(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Anthology of Latin poetry"

Digitized by the Internet Arciiive 

in 2007 with funding from 

IVIicrosoft Corporation 



http://www.archive.org/details/anthologyoflatinOOtyrrrich 



ANTHOLOGY OF LATIN POETEY 



ANTHOLOGY 



OF 



LATIN POETEY 



BY 



EOBEET YELVEETON TYEEELL, Litt.D. 

FELLOW AND PUBLIC ORATOR, TRINITY COLLEGE, DUBLIN 
HON. LITT.D. CANTAB., D.C.L. OXON , LL.D. EDIN. 



HonHon 
MACMILLAN AND CO., LmrrED 

NEW YORK : THE MACMILLAN COMPANY 
MCMI 

All rights reserved 



U1 



PEEFACE 

This collection of specimens of Latin poetry is intended to 
be a companion volume to the Eight Lectures given in 
America in 1893, and subsequently published (Houghton 
and Mifflin, Boston ; Macmillan, London) under the title of 
Latin Poetry in 1895. I have called the collection Latin 
Antliology^ as the most convenient title available ; but that is 
not really the most accurate description which could be 
given of the contents or the aim of the volume. An 
anthology ought to contain only exquisite models of poetic 
composition. Now this collection aims at providing character- 
istic specimens of Latin poetry. Therefore, while the 
specimens of the work of the great masters will be very 
beautiful and also characteristic of their genius, the inferior 
artists will be found to exhibit the invariable signs of minor 
poetry, exaggeration, unreal sentiment, forcible-feeble diction, 
and ineffectual (sometimes almost ludicrously ineffectual) 
struggles to achieve the grand manner. This point of view has 
been put forward and illustrated in dealing with some of the 
early writers in Latin Poetry. It is dwelt upon in the notes 
to this volume in commenting on the specimens taken from 
Manilius and Grattius, who are not, I think, mentioned at all 
in Latin Poetry. Even in the case of the great poets like 
Lucretius, Statins, and Lucan, I have thought it better to 
present, among the more beautiful examples of their genius, 
also those which better illustrate their attitude towards their 

ivil31i745 



VI LATIN ANTHOLOGY 

art, and their peculiar place among the poets. Thus it 
seemed better to give, beside the sublime passages of 
Lucretius, some which dealt technically with his not very 
attractive subject; and the temperament of Statins could 
not have been so well understood, if I had not included 
examples of one or two of his failures to achieve the sustained 
splendour of the Horatian lyric. In a word, I have kept 
before my mind the endeavour to illustrate to some extent 
the weakness as well as the strength of the poets who are 
not in the first flight, and to point out characteristic blemishes 
in the notes. In the case of the very great poets I may 
have been guided in my choice by other considerations. 
For instance, I suppose there is hardly an ode written by 
Horace which would not grace any treasury of Latin verse : 
so perfect is the execution of every one of them, in spite of 
the lack of genuine feeling commented on in Latin Poetry. 
In the emharras de richesse I have been guided by a wish to 
illustrate the great variety of his lyric measures. Similarly 
in my selections from Juvenal I have sometimes been in- 
fluenced by a desire to draw the attention of my readers to 
a beautiful emendation like mulio for mulfo in CCLXXXVI 148 
or miiiiis for miiis in CCXC 70. It is hoped that the exquisite 
Pervigiliiim Veneris (ccxciii) is here presented with more 
attention to the text and fuller explanation of the meaning 
than have been hitherto accorded to it in Latin anthologies 
published in England. 

As regards the commentary, in the case of the authors 
universally read and copiously edited and commented 
on, I have supplied no notes at all, except where I have 
introduced a reading which has not yet found its way into 
school editions. In dealing \vith those authors who have 
not been largely explained in English, I have aimed at giving 
such notes as would not be deemed superfluous by a teacher 
in the higher forms of a public school. No doubt I have not 



PREFACE Vll 

always carried out my plan perfectly. Probably I have 
sometimes given a superfluous note, and perhaps I have 
sometimes failed to supply needful comment. I have studied 
brevity in my notes, which are strictly subservient to the 
text, and do not aim at conveying any higher instruction. 
In the selections from the more ancient writers I have 
largely used Dr. Merry's very excellent and scholarly little 
book Fragments of Roman Poetry, as well as Dr. Words- 
worth's larger work Fragments and Specimens of Early Latin. 
My method of dealing with the plays of Plautus is explained 
in the note on Li, and a similar note on CCLIV will guide 
those who desire fuller comment on the Epigrams of Martial. 
I have often used the notes of Dr. Pinder in his Less Known 
iMtin Poets (Oxford, 1869), and in other cases the source of 
my information is indicated in the notes themselves. 

The orthography will, I hope, at least not mislead. I 
trust I have not admitted anywhere forms like coelum., coena, 
which point to an erroneous etymology, nor monstrous 
forms like quum. I have not banished v ov U from my text, 
though I do not admit j or /. In the case of uu I have 
printed iio, or have changed the form of the word, giving 
ecus, relincunt, secuntur, metuont, for equus, relinquunt, sequuntur, 
metuunt. When I have given suos tuos for suus tuus, I have 
called attention to the case in the note when it seemed that 
the form might lead to misapprehension. As regards -is for 
-es in accus. plur. I have given the forms in -is in the pre- 
Ovidian poets only. In the rest I have kept the conveniently 
distinctive -es. I would justify this proceeding by the follow- 
ing extract from Prof. Lindsay's Shmi Historical Latin Grammar 
(Oxford, 1895), p. 55: "The accus. plur. was formed by 
adding -ns to the stem. Latin consonantal stems show -es 
from -ens, Latin I-stems show -is from -ins, e.g. reges, turris. 
By the end of the Republic and the beginning of the Empire 
this distinction came to be lost sight of, and turres, partes, 



\^ii LATIN ANTHOLOGY 

and the Kke were allowed instead of turrls^ partu." But 
the practice of the MSS. is very far from anything like 
uniformity, some showing -es quite early, and others -is till 
late in the Empire. If, therefore, I have inadvertently 
violated my own principle in any case, my text will in one 
sense be more classical — it will be more like a MS. The 
same must be my excuse for sometimes observing and some- 
times neglecting assimilation in preps, in composition, e.g. 
Mlligo and conligo. The MSS. have no uniform practice. 
For statistics of the use of -is and -es in accus. plur. see Neue 
Formenlehre, i.^ pp. 245 ff., especially 252-258. 

The great kindness of my friend Sir E. C. Jebb, M.P., 
Regius Professor of Greek in Cambridge, has permitted me 
to embellish my notes with some of his exquisite translations 
from Lucan, Statius, Silius Italicus, and Ausonius. 

Chronological order has been observed except in the case 
of Plautus and Terence, whom I have displaced in conformity 
with Latin Poetry, and Nemesianus, for a reason stated in 
the note on ccxxxi. 



CONTENTS 



Pre-Hellenio Poetry 


. i-iii 


Terence 


LXXIII-LXXX 


Livius Andronictjs . 


. IV-V 


Lucretius . 


lxxxi-xcii 


Naevius 


. VI-IX 


Catullus . 


XCIII-CIII 


Ennius 


. x-xv 


Maecenas . 


CIV 


Pacuvius . 


XVI-XVII 


DOMITIUS Marsus 


cv 


Caecilius Statius . 


. XVIII 


Virgil 


CVI-CXXIV 


Aquilius . 


XIX 


Pseudo-Virgil . cxxv-cxxvii 


TiTINIUS 


XX 


Horace 


CXXVIII-CLI 


TURPILIUS . 


XXI 


Tibullus . 


. CLII-CLIX 


Trabea 


XXI 


Propertius 


CLX-CLXXI 


Acciijs 


XXII-XXV 


Ovid . 


CLXXII-CXCI 


LUCILIUS 


. XXVI 


Grattius . 


. OXCII 


Afranius . 


. XXVII 


Pedo Albinovanus 


. CXCIII 


LUTATIUS CaTULUS 


XXVIII 


Cornelius Severus 


. CXCIV 


PORCIUS LiCINUS. 


. XXIX 


Manilius . 


cxcv-cc 


Volcatius Sedigitus. 


. XXX 


Phaedrus . 


CCI-CCVI 


HOSTIUS . . . 


. XXXI 


Seneca 


CCVII-CCXIII 


FuRius Antias , 


. XXXII 


Anon {Lydia, Aetna) 


DCXIV-CCXVI 


Matius 


XXXIII 


Persius . . CCXVII-CCXXII 


TiAEVIUS 


. XXXIV 


LUCAN . . CCXXIII-CCXXIX 


Novius 


. XXXV 


Calpurnius Siculus . 


. ccxxx 


POMPONIUS . 


XXXVI 


Nemesianus 


CCXXXI 


Terentius Varro 


XXXVII 


SiLius Italicus ccxx: 


SII-CCXXXVI 


Cicero . . xxxviii-xli 


Valerius Flaccus ccxxxvii-ccxli 


Laberius . 


XLII-XLIII 


Statius . . ccxlii-ccliii 


FURIUS BiBACIJLrS 


. XLIV 


Martial . . ccliv-cclxxvii 


Julius Caesar . 


. XLV 


Juvenal . cclxxviii-ccxcii 


Terentius Varro Atacinus xlvi 


Anon {Pervigilium Veneris) ccxciii 


PuBLiLius Syrus 


. XLVII 


AUSONIUS . . ccxciv-ccxcix 


Helvius Cinna . 


. XLVIII 


Claudian . 


CCC-CCCV 


LiCINIUS Macer 


. XLIX 


Rutilius Numatianus 


. CCCVI 


Varius 


• . I^ 


Prudentius 


CCCVII-CCCX 


Plautus 


LI-LXXII 


Boethius . 


. CCCXI 


NOTES . 






Page 261 



PKE-HELLENIC LATIN POETEY 
I 

CARMEN SALIARE 

1. Cumd tonas, Leuc^sie, | prad tet tremdnti 
cum^ tibi ciinei | ddcstumum ton^ront. 

CARMEN FRATRUM ARYALIUM 

2. Ends, Lasds, iuvd-te, {ter) 

neve liie rue Marmar sins | inciirrere in pldores. {ter) 
satiir fu, fdre Mars, li|m^n sali sta bdrber, {ter) 
semunis alternei | ddvocd,pit c6nctos. {ter) 
ends Marmdr iuvdto, {ter) 
triumpe. {quinquies) 



II 

APPIUS CLAUDIUS CAECUS (fl. 300 b.c.) 

1. Est Tinus quisque f;^ber | ipse suad fortunae. 

2. ludicis est aequi animi | cdmpotem dsse, 
ne quid frudis paridt | ferdcia struprique 

MARCIUS VATES 

3. Postrdmus dicas, primus | tdceas _ v^ ^ v^ 



i './i '.i* « .J J ' c^\ P^E-HELLENIC 



INCERTI AUCTORIS VATICINIUM 

Romdne, aqudm Albdnam | c4ve lacii ten^ri 
cave in mard manure | fliimine sinds suo. 
emissa agrds rigdbis | dissipd-tam rivis 
exstingues : tiim tu insiste | aiidax hostium miiris. 
memdr quam pdr tot dnnos | dbsidds urbem, 
ex ei tibi his fdtis | mine datdm victdriam, 
duello perf^cto ddnum | portato dmplum victor 
ad med templa, sacrdque | patria qudrum ciira est 
omissa, ut adsoldt, I enddstaurdta fdcito. 



Ill 

SCIPIONUM ELOGIA 

1. Corndliiis Lucius | Scipio Barbdtus, 
Gnaivdd patrd progndtus | fdrtis vir sapidnsque, 
quoiiis formd virtutei | parisuma fiiit, 

consdl censdr aidilis | quei fuit apiid vos, 

Taur^ia Cisaiina | Samnid cdpit 

subigit omnd Loucdnam | dpsiddsque abdoiicit. 

2. Hone oino ploirumd | cosdntidnt Romdne 
duondro dptumd | fuise vird virdro 
Luciom Scipidue. | filids Barbati 
consdl censdr aidilis | hie fudt apiid vos. 

hec cepit Cdrsica Aleriaque | lirbe piignandod, 
deddt Tdmpestdtebus | aide mdretod vdtam. 

3. Quei ^pice insigne Dialis | flaminis gesistei 
mors pdrfdcit tiia ut | essent dmnid brdvia, 
bonds famd virtusque | gldria dtque ingdnium ; 
quibiis sei in Idnga licuis|dt tibe utier vita, 
facild facteis superdses | gloriam maiorum. 
quard lubdns te in grdmiu, | Scipid, rdcipit 
tend, Publi, progndtum | Piiblio, Corndli. 

4. Magnd sapidntia | multdsque virtiites 
aetdte qudm parva | pdsiddt hoc saxsum, 
quoiei vitd defdcit | ndn bonds hondre. 



LIVIUS ANDRONICUS 

is hic sitiis quel nilnquam | victus ^st virti'itei. 
annds gnatiis viginti is | Diteist manddtus, 
ne qualratis honore | quel minus sit mandatus. 

5. Virtutes generis mieis moribus accumulavi, 
progenie mi genui, facta patris petiei. 
Maiorum optenui laudem ut sibei me esse erratum 
laetentur, stirpem nobilitavit honos. 



EAELIEST POST-HELLENIC LATIN POETEY 

LIVIUS ANDRONICUS (c. 285-200 B.C.) 

IV 

Translations from the Odyssey 

1. Vinim mihi, Camdna, | insece versiitum. 

2. Aut in Pyliim adv^niens | aiit ibi ommantans. 

3. Atqu^ escd,s habedmus | riisus m^ntidnem. 



[al.] 
[^ 317.] 

[5 213.] 

4. Igitiir demiim Ulixi | frixit prad pavdre 

cor. [e 297.] 

5. Ibi mandns seddto | ddnicum vid^bis 

me cdrpentd vehdntem | dn domiim venisse. 

6. Opiis puerarum mdnibus | confdctum pulcdrime, 

7. Simiilac dd,crumas de dre | nodgeo detdrsit. 

8. Toppdr facit homdnes | lit priiis fudrunt. 



9. Toppdr citi ad addis 
dudna edrum sdrvae 
edulia vina in isdem 



vdnimiis Circ^i. 
pdrtant ad ndvis : 
induserinuntur. 



10. Carnis viniimque qudd | libdbant ^nclabdtur. 



[^295.] 

iv 235.] 

[d 88.] 

[/c 432.] 

[fi 17-19.] 
[^ 304.] 



NAEYIUS 

V 

Fragments from the Tragedies 

Aegisthus 

1. Turn aut^m lascivum Ndrei simiim pecus 
lud^ns ad cantum cldssem lustratiir ^^ —. 

2. Quin, qudd parere mihi vos maiestds mec'^ 
procdt, toleratis tdmploque banc dediicitis ? 

Aiax 

3. Praestatur laus virtuti, sed multo (Scius 
venid gelu tabdscit. 

Andromeda 

4. Cdnfluges rivi conventu cdmpum totum iniimigant. 

Ex incertis fahulis 

5. Florem dnculabant Liberi ex carch^siis. 

6. Quern ego n^frendem alui Ucteam immulg^ns opem. 



CN. NAEVIUS (269-204 B.C.) 

VI 

From the Punic War 

1. Ambdrum uxdres 
noctii Troidd exibant | cipitibiis opdrtis 
flent^s ambad abeiintes | ddxjrumis cum miiltis. 

eonim sectdm secimtur | miilti mortdles. 

2. Fenint pulcras cret^rras | aureus lepistas : 
pulcrdque ex aiiro t^xta | v^stemqu^ citrdsam. 

3. Inerdnt signa exprdssa | qudmodd Titanas 
bicdrpor^s Gigdntes | mdgniqud Atldntes 
Runciis atqud Porpdreus | filii Terras . . . 



NAEVIUS 

^. y^-^ prima in«ddit | Cereris pudr Pros^rpna. 

5. Scopd,s atqud verbenas | s^gminfl sumpsdrunt. 

6. Onerd,ria^ oniistae | stdbant in fliistris. 

7. ^^^ quod briiti | n^c satis sarddre 
queiint. 

8. ^^^i=i itque I priiis paridt lociista 
luc^m bov^m. 

VII 
From the Tragedies 

Aesiona 

1 . N^ mihi gerere mdrem videar lingua verum lingula. 

Danae 

2. M^e parta male dilabuntur. 

3. Mdnubias supp^tiat prone. 

Hector proficiscens 

4. La^tus sum lauddri me abs te, p^ter, a lauddto viro. 

Lycurgus 

5. Altd iubatos Unguis inlaesad ferunt. 

6. Liberi sunt : quaque incedunt dmnes arvas dpterunt. 

7. Vos qui regalis cdrporis custddias 
agitdtis, ite actiitum in frundiferds locos, 
ingdnio arbusta ubi ndta sunt non dbsita. 

8. Ut in venatu vitulantis dx suis 

lucis nos mittat podnis decoratds feris. 

9. Cdve sis tuam cont^ndas iram cdntra cum ira Liberi. 
10. Sic quasi amnis cdleris rapit, sed tdmen inflexu fl^ctitur. 



6 NAEVIUS 

11. lam Ibi nos duplicat ddvenientis mdximus timds pavos. 

12. -i ut videam Vdlcani opera haec fidmmis fieri fldra. 

1 3. Proinde hiic Dryante rdgem prognatiim patre 
Lycurgum cette. 

VIII 
From the Praetextae and Palliatae 

Romulus 

1. R^x Veiens regdm salutat Viba Albanum Amulium 
cdmiter sen^m sapientem. * cdntra redhostis ? ' ' min salust ? 

Ariolus 

2. Deprdndi item ledni si obdas dreas. 

3. * Quis heri ^pud te ? ' ' Praenestini et Lanuvini hdspites.' 
* sudpte utrosque ddcuit acceptds cibo : 

altris inaDcm vdlvolam madiddm dari, 
altris nuces in prdclivi profiindier.' 

Tarentilla 

4. Quae ego in theatro meis probavi plausibus 
ea ndn audere qu^mquam regem riimpere ! 
quantd libertatem h^nc hie superat s^rvitus. 

5. Quasi pila 

in choro lud^ns datatim dit se et commun^m facit, 

dlii adnutat, dlii adnictat, dlium araat, aliiim tenet, 

^bi manus est dccupata, ^ii percellit pedem, 

dnnulum dat i\\\ spectandum, i labris alium Invocat, ; 

cum dlio cantat, dt tamen alii sud dat digito litteras. 

Ex incertis fabulis 

6. Libera lingui loquemur liidis Liberdlibus. 



ENNIUS 

IX 
Epitaph on Himself 

Mortals immortalis | fl^re si fordt fas 
fler^nt diva^ Camdnae | Na^viiim podtam : 
itaque p(5stquam est Orci | trdditus thensaiiro, 
oblitei sunt Kdmae | loquidr lingud, Latina. 



Q. ENNIUS (209-169 B.C.) 

X 

From the Annals 

Excita cum tremulis anus attulit artubus lumen, 

talia commemorat lacrimans, exterrita somno : 

' Euridiea prognata, pater quam noster amavit, 

vires vitaque corpus meum nunc deserit omne. 

nam me visus homo pulcher per amoena salicta 5 

et ripas raptare locosque novos ; ita sola 

postilla, germana soror, errare videbar 

tardaque vestigare et quaerere te, neque posse 

corde capessere, semita nulla pedem stabilibat. 

exin compellare pater me voce videtur 10 

his verbis : * gnata, tibi sunt ante ferendae 

aerumnae, post ex fluvio fortuna resistet.' 

haec ecfatus pater, germana, repente recessit 

nee sese dedit in conspectum corde cupitus, 

quamquam multa manus ad caeli caerula templa 15 

tendebam lacrimans et blanda voce vocabam. 

vix aegro tum corde meo me somnus reliquit. 

XI 

Cum cura magna curantes, tum cupientes 
regni, dant operam simul auspicio augurioque. 

hinc Remus auspicio se devovet, atque secundam 

solus avem servat ; at Romulus pulcher in alto 

quaerit Aventino, servat genus altivolantum : s 



ENNIUS 

omnibus cura viris uter esset indiiperator ; 
certabant urbem Eomam Remoramne vocarent. 
exspectant veluti consul cum mittere signum 
volt, omnes avidi spectant ad carceris oras, 
quam mox emittat pictis e faucibus currus : 
sic exspectabat populus atque ora tenebat, 
rebus, utri magni victoria sit data regni. 
interea sol albus recessit in infera noctis, 
exin Candida se radiis dedit icta foras lux, 
et simul ex alto longe pulcherrima praepes 
laeva volavit avis ; simul aureus exoritur sol. 
cedunt de caelo ter quatuor corpora sancta 
avium, praepetibus sese pulchrisque locis dant. 
conspicit inde sibi data Romulus esse priora, 
auspicio regni stabilita scamna solumque. 

XII 

1. Virgnes nam sibi quisque domi Romanus habet sas. 

2. Tite tute Tati tibi tanta, tyranne, tulisti ! 

3. Incedunt arbusta per alta, securibus caedunt : 
percellunt magnas quercus, exciditur ilex, 
fraxinus frangitur atque abies consternitur alta, 
pinus proceras pervortunt : omne sonabat 
arbustum fremitu silvai frondosai. 

4. Nee mi aurum posco nee mi pretium dederitis : 
nee cauponantes bellum sed belligerantes 
ferro, non auro, vitam cernamus utrique. 
vosne velit an me regnare era quidve ferat Fors 
virtute experiamur. et hoc simul accipe dictum : 
quorum virtuti belli fortuna pepercit 
eorundem libertati me parcere certumst. 

dono ducite doque volentibus cum magnis dis. 

5. Nee quisquam Sophiam, sapientia quae perbibetur,- 
in somnis vidit prius quam sam discere coepit. 

6. Postquam Discordia tetra 
Belli ferrates postis portasque refregit. 

7. Si sunt proelia promulgata, 
pellitur e medio sapientia, vi geritur res, 



ENNIUS 9 

spernitur orator bonus, horridus miles amatur : 

haud doctis dictis certantes, sed maledictis 

miscent inter sese inimicitiam agitantes. 5 

non ex iure manum consertum, sed magis ferro 

rem repetunt, regnumque petunt, vadunt solida vi. 

XIII 

1. Aece locutus vocat, quo cum bene saepe libenter 
mensam sermonesque suos rerumque suarum 
materiem partit, magnam cum lassus diei 
partem fuisset de summis rebus regundis 

consilio indu foro lato sanctoque senatu ; S 

cui res audacter magnas parvasque iocumque 

eloqueretur, cuncta simul malaque et bona dictu 

evomeret, si qui vellet, tutoque locaret, 

prudenter quod dicta loquive tacereve posset ; 

quo cum multa volup ac gaudia clamque palamque ; lo 

ingenium cui nulla malum sententia suadet 

ut faceret facinus levis aut malus ; doctus, fidelis, 

suavis homo, facundus, suo contentus, beatus, 

scitus, secunda loquens in tempore, commodus, verbum 

paucum, multa tenens antiqua sepulta, vetustas 15 

maiorum veterum leges divomque hominumque, 

quas faciunt mores veteresque novosque tenentem. 

hunc inter pugnas compellat Servilius sic. 

2. Undique conveniunt velut imber tela tribuno : 
configunt parmam, tinnit hastilibus umbo, 
aerato sonitu galeae, sed nee pote quisquam 
undique nitendo corpus discerpere ferro : 

semper adundantis hastas frangitque quatitque. 5 

totum sudor habet corpus multumque laborat, 
nee respirandi fit copia praepete ferro : 
Histri tela manu iacientes soUicitabant. 

XIV 

From the Tragedies and Saturae 

1. Hec. Sdd quid oculis r^bere visa es ddrepente arddn- 
tibus 1 
libi ilia tua paulo dnte sapiens virginalis mod^stia 1 



10 ENNIUS 

Cass, mdter, optumarum multo mulier mdlior mulierum, 
missa sum supdrstitiosis ^iolatidnibus. 

ndiiique Apollo fdtis fandis d^mentem invitam ciet. 5 

virgines aequalis vereor : pdtris mei, meum factum pudet, 
dptumi viri, mea mater, tui me miseret, mei piget. 
dptumam prog^niem Priamo p^peristi extra me. hdc dolet ! 
m6n obesse, illds prodesse, me dbstare, illos dbsequi ! 

Mest adest fax dbvoluta s^uguine atque incdndio. 10 

miiltos annos Mtuit : cives, f^rte opem et restinguite. 
iamque mari magnd classis cita 
tdxitur, exitium dxamen rapit : 
Mveniet, fera vdlivolantibus 
ndvibus complebit manus litora. 15 

2. Quid petam pradsidi aiit dxsequdr ? qudve mine 
aiixilid dxili aiit fugad frdta sim 1 

dree et lirbe drba siim. quo accidam ? quo applicdm 1 
cui nee arae patriae domi stant, frdctae et disiectad iacent, 
fdna flamma ddflagrata, tdsti alti stant pdrietes 5 

ddformati atque dbiete ciispa. 

pater, patria, Priami domus, 

saeptum iltisono cardine templum ! 

vidi dgo te astante ope barbarica, 

tectis caelatis lacuatis, lo 

auro, dbore instructam rdgifice. 

haec dmnia videi infldmmari, 

Priamd vi vitam evitari, 

lovis dram sanguine turpari. 

3. Agam. Quid ndctis videtur in dltisono 

caeli clipeo 1 
Senex. superat temo 

steUds cogens etiam atque etiam 

noctis sublime iter. 5 

4. Astrologorum signa in caelo quadsit, observdt lovis 
ciim capra aut nepa aiit exoritur liimen aliquod bdluae. 
qudd est ante pedes nodnu spectant : cadli scrutantiir plagas. 

5. Quad Corinthi arcem dltam habetis, mdtronae opulentae 

dptimates ! 
miilti suam rem bdne gessere et piiblicam patrid procul, 
miilti, qui domi adtatem agerent, prdpterea sunt inprobati. 



PACUVIUS 11 

6. Ego deum genus ^sse semper dixi et dicam ca^litum, 
sdd eos non curd-re opinor quid agat humaniim genus ; 

nam si curent, bdne bonis sit, md,le malis ; quod mine abest. 

sdd superstitidsi vates iupudentesque d,rioli, 
aut inertes aiit insani aut qulbus egestas imperat, 5 

qui sibi semitam non sapiunt alteri monstrd,nt viam, 
quibus divitias pdllicentur ab eis drachumam ipsi petunt. 
de his divitiis sibi deducant drd,chumam, reddant cetera. 

7. Nunqu^m poetor nisi sim podager. 

XV 

Epigrammata 

1. Nemo me dacrumis decoret nee funera fletu 

faxit. cur % volito vivus per ora virum. 

2. Hie est ille situs cui nemo civis neque hostis 

quivit pro factis reddere opis pretium. 

3. A sole exoriente supra Maeotis paludes 

nemost qui factis aequiperare queat. 
si fas endo plagas caelestum ascenders cuiquamst, 
mi soli caeli maxima porta patet. 



M. PACUVIUS (220-130 B.C.) 

XVI 
From the Tragedies 

1. Amphio. Quadrupds tardigrada agrdstis humilis dspera, 
brevi c^pite, cervice ^nguina, aspectii truci, 

eviscerata in^nima cum animali sono. 

AsTici. ita sadptuosa dictione abs i6 datur, 
quod cdniectura sd,piens aegre contuit : 5 

non intellegimus, nisi si aperte dixeris. 

Amphio. testudo. 

2. Nd,m canis, quando dst percussa Mpide, non tam ilium 

Mpetit, 
qui sese icit, quam ilium eumpse Upidem, qui ipsa icta dst, 
petit. 



12 PACUVIUS 

3. Fdrtunam insanam ^sse et caecam et briitam perhibent 

philosophi, 
sd,xoque instare In globoso praddicant voliibilei. 
quia quo id saxum impillerit fors, eo cddere Fortunam 

aiitumant, 
Insanam autem esse aiunt quia atrox Incerta instabillsque sit : 
caecam, ob earn rem esse iterant quia nil cdrnat quo sese 

ddplicet : 5 

briitam, quia dignum d-tque indignum ndqueat interndscere. 
sunt autem alii philosophi, qui cdntra Fortunam negant 
^sse uUam, sed t^meritate t6& regi omnis aiitumant. 
id magis veri simile esse usus re^pse experiundo ddocet : 
vdlut Orestes mddo fuit rex, Mctust mendiciis modo lo 

naiifragio : nempe drgo id fluctu, baud fdrte fortuna dptigit. 

4. . . . nam isti qui linguam avium int^llegunt 
plusque 6x alieno i^core sapiunt quam 6x suo, 
magis aiidiendum quam aiiscultandum c^nseo. 

XVII 

1. Hdc vide circiim supraque qudd complexu cdntinet 
terram. 

sdlisque exortii capessit cdndorem, occasii nigret, 
id quod nostri cadlum memorant Grd,i perhibent adthera : 
quidquid est hoc, omnia animat fdrmat alit aug^t creat 5 

s^pelit recipitque in sese omnia, dmniumque idem dst pater, 
indidemque eadem adque oriuntur de integro atque eodem 
dccidunt. 

mdter est terra : ed parit corpus, dnimam aether ddiugat. 

2. Matdr, te appello, tii quae curam sdmno suspensdm levas 
neque td mei miseret, siirge et sepeli ndtum tuum prius 

qu^m ferae 
volucrdsque . . . 

neu rdliquias quaesd meas sieris ddnudatis dssibus 
per tdrram sanie d^libutas fodde divexdrier. S 

3. Nee lilla subscus cdhibet compagem dlvei, 
sed siita limo et spdrteis serilibus ... 

4. Sic profectidne laeti piscium lasciviam 
intuentur, ndc tuendi c^pere satiety potest. 



CAECILIUS STATIUS 13 

interea prope iam dccidente s61e inhorrescit mare, 
tdnebrae condilplicantur, noctisque 6t nimbum obcaecd,t nigror, 
fld,mma inter nubis coruscat, caelum tonitru cdntremit, 5 

grdndo mixta imbri largifico subita praecipitd-ns cadit, 
lindique omnes vdnti erumpunt, sadvi existunt turbines, 
f^rvit aestu pdlagus. 



rapide retro citrdque percito adstu praecipitdm ratem 
rdciprocare, unda^que e gremiis siibiectare adfligere . . . 

. . . ^rmamentum stridor, flictus navium, 

str^pitus fremitus clamor tonitruum ^t rudentum sibilus. 

5. . . . pd,tria est ubicunque dst bene. 



CAECILIUS STATIUS (219-166 b.c.) 
XVIII 

Is ddmum miser est qui suam aerumndm nequit 

dccultare fdris : ita uxor mda forma et factis facit, 

dtsi taceam, t^men indicium mead quae, nisi dotem, omnia 

quae ndlis habdt. qui saplt de me discet, 

qui quasi ad liostis cd,ptus liber sdrvio salva urbe atque arce. 

dum eius mortem inhio, dgomet inter vivos vivo mdrtuus. 6 

quad mihi quidquid placet eo privatum it me servatdm velim^ 

da me clam se cum mea ancilla ait consuetum. id me d,rguit : 

ita plorando orando instando atque dbiurgando me dptudit, 

earn uti venderdm. nunc credo inter sud^s 10 

aequd;lis, cognd;tas, sermdnem serit : 

' quis vostrariim fuit integra aetatula 

quae hdc idem a viro 

impetrarit suo, qudd ego anus modo 

efFdci, paelice ut meum privardm virum ? ' 15 

hade erunt concilia hocedie : diflferor sermdne misere. 

In amdre suave est siimmo summaque inopia 

pardntem habere avdrum, inlepidum, in liberos 

difficilem, qui te ndc amet nee student tui. 

aut tu ilium furto fellas aut per litteras 

avdrtas aliquod ndmen aut per sdrvolum 5 



14 AQUILIUS 

perciitias pavidum, pdstremo a pared patre 
quod siimas qiianto dissipes lib^ntius ! 

quem n^que quo pacto fdllam nee quid inde aiiferam 
nee qu^m dolum ad eum aut mdchinam commdliar 
seio quiequam : ita omnis meds dolos falldcias 
praestigias praestrinxit commoditds patris. 

3. Si ednfidentiam ^dhibes, confide dmnia. 

4. Deiim qui non summiim putet, 

aut stiiltum aut rerum esse inperitum existumem : 
cui in manu sit, qudm esse dementem velit, 
quem s^pere, quem sandri, quem in morbum inici, 

quem cdntra amari, quem dxpeti, quem arcdssier. 



AQUILIUS (?200-?150b.c.) 
XIX 

Ut illiim di perdant primus qui horas rdpperit, 
quique Meo primus std,tuit hie solarium : 
qui mihi comminuit misero articulatim diem, 
nam uniim me puero vdnter erat soMrium 
multo omnium istorum optimum et verissimum 
ubi is ndn monebat dsse, nisi cum nil erat 1 
nunc dtiam cum est, non dstur, nisi soli lubet. 
itaque ddeo iam oppletum dppidumst soldriis, 
maidr pars populi ut ^idi reptdnt fame. 



TITINIUS (184-159 b.c.) TOGATAE 
XX 

1. Da p^nsam lanam, qui non reddit tamper! 
putdtam recte, fdcito ut multetiir malo. 

2. Ni nds texamus, nil siet, fulldnes, vobis quadsti. 

3. Tdrra istaec est, ndn aqua, ubi tu sdlitu's argutarier 
pddibus, cretam dum compescis, vdstimenta qui lavas. 

4. Homd formicae pdl persimil est nisticus. 



TUKPILIUS 15 

XXI 
TURPILIUS (date uncertain) 

1. St. Quaeso ^depol quo ante liicem te subitd rapis, 
ere, cum uno puero 1 

Ph. n^queo esse intus, Stdphanio, 
St. quid ita 1 

Ph. lit Solent, me curae somno sdgregant 
for^sque noctis dxcitant sildntio. 

currdudum sic est, sic datur, nimium libi sopori servias s 

potius quam domino. 

2. Intdrcapedine interficior, d^siderio differor : 

tu es mihi cupiditas, suavitudo et mdi animi expectd,tio. 

vdrita sum, ne amdris causa cum ilia limassis caput. 

me miseram terrent dmnia, 
maris scdpuli, sonitus, sdlitudo, s^nctitudo Apdllinis. 5 

te, Apdllo sancte, fdr opem, teque, omnipotens Neptune, invoco 
vosque Meo venti ! . . . nam quid ego te appelldm, Venus 1 



TRABEA (date uncertain) 

Lena delenita argento nutum observabit meum, 
quid velim, quid studeam ; adveniens digito impellam ianuam, 
fores patebunt ; de improviso Chrysis ubi me aspexerit, 
alacris obviam mihi veniet complexum exoptans meum ; 
mihi se dedet ; Fortunam ipsam anteibo fortunia meis, 5 



L. ACCIUS (170-94 B.C.) 

XXII 
From the Tragedies 
1. Immune te habet tdmplum obvallatum dssibus. 



16 ACCIUS 

mlsera obvalla sdxo sento, pa^ore alguque 6t fame. 

qui neque terraest diltus, nee cineris caiisa unquam evaslt 
vapos. 

qudd beneficium haut stdrili in segete, r^x, te obsesse 
intelleges. 

2. Virtiiti sis par, dispar fortunis patris. 

3. Oderint 
dum mutuant. 

4. Itenim Thyestes Atreum adtreetatum ^venit, 
itenim iam adgreditur me 6t quietum exsiiscitat : 
maidr mihi moles, mains miscendiimst malum, 
qui illius acerbum cor contundam et cdmprimam. 

qui ndn sat habuit cdniugem illexe in stupmm. S 

quod re in siimma summum esse irbitror 
periclum, matres ednquinari r%ias, 
contdminari stirpem ac misceri genus. 

adde hiic quod mihi portdnto caelestiim pater 

prodigium misit rdgni stabilimdn mei, lo 

agnum inter pecudes aiirea clariim coma 

quonddm Thyestem cldpere ausum esse e rdgia, 

qua in re ddiutricem cdniugem cepit sibi. 

5. Cdncoquit 
partdm vapore flammae, veribus in foco 
lacdrta tribuit. 

XXIII 

1. Quibus oculis quisquam nostrum pdterit illorum dptui 
viiltus, quos iam ab armis anni pdrcent . . . ? 

2. Qui, nisi genitorem lilso, nullum meis dat finem miseriis. 

3. Probis probatum pdtius quam multis fore. 

4. Mdrs amici siibigit, quod mi est sdnium multo acdrrimum. 

nee pdrdoliscit fligi socios, mdrte campos cdntegl 



ACCIUS 17 



XXIV 



1. T^nta moles Idbitur 
fremibunda ex alto ingdnti sonitu et spiritu, 
prae se lindas volvit, vdrtices vi siiscitat, 
ruit prolapsa, p^lagus respargit reflat. 

ita dum interruptum crddas nimbum vdlvier, 
dum quod sublime v^ntis expulsiim rapi . . 
saxum aiit procellis v^l globosos turbines 
existere ictos lindis concursd,ntibus : 
nisi quds terrestris pdntus strages cdnciet, 
aut forte Triton fuscina evert^ns specus 
suptdr radices p^nitus undante in freto 
molem 4x profundo sdxeam ad caelum erigit. 

2. Vag^nt ruspantes silvas, sectantds feras. 
quam invita ancillans, dicto obedidns viri. 



nihil hdrum similest d-pud Lacaenas vlrgines, 
quibus md,gis palaestra Eurdta sol pulvls labor 
militia studio est qud.m fertilitas bdrbara. 

3. Forte ^nte auroram, rMiorum ardentum indicem, 
cum e sdmno in segetem agrdstes cornutds cient, 
ut rdrulentas tdrras ferro fumidas 
proscindant glebasque d-rvo ex VnoUi exsiiscitent . 

4. Lemnia praesto 
litdra rara, et celsd, Cabirum 
delubra tenes, mistdria quae 
pristina castis concdpta sacris . . . 
Volcania iam templd, sub ipsis 
coUibus in quos deUtus locos 
dicltur alto ab limine caeli . . . 
nemus dxpirante vapdre vides, 
unde ignis cluet mort^libus clam 
divisus : eum dictiis Prometheus 
clepsisse dolo poend-sque lovi 

fato dxpendisse suprdmo. 

c 



18 LUCILIUS 

XXV 

From the Praetextatae 

1. Quom idm quieti corpus nocturao impetu 
dedi sopore pMcans artus Idnguidos, 

visum ^st in somnis pastorem ad me adp^Uere 

peciis lanigerum eximia pulchritiidine, 

duos cdnsanguineos drietes inde ^ligi 5 

praecldrioremque ^Iterum immoUre me. 

deinde eius germanum cdrnibus conitier 

in me drietare, eoque ictu me ad casiim dari : 

exim prostratum t^rra, graviter saiicium, 

resupinum in caelo cdntueri maximum lo 

mirificum facinus : ddxtrorsum orbem fl^mmeum 

radidtum solis liquier cursti novo. 

t6x, quae in vita ustirpant homines, c<5gitant curdnt vident, 
qua^que agunt vigilantes agitantque, da si cui in somno 

dccidunt, 
minus minim est, sed di rem tantam haut tdmere improvise 

offerunt. iS 

proin vide, ne qudm tu esse hebetem deputes aeque ^c pecus. 
Is sapientia munitum pectus egregie gerat 
t^ue regno expdllat : nam id quod d6 sole ostensum &t tibi 
populo commutdtionem rerum portendit fore 
pdrpropinquam. haec be'ne verruncent pdpulo ! nam quod 

ddxterum 20 

cdpit cursum a ladva signum pradpotens, pulchdmme 
aiigiu^tum est rdm Eomanam piiblicam summdm fore. 

2. •Pdtrio exemplo et m6 dicabo atque dnimam devoro hdstibus. 



C. LUCILIUS (180-103 B.C.) 
XXVI 

1. Tubulus si Lucius unquam, 

si Lupus aut Carbo, Neptuni filius putasset 
esse deos, tam periurus, tam impurus fuisset ? 

2. Nunc vero a mani ad noctem festo atque profesto. 



LUCILIUS 19 

toto ibidem pariterque die populusque patresque 

iactare indu foro se omnes, decedere nusquam ; 

uni se atque eidem studio omues dedere et arti, 

verba dare ut caute possint, pugnare dolose ; 5 

blanditia certare, bouum simulare vinim se ; 

insidias facere, ut si hostes sint omnibus omnes. 

3. Quam lepide Aejets compostae ut tesserulae omnes 
arte pavimento atque emblemate vermiculato ! 

4. Verum haec ludus ibi susque omnia deque fuerunt, 
susque ea deque fuere, inquam, omnia, ludus iocusque ; 
illud opus durum, ut Setinum accessimus finem ; 
alyiXiTTOL montes, Aetnae omnes, asperi Athones. 

5. Hinc catapeiratera puer deorsum dedit, unctum 
plumbi pauxillum raudus Unique mataxam. 

6. lapathe, ut iactare, nee es satis cognitus qui sis ! 
in quo Laelius clamores (ro<^ds ille solebat 

edere, compellans gumias ex ordine nostros. 

7. ' Occidam ilium equidem et vincam, si id quaeritis,' inquit ; 
* verum illud credo fore : in os prius accipiam ipse 

quam gladium in stomacho furiae ac pulmonibus sisto. 
odi hominem, iratus pugno ; nee longius quicquam 
nobis, quam dextrae gladium dum accommodet alter : 5 

usque adeo studio atque odio illius ecferor ira. 

8. Quo me habeam pacto, tametsi non quaeris, docebo ; 
quando in eo numero mansi, quo in maxima nunc est 
pars hominum, 

ut periisse velis, quem visere nolueris cum 

debueris. hoc ' nolueris ' et ' debueris ' te 5 

si minus delectat quod r^xviov Isocratium est 

ArypwSesque simul totum et crv/;t/A€t/3aKta)8es, 

non operam perdo. 

9. Ar : non multum hoc abest cacosyntheton atque canina 
si lingua dico nihil ar me : nomen hoc illist. 

9a. A primast : hinc incipiam, et quae nomina ab hoc sunt, 
' A A geminum longa, A brevis syllaba.' nos tamen unum 
hoc faciemus, et uno eodemque, ut dicimus, pacto 
scribemus pacem, placide, lanum, aridura, acetum ; 
"^A/aes "A/oes Graeci ut faciunt. S 



20 AFRANIUS 

lam ' puerei venere ' E postremum facito atque I, 
Tit pueri plures fiant. I si facis solum, 
'pupilli, pueri, Lucili,' hoc unius fiet. 
' hoc illi factum est uni,' teuue hoc facies I ; 
* haec illei fecere.' addes E, ut pinguius fiat. 

10. Ut Romanus pdpulus victus vi 6t superatus pro^liis 
sa^pe est multis, bdllo vero niimquam, in quo sunt omnia. 

11. Ciim sciam nihil ^sse in vita proprium mortal! datum, 
iam qua tempestd,te vivo XPW''^ ^^ ^^ rdcipio. 

1 2. ' Quaprdpter certum est fecere contra ac persequi 
et ndmen deferre hdminis ' — ' hoc cum f^ceris, 
cum ceteris reus lina tradetiir Lupo.' 

' non addrit ' — ' dpxa-h hdminem et o-roLxeLOLs simul 
privabit : igni ciim et aqua interdixerit 
duo habdt a-Toix^la' — 'at fniitur anima et cdrpore : 
yvj cdrpus, anima est -n-vev/jia ' — ' posteridribus 
cTTOLx^LOLSy si id maluerit, privabit tamen.' 



L. AFRANIUS (born circ. 144 B.C.) 
XXVII 

1. Fateor, sumpsi non ab illd modo, 
sed lit quisque habuit cdnveniret qudd mihi, 
quod md non posse mdlius facere crddidi, 
etiam i Latino. 

Terdnti numne similem dicent qudmpiam ? 

ut quicquid loquitur, sdl merum est ! 

2. Formdsa virgo est : ddtis dimidiiim vocant 
isti, qui dotis neglegunt uxdrias : 
praetdrea fortis. 

dat nistico nescid cui vicind suo 
perpauperi, cui dicat dotis paiilulum. 

pistdri nubat 1 ciir non scriblitdrio, 
ut mittat fratris filio luciinculos ? 



LUTATIUS CATULUS 21 

3. Noli, mea mater, md praesente ciim patre 
coicere ! — non, si nodnu vis, o m6\ meum. 

ne ego illos veliUntes auscultd lubens. 

sa^viter ferre hade te simula, et gn^tam ab illo abdiicere. 

haec, taetdrrime, 5 

sunt pdstprincipia atque dxitus malad vitiosae vitae. 

uti servorum c^ptus est, facillime 
domo dtque nostra f^milia protriiditur. 

tui 

verdtur, me ad te misit oratum pater. lo 

4. Dum m6 morigeram, diim morosam pradbeo, 
deinde iliquid dedita opera controvdrsiae 
concinno, laedo intdrdum contumdliis. 

5. Si pdssent homines ddlenimentis capi 
omnds haberent nunc amatords anus, 
aetds et corpus tdnerum et moriger^tio, 
haec siint venena fdrmosarum mulierum : 

mala adtas nulla ddlenimenta invenit. 5 

6. Novi non inscitulam 
ancillulam, vestrae hlc erae vestispicam. 

7. Male merdntur de nobis eri, 
qui nds tanto opera indillgent in pudritia. 



Q. LUTATIUS CATULUS (fl. circ. 100 B.C.) 
XXVIII 

Aufugit mi animus, credo, ut solet, ad Theotimum 
devenit. sic est : perfugium illud habet. 

quid 1 quasi non interdixem, ne illunc fugitivum 
mitteret ad se intro, sed magis eiceret ! 

ibirnus quaesitum. verum ne ipsi teneamur 
formido. quid ago ? da Venus consilium. 



22 PORCIUS LICINUS 

2. Constiteram exorientem Auroram forte salutans, 
cum subito a laeva Roscius exoritur. 
pace mihi liceat, caelestes, dicere vestra ; 
mortalis visust pulchrior esse deo. 



PORCIUS LICmUS (fl. circ. 90 B.C.) 
XXIX 

Diim lascivi^m nobilium et laiides fucosds petit, 
dum Africani vdcem divinam haiirit avidis aiiribus, 
dum id Philum se c^nitare et La^Iium pulchnim putat, 
diim se amari ab his concredit, cr^bro in Albaniim venit. 

suis postlatis r^bus ad summam inopiam redactus est. 5 

itaque ex conspectu dmnium abit ut Gra^ciae in terram 

liltimam, 
mortuost Stymphali, Arcadiae in dppido, nil Piiblius 
Scipio profuit, nihil illi Ladlius, nil Fiirius, 
trds per id tempiis qui agitabant facile nobilissimi : 
edrum ille opera nd domum quidem hdbuit conductitiam, 10 
sdltem ut esset quo referret dbitum domini sdrvulus. 



VOLCATIUS SEDIGITUS (fl. circ. 90 b.c.) 
XXX 

1. Multds incertos cdrtare banc rem vidimus, 
palmdm poetae cdmico cui de'ferant. 
eum med iudicio errdrem dissolvam tibi, 
ut, cdutra si quis se'ntiat, nil sdntiat. 
Caecilio palmam Statio do mimico ; 
Plautiis secundus facile exsuperat cdteros ; 
dein Nadvius qui fdrvet pretio in tdrtiost ; 
si erit quod quarto ddtur dabitur Licinio. 
post insequi Licinium facio Atilium ; 
in sdxto consequdtur hos Terdntius ; 
Turpilius septimiira, Trabea octavum dptinet ; 
nond loco esse facile facio Liiscium ; 
decimum Mdo causa antiquitatis Ennium. 



