae ad animi fenfus ratione interna, akerade 

yariis fcripturae generibus huc vsque vfuadlii« 

bitis, tertia de getiere fcripturae antiquiflima 

agit. In quaeflione altera foluenda optimos 

quos fequeretnf duces elegit clar. au(3or, ni« 

mirum vachterVm, dr brosses^- 

PBGviGNEs, GOGvET, alios, ita ta^ 

men vt appareat eum, tios non compilaiTe, 

fed magno cum iudicio et acumihe in vfus 

a&lbnidTe. Diio facit genera fcribendt, quo* 

rum alterum r$s ipfas , alterum nocis himia» 



f t« ni. De fUmtumlmiiif 

nae (jgria etdiaradlercs cxprimit Priua cft 
fymbolicuiiiy ctuus fpeides funt icripfura, ky<« 
riologtca et hieroglyphica; poQerius ocg^ 
liicam; quod (juidem difpefdcur fcriptura* 
fyllabica, H fcilicet (igna integras fyllabas la» 
dicaiit; et demefUari, quuin iuigulae Hterae 
fiue eUmema tantiim refHfaefeiitaBiiftr. - LW 
cet vero certuin fit i^in antiquiflimis tempo* 
ribus atphabeta hotinnibus iDiiotuifre, aiiua 
lei in^ B^is Hebraici» apert» indicia eznfott 
tamen defvuri neqiut quodoam eoruili focarif 
^mum, vel qoo auifiore» qua tempore et 
vbi^terrarum primum inueQttim* Stili bki 
£ruritas et 'didio parum Latina nos hic iUfo 
•^Adil, e. g. p« 1S. otc ticit omtua ^ tm' 
dumHtr kbmea , non iamen defperandwn arn 
Bkrer di frobaMi huiiis t^ultatif %xfMm 
^iTiON^, p. ai. eum ariim fii ipfamvn 
triurqui (fbripturae fymbolicae et organiea^ 
9/ttm j^mibmf mtmaminln qnae ixtmU fiplM^ 
fmnmfwffi* Corrige: mowmmtii» qturn 
ixtant pbmlmt fii. pr. fii. %nofcat veHm 
«nAor eiasmodt macufes; sos a<^rros fenre i» 
«eiAeMJcholae^ quam in aliis» 



filameha^^i pcotufiooem Teutofuce fcri» 
fiam ad iaimpritamim kattm Pidfyp.JJ^ t^ 

7.S. 



7*S. edidit lo. MA^tTiffAfl meybv 
Prior cocnobii ad lap. Michacl. et Redor 
icholae. (i?«». f^^U. 4*) A4u«rfas rcoen* 
Uore^ ({uosdain iatvrpretci , ^ct^LtHVM 
poiifnniuin et BAilltd ttVlt dtiputat^ 
lAo^nv diit expUcat de dtgmwe^ et gtoriB 
dniitta. Sed> fiuai<}aam hoc iignificae ^o^ 
(Pff. Dan. IV, 36. fermo eft de recupertfta 
fgura humana, ircm de dignitttte regis Nabu- 
ehodonofarl. Verbaj ^jg' d^a^f49^ W 
e-asr^ noue intefpretalut et ai«ak)gfa vefW 
La^ni fapeP^^ ^tiod aUitiendi^ m^M/HHdi, t^ 
hementer appetendi notionem habeat, et conif 
parac phfafin illam cum iOa : i$ ^ti^^m dg» 
^a{s(ri iiiv ^MiKnm tB ^i^ Matrb. Xl^ua 
acvertit: non^vuice appetebat hoi, pn Dia^ 
haberi, nonhabebu hoe^tmti, m vnicnmffe» 
S^m-et etc. Sednulla adfbni ^ttt|da, qui* 
hui ?el (ifneiyf40e y^l ^apiM t4m vnice ex;^^ 
petendtoi iigdifket, ac duf i^ tt iafi^i^iitlot 
hflec Intef pre^tio £fmetpr. In reiiquis vef^ 
l^-ms^is ad cOitfufMts rationem liocedif au^ 
dlor, cui do<nrinae et accuratknfiii laiiddlK» 
ne&s eft derogafe. Sed- nimis operofe au 
nfm ad puiaifedtiai excutii irdrbi fiA|^ 



mi 



3g9 UIL Noita Slirarta. 

IIII. Noua literarta. 

Halberjladii d XIV Aug. obiit chrisT. 
GOTTFR. STRyENSEB, coDfiliar. confi. 
flon .ec Reiflor fcholae cathedraiis, vir pius et 
dodtts, vt probaat fcripta eius exegetica in 
V^et N. T. Aetatem perdiudt vsque ad a» 
LXVL 

EigiomotUi menfe Sept obiit i a c. f r t ]>• 
V B K N B R, eloqu. et poe£ Pro£ ac bibliothe* 
cae WpllenrodaDae praefedhis, anno aet. L» • 

B^fikae apud Serinium nouiflime prodie^ 
runt : Briefe iiber ein^ Sihweizerifches Hxrten* 
had ( pagg. ib$. 8.) Eaedem funt epiftolae» 
quae.olim legebantur abomoibusfummacum 
voluptate et admiradooe graphicae ards, quam 
audor in defcribendis regionibus amoeaifli.^ 
mis tenet , in Mercurio. Teufonico. Audor,- 
quem falfo rumor. fparfit e0e Cl mulle* 
RVM, Pro£ Ca/rellanum, eil Gaiero£ ns 

BOkSTEDT^ 



Marburgettfif ac^demiae Cancellarius de- 
nominatus efi III. n e s e l cwo^^m^ Profeflbr 
iuris Gottiogenfi^. * 

ffatae 



1211. Neua literma* 333 

Hdhe Cel kN appi vs Profcflbris theb- 
log, ordiaarii muous adeptus eft. 

lenaeS.Ven.QKiBSBACHivs nunc pri. 
mumProfcflroristhcoIogiaelocum ornat; fc- 
cundum nuper occupauit S. Ven. doder. 
tEiN, ante Prof Altorfinus ; tcrtius concef. 
lus efl: S. Ven. a v s f e 1 1), antea archidiaco. 
no Longofaliffenfi. Profeflbris theologiae 
ordinarii hohoribus, fine loco in facultat^ 
donatus eft S, Reu. B L A s c H E. 

CaroUruhae menfc Od. obiit cl. s a n n E rj 
natus^annos XXVIII. . ' 



^ INDEX. 
J. Anecdota. 

. De pefte tempore lufaniani Sec. VI. Frag- 
mentum ex Abulpharagii fiue Bar-He- 
braei Chronico. Syriaco* p. a89 

11. De libris nouir. ... 

I. Verfuch einer Gefchichte" der Cuttur des 

menfchlichen Gefchlechts. p. 394 

U' Portal Uber die Natur und Heitung der 

Wuth vom Bifs toUer Thiere. 311 

; 3- S^tcone von^Kinderpocken. 313 

4. RofenmuUer fcholia in N. T. T. Vl. 315 

5. BilgnerilherdieFaulJieberu. Ruhren. S2Z 

6. Nicolai Fortfetzung der Pathotogie. ' 324 
7.. von Home yom Gebrauch des Queclt/iU 

bers in venerlfchen Krankheite^. 32S 

8. 



38« * JmUh : V 

9« Fm den Leichm^ Hlhrgtntander. 334 
. le» ^fNffyjChreflDmtdiuiQuiiift3tana.333 
XI. Pmje .Sefijg!iowgi?y2;A.^ /^#f^ 

ien. Eiusd. PaJloraUchrdben. 33^ 

12. tloth Beytrage ztir Botamk. T. L 339 
tS. AntoA ecNicoIiuirfriT itf Temfeikerf^] 

14. fllfy^limilenitie Lridenfek.akS^S^ 
(gmdendnrek d. JtfikhiJCihde^tgetk. 3^ 

15. Unterfi^kung4er^thtimettlliikBgtiek^ 
KoU. tned. 349 

16. 'B^^fi«plfeJ7.J^.jtto/iV.£rikA^ 

1 7. Addifon r. 1/. ITahrheit^.thriftl. ReL SS§ 

1 8. Rofenberg Vorfchlkge zur Verlangermig ' 
cUs Xebens. 353 

19« de Meza Compe^ iked. pra^c. ^ 355 
S^Q. P/fm;i£iem.art.obftetr. Ttk^iki^imJ^ 

iler UelmrtshUlff. S56 

^ii Aitkens Mfw^gt. &. Wmdmm^. 356 
MZ^ Hoogeveen-ii^)^.JiastAvsL^ (k. ed« 

SchUtz. Sgr ' 

«3- Ittb^lin 7m^1^ fteu^gtfch. t. SSi 

<4. Salsmannfifor. Ehrtmtarlmch. 1*. 1 36X 
*5- Bj6rtiftahls Br«^>. T.V. 36J 

j|6. R06ielr mtiothi d& KkchemlUer.. T. 

Vi. 167 

Jl7. Vtrfnch Uber Sen PtatdHHsfrius der Air^ 

AmvMter. . ' *^jo 

iii DeabelBtmaAmicitetJMq^.f.$^t 
Noiib Htdrtiria. ^. 3^9 



AWALES LITERARll. 



NOVEMBER 
ANNi MDCCLXXXIl 



/. Anecdotcf* 

Jpp iabula xt/lograpkica tentationes dflemOf 
riis Biblidthecae publicac ffdmftadknfir.^ 

R.ariorpm e^ Q(pni genere liter^rum monui» 
mjBflt.qri)i:i) l^ ^ibliofhe/^ja pujbJica Heliiif 
/ibi^ieQil m^ipf efi copia ^ quam vul^o credif 
tur: qup4 iiicgleato iterum dq^umento d% 
nioiifiratum \\no. PerluArapdo codicesMfto; 
]|yjus.^jbliotbecj9^. incidi in ^uf^ndam , cuiuf 
l^um^tum ^Qrfum tabula ornab^t xylogrdf 
pbio^ ch^rt^^^, iniignis» vt primo obtpti| 
^uopar^^ba^ ^oMq.^}tatis. , ^A a^item jpfa tfl^ 
|>^Ip fprmi}^ y( yocant A>!iP* IP cuiusiumm^ 
pf^ I>iip titMly^;, Incipiuni temptatiofies demqf 
pi/ Ufipta^sJionimm ieJfpUmpeuatis mpr.t 
t^lilm et £Qmfn ^Amih Et ficuitfi ftquiiun 
d§f%nf\o kPW ^ng^^i euftodis hominis cpntfif 
bfief jM^m fcK^P^Wfi^ qfUgamis. Cernuar 



086 I. JneedoUu 

hotninis monachicum veflitum induti et a» 
geli vokintie. Subter figuram diaboli fcripta 
XvLntfepiem peccata mortalia, fuperbia cum ra* 
mis, inuidia ctm ramis, ira cum ramis, cucidia 
cum ramis (nefcio num nomen accidia, pro 
defidia, alibi occurrat. Deponens accidiari no- 
tant Lexicographi ex Petro Damiano) aucai* 
cia cum ramis, gula cum ramis, luxuria cum 
ramis. Huic columnae iUa efi proxima, coi 
inrcripta efl : dyabolus temptaus dicit. Ex- 
hortatur vero primum ad feptem peccata 
mortalia generatim : fuperbusfis, inutde, iro' 
Jcere, triftare, cupidus efto, ingurgitare, luxu^ 
riare. Deinde ad fuperbiam reliquaque vittt 
cxcitat, feptem vel o^o admonitionibas e. p 
adfuperbiam hisce: in altum erigere ^ inobt^ 
diens ejlo, iaSa te etc. Homo vero his o- 
mnibus refpondet non, qmafcriptum efl, Au 
que tum fingiilae tentationes di(9o quodam 
hibiico debeUantur, quod tentationibus e re» 
gione oppofitum eft. Didis lus fuperfcri* 
ptum efl: angelus defendens contrcuUcit. Po« 
ilrema columna, qdae eft ordine quinta, loca 
. Bibliorum, vnde dicla defumta funt, refat 
Quum haec tabula xylographica ad initia eC 
prima tentamina artis imprimendi mihi refe* 
renda videretur, auidus arripui mebrman* 
ffi Origines tTpographkas vtiorem, qoae 



Detab.xifhgr^tent.daml^BiU.Helmfi. jsy 

^t hums celeberrimi viri Iiac de tabula feo** 

'tentia, Quum vero deprehenderem, eam 
iblertidimo buic viro nunquam vifam fed 
tantum ex aliorum relationibus notam efle: 
raritatem huius tabulae non fatis mirari , ne- 
que meam felicitatem praedicare potui^ quod 
mihi contigerit eam pofltiminio luci reflitu^ 
re; En mebrmakni verba p. 039. 1. a 
p,^on dubmm tft, quin ex qfficina Laureniiana 
plura alia hmuftnodi fiue ppera inttgra JluM 

Jpecimina produriM cufn bhdtit tineirque/ort$ 

^adhuc certantia. Huc refero Jpecimen, quod 
Scriuerii aetate adhuc Jitpererat , cuius verba 

'opponam ex^ cL JVolJii verjhne. „ „Adhaee 
vidi typis rudibus minustjue politis latine ex« 
cufas quasdam tentationes daemonis tentantif 
hominem de feptem p^ccatis iiiortalibus ec 
eorum ramis. Et flatim fequitur dcfenfib 
'boni angeli cuflodis hominis contra haec fa« 
cram fcripturam allegantis. Haec vni-folio 
jn plano aut patente vt aiunt forma imprefla 
Tunt. Sordidum efl opus, fed in quo prima 
^rtls rudimenta ac tentamina ope atramend 
Impreflbrii recens inuend non tantum obuer* 

' iantur oculis, fed manibus quafl paipari poG 
funt, „ Indicium dlud 'impreffionis in folio 
patente diuerjum omnino opus notare videtuir 

- nb illis tentkionibns daemonis ei exhortaiionh 
Bb n te/ 



^g . J. Amdota. 

bus angeli, guae partem con/lituuut artir mo- 
"riendi. Con(uIens deinde cel. de heine* 
'%t in Nachrichten von Kiinftltrn und Kunft* 
fajihtn, reperi etiam illum tabulam hanc 
*tiun(]uam fuis adrpexiiTe oculis; vuit eniqi 
Mrlmi moriendi, de tenlationibus morientium et 
^tentationes daemonis diuerfos vnius eiusdem* 
'que libri titulos efle: quod fecus eflc cora- 
paratio ipfa docet. Haec omnia quum cxi« 
miam huius tabulae raritatem fatis fuperque 
oftenderent , neque mihi breitkopfii, 
'Viri et ingeniofluimi et literatiflimi labor, 
quem conlcribendae hifloriae artis' typogra- 
'phicae impendit, ignotuseflet: illico mifi ta- 
i)ulam ad breitkoppivm, fententiam 
liuius viri exploraturus. Refpondet,- omnino 
'libi eandcm videri, quam scriverivs 
*olimoculis vfurpauerat, quiaverba a scri. 
' V E R i o citata exadlifliaie iis , auae haec ta* 
Tjula fiflit, conueniunt. Quod de fomta pa* 
iente scrivbrivs habet, no|i ex hodier« 
na confuetudine, fecundum quam dtfoliis in» 
tegris verbum iflud fumitur, explicat B r e i t* 
xoPFivs, fed ita, yt etiam dc dimidiis fo^ 
Tfis, (halben BogetiJ cuius gcncris hacc tabul^ 
efl, intelligatur. Putat etiam , tabulam noiL. 
titulum libri Ars moriendi cSc^ vt hbine- 
K 1 9 vid^batur, ^ui ^un jpcncs 1 1^ e i t k o* 

PFIVM 



Detab.xyhgr.mtdaim.^ibh^elmft. ^ 

tvivu oMter. SnfpddCi, €t"«%ura*tf!Uln H. 
bro praemiffum liabuit, fcd tbtafti aliquod 
cfle et ifl«€grum5 fortafffe ftimmam artis mo- 
riendi, quae ligno incifr^.erift, vt o^qiie ac 
ajiae Ifgno incifae fan(f}orum imagines paitlbti 
affigeretur et confpiceretur. Tandem tabu^^ 
lam hanc s|e.ri ii[^cidendam cu^wit, vt hiflo.* 
rjae fuae artis typographicae inferatur. Ex- 
cmpluin, quod mihi perhumaniter transmif|t 
cum tabula illa xylographica^ cxpde conuepit 
tt Bibiiethepae Academiae Hehnfbdieniis il»i 
Iftum eO. 



IL De libris nouis. 



Specimen varianm leiiianum Sacri iexiu^; 
et Chatdaica Eflheris additamenta, ctm r 
latina verfione ac notis. Ex finguJari/ 
codice priuatae Dibliotbecae Pii VLP,^ 
O.M. Edidit vafiisque difputationibus:. 
illuftraiiit ioannes bernarpvs/ 
DE Rossi^ Publicus in ^. Parinjep(i^ 
Academia Sacrarum ct Orientalium Li*«/ 
terarum Profeffor ac Theolpgicae Fa- 
cultatis Vice - Praefes. Acccdit eiusdem^ 
auiSoris appendix de cclpberr. codicc 
tritaplp Samaritano Bibliothecae Barbe-, 
Bb 3 rinae. 



|99 //. DiBbrif nmx. 

/' rioae. EdtfiDabera» Romaoa aoAior 
atQue einenddtion Tubingae fumt^i^ 
lac. Frid. Heerbrandt, MDCCLXXXIL 
pi^Xn.etip& 

Egregiufn honc libellum in Germania re- 
^^ndum curauit cl. scKNvititER, con- 
lentiente et approbante dodlifltmo au<f(ore^ 
<)ui nouae editioni praefationem praemifit. 
Narrat ibi, quod omnibus rerum BiUicamui 
iludiofispergratam eritet periucundom, meo- 
fe quo prae^onem fcribebat Sleptembri ap- 
paratum eius Hebraeo • Biblicum mAorum el 
cditorum codicum « k conierendorum re- 
cenfioncin continentem proditurum efle; 
operis autem' magni f. variarunr le^^ionum 
fylloges primum volumen, quo clauis ac de» 
firiptio omnium codicum, Prolegopcna ac 
varietas lecflionis in tres priores Pentateuchi 
libros repcrta comprehendentur, proximo 
Januario vel Fcbruario, nij! exiguuf obflet fub* 
ferlptorum numemr, certiffimc praclo tradi- 
tum iri. Intra quadrienniiim totum Dpus^ 
«iiod IV conflabit voluminibus, abfoluetur. 
fro vnoqnoque volomine in amcccfrum fol. 
tiendum eft vnum aureum» 2^cchino ItaRs ap« 
pellatum, Germanis Dukaten. Qui non fol. 
uerint antequam opus praelo comtiiiflum cfl; 
eariori id redimcnt pretio/ Pergit ettam au. 

aot 



DeRo/fiSpeCuFiL.excoiiHeBr^JPonti/. }9| 

jAor (lupeiidutiTquem polIkietiinmeninA m 
*rum et typis imptefTorum codicum Hebraeo'» 
^iblicorum in dies augere ; atque iam poffi^ 
'det mnos 39$* fed breoi vt fperat» vlira qua^ 
-dringentos poflidebit Comparauit veroriibi 
.inagfium tkeiaurum non folum librorum Bi« 
4)Iicorum, icd etiam rariilimorum Rabbini*^ 
icorum tum manu exaratonim tum typis ex* 
cufoniin vt ex iibello ^nimaduertimus. Hunc 
^uidem magno nouarum rerum denderio 
fictAi auidiflioie percdrrimus* Spem enial 
^mmouerat d e r o s s i in Tyrpogr. Fercar* 

fore vthic codex Pontificius alios otnnes pCQ 
»KENNicOTTo, coliatos lodge* fi^eraturu$ 
t£iL At magna quam conceperamus f^, quo4 

faepe in codkibus Hebraicis^nobis viu venit^ 
.^excidtmus, et pomiiictusiUe.eQdjQX^^^ttAyeir 
t^appellatus a ns r o s s i o, Jd tantuui iln^ 

lare habet et memorabtle, quod ad priuataoi 
JPonttficis bibiiothecam pertinet, ceterum mi^ 

nime o^nibus- aliis dignitate; antiqukate ejt 
«praefta^tia ledionum antec^llit. , de r o Sf 

s I vs ne vnam quidem oc eo profert Ie^VO<^ 
-fiem, quam. BiUia Kenntcottiana non fuppef 

ditant Ipfe cod» binis oonftatis volumini- 

bus» praeter Hebraica Kiblia continet verilo* 
^^m ChaJdakam verfibus akemis, exce^ 

Panicla» Tuuzi Nebtoiia» Cbronicis. ^Cha- 
.... Bb 4. J^adec 



|9S MDtOmskoiiit. '^ 

fiAcr Oeranuiici0 m inflcdioiuf M iofouM^ 
dftenditque codkein ad XIV fecalam vt\ iiii- 
liiiin XV referendiun effe. Hinc de prae- 
^nria codick iodicent ledlores criticaruni re- 
ium non imarL De cnra , ^m Hbrarif» 
eonfcribenw co(&:i impendit, nibil habet 
IftB Rossrve. Nos ver^i^ tel oblato p^ 
llore certare aofimus, eundem codtccin,quem 
^ praeftandam nonntillanim Ie<9ionum tu 
«bilit, mufcis et apenifltmis fcribae mendif 
featere; Pctintus* a Do Ai(£ d b r o s s i o, 
i!m licet fu6rum codicum hotior curae co^ 
A()ue (it, tamen veritatem magis caram ef& 
certiffime ' perfuaG fumns, vt fafpicionem 
banc vel toUac vcl confirmet. Veriiimic 
^m nobis eft, codicem iftum dd famiHaili 
Ifodicum $4.. 155. ij^ i^. a09»^<^*Riblior. Retw 
^ieott. pertinere, qui lioet^^e nonnuUis boirae 
frugis leifiionibtis commendent, tamen ob 
immdnia multaqtie vifia, qoibtis foedati futf, 
jparum ponderis et au£ioritatir ^pnd Criticoi 
siancifcentur. ^ cri(i In fingolas 40 variss 
ledlioncs exhoccodice a nji ii/>s8io pr6- 
latas eo lubentids dbninemuir; quia viri, qm- 

bOS fcripta MlCnABlI^, LILIENTHiW 
ttl, SCHBLltKGIf, IC^KKICOtTI tt 

iiiorum notd font^ dudum fcitim, cuiusga. 
iMti$, mddi 4tm6meAd ^Ht M^nc!s ex cd- 

dicibos 



.^iGibns Hebraiets vel iam ^cerplae Tel tn 
poflerum deiiifnendae. Pauca tantum in v^ 
nam akeramue lecftionem in praefens anim^ 
aduertemus. Lev..XXVI, 39*^ multus efi n^g 
R. in citandis teftibus, qui finuot Dn^^D^NL 
Editio vero Ptotaleuchi et prima tt opfima 
conientit cum textb Maforetico. ler. XLIX; 
%i. molri confentttifit codices ettdHibnes ia 
oS>p ; quam ledUonem £ilfam efle, contex<>; 
. ttis demonflrat. Nam rpyst plane abunda#. 
ret, bac leAione adipifla. Irrq>6t vero, (]iii| 
OHip yOWj occurrit lef. XV, 9^ P£ XIX, 4^ 
Plhlp ycW hoc tantum loco, ^uin dS>P 
muko faepius ia fiibliis exHat:^ .^ani .T\h^pi 
€k>nfufio et permutatio Jocormn parallelo* 
rum foecundidinia efl mater vari^isn ledio* 
suim, vel illaruinv qiiae fpeciem veritatis pra6 
fe ferunt. Quain qiadem veritatem, qui vel 
in duUum vocat vel negat, eMm^oredo HuU 
loa vpquam codices Hebraicos manu yetfaiTe» 
Ezich. X[, 19. 03*^3 reperitur eciam in BU 
bfiia Complut. caeteroquin ad aiiniiiltai Ma« 
farae corrfciflis. Laudamus diligeoti^fm^ 

Sam. DE nbasivs in eiitutiendta tutfi 
s tnm alienis* codicibus collocat ; fed^ itm* 
jros nos docebit, nnm plurea ille maciikis He^ 
Eratc6 textui abflerfurus fi^ ac;K e iyn i g o .t> 
4>vi &ck^ .Q|iqmodocunq«ie.reft.Qeci4^it» 
f.i.-i Bb 5' vtilia 



89« /^ Di Bbru Mmt. \ 

vtilis eft ct miniine iapemacaneiis immeftfiss 
ille DE Roesii kbor, immo dtgoifllimu^ 
€pi ooafiliisi libris, pecaniis omoium eradito- 
fimi caiiiscaiu|iie fiat gehds eit rel^onis» £a^ 
ileatetur et aifiuoemr. . 

De Chaldaica Paraphnrfi Pcuitificii codicis 
ita a^t, vt primo eius vfiim io reflituendo 
Hebniioo t«cto varia a&rendo exempla de- 
moaftret: qua data occafione nonnuUas et* 
iam profiat lc<9iones noa inotiles verfionia 
Helleniflicae recentioris, quam contmet co* 
dex Venetus. Deinde quantom iuuet ad in* 
terpretandos Scripturae locos^ exemplo ex 
I SanL Vi, tf* pecito proiiait, fiqnidem Tar« 
gum huiuscodicis ita: LXX viros, qui erant 
in turba vd coetu qainquagitUa miliia virormm. 
Hoius lod explicationem^^ qoam olim dede^ 
rat^ defendit contra MicaAEiis et hvf- 
NAGBLii duurovirorum celeberrimorum 
obieda» Refponfionem iis examinandam 
reHnquimos. : Editione^ antiquas exprmftan* 
iibus eodicilnis optimaeq^^t natae baufias efie» 
iudice D E R o s s I o non merae fimt contt* 
Aaciones* Conflare eium<Iioc ait ex«am- 
I^Ufiimis typographorum ac corredorum te- 
Aimonik, tum ex &do ipfo et conditione 
editionum. ' Vtrumque fiiUifiimum nobii vi» 
s^deCor, itilramttrqae virum» gut in Jioc litedu 

rum 



IkRoffiSpet.V.L.9Xtod.Hat.P(mtif. 39^ 

rotn geoere babkot et afnptMIuno.Iibroram 
apparata inftriKflus eft, atleo fiilfo de ongine 
Hebraicarain edidonum fentire. Seadetnua 
ei, vt ea tantum legat et attente confideret, 

3uae editores Hagiogr. Neapoli 1487. de co« 
icihus a fe adhibitis narrent. Additamenta 
EAheris Chaldaica, quae de rossivs pro** 
fert ex Pontificio codke, adiedta ledlionis 
varietate ex codice Vaticano atque alio, qucm 
ipfe pofEdet, defumta, font eadem» quae as- 
SEMAKc in Catalogo Milorum Hebraico^ 
rum Bibliothecae Vsticanae primus in lucem 
emiferat, repetita deinde in Danielis verlione 
LXX virali Romae edtta, Sed quia vterque 
iiber rarus eft, inprimis in Germanta, pro 
hoc fupplemento de rossio grates per* 
foluent Bibltcarum rerum fludtoii. Eadem 
vero additamenta fine dubio in Qiiis codici* 
bus Cbaldaico-Hebraids reperiuntur^ e. g. 
Reuchliniano iL Erfurtend I. Berolinenfi I. 
DresdenO, vti etiam comicit db mo^sivs. 
. Nos oHm ex cpdiceKennicot. 3S0. quemPfec^ 
£:henae Juxta Auguftam Vindelicorum Lo^ 
Simon Vlmann ludaeus pof&debat; ea de* 
fcripfimus , vnde i^nam alteramue iecftionena 
alio tempore notabitnus. Quio in codice 
<)uodam Turtcenfi, deiignato inBibliisKenai^. 
394. idem fragmentitfn £ fomiuum,J^af^Q« 

chaci 



|9# ' '^ IL Di Sbrii mmf. 

iodtwA HdirmSe eircj^, x{n6d eemeiorefif m 
poftenmi typis defccibeiidiini rarabimiis; 
D^am qoacdain circa fiDeoi fiagmend, a mi 
iiefcioqtia de canla amSsu . Hebraicomrhoo 
fra g u ieu nnp brenios eft Chalcbico, at<}oe ex 
to procol dabio traflsfmntoni; quod- vel 
Ouddaita verba ia eo retenta demonftrant e. 
g* Vmiirn et ni-JITC. Chaldaicorom ad^ 
<temc nto rom andor et aetas.ignoran]r. Ex 
Latina vel Xjraeca verdone non baufla efle^ 
dtdeofu^,' qoi ioter Oialdaicum textnm et 
VerBooes intefxredir, verifimile reddir. Con^ 
iicit DB iLOSSivs cum nonnuliis dodta 
Viris antiqoom Eftherae libram ab hodiemo 
tnoltum difcrepaiTe et Chaldaica iinena a 
Msrdochaeo concionatom efte, vnde fortaffii 
iragm^nta iuperfunt, licet feqiiioribiis tempo. 
ribos intcrpolata. Appendix Jibelii RofCani 
^edal ad celeberrimum dodicem Samarita^ 
hum Tritaplum Bftliothecae Barberinae^ 
Haec (bflertatto varias contrnet obferuationes, 
quae aoAori cum cl. tychsen. in difil 
Tom. XI. Repertorii inferta communes funt 
Ex qUD patet i^fros acomlne et dodrina prae- 
ftantefft fi eandem' rem tradandam iumie» 
rint, noh pofTe non ineasdein incidere ob* 

iermitOni^ ' BIORNS-TAHLli, . HWIU 

pii, acationunerrofes^ qsorum in defcri- 

ptione 



De RoJJiSpu. V. tf. extod. Hebr. Pontif. 397 

ptione buius codicis rei fuerDut, caAiganmr 
et emeadantur. Prohat ant:e B i dR n s.x a h* 
Lj V M codiceni in Italia notidimuai fuifTe, 
guod etiam fecit t y c h s ? n. 1, c , Affert 
varias .librorum fubfcriptiones a duupiuiris 
iflis Hyperboreis vei plan^ noii lcdas vel 
male, aut non omnino ^terpriBt^tas, ex qui- 
bus (^flScitur fupplementum codicis a^iedum 
efTe a. begirae 88 j. De Samaritana codicis 
Verfione ooferuat, eam Chaldaicam interpre* 
tationem nonnunauam verbatim fequi. Idem 
ahimaduertit tychsenI. c. Verfio Ara- 
bicJi codicis tritaplaris ita comparata eft, vt^ 
vbi verfio Samaritana a textu Sainaritano di- 
fcedit, Arabica modo ab ea recedat, modo 
cum ea confenjiat. * pius ^udorem non Saa» 
iiiam habet, vt coniecit t y c h s e n , fed A- 
bufaidum. Dignus erat omninp Uber, (jul 
in Germania recuderctur. 



BibUothtk der alten Aerzte; h. e. Biblipi 
theca veterpm medicorum, feu eoruo^ 
fcripta translata et in epitomen r^dada^ 
Pars fecundfi , quae libros Hippocratif 
fpurios,Thucydidis de peHe Athenien6| 
Ariftotelis, Theophrafti, et fefl^forurrt 
Biwo^f atif ^jSjntin^t. | graf^o in ger^ 



|9g //. Ih IBrh nouit. 

manicum fermonem conuertit tk 

CHRIST. COTTL. GRVNBR, Sef©- 

niir Saxon. Duci ab aulae conHHis^^ et 
Med. Profeflbr lehenfis, variis (bcietati* 
bus literariis adfcriptus. Lipfiae apud 
Weidmanni hae/edes etReichium. 17^2. 
pagg. 6|S. anismai 

Hluflris GRVNERvs de republica litera» 
ria, in primis vero de medicis, qui Unguam 
graecam non itacallent, vt ex ipfis fontibus 
limpidum potum haurire queaht, bene mere- 
ri pergit. Libros Hippocratis fpurios lU. h* 
terpres ita dlfpefcuit, vt primpeos, qui d« 
diaeta praecipiuht, quales funt liber de ialubri 
vi<f)us ratione, et libri tres de diaeta ; deindjs 
illos, qui ad pathologiam pertinent, verbi gra« 
tia, librum ae natura pueri, de glandulis, de 
corporis partibus, libros quatuor de morbis, 
librum de internis adfedlionibus, de flatibu8| 
de dentitione, de morbo facro et manta, de 
Datqra muliebri , defuperfoetatione, dehis, 
quae vterum non gerunt, de mulierum et vir* 
ginum morbis; tnm eos,qui ad femiologiain 
pathologicam fpe(f)ant, nempe fragmentsi 
quaedam elibro de alimentis etcorporis par« 
tibus; poflea libros chirurgicos, e. g. de vlce- 
ribus, deiiftulis, de haemorrhoidibus, de vifd, 
de fuetus 10 vtero mortui exfedione; deniv 

que 



.SiUiotheca vet&m fnedicor. P. 11. 999 

3tie eos, qui ad therapeuticen referri poflun^ 
iflertatiunailam de vero purgantium reme- 
diorum et hellebori vfu, poneret. Sequitur 
Thucydidis defcriptio peflis Athenienuum; 
xionnulla ad medicinam pertinentia ex fcri» 
ptis Arinotelis, Theophrafli et fedbtorum 
Hippocratis, Euryphontis, Dioclis Caryflii, 
Fraxagorae, Philotimi et Chryfippi. 111. In- 
tcrpres cuilibet fedioni.praemifit breuem et 
acutam cuiusuis fcripti diiudicationem, et no- 
tas dodas addidit, quibus tum res ipfas egre« 
^e illudrauit, tum vocabula graeca obfcura 
cxpHcuit. Quum Vir Illunris ea, quac in re« 
cenfione argumenti primae partis huius libri 
in medium promii, perhumaniter acceperit^ 
liceat mibi et nuncconieclurasquasdam, nam 
jiihil aliud funt, proferre. Pag ^. III. Inter- 
pres haec verba : t\iA(pie&xi St x^ rov %«i-/ 
fiom^y Kudccfu ifACcrwc* rcv Xe begeos, fAflWo- 
mvecCj fic germanice reddidit: 7i» fVinter 
idnnen weij^e, im Sommer gefarbte Kieider an^ 
gezogen werden. £t in nota adieda docet;. 
Galenum vocahulum eXuiomvecc per ^ttoc^ 
explicuiffe, fed fimul monuiffe, reiiciendum 
eife hoc vocabulum, quia veflimenta olea 
imbuta aeftati non apta effent Sed fortafle 
icriba vel vocabula j^f^/uwve^ ctBtPeoffy vel 
kecdocgoi et ehasoTrfveoc transpofuit^ tac^vt fen* 

fuf 



40Gr ; IJ' Oe tibrii ^iaujii.^ , 

fos hofum terborum fit: J^icme veffe$ <^7 
jm^utas ioduerc coouenic, acnate vero pur». 
Kanfi acr corpus proxime ambiens et calefsu. 
jAus per venitnenta oleo infe(f)a penetrare nc* 
^uit, idepque dum diutius retinetur, corporii 
^lorem conferuat ^ quamuis igneae par* 
;iculae tn motu cpnnitptae fenHm in aera fri- 
gid^m abeant, boc tamen non tam cclerit^ 
^ri poteft, quam fi tota corporis atmofphaep 
ra cflida auferatur. Norunt boc iiii, qui la« 
cema ex ferico cera imbuto confedla Anglo* 
rum morc et ad pluuiam et ^ frigus corpocip 
arcenduoi vtuntur, et podagrici, qui eiusmodi 
^ccis jpedum calorem retinere, eorumquf 
^dorem elicere^Oudent. Sed mera baec eft 
i^ooiediira, quae ponit, veteres iam ficut nos^ 
expericntia edodos refciuiile, bac ratione cor« 
poris c^lorem diutius cpnieruari pofTe. Pagi 
%Q%. yerba : ^v c^tpix s/^ejf e^ roKov rov rnioi' 
ros fi (^vfty^ rer^ooTocij fic interpretatus efl : 
Jf^mn ficl^ PQch der Gnburt Blutbrechen ehf 
^ellrt,]i) jfi,die Lebrrader zerrijfen, et quidco) 
fccli, ficiiit iam F o E s I V s praecepcrat. Iq 
BOta addit9.putat, hunc fanguinis vomituo) 
fx oiBXii v^forpip veniriculi et iecinoris expli- 
^ri pQiTe. Nonne etiam fanguis in bepatf 
ipfo .eifQfi^y ^ per duftuip bepaticMm ad iot 



ite retroorado fn venlriculuni i^crri ctlk 
vomitu rclici poteft ? P. $534, ox AdftoteUs^ hi» 
lloria anim^tinni enarratiir, l^ueroTuin f\ih0^ 
fcentium vocem paullo grauiorem, afperip^ 
fem t^ inae(]uat>ilem fieri, et verba Ariftotek 
tis Kcchowi Tfuyt^m vertuatur: Das hdfi 
ynan ritchm wk ein Bock. Sed ^uamtiis i^bn 
yf^i^itv fcircum olere lignificare poflit,hM 
lUimen loco nihil atiud mihi notare videtut^ 
^uam vocem hfrci nec nimis dtam, nec grib 
^em, fed quafi raediam et paullo afperiorem^ 
^ alto in grauiorem fonum faltu quo^uii 
'^elabentmn^ ef g^rtiianice reddi poiTet : fM^ 
tSum wie ein Bo^. Nam et verba fequeniii 
"^iion de foetore, ki cunda ie mutadone y0^ 
ipis interpretari poiTunt. ?, 144. lapfu typohi 
"^t^phico vel Vocabulum boifefieki befte muti» 
*tum,' vel verba quaedam om^ ei& videntuh 
•flam le(}uentii stAxn Dns befte Zeiehentftis 
wtmdieiJimyttMsfeMen. E^fitcHenJSrai^ 
iken muS man gar nicht annehmen, fibi repu« 
gnare videntuRr-^#rmo^-de peinmis iignis 
phtbifec^ ^d quae omnino perticient coma* 
^tn defiutiia , id quod efiam ffl. Interprea 
*|>aullo ant», rt&t hb yerbfs teftatus erat: 
'Wenndein krantken die Jiaare aus/dBen utut 
ikr Kopfjgbit ikiri, mi etadh Hnerkranek^ 
^, tnd dir m/fyhlen gifimMe-AiiSfffurf 
' ¥^.IL Cc m 



Sbel riefht, fo mrd sr gewilS mn&batb ivrzer 

Zeitfierben. ;$ed fortaiTe 111. Interpres illi$ 

vetj^is docere voloit capiUoruin de^uuiuin 

optioiuiii hoc ^ft certiififnuixi e^e iigaun^ 

snoftis praerentiflTimae. Haec funt pauca, 

'touaf -tnibi {lunc. librum attentius perlegend 

4<^a ' vifa (unt. Si inautnei:^ illa joca obfcu» 

fa, '^ ceteris et veri^ iiippocrati^ fcriptis noQ 

'tQtp' fipequeQtjsr opcurrentia, quae Illunris 

j6{iv.NtCRVS diiucida explicatione illuflr^- 

' uity huc trdnsfcrihere vellem, nec fp^tiutn nec 

leaipus fufEceret. Ipfa^graeca corrupta voca* 

imla egrp^iPOMindauit, e.g. l>?g.35»-.pro o^ 

jCt^^f^ Icgei^ fuadet o^eovhxo». Suas ipfii^ 

] .ohreipuationes in notis adiecit, qualem exinii* 

' jam e,^. p, 3<?6; J^ores inuenient. Ego fane 

\gr'ato animo et fumma animi vpluptate coo* 

',fiteor, m6 n>u}t^loca difficilia ab .111. grv- 

' , |9 £ R o e^plic^ta inueniife , . eipsij^e interpre* 

^^i^tiiqrnsmtiWjtmW teliq^ssjqflgc amccfllere-^' 

■ Bc. 



Ueber dif $tit!$QbUiter ; : h. e. iJitTertatio ^fi 
fulmin^ ^auertendi^ artificio^ iuffu Sere- 
ninitn^ Princijpis et Marcbionis Badenfi^ 

elabor^tg^a- ^OANNB LAVRBNTiy 

Bpj^GKMAMNO» ^r^o^ Marchioni 
- J ^ ^; BadcD& 



Boeckmanu iii /iilmina auert. artifido. 403 

Badeofi a (X)nfiliis mh^ Ppolefrore Phy- 
fice$., et variis focietatlbus literariis ad- 
, fcriptp, 178». pagg. 80. gnis. ^^ 

' Hluflris Au<3or primutn de vtilitate et nox^' 
tempefiatum, de variis fubfidiis contra fujUnV 
&maeffe(fbim a varils rebus petitis, difierit» 
et tt6n tormentorum explofionem, tum cam- 
panarum pulfum durante tefnpefiate difiuaf 
^et. Ex mooutaentis Academiae fcienti^runi 
ParifieVifis muita exetnpla hominum eo tem* 
pore, quo cstopanas pulfarunt, |qhpine niBf^ 
catoFum profert . Deinde praemiilis p^K^if 
de natura etjpdjwo/t^mi^ corpcMTum eledlrico^ 
. rum, docet^.niateriam fuUiunts efie eledri« 
catn, et qua ratione et franklinvs^' 
aiii^centiores audores ad fultnina auertendi 
^rtificiutn inuenisodum et,perficiendum ad» 
4uv|i fii;it», Tum exempla effeduum fulmi» 
ids cotportfitietallica fequentii enarrat, et cX 
l(i pi^Bl/TdltYtitia ttuttiquam aedes laeiifie^ 
ih quaram fupierficie tnetalla continua ab cul* 
rtiine ad terrani. vsque rcpferta funt. PoOea 
isK praftccj^ti feipifrrentia' nixa p^bponit , eX 
quibus duodecim exqulfita bonae machinae^ 
qua fiilminavaedibusr arceri.queant. recerifet. 
Fcaeter e^^ eof tiiiv^pinionem refe4Ht,qui cuiH 
viLSONO perhiberit, perticam in parte fu- 
periori globulo praeditam, iis praeftai^ quae 
Cc % ctupU 



404 -^^* ^ ^^^ nomf. 

VuTpuleiii habeiit Deinde dubitationei, qmit 

nonnutti mouerant, egregiis arginnentis di^ 

luit PoRda bfeuem narratronetn fubiunxh, 

qttibus in locis hoc arttficiiHB aodibus adj^ta* 

tiim eft. Poftremo eodein aftifido adhiima 

<et multis perticis acttminatis-graadiois noxai 

ttierti poue, exifUmat Se^iffifnus JMar* 

thio Badenfis dusn^i maditnas eodem fiiiQ 

in duabus regionibos, qoae an ditione Etos 

rfent, fieri iufiit. Gratulor Vko iiluftri, qnod 

voti fui» iaiiv anno 1774 prcdati, compos fiu 

)9tis fit, grMdor Bli de inerito iii%m, quod 

dnf um ruoratn aiiommque coCnino^ er &^ 

turttad, deganti ^per^cuo faocibrlpto to^ 

reniire ftudtierit ' 



Xj Ueber dk.lebren, ^ITiainivfsd SdudtftJi 

." wtjlrs Herrn etc. Dc pi^dti^ rd)iis goi 

. ^ flis ac fatjs Doraini noilri| ^japjpcodiij 

t )iiftori«e lefu ab huii]^ «u.dore icript^^ 

X, Turici appd C)rell..'ct|Qcj^ S* pagg;^ 

^,, XIL et +43. 17«». : ^- ^^ ^ 

•^ltainfcripfk ^.iReuer. kks^stvj duodfm 

Hm eQ^Mrdktiotuf,^ qiitbii&iiiftfniameMM 

tfelieam doifKos, quam pro confilio libriiaiitr 

ttdffimt ib^lM^tf^ — ^- - -" 



•*^'*UJ 



HejSdiJuculatiom f^ori^ lefu. ^^ 

l^ liceretyjyqnrar^e.AudiDit, . H^f^^eQim Kber 
populari vfui fcriptus cr^t, acl ©xpIican(}ao% 
facroruin hiOaqcermw na|rationcm 6ciH pai^* 
X^phr^Ci^ aptus ^ iUo, ^ucm nunc addidir, ex^ 
^rcit^tioribu^ c^. (naiorein lucem hinoriae 
^uius deiiderantibus ab illorutnL temporuti\ 
quibus Icfus vixit, hominumque, inter q^uos. 
vixit, notitia inferuire aucflor voluit. His igi* 
^r iam vberior quasdam offert ohferuatio-j 
ncs circa ingenium illius feculi , publicam lu- 
daici populi coqditioncm , vitam priuatam^ 
iaflituta, opipioncs, et peculiarem lelu docen- 
4i agendi^ue rationem. Sed fingulas com* 
nieiitationes, vel, vt vocare placuit, feSiionei 
libri percenfeainus di'igentius. , 

I. QiMedam ex hifioria ludaeorum publicag 
quae fcire attinet in hifioria hfu, Incipit ^ 
tempore, quo. noui ludaeis domini dati funi 
ex Idumaca gcnte, et apte obfcrupt, tiim iam 
reuixiiTe in multis fludium prininae libertatis, 
ab imperio molli quatiiquam, tamcn peregri- 
Bo callide vindicandae, et glifccrp cocpiile ii^ 
populo fuperbo et feruitutis impatjente odi^ 
aduerfus Rotnanos ; ludae Galilaei fententiis 
9X conatibus clancnlum patrocinatos cffc vi« 
^c^ri Phi^rifaeps; in Galilaea autem, vmbran| 
^idbuc habente regiminis domcnici, iHo, quq 
Uio^ pubbce yi^cerit, tempore non tant^m 
:.., ^ Cc I fuiffe 



tlikmrk 




I0 ImiffB^ rlrocsmon Rocnjoo lubicflj , n» 

gpaflc J pp j r cjt . Hioc cffick, prndtnier le» 

Vun it p i yiimMM i ioln Grfibfae fincs fiefe 

cootiaitfue, f|oo et roJDBS ^vjimi bomioaoEi 

^ Meflia Tiodke ac redemcore dmtMii fiiae 

^^ aleret, et aaxiacm oomem eleferam 

nooar u m ^taodanim bfpiciooem; fcc uri o f 

moko lobaaoem Baptiftam to ipCi ]odaea( 

▼erfatmn efle, fiqoidem is 000 eamdem o- 

mnioo cnn kfii proaiDciafli, fcd prniati oss- 

ffi^ qoam poblici ▼oiaerfiK nationis dodortf 

inaaos ^erir. — Haec, qoae fiifias difpatat» 

lcgi dilfgenterqae merentar, oifi quod ni* 

iniam videtur bypotbefi fbae dare, dum lo- 

.baaoem in fola ludaea vitam pablicam egifle 

Siarrar, quem tameo tefbtur lohaones apo- 

flolos (euang. Ui^i^. fq.) io Galilaea efiam 

^ptifaflfe, et qoem poftfPodo io aola Hero- 

dis Antipae multum valuifle gratia et auiSo. 

ritate fcimus. Praeterea in eo etiam, defe* 

ntur ab bi(loria,quod namtt, per totum ifhid 

temporis fpatium , quo multi inteflini motus» 

aodore Pilato, ludaeam turbarent, Galilaeam 

pacatifliniam fuiffe. Herodis enim et Areta^ 

bellum omnino incidit in prima muneris lefii 

publici tempora, id quod et caufa huius bell^ 

ijuam lofepfans tradidi^ (qui fimol foam d6 



fetaii'cxitu elus narpaiion«m arde coniuflgif* 
cum lohannis fiaprinae mentione,) manifeftdb 
arguit, etprodere videtur Lucas, quanda^Ufi 
14. ) intcr illos , qui ad Iphannem veniflecii 
^Trs^otv ta lo^iocvgy commemoi^t etidm 9*^ ^-, 
rsvofxsvas-, quos vix alios ctedibile eft hifb 
in iftai regione, zc mititaniesHerodietJlipefir 
dta merentes^ in bella aduerfus Aretam. Fni- 
ilra itaque et iine ompi caufa fingit<]r ab dili^ 
Vftore ferius demum , ac tum quidem geftuni 
eflfe hoc, belbm, quum PilatusRomam redU 
ret. —• Infunt autciyi huic commentationi 
aliae praeclarae obferuationes, in quibus haeiS 
^potiiJimum nobis perplacuit, qua verofimikf 
fecit, Domini noftri fermones multum fin# 
diibio feciffc ad reprimendos popuh' aniinofj 
et^ad tranquillitatem reipubl. conferuandam^ 
itemque illa, qua oftendit, quomodo fa<Sum; 
Vt lefus non aeque ac lohaiuies odium fibl 
contraxerit Herodis. Interim ad intelligerf- 
dam clare reipubl. ludaicae iftius temporis 
fortpam plura dicenda erant, quam au^or 
dixit. De poteftate tetrarcharum, de prouin- 
ciali ludaeae adminiftratione, de iure Procu- 
ratorum, de fynedrio Hierofolymitano, <Je 
reliquiis priuilegiorum ludarcorum etc. luci^ 
aliquid afferri e lofepho potiifimum ad hi0Q<* 
jridm euarigeiicaai deb«bantj et fupererat f»> 
Cc 4 IIQ 



1» ffMlc^iim oMeraadofMimdof gf0ti% 
soa omaiao occttpataruiii ab altis, 

IL Dt peregrmaiumibus Domini nofii\ 
^on loca omBfai « finguia^ quae adiUTe Ie« 
ioin legiiniH) fed praecipoa tantum perlo* 
flrat audor^ io quibus ille theatrum quafi re» 
rom a fe geftarum pofuit. De bis ita ag^ 
virefpiciat ad ftatum, qoo illa tum fuerunt^ 
fl vt difquirai; ^uapropter Mus in illas potif* 
£mdm commomoratui fit diutius et icholam 
iisam baboerit» Expofitum bretiiter in voi» 
Oerfum velim* quapropter noa Oerpetuam ia 
jpua aliqua nbe feonn fixerit ^ licet fiidle fk 

dpeda ; itemqoe qwtfenm in confuetudine 
It magidrii et lUbblArs ludbeorum, cum 
l^cipuiis fuis commigrare ab alio ioco in a» 
}iom. Itinera Domini fic diflingMit auiflor, 
fi primum ea commenioret, quae ad feflai 
e^britates Hierofolymitaoas iottitint, deinde 
^uae per Oalilaeam fecit pafiun , ac denique 
^cefTus ac diucrtieula tn fioitlmis regionibut 
^uiefita. Uierofolymis lefwn tempore feflo 
lantum degere folimm, quctnempe declara» 
Mt fuam prouinciam non tam ad metropo^ 
lios ciues^ fed ad voiuerrum popuium perti- 
Aeve^ et pterumque reH(f)a diicipulorum el 
tfOgnatorum fddetate, ibique diligeoter coo» 
jmfy^ simliitndliiii vitaffii^ et|lie h temp^ 
v: etriis 



^iia etporticubus podfSiniim verfatum efle^ 
^regie obieniauit Vrbis rationeni ppliti* 
caiHy incolarum diuerias claiTeSy ciuiutii mo* 
tes. et ingenia e Pbilone et lofepho dercripfit ^ 
Jocum lofephi de templi a monte pliuaruin 
^edati magnificeatia ( de bell. III. 2. ) inte* 
grum vellem appofuiilet. Cur alias vrbes 

frouinciae non Trequentauerit lefus, euange- 
(lis tanmm narrantibus , eum cranniire per 
ludaeam, anxie nimis anquirit. Facile eniia 
eft cognitu, hoc oon pertinuifTe ad peculiare 
cuiusqu^ euangeliAae propofitunvdiaria com- 
ponere vei itineraria .accuratiillma. Muka 
ireronarraruntde eo, Lucas praecipue» (ini^ 
Slientione ioci ; multa etiam deprimo mune^ 
ris lefu publici anno ignorarunt Matthaeus, 
Marcus et Lucas. Illum vero famam in vr» 
bibus ludaeae ampliflimam habuiflfe, cum alia 
fnutta teftantur, (v. c. quodArimatbaeae,Em. 
snaunte» Bethaniae amicos habuit intimos) 
tum acclamatio coeci mendicl prope Hieri- 
chuntem — vis At^/B^J etc. et Zachaci magtia 
cum videndi cupiditas etc. — In Galilaod cur 
maximam vitae fuae pd)Iicae partem lefus 
peregerity denuo explicat auAor, et exlofephi 
eommenlariis oftendit, quam opportuna ^ie» 
rit haec terra iuuandis lefu conftliis. QiJP4 
tucem (p. H*) (ctihK lefum tefte iQbanne Vlt 
Cc $ I. 