HOSTIUS 23 



2. Publi Terenti hae quad vocantur fdbulae 
cuiad sunt ? non qui iiira gentibus dabat 
has siimmo honore afFdctas fecit fibulas ? 



HOSTIUS (fl. circ. 80 B.C.) 
XXXI 

1. Per gentis altivolantum 
aetherias atque ardua tesca intraque volabis 
templa antiqua deum. 

2. Non si mihi linguae 
centum atque ora sient totidem vocesque liquatae. 

3. Dia Minerva simul, simul autem invictus Apollo, 
arquitenens Latonius. 



A. FURIUS ANTIAS (fl. circ. 85 e.g.) 
XXXII 

1. Sanguine diluitur tellus, cava terra lutescit. 

2. Omnia noctescunt tenebris caliginis atrae. 

3. Increscunt animi, virescit vulnere virtus. 

4. Sicut fulca levis volitat super aequora classis. 

5. Spiritus Eurorum virides cum purpurat undas. 

6. Quo magis in patriis possint opulescere campis. 



CN. MATIUS (fl. circ. 100 B.C.) 
XXXIII 

1. Corpora Graiorum maerebat mandier igni. 

2. Obsceni interpres funestique ominis auctor. 

3. Dum dat vincendi praepes Victoria palmam. 

4. An maneat specii simulacrum in nocte silentum. 

5. Quapropter edulcare convenit vitam 
curasque acerbas sensibus gubernare. 



24 LAEVIUS 

6. Nuper die quarto, lit recorder, et certe 
aquarium iirceum unicum domi fregit. 

7. Sinuque amicam refice frigidam caldo 
columbulatim labra conserens labris. 

8. lam tonsiles tapetes ebrii fuco. 



LAEVIUS (fl. circ. 90 B.C.) 
XXXIV 

1. Corpore tenuato pectoreque 
undique obeso ac mente exsensa 
tardigeniclo senio obpressum. 

2. Et iam purpureo suras include cothurno, 
balteus et revocet volucres in pectore sinus, 
pressaque iam gravida crepitent tibi terga pharetra, 
derige odorisequos ad certa cubilia canes. 

3. Lex Licinia introducitur, 
lux liquida haedo redditur. 

4. Antipathes illud quaerito, 
philtra omnia undique irruunt : 
trochilisci, iunges, taeniae, 
radiculae, herbae, surculi, 
sauri, illices bicodulae, 
hinnientium dulcedines. 



FABULAE ATELLANAE 

Q. NOVIUS (fl. circ. 90 B.C.) 
XXXV 

1. 6 pestifera pdrtentifera triix tolutiloqu^ntia ! 

2. Llmen superum, quod mei misero sa^pe confreglt caput, 
Inferum autem, digitos omnis ribi ego defregi meos. 

3. Dum istos invitabis siiffragator^s, pater, 
prlus in capiilo quam in curuli sella suspend^s natis. 

4. Qui h^bet uxorem sine dote, ei pdnnura positum in piirpura est. 



POMPONIUS 25 

POMPONIUS (fl. circ. 90 B.C.) 
XXXVI 

1 . Qui postquam tibi adp^reo atque aeditumor in templ6 tuo 
n6c mortalis n^c mortaliiim lillum in terra miseriust. 

2. Turn pra^ se portant dscendibilem s^mitam, 
quern sc^lam vocitant. 

3. Dant(5r publicitus Ddssenno et fulldnibus 
cibdria. 

4. Ndli, quaeso, irascere : 

mdre fit, raorire suam vir quisque ut uxordm velit. 

5. Vix nunc quod edim invdnio : quid nam fiet, si quam diixero ? 

6. L6nge ab urbe vilicari, qu(5 erus rarentdr venit, 
id non vilicdri sed dominari est mea sentdntia. 

7. Quin drgo, quando con venit, compldctite ! 

' mi Mter, salveto.' ' 6 soror, salv^, mea.' 

8. Sdd mens 

frdter maior, postquam vidit m6 vi deiectiim domo, 
nupsit posteriiis dotatae vdtulae varicosad vafrae. 

9. Ego dddita opera t6, pater, solum foras 
sediixi, ut ne quis dsset testis t^rtius 
praetor nos, tibi cum timderem labels lubens. 

10. Cuiusvis leporis Liber diademdm dedit. 

11. Lc4patium nullum utebatur, Mrdum lurchabd,t lubens. 

12. Miserit me eorum qui sine frustis vdntrem frustranint suum. 

13. Ego rumorem p^rvi facio, dum sit rumen qui impleam. 



M. TERENTIUS VARRO (116-26 B.C.) 
XXXVII 

Saturae Menippeae 

1. Ita sublimis spdribus 

i^ctato homines it volitantis ^Itos nitens triidito. 



26 TERENTIUS VARRO 

2. Sed neque vetulus cantherius quam novellus melior nee 
canitudifii comes virtus. 

3. Non mirum si caecuttis, aurum enim non minus prae- 
stringit oculos quam 6 7roXv<s aKparos. 

4. Sed quidvis potius homo quam caruncula nostra. 

anima lit conclusa in vesica quandd est arte religdta, 
si pertuderis, aera reddet. 

5. Dotis date insuldm Chrysam, agrum Ca^cubum, sepldsia 
Capuad, macellum Romuli. 

et Hjmenaeus qui primo lavere alviim marsuppid solet. 

6. Mundiis domus est maxima homuUi, 
quam quinque altitonae Mmmigerae 
zona^ cingunt, per qudm limbus 

bis s^x signis stellimicantibus 

aptiis in obliquo aethdre Lunae 5 

hlgis acceptat. 

7. Vind nihil iuciindius quisqudm bibit : 

hoc adgritudinem id medendam invdnerunt, 
hoc hilaritatis diilce semindrium, 
hoc cdntinet codgulum convivia. 

8. Postrdmo nemo aegrdtus quicquam sdmniat 

tam inf^ndum, quod non dliquis dicat philosophus. 

9. Phrygius per ossa cornus liquida canit anima. 

tibi typana non inanis sonitus Matris deum 
tonimus chorus tibinos tibi nunc semiviri ; 
teretem comam volantem iactant tibi famuli. 

10. Propter cunam capuliim positum 
nutrix tradit pollictori. 

11. Natura humanis omnia sunt paria. 

qui pote plus urget pisces ut saepe minutos 
magnus comest, ut avis enicat accipiter. 

12. Sed, 6 Petmlle, nd meum taxis librum 
si t6 pepiigerit hie modus seaendtilis. 



CICERO 27 



Si displicebit, tarn tibi latum mare 
parabit aliquam spongiam deletilem. 

13. Ante aiiris nodo ex crdbyli subpdrvuli 
intdrti emittebdntur sex cicinnuli : 
oculis suppaetulis nigelli piipuli 
quantam hllaritatem significantes ^nimuli ! 
quos c£liblepharo ndturali pd,lpebrae 
tinctad vallatos mdbili septd tenent. 

, . . rictus parvissimus 
ut r^frenato risu roseo . . . 
lacilUa in mento imprdssa Amoris digitulo 
vestlgio demdnstrat mollitiidinem. 
colliim procerum fictum levi md,rmore 
regillae tunicae ddfinitur purpura. 



M. TULLIUS CICERO (106-43 b.c.) 

XXXVIII 

Nam primum astrorum volucris te consule motus 

concursusque gravi stellarum ardore micantis 

tu quoque, cum tumulos Albano in monte nivalis 

lustrasti, et laeto mactasti lacte Latinas, 

vidisti et claro tremulos ardore cometas ; 5 

multaque misceri nocturna caede putasti, 

quod ferme dirum in tempus cecidere Latinae, 

cum claram speciem concreto lumine luna 

abdidit et subito stellanti nocte perempta est. 

quid vero Phoebi fax, tristis nuntia belli, lo 

quae, magnum ad columen, flammato ardore volabat, 

praecipitis caeli partis obitusque petissens : 

aut cum terribili perculsus fulmine civis 

luce serenanti vitalia lumina liquit ? 

aut cum se gravido tremefecit corpore tellus ? 15 

iam vero variae nocturno tempore visae 

terribiles formae bellum motusque monebant, 

multaque per terras vates oracla furenti 

pectore fundebant tristis minitantia casus ; 

atque ea quae lapsu tandem cecidere vetusto, 20 

haec fore perpetuis signis clarisque frequentans 



28 CICERO 

ipse deum genitor caelo terrisque canebat. 

nunc ea Torquato quae quondam et consule Cotta 

Lydius ediderat Tyrrhenae gentis haruspex, 

omnia fixa tuus glomerans determinat annus. 25 

nam pater altitonans stellanti nixus Olympo 

ipse suos quondam tumulos ac templa petivit 

et Capitolinis iniecit sedibus ignis. 

tum species ex aere vetus venerataque Nattae 

concidit elapsaeque vetusto numine leges, 30 

et divom simulacra peremit fulminis ardor. 

hie silvestris erat Romaui nominis altrix 

Martia, quae parvos Mavortis semine natos 

uberibus gravidis vitali rore rigabat : 

quae tum cum pueris flammato fulminis ictu 35 

concidit atque avulsa pedum vestigia liquit. 



XXXIX 

1. Argolicis primum ut vestita est classibus Aulis, 
quae Priamo cladem et Troiae pestemque ferebant, 
nos, circum latiees gelidos fumantibus aris, 
aurigeris divom placantes numina tauris, 
sub platano umbrifera, fons unde emanat aquai, 5 

vidimus inmani specie tortuque draconem 
terribilem, lovis ut pulsu penetraret ab ara ; 
qui platani in ramo foliorum tegmine saeptos 
corripuit puUos ; quos cum consumeret octo, 
nona super tremulo genetrix clangore volabat, 10 

cui ferus inmani laniavit viscera morsu. 
hunc ubi tarn teneros volucris matremque peremit, 
qui luci ediderat genitor Saturnius, idem 
abdidit, et duro firmavit tegmina saxo. 

nos autem timidi stantes mirabile monstrum 15 

vidimus in mediis divom versarier aris. 
tum Calchas haec est fidenti voce locutus : 
' quidnam torpentes subito obstipuistis, Achivi ? 
nobis haec portenta deum dedit ipse creator 
tarda et sera nimis, sed fama ac laude perenni, 20 

nam quot avis taetro mactatas dente videtis, 
tot nos ad Troiam belli exanclabimus annos, 
quae decumo cadet, et poena satiabit Achivos.' 
edidit haec Calchas, quae iam matura videtis. 



CICERO 29. 

decus Argolicum, quin puppim flectis, Ulixes, 

auribus ut nostros possis agnoscere cantus ? 

nam nemo haec unquam est transvectus caerula cursu 

quin prius adstiterit vocum dulcedine captus, 

post, variis avido satiatus pectore Musis, 5 

doctior ad patrias lapsus pervenerit oras. 

nos grave certamen belli elademque tenemus 

Graecia quam Troiae divino numine vexit, 

omniaque e latis rerum vestigia terris. 

XL 

Tit^num soboles, s(5cia nostri sanguinis, 

generata Caelo, asplcite religatum asperis 

vinctiimque saxis, navem ut horrisono freto 

noetdm paventes timidi adnectunt n^vitae. 

Saturnius me sic infixit Iiippiter, 5 

lovisque numen Miilcibri adscivit manus. 

hos ille cuneos f^brica crudeli inserens 

perrilpit artus ; qud. miser soll^rtia 

transv^rberatus c^strum hoc Furiarum incolo. 

iam tdrtio me qudque funestd die lo 

tristi Mvolatu adiincis lacerans linguibus 

lovis satelles pd,stu dilanidt fero. 

tum idcore opimo fdrta et satiata ddfatim 

clangdrem fundit v^stum, et sublime avolans 

pinndta cauda nostrum adulat sdnguinem. 15 

cum vdro adesum infldtu renovatum dst iecur, 

tum nirsus taetros d,vida se ad pastiis refert. 

sic hiinc custodem madsti cruciatus alo, 

qui m6 perenni vivum foedat mlseria. 

namque lit videtis vinclis constrictiis lovis 20 

arcdre nequeo diram volucrem a pdctore. 

XLI 

miilta dictu grdvia, perpessu d,spera, 

quae cdrpore exancUta atque auimo pdrtuli ! 

nee mihi lunonis terror implacd,bilis, 

nee t^ntum invexit tristis Eurystheiis mali 

quantum una vecors Odnei partu ddita. S 

haec me inretivit v^ste furiali inscium, 



CICERO 

quae lateri inhaerens mdrsu lacerat viscera 

urgu^nsque graviter piilmonum haurit spiritus ; 

iam d^colorem s^nguinem omnem exsdrbuit. 

sic cdrpus clade horribili absumptum extdbuit, lo 

ipse lUigatus pdste interim or t^xtili. 

hos ndn hostilis d^xtra, non Terra ddita 

mol^s Gigantum, ndn biformato Inpetu 

Centaiirus ictus cdrpori infiixit meo, 

non Graia vis, non b^rbara uUa inmanitas, 15 

non sadva terris gdns relegata ultimis, 

quas pdragrans undique dmnem efferitatem dxpuli ; 

sed fdminea vir, fdminea interimdr manu. 

n^te, vere hoc ndmen usurpa patri ! 
ne me dccidentem mdtris superet c^ritas. 20 

hue drripe ad me minibus abstractdm piis. 
iam cdrnam mene an illam potiordm putes. 
perge, aiide, nate ! ilMcrima patris pdstibus ! 
miserdre ! gentes ndstras flebunt mlserias. 
heu ! virginalem me dre ploratum ddere, 25 

quern vidit nemo ulli ingemiscentdm malo ! 
sic fdminata virtus adflicta dccidit. 
accdde, nate, adsiste, miserandum ddspice 
eviscerati cdrpus laceratiim patris ! 

viddte, cuncti, tiique, caelestum sator, 30 

iace, dbsecro, in me vim coruscam fiilminis ! 
nunc, mine dolorum anxiferi torquent vdrtices, 
nunc sdrpit ardor. ^nte victricds manus ! 
pdctora, terga, d lacertoriim tori ! 

vestrdne pressu qudndam Nemeaeiis leo 35 

frenddns efflavit graviter extremum hdlitum ? 
haec ddxtra Lernam tadtra mactata dxcetra 
pacdvit ; haec bicdrporem afflixit manum ; 
Erymanthiam haec vastlficam abiecit bdluam ; 
haec d Tartarea tdnebrica abstractiim plaga 40 

tricipitem eduxit, Hydra generatiim canem ; 
haec interemit tdrtu multiplic^bili 
dracdnem, auriferam obtiitu adservantem drborem. 
multa d;lia victrix ndstra lustravlt manus, 
nee quisquam e nostris spdlia cepit laiidibus. 45 



DECIMUS LABERIUS 31 

DECIMUS LABERIUS (circ. 105-43 b.c.) 
XLII 

1. Quid est ius iurandum? ^mplastrum aeris ^lieni. 

2. Utrum tu liiinc gruein Balearicum an homindm putas 4ase 1 

3. Demdcritus Abderites physicus philosophus 
clipeilm constituit cdntra exortum Hyperionis, 
oculds effodere ut posset splendore a^reo. 

ita rd,diis solis dciem efFodit liiminis, 

maKs bene esse nd videret civibus. 5 

sic 6go fulgentis spldndorem pecuniae 

volo dlucificare ^xitum aetatis meae, 

ne in r^ bona esse videam nequam filium. 

XLIII 

Necdssitas, cuius ciirsus transversi impetum 

voludrunt multi effiigere, pauci potuerunt, 

quo m4 detrusit pa^ne extremis s^nsibus ! 

quem nulla ambitio, nulla umquam largitio, 

nullus timor, vis niilla, nulla auct(5ritas 5 

mov^re potuit in iuventa d6 statu : 

ecce in senecta ut f;^cile labefecit loco 

viri dxcellentis mdnte clemente ddita 

summissa placide bMndiloquens ordtio ! 

etenim ipsi di negdre cui nil pdtuerunt lo 

homindm me denegd,re quis posset pati 1 

ego bis tricenis annis actis sine nota 

equds Romanus 6 Lare egressiis meo 

domum revertar mimus. nimirum hdc die 

und plus vixi mihi quam vivendiim fuit. 15 

Fortuna, inmoderata in bono aeque atque in malo, 

si tibi erat libitum litterarum laiidibus 

flordns cacumen ndstrae famae Mngere, 

cur ciim vigebam mdmbris praeviriddntibus, 

satisfacere populo et td,li cum poteram viro, 20 

ron md flexibilem cdncurvasti ut cd,rperes 1 

nuncine me deicis ? qud *? quid ad scaenam Mfero ? 

decdrem formae an dignitatem cdrporis, 



32 FURIUS BIBACULUS 

animi virtutem an vocis iucuudad sonum 1 

ut hedera serpens vires arboreiis necat 25 

ita m^ vetustas amplexu annorum dnecat : 

sepiilchri similis nil nisi nomen r^tineo. 

porrd, Quirites, llbertatem p^rdimus. 



M. FURIUS BIBACULUS (boru 103 B.C.) 
XLIV 
Catonis modo, Galle, Tuscidanum 
tota creditor urbe venditabat. 
mirati sumus unicura magistrum, 
summum grammaticum, optimum poetam, 
omnis solvere posse quaestiones, 
imum deficere expedire nomen : 
en cor Zenodoti, en iecur Cratetis. 

si quis forte mei domum Catonis, 
depictas minio assulas, et illos 
custodis videt hortulos Priapi, 
miratur quibus ille disciplinis 
tantam sit sapientiam assecutns, 
quern tres cauliculi, selibra farris, 
racemi duo tegula sub una 
ad summam prope nutriant senectam. 

Interea Oceani linquens Aurora cubile. 

iUe gravi subito delectus vulnere habenas 

misit equi, lapsusque in humum defluxit et armis 

reddidit aeratis sonitum. 

pressatiur pede pes, mucro mucrone, viro vir. 

rumoresque serunt varios et multa requirunt. 

nomine quemque ciet : dictorum tempus adesse 
commemorat. 

confirm at dictis simul atque exsuscitat acris 

ad bellandum auimos, reficitque ad praelia mentis. 



PUBLILIUS SYRUS 33 

C. JULIUS CAESAR (100-44 B.C.) 
XLV 

Tu quoque tu in summis, o dimidiate Menander, 

poneris, et merito, puri sermonis amator. 

lenibus atque utinamscriptis adiuncta foret vis 

comica, ut aequato virtus polleret honore 

cum Graecis, neve hac despectus parte iaceres ! 5 

unum hoc maceror ac doleo tibi deesse, Terenti. 



P. TERENTIUS VARRO ATACINUS (fl. 50 B.C.) 
XLVI 

1. Semianimesque micant oculi lumenque requirunt. 

2. Vidit et aetherio mundum torquerier axe 

et septem aeternis sonitum dare vocibus orbis 
nitentis aliis alios, quae maxima divis 
laetitiast. at tunc longe gratissima Phoebi 
dextera consimilis meditatur reddere voces. 

3. Turn liceat pelagi volucres tardaeque paludis 
cernere inexpleto studio certare lavandi, 

et velut insolitum pennis infundere rorem ; 
aut arguta lacus circumvolitavit hirundo, 
et bos suspiciens caelum (mirabile visu) 
naribus aeriiim patulis decerpsit odorem ; 
nee tenuis formica cavis non evehit ova. 



PUBLILIUS SYRUS (fl. 50 e.g.) 
XLVII 

1. Ab alio expectes alteri quod f^ceris. 

2. Alidnum aes homini ing^nuo acerba est sdrvitus. 

3. Amdre et sapere vix deo concdditur. 

4. Avarus nisi cum mdritur nil rectd facit. 

5. Animo imperabit sapiens, stultus sdrviet. 

D 



34 LICINIUS MACER 

6. Bonitatis verba imitari maior malitia est. 

7. Bene vixit is qui pdtuit cum voluit mori. 

8. Cotidie damnatus qui semper timet. 

9. Etiam celeritas in desiderid mora est. 

10. Effiigere cupiditatem regnum est vincere. 

11. Fortiina vitrea est: turn cum splendet frangitur. 

12. Gravissimum est impdrium consuetiidinis. 

13. Homo dxtra corpus dst suom cum irascitur. 

14. Hondsta turpitiido est pro causa bona. 

15. Her^dis fletus sub persona risus est. 

16. In nullum avarus bonus est, in se p^ssimus. 

17. Indpiae desunt paiica^ avaritiae omnia. 

18. Male vincit quem post padnitet victdriae. 

19. Puddr dimissus mimquam redit in gratiam. 

20. Rapere dst accipere qudd non possis rdddere. 

21. Spina dtiam grata est dx qua spectatiir rosa. 

22. Taciturnitas stulto hdmini pro sapidntia est. 

23. Tam dedst avaro qudd habet quam quod ndn habet. 

24. Ubi pdccat aetas maior male discit minor. 

25. Ubi innocens formidat damnat iiidicem. 

26. Veterdm ferendo iniiiriam invitds novam. 



C. HELVIUS CINNA (fl. 50 b.c.) 
XLVIII 

1. Atque anquina regat stabilem fortissima cursum. 

2. Haec tibi Arateis multum vigilata lucernis 

carmina, quis ignis novimus aetherios, 
levis in aridulo malvae descripta libello 
Prusiaca vexi mimera navicula. 

C. LICINIUS MACER (fl. 50 B.C.) 
XLIX 
1. A virgo infelix, herbis pasceris amaris ! 



PLAUTUS 35 

mens mea dira sibi praedicens omina vecors. 

cum gravis ingenti conivere pupula somno . . . 

frigida iam celeri superata est Bistonis ora. 

sol quoque perpetuos meminit requiescere cursus. 5 

2. Sardi Tigelli putidum caput venit. 

L. VARIUS RUFUS (fl. 40 b.c.) 
L 

1. Vendidit hie Latium populis agrosque Quiritum 
eripuit : fixit leges pretio atque refixit. 

2. Quem non ille sinit lentae moderator habenae 
qua velit ire, sed angusto prius orbe coercens 
insultare docet campis fingitque morando. 

3. Ceu canis umbrosam lustrans Gortynia vallem, 
si veteris potuit cervae deprendere lustra, 
saevit in absentem et circum vestigia lustrans 
aethera per nitidum tenuis seetatur odores ; 

non amnes illam medii, non ardua tardant, 5 

perdita nee serae meminit decedere nocti. 

T. MACCIUS PLAUTUS (254-184 b.c.) 
LI 
A Battle Scene 
Amph. I. i. 65-94 (219-247) 
SOSIA. 
Pdstquam utrimque dxitumst md,xuma cdpia, 
dispertiti viri, dispertiti drdines : 220 

nds nostras mdre nostro 4t modo instriiximus 
ygiones, item hdstes contra Idgiones suas Instruont ; 
delnde utrinque Imperatdres medii dxeunt 
^xtra turbam drdinum, cdnloquontiir simul. 



36 PLAUTUS 

cdnvenit, victi utri sint eo pro^o, 225 

lirbem, agruni, aras, focos s^ue uti ddderent. 

pdstquam id actiimst, tubae contra utrimque dccanunt. 

cdnsonat tdrra ; clamdrem utrimque dfferunt ; 

imperatdr utrimque Mnc et illinc lovi 

vdta suscipere, utrimque hdrtari exdrcitum ; 230 

prd se quisque Id, quod quisque dt potest dt valet, 

ddit, ferrd ferit. tdla frangiint ; boat 

cadlum fremiti! virum. ex spiritu atque halitu 

ndbula constat ; cadunt vdlnerum vi viri. 

ddnique, ut vdluimus, ndstra superdt manus ; 235 

hdstes crebri cadunt ; ndstri contra ingruont 

vi feroces. 

sdd fugam in sd tamen ndmo convdrtitur ; 

ndc recedit loco, quin statim rdm gerat. 

dnimam omittiint prius, quam loco ddmigrent. 240 

quisque, ut steterat, iacet dptinetque drdinem. 

hdc ubi Amphitruo erus cdnspicatiist mens, 

illico equitds iubet ddxtera indiicere. 

dquites pardnt : citi ab ddxtera maxumo 

ciim clamore involant impetu ciim alacri, 245 

foddant et prdterunt hdstium cdpias 

iiire iniustas. 

LII 

An Exchange of Epithets 

Asin. II. ii. 24-50 (290-316) 

LIBANUS. LEONIDA. 

Le. Sdd quid ego hie, proper^ns, concesso pddibus, lingua 
largior ? 290 

quin ego banc iiibeo tacere, quad loquens lacerdt diem ? 

Li. ddepol hominem infelicem, qui patronam cdmprimat ! 
ndm si quid sceldste fecit, lingua pro illo pdierat. 

Le. adproperabo : nd post tempus praedae praesidiiim parem. 
Li. quad illaec praeda est? ibo advorsum atque dlectabo, 
quidquid est. 295 

iubeo te salvdre voce siimma, quoad virds valent. 
Le. gymnasium flagri, salveto. 

Li. quid agis, custos careens ? 
Le. d catenanim colone ! 

Li. virgarum lascivia ! 



PLAUTUS 37 

Le. qudt pondo ted dsse censes niidum? 

Li. non edepdl scio. 
Le. scibam ego, te nescire ; at pol ego, qui ted expend!, scio : 
niidus vinctus cdntum pondo es, qud,ndo pendes pdr pedes. 301 
Li. quo d,rgumento istiic ? 

Le. ego dicam, quo ^rgumento et qu6 modo ? 
^d pedes quando ^dligatumst adquom centupdndium ; 
libi manus manicad complexae siint atque adductae id trabem, 
ndc dependes, ndc propendes, quin — malus nequd,mque sis. 305 
Li. vad tibi ! 

Le. istoc tdstamento Sdrvitus legdt tibi. 
Li. vdrbivelitdtionem fieri compendi volo. 
quid istuc est negdti ? 

Le. certum est crddere ? 

Li. audactdr. 

Le. licet, 
sis, amanti siibvenire familiari filio : 

tdntum adest boni improviso ; vdrum commistiim malo. 310 

dmnes de nobis carnuficum cdncelebrabuntiir dies. 
Libane, nunc aud^cia usust ndbis inventa 6t dolis : 
t^ntum facinus hddie inveni ego, lit nos dicamiir duo 
dmnium dignissumi esse, qud cruciatus cdnfiuant. 

Li. drgo mirabd-r, quod dudum scapulae gestibd,nt mihi, 315 
hdriolari quae dccoeperunt, sibi esse in mundd malum. 

LIII 

The Manage of an Heiress 

AuL III. V. 31-62 (505-535) 
MEGADORUS. EUCLIO. 

Me. Nunc qudquo venias, plus plaustrorum in addibus 505 
vided,s, quam ruri, qud,ndo ad villam vdneris. 
sed hoc dtiam pulcrum est, prad quam ubi sumtiis petunt : 
stat fiillo, phrygio, aiirifex, land,rius, 
caupdnes patagi^rii, indusi^i, 

flammedrii, viold,rii, carindrii, 510 

stant mdnulearii, stant malobathrdrii ; 
propdlae lintednes, calceoMrii, 
sedentd,rii sutdres diabathr^rii, 
soled,rii astant, ^stant molocin^rii ; 
petiint fullones, sdrcinatords petunt ; 515 



38 PLAUTUS 

strophidrii astant, dstant semul sondriL 

iam hosce dbsolutos c^nseas : cediint, petunt 

trecdnti ; cum stant thjlacistae in dtriis 

textdres limbularii, arcuMrii. 

ducilntur ; datur aes. iam ^bsolutos c^nseas : 520 

quom inc^dunt infectores corcotarii, 

aut dliqua mala crux semper est, quae aliquid petat. 

Eu. comp^llarem ego ilium, ni metuam, ne ddsinat 
memordre mores miilierum : nunc sic sinam. 

Me. ubi nugivendis r^s soluta est dmnibus 525 

ibi dd postremum cddit miles, a^s petit, 
itiir, putatur rAtio cum argentd,rio ; 
impr^nsus miles adstat, aes cens^t dari. 
ubi disputata est ratio cum argentdrio, 

etidm plus ipsus d^bet argent^rio. 530 

spes prdrogatur militi in alium diem, 
hae sunt atque aliae miiltae in magnis ddtibus 
incdmmoditates siimtusque intolerdbiles. 
nam quae indotata est, da in potestate dst viri ; 
dotdtae mactant dt malo et damnd viros. 535 



LIV 
The Old Education and the New 

Bouxh. III. iii. 12-44 (416-447) 
PHILOXENUS. LYDE. MNESILOCHUS. 

Phi. Paiilisper, Lyde, dst lubido hdmini suo animo dbsequi % 
iam aderit temjjus, ciim sese etiam ipse dderit. mordm geras. 
diim caveatur, pradter aequom nd quid delinqudt : sine. 

Ly. ndn sino, neque dquidem illunc me vivo corrumpi sinam. 
sdd tu, qui tam prd corrupto dicis causam filio, 420 

dademne erat haec disciplina tibi, cum tu adulescdns eras % 
ndgo, tibi hoc annis viginti fuisse primis cdpiae, 
digitum longe a paddagogo pddem ut eflferres addibus. 
dnte solem dxorientem ni in palaestram vdneras, 
gymnasi praefdcto poenas haud mediocris pdnderes. 425 

Id quom optigerat, hdc etiam ad malum dccersebatiir malum : 
dt discipulus dt magister pdrhibebantur improbi. 
Ibi cursu, luctando, hasta, disco, pugilatu, pila, 
sdliendo, sese dxercebant mdgis, quara scorto aut saviis ; 
Ibi suam aetatem dxtendebant, ndn in latebrosis locis. 430 



PLAUTUS 39 

inde de hippodromo ^t palaestra libi reveniss^s domum : 
cincticulo praecinctus in sella d.pud magistrum adsideres 
ciim libro : cum Idgeres, si unam p^ccavisses sfllabam, 
fieret corium t^m maculosum, quam dst nutricis pdllium. 

Mne. prdpter me haec nunc mdo sodali dici, discrucidr miser : 
innocens suspicionem banc siistinet causd, mea. 436 

Phi. dlii, Lyde, mine sunt mores. 

Ly. id equidem certd scio : 
nam dlim populi prius bonorem capiebat sufFr^gio, 
qudm magistri ddsinebat dsse dicto obddiens ; 
dt nunc priusquam sdptuennis dst, si attingas dum manu : 440 
dxtemplo puer paddagogo tdbula dirumpit caput, 
qudm patrem adeas pdstulatum, pilero sic dicit pater : 
"ndster esto, diim te poteris ddfensare inidria." 
prdvocatur paddagogus : "dbo, senex minimi preti, 
ne d,ttigas puerum Istac causa, quando fecit strdnue." 445 

itur illinc iiire dicto. hdccine hie pactd potest 
inhibere imperiiim magister, si ipsus primus vdpulet ? 



LV 
The Parasite's Occupation is gone 

Capt. III. i. 9-29 (469-489) 
ERGASILUS. 

Ilicet parasiticae arti in md,xumam maldm crucem : 

ita inventus i^m ridiculos inopesque ab se sdgregat. 470 

nil morantur id,m Laconas, linisubselli viros, 

pMgipatidas, quibus sunt verba sine penu et peciinia ; 

eds requirunt, qui, lubenter quom dderint, redddnt domi. 

ipsi obsonant, quad parasitorum ^nte erat provincia ; 

ipsi de ford tarn aperto cd^pite ad lenonds eunt, 475 

In tribu quam apdrto capite sdntis condemn^nt reos ; 

ndque ridiculos \im. terrunci fd-ciunt ; sese omnds amant. 

ndm uti dudum hinc dbii, accessi ad Mulescentes in foro ; 

sdlvete, inquam : quo Imus una ad prdndium 1 — atque illi 

tacent. — 
quis ait, " hue," aut quis profitetur 1 inquam. — quasi muti 

silent, 480 

ndque me rident. libi cenamus % inquam. atque illi d-bnuont. 
dico unum ridiculum dictum dd dictis melidribus, 
quibus solebam mdnstrualis dpulas ante adipiscier. 



40 PLAUTUS 

n^mo ridet. scivi extemplo, r^m de compectd gen. 

n6 canein quidem irritatam vdluit quisquam imitdrier, 485 

saltern, si non drriderent, d^ntis ut restringerent. 

dbeo ab illis, pdstquam video m6 sic ludific^rier ; 

p^rgo ad alios ; vdnio ad alios, d^inde ad alios : una rest ; 

dmnes de comp^cto rem agunt, qudsi in Velabro ole^rii. 



LVI 
The Bride is brought Home 

Cos. IV. iv. 1-28 (815-854) 
PARDALISCA. OLYMPIC. LYSIDAMUS. 

Par. I, sdnsim superattdlle limen ped^s, nova nupta : sdspes 
iter Incipe hoc, ut vlro tuo sdmper sis supdrstes : 816 

ut potior sis polldntia, victrixque sis, superdtque 
tuum impdrium, vir te vdstiat, tii virum despolies ; 
noctiique et diu ut viro subdola sies, dpsecro, memento. 

Ol. malo m^ximo suo hercle ilico, ubi t^ntillum pecc^sit. 825 
Lys. tac^. 

Ol. non taced. 

Lys. quae res ? 

Ol. m^la malae male mdnstrant. 
Lys. facids tu banc rdm mihi ex pardta impar^tam. 
id quadrunt, voliint, haec ut infecta fdciant. 

Par. age, Olj'mpio, qu^ndo vis, lixorem accipe banc a ndbis. 
Ol. date drgo, datiirae si linquam estis hddie. 831 

Lys. abite intro. 

Par. amdbo, integrae dtque imperitae huic 
impdrcito. 

Ol. futiirum est. 

Par. valdte. 

Ol. ite lam. 

Lys. ite. 
Par. iam valdte. 
Lys. iamne dbscessit lixor 1 

Ol. domi dst : ne time. 

Lys. euax ! 
nunc pdl demum ego siim liber. 836 

meum cdrculum, mdlculum, vdrculum ! 
Ol. heiis tu, maid, si sapis, 



PLAUTUS 41 

cavdbis : medst haec. 

Lys. seid; 
sed meiis fructus dst pridr. 
Ol. tene banc lampaddm ! 

Lys. imo ego hdnc tendbo. 840 
Venus miiltipotens, bona miilta mihi 
dedisti, huius qudm copidm mihi dedisti. 

Ol. corpiisculum malaculdm ! 
mea uxdrcuU ! quae rest 1 

Lys. quid dst ! 
Ol. institit pMntam quasi luca bos. 845 

Lys. Uce sis, nebula baud adque mollis dst atque huius 

pdctus est. 
Ol. edepdl papillam b^llulam ! — hei miserd mihi ! 
Lys. quid est ? 

Ol. pectus mi icit ndn cubito verum d,riete. 
Lys. quid tu drgo banc, quaeso, tr^ctas tam durd, manu ? 850 
at mihi, qui belle banc trdcto, non bellum facit. 
Ol. vab ! 

Lys. quid negotist ? 

Ol. dbsecro, ut valdntulast ! 
paene dxposivit ciibito. 

Lys. cubitum ergo ire vult. 
Ol. quin imus ergo 1 

Lys. i bdlle, b^llidtula. 

LVII 
An Anagnoeisis 

Cist. IV. ii. 57-86 (723-752) 
HALISCA. PHANOSTRATA. LAMPADIO. 

Ha. Ml homo et mea miilier, vos saliito. 
Ph. et nds te. sed quid quadritas ? 

Ha. vestigium hie requiro, 
qua aufugit quaedam, qu^ opus erat in quadstione. 

La. quid Id namst ? 
Ha. alidnum quod dum erit ^fFeret maerdrem famiMrem. 726 
La, mala mdrs, era, haec et c^Uidast. 

Ph. ecdstor ita viddtur. 
La. imit^tur nequam bdstiam et damnificam. 

Ph. quamnam, amdbo^ 



42 PLAUTUS 

La. invdlvolum, quae in pdmpini folio intorta implicit se : 
itidem hade exorditiir sibi intdrtam oratidnem. 730 

quid quadritas 1 

Ha. cistdllula hinc mi, aduldscens, evoMvit. 
La. in cdvea latam opdrtuit. 

Ha. non ddepol praeda magna. 
La. minim, quin grex vendlium in cistdlla infuerit una. 
Ph. sine dlcat. 

La. si dicd,t quidem. 

Ph. age, loqudre tu, quid ibi infuerit. 
Ha. crepiindia una. 

La. est quidam homo, qui illam ait se scire, ubi sit. 
Ha. at pdl ille a quadam miUiere, si eam monstret, gratiam 
ineat. 736 

La. at sibi ille quidam vdlt dari mercddem. 

Ha. at pol ilia quaddam, 
quae illanc cistellam pdrdidit, quoid^m negat esse quod det. 
La. at enim ille quidam operam bonam magis dxpetit quam 

argdntum. 
La. at pdl illi quoidam miilieri nulla opera gratuitast. 740 
Ph. commddule, quaedam: tii tibi nunc prddes. confitdmur 
cistdllam habere. 

Ha. at vds Salus serv^ssit ! ubi ea mine est ? 
Ph. salvam decam ! sed ego rdm meam magnam confabulari 
teeiim volo : soeiam mihi te addpto ad meam saliitem. 744 

Ha. quid istiic negotist, aiit quis es 1 

Ph. ego sum illius mdter, 
quae haec gdstitavit. 

Ha. hiccine tu ergo hdbitas 1 

Ph. harioUre. 
sed, quadso, ambages, miilier, mitte atque hdc age : 
eldquere, unde haec sunt tibi, cito, crepiindia. 
Ha. mea hade erilis gdstitavit filia. 

La. mentiris ; nam mea gdstitavit, ndn tua. 750 

Ph. ne obldquere. 

La. taceo. 

Ph. miilier, perge dicere. 
ubi edst, quae gestitdvit 1 

Ha. hie in prdxumo. 



PLAUTUS 43 

LVIII 
Phaedromus comes to visit his Mistress 

Cur. I. i. 1-30 (1-30) 
PALINURUS. PHAEDROMUS. 

Pa. Quo tdd hoc noctis dicam proficisci foras 
cum istdc ornatu, ciimque hac pompa, Phaddrome 1 

Ph. quo Vdnus Cupidoque imperat, suaddt Amor, 
si mddia nox est, sive est prima vdspera ; 
si status condictus cum hoste iutercedit dies : S 

tamen dst eundum, quo imperat, ingrd-tiis. 
Pa. at tandem, tandem ... 

Ph. tandem es odiosiis mihi. 
Pa. istiic quidem nee b^Uum est nee memor^bile : 
tutd tibi puer es : lailtus luces cdreum. 

Ph. egon' ^picularum cdngestum opera ndn feram, lo 

ex dillci oriundum, mdlculo dulci meo 1 
Pa. nam qud te dicam ego ire ? 

Ph. si tu md roges, 
dicam, lit scias. 

Pa. si rdgitem, quid respondeas ? 
Ph. hoc Adsculapi fanumst. 

Pa. plus iam anno scio. 
Ph. huic prdxumum illud dstiumst oculissumum. 15 

salvd ! valuistin 1 

Pa. dstium occlusissumum, 
caruitne febris te hdre vel nudius tdrtius, 
et hdri cenavistine ? 

Ph. deriddsne me ? 
Pa. quid tu drgo, insane, rdgitas, valeatne dstium ? 
Ph. bellissumum hercle vidi et taciturnissumum : 20 

nunquam lillum verbum miittit ; quom aperitur, tacet ; 
quomque ilia noctu clanculum ad me exit, tacet. 

Pa. numquid tu, quod te aut gdnere indignum sit tuo 
facis aiit inceptas facinus facere, Phaedrome 1 
num tu pudicae quoipiam insidids locas, 25 

aut qudm pudicam dsse oportet ? 

Ph. ndmini; 
nee me ille sirit Iiippiter ! 

Pa. ego itdm volo. 



44 PLAUTUS 

ita tudm conferto am^re semper, si sapis, 

ne id, qudd ames, populus si sciat, tibi sit probro. 

semper curato, n6 sis intest^bilis. 30 

LIX 

Steatippocles consoles Epidicus 
Epid. V. i. 1-27 (607-633) 
STRATIPPOCLES. EPrOICUS. 

St. Mdle morigerus mist danista, qui de me argentum haM 
petit, 
n^que illam adducit, quae dmta ex praedast. s^ eccum incedit 

Epidicus. 
quid illuc est, quod illi caperrat frdns severitudine ? 

Ep. si lindecim deos pradter sese sdoum adducat Iiippiter : 
ita non omnes 4x cruciatu pdterunt eximere Epidicura. 6ii 

Pdriphanem emere Idra vidi ; ibi dderat una Apodcides : 
mine homines me quadritare cr^do. sensenint ; sciunt, 
sibi data esse vdrba. 

St. quid agis, mda commoditas ? 

Ep. qudd miser. 
St. quid est tibi 1 

Ep. quin tii mihi adornas id fugam vidticum, 
priusquam pereo ? nam per urbem duo defloecati senes 616 

quadritant me ; in minibus gestant cdpulas seciim simuL 
St. Mbe bonum animum. 

Ep. quippe ego, quel libdrtas in mundd sitast ! 
St. dgo te servabo. 

Ep. ddepol me illi m^ius, si nacti fuant. 
sdd quis est haec mulidrcula, et illic grdvastellus, qui venit 1 620 
St. hie est danista, haec illast autem, quam dmi ex praeda. 

Ep. hadccinest? 
St. hade est. estne, lit tibi dixi ? adspdcta. 

Ep. haec? 
St. contempla, Epidice. 
Tisque ab unguiculo dd capillum siimmumst festivissuma ! 
dstne consimilis qudsi cum signum pictum pulchre aspdxeris ? 

Ep. dx tuis verbis mdum futurum cdrium pulchrum praddicas, 
qu^m Apella atque Zeiixis duo pingdnt pigmentis lilmeis. 626 
St. di immortales, scio, si iussem ad me iret pedibus pliimbeis 
qui perhibetur, prius venisset, qudm tu advenisti mihl 



PLAUTUS 45 

Da. hade edepol remorata med est. 

St. siquidem istius grd,tia 

id remoratu's, quod ista voluit, nimium advenisti cito. 630 

Da. age, age, absolve me, d,tque argentum mimera, ne 

comitds morer. 
St. pdrnumeratumst. 

Da. tdne cruminam : hue Inde. 

St. sapientdr venis ! 
dpperire, dum dflfero ad te argdntum. 

Da. maturd, ! 

St. demist. 

LX 

The Maid sends Menaechmus to the Jeweller's 

Men. III. iii. 1-25 (524-548) 
ANCILLA. MEXAECHMUS. 

An. Menadchme, am are ait te multum Erdtium, 
ut hdc una opera sibi ad aurificem ddferas, 525 

atque huic ut addas aiiri pondo linciam, 
iubed-sque spinter ndvom reconcinnd,rier. 

Me. et istiic et aliud, si quid curari volet, 
me ciiraturum dicito, quidquid volet. 
An. scin, quod hoc sit spinter 1 

Me. ndscio, nisi aiireum. 
An. hoc dst^ quod olim cMnculum ex armdrio 531 

te siirrupuisse aidbas uxori tuae. 
Me. nunquam hdrcle factumst. 

An. hi non meministi, dbsecro ? 
redde igitur spinter, si non meministi. 

Me. mane : 
imo dquidem memini : ndmpe hoc est, quod illi dedi. 535 

An. istiic. 

Me. ubi illae armillae, quas und, dedi 1 
An. nunqud,m dedisti. 

Me. nd,m pol hoc und, dedi. 
An. dicd,m curare ? 

Me. dicito : curd,bitur. 
et palla et spinter f^xo referantiir simul. 

An. amd,bo, mi Menadchme, inaureis dd mihi 540 

faciiindas pondo diium numum, staMgmia : 
ut td lubenter videam, quom ad nos veneris. 



46 PLAUTUS 

Me. Mi. cedo aurum : dgo manupretiiim dabo. 

An. da sddes abs te : pdst ego reddiderd tibi. 

Me. imo cedo abs te. dgo post tibi reddam duplex. 545 

An. non Mbeo. 

Me. at tu, qudndo habebis, tiim date. 
An. nmnquid vis 1 

Me. haec me ciiraturum dlcito, 
ut quantum possint quique liceaut, v^neant 



LXI 

Lysimachus teies to induce the Cook to depart 

Merc. IV. iv. 1-30 (741-772) 

COCUS. LYSIMACHUS. DORIPPA. 

Co. Agite, ite actutum : nam mihi amatori seni 
coqu^ndast cena. atque ^quidem quom recdgito, 
nobis coquendast, ndn quoi conducti sumus : 
nam qui amat quod amat si id habet, id habet prd cibo : 
viddre, amplecti, dsculari, dlloqui; 7 

sed nds confido oniistos rediturds domum. 
ite hdc. sed eccum, qui nos conduxit, senex. 
Ly. ecce aiitem perii ; cdcus adest ! 

Co. advdnimus. 
Ly. abi! 

Co. quid? abeam? 

Ly. st', aoi ! 

Co. abedmne"? 

Ly. abi ! 
Co. non dstis cenatiiri 1 

Ly. iam saturi sumus. 750 

Do. sed . . . 

Ly. intdrii ! 

Do. quid ais tu ? dtiamne haec illl tibi 
iussdrunt ferri, quds inter iuddx datus's ? 

Co. haecine tuast arnica, quam dudiim mihi 
te amdxe dixti, cum dbsonabas ? 

Ly. ndn taces ? 
Co. satis scitura filum miilieris ! verum hdrcle anet. 755 
Ly. abin dierectus 1 

Co. haiid malast. 

Ly. at tti main's. 
i 



PLAUTUS 47 

Co. scitam h^rcle opinor cdncubinam banc. 

Ly. ndn abis ? 
non dgo sum, qui te diidum conduxi. 

Co. quid est ? 
imo hdrcle tu istic ipsus. 

Ly. vae miserd mihi ! 
Co. nempe lixor rurist tiia, quam dudum dixeras 760 

ted ddisse aeque atque d,ngues. 

Lt. egon istiic tibi 
dixi? 

Co. mihi quidem hercle. 

Ly. ita me amabit Iiippiter, 
uxdr, ut ego illud niinquam dixi. 

Do. etiam negas ? 
palam istaec fiunt, td me odisse. 

Ly. quin nego. 
Co. non te ddisse aibat, iixorem veriim suam. 765 

et uxdrem suam ruri dsse aiebat. 

Ly. hade east, 
quid mihi molestu's 1 

Co. quia novisse md negas ; 
nisi mdtuis tu istanc 1 

Ly. sdpio : nam mihi imicast. 
Co. .vin me dxperiri? 

Ly. ndlo. 

Co. merceddm cede. 
Ly. eras pdtito : dabitur ; nunc abi. heu miserd mihi ! 
nunc dgo verum illud vdrbum esse experidr vetus : 771 

aliquid mali esse prdpter vicimim malum. 

LXII 
A Bkaggart Captain 

Mil I. i. 52-72 (52-72) 
ARTOTROGUS. PYRGOPOLINICES. 

Ar. Quid in Cappadocia, libi tu quingentds simul, 
ni hebds machaera fdret, uno ictu occideres ? 

Py. at pdditastelli quia erant, sivi viverent. 

Ar. quid tibi ego dicam, qudd omnes mortalds sciunt, 55 

Pyrgdpolinicem te linum in terra vivere 
virtiite et forma et factis invictissumum ? 



48 PLAUTUS 

amant ted omnes miilieres, neque inMria, 
qui sis tarn pulcer ; vdl illae, quae here p^Uio 
me rdprehenderunt. 

Py. quid eae dixeriint tibi 1 60 

Ar. rogitabant : "hiccine Achilles est," inquit, "mihi?" — 
" imo 6ms frater," inquam " est " : ibi illarum altera : 
" ergo mecastor piilcher est," inquit mihi, 
" et liberalis. vide, caesaries quam decet ! 
nae illa^ sunt fortunatae, quae cum istd cubant ! " 65 

Py. itane aibat tandem 1 

Ar. qua^ me ambae obsecraverint, 
ut te hddie quasi pompam iliac praeterdiicerem. 

Py. nimia 6st miseria, pulchrum esse homindm nimis. 

Ar. molestad sunt : drant, ambiunt, exdbsecrant, 
viddre ut liceat ; ad sese arcessi iubent : 70 

ut tud non liceat dperam dare negdtio. 



LXIII 
A Companion Picture 

Poen. II. i. 24-45 (470-491) 
ANTAMOENIDES. LYCUS. 

An. Ita, ut occepi dicere, 470 

lemille, de iliac piigna ptenanthrdpica, 
qua sdxaginta millia hominum und die 
volaticorum manibus occidi meis. 
Ly. volaticorum hdminum ? 

An. ita died quidem. 
Ly. an, dbsecro, usquam siint homines volatici 1 475 

An. fudre ; verum ego interfeci. 

Ly. qudmodo 
potuisti 1 

An. dicam. viscum legioni dedi 
fundasque ; eo praesternebant folia farferi. 
Ly. quoi rdi 1 

An. ad fundas viscus ne adhaerdsceret. 
Ly. perge : dptume hercle pdieras. quid pdstea ? 480 

An. in fiindas visci inddbant grandiculds globos ; 
eo illds volantis iiissi funditarier. 
quid miilta verba 1 qudmquem visco offdnderant, 
tarn crdbri ad terram dccidebant, quam pira. 



PLAUTUS 49 

ut quisque acciderat, eiim necabam illico 485 

per cerebrum pinna sua sibi, quasi tiirturem. 

Ly. si hercle istuc umquam fdctumst, turn me luppiter 
faciit, ut semper s^cruficem, nee umquam litem. 
An. an mi ha^c non cr^dis *? 

Ly. crddo, ut mi aequom est crddier. 
age, e^mus intro, dum dxta referuntiir. 

An. volo 490 

narrdre tibi etiam linam pugnam. 

Ly. nihil moror. 



LXIV 
A Knotty Point 

MiL II. ii. 47-65 (200-218) 
PERIPLECTOMENUS. PALAESTRIO, 

Pe. IUuc, sis, vide, 200 

quem dd modum abstitit, severa frdnte curas cdgitans ! 
pectus digitis pultat : cor, credo, dvocaturiist foras. 
^cce avortit ; nisus laevo in famine habet laevd,m manum, 
ddxtera digitis rationem cdmputat, fervit femur 
ddxterum, ita vehemdnter icit : qudd agat aegre suppetit. 205 
cdncrepuit digitis : laborat. crdbro commutat status, 
dccere autem cdpite nutat ! ndn placet, quod rdpperit. 
quidquid est, incdctum non exprdmet ; bene coctum dabit. 
dcce autem aedificdt : coluranam mdnto subfulsit suo. 
dpage ! non placdt profecto mi ilia inaedificatio : 210 

nam ds columnatum poetae esse indaudivi barbaro, 
quoi bini custddes semper tdtis horis accubant. 
euge, euscheme hercle dstitit, et diilice et comoddice ! 
nunquam hodie quidscet priusquam id qudd petit perfdcerit. 
habet opinor. age, si quid agis ! vigila ! ne somnd stude, 215 
nisi quidem hie agitdre mavis vdrius virgis vigilias. 
tibi ego dico ! an heri maduisti 1 heus te Mloquor, Paladstrio. 
vigila, inquam ! expergiscere, inquam ! liicet hoc, inquam ! 

Pa. audio. 



50 PLAUTUS 



LXV 



Philematium at her Toilet holds Discourse with 
HER Maid 

Most. I. iii. 99-124 (256-281) 

PHILOLACHES. PHILEMATIUM. SCAPHA. 

Phil. Vdh, quid ilia pote pdius quidquam miiliere memordrier? 
niinc adsentatrix scelestast ; dMum advorsatrix erat. 
Ph. c6do cerussam. 

Sc. quid cerussa opus ndm 1 

Ph. qui malas dblinam. 
Sc. una opera ebur dtramento cd,ndefacere pdstules. 
Phil. Idpide dictum de dtramento atque dbore ! euge, 
plaudd Scaphae. 260 

Ph. tiim tu igitur cedo piirpurissum. 

Sc. ndn do : scita es tii quidem. 
ndva pictura intdrpolare vis opus lepidissumum 1 
ndn istanc aetdtem oportet pigmentum ullum attingere, 
ndque cerussam, n^ue melinum, n^que aliam ullam ofiiiciam. 
cdpe igitur speculum. 

Phil, hei mihi misero : s^vium speculd dedit. 
nimis velim lapid^m, qui ego illi spdculo diminudm caput. 266 
Sc. linteum cape dtque exterge tibi manus. 

Ph. quid ita, dbsecro 1 
Sc. lit speculum tenuisti, metuo, ne dleant argentum manus : 
ne lisquam argentum te dccepisse siispicetur Philolaches. 

Phil, ndn videor vidisse lenam c^llidiorem ullam dlteras. 
lit lepide atque astiite in mentem v^nit de speculd malae ! 271 
Ph. ^tiamne unguentis unguendam censes ^ 

Sc. minume fdceris. 
Ph. qud,propter? 

Sc. quia ec^stor mulier r^cte olet, ubi nihil olet. 
ndm istae veteres, quad se unguentis linctitant, intdrpoles, 
vdtulae, edentulad, quae vitia cdrporis fuco dcculunt, 275 

libi sese suddr cum unguentis cdnsociavit, ilico 
itidem olent, quasi cum una multa iiira confundit cocus : 
quid oleant, nescid^s, nisi id unum, ut nimis olere intdllegas. 
Phil, lit perdocte ciincta callet ! nihil hac docta ddctius ! 
vdrum illud esse, mdxuma adeo pdrs vostrorum intdllegit, 280 
quibus anus domi siint uxores, quae vos dote mdruerunt. 



PLAUTUS 51 

LXVI 

A Persian's Style and Title 

Pers. IV. vi. 15-27 (697-709) 

TOXILUS. SAGARISTIO. DORDALUS. 

To. Atque edepol tu m^ commonuisti haii male : 
videor vidisse hie fdrma persimiMm tui, 
eaddm statura. 

Sa. quippe qui fratdr siet. 
Do. quid ^st tibi nomen ? 

To. scire te quid dttinet ? 700 

Do. quid ^ttinet non scire ^ 

Sa. ausculta ergo, lit scias : 
Vaniloquidorus Yirginesvenddnides 
Nugiphiloloquides Argentumexterebrdnides 
Quods^melarripides Niimquampostredddnides. 

Do. heu h^rcle nomen multis modis scriptumst tuom. 705 
Sa. ita siint Persarum mores : longa ndmina 
contdrtiplicata habdmus. numquid ceterum 
voltis ? 

Do. vale. 

Sa. et vos : nam Animus in navist meus. 
To. eras Ires potius, hddie hie cenards. 

Sa. vale. 

LXVII 

A Master scolds his Servants 

Pseud. I. ii. 1-33 (133-165) 

BALLIO. SERVOS. 

Ba. Exite ! agite, exite, ignavi, mdle habiti, et male 

cdneiliati ; 
qudrum numquam quicquam quoiquam vdnit in mentem ut 

rdete faciant. 
quibus nisi ad hoc exdmplum experior, ndn potest usurp^ri usura. 
ndque homines magis asinos numquam vidi : ita plagis cdstae 

Calient. 136 

quds dum ferias, tibi plus noceas : do enim ingenio hi siint 

flagritribae : 
qui hade habent cdnsilia : 



52 PLAUTUS 

libi data occdsiost, r^pe, clepe, tene, bdrpaga, es, 

bibe, fuge ! hoc edrura opust : ut lupos mavelis 140 

dpud ovis Knquere, quam hds custodds domi. 

at fdciem quom adspicias eorum, baud mdli videntur; opera 

fallunt. 
niinc adeo banc edictionem nisi animum advortdtis omnes, 
nisi somnum socdrdiamque ex pdctore oculisque d-movetis : 
ita ego vostra latera loris faciam ut valide varia sint, 145 

ut ne peristromata quidem aeque picta sint Campanica, 
neque Alexandrina bdluata tdnsilia tapdtia. 
atque h^ri edixeram dmnibus dederamque eas provincias ; 
verum ita vos estis pradditi calldnti ingenio tmprobi, 
officium vostrum ut vds malo cogdtis commonerier. 150 

nempe ita animati estis vos : vincitis duritia hoc dtque me. 
hoc sis vide, ut alias rds agunt. hoc agite, hoc animum 

advdrtite, 
hue adhibete auris, quae dgo loquar, plagigera genera hdminum ! 
numquam ddepol vostrum diirius tergum 6rit, quam terginum 

hoc meum. 
quid mine? doletne? hem, sic datur, si quis erum servos 

spdrnit ! 155 

adsistite omnes contra me et, quae Idquor, advortite Animum. 
tu, qui iirnam habes, aquam ingere : face plenum aenum sit 

coco. 
te, ciim securi, caiidicali pradficio provinciae. 
Lo. at hade retunsast. 

Ba. sine siet. itidem vos estis pUgis : 
num qui minus ea gratia tamen omnium opera litor 1 160 

tibi hoc praecipio, ut niteant aedes : hd-bes, quod facias : 

prdpera, abi intro. — 
tu dsto lectistdruiator. — tu argentum eluito ; idem exstruito. 
hade, quom ego a ford revortor, facite ut offenddm parata : 
vdrsa sparsa tdrsa strata laiitaque unctaque omnia lit sint. 
nam mi hodie natdlis dies est : ddcet eum omnes vos cdncelebrare. 

LXVIII 

Trachalio's Mission 

Rial IV. vi. 1-22 (1210-1226) 
TRACHALIO. DAEMONES. 

Tr. Ubiubi erit, iam invdstigabo, et mecum ad te adducd,m 
simul 1210 



PLAUTUS 53 

Pleiisidippum . 

Da. eldquere, ut haec res dptigit de filia. 
^um rogato, ut linquat alias rds et hue venidt. 

Te. licet. 
Da. dlcito, datilrum meam illi filiam uxor^m. 

Tr. licet. 
Da. ^t patrem eius m.6 novisse, et mi ^sse cognatum. 

Tr. licet. 
Da. s^d propera. 

Tr. licdt. 

Da. iam hie fac sit, cdna ut curetiir. 
Tr. licet. 1215 
Da. dmnian lic^t ? 

Tr. licet, sed scin, quid est, quod t^ volo 1 
qudd promisisti, lit memineris, hddie ut liber sim. 

Da. licet. 
Tr. fdc, ut exores Pleiisidippum, ut m6 manu emittdt. 

Da. licet. 
Tr. ^t tua filid facito oret ; facile exorabit. 

Da. licet. 
Tr. dtque ut mi Ampelisca nubat, libi ego sim libdr. 

Da. licet. 1220 
Tr. d,tque ut gratum mi beneficium Metis experi^r. 

Da. licet. 
Tr. dmnian lic^t *? 

Da. licet : tibi riirsum refero grdtiam. 
sdd propera ire in lirbem actutum, et rdcipe te hue rursiim. 

Tr. licet, 
iam hie ero : tu int^ribi adorna c^terum, quod opiisst. 

Da. licet. 
Hercules istum Infelicet ciim sua licdntia : 1225 

Ita meas repl^vit auris. quidquid memorabdm, licet. 



LXIX 

Auction of a Parasite 
Stick. II. i. 63-82 (207-236) 
GELASIMUS. CROCOTIUM. 

Ge. Dicam adctionis caiisam, ut damno gaiideant : 
nam ciiriosus n^mo est, quin sit md-levolus. 



54 PLAUTUS 

ipse dgomet quamobrem atictionem pra^dicem, 

damiia dvenerunt md,xuma miserd mihi : 210 

ita m^ mancupia miserum adfecenint male — 

potationes pliirimae demdrtuae. 

quot adeo cenae, qu^s deflevi, mdrtuae ! 

quot pdtiones miilsi ! quae autem prandia, 

quae intdr continuum pdrdidi tri^nnium ! 215 

prae madrore adeo miser atque aegrittidine 

consdnui ; pene sum famed emdrtuos. 

Cr. ridiculus aeque niillus est, quando dsurit. 

Ge. nunc auctionem Meere decretiimst mihi : 
ford-s necessumst, quidquid habeo, vdndere. 220 

addste, sultis ! pradda erit praesdntium. 
logos ridiculos vdndo. age, licdmini. 
qui cdna poscit 1 dcqui poscit prdndio 1 
hercle adstumavi prandio, cena tibi. 

ehem, Mnuistin ? ndmo meliords dabit ; 225 

nulli meliores dsse parasitd sinam. 
vel iimctiones gradcas sudatdrias 
vendd, vel alias malacas crapuldrias ; 
cavilMtioues ; Msentatiiinculas 

ac pdrieratiiinculas parasiticas ; 230 

robiginosam strigilem ; ampullam nibidam ; 
parasitum inanem, quo recondas rdliquias. 
haec vdniisse iam opus est, quantum potest : 
ut ddcumam partem Hdrculi poUiiceam. 

Cr. ec^stor auctionem baud magni preti ! 235 

adhadsit homini ad Infimum ventrdm fames. 



LXX 

Love an Expensive Luxury 

Trin. 11. i. 13-44 (235-270) 

LYSITELES. 

6mnium primum 235 

Amdris artis dloquar quemadmddum expediant. 

niimquam Amor quemquam nisi cupidum hominem 

pdstulat se in plagas conicere • 

dos cupit, eos cdnsectatur ; 

siibdole ab re cdnsulit, 240 

blandiloqudntulus, harpagd, mendax, 



PLAUTUS 55 

cuppas, avarus, ^legans, despdliator, 

latdbricolarum hominiim corrupter, 

inops, celatum indagator : 

nam qui amat qudd amat quom ^xtemplo 245 

sdviis sagittd,tis perciilsus est, 

ilico r^s foras Mbitur, liquitur. 

" dd, mihi hoc, m^l meum, si me amas, si aiides ! " 

ibi ille cuciilus : " Ocdlle mi, fiat ! 

6t istuc et si d,mplius vis dari, dabitur." 250 

Ibi ilia penddntem ferit : iam d,mplius drat ; 

ndn sat id dst mali, ni dmplius dtiam, 

qudd bibit, qudd comest, qudd facit siimti. 

ndx datur : ducitur fd,milia tdta : 

vdstiplica, unctor, aiiri custos, flabelliferae, s^ndaligerulae, 255 

cdntrices, cistdllatrices, niintii, reniintii, 

raptdres panis dt peni. 

fit ipse, dum illis cdmis est, indps amator. 

haec dgo quom ago cum meo animo dt recolo, 

Tibi qui eget, quam prdti sit parvi : 260 

apagd te. Amor ! non places ! nil te utor. 

quamquam illud est dulce, esse dt bibere ; 

amor amara ddt tamen satis quod adgre sit ; 

fugit fdrum, fugat tuos cdgnatos, 

fugat ipsus se a suo cdntutu ; 265 

neque enim dum sibi amicum vdlunt dici. 

mille modis. Amor, ignorandu's, 

prdcul adhibendu's, abstandu's : 

ndm qui in amorem pradcipitavit, 

pdius perit, quam si sd,xo saliat. 270 



LXXI 

Stasimus takes Himself to Task 

Trin. iv. iii. 1-20 (1008-1027) 

STASIMUS. CHAEMIDES. 

St. Stdsime, fac te prdpere celerem ! rdcipe te ad domimim 

domum : 
nd subito metus dxoriatur sc^pulis stultitid, tua ! 
d,dde gradum ! approperd, ! iamdudum fd-ctumst, quom abisti 

domo. loio 



56 PLAUTUS 

c^ve, sis, tibi, ne biibuli in te cdttabi crebri crepent, 
si dberis ab eri qua^stibne. n^ destiteris ciirrere ! — 
ecce hominem te, Sti,sime, nihili ! s^tin in thermopdlio 
cdndalium es oblitus, postquam thdrmopotasti giitturem ? 
recipe te et reciirre petere rd recenti I 

Ch. huic, quisquis est, 
giirguliost exercitdr ; is hunc hdminem cursuram docet. 1016 

St, quid, homo nihili 1 ndn pudet te 1 tribusne te potdriis 
mdmoriae esse oblitum ? an vero, quia cum frugid hdminibus 
ibi bibisti, qui ih alieno facile cohiberdnt manus ? 
Stmthus fuit, Cercdnicus, Crimnus, C^rcnobulus, Cdllabus, 1020 
coUicrepidae, criiricrepidae, f^rriteri, mastigiae : 
inter eosne homines condalium te redipisci pdsfculas, 
qudrum eorum unus siirnipuit currdnti cursori solum 1 

Ch. ita me di ament, grdphicum furem ! 

St. quid ego, quod perilt, petam, 
nisi etiam labdrem ad damnum appdnam epithecam insuper 1 
quin tu, quod periit, periisse diicis ? cape vorsdriam : 1026 

rdcipe te ad herum ! 

Ch. ndn fugitivost hie homo : commeminit domi. 



LXXII 

"This is Affectations" 

True. III. ii. 11-30 (679-698) 

ASTAPHIUM. TRUCULENTUS. STKATOPHANES. 

AsT. Lepide mecastor niintias. sed die mihi, 
habdn ? 

St. marsipum td fortasse dicere. 680 

AsT. intdllexisti Idpide, quid ego dicerem. 

St. heus tii, iam, postquam in lirbem crebro cdmmeo, 
dicdx sum factus ; idm sum caullatdr probus. 

AsT. quid id dst, amabo 1 istadcce ridiculdria, 
cavilldtiones vis fortasse dicere. 685 

St. ita ; lit pauxillum differant a caiilulis. 

AsT. sequere Intro, amabo, mda voluptas. 

St. tdne hoc tibi ; 
rabdnem habeto, mdcum ut banc noctdm sies. 

AsT. peril, rabonem 1 quam dsse dicam banc bdluam 1 



TERENCE 57 

quin tu ^rrhabonem dicis 1 

St. ar facid lucri, 690 

ut Pradnestinis cdniast cicdnia. 
AsT. sequere, dbsecro. 

St. StraMcem hie opperidr modo, 
si ruri veniat. 

AsT. is quidem apud nos dst Strabax. 
modo nire venit. 

St. priusne, quam ad matrdm suam 1 
eu ddepol hominem nihili. 

AsT. iamne autem, ut soles 1 695 

St. quian nihili dico '? 

AsT. i intro, amabo ! cddo manum. 
St. tene. — in tabernam diicor devorsdriam, 
ubi mdle accipiar mda mihi peciinia. 



M. TERENTIUS AFER (185-159 b.c.) 

LXXIII 

A Prologue (Andria) 

Poeta quom primum d,nimum ad scribendum d,dpulit, 

id sibi negoti crddidit soliim dari, 

populo lit placerent qu^s fecisset fdbulas. 

verum dliter evenire multo intdllegit : 

nam in prdlogis scribiindis operam abiititur, 5 

non qui ^rgumentum n^rret, sed qui mdlivoli 

veteris poetae md,ledictis respdndeat. 

nunc, qudm rem uitio ddnt, quaeso animum attdndite. 

Men^nder fecit Andriam et Perinthiam. 

qui utr^mvis recte ndrit, ambas ndverjt, 10 

ita ndn dissimili siint argumento, dt tamen 

dissimili oratidne sunt factae dc stilo. 

quae cdnvenere, in Andriam ex Perinthia 

fatdtur transtulisse atque usum prd suis. 

id isti vituperaut factum atque in eo disputant 15 

cont^minari ndn decere f;^bulas. 

faciimtne intellegdndo, ut nihil intdllegant 'i 

qui quom hunc accusant, Nadvium Plautum Ennium 

acctisant, quos hie ndster auctords habet, 

quorum admulari exdptat neclegdntiam 20 



58 TERENCE 

potiiis quam istorum obsciiram diligdntiam. 

dehinc lit quiescant pdrro moneo et ddsinant 

maledicere, ut malefacta ne noscdnt sua. 

favdte, adeste aequo dnimo et rem cogndscite, 

ut p^rnoscatis, dcquid spei sit r^licuom, 25 

posthac quas faciet de integro comoddias, 

spectandae an exigdndae sint vobis prius. 



LXXIV 

A FtTNERAL 

Andr. i. i. 78-109 (104-136) 

SIMO. SOSIA. 

Si. Ferme In diebus paiicis, quibus baec dcta sunt, 
Chrysis vicina haec mdritur. 

So. ob, factdm bene ! 105 

be^ti : metui a Chryside. 

Si. ibi turn filius 
cum illis, qui amarant Chrfsidem, una aderd-t frequens. 
curabat una fiinus : tristis interim, 
non niimquam conlacrumabat. placuit tum Id mihi. 
sic cdgitabam "hie parvae consuetiidinis no 

causa hiiius mortem tdm fert familiariter : 
quid si ipse amasset 1 quid hie mihi facidt patri 1 " 
haec dgo putabam esse dmnia humani ingeni 
mansudtique animi officia. quid multis moror 1 
egomdt quoque eius causa in funus prddeo, 115 

nil dtiam suspicdns mail 

So. hem, quid id dst 1 

Si. scies. 
ecfdrtur intus. interea inter miilieres, 
quae ibi dderant, forte unam dspicio adulescdntulam, 
forma 

So. bona fort^e 1 

Si. et voltu, Sdsia, 
aded modesto, aded venusto, ut nil supra. 120 

quae tiim mihi lamentari praeter cdteras 
visdst, et quia erat fdrma praeter cdteras 
hondsta ac liberdli, accedo ad pddisequas, 
quae sit rogo. sordrem esse aiunt Chrysidis. 



TERENCE 69 

perciissit ilico ^nimum. attat hoc lUud est, 125 

hinc illae lacrumae, haec illast misericdrdia. 
So. quam timeo, qiiorsum evMas ! 

Si. funus interim 
procddit. sequimur ; id sepulcrum vdnimus ; 
in Ignem inpositast ; fldtur. interea hade soror, 
quam dixi, ad flammam accdssit inpruddntius, 130 

satis ciim periclo. ibi tum dxanimatus Pd^mphilus 
bene dissimulatum amdrem et celatum indicat : 
adciirrit, mediam miilierem compldctitur. 
"mea Glycerium " inquit " quid agis *? quor te is pdrditum ?" 
tum ilia, lit consuetum facile amorem cdrneres, 135 

reidcit se in eum fldns quam familiariter ! 



LXXV 

Advice to a Jealous Lover 

Eun. III. i. 44-63 (434-453) 

THEASO. GNATHO. 

Th. Sed heiis tu, purgon 4go me de istac Th^idi, 
quod edm me amare siispicatast ? 

Gn. nil minus. 435 

immo aiige magis suspicionem. 

Th. qudr? 

Gn. rogas? 
scin, siquando ilia mdntionem Phaddriae 
facit aiit si laudat, te lit male urat ? 

Th. sdntio. 

Gn. id lit ne fiat, hade res solast rdmedio. 
ubi ndminabit Phaddriam, tu P^mphilam 440 

continue, siquando ilia dicet " Phaddriam 
intrd mittamus cdmissatum," Pamphilam 
cantd,tum provocdmus. si laudd,bit haec 
illius formam, tu hiiius contra, ddnique 
par prd pari refdrto, quod earn mdrdeat. 445 

Th. siquiddm me amaret, tiim istuc prodessdt, Gnatho. 

Gn. quando illud quod tu dd,s exspectat ^tque amat, 
iam diidum te amat : i^m dudum illi facile fit 
quod ddleat : metuit sdmper, quern ipsa mine capit 
fructiim, nequando iratus tu alio cdnferas. 450 



TERENCE 

Th. bene dixti : at mihi istuc ndn in mentem v^nerat. 
Gn. ridiculum : non enim cdgitaras ; c^terum 
idem hoc tute melius qu^nto iuvenissds, Thraso ! 



LXXVI 

A Pococurante 

Haul. I. i. 23-40 (75-92) 

MENEDEMUS. CHREMES. 

Me. Chrem^s, tantumne ab r^ tuast oti tibi, 75 

ali^na ut cures, da quae nihil ad te ^ttinent ? 

Ch. homo sum : humani nihil a me aliemim puto. 
vel md monere hoc vdl percontari puta : 
rectiimst, ego ut faciam ; ndn est, te ut detdrream. 

Me. mihi sic est usus ; tibi ut opus factdst, face. 80 

Ch. an quoiquamst usus hdmini, ut se crucidt ? 

Me. mihi. 
Ch. siquid laborist, ndllem : sed quid istilc malist ? 
quaesd, quid de te td,ntum commeruisti ? 

Me. eheu ! 
Ch. ne Idcruma, atque istuc, quidquid est, fac me lit sciam : 
ne rdtice, ne verdre, crede inquam mihi : 85 

aut cdnsolando aut cdnsilio aut re iiivero. 
Me. scire hoc vis ? 

Ch. hac quidem caiisa qua dixi tibi. 
Me. dicdtur. 

Ch. at istos rdstros intere^ tamen 
adpdne, ne labdra. 

Me. minume. 

Ch. qudm rem agis ! 
Me. sine md, vocivom tdmpus nequod ddm mihi 90 

labdris. 

Ch. non sinam, inquam. 

Me. ah, non aequdm facis. 
Ch. hui ! tdm gravis hos, quadso ? 

Me. sic meritiimst meum. 



TERENCE 61 

LXXVII 

Visit of Syrus to Antiphila 

Haul. II. iii. 33-66 (274-307) 

SYRUS. CLINIA. CLITIPHO. 

Sy. lam primum dmnium, 
ubi v^ntum ad aedis ^st, Dromo pulUt fores. 275 

anus quaddam prodit. hade ubi aperit ostium, 
continuo hie se intro cdnieit, ego cdnsequor ; 
anus foribus obdit pdssulum, ad lanam redit. 
hie sciri potuit aiit nusquam alibi, Clinia, 

quo studio vitam suam te absente exdgerit, 280 

ubi de inprovisost interventum miilieri. 
nam ea rds turn dedit existumandi cdpiam 
cottidianae vitae consuetiidinem, 
quae quoiusque ingenium ut sit deelarat mdxume. 
texdntem telam stiidiose ipsam offdndimus, 285 

mediocriter vestitam veste lugubri 
(eius d,nuis causa opinor quae erat mdrtua) 
sine aiiro : turn ornatam Ita uti quae ornantur sibi : 
nulla t4rte malas dxpolitam miiliebri ; 

capillus passus prdlixe et circiim caput 290 

reidctus neclegdnter, pax. 

Cln. Syre mi, dbsecro, 
ne me in laetitiam friistra conicids. 

Sy. anus 
subtdmen nebat. pradterea una ancillula 
erat ; da texebat una, pannis dbsita, 
neeldeta, inmunda inluvie. 

Clt. si haec sunt, Clinia, 295 

vera, ita uti credo, quis te est fortun^tior ! 
scin tu % banc quam dicit sdrdidatam et sdrdidam, 
magnum hoe quoque signumst, ddminam esse extra noxiani, 
eius qudm tam neclegiintur interniintii. 

nam diseiplinast primum munerd,rier 300 

ancillas eis ad ddminas qui adfectant viam. 

Cln. perge, dbsecro te, et cd,ve ne falsam grdtiam 
studeds inire. quid ait, ubi me ndminas ? 

Sy. ubi dicimus redisse te et orare uti 
veniret ad te, miilier telam ddsinit 305 

continuo et lacrumis dpplet os totum sibi, 
ut facile scires ddsiderio id fieri. 



62 TERENCE 

LXXVIII 

Phormio and Geta concert Mkasttees 

PJwrm. II. ii. 1-33 (315-346) 

PHORMIO. GETA. 

Ph. Itane patris ^is adventum v^ritum hinc abiisse ? 

Ge. d-dmodum. 315 
Ph. Phdnium relictam solam ? 

Ge. sic. 

Ph. et iratiim senem ? 
Ge. dppido. 

Ph. ad te solum summa, Phormio, rerum redit : 
tiite hoc intristi : tibi omnest dxedendum : adcingere. 
Ge. <5bsecro te. 

Ph. si rogabit . . 

Ge. In te spes est. 

Ph. ^ccere, 
quid si reddet % 

Ge. tu inpulisti. 

Ph. sic, opinor. 

Ge. siibveni. 
Ph. c^do senem : iam instrdcta sunt mi in cdrde consilia 
dmnia. 321 

Ge. quid ages % 

Ph. quid vis, nisi uti maneat Phdnium atque 
ex crimine hoc 
Antiphonem eripiam atque in me omnem iram deriv^m senis ? 

Ge. oh, vir fortis dtque amicus, vdrum hoc saepe, Phdrmio, 
v^reor, ne istaec fdrtitudo in ndrvom erumpat ddnique. 

Ph. ah, 
ndn itast : factiimst periclum, i^m pedum visd,st via. 326 

qudt me censes homines iam devdrberasse usque M necem ? 
cddo dum, enumquam iniiiriarum audisti mihi scriptdm dicam 1 
Ge. qui istuc ? 

Ph. quia non rdte accipitri tdnnitur neque miluo, 
qui male faciunt nobis ; illis qui nil faciunt t^nnitur, 330 

quia enim in illis fnictus est, in illis opera liiditur. 
dliis aliunde ^st periclum, unde ciliquid abradi potest : 
mihi sciunt nihil dsse. dices " diicent damnatiim domum " ? 
dlere nolunt hdminem edacem, et sdpiunt mea sentdntia, 
prd maleficio si beneficium siimmum nolunt rdddere. 335 



TERENCE 63 

Ge. ndn pote satis pro mdrito ab illo tibi referri gratia. 

Ph. immo enim nemo sd,tis pro merito grd,tiam regi refert. 
tdn asymboliim venire imctum ^tque lautum e bdlineis, 
dtiosum ab ^nimo, quom ille et ciira et sumptu absiimitur ! 
diim tibi fit quod pMceat, ille ringitur ; tu rideas, 340 

prior bibas, pridr decumbas ; edna dubia adpdnitur . . 

Ge. quid istuc verbist ? 

Ph. libi tu dubites quid sumas potlssumum. 
hade quom rationem ineas quam sint sud,via et quam cd-ra sint, 
da qui praebet, ndn tu hunc habeas pMne praesentdm deum ? 

Ge. sdnex adest : vide quid agas : prima cditiost acdrruma : 
si eam sustinueris, postilla iam, lit lubet, ludds licet. 346 



LXXIX 

"A HARD WAY TO HIT " 

Adelph, IV. ii. 32-52 (571-591) 

SYRUS. DEMEA. 

Sy. At nomen ndscio 
lllius hominis, sdd locum novi libi sit. 

De. die ergd locum. 
Sy. ndstin porticum ^pud macellum hac dedrsum ? 

De. quid ni ndverim ? 
Sy. pradterito rdcta platea siirsum banc : ubi eo vdneris, 
clivos deorsum vdrsum est : istac pradcipitato ; pdstea 575 

dst ad banc maniim sacellum : ibi dngiportum prdpter est, 
De. qud,nam ? 

Sy. illi ubi etidm caprificus md,gna est. 
De. novi. 

Sy. hac pdrgito. 
De. Id quidem angipdrtum non est pdrvium. 

Sy. verum hdrcle : vah, 
cdnsen hominem me dsse ? erravi : in pdrticum rursiim redi : 
sd,ne hac mnlto prdpius ibis dt minor est errd,tio. 580 

scln Cratiui huius ditis aedes ? 

De. sclo. 

Sy. ubi eas praetdrieris, 
dd sinistram hac rdcta platea ; ubi M Dianae vdneris, 
Ito ad dextram : prius quam ad portam vdnias, apud ipsiim lacum 
dst pistrilla, et dxadvorsum fd;brica : ibist. 

De. quid ibi facit ? 



64 LUCRETIUS 

Sy. lectulos illi salignis p^bus faciundds dedit. 585 

De. ubi potetis vds ? bene sane, sdd cesso ad eum pdrgere. — 
Sy. i sane : ego te exercebo hodie, ut dignus es, silicdrnium. 

Adschinus otiose cessat ; prdndium corriimpitur ; 

Ctdsipho autem in amdrest totus. dgo iam prospicidm mihi : 

ndm iam abibo atque linum quidquid, qudd quidem erit bellis- 
sumum, 590 

c^rpam et cyathos sdrbilans paulatim hunc produc^m diem. 

LXXX 
The Stage and the Amphitheatre 
Hecyra, prol. 21-40 
Hecyram ad vos refero, qudm mihi per sildntium 
numquam agere lieitumst : ita eam oppressit calamitas. 
eam calamitatem vdstra intellegdntia 
sedabit, si erit adiutrix nostrae indiistriae. 
quom primum eam agere codpi, pugilum gldria, 25 

comitum conventus, strepitus, clamor miilierum 
fec^re ut ante tdmpus exir^m foras. 
vetere in nova coepi liti consuetiidine, 

in dxperiundo ut dssem : refero ddnuo. 30 

primo actu placeo : quom interea rumdr venit 
datum iri gladiatdres, populus cdnvolat, 
tumiiltuantur clamant pugnant dd loco ; 
ego intdrea meum non pdtui tutari locum, 
nunc tilrba non est : dtium et sildntiumst : 35 

agdndi tempus mihi datumst : vobis datur 
potdstas condecordndi ludos scaenicos. 
nolite sinere pdr vos artem miisicam 
recidere ad paucos : facite ut vostra auctdritas 
meae auctdritati faiitrix adiutrixque sit. 40 



T. LUCRETIUS CARUS (100 ?-55 b.c.) 

LXXXI 

Revolt against Superstition 

I. 62-79 

Humana ante oculos foede cum vita iaceret 

in terns oppressa gravi sub religione, 



\ 



LUCRETIUS 65 

quae caput a caeli regionibus ostendebat 

horribili super aspectu mortalibus instans, 65 

primum Graius homo mortalis tollere contra 

est oculos ausus primusque obsistere contra ; 

quem neque fama deum nee fulmina nee minitanti 

murmure compressit caelum, sed eo magis acrein 

inritat animi virtutem, efFringere ut arta 70 

naturae primus portarum claustra cupiret. 

ergo vivida vis animi pervicit, et extra 

processit longe flammantia moenia mundi 

atque omne immensum peragravit mente animoque ; 

unde refert nobis victor quid possit oriri, 75 

quid nequeat, finita potestas denique cuique 

quanam sit ratione atque alte terminus haerens. 

quare religio pedibus subiecta vicissim 

opteritur, nos exaequat victoria caelo. 

LXXXII 
Nothing but Space and Matter 

I. 449-482 

Nam quae cumque cluent, aut his coniuncta duabus 
rebus ea invenies aut harum eventa videbis. 450 

coniunctum est id quod nusquam sine perniciali 
discidio potis est seiungi seque gregari ; 
pondus uti saxis, calor ignist, liquor aquai, 
tactus corporibus cunctis, intactus inani. 
servitium contra, paupertas, divitiaeque, . 455 

libertas, bellum, concordia, cetera quorum 
adventu manet incolumis natura abituque, 
haec soliti sumus, ut par est, eventa vocare. 
tempus item per se non est, sed rebus ab ipsis 
consequitur sensus, transactum quid sit in aevo, 460 

tum quae res instet, quid porro deinde sequatur : 
nee per se quemquam tempus sentire fatendumst 
semotum ab rerum motu placidaque quiete. 
denique Tyndaridem raptam belloque subactas 
Troiugenas gentis cum dicunt esse videndumst 465 

ne forte haec per se cogant nos esse fateri, 
quando ea saecla hominum, quorum haec eventa fuerunt, 
inrevocabilis abstulerit iam praeterita aetas : 

F 



66 LUCRETIUS 

namque aliud saeclis, aliud regionibus ipsis 

eventum dici poterit quodcumque erit actum. 470 

denique materies si rerum nulla fuisset, 

nee locus ac spatium, res in quo quaeque geruntur, 

numquam Tyndaridis forma conflatus amoris 

ignis Alexandri Phrygio sub pectore gliscens 

clara accendisset saevi certamina belli, 475 

nee clam durateus Troianis Pergama partu 

inflammasset ecus nocturne Graiugenarum ; 

perspicere ut possis res gestas funditus omnis 

non ita uti corpus per se constare neque esse 

nee ratione cluere eadem qua constet inane, 480 

sed magis ut merito possis eventa vocare 

corporis, atque loci, res in quo quaeque gerantur. 

LXXXIII 
*Man wants but little here below' 

II. 20-61 

Ergo corpoream ad naturam pauca videmus 20 

esse opus omnino, quae demant cumque dolorem, 

delicias quoque uti midtas substernere possint. 

gratius interdum neque natura ipsa requirit, 

si non aurea sunt iuveuum simulacra per aedis 

lampadas igniferas manibus retinentia dexKris, 25 

lumina nocturnis epulis ut suppeditentur, 

nee domus argento fulgenti auroque renidet, 

nee citharae reboant laqueata aurataque tecta, 

cum tamen inter se prostrati in gramine molli 

propter aquae rivum sub ramis arboris altae 30 

non magnis opibus iucunde corpora curant, 

praesertim cum tempestas adridet et anni 

tempora conspergunt viridantis floribus herbas. 

nee calidae citius decedunt corpore febres, 

textilibus si in picturis ostroque rubenti 35 

iacteris, quam si in plebeia veste cubandumst. 

quapropter quoniam nil nostro in corpore gazae 

proficiunt neque nobilitas nee gloria regni, 

quod superest, animo quoque nil prodesse putandum : 

si non forte tuas legiones per loca campi 40 

fervere cum videas, belli simulacra cientis, 



LUCRETIUS 67 

subsidiis magnis et ecum vi constabilitas, 

ornatas armis pariter pariterque animatas, 

his tibi turn rebus timefactae religiones 43" 

efFugiunt animo pavide, mortisque timores, 

fervere cum videas classem lateque vagari, 45 

turn vacuom pectus lincunt curaque solutum. 

quod si ridicula haec ludibriaque esse videmus, 

re veraque metus hominum curaeque sequaces 

nee metuont sonitus armorum nee fera tela 

audacterque inter reges rerumque potentis 50 

versantur neque fulgorem reverentur ab auro 

nee clarum vestis splendorem purpureai, 

quid dubitas quin omni' sit haec rationi' potestas 1 

omnis cum in tenebris praesertim vita laboret : 

nam veluti pueri trepidant atque omnia caecis 55 

in tenebris metuont, sic nos in luce timemus 

interdum, nilo quae sunt metuenda magis quam 

quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura. 

hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest 

non radii solis neque lucida tela diei 60 

discutiant, sed naturae species ratioque. 



LXXXIV 
Motions of Atoms illustrated 

II. 114-141 

Contemplator enim, cum solis lumina cumque 

inserti fundunt radii per opaca domorum : 115 

multa minuta modis multis per inane videbis 

corpora misceri, radiorum lumine in ipso, 

et velut aeterno certamine proelia pugnas 

edere turmatim certantia nee dare pausam, 

conciliis et discidiis exercita crebris ; 120 

conicere ut possis ex hoc, primordia rerum 

quale sit in magno iactari semper inani. 

dumtaxat rerum magnarum parva potest res 

exemplare dare et vestigia notitiai. 

hoc etiam magis haec animum te advertere par est 125 

corpora quae in solis radiis turbare videntur, 

quod tales turbae motus quoque material 

significant clandestinos caecosque subesse. 



LUCRETIUS 

multa videbis enim plagis ibi percita caecis 

commutare viam retroque repulsa reverti, 130 

nunc hue nunc illuc, in cunctas undique partis. 

scilicet hie a principiis est omnibus error. 

prima moveutur enim per se primordia renim, 

inde ea quae parvo sunt corpora conciliatu 

et quasi proxima sunt ad viris principiorum, 135 

ictibus illorum caecis inpulsa cientur, 

ipsaque proporro paulo maiora lacessunt. 

sic a principiis ascendit motus et exit 

paiilatim nostros ad sensus, ut moveantur 

ilia quoque, in solis quae lumine cernere quimus 140 

nee quibus id faciant plagis apparet aperte. 

LXXXV 
Fear of Death rests on an Illusion 

III. 870 915 

Proinde ubi se videas hominem indignarier ipsum, 870 

post mortem fore ut aut putescat corpore posto 
aut flammis interfiat malisve ferarum, 
scire licet non sincerum sonere, atque subesse 
caecum aliquem cordi stimulum, quamvis neget ipse 
credere se quemquam sibi sensum in morte futurum : 875 

non, ut opinor, enim dat quod promittit et unde, 
nee radicitus e vita se tollit et eicit, 
sed facit esse sui quiddam super inscius ipse, 
vivus enim sibi cum proponit quisque futurum, 
corpus uti volucres lacerent in morte feraeque, 880 

ipse sui miseret : neque enim se dividit illim 
nee removet satis a proiecto corpore et ilium 
se fingit sensuque suo contaminat astans : 
bine indignatur se mortalem esse creatum, 
nee videt in vera nullum fore morte alium se, 885 

qui possit vivus sibi se lugere peremptum, 
stansque iacentem se lacerari urive dolere. 
nam si in morte malumst raalis morsuque feranim 
tractari, non invenio qui non sit acerbum 
ignibus inpositum calidis torrescere flammis, 890 

aut in melle situm suffocari, atque rigere 
frigore, cum summo gelidi cubat aequore saxi, 
urgerive superne obtritum pondere terras. 



LUCRETIUS 69 

* iam iam non domus accipiet te laeta, neque uxor 
optima nee dulces occurrent oscula nati 895 

praeripere et tacita pectus dulcedine tangent. 
non poteris factis florentibus esse tuisque 
praesidium. misero misere ' aiunt ' omnia ademit 
una dies infesta tibi tot praemia vitae.' 
illud in his rebus non addunt, 'nee tibi earum 900 

iam desiderium rerum super insidet una.' 
quod bene si videant animo dictisque sequantur, 
dissolvant animi magno se angore metuque. 
' tu quidem ut es leto sopitus, sie eris aevi 
quod super est cunctis privatu' doloribus aegris : 905 

at nos horrifieo cinefaetum te prope busto 
insatiabiliter deflevimus, aeternumque 
nulla dies nobis maerorem e peetore demet.' 
illud ab hoe igitur quaerendumst, quid sit amari 
tanto opere, ad somnum si res redit atque quietem, 910 

cur quisquam aeterno possit tabeseere luctu. 

hoe etiam faciunt ubi discubuere tenentque 
pocula saepe homines et inumbrant ora coronis, 
ex animo ut dicant ' brevis hie est fructus homuUis : 
iam fuerit, neque post umquam revocare lieebit.' 915 



LXXXVI 
Sin has even in this World its Hell 

III. 978-1023 

Atque ea, nimirum, quaeeumque Acherunte profundo 
prodita sunt esse, in vita sunt omnia nobis, 
nee miser inpendens magnum timet aere saxum 980 

Tantalus, ut famast, cassa formidine torpens : 
sed magis in vita divom metus urget inanis 
mortalis, casumque timent quem cuique ferat fors. 
nee Tityon volueres ineunt Acherunte iacentem, 
nee quod sub magno serutentur peetore quiequam 985 

perpetuam aetatera possunt reperire profeeto, 
quamlibet immani proiectu corporis exstet, 
qui non sola novem dispessis iugera membris 
optineat, sed qui terrai totius orbem, 

non tamen aeternum poterit perferre dolorem 990 

nee praebere cibum proprio de corpore semper. 



70 LUCRETIUS 

sed Tityos nobis hie est, in amore iacentem 

quem volucres lacerant atque exest anxius angor 

aut aliae quoius scindunt cuppedini' curae. 

Sisyphus in vita quoque nobis ante oculos est, 995 

qui petere a populo fascis saevasque secures 

i inhibit, et semper victus tristisque recedit. 

nam petere imperium quod inanest nee datur umquam, 

atque in eo semper durum suflferre laborem, 

hoc est adverso nixantem trudere monte 1000 

saxum quod tamen e summo iam vertice rusum 

volvitur et plani raptim petit aequora campi. 

deinde auimi ingratam naturam pascere semper, 

atque explere bonis rebus satiareque numquam, 

quod faciunt nobis annorum tempora, circum 1005 

cum redeunt fetusque ferunt variosque lepores, 

nee tamen explemur vitai fruetibus umquam, 

hoc, ut opinor, id est, aevo florente puellas 

quod memorant latieem pertusum congerere in vas, 

quod tamen expleri nulla ratione potestur. loio 

sed metus in vita poenarum pro male faetis 

est insignibus insignis, scelerisque luella 1015 

career et horribilis de saxo iactu' deorsum 

verbera carnifices robur pix lammina taedae — 

quae tamen etsi absunt, at mens sibi, eonseia faetis, 

praemetuens adhibet stimulos terretque flagellis. 1019 

hinc Acherusia fit stultomm denique vita. 1023 



LXXXVII 
Love's Euphemisms 

IV. 1141-1169 

Atque in amore mala haec proprio summeque secundo 
inveniuntur : in adverso vero atque inopi sunt, 
prendere quae possis oculorum lumine operto, 
innumerabilia ; ut melius vigilare sit ante, 
qua docui ratione, cavereque ne inliciaris. 1145 

nam vitare, plagas in amoris ne iaciamur, 
non ita diflficilest quam captum retibus ipsis 



LUCRETIUS 71 

exire et validos Veneris perrumpere nodos. 

at tamen implicitus quoque possis inque peditus 

effugere infestum, nisi tute tibi obvius obstes 1150 

et praetermittas animi vitia omnia primum 

aut quae corpori' sunt eius, quam tu petis ac vis. 

nam faciunt homines plerumque cupidine caeci 

et tribuont ea quae non sunt his eommoda vera. 

multimodis igitur pravas turpisque videmus 1155 

esse in deliciis summoque in honore vigere. 

atque alios alii inrident Veiieremque suadent 

ut placent, quoniam foedo adflictentur amore, 

nee sua respiciunt miseri mala maxima saepe. 

nigra melichrus est, inmunda et fetida acosmos, n6o 

caesia Palladium, nervosa et lignea dorcas, 

parvula, pumilio, chariton mia, tota merum sal, 

magna atque inmanis cataplexis plenaque honoris. 

balba loqui non quit, traulizi, muta pudens est : 

at flagrans, odiosa, loquacula, Lampadium fit. ii^s 

ischnon eromenion turn fit, cum vivere non quit 

prae macie : rhadine verost iam mortua tussi. 

at tumida et mammosa Ceres est ipsa ab laccho, 

Simula Silena ac saturast, labeosa philema. 