I. iflillaro trannifTe, quia ludaeae ineotae- eoln: 
' interficerc ftuduiffent, videtur neglcxifle fol- 
lemnem vfum^ioquendiapudlobannem, quip- 
pe qui plerumque r^^ Ikiixm^ noniinat, vBi 
cptimatif jjopuH fignificari manifeflum eft. 
l^ li. L iliud •l^>;r&v ocvrov ccTronreivecs y vt 
faepe, per fe non potefl nifi de fenatodbus 
intelligi. 

III. De doStrina et metkodo docmii, qtUt 
Jefus vfus efi intuitu temporis, occafionis et au» 
ditorum. Hanc grauis momenti rem qui^ 
non cupiat a tam follerte et perfpicace libro- 
rum facrorum interprete plane exbaufiam eL 
fe! At, quamquam huc et fpcdent fedio IV. 
VI. ct VIIL vt videbimus, tamen defideriis no- 
flris eum non fatisfecifle, libere fatemur. De 
jpfa materia do(flrinae lefu praeflabat nihil, 
quam parum dixiife in tali nempe Ubro, qua- 
lis hic efl ; fed de methodo dodrinae praefer- 
tim et quam appofite illam pro varia audien^ 
tium indole, rerumque opportunitate varia« 
uerit, ledores iflos, quos audor fibi cogitauit; 
curatius et copiofius edoceri velle exiflimol 
Demonflranduin erat, et quid eommune fit id 
omiii illa difciplioa lefu, et quid proprium 
babeant varii fermones, quos vel ad fi^cquen^ 
tera habuit multitudinem , vel cum finguliS 
contuUt hominibusy vel do£lis vel indodid» 

vd 



HilS dlhicidationef hiftorm hfit. 4? r 

vel amicis vel inimicis, etc. qtiatenus vel cbn- 
fuetudinem fecutus fit aliorum fnter ludaeos 
ihagiflrorum (vt in parabolis, prouerbiis et 
paroemiis, precandi formulis, fymbolis etc. ) 
vei fuum ipfe morem feruauerit. — Sed pa« 
fum abeft, quin cenfeam , harwoodvm', 
in exili ceterum libro, iniroduSiione in N. T. 
melius hanc rem egifle. Nofler ordine fatis 
incommodo primum loquitur de fermoni- 
bus, quos lefns in fynagogis, deinde de his, 
quos in coetibus domeflicis (fingit enim ri- 
fum aliquem ludaicum, dum in aedibus pri«' 
liacis numerofas hominum focietates ex vici- 
nia et tota vrbe coire folitas efie narrat ad tiu- 
diendam legem ex ore dodorum et ad pie- 
tatem exercendam } locos euangeliorum, qut« 
bus abutitur, nihil amplius probare in aprico 
eft, quam lefum nonnumquam etiam in pri« 
iiatis aedibus, occadone fibi data, aduentantes 
fbrte multos ad videndum tbaumaturgum vel 
exoranduiti illius auxilium» docuifle) tum in 
^riis templi, in plateis, in agris vel in litore,'. 
priuatim et in conuiuiis etc. haboit. At nimis 
profedo fortuita res eft locuf, vbi quis verbj^ 
fecit; multa magis cognofcitur apta ratio et 
Tisfermonum, fi ^^^perfonas attenditur, cuni. 
quibus res eft dicenti. Hoc fi fecifiet audor^ 
poterat fane^ fi quis alius» perfedlam nobis 

ideani. 



^1% Jl De^fibns fi0m* -. 

idea^ fcrifaere formulae^ quam in erodieiuiit 
Hominibus vfiirpauit fapientiflimus dodor. . 

IV. De $onfuetudine, quam cum difciplimi 
Juae alumnif proximis lefw feruauit , de prU 
ma nempeillorum vocatione, de rudimentia. 
4odlrinae ipfis principio traditae, de prog^f- 
fu, quem fecit ad Hduciam illorum ubi con-^ 
ciliandam^ ad praemuntendos fpe, conftantia^ 
fortimdine^idoneosque rebus gerendis facien^ 
dos, de prudentia, qua nunc illos rcdarguit 
c« conuicit errorum, nunc Tg^os i^av indulfit 
opinionibusii^quibus occupati eilent, nunc hor^ 
tatus eft, et qua diuerfa illorum ingenia tra- 
dauit, etc. 

V. Detineatio opiHiontm ludaiearHni. H- 
la$ fere tantum dinumerae, quzeadmores pro» 
pius pertinebant. Viue et ver6 admo<iunv 
defcribit -perditam populi circa hoc ^empua 
indolem» vanam arrogantiam, hypocriBn, in- 
humanitatem et odiutn aduerfus alienae reli» 
gioni addidlos, Pharifaeorum et Sadducaeo- 
rum propria placita, et, quomodo lefus fe(% 
geiferity dodlrinamque fuaii\informauerit in«^ 
tuitu iftorum omniuin, quoruin animos tam . 
turpi difciplina fciebat infedlos, exemplia 
oflendit. 

VI. De parabolis. Quid fit parabota^ quid 
Md^unehabeatcuminctapboniy allegoria, 

cxem^ 



'Ij^mp^o, prooefbid» ftfiut^ «fc. ^ ^akf peM- 
liare, omittit qaaerere. Hinc oitini» hdb 
tr^dut orationis «t &Ateht{t)ruiii ^intmltfcrci et 
omdtncnta5{!5S^uibus vfcs cf! lefiis, tt afienifft. 
ma pertttifcet Sf curadtis difkhguefe vo^ 
hriflfer, mdto V^S^^^^^ P*^**^"*^* ^pt*» 
habuKTet ^. c. di(|>i4tir«, qrfdnJ 'fcfulsiln parii- 
bolis iiiis notmumquaitt ct ircfbes abfiraSHf vi* 
i^tn^ aut mtrfr/ oimwafi^tt/ loqudam 'ie<h(Kit« 
Cctcrum Tfiulla « Mc re{jeritrtftuf^^iifc^t)il. 
'fcruata, alia vetio piane ^ofa ^ InutilSi, 
'"Qnid V. c. illa lenumcratio reitim omhium, ii 
• ^w)U$1eii!is im^gines^ et hHTiimi-brtHoiiis pe.' 
tjit, per dafles inflttuta, et^. a re ^omeAidi^ 
^a. ciuill, ^. rtrffica ctc|. exjpedrat? N^qob 
~ii6n i^bht icgniim homifHiin vit^tieKhuma* 
hac rpedhitarem' * fiiiflc lefuiii , qood ex iflk 
copia et v^ricnite fimithudiAum liqtlkidum^. 
pit 'aufl6r,longe fed!ius certiusqueeffid p6f- 
"kp cenfc^mus. NSmV qood lefbS SSinas^ rb 
'domcAicas, rufKcas etb. in orationibus fuis rfiu 
Ypexit, ihdc vtx liCcat co&ere, admirabilem flk 
^iltj^fuifle t^rinii cjrcumiace0tttrti tibferu«(j(b 
^e indolis ot vfrttitis perfpieacfom; %aec pdi^ 
'ti^s maXima lauis efi^magimtm-'^tn6u$ oj^ 
11^^ fu^s fcre diftlMuere folituseft , qH«| 
^dpularesadinoduth Unt et a rehtii mutuatM; 
Ijnirtf^rorikstifle^ 
** obuiae. 



4i4 11: DetMrnqm.:^- 

obitfae, atfuerodi qifuis ia fenfus !acurre« 
banc; ; . ' 

VIL De rebui uwriup qu^ ad tulturam «tt- 
genii lifu jaliquid eontukrunt Efl quafi coni- 
/nentarius^invefbaLucfier itQorywTert n^auetp 
ae<Piok Kcu %ai^m ecc jisgue^.i^rbofus admo» 
dum, in quo fieri npi> potuit, ^uin audor 
^cooiedluris quibusdam de infantia, adolefcea* 
tia et;,ed^9atione lefu j>lufculum daret Ni> 
.qi^e tin^^n illae pro teinerariis vel indigois 
qenfeqdaj^ fui^t figmentis, .qualia nuper pepe- 
/it^ impie()ue et irreuerenter in vulgus fparfit 
jgdbrile et .4^Urum ingenium,9AHiiD,T.if. 
Sed eft fere (|uodlveniam precemur fa^be 
jde comenitiffimo bomine fuentionis in.illo 
loco, ;\^i de, vjri prudends» ^pU caOj^^ue tbeo- 
Jogi libro fermo erat. — Praeterea uifius de 
perida facrarum fcripturarum, quam lefus 
tenuit, dilputat, et iJQeamente quaedagi 
(ducit noo omntbus pai^ntta animi- diuini» 
^quem diflis fadisque comprobauit. Praecla;- 
re in faaec definit verba; Magnitudo Domim 
jioflri JubilJxabet fpleodorts^ mera. Merits^ 
erat; ille tiqn aptus eft beros fpe(^aculpy ct 
placet boaiinibus minus quam multae perfo* 
^ae fi^.^ Sed n^^fcio^^ ( pergit cijin^ B-a. 
€onb) quomodo veiitas ifta, vtpote nu^ 
ct maaiifefte l^x dittraa^pfrfcMagus ^uius^muok 



H^ dibuidatioms M/lorki lejiil 41 f 

^.fabulas ineptiasque non tam nMigBifice et 
cleganter oflendit, quam taedae liicemaeque 
diurnae. 1 

[„ VIU. De habitu vorio hifioriae leju ad d(^ 
monologiam. Narrationem de tentatione di^ 
boli literaliter omnino intelligit, quarnquana 
non diferte reiicit interpretationem de ecHafi» 
in quam correptam efTe mentem Domini 
multi nuper vigilantes fomniarunt Pari mo- 
do quae de. angelis miniflrantibus et in iftg 
narratione et alibi dicuntur. Porro, vbi o^ 
diabolo lefus loquitur,, eum non ex concei^* 
fione et formula ludaeorum, fed ex anin]i 
^ jtcntentia locutum fuiffe , p^rfuaiRflimutn iil)! 
eflefatetur. Nam, inquu, in huius gener|s 
iermonibus, in »quibus Satanae vel Princip^ 
mundi, ceu malignae ac potentis naturae, f^- 
lutem hominum infeftantis fed a fe debellan- 
4ae, mentionem iniicit, iQ^spartim fuos di* 
£dpulos docet priuatim, quosvfro yanp me- 
ttt territo^ aut ineptis fabulis deceptos, et, fi 
iUis iam innutriti efient, confirmatos eife a 
Xefu, Qdque d^Iiberato 5 faepe e^i^ :^pfe coex- 
pit,cit):a occaiionem (ibi ab illis datam,deSa- 
t^na differere, vbi nihil nece0e erat, illorutxi 
jp raecopceptis opinionibus aliqqid (^are tantis- 
jper, et vbi igitur filere poterat de^SataQa) 
^rorfug^^l vapc^^ijpcaiiim^^ 
, ' ' acriter 



^tff ^ ti. i)i Bffii iiomt. 

tfcrftor pu^ukif fn hfe ipBs lennoflnius cmirctv 
t^oribut iodaeoroRi» nce 4>oteft igitur eodeid 
fempore fuperftitrooi cuidam et opiniancalae 
irel ptebis vel fchelae indalgere voiaifle do* 
*At^r icilicet ingenii alias minime obfeqaiofi, 
^aecipae ^uum ec bic non eflet, quod iabe* 
-ret eum iimtrfare. (Vtrum ita fentiat auAof 
^ illa etiam pericopa, fai aaa de in^NM 
-fpiritd, loca mvi^ petente, leptem alios nc^ 
'quiorea^ee^ ducente et redeonte cet. le^ 
'inus, nen reperio.) De liis (juomiey quod 
•idaentomhus oeciipedQi euangelica hifloria coi9* 
'ihemo^at, «udpri probatur f Ibrun^ fententfa^ 
qui non modd fanae mentis impotes et vtti0 
*€orporis infefieiter difcrociatps et ex cobsI» 
^ento vi^i4 vel certe confuetudine loqoen* 
di {ud^ ficffid^os, fed vere omnino d^ 
imonum im^erfo fubiedos fuifle exiftimai^ 
'Luculehter enim euan^eUftas ita fibi rem ccf- 
^itaflfe, VkVi^ba illorom fonant, eoque prof. 
nis confflid nriraculofas hominum eias]^eiit^ 
%is fanationes complures memoiiae mandafl^ 
M Dominmn fuom non modo malomm col^ 
']boreoram atferruncatorem fed vi Aorem xpo^ 
'que piratipotentem naturaruitt hoftiliom lek 
inoifflbSi in^iido flii^e, nateret ApoAok]^ 
^em/ ^ii^ nmzfpmtu imrilqtit edoSfi ^ 

duai 



HejS Muidaihnes biftoirlae lejk 41 7 

^m videri ab iOis ignorantiae ludaicae Xit* 

^ulis , vt vocari folent iiaec de Satana et ia« 

ilrumeotis eius fcfta, liberatos^ quod fane en^ 

.(pedandum erat, ii forte lefus fuaui et lo« 

^quendi et aegros iOos traclandi confuetudl^ 

nem accommodairet adhuc ad imbecillitatetfi 

et errores illorura. Sed et lianc accommo* 

dationemplane imprudentem etconlilio boni 

^odoris minime confentaneam fmuram fiiiC 

fe. — Haec grauiter, etfi moderato animpy 

cdiilerit.midor ; atque Iiabebunt iane^ qui att* 

4er fentiunt, aduerfariuqi non contomnendum, 

mc iaciie fuperandum. 

. IX. De raiione, qua hjus fmi ftqu gfjk 

miuitu reMgionis,rri ciailif ei faniUiaris. Eft 

tt haec €ammentatio ex optim]5,quae multos 

falftoriae lelu locos probabiJltee iliuftral. 

<2uod autem(p. 29^.) ponir, lefum, recen^ 

natum, fine dubio cenfui Romano adfcriptum 

eHe, non aufim dicere, nec credere Orofio^ 

nullius fidei in hac re^andlori, etfi, vel^finp 

^oquam tefiimonio, alic^ua vcd limilitudil|f 

opinari liceat. 

X. De in^ri JuUeJk, qum inierfui i§m 
porif hominef habuerunt placHa ei fa8^ eiuK 
Primiim rxponit, quae fiierinr ia iAo flatu I# 
daeorum res opportunae etvtiiesobtinenda 
confilio lefo etv promeuendifi' iufc^^» eiim 
. ifoLll Dd Quoad 



418 ^^* De Ubris notdf. 

.Quoad religioiiem liuc refertpubticdm mSto^ 

.ritatem fcriptorum Mofaicorum et prophets- 

.corpm, perfuafionem de Meilia promiilb et 

.mox venturo, confeilam a plerismie refurre- 

-Aionem mortuorum et vitam poll mprtem, 

■non omnino nullam in multis pietatem ingc- 

.nuam et du<9ileni (inceritatem, magnam prae- 

cipue exiflimationem lohannis Baptiftae. <-«* 

J^e multa^ quidquid vel in hominibus, vel oi 

lefu ipfo^ vel in temporum genio et concurfa 

.variarum fuerit ife^i^afftooy^ quod fai^eret, vt 

JOum adfenfus, laudis ac fidei graduPAi confe^ 

queretur, quem confecutus efl/id omne lo- 

cuples poti/Iimum in hac materia^audor pro- 

funde explorauity vere dilucideque expofidt 

.Quamdam dt/uiuro.aptmio hominum doSor$ 

ominationem anitno Socratis obferuatam ^lt 

ilbi quidem non abhorrere videri, comparato 

Joco celeberrimo inPlatonisAlcib.n. (p.354.) 

obitcr profitetur. 

XL De miraculir et vaticinii/ Domini Di« 
gna in primis funt relatu, quae de miraculis 
eius monentur. Illa fpedlanda efle, cum vt 
fimilia illis, quae a prophetis aliis edita fue» 
runt, tum vt lefu vnice propria atque ad fuam 
proxime prouinciam pertinentia (refpeAo 
vniuerfali et partkulari). Priori intuitu ca 
non fuiffe tantum attentionis.excitandae iiu 



HejS dilucidationef hiflofiae lejk 41P 

firumenta, fed peculiaria diuinae legationi^ 
figna, vera fa)fla Dei, quemadmodum relicjuo* 
rum omnium vcri nominis prophetarum mi- 
racula. Quae autem in his ariiAPtoiff lefu fin* 
gularia et incomparabilia cenfenda , maxime 
fuiffe haec : vt fimul eflent primum beneficia ; 
dfiinde praemia et hortamenta fiduciae in pro* 
j^ietam i tum vt illa partem ^liquam dodri* 
nae a fe propofitae (v. c. fe poife peccata re* 
mittere, mortuos in vitam reuocare etc.) viuo 
qqafi experimento confirmarentj porro vt 
ipfe folus euet horum au(flor miraculorum 
eo fenfii et ainbitu, quo de nemine prophe« 
^ tarum dici poffit. — 

XH. Nam denique properandum cft'ad fi^ 
nem , in fummam contraxit concinnam vni« 
uerfain fuam diuinae oeconomiae et conne* 
xionis rcrum a lefuChriflo in his terris gcfla. 
rum defcriptioneni , alio libro {f^om Reich 
Gottes etc. ) plenius cxpofitam. — Ccterum 
hoc, de quo huc vsqne ad ledorcs noflros 
retnlimus, audoris venerandi opus optimis 
merito adnumeramus hinoriacleiu cum rede 
inteliisendae tum vero maxime aeflimandae ^ 
vera iua dignitate fubfidiis. Quae hinc inde 
notauimus, nobis vifa minus confulto di(fla, 
Duila prope funt, et magna copia cogitatio* 
num nouaruiD, grauiflimarum et vtiliflima* 
Dd 1 rum. 



A2Q . . 11. JD^ ribrit nom. ■ ^ -' ■ 

rum, largiffime compcnfantur. — Acccffit ta- 
6ula gcographJca PalaefUnH^^ ^alis erai ittiu 
porc ClirUU ct Apoflolorum. llJam audoc 
e Germanica editione BAq^mNii repp- 
cendam curauit. 



Lehnrbegriff der nothigften Kennfmffe ete. 
Le. lo; GBO. LVNZii, Rciflor. fclu 
Kcmpten£ etc. compendium cognitio* 
Dum maxime neceuariarum , in vfum 
fcholarum ciuilium. 17S1. %. 160 p^gg. 

Innumera librorum paedagogicorum copia^ 
eft, fed pluriml eorum auC non fatis apti in- 
flkurioni funt, quia ii, qui cos fcribere aufi 
foerant, vix vnum atque akerum puerum eru- 
dierunt, aut prorfum abliorrent a fiituro vi- 
tae genere. 1 ptimae cnin^ res vilcfcnnt, nifi 
a^ communcm vfum coinparatae videantur* 
Laudandus ergo et conimendandus hiccc U« 
bcllus eft,<iuem nobis indiccndum fumfunus. 
Nam O. L V N z eum pa^ae fcholae vnicc. 
accommodatum e0e voluit, vnde non eruditi 
hoinines, fedboni nicrcatores etopifices pro? 
^rc folent. His perneceflaria efl,hiftoriaft. 
naturalis, phyfices, geogrijphiae, hiftoriac cet^ 
cogntrio, ea<}uc huius Hbclli praeclari minit 
ficrio facile com^arari jpoterit. Incipit erga 



LuttZ eompend, eogniu imaxifhB necfjfar. ftt 

"A. 8fl> hifiori^ niturali, fciosqiie J)artcsv rcr 

^um minerate, vegetabile ac ^nimale, breui- 

ter, ^t vero fatis idonce pcrcenfet, in primis 

i|\iafe ad homfnis ct^rpus; fenit^cm ct confer- 

uand^ii^i, et rcftitucnd^nv, ai^imum ciusc^ue 

Vires, ?id focTctatem fuendam , ad res '^rte fe- 

fli^s, iiiercaturai)), mcnfijras etponderi^, 0»o- 

nctarutn varia gcncra, fpcdare videniur. Nq- 

quc abfimiiitcr arithnieiicam , . geomctriam, 

4iiechanicai») arcJmec^luram , itcm literas va- 

rias, lingu^rum Hudia, vitae.prudentirtc ct o^ 

conoir.iae prpccepta, pcrtradauir, id quod et- 

jain de phylica, gjeograpjiiia , ;ne pmiills qu|- . 

dein nupcrrime deieciis indiae infulis, chro- 

nologia, hinoria, et dc religicfo Dci Guh^i 

valet. In quihqs ita veri'?(tus aUtn^or efl , vtiH 

Jeuiori ad difficilius progredij^tur, purle";.^ 

concinne omnia defcribat^cjuac luuentuti fci- 

tu necefluiria fint, vfos clariirnnorum ih qpQ- 

uis genere virorum fcriptis, ncque tamen fme 

deleclu, denique vitae, non fcholae profpi- 

xi^t. Hinc nolumus anxie fincjuirerc p*cca«^ 

ta, quae hirtc inde inuenimus,- 'in tanto enim 

rcrum ambitu facilis crrdr eft) fperaT>^u& ta- 

inen , fore, vt in fe imda cditionc , quam 

ccrtiiriitic augdrdimur, dcIcdiHtdr iftae hiaculae. 



Vi % Diae" 



4tS //• De ^bris wms^ 

JJiortitifchif Wochenbltdt itc. le. gka^* 
n ANNi, Profenbris BQtzoiiienfis, £• 
phemerides Diaeceticae, in vfuin omnis 
conditionis hominum, £ difTertationes 
popuiares ad conferuandam valetodi- 
nem. ycL 1. Roftocbii 1781. 8. pag-BS^, 

Saepius diAae et fcriptae funt regulae diae* 
teticae, fed eae fere aut nimis durae, aut im- 
perfedae. Neque ab hoc vitio immunis au* 
^or nofter eft, qui potiora diaetetices capita 
tnore fuo i. e. ruditer et ad plebis captum 
accommodata explicuit, immiflis aliquot hi« 
fioriis de edido regina^ Anglorum , Elifabc^ 
thae, de crebriori pifcium efu, de viro in lu- 
na habitante, de halecum fale praeparandi 
rttione, de fingulari appetitu cuiusdam co* 
mitis cet. Noua ergo hic quaerenda non 
/unr, nota tamen placebunt iis, qui vitae vale- 
tudinique conferuandae fludent 



#AS-TELiERS — j^bkondlung vom FfiC'' 
Jcl etc, i. e. gAstellieri de pur- 
pura puerperarum diderr. qusie prae« 
inium tulitaFacultate medica Parifienfi» 
e Gali. verf in linguam theotifcam. 
Manhemii ap. Schwan. 1782. 8* p^g- 99* 

Furpum puerperanuny etiamfi hodie ra- 
. " ' fior. 



GafteHimdepnrpuritpttirper.diJlpsri. 44 Jt*- 

lior, longe rcccdita vera purpura, Ideoqud' 
non videbatur noua explicatione digna, prae-« 
fertim cum iii caufa proxima mire varient' 
arque difccptent inter le medici. Sratnit er« 
go audor, purpuran> puerperarum a la<5e 
retropuifo oriri, febremque adiundam efle 
fymptomaticam, hinc jeruptionem nequaquam' 
criticani, iymptomata ergo fpe(Aanda eife in 
curatione, non exanthematis formam, mor.: 
bumeife perueterem, purpuram puerpera- 
rum fimplicem f benignam eife febrem Ia-> 
<jbam protradam, et curari lacillime vidlu et 
medicina irigida , interdum majignam putri-< 
dam euadere, fequi eam tantiim non femper 
puerperii purgationem fuppreifam vei irape- 
ditam, iigna euentus eife ancipitia, eas potif* 
iimum aificere feminas, quae lacftare rccu-* 
fant, vel laute viuunt, prorfum differrepur- 
puram vtramque, colorem in purpura puer- 
perarutit varium nihil conferre ad morbi na- 
turam niutandam, danda eife humedantia et 
putredini aduerfa potus genera, alui lotiones 
ierofas, tartarum emeticum faepius, fed parua 
doii, rarius vinum et oxymei ad vitaevirescon- 
cftandas, fudorifera eife fugienda, venaefedio- 
nem rarius requiri, ad diarrhoeam fetidatn' 
pfodeife ipecacuanham , poil purgationem 
aptam dcoodioiicm: corticis ciim acidx> vi«> 
D*4 trioU 



414 J^ Ikmrir 

iriafi fii9bfn,iDcipiefifcm Afctttam \zQtnvtt 
— ocirr veficanda, campbofam in^crdutn mi« 
fc p^fiiiilc, ii^primts ▼{» citaocb vidcbacnc 
«nipdo « fiib g^-anicfitaie prouidefKium edc; 
IK *alii poA pamrai iocommodt eaeniant cet 
Haoc jtMpie medeodi viam iepfcm morbi co« 
nri hiftv^ris comprobare anoilm aodor cA» 
Taitta ergo opera eriamfi fopcrflna omoino 
fit, tameo inoriHs pntaoda cfl, (pia, nifi 
; dteromm libelli nooa quaedam conti- 
t, viz video, qoarc transferantor. Gcr- 
i cntm nofiri medici talta do^kun nooc^ 
niBi^ feocmnt, dticr^Mcront. 



jfragmtaf dntt y^erfuchs ete. h. e. Sym- 
bo'ac dc reuelatione mediata et iinfTie* 
diata. Ocoafionem firribendi pracbuit 
Bcro!ioenfis commcntaTio fupcr origine 
cogn* ionis veri ac dilcjp!inanim. Dcf- 
fau. et Lipf. cx offidna erudicorum. paggp 

Per ignes fe iiicedere dolofo cineri fuppo- 
fifos, in titulo iibe!:i lcclorct pracuionct an* 
{kor anonymus. Eam , qu->d vitiis dcbeiur^ 
netteremiam ftmnndi exhibctqMC fcripiofi 
Bcrolinenfi, contra quein reuelationis diuini* 
tm b&» vfciiatem dtCendere JSJ)i propofuii^ 

noa 



Symbotae d$ rmttl. mdtain i/ immediata. 41 f 

-noiir fine acumine difputans, et fuaui vfus fli- 
h), vt prorfus pari marte cum flduerfario itv 
arens^m. defcendiHe videJitur. Quatenus relu 
gionis notitia Deo tribuenda fit, neque clare 
definiit, ncque definiri patitur, vagiori reuc-? 
lationis notione contentus. Qiria tamen de 
Biiillianis ac Silberfchlagianis conieduris, ad, 
afierendam antediluuianis cximiun aflrono- 
iniae cogniiionem , libi nondnm perluaderi 
fatctur, in hDininibus autem proxime ab A- 
damo oriufidis expcrientiae longinqui^e vcni* 
gium apparere pernegat, cuius iJntentiac erf 
monuniemis Mofaicib comprobandaediligen- 
tiam primnriam commentationis dotem dixc- 
rim, vJtro cjuidcm aduerlario conccditj pauU 
latim proprio.fludio humanum. genus perue- 
nire potuilfc ad tantum lcicntiae rcligioli»^ 
faftigiuin, quant\im bc»te vitam acfturis fuffi- 
ccret; fed quoniam, vt ab ipfo aducrfi^rid 
monflratum futt, riimis lente hoc negoljuMj 
proceJcre oportucrit, hifloricis autcm ratio. 
Bibus puteat, cognitionem vcrf numinis (de 
iimnortalitate cnim non contiare) infcdilf* 
iirmentibus Adamidarum,Deo boc aceeptuiii 
rcfcrri contcndit, cjuod flatitii ad egregi.»tn 
iiiam notitiarn perducercntur prii^iaeuoruiii 
animi, rebus cxtcrnis fauentibus et coni^pirniH 
tibua ad estcitandttin pietatis fenfum. Purib. 
;>,,,. Dd ^ rcm 



42^ IJ- De Biriswmr. 

tem CbriHi doiSrifiatn aIiidaisaio,qnefii ptr- 
ui$ vulgo infpirari conqueritur^ reuocatain et 
loco ac temporibus accomiuodaeain cup^ 
cum S. Ven. tsllbro. Ex ibla prop^ 
tionis celerttate, quum aeAuantis ingenu vis 
ne in origintbns quiJem chriflianis negari 
queae, diuinitatis vinntatem perpera:n defen^ 
obferoat Neque ctiam frandis accuiaaduai 
£ji(re largitur, n quis, de generi^ humani aut 
popult falu^e folicitus, Deo audori cum M&* 
ma tribuerit, quae a rebus diuinitus profpefHs 
au^ ab ingerfio diuiniore profisda fint; quan« 
quain in nofH^ facra propter hiftoriam fatis 
expticitam et coininunetn miraculoruin vere 
patratorum fidem ac refurre<flionis tenimo- 
nia hK^ulentiflima talis fufpicio neutiquamca- 
dat. His itaque rationibus indndum, quan- 
tumuis iententiis aduerfarii indulgere^ fluduif- 
fet, (icutt omnino lax<indara iamiam efle re- 
uelationis notionecn ex iilius ledKoneHbi per- 
fuaferit, fe non pofTe praedicat, quin religio« 
nis initia et fucceflTuni tanquam effeSfum Dd 
imtftfdiatum afque extraardinarium venera- 
bundus adoret. Aetatem patriarcharum vt 
contrahat, Mofen coniicit noluiEe mancis ge- 
nealogiis fiipplendis noua nomina conflnge- 
re, at annos prudenter difpertiiffe intereos;. 
ouorom mcntio ad fuam memoriam perue- 

nerit; 



Symbotae de retulmdiata et immediata. 427 - 

Berit; fortafTe edam ingenio populari prodi^^ 
giorum amantiori obtemperaue ; idque tanto 
fuiffe conuenientius , quod inaudita ludaeis 
non edeat in Aegypto regna -in millenos ^ut 
duodecies centenos annos protenta. ' Qjiare 
chro^nologiae facrae veritatem condare, iicet 
generationum ^ongitudo dubia lu<}uam nia- 
ximc. Nos, etii ^equum cenfemus, fcrupulis 
philofophorum largiri tantum, quantum vc- 
ritas permittit, au(ftorem ingenioium fibi ipil 
io iflhac coniedura parumconflare arbitrati 
fumus. Etenim (1 roia no.nina dtdifTet hi* 
floricus, adieda fub finem fupputatione an-/ 
norum, iuflam id ac rationibus et confuetu- 
dioi geneaiogorum confentaneum Toret, no- 
mina tantum memorabiliora aut pro arbitrio 
ieleda notari, annos temporis totos^ fubiungi* 
Quum autem hiHoriae (inguiorum anni^vitae 
euiusuis adfcripti leganmr ; haud perfpicimus, 
<]uomodo is, qui- Ai^orwi/ argumentis plus 
tribuendum praedicauerat, quam philo/bpki'- 
iis conitEiuHs , ideoque (imulationem per fe 
non tur[)em in primis chriQianismi a(recHs 
pernegauerat, et refurre<Jlioni^ veritatem ex 
hoc capite vindicauerat, Mo(i iflam (imula« 
tionem fine iniuri^ tribui putet, aut, (i propter 
fapientes rationes mortuum ad vttam reuocar jl 

polTft, 



ifl% JL Db HBrif iffmj. 

poflfe proficetur, y\utr\ proj^er rationes De^ 
•dlignas protendi noo potiiiUe iingat 



l). FRANZ DOMIN. HAEisCRLIN^ 

n^ucf.e TeuifchK keichsgtfchirliic ; h. c, 
Nouiffimae iniperii Germanici hiAoriae 

Toimif XI n, i^u Hal;.c ap. Gc- 

bauer. p?gg 590. praef. CX VI. odon. niau 

Contiauarur hinoria regtmiais RudiDlphi 
fecuhdi inde al> Angunanis.comiriis a. ifg2, 
^sque ad a. 1584- primordi?!, Maximam enira 
huius totni parcem ( p i - 418. ) capit oarratio 
dc turbulentifllnns confiliii et conatibus Ele- 
ilorfs et Arcbicpifcopi Colonienfis Gebliordi^ 
cdomaTruchlefliorum^ qucm ntmirum now 
tum efl, amorc nefaflo Agnetis, Cotnitii 
MdnsfeldenHf adum,infligatumque ab buius 
pr6pinqui& aliisque amicis euangeiicae rei^ou 
ni addicKs, legitimum ineundi matrimontuiTiy 
euangelica facra ampletSendi et in epifcopa» 
tum.inui» publice recipicadi» ficqtiB ct pcr. 
lurbandi omnetn regiminis epifcopaKs for. 
niam et fibi plenim in terras fibi adinint. 
flrandas p^oteflatem arrogandi, confiliuin ce- 
p^e, atque tanFi audaci coepto infinitis .ciaiani 
Roinanenfiuu)^ capitali niaxiiiie catbedralil 

Colo. 



HaebirlmhyirmP'<km. T.XIll 49i 

ColonienHs, querelis el accufationibus, inotL 
bus ac turbis inteninis, bellisque cruentis et 
diuturnis occafiopem dedifle, fibi ipfi vero 
uitiltas iiiagnasiiue calaa\itatcs contraxifTe, ac 
denique, alio in eius jocuin fiirrogato Ele» 
Qore, dignFtatc tua priuatujn, exfiilcm et ex- 
Correm patriae fadum efie. Qiiarum qui* 
dem rerum omnium eo accuratiorem didu» 
^ilioremque hi/loriam facere, operae pretium 
erbitratus d\ illuOris audor, quo magis ia 
confefTo e(), turbas Jbas Truchfefllanas cuin 
per fe k'fas, tum vero propterea inaxime di» 
gnas eue^ quae ab origine fua, progrefiu et 
caufis plenius et explicatius, quam adhuc fa* 
<3nm efi, memoriae tradi^ntur, quia primuni 
exemplum ofFerunt ad effe<f!um a Catholicis 
perdudi Ihjhuati ecdefiaftici, pace religiofa 
flabiliti, quod quidem ad ifia vsqi e tempon| 
«. flatibus impcrii, qui facra colebant euange^ 
Uca, faepillime fuerat impugnatum. Prae^ 
terea montinientaet fcripta authentica, e qui* 
bus haurienda erat interior haruin reruin, et 
caufarum ab vtraque parte, qnae innipem pu^. 
, gnaflet in illis difildiis, expofitarum cognitio,^ 
hodie fere oculis et vfui plerorumque fe iuhn 
traxerant, vt peritum neminem et aequum ar* 
bitrum futurum effe credamus , quin aucfteri 
qJi^ v^S^iEW.i%i9.CMaaii nQH dieo Igaofcac 



„430 71. Ds Sbrif ftouir. 

fed gratias dgat Ceteram omnes (ine dabto 
probskbunt iudidam illiid, qnod de vnioerfb 
tOo negotio tulit bifloricus noflen Nimirum 
tx iinpuro fonf)^ fluxiiTe iflud repurgandae 
re!igionis publicae propofltum, a Gebfaarcio 
initnm, ideoque non potuifTe non infeliciHi- 
-n^o exitu cflc ccnfce. Porro ctiam , re citra 
p^rtium fludium ponderata, ininfle pariter 
0tqi)e imprudenter egifle Gcbhardum; inio- 
fte. quod, contra tenorem legis, in pace rcli- 
•giofa fdncitac, et capitulationis, ad quam, vt 
•ad reiiqua pada et flatuta tcrritorialia ipfe 
follenini facramento fefc obflrinxerat, rcB- 
gibncm catholicam defcrerc, fimul vero ar- 
chiepifcopatum fuum retincre voluerit, quod 
quidein fcrri aequo animo hand potuerit a 
collegio canonicorum et a Catholicis, curn 
praeienim plures iam epifcopatus pofl pacein 

^feligiofam in iura concefliflent Euangelico» 
rum , adeoquc Adminiflrator archiepifcopa- 
tus Magdeburgcnfis , qui tunc temporis crat, 
in matnmonio viueret; imprudcnter autcn\ 
i) qiiod tamquam facerdos rite inauguratus 
Coningium iniret, placitis religionis fuae pla- 

. Bcaducrfumj z) quod immcmor cflct eo- 

,,rum. quae accidiflent vni praeceflTorum fuo- 
" rum, Hermanno,cConutibus de Wicd,quip- 

pe qui, proptcr intenutam (honeflioribus de 

caufis) 



Haeberrm hift. imp. Qerm. T. Xlll. 4 ji 

'caufis) facrorum in Aiis terris emendationem, 
•dignitate epifcopli exutus erat; 3) quod rcli- 
^ -gioni Rtforniatvrum fe darct, auae tum odH 
•multum inter Gcrmanos habeoat, necdum 
^pacis religiofae bencficiis fruebatur ; alioquin 
.enim fperanducn fuiflet fore , vt non verbis 
inbdo, quod feceruqt, fed re ipfa illum fuflcn- 
tarent Eledores Saxo et Brandenburgenfis, 
•quorum fubfidia multo erant maiora illis^ 
•quae lohannes Cafimir, , Cpmes Palatinus, 
praebebat; 4) quod inconfultius ctvehemen-. 
tius omnia faceret tabularium e)e<fJorale fpo- 
liaret et ecclefiasv militum, quos parce alebat, 
perditis moribus atque pecuniarum exadio. 
nibus indujgeret, clericos matrimonia inire 
^ogeret, et omnium inuidiam fibi pareret; 
5) quod non repellerct initio ftatim fufpicio- 
nem et rumorem, fe religionem patriam in 
gratiam coniugii potius , quam ex confcien- 
tia, permutafle ; et 6) quod nullam potentium 
aeniulorum rationem haberet, noxiis illorum 
coeptis praeucnire ftuderet. Damnofifiimas 
autem libertati et iuribus Gennanici imperii 
has turbas fuifle iudicat audor, quod illae 
occafionem dederintGregorioXIII. P.M. im- 
mifcendi fe rebus Gcrmanicis et-e fuo tribu- 
.nali pronunciandi de caufa, quae^d Impera- 
corem potius et imperii < flatus pertinerpt. 

RudoK 



431 U. Di Oru 

Jlodolphittii Q. permififlc boc Pontifici, ir 
ipfe ifnnioais efler Jb iad^aatioQC ProeeAaiw 
rium, caoiqoe io mlwi RoaAaoam deaolue> 
rer. Nec tameo dici poflc caulWn iflam me* 
fc ecclefiaflicam, qoia Gehbardos noo atinoi 
|>erdcrct Elecloris cT Principis Gennaniciy 
<|aam Archiepifcopi digoiiatem. Deni<jiie 
obferuat, quan^quam tunc, cum de <}ebliardl 
Iraontu ad ecclciiam Frotcndndum diricpCSp 
retor, phires iam eflent in Gern.ania Epifc^ 
pi, qui ad eamdem fe contuliflem, eomm 
laaien in (criptis apologeiicis , qt^ae vei ipfe 
G^bardus pro fe, vet slii Euangelict Princi 
pes dedillent, noinquam iniei^am reperiri 
menrionem ^ niH quod (emel lohannes Ca& 
inir ad iflJiaec excirpla prouocafTet niillo t^ 
men illonim aominatim addudo. Putat 
itaque, deliberato filentio praetermifla eflc 
baec exempla, ne oimlrum Catholici mag^ 
adhuc exafperarentur, et Epifcopis illis mo» 
leflia quaedam crearetur. 

Cetera pars huius tomi confumitur alio* 
rum negotiorum imperiaiiuni in r.e feudali^ 
monetaria, camerali, hanfeatica et comitial^ 
8* i$8a agitatorum recenfu. Praecipue vero 
narrantur adhnc, quae circa calend^rii Gie* 
coriani receptiooem, et receptionis huius et 
^us in terris fxuxtae.i;eligiQnis,iai(3ae iueriot 

vaim. 



mbrinique ia variis regianibus controiKriiae d| 
^eliberationes ; tum quae in Psrlaiinatu,iiunw 
lup Eledore Ludouico Vt. ad introducendaii^ 
CQnfedtonein Reformatorun) tentata &erin| 
ab Adminiflratore regiminis, Ludouici fratre, 
lohanneCaiimiro; deinde quid fadlum fit de 
comitatu Spiegelbergenfi et Pyrmontano,mor- 
tuo coelrbe Comite Philippo, etc. — }ti prae. 
^tione fupplementa fuppeditantur hiftoriae 
comittorum AuguHanorum ex a<f}is, quae fe* 
rius peruenerant in manus audloris, quam vt 
10 elaborand[o ts^mQ XU. potuifiet m ^m 
(^nuertere. 



McdUinifcher fj^ocheffbtatt etc. \. t. Ephe» 
merides Mcdicae \n vfum Medicorum^ 
(^hirurgorum et Apoth^cariorum, zu€L 
fp. lAC. E&iCHAB^P^ FrapcoE ^ 
Moenum. 

. Q^otannis jnde ab anno i^go, prodiit voh;»» 
mtn doi^i et vt/Hs huius operis, in quo et io. 
4icia de ltbri$ m^dicis^ ej^ gb^ruationes, €9| 
cxperimeata atqtie id genus ali^ i[citu neceC^ 
(iria continQntur. Cuijus coni^nyQtipnei^ v^ 
in fe fufcepitCI HiUt^^ po(l i»m.A^ijtA% 
D I obiti^ifi, tres huius anai partes aecepjunit^ 
f rMuribus nm ^iAfxiim^ jn^i9dtwi4v<^»3f^ 
t4.lL Ee Sed 



4)4 //• De tibris nouir. 

Sed quia tales libri eam ob caufam indicen* 
dos putamus, vt fciant le£)ores^ guorum baec 
fdre intereft, quousquc rcs perucnerit, non 
Httinet pluribus eum libellum commendarc« 



. Eine zuverL Befchnib. von der EnizSnd. dei 
Magensetc. i. c. Vcra etaccurata defcri« 
ptio (ignorum et curationis gaOritidiset 
enteritidis, audore pracflico quodam mc^ 
dico. £d. IL Hafniae 1781. S. pagg« lo^ 

' Prioreifi editionem non vidimus, alteram 
ferius accepimus, ideoque breuiter nominan* 
dam putamuc Id potidimum fibi demon« 
flrandum fumferat Cl. hennings, pri- 
mum quae fint vera et certa ganritidis ct en* 
teritidis tigna, deindequare interdum iila ma* 

ia fipe fcbre incid^nt, attamen cum dolore 
anc]nant'e*ac vrente copulat^, denique qunn« 
tum praeflet eius medendi ratio cuique ali]« 
Hint putat A. neminem antc fe naturam et 
.dirationem diri huius nouiffe, quia iigna iQ-* 
flammationis communia hic quaererent, et 
peflime fallerentur, certas infiamniationis hu« 
}ys perfecftae notas effe pofl pracgreflum 
horroriem dolorcm plus minus infignem, vo». 
mitnm, rudum ct aiuum adfirkfhim, at im<» 
pcrfc(flae notas cffe tejifioneip vcl prcffurata^ 
•^ V.* quan* 



Dtfcriptio fign. a curat gafirit. et enter. 43 f 

quandam in fcrobiculo cordis, appetitum pro- 
ilratum) frigus quoddam vniuerli corporis et 
iobnrudionem alui, caufas efle abundantem 
^t Jenacem fanguineiii, fuppreffos fluores, re- 
preflam materiam quandam fubtilem, refri- 
gerationes, exitum morbi effe ancipitem, et 
formam aiiam in aliam tranfire' pofle, proxi* 
ma vifcera in fodalitatem venire, curationem 
denique , negledlam illam, vt A. videtur, '^b 
omnibus medicis, in eo contineri, vt fanguis 
niittatur, donec vomitus et dolor vrens con- 
quiefcat, fine vllo febris refpedu, camphora, 
cum nitro et liquore anod. copulata, propi- 
netur, item decoda mucilaginofa ,' exrerne 
oleum camph. inungatur, interdum lintea ca^ 
iida fuperhabeantur, ad finem aluus leniter 
euacuetur, ad longam gaflritidem plurimum 
pfodeffe mixturam, cuius partes crant liqu. 
anod. Spir. bea. Buff. et camph. ponhaec 
pulneres efulphure conflati. Haec etiam ad 
inflammationem pancreatis proficua effe au- 
^or efl, at in enteritide fpedandum effe lo- 
^m dolentem, conflriclionem inteflinorum,^ 
-qaae nec flatus, nec alumn exire finat, mur- 
mura ventris nulla cet. Habes ergo, lecflor, 
nouom et adrnirabile h b n n i n g 1 1 inuen- 
tum j quod fi nouum et inaudit«)m efl, quid 
Cabdem flt, aefcimus.. Sed male tulit iudi- 
E e ft dum 



4}C i/. D$ Ubrii mmn 

cium duri atquc imtnitfs crkid, Tooti, «* 
?que mnltis rerpondu, fed iiiiius ]i«is pariici«- 
^pcs nec cfTe, nec aeniiiiatorys videri volumuft» 
.Vidcriut alii , quibus pedius tripRci acrc ad^ 
uerfus T o 1 1 calumnias munitum adcft. 



Annatm der Baierifchen Litteratur vom 
Jahr, ijSi. — AnnaUum litcraturae Ba- 
uarii^ac a. i^fiu Tom, 11. cum vix^Leonr 
kardi ab Eck. Norimb. iu ofiic. Gratte- 

nauer. 1782. 

De primo huiu^ opcris tomo diximus alibu 
( VoL L pag. 408. ) Laudcm demercntur an* 
^ores magaam^ quod perflant in illa iuAiriae 
^t 7rx^^il7Mf rcgula, quam fibi fcripferant i^ 
^^eicribendis rei literariae, vei librariac falctii^ 
incrcincntis. Sed praecipuam ac duraturam 
Ytilitatcm commentariis luisiconciliant infi»- 
rendo retatioQes de antiquiorc Oatu literanim 
in Bauada, dequc viris et fcriptoribuS) quds 
illa tulit olim quacumque de ci^ufa celcbriGh. 
rcs. Sic (pag. i- 151) traditur hiHoria erudi» 
tionis inter Bauaroa a vctuniflimo tctrpore 
vsque ad fundationem acadcmiac fcicntiaruai 
Monachienfis. (a. 17^9.) Sed paullo ampiio» 
res de yiris illuflribus cuperemus reiadones. 
isfec fi^rfluttfu fuiiret, patria^ ccrte.illoram 

indi. 



jttmiUum Kt, Battnr. T. IL 4^7 

imlicare, ne quis putet forte, qui inter Baua- 
70S inclaruerunt , Bauaros natu efTe omnes^ 
quod pot|u5 de pauciffimis tantutn valet, — 
Ita Sturmius, (qui et Sturuuo) prinius Abbas 
Fuldenlis init. fec. VIII. quem primum aerate 
inter omnes fcriptores Boicos fuiife docemur, 
in Norico 'Virgilius , cpifcopus S^lisburgenfis 
e^d. fec. m Hibernia natus erat. t>e huius 
Virgilii phllofophia nimium magnifice loqui* 
tur au(fton quum, quae fapientia infit libro,^ 
quem de ^ntipodibas fcripfit, vel deperdito 
vcl inedito adhuc, ignoreuir. Dc Ottone 
Frifingenfi vel in breuifllmo compendio plu- 
ra diceoda crant. Nomcn Gerhoi falfo fcribi- 
tur Gerhuhus. In hifioriae literariac epitomo 
dignum non erat relatu, Ludouicum Ducem, 
quuiii prima elTet IngoUhdii promotio do*, 
doralis non folum coeoam opiparam dedif*: 
ie^ftd eiiam tubicinerfuos aulifos adejje iuffijje. 
Per totum obferuamus, non aequum ratis. 
moduin in deledu et in laudibus, quas diflri-^ 
buit, tenuifie au(f)orem. Vtilius autem, quam. 
in ceteris periodis temporum, verfatus eft ia 
aeuo reformationis Mentio fit apoflatarum 
quorumdam , qui Ingolfladii vel lacris vel a« 
cadeiuiae praefterant, et quorum memoriam 
theologi Ingolfladienfes in auditorio fuo tn-u 
uetfo fiemmate fcroarunt , vt Joh. Pettetuior^ 
Ec i Jeri/ 



43S I^' DiUbrif nmt. 

Jeri, Balth. Hubmeuri etc. lefuitas in acade- 
demiam vocatos et duabus cathedris tbeolo* 
jdcis donatos^efle docemur, hac adieda clau« 
lula: quamdiufe reipublicae vtiles exhibeburtt. 
Varia traduntur memorabilia de borum ho« 
miaum artibus, ftudiis, inceptis, firaudibus. 
Idem audor alias pMes hiftoriae patriae , et 
literariae quidem^ in poflerum tradabitj 
optandum quoque, vt promiflfo ftet, quod 
dedit, commentaria condnnandi de inflru* 
Aidimis Bauariae bibliothecis. Sequuntor 
fpicilegia hif}orij(5 bonarum artium fub Ma- 
ximiliano lofepho ; tum vero relationes de 
anno 1781. . Hc»rrefco legens, Ingolftadii de- 
iiuo regnare focios exftindi ordinis , arque 
tot vbique inimicos fupereife bonae cauiae, 
tot barbnriae priftinae patronos. Cbrius hoc 
pcrfpicere licet, nec fine taedio perfpicirur 
cx iis, quae de fcholarum fuperiorum et tri- 
uialium conftitutionc et de fcriptis nouiffimis 
jrcferuntur. Interea volupe eft etian> anim- 
aduertere, haud contemnenda ingcnii^ hiulta 
fbbinde prodire et emergere. In fine adie- 
ifb vita LEONHARDi Eccii, Cancellari! 
Ct lurisconfulti, fatnam confecuti egrcgiam 
tempore lvtheri, cuius coeptis fonitcr 
obftitit, niinis manca eft et ieiuni. Ex rcbus 
geftisi noQ ex honoribus > laudibus ac fortu- 

nis, 



. P\0^'Pf^yJ* ^wd* Attid. ReglSt. Berol:%%9 

tiis, virortmi immortalium digtkitas-metrenik 
•€11. Scripta viri ne verbo quidem attinguo* 

-tur. VRBANIRHEGH^d lO. fabrVm 

epiflola(in epiflolis Erasmi/nr.sBo. ed.CIer.) 
praetermittenda non. erat aucflori. 



PhyJicaL und tnedic, Abhandlungm etc. i, e^ 

Academiac Regiae fciendarum Berolji- 

nends diilertationes pbyiic^ae et medicae, 

conuerfae theotifce ex h'ng. lat. et gall. 

a L. c. M u M L E R. .Gothae ap. Etting, 

1781.' P. 1. pagg. ^di. cum fig. P.' 11. 

pagg-440. 