LXXXVIII 

Benevolent Government of the World denied 

V. 195-227 

Quod si iam rerum ignorem primordia quae siut, 195 

hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim 
confirmare aliisque ex rebus reddere multis, 
nequaquam nobis divinitus esse paratam 
naturam rerum : tanta stat praedita culpa, 
principio quantum caeli tegit impetus ingens, 200 

inde avide partem montes silvaeque ferarum 
possedere, tenent rupes vastaeque paludes 
et mare, quod late terrarum distinct oras. 
inde duas porro prope partis fervidus ardor 
adsiduusque geli casus mortalibus aufert. 205 

quod superest arvi, tamen id natura sua vi 
sentibus obducat, ni vis humana resistat 
vitai causa valido consueta bidenti 



2IO 



72 LUCRETIUS 

ingemere et terram pressis proscindere aratris. 

si non fecundas vertentes vomere glebas 

terraique solum subigentes cimus ad ortus, 

sponte sua nequeant liquidas existere in auras. 

et tamen interdum magno quaesita labore 

cum iam per terras frondent atque omnia florent, 

aut nimiis torret fervoribus aetherius sol, ' 215 

aut subiti peremunt imbres gelidaeque pruinae, 

flabraque ventorum violento turbine vexant. 

praeterea genus horriferum natura ferarum 

humanae genti infestum terraque marique 

cur alit atque auget ? cur anni tempora morbos 220 

adportant 1 quare mors inmatura vagatur 'i 

tum porro puer, ut saevis proiectus ab uudis 

navita, nudus humi iacet, infans, indigus omni 

vitali auxilio, cum primum in luminis oras 

nixibus ex alvo matris natura profudit, 

vagituque locum lugubri complet, ut aequomst 

cui tantum in vita restet transire malorum. 



225 



LXXXIX 

Origin of the Family 
V. 1011-1027 

Inde casas postquam ac pellis ignemque pararunt, 
et mulier coniuncta viro concessit in unum 
conubium, prolemque ex se videre creatam, 
tum genus humanum primum moUescere coepit. 
ignis enim curavit ut alsia corpora frigus 1015 

non ita iam possent caeli sub tegmine ferre, 
et Venus iuminuit viris, puerique parentum 
blanditiis facile ingenium fregere superbum. 
tunc et amicitiem coeperunt iungere aventes 
finitimi inter se nee laedere nee violari, 1020 

et pueros commendarunt muliebreque saeclum, 
vocibus et gestu cum balbe significarent 
imbecillorum esse aequom misererier omnis. 
nee tamen omnimodis poterat concordia gigni, 
sed bona magnaque pars servabat foedera caste : 1025 

aut genus humanum iam tum foret omne peremptum, 
nee potuisset adhuc perducere saecla propago. 



LUCRETIUS 73 

XC 
Oeigin of the State 

V. 1105-1132 

Inque dies magis hi victum vitamque priorem 1105 

commutare novis monstrabant rebu' benigui, 
ingenio qui praestabant et corde vigebant. 
condere coepemnt urbis arcemque locare 
praesidium reges ipsi sibi perfugiumque, 
et pecus atque agros divisere atque dedere mo 

pro facie cuiusque et viribus ingenioque : 
nam facies multum valuit viresque vigebant. 
posterius res inventast aurumque repertum, 
quod facile et validis et pulchris dempsit honorem : 
divitioris enim sectam plerumque secuntur 1115 

quamlubet et fortes et pulchro corpore creti. 
quod siquis vera vitam ratione gubernet, 
divitiae grandes homini sunt vivere parce 
aequo animo : neque enimst umquam penuria parvi. 
at claros homines voluerunt se atque potentes, 1120 

ut fundamento stabili fortuna maneret 
et placidam possent opulenti degere vitam : 
nequiquam, quoniam ad summum succedere honorem 
certantes iter infestum fecere viai, 

et tamen e summo, quasi fulmen, deicit ictos 1125 

invidia interdum contemptim in Tartara taetra ; 
invidia quoniam, ceu fulmine, summa vaporant 1131 

plerumque et quae sunt aliis magis edita cumque : 
ut satius multo iam sit parere quietum 1127 

quam regere imperio res velle et regna tenere. 
proinde sine in cassum defessi sanguine sudent, 
angustum per iter luctantes ambitionis. 1130 

XCI 

The Plague 

VI. 1145-1198 

Principio caput incensum fervore gerebant 1145 

et duplicis oculos suffusa luce rubentis. 



74 LUCRETIUS 

sudabant etiam fauces intrinsecus atrae 

sanguine, et ulceribus vocis via saepta coibat, 

atque animi interpres manabat lingua cruore, 

debilitata malis, motu gravis, aspera tactu. 1150 

inde ubi per fauces pectus complerat et ipsum 

morbida vis in cor maestum confluxerat aegris, 

omnia turn vero vitai claustra lababant. 

spiritus ore foras taetrum volvebat odorem, 

rancida quo perolent proiecta cadavera ritu. 1155 

atque animi prorsum vires totius et omne 

languebat corpus, leti iam limine in ipso. 

intolerabilibusque malis erat anxius angor 

adsidue comes et gemitu commixta querella. 

singultusque frequens noctem per saepe diemque 1160 

compere adsidue nervos et membra coactans 

dissolvebat eos, defessos ante, fatigans. 

nee nimio cuiquam posses ardore tueri 

corporis in summo summam fervescere partem, 

sed potius tepidum manibus proponere tactum 1165 

et simul ulceribus quasi inustis omne rubere 

corpus, ut est per membra sacer cum diditur ignis. 

intima pars hominum vero flagrabat ad ossa, 

flagrabat stomacho flamma ut fomacibus intus. 

nil adeo posses cuiquam leve tenveque membris 1170 

vertere in utilitatem, at ventum et frigora semper. 

in fluvios partim gelidos ardentia morbo 

membra dabant, nudum iacientes corpus in undas. 

multi praecipites lymphis putealibus alte 

inciderunt, ipso venientes ore patente : 117S 

insedabiliter sitis arida, corpora torrens, 

aequabat multum parvis umoribus imbrem. 

nee requies erat ulla mali : defessa iacebant 

corpora, mussabat tacito medicina timore, 

quippe patentia cum totiens ac nuntia mortis n8o 

lumina versarent oculorum exj^ertia somno. 

multaque praeterea mortis tum sign a dabantur : 

perturbata animi mens in maerore metuque, 

triste supercilium, furiosus voltus et acer, 

sollicitae porro plenaeque sonoribus aures, 1185 

creber spiritus aut ingens raroque coortus, 

sudorisque madens per collum splendidus mnor, 

tenvia sputa minuta, croci contacta colore 



LUCRETIUS 75 

salsaque, per fauces rauca vix edita tussi. 

in manibus vero nervi .trahere et tremere artus • 1190 

a pedibusque minutatim succedere frigus 

non dubitabat : item ad supremum denique tern pus 

compressae nares, nasi primoris acumen 

tenve, cavati oculi, cava tempora, frigida pellis 

duraque, inhorrescens rictum, frons tenta tumebat. 1195 

nee nimio rigida post artus morte iacebant. 

octavoque fere candenti lumine solis 

aut etiam nona reddebant lampade vitam. 

XCII 
Demoralisation consequent on the Plague ^ 

VI. 1256-1286 

Exanimis pueris super exanimata parentum 

corpora nonnumquam posses retroque videre 

matribus et patribus natos super edere vitam. 

uec minimam partem ex agris is maeror in urbem 

confluxit, languens quem contulit agricolarum 1260 

copia conveniens ex omni morbida parte. 

omnia conplebant loca tectaque ; quo magis aestus 

confertos ita acervatim mors accumulabat. 

multa siti protracta viam per proque voluta 

corpora silanos ad aquarum strata iacebant 1265 

interclusa anima nimia ab dulcedine aquarum, 

multaque per populi passim loca prompta viasque 

languida semanimo cum corpore membra videres 

horrida paedore et pannis cooperta perire, 

corporis inluvie, pelli super ossibus una, 1270 

ulceribus taetris prope iam sordique sepulta. 

omnia denique sancta deum delubra replerat 

corporibus mors exanimis, onerataque passim 

cuncta cadaveribus caelestum templa manebant, 

hospitibus loca quae complerant aedituentes. 1275 

nee iam religio divom nee numina magni 

pendebantur enim : praesens dolor exsuperabat. 

nee mos ille sepulturae remanebat in urbe, 

quo plus hie populus semper consuerat humari : 

perturbatus enim totus trepidabat, et unus 1280 

quisque suom pro re conpostum maestus humabat. 



76 CATULLUS 

miiltaque res subita et paupertas horrida suasit : 

namque suos consanguineos aliena rogorum 

insuper extructa ingenti clamore locabant, 

subdebantque faces, multo cum sanguine saepe 1285 

rixantes potius quam corpora desererentur. 



C. VALERIUS CATULLUS (87-54 B.C.) 

XCIII 

Lesbia's Sparrow 

Cann. 11. iii 

Passer, deliciae meae puellae, 

quicum ludere, quem in sinu tenere, 

quoi priraum digitum dare adpetenti 

et acris solet incitare morsus, 

cum desiderio meo nitenti 

carum nescioquid libet iocari 

ut solaciolum sui doloris, 

credo, et quo gravis acquiescat ardor : 

tecum ludere sicut ipsa possem 

et tristis animi levare curas ! 

tarn gratumst mihi quam ferunt puellae 

pernici aureolum fuisse malum, 

quod zonam soluit diu ligatam. 

Lugete, Veneres Cupidinesque, 
et quantumst hominum venustiorumL 
passer mortuus est meae puellae, 
passer, deliciae meae puellae, 
quem plus ilia oculis suis amabat : 
nam mellitus erat suamque norat 
ipsam tam bene quam puella matrem 
nee sese a gremio illius movebat, 
sed circumsiliens modo hue modo illuc 
ad sol am dominam usque pipiabat. 
qui nunc it per iter tenebricosum 
illuc, unde negant redire quemquam. 
at vobis male sit, malae tenebrae 



CATULLUS 77 

Orci, quae omnia bella devoratis : 

tarn bellum mihi passerem abstulistis. 15 

o factum male ! io miselle passer ! 

tua nunc opera meae puellae 

flendo turgiduli rubent ocelli. 



XCIV 

A Lover's Torments 

Carm. viii. 

Miser CatuUe, desinas ineptire, 

et quod vides perisse perditum ducas. 

fulsere quondam candidi tibi soles, 

cum ventitabas quo puella ducebat 

ama(-a nobis quantum amabitur nulla. 5 

ibi ilia multa tum iocosa fiebant, 

quae tu volebas nee puella nolebat. 

fulsere vere candidi tibi soles. 

nunc iam ilia non vult : tu quoque, inpotens, noli, 

nee quae fugit sectare, nee miser vive, 10 

sed obstinata mente perfer, obdura. 

vale, puella. iam Catullus obdurat, 

nee te requiret nee rogabit invitam : 

at tu dolebis, cum rogaberis nulla. 

scelesta, anenti quae tibi manet vita ! 15 

quis nunc te adibit ? cui videberis bella ? 

quem nunc amabis ? cuius esse diceris ? 

quem basiabis ? cui labella mordebis % 

at tu, CatuUe, destinatus obdura. 



XCY 

The Last Message to Lesbia 

Carm. xi 



Furi et Aureli, comites Catulli, 
sive in extremos penetrabit Indos, 
litus ut longe resonante Eoa 
tunditur unda. 



CATULLUS 

sive in Hyrcanos Arabesve mollis, 5 

seu Sacas sagittiferosve Parthos, 
sive qua septemgeminus colorat 

aequora Nilus, 
sive trans altas gradietur Alpis, 

Caesaris visens monimenta magni, 10 

Gallicum Rhenum, horribile aequor ulti- 

mosque Britannos, 
omnia haec, quaecumque feret voluntas 
caelitum, temptare simul parati, 
pauca nuntiate meae puellae 15 

non bona dicta, 
cum suis vivat valeatque moechis, 
quos simul conplexa tenet treeentos, 
nullum amans vere, sed identidem omnium 

ilia rum pens : 20 

nee meum respectet, ut ante, amorem, 
qui illius culpa cecidit velut prati 
ultimi flos, praetereunte postquam 

tactus aratrost. 



XCVI 

'Home, Sweet Home' 

Carm. xxxi. 

Paeninsularum, Sirmio, insularumque 
ocelle, quascumque in liquentibus stagnis 
marique vasto fert uterque Neptunus, 
quam te libenter quamque laetus inviso, 
vix mi ipsi credens Thyniam atque Bithynos 
liquisse campos et videre te in tuto. 
o quid solutis est beatius curis, 
cum mens onus reponit, ac peregrino 
labore fessi venimus larem ad nostrum 
desideratoque acquiescimus lecto ! 
hoc est, quod unumst pro laboribus tantis. 
salve, venusta Sirmio, atque ero gaude 
gaudente, vosque, o ludiae lacus undae, 
ridete quidquid est domi cachinnorum. 



CATULLUS 79 

XCVII 
Wedding Song 
Carm. lxi. 51-110 

Te suis tremulus parens 

invocat, tibi virgines 

zonula soluont sinus, 
te timens cupida novos 

captat aura maritus. 55 

tu fero iuveni in manus 

floridam ipse puellulam 

dedis a gremio suae 
matris, Hymenaee Hymen, 

Hymen Hymenaee. 60 

nil potest sine te Venus, 

fama quod bona conprobet, 

commodi capere : at potest 
te volente. quis huic deo 

conpararier ausit ? 65 

nulla quit sine te domus 

liberos dare, nee parens 

stirpe cingier : at potest 
te volente. quis huic deo 

conpararier ausit ? 70 

quae tuis careat sacris, 

non queat dare praesides 

terra finibus : at queat 
te volente. quis huic deo 

conpararier ausit? 75 

claustra pandite ianuae, 

virgo ades. viden ut faces 

splendidas quatiunt comas % 
sed moraris, abit dies : 

prodeas, nova nupta. 80 

flere desine. non tibi, A- 
nmculeia, periculumst, 
nequa femina pulchrior 



80 CATULLUS 



clarum ab Oceano diem 

viderit venientem. 90 

talis in vario solet 

divitis domiui hortulo 

stare flos hyacinthinus. 
sed moraris, abit dies : 

prodeas, nova nupta. 95 

prodeas, nova nupta, si 

iam videtur, et aiidias 

nostra verba, vide ut faces 
aureas quatiunt comas : 

prodeas, nova nupta. 100 

non tuos levis in mala 

deditus vir adultera 

probra turpia persequens 
a tuis teneris volet 

secubare papillis, 105 

lenta quin velut adsitas 

vitis inplicat arbores, 

inplicabitur in tuom 
conplexum. sed abit dies : 

prodeas, nova nupta. no 



XCVIII 

The Might of Cybele 

Carm. lxiii. 39-93 

Sed ubi oris aurei Sol radiantibus oculis 

lustravit aetliera album, sola dura, mare ferum, 40 

pepulitque noctis umbras vegetis sonipedibus, 

ibi Somnus excitum Attin fugiens citus abiit : 

trepidante eum recepit dea Pasithea sinu. 

ita de quiete moUi rapida sine rabie 

simul ipsa pectore Attis sua facta recoluit, 45 

liquidaque mente vidit sine quels ubique foret, 

animo aestuante rusum reditum ad vada tetulit. 

ibi maria vasta visens lacrimantibus oculis, 

patriam allocuta maestast ita voce miseriter. 



CATULLUS 81 

* patria o mei creatrix, patria o mea genetrix, 50 

ego quam miser relinquens, dominos ut erifugae 
famuli solent, ad Idae tetuli nemora pedem, 
ut aput nivem et ferarum gelida stabula forem 
et earum operta adirem furibunda latibula ? 
ubinam aut quibus locis te positam, patria, reor 1 55 

cupit ipsa pupula ad te sibi dirigere aciem, 
rabie fera carens dum breve tempus animus est. 
egone a mea remota haec ferar in nemora domo 1 
patria, bonis, amicis, genitoribus abero 1 
abero foro, palaestra, stadio et guminasiis 1 ' 60 

miser a miser, querendumst etiam atque etiam, anime. 
quod enim genus figuraest, ego non quod habuerim 1 
ego mulier, ego adolescens, ego ephebus, ego puer, 
ego guminasi fui flos, ego eram decus olei : 
mihi ianuae frequentes, mihi limina tepida, 65 

mihi floridis corollis redimita domus erat, 
linquendum ubi esset orto mihi sole cubiculum. 
ego nunc deum ministra et Cybeles famula ferar 1 
ego Maenas, ego mei pars, ego vir sterilis ero ? 
ego viridis algida Idae nive amicta loca col am ? 70 

ego vitam agam sub altis Phrygiae columinibus, 
ubi cerva silvicultrix, ubi aper nemorivagus ? 
iam iam dolet quod egi, iam iamque paenitet.' 
roseis ut huic labellis sonitus celer abiit, 
geminas deorum ad auris nova nuntia referens, 75 

ibi iuncta iuga resolvens Cybele leonibus 
laevuraque pecoris hostem stimulans ita loquitur. 
' agedum ' inquit ' age ferox i, fac ut hunc furor agitet, 
fac uti furoris ictu reditum in nemora ferat, 
mea libere nimis qui fugere imperia cupit. 80 

age caede terga cauda, tua verbera patere, 
fac cuncta mugienti fremitu loca retonent, 
rutilam ferox torosa cervice quate iubam.' 
ait haec minax Cybebe religatque iuga manu. 
ferus ipse sese adhortans rapidum incitat animo, 85 

vadit, fremit, refringit virgulta pede vago. 
at ubi umida albicantis loca litoris adiit, 
teneramque vidit Attin prope marmora pelagi, 
facit impetum : ilia demens fugit in nemora fera : 
ibi semper omne vitae spatium famula fuit. 90 

dea magna, dea Cybebe, Didymei dea domina, 
o 



82 CATULLUS 

procul a mea tuos sit furor omnis, era, domo : 
alios age incitatos, alios age rabidos. 



XCIX 
A Prayer for Peace of Mind 

iJarm. lxxvi. 

Siqua recordanti benefacta priora voluptas 

est homini, cum se cogitat esse plum, 
nee sanctam violasse fidem, nee foedere in ullo 

divom ad fallendos numine abusum homines, 
multa parata maneut in longa aetate, Catulle, $ 

ex hoc iugrato gaudia amore tibi. 
nam quaecumque homines bene cuiquam aut dicere possunt 

aut facere, haec a te dictaque factaque sunt ; 
omniaque ingratae perierunt credita menti. 

quare iam te cur amplius excrucies % lo 

quin tu animo oflBrmas atque istinc teque reducis 

et dis invitis desinis esse miser 1 
difficilest longum subito deponere amorem. 

difficilest, verum hoc qua lubet efficias. 
una salus haec est, hoc est tibi pervincendum : 15 

hoc facias, sive id non pote sive pote. 
di, si vestrumst misereri, aut si quibus umquam 

extremam iam ipsa morte tulistis opem, 
me miserum aspicite et, si vitam puriter egi, 

eripite banc pestem perniciemque mihi. 20 

ei mihi surrepens imos ut torpor in artus 

expulit ex omni pectore laetitias. 
non iam illud quaero, contra me ut diligat ilia, 

aut, quod non potis est, esse pudica velit : 
ipse valere opto et taetrum hunc deponere morbum. 25 

di, reddite mi hoc pro pietate mea. 

C 

'Cor Cordittm' 
Carm. lxxxv'. 

Odi et amo. quare id faciam, fortasse requiris. 
nescio, sed fieri sentio et excrucior. 



CATULLUS 88 

CI 
Ariadne reproaches the Perfidious Theseus 

Carm. lxiv. 171-201 

luppiter omnipotens, utinam ne tempore primo 

Gnosia Cecropiae tetigissent litora puppes, 

indomito nee dira ferens stipendia tauro 

perfidus in Greta religasset navita funem, 

nee mains hie celans dnlci crudelia forma 175 

consilia in nostris requiesset sedibus hospes ! 

nam quo me referam ? quali spe perdita nitar ? 

Idomeneosne petam montis 1 a, gurgite lato 

diseemens ponti truculentum ubi dividit aequor 1 

an patris auxilium sperem ? quemne ipsa reliqui, 180 

respersum iuvenem fraterna caede secuta % 

coniugis an fido consoler memet amore, 

quine fugit lentos incurvans gurgite remos ? 

praeterea nuUo litus, sola insula, tecto, 

nee patet egressus pelagi cingentibus undis : 185 

nulla fugae ratio, nulla spes : omnia muta, 

omnia sunt deserta, ostentant omnia letum. 

non tamen ante mihi languescent lumina morte, 

nee prius a fesso secedent corpore sensus, 

quam iustam a divis exposcam prodita multam, 190 

caelestumque fidem postrema conprecer hora. 

quare facta virum multantes vindice poena, 

Eumenides, quibus anguino redimita capillo 

frons expirantis praeportat pectoris iras, 

hue hue adventate, meas audite querellas, 195 

quas ego vae ! misera extremis proferre medullis 

cogor inops, ardens, amenti caeca furore. 

quae quoniam verae nascuntur pectore ab imo, 

vos nolite pati nostrum vanescere luctum, 

sed quali solam Theseus me mente reliquit, 200 

tali mente, deae, funestet seque suosque. 

CII 
A Dedication 

Carm. iv. 
Phaselus ille, quem videtis, hospites, 
ait fuisse n avium celerrimus, 



84 CATULLUS 

neque ullius natantis impetum trabis 

nequisse praeterire, sive palmulis 

opus foret volare sive linteo. 5 

et hoc negat minacis Adriatic! 

negare litus insulasve Cycladas 

Rhodumque nobilem homdamque Thraciam 

Propontida trucemve Ponticum sinum, 

ubi iste post phaselus antea fuit lo 

comata silva : nam Cytorio in iugo 

loquente saepe sibilum edidit coma. 

Amastri Pontica et Cytore buxifer, 

tibi haec fuisse et esse cognitissima 

ait phaselus : ultima ex origine 15 

tuo stetisse dicit in cacumine, 

tuo imbuisse palmulas in aequore, 

et inde tot per inpotentia freta 

erum tulisse, laeva sive dextera 

vocaret aura sive utrumque luppiter 20 

simul secundus incidisset in pedem ; 

neque ulla vota litoralibus dels 

sibi esse facta, cum veniret a marei 

novissime hunc ad usque limpidum lacum. 

sed haec prius fuere : nunc recondita 25 

senet quiete seque dedicat tibi, 

gemelle Castor et gemelle Castoris. 



cm 

A Parody of the above 

Pseudo-Virgil, Cat. x. (viii.) 

Sabinus ille, quem videtis, hospites, 
ait fuisse mulio celerrimus, 
neque ullius volantis impetum cisi 
nequisse praeterire, sive Mantuam 
opus foret volare sive Brixiam. 
et hoc negat Tryphonis aemuli domum 
negare nobilem insulamve Caeruli, 
ubi iste post Sabinus ante Quinctio 
bidente dicit attigisse forfice 
comata colla, nequa sordidum, iugo 
premente, dura vulnus ederet iuta. 



MAECENAS 86 

Cremona frigida et lutosa Gallia, 

tibi haec fuisse et esse cognitissima 

ait Sabinus : ultima ex origine 

tua stetisse dicit in voragine, 15 

tua in palude deposisse sarcinas, 

et inde tot per orbitosa millia 

iugum tulisse, laeva sive dextera 

strigare mula sive utrimque coeperat. 

neque uUa vota semitalibus deis 20 

sibi esse facta, praeter hoc novissimum, 

paterna lora, proximumque pectinem. 

sed haec prius fuere : nunc eburnea 

sedetque sede seque dedicat tibi, 

gemelle Castor et gemelle Castoris. 25 



C. CILNIUS MAECENAS (fl. 40 b.c.) 

CIV 

A Pagan Prayer 

Debilem facito manu, 
debilem pede coxa ; 
tuber adstrue gibberum, 
lubricos quate dentis ; 
vita dum superest benest : 
banc mihi vel acuta 
si sedeam cruce sustine. 



DOMITIUS MARSUS (fl. 40 B.C.) 

CV 
A Lament for two Brother-Poets and Friends 

Te quoque Virgilio comitem non aequa, Tibulle, 
mors iuvenem campos misit ad Elysios, 

ne foret aut mollis elegis qui fleret amores, 
aut caneret forti regia bella pede. 



86 VIRGIL 



P. VIRGILIUS MARO (70-19 b.c.) 

CVI 

A Peophecy 

Ed. IV. 34-63 

Alter erit turn Tiphys, et altera quae vehat Argo 

delectos heroas : enmt etiam altera bella, 35 

atque iterum ad Troiam magnus mittetur Achilles. 

hiuc, ubi iam firmata virum te fecerit aetas, 
cedet et ipse mari vector, nee nautica pinus 
mutabit mercis : omnis feret omnia tellus. 

non rastros patietur humus, non vinea falcem ; 40 

robustus quoque iam tauris iuga solvet arator ; 
nee varios discet mentiri lana colores, 

ipse sed in pratis aries iam suave rubenti 
murice, iam croceo mutabit vellera luto ; 
sponte sua sandyx pascentis vestiet agnos. 45 

' talia saecla ' suis dixemnt ' currite ' fusis 
Concordes stabili fatorum numine Parcae. 

adgredere magnos (aderit iam tempus) honores, 
cara deum suboles, magnum lovis incrementum ! 

aspice convexo nutantem pondere mundum, 50 

terrasque tractusque maris caelumque profundum, 
aspice, venturo laetentur ut omnia saeclo ! 

o mihi tum longae maneat pars ultima vitae, 
spiritus et quantum sat erit tua dicere facta : 

non me carminibus vincat nee Thracius Orpheus, 55 

nee Linus, huic mater quamvis atque huic pater adsit, 
Orphei Calliopea, Lino formonsus Apollo. 

Pan etiam, Arcadia mecum si iudice certet, 
Pan etiam Arcadia dicat se iudice victum. 

incipe, parve puer, risu cognoscere matrem : 60 

matri longa decem tulerunt fastidia menses. 

incipe, parve puer : cui non risere parentes, 
nee deus hunc mensa, dea nee dignata cubilist. 



VIRGIL 87 



CVII 
Pharmaceutria 

Ed. VIII. 36-68, 80-89, 105-109 

Incipe Maenalios mecum, inea tibia, versus. 

saepibus in nostris parvam te roscida mala 
(dux ego vester eram) vidi cum matre legentem. 
alter ab undecimo tum me iam acceperat annus ; 
iam fragilis poteram ab terra contingere ramos. 40 

ut vidi ut peril, ut me malus abstulit error, 
incipe Maenalios mecum, mea tibia, versus. 

nunc scio, quid sit Amor, duris in cotibus ilium 
aut Tmaros aut Rhodope aut extremi Garamantes 
nee generis nostri puerum nee sanguinis eduut. 45 

incipe Maenalios mecum, mea tibia, versus. 

saevus Amor docuit natorum sanguine matrem 
commaculare manus, crudelis ! tu quoque, mater, 
crudelis mater, magis at puer improbus ille. 
improbus ille puer ; crudelis tu quoque, mater. 50 

incipe Maenalios mecum, mea tibia, versus. 

nunc et ovis ultro fugiat lupus, aurea durae 
mala ferant quercus, narcisso floreat alnus, 
pinguia corticibus sudeut electra myricae, 
certent et cycnis ululae, sit Tityrus Orpheus, 55 

Orpheus in silvis, inter delphinas Arion. 
incipe Maenalios mecum, mea tibia, versus. 

omnia vel medium fiat mare, vivite, silvae : 
praeceps aerii specula de montis in undas 
deferar ; extremum hoc munus morientis habeto. 60 

desine Maenalios, iam desine, tibia, versus.' 

haec Damon, vos, quae responderit Alphesiboeus, 
dicite, Pierides : non omnia possumus omnes. 

' effer aquam, et moUi cinge haec altaria vitta, 

verbenasque adole pinguis et mascula tura, 65 



88 VIRGIL 

coniugis ut magicis sanos avertere sacris 
experiar sensus : nihil hie nisi carmina desunt. 

ducite ab iirbe domum, mea carmina, ducite Daphnim. 

limns ut hie dureseit et haec ut cera liquescit 80 

uno eodemque igni : sie nostro Daphnis amore. 
sparge molara, et fragilis incende bituraine laurus. 
Daphnis me malus urit, ego banc in Daphnide laurum. 
ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnim. 

talis amor Daphnim, qualis cum fessa iuvencum 85 

per nemora atque altos quaerendo bucula lucos 
propter aquae rivum viridi procumbit in ulva, 
perdita nee serae meminit decedere nocti, 
talis amor teneat, nee sit mihi cura mederi. 

Am. aspice : corripuit tremulis altaria flammis 105 

sponte sua, dum ferre moror, cinis ipse. 

DoM. bonum sit ! 
nescio quid certest, et Hylax in limine latrat. 
credimus 1 an qui amant ipsi sibi somnia fingunt 1 
parcite, ab urbe venit, iam parcite, carmina, Daphnis. 



CVIII 

A Storm in Harvest Time 

Georg. i. 311-334 

Quid tempestates autumni et sidera dicam, 
atque, ubi iam breviorque dies et moUior aestas, 
quae vigilanda viris ; vel cum ruit imbriferum ver, 
spicea iam campis cum messis inhorruit et cum 
frumenta in viridi stipula lactentia turgent ? 315 

saepe ego, cum flavis messorem induceret arvis 
agricola et fragili iam stringeret hordea culmo, 
omnia ventorum concurrere proelia vidi, 
quae gravidam late segetem ab radicibus imis 
sublimem expulsam eruerent, ita turbine nigro 320 

ferret hiems culmumque levem stipulasque volantis. 
saepe etiam immensum caelo venit agmen a(iuarum, 



VIRGIL 89 

et foedam glomerant tempestatem imbribus atris 

conlectae ex alto nubes : ruit arduus aether, 

et pluvia ingenti sata laeta boumque labores 325 

diluit ; implentur fossae et cava llumina crescunt 

cum sonitu fervetque fretis spirantibus aequor. 

ipse pater media nimborum in nocte corusca 

fulmina molitur dextra : quo maxuma motu 

terra tremit ; fugere ferae et mortalia corda 330 

per gentis humilis stravit pavor : ille flagranti 

aut Athon aut Rhodopen aut alta Ceraunia telo 

deicit ; ingeminant austri et densissimus imber, 

nunc nemora ingenti vento, nunc litora plangunt. 



CIX 

'Stop, for thy tread is on an Empire's Dust' 

Georg. i. 463-497 

Sol tibi signa dabit. solem quis dicere falsum 

audeat 1 ille etiam caecos instare tumultus 

saepe monet fraudemque et operta tumescere bella. 465 

ille etiam extincto miseratus Caesare Romam 

cum caput obscura nitidum ferrugine texit, 

impiaque aeternam timuerunt saecula noctem. 

tempore quamquam illo tellus quoque et aequora ponti 

obscenaeque canes importunaeque volucres 470 

signa dabant. quotiens Cyclopum effervere in agros 

vidimus undantem ruptis fornacibus Aetnam, 

flammarumque globos liquefactaque volvere saxa ? 

armorum sonitum toto Germania caelo 

audiit, insolitis tremuerunt motibus Alpes. 475 

vox quoque per lucos volgo exaudita silentis 

ingens, et simulacra modis pallentia miris 

visa sub obscurum noctis, pecudesque locutae, 

(infandum !) sistunt amnes terraeque dehiscunt, 

et maestum inlacrimat templis ebur aeraque sudant. 480 

proluit insano contorquens vertice silvas 

fluviorum rex Eridanus, camposque per omnis 

cum stabulis armenta tulit. nee tempore eodem 

tristibus aut extis fibrae adparere minaces 

aut puteis manare cruor cessavit, et altae 485 

per noctem resonare lupis ululantibus urbes. 



90 VIRGIL 

non alias caelo ceciderunt plura sereno 

fulgura, nee diri totiens arsere cometae. 

ergo inter sese paribus concurrere telis 

Romanas acies iterum videre Philippi ; 490 

nee fuit indignum superis, bis sanguine nostro 

Emathiam et latos Haemi pinguescere eampos. 

scilicet et tempus veniet, cum finibus illis 

agricola ineurvo terram molitus aratro 

exesa inveniet seabra robigine pila, 495 

aut gravibus rastris galeas pulsabit inanis, 

grandiaque efifossis mirabitur ossa sepulchris. 



CX 

The Poet's Ideal 

Georg. 11. 458-499 

fortunatos nimium, sua si bona norint, 
agricolas ! quibus ipsa procul discordibus armis 
fundit humo facilem victum iustissima tellus. 460 

si non ingentem foribus domus alta superbis 
mane salutantum totis vomit aedibus undam, 
nee varios inhiant pulchra testudine postis 
inlusasque auro vestis Ephyreiaque aera, 
alba ueque Assyrio fucatur lana veneno, 465 

nee casia liquidi corrumpitur usus olivi : 
at seeura quies et nescia fallere vita, 
dives opum variarura, at latis otia fundis 
speluneae vivique lacus et frigida tempe 
mugitusque bourn mollesque sub arbore somni 470 

non absunt ; illic saltus ac lustra ferarum, 
et patiens operum exiguoque adsueta iuventus, 
sacra deum sanctique patres : extrema per illos 
lustitia exeedens terris vestigia fecit. 

me vero primum dulces ante omnia Musae, 475 

quarum sacra fero ingenti percussus amore, 
accipiant, caelique vias et sidera monstrent, 
defectus solis varios lunaeque labores ; 
unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant 
obieibus ruptis rursusque in se ipsa residant, 480 

quid tantum Oceano properent se tinguere soles 
hiberni, vel quae tardis mora noctibus obstet. 



VIRGIL 91 

sin has ne possim naturae accedere partis 

frigidus obstiterit circum praecordia sanguis : 

rura mihi et rigui placeant in vallibus amnes, 485 

flumina amem silvasque inglorius. ubi campi 

Sperchiosque et virginibus bacchata Lacaenis 

Taygeta, qui me gelidis convallibus Haemi 

sistat, et ingenti ramorum protegat umbra ! 

felix, qui potuit rerum cognoscere causas, 490 

atque metus omnis et inexorabile fatum 

subiecit pedibus strepitumque Acheron tis avari. 

fortunatus et ille, deos qui novit agrestis 

Panaque Silvanumque senem nymphasque sorores. 

ilium non populi fasces, non purpura regum 495 

flexit et infidos agitans discordia fratres 

aut coniurato descendens Dacus ab Histro, 

non res Eomanae perituraque regna, neque ille 

aut doluit miserans inopem aut invidit habenti. 



CXI 

A Scythian Winter 

Georg. in. 349-383 

At non qua Scythiae gentes Maeotiaque unda, 
turbidus et torquens flaventis Hister harenas, 350 

quaque redit medium Rhodope porrecta sub axem. 
illic clausa tenant stabulis armenta, neque ullae 
aut herbae campo apparent aut arbore frondes ; 
sed iacet aggeribus niveis informis et alto 
terra gelu late, septemque adsurgit in ulnas. 355 

semper hiemps, semper spirantes frigora cauri. 
turn sol pallentis haut umquam discutit umbras, 
nee cum invectus equis altum petit aethera, nee cum 
praecipitem Oceani rubro lavit aequore currum. 
concrescunt subitae currenti in flumine crustae, 360 

undaque iam tergo ferratos sustinet orbis, 
puppibus ilia prius, patulis nunc hospita plaustris ; 
aeraque dissiliunt volgo, vestesque rigescunt 
indutae, caeduntque securibus umida vina, 
et totae solidam in glaciem vertere lacunae, 365 

stiriaque inpexis induruit horrida barbis. 
interea toto non setius aere ninguit : 



92 VIRGIL 

intereunt pecudes, stant circumfiisa pruinis 

corpora magna bourn, confertoque agmine cervi 

torpent mole nova et summis vix cornibas extant. 370 

hos non immissis canibus, non cassibus uUis 

puniceaeve agitant pavidos formidine pinnae, 

sed frustra oppositum tnidentis pectore montem 

comminus obtruncant ferro, graviterque rudentis 

caedunt, et magno laeti clamore reportant. 375 

ipsi in defossis speeubus secura sub alta 

otia agunt terra, congestaque robora totasque 

advolvere focis ulmos ignique dedere. 

hie noctem ludo ducunt et pocula laeti 

fermento atque acidis imitantur vitea sorbis. 380 

talis hyperboreo septem subiecta trioni 

gens eflfrena virum Riphaeo tunditur euro 

et pecudum fulvis velatur corpora saetis. 



CXII 
'Orph^e aux Enfers' 

Georg. iv. 464-503 

Ipse cava solans aegrum testudine amorem 

te, dulcis coniunx, te solo in litore secum, 465 

te veniente die, te decedente canebat. 

Taenarias etiam fauces, alta ostia Ditis, 

et caligantem nigra formidine lucum 

ingressus manisque adiit regemque tremendum 

nesciaque humanis precibus mansuescere corda, 470 

at cantu commotae Erebi de sedibus imis 

umbrae ibant tenues simulacraque luce carentum, 

quam multa in foliis avium se milia condunt, 

vesper ubi aut hibemus agit de montibus imber, 

matres atque viri defunctaque corpora vita 475 

magnanimum heroimi, pueri innuptaeque puellae, 

impositique rogis iuvenes ante ora parentum ; 

quos circum limus niger et deformis harundo 

Cocyti tardaque palus inamabilis unda 

adligat, et noviens Styx interfusa coercet. 480 

quin ipsae stupuere domus atque intima Leti 

Tartara caeruleosque implexae crinibus anguis 

Eumenides, tenuitque inhians tria Cerberus ora, 



VIRGIL 93 

atque Ixionii vento rota coiistitit orbis. 

iamque pedem referens casus evaserat omnis, 485 

redditaque Eurydice superas veniebat ad auras 

pone sequens (namque banc dederat Proserpina legem), 

cum subita iucautum dementia cepit araantem 

ignoscenda quidem, scirent si ignoscere manes : 

restitit Eurydicenque suam iam luce sub ipsa 490 

immemor heu victusque animi respexit. ibi omnis 

effusus labor atque immitis rupta tyranni 

foedera terque fragor stagnist auditus Averni. 

ilia ' quis et me ' inquit ' miseram et te perdidit, Orpheu, 

quis tantus furor ^ en iterum crudelia retro 495 

fata vocant, conditque natantia lumina somnus. 

iamque vale : feror ingenti circumdata nocte 

invalidasque tibi tendens, heu non tua, palmas.' 

dixit, et ex oculis subito ceu fumus in auras 

commixtus tenuis fugit diversa, neque ilium 5cx) 

prensantem nequiquam umbras et multa volentem 

dicere praeterea vidit ; nee portitor Orci 

amplius obiectam passus transire paludem. 

CXIII 
After the Banquet 

Aen. I. 723-755 

Postquam prima quies epulis mensaeque remotae, 
crateras magnos statuunt et vina coronant. 
it strepitus tectis vocemque per ampla volutant 725 

atria ; dependent lychini laquearibus aureis 
incensi, et noctem flammis funalia vincunt. 
hie regina gravem gemmis auroque poposcit 
implevitque mero pateram, quam Belus et omnes 
a Belo soliti ; tum facta silentia tectis : 730 

* luppiter, hospitibus nam te dare iura locuntur, 
hunc laetum Tyriisque diem Troiaque profectis 
esse velis, nostrosque huius meminisse minores. 
adsit laetitiae Bacchus dator et bona luno ; 
et vos coetum, Tyrii, celebrate faventes.' 735 

dixit, et in mensam laticum libavit honorem, 
primaque libato summo tenus attigit ore ; 
tum Bitiae dedit increpitans ; ille impiger hausit 



94 VIRGIL 

spumantem pateram et pleno se proluit auro ; 

post alii proceres. cithara crinitus lopas 740 

personat aurata, docuit quern maximus Atlas. 

hie canit errantem lunam solisque labores, 

unde hominum genus et pecudes, unde imber et ignes, 

arcturum pluviasque hyadas geminosque triones, 

quid tantum Oceano properent se tinguere soles 74S 

hiberni, vel quae tardis mora noctibus obstet. 

ingeminant plausu Tyrii, Troesque secuntur. 

nee non et vario noctem sermone trahebat 

infelix Dido longumque bibebat amorem, 

multa super Priamo rogitans, super Hectore multa ; 750 

nunc, quibus Aurorae venisset fiUus armis, 

nunc, quales Diomedis equi, nunc, quantus Achilles. 

' immo age, et a prima die, hospes, origine nobis 

insidias ' inquit ' Danaum casusque tuorum 

erroresque tuos.' 755 

CXIV 

A Forlorn Hope 

Aen. II. 298-354 

Diverso interea miscentur moenia luctu, 
et magis atque magis, quamquam secreta parentis 
Anchisae domus arboribusque obtecta recessit, 300 

clarescunt sonitus armorumque ingruit horror, 
excutior somno et summi fastigia tecti 
ascensu supero atque arrectis auribus asto : 
in segetem veluti cum flamma furentibus austris 
incidit, aut rapidus montano flumine torrens 305 

sternit agros, sternit sata laeta boumque labores 
praecipitesque trahit silvas ; stupet inscius alto 
accipiens sonitum saxi de vertice pastor, 
tum vero manifesta fides, Danaumque patescunt 
insidiae. iam Deiphobi dedit ampla ruinam 310 

Volcano superante domus, iam proximus ardet 
Ucalegon, Sigea igni freta lata relucent. 
exoritur clamorque virum clangorque tubarum. 
arma amens capio ; nee sat rationis in armis, 
sed glomerare manum bello et concurrere in arcem 315 

cum sociis ardent animi ; furor iraque mentem 
praecipitant, pulchrumque mori succurrit in armis. 



VIRGIL 95 

ecce autem telis Panthus elapsus Achivom, 
Panthus Othryades, arcis Phoebique sacerdos, 
sacra manu victosque deos parvomque nepotem 320 

ipse trahit, cursuque amens ad limina tendit. 
' quo res summa loco, Panthu 1 quam prendimus arcem 1 ' 
vix ea fatus eram, gemitu cum talia reddit : 
' venit summa dies et ineluctabile tempus 
Dardaniae. fuimus Troes, fuit Ilium et ingens • 325 

gloria Teucrorum ; ferus omnia luppiter Argos 
transtulit ; incensa Danai dominantur in urbe. 
arduos armatos mediis in moenibus astans 
fundit ecus, victorque Sinon incendia miscet 
insultans. portis alii bipatentibus adsunt, 330 

milia quot magnis umquam venere Mycenis ; 
obsedere alii telis angusta viarum 
oppositis ; stat ferri acies mucrone corusco 
stricta, parata neci ; vix primi proelia temptant 
portarum vigiles et caeco Marte resistunt.' 335 

talibus Othryadae dictis et numine divom 
in flammas et in arm a feror, quo tristis Erinys, 
quo fremitus vocat et sublatus ad aethera clamor, 
addunt se socios Ripheus et maximus armis 
Epytus oblati per lunam Hypanisque Dymasque 340 

et lateri adglomerant nostro, iuvenisque Coroebus 
Mygdonides : illis ad Troiam forte diebus 
venerat insano Cassandrae incensus amore, 
et gener auxilium Priam Phrygibusque ferebat, 
infelix qui non sponsae praecepta furentis 345 

audierit. 

quos ubi confertos audere in proelia vidi, 
incipio super his : ' iuvenes, fortissima frustra 
pectora, si vobis audentem extrema cupido 
certa sequi, quae sit rebus fortuna videtis. 350 

excessere omnes adytis arisque relictis 
di, quibus imperium hoc steterat ; succurritis urbi 
incensae : moriamur et in media arma ruamus. 
una salus victis nuUam sperare salutem.' 



96 VIRGIL 



CXV 
Dido's last appeal to Aeneas 
Aen. IV. 296-330 

At regina dolos (quis fallere possit amantem ?) 
praesensit motusque excepit prima futures, 
omnia tuta timens. eadem impia Fama furenti 
detulit armari classem cursumque parari. 
saevit inops animi totamque incensa per urbem 300 

bacchatur, qualis commotis excita sacris 
Thyias, ubi audito stimulant trieterica Baccho 
orgia nocturuusque vocat clamore Cithaeron. 

tandem his Aenean compellat vocibus ultro : 
' dissimulare etiam sperasti, perfide, tantum 305 

posse nefas tacitusque mea decedere terra 1 
nee te noster amor nee te data dextera quondam 
nee moritura tenet crudeli funere Dido 1 
quin etiam hibemo moliris sidere classem, 
et mediis properas aquilonibus ire per altum, 310 

crudelis ? quid si non arva aliena domosque 
ignotas peteres, sed Troia antiqua maneret, 
Troia per undosum peteretur classibus aequor ? 
mene fugis 1 per ego has lacrimas dextramque tuam te 
(quando aliud mihi iam miserae nihil ipsa reliqui), 315 

per conubia nostra, per inceptos hymenaeos, 
si bene quid de te merui fuit aut tibi quicquam 
dulce meum, miserere domus lab^tis et istam, 
oro, siquis adhuc precibus locus, exue mentem. 
te propter Libycae gentes Nomadumque tyranni 320 

odere, infensi Tyrii ; te propter eundem 
extinctus pudor et, qua sola sidera adibam, 
fama prior, cui me moribundam deseris, — hospes 1 
hoc solum nomen quoniam de coniuge restat. 
quid moror ? an mea Pygmalion dum moenia frater 325 

destruat, aut captam ducat Gaetulus larbas ? 
saltern siqua mihi de te suscepta fuisset 
ante fugam suboles, siquis mihi parvolus aula 
luderet Aeneas, qui te tamen ore referret, 
non equideni omnino capta ac deserta viderer.' 330 



VIRGIL 97 

CXVI 

Dido's Curse 

Aen. IV. 584-629 

Et iam prima novo spargebat lumine terras 
Tithoni croceum linquens Aurora cubile. 585 

regina e speculis ut primam albescere lucem 
vidit et aequatis classem procedere velis 
litoraque et vacuos sensit sine remige portus, 
terque quaterque manu pectus percussa decorum 
flaventisque abscissa comas ' pro luppiter ! ibit 590 

hie ' ait ' et nostris inluserit advena regnis ? 
non arma expedient totaque ex urbe sequentur, 
deripientque rates alii navalibus 1 ite, 
ferte citi flammas, date tela, impellite remos ! 
quid loquor, aut ubi sum ? quae mentem insania mutat, 595 
infelix Dido ? nunc te facta impia tangunt 1 
tum decuit, cum sceptra dabas. en dextra fidesque, 
quem secum patrios aiunt portare penatis, 
quern subiisse umeris confectum aetate parentem ! 
non potui abreptum divellere corpus et undis 600 

spargere, non socios, non ipsum absumere ferro 
Ascanium patriisque epulandum ponere mensis ? 
verum anceps pugnae fuerat fortuna. fuisset : 
quem metui moritura ! faces in castra tulissem 
implessemque foros flammis natumque patremque 605 

cum genere exstinxem, memet super ipsa dedissem. 
Sol, qui terrarum flammis opera omnia lustras, 
tuque harum interpres curarum et conscia luno, 
nocturnisque Hecate triviis ululata per urbes, 
et dirae ultrices et di morientis Elissae, 610 

accipite haec meritumque malis advertite numen 
et nostras audite preces. si tangere portus 
infandum caput ac terris adnare necessest 
et sic fata lovis poscunt, hie terminus haeret : 
at bello audacis populi vexatus et armis, 615 

finibus extorris, complexu avolsus luli 
auxilium imploret videatque indigna suorum 
funera ; nee, cum se sub leges pacis iniquae 
tradiderit, regno aut optata luce fruatur, 
sed cadat ante diem mediaque inhumatus harena. 620 

H 



98 VIRGIL 

haec precor, banc vocem extremam cum sanguine fundo. 

turn vos, Tyrii, stiq^em et genus omne futuruni 

exercete odiis cinerique haec mittite nostro 

munera : nullus amor populis nee foedera sun to. 

exoriare aliquis nostris ex ossibus ultor, 625 

qui face Dardanios ferroque sequare colonos, 

nunc, olim, quocumque dabunt se tempore vires. 

litora litoribus contraria, fluctibus undas 

imprecor, arma armis : pugnent ipsique nepotesque/ 



CXVII 

The Gates of Hell 

Aen. VI. 268-289 

Ibant obscuri sola sub nocte per umbram 
perque domos Ditis vacuas et inania regna : 
quale per incertam lunam sub luce maligna 270 

est iter in silvis, ubi caelum condidit umbra 
luppiter et rebus nox abstulit atra colorem. 
vestibulum ante ipsum primis in faucibus Orel 
Luctus et ultrices posuere cubilia Curae, 
pallentesque habitant Morbi tristisque Senectus 275 

et Metus et malesuada Fames ac turpis Egestas, 
terribiles visu formae, Letumque Labosque ; 
tum consanguineus Leti Sopor et mala mentis 
Gaudia mortiferumque adverso in limine Bellum 
ferreique Eumenidum thalami et Discordia demens, 280 

vipereum crinem vittis innexa cruentis. 

in medio ramos annosaque bracchia pandit 
ulmus opaca ingens, quam sedem Somnia volgo 
vana tenere ferunt foliisque sub omnibus haerent. 
multaque praeterea variarum monstra ferarum 285 

Centauri in foribus stabulant Scyllaeque biformes 
et centumgeminus Briareus ac belua Lernae 
horrendum stridens, flammisque armata Chimaera, 
Gorgones Harpyiaeque et forma tricorporis umbrae. 



VIRGIL 99 



CXVIII 
The Spirit of the Univeese 

Aen. VI. 724-751 

Principio caelum ac terram camposque liquentis 
lucentemque globum, lunam Titaniaque astra 725 

spiritus intus alit, totamque infusa per artus 
mens agitat molem et magno se corpore miscet. 
inde hominum pecudumque genus vitaeque volantum 
et quae marmoreo fert monstra sub aequore pontus. 
igneus est ollis vigor et caelestis origo 730 

seminibus, quantum non corpora noxia tardant 
terrenique hebetant artus moribundaque membra, 
hinc metuont cupiuntque, dolent gaudentque, neque auras 
dispiciunt clausae tenebris et carcere caeco. 
quin et supremo cum lumine vita reliquit, 735 

non tamen omne malum miseris nee funditus omnes 
corporeae excedunt pestes, penitusque necesse est 
multa diu concreta modis inolescere miris. 
ergo exercentur poenis veterumque malorum 
supplicia expendunt. aliae panduntur inanis 740 

suspensae ad ventos, aliis sub gurgite vasto 
infectum eluitur scelus aut exuritur igni : 
quisque suos patimur manis ; exinde per amplum 
mittimur Elysium et pauci laeta arva tenemus. 
donee longa dies, perfecto temporis orbe, 745 

concretam exemit labem purumque relinquit 
aetherium sensum atque aurai simplicis ignem. 
has omnis, ubi mille rotam volvere per annos, 
Lethaeum ad fluvium deus evocat agmine magno, 
scilicet immemores super ut convexa revisant 750 

rursus et incipiant in corpora velle reverti. 

CXIX 

Imperial Rome 

Aen. VI. 847-853 

Excudent alii spirantia mollius aera 

(credo equidem), et vivos ducent de marmore voltus, 

orabunt causas melius, caelique meatus 



100 VIEGIL 

describent radio et surgentia sidera dicent : 850 

tu regere imperio populos, Romane, memento 
(haec tibi erunt artes) pacisque imponere morem, 
parcere subiectis et debellare superbos. 



cxx 

Camilla 
Aen. VII. 803-817 

Hos super advenit Volsca de gente Camilla 
agmen agens equitum et florentis aere catervas, 
bellatrix, non ilia colo calathisve Minervae 805 

femineas adsueta manus, sed proelia virgo 
dura pati cursuque pedum praevertere ventos. 
ilia vel intactae segetis per summa volaret 
gramina nee teneras cursu laesisset aristas, 
vel mare per medium fluctu suspensa tumenti 810 

ferret iter celeris nee tingueret aequore plantas. 
illam omnis tectis agrisque effusa iuventus 
turbaque miratur matrum et prospectat euntem, 
attonitis inhians animis, ut regius ostro 
velet honos levis umeros, ut fibula crinem 815 

auro internectat, Lyciam ut gerat ipsa pharetram 
et pastoralem praefixa cuspide myrtum. 

CXXI 
Death of Nisus and Euryalus 

Aen. IX. 410-449 

Dixerat, et toto conixus corpore ferrum 410 

conicit : hasta volans noctis diverberat umbras 

et venit abversi in tergum Sulmonis ibique 

frangitur ac fisso transit praecordia ligno. 

volvitur ille vomens calidum de pectore flumen 

frigidus et longis singultibus ilia pulsat. 4»S 

diversi circumspiciunt. hoc acrior idem 

ecce aliud summa telum librabat ab aure. 

dum trepidant, it hasta Tago per tempus utrumque 

stridens traiectoque haesit tepefacta cerebro. 

saevit atrox Volcens nee teli conspicit usquam 420 



VIRGIL-, ; ]' ^,;rA l'^\ w, 

auctorem nee quo se ardens immittere possit. 

' tu taraen interea calido mihi sanguine poenas 

persolves amborum ' inquit ; simul ense recluso 

ibat in Euryalum. turn vero exterritus, amens 

conelamat Nisus, nee se celare tenebris 425 

amplius aut tantum potuit perferre dolorem. 

' me me (adsum qui feci), in me convertite ferrum, 

Rutuli ! mea fraus omnis ; nihil iste nee ausus 

nee potuit (caelum hoe et conscia sidera testor), 

tantum infelicem nimium dilexit amicum.' 430 

talia dicta dabat ; sed viribus ensis adactus 

transabiit costas et Candida peetora nimpit. 

volvitur Euryalus leto, pulchrosque per artus 

it eruor, inque umeros cervix conlapsa recumbit : 

purpureus veluti cum flos succisus aratro 435 

languescit moriens lassove papavera coUo 

demisere caput, pluvia cum forte gravantur. 

at Nisus ruit in medios solumque per omnis 

Volcentem petit, in solo Volcente moratur. 

quem cireum glomerati hostes hinc comminus atque hinc 440 

proturbant. instat non setius ac rotat ensem 

fulmineum, donee Rutuli clamantis in ore 

condidit advorso et moriens animam abstulit hosti. 

tum super exanimum sese proiecit amicum 

confossus placidaque ibi demum morte quievit. 445 

fortunati ambo ! siquid mea carmina possunt, 
nulla dies umquam memori vos eximet aevo, 
dum domus Aeneae Capitoli immobile saxum 
accolet imperiumque pater Romanus habebit. 

CXXII 

NUMANUS INVEIGHS AGAINST THE TrOJANS 

Aen. IX. 598-620 

' Non pudet obsidione iterum valloque teneri, 

bis capti Phryges, et morti praetendere muros ? 

en qui nostra sibi bello conubia poscunt ! . 600 

quis deus Italiam, quae vos dementia adegit ? 

non hie Atridae nee fandi fictor Ulixes : 

durum a stirpe genus natos ad flumina primum 

deferimus saevoque gelu duramus et undis, 



J 02 ^ylRGIL 

venatu invigilant pueri silvasque fatigant, 605 

flectere ludus equos et spicula tendere cornu. 

at patiens operum parvoque adsueta iuventus 

aut rastris terrain domat aut quatit oppida bello. 

omne aevum ferro teritur, versaque iuvencum 

terga fatigamus hasta ; nee tarda senectus 610 

debilitat viris animi mutatque vigorem : 

canitiem galea premimus, semperque recentis 

comportare iuvat praedas et vivere rapto. 

vobis picta croco et fulgenti murice vestis, 

desidiae cordi, iuvat indulgere choreis, 615 

et tunicae manicas et habent redimicula mitrae. 

o vere Phrygiae (neque enim Phryges), ite per alta 

Diudyma, ubi adsuetis biforem dat tibia cantum ! 

tympana vos buxusque vocat Berecyntia Matris 

Idaeae : sinite arma viris et cedite ferro.' 620 



CXXIII 

Lament of Evander over his Son 
Aeii. XI. 152-181 

* Non haee, Palla, dederas promissa parenti, 

cautius ut saevo velles te credere Marti : 

haut ignarus eram, quantum nova gloria in armis 

et praedulce decus primo certamine posset. 155 

primitiae iuvenis miserae bellique propinqui 

dura rudimenta et nuUi exaudita deorum 

vota precesque meae ! tuque, sanctissima coniunx, 

felix morte tua neque in hunc servata dolorem ! 

contra ego vivendo vici mea fata, superstes 160 

restarem ut genitor. Troum socia arma secutum 

obruerent Rutuli telis ! animam ipse dedissem 

atque haec pompa domum me, non Pallanta, referret ! 

nee vos arguerim, Teucri, nee foedera nee quas 

iunximus hospitio dextras : sors ista senectae 165 

debita erat nostrae. quod si immatura manebat 

mors gnatum, caesis Volscorum milibus ante 

ducentem in Latium Teucros cecidisse iuvabit. 

quin ego non alio digner te funere, Palla, 

quam plus Aeneas et quam magni Phryges et quam 170 

Tyrrhenique duces, Tyrrhenum exercitus omnis. 



VIRGIL 103 

magna tropaea ferunt quos dat tua dextera leto : 

tu quoque nunc stares immanis truncus in armis, 

esset par aetas et idem si robur ab annis, 

Turne. sed infelix Teucros quid demoror armis *? 175 

vadite et haec memores regi mandata referte : 

quod vitam moror invisam Pallante perempto, 

dextera causa tuast, Turnum gnatoque patrique 

quam debere vides. meritis vacat hie tibi solus 

fortunaeque locus, non vitae gaudia quaero 180 

(nee fas), sed gnato manis perferre sub imos.' 



CXXIV 

The Combat between Aeneas and Tuenus 

Aen. XII. 715-757 

Ac velut ingenti Sila summove Taburno 715 

cum duo conversis inimica in proelia tauri 

frontibus incurrunt (pavidi cessere magistri, 

stat pecus omne metu mutum mussantque iuvencae, 

quis nemori imperitet, quem tota armenta sequantur) ; 

illi inter sese multa vi volnera miscent 720 

cornuaque obnixi infigunt et sanguine largo 

coUa armosque lavant ; gemitu nemus omne remugit : 

non aliter Tros Aeneas et Daunius heros 

concurrunt clipeis ; ingens fragor aethera complet. 

luppiter ipse duas aequato examine lances 725 

sustinet et fata imponit diversa duorum, 

quem damnet labor et quo vergat pondere letum. 

emicat hie, impune putans, et corpore toto 

alte sublatum consurgit Turnus in ensem 

et ferit : exclamant Troes trepidique Latini, 730 

arrectaeque amborum acies. at perfidus ensis 

frangitur in medioque ardentem deserit ictu . . . 

ni fuga subsidio subeat. fugit ocior euro, 

ut capulum ignotum dextramque aspexit inermem. 

fama est praecipitem, cum prima in proelia iunctos 735 

conscendebat equos, patrio mucrone relicto, 

dum trepidat, ferrum aurigae rapuisse Metisci. 

idque diu, dum terga dabant palantia Teucri, 

suffecit : postquam arma dei ad Volcania ventumst, 

mortalis mucro glacies ceu futtilis ictu 740 



104 PSEUDO-VIRGIL 

dissiluit ; fulva resplendent fragmina harena. 

ergo amens diversa fuga petit aequora Tumus 

et nunc hue, inde hue incertos implicat orbis ; 

undique enim densa Teucri inclusere corona, 

atque hinc vasta palus, hinc ardua moenia cingunt. 745 

nee minus Aeneas, quamquam tardata sagitta 
interdum genua impediunt cursuraque recusant, 
insequitur trepidique pedem pede fervidus urget : 
inclusum veluti siquando flumine nanctus 
cervum aut puniceae saeptum formidine pinnae 750 

venator cursu canis et latratibus instat ; 
ille autem, insidiis et ripa territus alta, 
mille fugit refugitque vias ; at vividus Umber 
haeret hians, iam iamque tenet similisque tenenti 
increpuit malis morsuque elusus inanist. 755 

tum vero exoritur clamor, ripaeque lacusque 
responsant circa et caelum tonat omne tumultu. 



CXXV 
The Shepherd's Tribute to the Gnat which had saved 

HIM FROM THE SnAKE AND PERISHED ITSELF 
PsETJDO-YiRGiL, CuUx 385-414 

Hunc ubi sollicitum dimisit inertia vitae, 385 

interius graviter regementem (nee tulit ultra 
sensibus infusum culicis de morte dolorem) : 
quantumcumque sibi vires tribuere seniles 
(quis tamen infestum pugnans devicerat hostem), 
rivum propter aquae viridi sub fronde latentem 390 

conformare locum capit impiger, hunc et in orbem 
destinat, ac ferri capulum repetivit in usum, 
gramineam ut viridi foderet de caespite terram : 
iam memor inceptum peragens sibi cura laborem 
congestum cumulavit opus, atque aggere multo 395 

telluris tumulus formatum crevit in orbem. 
quem circum lapidem levi de marmore formans 
consent, adsiduae curae memor. hie et acanthus 
et rosa purpureum crescens pudibunda ruborem 
et violae genus omne, hie est et Spartica myrtus 400 

atque hyacinthus et hie Cilici crocus editus arvo, 
laurus item Phoebi surgens decus, hie rhododaphne 



PSEUDO-VIRGIL 105 

liliaque et roris non avia cura marini 

herbaque turis opes priscis imitata Sabina 

chrysanthusque hederaeque nitor pallente corymbo 405 

et bocchus Libyae regis memor ; hie amarantus 

bumastusque virens et semper florida tinus ; 

non illinc narcissus abest, cui gloria formae 

igne Cupidineo proprios exarsit in artus ; 

et quoscumque novant vernantia tempora flores, 410 

his tumulus super inseritur. tum fronte locatur 

elogium, tacita format quod littera voce : 

* parve culex, pecudum custos tibi tale merenti 

funeris officium vitae pro munere reddit.' 

CXXVI 

Mine Hostess 

PsEUDo- Virgil, Copa 1-38 

Copa Surisca, caput Graia redimita mitella, 

crispum sub crotalo docta movere latus, 
ebria fumosa saltat lasciva taberna, 

ad cubitum raucos excutiens calamos : 
* quid iuvat aestivo defessum pulvere abisse, 5 

quam potius bibulo decubuisse toro 1 
sunt topia et kalybae, cyathi, rosa, tibia, chordae 

et triclia umbrosis frigida harundinibus. 
en et Maenalio quae garrit dulce sub antro 

rustica pastoris fistula more sonat. 10 

est et vappa cado nuper defusa picato, 

est crepitans rauco murmure rivus aquae, 
sunt et Cecropio violae de flore corollae 

sertaque purpurea lutea mixta rosa ; 
et quae virgineo libata Achelois ab amne 15 

lilia vimineis adtulit in calathis. 
sunt et caseoli quos iuncea fiscina siccat, 

sunt autumnali cerea pruna die ; 
Castaneaeque nuces et suave rubentia mala : 

est hie munda Ceres, est Amor, est Bromius. 20 

sunt et mora cruenta, et lentis uva racemis, 

et pendet iunco caeruleus cucumis. 
est tuguri custos, armatus falce saligna, 

sed non et vasto est inguine terribilis. 



106 PSEUDO-VIRGIL 

huic calybita veni ; lassus iam sudat asellus ; 25 

parce illi, Vestae delicium est asinus. 
nunc cantu crebro rumpunt arbusta cicadae, 

nunc varia in gelida sede lacerta latet. 
si sapis, aestivo recubans nunc prolue vitro 

seu vis crystallo ferre novos calices. 30 

hie age pampinea fessus requiesce sub umbra 

et gravidum roseo necte caput strophio, 
formosum tenerae decerpens ora puellae. 

a, pereat cui sunt prisca supercilia ! 
quid cineri ingrato servas bene olentia serta ? 35 

anne coronato vis lapide ossa tegi ? 
pone merum et talos. pereat qui crastina curat ! 

mors aurem vellens 'vivite,' ait 'venio.' 



CXXVII 
A Salad 

PsETTDO- Virgil, Moretum 87-124 

Tunc quoque tale aliquid meditans intraverat hortum. 
ac primum, leviter digitis tellure refossa, 
quattuor educit cum spissis alia fibris ; 

inde comas apii gracilis rutamque rigentem 90 

vellit et exiguo coriandra trementia filo. 
haec ubi conlegit, laetum consedit ad ignem 
et clara famulam poscit mortaria voce, 
singula tum capitum nodoso cortice nudat 
et summis spoliat coriis contemptaque passim 95 

spargit humi atque abicit. servatum in germine bulbum 
tinguit aqua lapidisque cavum dimittit in orbem. 
his salis inspergit micas, sale durus adeso 
caseus adicitur, dictas super ingerit herbas, 
et laeva vestem saetosa sub inguina fulcit ; 100 

dextera pistillo primum fragrantia moUit 
alia, tum pariter mixto terit omnia suco. 
it manus in gyrum : paulatim singula viris 
deperdunt proprias ; color est e pluribus unus, 
nee totus viridis, quia lactea frusta repugnant, 105 

nee de lacte nitens, quia tot variatur ab herbis. 
saepe viri naris acer iaculatur apertas 
spiritus et simo damnat sua prandia vultu ; 



HORACE 107 

saepe manu summa lacrimantia lumina tergit 

inmeritoque furens dicit convicia fumo. no 

procedebat opus : non iam salebrosus, ut ante, 

sed gravior lentos ibat pistillus in orbis. 

ergo Palladii guttas instillat olivi 

exiguique super viris infundit aceti 

atque iterum conmiscet opus mixtumque retractat. 115 

turn demum digitis mortaria tota duobus 

circuit inque globum distantia contrahit unum, 

constet ut eflfecti species nomenque moreti. 

eruit interea Scybale quoque sedula panem, 

quern lautis recipit manibus, pulsoque timore 120 

iam famis inque diem securus Simylus illam 

ambit crura ocreis paribus tectusque galero 

sub iuga parentis cogit lorata iuvencos 

atque agit in segetes et terrae condit aratrum. 



Q. HORATIUS FLACCUS (65-8 B.C.) 

CXXVIII 

Spring Thoughts 

Carm. i. 4 

Solvitur acris hiemps grata vice veris et Favoni, 

trahuntque siccas maciiinae carinas, 
ac neque iam stabulis gaudet pecus aut arator igni, 

nee prata canis albicant pruinis. 

iam Cytherea chores ducit Venus imminente luna, 
iunctaeque Nymphis Gratiae decentes 

alterno terram quatiunt pede, dum gravis Cyclopum 
Volcanus ardens urit officinas. 

nunc decet aut viridi nitidum caput impedire myrto 
aut flore, terrae quern ferunt solutae ; 

nunc et in umbrosis Fauno decet immolare lucis, 
seu poscat agna sive malit haedo. 

pallida Mors aequo pulsat pede pauperum tabernas 

rftcrnmnnp. tnrris. n bftatft Sesti. 



regumque turris. beate Sesti, 



108 HORACE 

vitae summa brevis spem nos vetat incohare longam. 15 
iam te premet nox fabulaeque Manes 

et domus exilis Plutonia ; quo simul means, 

nee regna vini sortiere talis, 
nee tenerum Lycidan mirabere, quo calet inventus 

nunc omnis et mox virgines tepebunt. 20 



CXXIX 

Winter Thoughts 
Carm. i. 9 

Vides ut alta stet nive candidum 
Soracte, nee iam sustineant onus 
silvae laborantes, geluque 
flumina constiterint acuto. 

dissolve frigus ligna super foco 5 

large reponens atque benignius 
deprome quadrimum Sabina, 
Thaliarche, merum diota. 

permitte divis cetera, qui simul 
stravere ventos aequore fervido lo 

deproeliantis, nee cupressi 
nee veteres agitantur orni, 

quid sit futurum eras, fuge quaerere et 
quern Fors dierum cumque dabit, lucro 

adpone nee dulcis amores 15 

sperne, puer, neque tu choreas, 

donee virenti canities abest 
morosa. nunc et campus et areae 
lenesque sub noctera susurri 
conposita repetantur hora, 20 

nunc et latentis proditor intimo 
gratus puellae risus ab angulo 
pignusque dereptum lacertis 
aut digito male pertinaci. 



HORACE 109 

CXXX 
'A Thing of Moods and Fancies is a Woman' 

Garm. i. 5 

Quis multa gracilis te puer in rosa 
perfusus liquidis urget odoribus 
grato, Pyrrha, sub antro ? 
cui flavam religas comam, 

simplex munditiis ? heu quotiens fidem 5 

mutatosque deos flebit et aspera 
nigris aequora ventis 
emirabitur insolens, 

qui nunc te fruitur credulus aurea, 
qui semper vacuam, semper amabilem 10 

sperat, nescius aurae 
fallacis. miseri, quibus 

intemptata nites. me tabula sacer 
votiva paries indicat uvida 

suspendisse potenti xs 

vestimenta maris dec. 



CXXXI 

Contentment 

Garm. 11. 18 

Non ebur neque aureum 

mea renidet in domo lacunar, 

non trabes Hymettiae 

premunt columnas ultima recisas 

Africa, neque Attali 

ignotus heres regiam occupavi, 
nee Laconicas mihi 

trahunt honestae purpuras clientae. 

at fides et ingeni 

benigna venast, pauperemque dives 
me petit : nihil supra 

deos lacesso nee potentem amicum 



no HORACE 

largiora flagito, 

satis beatus unicis Sabinis, 
truditur dies die, 

novaeque pergunt interire lunae. 



15 



tu secanda marmora 

locas sub ipsum funus et sepulcri 
inmemor struis domos, 

marisque Bais obstrepentis urges 20 

submovere litora, 

parum locuples continente ripa. 
quid quod usque proximos 

revellis agri terminos et ultra 

limites clientium 25 

salis avams ? pellitur paternos 
in sinu ferens deos 

et uxor et vir sordidosque nates. 

nulla certior tamen 

rapacis Orci fine destinata 30 

aula divitem manet 

erum. quid ultra tendis 1 aequa tellus 

pauperi recluditur 

regumque pueris, nee satelles Orci 
callidum Promethea 35 

revexit auro captus. hie superbum 

Tantalum atque Tantali 

genus cohercet, hie levare functum 
pauperem laboribus 

vocatus atque non vocatus audit. 40 

CXXXII 
The Choice of Regulus 

Carm. iii. 5. 13-56 

Hoc caverat mens provida Reguli 
dissentientis condicionibus 

foedis et exemplo trahenti 15 

perniciem veniens in aevum, 



HORACE 111 

si non perires inmiserabilis, 
captiva pubes. ' signa ego Punicis 
adfixa delubris et arma 

militibus sine caede ' dixit 20 

* derepta vidi, vidi ego civium 
retorta tergo bracchia libero 
portasque non clausas et arva 
Marts coli populata nostro. 

auro repensus scilicet acrior 25 

miles redibit. flagitio additis 
damnum : neque amissos colores 
lana refert medicata fuco, 

nee vera virtus, cum semel excidit, 
curat reponi deterioribus. 30 

si pugnat extricata densis 
cerva plagis, erit ille fortis, 

qui perfidis se credidit hostibus, 
et Marte Poenos proteret altero, 

qui lora restrictis lacertis 35 

sensit iners timuitque mortem. 

hie, unde vitam sumeret inscius, 

pacem duello miscuit. pudor ! 

magna Car^ago, probrosis 

altior Italiae minis ! ' 40 

fertur pudicae coniugis osculum 
parvosque natos ut capitis minor 
ab se removisse et virilem 
torvus humi posuisse voltum, 

donee labantis consilio patres 45 

firmaret auctor numquam alias dato, 
interque maerentis amicos 
egregius properaret exsul. 

atqui sciebat quae sibi barbarus 
tortor pararet. non aliter tamen 50 

dimovit obstantis propinquos 
et populum reditus morantem, 



112 HORACE 

quam si clientum longa negotia 
diiudicata lite reliuqueret, 

tendens Venafranos in agros 55 

aut Lacedaemonium Tarentum. 



CXXXIII 

The Daughters of Danaus 

Carm. in. 11. 25-52 

Audiat Lyde scelus atque notas 25 

virginum poenas et inane lymphae 
dolium fundo pereuntis imo 
seraque fata, 

quae manent culpas etiam sub Oreo, 
inpiae, (nam quid potuere mains T) 30 

inpiae sponsos potuere duro 
perdere ferro. 

una de multis face nuptiali 
digna periurum fuit in parentem 
splendide mendax et in omne virgo 35 

nobilis aevum, 

' surge ' quae dixit iuveni marito, 
' surge, ne longus tibi ^omnus, unde 
non times, detur ; socerum et scelestas 

falle sorores, 40 

quae, velut nactae vitulos leaenae, 
singulos eheu lacerant : ego illis 
mollior nee te feriam neque intra 
elaustra tenebo. 

me pater saevis oneret eatenis, 45 

quod viro elemens misero peperei ; 
me vel extremos Numidarum in agros 
elasse releget. 

i, pedes quo te rapiunt et aurae, 
dum favet Nox et Venus ; i seeundo 50 

omine, et nostri memorem sepulero 
sealpe querellam.' 



HORACE 113 



CXXXIV 
The Degeneracy of the Age 

Car7n. in. 24. 21-64 

Dos est magna parentium 

virtus et metuens alterius viri 
certo foedere castitas, 

et peccare nefas aut pretiumst mori. 

quisquis volet inpias 25 

caedes et rabiem tollere civicam, 
si quaeret pater urbium 

subscribi statuis, indomitam audeat 

refrenare licentiam, 

clarus postgenitis : quatenus, heu nefas, 30 

virtutem incolumem odimus, 

sublatam ex oculis quaerimus invidi. 

quid tristes querimoniae, 

si non supplicio culpa reciditur ; 
quid leges sine moribus 35 

vanae proficiunt 1 si neque fervidis 

pars inclusa caloribus 

mundi nee Boreae finitimum latus 
durataeque polo nives 

mercatorem abigunt, horrida callidi 40 

vincunt aequora navitae, 

magnum pauperies opprobrium iubet 
quidvis et facere et pati, 

virtutisque viam deserit arduae. 

vel nos in Capitolium, 45 

quo clamor vocat et turba faventium, 
vel nos in mare proximum 

gemmas et lapides aurum et inutile, 

summi materiem mali, 

mittamus, scelerum si bene paenitet. 50 

eradenda cupidinis 

pravi sunt elementa et tenerae nimis 
I 



114 HORACE 

mentes asperioribus 

formandae studiis. nescit equo rudis 
haerere ingenues puer • 55 

venarique timet, ludere doctior, 

seu Graeco iubeas trocho, 

seu mails vetita legibus alea, 
cum periura patris fides 

consortem socium fallat et hospitem 60 

indignoque pecuniam 

heredi properet. scilicet inprobae 
crescunt divitiae ; tamen 

curtae nescio quid semper abest rei. 

CXXXV 
Pindar the Inimitable 

Cami. IV. 2. 1-32 

Pindarum quisquis studet aemulari, 
lule, ceratis ope Daedalea 
nititur pinnis vitreo daturus 
nomina ponto. 

monte decun-ens velut amnis, imbres 5 

quem super notas aluere ripas, 
fervet inmensusque ruit profundo 
Pindarus ore, 

laurea donandus Apollinari, 

seu per audacis nova dithyrambos 10 

verba devolvit numerisque fertur 
lege solutis, 

seu deos regesve canit, deoram 
sanguinem, per quos cecidere iusta 
morte Centauri, cecidit tremendae 15 

flamma Chimaerae, 

sive quos Elea domum reducit 
palma caelestis pugilemve equomve 
dicit et centum potiore signis 

munere donat, 20 



HORACE 115 

flebili sponsae iuvenemve raptum 
plorat et viris animumque moresque 
aureos educit in astra nigroque 
invidet Oreo. 

multa Dircaeum levat aura cycnum, 25 

tendit, Antoni, quotiens in altos 
nubium tractus. ego apis Matinae 
more modoque 

grata carpentis thyma per laborem 
plurimum circa nemus uvidique 30 

Tiburis ripas operosa parvus 
carmina fingo. 



CXXXVI 
Change the Law of Life 

Carm. iv. 7 

Diffugere nives, redeunt iam gramina campis 

arboribusque comae ; 
mutat terra vices et decrescentia ripas 

flumina praetereunt ; 

Gratia cum Nymphis geminisque sororibus audet 

ducere nuda choros. 
inmortalia ne speres, monet annus et almum 

quae rapit hora diem. 

frigora mitescunt Zephyris, ver proterit aestas 

interitura, simul 
pomifer autumnus fruges efFuderit, et mox 

bruma recurrit iners. 

damna tamen celeres reparant caelestia lunae ; 

nos ubi decidimus, 
quo pater Aeneas, quo Tullus dives et Ancus, 

pulvis et umbra sumus. 

quis scit an adiciant hodiernae crastina summae 

tempora di superi ? 
cuncta manus avidas fugient heredis, amico 

quae dederis animo. 



116 HORACE 

cum semel occideris et de te splendida Minos 

fecerit arbitria, 
non, Torquate, genus, non te facundia, non te 

restituet pietas ; 

infernis neque enim tenebris Diana pudicum 25 

liberat Hippolytum, 
nee Lethaea valet Theseus abrumpere caro 

vincula Pirithoo. 



CXXXVII 

The Power of Poesy 

Carm. iv. 8 

Donarem pateras grataque commodus, 
Censorine, meis aera sodalibus, 
donarem tripodas, praemia fortium 
Graiorum, neque tu pessima munerum 

ferres, divite me scilicet artium, 5 

quas aut Parrhasius protulit aut Scopas, 

hie saxo, liquidis ille coloribus 

sollers nunc hominem ponere, nunc deum. 

sed non haec mihi vis, nee tibi talium 

res est aut animus delicianim egens. 10 

gaudes carminibus ; carmina possumus 

donare et pretium dicere muneri. 

non incisa notis marmora publicis, 

per quae spiritus et vita redit bonis 

post mortem ducibus, clarius indicant 15 

laudes quam Calabrae Pierides neque, 

si chartae sileant quod bene feceris, 

mercedem tuleris. quid foret Iliae 

Mavortisque puer, si taciturnitas 

obstaret meritis invida Romuli 1 20 



ereptum Stygiis fluctibus Aeacum 
virtus et favor et lingua potentium 
vatum divitibus consecrat insulis. 
caelo Musa beat, sic lovis interest 



HORACE 117 

optatis epulis inpiger Hercules, 25 

clarum Tyndaridae sidus ab infimis 
quassas eripiunt aequoribus rates, 
Liber vota bonos ducit ad exitus. 



CXXXVIII 
A Lover's Weakness 

E-pod. XL 5-28 

Hie tertius December, ex quo destiti 5 

Inachia furere, silvis honorem decutit. 
heu me, per urbem, nam pudet tanti mall, 

fabula quanta fui, conviviorum ut paenitet, 
in quis amantem languor et silentium 

arguit et latere petitus imo spiritus ! 10 

' contrane lucrum nil valere candidum 

pauperis ingenium ! ' querebar adplorans tibi, 
simul calentis inverecundus deus 

fervidiore mero arcana promorat loco. 
* quodsi meis inaestuet praecordiis 15 

libera bilis, ut haec ingrata ventis dividat 
fomenta, volnus nil malum levantia, 

desinet inparibus certare submotus pudor.' 
ubi haec severus te palam laudaveram, 

iussus abire domum ferebar incerto pede 20 

ad non amicos heu mihi postis et heu 

limina dura, quibus lumbos et infregi latus. 
nunc gloriantis quamlibet mulierculam 

vincere mollitie amor Lycisci me tenet ; 
unde expedire non amicorum queant 25 

libera consilia nee contumeliae graves, 
sed ardor alius aut puellae candidae 

aut teretis pueri, longam renodantis comam. 

CXXXIX 

'Fill the Bumper fair' 

Epod, XIII. 

Horrida tempestas caelum contraxit, et imbres 

nivesque deducunt lovem ; nunc mare, nunc siluae 



118 HORACE 

Threicio aquilone sonant, rapiamus, amici, 

occasionem de die, dumque virent genua 
et decet, obducta solvatur fronte senectus. 5 

tu vina Torquato move consule pressa meo. 
cetera mitte loqui : deus haec fortasse benigna 

reducet in sedem vice, nunc et Achaemenio 
perfundi nardo iuvat et fide Cyllenea 

levare diris pectora sollicitudinibus, lo 

nobilis ut cecinit grandi Centaunis alumno : 

' invicte, mortalis dea nate puer Thetide, 
te manet Assaraci tellus, quam frigida parvi 

findunt Scamandri flumina lubricus et Simois, 
unde tibi reditum curto subtemine Parcae 15 

rupere, nee mater domum caerula te revehet. 
illic omne malum vino cantuque levato, 

deformis aegrimoniae dulcibus adloquiis.' 



CXL 
The Evolution of Society 

Sat. I. 3. 99-124 

Cum prorepsenint primis animalia terris, 

mutum et turpe pecus, glandem atque cubilia propter 100 

unguibus et pugnis, dein fustibus, atque ita porro 

pugnabant armis, quae post fabricaverat usus, 

donee verba, quibus voces sensusque notarent, 

nominaque invenere ; dehinc absistere bello, 

oppida coeperunt munire et ponere leges, 105 

nequis fur esset neu latro neuquis adulter. 

nam fuit ante Helenam cunnus deterrima belli 

causa, sed ignotis perierunt mortibus illi, 

quos venerem incertam rapientis more ferarum 

viribus editior caedebat, ut in grege taurus. no 

iura inventa metu iniusti fateare necessest, 

tempora si fastosque velis evolvere mundi. 

nee natura potest iusto secernere iniquom, 

dividit ut bona diversis, fugienda petendis ; 

nee vincet ratio hoc, tantundem ut peccet idemque 115 

qui teneros caules alieni fregerit horti 

et qui nocturnus sacra divum legerit. adsit 

regula, peccatis quae poenas inroget aequas, 



HORACE 119 

nam, ut scutica dignum horribili sectere flagello, 

ne ferula caedas meritum maiora subire 120 

verbera non vereor, cum dicas esse pares res 

furta latrociniis et magnis parva mineris 

falce recisurum simili te, si tibi regnum 

permittant homines. 

CXLI 

A Day's Occupations 

Sat. I. 6. 111-131 

Quacumque libidost, 
incedo solus, percontor quanti olus ac far, 
fallacem circum vespertinumque pererro 
saepe forum, adsisto divinis, inde domum me 
ad porri et ciceris refero laganique catinum ; 115 

cena ministratur pueris tribus, et lapis albus 
pocula cum cyatho duo sustinet, adstat echinus 
vilis, cum patera gutus, Campana supellex. 
deinde eo dormitum, non sollicitus, mihi quod eras 
surgendum sit mane, obeundus Marsya, qui se 120 

voltum ferre negat Noviorum posse minoris. 
ad quartam iaceo ; post banc vagor aut ego lecto 
aut scripto quod me tacitum iuvet, unguor olivo, 
non quo fraudatis inmundus Natta lucernis. 
ast ubi me fessum sol acrior ire lavatum 125 

admonuit, fugio campum lusumque trigonem. 
pransus non avide, quantum interpellet inani 
ventre diem durare, domesticus otior. haec est 
vita solutorum misera ambitione gravique. 
his me consolor victurum suavius, ac si 130 

quaestor avus pater atque mens patruosque fuisset. 



CXLII 
The Ox and the Fkog 

Sat. II. 3. 305-326 

* Stultum me fateor (liceat concedere veris) 305 

atque etiam insanum ; tantum hoc edissere, quo me 
aegrotare putes animi vitio.' 'accipe : primum 
aedificas, hoc est longos imitaris, ab imo 



120 HORACE 

ad summum totus moduli biped alls, et idem 

corpore maiorem rides Turbonis in armis 310 

spiritum et incessum : qui ridiculus minus illo ? 

an, quodcumque facit Maecenas, te quoque venimst, 

tantum dissimilem et tanto certare minorem 1 

absentis ranae pullis vituli pede pressis 

unus ubi effugit, matri denarrat, ut ingens 315 

belua cognatos eliserit : ilia rogare, 

quantane ? num tantum, sufflans se, magna fuisset 1 

" maior." " dimidio 1 — num tanto 1 " cum magis atque 

se magis inflaret, " non, si te ruperis," inquit, 

"parens." haec a te non multum abludit imago. 320 

adde poemata nunc, hoc est, oleum adde camino, 

quae siquis sanus fecit, sanus facis et tu. 

non dico horrendam rabiem.' 'iam desine.' 'cultum 

maiorem censu.' * teneas, Damasippe, tuis te.' 

'mille puellarum, puerorum mille furores.' 325 

' maior tandem parcas insane minori.' 

CXLIII 

Gastronomy 

Sat. II. 4. 35-62 

Nee sibi cenarum quivis temere arroget artem, 35 

non prius exacta tenui ratione saporum. 

nee satis est, cara piscis averrere mensa 

ignarum, quibus est ius aptius et quibus assis 

languidus in cubitum iam se conviva reponet. 

Umber et iligna nutritus glande rotundas 

curvat aper lancis carnem vitantis inertem : 

nam Laurens malus est, ulvis et arundine pinguis. 

vinea submittit capreas non semper edulis. 

fecundae leporis sapiens sectabitur annos. 

piscibus atque avibus quae natura et foret aetas, 45 

ante meum nulli patuit quaesita palatum. 

sunt quorum ingenium nova tantum crustula promit. 

nequaquam satis in re una consumere curam, 

ut siquis solum hoc, mala ne sint vina, laboret, 

quali perfundat piscis securus olivo. 50 

Massica si caelo suppones vina sereno, 

nocturna, siquid crassist, tenuabitur aura. 



HORACE 121 

et decedet odor nervis inimicus ; at ilia 

integrum perdunt lino vitiata saporem. 

Surrentina vafer qui miscet faece Falerna 55 

vina, columbino limum bene colligit ovo, 

quatenus ima petit volvens aliena vitellus. 

testis marcentem squillis recreabis et Afra 

potorem cochlea : nam lactuca innatat acri 

post vinum stomacho ; perna magis ac magis hillis 60 

flagitat inmorsus refici, quin omnia malit, 

quaecuraque inmundis fervent adlata popinis. 

CXLIV 

The Town Mouse and the Country Mouse 

Sat. II. 6. 79-117 

Olim 
rusticus urbanum murem mus paupere fertur 80 

accepisse cavo, veterem vetus hospes amicum, 
asper et attentus quaesitis, ut tarn en artum 
solveret hospitiis animum. quid multa ? neque ille 
sepositi ciceris nee longae invidit avenae, 
aridum et ore ferens acinum semesaque lardi 85 

frusta dedit, cupiens varia fastidia cena 
vincere tangentis male singula dente superbo ; 
cum pater ipse domus palea porrectus in homa 
asset ador loliumque, dapis meliora relinquens. 
tandem urbanus ad hunc ' quid te iuvat ' inquit, ' amice, 
praerupti nemoris patientem vivere dorso ? 91 

vis tu homines urbemque feris praeponere silvis ^ 
carpe viam, mihi crede, comes, terrestria quando 
mortalis animas vivunt sortita, neque uUast 
aut magno aut parvo leti fuga : quo, bone, circa, 95 

dum licet, in rebus iucundis vive beatus, 
vive memor, quam sis aevi brevis.' haec ubi dicta 
agrestem pepulere, domo levis exsilit ; inde 
ambo propositum peragunt iter, urbis aventes 
moenia nocturni subrepere. iamque tenebat 100 

nox medium caeli spatium, cum ponit uterque 
in locuplete domo vestigia, rubro ubi cocco 
tincta super lectos canderet vestis eburnos, 
multaque de magna superessent fercula cena, 
quae procul exstructis inerant hesterna canistris. 105 



122 HORACE 

ergo ubi purpurea porrectum in veste locavit 

agrestem, veluti succinctus cursitat hospes 

continuatque dapes, nee non verniliter ipse 

fungitur officiis, praelambens omne quod adfert. 

ille Cubans gaudet mutata sorte bonisque no 

rebus agit laetum convivam, cum subito ingens 

valvarum strepitus lectis excussit utrumque. 

currere per totum pavidi conclave magisque 

exanimes trepidare, simul domus alta Molossis 

personuit canibus. turn rusticus : ' baud mihi vita 115 

est opus hac ' ait et ' valeas : me silva cavusque 

tutus ab insidiis tenui solabitur ervo/ 

CXLV 
A Graceful Piece of Advice 

Epist. I. 8 

Celso gaudere et bene rem gerere Albinovano 

Musa rogata refer, comiti scribaeque Neronis. 

si quaeret quid agam, die multa et pulchra minantem 

vivere nee recte nee suaviter, baud quia grando 

contuderit vitis oleamve momorderit aestus, 5 

nee quia longinquis armentum aegrotet in agris ; 

sed quia mente minus validus quam corpore toto 

nil audire velim, nil discere, quod levet aegrum ; 

fidis offendar medicis, irascar amicis, 

cur me funesto properent arcere veterno ; 10 

quae nocuere sequar, fugiam quae profore credam ; 

Romae Tibur amem ventosus, Tibure Romam. 

post haec, ut valeat, quo pacto rem gerat et se, 

ut placeat iuveni, percontare, utque cohorti. 

si dicet ' recte,' primum gaudere, subinde 15 

praeceptum auriculis hoc instillare memento : 

ut tu fortunam, sic nos te, Celse, feremus. 

CXLVI 
A Letter of Introduction 

Epist. I. 9 

Septimius, Claudi, nimirum intellegit unus, 
quanti me facias ; nam cum rogat et prece cogit, 



HORACE 123 

scilicet ut tibi se laudare et tradere coner, 

dignum mente domoque legentis honesta Neronis, 

munepe cum fungi propioris censet amici : 5 

quid possim videt ac novit me valdius ipso. 

multa quidem dixi, cur excusatus abirem ; 

sed timui, mea ne finxisse minora putarer, 

dissimulator opis propriae, mihi commodus uni. 

sic ego, maioris fugiens opprobria culpae, 10 

frontis ad urbanae descend! praemia. quodsi 

depositum laudas ob amici iussa pudorem, 

scribe tui gregis hunc et fortem crede bonumque. 



CXLVII 

A VERY Parenthetic Letter 

Epist. I. 15. 1-25 

Quae sit hiemps Veliae, quod caelum, Vala, Salerni, 

quorum hominum regio et qualis via (nam mihi Baias 

Musa supervacuas Antonius et tamen illis 

me facit invisum, gelida cum perluor unda 

per medium frigus. sane murteta relinqui 5 

dictaque cessantem nervis elidere morbum 

sulfura contemni vicus gemit, invidus aegris, 

qui caput et stomachum supponere fontibus audent 

Clusinis Gabiosque petunt et frigida rura, 

mutandus locus est et deversoria nota 10 

praeteragendus equus. ' quo tendis 1 non mihi Cumas 

est iter ac Baias ' laeva stomachosus habena 

dicet eques ; sed equi frenatost auris in ore) ; 

maior utrum populum frumenti copia pascat, 

collectosne bibant imbris puteosne perennis 15 

dulcis aquae (nam vina nihil moror illius orae. 

rure meo possum quidvis perferre patique ; 

ad mare cum veni, generosum et lene require, 

quod curas abigat, quod cum spe divite manet 

in venas animumque meum, quod verba ministret, 20 

quodfme Lucanae iuvenem commendet amicae) ; 

tractus uter plures lepores, uter educet apros ; 

utra magis piscis et echinos aequora celent, 

pinguis ut inde domum possim Phaeaxque reverti, 

scribere te nobis, tibi nos adcredere par est. 25 



124 HORACE 

CXLVIII 

Horace on Early Roman Poetry 

Epist. II. 1. 50-77 

Ennius, et sapiens et fortis et alter Homerus, 50 

ut critici dicunt, leviter curare videtur, 

quo promissa cadant et somnia Pythagorea. 

Naevius in manibus non est et mentibus haeret 

paene reeens ? adeo sanctumst vetus omne poema. 

ambigitur quotiens, uter utro sit prior, aufert 55 

Pacuvius docti famam senis, Accius alti, 

dicitur Afrani toga convenisse Menandro, 

Plautus ad exemplar Siculi properare Epicharmi, 

vincere Caecilius gravitate, Terentius arte. 

hos ediscit et hos arto stipata theatro 60 

spectat Roma potens, habet hos numeratque poetas 

ad nostrum tempus Livi scriptoris ab aevo. 

interdum volgus rectum videt ; est ubi peccat. 

si veteres ita miratur laudatque poetas, 

ut nihil anteferat, nihil illis conparet, errat ; 65 

si quaedam nimis antique, si pleraque dure 

dicere credit eos, ignave multa fatetur, 

et sapit et mecum facit et love iudicat aequo. 

non equidem insector delendave carmina Livi 

esse reor, memini quae plagosum mihi parvo 70 

Orbilium dictare ; sed emendata videri 

pulchraque et exactis minimum distantia miror. 

inter quae verbum emicuit si forte decorum, 

si versus paulo concinnior unus et alter, 

iniuste totum ducit venditque poema. 75 

indignor quicquam reprendi, non quia crasse 

conpositum inlepideve putetur, sed quia nuper. 

CXLIX 
* Where Ignorance is Bliss 'tis Folly to be Wise' 

Epist. II. 2. 126-140 

Praetulerim scriptor delirus inersque videri, 
dum mea delectent mala me vel denique fallant, 
quam sapere et ringi. fuit baud ignobilis Argis, 



HORACE 125 

qui se credebat miros audire tragoedos 

in vacuo laetus sessor plausorque theatro, 130 

cetera (jui vitae servaret munia recto 

more, bonus sane vicinus, amabilis hospes, 

comis in uxorem, posset qui ignoscere servis 

et signo laeso non insanire lagoenae, 

posset qui rupem et puteum vitare patentem : 135 

hie ubi cognatorum opibus curisque refectus 

expulit elleboro morbum bilemque meraco 

et redit ad sese, ' pol, me occidistis, amici, 

non servastis ' ait, ' cui sic extorta voluptas 

et demptus per vim mentis gratissimus error.' 140 

CL 
Genuine Feelestg the Essential Condition op True Poetry 

Ars Poet. 93-113 

Interdum tamen et vocem comoedia toUit, 

iratusque Chremes tumido delitigat ore ; 

et tragicus plerumque dolet sermone pedestri 95 

Telephus et Peleus, cum pauper et exsul uterque 

proiicit ampullas et sesquipedalia verba, 

si curat cor spectantis tetigisse querella. 

non satis est pulchra esse poemata : dulcia sunto, 

et quocumque volent, animum auditoris agunto. 160 

ut ridentibus arrident, ita flentibus adsunt 

humani vultus. si vis me flere, dolendum est 

primum ipsi tibi : tunc tua me infortunia laedent, 

Telephe vel Peleu ; male si mandata loqueris, 

aut dormitabo aut ridebo. tristia maestum 105 

vultum verba decent, iratum plena minarum, 

ludentem lasciva, severum seria dictu. 

format enim natura prius nos intus ad omnem 

fortunarum habitum, iuvat aut impellit ad iram, 

aut ad humum maerore gravi deducit et angit ; no 

post eflfert animi motus interprete lingua. 

si dicentis erunt fortunis absona dicta, 

Romani toUent equites peditesque cachinnum. 