AbhandL zur Naiurgefchicbte etc. IHflrerta» 

tiones adhinoriam naturalem,Chemiain, 

Anatomtam, IMedicinsirn ctThyficam 

fpecftantes, exfcriptis InftitutiBononicn- 

fis editaea N ATH. Gi>TTFR. leske. 

Brandenburgi ap. Haile. P 1 1781. pftgg. 

37^ P' ^^. »78»- pagg- nS- c- fig- 

Inuafit aljquo abhinc tcmpore furor qul- 

;<3am Germanos, VilumqUeriicJue libi^^m ih 

theotifcam linguam conferendi, quafi vero 

adeofacilius fludiofis literarumque cupidisvia 

aperienda fit, vt poflint per quietcm docli A 

'fapientes ficri fcilicet. Ab hac tamei lc^ 

immunes putamus eos, qui tnagnaacadcmifi. 

Ee 4 rum 



^ ^ B$SbHt 



ntpiQS in bibliothocii^ uiuoitM 
mtfoircodai. fibi iFcmoda fmnunt at ver# 
000 fine ddeAi, ic^oe feccnuit ▼triclari(& 
filiy qaQt (upn nomioaol oiagna cmn aico- 
fatione. Hinc fperaoius, fore» vt ad fioeni 
perdocamor ftlidter. Argonienta vero et 
obferoationes hic relatas, quis efl, qoi a nobis 
enumerari cupiat ? NotifEina enim erant phi- 
rimts, fed ab ▼fo aliena. Vtamtor ergo^ quo* 
«^ue fibuerit 



Cb w/w i irfia ai duASorum Grauarwm m v- 
Jim Jiholamm. Comimnauii i o a n • 
yisiOEit. PACiva, Pro£ extraord 
gymoaC CaCmir. Coburg. NorimK 
fumtibus Grattcnaueri 17SA. 8. X pl. c. 
'dkmd. 

d^ere poteroot fecore hoc vel alio etus 
-mieris libeUo Graecaeltnguae ftudiofi, dum 
grammaticas inftitotiones hitis bonas, quates 
V. c. funt w E L L E R I , anno fuperiori ite- 
irum editae a CL fischero, babeant, et in 
verfandis fcriptoribus Graeds confulant, vbt 
id aliquam dij£cultatem ex dialedo mious 
mlgari mtatn incideriot Nam hoc quidem 
mon . fperamus audlorem comoendii huii^b 
%taiQb|r ^ ilhid in fcholis i^a^atur a ma- 

giArii 



FaeU idmpemt. diahff. draeear. 441 

l^o^et tironibus ediicenduin comqricndecui^ 
^i labor non roodo nihil profuturus, verui^ 
ctiani allaturus efTet naviieam et taediuni} 
fed, (^uMmh in vfum fcholarum concinnatug 
efle libellus iHe dicatur, tainen ad priuatos 
iuuenum vfus , quo hdbeant, vnde auxiliun). 
petant in legendisfuoMarte fcriptoribus, prof 
yitue fpeAare videtun Et fane» quibus noi^ 
eH in promtu wcLLER vs, hbnninivs, 
vel alius bonus Grainmaticus^ illis non inuti- 
lt$ futura efl haec Cl. facii opera, iinc 
aiiquoties perlegant, vt furmam 9c rationem 
dialecloriim quodammodo teneant, fiue ad- 
eant libellum huncce, ficubi haeferint in te» 
clione fua. Cui quidem vfui cohimode-in* 
feruit index atphabetica fingularum vocum et 
fbrmarum, quac in libro occorfunt. Diuer« 
fas enim formas Graccorum in pronuncian* 
dis, fcribendis, fleifiendisque verbis diligenter 
Kotauit y fecutus praecipue optimum ducem, 

IHICHAEL. MAITTAIRIVM. Aglt I. d^ 

dtaledo Attica , 11. lonica , III. Dorica , IV. . 
jKeoHca, V. Poetic», quaro ait projt^rte diale- 
Ifttim dici ^on poffc } nos nec impreprie fic 
dici debere putslmus. HometUm vert) , vt 
fiut^t, npn propria vfum efle diale(Ho, fed 
jrturibus illo temporeconimunibus, nec ta»| 
mo^ dt&reti%iiciK»p (acile cQoceiTerit Fra^ 
Ee s flitifTet 



'44* * -'^- -O^ Ubrisnouis. 

flititTet forran, fi audor (ingulas has dtale6lbj( 
fub vnum coofpedlum ^edegiflet, vt illanim 
et comiminb ct peculiaris ratio cognofci pof- 
fct. — Accentus non cfle expreffos , in tali 
libro improbamus maxime, — Praeter illof 
fcriptores de dialedis, quos audor commen- 
dat, praecipue memorandus nobis videtur, 
Quem vtilem vfu diutumo et ledliilimis ob« 
fcruationibus infiruffum cognouimus, an- 
GELvs CANiNivs, Anglarenlis , cuius 
EAAi/v.d-^oi- optime editus eft a t h o m. c R B- 
N I o, Lugd. B. 1700. 8. 



iEntdeckung/mes neuen Mitiels an die SlelU 
der Chinarinde efe. i. e. D. r v d. 
Bv.CHHAVE nouum medicamentum 
. a fe inuentum , quod non folum in fe- 
bribus quotidiariis, fed etiam in alib 
, i morbis loco corticis Peruuiani efle pot- 
cft, ex lat. verf. cum fupplementis au- 
<3pris et notis Ef. 10. clem. to- 
B 1 1. Hafniae et Lipf ap. Fabruiu et 
Nitfchke. 1781. 8. 164 pagg. c. fig. geuai 
vrbanum repraefentanic. 

Ecce, iterum Crifpinus, nouum medtca- 
Inehtom i^dferens fcilicct ! Qeum vrbanum efl, 
tiotum maioribus, reli(3um a iunioribus, ab 
' obliuio* 



Bttchhattenouummedicam.infebribus. 443 

X)bliuione vindicatum ab hoc inuenfore. O- 
ftendit certe obreruationibns 123. eius radicem 
habere vim febrifugam, experimentis vero 
vim antifepticam, adfcrt tenimonfa Cl. a a si 

KOW, CALLISONII, LANGII, SCHOEN- 

HEYDERi, Tooii, lament^tur de reme- 
dii fpecifici inefficacia, caufam in mala colle- 
c^ione, ficcadone ac praeparatione latere pu- 
tat, et nouis obferuationibus extra omneih 
dubitationis aleam ponit, nihil ea radice po* 
tentius effe ad fugandas febres quotidianas, 
tertianas^ quirranas, nec non ad morbos pe- 
riodicos iugulandos, ad extinguendas febres 
malignas, ad neruorum diOenti6nem, hyftc- 
riam, paralyfin, tufllm conuulfiuam, obftru- 
dionem alui, malam digenionem, diarrhoe- 
am, dyfenteriam perfanandam Sed ohe, 
iam faris efl. Medicina ifla non fpecifica 
" tantum, fed vniuerfalis eft. Quis eft, qui poft 
tot tamt|ue praeclaras obferuationes dubitare 
aniplius audeat? Verfione tamen carercpot- 
crant ciues et medici nodri. 



Eeptriorium fiir biblifche und morgenl. Li^ 
ttratnr efc, i.c. Repertorium literaturae 
Biblicae et Orientalis ParsXJ. Lipfiac 
ap« haer. Weidm. et Reich. pag;a8£. 8. 

Ncque 



444 ^^* ^^ ^^^ nauif. 

Nequ» hic tomus ceteris, qui prodiepmi^ 
l^rauitate et dtgnitate cedit. Breuiter argiy 
pienta difrertauonum eo contentarotn per- 
(Iringefnus. I. i o. i a c. k e i s k ii epifio- 
iae de r$ uuwmaria j^rabum. pars IH. qu» 
Rciskianuin de numinis Arabicis epiOolarum 
eommertium abfoluitun Comtnentatur tn 
liummos nonnullos, quibus iii>agines incifae 
funt, e feculis XII et Xlil. Memorat etiai^ 
nummiim, qui Hulagu Chnn Muhamedanum 
praedicat, etH pleric|ue audores Cbrillianum 
cum fuilTe contcndunt. Index c|uorunddio 
•U(florum» qui de nummis Arabicis egerun^ 
•diicitur, fed multo p^-oHxiorem et accuratio- 
rem promifit ck eichhornivs in fup« 
plemento harum epiHoIarum. 11. f. a^ 
8 T R o T H 1 1 tentanttn catalogi Mftrrnm ver^ 
.^(mis TQDV O* Pi»rs tertia, qua codices enu- 
merantur, qui fingulos V. T. libros, praeci- 
pue Pfalmos, continent. In his primus eft 
•Qtiquifnmus Cottonianus, cuius collatio • 
OrAbio inflituta et a cl. o^qten edita a^ 
1778 a STROTHio non memoratur. IIL 
H. H. c L V D I V s de Indis in Jifia minori. 
I Macc. VIII, 8. affirmatur, Indiam Mediara 
Lydiam aliasque regiones,, poteHate Antiochi 
fA. oiim fubiedas a Romanis Regi Pergami 
Euateai donatas fuiiTe. Q{U ^u^em locus 

,. . * intcr* 



llepert.Iiteratnr. bibt.it orieni\ P.XI. 445 

kiterpretes haiid paruin torfit. ' Quis enlm 
▼mjuam de Media ei India in hfi^ iniilori ivd 
tis audlMft? Ditiicukatein tollere conatur sty* 
^tor, duin exXenophonte ct Plinio probtt^ 
^irca ainnem Indum in Cibyrataruin iugis in« 
t^r Cariam et Ciciliam gentcm Indoruin iuif^ 
ky quae re\ ab amne nomen mixit, vel illud 
ti dedit. Mediam corrigit in MyHam. Si 
trBRNSDORFii dodiiGma coinmentatia 
^e fide hiflbrica iibrorum Maccabaeoruir. au« 
dori ad cnanus fuiifet: dubiis quibusdam n 
-«rERNsnoRFio contra hanc foUitionenEi 
ibggcRis fortafie refpondiflet. IV. o. a. 
T- Y c H s E N dijquifitio, num R) Saadias Hag-^ 
gaon auffnrjt verJtGnif Arabirae Pmlateuthi 
Btbliornm Pottfghttcrum' Variis argumentif 
ireriiimile eilicit d. audlor, de cuius acuminfi 
et eruditione inter oitines conOat, vernonein 
Arabicam Pentateuchi codice Tritaplart Kdty; 
berino contentam , quoad maximam partenci 
t Saadta G«one confed^am efle, eam vorci 
^uam Polyglotta Hnuru, nb Abufaido Samari^ 
tano circa ann. C. 1070. velelaboratam v^. 
hheiti e^nendatam efTe. V. /n Canticum Caiy^: 
ticorum; llluftrantur inde cap. IV, I. quae Ai^' 
perfunt cantici huius fuauiiTimi. VL ro*i' 
B^BRNARoi KOEHL6R1 Obferuationes ai^ 
Etme^em SU/i^km Sm r a nmm ah ipTi^ 







:i::.?rnL -Kirr:::^;. ^ 

^" : ' r 1 jizrrz^^ssc amnaTOe.^^ca mmuiia 
e -cm. :5enisre ii-at ^slk iuiis sntmi TiiaB» 
jpj -vaiiereL "i^ liis. -«t. «rf* .Tnrfti^ TOiiitaf ot 
jan«v ?richirav mi imBESurfaiifi OTffff& c»> 
flBT, iiatfn^uiiltitt ^iios iiliiiit viiiiiiik ds: ^u: ^ 

in^jniM ^^crJM m 'B'. :l 3» »«-5:«- Sc^ra» ^n> 

j» it^&^x %ydtAKDiQ^ rtjDcmrsD Xetaor«i fin* 

Syd Ib aUw» 






Thedenii NouaobferuMixptr. T.IL 44^:^ 

tilandis et interpretandts Graecis fcriptoribus, 
qui non funt Biblici, fequi forieant. Syri<)cus 
Tcxtus omiflus eft, Notulae , quac adiper- 
guntur, collationem finiint verhonis Syria- 
cae cumlpfo textuGraeco Eufebii. 



, Neue Bemerknngen und Erfahr, znr Berei^ 
cher. der JViHidar^neyknttft nnd Irznty^ 
gei i,e. lOH. CHR. anton. the- 
D £ N Nouae obferuationes et cxperi- 
menta in incrementuiu chirurgiae et 
roedicinae, T. IL 1782. 8. p>»gg. 2.70. c, 
fig. trib. 

Laetiac hilaresindicendnin putamus hunc- 
€e Cl. THBOENii librum, dodum et ob* 
feruationibus graui(Eniis plenum, vnde chi* 
rurgi ac medici plurimum vtilitatis capiaat,at 
vero dolemus et nobiscum viri cfWque probi 
ac iuOi rerum meritique arbitri , eum^ fcri. 
ptum efre, vt agmen claudat. Tale cnim 
«onfiiium, ni faliimur, dura et improba to« 
p 1 1 cenfura extdrfit ! Sed qois prudcps in« 
fuifa et plebeia huius iatroipanigis iudicia cu. 
ret. Decurrat ergo vherius t h e o e n i v s. 
in {Kidio, quamdiu fata iubebunt. lain redea- 
mus ad librum ipfum , capp. 33. confiantem, 
quibus de hydro-Qtfarpocele, de trepano non 
: , temerc 



44S i^ D$ mu wmii. 

lemere fldfaibendo . de diuerfo exfolisirfonfi 

leinpore , de aneuryftnati^ tigaturis prriana^ 

do, de concufllonibus earumque fequelis, de 

«OU9 quadani tindtura antimohii, cereris loiK 

ge antefei;enda, de palpitatione cordis ab obw 

(Irudlione hepaiis oriunda , de incifuris cuta- 

neis, de fugijlationibus, de vuinere peiHoria 

feliciter cur^to, de reducflore HAGENii,*do 

refina elafiica, indeque parando cathetere, de 

roachinis ad fr-iifluras oflfiuin aptis, de reOna 

guaiaci et afa (etida debellandae podagfae ac 

rheuinatismo vtilirticria, de oleo afphalti ct 

belladonna , de hi^emorrhoidibus veiicae mu- 

cofis, de anafarca vniuerlali, de abfceflibiis 

la<Seis, de noga panantii forma cet agittir/ 

• Lubet hinc potiora memorare. Trep»» 

num ia infantum laefionibus t(\ remediuitt 

riec tutum, nec falubre, cui pr»eferenda iir m*^ 

/ura vitrj miniflerio, aneuryfma \^rum et 

^urium ligatura et aqt^a vtJtl^Eieraria more ai»» 

i^oris peracla perf^inatur^ tindura antinioiiiig 

CUffu f^le alcali et aceto vsni concentrato pa** 

rata, eft fiiponareae naturae, et glandularuiOL 

obftru(9ionem, dolorem arthriticum, laiicruii^ 

Occultum/fciri^hofum reftem et (lomacbufu 

anguffotum mirificc iuoat. Redu^!^ Si^^ 

9fiNi'i, Rauatoniano meKor,. in iuxationi» 

bus^^ ihnAur» hiKMrt it ^fimocif mke fr^ 

fiut* 



ThedmH^«uaolfer9.ettxpir.T.T^^ 449 

£ilr. Oh sfphalti votnieas pulmonum variai^ 
keUadoonae vero folia, cum puluere rhei CQb» 
pulata, obfhndionem vifcerum, indurationeoi 
glandularum et fcirrhos, fcabiem, tineaio, 
aphthalmiam a fcabieretropulfe, atque vene*. 
ream fuflulerunt. Haemorrhoides veficaf 
macQrae gonorrhpeam tnentiuntur, et poft 
aaoiim tricedmum fere fec^uuntur. In ath 
iceillbus k&Qh crurum pt^ofundis braccaf 
erde conflridae, in iis, qui externa membre 
^ iffiigunt, lintea compreiia. Panaritium a|^ 
feforbta materia punilenta ortum eft, quae iO 
lela cellulofa ysque ad caput mufculi diffuie 
frat. Superledtinus, quae A. de hgaturaruc^ 
«^, de fugtei»da funiculi fpentiatici ligatur% 
4e aqua frigida benefica^ de dolore dentia<|^ 
•b immunctttie^ de vtero deficiente ^t literij; 
confignauit. Figurae oftendunt machinami 
£sa(9urftc finifiri fenioris» fQrcipem polypf 
iiarium extrabendo , et maclMnae lu&i attra^ 
ibada ftbr^uSam. 



[ diani birtpriarutn libri VlU. recogniti (ti 
notis iilunrati. Bafileaeap.Ioh.Schwei^ 
haufer. 1782. I Alph. VII pl. i. 

. Qijis wtm «Sorit buiu$ editi9ms» plajci* 



4f O 1/. De Urts fMbl V 

jgnoramus. At neque operae neque glori^ 
magnae laborem pcrfecir, qoisqqis eft, qoum 
tamen, fi quis alius, is effet fcriptor Herodia« 
nus, in cuius libris, turpiter fane deprauati^ 
idcuria librariorum et editorum ac fatis dio ^ 
temere heglertis, partiiu fanandis et expcKs 
licndis partim intcrpretandk vtiliter defudare ' 
atque meritumet decus praeclarom compan^ * 
ire fibi potuifTet. Quam quidem opporiunK 
tatem adeo fpreuit bic editor, vt ulane feco- 
nis et imparatusad mum recognokendi et il* 
luftrandi Herodiani laboretn acceflifre, ac 
niercenarii inftar in illo verfatus efle fatis fe* 
flinanter, videatur. Textnm renk. stb» 
p i{ A N I fideliter iterari curauir ; einendati<K 
n^ eius ft conie<fh]ras ipfi textui temere io» 
fehiit fere bmnes R^liqOa omnia le<fHonis 
verae vel probabilioris explorandae praefidi^ 

fVt.ZANETTI et BONGIOVANNI Je. 

6)iones vari^s ad Herodianum e cnd. m£ bi» 
bliotbecae S. Marci, alia) vel ignorauk vd 
neglexit. politiani verfionem addidit; 
quae tamen quum libera fit^ vt in illa Hero* 
dianum agnofcere, stephano iudicc; 3 
demum polllnt, qni roagnum in Graecae lio* 
goae cognitione progreuiim fecerunt^ paruai 
lan^ accommodata eft ad confilium eoitori^ 
tirdnibus quam-maxiaie grttum fiidendL Li* 
^ - * * cct 



HiTodim ki/hriatum ttbrl VlIL 4f t 

tefenim fcribat; fe hanc verfioncm pro ver^ 
borum et fenfus exigentia paulo immutauifle} 
vix tamen veftigium aliquod immutationis 
comparando deprebendiams. Denique ad* 
lecic notulas quasdam stefhani, mem« 
M 1 1, s y L B V R G 1 1 que. Recentiores enitn 
alii , oui Herodiano illuftrando cum frudu 
et lauae pperdm dederunt, prorfum non in« 
notuerunt Iiomini. Exfpedanius igitur ad« 
huc Herodiani editionem , <]uam nuper pol* 
licitu» eft Cl I ji M I s c H. 



Lugduni Batauorum prodierunt quidam \u 
t)ri anatomici , audtorc Cl. s a n d i f o it t , 
iique commendatione digniiliini, quippe et 
naturam ad viuum exprin>unt figut^c nitidit 
iitnae, et lucida atquc terfa oratione defcri* 
buntur res. Sed lubet eos perccnfere ordine 
temporis, quo apparuerunt. 

' I. EDVARD. SANDIFORT, Pro^Anat 

Tabulae inteflini, L. B. ap. v. d. Eyk et 

. Vygb. 1780. 4. c. figg.aen. quinque, 5©p. 

Si verum eft et experientia comprobatuiii^ 

dfduam, fed fumtne njeceirariam operam tSt^ 

Ji|0 quodque vifcus loco et nexu demondran- 

di et artificiofe exprimendi, dubitari nuUo 

inodo poteft^ quin Cl. SANDiFORTy^ 

' ' tf a ' laudef 



4f t ii. Dm HbrU nouii. 

laodss et plaofiis proborum inereattir, dadi 
deTcriptiooem et (itum intenini duodeni ad 
fiaturain quinque tabulis deltntfanduin curn* 
kat Natn et illud ab anteHori tt pofleriorii 
vaciio et plono, integro et aperto ventricula, 
SSWty et dextre defcribii. Hinc cf^pite priiud 
mioerre refert (ituin decurfumque duodcoi, 
fecundo praepatationes, iconi aptas, enarrat» 
lertio figuras explanat. 

' a» £P. SANDiFORT Icodes heri^iae io- 

guinalis congeditae L. B. ap. v. d. Eyt 

et Vygh fTSi. 4* c. tabb. aeo. quatuor» 

pagg.y. • 

• Eft hernta congenita, n qua alia, curatiori 

•natomicorutn inquiiitione digna^ quia iode 

niagna operatori lux accenditur. Habet ao* 

tem d. SANDiroRT hoc veluti priuLm 

atque proprium , vt figuris fuis morbofuai 

partium, iitnm exprimendum curaret, ether^ 

niaeiQguioaliscongenitae defcriptionem vbe- 

fiorem e cadaueris fedione daret, in bac pe« 

fitonaeum nequaquam^ vc in reliquis forinis, 

in faccum extendi , fed vbi elongata ipfiui 

per nnulum ex abdomine produ<9io noncoo- 

treuit, violeiita prcflTione deorfum ferri omeiw 

fum vel inteftina , et teflis membrana conti» 

D^ri ofiendcret , inque eo caufam latere do? 

^efet, qiiatd/apeirto iacco, oudos confpiciatuf 

tettis. 



Sandifbrti iahtiai iuUfiHm itc. 4f | 

4ifiis. Ha^; et alia plura buc fpedantia do; 
dle vir cl. demonflrauitr 

3. 15 D. SANDiFORT Defcriptio mufcu. 

lorum hominis, L. B. ap, eosd. 178^» 4. 

P^gg. 340. 
£fl ifla mufculorum hifloria magao cum 
labore ac ftudio confcripta idco, vt habercnt 
lecflores aii^uod compendium, tabulis al« 
B I N 1 refpondens. Quae opera quam dura 
et improba Gt^ ii au<f)ori clarinimo facile cre- 
deht, qui fimili via ingrcili funt. Hinc vbi- 
que fequitur albinvm, onendit, qua ia 
tabula, et quid fignificarit , addic, quae ev- 
STAGHivs habet, interdum nec alios te- 
fles omitiit, v. c. valsalvam, dvver- 

NOIVM, VESALIVM, SANTORlNVM, 
COWPERVM, VERHEYENVM, CASSE- 

m 1 V M, idque potillimum in fedlione prima^ 
<quac mufculorum in fingulis corporis regio^ 
hibus enumerationem vniuerfe coinplcclitur, 
}n fedione vero fecunda. fingulatim omnes 
percenfet,* cum memoratione tabulae al^ 
B I N I vel 'E V s T A C H 1 1. Dcfcriptio ac- 
curata et perfeda eft, oraiio, quoad eius fieri 
potefl, pura, denique vfusH)reuiter didus» 
hinc in certam fpem ingredimur, Fore, vt 
haec mufculorum hifloria cuique anatomes 
lludiofo auro carior breui reputctttr. Rari 
.* . Ff 3 CBim 



4^4 JLlhSkiri 






^icttf. mbnamt .kr TmmiBfmT fkr k 

wi»r ' Irrrrziarzt. DtiIjsiario« <Sr M. k 

L^mk^ L i c Mi g nau t- C&erak da Ancees 

9K. iiia&iitss ^ Citgn;. Ic w^ Maj^ iTfi. 
ranvi :i^iiii OtrriHm ce iaaos^ rjfsL 4 

wsm «: JlLJiurTnir tairiliarT oiciomo mBctrv 
ttnn .^uam marmiir alEs bmii p^aribtH iognm 
naiiuureic^ prcoaui aiinMc; 5» Macti fua 
f miia j n :o r u t afJrrcEnc D^c^e esy 5« gaa» 
muiii ur mtiikn? F.i:r^iiiu t^Tzsxan, ct a 
e^"^ 1 r^ ieticrjnRn, r^I pcrss vbcrios illo- 
fxnt ccicnnicca^ gc a :e "^ lac gtmoia. 

^tDttn Tjt rui^c i RwfTBHia artSce proiccia 
pit:ff%^ tc>i,cc:h. r^-:ran LiJ«s Eccctm capicc 

tta«^r2f^ tr:£.r,rji2r fcruiiirrcrca, ipncvi tt& 
cnp^fr ft^cr morrmm grognmrmieBi sife»- 



Zar-Laubm de Sok Taurijcif eulto. 45,^ 

<Stus; Sid dextrum latus legitur vox TAVPIC, 
ad (iniftrum apparet capra barbata, cornubus 
duobus acutis, >erfus dextram procedens. 
Solis liacc fymbola efle, luculenter apparerV^et 
fimillima eft figura ftatuae Solis Rhodienfi. 
Vocem TAVPIC pro Taurifci infcriptai|fiief- 
fe, more antiquo, Graecas Jiteras in artificuiu' 
operibus immifcendi Latinis, flatuit Aiador. 
Solem vero ab amiquis Gallis adoratumefle, 
alia vetuHatis documenta declarant. Tqurifcoi 
autem, Gallicam originc, e Prouincia deduf 
ftlam, Heluctis vicinam in Alpibus gentein, 
quae ©t Ttiricum, vrbcm, (IruxiiTe diciturj 
g^mmam iftam Florentinam Soli dedicafle,- 
admodum efl verifimile. Nomen Taiirifco* . 
rum a vocc Cchica Taitr, quae montem figni^ 
ficat, dcriuatur. Illis inter Alpes, quas incQ* 
kbant, propria in prinm fedcrs fuit mons, qui 
lam ante Chriflianae religionis initia, nQmen . 
Gotthardt gcflit, et qui ab antiquis fcriptori. 
hmfummdt Alpes vocari folet, quem vera 
medio aeuoChriflianicognonnnicuidamSan- > 
^o .Gctthardo, epifcopo Hildefienfi, quenl , 
feculo XII. Innocentius II. P. R. canpnilauit, 
facrum fecerunt. Nonicn vero illud, Gotf;: 
hard, Cehico de fonte fluxit ; ardh antiquis . 
Britannis idem erat, qupd. Latinis jf5(w>wtt/; 
Qotihardt itaque vtVDeiim ftimmum vei locum 
Ff 4 Dei 



44^ ' IJ^ De tibrif fioftir. 

KbEHLERO Latine confcriptae. P. III. pro- 
cedit a^ pag. zo. hUloriae Eimacini. Muha 
hinoriae et geographia capita his notis illu- 
flrantar. ViL Hi/ioria naturalis Sycamori ix 
veterum Botanieorum fnonummtir et itintrariis 
eonfcripta ab henrico chrenfriej) 
"^ARNEKROS, Latioo idiodiate confcripta. 
M.^gna cum diligentia cl. au(^or collegit, quac 
antiquiores fcriptores et recentiores de hac 
ari)ore narrant Significationem, orthogra- 
phiam, nomina , genera Sycomori accurate : 
indicat, item de regionibus, vbi reperiturAc 
gypto et Palaeflina, Syria, lapane agit. Dc- 
lcriptionem partium arboris ex h a s s e l» 
<^v I s T o fuppcditat, probatque fycomoniin 
e vero genere ficus eflTe, foliis tantum moro 
wfpoftdcre. Vtilis vero eft fiii(5u, vmbra ct 
ligno. Frudum, qui interioribus granis ca- 
let, magnitudine ficus atque dulcis et efu iu« 
ctindusefl, non ramis fed caudice ipfo &rt. 
VIII. Epiiome Chronici Eufebiani ex Syriaca 
Ungua verja a p. i. b r v n s. Syrus qui. 
dam, cuius nomen et aetas ignoratur, Eufebii 
Chronicon in compendium redegit: quod 
quidem compendium a brvnsio noflro 
in codice Rodleiano repertum Teutonica lin- 
sua cum eruditis communicatur, vt inde per- 
^idant quanmam rationem Syri in abbrc- 

uiaadis 



Thedenii Noua ohferu. eiixper. T. 11. 44^ ; 

Uiandis et interpretandis Graecis fcriptoribus, j 
qui non funt Biblici, fcqui faleant. Syri<?cus v 
Textus omiffus eft, Notulae , quae adfper- 
guntur, collationem fiflunt verfionis Syria- 
cae curalpfo textu Graeco Eufebii. 



. Neue Bemerkungen imd Ej-fahr. znr Berei* 
cher^ der JVnndar^neykunft nnd /rztifif' 
geL i. e. lO.H. chr. anton. the- 
DEN Nouae obleruatjones ct txperi- 
menta in incrementum chirurgiae et 
niedicinae. T, IL 1782. 8. p>»gg« 2,70. c, 
fig. trib. 

Laetiac hilaresindicenduin putamus hunc- 
<e Cl. THEDENii librum, dodum et ob- 
fcruationibus grauifliniis plenum, vnde chi- 
rurgi ac medici plurimum vtilitatis capiant,at 
vero dolemus et nobiscum viri cfi^ique probi 
ac iufli rerum meritiqne arbitri, eum' fcri- 
ptuin efTe, vt agmen daiidat. Tale enitn 
eonniium, ni faiiimtir, dura et improba t 0- 
© 1 1 cenfura extdrfit ! Sed qais prudcqs in- 
fuira et plebeia huius iatroQianigis iudicia cu- 
jiet. Decurrat ergo viterius THEDENiva. 
jn fhidio, quamdiu fata iubebunt. lam redea- 
01US ad librum ipfuin, capp. 33. confiantem, 
^uibus de hydro*Qtiarpocele, de trepano non 
: tcmerc 



44S ii^ IhUbfiimmi. 

lemere adhibehdo • de ditierfo ex&Iiflfioofi 

lempore , de aneuryfinatii tiganiris ptrfana»» 

do, de concufllonibus earuniqiie fequelis, de 

IIOU9 quadem tindura amimohii, cereris \ov^ 

ge antefecenda, de paipstatioiie cordis ab c^ 

(lru(flione Iiepalis oriunda , de incifuris cuta- 

neis, de fugijlationibus, de vulnere pedork 

feliciter cur^to, de redu(flore HAGBNii,'de 

refina elafHca, indeque parando catlietere, de 

macliinis ad fr-Kflufas odiuin aptis, de refina 

guaiaci et afa (etida debellandae podagrae ac 

rheuuiatismo vtiiifllidla, de oieo aiphald et 

belladonna, de haemorrhoidibus veiicae mu» 

coHs, de anafarca vniueriali, de abfceilibus 

Ja<fleis, de noga panantii forma cet agitar.' 

' Lubet Wnc potiora memorare. Trep»* 

num ia infantum laeiionibus eft remediuaiC 

dec tatum, nec i^hibre, cin pr^^eferenda jfif ra» 

mrn vitri miniflerio> aneuryfma \^rufn et 

fpurium Hgatura et aqqa viil^neraria more ai»» 

^oris peracia perPinatur> tindura antimoiu^ 

cum iale alcali et aceto vtni concentrato pa» 

rata, ef) fiiponareae naturae, et glandularocu 

obArudliiMaem, dolorem arthriticum, caacruiiiL 

0ccultum , fciri^hofum teRem et flomachim 

«nguAtitura mirifice iuuat. Rediicfkir Wkit^ 

9BNII, Rauatoniano meKor,. in iuxationir 

hm^ frsi^iris hmysA ecitaHMaf laire pto* 

fixit* 



ThedemiIflmo^en.ettxptr.T.Tl 449 

iaSt. 0\. afphalti votnleas pulmonuni variai^ 
beUadoonae vero folia, cuin puluere rhei CQb» 
pulata, obfhndionem vifcerum, indurationeoi 
glandularum et fcirrhos, fcabiem, tineaio, 
ophthaliiiiam a fcabie retropulfii, atque vene*. 
feam fuflulerunt. Haemorrhoides veiicat 
tnacQrae gonorrhpeam tnentiuntur, et poft 
aaaiitn trice(imum fere fec^uuntur. In alh 
iceillbtts ladeis crurum pt^ofuodis braccaf 
arde conflrid^e, in iis, qui externa membrt 
^ idBigunt, lintea comprefla. Panaritium a|^ 
teforbta materia punilenta ortum efl, quae id 
tela cdlulofa ysque ad caput mufculi difiuit 
trat Superfedtmus, quae A. de ligaturaruc^ 
w^ de fugteada fupiculi fpermatici ligatur% 
4e aqua frigida benefica^ de dolore dentii^ 
•b immuncUtie^ de vtero deficiente ^t Iiteril| 
|onfignauit. Figurae oftendunt machinaaii 
tta^SurftC fininri femoris» fQrcipem polypf 
narium extrahendo 9 et maclMuae l»&i attra^ 
fcendo ftbr^iSam. 



diani birtoriarum libri VlU. recogniti ^ 
notis illunrati. Banieaeap.Ioh.Schweigi 
haufen 1782. I Alph. VII pL t. 

. Qijis euTM^ «gerit huiu$ cditiQnis^ plajci^ 
f^pLir, Ff igno* 



4f o II. De Hbfis m^Sr^ V 

jgnoramus. At neque operae neque glorirf 
magnae laborcm pcrfecit, quisqqis eft, quiun 
tamen^ fi quis alius, is effet fcriptor Herodia^ 
nus, in cuius libris, turpiter iane deprauati^ 
idcuria librariorum et editorum ac iatis diu' 
temere heglertis, partim fanandis et exp(W 
liendis partim interpretandis vtiliter defudare 
atque meritum et decus praeclanim comparft^ 
re (ibi potuifTet. Quam quidem opportuni^ 
tatcm adeo fpreuit hic cditor, vt jplane fcoi- 
riis et imparatusad iOum recognofcendi etil* 
lunrandi Herodiani laboretn accefnfTe, ac 
niercenarii infkr in illo verfattis efle fatis fe* 
flinanter, videatitr* Textnm henK. ste* 
p H A N I fideliter iterari curauit ; emendatio» 
n^ eius ft conie<fluras ipfi textui temere in* 
fehiit fere bmnes R^Iiqi>a omnia le<fHonit 
verae vel prbbabilforis explorandae praefidia^ 

f\ft.ZANETTl Ct BONGIOVANNI k^ 

diones variiis ad Herodianum e cod. mf. bi- 
bliothecae S. Marci, alia) vei ignorautt vdL 
neglexit. politiani verfionem addidit^ 
Quae tameti quum libera fit^ vt in illa Hero* 
diatium ngnofcere, stephano iudice; 3 
demum poillnt, qni roagnum in Graecae liii« 
guae cognitione progreuum fecerunt, parum 
lan^ accommodata eft ad confilium editon^ 
tirbnibus quam maxime gratum fiiciendi. li* 
- * cct 



H^rodkm htjhrhrm ttbrl Vlll. 4f t 

ifeet'enim fGribar, fe hanc verfioncin fro vn-i 
borum etfenfus exigentia paulo iminutauifle; 
vix tanien veftigium aliquod immutationis 
comparando deprebendiams. Denique ad* 
lecic notulas quasdam stephani, mem« 
M 1 1, s y L B V R G II que. Recentiores enitn 
alii , qui Herodiano illuftrando cum frudu 
ct laude pperam dederunt, prorfum non in« 
notuerunt homini. Exfpedamus igitur ad« 
huc Herodiani editionem , quam nuper pol* 
licitu» eft Ci, I ji M I s c H. 



Xugduni Batauorum prodierunt quidam lu 
t)ri anatomici , audtorc Cl. s a n d i f o it t , 
iique commendationc dignifliini, quippe et 
xiaturam ad viuum exprimunt figut^c nitidit 
iimae, et lucida atque terfa ofatione defcri^ 
buntur res. Sed lubet eos perccnfere ordine 
teinporiSy quo apparuerunt. 

' I. EDVARb. SANDiFORT, Pro/! Anat 

Tabulae inteflini, L. B. ap. v. d. Eyk et 

, Vygh. 1780. 4. c. figg.aen. quinque, $©p. 

Si verum eft et experientia comprobatum^ 

dfduam, fed fumme rteceirariam operam fttte^ 

ft|0 quodque vifcus loco et nexu demondran- 

di et artificiofe exprimendi, dubitari nuUo 

irnodo poteft^ ^uin Cl. sandifortv^ 

■ * )pf i ' laude« 



4tt ^^* Oi Sbrif nouif. 

hmi» et plmfiB proborum mereatttr, dM 
^t fcrip t i o o em ct fitum intenini duodeni ad 
MMnntt i{WK)tte tabuits deltntfanduin cum^ 
Wt N^m er iUud ab anteriori et pofleriori^ 
^MCir^ et pleMK integro et aperto ventriculoi 
iJMlk., tt ^karre de£rribii. Hinc c^pite prmMl 
^■iiii tglt relkft fitum decurTumque duodeni, 
IkwiJo ^aepMtiones^ icool aptas, enarrati 
Mtb %iiras expboat 

ik (»< SANftiFORT Icones her^iae in« 
|;^aM$ coQgeoifAe L. R. ap. v. d Eyi 
ct Vtgk i;ti» 4. c tabb. aco. quatuor, 

£it tiemit coiqfenira, b qua alia, coratiorl 
iM^d:vkootai io^yibtione d^ui, quia inde 
OMg^ oper^iori lux «cteo<fitur. Habct ao. 
{M cL SAHOiroRT koc Telmi priocm 
«^{gift pcwmiweo^ ^ figuris fuis morbofuoi 
|«rtxv««k UDHO exprioicodom cucarct, ct her« 
ot^ iij^Ufe^bcoQgerirae deJcripdoneoi vbe* 
fjoc^u e c^dboeris fectiooc daret, io h»c pe« 
ri^>a^eiwo ae«^»;{aHO« Yt in reaquis Ibnois, 
lo £kx«o exteosi» « fed ^i eiongata ipBot 
|ier v^au um e3t;i(slooi»icprodQdio ooacoo- 
ereuftvVij^etKafctfliooedeorfom farri omcn» 
tooi vei i^reiHoa^ et telHs oxmbrtos coocU 
oeri o^ieoskfet, ioi^oe co csqChd latere dor 
oeeet» ^uatrt;~apccto lacoo» oodos cooljpirinqr 



Sandiforii iabuiae inte^im etc. 4f | 

mQis. Ha^; et alia plura buc fpedantia do; 
Ae vir cl. demonflrauitr 

3. 15D- SANDiFORT Defcriptio mufcu- 
lorum hominis, L. B. ap, eosd. i^iu 4. 

P^gg. 340. 
£fl ifla mufculorum hifloria magno cum 
labore ac fludio confcripta ideo, vt haberent 
lecflores aii^uod compendium, tabulis al« 
B I N I refpondens. Quae opera quam dura 
ct improba fit, ii auflori darifllmo facile crc- 
dehr, qui fimili via ingrcfli funt. Hinc vbi- 
que fequitur albinvm, oflendit, qua ia 
tabula, et quid fignificarit, addic, quae ev« 
STAGHivs habet, interdum nec alios te- 
fles omitiit» v. c. valsalvam, dvver- 

NOIVM, VESALIVM, SANTORINVM, 
COWPERVM, VERHEYENVM, C A S S E- 

R I V M, idque potillimum in fedione prima,^ 
quae mufculorum in fingulis corporis regio^ 
hibus enumerationem vniuerfe coinplcclitur, 
)n fedione vero fecunda^ fingulatim omnes 
percenfet,^ cum memoratione tabulae al^, 
B I N I vel E V s T A c H 1 1. Dcfcriptio ac- 
curata et perfcda eft, oraiio, quoad eius fieri 
potefl, pura, denique vlusH)reuiter didus» 
hinc in certam fpem ingredimur, fore, vt 
haec mufcuiorum hinoria cuiqtie anatomes 
lludiofo auro carior breui reputctttr. Rari 
* , Ff 3 cnim 



4^4 J^* P^\ f^^ ^^^* 

eoim funt anatoiiiici , qui tale opus dodam 
ff rjbere vel pofliat, yel velint. 



l^e Soleit, adore par ks Taurifquit fnr h 
tnont Gotthcirdt, Diflertation de M le 
paron de z tj r l a u b e n , Comman- 
deur de 1* Ordre Royal et militaire de S. 
Louis, Lieutenant*General des Arniect 
du Roy etc, dediee a la Societe Helvcti- 
que, aflembee a Olten, le 13 May, 17^2. 
Turici apud Orellum et focios. 1782. 4 
mai, I( pl. c. dim. 

peritiflimum fe patriarum antiquitatum v\r 
fum et Mufarum familiari cohfortio innutri* 
tuni quam maxime aliis iam pluribus ingenii 
monumcntis probauit auflor, licct Marti fna 
(ludia proprie addixerit. DocTle explicat gcm. 
main in mufeo Florentino feruatam , et a 
(5 o ji I o dcfcriptam , vcl potius vberius illu^ 
flrat obferuationes g o r 1 1 de hac gemma, 
fGemm. antiqu. T. II. tab. XIV. nr. 1. p. 3^) 
Corne »Ia nimirum efl, paullo inelegantius, 
quam vt pofTit a Romano artifice profefla 
putari, fculpta, figuram habens iuuenis capite 
^adiato, dextram exporrigentis, finiflra virgam 
tenentis, infiflentis fundamento, xjuod fefe 
^tollit fuDcr montium promincntiua) anfra. 

• aos} 



Zttr-Laubm de Sok Taurlfcis culto. 4^,f 

<Sus; ad dextrum latus legitur vbx TAVPIC» 
ad (ininrum apparct capra barbata, cornubus 
duobus acutis, ^erfus dextram procedens. 
Solis iiacc fymbola efle, lucnlenter apparef,^et 
iimillima t{\ iigura (latuae Solis Rhodienn. 
Vocem TAVPIC pro Taurifci infcriptai^ ief- 
k, more antiquo, Graecas literas in artificuiu' 
eperibus immifcendi Latinis, flatuit AiaHor. 
Soiem vero ab andquis Gallis adoratum efle, 
alia vetu(tatis documenta declarant. Taurifcot 
autem, Gallicam origine, e Prouincia deduf 
i^lam, Heluetis vicinam in Alpibus gentetn^ 
quac et Ttiricum, vrbeni, ftruxifle diciturj 
g«mmam iftam Florentinam Soli dcdicafle,- 
admodum efl verifimile. Nomen Taurifco» 
rum a vocc Ccltica Tavr, quae montem figni^ 
ficat, deriuatur. Illis inter Alpes, quas incot-- 
lcbant, propria in prinm fcdcrs fuit mons, qui , 
iam ante Chriflianae jeligionis initia, nomen . 
Goithurdt geflit, et qui ab antiquis fcriptori- 
hus fummae Alpes vocari folet, qucm vcra 
niedio aeuoChriflianicognominicuidamSan- « 
^o Gcithnrdo, epifcopo Hildeficnfi, quenl . 
feculo XH. Innocentius II, P. R. canonifauit, 
facrum fecerunt. Nomcn vero illud, C/o/^r 
hard, Celtico de fonte fluxit ; ardh antiquis . 
Britannis idem erat, qupd, Latinis jffefi/mu/; 
Qotihardt itaoue vtVDeumfummum vcl locum 
Ff 4 Oei 



4Ttf IlBiSMfumt. 

DeiJiimmiitihrationifaeratumGgaifiest Va^ 
^ttur et mo$Uef illi m gemma Taurifca, d 
Solif , Dei fummi , iniignia. Capra autefn, 
,^uae in eadem conrpicitur^ex illo genere eft, 
^ttod alcfif appellatur; harum enim Caelar 
(B. G. VL i6.) confimiiem caprif figuram ejffi 
leAatur. Incolae pagi l/^ranm/if, qui et ipfi 
i Taurifcis delcendunt,^ et montis Gotthardt 
li^ie Domini funt, ifl araiis fuis adhuc ha» 
bent taiCrum ferum, a qua et nomen ^Vi ge- 
runt ^r enim f. .Uren antiquis Gallis et 
Germanis, et hodie ndhuc Heluetiat regio^ 
Hum quarumdam incolis , iaurum valet, fed 
genus tauri, quod Romani vmm vocarunt; 
Pari modo a X^urifcis, in Noricum et Pan- 
noniam migrantibus,! cognatum fere nomea 
liada e(l Siiriae marckionatuf, a voce Gcrma* 
flica Stier. i e it y i v s autem (ad Virg. Ge^ 
ftrg. lib. II. c. ^74.) vrof dici aTfo rm oo^mf 
t montibus, air, et in r v d b e c k 1 1 Atlsa- 
ticis or, ur, urd valere loca falubria ei rupilms 
^bfita, docemur. Apparer itaque, quani bene 
llaec omnia cpnueniant fecum. VetudilTima 
inentio, quam reperitnuS, f^raniae, vei yaSit 
feu pagtlli t^raniae e(i e fec. XI. apod h b »- 
M A M N V M ContraAum, qui in chronico ad 
•. 751. narrat : Eto, j4vgiai Abbaf, a Theo^ 
tmhh> ok mtiem Cacoli im yr^fuam rttt^nt 



Zur-Lanibm M ^ Tmr^ aiHo. ^%f 

^(/?/ Ita enim reicribit AiK^or generq{iilimu8 
e codice ReichenauieDn eiusdem fere, qua vi« 
xit HERMANNvs, aetatis, qnum edita eic« 
empla oinnia falib habeant: inMuraniam. 

AccelTit eruditis his obferuadonibus , itk- 
quibus tamen de f^ranirnjif pagi originibui 
' plura ^ommemorantur, quam de Sote Tauri^ 
jcis adorato, pppendicula de infcriptibne lapi. 
dari antiqua, cuius reliquias a fe primum de* 
te<n:as in pppido Olten ingeniofiflimus m&tyt 
integritati reftituere fludet, Eft vero infcri- 

ptio fere tajis: AV GAIO NERONI 

VLTRA IVR . • . • VALL ROMAN INVIf 
CEPTV SVP.. AN.. ISANI VLTINA... 
, .. . NAV STANTES POSVERVNT. Hoc 
ita fere auiflor explet: Jnntmoriam (vel et* 
iam Imperatari) Augufto Caio Neroni vBra 
Jurae ( vel Juraffi) vallum Romanis inuii coe* 
P^umfupra Aram (vel Aram amnem) vicarA 
f^lfmatenfes nautae ftantes pofummt. Nequt 
}id tamen piane perfpicua eft mens infcripdo* 
nis, nifi quod documento eft antiquitatis 'vr« 
bis Olien, feamque oHiii f^ltinam, (vel f^lti^ 
num potius) appellatam efie oOendat. Alia 
^uaedam fauius vrbis memorabilia ex aeud 
m^dio fcite illuOranmr. 



ffi mn^ 



4^8 11. DtlibritnouU. 

^ VifuUciae facri gemralif concilii Conflan^ 
iienJiT, queis S^fiionum IV et V. autbo- 
ritas oecumenica vindicatur. Pragac, 
apud Wolfg, Gcrle. 1781. o<5. VI pl. 

AcSa agit aucflor igndtus, ct a dodiflimis 
fheologis ecclefiae Romanae, Gallicanis prae« 

ftrim, VtNATALE ALEXANPRO, BOS- 

svETO, aliis, iam decertatas lites renouat. 
Immodicos aucfloritatis pontificiae cultores, 
notum e(i, robur ledionis IV et V. fynodi 
Conflantienfis, quarnm decr^to difertifllme 
l^flerta eft conciliis oecumenicis indiuifa po- 
tefias fuprema in ecclefia , et ecclefiam vni- 
ueriale(n repraefentandi dignitas, numquam 
non fluduifte infringere, dum vcl eleuarent 
^iatholicam audoritatciii concilii huius, vel de« 
creta ibi dc fupremo conciliigeneralis hono- 
re promulgata pertinuiffc tantum ad ifla tcm- 
pora fingercnt, quibus nimirum fchifmatp 
dilacerata cfTct ccdcfia. Has igitur obiedio- 
ncs, et, quibus illae fulciri folebant a b e l- 
I.ARMIN0, schellstrateniOj et 
|iuius familiae fcriptoribus, argumcnta per- 
fenfet ac diluit audlor harum vindiciarum, fo- 
lide quidem fatis et accurate ( nam haec res 
et per fe luce meridiana ciarior, ct occupata 
iam efl a docliflimis viris) fcd nimis anxium 
ie gerit caufae coofeflaeac liquidae adoreniy 

vt 



Stepting^tmminmm Uterarum. '4f^ 

vt qiu potenit vlteritis progredi/et fub impe* 
rio I O S E P H I fecundi debebat etiam.. De- 
nique vero Ailo non folum inuenuflo , (ed 
impuro.et plane horrido vtitur, 



CIari(Cmi ac magnifici viri lOSCPHt 
STEPLiNG, iir vniu. Pragenfi aa. IL 
et philof. D. difdplinar. mathem. et phy- 
fic. Caefareo - regii PraeHdis acDiredlo- 
ris etc. Literanm cotnmercitm eruditi 
iu n priniis argumeuii, Wratislauiae fuqit* 
Guil.TIieoph.Kornii. i^gx. 8. pagg. 66%, 

. Rarum e(l noftro tempore, virorum docJo- 
riim epiftoias amebaeas de rebus ad literaruo^ 
fludia fpei^antibus in lucem emitti. Quod 
oam ojim facpius fieret, non parua inde in* 
crementa lucratae funt variae eruditionis par. 
tes, et exfiiterunt fitnul ingenii, fcientiaeque 
daciflimorum virorum documenta, quafi do« 
nieHica et minime fallacia, l^uae ciini frudin 
infigni et voluptate magna verfarentur. Ha»* 
bent hae quoque epiOolae a CL jstepliN'^ 
G I o, et ad eumdem fcriptae, bas virtiites^quaet 
illas cognitu lcdluque dignas redditurae' funt 
Qmnibus, qui hoc genus librorum adamant^ 
In primis bene pafcentur illarum leAiond 
quotquoc drtes mathematicas etphyficasco^ 



4f O ll. De Htiris nGiSfi V 

jgnoramus. At neque operae neque glorh!^ 
magnae laborem perfeck, quisqgis eft, quiun 
famen, fi quis alius, is effet fcriptor Herodja^ ' 
nus, in cuius libris, turpiter iane deprauati^ 
idcuria Hbrariorum et editorum ac fatis diu ' 
temere rieglertis, partim fanandis et cxp04 
licndis partim intcrpretandis vtiliter defudarc ' 
dtque meritum et decus praeclanim compar»^ ^ 
re fibi potuiffet. Quam quidem opporcunU 
tatcm adeo fpreuit hic cditor, vt ulanc feci>- 
rus et imparatus ad iOum recognoicendi et iU 
luflrandi Herodiani laborem accefliffc, ac 
tnercenarii infhir in illo verfatus cffe fatis fe* 
flinanter, vidcatur. Textnm henk. ste» 
p H A N I fideliter iterari curauk ; emendatio» 
n6s eius ^t conie(fburas ipfi textui temere in- 
felruit rer^ bmncs RQltqba omnia lcifHonii 
verae vel probabilioris explorandae praefidiOL 

f^ft.ZANBTTl et BONGIOVANNl k. 

dliones varias ad Herodianum e cod. mC bi- 
bliothecae S. Marci, alia) vel ignorauk vcl < 
neglexit. politiani verfionem addidit^ ' 
quae tamen quum libera fit^ vt in illa Hero* 
dianum agnofcere , stephano iudice; 3 
demum poillnt, qui magnum in Graecae liii« 
guae cognitionc progreffum fecerunt, parum 
lan^ accommodata cfi ad confilium editoni^ 
tironibas quam inaximc gratum fadcDdi. Ii« 
- ' * cce 



tJirodiani hi/hrkrum ii6ri Vlll. 4^1 

ifeefcnim fGribat, fc hanc vcrfioncm fro ver^ 
borumetfonfusexigentia paulo immutauifrc| 
vix tamcn vcftigium aliquod immutationis 
comparando deprefacndimus. Denique ad. 
iecit notulas quasdam stefhani, mem- 
Hiiy s Y L B V R G 1 1 que. Rcccntiorcs enim 
alii, QuiHerodiano iiluftrando cum fruau 
Ct laude operam dederunt, prorfum non in- 
liotuerunt iiomini. ExfpciSamus igitur ad. 
huc Herodiani editionem , quam nuper pol* 
Jicjtu^ eft Ci. in M r s c H. 



^ Lugduni Batauorum prodierunt quidam \u 
Brianatomici, audlorc CI. SANniFORt 
iique commendationc digniflimi, quippe et 
xiaturam ad viuum exprimunt figurffc nitidif- 
fiinae, et Jucida atque terfa orationc defcri- 
bunrur res. Sed Jubet to^ percenfere ordine 
tcmporis, quo apparuerunt. • 

' I. EDVARD. SANDIFORT, Pro^Anat 

Tabulae inteflini, L B. ap. v. d. Eyk et 

^ Vygh. 1780. 4. c. figg. aen. quinque, 50 p. 

Si verum eft et experientia coniprobatum. 

arduam, fed fumme njeceflariam operam efle, 

ft|0 quodque vifcus loco et nexu demonnranl 

di et artificiofe exprimendi, dubitari nuUo 

^nodo poteft^ quin Cl. s a n p ip o R •? y ^ 

Ff :fe laude^ 



4f i tl. Oi tibri^ nouh. 

lattdes et plauTus proborum mereattkr^ dadi 
defcriptionem et fitum inteflini duodeni ad 
naturam quinque tabuiis delini^andutn cura* 
bat. Nam et illud ab anteriori et pofleriori^ 
▼BCtto et pleno, integro et apcrto ventriculoi 
fiftit, et dexnre defcribii. Hinc cflpite prioM) 
vniuerfe refert (itum decurfumque duodcnii 
iecundo praepai^ationeS| iconfi aptas, enarrati 
tertio figuras explanat 

* ^ EP. SANDiFORT Icotles heriliae 10« 
guinalis congenitae L R. ap. v. d. Eyt 
et Vygh 1781. 4* c tabb. aea. quatuor» 

. Efl hernia cong^nita, n qua alia, curatiorl 
anatomicorum inquifitione digna, quia inde 
inagna operatort lux accenditur. Habet au« 
tem cl. SANDit^ORT hoc veiuti priuuoi 
atque proprium , vt figuris fuis morbofuoi 
partium, iitum exprimendum curaret, ether^ 
niae iaguinaliscongenitae defcriptionem vbe. 
riorem e cadaueris fedione daret, in bac pe^ 
fitonaeum nfequaquam, vt iii reliquis formiS| 
in faccum extendi , fed vbi elongata ipCul 
per anuium exabdomineprodu(Sio noncon- 
trreuit, violenta preffione deorfum ferri omeiw 
fum vei inteflinn, et teHis membrana conti» 
ii^ri ofiendcret , inque eo caufam latere do« 
^eret, qiiatVapeirto faccOi xiuddi cobfpiciatui^ 

tcfti$. 



Sandifirfi tabutai inteftmi ete. 4f | 

4tQ!s. Ha^c et alia plura kuc fpedantiado^ 
^e vir cL demonflrauitr 

3. ^D. SANDIFORT Defcriptio inufcu. 
loraai hominis, L. B. ap, eosd. i^gn 4. 

Pgg. 340. 
£fl ifla mufculorum hifloria magno cum 
labore ac fludio confcripta idco, vt haberent 
ledlores ali^uod compendium, tabulis al* 
B I N I refpondens. Quae opera quam dura 
ct improba fit, ii auflori cli^rifllmo facile cre- 
deht, qui finjili vja ingrcili fqnt. Hinc vbi- 
que fequitur a l b i n v m , onendit, qua ia 
tibula, et quid fignificarit , addit , quae e v- 
STAGHivs habet, interdum nec alios te- 
fles omitiit, v. c. v A l s a l v a m, d v v e r- 

NOIVM, VESALIVM, SANTORINVM, 
COWPERVM, VERHEYENVM, CASSE- 

R I V M, idque potiflimum in fedione prima^ 
quae mufculorum in fingulis corporis regio: 
hibus enumerationem vniucrfe coinpleclitur, 
Jn fedione vero fecunda. fingulatim omnes 
percenfet," cum memoratione tabulae al^, 
. B I N I vel E V s T A C H 1 1. Dcfcriptio ac- 
curata et perfeda efl, oraiio, quoad eius fieri 
potefl, pura, denique vfus^reuiter didus^ 
hinc in certam fpem ingredimur, Fore, vt 
haec mufculorum hinoria cuiqtie anatomes 
lludiofo auro carior breui reputctiur. Rari 
.* . Ff 3 CDim 



4f4 ^^* Dtjibritfumit. 

eoim funt aDQftHuici, qui tale opus doAua 
(^ribere vel pofliat, st\ velint. 



1^9 Soleit, adori par kf Tanrirqtuf fitr b 
mont Gotthardt Diflertation dc M le 
paron de z tj r l a u b e n , Comman- 
dcur de T Ordre Royal et militaire de S. 
Louis, Licutcnant * Gencral des Armect 
du Roy ctc, dediee a la Societe Helvcti- 
que, aflembee a Olten, le 13 May, 1781. 
Turici apud OrcUum ct focios^ 1782. 4 
mai, I( pl. c. dim. 

pcritifliinum fe patriarum antiquitatum vi- 
fum ct Mufarum familiari cohfortio innutri* 
tuin quam maxime aliis iam pluribus ingenii 
monumcntis probauit auflor, licct Marti fua 
(ludia proprie addixcrit. DocTle cxplicat gcm* 
mam in mufeo Florentino fcruatam, ct a 
O o XI 1 o dcfcriptam , vcl potius vberius illu* 
flrat obferuationes g o r 1 1 de hac gemma» 
("Gemm. antiqu. T. II. tab. XIV. nr. 1. p. 3^) 
Corne »Ia nimirum efl, p^u]lo inclegantius, 
quam vt pofTit a Romano artifice profefla 
putari, fculpta, figuram habens iuucnis capite 
^diato, dextram exporrigcntis, finiflra virgara 
tenentis, infiflentis fundamento, quod fefo 
^toUit fuDcr montium promincntium aofra. 
^ • dttSj 



Zttr-LMbm de Sok Taurlfcis culto. Hf^jf 

^us; sid dextnim latus legitur vox TAVPIC» 
ai finiftrum apparct capra barbata, cornubus 
duobus acutis, ^erfus dextram procedens. 
Solis iiacc fymbola efle,lucnJenter apparer, et 
iimillima t{\ iigura (latuae Solis Rhodienn. 
Vocem TAVPIC pro Taurifci infcriptaiti ief- 
fe, more antiquo, Graecas literas in artificum' 
eperibus immifcendi Latinis, flatuit AiaHor. 
Sokm vero ab antiquis Gallis adoratum efle, 
alia vetuflatis documenta declarant. Taurifcoi 
autem, Gallicam origine, e Prouincia deduf 
<S:)am, Heluetis vicinam in Alpibus genlein, 
quac et Ttiricum, vrbeni, ftruxifle diciturj 
gemmam iftam Florentinam Soti dcdicafle,- 
admodum efl verifimile. Nomen Taurifco* . 
rum a vocc Celtica Taur, quae montem figni^ 
ficat, deriuatur. Illis inter Alpes, quas incot* 
lcbant, propria in prinm fedcrs fuit mons, qui 
iam ante Chriflianae religionis initia, nomen . 
Gotthurdt geflit, ct qui ab antiquis fcriptori- 
hus fummae ^lpes vocari folet, quem vera 
picdio aeuoChriflianicognominicuidamSan- > 
^o Gctthnrdo, epifcopo Hildeficnfi, quenl . 
feculo XH. Innoccn.tius II, l\ R. Ganonilauit, 
facrum fecerunt. Nomcn vero illud, (jp/fr 
hard, Celtico de fontc fluxit ; ardh antiquis . 
firitannis idem erat, qupd. Latinis jff(fi/f»i/^; 
Qotihardt itaoue vtVDeimfnmmum vcl locum 
Ff 4 Dei 



4Ttf /^- tti SMi usnif^ 

DeiJUmmitihrationifaeratumGgailiesiL Va^ 
^ttur et mo$Uet illi m gemma Taurifca, ct 
Solif, Dei fummi, iniignia. Capra autetn, 
,^uae in eadem confpicitur^ex illo genere e(^ 
^ttod alct.f appeliatur ; harum enim Caefar 
(B. G. VL i6,) confimikm cafris figuram effk 
leAatur. Incolae pagi l/^ramntfis, qui et ipfi 
i Taurifcis delcendunt,^ et montis Gottbardt 
li5die Domini funt, ifl araiis fuis adhuc ba» 
bent taiCrum firum, a qua et nomen ^Vi ge- 
runt ^r enim f. .Uren antiquis Galtis et 
Germanis, et hodie odhuc Heluetiae regio4 
num quarumdam incolis, iaurum valet, fed 
genus tauri, quod Romani vrum vocarunt 
Fari modo a Xaurifcis, in Noricum et Pan- 
noniam migrantibus»^ cognatum fere nomea 
liada e(l Siiriae marchionatuf, a voce Gcrma* 
flica Stier. d e it v i v s autem (ad Virg. G^ 
ftrg. lib. II. c, ^74.) vrof dici d^o rm oofmf 
t montibus, air, et in r v d b e c k 1 1 Atlaa* 
tlds or, ur, urd valere loca falubria ei rftpilmf 
affifa, docemur. Apparer iiaque, quam bene 
llaec omnia cpnueniant fecum. VetufliiTima 
inentio, quam reperimuS» Kramae, vcl yoHit 
itxx pagelii l^raniae tl\ t fec. XL apad h Eft« 
M A M N V M ContraAum, qui iti chronico ad 
•• 751. narrat : Eto, j4ugiai Abbaf, a Theth 
Mt^ ok 9dim Cofoli im yrMfuam nkgatia 



Zur-Lmibm M ^ Tmr^ eulto. ^^f 

^f/l^ ita enim refcribit Au<^or generq{iilimu8 
e CQdice ReichenauieDn einsdem fere, qua vi« 
xit HERMANNvs, aetatis, qnum edita tt* 
empla omnia falib habeant: inMuraniam. 

AccelTit eruditis his obferuationibus , ^n- 
^uibus tamen de Franitfifif pagi originibui 
plura ^ommemorantur, quam de Sole Tauri* 
Jcis adorato, pppcndicula de infcriptionc lapi. 
dari antiqua, cuius reliquias a fe primum de* 
te<flas in oppido Olten ingcniofiflimus au(Sot 
intcgritati reflituere fludet. Eft vero infcri- 

. ptio fere tajis: AV GAIO NERONI 

VLTRA IVR . . • . VALL ROMAN INVIf 
CEPTV SVP.. AN.. ISANI VLTINA... 
.... NAV STANTES POSVERVNT. Hoc 
ita fere auclor explet: Jnmmoriam (vel et. 
iam Imperatari) Augufto Caio Neroni vUra 
Jurae ( vel Juraffi) vallum Romanis inuii coe* 
ptum fupra Aram (vel Aram amnm) vicarA 
J^Itinatettfes nautae ftantes pofiurunU Nequt 
t\c tamen plane perfpicua eft mens infcriptio* 
nis, nifi quod documento eft antiquitatis 'vr« 
bis dlten, eamque oHm f^ltinam, (vel Flti^ 
num potius) appellatam efie oOendat. Alia 
^uaedam huius vrbis memorabilia ex aeu4 
medio fcite illuOranmr. 



ffi nm 



4^8 •'^* De" librif wmf. 

•^ Vindidae facri gewralis coneilii Con/lm^ 
iienJiT, queis S^nrionum IV et V. autho- 
ritas oecumenicj vindicatur. Pragac, 
apud Wolfg. Gcrle, 1781. o&. VI pl. 

A(fla agit aucflor ignotus, ct a docSifGmis 
theo!*3g]S ecclefiae Romanae, Gallicanis prae« 

f<r:im, VtNATALE ALEXANPRO, BOS* 

svETO, aiiis, iam decertatas lites renouat. 
Immodicos aucfloritatis pontificiae cultores, 
notum e(i, robur leHlonis IV et V. fynodi 
Conftantienfis, quarum decr^to difertifllime 
'i^flerta eft conciliis oecumenicis indiuifa po- 
tefUs fuprema in ecclefia , et ccclcfiam vni- 
uerialem repraefentandi dignitas, numquam 
non (luduifle infringere, dum vcl cleuarent 
f atholicam audoritatcm concilii huius, vel de- 
creta ibi dc fupremo concilii generalis hono- 
re promulgata pertinuifie tantum ad iOa tcm- 
pora fingercnt, quibus mmirum fchifmatfj 
dilacerata cfTet ecdefia. Has igitur obie(flio- 
nes, et, quibus illae fulciri folebant a b e l- 

I.ARMINO, SCHELLSTRATENIO^ Ct 

|iuius famillae fcriptoribus , argumcnta per- 
^nfet ac dilult audor harum vindiciarum, fo- 
lide quidem fatis ct accurate ( nam hacc res 
et per fe luce meridiana ciarior, et occupqta 
iam efl a doclifllimis viris) fed nimis anxium 
ie gerit caufae coofeflacacliquidaeadorem, 

vt 



Stepting^tomminium Uterarum. '4f^ 

vt qui potcr^ vlterios progredi," et fub inipe* 
rio I O S E P H I fuundi debebat etiam.. De* 
luque vero flilo non folum inuenuflo , fed 
iinpuro.et plane horrido vtitur, 

Clarifllimi ac magnifici viri iosE?Ht 
8TEPLING, iir vniu. Prdgen(i aa. IL 
ct philof. D. difciplinar. mathem. et phy- 
fic. Caefareo - regii Praefidis acDiredlo- 
ris etc. Literanm coinmercium eruditi 
eu n priniis argumeuii Wratislauiae fuqit* 
Guil.Theoph.Kornii. 178^. 8. pagg. 66%, 

, Rarum ert noftro tempore, vironim dodJo- 
ri\n\ 'epiftolas amebaeas de rebus ad literaruip 
iludia fped:antibus in lucem cmitti. Quod 
ouiu o|im facpius iieret, :non parua inde in* 
crementa lucratae funt variae eruditionis par« 
tes , et exlHterunt fiinul ingenii, fcientiaequc 
ciari/Iliiiorum virorum documenta, quafi do« 
niefiica et minime fallacia, l^uac cunifruda 
infigni et voluptate magna verfarcntur. Ha** 
bent hae quo()ue epiOolae a CL j9TEPLIN'> 
G I o,et ad eumdem fcriptae^has virtutes^quaei 
illas cognitu leduque dignas redditurac funl 
Qmnibus, qui hoc genus librorum adamantk 
In primis bene palbentur illarum lcdiond 
^uotquoc artes mathcmaticas et phyficas cq^ 



0q II. Di Brii mm, 

ImH, fea potius tmering cogfiitat halmt 
Quaroquam enim ta mQUis etiam attingQDtar 
^uaeQioQfS philorophtcae, ct theologicae; 
tamen illarum artium lariffim^ canipo plera^ 
i|ue argumeota dedu<f):) fuQt» quae tratflantui; 
et de auibus fuas obferuationes, iudicia, et 
inuenta fecum communicarunt inuicem illi 
tiri, quorum epiftolae hac fyllogc comprc- 
henduntur, Sunt vero praeter s t fi p 1. 1 k- 
01 VM, nomina quaeaam claridima, vt 

^OLPIli KVtERI, NOLLETI, DELA- 
lCALLtl, B09C0VICHI1, HELLil, et 

fltiorum, a quibus nihil vile, nihil ludicrum 
»ut mediocre exfpedare fas erat. Quo au. 
tetti ad iegenda^ has epiftolas alliciantur, qui* 
kus iliarum nondum e(\ copia fa<fla, argu* 
menta quarumdam breuiter exponemus. Sant 
vero CX^ numero. In his nulla eO , quae 
nihil comineat praeter <^ciofa alloquia er 
iamiliarea amicorum iermones. Cum ^o l. 
y I o, cuius magni philofopbi cogirata nemo 
luc fiiie admirationis quodam fenfu perleget, 

Srimamus' mStor hutus commercii praecipud 
iflerit de lege Leibniri^na virium viuar^m, 
^e virtbus animarum, de re(9a tangente cur- 
isam in pundo, de fyflemate hannoniae prae- 
(bbilitae, de peccato phrlofophico, de iuni* 
£catioMJiomidia ex menle FroteAanifaiii tr 
% : Catho. 



Stepting immtf^dkiii Mtmtnt. i0t 

Oitbolicorctni. Cum stscRd; S.I;etPro£ 
JngoIOad. colloquitur de variis pkckis philo'* 
ibpbiae Wolfianae, de continuo et diuifibilt» 
late continui. Ex Hissto, S. I. et Pro£ 
IngoKlad. quaerit, de fententiis c a s ili k i tt 
^FLAKSTEEDii drca flellae polaris iaticuiL 
dnem , acciptt ab illo faiflam obferuationend 
Mercurii per difcum fdis transeuntis; receni 
kt fuam de fixarum parallaxi fententiam^ 
{)roponit dubia oontra fynopfin anaflromiae 
cometiae Halieiana^, et hypotbefin DBtAt 
H I R 1 1 in computandis tabulis lunaribus^et& 
XAiRivs laudatus, quod obferuationibuft 
iiiis conflrmetur fyflema n e w t o n i, et ro^ 
Igatus , vt quid de adiundis velocitatis come^ 
tae fentiat, exponat^ difTerenti^m cometat 
velocitatis compenfatione opus non haber# 
demonflrat, et de aKis rebus obfertfata ac iui 
dicia fua cum illo communicat. xrEKQA 
L i N G E N i V s, S. I. et Indiarum geographuk 
in auia Hifpanica, refert de feruore HifpaAo- 
rum in addifcenda mathefi, de Regis muni* 
ficentia in comparandis inflrumentis; viam 
in niari explorari neque per funiculum nequ<» 
per acum magneticum tuto pofle, agriofdt} 
conciliat iuter fe Hifpanorum et Oallorum do 
itguri» telluris diflenfum ; ob inaequalitateoi 
teiefcopiorum ex folisfatellituiSlIOiibiilimep. 

fiooi* 



4^2 - JL DiMrismmf.^ ' 

iionibus et etnernohibus locorum latitadiaes 
vix accurate defiDiri pofTe, ceofet. Cucn 
M V B E R T 1 o, S. L et Pro£ Wirceburg. mul- 
ta ia pritnis per literas contulit de connruen» 
dis idoneit tnnruuientis variis^ fpeculo par^ 
bolico, quadraote et borologio anronomico^ 
niicrometro, macfaina planetarum ab hv* 
B6RTIO inuenta, et aliis. — Sed fere de- 
icribenda efleuit epiflolarum omnium, in pri» 
mis illarum argiimenta, quas commutauic 

8T6PLINGIVS CUm NOLLETO, EVLE-' 
RO, TESSANECKIO, BOSCOVICHIO, 

OESTERREiCHBRO etc. fi otiidquid vd 
^ m^xime grauioris momenti ineflet , delibare 
cuperemus. Rerum pondus compenfat liiii 
fimplicitatem , faepe" et ineiegandam. la 
theologia, qui voiuerint, cognoicent stbp* 
L 1 N G V M ncerriinum et inexor<)bilem fidet 
Catholicae propugnatorem aduerfus Frote* 
ftaptes. 



Anweifung einei Adepti, hermetifihe Sckrif' 
ten nutzlich zu Ufen etc. i. e. Ifagoge A- 
depti ad fcripta hermetica rite intelligen- 
da, notis inflrudla et typis commifla t 

^ Murario yvt^uos. iibero. LipC 1782« 8. 

Cauea^ 



JJagogi adftriptar hemetka. 463 

c CaUeat, quaefo, cuicunque fanum finciput 

eR, ab huius^ libelli iedlione : non foium enim . 

ne hllum quidem confert ad melius intelU- 

genda eiusmodi fcripta, quae hermetica vd* 

cantur, quaeque a ^onnullis magni nominis 

cxfolluntur chemicis; fed praeterea abfurdit 

fima continet, quae ei, quo Viuiitius, tempori, 

•non exiguo dedecori funt. ' Vt cnim taceam 

^fferta editoris perquam inf^mita, (proceifus 

nimirum, ab opdmis adepli^ propoutos,cum 

cadem quam nbn^inarunt fubftantia, repeti» 

to%, minime cum illorum.fcriptis congruere^ 

jilos n fermone claro vti videantur, faifa pro« 

^nere experimenta, vera autem aenigmati- 

%m inuoluere:) au<5lor ipfe, de lapidis (icdi* 

<JK philofophici virtutibusjoquens, certilTime 

defipit. Hic enim vitrum non folum dudli«r 

]e,\ malleoque obtemperans reddit, crudos (1* 

licelB, ipfius impofitione, in gemmas pretio«p 

ii(]fimas conuertit , morbos infanabiles tollit^ 

miracula fympathiae ope perpetrat, fefi quo- 

qiie ingenii dotibus eximiis Hultos beat^ prae- 

ripuumque ingrediens cuiusdam natutqf fpe* 

€mi efl, in quo, quidquki jn fphaera ignis et 

aeris, aquae et terrae lit, quicquid cogitatio- 

num hominum in pedlore reconditarum, eft, 

auin etiam praeterita etfutura ipfa^clare con* 

^idenda Amt., . Cui qui fidcfn»fii9fil/pP^ 

dero 



4H ' i7/IXr:fi^«Mcfc V 

^e poteff, eapfQi iiifiiiiabile eft i nmSfgSttp^ 
Anctcyram. ^ 



T MMgmmfm die neu$ Hiftorie mndGiOfffkf. 

pkie; i.e. ANT. FKBPER. BUSCHIN- 

1 1 thefaomt renim Hifloricamm rt 
Geograpbicanui]. P. Xl^J ciun i^ 
aeoeis. Halae ap. viduafD L L Cur^ 

- Qaae de Polonia ioitio huias Temi fu|^ 
^tantur dilTifrtaeiones, Infignes funt, et mai^ 
ine vtiles ad cognofcendum (latum, peteiib 
tiam, numerum incoiarum, et diuitias, Jtuiip 
regni. Notitiaeadeoaccurataeetprolixae^ qu» 
ks hae fnnt, a nemine antea in publicam lu^ 
cem cmiffae fuerunt. Sequuntur,deiode ci^ 
feruata clrca rem miiitarem, quae curo editoft 
aliquot abliinc anniscommunricataefunt,quo« 
rumque auAorem detegere non potoit. Di6 
fertatioiies adRuffiam pertinentes etiamfi nott 
omiiino nouae funt, tanten bac forma et lim 

Sa huic Tdmo inferi merebantuh Primt 
it narrattionem de inuentis a Ruflis fa£Hs 
sn mari A(iae et Aii>ericae interiacenti, avdo^ 
re PALLA8, qua celeberrimi c o X 1 1, Afu 
gli , liber in compendiom redados eft. EjI 
eilmdari^ P«tr^alitixHKhi(b£iM*fMgi|^ 
V '-• pliic# 



«hioo anni 1711. tbtadrce verr^ eft H KAfiit^ 
Ver(io eenficiebatur, priusquam notum erat 
cl BiisGHiNaio ipfuiti rALLAS ex Vim 
%t\\o Coxiano eam particnlam, quaerescon* 
.linebai ioMibris Germatitcis h^ndum expofi* 
taS| in vium Geritianorum fupplementis fiMS 
^rdilibus tnferuifTe. Attamc^ don poenituic 
.tditorem^ primum FAiLAsit Opufculttm 
incliefaurum fuum intuliiFe*- Altera commeil* 
.tatio aiiiLLBRi de gentibus, quae oiiiti 
.^ufl[iamincoluerunt,theotifca lingua nondtim 
:^rodierat Tertia eodem m ii l 1 e r o aii.. 
. :Aore de epiApla agit, quati) Ludouicus XIIJL 
jltx Galliae ad Tgar Michael Fedrovitcfa a* 
Uaf fi:ripfi(le.dioitur. Qjiarta de conflitutin* 
De imperii regnante Petro 11. Quinta pfa}rli« 
.eiis et tiietereolotis commendanda e/t. Coti- 
tinet frigoris dekriptionem quod expertus eft 
jibl*i8ls in Siberia, et ifinDiBTOK 
>nglu8 in America Septentriottab. Foflre* 
|na defcriptio ex transadionibtM pbilofopbi- 
cis defumta efl. His dilfertationibus deRul^ 
fia tnuSantibus fubiiciuntiir doenmentii , ^0%^ 
|>us vita Co.nids de Mttnic^ fuperioHbu^ tm^ 
mis fulius exppGta emendatqr et cenfirfDtftA* 
Condant vero faaec epillolis ab ipfo Comite 
j4 patrem ftium et Imperatricem Ru0bruh| 
Catbaripam 1^| aj^teif^a fauiMS yel^Bfione; 



466 11. Dt libris nomi. 

icriptts, item Ktwris a Regc.BorufTorum Fridc* 

:rico U. ad cuiKjem datis. Ref flj^tifticacTS. 

•lenae et Poninieraniae^iDnlrunV^fine dubio 

• lucis aflerent tabutae illae, quae qijinto loco 

•huiusTQmi cxhibentur. Sexta ^trs fifiit ci- 

«talogum clericorum Sardiniae. Tandcm'! 

•' commentationes ad SinenGum res fpedantcs 

. tomum hunc claudunt. Harum' prima cort- 

tinet Amioti obferuationes fuper 3 cenfibiH 

*Sinenfium, qui memorantiir in fexto voiooH- 

^ne Memciref cihuernant P hifioire ~ desChi- 

noir, a Paris 1780^ adiedis notis cdeb. db 

/gvignes. liidicat de gvignes, Si» 

nenlium rcgnum nondum comple<fli 120 d^ 

cies centena millia hominum. Haec licet 

comu>entatio iain in Diario Gallico ^ovrmi 

des ScQvans comparuerit, epiftola tamen I^ 

foitae I. F. GERiiLLON ad Reu. frain 

cois nB LA CHAisB, Confefforero Rcw 

gis Chrinianiflimi a. i6%9^ nunc primum pro. 

dit. Intecprctis tum munere fungebatur, mif» 

fus ab Imperatore Sinenfium ad legato6 Ruf- 

jxcos in T^tftarte Orientali cum Sinehfibos 

pacem fancituros. Varia narrat dc iiegotio 

libi demandato, miffionariis etc 



Corollariiim ad notitiam de libro cl. db 
R a.s^i/ quam dedimus ^pra p. s89* ' 



CoroOat. ad nctit. libri d. 4e RogL 46^ 

KEki^iic^lrTvs ad cbd. 15^. monuit^ 
fomnium Mordeqai ibi extare Cbaldaice. 1« 
*dem fomnium inter contenta codicuiii 380 et 
•394 refert. Minus rcd.eigittir cJ. d e r o s s t 
•I. c. p. leS. afHrmat, ignotum efTe, quinam 
codices extra Italiam additamenta haec libeUi 
Efther referant. Muitus eft idem auiflor in 
laudanda pamphran Cbaldaica i Sani. VI, 19. 

3uam'in codicePontiHcio inuenit ; atque ia« 
e explicationem, quim dedir^ huius ioci v^ 
xatiffimi tuetur. £x codice 160. u e. Erfor*- 
ten(i primo, quem inter et pontificium co* 
^nationemintercedere '^le fufpicati fumos 
p. 991. fimilem paraphrafin, fed paulo gie« 
niorem ilia, quam exhibet codex pontificius^ 
oKm exfcripfimus , his conceptam verbisr; 

pj^Ni N-i3Ji pyau; Noy -^ia^ya nhoi 

K-13:i NASn P^-DHD Mhnpa U percujk 
de /enioribuf populi LXXvirof, qui erani 
mpl^betmquam quinqut^inta fniltia viroriinK 
Codids huius paraphrafis ab impreffa faepe* 
numero difcedit, ideoque dignaefl, quae a 
viro harum literarttm peirito diligenter Gf^ 
cittiatur. 



Cg % 111 







TOEB. BEKQ- 
fiftk C O. HIBBTA. 

pagg.M-) LibcllfB parnsc 
poodtfis «b ilL BEBG- 
1« oiCilBnior, p^incipe 
' hMod A 
[ ccL Vk; tcme argiMif 
pcrciBCQl, qood pcrilL 
CBO VSTKOTITS (i^trfmknm Mima-d^ 
cAl cL vBBKSBi VoL L P. L pag. ipa) 
? JiftBMirgor in^niMt Plrkiia^aniis 
er notadoncs, qoas^ 
ct Bcaife |»ffa cft^ fiifios dcimbit 
jBL Andor, tnrm hamimr DOfniDe noca cA ; 
\ oBomarios tcrrac Glireae 47, o, cal* 
I onidje s» 4» magncfiae alhae ^ s, alo» 
9, o. OHCtialiB 5,4. ctpartiom ac{iio. 
et voiatffiom i^ o, contiact Fari nu 
tradatBtcrrafallonoip^qiianEi in moocs 
Cffmmd m UJam ioocnioot, ^>€faMl AtU^ 
^^A. Tk 1 pmg.242.J compofita cft-e lerfM 
filiceae 60^ 0« calcariae s, 7, magncfiae alba^ 
o, S; alomioo&r 11, 1, martialis 4, 7. et par- 
tiimi ToiatiliQm it, o. Tandem in alk tcrrs 
fiiUoQnm, qoam in AogBaeilla icgjlooc; qoas 



Hampfhire vdcatur, ^fibdfttnt, amlyn xo(K# 
tota detegtt terrae liliceae 51, 8, caicariae 3, a, 
ni^gnedae^ albae o, 7 alutninafae 15,. o, mar« 
ttdlis 3, 7, ec<jHae igne auolant, 15, ^. Haeo 
fiiintna efV experimentorimi) tjuae cuin hac 
lithomarga in(lituit ceL Vir, quaeque fudus 
^efcribcre litnirutn anguHia prohibemur: fed 
tota in hac analyfl perfictenda, tnethodiis ad* 
hibtta quatn maxitne digna efl, quae aliis ex« 
ettiplans ioco commendetur. 



Butflaiii CL SCHWABE, fcholae oppi- 
danae Re<3or, coepit nobiliora Anacre.vntis 
edaria ferie programm^tum illuArare, Ger- 
manico fermone. Initium fecit abod.XXVIiry 
quam rede pulcherrimis adnumerat, et ia 
qua ^oeta magnis iaudibus ceiebratam artetn 
Zeuxis, quidquid in pluribus grattarutn eft 
vcnerumque in vnutn congerendi, inirifice 
imitatus eft. Praemiflis obieruationibus qui- 
busdain de lioc artificio poetae^. duas veriio* 
nes Theotifcas fuppeditat, ac diiudxat. Dc^ 
inde obferuationes circa fingula verba et or« 
nafnenta or^tionis, re<ftatnque iecflionem, ad* 
dit. Verf 3. ntauult cum alii$ iectionem vLOh 
fftvs tueri pro rv^avvfy fed- caufatn aflFert mi-L 
Bus idoneaoi, quia^ fi Anacreon rvfo^swfcri^ 
Ggr3 . pfiflet 



^|ftg 111. Dt SbeUir iuaimidi 
UL DtiibHHi academcuufchata^s. 

VpfaHat diflertatiofltm chemkain deunr 
hffi liihomargae praellde torb. kerq- 
^CANN ventilftndaiii HfUt c. d. hierta. 
(m. lul. itSx. 4* P^gg* 14*) Libdlus paraac 
itioiis, fed raagoi ponderis.ab ilL fiERG» 
if ANN, chetnicorum, ni fallimur, principe 
„profe£lus fuo iure praefereundus baud e(l 
JQ^s fubiecit examini cel« Vir, terrae argillar 
ccae ad illud genus pertinent, quod perilL 
CRONSTBDTivs {Verftuhetn Mtneralog. 
cdit cl. VBRNSRi Vol. L P.I. f>^. ipa) 
Bonune Uthomargae inlignioit. Prima^ cuiot 
charadleres extemos, et mutationes, quasab 
aqua, igoe et acidis pafTa cfl^ fofius defcribit 
ill. Audor, terrae kmniae nomine nota eft ; 
eiusque centenarius terrae Cliceae 47, o, cal* 
^cariae crudae 5, 4, magneiiae albae 5, a, alo* 
minofae t^, o, martialts^,^. etpartium aqoo- 
£iruni et volatilium 17^ o, continet. Pari ra^ 
tione tradata terra fiiUomim^quam in monta 
C^nmnd in Dalia* inueniunt , fSchtfied, Acad: 
jlbh. Th.l pag.242j compoHta efte terrai 
iiliceae do, o, caicariae 5, 7, magnedae albae^ 
o, ^y aluminofafi ii, ij martialis 4, 7. et par* 
tium volatilium 18, o. Tandem in alta terra 
fojionum^ quam in Angliae jlla regione, qoaa 



Hampfhire vdcatur, ^fiodiunt, amlyn iofti* 
tota detegk terrae liliceae 51, 8, cakariae 3, 3, 
iu^gnedae^ albae o, 7 aluininafae 25,^ o, mar* 
tt^lis 3, 7, ec <j«ae igne auolant, 15, ^. Haec 
£iintBa eft experiinentomm ^ iquae cuin hac 
lithouiarga in(lituit ceL Vir, quaeque fufius 
^efcribcre Ittnitum anguHia prohibemur: fed 
tota in hac analyfi perficienda, methodtis ad^ 
hibita quam maxime digna efl^ quae aliis ex« 
ett)plaris ioco cDinmendetur. 



Butjlaiii CL SCHWABE, fcholae oppi- 
danae Re<3or, coepit nobiliora Auacre.vntis 
cdaria ferie programmatutn illuArare, Ger- 
manico fermone* Initium fecit ab od. XXVIiry- 
quam rede pulcherriinis adnumerat, et iit 
qua^oeta magnis iaudibus celebratam arteii^ 
Zeuxis, quidquid in pluribus gratiarum eft 
vcnerumque in vnum congerendi, inirifice 
itiiitatus eA. Praemiflis obieruationibus qui- 
biisdam de hoc artificio poetac^duas verlio. 
nes Theotiicas fuppeditat» ac diiud^cat. De«« 
inde obferuationes circa fii^gula verba et or« 
namenta or^tionis, re<^amque le(f)ionem, ad^ 
dit« Verf 3. ntauult cum aiii$ leciionem vwh 
fftvs tueri pro rv^avve, fed* caufam affert mU 
Bus idoneain, quii^ fi Anacreon rvfo^yiKifcji» 
. i Gg:3 . pfiflet 



^^ JJl, J)i l^if acadmicU 

pfiflet, librarius nemo pro bac.vocc voccm 
idiam, fioe dubio fibi minus notam, xci^yf 
repofiturus eflct; quafi fcilicct librarii vctcr c$ 
Cumpucris noflris prius larinum vocabuliun 
l^/nmfittj, quam Graccum xoi^avo^ didiciffc 
putandi fint — TlefCPv^os verf. ii. idem cflc, 
quod (jtgXus nolim vd proptcrca dici , quia 
vcrf 7. alteniip hoc vcrbum dc re eadcm oc- 
corrit 5 cft v6ro VQ^Cpvq. cpitbcton ni imuu 
qm nitentis fptendtntirque, quarc dc albo, oi- 
gro, rubroque colorc acquo iurc vfurpari 
^oulueuit. 



. Lipfiae m. M»t b. a. diff. inauguralcra 
tkeolog. habuit M. 10. gottlob rich. 
T B R, Paflor prim ct Supcrint. Freybcrgcn- 
^: Db Jacobo Schenkio in frriptif Juif non 
jinfinomo. (pagg. 3^ 4*) Minima partc It- 
bclli id egit, quod promittit titulus. Nani de 
Antinomorum crrorc primum pracfetus dk 
|ufius, quam opus crat. moshemivm ]c* 
pius iulto putat de boc crrorc fcnfiiTc, Anti» 
pomosque non modo Mofaicae legis inniti> 
|ionem,fed omnem omnino lcgis dodrinaas 
•tiam a Chriflo pcrccptam, fprcoifle, vt ad 
ludaeos vnice pertinetitcm, quamquam, noo 
^imMum }dcm err or fucrit, fcd aUi atrodot» 



ttfckolaftkif.^ '• J^ 471- 

aHf excufi^tiire pcccauerint. Hinc latius lanl 
e;^p^iatur, et monet, ndflris etiam diebui^" 
eaindem cantilenam rcpeti a quibusdam, vt' 
a sTEiNBARTO, cuius de jdignitate et 
vfu V. T. in difciplina Chrifliana lententiam^ 
rafutat. Deinde ad ve«eres Antinomos redit,-. 
et quomodo litem cum ilHs a<flam putat di* 
ri^iii pofTe, explicat Tandem ad s c h js n- - 
K I V M fimm defertur, in aula Henrici, Sai- * 
x«niae ducis^ Freybergenfi coricionatorem 
et facrorum euangelicorum In hac ciuitate - 
inflauratorem, nifi priiuum, certe imer pri-^ 
mos, Quae de illo ab aliis mandata funt me* 
moriae, diligenter exfcripfit ; at fane non vi* 
dco, optrae pretium fuiffe difquirere, vtrura'^ 
homo hic, fatis obfcurus, nec fcriptis nec fa- ' 
ftis clarus, propter pefiimam et turbulentifll- 
roam indolem ab optimis quibusque Euange- 
licorum contemtus' ac notatus (aut^or vefo 
nofter eiim propterea dicit immorialttate no^ 
f»mi/^ona/ttm)Antinomusfuerit nec ne. Au- 
(Im fine librorum ab illo fcriptorum notitia, 
ex rebus ab illo geflis cnm dvrtvofjLioLS et «Vc- 
lAtus pertinaciffimaeconuincere. AucSorvero 
noller pro vera et orthodoxa schenkii 
dodrina e duabus fcriptiunculis eius inflituit, 
breuem quidem fatis, at nobis tamen longatn 
nimis apologiam. 

Gg4 Lipfae 



4r* -WX B$ 



mSpic H m cA CL le. 9»orci. bccivi^ 
pcogfafBnune, qoo de vitt AQteccfforo « 
JHcmere, b. n%n%. gqttlibb rRA»> 
K. 1 1, ekg^tcr diflcniir. Nat» cm ?. 170$: 
edoc^ciis dh aoDHCulo, lOo VioaricDfi, LU 
p(i am nit0j« a. if^ pracccptoccs fccvtas e|;fe> 
giis^.K^^friofii, lUdigcrun), Cdncadtim, Ri. 
tiiaum, aiio% lireris biHorids, pbiloiopbidi 
9^ iuriJicb bCAC ionro^os a. 17^ booorcis 
M^iftri* mox it A^hiarii 6cok. pbilo£ os- 
dos cft, (chol^ apcniit, et a. 1737 caofi» io 
fofo agcrc ^oepit. Inreret et (criptit prae* 
chris do<f1rio4c fodc ^Aom com orbc cfo- 
djto communica-Jit, '^ae icript? vcKmos hoc 
libcllo enumerara) fed fcro £Mis»rano ocmpe 
i74t» Profedar iaris pobl. is<|oe extraoni ^ 
pellatus cfl, cum Oipcodio C tbalcronim, %, 
ll(fs aotan ordioarios oioralium ct poiitPro- 
fdTor. Nequc poft jilud tempos, pftcter me- 
dtocres hutus mofleris reditus, quid<|08m be* 
ne5cii aut bonoris academici babuit Excni. 
plo illum eiTe cupit Cl. c c e 1 v a viri rcrrcat 
diligenti^e et confti>otjae, qoeni imn»cn& 
prorru<: lccftione inOFUiftuin io rtbus bifloricii 
viuam btbliotbecam appcllnres, qoi ofnncs ie> 
t% omniotn aetatoip hiOoricos perreptaiicitL 
Taicm vero tdnim ab exi^uQ «u^laruin oo- 

S1C.'0 



M^ fihiib/Hiui M 4ti 

ttKf^ |rei|QMtat|]m ^efle, non miruRi tit fibi 

ifidcri amplitis, poOquain cognouerit, vulgi^, 

difcentiura nihil fcre fpedarc et fufpicere, ni- 

.jfir ipeciera fenfus fcrientem, orationi$ fuaui- 

Utem er volubilitatein, ac nullo modo fe puw 

tare proficerepoirequidquam ab eo viro,qui 

moribus antiquam fimplicitatem riferret, ye* 

(^itu incedcret alicniore ab noilri feculi coiU 

fuetudine, etcuiiiscapillkUTientum proauorum 

noflrorum tempore confedlum vider^tuc». 

Haec vero onmia ilium a tt&o curfii noi| 

mocafTe, et fuilTe omnino, qui cuin amarenl 

ortiarentque viros dodilTunoi, multosqud 

Frincipum aiiacos; immo Henricum Princi*' 

pemSch^arzburgico- Sondersliufanum ei di^ 

gnitatem Coiuitis Palatini Caefarei a. 1749 

vitro concefriiTe. Aniini eum integritate ae 

pietate infigni, frugalitate vero tanta fuifie, v^ 

licet in re permediocrixopfUtutus, tamen bi. 

hiiothecam colligeret multo inflrudiflimamy 

.inaxime in genere hiflorico et iuridico. Eic 

Iiuius bibliothecae venditione, quae pecumt 

fliiffet coada, eam philofophorum ordini lc^ 

gauit, vt ex foenore tum flipendia diAf ibuik 

l:entur literarum ftudiofis, tum al^ quoc^i 

lcgata certis perfohis quibusdam foluerentur^ 

Dtbiit 10 ooehbatu d. XIIII Sept a. 1781 tridu^ 



474' ^^^* Ds libeSifhAdemicU 

poft mtgnutn ernestivm, narafino fe« 
suU. 

Hdmfladu dUrcrtationcin medienm , prai- 
eipua hifdropi oppojtta rmedia luftranlem, pro 
gradu dodloris publicc m. Augufto derendit' 

FRIDERICVS FRANCISCVS LVDOVI- 

CV8 BODE, Brunouiccnfis. (4. pagg. 31.) 
Coicunque tot eamqCie diuerfa cffedu, plane- 
que contraria ad hydropem cUranduR\ com- 
mendari rcmedia, iiiirum videatnr, illi iure' 
ffto regerit exper. auStor morbum, cui tara 
multae fibique faepe oppofitae cauffae remo- 
tiores viam ftemant, diucriam omnino me-' 
dendi inethodumpoOulare; iiinc cautnm re- 
mediorum congruorum deIe<H:um quain ma-. 
xime requiri: quibus rationibus motus an- 
dor huius argumenti materiam fibi fumfiV 
ipeciminis ioco vberius pertra<5andam. Ad 
aebellaDdum hydropem adhibita funt in ge- 
nere purgantia, diuretica, vomitoria, diapho- 
petica, reloluentta etfal!uantia,infpiflantia,ro- 
borantia, fopientia, antifcptica, cmolKentia, 
mtifcorbutica ; venaefecSio, emifi^aria artefa- 
c9a, et paracenthefis Hydragoga, vt radix, re- 
ilnaque iaJappae, flammonium, elateriuni, 
gummigutta, colocynthis, gratiola, nonnifi in 
jm\i ioitio, corporis confiitutione firmior^ 

viribos 



etfihotalUcifS 47^ 

vidbus adhuc TigentH>as adhibeDda funt Lon^ ' 
ge tutius funt iDitiora, rheum, cremor tarta* 
ri, tamarindi, fenna, falid media honnulla; 
quae x>mnia, minori porreda don, copibBo- 
rcm fimul vrinae excretionem -cientj quac- ' 
que inter pilulae Bacheri et Milmanni me*^ 
thodus prae primis laudantur. Purgantibus' 
in curando morbo diuretica palmam praeri« 
piunt, quorum &cile princeps fciija videtur^ 
licet non ab omni vituperatione vacua, ei-- 
que acccdens coichicum: quae (i aegri non 
iecant, tentanda funt falia , acida alcalina et * 
snedia^ aliaque, vt baccae iuniperi, millepe- 
dum fuicus, radix hellebofi nigri, balfama na- ' 
tjua,interdnm aquae foteriae. Vomitum ex-* 
cttantibus laudetn quidcrti omnem non dctra* 
hit; fed. maxime circumfcribit: et emctids 
refradiori doii datis potius fauet. De fortio» 
ribus fudori feris difluadet, eligen^ potius*'le-^ 
niora; infufum florum arnicae fai^ibuci, ber- 
bae fcordii, ligni faflafras, guaiaci, iunipeii, 
vincetoxici, vinum andmoniatum cum opii 
tincftura, puluerem lJonm,{^\x\i\im Minder., 
cmetica refraiHa dofi, fulphur, camphoram,- 
aethiopem antimonialem , fimiliaque, atque* 
externa quaeque huius generis remedia non^ 
fpernit. Humec^antia et potum largioreint 
idepefahitariacenfetj nec inious atteitttai^ti% 

vt 



47&> m* D$. Mtllid M^muii 

«t AT^tmta vsiria, gummata ferulacei «tnara,' 
{alsa alc^lina etc. Mercurialia non feinper» 
(fd faepe profunt ; qum od ipfsim faliuatio^ 
nem continuata. (n nimia humorum tenui^ 
tate incraiTantia, vidus ficrior, ivic, gelatinora; 
et mucilaginQfa locum habent, vt et ta, quaf 
mmiam aquaecopi^m corpore educunt Ma« 
gnae cprports Uxitati medentur roborantia, 
cortex peruui<inus, manialia vihun) mercicum' 
adHringens, fridliones, fpirituoAie fafciatio- 
nes, corporis exercitationes. Gpiata, fpasmos 
cbloresque -tollendo, transrpiratioiicm pro« 
mouendo iuuare etiam poffunt; quod etiam 
de acidis, vegetabilibus et mineralibus, vt re- 
mediis antifepticis, valct ; fubindc etiam emol- 
.lientia externe adhibita, inprimis inundio 
oleofa Gonferunt. Antifcorbuticis locus eft, 
f\ hydrops cum fcorbuto complicatus e(\ j" et' 
vcnacfedioni, fi ortus e(l ab euacudttonibus 
fanguineis fuppreflis, aut H illi plethora A>- 
ciata eft. Euacuatio aquae coilecflae per ex- 
terna auxilia, vti vcficatoria, vfliones fonta- 
neilae fetacea fcdriflc^tiones, proticua quidem 
videntur; fed ob mctuendam gangraenam 
circuqifpedione opus eft. Quodfi aqua in 
corporis cauitatibus haereat, ad punduram 
ceciii-rere fotent medici , quae (i tempeftiuc 
i0AitU9t0r,p^rt^qVQ ju>];iliorcs nondum ero. 



.T tt fdudafiuitl 477 

^K&it; non folum pericalo vacaf, atque le. 
uamen af&rt ; fcd etiam remcdiorum exbi- 
beadoraii) efficaciam,detrada nimiriim aquae^ 
Tifcera vafaque reforbentia comprimentii, 
icopia ddiuuare valet In fine tandcm huiof 
diflertationiff, fingulari cum fludio confcri* 
ptae, d. audor fuadet, ortum a fcabie retro* 
prefla dirum iiydropem corare per materiei 
ibabiofae infitionem. 



////. Noua Hteraria. 

Mogunfiae primus ex Proteftantium eccle^ 
fia t^rofeflbr publicus , difciplinarum nempo 
#econom. et cameralium denoniinatus efl 
Cel. D E p F E 1 F P E R, anipliflimo flipendio, 
quod ipfe fibi flipulatus erat permiuu £1^ 
doris, donatus. 



Petropoli luffu Imperatricis Ruflorum Q. 
^ALLAS plantarum vtiliorum ac notabiliOu 
rum omnium, quae in imperio Rudico inu4«, 
niuntur, defcriptionem parat^ figuris colora- 
th circiter DC illuflrandam. Iiiipenfas priU 
tiofiflimi huius operis ipfa praebebit Impertf- 
trix, et exemplaria eius deinceps donabit,^* 

bu^ volet» 

..... mmBmMmmm 



47S ^^^^' Noua titgrariiL 

VitAtrgttt vir dodtfEmos, bbmi*M. 

GOTTLIEB LAVRENT. BODEN, PoeC 

. ProfeiTor, d. XX >Noa ex virae huius inife- 
riis tandein Itberafos eft, poflqnani totum 
abhinc anaiim trini delirio ego^at, io quod 
epilepfia tatfiiis inciderat Nondum aetads 
aiMiam qutnquagefimpn intrarat 
. *<s£oi€KB et BiESTEB, viri celcbem* 
nii, edere iecum connituerunt, {ingulis mefl- 
fibus anni proximi^ {criptum populare, Bar" 
Unifche Monatsfchrift, quo compfebendentur, 
i) noua ex toto fcientiarom ambitu, quatenos 
etiam ab indodts pefnofcendus eft ; 2) reia- 
tiones degentibus earumque moribus, quo« 
cunque terram orbis angulo lateant; 3) ob« 
ieruationes fuper conditione phyHca morali 
'et ciuili hominum; 4) biograpbiae virorum 
uiinus celebritatisi quam par efi, naiflorum^; 
5) fupplementa ad cognitionem linguae et 
li^eraturae.Germanicae e temporibus veteri* 
*bas et recentioribus; d)vernonesmonumen» 
torum necdum fatis cognitorum antiquitatis; 
7) excerpta ex raris fcriptis exteris argumen- 
ti popularis ; S) mifcellanea, etiam poemata. 
Faf^iculi finguli conflant 6 gr. 

^Altorfii nunc Prof. theol. ordin. accepit S. 
Reu. iVNOC, Pafiorhucusque & Helenae 



1111. Noaa titeraria. j^j^ 

in territorio Norimbergenfi, aucflor libri: 
^ JPhiloJophifche und theologifche 'Auffdtze. 

Berotini cdleberriimis nicolai defcri- 
ptionem itineris, quod pcr Germaniam ct 
j Helaetiam a. 1781. fecit, in publicam lucem 
. cmittere . parat. In bina priora volumina, 
, proximis nundinis Lipficniibus, vt fpes eft, 
. proditura, foluitur vsque ad feflum Pafchatos 
1783 vnus thal. decero gr. 

Goettingfxe Hl. m i c h a e l i s cditurus cft 
jhaleSta ad lexicon Hebraicum, 

* " Deffauiae Cl. « a s B d o w nuper ad cccle» 
' Cae )R.eformatae communionem tranfiit. 

» ■ ' .1 ^ 

INDEX. 
7, Am:edota. 

De tabola xylographica tentation. daemo- 
nis. pag. 385 

JL.De tibrif nouis^ 

I,. De Rofli (pecim. var. feftion. et Chald. 