126 TIBULLUS 

CLI 

Each Stage in Life has its own Characteristics 

Ars Poet. 156-178 

Aetatis cuiusque notandi sunt tibi mores, 
. ^ mobilibiisque decor naturis dandus et annis. 
reddere qui voces iam scit puer et pede certo 
signat humum, gestit paribus colludere et iram 
colligit ac ponit temere et mutatur in horas. i6o 

imberbis iuvenis, tandem custode remoto, 
gaudet equis canibusque et aprici gramine campi, 
cereus in vitium flecti, monitoribus asper, 
utilium tardus provisor, prodigus aeris, 
sublimis cupidusque et amata relinquere pernix. 165 

conversis studiis aetas animusque virilis 
quaerit opes et amicitias, inservit honori, 
commisisse cavet, quod mox mutare laboret. 
multa senem circumveniunt incommoda, vel quod 
quaerit et inventis miser abstinet ac timet uti, 170 

vel quod res omnis timide gelideque ministrat. 
dilator, spe longus, iners, pavidusque futuri, 
diflBcilis, querulus, laudator temporis acti 
se puero, castigator censorque minorum. 
multa femnt anni venientes commoda secum, 175 

multa recedentes adimunt. ne forte seniles 
mandentur iuveni partes pueroque viriles : 
semper in adiunctis aevoque morabimur aptis. 



ALBIUS TIBULLUS (65 M9 b.c.) 

CLII 

The Praise of Peace and Love 

1. 1. 37-68 

Adsitis, divi, nee vos de paupere mensa 

dona nee e puris spemite fictilibus. 
fictilia antiquos primum sibi fecit agrestis 

pocula, de facili conposuitque luto. 40 

non ego divitias patrum fructusque requiro, 

quos tulit antiquo condita messis avo : 



TIBULLUS 127 

parva seges satis est, satis est, requiescere lecto 

si licet et solito membra levare toro. 
quam iuvat imaitis ventos audire cubantem 45 

et dominam tenero detinuisse sinu, 
aut, gelidas hibernus aquas cum fuderit Auster, 

securum somnos imbre iuvante sequi ! 
hoc mihi contingat : sit dives iure, furorem 

qui maris et tristis ferre potest pluvias. 50 

o quantumst auri potius pereatque smaragdi, 

quam fleat ob nostras uUa puella vias. 
te bellare decet terra, Messalla, marique, 

ut domus hostilis praeferat exuvias : 
me retinent victum formosae vincla puellae, 55 

et sedeo duras ianitor ante fores, 
non ego laudari euro, mea Delia : tecum 

dum modo sim, quaeso segnis inersque vocer. 
te spectem, suprema mihi cum venerit hora, 

te teneam moriens deficiente manu. 60 

fiebis et arsuro positum me, Delia, lecto, 

tristibus et lacrimis oscula mixta dabis. 
flebis : non tua sunt duro praecordia ferro 

vincta, neque in tenero stat tibi corde silex. 
illo non iuvenis poterit de funere quisquam 65 

lumina, non virgo, sicca referre domum. 
tum Manis ne laede meos, sed parce solutis 

crinibus et teneris, Delia, parce genis. 



CLIII 

Attentions which a Penniless Lover may pay 

I. 5. 47-66 

Haec nocuere mihi, quod adest huic dives amator : 

venit in exitium callida lena meum. 
sangnineas edat ilia dapes atque ore cruento 

tristia cum multo pocula felle bibat : 50 

banc vol i tent animae circum sua fata querentes 

semper et e tectis strix violenta canat : 
ipsa fame stimulante furens herbasque sepulcris 

quaerat et a saevis ossa relicta lupis, 
currat et inguinibus nudis ululetque per urbes, 55 

post agat e triviis aspera turba canum. 



128 TIBULLUS 

evenient : dat signa deiis : sunt numina amanti, 

saevit et iniusta lege relicta Venus, 
at tu quam primum sagae praecepta rapacis 

desere : non donis vincitur omnis amor. 60 

pauper erit praesto semper tibi, pauper adibit 

primus et in tenero fixus erit latere, 
pauper in angusto fidus comes agmine turbae 

subicietque manus efficietque viam, 
pauper adhuc luteos suris deducet amictus 65 

vinclaque de niveo detrahet ipse pede. 



CLIV 

Osiris is invoked to attend the Birthday Revels 
OF Messalla 

I. 7. 43-64 

Non tibi sunt tristes curae nee luctus, Osiri, 

sed chorus et cantus et levis aptus amor, 
sed varii flores et frons redimita corymbis, 45 

fusa sed ad teneros lutea palla pedes 
et Tyriae vestes et dulcis tibia cantu 

et levis occultis conscia cista sacris. 
hue ades et Genium ludo Geniuraque choreis 

concelebra et multo tempora funde mero : 50 

illius et nitido stillent unguenta capillo, 

et capite et collo moUia serta gerat. 
sic venias hodierne : tibi dem turis honores, 

liba et Mopsopio dulcia melle feram. 
at tibi succrescat proles, quae facta parentis 55 

augeat et circa stet, venerande, senem, 
nee taceat raonumenta viae, quern Tuscula tell us 

candidaque antiquo detinet Alba Lare. 
namque opibus congesta tuis hie glarea dura 

sternitur, hie apta iungitur arte silex. 60 

te canit agricola, e magna cum venerit urbe 

senis inoflfensum rettuleritque pedem. 
at tu, natalis multos celebrande per annos, 

candidior semper candidiorque veni. 



TIBULLUS 129 

CLV 
Rural Joys 

ir. 1. 37-82 

Rura cano rurisque deos. his vita magistris 

desuevit querna pellere glande famem : 
illi conpositis primum docuere tigillis 

exiguam viridi fronde operire domum, 40 

illi etiam tauros primi docuisse feruntur 

servitium et plaustro supposuisse rotam. 
tunc victus abiere feri, tunc consita pomus, 

tunc bibit inriguas fertilis hortus aquas, 
aurea tunc presses pedibus dedit uva liquores 45 

mixtaque securest sobria lympha mero. 
rura ferunt messis, calidi cum sideris aestu 

deponit flavas annua terra comas, 
rure levis verno flores apis ingerit alveo, 

conpleat ut dulci sedula melle favos. 50 

agricola adsiduo primum satiatus aratro 

cantavit certo rustica verba pede 
et satur arenti primumst modulatus avena 

carmen, ut ornatos diceret ante deos, 
agricola et minio suffusus, Bacche, rubenti 55 

primus inexperta duxit ab arte choros. 
huic datus a pleno, memorabile munus, ovili 

dux pecoris curtas auxerat hircus opes, 
rure puer verno primum de flore coronam 

fecit et antiquis inposuit Laribus. 60 

rure etiam teneris curam exhibitura puellis 

moUe gerit tergo lucida vellus ovis. 
hinc et femineus labor est, hinc pensa colusque, 

fusus et adposito poUice versat opus : 
atque aliqua adsiduae textrix operata Minervae 65 

cantat, et adplauso tela sonat latere, 
ipse interque greges interque armenta Cupido 

natus et indomitas dicitur inter equas. 
illic indocto primum se exercuit arcu : 

ei mihi, quam doctas nunc habet ille manus ! 70 

nee pecudes, velut ante, petit : fixisse puellas 

gestit et audacis perdomuisse viros. 

K 



130 TIBULLUS 

hie iuveni detraxit opes, hie dieere iussit 

limen ad iratae verba pudenda senem : 
hoe duce custodes furtiiii transgressa iaeentis 75 

ad iuvenem tenebris sola puella venit 
et pedibus praetemptat iter suspensa timore, 

explorat caecas cui manus ante vias. 
a miseri, quos hie graviter deus urget ! at ille 

felix, eui placidus leniter adflat Amor. 80 

sancte, veni dapibus festis, sed pone sagittas 

et proeul ardentis hine preeor abde faees. 



CLVI 

The Poet adjures Nemesis by the Memory of 
HER Dead Sister 

II. 6. 19-42 

lam mala finissem leto, sed credula vitam 

Spes fovet et fore eras semper ait melius. 20 

Spes alit agricolas, Spes sulcis eredit aratis 

semina, quae magno fenore reddat ager : 
haee laqueo volucres, haee captat arundine piseis, 

cum tenuis hamos abdidit ante cibus : 
Spes etiam valida solatur eompede vinetum 25 

(crura sonant ferro, sed canit inter opus) : 
Spes facilem Nemesim spondet mihi, sed negat ilia. 

ei mihi, ne vineas, dura puella, deam. 
paree, per inmatura tuae preeor ossa sororis : 

sic bene sub tenera parva quieseat humo. 30 

ilia mihi sanetast, illius dona sepulcro 

et madefaeta meis serta feram laerimis, 
illius ad tumulum fugiam supplexque sedebo 

et mea cum muto fata querar cinere. 
non feret usque suom te propter flere clientem : 35 

illius ut verbis, sis mihi lenta, veto, 
ne tibi neglecti mittant mala somnia Manes, 

maestaque sopitae stet soror ante torum, 
qualis ab exeelsa praeeeps delapsa fenestra 

venit ad infernos sanguinolenta laeus. 40 

desino, ne dominae luetus renoventur acerbi : 

non ego sum tanti, ploret ut ilia semel. 



TIBULLUS 131 

CLVII 

A Lament in Sickness 

III. 5 

Vos tenet, Etruscis manat quae fontibus unda, 

unda sub aestivum non adeunda Canem, 
nunc autem sacris Baiarum proxima lymphis, 

cum se purpureo vere remittit humus : 
at mihi Persephone nigram denuntiat horam : s 

inmerito iuveni parce nocere, dea. 
non ego temptavi nulli temeranda virorum 

audax laudandae sacra docere deae, 
nee mea mortiferis infecit pocula sucis 

dextera nee cuiquam trita venena dedit, lo 

nee nos sacrilegi templis admovimus ignis, 

nee cor sollicitant facta nefanda meum, 
nee nos insanae meditantes iurgia mentis 

inpia in adversos solvimus ora deos : 
et nondum cani nigros laesere capillos, ig 

nee venit tardo curva senecta pede. 
natalem primo nostrum videre parentes, 

cum cecidit fato consul uterque pari, 
quid fraudare iuvat vitem crescentibus uvis 

et modo nata mala vellere poma manu 1 so 

parcite, pallentis undas quicumque tenetis 

diraque sortiti tertia regna dei. 
Elysios olim liceat cognoscere campos 

Lethaeamque ratem Cimmeriosque lacus, 
cum mea rugosa pallebunt ora senecta 25 

et referam pueris tempora prisca senex. 
atque utinam vano nequiquam terrear aestu ! 

languent ter quinos sed mea membra dies, 
at vobis Tuscae celebrantur numina lymphae 

et facilis lenta pellitur unda manu. 30 

vivite felices, memores et vivite nostri, 

sive erimus seu nos fata fuisse velint. 
interea nigras pecudes promittite Diti 

et nivei lactis pocula mixta mero. 



132 TIBULLUS 

CLYIII 

A Beautiful Woman 

IV. 2 

Sulpiciast tibi culta tuis, Mars magne, kalendis : 

spectatum e caelo, si sapis, ipse veni. 
hoc Venus ignoscet : at tu, violente, caveto 

ne tibi mirauti turpiter arma cadant. 
illius ex oculis, cum volt exurere divos, 

accendit geminas lampadas acer Amor. 
illam, quidquid agit, quoquo vestigia movit, 

conponit furtim subsequiturque Decor, 
seu solvit crines, fusis decet esse capillis : 

seu compsit, comptis est veneranda comis. 
urit, seu Tyria voluit procedere palla : 

urit, seu nivea Candida veste venit. 
talis in aeterno felix Vertumnus Olympo 

mille habet ornatus, mille decenter habet. 
sola puellarum dignast, cui mollia caris 

vellera det sucis bis madefacta Tyros, 
possideatque, metit quidquid bene olentibus arvis 

cultor odoratae dives Arabs segetis 
et quascumque niger rubro de litore gemmas 

proximus Eois colligit Indus aquis. 
banc vos, Pierides, festis cantate kalendis, 

et testudinea Phoebe superbe lyra. 
hoc solemne sacrum : multos hoc sumite in annos : 

dignior est vestro nulla puella choro. 



CLIX 

A Lover's Hopes and Fears 

IV. 13 

Nulla tuum nobis subducet femina lectum : 
hoc primum iunctast foedere nostra Venus. 

tu mihi sola places, nee iam te praeter in urbe 
formosast oculis ulla puella meis. 

atque utinam posses uni mihi bella videri ! 
displiceas aUis : sic ego tutus ero. 



PROPERTIUS 133 

nil opus invidiast, procul absit gloria volgi : 

qui sapit, in tacito gaudeat ille sinu. 
sic ego secretis possum bene vivere silvis, 

qua nulla humano sit via trita pede. lo 

tu mihi curarum requies, tu nocte vel atra 

lumen, et in solis tu mihi turba locis. 
nunc licet e caelo mittatur amica TibuUo, 

mittetur frustra deficietque Venus, 
haec tibi sancta tuae lunonis numina iuro, 15 

quae sola ante alios est tibi magna deos. 
quid facio demens 1 heu heu mea pignora cedo. 

iuravi stulte : proderat iste timor. 
nunc tu fortis oris, nunc tu me audacius ures : 

hoc peperit misero garrula lingua malum. 20 

iam, facias quodcumque voles, tuos usque manebo, 

nee fugiam notae servitium dominae, 
sed Veneris sanctae considam vinctus ad aras. 

haec notat iniustos supplicibusque favet. 



SEXTUS AURELIUS PROPERTIUS (fl. c. 25 B.C.) 

CLX 

Sleeping Cynthia 

7. I. 3. 1-30 



Qualis Thesea iacuit cedente carina 

languida desertis Gnosia litoribus, 
qualis et accubuit primo Cepheia somno 

libera iam duris cotibus Andromede, 
nee minus adsiduis Edonis fessa choreis 

qualis in herboso concidit Apidano : 
talis visa mihi moUem spirare quietem 

Cynthia non certis nixa caput manibus, 
ebria cum multo traherem vestigia Baccho 

et quaterent sera nocte facem pueri. 
banc ego, nondum etiam sensus deperditus omnis, 

molliter inpresso conor adire toro ; 
et quamvis duplici correptum ardore iuberent 

hac Ajnor hac Liber, durus uterque deus, 



134 PROPERTIUS 

subiecto leviter positam temptare lacerto 15 

osculaque admota sumere cara manu, 
non tamen ausus eram dominae turbare quietem, 

expertae metuens iurgia saevitiae, 
sed sic intentis haerebam fixus ocellis, 

Argus ut ignotis cornibus Inachidos. 20 

et modo solvebam nostra de fronte corollas 

ponebamque tuis, Cynthia, temporibus, 
et modo gaudebam lapsos formare capillos, 

nunc furtiva cavis poma dabam manibus, 
omniaque ingrato largibar munera somno, 25 

munera de prono saepe voluta sinu ; 
et quotiens raro duxti suspiria motu, 

obstupui vano credulus auspicio, 
nequa tibi insolitos portarent visa timores, 

neve quis invitam cogeret esse suam. 30 

CLXI 

PjlOPERTIUS DECLINES HIS FeIEND'S INVITATION TO TRAVEL 

Eleg. I. 6. 13-36 

An mihi sit tanti doctas cognoscere Athenas 

atque Asiae veteres cernere divitias, 
ut mihi deducta faciat convicia puppi 15 

Cynthia et insanis ora notet manibus, 
osculaque opposito dicat sibi debita vento 

et nihil infido durius esse viro % 
tu patrui meritas conare antire secures 

et Vetera oblitis iura refer sociis. 20 

nam tua non aetas umquam cessavit amori, 

semper et armatae cura fuit patriae ; 
et tibi non umquam nostros puer iste labores 

adferat et lacrimis omnia nota meis. 
me sine, quem semper voluit fortuna iacere, 25 

banc animam extremae reddere nequitiae. 
multi longinquo periere in amore libenter, 

in quorum numero me quoque terra tegat. 
non ego sum laudi, non natus idoneus armis : 

hanc me militiam fata subire volunt. 30 

at tu seu mollis qua tendit Ionia seu qua 

Lydia Pactoli tingit arata liquor, 



PROPERTIUS 135 

seu pedibus terras seu pontum carpere remis 

ibis, ut accepti sors erit imperii : 
turn tibi siqua mei veniet non inmemor hora, 35 

vivere me duro sidere certus eris. 



CLXII 
A Soliloquy on Cynthia's Cruelty 

Eleg. I. 18 

Haec certe deserta loca et taciturna querenti, 

et vacuom Zephyri possidet aura nemus : 
hie licet occultos proferre inpune dolores, 

si mode sola queant saxa tenere Mem. 
unde tuos primum repetam, mea Cynthia, fastus 1 5 

quod mihi das flendi, Cynthia, principium 1 
qui modo felicis inter numerabar amantis, 

nunc in amore tuo cogor habere notam. 
quid tantum merui 1 quae te mihi crimina mutant ? 

an nova tristitiae causa puella tuae ? 10 

sic mihi te referas levis, ut non altera nostro 

limine formosos intulit uUa pedes, 
quamvis multa tibi dolor hie mens aspera debet, 

non ita saeva tamen venerit ira mea, 
ut tibi sim merito semper furor et tua flendo 15 

lumina deiectis turpia sint lacrimis. 
an quia parva damns mutato signa calore, 

et non ulla meo clamat in ore fides ? 
vos eritis testes, siquos habet arbor amores, 

fagus et Arcadio pinus amica deo. 20 

a quotiens teneras resonant mea verba sub umbras, 

scribitur et vestris Cynthia corticibus ! 
en tua quot peperit nobis iniuria curas, 

quae solum tacitis cognita sunt foribus ! 
omnia consuevi timidus perferre superbae 25 

iussa neque arguto facta dolore queri. 
pro quo dumosi montes et frigida rupes 

et datur inculto tramite dura quies ; 
et quodcumque meae possunt narrare querellae, 

cogor ad argutas dicere solus avis. 30 

sed qualiscumque es, resonent mihi ' Cynthia ' silvae, 

nee deserta tuo nomine saxa vaceut. 



PROPERTIUS 

CLXIII 
The Rape of Hylas 

Eleg. I. 20. 33-52 
Hie erat Arganthi Pegae sub vertice montis 

grata domus Nymphis umida Thyniasin, 
quam supra nullae pendebant debita curae 35 

roscida desertis poma sub arboribus, 
et circum inriguo surgebant lilia prato 

Candida purpureis mixta papaveribus. 
quae modo decerpens tenero pueriliter ungui 

proposito florem praetulit officio, 40 

et modo formosis incumbens nescius undis 

errorem blandis tardat imaginibus. 
tandem haurire parat demissis flumina palmis 

innixus dextro plena trahens umero. 
cuius ut accensae Hydriades candore puellae 45 

miratae solitos destituere choros, 
prolapsum leviter facili traxere liquore : 

turn sonitum rapto corpore fecit Hylas. 
cui procul Alcides iterat responset : at illi 

nomen ab extremis fontibus aura refert. 50 

his, Galle, tuos monitus servabis amores, 

formosum ni vis perdere rusus Hylan. 



CLXIV 
Domestic Purity 

Eleg. II. 6. 27-42 
Quae manus obscaenas depinxit prima tabellas 

et posuit casta turpia visa domo, 
ilia puellarum ingenuos corrupit ocellos 

nequitiaeque suae noluit esse rudes. 30 

a gemat, in terris ista qui protulit arte 

iurgia sub tacita condita laetitia. 
non istis olim variabant tecta figuris : 

tum paries nullo crimine pictus erat. 
sed non inmerito velavit aranea fanum 35 

et mala desertos occupat herba deos. 
quos igitur tibi custodes, quae limina ponam, 

quae numquam supra pes inimicus eat ] 



PROPERTIUS 137 

nam nihil invitae tristis custodia prodest : 

quam peccare pudet, Cynthia, tuta sat est. 40 

nos uxor numquam, numquam diducet arnica : 

semper amica mihi, semper et uxor eris. 



CLXV 

The Poet complains of Cynthia's Observance of 
Foreign Rites 

Eleg. II. 33. 1-20 

Tristia iam redeunt iterum sollemnia nobis : 

Cynthia iam noctis est operata decem. 
atque utinam pereat, Nilo quae sacra tepente 

misit matronis Inachis Ausoniis ! 
quae dea tam cupidos totiens divisit amantis 1 5 

quaecumque ilia fuit, semper amara fuit. 
tu certe lovis occultis in amoribus, lo, 

sensisti, multas quid sit inire vias, 
cum te iussit habere puellam cornua luno 

et pecoris duro perdere verba sono. 10 

a quotiens quernis laesisti frondibus ora ! 

mandisti stabulis arbuta pasta tuis ! 
an, quoniam agrestem detraxit ab ore figuram 

luppiter, idcirco facta superba dea es ? 
an tibi non satis est fuscis Aegyptus alumnis ? 15 

cur tibi tam longa Roma petita via ? 
quidve tibi prodest viduas dormire puellas ? 

sed tibi, crede mihi, cornua rusus erunt, 
aut nos e nostra te, saeva, fugabimus urbe : 

cum Tiberi Nilo gratia nulla fuit. 20 

CLXVI 
A Glorification of Virgil 

Eleg. II. 34. 59-80 

Me iuvet hesternis positum languere coroUis 

quem tetigit iactu certus ad ossa deus, 60 

Actia Virgilium custodis litora Phoebi, 
Caesaris et fortis dicere posse ratis, 



13S PROPERTIUS 

qui nunc Aeneae Troiani suscitat anna 

iactaque Lavinis moenia litoribus. 
cedite Roman i scriptores, cedite Grai : 65 

nescioquid mains nascitur Iliade. 
tu canis umbrosi subter pineta Galaesi 

Thyrsin et attritis Daphnin harundinibus, 
utque decern possint corrumpere mala puellas, 

missus et inpressis haedus ab uberibus. 70 

felix, qui vilis pomis mercaris amores ! 

huic licet ingratae Tityrus ipse canat : 
felix intactum Corydon qui temptat Alexin 

agricolae domini carpere delicias ! 
quamvis ille sua lassus requiescat avena, 75 

laudatur facLlis inter Hamadryadas. 
tu canis Ascraei veteris praecepta poetae, 

quo seges in campo, quo viret uva iugo. 
tale facis carmen, docta testudine quale 

Cynthius inpositis temperat articulis. 80 



CLXVII 
The Influence op Poetry on the Female Mind 

Eleg. III. 2 

Orphea delenisse feras et concita dicunt 

flumiua Threicia sustinuisse lyra : 
saxa Cithaeronis Thebas agitata per artem 

sponte sua in muri membra coisse ferunt : 
quin etiam, Polypheme, fera Galatea sub Aetna 5 

ad tua rorantis carmina flexit equos : 
miremur, nobis et Baccho et Apolline dextro, 

turba puellarum si mea verba colit ? 
quod non Taenariis doraus est mihi fulta columnis, 

nee camera auratas inter eburna trabes, 10 

nee mea Phaeacas aequant pomaria silvas, 

non operosa rigat Marcius antra liquor ; 
at Musae comites et carmina cara legenti, 

et defessa choris Calliopea meis. 
fortunata, meo siqua es celebrata libello ! 15 

carmina erunt formae tot monimenta tuae. 
nam neque pyramidum sumptus ad sidera ducti, 

nee lovis Elei caelum imitata domus, 



PROPERTIUS 139 

nee Mausolei dives fortuna sepulchri 

mortis ab extrema condicione vacant. 20 

aut illis flamma aut imber subducet honores, 

annorum aut ictu pondera victa ruent. 
at non ingenio quaesitum nomeu ab aevo 

excidet : ingenio stat sine morte decus. 

CLXVIII 

The Study of Nature befits Old Age 

Eleg. III. 5. 23-48 

Atque ubi iam Venerem gravis interceperit aetas, 

sparserit et nigras alba senecta comas, 
turn mihi naturae libeat perdiscere mores, 25 

quis deus banc mundi temperet arte domum, 
qua venit exoriens, qua deficit, unde coactis 

cornibus in plenum menstrua luna redit, 
unde salo superant venti, quid flamine captet 

Eurus, et in nubis unde perennis aqua, 30 

sit Ventura dies, mundi quae subruat arcis, 

purpureus pluvias cur bibit arcus aquas, 
aut cur Perrhaebi tremuere cacumina Pindi, 

solis et atratis luxerit orbis equis, 
cur serus versare boves et plaustra Bootes, 35 

Pleiadum spisso cur coit igne chorus, 
curve suos finis altum non exeat aequor, 

plenus et in partis quattuor annus eat, 
sub terris sint iura deum et tormenta nocentum, 

num rota, num scopuli, num sitis inter aquas, 40 

aut Alcmaeoniae furiae aut ieiunia Phinei, 

Tisiphones atro si furit angue caput, 
num tribus infernum custodit faucibus antrum 

Cerberus, et Tityo iugera pauca novem, 
an ficta in miseras descendit fabula gentis, 45 

et timor haut ultra quam rogus esse potest, 
exitus hie vitae superet mihi : vos, quibus arma 

grata magis, Crassi signa referte domum. 



140 PROPERTIUS 

CLXIX 
The Downfall of Cleopatra 
Eleg. III. 11. 27-56 
Nam quid ego heroas, quid raptem in crimina divos ? 

luppiter infamat seque suamque domum. 
quid, mode quae nostris opprobria vexerat armis 

et famulos inter femina trita sues 30 

coniugii obscaeni pretium Romana poposcit 

moenia et addictos in sua regna patres ! 
noxia Alexandria, dolis aptissima tellus, 

et totiens nostro Memphi omenta malo, 
tris ubi Pompeio detraxit harena triumphos ! 35 

toilet nulla dies banc tibi, Roma, notam. 
issent Phlegraeo melius tibi fuuera campo, 

vel tua si socero coUa daturus eras, 
scilicet incesti meretrix regina Canopi 

(una Philippeo sanguine adusta nota) 40 

ausa lovi nostro latrantem opponere Anubin, 

et Tiberim Nili cogere ferre minas, 
Romanamque tubam crepitanti pellere sistro, 

baridos et contis rostra Liburna sequi, 
foedaque Tarpeio conopia tendere saxo : 45 

iura dares statuas inter et arma Mari ! 
fugisti tamen in timidi vaga flumina Nili : 

accepere tuae Romula vincla manus. 
bracchia spectavi sacris admorsa colubris, 

et trahere occultum membra soporis iter. 50 

* non haec, Roma, fiiit tanto tibi cive verenda ' 

dixi ' aut adsiduo lingua sepulta mero. 
quid nunc Tarquinii fractas iuvat esse secures, 

nomine quem simili vita superba notat, 
si mulier patienda fuit ? cape, Roma, triumphum, 55 

et longum Augusto salva precare diem.' 

CLXX 
The Ghost of Cynthia upbraids her Lover for his 
Neglect of her in Death 

Eleg. IV. 7. 1-38 
Sunt aliquid Manes : letum non omnia finit, 
luridaque evictos effugit umbra rogos. 



PROPERTIUS 141 

Cynthia namque meo visast incumbere fulcro, 

murmur ad extremae nuper humata viae, 
cum mihi somnus ab exequiis penderet amoris, 5 

et quererer lecti frigida regna mei. 
eosdem habuit secum, quibus est elata, capillos, 

eosdem oculos : lateri vestis adusta fuit, 
et solitum digito beryllon adederat ignis, 

summaque Lethaeus triverat ora liquor. 10 

spirantisque animos et vocem misit : at illi 

pollicibus fragiles increpuere manus : 
* perfide nee cuiquam melior sperande puellae, 

in te iam viris somnus habere potest ? 
iamne tibi exciderunt vigilacis furta Suburae 15 

et mea nocturnis trita fenestra dolis 1 
per quam demisso quotiens tibi fune pependi, 

alterna veniens in tua colla manu ! 
at mihi non oculos quisquam inclamavit euntis : 

unum inpetrassem te revocante diem : 
nee crepuit fissa me propter harundine custos, 25 

laesit et obiectum tegula curta caput, 
denique quis nostfo furvum te funere vidit, 

atram quis lacrimis incaluisse togam ? 
si piguit portas ultra procedere, at illuc 

iussisses lectum lentius ire meum. 30 

cur ventos non ipse rogis, ingrate, petisti ? 

cur nardo flammae non oluere meae 1 
hoc etiam grave erat, nulla mercede hyacinthos 

inicere et fracto busta piare cado. 
Lygdamus uratur, candescat lamina vernae : 35 

sensi ego, cum insidiis pallida vina bibi. 
at Nomas arcanas toUat versuta salivas : 

dicet damnatas ignea testa manus.' 



CLXXI 
The Ghost op Cornelia appears to her Husband 

Meg. IV. 11. 1-46 
Desine, PauUe, meum lacrimis urgere sepulchrum : 



panditur ad nuUas ianua nigra preces. 
cum semel infernas intrarunt funera leges, 
non exorato stant adamante viae. 



142 PROPERTIUS 

te licet orantem fuscae deus audiat aulae, 5 

nempe tuas lacrimas litora surda bibent. 
vota movent superos : ubi portitor aera recepit, 

obserat umbrosos lurida porta rogos. 
sic maestae cecinere tubae, cum subdita nostnim 

detraheret lecto fax inimica caput. lo 

quid mihi coniugium Paulli, quid currus avorum 

profuit aut famae pignora tanta meae ? 
num minus inmitis habui Cornelia Parcas ? 

en sum, quod digitis quinque levatur, onus, 
damnatae testes et vos vada leuta paludes, 15 

et quaecumque meos inplicat unda pedes, 
inmatura licet, tamen hue non noxia veni : 

det pater hie umbrae mollia iura meae. 
aut siquis posita iudex sedet Aeacus urna, 

is mea sortita vindicet ossa pila : - 20 

adsideant fratres iuxta et Minoida sellam 

Eumenidum intento turba severa foro. 
Sisyphe, mole vaces, taceant Ixionis orbes, 

fallax Tantaleo corripere ore liquor, 
Cerberus et nuUas hodie petat inprobus umbras, 25 

et iaceat tacita lapsa catena sera, 
ipsa loquar pro me : si fallo, poena soronim 

infelix umeros urgeat uma meos. 
sicui fama fuit per avita tropaea decori, 

Afra Numantinos regna locuntur avos : 30 

altera maternos exaequat turba Libones, 

et domus est titulis utraque fulta suis. 
mox, ubi iam facibus cessit praetexta maritis, 

vinxit et acceptas altera vitta comas, 
iungor, Paulle, tuo sic discessura cubili : 35 

in lapide huic uni nupta fuisse legar. 
tester maiorum cineres tibi, Roma, verendos, 

sub quorum titulis, Africa, tunsa iaces, 
et Persen proavo stimulantem pectus Achille 

quique tuas proavus fregit, Aveme, domos, 40 

me neque censurae legem mollisse nee ulla 

labe mea nostros erubuisse focos. 
non fuit exuviis tantis Cornelia damnum : 

quin erat et magnae pars imitanda domus. 
nee mea mutatast aetas, sine crimine totast : 45 

viximus insignes inter utramque facem. 



OVID 143 



P. OVIDIUS NASO (43B.C.-17A.D.) 

CLXXII 
Echo and Narcissus 

Met. III. 370-399 

Ergo ubi Narcissum per devia rura vagantem 370 

vidit et incaluit, sequitnr vestigia furtim ; 

quoque magis sequitur, flamma propiore calescit, 

non aliter, quam cum summis circumlita taedis 

admotam rapiunt vivacia sulpura flammam. 

quotiens voluit blandis accedere dictis 375 

et moUes adhibere preces ! natura repugnat, 

nee sinit incipiat. sed, quod sinit, ilia parata est 

expectare sonos, ad quos sua verba remittat. 

forte puer, comitum seductus ab agmine fido, 

dixerat * ecquis adest ? ' et ' adest ! ' responderat Echo. 380 

hie stupet, atque aciem partes dimittit in omnes, 

voce * veni ! ' magna clamat : vocat ilia vocantem. 

respicit, et rursus nuUo veniente ' quid ' inquit 

' me fugis 1 ' et totidem, quot dixit, verba recepit. 

perstat, et alternae deceptus imagine vocis 385 

* hue coeamus ! ' ait, nullique libentius umquam 

responsura sono ' coeamus ! ' rettulit Echo 

et verbis favet ipsa suis, egressaque silva 

ibat, ut iniceret sperato bracchia coUo. 

ille fugit, fugiensque ' manus complexibus aufer ! 390 

ante ' ait ' emoriar, quam sit tibi copia nostri ! ' 

rettulit ilia nihil nisi ' sit tibi copia nostri ! ' 

spreta latet silvis, pudibundaque frondibus ora 

protegit, et solis ex illo vivit in antris. 

sed tamen haeret amor crescitque dolore repulsae : 395 

extenuant vigiles corpus miserabile curae, 

adducitque cutem macies, et in aera sucus 

corporis omnis abit. vox tantum atque ossa supersunt. 

vox manet : ossa ferunt lapidis traxisse figuram. 



144 OVID 



CLXXIII 

The Teansfoematiox of Aeethtjsa 

Met V. 609-641 

Currere sustinui ; nee me velocior ille. 

sed tolerare diu cursus ego, viribus inpar, 6io 

non poteram : longi patiens erat ille laboris. 

per tamen et campos, per opertos arbore montes, 

Baxa quoque et rupes et qua via nulla, cucurri. 

sol erat a tergo : vidi praecedere longam 

ante pedes umbram — nisi si timor ilia videbat — 615 

sed certe sonitusque ppdum terrebat, et ingens 

crinales vittas afflabat anhelitus oris. 

fessa labore fugae ' fer opem, deprendimur,' inquam, 

' armigerae, Dictynna, tuae, cui saepe dedisti 

ferre tuos arcus inclusaque tela pharetra.' 620 

mota dea est, spissisque ferens e nubibus unam 

me super iniecit. lustrat caligine tectam 

amnis et ignarus circum cava nubila quaerit : 

bisque locum, quo me dea texerat, inscius ambit, 

et bis * io Arethusa, io Arethusa ! ' vocavit. 625 

quid mihi tunc animi miserae fuit ? anne quod agnae est, 

siqua lupos audit circum stabula alta frementes 1 

aut lepori, qui vepre latens hostilia cernit 

ora canum, nuUosque audet dare corpore motus % 

non tamen abscedit ; neque enim vestigia cernit 630 

longius uUa pedum : servat nubemque locumque. 

occupat obsesses sudor mihi frigidus artus, 

caeruleaeque cadunt toto de corpore guttae : 

quaque pedem movi, manat lacus, eque capillis 

ros cadit ; et citius, quam nunc tibi facta renarro, 635 

in latices mutor. sed enim cognoscit amatas 

amnis aquas, positoque viri, quod sumpserat, ore 

vertitur in proprias, ut se mihi misceat, undas. 

Delia rupit humum, caecisque ego mersa cavernis 

advehor Ortygiam, quae me, cognomine divae 640 

grata meae, superas eduxit prima sub auras.' 



OVID 145 

CLXXIV 
Medea's Soliloquy 

Met. VII. 11-48 
* Frustra, Medea, repugnas : 
nescio quis deus obstat ' ait ; ' mirumque, nisi hoc est, 
aut aliquid certe simile huic, quod amare vocatur. 
nam cur iussa patris nimium mihi dura videntur 1 
sunt quoque dura nimis. cur, quem modo denique vidi, 15 
ne pereat, timeo 1 quae tanti causa timoris ? 
excute virgineo conceptas pectore flammas, 
si potes, infelix. si possem, sanior essem. 
sed gravat invitam nova vis. aliudque cupido, 
mens aliud suadet. video meliora proboque, 20 

deteriora sequor. quid in hospite, regia virgo, 
ureris, et thalamos alieni concipis orbis 1 
haec quoque terra potest, quod ames, dare, vivat, an ille 
occidat, in dis est. vivat tamen : idque precari 
vel sine amore licet, quid enim commisit lason 1 25 

quem, nisi crudelem, non tangat lasonis aetas 
et genus et virtus 1 quem non, ut cetera desint, 
ore movere potest ? certe mea pectora movit. 
at nisi opem tulero, taurorum adflabitur igne, 
concurretque suae segetis tellure creatis 30 

hostibus, aut avido dabitur fera praeda draconi. 
hoc ego si patiar, tum me de tigride natam, 
tum ferrum et scopulos gestare in corde fatebor. 
cur non et specto pereuntem, oculosque videndo 
conscelero "? cur non tauros exhortor in ilium 35 

terrigenasque feros insopitumque draconem 1 
di meliora velint. quamquam non ista precanda, 
sed facienda mihi. prodamne ego regna parentis, 
atque ope nescio quis servabitur advena nostra, 
ut per me sospes sine me det lintea ventis, 40 

virque sit alterius, poenae Medea relinquar 1 
si facere hoc, aliamve potest praeponere nobis, 
occidat ingratus. sed non is vultus in illo, 
non ea nobilitas animo est, ea gratia formae, 
ut timeam fraudem meritique oblivia nostri. 45 

et dabit ante fidem. cogamque in foedera testes 
esse deos. quin tuta times ! accingere et omnem 
pelle moram ! ' 

L 



146 OVID 

CLXXV 
Cave of Sleep 

Met. XI. 592-615 
Est prope Cimmerios longo spelunca recessu, 
mons cavus, ignavi domus et penetralia Somni : 
quo numquam radiis oriens mediusve cadensve 
Phoebus adire potest, nebulae caligine mixtae 595 

exhalantur humo dubiaeque crepuscula lucis. 
non vigil ales ibi cristati cantibus oris 
evocat Auroram, nee voce silentia rumpunt 
sollicitive canes canibusve sagacior anser. 
non fera, non pecudes, non moti flamine rami, 600 

humanaeve sonum reddunt convicia linguae, 
muta quies habitat, saxo tamen exit ab imo 
rivus aquae Lethes, per quem cum murmure labens 
invitat somnos crepitantibus unda lapillis. 
ante fores antri fecunda papavera florent 605 

innumeraeque herbae, quarum de lacte soporem 
nox legit et spargit per opacas umida terras, 
ianua, ne verso stridores cardine reddat, 
nulla domo tota ; custos in limine nullus. 
at medio torus est ebeno sublimis in antro, 610 

plumeus, unicolor, pullo velamine tectus ; 
quo cubat ipse deus membris languore solutis. 
hunc circa passim varias imitantia formas 
somnia vana iacent totidem, quot messis aristas, 
silva gerit frondes, eiectas litus harenas. 615 

CLXXVI 
Ovid on Vegetarianism 
Met. XV. 88-107 
Heu quantum scelus est in viscera viscera condi, 
congestoque avidum pinguescere corpore corpus, 
alteriusque animantem animantis vivere leto ! 90 

scilicet in tantis opibus, quas optima matrum 
terra parit, nil te nisi tristia mandere saevo 
vulnera dente iuvat, rictusque referre Cyclopum ? 
nee, nisi perdideris alium, placare voracis 
et male morati poteris ieiunia ventris % 95 

at vetus ilia aetas, cui fecimus aurea nomen, 



OVID 147 

fetibus arboreis et, quas humus educat, herbis 

fortunata fuit, nee polluit ora cruore. 

tunc et aves tutae movere per aera pennas, 

et lepus inpavidus mediis erravit inTierbis, loo 

nee sua eredulitas piscem suspenderat hamo : 

cuneta sine insidiis nullamque timentia fraudem 

plenaque pacis erant. postquam non utilis auctor 

victibus invidit, quisquis fuit ille, leonum, 

corporeasque dapes avidam demersit in alvum, 105 

fecit iter sceleri. primaque e caede ferarum 

incaluisse putem maeulatum sanguine ferrum. 

CLXXVII 
Worldly Counsels of a Peocuress 

Amor. I. 8. 57-82 
Ecce, quid iste tuos praeter nova carmina vates 

donat 1 amatoris milia multa leges, 
ipse deus vatum palla spectabilis aurea 

tractat inauratae consona fila lyrae. 60 

qui dabit, ille tibi magno sit maior Homero : 

crede mihi, res est ingeniosa dare, 
nee tu, siquis erit capitis mercede redemptus, 

despice : gypsati crimen inane pedis, 
nee te decipiant veteres quanta atria cerae : 65 

tolle tuos tecum, pauper amator, avos ! 
quin, quia pulcher erit, poscet sine munere noctem ! 

quod det, amatorem flagitet ante suom ! 
pareius exigito pretium, dum retia tendis, 

ne fugiant ; captos legibus ure tuis ! 70 

nee nocuit simulatus amor ; sine eredat amari, 

et cave ne gratis hie tibi eonstet amor ! 
saepe nega noctes : capitis modo finge dolorem, 

et modo, quae eausas praebeat, Isis erit ; 
mox recipe, ut nullum patiendi colligat usum, 75 

neve relentescat saepe repulsus amor, 
surda sit oranti tua ianua, laxa ferenti ; 

audiat exclusi verba receptus amans ; 
et, quasi laesa prior, nonnumquam irascere laeso : 

vanescit culpa culpa repensa tua. 80 

sed numquam dederis spatiosum tempus in iram : 

saepe simultates ira morata facit. 



148 OVID 



CLXXVIII 



The Poet sends a Letter to his Mistress 

Amor. I. 11 
Colligere incertos et in ordine ponere crines 

docta neque aucillas inter habenda Nape 
inque ministeriis furtivae cognita noctis 

utilis et dandis ingeniosa notis, 
saepe venire ad me dubitantem hortata Corinnam, 5 

saepe laboranti fida reperta mihi, 
accipe et ad dominam peraratas mane tabellas 

perfer et obstantes sedula pelle moras ! 
nee silicum venae nee durum in peetore ferrum 

nee tibi simplicitas ordine maior adest ; 10 

credibilest et te sensisse Cupidinis arcus : 

in me militiae signa tuere tuae ! 
si quaeret, quid agam, spe noctis vivere dices ; 

cetera fert blanda cera notata manu. 
dum loquor, hora fugit : vacuae bene redde tabellas ; 15 

verum continuo fac tamen ilia legat ! 
adspicias oculos maudo frontemque legentis : 

e tacito vultu scire futura licet, 
nee mora, perlectis rescribat multa, iubeto : 

odi, cum late splendida cera vacat ; 20 

conprimat ordinibus versus, oculosque moretur 

margin e in extremo littera rasa meos ! 
quid digitos opus est graph io lassare tenendo 1 

hoc habeat scriptum tota tabella ' veni ! ' 
non ego victrices lauro redimire tabellas 25 

nee Veneris media ponere in aede morer ; 
subscribam ' Veneri fidas sibi Naso ministras 

dedicat.' at nuper vile fuistis acer. 



CLXXIX 
He curses the unkind Reply 

Ainor. I. 12 
Flete meos casus : tristes rediere tabellae ! 

infelix hodie littera posse negat. 
omina sunt aliquid : modo cum discedere vellet 

ad limen digitos restitit icta Nape. 



OVID 149 

missa foras iterum limen transire memento 5 

cautius atque alte sobria ferre pedem ! 
ite hinc, difficiles, fimebria ligna, tabellae, 

tuque, negaturis cera referta notis, 
quam, puto, de longae collectam flore cicutae 

melle sub infami Corsica misit apis. 10 

at tamquam minio penitus medicata rubebas : 

ille color vere sanguinulentus erat. 
proiectae triviis iaceatis, inutile lignum, 

vosque rotae frangat praetet'euntis onus ! 
ilium etiam, qui vos ex arbore vertit in usum, 15 

convincam puras non habuisse manus ; 
praebuit ilia arbor misero suspendia collo, 

carnifici diras praebuit ilia cruces ; 
ilia dedit turpes ravis bubonibus umbras, 

vulturis in ramis et strigis ova tulit. 20 

his ego commisi nostros insanus amores 

molliaque ad dominam verba ferenda dedi ! 
aptius hae capiant vadimonia garrula cerae, 

quas aliquis duro cognitor ore legat ; 
inter ephemeridas melius tabulasque iacerent, 25 

in quibus absumptas fleret avarus opes, 
ergo ego vos rebus duplices pro nomine sensi : 

auspicii numerus non erat ipse boni. 
quid precer iratus, nisi vos cariosa senectus 

rodat, et inmundo cera sit alba situ ? 30 



CLXXX 

Ovid defends his Choice of Poetry as his Pursuit 
Amor. I. 15 

Quid mihi, Livor edax, ignavos obicis annos, 

ingeniique vocas carmen inertis opus ; 
non me more patrum, dum strenua sustinet aetas, 

praemia militiae pulverulenta sequi 
nee me verbosas leges ediscere nee me 

ingrato vocem prostituisse foro 1 
mortalest, quod quaeris, opus ; mihi fama perennis 

quaeritur, in toto semper ut orbe canar. 
vivet Maeonides, Tenedos dum stabit et Ide, 

dum rapidas Simois in mare volvet aquas ; 



150 OVID 

vivet et Ascraeus, dum mustis uva tumebit, 

dum cadet incurva falce resecta Ceres ; 
Battiades semper toto cantabitur orbe : 

quamvis ingenio non valet, arte valet ; 
nulla Sophocleo veniet iactura cothurno ; 15 

cum sole et luna semper Aratus erit ; 
dum fallax servus, durus pater, inproba lena 

vivent et meretrix blanda, Meuandros erit ; 
Ennius arte carens animosique Accius oris 

casurum nuUo tempore uomen habent. 20 

Varronem primamque ratem quae uesciet aetas, 

aureaque Aesonio terga petita duel ? 
carmina sublimis tunc sunt peritura Lucreti, 

exitio terras cum dabit una dies ; 
Titynis et segetes Aeneiaque arma legentur, 25 

Roma triumphati dum caput orbis erit ; 
donee eruut ignes arcusque Cupidinis arma, 

discentur numeri, culte Tibulle, tui ; 
Gallus et Hesperiis et Gallus notus Eois, 

et sua cum Gallo nota Lycoris erit. 30 

ergo, cum silices, cum dens patientis aratri 

depereant aevo, carmina morte carent : 
cedant carminibus reges regumque triumphi, 

cedat et auriferi ripa benigna Tagi ! 
vilia miretur vulgus ; mibi flavus Apollo 35 

pocula Castalia plena ministret aqua, 
sustiueamque coma metuentem frigora myrtum 

atque ita sollicito multus amante legar ! 
pascitur in vivis Livor, post fata quiescit, 

cum suos ex merito quemque tuetur honos. 40 

ergo etiam cum me supremus adederit ignis, 

vivam, parsque mei multa superstes erit. 



CLXXXI 

Elegy on Tibullus 

Afrwr. III. 9. 39-68 

lacet, ecce, Tibullus; 
vix manet e toto, parva quod uma capit. 40 

tene, sacer vates, flammae rapuere rogales 
pectoribus pasci nee timuere tuis ? 