Efth. additatnenta ex ccd. pontif. p. 389 

:>. Gruner Bibliothek d. atten Aerzte. P. 2. 

^398 
3. Bdckntatm ilh. die Btitzabteiter. p. 40^ 
4'.HefsUberdieLehren, Thaten u. Sdiick- 

\ fale mf Herm. p. 464 

5. Lunz Lehrbegr. der nothigfl. Kenntnlfff. 

* ^ - . f>- 4W 

i, Grau4na$in iiStetifdu ff^ocBinbl. p. 42Z 

7. 



48o Ifukx. 

f. Gk/Utier wm Frieftd. JP* '** 

i. FragmeHt emes Ferfnchs Uber Offenbalr. 

^. Habertins Reichsgefchiehte. T. XII. p. 428 

10. ReinhchrdmedicMifcheslVochenbL f.^^ 

tt. Henningsv.EntzUnd. d. Magens. p. 434 

. ia.. Annal. ier Bai&fch. Literatur. p. 436 

13- Mumleru. Leske fhyfic. M. meAc. Ah' 

handiung. P-431> 

14. Faciicompend. dideft<ir.Gfaecar. p. 440 

> 15. Bnchhave Entdeck. e. neuen MittelsfteUi 

d. Chinarinde. p. 441 

16. Repert&r. f. d. hibi. u. morgenL Literat. 

P. XI. p. 44} 

' J7« Theden Bemerk. z. ITlmdarznejfkumft u. 

Arznetfgelahrtheit. p. 417 

li. Herodiani hiftor. p. 449 

• " 19. Sandifort. libri anatotiiid. p. 451 

20. B. de Zur.Lauben Spleii ador^ par les 

Taurifques. »p. 45^4 

^ jll. Vindioiae f. gener. cdnciL ConftandenC 

P- 458 

d2. Stepling literar. commerc. p 439 

Z$. Anweif. e. Adept. hermet. &chrifi. ^ 

tefen. ^ . p. 461 

24. Bufchings Magazm f. d. thftor. und 

Geogr. P. XVL p. 464 

■ is» CoroUarium ad notitiam de libro t\. De 

RoiliL p. 466 

JIJ. DeUbeUifacademiciseifekok^ii.f.\6% 

iW. Noua Hterarid. 1^»477 



/ 



491 
AWNALES LIT^ARH. 

' DECEMBEft 



/j AntcdotCL 

' I)i Jragkem SiiaufiiMd tMoiieM pli^ 
Utta^ Heim/hdienpf. ' 

f* bri ne^io quas qui^duuias contineptis 
}|j iauQcfa;p3n({,^atifie amxum, erat, ^licet 
jCS^ecQoifiauni ilLdyCuius Varias ledlipnes nQ« 
Mf de^musy amiqujtatjB fom^e jiOn multum 
Jifperet: bonitatftamen etprj^efUntiamagno* 
fwe ^intecelUt.. Doiendum tantum cft, exi- 
ga^meSk ^^iscM^rm^ et indpereyji 
^^iytm j{nM^ania Hirculei, belli lugur- 
thini cap. XVIIL oe^nerevd^rapap.XlX. alifif'^ 
que vrbes in ora maritima eondtdere. haeque. 
Haec occnpant ibjuim adu^um formae quam 
vulgo appeUApL auartam** A^^^^uin ^^ 
arde tegmmi adnaeferat, vt ilBnc nonni^ ifl« 
T^tt^ ^mjk^ ,9)(^t>fanf^ aiie|li pftuent 
4kzitftMiiiJtoaMeo^ 





jro gknmm^fKO fmm. C' 

Et wMu d ikui - iar jt Lke. 

^ Onbognpiiiaai oocfidl 
^ cx lus €if iWiiiBf pcc r MgiiuL tmpUvnttU 
dnJL M^ Kma^mm. Sbks. Plumus, 
hmt. Em «tas feigaieod^leAioiieSy cooi 
fidkktte ConiiBi c^kd. XVIOL j. MAtr 
fwoyljmi, oauSoJSn. $. uu^ifqm hi abeos. 7« 
^«s «giatfre. t. faoc iSi wuppaBa tKumi: 
fic FafaricuB. L qoom 700 aimomni ede at 
finnac Cordas. n. «Muar Nmmidiui. ita 
codd. oo]miffi,c qidxisFsMc. L Corredum 
videjar ia Nmuddae. u. Dnndi^ ▼( ceferi co» 
diccs praeterGDcIplL qaartot, togart. NomuL 
dbftjja ijl. kaicodd. XIX. i. mnuuiniai ^r» 
/ta oiani&fto errore. pkbt etaBt. Ita Fa- 
brician. L a prima fnana, arqoe ficln texta 
ccfidoois fuae lcgaidum efle moiict CortiQi 
ad calcem iibtl «' 



IL De tibrif Muis^ 

Nem^ Apohgii ete. h. t. Noaa Apolo^ 
Apocdypfcos loJunoii^ aud. D. o o t t« 

' • * - / ioi 



Storr Noua apohgh jfpoea!. loh. ^g) 

LOB CHRISTIANO, STORR. Ttt. 

bingae ap. Heerbrandt. 17^3. I Alph. eC 
plagg. y 8V0. . , 

la congerendis monumentis hifloricis di- 

ligenriam , in examinando pondere iingulo» 

rum fubtiiitatem, vtramque reliquis ipfius fcri* 

ptis iam fatis teftatam, his uandiciis, ad defen- 

dendam originem Apocalypfeos diuinam et 

ab apoHolo profedam compofitis, egregie 

audor do^^iflimus comprobaffe nobis vide* 

tur ei, quisquis libero animonecdum praeiu- 

dicatis opinionibus imbuto ad ledionem ad> 

cefferit. Ex Hartwigiana in primis Apolo* 

gia^ quam in animo maxime verfatam titulus 

indicat, quae conHrmiandae Reuelationis au«. 

<floritati inferuire vi(a funt ipfi, in vfus fuos 

conuertir, ab interpretatione eius longe rece- 

^ens. Neque tamen curam fibi praecipuam 

foide, in praefatione monet, difficillimi libri 

expofitionem implicatam, fed veritatis defen- 

iionem fe potilTimum pro fcopo liabuifle» 

Itaque oftendit, Hieronymum, veierUm fcri* 

ptorum audoritatem fecutum, etfi LatinoB' 

luo tempore Epiflolam ad Hebraeos, quia 

4e aucflore parum conftiterft, fcriptis canoni* 

cis ( cataiogum intelligeremus praeledlionum 

publicarum, in quem etiam^ aliquid humana- 

rum commemationum , quafi pofi ilia legen^ 

Hh % duaif 



'484 ^ DtBbrii 

Jtnn, referri menmiifiitis) non ^eed&^t^ 
Gf9 t co% tiHecn Jtio fmpnre Apoca!ypfin non 
eadem Kbenate (haentationeni ioiel^aui^ 
.^talis in Ebfebio apparet) ii^apcre <ttcat» 
lianc perinde alfie iilam tan<|Qani emiifati' 
Mf Uflmumio firmaias , lioet jnkkeai adtier&i- 
wionua in vtraqoe ecclefia jMraeuiderit, recc» 
tiorom tergitieriatiooem io agoofiDenda aq^ 
baroni avQekrix flocci pepeodifTe. Eote- 
liiom ex luera haefitatione, (quae fi TalerQi» 
Danietis qooqoe oumeri Xll, ii iq. immo in 
laco ab i^(6. CfariAo grauiflime approbaco» 
£sif^ tX. dubitadonem motlere dcbebaot!) 
quia abnfom toliere cupiuerit, anibigerey ^ 
trum TW cm'iAryofcmi£', ad qiwn pstcoa 
ioclioat, ao reTc opu^soyooidhtots Apo<^7pfin 
odfixifcsjnret ctim Dionyfio fuo; fbrtaiTe # 
0/ttf 6bi(ctiri nomintSv qui partet viri admn> 
tiooem nacfi Cs^arentur, vt optif non fiuflci; 
Eurebio^n^ fmiio//p/ appellantem, fublcfiie 
£dei infitnul9ri; idque taoto minns, quuin 
fofius Dionyfi)-verbismodertum ac pium £» 
ium^ patHim p L VTH B R I noftri iudicio »> 
iieoum^ ineire^cb au^or mooflnHierit. bi. 
tSBrea ex^his t€^igi& aoxiiranitni conipicaii 
colHgiv Eufebium ,. quia Ufiorkif argumendi 
iententiilai fibi arridcacem ncm cotrobom^ 
ri^ odia ooinino noa r^rifle} alioqoiQ ai» 

daacr. 



Siorr Noua apotogia ApoMU loh. ^%^ 

(iadcr, jraluo rebgiofiorum ludido, codciii 
iure, 'quo refjqua fcripta, quae pro diuinig 
habuerit, ad diTi^eyofjievoc referre debuifle, 
hifi antiquitus rols ciJLoXoyoviAsvots accenferi 
oinnis menioria coinprobaflet. Hinc, vel fi 
Laodiceni concilii canon fexagefimus fpurius 
inuentus non fuiilet, ab odio Mpntaninarum, 
in canone ocflauo clucente , fatis probabileiii 
peti potuifle iudicii aduerfi explicationem. 
roflea noua opiniQnum commenta, quibus 
fauere .vifa fit Apocalypfis, faciliorem apud 
rede fentientes viam fecifle dubitationibus, 
audloritateEufebii fiincixtatis. His argqneien- 
is tanto maiorem tribueremus fidem/qui^ 
faepius experti fumus, eos, qui criticis aut ni« 
floricis rationibus, ad amputandum caput k 
caudam N. T. -fe non fatis munitos efle fen« 
tirent, ficubi, etiam in medio codice, ^iiXo 
cuangelico aut epiflolico opiniones fuas re? 
iclli vidiflent , fuipedum fibi dicere nLjnc li- 
irum , nunc di<Sa fingula, Tanti praeterea 
niaioris momenti nobis videtur Apocalypfcos 
defenfio, quod ad penitius perciptendam viin 
locorum muUorMm in prophetis V.T prae- 
ftantiflimi commentarii inflar eft- Haclenus 
diligentifllmo hiftoriarum fcrutatori afTemiti 
.fumus Uibentes. Quaqdoautem ex inentiunc 
tubae i Cor. XV. (quam Paullus, nifi ex n^ 
* Hh 3 ' tura 



486 Jl. D$ Sbris nams^ 

tura ct notione Iinperatoris, cx verbis Chrifii 
Matth. XXIV, 91. petere potuit) ledam conii« 
cit et approbatam ab hoc Apocalypiin, noQ 
latis mentem eius a nobis capi fatemiu'. To- 
nitra enim, ni fallimur, diuini Imperatoris 
aduentantis aut redeuntis (Pf. XLVII.) fignum 
praebet; ficut in angtico carmine: 

Thtri, like a trumpet, loud and firong, 
Thy i\i\mAtv Jhakts our toajl; 

Whih the red lightmngs wave alongp 
The banners of thine hoji. 

Et quanquam ipfi ex pleniori mentione 
Verbi (vocis, vocabuli, nominis) diuini, Apoc. 
XIX, 13. colL Icf. LXIII, I. compar. LXII, 12. 
II. ( in'') in rZ Acy» TCrr 0EO"^T, tan- 
quam ovo/mti ovoeii^ oiosv et fin etvTcff^ (0 
W na) ?v x«i i^ofjLevos,) plenitis enua- 
tiato, perfentifcere nobis viHemur originem 
atquc aetatem compellationis correpiioris rcJJ 
Myov, rat QVT\ luaaeorum confimillimae, et 
xnaioris aetatis Apocalypd tribucodae vefii- 
gium (iue apud Clementem Alexandrinum, 
. iiue apud 1 ertullianum (nam fcheduiam me- 
morialem perdidimus) aliquando animaduer- 
tere fubobfcure meminimus, plus tamen ia 
argumentis Storriqnis defenGoni antiquitatis 
£ragmentiCaioad£:ripti, adfirmandam by. 

potl^ 



Storr Noua apotogia Apoeat. loh.^ 4S^ 

pbthefin de ledaPaullo Apocalypfi fufficicn- 
!is, tribuimus; quam foituitae ifli tubae mcn» 
Uoni. Veram vltra pcrfequi nod vacat li- 
brum accuratae dodrinae pferiumV ci ex no« 
firo ftrbitrio in bac quaeflione rAi^Cttw/. Tan- 
tiini ofeiter defiderium exprimere nobis liceat, 
vt ci. H A s s E N c A M p r o ' ad Tfecudendas, 
vel etiam Reptrtorio inferendas, AnnotatiO" 
nes fu3s, (^Anmerkungm ilber die lefzte Pa* 
ragr^phen dts Herrn Hofr: MlckaeHs Eintei^' 
ltu72g in d. S. 'd. N. B. von 1. M. H. Marb.^ 
lySy.J propter nomen aucfloris fuppreflum- 
Trolnus, quam dignafe funt,"vuigo cogiiitas,' 
easque a storrio fubinde laudatas, ani- 
mum apponcre piaccat» 

V. ' 



Die Siitid/hth etc. h.e. Contemplationes. 

>.. . idiUiuii, ad illuflffandam liifforiam natu* 
rae fcriptae, au<Sore f R i d. g v i l. 

i s A c K, a conf auL et critninal. Regis. 
Fert animus caufras tantarum exprome-^ 
,rereruiu! c. iconib. et mappa. Vratisi 
lautae ap. Kom. 1782. 8V0. pagg. 114. 

Dccem contemplationibus tota commen^ 

tatio abfoluitur, qua, hon fine ihgeriio fen« 

tentiamWhillox^aiiam emendareatque expcn 

Hh 4 liro 



m% U. D$ Ubris nsmU^ 

lire ftodak flvfior huios libfdli dodifliimis; 
Eteoim omnino indagaadas efle monet cauG 
£tt naturales, ii vires eamm fuffecednt, ante* 
Guam ad miraculofum potentiae infinitae e& 
tedum in explicandis telluris noftrae conuer* 
fionibus fads manifeftis confugiamus. Ex bis» 
qui leges ac vires naturae confuluiftent , fibi 
potiftimum duos innotuiftW&tetur: b vrne^ 
TivM,, et VHISTONVM^ iUius commen« 
tum reiidt, huius hypothefin corrigi pofl^ 

J)«tat An etiam epiftolas et Whiftoniana 
onge probabiliorem explicationem diligen* 
dflimi i)B tvc examinauerit, nefcimus; 
eerte ledioois veftigium non apparet j et menl 
tionem exfpedafles. In eo autem cum hoQ 
confentit, quod ab interprete naturalium e- 
ventorum pofcit, vthiftoriam, et in quae» 
{lione quidem diluuii expedlenda mofaicam» 
iedulo perfequatur. Neue miremur, vnde 
monumenta fide digna ^fy^t integra ad Mo- 
ien peruenire potuerint, 4'wrmm Ndatki m* 
ihenticum, obferuat, in accurata fingdomm 
dierum notatione £icile agnofci: illud fbrtaf- 
ie, hter^3|;lyphicis fignis codfcriptum, per 
Mizraimum ad Aeg^yptiosperlatum et io tem« 
plis feruatum fuifle. Nam luerbglyptm a. 
iumaduertit:exprimi mUff^^ris imbres ni^ 
ijtaainipfaraMi ^tfou;6IfUS nu^fm $btj^ ^ 

uedf 



Saek conUmptathtuf dibmii. ^i§ 

Qeos erumpentis ocean! penttus^ex!ndnitoi|< 
Locum praeterea lob. XXXVIII, S**ii. (potiu^ 
y. 13 (qq. conflderairet,) non folum aliquotiei^ 
in fubudiam adhibuit, verum eti^m fafciof 
(auae nobis genituram primam poetice, ^ 
Pf. XC, %. adumbrare videntur) tanquam comr 
preiSonis emblema interpretati^r, et ipfai;i^ 
remoram ad impediendum atqi^e obHruen!» 
djtim vndarum prorumpentium recpflum ob« 
ie(!^am in verbis laudatis deprjehendi ait by 
terea rigoris lancfHnimae iuftitiae inculcanqt 
confilium , quamuis religiofiorem et vel cu^ 
patae iam a tjieologis longaeprtati antedilu^ 
uianorum p^trocinantem iuriscpnfultum 10^ 
Heniamus, aegre admittit, i^quidem hortatio- 
pibus piis concionatorum,numinisgrauit9tein 
euenti tremendi recordatione. vrgentium, tr^ 
buere mauult, qaidquid in enarratione hiHcv 
riae eo fpedat. Origines tcUuris iic animp 
^oncipit, vt quafi fedinaento ex atmo^l^d^^ 
jpraecipitato enormatum ^n^at glblwn t^rrc^ 
llrem, pnmitus aqua opertum, incpl^ i%i^ 
ceis (fortaffe per muita annQrum i|^li^ ^Vr 
fitum,.et yulcapia materia rcferOip?», fi^^k^ 
j>rimordiis initia defcriptionis ]^qfs^|;^e,^^ 
dqcenda eife. Interea montibus ;ij}pra ^i^** 
.dameiaeheQdisi ^gnes vulcamosf^ei^; c^^ 
traque ea ca\i^i^g ac vorag^nibiji^^ 

^ * ' tth ^ * aqt 



^91 U. PiBbrirsumis. • 

nihi! apwl Mofco inocfiimas, fed dccrefccty 
tcm paalUiim aquara, "MOm ^nn, Vm 5. 
l4p V. u. ficccfccntcm terram, v. 13- agnofci- 
mos; ncque v. 3. verbum repetitum ^Vi) vn- 
dam uuUmvia reuerfam oflendit, (ed adio- 
flum V^<n byC cum proximis •^l^n ct 
nCiTl fignificat, terram^ paullatim fi-adlt 
vndarum vi, rurfiis ficcefcere coepifle, qua- 
cuoque demum via» probabiliter feptentrio- 
ncm vcrfus, terris fubtus aqua et jgne ex^fi 
ruinam patientibus, fludus delapfi fiierint.) 
Itaquc cometam Whiftonianum, retro compq- 
tata pcriodo $7^ annorum Newtoniana, indp 
ab a. i68Q.faciIc ad annum diluuii aptandurn, 
ctfi is non inundauerir tellurem,tamen aequa^ 
tore fuo (circa grad.fortafle Iat.80. long. 230») 
infidere potuiflTe putat vcrtici telluris antardH- 
co, vt, atmofphaera illius premente atmo- 
fpbaeram noftram, non folum, alueis ifepeatc 
exhauftis, vim concentricam fentientibus aei^e 
ct aqua intra cauernas ac voragincs fubterr^- 
nea inclufis, totam vndarum eiacularetur mo- 
lcm, terras immerfas, pondus praeterca ie- 
uante aqpa falfa ac paludofa, iecum raptu« 
ram, vergm etiam rotationem globi nofiri 
pcr aliqpot dies inhiberet; quae fortaifis 
caufl&X^^n^ ^^^ abbinc aliquantum inplinaii. 
(fudlipfic jaclifliatip^em ob aeris temperiem 



Sack conten^lailones ^ifmiu 493 

tilagis a^quabirem ab initio cohfulto ordinap 

^m dlxerhnus.) VhAh anatomici per flui- 

dum, lapidis manu ladi, plumbei globuli 

^opeto aeris compreflr pleno protrufi, vJm, 

ct celcritatera cometae uiotum globi tormen:- 

to gr^diore v)brati mlllies fuperantem , ex* 

pendere iubet ledorest et huic forfttan con* 

tt^km (QHitfchtmg} attiiorphaerae dimidiac 

yeheihenter compreffae (Noachumne fimiil 

in akera dimidia cKcas contufione ifia vna 

cum naue fuiflc icoi^fracflum ? ) aeris corru» 

ptionem etvitae abhinc breuioris eulpam tri- 

liui poffe cohiicit Ifihoc confpedu ledio* 

tiem libri curiofioribus commendare, propo- 

fitum Bobis fiiit; quanquam, dum caufl^ 

producendis etientis fufficientes intra afmO" 

fphturain propriam fupcrfint, hofpitis pere- 

grini fuforibus fiu^ aduenam ipfuni, a nofiro 

gliobo fortius attrahehdum, fiue nofirum ge- 

nus, tanta vi cito mifere fuiFocandum, aegrc 

ctponercmus, neque tantas rainias, donec iio*. 

uat fuccefierint remm conuerfiones, vnquam 

tnetaendas eiTe babitacuto noRro, nuiliinia 

£i]pientiae infinitae tmi confidiiiYUS, 

V. 

I f ■ ■■■ ■■ i* 

• Gidenk-uViiSiftenJprucbe ett^ Le^Scnten^ 

tiae ac praecepta moraliai ^uis daidA 

flrcna- 



4i6 Jt De Sbris noaif^ 

tura et nodone Tmperatori^, ex verbis Chrifii 
Matth. XXIV, 31. pctere potult) ledam comt- 
cit et approbatam ab hoc ApocalypHn, noQ 
iatis mentem elus a nobis capi fatemnr. To- 
Aitm enim, ni fallimur, diuini Impcratoris 
flduentantis aut redeuntis (Pf. XLVII.) figQum 
praebet; ficut in anglico carmine: 

ThiTi, like a trumpet, laud and flrongp 
Thtf thxmdtx fhakes our coaft; 

Whili the red lightnings wave alongp 
The banners of thine hojl, 

Tjt quanquam ip(i ex pleniori mentione 
verbi (vocis, vocabuli, nominis) diuini, Apoc 
XIX, 13. coiL lef. LXIII, I. compar. LXII, 11. 
11. ( rr) in rZ Kcyoo TCTr ©ECTT, tan- 
quam evofxari ovom otdsv e$ fiti etvTc^^ {0 
m xec) ?fy'xaJ i^oixevo^j) pleniiu enun« 
tiato, perfentifcere nobis videmur origineffl 
atque aetatem comDellationis correptioris rcv 
fj^ovy rm UVT\ luaaeorum coniimillimae, et 
maioris aetatis ApocalypH tribuendae vefli- 
gium fiue apud Clementem Alexandrinum, 
fiue apud T enullianum (nam fchedulam me- 
morialem perdidimus) aJiquando animaduer- 
tere fubobfcure meminimus, plus tamen ia 
argumentis Storrianis defenSoni antiquitatis 
fiagitnenti Caio adfcripti^ ad finnandam hf. 

potfae. 



Storr Noua apotogia ApoeaU loK 48? 

jpbthefin de ledaPaullo Apocalypfi fufficicn- 
lis, tribuimus; ijuam fortuitae ifli tubae men» 
Wdrn, Veram vltr^ pcrfequi nod vacat li- 
brum accuratae dodrinae plerium, ci ex no«' 
firo ^rbitrio in bac quaeftione rAi^rttfff. Tan- 
tiim obiter defiderium exprimere nobis Hceat; 
Vt d. HAssENCAMPio 'ad Tfecudendas, 
vel etiam Reparforio inferendas, AnnotatiO" 
nes fu3s, (^Anmerkiingm ilber dte letzte Pa* 
ragruphm d^i fierrn Hofr: MlckdelisEinlei'^ 
tung in d. S. 'd. N. B. von l M:H. Marb.^ 
1767.J propter nomen aucfloris fuppreflum^ 
mlnus, quam dignafe ftnt/vulgocogriitas,' 
ea^que a sTORkio fubinde laudatas, ani- 
mum apponcre placcat» 

■ : V- ' 



f . ■ ■ ■ 

Die Siihdfluth etc, fa. e. Gontemplationes. 

- ^ . idiUiuji, 'adilluftpandam hif&riam natu* 
rae fcriptae, au<Sore f r i d. g v i l* 

i s A c K, a conf auL et critninah Regis. 
Fert animus caufras tantarum exprome-^ 
re rerum! c. iconib. et mappa. Vratis^ 
lautae ap. Korn..i78x. 8V0. pagg. 114. 

Dccem contemplationibus tota commen^ 

tatib abfbluitur, qua, non fine ihgeriio fen« 

tentiamWhifioiiJanam emendareat^e expcn 

Hh 4 liro 



^411 JZ Di tbrii mmU. 

fire fladok 9mBto(r hiiiQS libtUi doaiffiimiip 
Etenim ocnniiio indagiodas efle luonet caufv 
in natQraks, fi ▼ires eamm fuffeoerint, snte* 
onam ad miracQlofom potentiae infinitae A 
ledmn in cj^plicandis tellaris noftrae conucN 
fionibos iads mani&flis confbgiannis. Ex bi% 
ffoi lcges ic vires natorae comuluiilent , fibi 
poriflimnm doos ionotoiflcjatetur: b v r n £y 
TivM^ er VHIST0NVM5 illins commen- 
tom ceiBcit, hoios iiypothefin corrigi pofle 
MCat An etiam epiflolas et Whinoniaoa 
u>i^ probabiliorem explicationem diiigeQ» 
tiflimi ns Lvc eiaminaoerit, nefcimus; 
certe ledionk veft^iom non apparet } et men- 
tionem exfpedafles. In eo autem cum hoQ 
confcmit, qood ab ioterprete naturalium e- 
nentorom polcit, vtliiftoriam, et in quae* 
fiione qoidem diloaii expedlenda mofaicaoi, 
ledQlo perfeqnator. Neoe miremur, vodc 
SDonomenta fide d%na M^t integra ad Mo- 
ien peroenire potoerint, diarntm Nbmhi aa- 
j k iMtinim , obferoat, in accurata fingdorum 
Aenmi imtatimie fi^ile i^nofci: illod fimaf- 
ie, hier^^^^hfcis fignis codfariptom, per 
MizraimDm ad Aeg(yptiosperlatQm et in tem« 
plis feroatum .fuia& Nam hieroghfp/ua a» 
fumaduertit eqnimi coiGf/^^rit icdbres nu^ 
Itea nipfaroia etjim^^ m^gmn §ty^ ^ 

«cos 



Saek 'Contmplatkmit dttum. ^^ 

ueos erumpentis ocean! penttus.exinanitoi|< 
Locum praoterea lob. XXXVltl, S**ii. (potiu^ 
V. 13 fqq. confider^fTet,) non folum aliquotiej^ 
in fubfidiam.adhibuit, veruni etiam ytf/rfnf 
(quae nobis genituram primam poetice, %[t 
jPf. XC,a. adumbrare videntur) tanquam comv 
preiSonis embiema interpretati^r, et ipfai;i^ 
jremoramad impediendum atqi^e obHruen» 
dum vndarum prorumpentium receffum ob« 
Se(!^am in verbis laudatis deprjehendi ait. hL 
terea rigoris fancfHnimae iuftitiae inculcan<u 
eonfilium , quamuis religiofiorem et vel cu^ 
patae iam a tjieologis longaepHati antedilijy 
uianorum patrocinantem iuriscpnfultum inr 
Heniamus, aegre admittit, i^quidem hortatio- 
nibus piis condotnatorum,numinisgrauitatein 
euenti tremepdi rccordatione vrgentium, tr;,* 
\)uere mauult, qaidquid in enarratione hiHc^ 
riae eo fpedat. Origines tcUuris iic animp 
^oncipit, yt quafi fedinaento ex ati^lphaeqi 
jpraecipitato ^fformatum fio^at^tntm.ifrfc^ 
llrem, primitus aqua opertum, incol^ tef)f|* 
ceis (fortafTe pef multa annpnmi t|?il|i^ c^ 
£tum,,et,vulcapia matecia ti^i^wf^^ . g^^.h^ 
primordiis initia ^efcriptionis J^qfs^i^e.^^ 
dqcenda eife. Interea montibus ;ij)pifa ,yfy» 
^damejaehendi^ ^gnes vulcamosf^e^l|e; o 
tTMue ea cauerms ac voragmibu&immei 



490 //• De tibris nouir, 

squa etaere*^1)Iiine implendis, in imis vifce- 
ribus globi iocum dediue terras ac montes ia 
altum protrufos. Terram, cometis eatenus 
iimiletn, primum, quum propter foles aefti- 
feros, materiam ignium ad fcruorem excitan- 
tcs, tum propter rotationis vehementiam ra- 
pidiorem, attoili et fludlibus nudari debuifle 
torimum fub aequatore. lam vero huic fuae 
hypothefi aducrfam effe obferuat fpeciem 
telluris, qualis punc efl; nam fi in qnatuor 
i^artes globiim cogitando diuidamus, haemifi 
phaerio feptentrionali circiter tres earum, an« 
flrali nonnifi vnam, aequatori antem in pri- 
fnis minimam partcm competere. Sicut au^ 
tem vafiationis violentae inundationurnque 
VeHigia luculenta (quibus figuram cuneatam 
lacbenfet) antardicae fegiorics praeferant, 
ipoliique ab auftro adue6H rudera innumera, 
elephantorum, rhinocerotum, hippopotamo* 
rum, crocodilorum fragmenta, (vbi dentes ei 
Siberia adueiSos 400 libris graues typograph(\ 
in aliis etiam nnmeris negiigentiori, attribui- 
mus,) fub ar(flo funerfint, (cuius rei docu- 
' nienta maxtme vetins b v> f n 1 1 comme- 
inorat,) ita tribus potifiimqm exempHs com- 
monfirari, terras in hami/pkaerium boreab 
' $um aniHK^ibuf repente obridU ' inde ab auftro 
' ^ua/i fiibuotutas fiiji. Nempe monocero- 

ttWy 



Sack contmptationes dttmii. 49 f 

tem, prope Quedlinburgum, refcrente l e i b- 
N I T 1 o in Protogaea^ repertum, ftantem ar- 
mis, poflicis pedibus dcprcffiimj Elephan- 
tum Burgtunna Thuringum, cui, tcfle t e Tr- 
z E L I o, mercator diu in India conimoratu?, 
cx dentibus iudicans, duccntorum circitcr an- 
norum aetatem tribuij[ret, apcrte fuppreflum; 
ofTen cadauera grandia fex, aKROGHONio 
in Canada ad ripam falfi fluuii dctcfla, cor- 
poijjbus eredis fepulta: ccrro prodere rui- 
nam, qiiae fub calida plaga bcftiis adhuc vt- 
uis contigerit, Talcm igitur vim tantan.que 
(ni fallimur, ex coniuncfJis aquarum, ignium* 

•que, et aeris a calore expanfi, virtbtts, ac tcr- 
rae motibns per menfes complures vehemen- 
tius continuatis, ab auflro paullatim feptcn- 
trioncm verfus prouoluta teinpeflate, animo 

"concipiendam) vulcaniis furoribus (de qiiibns 
an HAMiLTONEM confuluerit , ignora- 
jnws) tribui ideo non pofle contendit, quia 
terrae quidcm fublationcm in altum, (trans- 
ucdlionem etiam, credcrcmus, etfi non fubi- 

• taneam , tamen lentlus prouolutis ruderibus 

" tiatatitibus, ) neutVquam^vero tantaitiinundi- 
tionem , qua alums bcedni peniius exhan/ios 
imaginatur, cxcitaflent. Neqqe commode 
refliixum vndarum ex illa caufla explicari. 

^ ( Nos de refluxu, quantum memoria iuggcrit, 
^ iiihii 



4J.9» U. De tibrif nouis. ., 

nihil apud Mofen inucnimus, fed decrefccty 
tcm paullatim aquam, ;SlOni inn, VIII, J. 
l4p V. II. ficccfcentem terram, v. 13. agnofci- 
mus; ncque v. 3. verbum repetitum y\^ va- 
dam eadem via reuerfam oftendit, fcd adi^ . 
dum V'^^^?^ ^l^O C"^^ proximis •Jlbn ^ 
ncn^l fi^ificat, terram^ paullatim frafta 
vndarum vi, rurjvs ficcefcere coepiflc, qua- 
cunque demum via^ probabiliter feptentriQ- 
ncm verfus, terris fubtus aqua et jgne exeji 
ruinam patientibus, fludus delapfi fucript.) 
Itaque fom^/flw Whiftonianum, rctro compu- 
tata periodo 575 annprum Newtpniana, indjB 
ab a. i639*facile ad annqm diluuii aptanduni, 
ctfi )s non inundauerit tcllurem,tamen acqua^ 
tore fuo (circa grad. fortafle lat. 80. long. aaoO 
Jnfid^re potuifle putat vertici telluris antardH- 
co, vt, atmofphaera illius premente atmo- 
fphacram noftraro, non folum,aIucis i*epeate 
cxhauttis, vira concentricam fentientibus aere 
ct aqua intra cauernas ac voragincs fubtcrra- 
nca inclufis, totam vndarum ciacularctur mo- 
lem, terras immcrfas, pondus practcrea ic- 
uantc aqpa falfa ac paludofa, iecum raptu- 
ram, vcrum ctiam rbtationcm globi noflri 
pcr aliqpot dies iqhiberct; quae fortaflis 
cjiulla,^ucfit axis abbipc aliquanturo inplinati. 
(uiiiljpticjaQliaiatip^em ob acris tcmpcriein 

maois 



Sack conten^laiiones HibittH. 493 

ittagis a^quabirem ab initio cohfulto ordinap 
tiini di?teriinus.) Vciflis anatomici per flui- 
dum, lapidis manu i^cli, plumbei globuli 
^rlopeto aeris coinpreilr pleno protrufl, vim, 
ct oeleritatem comietae uiotum globi tormefii- 
to gr^ndiore v)brati nilllies fuperantem , ex* 
pendere iubet ledores; et huic forfttan con» 
iufkmi CQfteifehtmgJ atmorphaerae dimidiac 
yehementer comprefrae (Noachumne fimul 
in altera dimidia dicas contuiione ifta vna 
cum naue fuifle tonfracflum ? ) aeris corru» 
ptionem etvitae abhinc breuioris eulpam tri« 
liui poffe cohiicit Ifthoc confpedu ledio^» 
tiem libri curiofioribus commendare, propo- 
fitum hohis fiiit; quanquam, dum caulT^ 
producendis etientis fufScientes intra almo^ 
jphaeratn propriam fupcrfint, hofpitis pere- 
grini fuforibus fiue^ adiienam ipfum, a nofiro 
gliobo fortius attraheridum, fiue nofirum ge- 
Dus, tanta vi cito mifere fufTocandum, aegrc 
Cjcponeremus, neque tantas roinas, donec tio^ 
uc^ fuccef&rint remm conuerfiones^vnquam 
metaendas effe habitacuto nofiro, nulliinis 
£i]pientiae infinitae tmi confidhnnis, 

V. 

I f ■ _ .■■■■■■ i* 

- Gfdenk' uVfi SiftenJprUche ett* L e^ Senteni- 

tiae ac praecepta moraljai ^uis daidn 

' flrcna- 



494 ^^* ^^ ^^ motir. 

flrcoanim nocniiie. BeroHni tt Stcdni 
fine die et coaTuIe, pl^igg-^ fxxaumaL 
8VO. op. Frid. NicolaL 

Quafi libeBimaralif Campiamfupplmakm^ 
vt in titolo vocantnr, gratiam' fibi parenOim 
condliabunc pcgellae iflae. Confiliam, <{aa- 
le nup^ etiam cl. villivs inedenda^ 
ihue promrbm Gtrmauorwm ixprtffa fenca- 
uerat, in vniuerfum non difplicet ; et infunt 
buic opu£nilo au<9oris incerti multa pamis 
admodum vtilia futura, (ex salomonb 
quoque, PAVLLO, gellerto,) qnan» 
<}uam etiara alia nimis vnlgaria, nec fatk 
eleg;anter dida. Interea commendandus erit 
libellus iis potiffimum , qd, adiiibitts Gai» 
piano libro ac primis lineis Refemitaams^ 
{Grundfdtze€Ur Tngend- imdKlughidskbre,J 
ludimagidros fumros in fi:ribendo et conci- 
piendis cogitatis .fuis de rebus ad mores ae 
vitam pertineniibus exercere voluerint. Edi- 
tor, qui nobis cL nicolai eifi; videtur, in 
praefatione de vi fententiarum ad fitafuin ho« 
neni' tenellis animis infi:>rmandum re<9um 
pronuntiat iudicium; lioc vnum addere pku 
cet, vim illam ex confcientia diuinat auEloriteH 
tifj quomoda in fcholis vulgo fententiae 1»« 
blicae inculcari folentdifinpatis, mirum(}uaiH 
tum adaugitf]. 

SomUr" 



Pigatti mmorabi ex viia l.BJNegretti. 495 

Sonderbare Gefchicke ete. 1. «. p i g a xt i 

memorabilia ^ex vita i o h. b a pt. n e« 

G R E T T 1 nod - ambulonis , ab Ital. 

conuerf. rell. Norimbergae in offic. 

' Bauer. ct Bifchoff. plagg. 3. tvo. . . 

Indic^mus plagulas , quibus praeflantiorear 
libri coghofcuntur ac leguatur, (ex minus 
notis nomifiabimus ^ttra/on deUaJhrZa della 
janUaJia umana^) tum, quia fingula exempla 
huius generis confideratione digna fupt, tun» 
maxime propter carmen appendicis loco zxk* 
nexum et ad obferuationes pfychohguaf mem 
$ttorabiKores referendum i fiquidem flropbas 
temas, quas apponere decreuimus, perfo* 
mmim fcripfiffe fertur fiudiofus Lipf menC 
Mai« a. 1775. Fingitur, hinc diues abundan« 
tia rerum plenifllma male fruens, iilinc aliu8| 
rurali felicitate perquam beatus: 

JJach — ~ tenes nun mig kam? — Def 

Mavn 

War nimmer reeht zufrieden. 
Mit kalten Bltckenfah jrs an^ 

fP^enn feim Gdrten blilhtm; 
Oft bey deni fchmalzendjiin mcert 

Fandman ihn herzlich gShnem ' - 
Und bey der Tafel ftochert er • 

y^or Ueberdru/S in Zahnen. 



49f U: De Mbrk miffU. 

: jiffjehmr^UimmMytry^ 
Hicluferm vou dm Rmhnm 
Sai Dmam unbmirtt. uttd /hff 

Dahm/eitt Lebenfikkkhm. 
IRer.fandjmm meit Tapizere^n^ 
; Keinf^mmer^d Haiu^erathe; 
. Sein Tffdzimm^ !u;ar ikr HaynB 
i^a i/itt der ff^ejl u^wehte. 

i ErJehBffiefiimn Tefettrtaik 
i : ^iirMarer^ kikkr ^$eUeg 
- Und^ Na^fa^Utnwet^fan§ 

Wear feim HofkapdU. 
Doeh ^lifie trJUum dm trfim Stmki 

Det.Morgeni mit Enin&dmh 
. Ohidgiingizmf! Arbiitdur^d^ thd , 

MU ieiieru, /rohm Bli^kefif 

Ueber^ das^ fyunderbare uhd ttte f^erwMiA^ 
fufi^ ek H; ^. D^ e6, ^OTd mlAibile 
V6cdmu$, et de admiradone; periculum 
pfyAologicam. Pa^t Irj^. Viteber« 
gaeerSerudlae, a|i.2iiitmeriniutk« g. 
Pag^/3<J4. 

In ftqg^ji;ae&duncid^ Hbri huiui e^egii 
«udorem le pfbfefliis eft ^. ^euen f R a n c« 

VOLKMAE^ EEINHAJRP, theolq^ VU 

(«[betgenfis.* Natam eife ait hmi fuam difpo» 

latio. 



XelrAarddt ^,qi$od nSrii^ %^ 

Monem e nu^lofo ttm^vjit cii^n«ntorBdt 

^uibus veritas Ghnniatia^ retigionis ilemdii^ 

iWaH foleat, et % quaenionibus de mod^, 

t|uo atitmus humanus virei fuas e)cp)icet hk* 

Aims feque ad cultum alii^nem ciiottformet ; hiae 

toim gen<ere (iuditanjii^fdne quam ^hui(&m^ 

tt petfohd viri digDinimo, Aia fe otia pct 

«dmplui^s vk\\\ anhos dinihgutre fdlitttrn el& 

&. £t proftdl), etiamfi eiidem^eritate, qdh. 

f tiodefUa, di5[i(ret audor^ fuum hbc peHculaili 

]^fyeh<»i^ieum nihil coatinet^, <iuod notlulA 

^Hdtri pomt fftritii ; tamen fuUirum efle Di. 

^tnem putamus, ^ in iUo tibro dl^Gderet m«k 

ittfam et vf^ fedioneqtit illtltijplice fubadaih 

0<c{em ac foliertiameng1t«ndi de ilia re,quaiii 

fibi explitandam et ediiTettftdam au^r fu^- 

fit ReAe ludi^aiiit, fi dih'gentii)$ naturatfi 

tt virtut^ iilarum Ithini, qiide hominibul 

kUiciant aditiirationem ^ {nuen^auerittivi^ 

siiuttam id ae v^riam habftttruift ^t vtilitk^ 

ttm, Ad idteiligendatn Mint pennagiiaiA 

tim, quai^ inanimis, iiifik^s it itiiDrlbuii fa^ 

mtnum exercent reis duMibdi; 1|uae admiliiA 

tionem iilomin tMtcitant, nihU jtiagis fuiHI 

aeceflarium} imiiis vtfb cognftiohii eximiai 

frudus tfft pbifis ttm in Mucanda feliciMt 

iouentute) tum in regenda duitate/ manifth , 

tliitn efl T^ i^indt^ vilro^ «1 ^f uUititfMr 

iTotM. li . p^nif. 



planifliinam viam (leriu, duudicaQdo 'praed- 
pao generi eueotorum mirificoruoi, eomm 
hempe, qaae ad (labilienckm confirmandam- 
quc religionem quamcunque pofitiuamp vt 
-aiunt, luaaicam in primis et Chri(Uanam^ ac- 
xidifle dicuntur, quiuis intelligit. Et in boc 
^uidemgenere potifllmum clucefcet, vt fpe- 
ramus, vtilitas difputationis, ab audore infli* 
itatie. Plerique enim, qyi de miraculif fov 
pferunt, negiexeront fere difpicere, quid illis 
in vniuerfum commune infit cum ceteris re> 
bus, quas mirabUef dicere confueuimus, pla- 
jieque difcreumint a fe inuicem eiusdem ge* 
neris et ordinis euenta. Haec autem diuoU 
£o duplex incommodum peperit; primo, 
quod a <:onfuetudine loquendi et a notitiiSi 
quas omnis antiquitas de miraculis in religio* 
'He aluit, prorfus recederetur; deinde, quod 
ppus efTety figna qu^edam et notas conflime^ 
xe, quibus ntiracula i reliquis omnibus eum» 
tif mirifiiis di(\inguerentuv. — Deniquepoe» 
iis etiam, oratoribus, et reliquis omnibus, qui 
cupiunt, vel ingenii vel artis audacia percellere 
fdios, plurimum profuerit fcire, quid et quale 
lipc^t, cui, per oculos vel aures demiuo ia 
i|ientem,adnupefcant homines; ita enim de« 
mum fcieht^quos efiedus habitura (int inuen» 
ta fua, quos£aes etquas ieges feruare de^ 

ceaL 



Remhard dt eo, quod mireJnk efi iU. 499 

ceat, rcL — Triplicem hunc vfum, quem 
accurata naturae et efficaciae rerum admira« 
bilium exploratio proq:>ittit, diligenter ob o-^ 
culos habuit audlor libri noftri, eoque iao^ 
laudem demeretur magnam, quod non mo- 
do fumfit materiam per fe fat ponderofaoi^ 
verum illam etiam ab vtilitate fua potifHmum 
fpe(^auit. DifcufTit autemfic, vt nobis fere 
nihil fecifTe reliqui videatur. Quamuis enim» 
vt ipfe vidit ac faffus eft, non prorfus noua 
et inta6a fit res illa, quam tradat; -nouam 
tamen ingreffus eA viam» eamque, nifi ^lli^ 
mur, optimam, in qua amplifCmum hunc 
campum peragraret. 

Quam in aliis viri huius lihris cognouimu$ 
legitimae dilucidaeqqe difpontionis curam^ 
quae in difputationibus philofophicis prima^^ 
ria virtus eA, eam in hoc etiam, de quo agi* 
mus, fecundae follertiae et ccKfi/ietecff monu« 
mento animaduertimus. Ante omnia jgitur 
infeSiioneprima inuenigauit et declarauit in 
vniuerfum notionem ra ^ccvfjtuats^ admodum 
foUicite. E multis exemplis rerum infoiita^ 
rum et inexfpeStatarum , quaram nempe ob* 
feruarione efficitur, vt miremur, colligit hoc^ 
quod in iliis commune eft. Ita certe, quid 
terat vfus et confuetudo loquendi in hoc go* 
nere^ P^^ Qiium igitur peregrina quae* 
li % quo^ 



^do J[i. De Bbrk nouh. 

qu^ noua^ perieuhfa^ vulgarid etfetn, fi mo3o 

vel ratione teinporis lociiquie aiiquid ininoi 

dbuium repraefentant, vel pectiiiarein aB^ 

quaitt Virtutcm, antca tibn pcrccptam , ofiib. 

tunt, folcant ^dmiratiohem excitare ; liquet 

hinc, quoties nobis^ appareat alicjuid a coil- 

fueto curfu ct ordine rerum alienum, quo ft- 

^ riiis quafi cogitationum noftrarum intcrrum- 

patur, toties mirnm aliquid adcile. Miruk 

itaque cuique videtur, qtiidquid eius aBquaH* 

iifper perceHH et confandii inteBigentiatH. 

"ifVerba aufteris ptopri^ ii^em ofiendunt: 

'*Jf^uriderbar fcbeint jectm , wat Vm als mbe^ 

greiflich auffdllt, ) Id vero percellit cogitan* 

■ tiem, in qtio is qbamdam fentit diffittiilitudi- 

» ncTti , quae ceteris fiiis idcis fuaequc fcientiae 

• ftibdulo rcpughare videtur. Explicatius his 
fext^bfitis^ conftquitur, nihit per fe mirum 

•kiflfe, ftd xttr«t/Vf«, et mirari idem cffc, ac 

'fatcfi liinit^s eognitionis fuafej infinitam ^ 

\\xt naturam ttfhti ihirAri ; inter hotnities v^ 

jro admiraiioiiii fbiitiiih cflc cum ignoriii- 

tiam, tuiti ftiintiaiil etc. (Nbbis videtur hoc 

• j^raecipuum Irtflitutae quaeiflibnismomeiiturtt 
tJift, vt hae caufaeyttA^STftiiir, Vtlo^uiintu^ 
ft^it^tlbnis turate pcrquirdhtur fct difpidaii* 
Itiir. 'iMnb ctilm diitium fattlllgibr, quae 

iltilatdrd «itil, ^(ib4 inirtliGiiin df, fi eotidi- 



SeinhardiU io, quod mirabHs eft eie. f 0| 

t^ et varietas illprum, qui niirantur, luculem 
rius cognorcitur. Tunc etiam de varii^ efie« 
^ibus^ qqi funt rerum mirabilium, et de va*' 
r\o gr^du illorum optiiue iudicari ^ ct doceri 
potert, cur eadem nequpi omnibgs, neque* iist 
dem infolentia videantur, cur non iit 

r^ tam niy^ahik quidquem 
- Principin, quod non mkimnt mirarier omner 

PaullcUim. — 

|4ult.ie vero fiint, et variae Jn fitigulis homU 
pibus, caufi^c et occalipnes mirationis, qyai^ 
quam poterant copiofifllme, dinunicrandac 
eri^nt.. Neqne enim fqla ccpia cog^itio^ 
fg ir, vt aliquid alteri mirum fit, aiteri noi| 
fiu Magna bic etinm vis eO naiuraf ^t ifh 
gavii hoiinnum ; alii cnim ex t^rditate et fo, 
innolentia non mirantur^quae alios vebemen* 
ter r^piunt j alii vero prae viuacitate mentl^ 
pihil vident, vbi fegniore$ faicinaptur. Si- 
inilitcr e^T^o/ttJconfiderandus eft,inquo veir* 
famur eo tet^pore » qi^o miri|icv)u> aliqu^d ac* 
pidit, et vel feniibus vel ^oimo obiicitur^ 
Qui eni^n attenti fnnt, cq ipfq tep^.poLrc faep^ 
grauiter percelluntur, quo ^adcm res aliorum 
lenfus et animum jiraeterfluit ; qui gxfpe^a^ 
cuentum aliqu^i, noa ipiratur, fj^ non opt^ 
<iati)S m^c^i ^ui dplor§^ i^q,^ f^ .a^citMTi 
* li 3 nnri» 



^09 J^» De tU)ris nomr. ^ 

tfiirificentif|iinis rebus non fac5kmouetiir; in 
lOultis fola votuntas et ftudium aliquod in cao- 
iaeft, cur vel mirentur altquid vel contem- 
nant, vt, qui deperiit amoreNeaerae alicuius, 
Venerem ipijim vix mirabitur. — Nihii ho- 
rum plane neglexit audor, fed ab cnumeran- 
dis ordine fuo illis, quae vnice faciunt, vt ali- 
^uid mirabile (it ac dicatur, hanc difputatio* 
nem putauerim inchoandam fuifTe.) 

Hinc vero iam progreditur ad varia genera 
rerum mirabiKum expromenda^ Sunt enios 
in vniuerfum vel in mundo corporeo feu ad* 
fpeSiahili, vel infpiriiuali feu inteUeStuali ; dc 
Jllis (e€i\oM fteunda, de his teriia agitur. 
Quidquid vero inter ea, quae in fenfus incur- 
ronr, mirificum efl, vel natura exfiflit vel arU 
eiScitur. In operibus naturae porro et rer 
ipfne feu eorpora, et mutationes in rebus con- 
fiderantur. In corporibus igitur mh^mur, fi 
abhorrent a folitis /oriwi/^ fi magnitgdine et 
varietate eminent, fi vel immenfa vet^ nimium 
parua videntur, fi metum iniiciunt^ in mutch 
tionibus vero etefifedibus corporum, fi cau- 
fas ignoraiiius, et vel vim quamdam et vche. 
mentiam, vel celcritatem, vel durationeni, vd 
raritatem th ^cctvof^evjSj vel concurfum plu- 
rium ifs^i^wsoov fingularem obferuamm. 
Iluc et rdfert ill^s res^ quae per fe fpe^tae 

. nemini 



Reinhard de eo, quod mirabUe efi ete. f 03, 

iremim mirarionem faciunt, fpeciem vero 
miriHoim obtinent a voluntate et eonfilio fii^ 
tueniis, vt^ qqae putantur, omina, auguria, 
portenta ede. (Hinc iaiupatet, antequam 
obitBlinae caufae , a quibus admiratio pendet, 
difquirantur, generatim iam indagandas fuif* 
kjubieSiiuas,) In illis, qu^e arte conflant,». 
qui artis periti non funt, mirantur vel opera^ 
yel artificem; in operibus quidemdifficultatem 
et laborem iis infumtum, vt fi v^ praemagnae, 
et immanis, vel perexiguae molis, vel multi* 
piicis varietatis et confendonis parrium, vel 
Bon fperatae fimilitudinis fiot cum farma 
quadam primitiua,vel duratlonis, vel vtilitatis. 
ciximiae videantur effe; in artifice vero vim 
quamdam finzularem, /iue illa io paucis tan^ 
tum vif^ fit, nue cum fiducia et audacia con-^ 
iuinfta, fiue fimulet incantationem ; quodge- 
nus mixtum iam eft ex rebus corppreis et in« 
corporeis. De his priusquam fermo fir,com« 
memoratur adhuc genus quoddam rerum, ia 
quibus mirabuodi haerere folent homines,. 
quae tamen neutri ifli clafli fubiici poffunt,* 
nempe opulentia et paupertas magna, item* 
que ceiebritates ac pompae folennes* (In* 
commodam effe igitur diuifiQneni iflam re- 
rom mirabilium in eorporeas et incorporeas, 
lyparet} melior quamuis non fupcarrat,quae^ 
li 4 omota 



^•4 ^^* ^* ^*^ hottir. 

bmtAtt% f#Q^p)elA*nir et faris #i}ft»iguat t 4% 
Imiiceni.) In rebus inlgfleSiualibus ingentem 
eiendaie adfi>imioRis potenatem exercer ffi* 
mnm mognitudo ve) /patii ac temporis, vd 
virtutuni , ve) vitioruni. Qaod ad virtitks, 
luhil natura jDri ftdmirabilius cogitari poteft^ 
ibdab illis tantDm^qui concipere iR)i()uafn eioa 
aotttiam poffiint. ( la n>€nt«m jiic venk 
I A C <i N I a iilud : Contewplatio treoturanm^ 
^ntum ad ertaturas ipfas, produiii Scieiw 
tiam i quitntum ad Deum, Admirationem /m» 
t^m, qUQ$ efi quaji obruptajiientia. De augm. 
§c. fib. I. ) Hominis vero virtntes metiiDuv 
^l amplitnd|ne, vel vi itigenfi, vel eogifatio^ 
mbus, ^uae tt perfe, quando tienipe aut )ii. 
eem egreglam ailundunt nvultis a)tis veris e» 
nutieiatis, dut fecundae funt propofito ()uo« 
diam ailt ti&o praec)aro, et per iloeutiomm 
eenfentur magnae; vel efKc«ciafair«te/ oge»* 
dis, animo, veiiementia, perfeuerantia; vd 
fiibtimitate antmi, vel bonitate. (In vitus, 
^id fit mifandum, ei quare, breulus expoai- 
tur. ) *— Seeundo nouitos et paradoxkt, vel ia 
notitiis et opinionibus, ve) in oFatione, vd m 
fenGbus, a^fliembus, moribys acceriiiioniis. ^ 
fWtio, ^aecum<)ue rei areana oebie eft. 
^^Magna^ inquit, mirantur, quia, ^Bainiiii dL 



Seinhard Jieo, quod mirabih ijl itc. ^f 

^x eognonhnui » et menjmam exeeduni no^ 
Jirani; n^m vero ^iparadoxa, quia, quam.' 
uis diflini^e cognita nec diniii>ilid cereris re* 
Inis, Quas cpgnouimus, 'injoliio nobis modo 
i\iter Je coptilatn appartant; arcana denique, 
qtiia vel omnino, vel hoc certe et ilio tem- 
|>ore, no» initUigtmiur, ,, Huiusgeneris funt, 
quac vel plane ohjcura iunt, vt, quae in arii^ 
buT, quas ipfi non dtdicimus, nobis videniur 
butBstnas viros fuperare, et quae in thevloffia 
iByflerici vocantur, inruenta nimirutn ab hu« 
mano ingcnio, quod auderet explicare doiHiur 
et difparare acutius iimpiicia et facilia intelle- 
du omnibus piacita religionis Chriflianae; 
vel quae fahem aiiqua ex parie elara funt, vt 
multa naturac r«erum euenta, animae huma* 
nae indoles, Dei virtutes elc. ; vel quae injs 
Jiiiguiajaiis clai'ajunt,^jid eowpc^aia inuieem 
^ee eum aliis ftniemus re&is, tenebris inuol- 
W3ntur. 

• Porro ad demonflrandum id ^ quod rffici^ 
tur mirabilium terum obferuatione , pergit. 
Quod quum vel proaime Jequaiur, vef kmgiue 
r^oium fit ; duplex hinc e^eduum gmui. 
eonflituitur. Alierum, de quo Jt&ifm quarta 
9gitur, vno vooabiilo admiraiionis contineturf 
Hic iam m&ot &^tiUter inqiiiriuit in caufas 
admiratioxus, quae in hou^iae funty tt mult^ 
li i dc 



mm^^^^^mmfm 



49f ILDeSbrkfOifU. 

'■ jltfjimr.UimmMnftrty, 
Hichiferm vou dm Rfiiim 
SahDtmammibamriLuadfrig 

Dahm/ein Lebinfihkkhen. 
Hier.fandjam mckt Tapizvre^n^ 
, . ; JCein/fhimmerpd Hav^erathe; 
^ Sm Ta/etsimmer war d^r HM/n^ , 

iP^o i/m. der ff^e/l umwehte. '\ 

i Erjetiapfie/entm Tefettrfmk 
i ; ^Jhu ikiarer 4 kikkr ^$elleg 
" Undi tfaiki^Uinwei^g^an§ 

Wnr/eimHofkapSu. 
Doeh igrUfif erjchon dm e^mStmhl t 

DetMorgeni mit Eniziiiken^ ^ . 
. Bndgiing^zm^ AHmiduriJtdt^s TM r 

MUlmitm, frokm Blkkef^ 

AiW ' 't V fif, , M 

Uebtr^ daf^ tvuncterbare ithd die Pirt^itiA^ 

rimg eh.^ h;& E)<t e6, Ijrod mWbbile 

V6cdmu$, et de admiratione; periculum 

pfyAologicom. P3hf l ??&. Vitebcr- 

gaeerSeruenae^ 9|.ZimtxiermluAi« S. 

pag^.3<J4. 

In fti^jme&duncul:^ libri huiui t^reg& 

audorem le prblfefliis eft ^. Reuier. f R 4 n c« 

voLKMAE^ EEiNaA.Rp, theok^us VL 

. ^bo^genfis.' Natam eSk ait hmi fuam d}%a. 

tado» 



ReirJiardde ^,qiiM nAri^ eft ett. %^ 

^itlonem e ny^fofo tt^^&Avft ^t^wtnioi^ai^ 
^oibiis veritas Chnniatia^: rdigionis ilem#ti^ 
llfari foleat, et % quaeAionibus 4e mo^i 

2ao antmus humanus virei fuas e^cplicet fkh* 
\\\ feque )ad cultum alii^nem ciiottformet ; blMc 
^iiim genere (iudi)»njm^fdne quam ^huiffiml^ 
^ petfohd viri digniirimo, Aia fe otift pct 
«dmpluies vk\\\ anhos dinihgu^ fdlittim el& 
&. £t proftdl), etiamfi ettdem Hreritate, qdh. 
ftiod^fli^, di5[i(ret audor^ fuum bbc petlcuiaili 
]^fyeh<»i^ieum nihil contlnet^, <iuod notlulii 
^Hdtri pomt piritii ; tamen fuUirum efie hU 
^itiem putamus, ^qui in iUo tibro dl^fideret mi^ 
ittram et vf^ iedioneqtie ^MMf^lite fubadaiti 
nciem ac foliertiamengtttfitdi de ilia re^quidili 
fibi explitandam et ediiTeniftdam iauifh>r fu^- 
fit ReAe ludi^aliit, fi d!h'gentiu$ natilratfi 
M virtut^ iilarum )*ehinil^ qiide hoininibul 
inilciant adttifrationem ^ {nuefii^aueriitiviK^ 
mtiltam fd «e vdridm kabituruiA ^e vtilitl^ 
tein. Ad idteiligendaitt ^itil plKinagiiaA 
^m, ifxMk inenimis, iiifik^i it itiiorlbuii hfik 
itiinum exerceht reis eiuMibdi; 1|ude admHiiA 
tionem iUomiii tMtcttant, nihU itia|ls fueHI 
iieceflarium} httius vtfd eognitiohii eximiii 
fimdus efle pdfl^ tttm in Mucatida felic^ 
iouefitute) tiim !n regen^ duitate/ tnanifth 
fttun t&. y^ i^indt^ vilro^ li| ^f uifitiotff 
. ¥otM. li . ' " 



49» U. De tibrif nouU, » 

nihil apud Mofen inucnimus, fed decrefccn- 
tcm pauUatim aquam, niOm ^nn, VDI, 5. 
l4p V. II. ficccfccntem terram, v. 13. agnofci- 
nius; ncque v. 3. verbum repetitum :;mD vn- 
dam eadem via reuerfam oftendit, fed adiQ- 
dum V^^^^n byO cum proximis •JlSn ^ 
TlCn^l 0gnificat, terram^ paullatim fradlt 
vndarum vi, rurfns ficcefcere coepifle, qua- 
cunque demum via^ probabiliter feptentriQ- 
ncni verfiis, terris fubtus aqua et igne exefi 
ruinam patientibus, fludlus delapfi fuerint.) 
Itaque cometam Whirtonianum, retro compq- 
tata periodb 575 annprum Newtpniana, indp 
ab a.J65o*facile ad annum djluuii aptanduin, 
ctfijs nqn inundauerit tel]urem,tamen aequa^ 
tore fuo (circa grad.fortafle latgo. long. 230») 
Jnfidfjre potuiffe putat vertici telluris antardH- 
co, vt, atmofphaera illius prcmente atmo- 
fphaeram noftram, non folum, alueis fepente 
cxhauftis, vim concentricam fentientibus aere 
et aqua intra cauernas ac voragincs fubterr^- 
nea inclufis, totam vndarum eiacularctur mo- 
lem, tcrras immerfas, pondus praetcrca lc- 
uantc aqpa falfa ac paludofa, iecum raptu- 
ram , vergm etiam rbtationem globi nonri 
pcr aliq^ot dies inhiberct; quae fortaiEs 
caulta,fjiiefit ajcis abhinc aliquantum inplin)a|u 
XmCi l^^cinQlia^atip^em ob acris tcmpcriepi 



Sack contemptaihnes ^ihmiu 493 

hlagis aeJquaKrcm ab initio cohfulto ordina^ 
tftm dixerhnus.) Vc<Sis anatomici per flui- 
dum, lapidis manu iildi, plumbei globuli 
^opeto aeris compreflr pleno protrufi, vlm, 
ct celcritatem comietde motum globi tormeni- 
to gr^ndiore vibrati nilllies fuperanteni , ex* 
pendere iubet ledores^ et huic forfitan conm 
ivfi6m (Qfidfthung} attiiofphaerae dimidiac 
trehementer comprefFae ( N^achumne fimui 
in altera dimidia dicas contufione ifta vna 
cum naue fuUre iconfra<flum ? ) aeris corru» 
ptionem etvitae abhitic breuioris eulpam tri« 
liui poiTc cohiicit. Ifihoc confpedhi ledio* 
tiem libri curiofioribus comnicndare, propo- 
fitum hobis fuit^ quanquam, dum cauif^ 
nroducendis euentis fufEcientes mtra aimO'- 
jphaeram propriam fupcrfint, hofpifis pere- 
grini fuforibus fiuc^ aduenam ipfum, a nofiro 
globo fortius artrahchdum, fiue noflrum ge- 
Dus^ tanta vi cito mifere fuifocanihim, aegrc 
ctponeremus, neque tantas ruinas, donec no« 
uate fuccef&rint remm conuerfiones, vnquaitv 
fnetuendas eire habitaculo nofiro, nMiliinis 
£ipientiae infinttae tu^i confiditiYus, 

V. 

r ■ ^ ■ II I .nl 

- Qidtvk' ufuL Sittenjpruthe etti i. e^ Senten^ 

tiae ac praecepta moraliai |pa(rui^x)an<bi 

' flrcna. 



494 ^^^ ^^ ^^ wodt. 

flreoaram nomiiie. BeroKm et ^Mam 
{ine die et confuley {>l^igg-$> £>mi.iniiu 
Svo. up. Frid Nicolal 

Quafi UbtBimorahf Campiamfnppkmtntm^ 
vt in citiilo vocantor, gratiam' fibi pareotom 
condliabunc pagellae iflae. Confiliom, qoa- 
le nuper etiam cl. viLLiva inedenda£* 
ilme prautrbiif Gemumamm ixpnffa tenca* 
uerat, tn vniuerfum non difplicet ; et infiint 
huic opuiculo audoris incerti multa paruis 
admodum vtilia futura, (ex salomonb 
<]uo(]ue, favllo, gellerto,) quan* 
<]uam etiam alia nimfs vulgariay nec fatis 
eleganter dida. Interea commendandus erit 
libellus iis potiflimum , 4]d, adhibitis Giifi-^ 
piano libro at primif Imur Hefewitzianif, 
{GrundfdtzetUr Tugend-undKlugheitshhrt,) 
ludimagiOros futuros in fi:ribendo tt conci* 
piendis cogitatis luis de rebus ad mores ac 
vitam pertincniibus exercere voliierint. Edi« 
tor, qui nobis cl. n i c o l A i eflfe videtur, ia 
praefatione de vi fententiarum ad fenfum ho« 
neHi' tenellis animis infbrmandum re<fhim 
pronuntiat iudicium; hoc vnum addere pla» 
cet, vim illam ex confcientia dimnae auEtorita* 
tis^ quomodo !n fcfaoh's vulgo fententiae bi« 
blicae inculcari folentdifcipulis, mirumquan* 
tum adaugie»:j. ... 

Sander" 



Pigatti mmorab. ex vita LBJNegretti. 495 

Sonderbare Gnfchickte etc. i. ^. p i g"a xt i 

memorabilia ^x vita i o h. b a p t. n e« 

G R E T T 1 nod - ambulonis , ab Ital. 

conuerf. rell. Norimbergae in offic 

' Bauer. et Bifchoff. plagg. 3. «vo. . . 

Indicdmus plagulas , quibus praeflantioret 
libri coghofcuntur ac leguatur, (ex minus 
nods nomifiabimus ilfttra/orf dtUafbrza della 
fantafia umana,) tum , quia fingula cxempla 
huius generis coofideratione digna fupt, tun» 
maxime propter carmen appendicis loco an«» 
nexum et ad obferuationei pftfchologicar me« 
Mora^i/ior^/ r^erendum ; fiquidem ilrophas 
temas, ouas apponerc dccreuimus, perfo- 
mnum Tcripfiffe fertur ftudiofus LipC menC 
Mai. a. 1775. Fingitur, hinc diues abundan* 
tia rerum pleniiGma male firuens, iilinc aliuSy 
rurali felicitate perquam beatus: 

Doch — ~ tines nitn ewig kamf — Der 

Mana 

War nimmer recht zufrieden. 
Mit kalten Bltcken fah jrr an^ 

If^enn feim GdHen bliihtm; 
Ofi bey dem fchmjitzendjkn mceri 

Fandman ihn herzlich gShnem 
Und bey der Tafel ftochert tr 

For Ueb^drujS in Zahnen. 



49^ llDiMbmfidlfif. . 

jttf/eimr.UihiMMfifiriitfM 
Nichtferm von dm Rtiitm^ 
. Sai Damoa ufibemirtt. Mki firiff 

DahinfeittLebinfehkkhen. 
Hier.fandjam tdchL Tapiz^re^i^, 
; Keinfifiimmer^d Hoiufy^erathe f 
S»n Tafikimnier war dtir tiaynt 

W^a iin der ff^efi immhte. 

Erjekaffiejeinen T^etirtmi 
; ^ttsMarer^ kuUer Qfidkg 
- Undi Ndek^gallenwei^g^ang 
WwsfeineHofkapilU. 
Boch ^U/Sf erjchoee den eatfim StrM 
DetJUorgeni mU EatTi^ickmh 
l Hkdgiing^ AfMtduir^diis tkd , 
MU iMem^ froiin Biiekeet^ 

Ueber^ das fyunderbare ithd die PaiMHA' 
rm^ eh. E 4: D^ e6,"^fl3d ml^bilc 
V6cdtt)u$,.et de admiradone; periculum 
pfydkblogicfiin. Pi^s l^. Vitebcr- 
gaeerSerudRae^ ^.Zinitnerinlddu g. 

In ni^iyjmefaduncijae Ubri huius e^rej^ 
«udorem le prblkil^s e(t ^. ^eiier. f R a n c, 

VOLKMAE^ EBINHAip, thC|6k?^ Vi- 

c«(bergenfis.' Natam eife ait IbsisiQ fiiam di%a» 

tatio» 



JSei::1iard'dito,qit6dhSrMkefteU. 0f 

tedonem e flu^fofo etdihfne ^rgmn^ntoindt 
tiatbiis veritas Chriniadi^! i^digiohls ^emdit^ 
ilniH foleat, et % qua^nionibus ^e mo^, 
t^o ammus humanus virei Aias e)cpticet (tii^ 
«fim^ ftique ad cultum aliii^netn coitformet ; hM 
Mim genere (ludiiorun^fane qu$m ^bulAimti 
tt petrohd vid digDifrutib, Aia fe otia pcSr 
«omplures teiii amtos ^flihguicfe fol^imm 1& 
& Et prefedD/etiaiiifi e^dem verttate, qA^ 
tnodeflia, dijtiflfet audof^ fuum b(Oc peKculaili 
j|»fythei^iGum tithil condnete, quod noUuA 
^deri pomt p<$riti) ; tamen fimirum elfe 6IU 
|l\ititm putamus^ ^ui in iUo Hbfo dl^fideret mi^ 
4uram et>fu ledibneque multiplice fuba^aiti 
0dem ac folteriiameogltaildi de illa fe,qu«ij^ 
fibi explitandam et ediiTetllrtdaiti aulftor fu^- 
fit ReAe iudi^a^it, fi diligietitius tiatilratfi 
ik virtutlM iilaiHim Irfchini^ i|ude hornitiibul 
iaiiciant adiiiirationem ^ inuenigaueri^irt^ 
fliuttam id te variam babiturui^ rae ytilitiii 
lem. Ad i^teiligendaifl ^xni pinnagftaA 
tim, quai^ inanimis, i|i &^t it itiioribuis li^ 
miAum ekerceht reis eiuitivbdi^ l|uae admira^ 
tionetn ilbmtn t&^tant, nikil m^U fu^ 
Heceflarium} li«iiii veTo eognitiohis eidmi^l 
fradus ffft poifis tnm in «lucanda feliclMt 
iitumtute) tutn in regenia duitate/ manift- 
Atun etl ^ ^iiid«^ vilro^ «4 ^tuifiti^fit 
: iTolJl n \ f^it 



planidimam viam flerni, diiodicando praed- 
puo generi euentorum mirificorum, coram 
hempe, quae ad nabiliendam confirmaadam- 
que religionem quamcunque pojitiuam, vt 
'aiunt, ludaicam in primis et Chriftianam^ ac- 
xidifTe dicuntur, quiuis intelligit. Et in boc 
-4]uidem genere potifllmum elucefcet, vt fpe* 
ramus, vtilitas difputationis, ab au<^ore infli- 
ttutde. Plerique enim, qyi de miraculii fcri- 
pferunt, neglexenint fere difpicere, quid illtt 
in vniuerfum commune inflt cum ceteris re. 
bus, quas mirabiks dicere confueuimus, pla- 
jieque difcreuerunt a fe inuicem eiusdem ge- 
neris et ordinis euenta. Haec autem diuuiU 
£o duplex incommodum peperit; primo, 
quod a confuetudine loquendt et a notitiiSi 
^uas omnis antiquitas de miraculis in religio^ 
iie aluit, prorfus recederctur; deinde, quod 
;Opu$ efTet, figna qu^edam et notas conflitue* 
re, quibus miracula i t;eliquis omnibus mm^ 
tif mirijicis diflinguerentur. — Denique poe« 
tis etiam, oratoribus, et reliquis omnibus, qui 
cupiunt,vel ingcniivel artis audacia percellere 
fdios, pluritnum profuerit fcire, quid et quale 
hpc,Jit, cui, per oculos vel aures demiuo ia 
Qientem,adnupefcant i^omines; ita enim dt^ 
mum fcieAt,quos effedus habitura fint inuen» 
ta fua, quosluaes ec quas leges feruare de^ 

ceat. 



Semhard de eo, quod miriMe ift ite. 499 

ccat, rcL — Triplicem htinc vfum, quem 

accorata naturae et efficaciae rerum admira« 

bilium exploratio pronnittit, diligenter ob o*. 

culos habuit audor libri noAri, eoque iam 

laudem demeretur magnam, quod non mo- 

do fumfit materiam per fe fat ponderofao!» 

verum illam etiam ab vtilitate fua poti/Hmuin 

fpec^auit. DifcuiTit autem iic, vt nobis fere 

nihii fecifTe reliqui videatur. Quamuis enim» 

vt ipfe vidit ac faffus eft, non prorfus noua 

et intaAa fit res illa, quam tradat; -nouam 

tamen ingreiTus eA viam, eamque, nifi ^ili^ 

mur, optimam, in qua ampliffimum iiune 

campum peragraret. 

Quam in aliis viri huius lihris cognouimuj) 
legitimae dilucidaeqge difpofitionis curam, 
quae in difputationibus philofophicis prima#^ 
ria virtus eO, eam in hoc etiam, de quo agi* 
luus, fecundae follertiae et tcK^iQuots monu« 
luento animaduertimus. Ante omnia igitur 
infeSHomprima inuefligauit et declarauit in 
vniuerfum notionem th ^otvfjtucrtH^ admodum 
ibllicite. E multis exemplis rerum infoUta'^ 
rum et inexfpcStatixrum , quaram nempe ob- 
feruatione efficitur, vt miremur, colligit hoc^ 
quod in illis commune eft. Ita certe, quid 
ferat vfus et confuetudo loquendi in hoc go* 
nere, patet» Qgum igitur peregrina quae-> 

li i quo^ 



fdo 



/f • De Hbrit wmb. 



que, rnna^ permkfa, vulgaria edim, (\ modo 
vel ratione teiiiporis locn^ue aiiquld intnoi 
dbuiucn repraefentant, vel pecuiiarem aB* 
quam virtutem, antea tion perccpram , ofii. 
tunt, foleant ^dmirationem excitare ; Itqoct 
hinc^ quoties nobis appareat aliquid a coii. 
fuctb curfu et ordine rerum alienum^ quo f^ 
rii^ quaH cogitationum nodrarum iQtcmun- 
patur ^ toties mirnm aliquid adcfle. Minm 
iiaque cuique videtur, quidquid eius idiqna^ 
ti/per perceHit et eonfandH itsteBigeniiam. 
*f Verba auiteris ph)pri^ idem oftendunt: 
Wnndtrbar fcbeint jrdm , wat ikm als fmft^ 
greiflich auffdlU. ) Id vero perccllit cogitao- 
ten% in quo is quamdam fentit difCtniStQdi- 
nem , quae ceteris fuis idcis fuaeque fricQtiae 
mbdulo repughare videtur. Explicatius Ms 
CX0bfiti8, confcquitiir, nihji per fe inirum 
*feflfe, fed xttra t/W», et mirari idcm cffe, ac 
ifatefi Itmtt^ cognirionis fuatej infinitam if^ 
tur naturain trthii mirari ; inter botnities v^ 
Ird admiratlohti fbntem c(Ie cum ignorao. 
tiam, tutn fcidntiaih etc. (Nobis vidctur hoc 
l^raccipuum itiflitutae quaeifllonis momeatom 
tfk^ n hae cvMht fubkSrtttaie , vt loK^matiir, 
fidfVift^tionis turak perquirdntur tt difpidsi* 
tdt. Tttnt enim deitium ihtilltgitQr, qmt 
"Si iiatdra «iul, ^dod imr£fiiun e^ fi cond;' 

01 



Reinhardfk eo, quod uiirobr^ e/l eic. {0| 

t^ et varietas ilJprum, qui niirantur, luculcm 
rius cognofcituc. Tunc etiam de varJi$ effc- 
^ibus, qqi funt rerum mirabilimn, ct de va- 
r\o gr^tdu illorum optime iudicari » et doceri 
poteft, cur eadem necjup^ omnibgs, nequeUsf 
dem infolenlia videantur, cur non (n 

T^ iam nirahik quidquem 
- Principi(>, quod non minmnt mirarier omnef 
PauUcUim. — 

|i/Iult.ie vero fnnt, ct variae in iiqgulis l^omi^ 
pibus, caufi5C et occaiipnes mirationis, cjyacii 
quam poterant copiofilTime, dinMH^er^ndac 
CTi^nt. > Neque enim fpla copia cog^itia^ 
iil if, vt aliquid alteri mirum fit, alteri not| 
fit Magna bic etiam vis eft naiurcifi ^{ ifh 
gtivii hominun) ; alii enim ex t^rditate et fo^ 
iniiolentia non mirantur,quae alios vcbemeii« 
ter r^piunt j alii vero prae viuacitatc mentQ 
pihil vident, vbi fegniores fafcinapmr. Si- 
inilitcr e^T^^^confiderandus efijinquo ve<- 
faniur eo te^pore , quo mirificum aliqu^ ac« 
pidit , et vel fenfibus vel ^nimo obiicitur^ 
Qui Qnkixaifenti fnnt, cq ipfioi te|iTpoLre faep^ 
grauiter percelluntur, qup ^ade m res alipruni 
lenfus et animpm jiraeterfluit ; qui ^xfpe^ix^ 
((ucntum aliqu^, non ipiratur, f|p4 n<>n Qpl^ 
mm inicjturi qui iolor^ if^,, w^ 9i^(^m% 
li 3 miri. 



^03 JJ» De tibris nouif. ^ 

«nirificentKninis rebus non faciknioaetur; in 
Itiultisfola voluntas tt ftudium aliquod jn cau- 
ia cft, cur vel mirentur aliquid vel contcin- 
nant, vt, qui deperiit amoreNeaerae alicuiuSy 
Venerem ipi^m vix mirabitur. — Nihil ho- 
rum plane neglexit audlor, fed ab cnumeran- 
dis ordine fuo illis, quae vnice faciunt, vt ali- 
^uid mirabile iit ac dicatur, hanc difputatip- 
nem putauerim inchoandam fuifTe.) 

Hinc vero iam progreditur ad varia gmera 
rerum mirabiHum expromenda^ Sunt eniat 
in vniuerfum vel in mundo corppreo feu ad* 
fpeSfahili, vel in Jpirituali feu intelleEtuali ; dc 
lllis ie(X\oM ftcunda, de his tertia agitur* 
Quidquid vero inter ea, quae in fenfus incur- 
runr, mirificum eft, vel natura exfiftit vel arii 
cfficitur. In operibus naturae porro et rer 
ifffae feu corpora, et mutaiiones in rebus con- 
£derantur. In eorporibus jgitur miramur, fi 
abhorrent a folitis yorwiix^ fi magnitgdine et 
varietate eminent, fi vel immenfa vet nimium 
parua videntur, fi metum iniiciunt^ in muta- 
iionibus vero et effe<f)ibus corporum, fi cau- 
ias ignoramus, et vel vim quamdam et vche- 
tnentiam, vel celeritatem, vd durationcni, vel 
raritatem re (pccmixsvSy vel concurfuin plu- 
rium ^s^i^Meoov fingularem obferuamco. 
^uc €t rdfert iUas res^ quae per fe fpcAaeae 

Aemiiu 



Mdnhard tte eo, quod mirabite eji ete. ^q^ 

Ifemini miranonem faciunt, fpeciem vero 
mirificam obtinent a voluntaie et confilio tn-: 
iuentis, vt, qqae putantur, bmina, auguria, 
portenta eile. (Hinc iaiiipatet, antequam 
obit&iuae caufae , a quibus admiratio pendet, 
difquirantur, generatim iam indagandas fuif» 
itfubieStiuas.) In illis, quae nr/^ conftant^. 
qui artis periti non funt, mirantur vel operop 
yel artificem; in operibus quidemdifficultateni 
€t laborem iis infumtum, vt fi v^el praemagnae; 
et immanis, vel perexiguae niolisyvel multi» 
plicis varietatis et confenfionis partium , vel 
fion fperatae fimilitudinis fiof cum farmsi 
quadam primitiua, vel durationis, vel vtilitatis- 
eximiae videantur effef in artifice vero vim 
quamdam fingularem, fiue illa in paucis tan«, 
tum vifa fit, nue cum fiducia et audacia con» 
iuntfla, fiue fimulet incantationem ; quodge- 
nus mixtum iam efl ex rebus corppreis et in« 
corporeis. De his priusquam fermo fir,com* 
memoratur adhuc genus quoddam rerum, ia 
quibus mirabundi haerere folent homines,, 
quae tamea neutri ifli clafii fubiici poifunt,> 
nempe opulentia et paupertas magna, item- 
que celebritates ac pompae folennes. ( In- 
commodam efle igitur diuifipnen,! iflam re* 
rum mirabilium in corporeas et incorporeas, 
sqpparet} melior ^uamuis non fupcarrat,quaef 
li 4 " omnia 



f »4 il. 9i Bns fwmr. 

ImiAit d f «^iple^iitur et faris «iiftmgiiat f h 
Imiiceni. ) In rcbus in1elle£i%iatibvs ingentem 
ciendae admiraHoRis potenatem exercet p%- 
»um magwtudo vel fpatii ac temporis, tcl 
virtutum» vel vitiorum. Quod ^ivkivks, 
luhii iiatura Dei ftdmirabilius cogitari poteft^ 
Tbdab illis taiitDm,qui concipere i»iic)uam eioi 
mctitiam poflTnnt. (In n>enitm jilc venit 
I A C <i N 1 1 illud : Contewptatio creaturarKm^ 
^ntum ad ittaturas ipfas, froducii Scieoi» 
tiam y quitnium ad Devm, Admirationem ta%» 
t^m, quas efi quaji atmtpiafeieniia. De augm. 
ik. tib. L ) Homiuis vero virtnies metimue 
tel amplitt)d|ne, vel vt ihgeiui, vel fogitatuk^ 
mbus» ^e txperf, quando nempe aut lu« 
atm egregiam affundunt multis aliis veris e» 
iiyneiatis, aut fecundae funt propoHto c)uo» 
dam aut (t&o praeclaro, et ptr riocuiiowm. 
tenfentur magnae; vel efficaciafnr«&if/ etgith 
dis, animo, veliementia, perfeuerantia; vel 
Aiblimitatt animi, vel bonitattw- (In vitiis, 
^id fit mirandum, et quart, breulus exponi- 
tur. ) — « Seeundo nouitas tt pcuradoxia, vel io 
notitiis tt opinionibus, vel in oratfQne, vel ta 
fenftbus, aiflieRibus, moribus aectrimontis. ?^ 
f\rtio, ^aeeumque te$arumei aebit ed 
t^Magna^ inquit, miraiitur, quia, ^uamuis di« 
Aaaf M^a i Offimimjuii^ iHirir caiffr 

gutai 



Heinhard Jieo, quod mirabih ift ete. ^o^ 

^iax eognonimui , et nimjitram excidunt no-- 
Jlram; n^m vcro tt paradoxa, quia, quam.> 
u^ dinini^e cognita nec diflimilm cereris re< 
biis, quas cognouiinus, 'irjJoJito nobif modo 
iWer Je coptilatn apparrant; arcana denique, 
qtita vel omnirvo, vel hoc certe ct Jllo tem- 
|>ore, non inttUigimiur. ,, Huiusgeneris funt, 
quae vel plane ohjcura iunt, vt, quae in arii^ 
bUT, quas ipfi non didicimus, nobis videnuir 
biiiT»anas vires fuperare, et quae in thevh^ia 
myOeria vocantur, inruenta nimirum ab Im* 
rnano1ngenio,quod auderet explicaFe.docniur 
ct difparare acutius iilnplicia et facilia intetle- 
^u omnibus ptacita religionis CI^riAianae; 
vel quae fahem aliqua ex parte clara funt, vt 
niulta naturae rverum euenta, animae huma. 
nae indoles, Dei virtutes elc.; vel quae infs 
Jkigiikjaiis rhsafunt, ^Jid compc^ata inuicem 
^ei cw» aliis Jintentus re&is, ten^ris inuol- 
uontur. 

> Porro ad demonflrandum id ^ quod f^ffici^ 
tur mirabiiium' rerum obferuatione , pecgit. 
Quod quum vel proxiniefequatur, vet kmgitu 
r/knotum fit ; duplex hinc e^e^uum gmui' 
eonfiituitur. Aiierum, de quo fi&^ne quartm 
9gitur, vno vooabuk) admirationis continetuPt^ 
Hic iam audor fubtiliter inqiiinuit in caufas 
H^nicatioius, quae in hon^iae fun^ et mult^ 



^06 IL De libris nouif. 

de ilH$ ingeniofe obferuauit. — Copiam 
<]uamdain ideartnn adefle debere, docer, fi 
auis miretur, vt inde nafcatur volnptas circum* 
Ipiciendi intuendique, binc vero deinceps cu- 
piditas fciendi. Vnde patet, tot efle gradus 
fldmiratioRis, quot funt modi fcientiae bouii- 
num. Deinde fequitur etiam, vt puerilis et 
iuuenilis aetas admirationi praecipue apta et 
dedita fit, quae quam fk falutaris res, et quam 
bene pofllt ad prudentem aetaris culturam 
conuerti, intelligitur. Vti autem finguii ho- 
minei fuam quisque habent epocham quafi 
admirationis, ita et vniuerfaejgentes. Quare 
omdium popuiorum hinoriam primitiuam 
fdbuiofam deprehendimus ac miraculis pte^ 
nam ; fed quo felicius illorum ingenium na« 
tnrae rerum fludio et cognitione cultum ex« 
politumque fcimus , eo magis illos a creduli« 
tate, flupore fuperflitioneque, et ceteris admi- 
rationis effedlibus imraunes euafifle, cogoo- 
fcimus» Sed interiiflfe etiam in multis genti- 
bus, vel obfiifcatam certe efle hanc iuceniy 
hifloria loquitur. — Attamen proprium efle 
naturae humanae amorem ac fludium admi- 
rationis, quod numquam exfatiatur, et quo 
magis alitur, ep vehementius concupifcit, li* 
cet illud in aliis aliter comparatum fit, mani- 
leflum efl» Ule ]vero fenfiis mirationis er 

quibus 



Reinhard de eo!quod mirabite eftete. ^07 

quibus qua(i compofitus Gt fenfibns aliis, et 
quos annexos fibi, et quarn vim inlcorptis 
habeat, vtrum affedionibus .animi, et cui illa. 
rum generi, vtrum gratis an ingratis fenfibus 
adnumerandus fit;- quas imprefiiones ftciat 
rerum fublimium, immenfarum, fimplicium, 
multifdrmiumque contemplatio in mentem 
humanam, per quos gradus et crefcat et decre- 
fcatadmiratio,tandemquedefinat — etcogna- 
tae his plures quaefUones fubtiles aeque ac 
graues magna facilitate et perfpicuitate ab au^ 
dore diffoluuntur. Hadenus de effedibus 
prdximis; ft&ione qninta autem rmotiorem' 
vim, qua cft admiratio, explorauit, Et pri- 
itiumquidem ex amore jllo naturali,quo ho- 
mines ducuntur in omnia, quae mirationem 
iniiciiintjdiuerfiffjmo modovariata effc omni 
temporeffudia hominum, opiniones et cogni- 
tiones, planuin fecit* Late patuit illa vis in 
Jirmom, quem propter inopiam idearum 
apud omnes gentes antiquitus valde inopem 
verbis, et ob verborum inopiam ex meris 
prope tropis figurisque audacifllmis compo- 
iitum, ac quafi natiuam poefin fuiffe, inueni* 
mus. Eamdem ob caufam hiftoria etiam po- 
pulorum omnium origines obfcurifiimas ha- 
bet, et mythologia efl,quaeviuam refert ima* 
ginem inlipitiae du&^ qua vetuiUor aetas igno^ 



408 i/. Ve^ (ibrijf noms. 

tts quihusque rebds vel lioroinihus excellen« 
tioribus adHupuit, et illas pro niiraculis, hos 
pro Diis habuit. £x his autcm fabtilis Iocu« 
pletifTuuain deinceps luateriam fibi quaedue» 
runt, eaiDque B.'liunibu$ fuis ditarunt poe- 
tae ; philofophi verx> illis all^oricas intule- 
runl interprctationes ; aliis item tricis hino* 
riae v^tuOae iinpli antur per fedulitatem il* 
Iprum^ qui ilhs exornant fuo iogenip vel 
componupt. In plerarumque ariium cetera- 
ruii^ inuentione aiultuiT^ valuit et ipfa ^dmi* 
ratio. Praeter illas eniin artes, quas vel n^ 
cefllt^s ve} c^fus genuic , 6ne dubio hoc ge-^ 
nus cognitiorfis frequentatum in prin>is fore 
cpedibiie eO, quod in rebiis niirificis occupa« 
re^ur. H^c opinionem confirniat hinoria. 
AOro|tomi^m enim et phyncam primas difci- 
plinas fuifle^ quibus operam darent fapientes, 
et Sopraten^ demMm philpfophiam e cpelo 
deuopaflEf, doctmnr. — Verum raiio quoque 
tradt^j)^! Uteras varie cppfbrmata fuit ab iilo 
fludip, quo trahere(\tor hornines ad miran* 
, duin* Sic primos philofophos non amafle , 
kntaiR illain a,c follicitam inquirendi et obr* 
feruan^l viafn, nec yalde ^ccuratos ^t capto$ 
ftiifre i» decerpendo, fed cfFr^nata et praeci- 
pite auc|acia pronunci^fTe de rebus impfditi£> 
limis, deprefefildlwus. Alw Ufnpore po^ 

tica 



JReinharS de io,quod miraBile eft ete. ' 5^09 

tica (Jnafi ct mytfiica, alio abrtrufior philofb. 
jpliia in deliciis fuit ; iteinque ali\id myneriis 
vbique inueniendis, etiam vbi nihii neceife 
tfftt, dtditum. — Sed id rrligionefn praeci* 
pue^ vei informandarti an-irto humdilo, vel 
'^lacitis, ritibus et infiituti^ excolendam, infi* 
•gnitfer effic^x eft adhiiratio. Vndfc primain 
Dd notionem obtinuerint homities^ difficilli. 
Inia qUaeOio eft. Etiamfi eniit) diuittitus iila 
reuelata cflet, tatnen opus erat, vt iam adcf* 
Kttit in atiimo notiones c^udedam, quae face« 
t6ht,vt reuelationem iflani capefehomliieset 
i)ei notionem clare fibi informare poficnt. 
j^Scd qui exiflimSnt, homines, primum a Deo 
in lucem cditos^ carcre numquam pcituifle^ 
yt\ ad vitam fuflcntandam, perpetua quafi 
^raerentta Muminis, eaque fubtradta fibi , de- 
tnum natos, mo)c perire debuifle, hi facilius 
fiodum hunc foiuent. Quemadmodum enim 
infans matris fuae, quamuis perp^luo prafe- 
f^ntis et ladianti^, primum nullam, dcin ob« 
fcuram , fehfim vero , quo niagis fuccrefcft^ 
%o ciariorem animo cohcipit iibam, eamquQf 
Ikduitus per totam vitam tenacitfcr feruat, nee, 
ttiatrc quamquamfibierepta, perditvmqiiamj 
Ita quoqtie fas cft crfederc, Deum fitnili in- 
ilitutionis et edueariohisgehere,^qualecumqu6 
lilud &eirtt, tfoiiv efl^, ac primuili ^er^etuo 

quafi 



f 10 IL Di tibrif nouir. 

quafi adfuifie hotninibui primigeniis, ied qud 
illi magis adolefcerent aetate et cognitione» 
eo faepiuseum feiilorum fubduxifleconfuetu- 
dini, acdenique, quum fatis maturam eius 
viderentur notitiam, vei certe notitiae huius 
ct>mparandae vires et occafiones idoneas, con» 
fecuti efle, harum vfui eos reliquifre. Con- 
fentanea fere huic opinioni ipia efl hiftpris 
antiquiiliaiarum Dei reuelationum. Quam 
(i audimus^non eft neceffc^praecedenies quafr- 
dam ideas primis bominibus tribuamus, et 
quales illae fuerint, quaeramus; nam ingeni». 
tae et indtae natur^ nullae funt,proprio vero 
nifu et vfu rcpertis non erat opus, fi ipfum 
Nuiiten praefentifliimum fentirent, quod re* 
geret fenfus et cogitationes illorum, vt nihil 
cogitarent, quod non poffet reuelatum ip(is 
a Deo eife dici. Ceterum propterea non in* 
utilis efl quaeflio haec: ex quibus tandem 
feniibus animi et ideis homines, quibus nulla 
contirtgit reuelatio, ad notitiam Dei perueni» 
ant^feu qua via primi mortales ad illsktn per* 
uenturi fuijfent, finuUa ipfis datafuijfet ab ipfo 
Deo in/iitutio.) lllud igitur problema vnt 
quadam hypothefi folui poffe, pernegat au* 
illor^ non enim omnes ex iisdem principiis 
eam nados effe hotitiam, hinc iam pateiieri, 
quod ilia ia aaiuiQ cuiusque hominis pro^ 

prium 



Heinhard de eo, quodmirtSnU eft etc. ^ 1 1 

prium fuum quafi colorem habeatj quare fi 
quis decernere velit, ex quonam vnico fonte 
haufta fit, verendum elTe, tt quidquam am« 
pHiis explicet, quam vnde vnus et item alter 
.bomo illam notitiam fibi comparauerit. Hoc 
interim veri Omile elTe, ad praecipua elementa, 
e quibus Deum eOTe didicerint homines, per- 
tinere ffO/foii/;i» nexus caufalif, et admiratiO' 
nem eiusmodi obieSforum, quan magna vi perm 
piouent confiderantem. Q^od tamen non ita 
inteliigendum, ac fi metus in orbe fecerit De- 
os; tunc enim numquam ^oniNuminis nata 
fuidet notio. Nec, fi admiratio ad cogno* 
fcendum Deum homines pcrduxit, (eauitur, 
yt re<Se doceat h v m i v s , polytheilnmm 

})rimitiuain rcligionem fuifle. Illi vero re- 
pondet aud):or, praecedentes ideas ex quibus 
inteliigentia elicere potuerit notionem D^i, 
non excludere reuelationeiu aliquam imme- 
diatam de vno Deo , quam hominibus con« 
cef&m fuiiTe^lcum e% bonitate Dei ipfius fpe- 
irad poffe, tum vero hiHoria Mofis ita con* 
iirmari, vt negari nequeat. ( Si vero praece* 
dentes illae, qtias vocat aucHor, ideae non fi« 
tnul co prodeffent, vt vnum Deum agnofce- 
rent, et fi nunc demum intercederc Deum 
oportebat, hominum dodorem ; fane prorfus 
ittutiksy.iaiaio nosdae fuiflent, et ad poly« 

theifmum 



5 jlt JL De Hbru noHtf. 

theirinum dedujtiflent; ideoque rei^atfonb 
diutnae hoclnunus foium fuiflet, vt exftifl- 
^ueret illas rurrum, et nouas inferQret aaiinb 
iie^s^ quibus eo peruenirem, vt difcerent, vnum 
:Deiim effe. Admirationis enim vim et im- 
,pefum non po(Ie modo ad piurium Deonmi 
.venerationem impellerei fed impulifle criaai 
prifcos homines, qui reuelationis expcrtw ct 
ient, ipfe concedit au6h)r. Quidni igitur ia 
jeo poiitam potius fuilTe dicamus retielatioQil 
diuin^e prouinciam, vt, quidquid homincs 
fentircnt, cogitarent, agitarentque, quorfom 
.^cuierum ihcntisque aciiNii intendereht, M 
emne fierct ifum fine Nu/hine?) — Neqot 
vero in origine folum retigionis^ fed in illiw 
eiiam cohforniatibne plurimukii eflfecit adini 
raiivf. Vt fpiritibus onmem rerum naturan 
animari credercnt, et ht>die credant rudes 
ainnes etimp^itae gentes^vthisvelutaudcHi 
bus benefi(^iorttm et malonim omnium prtces 
^facrafecercht,vt folein cimi maximbJuilM 
«t (tderaadorarent, vt aitis tnontibiis, lUnii 
iet quercubus aetcrnis magnam pratberent reft 
gionem — quidefFccit, nifi ftupor et ignoraii* 
lia? Scd quttm indcieeluNunlinum, locorofli 
IH ritOum lacroruin fuat ^aequt gens patritf 
ingenium f^cuta (it, vt e^gie nionflrat a» 
^ori htnc ortims itibm i& fac^i 4^S^ 
^ - pcf 



^ 



Jteinhafdii 90, qaoi miraffi^ efl etc. 51 j| 

fCT tdtatn antiquitatem commeotum de THif 
^triis et popuiaribus. Qmnis vero cerimo^ 
oiarum apparatus.et fcOa pompa, temploruq[i 
magnificentia, facrificiorum , . ludorumqu^ 
fplendor, myderiornm fanclitas, diuinatio* 
'laum, oraculorum, facerdotum fides et au<9o* 
Htas, fomtiiorum et pfodigtofum interpreta» 
tio, magicae artis inuentio, et quidquid vm« 
^uam reiigionumfupernitionumquefutt, vm« 
to boc de fente admifationis fiuxit. -*.. 
' Sed haec ha<9enus. Nam quae fuperfunt 
duo capita, quibus, q^em habeant vlum ra 
' fyoeofjucirx sn religione, et in bonis artibus^ quan 
fegeset queih modum» difputabitur, tomum fu 
•cinidum ab&luent.***' Vmbram quafidedimul 
-libri, cm nihil deefTe iudicamus ad fummai^ 
-fciudem. Rei trad^atae pondus et ampiittf» 
do, veri indagandi et illuflrandi £iciiitas, d^ 
.Kftoiiftrationif vii et claritas, feotentiarum nq* 
-imrom et jvtdhsm copia, purus, pre0us et, in 
^uaotum &tis eft» proiluens fermQv Nouo 
,fionflathpcdobument9,pbilofbph^Qm in per* 
:coiitandit aaiiDae hum»i¥f viribuf alienarum 
Hierarum et lufloriaeinaxime adminicuiis c8* 
wwe non jpode, ac tum dempm feliciteret 
^mnpdce^vjgojiioymify^R ifjtntUfmfM obfecu^ 
^tm oopam vberem a&^t, quam fo)a pand|t 
Iriftoria*. JtoLffiWthwfi Mppam oawi(i« noa 



514 ^h De tibrif nowf. 

tttt iDemoriac exercendae et exonerandae ar« 
tem, fed lucem vhae^ et philofopbiae fiuu 
Qiinmam magiftram. 



Afcetic60n fiue Originum rei monaflicae li- 
bri decem. Auclore a n t o n i o d.a* 
DiNO ALTESERRA. — Recenfuit» 
ac prae6tionem notasque adiectt 

CHRIST. FRID. GLilCK, V. L iu a* 

cad.HaLD. « Halaej impeniis orpbano- 
trophei 1782. 4 Alph. 7. pL od.mai 

Opportuno iane tempore hunc librum tf» 
pis repetendum curauit Hodie enim cum 
«ncrebefcant denuo multorum de re monafli* 
ca, de vtilftate vel damno, quod infert illa re- 
bus facris et publicis, de libertatis ac prioiiepo- 
mm,monachisconcefIbrum,or]gine et caufii^ 
de iure ac neceflitate Ordines vel abrogaad^ 
vel deminuendi, vel conferuan^, et aliae hu» 
ius generis quaefiiones nc difputationes, com. 
modbm erit peruidere, quid de his ommbus, 
ac de omn^piane re monaftica ieii&rit» vd a 
'hiftoriae potius monumentis et iuris canoDki 
fontibus euiceritlCtus ille celeberrimus Fran* 
cogalticus, ^ius in haoc reoa pericriptiiai 
opus, Parifiis a. 1^74. forma quatema priuM 
vulgamm, omnes periti adhuciudicabant m^ 

rilo 



AH^rrat drigg. Hi fkbnaft. f i f 

tito erudtddriimm politifliinumque , etfacile 
Glailicum efTe. Sed de argumento ac virtute 
huius libri, non eft, quod iam dicamus. Cum 
vero idem opus a multis fine dubio fruflra 
quaereretur, vtpote non obuium etparabile 
admodum, hos fibi bene demeritus eH nouus 
editor. Tn corrigenda hnc noua editione ia« 
tis diligenter verfatus eft, laudandus etiam ob 
id, quod textibus iuris ciuilis et canonici cita« 
tis, quos ALTCSERRA more antiquo per 
verba foium initialia allegauerat, nuroerum 
vbique addidit. Notas libro., quippe fatis 
prolixo, paucas tantum adiecit, lrt)ris priori- 
bus plane nullas. Etparcere omnino poteraC 
huic labori, audbrem fuum vberius nonnum- 

2uam confutandi tt iliuflrahdi^.^eumque fuc( 
mfui fulsquedudicii$ melius reliquiflet, quia^ 
fi omnino . refellendus erat \altesbrra 
in omnibus, quae errauit, ea res aipplioris ef*. 
itt operis, quahi quo' perfungi qois potefl ia 
paucispagellis,liinc inde decerpens quaedam» 
Fraeterea , qui hoc Kbro vtuatur^ non igno-» 
fabunt fine dobio, quos fcriptores' iegere prae- 
ter illum oporteat Quod autem in primia 
notandum erat in alteserra, plaiie ia* 
taiflum reliouit glugkivs. Namquepec- 
iaepe non iatis fidum diligentemque hifiori- 
cuin egit alt£sbrr.a, vbi vel ad tt« 
Kk % flimo^ 



fl$ IL Di Gbru mnmm 

fiimonia fufpc^ vel ad fcripta lpuri« Chrf- 
fDflomi, BtiUii, Auguntni, M^rioruni, fTQ* 
HQcauiL — Ccreruni nec paoca oec cxigui 
typagraphi viaa Jeprehendimus. 



XENOPHONTis Oaonmiimi, Apohigk 
Socratiff Stjmpafiam^ Hutq^ jfgt^filauft 
EpiJloUirum fragmmta. ReceQluit, et 
s A c K 1 1 , fuisque Notis ex^ licauit 
I o H. c A R o t, z E V N 1 V s, Prof.Graec^ 
'. Litertr Vitemberg, LipHae, apud Ca* 
^ fparuMi fritfch. cbbccLXXxn. i maL 
I Ali>it 6 plag. 

Non difplictiit viris literstis neque inuidift 
kudabiKs tnilu/lrii, quam Cl. z e v n i v s li- 
bris XENGpHONTis, Attici tneliis, eden^ 
dis infumit Or&is ert anao 177«. cum Op^ 
fcuUs illiiis ptAitnif^ fqm/lribuj, vtntUuiff quo^ 
ruin eaarrationan aliquam in Comfuentaritr 
Helmnadiennbits elusdem anni p. SSSfij* ^ 
dtiHus, SeqitebaTur poft bicnnium Ofrapae' 
dia integro arque iufto volumine, coi!ata pri- 
mum x:iini praeOantiiTiino Coiiife Gmiffriy^ 
iano.m Praerationc ibidem defcripto, ciusque 
cecenfionem legts in iisdcin CommeQtarib' 
An. lyz^, jt?, j^^frqH. Cyrapaediam excipte- 
b«C aano poft Memoirixtiiium ^uMrolir noiUL 
-.::j ' editio, 



Xenophxmtis opujinta^ id. Xeunh. 1 1^ 

fditio, lauddt» nobts ibid. An. 1761. p.jS^Jij» 
lain, iteruin anno elapfo, prodeunt libri, quo^ 
rnm hic indiceni appofuiatus. Eos iam antei 
annos triginta, fuafu ec confllio Erneftino, feJ 
paratim edi(|erat etobferuationibu$do<fliflimi< 
iilunrauerat i o R. a v'g. b a c h, cuius ohu 
tum immaturam aegre feruntvelhodie bonat 
Kterae. Hanc editionem comtam s E v n i v 9 
iiindamentom pofuit fuae nouae, indeque 
non animaduerfiones tantum repctiit plerai^ 
que, fcd etiam Ernefiinos ex Epijlola editio- 
Bi B A c H II praemilTa, fuis quasque io locii 
inferuit. 