OVID 151 

aurea sanctorum potuissent templa deorum 

• urere, quae tantum sustinuere nefas. 

avertit vultus, Erycis quae possidet arces : 45 

sunt quoque, qui lacrimas continuisse negant. 
sed tamen hoc melius, quam si Phaeacia tellus 

ignotum vili supposuisset humo : 
hinc certe madidos fugientis pressit ocellos 

mater et in cineres ultima dona tulit ; 50 

hinc soror in partem misera cum matre doloris 

venit inornatas dilaniata comas, 
cumque tuis sua iunxerunt Nemesisque priorque 

oscula nee solos destituere rogos. 
Delia descendens ' felicius ' inquit ' amata 55 

sum tibi : vixisti, dum tuos ignis eram.' 
cui Nemesis ' quid ' ait ' tibi sunt mea damna dolori 1 

me tenuit moriens deficiente manu.' 
si tamen e nobis aliquid nisi nomen et umbra 

restat, in Elysia valle Tibullus erit : 60 

obvius huic venias hedera iuvenalia cinctus 

tempora cum Calvo, docte Catulle, tuo ; 
tu quoque, si falsumst temerati crimen amici, 

sanguinis atque animae prodige Galle tuae. 
his comes umbra tuast ; siquast modo corporis umbra, 65 

auxisti numeros, culte Tibulle, pios. 
ossa quieta, precor, tuta requiescite in urna, 

et sit humus cineri non onerosa tuo ! 



CLXXXII 
Phyllis to Demophoon 

Rer. II. 25-66 

Demophoon, ventis et verba et vela dedisti : 25 

vela queror reditu, verba carere fide, 
die mihi, quid feci, nisi non sapienter amavi ? 

crimine te potui demeruisse meo. 
unum in me scelus est, quod te, scelerate, recepi, 

sed scelus hoc meriti pondus et instar habet. 30 

iura, fides ubi nunc, commissaque dextera dextrae, 

quique erat in falso plurimus ore deus ? 
promissus socios ubi nunc Hymenaeus in annos, 

qui mihi coniugii sponsor et obses erat ? 



152 OVID 

per mare, quod totum ventis agitatur et undis, 35 

per quod saepe ieras, per quod iturus eras, 
perque tuom mihi iurasti, nisi fictus et illest, 

concita qui ventis aequora mulcet, avom, 
per Venerem nimiumque mihi facientia tela, 

altera tela arcus, altera tela faces, 40 

lunonemque, toris quae praesidet alma maritis, 

et per taediferae mystica sacra deae : 
si de tot laesis sua numina quisque deorum 

vindicet, in poenas non satis unus eris. 
at laceras etiam puppes furiosa refeci, 45 

ut, qua desererer, firma carina foret, 
remigiumque dedi, quod me fugiturus haberes : 

heu ! patior telis vulnera facta meis ! 
credidimus blandis, quorum tibi copia, verbis, 

credidimus generi nominibusque tuis, 50 

credidimus lacrimis : an et hae simulare docentur 1 

hae quoque habent artes, quaque iubentur, eunt ? 
dis quoque credidimus. quo iam tot pignora nobis ? 

parte satis potui qualibet inde capi. 
nee moveor, quod te iuvi portuque locoque : 55 

(debuit haec meriti summa fuisse mei ! ) 
turpiter hospitium lecto cumulasse iugali 

paenitet et lateri conseruisse latus. 
quae fuit ante illam, mallem suprema fuisset 

nox mihi, dum potui Phyllis honesta mori. 60 

speravi melius, quia me meruisse putavi : 

quaecumque ex merito spes venit, aequa venit. 
fallere credentem non est operosa puellam 

gloria : simplicitas digna favore fuit. 
sum decepta tuis et amans et femina verbis : 65 

di faciant, laudis summa sit ista tuae. 



CLXXXIII 

Medea to Jason 

Her. XII. 67-92 

Est nemus et piceis et frondibus ilicis atrum, 

vix illuc radiis solis adire licet ; 
sunt in eo (fuerant certe) delubra Dianae, 

aurea barbarica stat dea facta manu : 70 



OVID 158 

(noscis 1 an exciderunt mecum loca ?) venimus illuc ; 

orsus es infido sic prior ore loqui : 
' ius tibi et arbitrium nostrae fortuna salutis 

tradidit, inque tuast vitaque morsque manu. 
perdere posse sat est, siquem iiivet ipsa potestas : 75 

sed tibi servatus gloria maior ero. 
per mala nostra precor, quorum potes esse levamen, 

per genus et numen cuncta videntis avi, 
per triplicis vultus arcanaque sacra Dianae 

et si forte aliquos gens habet ista deos, 80 

virgo, miserere mei, miserere meorum ; 

effice me meritis tempus in omne tuom ! 
quodsi forte virum non dedignare Pelasgum, 

(sed mihi tam faciles unde meosque deos 1) 
spiritus ante meus tenues vanescat in auras, 85 

quam thalamo nisi tu nupta sit uUa meo ! 
conscia sit luno sacris praefecta maritis 

et dea, marmorea cuius in aede sumus ! ' 
haec animum (et quota pars haec sunt 1) movere puellae 

simplicis et dextrae dextera iuncta meae ; 90 

vidi etiam lacrimas (a ! pars est fraudis in illis) : 

sic cite sum verbis capta puella tuis. 



CLXXXIV 
Advice to a Lover 

Art. Am. i. 455-486 

Ergo eat et blandis peraretur littera verbis 455 

exploretque animos primaque temptet iter : 
littera Cydippen pomo perlata fefellit, 

insciaquest verbis capta puella suis. 
disce bonas artes, moneo, Romana inventus, 

non tantum trepidos ut tueare reos : 460 

quam populus iudexque gravis lectusque senatus, 

tam dabit eloquio victa puella manus. 
sed lateant vires, nee sis in fronte disertus ; 

eflfugiant voces verba molesta tuae ! 
quis, nisi mentis inops, tenerae declamat amicae 1 465 

saepe valens odii littera causa fuit. 
sit tibi credibilis sermo consuetaque verba, 

blanda tamen, praesens ut videare loqui. 



154 OVID 

si non accipiet scriptum inlectumque remittet, 

lecturam spera propositumque tene ! 470 

tempore diflSciles veniunt ad aratra iuvenci, 

tempore lenta pati frena docentur equi ; 
ferreus adsiduo consumitur anulus usu, 

interit adsidua vomer aduncus humo. 
quid magis est saxo durum, quid moUius unda 1 475 

dura tamen moUi saxa cavantur aqua. 
Penelopen ipsam, persta modo, tempore vinces ; 

capta vides sero Pergama, capta tamen. 
legerit et nolit rescribere, cogere noli : 

tu modo blanditias fac legat usque tuas ! 480 

quae voluit legisse, volet rescribere lectis : 

per numeros venient ista gradusque suos. 
forsitan et primo veniet tibi littera tristis, 

quaeque roget ne se sollicitare velis : 
quod rogat ilia, timet ; quod non rogat, optat, ut instes ; 485 

insequere, et voti postmodo compos eris ! 



CLXXXV 
Beauty alone is not Enough in a Girl 

Art. Am. 11. 107-138 

Ut ameris, amabilis esto, 

quod tibi non facies solave forma dabit ! 
sit licet antiquo Nireus adamatus Homero, 

Naiadumque tener crimine raptus Hylas, no 

ut dominam teneas nee te mirere relictum, 

ingenii dotes corporis adde bonis ! 
forma bonum fragilest, quantum que accedit ad annos, 

fit minor et spatio carpitur ipsa suo : 
nee violae semper nee hiantia lilia florent, 115 

et riget amissa spina relicta rosa ; 
et tibi iam venient cani, formose, capilli, 

iam venient rugae, quae tibi corpus arent : 
iam molire animum, qui duret, et adstrue formae : 

solus ad extremos permanet ille rogos. 120 

nee levis ingenuas pectus coluisse per artes 

cura sit et linguas edidicisse duas ; 
non formosus erat, sed erat facundus, Ulixes 

et tamen aequoreas torsit amore deas : 



OVID 155 

! quotiens ilium doluit properare Calypso 125 

remigioque aptas esse negavit aquas ! 
haec Troiae casus iterumque iterumque rogabat, 

ille referre aliter saepe solebat idem ; 
litore constiterant : illic quoque pulchra Calypso 

exigit Odrysii fata cruenta ducis ; 130 

ille levi virga (virgam nam forte tenebat) 

quod rogat, in spisso litore pingit opus. 
' haec ' inquit ' Troiast,' (muros in litore fecit) 

' hie tibi sit Simois ; haec mea castra puta ! 
campus erat,' (campumque facit) ' quem caede Dolonis 135 

sparsimus, Haemonios dum vigil optat equos. 
illic Sithonii fuerant tentoria Rhesi ; 

hac ego sum captis nocte revectus equis.' 



CLXXXVI 
Love's Euphemisms 

Art. Am. 11. 641-668 

Parcite praecipue vitia exprobrare puellis, 

utile quae multis dissimulasse fuit : 
nee suos Andromedae color est obiectus ab illo, 

mobilis in gemino cui pede pinna fuit ; 
omnibus Andromache visast spatiosior aequo : 645 

unus, qui modicam diceret, Hector erat. 
quod male fers, adsuesce : feres bene ; multa vetustas 

lenit, at incipiens omnia sentit amor, 
dum novus in viridi coalescit cortice ramus, 

concutiat tenerum quaelibet aura, cadet ; 650 

mox etiam ventis spatio durata resistet 

firmaque adoptivas arbor habebit opes, 
eximit ipsa dies omnes e corpore mendas, 

quodque fuit vitium, desinit esse mora : 
ferre novae nares taurorum terga recusant ; 655 

adsiduo domitas tempore fallit odor, 
nominibus moUire licet mala : fusca vocetur, 

nigrior Illyrica cui pice sanguis erit ; 
si paetast, Veneri similis, si rava, Minervae ; 

sit gracilis, macie quae male viva suast ; 660 

die habilem, quaecumque brevis, quae turgida, plenam, 

et lateat vitium proximitate boni. 



156 OVID 

nee quotus annus eat, nee quo sit nata require 
consule, quae rigidus muuera eensor habet, 

praecipue si flore caret, meliusque peractum 665 

tempus, et albentes iam legit ilia comas. 

utilis, iuvenes, aut haee aut serior aetas : 
iste feret segetes, iste serendus ager. 



CLXXXVII 
Ovid recommends the Teaching of his Medicamina Faciei 

AH. Am. III. 205-234 

Est mihi, quo dixi vestrae medicamina formae, 205 

parvus, sed cura grande, libellus, opus : 
hine quoque praesidium laesae petitote figurae ! 

non est pro vestris ars mea rebus iners. 
non tamen expositas mensa deprendat amator 

pyxidas : ars faciem dissimulata iuvat. 210 

quem non ofFendat toto faex inlita vultu, 

cum fluit in tepidos pondere lapsa sinus ? 
oesopa quid redolent, quamvis mittatur Athenis 

demptus ab inmundo vellere sueus ovis % 
nee coram mixtas cervae sumpsisse medullas 215 

nee coram dentes defricuisse probem ; 
ista dabunt formam, sed erunt deformia visu, 

multaque, dum fiunt, turpia, facta placent : 
quae nunc nomen habent operosi signa Myronis, 

pondus iners quondam duraque massa fuit ; 220 

anulus ut fiat, primo conliditur aunim ; 

quas geritis vestes, sordid a lana fuit ; 
cum fieret, lapis asper erat ; nunc, nobile signum, 

nuda Venus madidas exprimit imbre comas, 
tu quoque dum coleris, nos te dormire putemus : 225 

aptius a summa conspiciere manu. 
cur mihi nota tuo causast candoris in ore ? 

Claude forem thalami ! quid rude prodis opus ? 
multa viros nescire decet ; pars maxima rerum 

oflfendat, si non interiora tegas : 230 

aurea quae splendent ornato signa theatro, 

inspice, quam tenuis brattea ligna tegat ; 
sed neque ad ilia licet populo, nisi facta, venire, 

nee nisi summotis forma paranda viris. 



OVID 157 



CLXXXVIII 

CuEES FOR Love 
Remed. Am. 721-758 

Thestias absentem succendit stipite natum : 

tu timide flammae perfida verba dabis ? 
si potes, et ceras remove ! quid imagine muta 

carperis 1 hoc periit Laudamia modo. 

admonitus refricatur amor, vulnusque novatum 

scinditur : infirmis culpa pusilla nocet. 730 

ut paene exstinctum cinerem si sulpure tangas, 

vivet et e minimo maximus ignis erit, 
sic, nisi vitaris, quidquid renovabit amorem, 

flamma redardescet, quae modo nulla fuit. 
Argolides cuperent fugisse Capherea puppes, 735 

teque, senex luctus ignibus ulte tuos ; 
praeterita cautus Niseide navita gaudet : 

tu loca, quae nimium grata fuere, cave ! 
haec tibi sint Syrtes ; haec Acroceraunia vita ; 

hie vomit epotas dira Charybdis aquas. 740 

sunt, quae non possunt aliquo cogente iuberi, 

saepe tamen casu facta iuvare solent. 
perdat opes Phaedra : parces, Neptune, nepoti, 

nee faciet pavidos taurus avitus equos. 
Gnosida fecisses inopem, sapienter amasset : 745 

divitiis alitur luxuriosus amor, 
cur nemost, Hecalen, nuUast, quae ceperit Iron ? 

nempe quod alter egens, altera pauper erat. 
non habet, unde suom paupertas pascat amorem : 

non tamen hoc tantist, pauper ut esse velis. 75° 

at tanti tibi sit, non indulgere theatris, 

dum bene de vacuo pectore cedat amor, 
enervant animos citharae lotosque lyraeque 

et vox et numeris bracchia mota suis. 
illic adsidue ficti saltantur amantes : 755 

quid caveas, actor, quid iuvet, arte docet. 
eloquar invitus : teneros ne tange poetas ! 

summoveo dotes ipsius ipse meas. 



168 OVID 

CLXXXIX 

Flora defends by Precedents her Anger at the 

Neglect of her Rites 

Fasti V. 297-326 

Nos quoque tangit honor, festis gaudemus et aris, 

turbaque caelestes ambitiosa siimus. 
saepe deos aliquis peccando fecit iniquos, 

et pro delictis hostia blanda fuit. 300 

saepe lovem vidi, cum iam sua mittere vellet 

fulmina, ture dato sustinuisse manum. 
at si neglegimur, magnis iniuria poenis 

solvitur, et iustum praeterit ira modum. 
respice Thestiaden : flam mis absentibus arsit ; 305 

causa est, quod Phioebes ara sine igne fuit. 
respice Tantaliden : eadem dea vela tenebat. 

virgost, et spretos bis tamen ulta focos. 
Hippolyte infelix, velles coluisse Dionen, 

cum consternatis diripereris equis. 310 

longa referre mora est correcta oblivia damnis. 

me quoque Romani praeteriere patres. 
quid facerem, per quod fierem manifesta doloris ? 

exigerem nostrae qualia damna notae 1 
excidit officium tristi mihi. nulla tuebar 315 

rura, nee in pretio fertilis hortus erat : 
lilia deciderant, violas arere videres, 

filaque punicei languida facta croci. 
saepe mihi Zephynis ' dotes corrumpere noli 

ipsa tuas ' dixit, dos mihi vilis erat. 320 

florebant oleae, venti nocuere protervi : 

florebant segetes, grandine laesa Ceres : 
in spe vitis erat, caelum nigrescit ab austris 

et subita frondes decutiuntur aqua, 
nee volui fieri, nee sum crudelis in ira ; 325 

cura repellendi sed mihi nulla fiiit. 

cxc 

Ovid describes his earlier Years 
Tristia iv. x. 21-58 
Saepe pater dixit ' studium quid inutile temptas ? 
Maeonides nullas ipse reliquit opes.' 



OVID 15d 

motus eram dictis, totoque Helicone relicto 

scribere temptabam verba soluta modis. 
,sponte sua carmen numeros veniebat ad aptos, 25 

et quod temptabam scribere, versus erat. 
interea tacito passu labentibus annis 

liberior fratri sumpta mihique togast, 
induiturque umeris cum lato purpura clavo, 

et studium nobis, quod fuit ante, manet. 30 

iamque decem vitae frater geminaverat annos, 

cum perit, et coepi parte carere mei. 
cepimus et tenerae primes aetatis honores, 

eque viris quondam pars tribus una fui. 
curia restabat. clavi mensura coactast : 35 

mains erat nostris viribus illud onus, 
nee patiens corpus, nee mens fuit apta labori, 

soUicitaeque fugax ambitionis eram, 
et petere Aoniae suadebant tuta sorores 

otia, iudicio semper amata meo. 40 

temporis illius colui fovique poetas, 

quotque aderant vates, rebar adesse decs, 
saepe suas volucres legit mihi grandior aevo, 

quaeque nocet serpens, quae iuvat herba, Macer. 
saepe suos solitus recitare Propertius ignes 45 

iure sodalitii, quo mihi iunctus erat. 
Ponticus heroo, Bassus quoque clarus iambis 

dulcia convictus membra fuere mei ; 
et tenuit nostras numerosus Horatius aures, 

dum ferit Ausonia carmina culta lyra. 50 

Virgilium vidi tantum ; nee amara Tibullo 

tempus amicitiae fata dedere meae. 
successor fuit hie tibi, Galle, Propertius illi ; 

quartus ab his serie temporis ipse fui. 
utque ego maiores, sic me coluere minores, 55 

notaque non tarde facta Thalia mea est. 
carmina cum primum populo iuvenalia legi, 

barba resecta mihi bisve semelve fuit. 



160 OVID 



CXCI 

A Letter from Exile 

Pont. IV. xiv. 1-30 

Haec tibi mittuntur, quern sum modo carmine questus 

non aptum numeris nomen habere meis : 
in quibus, excepto quod adhuc utcumque valemus, 

nil, me praeterea quod iuvet, invenies. 
ipsa quoquest invisa salus, suntque ultima vota, 5 

quolibet ex istis scilicet ire locis. 
nulla mi hi curast, terra quo muter ab ista, 

hac quia, quam video, gratior omnis erit. 
in medias Syrtes, mediam mea vela Charybdin 

mittite, praesenti dum careamus humo. 10 

Styx quoque, siquid eaest, bene commutabitur Histro ; 

siquid et inferius, quam Styga, mundus habet. 
gramina cultus ager, frigus minus odit hirundo, 

proxima Marticolis quam loca Naso Getis. 
talia succensent propter mihi verba Tomitae, 15 

iraque carminibus publica mota meis. 
ergo ego cessabo numquam per carmina laedi, 

plectar et incauto semper ab ingenio ? 
ergo ego, ne scribam, digitos incidere cunctor, 

telaque adhuc demens, quae nocuere, sequor? 20 

ad veteres scopulos iterum devertor et illas, 

in quibus offendit naufraga puppis, aquas % 
sed nihil admisi : nulla est mea culpa, Tomitae, 

quos ego, cum loca sim vestra perosus, amo. 
quilibet excutiat nostri monimenta laboris : 25 

littera de vobis est mea questa nihil, 
frigus et incursus omni de parte timendos 

et quod pulsetur murus ab hoste, queror. 
in loca, non homines, verissima crimina dixi. 

culpatis vestrum vos quoque saepe solum. 3° 



GRATTIUS 161 



GRATTIUS (fl. end of Augustan Age) 

CXCII 

The Points and early Trainino of a so-called 'Metagon' 
Hound, which was a Cross between the Spartan and 
Cretan Breed 

Ctjnegetica i. 269-327 
Sint celsi vultus, sint hirtae frontibus aures, 
OS magnum, et patulis agitates naribus ignes 270 

Spirent, adstricti succingant ilia ventres, 
Cauda brevis, longumque latus, discretaque cello 
caesaries, nen pexa nimis, nen frigeris ilia 
impatiens : validis turn surgat pectus ab armis, 
quod magnes capiat motus, magnisque supersit. 275 

effuge, qui lata pandit vestigia planta : 
mollis in officio ; siccis ego dura lacertis 
crura velim, et solidos haec in certamina calces. 

da requiem gravidae, solitesque remitte labores. 286 

vix oneri super ilia sue. turn deinde menebo, 

ne matrem indocilis natorum turba fatiget, 

percensere notis, iamque inde excernere praves. 

signa dabunt ipsi : teneris vix artubus haeret 290 

ille tues elim non defecturus honores ; 

iamque ilium impatiens aequae vehementia sortis 

extulit ; afFectat materna regna sub alve ; 

ubera tota tenet, stat tergo liber aperto, 

dum tepida indulget terris dementia mundi. * 295 

verum, ubi Caurino perstrinxit frigore vesper, 

ira iacet, turbaque potens operitur inerti. 

illius et manibus vires sit cura futuras 

perpensare : levis deducet pendere fratres. 

haec de pignoribus, nee te mea carmina fallent. 300 

pretinus et cultus alios et debita fetae 

blandimenta feres, curaque sequere merentem : 

ilia perinde sue saturat de lacte minores 

ac longam praestabit opem ; tum denique, fetae 

cum desunt eperi, fregitque industria matres, 305 

transeat in catulos omnis tutela relictos. 

lacte novam pubem, facilique tuebere maza -, 



162 PEDO ALBINOVANUS 

nee luxus alios, avidaeque impendia vitae 

noscant : haec magno redit indulgentia damno. 

nee mirum : humanos non est magis altera sensus. 310 

toUit se ratio, et vitiis adeuntibus obstat. 

haee ilia est Pharios quae f regit noxia reges, 

dum servata cavis potant Mareotiea gemmis, 

nardiferumque metunt Gangem, vitiisque ministrant. 

sie et Achaemenio cecidisti, Lydia, Gyro : 315 

atqui dives eras, fluvialibus aurea venis. 

tu quoque luxiiriae fictas dum coUigis artes, 

et sequeris demens alienam, Graecia, eulpam, 

scilicet ad summam ne quid restaret habendum, 

o quantum et quoties decoris frustrata paterni ! 320 

at qualis nostris quam simplex mensa Camillis ! 

qui tibi cultus erat post tot, Serrane, triumphos ! 

ergo illi ex habitu, virtutisque indole priscae, 

imposuere orbi Romam caput : actaque ab illis 

ad caelum virtus, summosque tetendit honores. 325 

scilicet exiguis magna sub imagine rebus 

prospicies, quae sit ratio, et quo fine regendae. 



PEDO ALBINO VANUS (fl. end of Augustan Age) 

CXCIII 

'Perilous Seas in Fairy Lands forlorn' 

lam pridem post terga diem solemque relincunt, 
iam pridem uotis extorres finibus orbis 
per non concessas audaces ire tenebras 
ad rerum metas extremaque litora mundi. 
nunc ilium pigris immania monstra sub undis 
qui ferat Oceanum, qui saevas undique pistres 
aequoreosque canes, ratibus eonsurgere prensis — 
accumulat fragor ipse metus — iam sidere limo 
navigia et rapido desertam flamine classem 
seque feris credunt per inertia fata marinis 
tam non felici laniandos sorte relinqui. 
atque aliquis prora caecum sublimis ab alta 
aera pugnaci luctatus rumpere visu, 
ut nihil erepto valuit dignoscere mundo, 



CORNELIUS SEVERUS 163 

obstructa in tales eftundit pectora voces : 15 

quo ferimur 1 fugit ipse dies orbemque relictum 

ultima perpetuis claudit natura tenebris. 

anne alio positas ultra sub cardine gentes 

atque alium flabris intactum quaerimus orbem 1 

di revocant rerumque vetant cognoscere finem 20 

mortales oculos : aliena quid aequora remis 

et sacras violamus aquas divumque quietas 

turbamus sedes 1 



CORNELIUS SEVERUS (fl. end of Augustan Age) 

CXCIV 

A Lament for Cicero 

Oraque magnanimum spirantia paene virorum 

in rostris iacuere suis : sed enim abstulit omnes, 

tamquam sola foret, rapti Cicerouis imago. 

tunc redeunt animis ingentia consulis acta 

iurataeque manus deprensaque foedera noxae 5 

patriciumque nefas extinctum : poena Cethegi 

deiectusque redit votis Catilina nefandis. 

quid favor aut coetus, pleni quid honoribus anni 

profuerant ? sacris exculta quid artibus aetas 1 

abstulit una dies aevi decus, ictaque luctu 10 

conticuit Latiae tristis facundia linguae. 

unica sollicitis quondam tutella salusque, 

egregium semper patriae caput, ille senatus 

vindex, ille fori, legum ritusque togaeque 

publica vox saevis aeternum obmutuit arrais. 15 

informes voltus sparsamque cruore nefando 

canitiem sacrasque manus operumque ministras 

tantomm pedibus civis proiecta superbis 

proculcavit ovans nee lubrica fata deosque 

respexit. Nullo luet hoc Antonius aevo. 20 

hoc neque in Emathio mitis victoria Perse, 

nee te, dive Syphax, non fecerat hoste Philippo ; 

inque triumphato ludibria cuncta lugurtha 

afuerant, nostraque cadens ferus Hannibal ira 

membra tamen Stygias tulit inviolata sub umbras. 25 



164 MANILIUS 

M. MANILIUS (fl. 1-20 a.d.) 

CXCV 

The Argument from Design 

Astron. i. 476-503 

Nec quicquam in tanta magis est mirabile mole, 

quam ratio et certis quod legibus omnia parent. 

nusquam turba nocet, nihil ullis partibus errat, 

laxius et levius mutatove ordine fertur. 

quid tam confusum specie, quid tam vice certum est ? 480 

ac mihi tam praesens ratio non uUa videtur, 

qua pateat mundum divino numine verti, 

atque ipsum esse deum, nec forte coisse magistra, 

ut voluit credi qui primus moenia mundi 

seminibus struxit minimis, inque ilia resolvit : 485 

e quis et maria et terras et sidera caeli 

aetheraque immensos fabricantem finibus orbes 

solventemque alios constare, et cuncta reverti 

in sua principia et rerum mutare figuras. 

quis credat tantas operum sine numine moles 490 

ex minimis caecoque creatum foedere mundum 1 

si fors ista dedit nobis, fors ipsa gubernet. 

at cur dispositis vicibus consurgere signa, 

et velut imperio praescriptos reddere cursus 

cernimus, ac nullis properantibus uUa relinqui ? 495 

cur eadem aestivas exoruant sidera noctes 

semper, et hibemas eadem 1 certamque figuram 

quisque dies reddit mundo, certamque relinquit ? 

iam tum, cum Graiae verterunt Pergama gentes, 

Arctos et Orion adversis frontibus ibant, 500 

haec contenta suos in vertice flectere gyros, 

ille ex diverso vertentem surgere contra 

obvius et toto semper decurrere mundo. 

CXCVI 
Comets portend coming Disasters 

Astroii. I. 884-918 



Qualis Erechtheos pestis populata colonos 
extulit antiquas per funera pacis Athenas, 



885 



MANILIUS 165 

alterum in alterius labem cum fata ruebant. 

nee locus artis erat medici, nee vota valebant. 

cesserat officium morbis, et funera deerant 

mortibus et lacrimae. lassus defecerat ignis, 

nee coacervatis ardebant corpora membris, 890 

ac tanto quondam populo vix contigit heres. 

talia significant lucentes saepe cometae ; 

funera cum facibus veniunt terrisque minantur 

ardentes sine fine rogos, cum mundus et ipsa 

aegrotet natura novum sortita sepulcrum, 895 

quin et bella canunt ignes subitosque tumultus, 

et clandestinis surgentia fraudibus arm a, 

externas modo per gentes, ut foedere rupto 

cum fera ductorem rapuit Germania Varum 

infecitque trium legionum sanguine campos, 900 

arserunt toto passim minitantia mundo 

lumina, et ipsa tulit bellum natura per ignes, 

opposuitque suas vires finemque minata est. 

nee mirere graves rerumque hominumque ruinas. 

saepe domi culpa est, nescimus credere caelo. 905 

civUes etiam motus cognataque bella 

significant, nee plura alias incendia mundus 

sustinuit, quam cum ducibus iurata cruentis 

arma Philippeos implerunt agmine campos, 

vixque etiam sicca miles Romanus harena 910 

ossa virum lacerosque prius superadstitit artus, 

imperiumque suis conflixit viribus ipsum, 

perque patris pater Augustus vestigia vicit. 

necdum finis erat : restabant Actia bella 

dotali conmissa acie, repetitaque rerum 915 

alea et in ponto quaesitus rector Olympi, 

femineum sortita iugum cum Roma pependit 

atque ipsa Isiaco certarunt fulmina sistro. 



CXCVII 

The Points of the Compass 

Astron. 11. 788-807 

Ergo age, noscendis animum compone sagacem 
cardinibus qui per mundum sunt quattuor omnes 
dispositi semper mutantque volantia signa. 790 



166 MANILIUS 

unus ab exortu caeli nascentis in orbem 

qua primum terras aequali limite cernit. 

alter ab adversa respondens aetheris ora, 

unde fugit muudus praecepsque in Tartara tendit. 

tertius excelsi signat vestigia caeli 795 

quo defessus equis Phoebus subsistit anhelis 

discernitque diem mediamque examinat horam. 

ima tenet quartus fundato nobilis orbe 

in quo priucipium est reditus finisque cadendi 

sideribus, pariterque occasus cernit et ortus. Boo 

haec loca praecipuas vires summosque per artem 

fatorum effectus referunt, quod totus in illis 

nititur aethereis veluti compagibus orbis. 

quae nisi perpetuis alterna sorte volantem 

cursibus excipiant nectantque in vincula, bina 805 

per latera atque imum templi summumque cacumen, 

dissociata fluat resolute machina mundo. 



CXCVIII 

Manilius compakes his own Theme with those of 
PREVIOUS. Poets 

Astron. ill. 1-42 

In nova surgentem, maioraque viribus ausum, 
nee per inaccessos metuentem invadere saltus 
ducite, Pierides. vestros extendere fines 
Conor et indictos in carmina ducere cantus. 
non ego in excidium caeli nascentia bella, 5 

fulminis et flammas, partus in matre sepultos ; 
non coniuratos reges, Troiaque cadente 
Hectora venalem cineri, Priamumque ferentem ; 
Colchida nee referam vendentem regna parentis, 
et lacerum fratrem stupro segetesque virorum, 10 

taurorumque truces flammas, vigilemque draconem 
et reduces annos auroque incendia facta 
et male conceptos partus peiusque necatos ; 
non annosa canam Messanae bella nocentis ; 
septenosque duces, ereptaque fulmine flammis 15 

moenia Thebanim et victam, quia vicerat, urbem, 
germanosque patris referam, matrisque nepotes, 
natorumque epulas, conversaque sidera retro, 



MANILIUS 167 

ereptumque diem ; nee Persica bella profundo 

indicia et magna pontum sub classe latentem, 20 

jmmissumque fretum terris, iter aequoris undis ; 

non regis magni spatio maiore canenda, 

quam sint acta, loquar ; Romanae gentis origo, 

totque duces, orbis tot bella atque otia et omnis . 

in populi unius leges ut cesserit orbis, 25 

differtur. facile est, ventis dare vela secundis 

fecundumque solum varias agitare per artes, 

auroque atque ebori decus addere, cum rudis ipsa 

materies niteat : speciosis condere rebus 

carmina vulgatum est opus et componere simplex : 30 

at mihi per numeros ignotaque nomina rerum, 

temporaque et varios casus, momentaque mundi, 

signorumque vices, partesque in partibus ipsis 

luctandum est, quae nosse nimis, quid ? dicere, quantum est ? 

carmine, quid, proprio ? pedibus, quid, iungere certis 1 35 

hue ades, quicunque meis advertere coeptis 

aurem oculosque potes, veras et percipe voces ! 

impendas animum ; nee dulcia carmina quaeras. 

ornari res ipsa negat, contenta doceri. 

et si qua externa referentur nomina lingua, 40 

hoc operis, non vatis erit ; non omnia flecti 

possunt et propria melius sub voce notantur. 



CXCIX 
On Fate 

Astron. iv. 94-118 

Quin etiam infelix virtus et noxia felix, 

et male consultis pretium est, prudentia fallit, 95 

nee Fortuna probat causas, sequiturque merentes, 

sed vaga per cunctos nullo discrimine fertur. 

scilicet est aliud quod nos cogatque regatque 

maius et in proprias ducat mortalia leges, 

adtribuatque suos ex se nascentibus annos, 100 

fortunaeque vices, permiscet saepe ferarum 

corpora cum membris hominum ; non seminis ille 

partus erit : quid enim nobis conmune ferisque, 

quisve in portenti noxam peccarit adulter 1 

astra novant formas, caelumque interpolat ora. 105 



168 MANILIUS 

denique si non est, fati cur traditur ordo, 

cunctaque temporibus certis ventura canuntur 1 

nee tamen haec ratio facinus defendere pergit, 

virtutemve suis fraudare in praemia donis ; 

nam neque mortiferas quisquam minus oderit herbas, no 

quod non arbitrio veniunt, sed semine certo, 

gratia nee levior tribuetur dulcibus escis, 

quod natura dedit fruges, non uUa voluntas : 

sie hominum mentis tanto fit gloria maior, 

quod caelo suadente venit, rursusque nocentes 115 

oderimus magis in culpam poenasque creatos. 

nee refert, scelus unde cadat : scelus esse fatendum. 

hoc quoque fatale est, sic ipsum expendere fatum. 



CC 
Andromeda and Perseus 

Astron. v. 538-619 

Andromedae sequitur sidus quae Piscibus ortis 
bis sex in partes caelo venit aurea dextro. 
banc quondam poenae dirorum culpa parentum 540 

prodidit, infestus totis cum finibus omnis 
incubuit pontus, timuit navifraga tellus. 
et quod erat regnum, pelagus fuit ; una malorum 
proposita est merces : vesano dedere ponto 
Andromedan, teneros ut belua manderet artus. 545 

hie Hymenaeus erat, solataque publica damna 
privatis, lacrimans ornatur victima poenae, 
induiturque sinus non haec ad vota paratos, 
virginis et vivae rapitur sine funere funus. 
ac simul infesti ventum est ad litora ponti, 550 ^ 

moUia per duras panduntur brachia cautes, 
adstrinxere pedes scopulis, iniectaque vincla, 
et cruce virginea moritura puella pependit. 
servatur tamen in poena cultusque pudorque. 
supplicia ipsa decent ; nivea cervice reclinis, 555 

molliter ipsa suae custos est ipsa figurae. 
defluxere sinus umeris, fugitque lacertos 
vestis et effusi scapulis haesere capilli. 
ter circum Alcyones pinnis planxere volantes 
fleveruntque tuos miserando carmine casus 560 



MANILIUS 169 

et tibi contextas umbram fecere per alas. 

ad tua sustinuit fluctiis spectacula pontus, 

adsuetasque sibi desiit perfundere ripas, 

extulit et liquido Nereis ab aequore vultum 

et casus miserata tuos roravit et undas. 565 

ipsa levi flatu refovens pendentia membra 

aura per extremas resonavit flebile rupes. 

tandem Gorgonei victorem Persea monstri 

felix ilia dies redeuntem ad litora duxit. 

isque ubi pendentem vidit de rupe puellam, 570 

deriguit facie quam non stupefecerat hostis, 

vixque manu spolium tenuit, victorque Medusae 

victus in Andromedast. iam cautibus invidet ipsis, 

felicesque vocat teneant quae membra catenas. 

et postquam poenae causam cognovit ab ipsa, 575 

destinat in thalamos per bellum vadere ponto, 

altera si Gorgo veniat non territus ire. 

concitat aerios cursus, flentesque parentes 

promissu vitae recreat, pactusque maritum 

ad litus remeat. gravidus iam surgere pontus 580 

coeperat et longo fugiebant agmine fluctus 

impellentis onus monstri. caput eminet undis 

scindentis, pelagusque vomit, circumsonat aequor 

dentibus, inque ipso rapidum mare navigat ore. 

hinc vasti turgent inmensis torquibus orbes, 585 

tergaque consumunt pelagus ; sonat undique Phorcys 

atque ipsi metuont montes scopulique ruentem. 

infelix virgo, quamvis sub vindice tanto, 

quae tua tunc fuerat facies ! quam fugit in auras 

spiritus ! ut toto caruerunt sanguine membra, 590 

cum tua fata cavis e rupibus ipsa videres, 

adnantemque tibi Poenam, pelagusque ferentem, 

quantula praeda maris ! quantis hie subvolat undis 

Perseus ! et caelo pendens iaculatur in hostem, 

Gorgoneo tinctum defigens sanguine ferrum. 595 

ilia subit contra, versoque a gurgite frontem 

erigit et tortis innitens orbibus alte 

emicat ac toto sublimis corpore fertur. 

sed quantum ilia subit, seque eiaculata profundost, 

in tantum revolat, laxumque per aethera ludit 600 

Perseus et ceti subeuntis verberat ora. 

nee cedit tamen ilia viro, sed saevit in auras 



170 PHAEDRUS 

morsibus et vani crepitant sine vulnere dentes ; 

efflat et in caelum pelagus, mergitque volantem 

sanguineis undis, pontumque extollit in astra. 605 

spectabat pugnam pugnandi causa puella ; 

iamque oblita sui metuit pro vindice tali 

suspirans, animoque magis quam corpore pendet. 

tandem confossis subsedit belua membris 

plena maris, summasque iterum remeavit ad undas 610 

et magnum vasto contexit corpore pontum, 

tunc quoque terribUis nee virginis ore videnda. 

perfundit liquido Perseus in marmore corpus, 

maior et ex undis ad cautes pervolat altas, 

solvitque haerentem vinclis de rupe puellam 615 

desponsam, pugna nupturam dote mariti. 

hie dedit Andromedae caelum, stellisque sacravit 

mercedem tanti belli, quo concidit ipsa 

Gorgone non levius monstrum, pelagusque levavit. 



PHAEDRUS (fl. 30-40 a.d.) 

CCI 

King Log and King Snake 

I. 2. 10-30 

Ranae, vagantes liberis paludibus, 10 

clamore magno regem petiere a love, 

qui dissolutos mores vi compesceret. 

pater deorum risit, atque illis dedit 

parvum tigillum, missum quod subito vadi 

motu sonoque terruit pavidum genus. 15 

hoc mersum limo cum iaceret diutius, 

forte una tacite profert e stagno caput, 

et explorato rege cunctas evocat. 

illae, timore posito, certatim adnatant, 

lignumque supra turba petulans insilit : 20 

quod cum inquinassent omni contumelia, 

alium rogantes regem misere ad lovem ; 

inutilis quoniam esset, qui fuerat datus. 

tum misit illis hydrum, qui dente aspero 

corripere coepit singulas : frustra necem 25 



PHAEDRUS 171 

fugitant inertes : vocem praecludit metus. 

furtim igitur dant Mercurio mandata ad lovem, 

afiiictis iit succurrat. turn contra deus : 

quia noluistis vestrum ferre, inquit, bonum, 

malum perferte. 30 

ecu 

The Feog and the Ox 

I. 24 

Inops, potentem dum vult imitari, perit. 
in prato quondam rana conspexit bovem 
et tacta invidia tantae magnitudinis 
rugosam inflavit pellem ; tum natos suos 
interrogavit, an bove esset latior. 5 

illi negarunt. rursus intendit cutem 
maiore nisu et simili quaesivit modo, 
quis maior esset. illi dixerunt bovem. 
novissime indignata dum vult validius 
inflare sese, rupto iacuit corpore. 10 

CCIII 
The Busy-Body 

II. 5 

Est ardelionum quaedam Romae natio, 

trepide concursans, occupata in otio, 

gratis anhelans, multa agendo nihil agens, 

sibi molesta et aliis odiosissima : 

banc emendare, si tamen possum, volo 5 

vera fabella : pretium est operae attendere. 

Caesar Tiberius cum petens Neapolim 

in Misenensem villam venisset suam, 

quae monte summo posita LucuUi manu 

prospectat Siculum et respicit Tuscum mare : 10 

ex alticinctis unus atriensibus, 

cui tunica ab humeris linteo Pelusio 

erat destricta, cirris dependentibus, 

perambulante laeta domino viridia, 

alveolo coepit ligneo conspergere 15 

humum aestuantem, iactans officium leva : 



172 PHAEDRUS 

sed deridetur. iude notis flexibus 

praecurrit alium in xystum, sedans pulverera. 

agnoscit hominem Caesar, remque iutelligit. 

id ut putavit esse nescio quid boni, 20 

lieus ! inquit dominus. ille enimvero assilit, 

donation is alacer certae gaudio. 

turn sic iocata est tanta maiestas ducis : 

non multum egisti, et opera nequiquam perit ; 

multo maioris alapae mecum veneunt. 25 



CCIV 

The Wolf and the Watch-Dog 

III. 7 

Quam diilcis sit libertas, breviter proloquar. 
cani perpasto macie confectus lupus 
forte occurrit. salutantes dein invicem 
ut restiterunt : ' unde sic, quaeso, nites 1 
aut quo cibo fecisti tantura corporis ? 5 

ego, qui sum longe fortior, pereo fame.' 
canis simpliciter : ' eadem est condicio tibi, 
praestare domino si par officium potes.' 
' quod ? ' inquit ille. ' custos ut sis liminis, 
a furibus tuearis et noctu domum.' 10 

' ego vero sum paratus : nunc patior nives 
imbresque in silvis asperam vitam trahens : 
quanto est facilius mihi sub tecto vivere 
et otiosum largo satiari cibo ! ' 

'veni ergo mecum.' dum procedunt, adspicit 15 

lupus a catena coUum detritum canis. 
' unde hoc, amice 1 ' ' nihil est.' ' die, quaeso, tamen.' 
' quia videor acer, adligant me interdiu, 
luce ut quiescam et vigilem, nox cum venerit ; 
crepusculo solutus, qua visum est, vagor. 20 

adfertur ultro panis ; de mensa sua 
dat ossa dominus ; frusta iactat familia 
et quod fastidit quisque pulmentarium. 
sic sine labore venter impletur mens.' 
' age, abire siquo est animus, est licentia ? ' 25 

' non plane est,' inquit. ' fruere quae laudas, canis : 
regnare nolo, liber ut non sim mihi.' 



PHAEDRUS 173 

CCV 

SiMONIDES AND THE DiOSCURI 
IV. 25. 4-33 
Simonides idem ille de quo rettuli 
victori laudem cuidam pyctae ut scriberet, 5 

certo conductus pretio secretum petit, 
exigua cum frenaret materia impetum, 
usus poetae more est et licentia 
atque interposuit gemina Ledae pignora, 
auctoritatem similis referens gloriae. 10 

opus adprobavit ; sed mercedis tertiam 
accepit partem, cum relicuam posceret : 
illi, inquit, reddent quorum sunt laudis duae. 
verum, ut ne irate te dimissum censeas, 
ad cenam mihi promitte ; cognatos volo 15 

hodie invitare quorum es in numero mihi. 
fraudatus quamvis et dolens iniuria, 
ne male dissimulans gratiam conrumperet, 
promisit. rediit hora dicta, recubuit. 
splendebat hilare poculis convivium, 20 

magno adparatu laeta resonabat domus : 
repente duo cum iuvenes sparsi pulvere, 
sudore multo diffluentes, corpore 
humanam supra formam, cuidam servulo 
mandant, ut ad se provocet Simonidem ; 25 

illius interesse, ne faciat moram. 
homo perturbatus excitat Simonidem. 
unum promorat vix pedem triclinio, 
ruina camarae subito oppressit ceteros ; 
nee ulli iuvenes sunt reperti ad ianuam. 30 

ut est vulgatus ordo narratae rei, 
omnes scierunt numinum praesentiam 
vati dedisse vitam mercedis loco. 

CCVI 

Time 

V. 8 
Cursu volucri, pendens in novacula, 
calvus, comosa fronte, nudo occipitio 



174 SENECA 

(quern si occuparis, teneas ; elapsum semel 
non ipse possit luppiter reprehendere), 
occasionem rerum significat brevem. 
effectus impediret ne segnis mora, 
finxere antiqui talem eflSgiem Temporis. 



L. ANNAEUS SENECA (d. 63a.d.) 

CCVII 
The Doom of the Argonauts 
Medea 608-652 
quisquis audacis tetigit carinae 
nobiles remos, nemorisque sacri 
Pelion densa spoliavit umbra ; 6io 

quisquis intravit scopulos vagantes, 
et tot emensus pelagi labores 
barbara funem religavit ora, 
raptor externi rediturus auri ; 
exitu diro temerata ponti 615 

iura piavit. 
exigit poenas mare provocatum. 
Tiphys in primis domitor profundi 
liquit indocto regimen magistro ; 
litore extreme procul a paternis 620 

occidens regnis, tumuloque vili 
tectus, ignotas iacet inter umbras. 
Aulis amissi memor inde regis 
portubus lentis retinet carinas 

stare querentes. 625 

ille vocali genitus Camena, 
cuius ad chordas modulante plectro 
restitit torrens, siluere venti, 
cui suo cantu volucris relicto 

adfuit tota comitante silva, 630 

Thracios sparsus iacuit per agros, 
at caput tristi fluitavit Hebro, 
contigit notam Styga Tartarumque 

non rediturus. 
stravit Alcides Aquilone natos ; t»35 

patre Neptuno genitum necavit, 



SENECA 175 

sumere innumeras solitum figuras ; 

ipse post terrae pelagique pacem, 

post feri Ditis patefacta regna, 

vivus ardenti recubans in Oeta, 640 

praebuit saevis sua membra flammis, 

tabe consumtus gemini cruoris, 

munere nuptae. 
stravit Ancaeum violentus ictu 

setiger. fratres, Melagre, matris 645 

impius mactas, morerisque dextra 
matris iratae. meruere cuncti ; 
morte quod crimen tener expiavit 
Herculi magno puer inrepertus, 

raptus heu ! tutas puer inter undas 1 650 

ite nunc fortes, perarate pontum, 

fonte timendo. 

CCVIII 
Death 

Troad. 375-410 
Verum est, an timidos fabula decipit, 375 

umbras corporibus vivere conditis ? 
cum coniux oculis imposuit manum, 
supremusque dies solibus obstitit, 
et tristis cineres urna coercuit : 

non prodest animam tradere funeri, 380 

sed restat miseris vivere longius ? 
an toti morimur, nullaque pars manet 
nostri, cum profugo spiritus halitu 
immixtus nebulis cessit in aera, 
et nudum tetigit subdita fax latus ? 385 

quidquid sol oriens, quidquid et occidens 
novit, caeruleis Oceanus fretis 
quidquid vel veniens vel fugiens lavat, 
aetas Pegaseo corripiet gradu. 

quo bissena volant sidera turbine ; 390 

quo cursu properat secula volvere 
astrorum dominus ; quo properat modo 
obliquis Hecate currere flexibus : 
hoc omnes petimus fata ; nee amplius, 
iuratos Superis qui tetigit lacus, 395 



176 SENECA 

usquam est. ut calidis fumus ab ignibus 

vanescit spatium per breve sordidus ; 

lit nubes, gravidas quas modo vidimus, 

Arctoi Boreae disiicit impetus : 

sic hie, quo regimur, spiritus effluet. 400 

post mortem nihil est, ipsaque mors nihil, 

velocis spatii meta novissima. 

spem ponant avidi, solliciti metura. 

tempus nos avidura devorat et chaos. 

quaeris, quo iaceas post obitum loco ? 405 

quo non nata iacent. . . . Taenara et aspero 

regnum sub domino limen et obsidens 

custos non facili Cerberus ostio 

nimores vacui verbaque inania, 

et par sollicito fabula somnio. 410 



CCIX 
Soliloquy of Hippolytus 

Phaedra 484-528 

Non alia magis est libera et vitio carens, 

ritusque melius vita quae priscos colat, 485 

quam quae relictis moenibus silvas amat. 

non ilium avarae mentis inflammat furor, 

qui se dicavit montium insontem iugis ; 

non aura populi et vulgus infidum bonis, 

non pestilens invidia, non fragilis favor. 490 

non ille regno servit, aut, regno imminens, 

vanos honores sequitur, aut fluxas opes 

spei metusque liber, baud ilium niger 

edaxque Livor dente degeneri petit ; 

nee scelera populos inter atque urbes sita 495 

novit ; nee omnes conscius strepitus pavet, 

aut verba fingit. mille non quaerit tegi 

dives columnis, nee trabes multo insolens 

suffigit auro. non cruor largus pias 

inundat aras, fruge nee sparsi sacra $00 

centena nivei eolla submittunt boves ; 

sed rure vacuo potitur, et aperto aethere 

innocuus errat. callidas tantum feris 

struxisse fraudes novit ; et fessns gravi 



SENECA 177 

labore, niveo corpus Ilisso fovet. 505 

nunc ille ripam celeris Alphei legit ; 

nunc nemoris alti densa metatur loca, 

ubi Lerna puro gelida perlucet vado ; 

sedemque mutat. hie aves querulae fremunt 

ramique ventis lene percussi tremunt, 510 

veteresque fagi. iuvit aut amnis vagi 

pressisse ripas, caespite aut nudo leves 

duxisse somnos, sive fons largus citas 

defundit undas, sive per flores novos 

fugiente dulcis murmurat rivo sonus, 515 

excussa silvis poma compescunt famem, 

et fraga parvis vulsa dumetis cibos 

faciles ministrant. regios luxus procul 

est impetus fugisse. sollicito bibant 

auro superbi ; quam iuvat nuda manu 520 

captasse fontem ! certior somnus premit 

secura duro membra versantem toro. 

non in recessu furta et obscuro improbus 

quaerit cubili, seque multiplici timens 

domo recondit ; aethera ac lucem petit, 525 

et teste caelo vivit. hoc equidem reor 

vixisse ritu, prima quos mixtos deis 

profudit aetas. 