Ceterum non eH, quod multis exponamt^ 
de apparatii critico, quo adornandis in his \u 
bris vfus eft dodiiTimus Editor, iiquidem nul^ 
lam aliam, quam in fuperioribus libris XB* 
KOPHONTis, adhibuit edendi expiicandii 
que rationem* Noua vero, et ea peculiafftf 
fubddia, fuerunt haec : In Oeionomico praeflo 
fuit eximius idem Codtx GuetferbytaniiSs qu! 
Cyropaediae editionem perfecerat ; praeterca 
CAMERARii ac 8TRE6AEI interprcta- 
tiones Latinae tulerunt opem. In /fpohgi4 
Soeratif , praeter magni • g e s )^ e r i Chrci 
flomathiam, et aretini verfionem Lati* 
iMim , editto fdfuit boltoni simson, 
qQae*t9men ailiil magnopere cQotinuit nouL 
Kk 3 N€* 



fl» 



//t Di libris nauif. 



Kec in Stfmpofio quicquain noui pracfidu re^ 
pertum. Vcrfionem e r a s m i infpcxit No- 
fler iu Hkrom, cuius confilii ait fe non poe* 
iutui(re. hxfragmmtis EpiJIolarnm fnbfidio 
venerunt s t o b a e i Excerpta^ cum Codice, 
cefctmus qno, a NubiiiiT a r v n k i o coU 
lata. Et antea, in Agfjiao^ philelphi 
quandam interpretationem ^ recenfionemque 
Jiutehinfonutmin ^ non negat^ iibi quodain- 
modo profuifle, 

Dum Notas zevnii peruoluimiis ; nara 
fRNESTi et BACHii Animaduernones 
cognitifltmae funt; deprehcndimus plnrima, 
quae rcdolem acumen criticmn, et in qoihns 
affenfum viroruoi intelligentium praenuncia- 
tnus. Hidoriamf res ac voces, Kotae illu* 
(lant non multae. Tantu^n non oinnes oc* 
cupantnr in adducendis et diiudicandis Le^ 
Aionibus variantibuii Codieuni MSCtonimi 
quos olim viri do<5li confuluerant, Sunt au- 
teni botiae prae rellquis, lediones Codkit 
Guf^lf^rb^iani , ctfi quidem nec hae omnes; 
Vt faltem obiter dicao\ in Oiconom, C y, .?• 
iritium /nnfinar, Ipiji^. oT^a*, per omnes edi- 
tiones practcr tP^olJknnrn propagatum, red» 
efl ex hocCodice correflum in e(Pu, oTfioi* 
Ibidem^ G /|> 4. pro mBm , quod turbat ar* 
dinem colloquentium»Gii£^r/t^/afftt/apte ba^ 
bet okU. . Il 



Xenophantir opufitttih td. Zeumo. f 1 9 

In codcm Oecomom, C tg, j. ro Setvov. eft 
fcfpe(9utn, eta lbvncla^vio, probante 
STEPHANO, in ^ecfxevov mutatum. Sed 
mauult Cl. Editor ro ^eov idque propius ac- 
ccdir ad fcripturam, et conimodum fenfum 
facit, In Sympofio C 4, 27. ifx&ocrsvsTs in 
fenfu qaaerendi, videtur verbum , hoc Attico 
fcriptorc non fatis dignum. Prae reliquis 
iutem(nam corrigunt alii alio modo;) 2ev- 
Nivs optime refcripfit fjLca<?€jfrF, id enira 
faepius occurrit pro qiiatrere, inquirere apud 
X E N o FH o N T E M. f n eodem Capite, jC. rff . 
B A c H 1 1 conie(9uram aliquam , <pih8^ koc) 
avfjLixoc^xja^ ^ quam Nofter audacem et inuti- 
lcm vocat, et .vim inferre oratiooi; ego non 
reperio in editione anni 1749. p. 152. fed ia 
Datiuo, (p/Aois: k«} (ru/4)ua%o/^, fimilitcr atque 
£EVNivs dedit ac voluit. Eidem bono 
viro obiicit p. iii. ac fifomniojffeL Pag. 239: 
piget adeo refellere Bachii fomnia ; Pag. 274: 
Bachii obieSfio eft futilis ; etfi in aliis locis 
fummo iure affurgat homini praeclaro, et il- 
lius dodlrinam, quod decebat, laudet. — 
Plura decerpere non iuuabit, quum talia 
parum intelligantur extra contextum oraiio* 
nis. — Nota Editoris ipfa pag. u videtur plus 
nimio oftendifle, quod in OIkovoijukos fubin- 
tetiigitur Aoy^* de quo. dubitat nullus. — * 
Kk 4 Index 



fM 11. tis Ubfii wim. 

liidex G^fcitatit ad calcem annexiis, Ttilifli- 
mos, et copiofior Bachiano, ( bafi illa tameii 
haius Indicis noui,) eft. Acceflit nominuin 
lodet} fyntadicus denique, et rhetoricus. 



M^fi^Uanem Liiirarifchen Inhattf ete. h. e; 
Mifcellanea literaria, maximam partem 
ex fontibus nondum apertis edita a g B« 

ORQ. tHBODOR. SlTROB^L, Pa<» 

flore Wohrdenfi. Norimbergae vend. 
in libraria Baueria. Sylloge F'. a. 17SU 
P^gg- »55. ^Uogef^J. a. 1781. pagg. to* 
tideai 8. 

* Sylloge qvinta continet: L Vkam, plactta 

^fcripta RVDBERTIA MOSHAIM, Des* 

eani quondam ecciefiae cathedralis Pafiauien* 
fis, qui famam pefiimam fibi a<rquifiuit impru« 
denti feu male fano potius conatu , ChriOia* 
aam ecclefiam emendandi, omnes fe<flas dif* 
fipandi^et conciiiandi tandem verum aliquod 
regnum Chrifii, nouam nenYpe viam ingrei^ 
fus, qua aeque a Romanenfium facrorum fia» 
toribus, atque a lvthero longifTuDe re« 
cederet, vtrorumque fibi iniiDicitiamy et tri# 
fiifilma fata contraheret Febrilis ingenii 
bominem fuiflfe, et vanis deceptum fomniis 
ic phaotafiae ipe^iris^ nifi ^uid.p ehis, ipfum, 

quid 



StrobetnmfiellJit.SylLKitFL ^ii 

^cAd iibi vellet, nefcifTe^ vndique perlucet*. 
lila igitur opera, quam vir anonyniu§ infum^ 
fit, Aponoli iHius mendacis rebus gefHs in« 
ueftigandis ex obfcura memoria, opinionum 
commentis eius enarrandis , fcriptisque eius 
perquirendis, enumerandis et recenfendis, fa« 
eile videri poifet plane inanis et infruduofsi 
^{fe, praecipue quum hominis huius nugae 
nec famam ingen^emy nec damna magna tu^ 
Jerint. Sed quia moshamvs non pauca 
probauit, quae paullo ante eum l v t h e R v $ 
docere coeperat, et eccie(iam Romanam er# 
roribus atque ineptiis multis vitiatani, in pri» 
tnis vero moribus antiOitum fuorum pefHme 
corruptam, expurgandam penitus et ad fan^ 
<9ius quoddam exemplum componendam ef* 
fe^ agnouit ; fane hoc pote(t documento no« 
bis effe, quam inepti ad opus illud magnifi» 
cum, quod lvthervs perfecit,i(ia aetate 
fuerint homines, quotquot, etii re<9e muit^ 
videbant,ingenio fuo ac fcientia abuterentur» 
$ literis bonis non fatis innrudli phanta/iae 
tantum impotentia abriperentur, et vel gloriac^ 
ftt ambitioni vel auaritiae et gulae magis, quam 
veritati, feruirent. Tanto igitur maioris ba« 
bcamus heroes illos nonros, qui, vt efBcerent; 
quod vellent, ionge alia adhibebant admini- 
ralflt ^ ionge alioa iter inflituebanti ^ Prae» 
Kk s tcrear 



52» - Jl. D€ Ubrif nouif. 

terea autem non inutilis etiam res eft hiftoria 
hominum iniipiclorum, philofophis maxime; 
fi modo in magna fua vbertate haec narratio 
non deficeret curiofe quaerentes, qba via ad 
tantam ftultitiam perlatus fit moshamvs, 
quum iliius nutlum adhuc in eo venigium de- 
prehendatur fuiife tunc, quum familiariter 
vteretur e r a s m o et p i.r k h a i m e r o. 
Ceterum omhis haec narratio tam copiofa 
efl,quam fieri potuit pro paucitate documen* 
torum , quae luperfunt. Vnum hoc mone- 
mus. Ex eadem cum illd m o s h a m o gen« 
te, et quidem ex pofleris firatris eius Bartho- 
lomaei, defcendifle theoiogum quondam no« 
flrum 10. LAVR. moshemivm, vt cura 
aliis credit huius narrationis auiflor, plane io- 
certus rumor efl, nifi mentitus forte. II. De 
turbis acAROLOSTADio commotis Wit- 
tebergae, quum nittiirum abeflct lvthb« 
Rvs, in caflroWartburgenfi feruatus, inedi- 
tam narrationem , ab oculato tefle , iiefcitur 
quo, contextam, legimus, eanique acceptam 
futuram efle hifloriae illorum temporum flu- 
diofis cenfemus. III. Notitia literaria datur 
declamationum melanchthoni^, quam 
eadem cura concinnauit strobelivs, qua 
de locis theologicis, aliisque fcriptis viri ma- 
sni, olim expofuit. lUL Apologia mutatae 

con- 



Sirobetii MifetS, B. SyU. KhVI. 595 

a)nfefr. Auguftanae,'' quam fcrip(i{& fertur 
HBKR. FABRicivs, Paftor quondain Se» 
baldinusNorimbergae, fccftator flrenuus phi. 
1. 1 F p I, quem et acriter ab importuna f l a» 
c 1 1 accufatione defendit. V. Refponfum 
^ieologorum Geneuenfium , ( fcriptum fine 
dubio a t h £ o d. B E z a,) datum a 1580. coe» 
tui Reformatorum Beigarum , Norimbergac 
clanculum colledlo, poflea vero religionis 
iiiae excrcendae libertate donato. Rogarant 
Belgae : „vtrum fibi liceat communicare cuni 
Lutheranis ?„ Refpondetur:peiSmam effe fi- 
inulationem , ore et confenlu in coetu iinl- 
ftre fentientium de praefentiaDoraini incoe« 
na adefle^ — ^^Vtrum, etiamfi liceatfibi fuam 
fidem profiteri ante eucbarifliam, hanc cele- 
brare deceat obflantibus fuperflitiofis et papi- 
flicis Luthcranorum cerimoniis?„ Refponde- 
tur, licere omnino praemiffaconfeflione com- 
inunicare cum Lutheranisj horum enim xu 
tus non effe pro fuperflitione aut idololatria 
damnandos , fed propter antiquam confuetu« 
dinem in vfu ipfis manfiffe. — „Vtruin infan- 
tuii baptizaadi ad eos deferendi fint, qui in 
baptifmo exorcifmo, crucis figno.ac fimilibus 
ytantur?,, Refpondetur: adPapifias quid^m 
iieutiquam, fed ad Lutheranos ferri poffe, 
eamdem ob caufam. etc. VL De m e l a n. 
. > , THONIS 



fS4 ^^ ^^ Vimisww. 

THONi« I9>el)o: SmttnAog Patnm dt S^ 
€oina. Occafiooem ei dederat fcribendo o ^ 
COLAMFADii epiftola, qua nouitaris no. 
tam a Zwingliana verboruni inflirurionts eiur 
eharifticae interpretatione abflergere fludebar. 
jiELANTHON igftor iflo Ubello fuo (a 1530.) 
docere vohiit: Patres ^w^m^ ojfmirarey qmd 
9orpuf Domini ven adfit m coma domimca.' 
OBCOLAMpAoivs nou muito pofl cele.' 
berritnum fuum dialogum edidit, quo Ie<fYo 
y H I L i p p V s abiifre paullulum a priflina fua 
fententia videtur. ^ Poflea enim inclinauit fe 
niagis ad dodrinam Heloeticam (feu potius 
pads inter vtramque partem conciliandae 
ftudiofus non amplius data opera attigit am. 
biguam quaeftionem, et praecipue abflinuit 
ia illd ab omni Patrum audoritate) neqne 
gmplius repetiit libellum fuum, quem tamen 
ed alendum controuerfiae facramentariae in* 
cendium denuo edidir, inuito au(flore, niw 
e o L. G A LL V s. VIL De vita D. p a v l i 
HELMREiCH, VindobonenHs, et patre, eu^ 
engelicae religioni addidVo, nati, educati ath* 
tem in relig. pontificia, aeque ad facerdotium 
euedi,le(9ione vero librorum euangelicorum^ 
Cbemnitianorum praecipue, incitati, vt No^ 
ritnbergam fugeret, fidemque fiiam Augufla* 
Me confisflioni addiceret, pofl binc inde ae* 

gre 



StrobeliiM^titm.S^.r.e\Fl. fif 

jgre iadati a fortqna, deni^ue a4 tnunus Sii» 
(perintendedtis Grimmeafis adtnoti , cui go^ 
ifendo a« i^p. iaunortuus t&. Hoino nee 
3ralde dodus nec fapiens admodunfi videtuj^ 
iuifle; fcripta quaedamedidit,poJemica prat» 
KCipue, pipcri tegendo forte dudum infumta. 
. SyUogeJexta habet I. BibHothecnm Melan^ 
4ko»ianam , quam nunc tertio audam dedit 
/Cl. sTROfiBiiys. Numerantur nunc fcii» 
-pta MBLANtHONis ipfius DCCLX , Qt 
lcripta ad illuOran^m vitam eius CCCXLIIL 
-il. Commentarionem de gbo.rg. froh- 
-i»i€H. Huius etiam non conternneodi hor 
minis memoriacn 6bBuiont eripere, fas erat. 
fecit hqc Cl. am E n n e. Notanda eA o£> 
4:itantia, qua lOBCHERvain lexico.Xuo 1]»^ 
4um appellat Georg. Letum f. Laetum, in hoq 
.Veronomifie ledorem rclegat ad voc. Fror' 
Uch, quo infpedo nemtnemreperis» ni(i Dan 
md* Frolichj centutu annis iunierem. 111$ 
:ctiam,quae brvCkjBr vsr de hoc virofi:ri» 
.pfit, no0 fatis accurata funt. — In Bohemit 
natus circa a. i$6o erat. Bonis literis inHrudus 
«nature ct)epit n^gotia publica tradare. Ali« 
iquamdiu Norimber^enfis, poft perXIIannos 
^ugud^nae ciuitatis fcriba fuit, et in hoc mu% 
Aere multi) cum iaude cum aliad rts grauei 
fmfft^ tana ia inf^ ^fdt da: Smak^ldia 

vtiiem 



f-- 



r% 



526 IL De fibrij fjomf» ^'^ * 

i^tilciti fc praebuit 5 propterei vero cum aliis 
fenatoribus a. 154^, luflu Caroli V, dtmiflusab 
officio vitain reliquam ia otio, fcd negoiiofus 
vsquc ad morteiii ij^a. transegit. Script3j 
^uibus fuo aeuo noinen commendauit fuuni^ 
pauca funt; pfalmos e?r Lattna TOAxNia 
CAMFENsis verfionc^ernianice fccit ; ku- 
des muHcae artis dixit iingulari llbrci TheoL 
f ifcn 5 Stobaei eclog^is in patrium fermonem 
€3c Latina verfiooe tranitulir. ( Alia eum fcri- 
pfilTe ct cjuaeiam a. 1520, prodierint, fufpi^ 
cari licet e FtRKHfeiMERi cpiflola ad h* 
R A s M V M, in qua fcribit : Guilielmus n e- 
5ENVS tibi LAETi fcHpta inilit, Epift, 
Erjfm. 5^1. ed Clen) Haec omnia nuliam 
amplius h^ibent vtilitatem, nifi forfan literato^ 
ribus et grammatlcis. III Epiftolas inedita» 

10. CHRISTOFH. WAGENSEILIK VlX 

alicuius tnomenti iunt» nifi proprer clarifli- 
nium nomen viri, cjui eas, adhucluucnis^ mo- 
^er^for morum Comitis Auflriaci cutusdain, 
in itinere fcripfit ad pracceptorem fuum n i c 

RITT ERSH VSl VM. IV. Dc LVTHERt 

do&nraiu, k 1 1 1 a n v s l e i b, Prior Rcb- 
dorfinus in cpifcopatu Eichnedienfi, aequatii 
t V T H F R I, ciusque aduerfarius iniennjTimus; 
in annat. Mft, iiiemoriae mandauit , p b- 
TRVM BtBERVM, uio^acbum Auguninia* 

Qiun 



StrobelH Mif(feU. tH. SifU. F» et VI f 27 

huih Norimbergenfem , a matrona quadam 
diuite tenamento accepifle D aureos, quibut 
iuberetur altiores literas difcere et gradum ex 
jtheologia ambire; hanc vero pecuniam 8 
^STAVPiTio, Prouinciali AugufHnianorum, 
praereptam bibero et erogatam effe ad 
•comparandam l vthero. potius iftam di- 
,gnitatem ; quod ita aegre tuliffe b i b £ R v M^ 
^vt stavpitio fubieftus elfe nollet am- 
^plius, e coenobio fuo aufugeret, et miferri* 
.inus fieret homo. Huic narrationi omnepfi 
iidem deetile, iam a dodiiHmo audlore vin- 
,citur . Primum. enim per fe improbabile ef^ 
.Vicario licuifle tam innnodicam in fubiec^os 
iibi Religiofos exercere poteflatem, vt tantam^ 
pro iftius ten^poris ratione, fummam pecu^ 
niae illorum alicui praeriperet^ idque impune 
prorfus, iicet is, cqi hanc iniuriam feciife^ 
.acerbe fatis quereretur Dein vero facinus 
^le eft, vt in stavpitivm, hoceft, iU 
kim virum, quem vno ore amici etinimici 
laudarunt, ac teftificati funt integrum, iuflum 
et caftum fuiffe, nulla eius admifli fufpicio 
cadere poflit. Porro nemo fcriptorum Ca« 
. thohcorum iftius temporis, q,uamuis innume- 
ris raendaciis et calumniis LVTHSRxfa* 
mam profcinderent, fabulam hanc refert, nifi 
ijuod vnus coCHLAipvs, at quaq;! male 
. ' ^ ' audiins 



' |a| Ih Ds librii nouir, 

Budicns teHis apud cord^tiore^ fuanini psr^ 

tiuni bomtnes! eamdem ita immilcuerit, vt 

eppareat, eum iprum nihil aufum elTe dccer. 

nerc, Ait enim^ lvthervm Doflorem 

iadum efle fua injfa H proiuratiom KleBtmK 

jim fumiibus cuiusdam matromf. etc. Ille 

c o c H L A E V s , c|ui atlds x^m impudenter 

iingit, eo ipfo r«mpore^ cjuo res aifla dkituf^ 

Norimbergae Rertoris fchofac Laurentianafi 

iiituius gcrebatj ideoque iilam ignorpre noa 

poterat, anno demuin 1549. pofl fara LV- 

^ H E R I haec f cripfit j fi cjuid certi de ea ri 

jnnudjuifret, fane ncc tam fero^ nec tatn 

^mbigue ct dmide, vt fecit^ eam comiiiemo« 

^iler. Dcnique aurem ccrtis ef exploratis td^ 

flibus confiat , m a x T H esxOj melak- 

f*HON£j et LVTHERO ipfo, collatos limc 

£)o<f)oris honorcs effe, rogatu s t a v p i t H 

impcnfaa fercnte Elc^flore. V» Dcio. Cal 

-it I o N t s vica et fcriptis. Eum Francofurfi 

ttd Viadrum matheieoi ProfeiTorem fuifiei^ 

omnes, qui eius tnentloaem iecerunt, aiutit 

quidem ^ lcd qui^ tajn a. 1^%%. aflrolQgi fui»^ 

^ionejn gerebat in aula eledoraji Rranden* 

fcurgicfl, cjuum vix XXIII aanos haberet, et 

quia m becmanni notiiia academiat 

FrancoC nottien cius non reperitur, falfuni 

vjdetur. Qi?^^^^ Vitdtaicgaft pnccepior^i 

^ lubuiilet 



StfiAeni mfcett. BL Sifi^ ^2^ 

liabuiflk LVTHBltvM et MCLA^T^Qt 
19 EM, pernirit tainen in lide cathplica, feu 
certe in externa eius coipmunione, motui 
ibrfan extmplp et auf^pritate principi$ fu| 
loacbimi. ^r^taQtem, vt 9A|Inv9 cecl* 
jfiit,' Grandejaginaii Cario ventris onus; vatl- 
cinandi e^ iiderum pofitu arti magnopere d^** 
ditus, hinc et magiae fuipe<^u$ apud impeH^ 
tos. MBLANTHON autcm eius candorein 
laudat et fimpllcltatem Sueutdam. Inter po« 
c^k eutn a, «37. v^ feqwWe 4f ifipr^uMfn ef« 
U^ ^QQ V»)df mpder^tnm 3^^chi alumnum^ 
f9( «ot^detp ^utHkm dtiCQtyr* Scripta eiu» 
mnxiineai fmm «Arolpgica (m^i npbiliua 
WtfQi opua^ 9110 glprian) HPinifiis adbuc vi« 
ffnteiB ^bi jiafat^, ikrovim \%i «0« quod 
q^id^ip ^ 9IIIS illi fpli, a^ atiis vcrp foli mb« 
liANTHoi^i viDdicaHK*, rei^3 a cario* 
K E compoiitum primp^ a. i^^l^ntuone 
fCtri^atyiB ff- ppfpojitup:) ^^Te creditur. ---• 
Pe ediripnibus^ et interpr^tationibus chronie) 
imy^^ rflgrip ^bfQlu^iflima adjjc^itMr. VI. M S? 
iANTifQ?fi9 d^ ALf erto pVRERg. 
piaoreciplebQ.rrJiPP, ipdigw. 5et|uitur Vflt 
jp. iA<f# HCEFBBANDi or^rip fpnebril 
iopbitwii jtf5j^.ANTH9»ji$ ti?tbit? Twbfe- 
Me, opportiJDo tempgire ijopi: r^perit^, vtfy 

.Fii/./i. ^ tl tum 



5)0 IL Di Ubris nam. 

tam tandem ipfi 711^^1«^ Lutherani videantor 
aliis, fi fandam MBLANTHaNis omni* 
bus modis lacerauerint memoriam. Saper<« 
funt enim adhuc Flaciani pugiles, fed, quod 
&Iix fauftumque fit^ rari. — VIII. Addenda 
ad bibiiothecam Melanthonianam ; prioris 
generis fcripta XXXVL alterius XXV. receo- 
-lentur. 



PhifJ. ihm. Betrachtungm Sber den Ur^ 
Jprung dtr WeU ttc^ i. e. Obferuationei 
pbjrfico-chemicae fuper originemund^ 
praefertim orlns terrarum eiusque muta- 
tionum, colleiftae aiOH. gotts ch* 
WALtBRio, e Itngua latma to^fae et 
annotationibus audlae ttD. christ* 
FRiD. KELLBR, Med.LongoiaL c £ 
vfli. S. pagg. 3Pl. 

; Notilliinus WALLERii libellus vnaquC 
dotftifrimus de origine mundi, praejertim ter^ 
rae, el?, et dignus, fi quis alins, efTe tidebatuf, 
qui verfione germanica in plurium manul 
Veniret. In (\uo vertendo tamen non vna diil 
ficultas fuperand^ interpreti fuit, paftim qula 
bbfcuro dicendi genere vfus erat m&or^ par. 
'tim (juia omnia ex principiis chemicis an)u(l 
mineralogicis repetenda vcl firmanda putarat; 

Quai» 



Wtitterii obfem. fhyjShm. 5 3 1 

QuafeTituius fcire intereft, Mofes et naturi 
inter fe confentjant, nec ne, quac fiierit prfc 
ina liix, quid firmamentum, quae fatio col* 
ligendarum aqtiarum > vnde conchyBonutf 
copia in altiflimis montfum caciuninibus t^^ 
tierint, et id genus alia plura^ls profedo haud 
pauca inucniet, quae fiK arfideant, multa, 
in quibus diflideat, plura, de quibus adhuc 
diibitet. Adeant ergo audorem talinm eu- 
Yediaruiti amahtes, et gratxas habebunt dodlo 
inrerpreti, qui torfe ac pure fenfum audorb 
cxpreflit, et hinc inde notulas haud proleta* 
rias adiccit. •-' -^ * *- » 



Jok. Ef,Siiberfchtagf Chffmtogifi (UrU^eU 

et$, i. ^ lOHANNlll BSAXAB 8IL« 

BBR8CHLAQII Chronologia ftuind! 
per; Sctjpturam 3acrain emexKiata) prat- 
V cipne in vfum fcholae Regiae realii* 
Bcroiini 1783* impenf bibliopolii fcho* 
hie Reg. rcal. 4. pagg. i«. , 

- Mandato et audorrtatc; iUt^iC HBtiS- 
B B K di t permotus' cK audor \ qui eximift 
snath^naticarum inprimis hydroftaticarain 
-ireruni c6gfl!tforie exccllit, magnamqne geo* 
'geilia orbis terrarum haud ita pridem edit^ 
'iimam eonfeoutus cfl^ fetidfyAemd^chrano^ 
-• ' ^ h\ % ^ logicum 



13» it DiUMtnottU* 

lagicum concianandutn accinxit , quo incre* 
iiUorum dubia et errores penitus tollercntut. 
ii\h^% partibms ljbpcdiuirusen,quarum prio^ 
|»c;ieUniinaria'cqntinet, altera iptum fyAemt 
iJiroaologiciiiti tertia diuerforucn popuiorum 
dironologiae comparationem cum i/io fyfle» 
mate*. Praeliminarifli vetfantur m definieadis 
et diiudicandis aeris fecundum quas calcoii \ix 
.chrpnoiogia fpbnduiiuntur. Annum facrae 
/cripnirae ibiarem; .efie contendit} quod licct 
jngenioiis rationibus efHcere fiuduerit, tamea 
^vix (perandum e(l omnibus probatum iri. Dc 
exitu Abrahami ex Harane ita diiputat, vt ve- 
rinmilius putet^Abrahamum viup adhuc eius 
patre Thara egrellum efTe. Commoratos 
^'rfraetk«!s Ift Atgypto 400 annos re<5^e fla. 
•(iift) fed httASs iobi^ ibtfsfedt kiconditueo. 
^^lddicum i^ruafio; quod a netiiinecum 
mn\Gto aniromim 48^ i Reg. Vf, t in con« 
-iotiii^tn mhgl ^tifft perfualutti hv^min ex» 
-^fe^tumque. Vi alia taceai^us, ^qtiae fuae 
hypothefi , Mfti^. numeros Bpbraicf textus 
,eQf%muiltr ^pzm <orruptos ^i • conue* 
^'niemia ^git^ ae^am iReg^ V|, t. memo» 
/a«am inuitis cJsiriflimis textus verbis a fioita 
f^ d^fertum iiiQerc 40. annomm cxorditiar. 
Cpmpanart deiade aador iotiium Olympi** 

1 i doma» 



SilbsrfiUagHtfmiiblD^muniU. $|| 

Jotnades Danidis ab flanof £i!ptiiiio Artiixerxis 
Longimani inciiQat, qno Eeras Jufliis fuit an* 
. tiquaai ludatci i^atas formani reflituere; in- 
ikque ad annofnf qno Ciiri/UsLobiit, com» 
{mt^ anoos 490» EoJem a;odo veKatifn*» 
innm Imnc iocum explicoit prideaux. 
Chriftum natum effe affirmat A. V* G 750, 
jdeoque nodnifn aeram 4 annis nimts fero 
jncipcre. Quae quideiTi fentenlia eruditorum 
fere coinmuois, eft. Tv^ndein indolcm pe» 
f^i lulianae defcdbit. Ipfqm fynema chro^ 
nologicum /lue tabulae, quibus resgeflaeW 
fiaeorum aliorqmque populorum memoratu 
inaxime dignae comprehenduntur, vsque ad 
fuerConei» Hjerpjfolymorji^m tempore, T)i4 
decurrunt, atque ita fua natura comparataQ 
funt, vt in compendium redigi neq^ca^t. 
Teriia op^ris pars chroaologiapx AjnTyrJprMiPjj 
Babyloniorum, Medorum, A^gyptiorwx),, 
Tyrorum, Graecorum et Romanorum expji»' 
^at. Dantur eppchae marmoris ArundcU^nit. 
et laterculum confulum Romandrum ab V* 
C. 487. f bello Punico primp. Opus nia. 
gna cura confedum innitution^us kholaill* 
ps ^t academids egrcgie inferwire potdK . - .* 

yerzmhmlSdirvori^oo gedr^ciUn qufjer 

XJ i " ' ^ ' ten 



194 ^^- D$UbrUnouii. 

tmtti. L e. index libronim ante 9. i^o» 
impreironuD, qui reperiuntur in Biblio- 
tbeca publica Lubeceofi , primum con* 
iedus ec editus a ioh.georg. cei- 
KER. Contulit cum ipfis libris, et 
emendatius atque audHus iterum edicSt 
praemifla praefadone lvoovicvs 
• V H L. Lubecae iTgi. ap. Cbr. Gottfr. 
Donat 4. pag. i; et 7«. 

In prae&«ione narrat cl. svhl, iam a. 
1^17. a ciuitate Lubecenfi Ribliothecam pubii* 
^m conditam efle, quae variis donationibus 
praecipue Langiana et Scharbauiana infignia 
incrementa cepit. Librorum fub primordia 
$rtis typographfcae imprefTorum in hac Bi« 
bliotheca cufioditorum catalogum contexue- 
rat, et fingularibus programmatibus in lucem 
Miiferat oesi^ervs, cuius dillgentiam, 
dotflrinam et de Bibh'otheca pubilca merita 
fummo iure praedicat gesneri fucceffor 
digniilimus , s v h l i v s. Hunc catalogum 
repetiit au(ftum a fe et emendamm s v h l i v s, 
quem quidem laborem niinime inaneni , fed 
vtilem et acceptum agnofcent antiquomm li- 
brorum aefllmatores. Percenfentur primo 
libri fine loco et anno expreiTe anndtato edi* 
lAj tamen ex indiciis fat claris ad incunabula 
t}rpographiao re&rendi} deinde li» ^uorua 

•ttai 



Gesneri ind. Rbr. mnH a. tsooimpr^ edSuhi. f ^ 

laietas clare indicatur. Antiquiflimus eft Ci- 
rceroo. 0£c. 14^$. in charta, vt putamus, licet 
^ Aon direrte afHrmetur. Suntenimhuius libri 
»cxemplaria membranacea^vti e.g. illud,quod 

in Biblioth« publica HelmAadienii feruatnr* 
fj>equuntur alii ordine annofum, quibus pro- 

dierunt 14(57. f4^p. 1470. etc. Optamus, vt 
liiodiflr. s V H L parUer edat catalogum librp. 

xum Sec. XV exciiibrum , qui Cbruantur ia 
. Orphanotropheo Lubecenfi, inter quos inue- 

iiiet librps antiquitate iuperantes eos, quorum 

jpfe cuftos eft, e. g. lanuae.CathoIicon 14^9. . 



CHK. THEOP. WALTHBRI ElHpfeS 

Hebraicae, fiue de vocibus, quae in eo- 
4lce Hcbraeo p^r Ellipfin hipprimuh- 

lur. Poft CHRIST. SCHOBTTGE- 

^ NivM denuo cdidit et obferuationes 

nouas adiecit lO. christo. fri* 
DERic. scHVLZ, LL. Or. ct Gr. Pro£ 
in Acad. Gieffenfi. Halae impenf. 1. 1 
Gebauer. 17S2. 8. pagg» i$o. 

Laudabilised labor, quem repetendoet 
augendo libella Waltheriano .impendit cL 
s c H v L z. Q^ae vncinis [] inclufa leguntur, 
Schulziana funt fupplementa, neque ea raro 
coinparent Horum quaedam ipeciminis in« 
. \ Ll 4 ftaf 



f 3« IT. & iEarfr Milr. 

fbr prolrftmcn ^ «jnia dc praio Wftti]i«ri«li 
Iftiri dodGm imo' eruditos confW. Sf^diii 
fnam, ellipfis tocis Zi4 axue iU iReg-XVIK, 
|L nobb lupfniacanca wJetor, qai lobaitcr 
^ d c c E t o acqn^eforDm, mctonyiTike ncv 
tten fami AiEnnaiitc. Mintm^ op tts d), ^ikhI 
f^^S poft n2*n fc<jutotc *? fubiDtcliigatuf, 
Kam 6 haec ettfpfis locom babct fc^ucute y: 
itiam aff^menda fcouente ■^'; lobijsquc di- 
ccfidm cft Dei oafam ci^-otDQdcrc Yoluifle 
jUQ, 1- EUipfis yyi expungcndi e(V. Com- 
mode cQim rcferri potdV ad 2^3*^, Qgid & 
Pf U I. non fupplenda eft vo« V^N fcd fKO 
fttbtlanfiiitim crt, vti ccttiflrime c(i XXXI, n^ 
Scd h^ec cit inHio libelli defamta fufficianli 
et fi binc indc sib cditorc diirenumus : niiii* 
lominus optamus, vt libcr hic muiconimi, tn 
frimis iuucnutn manibits teratur, noua ifhi 
tditione acccfliones hand vulgares nadus* 
Emendationes Hcbraici textus^ quas olitn 
^ropofoerat, nonnnu<^tiam deferuit d.au^or: 
e. g. ?CX\% t. ad rr\On fupplet ^U?SJ indo* 
flus finc dubio argumentis cL s c h n v ti- 
ti E R, Pitg- 55, editor citat pracfationcm libri, 
^uae noftro fakcm excmplari dccft. Acgr^ 
Itiain carcmos iixKcc locorum fcripti^ae. 



Sihegb iratfalh il$^urt H igne. 537 

Ifynm caKl vriLKELM schbel^ 
*— AbhafkUung von Luft und Feuer ttt. 
l e. Tradatio de «ere ct ignc; curA 
praefatione Cel. bergmanni. Eii* 
lft>yjfrMi«fe,corrc6Kor,atque noaa cotni 
mentattone de variis aeris generibus fk 
KinwANt etVRiBSTLEVi anno^ 
tationibns et scheelii experiitientift 
1a quantitatem aeris puriffimi, in atm(^ 
(phaera contetiti, auda a D. 10. G o* 

I^OFR. LEONHARDI, Mcd. Pro£ 

Lipf. apud S.L. Crufium. 1791. S. pag^ 

^id fentiamus de praeclaro cl. s c h e e^ 
1 1 1 libello, atque ill virorum^ k i r w a n i 
et ^RisTLEYi, annotationibus locuti de 
verfione eiusdem anglica, iam dudum expo« 
fuimus. (m. lanuar. p. 4^ fqq.) Superefl, v{ 
pducis referamus de noftrae verfionis rationq» 
^uae optima nobis videtur, de cel* L£0N« 
H a R D I commentatrone, et de nouis cl. 
S C H E E L 1 1 e^t>erimentis. Hle quidem, quae 
tecendorum indu(^ria atque fagacitate x}e va^ 
fiis deris generibus innotuerunt, lucido ord!» 
fie, et tanta perfpicuitate et foliditate pertrsu 
dauit, vt nullibi adbuc parem hac !n re inu^» 
Herimus. Dilpertit illa in mephitid^ ineonh' 
h^/Sbilm^ H dquaemifcilnlim, (ad- quam rrfei^ 
LI 5 Vioo- 



53S ILDtebrUmmk. 

vifiolWi^iiiixiatk3«i^acido-fid|Aiire9in, il«^ 
lam flaoris aiioeraljs, tonc acetofam, deniqoe 
addo-nitrofaai): imcombnfiibilif vero, quae 
pjm hoMd JbbikMr,,comprehefadit mephiti^ 
den nttri, aerisqoe phbgifiicas. Qaae autcm 
tomlmri poteft, diftioguit cl.aodor in^ioflanK. 
mabilem, (qoae com aqoa mifceri fe potitur) 
jet inhepBtticaaiyVrinoiainqae. Vltimumgenus 
continet aMtris» quae re/piratiomi idomn fbnt, ge- 
oera: ad^oae pertinent aer pnriflimus, fi^ 
pUogifticakifJ et atmofphaericus; cuius ex 
mixtiooe ncMia fummae Greatoris et benk^» 
niflimae Gipientiae docomenta deduci poue 
cL auAor often(Ut. — Quam commeptatio- 
nem fequuotur aonotatiooes ill. k i r v a n i 
et FRisTLBYi^ tandem experimenta d. 
scHEELii in aerispnrifIimi,inatmo(phae- 
ra contentt, qoantitatem, quae ea, qua folet, 
fagacitate et circumfpe^one per integri anni 
fpatium inflituit , et in Academ. Reg. Sden* 
tiar. Commentar. (A. 1779. p. $0 -sf ) cum or- 
be erudito commuaicauit, quaeque ex illis d. 
E o z I B E fuo &rio ioferi curauit* Super- 
firuit ille experimenta fua ifti obferuationi» 
aerem puriflimum mateiiam inflatnmabilem 
Bberam vbiuis locorum arripere, cum ea ie 
coniungeite, et tunc quafi otfparere; aerem 
itaque atmofphaericomtantam dephloginiod 
; .- « ■•' : - quan. 



j^ntkatem tondiM^, qiumeain ille, fubiedoa 
(q|>efationibus phlogiflicis, pod ea amiferie. 
Qiiae cum ita iint, in Yas aerem contin^ens^ 
incluiit mixtionem ex vna parte fulphuris cum 
duabus partibus h'maturae martis purae, (]ua$ 
aquae ope in paHam redigebat: eandemque 
mixtionem, quoties rerum circumflautium 
conditio requirebatj, de nouo componebaft. 
Applicata valis adhibids fcala quadam, quo. 
rom conflrudionem vfumque fufius dercri* 
bere nunc non licet, obferuabat, aquam a* 
icendere ad-^|gradus; indeque coiiigit, ia^ 
aere atmofphaerico baerere aeris puriflimi pa* 
rem quantitatem, — Adiedlus adhuc integro 
libeilo index vtilitatem huius editionis quo« 
Que auget, de qua dubio procul omnes fcien» 
tiae naturalis et chemicae cultores noflrate$ 
gratias finguiares agent cei. editori. 



Pe ignotls nonnuIHs antlquiflimls Hebr. 
textus editionibus ac Critico earum vfu« 
Accedit de editionibus Hebraeo Biblicis 
appendix Hiflorico. Critica ad nuperri* 
mam Bibliothecam Sacram Le Longio- 
Mafchianam. Edidit ioan. bbrn» 
p E R o s s I , Publ. in Reg. Parmenfi 
Academ* Ling. Q. 0. Profeflbr acTheo). 

Fao, 



f 4d n. Di 

En aomBn docommtom iodrfefli ffn^ 

£o crkjcam (jcrain ct IflborS^iis et fmntibai 
Dd iiiediocribos deoierere pergit do^SiC 
sodor, feHciwisc{iie, qoa io inoenieDdis vt ac. 
^Direadis rarifGmis Gbris Hebraicis hadenos 
^a^ efL Smuerat fecon), qoin poblice pt>« 
sniienrt Aoaales bcbraeo . fypograpbicos A 
loiiio artis ad a. 15x0. io poblicara locem e. 
^prictere; fed qoom totos nooc occopatos & 
io edendi immeDfa ▼arianim le£lionom Bi. 
Bliomm Hebraicorom farragine, qoam ex li. 
brii MStis et editis corrogaoit, ignotas taiu 
tom DonnuIIas editiones in hoc libello breui- 
ler defcripfit addito V. L. /picilegio ; in pri- 
mis vero Bibliotbecam Le Loogio-Mafcfaia- 
nam emendauit et fuppleuit, ipfo m a s c h i o 
confilium iflud approbante et adiuoante. A« 
jgmea ductt ignotarom tditionum V McgilL 
com comment. Rabbinic impr. Bononiae a. 
I4lx. qiuo ipfo anno et loco Pentat. prodiit ez 
icriptis Kennicottianis et Tychfenianis iam* 
iam notifHmos. Raro difcedunt a textu vul- 

fito. Plures le^Kones inuenit in Ruth, Cant 
hr. et ^jle£ infcrtis libro Mahzor impr. 
Son^ini et Cafale maiore x^. e. g. nn^3 
fn phit; Maforet nV3 Ruth I, 1« Singu* 

larem 



De RoJJi de ignot. Hebr. text. edit. 541 

larem reperiri ait in VuL Syro tt Arabe :. qiio^ 

minus accurate didum eft. Vulg, coim ver« 

latinregiofie, Syi^» NV^^, Ar. pN ^t 

miod plurali numero magis con.uenit quain 

fingularL £x fragmento Hofede ^ntiquiiC 

igootae editionis duas profert ledUones in Bi« 

bliis KSNNicoTTi irunra qua^tas. yi,i^ 

hiyaJlS omiffa coniunidHone etv.i5.Tl^jy 

Ipco futuri n\Pyv Sed vtraqtie ledio ve| 

mendofa eft^ yel .exigqi falte^i oiomenti^ 

Praeter fragmenta editiqnum quam plurim* 

iaudat audor Pentateuchum, qui fortaffe Vlyt . 

ilpppAe exfufus eO^ ct Penn cum Targ. Me* 

^ll . et Hapht impn Confiaminopoli t^o;^ 

Hunc caue credas eundem eiTe cum cod. s$*t% 

«p«d .ic B N N ^c 6;r T;v Jtf« Naoi ineditionf 

ft KBKNicoTTo/memorata, quam 10 ac« 

dibtts Saraual ludaei Mantuani sayiisiv^ 

vtdit, Pentate^chuii^ fi^qu^ntur Hapbtarotli 

M tum MegilloiiK», peinde nomiaa^ quae cU 

tat DE R03 9I ex epigraphe fuae editionil 

nonomnia occurcuqf infubfcriptione, quat 

iegitur in cod f^jJS^txkn.. Ibi enim nomec^ 

R. lofephi benloei Bivafe» quem ^B RQSi* 

pperis encomia/lam et approbatprem voca^ 

Of^ extat, niil ^t inTfublcriptionc^aJi^s qugm 

^s exfcrjbere pr^etermifimus. Operis proi* 

IP€4orfS^4WunAHB^ i u b fcrigd M cm cod: ^tt^ 

ftienint 



i^ Jl IdiUbHf muU; 



B.lrfataffiL R.Saadiae, pro quo de ros9« 
habet R. lofnaai, et Ifaae Kajpota, quem pa^^ 
riter cjtat d B ti o s s. Caeterum non folumi 
innus, fed etiam meD(is vtriusque editionis 
(diuerfam enim efle vix dubitandum efl) con* 
uenit. Vtraque imprefla eft menfe Nifan a; 
i%6^ DB Rossivs, qui faepe RENNic« 
eiusque et Biblia et Diilert. gen. laudat, a 
KENNiCotTO merabrari Pentat impr* 
CouAantin. 1505. noii monuit. Paucas haec 
tditio fuppeditauit varias lediones. Ex Pent» 
MegilL Hapht. Condant» 1522. in medluor 
protert Gcn. XLIil, 8. •^3310 pro mendofa ie. 
dione Hooghtiana U^SD. Hanc vnde 
HOOGHTivs fumferir, nefcimus 5 quid fi 
operarura errore inuefta fit ? Diceremus itaf 
reperiri ih BSbliis Atliiae f. Leusdeniair. 1^67. 
quae etiam in aliis rn${idis fingtilaribus ex« 
prefiit HOoGHTivs; nifi obftaret Dtf 
R o s(s 1 1 audoritas, fecundum qnem, ft rei 
Aeeum intelleximus, in edidone Leusden. 
reperitur ^JStD. ^ i. h. ntiOHABLis ct 
N o R 2 1 ad Ie(flionera textualem >J£)D ne diCr 
lerentiam quidem vllam notant; H o o g n* 
Tivisvero in appendice,^uae practer^di- 
Herfitatcm ledionis, erratonim indicem"fi« 
flit^ hanc varietatem i^e nrbo^ quidem 8tti« 



De RoJJi di ignat. Itebr. text.edit. f 43 

gir. VeilemUS originem huiu^ lecflibiib 
Hooghtianae accuratius indaga^Tet l) e r o^m 
SIV6. Sed qilanqttam diligentifCmoi 
eft in euoluendis codicibus fuis: hifioria ta- 
mea originis tum ledlionum tum editionum 
critica ab eo vix exfpedlanda efl. Errat cL 
p E R o s s I p. 22. quum adlof VIII, 22. con« 
tendit pro DhS legi ^h in 20 MSfis codA 
Kenn. Sunt enim in codicibus, quos laudat 
Kenn. quam plurimae editiohes a d £ r o 9« 
81 o nominatim adducflae. Deinde faifum 
cft, quod addit, inefle bis codicibus eircnlum 
ad atterius kSHonis indicium. De hoc enim 
jiihil apud Kenn; Eundem errorem errat 
fld XXIII, la. vbi ait Ss addi in 15 codd. Ms- 
tis Kenn. Proph. prior. 1486 etc. Sed inter 
illos codices KennicottiaQOS reperiuntur quin* 
que editiones impreflae a 0fi rossio fe* 
paratim laudatae. Eiusmodi maculae nifl 
abfint a noua variantium colledione quani 
parat (abfuturas vero efTe ex ditigentia cora* 
^ue audloris non Hneviure coniicimus) nae 
pretium et dignitas operis valde minuetur. 
Fierinequit, vt omnes editiones indicemus, 
cuarum c>>gni(ionemnunc primum acceptam 
referimus diligenfiflitTfo^o £ r os s 1 0. Com* 
parabunt enim fine dubio fibi librum harum 
rennn Audioii: ^uas c[ul non ctirant, ne 

hane 



f 44 J^ 0$ Sbrif uoaif. 

Iianc quidetn ootitiain legent Paoca ei af> 

peodice binofico-critica, qua Maicbiaoiiui 

opus eoiendatur et fuppletur, excerpemus, yi 

ctiam Jiuius peaitius cognofeendae ampreai 

apiid lediorem incitemus. maschivs d| 

^ent MfgiH Hapht. Brixiae 149^ 8. afiirma» 

uerat, prinHini Genefeos verbum omaQi^ttii 

inultis colore rubro cincfhun ede. Hoc de 

folo exemplari, quod Carolisnibae feruatuTi 

Tcnim ^ile putat pe rossivs. Nbs ^ 

fcbiedis aoflris de colore iflo rubro mbil ao^ 

potauimus, fed obferuauimus tantqm inte. 

»-un9 .vo^abi|lum literis maiulculis exaratam' 

c/Te* Deinde certi fumus (vidimus eaim] 

exemplar illud chartaceum eile, de qtio du^ 

bitat p £ R o s s I v s. . lafublcriptione huiui 

editionis » qqam dedit m a $ c h i v g , legeni 

corrigemus errpreip. If^m pro 1"0 QV QV[ 

Irgcndum <5ft- VO D DV ovn, atque itt 

fsjgit verfib, quae extat apiid MASCHivir 

ioai^ Lunae die Z4. m /i 9 C h i v a ait hanc 

fditionem anxie quati/itQm effi a renni* 

C o T T o ; quod nefcimus vnJe habeat. k e n« 

jfjcoTTvs enim primus fuit, qui hoc gw, 

ffJfM cum orbe erudito communicauit in Tht 

yjnneipt ^fcotimts p. 10% ft 104. Ad annum 

HP^ non ad 0nauni 14^. vti a!ii, inter quda* 

^iam BjtvNfiva nofler» ^ccruht, refere 

cditio* 



De SJI^ dtigndi. Mti^.-ttif^. tiit. f^ 

cdMcm^ PraUeAiOr- ftcrf Kftfae^lkeiil* 
Vlyfippone fad^s. Libet s^giHiitmtd pro hadT 
fua opiaione noadutn proii>ierit: lubenter 
tainen m ea ncciuiefcimus. Exeniplum Ic« 
faiae huius editjotiis inuenit ff r vn s i v s in 
Bibliotheca Bodlei^Eia, illadt^ue accurate de* 
fitipllt in noua edtticjneDiflTertat gencr Ken- 
ificottmnae brcoi proditural k^ n n r c o i*- 
•rvM lapfum efle ait ad cod a5i* euinque* 
afflignalTc anfio 1453. v^l 1^4. Sed ipfe* 
KEKM. fatis dtjbitancer de hdc anno loqui^.' 
tilf, Piitat etiam d e r 6'sV Prbptiet. prior* 
Leiriae iii LafitSin; impr. 1494, rf kenniI" 
coTTO reftriri ad^ a, i4^i. lutcodice 2^3. 
Sdd quanquain is numerus p. 5^3. L i. in diit' 
f(*rt, gen. extet^: talneb p; \i%. MMi crrati* 
corredtus efl iti i45?4; ne^bfe hiinc crratdrura* 
iiidiccm acgllgcr^e debuiiret vfri ciniis pr^ecfr^ 
pua latis JR diligeritia pbfita efti maschi-" 
v-s; qtit Boiiib^Pghnas et Brixitnfeseditiones' 
faepe conferttirtf contendcrat, paifflm cafiiga* 
tuf « Ad rcce htiffima vsqile teiilpora nem pc * 
a# 1781. catatdgus editjortdd a m A s C ri 1 a^ 
vei omifl&nlEb vel perjr^ailtl' dtfcriptaruiiii 
corttiftitanif ,^ atqoe 33 ^rii' cdhcinnaridiiTii* 
pfactcr ati^ fuWidiVauSor vfus eO Ms, iu^' 
dft* edifidftiiiii « Rafabihdr Syfeagbgic Aiii^'^ 



^4^ llh Dt UbeBif aeademrm 



7^ 



llelodamenlis con&do et ope amid cL CBli- 
VCNHAB adeom transmmb. 



///. DelibilUs acadmidsetfchotaftiaf. 

CL KdHLER, ProfeiTor Regiomontaiiiis^ 
vt ja ordinem philofophorum reciperetu^^ et- 
locum profeflionis in eadem facokate rite pb« 
dneret, a. 178A. ex cathedra defendit obfema' 
iiones eriticasin EccUfiqftae eapni vUimimu 
B;bliopola rogante iterum recufae, atqoe fub . 
iingularis libri formaPhilebraeis legendae tnh 
ditae funt Quales in Pfalmos fcripfit dodif- 
fimasnotas Repertorio infertas, talesetiam 
in hoc caput Ecdefiaflae quo fene^utis m^ 
et incommoda graphice defcribuntur, confe- 
cft K o H L E i( V s. Antiquos praecipue inter* 
pretes confuluit, et Rabbinos; minime tamen 
rccendores commentatores ab eo nc^edi iunt. 
HovBiGAN.Tii verba facpe adducit, ra- 
riilime pr^obat Sed totus h o v b^i<3 a n t> 
V9 vix dignus eft qui infpiciatur et citetur; 
feriam refutationemne centefima quidem eius 
tiotaruni pars i^eretun .k4>hlervs tu 
iBmCi alias ih emendando textu cagtus eft cf 
verecundus, XIl^L pro m%n\*\lhn legendum . 
fuadet nrn niN% Sed nw aJM nomen 

eft 



et fchotafiieir. ^^j 

eft pra fole e.g. lob. XXII, 28. leC LX, i. cct. 
Verf. 4. 'T^^n mJ3 Sd inti;^ de defedu 
^urium in fenibus nonnuliis Saloinoneih loqui 
arbitratur. dep^imuntur, flaccidae, heberiores 
fiunt onmesfiiQe carmims. vcrC 6. et florebit 
amygdalus de canitie capitis jntelligit et com« 
parat cum Sophocl. Eledr. 43- m xmoTsrsv 
C8(n o^fivBi(ri4,9V9Vy neque JtifpeSlum habebutit 
itafloribus tinSfum, i.e. canis refperfum. C^ 
terum quum cl. audor in explicandis huius 
capitis aenigmatibus modo cum hoc inodo 
cum illo interprete faciat: fuperfedemus plu« 
ra exempla ex commentatiuncula hac, quani 
cum fru<9u legent, quibus Eccleflaflis men«^ 
tem capere volupe ed^ defcribere. 

Hatae ap. Hendel: Rudimenta DialeSHciuiL: 
lutrices, auA christ. frid. daniel/ 
1782. 8. pagg. 6q. Paruus Hber, fed frugis ple. 
nus, cohfcriptus tunc, cum cl. audlorfum* 
mos in medicina honores ambiret, et verfa« 
tns is in traflanda matcria ita cft, vt diale(fli., 
cim totius medicinae merito ab eo defideres. 
Commendandam ergo diflertationis Je<9io. 
nem iis putamus, qui, quid in artc noflra fit 
adhuc reliquum, nefciunt. 

Mma Sk 



541 in. D, 

Si qm TclSat ridere Bbcriiis, kgeodt Bi cft 

AifiL la OftLovf I, ProfM^cL Rcgk>- 

noor.proiafio d^i.GB»BA^9 knfnau NiUl 

craUntdiDi jcinioifiiditf me l^cre mcmiBfc 

Dpsn a&m pnAare.annirimr, ■luftiwig/Mi 

vmmtrfaU mm.Jw% i(a in demonftmdo ipcr- 

iclBrt Tt <{aeodun ioocnem pcwfiim a paoe 

^driiorniiik (ficat, ccfi fil alknenmm omniiw» 

ItfimiDibos apmm, cxcmplom infiuttis, cbdb 

ct coDCceto ano nati, rc&rat^ ^picm iooarar 

lCBicdiam iiitetnc ditom ac^peat^ ktm wl* 

iMOtae afteriae memiiiit, qoam ibla cliirDi& 

«ia iancc^ itcm calcDli, <]ai iisdon, qoibos ar* 

Unicomfammm^ rcmcdiis nontoUatory nc 

que is, qul.plcthom vci vacoitate vafioroov 

acgcr c(l , candcm-^iicdicioam reaoinit cct 

Sont eoim hacc omoia aot dcUri fenisfonK 

nia, aut homipi8.ridicuIe.do<9i documentai 

Qjjod (i cfl demmHrarep ncm dari mcdicamco» 

U vniucrfalia, ^od modemfitycqiiidemncicia». 

> Tttbhg^ AfHmaducrfioncs ad qoaedmb 
loca lohiy (quarum^libcilum U Jaodaoimot m*> 
lAm» p. a7^ %)i) fiiTcicuhmakeronv defim^* 
^re V A^UUBif scbHx BJLO,, ia locem emit^ 
iit clanill' s c H N V R^R^ji^^^ommantatc»- 
iam in & XXIII, ». 6. ii. ;erX59V, is. 13. i8 fq. 
c. XX VIL c XXX^ aa^ c. XXaU, 7, 13. %3. fq. 



etfikohflkif. f49 

e XXXIV, &i4.Tqq. c. XXXV, p. ftjq. Etiam 
hts fymbolfs <}e(icierium paFticuIae, quac fu- 
pereft, pcrfli*emne prapediem legendae apud 
nos excitauit vir eruditionis tion folnm cgrc- 
gue^ verum aciiminis quoque e?dmii. De 
▼no tantum loco, quia prae rcliquis memo* 
rabiiis videtur, iuc&cium lieeat noHrum libe- 
wus apponere, fdl. de verbis t^iae Bufkae, 
XXXm, *i fqq. vbi eam fere schnvrrb- 
R V s amplexatus eft fenicDtiam, cui cxoman* ' 
dae olim o&colai^padi vm operam 
dare memmitnus. Is enim ; „Tertia, ait, Iniec 
e^ vta^tifcquentior, qua Deus ignaros et pec« 
catores reuocat per mtnttum facundum vnum 
e multis mitlibus, i. e. per prophetam vel do« 
florem aliquein, vere bonum vimm, qui non 
vulgariter fcntit, neque iudicat ,vt plurimi, fed 
faptenter docet hominem, quid ei fit facicn- 
dum. Vocat talem, nuntium vel angelum} 
£cut et Malachias facerdotes, angelos, et Do- 
niinus, Baptif lam. Infinuat autem Elius, quafi 
ipfeinet fit talis quispiam angelus. Non vult 
autem fi;nplicem#do(florem, qui verbis tan» 
tom doceat, fed qui etiam vitae merito inter. 
cedendo altquid apud Deum valeat (et fnife* 
rtatur:) h. e. vt pcr tallem fc declaret mifcri. 
eordem Dcus,** eta — — Noftcr quidcm, 
ciU confenfum iUum cum accurato interpretc^ 
Mm 3 ex 



f fO 111. Dt 0dS/ memdmirii 

cx mfldiiratoribus purions coiimiciitiHiontt- 

booon trflmiaiiii, coounode in fiA fi d i um acU 

oocat diAani, kr« I, lo. rediasqae /«^crprv- 

im imelligk ^Haleai, (jni fe intapooat, ** (ad. 

di licebit, qui Devm hdir etpopaham iniercef' 

firem agat caollaemie patromiiii, Ie£ XLIIL> 

ct fi:ite obferuat, (fortafle ex lac. V, 20. coo* 

firinauiflet enuociatQfn,) liberationeai mortisy 

Deo loquente, triboi pofle legato; ^itaqoe 

homioeni ab EUha, ioquit, immo te^ieiiiet 

ipfum innui haud dubitarous. ** Interea fmfe^ 

rieordiae mcntioncm in folum Deom cadere 

qoum fateatur, atcjue huoc putet iubere lega- 

tum» falutem vt iili ountiet vitaeque proroga- 

dooem, *'eo, qttod fibi iam faiisfaSum fiu^ 

mirati fumus, quid iagacifEmum ioterpretem 

impedioerit, quo mious fatis manifeflum pa- 

rallelismum, cum dido Hebr* IX, is. {itmuxr 

XvTfmof ev^ecfjLevas ISD ^ns!;-:^) interce» 

dentem agnofcerct. Si au<9oritate certandum 

tffcty B R E N T 1 V M appeilaucrimus, perpoliti 

ingenii tlieologum. Vcrum quoniam ratio- 

nibns potius vinci oportet , quis non vidct^ 

quadrilitterum ^SjlID'^ (forma Pyal) ex folo 

2ID*1, maxime propter 2 lene, nondum dc«. 

clarari, fed alterum trilitterum ^S:::: (ar. tn) 

acciendum eife ; quod quum arabibus mori 

£gnificet» et de moribundo iermo iam fit» 

qoidni 



et fcholaJHHr. ffi 

<p]idni poft mortm reuirefcentia eorpora dc!« 
notari boc oraculo credamus ? 

V. ' 



Programma facris natalttiis indicendis, 
VELTHVSENio interprcte, fcriptum, gen- 
tis iudaicae caritatem (maxime ex Rom. IX, 
I - 5* et XI, 24 fq.) commendat chriflianis, E* 
piftolamque (hebr. ac lat ) cxhibet confola- 
tpriam ad ludaeos, vaticiniis quam pluribus 
illuftrandis accommodatam, et ad excitandunl 
ftudii hebraicae linguae amoretn inflruiflanu 
Sententiae confimiles per codicem difperfae 
colliguntur, et fub vnum confper^um attra- 
huntur, in locum vocum bebraicarum obfcu- 
riorum clariores fubinde fubftituuntur ; in 
primis homonymiae ac parpnomafiae vis o* 
ftenditur, praefertim in denominatiuo NAZIl- 
PflDiof, quo Ij^ocabulo tam naffive ItW, yi^* 
uaius autferuandus, exIeLXLIX, 6. quam 
adliue *l^U ex vfu quotidiano orientalium, o 
(royrii^^ fighificatun Hinc oppidiNdZarethae 
nomen, varie inflexum, izmfermtrictm cim^ 
tatem fonabat,iam diuinittts feruatam. Quod- 
que nazardei^ yt Arabes vocant chrifiianos^ 
profe<^am primum a contumelia-appellatio- 
D^lilJ (nazareni, fcruatores) cum bono omir- 
nc receperint, dii^s Corani commonftratur» 
Mm 4 <>cca. 



Il^ 111. ^MtfOif 

jmRotifm ffmlkwt wuahto Bnm/kui0€$ 
ADiMiphmi^ofyriiuo Mfto» ApnaL nu Stfit 
nMLlN, (plur. fraa. ex -)Snj» i e. bcbcr 
Dnsrt J^) quo mqmn booorifico w rdigb- 
ip dmlo ^yhtmiafdi w?<b iU« f Mcjinei fc 

npminis vis elMCct io coUoquBi Je^i cuin ^ 
^pulis, vbi, comi^atore Cpniii refereot^ 
$^uator £iigiKiir a fijis quac^iiiiG^ .qBosnam 
f^ pcomoucpduni oc^ottum djoioitvs ^ 
pfmwfSnm fs^os babeat? j(vf^omij» eflt 
nsciJ fKOsrai^^?) iUique r^iKto» &»> 
^dle t^c|\uMai rrhTK ^O ^ozrmsos DA 
(b. e. pro9^t(is ^4 prppfi^^a/ii j£^ ae 
MALVTfi^ ^uiqlftus perJe^ fihiipa^) m, 
^ma^ £bi /^jmppinm petwitnsum d^ 
^qa pocm Xifi^a^MpPlP) ioNwictami/f- 
tjMMii Cfirmtfh 9^mofiJ Wi fiot Fcrmm 
«ttpnesfynoojriP^r^m Q^!e»ip)is.'COP»pl.uribqf 
^jicrotur, v.^. jD^nme P^ 9d figpiiKSiidan^ 
l^pim gen^^f^ag in m^m^ifl»dae. Co» 
pioQus etiai|i AO|i^ipa npS^SsiTaf^ '^|«^ ^ 
«pqualia^ et ^pud 9rab/es pjro P^Qminilm 
^ propriis yCjtata, n az ^n, prp A^<wr* (rar 
inj;, J^C, pJfefcr, etc.) Mannrt, (y^J^ 
V}?P\tir<TWr) «ef. ^lioMSK, atguc vec^ 
lW9 '^^^ f? «fbimiA masFifmvi» ex Cpc«* 



itfihotaftuis. * f f | 

MBturi; ajhpptimt Caikmit <\}30^\\t) 
Mberare. ' Qimm igif iir totatii fere faUmjitUam 
ceUgionen^ a nazorans, vodbus fanttimmodo 
ia formam arahicam conuerHs, mutuatam 
etfe conftet, praecipueque Jef XLIX, i*8. ^ 
vimius prot$Sus C4>nditor GEKTit 
SERVANDA£, i vu^oo^oclos ^ !^y^tb^e^u%i 
m /iruando deaominaiuf,) diflini^is coloribus 
ia lolMimn tSw b^TW^ nMfiJ defcribacur, 
biftoricus nazoroBorum Mattfaaeus^ U, a3. iMs 
quippe homonynnis permutationique fyno^ 
ttjrmorum (vt in 'l^^^p, ^NUOV, <raynjf) 
•dfuetus, tta yidetur commode imelligi, vt Ja« 
rficare voluerit nasaraeis, qurbus (%cnv^f 
TBNsio monente) Ihnus iile fe^iariQe 
leraC, non iine numine euenifle, vt nomm nan* 
cyfceretur Seruator faktem njbnans. Pnieter 
firagmentum Hieronymi de nom. bebr. ex 
«od. MS. Helmft. iocupletatum, ^ aa<Sore 
probabiUter PhUoffe, (nain veAi^ firiitiliorit 
aotitiae arabismofum apparent^) MMramir 
mpjici^ vndus, {oX^^dff.) naOarefh^ midi- 
tetio, (^ arab. quare et pro mundiiiae Mjfl^ 
tuendum videtiir vindiciaf,) corroboraiit^B^ 
tientiam vecfca ex libro Sabaitarum « koI^- 
B B n Q I o exccrpta , quibi)s (]nafi in no^auoii 
gloriatui lefus in^roj^tur, dicens, fe aSt ^ 
ma iUimi tiazoraepm (ciiius vd felum moam 
^ Mm s fabttem 



JdtUmfmtt ac refamd^ fe cfle n i iM i hM cs 
Nixinh rexfermairia iBa vrbej» d profidfia 
jafVO^Htn fii<(Ieni&iem) perfCsfam iBam Lm^ 
etm! iScD&i depraiutto ab kAranr ex tcxm 
graeto, Luc XIO, 3» %) Elcniin infignis ac 
manifisftns animadocrtknr confimfbt, tam ▼o- 
cdniioroni, quam finitentiaram, Mahammedi, 
mazoraeirmmm, (isiamismnm) finnatoribns fiiis 
^ondenti, ctvd fi>ia affcdationc nominis 
jtekmudif, ^eefeaclJira^ in nfac?arrcr corra- 
pto, arrbg an tiflimac imitaiionis non flolidica* 
tem taotom, fcd fi^ntcm ctiam tnrpiter pro- 
denti, intercedens com ial>aitis mazoraeir. v. c 
ooom LmBflttT pariter filri vindicat iaodcm 
dfn^n^tiM aoccnfi. Obitcr gaBUdrmi ex are 
Petri apad Marcam (vnde kp^a^oi colL kL 
LI,i4. whH ikm pro Matili. 9A1.) annotao» 
tor: cty poftqoam hifloricorom vcfi^orom 
critids nidcribos ac grammaticis cmtorom 
imficio dhjpfar jMMfialim gemtit muffiamae w- 
«m fis olitruderat, aitcrom pala efti m e m/bmm , m 
Jmmamdg (pcrfis alefii qooqoe) de riu atum, ws- 
&ef€Uot9 idtcrom Aatiodumfmm, a eomfeermad» 
2dom, (arabice ctiammcflianiyinfi-^^rocnco 
Phiioniano vndli,) hinc nomen iilnflratnr leC 
L3Cn, la. colL a. cjood Ziofif iiii freqamUiaa 
«iiqogndo dimmtut expreffe (3pJ ar.) inq>o- 
pendomfiiit co temporc^ ^nm ^lcodor fle» 

cifis 



et fihota/Hcif. ' ffy 

lilis^enitricfe innotuerit apud rtgts quoseuih 
qtu ac barbaros. Studium vaticiniorum mu 
pute ad complementiim perdudorum etiam 
mmti/^ perfe^uendorum, quum ex notioQC. 
vaticinii^ quod confpicuis fignis audlorem o« 
mnifcium teflificari debuit, defenditur, tum 
nomine Cyri bis praediflo comprobatur. 
Quare ne in paronomada quidem vocabulo* 
rum ny^W^ et V W\ genti nazoraeorum per- 
grata, ad fuifulciendam ac focillandam fidem 
iam bene fundatam haec ratio negligitur. 
Quantum ex liis ad confirmandam autken^ 
tiam texrusgram» et capitu^n maxime prio* 
rum, Matthaeo noflro praefidii accedat, fub* 
inde indicatum-eft. Nempe Ifraelem fuum, 
illum veri nominis filium, (lef XLIX, 5.) iden- 
tidem feruatum exAegypto, regione miracqlis 
diuinae prouidentiae longe clariffima, faluum 
fe reduccre ac tedum quum Deus dixiffet, 
non folum redle hifloricus, folatii prophetici 
fignificantiam perfentifcens , ad Seruatorem 
iiib aufpiciis Dei venientem hoc applicauerat 
euangelifla, fed nunc vim etiam fententiae 
fono le(Soribus nazoraeis salvtem refo" 
nantf prudenter, nec pro ingenio populari 
ineleganter, in animosinfixifrevidebitur, Qui- 
bus igitur probe confideratis, fiquidem graf^ 
cae linguae vj^s Palaefiimn/ilmfamiliaris vel 



maa vis inimiouituf. (^ibus prae(nif]b per^ 
^t aodnr ad fpwcialior^, arc]u«r primum d4 
€K)oat>giryquam puram iuftiff laodibus extolliti 
^ balneorum quoquot' vAim pnaedicatv Tuna 
tietseiiifiae varia' generd^ enumerat, quoruiik 
effe£lus tam falutares, quam lioxiossiedoeet^ 
Vinorum variam indolem, a climatis, terrae 
.atque culriirae diuerfa ratione pendentem, il- 
lorumque partes conflituentcfs defcribit, quo. 
rum virtutes roborantes, neruis amicas, alias- 
que-laudat^uidem, fed nb^ibs^elcliro^um abu. 
iu oriente^ rffM taoet^ vfumque optinHs regu; 
If^xircumi&ribir. Qul ex Vlnof^fermentatio^ 
ne ortum tfahitj^fpiritus nepotalc^ti^ qdidemt 
quotidiani^ vti rt^iHoBei cJl tfiiiffo^, fe4 
({(Mibus ^mediinis^ afiDumerari deberec,. qiiium 
autem pieftifW iUe ^of nunc itfyaluer}!, eiut^ 
i|;uoqpe viret perpendit, quae4unt flimulan« 
(et^ coagMlantes atque^ exficcantefe Mlnc eli* 
^ corporisJiumani conditiones y ib quibu^ 
(Uutares edere e&dhis Vblet j fed multo obaii 
Scira fnnt d^imna^ qqae inde-quotidiefere oj|tF-* 
^uaoiur I iinpiimis^ vetO-poirot feoibus, pl^ 
thpricis; omnimm aUt^m maidme infantibus^ 
qfub^s abominanda.planerationeetiatn pQr« 
rigitur, glandularumqye obnrucfHones, atro«, ' 
phiam et rachitidem inducit. —'' Haec fuof^ 
auae exp. audor de potulentis frigidis habet^ 
• ' * qua^ 



1111. Noua titerma. ^^9 

H[oua editio Criticarum Coniedluranim in 
N.T. quas Bowycr, typographus celeberri. 
mtis, coUigere incepit, quam plurimid accef- 
llonibus locupletata lucem afpexit. 

V Gieffae» Cel. ICtus k o c h » Ser. Landgr. 
H. D. aconf. int. poftquam hellfeldix 
obitu lenae, et sblchovii difceffu 6oet« 
tingae, orbata munera declinauerat, ante ali- 
^ot menfes cum annuo audtoramento infi- 
gni Cancellarii academici dignitatem na^s 
eft. Ordinis theol. locum primum cum oC* 
ficio Supeant. ecclef. primar. cohiunAum 
recepit Ven. rosenmullervs, Theo- 
gus Erlahgenfis. ^ 

Ad annales liter. Vol. 11. pag. aStf* CL 
9 c h M I D, do(fU(fiams ProfefTor Brunouicea- 
fis» nobis indicauit, ariiiam pro pigritia vo* 
0tm efie apud medii aeui fcriptores vfitatdm* 
Cemma Gemmarum Col. 1^12. Acidia Traicheit» 
Addiari iraich wefen Oragfeyn). 

Hetmftadii. Ad nundinas a Michaele de^ 
0ominatas prdximas fermonum pro concione 
de rebus facris didorum atque homiliarum 
fPredigt^n und HomilifenJ fafciculum, al- 
f habctis binis abfoluendttm et typs Leuckar- 

tianis 



f £# . DL NmiUamim. 



^wn Scri poicrk cdrtt< ag giic»"fcr> 

■■• liicrjniui adoiodQin coQlpicoif etxjA^ 

nm^om, edere vBLTffvsBvio propok 

fitoni cii bic icg^, oe ad inaconDdDiii & 

brooi fidcm foam adftru^ac» fi fbrte pmte 

cailpcdMioocm inipeditQflr ftcHt» <|od vAm 

lantam ^oen expolkfide^ ibiflliom pntfaii 

^itigoncfHny «KNitam (eatit deberi ledoA 

boi. loterea familiare% qnofam dhicr& Joi» 

fSs^ifi(pcr(a frmtor molotadine, de^ooflfiio 

ic nio r cs £Kcroeo dccrclB^ vfadlepcfiiem 

ifen aoni inAaitfi»^ emtoftMOin oc^pikicefet 

IKKoior,. volomiiit pfataiiitcnda; Nccai 

apttcii' lAt opera molcferfit^ ooirfelaai fif 

bcUi pretiom, ad thaicnim ct^oomaMis gro^ 

fos odo praeftiiBtamy poft^ finitam demimr 

impreffipoem pofiolat, fitfjin redemofclpo^ 

pias transiBifliirQSyt[fd»o|^:9 edaoi compoo^r 

iaofii gpttia cmnplis oi^ooisekfohicndia ^ 

ndct viumi , duodenls-biitt^ vicenis et ^eio» 

^oe qpina, «joinqaageiiis^dQodciia : p r jcicra 

piis corporibuSy orpbanoG^ophe^y ptochoA. 

tropbis, ccdcfiis» fi manilas figillis ac nomi- 

vSii^ curatoriiin literas vident, pofi qtad^M» 

gpnorum emtioiiem giatificidiitur inscnoji 

tptidefngoe) et qpinqqearapliiis, o|Cen bf^ 

bHogolis; pro tenia-pretit parte. iibrontti;' 

ab injGo elittodortim, Qodtm pfrimmndo- 

^fabfli.- 



IIIL Noua Hteraria. ^st 

fttbftituturis. lo transmitteodis libris, nifi 
infra duodlenarium numerum fuerint, vedlu- 
rae ordinariae impenfam <fld decem circiter, 
aut duodecim milliaria in fe fufdpiet, atque 
Brunsuigam , Hannoueram , Hamburgum et 
Lipfiam fine fumtu emtorum peruehendos 
curabic : literas autem et pecuniam ab emto* 
ribus ac familiaribus ad fe mittendas in hos 
cadere, quum omoimodo, ne cui molefiia 
creetur, profpexerit, iuflum videbituc 



Ad Carolinam. 

.4ulia, ovELtHORvM fub fidm nala 

/ereno, 
jdHm extottat munc, Carolina, m» 
put! 
Aufpiee nam CAHoxa gvilielmo 
^ . parua quotanmf 

Laefior exfurges, Jpefnque fouere Ucit^ 
FRiNCiPXS ingmo voluuntur fata fih 

turi 
Temporis; et votis eon/iSifque nvin 

rollL Nn Sufce-^ 



^62 IIII. Naua tHeraria. 

SufiepH CAROLvs vmfas artesque fa^ 
phosque, 
, Ex quo 5d<9rici fregerat arma mamb 
£b PAtBK jn gremio patriae mnc ge^ 
Jlit amari^ et 
Guibus ac tutx cmjkh^e iuuat. 
- MfShiios patria6 cerms colvhen^ 

TA^rKBMque 
Salwm iaetari propitiumquB Jibi : 
Ergp grata piis vitam^ Garolina, fa. 

RBNTIS 

Ltmgamam preeibus 0$ fuoquepofie 
tms! 



::.!. 



.J s, ^ 



\^^\m^-^^: 



( : /'i 



INlJgX 



INDEX I; 
ANECDOTOR VM. 

H(Numerus Romanus volumen% Arabieus pflgir 
nam oftefldit. ) 

yfyutpharagu fragmentum, de pefte fiib lufli- 
-^ niano. II. 289. aliud deMuhamede IL 223 
Aegidu Viterb. et Felicis Pratenfis epp* I. 193 
Ciceronis in Sullam orationis variae leftiones 

I. 48I 
Codkes refcripti Graeci in biblioth, Bodieiana 

L I 
- - Graeci ab Holftenio defcripti, in biblioth* 

Hamburg. I. 385 

Codicis corticei fragmontum II. 193 

Danietis et Esrae Chaldalcorum capitum vei:- 

fionis Hebraicae analefta et emend^tiones 

L/497 
Euangetiorum Syriac. codex IL i 

JWflr^ia/irepigrammatum variaeleftiones L97 
Rabani Mauri inedita fcripta I. 289 

Sallujlii belli lugurtTi. var. Ie6kion. , II. 48I 
Szerdalielii Apologia pro lefuitis Hungaris 

n. 97 

Tabulae xylographicae rarii^ma^ defcriptio 

11- 3^5 



Nn * . \mU 



f f4 ^^^* ^^ RbeSir acadmicis 

fatutmfonet ae refonet,)^ fe efle oriundum ex 
Nazirah Cex feruatrice illa vrbej» et proficirct 
0*7^0^ W*? oflf (lerufalem) perftSiam illam Lu^ 
eetnl (ienfu deprauato ab hebraeis ex texta 
graeco, Luc. XIU» 3& iq.) Etenim infignis ac 
manifeflus animaduerritur confenfus, fam vo- 
cabulorum, quam fententiarum,Muhammediy 
nazoraeifmum, (islamismum) feruatoribus fuis 
^ondenti, etvel fola afTedatione nominis 
Achmedis, itot^aiOJirai in 'm^sKKxrrov corru- 
pto, arrbgantifnmae imitationis non Aolidita* 
tcm tantum, fed fontem etiam turpitcr pro- 
denti, intercedens cum fabaitis nazoraeii. v. c 
quum Luminis pariter fibi vindicat laudem 
aiuinitus accenfi. Obiter galilaimi ex ari 
Petri apud Marcum (vnde i<fXpotdx coli. kC 
LI,i4. ^mSs lAo^/ pro Matlh. ^Ai.) annotan*^ 
tur: et, poftquam hifloricorum vefligiorum 
criticis nKleribus ac grammaticis erutorum 
indicio i&;'/?^ praefertim gerdis mejjianae iia- 
mm fe obtruderat, ^\iec\kvci palaefiinenjttm , a 
fmumdg (perfisalefu quoque) deriuatum, m- 
&^eMh alterum Antiochmjium, a confecramdo 
oidum, (arabice etiam meffiani, in fragmento 
Philoniano vndli,) hinc nomen illuflratur Ie£ 
LXII, i£. colL 2. quod Zioni illi frequmtata$ 
flliq^ando dimnitus exprejfe (HpJ ar.) impo- 
ncndum fuit eo temporc» quum fplcodor fle^ 

rilia 



if fchotafttcif. ' ffy 

rilis^enitricfe innotuerit apud rtgts quoscun^ 
que ac barbaros. Studium vaticiniorum mU 
puU ad compleoientum perdudorum etiam 
mmti/^ perfe^uendorum, quum ex notioqe^ 
vaticinii^ quod confpicuis flgnis audlorem o« 
mnifcium tedificari debuit, defenditur, tum 
noraine Cyri bis praediflo comprobatur. 
Quare ne in paronomada quidem vocabulo* 
rum ny^W^ et V W\ genti nazoraeorum per- 
grata, ad fuiiulciendam ac focillandam fidem 
iam bene fundatam haec ratio negligitur. 
Quantum ex liis ad confirmandam autken- 
tiam texrusgram, et capitu^n maxime prio- 
rum, Matthaeo nofiro praefidii accedat, fub- 
inde indicatum -eft. Ncmpe Ifraelcm fuum, 
jUum veri nominis filium, (lef XLIX,^) idenr 
tidem feruatum cxAegypto,regionc miracqlis 
diuinae prouidentiae longe clari/fima, faluuin 
fe reducere ac tedum quum Deus dixiffet» 
non folum redle hifloricus, folatii prophetici 
fignificantiam perfentifcens , ad Seruatorem 
fub aufpiciis Dei venientem hoc applicauerat 
euangelifla, fed nunc vim etiam fententiae 
fono le(Soribus nazorads salvtem refo^ 
nanif prudenter, nec pro ingenio populari 
ineleganterjn animosinfixifrevidebitur. Qui- 
bus igitur probe confideratis, fiquidem grajsr 
cae Itnguae vfus Falaefimnfibusfamiliaris vel 



5ftf 211. Be MeUk MtJefttmf 

ex G>rano colligifur, fcriptorcm hoc ^<^n 
prodet, non tfliunde arceffita,- ac in»lc inrelle»f 
t\2 deprauantem, ( ficut S^baita iHe, vbi no^ 
tnen Nazoraci commeoioraf, fimplicem Hie*» 
rofolymorum n>encton^m cum fignificantio» 
re verbo rehe^v ex paronoma/ia confudkj 
(td frnfa veri/fifiia,tx peSore haufta, drpromtih 
Um. V. 

HHmfia^ proditt didertatio folemnis vat^ 
dica de petuum varii generis in eorpui hmta^ 
mm tffeSlAur. StSio L qaam pro gradu do* 
iftoris rite obtinendo palam m. Nouembr. 
defendit aodor avo. gottlieb bbrn* 
H A R D, Qnedlinburgen(is. (pagg. 32. 4.) Ue* 
nion^)rata necefl[icate,vt quaecx corporis me^ 
chanismo quotidie confumuntur et difllpan» 
tur, ope r^ituantor alimcntorum, quorHm 
iion ifiiimum iocum occupant potulenra, ex» 
per. aiidor horum genera vbcrius luflrar, 
quorum e^e^s in fiuida et folida expoQit. 
Illorum quidem copia a potu vel augctur, vd 
tdmixtis iis, qnae cxcretiones promouent im« 
ipinuitur ; qualitas vero variis ouoque modi& 
mutatur, et fanitari aduerfa vel tellitur, vel 
penierfa ratione inducitur. Solida autem a 
potulentis aut relaxari, aut rigidiora reddl 
poflimt, flut applieato.nitnlo A^ulo iieruo*- 

nmi 



^Jchokfiicit. ^^7 

miii vis inimiouittir. (^bus prae(nif]b per^ 
^t aodnr ad fpocialioi^s, arqucf primum d4 
€K)tsat>giryquam puram iuOiff laodibus extolHt; 
^ balneoruin quoqiiet' vftim pnaedican Tuna 
tietsettifiae varir genera^ enumerar, quoruiJii 
effedlus tain falutares, quaar lioxiossiedoiree^ 
Vinorum variam iodolemva climatis, terrae 
.atque culriirae diuerfa ratione pendentem, il- 
lorumque partes conflituentcfs defcribit, quo. 
rum virtutes roborantes, neruis amicas, alias- 
qoe-laudatquideH), fc^ no^s elclirofum abu. 
Ui oriente^ tgm taoet^ vfumque optimis regu; 
li^^rcumi&ribil:; Qu! ex V}()ofi»'fermentatio<^ 
M ortum trahitj-fpirlius nepbtuie^ti^ qdidemt 
quotidiani^y vti rts^tHoBei cJUiiiffo^, ki 
({(Mibos ^tnediinist afiliumeraii deberec, q\^um 
autem pieftifW^ iUe lOoi^ nuoc itfUaluerity eiut^ 
i};uoqpe viret perpendit^ quae-funt fliniulan« 
tet^ coagvlantes atque^ exficcantefe Mlnc eli* 
^ corporis Jiumani conditioneSv ib quibu^ 
l^utares edere e&dhis M^let y fed' multo cbaii 
leira faotdomna) qqaeinde-quotidiefere o|^' 
^uaoiur; iinpiimis^ vero-noe^ fembus, pl^ 
thpricis; omnijum aUt^m maxinie-infantibus^ 
qfiib^s abominanda.plane>rationeetiam pqt» 
rigitur, glanduJarumque obrtru<5iones, atro*. * 
phiam et rachitidem inducit. —^ Haec iiii]^ 
Quae exp. audor de potuientis frigidis habet^ 

qua^ 



f f g flll. Noua ntiraria. 

quaeque diflertttionis inauguralis loco pnv 
pofita mafcule ab aduerfariorum telis d^eo- 
dit: quae vero de calidorum potuum generk 
bus dicenda funt, infedionem huius argiW 
menti alteram afleruat, propediem data op« 
portuna occafiooe edendam. 



////. Noua literaria. 

Rev. BXAYNEY, qui ]oDan.IX. cook 
mentatus eft, praelo Clarendoniano Oxonii 
commifit verfionem leremiae Anglicaoam 
cum notis, exemplum, quod propofuit loht* 
V H I V 8 in lefaia, potifllmum lecutus. 

Rev.^ RANDOLPH, Prof. Thcol. Oxoni« 
^nf. edidit The Prophecies et other Te^U of 
ihe O. T. cited in the N. T. conipard with the 
jflebr. Originat et wiih thefiptuagint verjum. 
To which areadded Notes, i. e. Vaticiniorum 
et aliomm locorum V. T. qiii citantur in N. 
T. comparatio cum textu Hcbraico originali 
et verfione LXX. fubiuntfMs Notis. M^gnis 
laudibus f^epe extollit Biblia Kennicottiana. 

'. Oxooii npua editio Memorabil. Xeno* 

Shontis cura «pwARoa, S. T. P. pro- 

' ^ Noua 



1111. Noua Uteraria. ^f 9 

N[oua editio Criticarum Conledlurarum in 
K.T. quas Bowycr, typographus celeberri. 
mijs, coUigere incepit, quam plurimid accef- 
fionibus locupletata lucem afpexit. 

'r GieJ/ae. Cel. ICtus rogh« Ser. Landgr* 
H. D. a conC int. ^oftquam hellfeldix 
obitulenae, et sblchovii difceffu Goet. 
dngae, orbata munera declinauerat, ante ali« 
^uot menfes cum annuo audtoramento infi- 
gni Cancellarii academici dignitatem na^s 
eft. Ordinis theol. locum primum cum o£i 
ficio Supeant. ecclef. primar. cohiunAum 
recepit Ven. rosenmullervs, Theo- 
gus Erlahgenfis. ^ 

' Ad annales liter. Vol. 11. pag. aStf. CL 
fl c H M I D, do(fU(Iiams ProfefTor Brunouicea- 
fisy nobis indicauit, ariiiam pro pigritia vo* 
«em efle apud medii aeui fcriptores viitatdm* 
Qemma Gemmarum Col. 1^12. Acidia Trauhat. 
Acidiari trakh wefen (tr&gfeyn). 



HelmfladiL Ad nundinas a Michaele de^ 
nominatasprdximas fermonumpro concione 
de rebuis facris didorum atque homiliarum 
(T Predigt;n und HomilifenJ fafciculum , al- 
f habetis binis abfoluendund et typs Leuckar- 

tianis 



f69 Ul NoniMlHtL 

^nis quMi fieri poterit t6xlT\&S^me^'(oi. 

Ous lit^rarum admodum conrpicois eJ^ 

ipeildum, edere vbi^thvsbnio prdpo^ 

fitum efl hpt lege, ne ad maturandtum It» 

brum fidem fuam adftringat, fi forte phiefler 

•a(fpe<fbtionem impeditusr^^cirit, <}ud mluui 

fantam q^eat expolieodci^ icja^om pratffiaH 

^igeotfam, Quaotam feorit deberi iJNdbA 

\t^ Interea bmiiiarefl; <pionim diuerfia loi» 

f$s dirperff^ fruitur mukitu^e,. ie^oot^am 

ceniores iacere eo decreliit; vt aiite-pefiteaK 

(fea anni ioAantis^ emtuibruin co^6fcerei 

m>mina'^. vplumini^ pfa^mkteiMla; Nef cul 

aiiteniMfta opera molf^fih non-lbliiim fif 

belli pretium, ad thalerum et^nummds gro^ 

fos o(9o praeflitutum, pofi finitam demom 

jftipreflipn^em pofiulat, ggtim F^cfBti6 to^ 

pias.transmilIurliSyi(j^(>§icii efiam compm* 

iandi gratia eyempHs o<3onis exfohietidts ^ 

iidet.vnuip^ duodmis4)itf|) vicenis et quicw 

^ue q^uina, qginquag^dis^duodena : praeterdl 

piis corporibus, orpbanotropbeif^ ptodfoA 

trophis, ecclefii§» fi munitas figillis ac nomi- 

nibui curatorum iiteras vid^k, pofi quidiflia. 

gpnorum emtionem g|atificd>imr yifeiMrji 

tptidemqtie/) et quinque amplius, qfiert bii^ 

bno^lis^ pro tertiapretif parte. iibromoi^^ 

ab ipi(o eii^^ndoriim, ^opjii? pelciiuityiui^ 

fuWK-' 



tlll. Noua Uiermria. ^ci 

fttbftituturis. Iq transmitteadis libris^ nifi 
infra duodenarium numerum fiierint, vedtu- 
rae ordinariae impenfam tid decem circiter, 
aut duodecim milliaria in fe fufdpiet, atque 
Brunsuigam , Hannoueram » Hamburgum et 
Lipfiam Hne fumtu emtorum peruehendos 
curabic : literas autem et pecuniam ab emto* 
ribus ac familiaribus ad le mittendas in hos 
cadere, quum omnimodo, ne cui moleflia 
creetur^ profpexerit, iuflum videbituc; 



Ad Carolinam* 

Juliay 6VELPH0R vM fvb Jidtre nala 

fereno, 
jdltiuf eoUottat nme, Oirolina, ca^ 
put! 
Aufpiee nam CAROxa gvilielmo 
^ . parua quotannif 

Laefior exfurges, fpe^que fouere Ueet^ 
vRiNCiPis ingenio votuuntur fata fik^ 

turi 
Temporis; et votit eonj^gui tvin 

, Vollh Nn Aj/f^ 



^62 IIIL Naua tHerarm. 

Sujiepit GAROLvs ntufar artesqtu fa* 
phosque, 
. Ex quo vidrici frtgefreit arma aiflini. 
£^ PAtBR jfi grmto patriae nunc ge^ 
Jlit amari^ et 
Guibus ac ruri eonjul^ffe itmat. 
- MMmos patria6 cerms colvhenjw 

PATREifJW 

Satuium taetwi propitiumque Jibi : 
Ergo grata piis vitam^ Garolina, pa« 

RBNTIS 

Longacuam precitfus 0$ ^quepojfce 
tuis! 

V. 



i-c-%*v^^>k^i 






INtJgX 



INDEX I; - 
ANECDOTOR VM. 

^Numerus Roraanus volumen^ Arabicus |WJgir 
nam ofteadit. ) 

Mutpharagu fragmentum, de pcfte ftib lufti- 
-^ niano. II. 289. aliud de Muhamede IL 223 
Aegidu Viterb. et Felicis Pratenfis epp. L 193 
Ciceronis in Sullam orationis variae leftiones 

L 481 
Codices refcripti Graeci in biblioth. Bodleiana 

L I 
- - Graeci ab Holftenio defcripti, in biblioth. 

Hamburg. L $85 

Codicis corcicei fragmcntum 11. 193 

Danietis et Esrae Chaldaicorum capituci ver- 

fionis Hebraicae analefta et emend^tiones 

L/497 
Euangeliorum Syriac. codex IL £ 

Martiatis epigrammatum variaeleftiones 1. 97 
Rabani Mauri inedita fcripta L 289 

Sailujlii belli lugurtli. var. leftion. , 11. 48I 
Szerdalietii Apoiogia pro lefuitis Hungaris 

n. 97 

Tabutae xylographicae rarii$majp defcriptio 



Nn * ^ VJtJ?.U 



INDEX IL . i 

AVCTORVM, 

DE QVORVM LIBRIS IN VTROQVE 



VOLVMINE REFERTVR. 



AddiTon 

Adelung 

Aig^er 

AiSeen* 

Alteferra 

Andr6 



IL15* 

11.294 

L441 

IL356 

n. 514 

L 178 



II. aoo 
L275 



Andres 11.268- 333 
Anton (C. G.) L la 

- • (K.a) IL346 
d'Anville 11. 235 
Bacher L 568 
Baldinger L 504. 506 
Bauer L345. IL221 
Beck L 572 
Berkeley L 132 
Bergmann n. 468 
Bernhard n. 556 
Bilguer II. 322 
Bifirnftahl 11. 363 
Bloch n. 226 
Bode(F.F.L.) II. 474 

- - a-E.)L5o.IL346 
Boeckmann L 208 

11. 402 
Boenicke " II. 263 
Boermel L 207 

Buchhave IL 442 
Plifching n. 464 

Boffon L 62 



Camper 

Cappel L 27i 

Creli Ll5i-34i-35ic 

455. n. 231 

^Crentzenfeld L 259 

Dauiel L 32. 571* 

II- 547 
Dathe L I8I 

Demper IL 378 

Denis I. 45(1 

DeRoffiLi89.IL389 
466. 539 
Diez l. 547. II. 144 
Dobfon IL lao 

Ddderlein L 243 

Drasdo K. 375 

Dumor II. 267 

Eberhard II. 27 

Eck n* 47^ 

Eckhard II. 350 

Ehlers L 419 

Eichhom I. 102 

EPP L 379 

Erbftein 11. 258 

Efchenburg IL 22 

Facius n. 440 

Falconer IL X19 

Fedderfen L 508 

f eller IL 81 
r loyer 



tndex AuBorufik^ 



Flojrw 1. 509 

Gaftelier II. ^2% 

Gaub L 569 

Gedike I. 414 

Gesner \L 533 

Gierig II. 78 

Glttck 11. 514 

Gottwaldt IL 238 

Graumatm II. 422 

Groffinger I. i6a 

Gruner L 40. IL 66. 

398 
Haafe ' I. 353 

Haberlin(C.F.)IL276 
. . (F.D.) L155. 
U. 360. 428 
Hagen ' IL 156 
Haller L 351 

Harles L468. IL 171 
. Hafle L355 

Hedwig 11. 7 

Henke L 211- 382 
II. 278 
Henninges II. 434 
Herder IL 139 

Hefs IL 404 

Heyne IL 269 

Hirt I. 270 

HifsiQann II. 259 
H6ft n. iio 

Home I. 430 

Hopf n. 377 

Horne ILsas 



Hmne I. 2 4 

lani II. 49 

Irwing L 484 

Karften I. 240. 

Katona I. 81 

Keller II. 530 

Kennicott I. /^()6f 

Kirwan L 46. 236 

Kleuker U. 379 

KlUgel L.51^ 

Knapp II. 46 

K6hler H. 546 

Labat IL itz 

Leonhardi 11. 537 
Leske L 354, H. 439 

Leffing 11. 2:5 

Leuthner I. 44$ 

Lichtenfteiu II. 37I 

Linneus 11. 66 

Lunz n. 420 

de Magellan L 73 

Martini L 553 

Mafch I. 445 

Meiners L 29S 

Meifter L I59 

Mendelfohn L 436. 

n. 61 

Meufel IL 213 

Meyer(F.A.) IL34S 
- ^- .(LM.0 IL380 
Metzger L 129 

de Meza IL 355 

Micbaelis l, 336^ II. 4^ 
No 3 DUcbe^ 



JkeUx AuShnmu 



Mtclieliz n. i6i 

Mmot 11. 184 

Miinutn H, 229 

Mitfcherlich IL 336 
Moldenhawer I* 43 
^lolnar. L i6j 

Morus L 103. IL 84 
Morcbe L 559 

jVlumler - IL 439 

Nicol:^(E>A.)IL434 
-- (F.)L363.IL346 
Nieraeyer L 4^4 

Nofe , L 564 

OberthurL46aIL239 
Qertel fh 270 

Oefterrelcher L 165 
OKov IL 545 

Pfeffinger IL 145 
Phehum IL 22S 

Pi4erit L 566 

Pigatti . IL 495 
Platner L 34 

Tleivck IL 77. 356 
PorUle IL 311 

Erieftley IL 16 

Procboska, L 11& 
Beichard IL 433 

Reid n. 33 

Reiijj^ru^ 11. 349 

Reinhar^ 5^^31.496 
R^vJUon^ L 325 

tocbt^r IL 470 



Ringpbroig ti3i 
BingimiUer - IL 267 
Rofsler IL 367 

KoferAerg IL ^53 
RoremnOller IL 315 
RolTi V. De Roffu 
Ruperti IL 334 

Sack 11. 487 

Salzm;mnLiiii.lL36i 
Saadifort IL 451 

Sarcoue II. 3CJ 

Scheele IL 537 

Schintneier L 4^^ 
Schleufsner 1. 374 
SchmidtPhifeW. L 567 
ScbntirrerL273.IL548 
Seh5pf H. 135 

Scbow L 326 

Schroec)|Lh H. 230 
Schiitz • n. 357 

Schiitze L 261 

Schuk(I.C.F.)Li34 

n. 535 

Schulze(LL.^ 1-597 
Schwabe IL 469 

Semler n. 195 

Senffl: L 3« 

deSickingen L 221 
Silberfchlag . H. 5 3 1 
Souveraine IL 370 
Spangenberg L 176 
S^ttler n. 67 

S($pling {L.459 

Stock- 



ii^ AvMmtm, 



Sfoeitman& 

Storr 

Strobei 

Sfcroth 

Suhl. 

du t6nn«lar 

Thalemann 

nieden 

Thieff 

Tittmann 

Thouvenel 

Tmka 

Vlrich 

Vehhufeil 



i. 3«$ 
'n;483 
ll. S20 

i. 550 
S.533 

|1.44 
I.I37 

II. 447 

n. 380 

1. 137 

,n.3o 

• 1. 3*3 

1.37 

1. 7.8. 83. 

451. ii. 351 

V^JrfeJiuif J. 46» 

ViHoifon I. 47«? 

P».-,..^». <^ — ^,^ 



Walfeh 

W«llerias 

Walch 

Weber 

Welkard 

Wernsdotf 

Wiedebui^ 

- - a.E. 

Wiefener 

Wia 

Wittwef 

Wolf 

Wolkft 

'Wwsberg 

Zeane " 

ZairLaQben 



H.530 
n. 535 
II. 33S 

I. 510 
1.52» 

(F. A;) % 

46» 

B.)I.77S 

11.267 

II. I6f 
II. 206 
L 37i 

L I3{ 

H. 16S 
IL 51S 
H. 454 



INDEX IIL 

LiSRORVM, QVI RBCEIfSENTVl^ 

ANONYMlCORVfti 

^nnaM der Batef. Dtlerafuf. Toth. L 1. 408 

Tom. n. . n. 40* 

jSnweifimg mes AdepH, hemet. Scbrifien zif 
' . lefen. . U, 46» 

;Srzt(dtT)Jllr die L^bMbef derSchonh. IL 23^ 
Sriefweenfet Uber ^u Natufpradukie. Tpm. h 

jtinflu/iCvom^ des MSnchswefm dttfSfmtl uni 
'^Retigion. .. , . ij, 21» 

&agmenteines.VerfuehsUbtri^'Q^A. % 424 
mienk-md Siit^fj^ftlxhh ^49^ 

Herodiiim icbfie JmL H. 449 




rsatr. TOB.L Lu7 

IL26I 
JgllJ^lrfi^ll. 0.334 

KmhmktiU. L ^J 
rA&faRib L507 
^ T.V. L4W 

ODomcchfOig^ » e < L pnfiici. IL 3S 

FBtrsm Gzaeoonifli tt i MiiMM i efido Wir* 
oebc^ L 46a 463» IL 23f 

Plj ti ia JSckTJm. L 41I 

f^-5>*c^ux«y snoofe L. B. H. L l^ 

Frfiiirczi opjL ei. LipC Toa.XIL IL i» 

TCC1.X. L 555. To«. XL IL 443 

Tif a Cesri^J sMri&sk, Akrmdmml L 30f 
Ucber ik Ssmfrm der raimmmtnu ILl6f 
UmUrfmdu ierS&tksremd^ amafoS^ mud. IL af4 
r^r Kl#aBflr<m:^ AChJif rfjw»/aLG.IL3f4 
. - m4xrd.P:.d.SdfLdir€hrmJg£LlL2ll 
* - mherdimPl^im^mudirKTaUr. IL370 
\lBdkiie eoadlii GmflanL IL 45S 

ILXoT. p^.4oo.Li9uLfs»xpr07ufK. 
^ 401. L 7. L r«rfa»pro i m fa fc. Li9uL»^p./A 
pL 4^2. L 7. L I01C8 p. iiaL 9.403.^24. Lrvfii^ 
^^ pL^xsfKfiSo. p-405. Lf. Lrfenanerp.rAarwr» 

f407. Lia&KLdSrftfAtf p.Afe6aalL p.408* 
la- L rnw ii n i f Bi pL Ai i — i ii i i nf i i. p.414. 
l3-Lfl ^,jpfi f «/ pL«tfiirrgfaii. ^.417.^22.«!* 
ilern poft/f/Kmtfs^ pu^iS. L i^.Ltftow/ii* 
fatam^obfmrmsimmu p.4^ L23. I \mmi\tmkf\ 
■■" ' ■• P-43I. L2i.)Hid.wrpoftiuiimi. P.450L 
laa^adiUitfpftfiaMi, p.456.LigJLdii^p,W>#y. 



Im^ tibronM MJtyHficorm. 

Icones^plantar. inedicinaL i IL 74 

£uHde (zur) fremder Volktr. Tonii L L 137 
Tom.IL IL361 

Leicken (von den) der MorgenlHnder. ' VL 324 
Ldwenjlein. bewrkund. Nachricht etc. L 263 
Medicinifche Anecdoten aus d. Sckweiz* L 507 

- - - Commentarien. T.V. . L 49J 
Onomatologla med. praftica. IL 32 
Patriun Graecorum et Latinomm editio Wir- 

ceburg. L 460. 462^ IL 239 

Phyfik des Menfchen. L 411 

Phyfiologicon, auftore L. B. M. L 163 

Plutarchi opp. ed.Lipf. Tom.XII. IL 18^^ 
Repertorium fur bibt. undmorgenL IMeratur. 

Tom. X. L 555. Tom. XI. 11. 443 

Thefes (emigd) Uber das h. AbendmaL L 204 

. Ueber die Strafen der Verdariimten. IL 169 

Vnterfuch. derNothwend. einescoU. med.. 11. 294 

Verfuch einerGefch. d. Cult. d.menfchL G. IL294 

- - Uber d. PL d. Stifi. der chriftLReL IL 23 1 . 
• - UberdenPlatonism. derKVHter. IL370 
Vindiciae concilii Conftant. IL 45S 

^■■1 ■ • ■ ■ ■■■ ! ^— — ■ II , m 

' ERRATA. 

M. Nov. pag. 400. 1. 19. L ifvarpc pro iffiaroc. 
p. 401. L 7. L riecheni^roriecheu. L19. L ift pJft^ 
p. 402. 1. 7. L loca p. ioca. p. 403« L 24. 1. requh- 
Jitap.exquiftta. ^.^^05.1.9. Lvberioresp.vberior. 

{. 407. L I SL&nel.debebat p.debebant. p. 408* 
10. l commoratus p. commemoratus, p. 414* 
J.2.l.incurrerentp.iHcurrebank p.417. L22. ad- 
Aecum po& teftimonOs. p. 418. L 17. L obuerfa^ 
fatamp: obferuatam. p. 429. L 23* linmcemp^ 
mnicem. p>43i*l.2i.iad.necpo&haberet. p.450. 
Mi.^dd.itap&quum. p.456. Li9.Lrffwp.1Jf im 



ij 



s*