OCX 
Return of Agamemnon 

Again. 773-798 

Agam. Tandem reverter sospes ad patrios lares. 

cara, salve, terra ! tibi tot barbarae 

dedere gentes spolia ; tibi felix diu 775 

potentis Asiae Troia submisit man us. 

quid ista vates corpus effusa ac tremens 

dubia labat cervice 1 famuli, attoUite ! 

refovete gelido latice ! iam recipit diem 

marcente visu. suscita sensus tuos : 780 

optatus ille portus aerumnis adest. 

festus dies est. 

Cass, festus et Troiae fuit. 
Agam. veneremur aras. 

Cass, cecidit ante aras pater. 

N 



178 SENECA 

Agam. lovem precemur pariter. 

Cass. Herceum lovem'? 
Agam. credis videre te Ilium ? 

Cass, et Priamum simul. 785 
Agam. hie Troia non est. 

Cass, ubi Helena est, Troiam puto. 
Agam. ne metue dominam famula. 

Cass, libertas adest. 
Agam. secura vive. 

Cass, mors mihi est securitas. 
Agam. nullum est periclum tibimet. 

Cass, at magnum tibi. 
Agam. victor timere quid potest ? 

Cass, quod non timet. 790 
Agam. banc fida, famuli, turba, dum excutiat deum, 
retinete, ne quid impotens peccet furor ! 
at te, pater, qui saeva torques fulmina 
pellisque nubes, sidera et terras regis, 

ad quem triumphi spolia victores ferunt : 795 

et te sororem cuncta poUentis viri, 
Argolica luno, pecore votivo libens 
Arabumque donis supplice et fibra colam. 



CCXI 
A Curse 

Thyest. 23-83 

Meg. Perge, detestabilis 
umbra, et penates impios furiis age ! 
certetur omni scelere, et alterna vice 25 

stringantur enses. ne sit irarum modus 
pudorve ; mentes caecus instiget furor ; 
rabies parentum duret, et longum nefas 
eat in nepotes ; nee vaeet euiquam vetus 
odisse crimen, semper oriatur novum, 30 

nee unum in uno ; dumque punitur scelus, 
crescat. superbis fratribus regna excidant, 
repetantque profugos ; dubia violentae domus 
fortuna reges inter incertos labet ; 
miser ex potente fiat, ex misero potens ; 35 

fluctuque regnum casus adsiduo ferat. 



SENECA 179 

ob scelera pulsi, cum dabit patriam deus, 

in scelera redeant ; sintque tarn invisi omnibus 

quam sibi. nihil sit, ira quod vetitum putet : 

fratrem expavescat frater, et gnatum parens 40 

gnatusque patrem ; liberi pereant male, 

peius tamen nascantur ; immineat viro 

infesta coniux ; bella trans pontum vehant ; 

effusus omnes irriget terras cruor, 

supraque magnos gentium exultet duces 45 

libido victrix ; impia stuprum in dome 

levissimum sit fratris : et fas et fides 

iusque omne pereat. non sit a vestris malis 

immune caelum, cur micant stellae polo, 

flammaeque servant debitum mundo decus ? 50 

nox atra fiat ! excidat caelo dies ! 

misce penates ; odia, caedes, funera 

arcesse, et imple Tantalo totam domum ! 

ornetur altum columen, et lauro fores 

laetae virescant ; dignus adventu tuo 55 

splendescat ignis. Thracium fiat nefas 

maiore numero. dextra cur patrui vacat ? 

nondum Thyestes liberos deflet suos : 

ecquando toilet 1 ignibus iam subditis 

spument ahena ; membra per partes eant 60 

discerpta ; patruos polluat sanguis focos ; 

epulae instruantur. non novi sceleris tibi 

conviva venies. liberum dedimus diem, 

tuamque ad istas sol vim us mensas famem : 

ieiunia exple ; mixtus in Bacchum cruor 65 

spectante te potetur. inveni dapes, 

quas ipse fugeres. siste ! quo praeceps ruis 1 

Tant. ad stagna et amnes et recedentes aquas, 
labrisque ab ipsis arboris plenae fugas. 
abire in atrum carceris liceat mihi 70 

cubile ; liceat, si parum videor miser, 
mutare ripas : alveo medius tuo, 
Phlegethon, relinquar, igneo cinctus freto. 
quicunque poenas lege fatorum datas 
pati iuberis ; quisquis exeso iaces 75 

pavidus sub antro, iamque venturi times 
montis ruinam ; quisquis avidorum feros 
rictus leonum et dira Furiarum agmina 



180 SENECA 

implicitus horres ; quisquis immissas faces 

semiustus abigis : Tantali vocem excipe 80 

properantis ad vos ! credite experto mihi : 

amate poenas ! quando continget mihi 

effugere Superos ? 

CCXII 
Fate Supreme 

Oedipus 979-994 
Fatis agimur : cedite fatis. 
non sollicitae possunt curae 980 

mutare rati stamina fusi. 
quidquid patimur mortale genus, 
quidquid facimus, venit ex alto ; 
servatque suae decreta coins 
Lachesis, dura revoluta manu. 985 

omnia certo tramite vadunt, 
primusque dies dedit extremum. 
non ilia deo vertisse licet, 
quae nexa suis currunt causis. 
it cuique ratus prece non uUa 990 

mobilis ordo. 

multis ipsum metuisse nocet. 
multi ad fatum venere suum, 
dum fata timent. 

CCXIII 
The Ghost of Agrippina foretells Nero's Death 
Octavia 595-647 
Tellure rupta Tartaro gressum extuli, 595 

Stygiam cruenta praeferens dextra facem 
thalamis scelestis. nubat his flammis meo 
Poppaea nato iuncta, quas vindex manus 
dolorque matris vertet ad tristes rogos. 
manet inter umbras impiae caedis mihi 600 

semper memoria, Manibus nostris gravis 
adhuc inultis, reddita et meritis meis 
funesta merces puppis, et pretium imperi 
nox ilia, qua naufragia deflevi mea. 
comitum necem, natiqtie crudelis nefas 605 



SENECA 181 

deflere votum fuerat ; baud tempus datum est 

lacrimis ; sed ingens scelere geminavit nefas. 

erepta pelago, foeda vulneribus, sacros 

intra penates spiritum effudi gravem, 

nee odia nati sanguine extinxi meo 6io 

peremta ferro ; saevit in nomen ferus 

matris tyrannus : obrui meritum cupit ; 

simulacra, titulos destruit, mortis metu, 

totum per orbem, quem dedit poenam in meam 

puero regendum noster infelix amor. 615 

exstinctus umbras agitat infestus meas, 

flammisque vultus noxios coniux petit, 

instat, minatur, imputat fatum mihi 

tumulumque nati ; poscit auctorem necis. 

iam parce : dabitur. tempus baud longum peto : 620 

ultrix Erinnys impio dignum parat 

letum tyranno, verbera, et turpem fugam, 

poenasque, quis et Tantali vincat sitim, 

dirum laborem Sisyphi, Tityi alitem, 

Ixionisque membra rapientem rotam. 625 

licet exstruat marmoribus atque auro tegat 

superbus aulam ; limen armatae ducis 

servent cohortes ; mittat immensas opes 

exhaustus orbis ; supplices dextram petant 

Parthi cruentam ; regna, divitias, ferant : 630 

veniet dies tempusque, quo reddat suis 

animam nocentem sceleribus, iugulum hostibus, 

desertus et destructus et cunctis egens. 

heu, quo labor, quo vota ceciderunt mea ? 

quo te furor- provexit attonitum tuos 635 

et fata, nate, cedat ut tantis malis 

genitricis ira, quae tuo scelere occidit ? 

utinam, antequam te parvulum in lucem edidi 

aluique, saevae nostra lacerassent ferae 

viscera ! sine uUo scelere, sine sensu, innocens, 640 

meus, occidisses ; iunctus atque haerens mihi 

semper quietam cerneres sedem Inferum, 

proavos, patremque, nominis magni viros 

quos nunc pudor luctusque perpetuus manet 

ex te, nefande, meque, quae talem tuli. 645 

quid tegere cesso Tartaro vultus meos, 

noverca, coniux, mater infelix meis 1 



182 ANON. 

^ ANON, (time uncertain) 

CCXIV 
A Lover's Soliloquy 
Lydia 1-24 

Invideo vobis, agri formosaque prata, 
hoc formosa magis, mea quod formosa puella 
in vobis tacite nostrum suspirat amorem. 
vos nunc ilia videt, vobis mea Lydia ludit, 
vos nunc adloquitur, vos nunc adridet ocellis, 5 

et mea submissa meditatur carmina voce, 
cantat et interea mihi quae cantabat in aurem. 
invideo vobis, agri : discetis amare. 
fortunati nimium nimiumque beati, 
in quibus ilia pedis nivei vestigia ponet 10 

aut roseis digitis viridem decerpserit uvam 
(dulci namque tumet nondum vitecula Baccho) 
aut inter varios venerem spirantia flores 
membra reclinarit teneramque inliserit herbam 
et secreta meos furtim narrabit amores ! 15 

gaudebunt silvae, gaudebunt moUia prata, 
tardabunt rivi labentes currere lymphae, 
et gelidi fontes, aviumque silentia fient ; 
dum mea iucundas exponat cura querellas. 
invideo vobis, agri : mea gaudia habetis, 20 

et vobis nunc est, mea quae fuit ante voluptas. 
at mihi tabescunt morientia membra dolore 
et calor infuso decedit frigore mortis,' 
quod mea non mecum domina est. 

CCXV 
Scientific Research the highest Pursuit 

Aetna 255-282 

Nam quae mortal! cuiquamst amentia maior, 255 

in lovis errantem regno perquirere velle, 
tantum opus ante pedes transire ac spemere segnem ? 
torquemur miseri in parvis terimurque labore. 
scrutamur rimas et vertimus omne profundum. 



ANON. 183 

quaeritur argenti semen, nunc aurea vena ; 260 

torquentur flamma terrae ferroque domantur, 

dnm sese pretio redimant, verumque professae 

turn demum viles taceant inopesque relictae. 

noctes atque dies festinant arva coloni, 

Calient rure manus, glebarum expendimus usum : 265 

fertilis haec segetique feracior, altera viti, 

haec plantis humus, haec herbis dignissima tellus, 

haec dura et melior pecori silvisque fidelis. 

aridiora tenent oleae, sucosior ulmis 

grata, leves cruciant animos et corpora causae, 270 

horrea uti saturent, tumeant et dolia musto, 

plenaque desecto surgant fenilia campo : 

sic avidi semper qua visumst carius itis, 

implendus sibi quisque bonis est artibus : illae 

sunt animi fruges ; haec rerum est optima merces, 275 

scire quod occulto terrae natura coercet, 

nullum fallere opus, non mutum cernere sacros 

Aetnaei mentis fremitus animosque furentis, 

non subito pallere sono, non credere supter 

caelestes migrasse minas aut Tartara rumpi, 280 

nosse, quid intendat ventos, quid nutriat ignes, 

unde reperta quies et mixto foedere pax sit. 



CCXVI 

The Lava Stream 

Aetna 478-509 

Verum ubi paulatim exiluit sublata caducis 

congeries saxis, angusto vertice surgunt. 

sic velut in fornace lapis torretur et omnis 480 

exustus penitus venis subit altius humor : 

amissis opibus levis et sine pondere pumex 

excutitur : liquor ille magis fervere magisque 

fluminis in speciem mitis procedere tandem 

incipit et pronis demittit collibus undas. 485 

illae paulatim bis sena in milia pergunt ; 

quippe nihil revocat, curvis nihil ignibus obstat, 

nulla tenet frustra moles : simul omnia pugnant. 

nunc silvae rupesque rotant haec tela, solumque 

ipsum adiutat opes facilesque sibi induit amnes. 490 



184 PERSIUS 

quod si forte cavis cunctatus vallibus haesit, 

utpote inaequales volvens perpascitur agros, 

ingeminat fluctus et stantibus increpat undis 

(sicut cum rapidum curvo mare cernimus aestu) : 

ac primum tenues, simas agit ulteriores. 495 

progrediens late difFimditur, et succernens 

flumina consistunt ripis ac frigore durant, 

paulatimque ignes coeunt ac flammea messis. 

exuitur facies tum, prima ut quaeque rigescit : 

effumat moles atque ipso pondere tracta 500 

volvitur ingenti strepitu, praecepsque sonanti 

cum solido inflicta est, pulsatos dissipat ictus, 

et qua disclusa est candenti robore fulget. 

emicat examen : plagis ardentia saxa, 

scintillas, procul esse fides, procul esse ruentes. 505 

incolumi fervore cadunt ; verum impetus ignes 

Symaethi quondam ut ripas traiecerit amnis, 

vix iunctis quisquam faxo dimoverit illas : 

vicenos persaepe pedes iacet obruta moles. 



PERSIUS (34-62 a.d.) 

CCXVII 

The Literary Taste of the Day 
I. 75-106 

Euge poeta ! 75 

est nunc Brisaei quem venosus liber Acci, 
sunt quos Pacuviusque et verrucosa moretur 
Antiopa, aerumnis cor luctificabile fulta 1 
lios pueris monitus patres infundere lippos 
cum videas, quaerisne, unde haec sartago loquendi 80 

venerit in linguas, unde istuc dedecus, in quo 
Trossulus exsultat tibi per subsellia levis ? 
nilne pudet capiti non posse pericula cano 
pellere, quin tepidum hoc optes audire decenter 1 
far esy ait Pedio ; Pedius quid ? crimina rasis 85 

librat in antithetis, doctas posuisse figuras 
laudatur : helium hoc ! hoc bellum ? an, Romule, ceves ? 
men moveat quippe et, cantet si naufragus, assem 



PERSIUS 185 

protulerim ? cantas, cum fracta te in trabe pictum 

ex humero portes 1 verum nee nocte paratum 90 

plorabit, qui me volet incurvasse querella. — 

sed numeris decor est et iunctura addita crudis. 
claudere sic versum didicit : Berecyntius Attis ; 
et : qui caeruleum dirimehat Nerea delphin ; 
sic : costam longo suhduximus Appennino. 95 

arma virum, nonne hoc spurn osum et cortice pingui, 
ut ramale vetus praegrandi subere coctum 1 — 
quidnara igitur tenerum et laxa cervice legendum ? 
torva Mimalloneis implerunt cornua hombis, 
et raptum vitulo caput dblatura superho 100 

Bassaris et lyncem Maerias flexura corymhis 
Euhion ingeminat ; reparahilis adsonat echo ? 
haec fierent, si testiculi vena ulla paterni 
viveret in nobis 1 summa delumbe saliva 
hoc natat in labris, et in udo est Maenas et Attis, 105 

nee pluteum caedit, nee demorsos sapit ungues. — 



CCXVIII 

*I WILL HAVE Mercy and not Sacrifice' 

II. 61-75 

curvae in terris animae et caelestium inanes ! 

quid iuvat, hos templis nostros immittere mores, 

et bona dis ex hac scelerata ducere pulpa 1 

haec sibi corrupto casiam dissolvit olivo, 

haec Calabrum coxit vitiato murice vellus, 65 

haec bacam conchae rasisse et stringere venas 

ferventis massae crudo de pulvere iussit. 

peccat et haec, peccat : vitio tamen utitur ; at vos 

dicite, pontifices, in sancto quid facit aurum 1 

nempe hoc quod Veneri donatae a virgine pupae. 70 

quin damns id superis, de magna quod dare lance 

non possit magni Messallae lippa propago : 

compositum ius fasque animi, sanctosque recessus 

mentis, et incoctum generoso pectus honesto. 

haec cedo ut admoveam templis, et farre litabo. 75 



186 PERSIUS 

CCXIX 

The Misery of an acute Conscience 

III. 30-43 

Ad populum phaleras ! ego te intus et in cute novi. 30 

non pudet ad morem diocincti vivere Nattae ? 

sed stupet hie vitio, fibris increvit opimum 

pingue, caret culpa, nescit quid perdat, et alto 

demersus summa rursum non bullit in unda, 

magne pater divum, saevos punire tyrannos 35 

baud alia ratione velis, cum dira libido 

moverit ingenium ferveuti tincta veneno : 

virtutem videant intabescantque relicta. 

anne magis Siculi gemuerunt aera iuvenci, 

et magis auratis pendens laquearibus ensis 40 

purpureas subter cervices terruit, imus, 

imus praecipites, quam si sibi dicat et intus 

palleat infelix, quod proxima nesciat uxor ? 

CCXX 
Conscience cannot be Cheated 

IV. 23-52 

Ut nemo in sese temptat descendere, nemo, 
sed praecedenti spectatur mantica tergo ! 
quaesieris : nostin Vettidi praedia 1 — cuius ? — 25 

dives arat Curibus quantum non milvus oberrat. — 
hunc ais, hunc dis iratis genioque sinistro, 
qui, quandoque iugum pertusa ad compita figit, 
seriolae veterem metuens deradere limum 
ingemit hoc bene sit ! tunicatum cum sale mordens 30 

caepe, et farratam pueris plaudentibus ollam 
pannosam faecem morientis sorbet aceti ? — 

caedimus, inque vicem praebemus crura sagittis. 

vivitur hoc pacto ; sic novimus. ilia subter 

caecum vulnus habes ; sed lato balteus auro 

praetegit. ut mavis, da verba et decipe nervos, 45 

si potes. — egregium cum me vicinia dicat, 

non credam ? — viso si palles, improbe, nummo, 

si facis in penem quidquid tibi venit, amarum 



PERSIUS 187 

si puteal multa cautus vibice flagellas : 

nequiquam populo bibulas donaveris aures. 50 

respue, quod noii es ; tollat sua munera cerdo ; 

tecum habita : noris, quam sit tibi curta supellex. 

CCXXI 

True Liberty 
V. 73-97 
Libertate opus est, non hac, ut, quisque Veliua 
Publius emeruit, scabiosum tesserula far 
possidet. heu steriles veri, quibus una Quiritem 75 

vertigo facit ! hie Dam a est non tressis agaso, 
vappa et lippus et in tenui farragine mendax : 
verterit hunc dominus, momento turbinis exit 
Marcus Dama : papae ! Marco spondente recusas 
credere tu nummos ? Marco sub iudice palles ? 80 

Marcus dixit : ita est ; adsigna, Marce, tabellas. 
haec mera libertas ! hoc nobis pilea donant ! — 
an quisquam est alius liber, nisi ducere vitam 
cui licet, ut voluit ? licet ut volo vivere : non sum 
liberior Bruto ? — mendose colligis, inquit 85 

Stoicus hie aurem mordaci lotus aceto : 
haec reliqua accipio ; licet illud et ut volo toUe. — 
vindicta postquam meus a praetore recessi, 
cur mihi non liceat, iussit quodcumque voluntas, 
excepto si quid Masuri rubrica vetavit ? — 90 

disce, sed ira cadat naso rugosaque sanna, 
dum veteres avias tibi de pulmone revello. 
non praetoris erat stultis dare tenuia rerum 
officia atque usum rapidae permittere vitae : 
sambucam citius caloni aptaveris alto. 95 

stat contra ratio et secretam garrit in aurem, 
ne liceat facere id quod quis vitiabit agendo. 

CCXXII 

Persius apostrophises his Heir 
VI. 41-61 

At tu, meus heres 
quisquis eris, paulum a turba seductior audi : 
bone, num ignoras ? missa est a Caesare laurus 



188 LUCAN 

insignem ob cladem Grermanae pubis, et aris 

frigidus excutitiir cinis, ac iam postibus arma, 45 

iam chlamydes regum, iam lutea gausapa captis 

essedaque ingentesque locat Caesonia Rhenos. 

dis igitur genioque ducis centum paria ob res 

egregie gestas induco ; quis vetat ? aude. 

vae, nisi connives ! oleum artocreasque popello 50 

largior ; an prohibes ? die clare ! non adeo, inquis, 

exossatus ager iuxta est. age, si mihi nulla 

iam reliqua ex amitis, patnielis nulla, proneptis 

nulla manet patrui, sterilis matertera vixit, 

deque avia nihilum superest, accedo Bovillas 55 

clivumque ad Yirbi, praesto est mihi Manius heres. — 

progenies terrae ? — quaere ex me, quis mihi quartus 

sit pater : baud prompte, dicam tamen ; adde etiam unum, 

unum etiam : terrae est iam filius, et mihi ritu 

Manius hie generis prope maior avunculus exit. 60 

qui prior es, cur me in decursu lampada poscas ? 



M. AN2TAEUS LUCANUS (fl. 38-65 a.d.) 

CCXXIII 

The Deuids 

I. 450-462 

Et vos barbaricos ritus moremque sinistrum 450 

sacrorum, druidae, positis repetistis ab armis. 

solis nosse deos et caeli numina vobis 

aut solis nescire datum ; nemora alta remotis 

incolitis lucis ; vobis auctoribus umbrae 

non tacitas Erebi sedes Ditisque profundi 455 

pallida regna petunt : regit idem spiritus artus 

orbe alio ; longae, canitis si cognita, vitae 

mors media est. certe populi, quos despicit Arctos, 

felices errore suo, quos ille timorum 

maximus hand urget, leti metus. inde ruendi 460 

in ferrum mens prona viris animaeque capaces 

mortis, et ignavum rediturae parcere vitae. 



LUCAN 189 

CCXXIY 

Portents of Disaster 
II. 1-28 
lamque irae patuere deum, manifestaque belli 
signa dedit mundus, legesque et foedera rerum 
praescia monstrifero vertit natura tumultu 
indixitque nefas. cur banc tibi, rector Olympi, 
soUicitis visum mortalibus addere curam, s 

noscant venturas ut dira per omina clades 1 
sive parens rerum, cum primum informia regna 
materiamque rudem flamma cedente recepit, 
fixit in aeternum causas, qua cuncta coercet, 
se quoque lege tenens, et saecula iussa ferentem lo 

fatorum inmoto divisit limite mundum ; 
sive nihil positum est, sed fors incerta vagatur, 
fertque refertque vices, et habet mortalia casus : 
sit subitum quodcumque paras ; sit caeca futuri 
mens hominum fati ; liceat sperare timenti. 15 

ergo ubi concipiunt quantis sit cladibus orbi 
constatura fides superum, ferale per urbem 
iustitium, latuit plebeio tectus amictu 
omnis honos, nullos comitata est purpura fasces, 
turn questus tenuere suos, magnusque per omnes 20 

erravit sine voce dolor, sic funere primo 
attonitae tacuere domus, cum corpora nondum 
conclamata iacent, nee mater crine soluto 
exigit ad saevos famularum bracchia planctus ; 
sed cum membra premit fugiente rigentia vita 25 

voltusque exanimes oculosque in morte micantes ; 
necdum est ille dolor, sed iam metus : incubat amens 
miraturque malum. 

ccxxv 

A Spanish Winter 

IV. 50-78 

Pigro bruma gelu siccisque aquilonibus haerens 50 

aethere constricto pluvias in nube tenebat. 
urebant montana nives camposque iaceutes 
non duraturae conspecto sole pruinae, 



190 LUCAN 

atque omnis propior mergenti sidera caelo 

aruerat tellus hiberno dura sereno. 55 

sed postquam vernus calidum Titana recepit 

sidera respiciens delapsae portitor Helles, 

atque iterum aequatis ad iustae pondera Librae 

temporibus vicere dies, tunc sole relicto 

Cynthia, quo primum cornu dubitauda refulsit, 60 

exclusit Boreau flammasque accepit in Euro. 

ille suo nubes quascumque invenit in axe, 

torsit in occiduum Nabataeis flatibus orbem 

et qiias sentit Arabs et quas Gangetica tellus 

exhalat nebulas, quidquid concrescere primus 65 

sol patitur, quidquid caeli fuscator eoi 

inpulerat Corns, quidquid defenderat Indos. 

incendere diem nubes oriente remotae 

nee medio potuere graves incumbere mundo, 

sed nimbos rapuere fuga. vacat imbribus Arctos 70 

et Notus, in solam Calpen fluit umidus aer. 

hie ubi iam Zephyri fines et summus Olympi 

cardo tenet Tethyn, vetitae transcurrere densos 

involvere globos, congestumque aeris atri 

vix recipit spatium, quod separat aethere terram. 75 

iamque polo pressae largos densantur in imbres 

spissataeque fluunt, nee servant fulmina flammas 

quamvis crebra micent ; exstinguit fulgura nimbus. 



CCXXVI 

Caesah in Peril 

v. 653-677 

Credit iam digua pericula Caesar 
fatis esse suis. ' tantusne evertere ' dixit 
' me superis labor est, parva quem puppe sedentem 655 
tarn magno petiere mari 1 si gloria leti 
est pelago donata mei bellisque negamur, 
intrepidus, quamcumque datis mihi, numina, mortem 
accipiam. licet ingentes abruperit actus 
festinata dies fatis, sat magna peregi : 660 

Arctoas domui gentes, inimica subegi 
arma metu, vidit Magnum mihi Roma secundum, 
iussa plebe tuli fasces per bella negatos ; 



LUCAN 191 

nulla meis aberit titulis Romana potestas. 

nee sciet hoc quisquam, nisi tu, quae sola meorum 665 

conscia votorum es, me, quamvis planus honorum 

et dictator earn Stygias et consul ad umbras, 

privatum, Fortuna, mori. mihi funere nullo 

est opus, superi ; lacerum retinete cadaver 

fluctibus in mediis, desint mihi busta rogusque, 670 

dum metuar semper terraque exspecter ab omni.' 

haec fatum decimus, dictu mirabile, fluctus 

invalida cum puppe levat nee rursus ab alto 

aggere deiecit pelagi, sed pertulit unda, 

scruposisque angusta vacant ubi litora saxis, 675 

inposuit terrae, pariter tot regna, tot urbes 

fortunamque suam tacta tellure recepit. 



CCXXVII 
Thessaly the Land of Witchcraft 

VI. 430-456 

Ille supernis 430 

detestanda deis saevorum arcana magorum 
noverat et tristes sacris feralibus aras, 
umbrarum Ditisque fidem, miseroque liquebat 
scire parum superos. vanum saevumque furorem 
adiuvat ipse locus vieinaque moenia castris 435 

Haemonidum, ficti quas nulla lieentia monstri 
transierit, quarum, quidquid non creditur, ars est. 
Thessala quin etiam tellus herbasque nocentes 
rupibus ingenuit sensuraque saxa eanentes 
arcanum ferale magos. ibi plurima surgunt 440 

vim factura deis, et terris hospita Colchis 
legit in Haemoniis, quas non advexerat, herbas. 
inpia tot populis, tot surdas gentibus aures 
caelicolum dirae convertunt carmina gentis. 
una per aetherios exit vox ilia recessus 445 

verbaque ad invitum perfert cogentia numen, 
quod non cura poli caelique volubilis umquam 
avocat. infandum tetigit cum sidera murmur, 
tunc Babylon Persea licet secretaque Memphis 
omne vetustorum solvat penetrale magorum, 450 

abducet superos alienis Thessalis aris. 



192 LUCAN 

carmine Thessalidum dura in praecordia fluxit 

non fatis addictus amor, flammisque severi 

inKcitis arsere senes. nee noxia tantum 

poeula proficiunt aut cum turgentia suco 455 

frontis amaturae subducunt pignora fetae. 



CCXXVIII 

The Grave of Pompeius 

VIII. 789-822 

Tunc, ne levis aura retectos 
auferret cineres, saxo conpressit harenam, 790 

nautaque ne bustum religato fune moveret, 
inscripsit sacrum semusto stipite nomen : 
' hie situs est Magnus.' placet hoc, Fortuna, sepulcmm 
dicere Pompei, quo condi maluit ilium, 
quam terra caruisse socer 1 temeraria dextra, 795 

cur obicis Magno tumulum manesque vagantes 
includis 1 situs est, qua terra extrema refuso 
pendet in oceano : Romanum nomen et omne 
imperium Magno tumuli est modus ; obrue saxa 
crimine plena deum : si tota est Herculis Oete 800 

et iuga tota vacant Bromio Nyseia, quare 
unus in Aegypto est Magno lapis ? omnia Lagi 
rura tenere potest si nullo caespite nomen 
haeserit. erremus populi cinerumque tuorum, 
Magne, metu nullas Nili calcemus harenas. 805 

quod si tam sacro dignaris nomine saxum, 
adde actus tantos monimentaque maxima rerum, 
adde truces Lepidi motus AJpinaque bella 
armaque Sertori revocato consule victa 

et currus, quos egit eques, commercia tuta 810 

gentibus et pavidos Cilicas maris ; adde subactam 
barbariem gentesque vagas et quidquid in Euro 
regnorum Boreaque iacet. die semper ab armis 
eivilem repetisse togam, ter curribus actis 
contentum multos patriae donasse triumphos. 815 

quis capit haec tumulus ! surgit miserabile bustum 
non ullis plenum titulis, non ordine tanto 
fastorum, solitumque legi super alta deorum 
culmina et exstructos spoliis hostilibus arcus 



LUCAN 193 

baud procul est ima Pompei nomen harena 820 

depressum tumulo, quod non legat advena rectus, 
quod nisi monstratum Romanus transeat hospes. 



CCXXIX 

The Deadly Serpents 

IX. 790-814 

Nasidium Marsi cultorem torridus agri 790 

percussit prester. illi rubor igneus ora 

succendit, tenditque cutem pereunte figura 

miscens cuncta tumor toto iam corpore maior, 

humanumque egressa modum super omnia membra 

efflatur sanies late pollente veneno ; 795 

ipse latet penitus congesto corpore mersus, 

nee lorica tenet distenti corporis auctum. 

spumeus accenso non sic exundat aeno 

undarum cumulus, nee tantos carbasa Coro 

curvavere sinus, tumidos iam non capit artus 800 

informis globus et confuso pondere truncus. 

intactum volucrum rostris epulasque daturum 

baud inpune feris non ausi tradere busto 

nondum stante modo crescens fugere cadaver. 

sed maiora parant Libycae spectacula pestes. 805 

inpressit dentes haemorrhois aspera Tullo, 
magnanimo iuveni miratorique Catonis. 
utque solet pariter totis se effundere signis 
Corycii pressura croci, sic omnia membra 
emisere simul rutilum pro sanguine virus. 810 

sanguis erant lacrimae ; quaecumque foramina novit 
umor, ab his largus manat cruor.: ora redundant 
et patulae nares, sudor rubet ; omnia plenis 
membra fluont venis, totum est pro volnere corpus. 



194 CALPURNIUS SICULUS 

T. CALPURNIUS SICULUS (beginnmg of Nero's reign) 

CCXXX 

The Amphitheatee 
Ed. VII. 47-72 
Balteus en gemmis, en illita porticus auro 
certatim radiant ; nee non, ubi finis harenae 
proxima marmoreo praebet spectacula muro, 
sternitur adiunctis ebiir admirabile truncis, 50 

et coit in rotulum, tereti qui lubricus axe 
impositos subita vertigine falleret ungues, 
excuteretque feras. auro quoque torta refulgent 
retia, quae totis in harenam dentibus exstant, 
dentibus aequatis ; et erat, mihi crede, Lycota, 55 

si qua fides, nostro dens longior omnis aratro. 
ordine quid referam 1 vidi genus omne ferarum, 
hie niveos lepores, et non sine cornibus apros, 
hie raram in silvis etiam, quibus editur, alcen. 
vidimus et tauros, quibus aut cervice levata 60 

deformis scapulis torus eminet, aut quibus hirtae 
iactantur per colla iubae, quibus aspera mento 
barba iacet, tremulisque rigent palearia setis. 
non solum nobis silvestria cernere monstra 
contigit : aequoreos ego cum certantibus ursis 65 

spectavi vitulos, et equorum nomine dictum 
sed deforme pecus, quod in illo nascitur amni, 
qui sata riparum vernantibus irrigat undis. 
ah trepidi quoties sola discedentis harenae 
vidimus inverti, niptaque voragine terrae 70 

emersisse feras ; et ab isdem saepe cavernis 
aurea cum croceo creverunt arbuta nimbo. 



M. AURELIUS NEMESIANUS (end of third century a. d.; 

CCXXXI 

The Flrst Vintage 
Ed. III. 18-51 
Te cano, qui gravidis hederata fronte corymbis 
yjtea serta plicas, quique udo palmite tigres 



AURELIUS NEMESIANUS 195 

ducis odorato perfusus colla capillo, 20 

vera lovis proles ; iam tunc post sidera caeli 

sola lovem Semele vidit lovis ora professum. 

hunc pater omnipotens, venturi providus aevi, 

pertulit, et iusto produxit tempore partus. 

hunc Nymphae, Faunique senes, Satyrique procaces, 25 

nosque etiam Nysae viridi nutrimus in antro. 

quin et Silenus parvum veneratus alumnum 

aut gremio fovet, aut resupinis sustinet ulnis, 

evocat aut risum digito, motuque quietem 

allicit, aut tremulis quassat crepitacula palmis. 30 

cui deus arridens horrentes pectore setas 

vellicat, aut digitis aures astringit acutas, 

applauditve manu mutilum caput, aut breve mentum, 

et simas tenero collidit pollice nares. 

interea pueri florescit pube inventus, 35 

flavaque maturo tumuerunt tempora cornu. 

turn primum laetas ostendit pampinus uvas ; 

mirantur Satyri frondes et poma Lyaei. 

turn deus, Satyri, maturos carpite fetus, 

dixit, et ignotos, pueri, calcate racemos. 40 

vix haec ediderat, decerpunt vitibus uvas, 

et portant calathis, celerique elidere planta 

concava saxa super properant ; vindemia fervet 

collibus in summis, crebro pede rumpitur uva, 

rubraque purpureo sparguntur pectora musto. 45 

turn Satyri, lasciva cohors, sibi pocula quisque 

obvia corripiunt ; quod fors dedit, arripit usus. 

cantharon hie retinet, cornu bibit alter adunco : 

concavat ille manus, palmasque in pocula vertit : 

pronus at ille lacu bibit, et crepitantibus haurit 50 

musta labris : alius vocalia cymbala mergit. 



T. CATIUS SILIUS ITALICUS (25-101 a. d.) 
CCXXXII 

Hannibal's Vow 
I. 104-139 
Olli permulcens genitor caput oscula libat 
adtoUitque animos hortando et talibus implet : 105 



196 SILIUS ITALICUS 

' gens recidiva Phrygum Cadmeae stirpis alumnos 
foederibus non aequa premit ; si fata negarint 
dedecus id patriae nostra depellere dextra, 
haec tiia sit laus, nate, velis ; age, concipe bella 
latura exitium Laurentibus ; horreat ortus no 

iam pubes Tyrrhena tuos, partusque recusent, 
te surgeute, puer, Latiae producere matres.' 

his acuit stimulis, subicitque baud mollia dictu : 
' Romanos terra atque undis, ubi competet aetas, 
ferro ignique sequar Rhoeteaque fata revolvam. 115 

non superi mihi, non Martem cohibentia pacta, 
non celsae obstiterint Alpes Tarpeiaque saxa. 
banc mentem iuro nostri per numina Martis, 
per manes, regina, tuos.' turn nigra triformi 
hostia mactatur divae, raptimque recludit 120 

spirantes artus poscens responsa sacerdos 
ac fugientem animam properatis consulit extis. 

ast ubi quaesitas artis de more vetustae 
intravit mentes superum, sic deinde profatur : 
'Aetolos late consterni milite campos 125 

Idaeoque lacus flagrantes sanguine cerno. 
quanta procul moles scopulis ad sidera tendit, 
cuius in aerio pendent tua vertice castra ! 
iamque iugis agmen rapitur ; trepidantia fumant 
moenia et Hesperio tellus porrecta sub axe 130 

Sidoniis lucet flammis, fluit ecce cruentus 
Eridanus, iacet ore truci super arma virosque, 
tertia qui tulerit sublimis opima Tonanti. 
heu quaenam subitis horrescit turbida nimbis 
tempestas, ruptoque polo micat igneus aether ! 135 

magna parant superi. tonat alti regia caeli, 
bellantemque lovem cerno.' venientia fata 
scire ultra vetuit luno, fibraeque repente 
conticuere. latent casus longique labores. 

CCXXXIII 

The Hardships of the Carthaginians in crossing 
THE Alps 
III. 518-556 

Turn, qua durati concrete frigore collis 
lubrica frustratur canenti semita clivo. 



SILIUS ITALICUS 197 

luctantem ferro glaciem premit : haurit hiatu 520 

nix resoluta viros, altoque e culmine praeceps 

umenti turmas operit delapsa ruina. 

interdum adverse glomeratas turbine Corns 

in media ora nives fuscis agit horridus alis : 

ant rursum immani stridens avulsa procella 525 

nudatis rapit arm a viris, volvensque per orbem 

contorto rotat in nubes sublimia flatu. 

quoque magis subiere iugo, atque, evadere nisi, 

erexere gradum, crescit labor : ardua supra 

sese aperit fessis et nascitur altera moles, 530 

unde nee edomitos exsudatosque labores 

respexisse libet : tanta formidine plana 

exterrent repetita oculis ; atque una pruinae 

canentis, quacumque datur promittere visus, 

ingeritur facies : medio sic navita ponto, 535 

cum dulces liquit terras, et inania nullos 

inveniunt ventos securo carbasa malo, 

immensas prospectat aquas, ac victa profundis 

aequoribus fessus renovat sua lumina caelo. 

iamque, super clades atque importuna locorum, 540 

illuvie rigidaeque comae squalore perenni 

horrida semiferi promunt e rupibus ora ; 

atque effusa cavis exesi pumicis antris 

Alpina invadit manus, assuetoque vigore 

per dumos notasque nives atque invia pernix 545 

clausum montivagis infestat cursibus hostem. 

mutatur iam forma locis ; hie sanguine multo 

infectae rubuere nives ; hie nescia vinci 

paulatim glacies cedit tepefacta cruore : 

dumque premit sonipes duro vestigia cornu, 550 

ungula perfossis haesit comprensa pruinis. 

nee pestis lapsus simplex : abscisa relincunt 

membra gelu, fractosque asper rigor amputat artus. 

bis senos soles, totidem per vulnera saevas 

emensi noctes, optato vertice sidunt, 555 

castraque praeruptis suspendunt ardua saxis. 



198 SILIUS ITALICUS 



CCXXXIV 



Imilce the Wife of Hannibal protests against the 
Sacrifice of her Son 

IV. 789-809 

I nunc, Ausonios ferro populare Penates, 

et vetitas molire vias ! i, pacta resigna, 790 

per cunctos iurata deos ! sic praemia reddit 

Carthago, et tales iam nunc tibi solvit honores. 

quae porro haec pietas, delubra adspergere tabo "? 

heu primae scelerum causae mortalibus aegris, 

naturam nescire deum ! iusta ite precati 795 

ture pio, caedumque feros avertite ritus : 

mite et cognatum est homini deus. hactenus, oro, 

sit satis ante aras caesos vidisse iuvencos ; 

aut si velle nefas superos fixumque sedetque, 

me, me, quae genui, vestris absumite votis. 800 

cur spoliare iuvat Libycas hac indole terras ? 

an flendae magis Aegates, et mersa profundo 

Punica regna forent, olim si sorte cruenta 

asset tanta mei virtus praerepta mariti 1 

haec dubios vario divumque hominumque timore 805 

ad cauta illexere Patres ; ipsique relictum, 

abnueret sortem, an superum pareret honori. 

turn vero trepidare metu vix compos Imilce, 

magnanimi metuens immitia corda mariti. 



CCXXXV 

Juno blinds the Romans at Cannae with a Storm 
OF Dust 

IX. 486-512 

At Gradivus atrox remeantis in aethera Divae 
abscessu revocat mentes, fusosque per aequor 
ipse manu magna, nebulam circumdatus, acri 
restituit pugnae. convertunt signa, novamque 
instaurant Itali, versa formidine, caedem, 490 

cum ventis positus custos, cui flamina career 
imperio compressa tenet, caelumque ruentes 
Enrique, et Boreae parent, Corique, Notique, 



SILIUS ITALICUS 199 

lunonis precibus, promissa baud parva ferentis, 

regnantem Aetolis Vulturnum in proelia campis 495 

effrenat. placet bic irae exitiabilis ultor. 

qui, se postquam Aetnae mersit candente baratbro, 

concepitque ignes, et flammea protulit ora, 

evolat horrendo stridore, ac Daunia regna 

perflat, agens caecam glomerato pulvere nubem. 500 

eripuere oculos aurae, vocemque, manusque : 

vortice barenoso candentes (flebile dictu) 

torquet in ora globos Italum, et bellare maniplis 

iussa laetatur rabie. turn mole ruinae 

sternuntur tellure et miles et arma tubaeque ; 505 

atque omnis retro flatu occursante refertur 

lancea, et in tergum Rutulis cadit irritus ictus. 

atque idem flatus Poenorum tela secundat, 

et velut amento contorta bastilia turbo 

adiuvat, ac Tyrias impellit stridulus bastas. 510 

turn denso fauces praeclusus pulvere miles 

ignavam mortem compresso maeret biatu. 



CCXXXVI 

The Sibyl prophesies the Death op Hannibal 

XIII. 868-893 

Turn iuvenis lacrimans : ' restare baec ordine duro 
lamentor rebus Latiis. sed luce remota 
si nulla est venia, et merito mors ipsa laborat : 870 

perfidiae Poenus quibus aut Pblegethontis in undis 
exuret ductor scelus aut quae digna renatos 
ales in aeternum laniabit morsibus artus 1 ' 
• ne metue,' exclamat vates, ' non vita sequetur 
inviolata virum : patria non ossa quiescent. 875 

namque ubi, fractus opum, magnae certamine pugnae 
pertulerit vinci turpemque orare salutem, 
rursus bella volet Macetum instaurare sub armis ; 
damnatusque doli, desertis coniuge fida 
et dulci nato, linquet Carthaginis arces 880 

atque una profugus lustrabit caerula puppe. 
bine Cilicis Tauri saxosa cacumina viset. 
pro ! quanto levins mortalibus aegra subire 
servitia atque hiemes aestusque fugamque fretumque 



200 VALERIUS FLACCUS 

atque famem, quam posse mori ! post Itala bella 885 

Assyrio famulus regi falsusque cupiti 

Ausoniae motus, dubio petet aequora velo, 

donee, Prusiacas delatus segniter oras, 

altera servitia imbelli patietur in aevo 

et latebram munus regni. perstantibus inde 890 

Aeneadis reddique sibi poscentibus hostem, 

pocula furtivo rapiet properata veneno 

ac tandem terras longa formidine solvet.' 



C. VALERIUS FLACCUS (fl. under Vespasian) 

CCXXXVII 
Hypsipyle rescues her Father Thoas 

II. 253-278 

Tunc excipit artus 
obnubitque caput tacitumque ad conscia Bacchi 
templa rapit, primoque manus a limine tendens 255 

* exime nos sceleri, pater, et miserere piorum 
rursus ' ait. tacita pavidum tunc sede locavit 
sub pedibus dextraque dei ; latet ille receptus 
veste sacra ; voces tholus et trieterica reddunt 
aera sonum fixaeque fremunt in limine tigres. 260 

regina ut roseis Auroram surgere bigis 
vidit et insomni lassatas turbine tandem 
conticuisse domos, stabilem quaudo optima facta 
dant animum maiorque piis audacia coeptis, 
serta patri iuvenisque comam vestesque Lyaei 265 

induit et medium curru locat aeraque circum 
tympanaque et plenas tacita formidine cistas. 
ipsa sinus hederisque ligat famularibus artus 
pampineamque quatit ventosis ictibus hastam 
respiciens, teneat virides elatus habenas . 270 

ut pater, in nivea tumeant ut cornua mitra 
et sacer ut Bacchum referat scyphus. inpulit acri 
tum validas stridore fores rapiturque per urbem 
talia voce canens : ' linque mihi caede madentem, 
Bacche, domum ; sine foedatum te funere pontus 275 

expiet et referam lotos in templa dracones.' 



VALERIUS FLACCUS 201 

sic medios egressa metus ; facit ipse verendam 
nam deiis et flatu non inscia gliscit anhelo. 



CCXXXVIII 

The Abduction of Hylas 

III. 549-597 

Credit Hylas praedaeque ferox ardore propinquae 

insequitur ; simul Alcides hortatibus urget 550 

prospiciens ; iamque ex oculis aufertur uterque, 

cum puerum instantem quadrupes fessaque minantem 

tela manu procul ad nitidi spiracula fontis 

ducit et intactas levis ipse superfugit imdas. 

hoc pueri spes lusa modost nee tendere certat 555 

amplius ; utque artus et concita pectora sudor 

diluerat, gratos avidus procumbit ad amnes. 

stagna vaga quasi luce micant, ubi Cynthia caelo 

prospicit aut medii transit rota Candida Phoebi : 

tale iubar difFundit aquis ; nil unda comaeque 560 

turbavitque sonus surgentis ad oscula Nymphae. 

ilia avidas iniecta manus heu sera cientem 

auxilia et magni referentem nomen amici 

detrahit ; adiutae prono nam pondere vires. 

iam pater umbrosis Tirynthius arcibus ornos 565 

depulerat magnoque iugi stridore revulsas 
terga super fulvi porrexerat horrida monstri 
litora curva petens ; alio nam calle reversum 
credit Hylan captaque dapes auxisse ferina. 
sed neque apud socios structasque in litore mensas 570 

unanimum videt aeger Hylan nee longius acrem 
intendens aciem. varios hinc excitat aestus 
nube mali percussus amor, quibus haeserit oris, 
quis tales inpune moras casusve laborve 
attulerit ; densam interea descendere noctem S7S 

iam maiore metu ; tum vero et pallor et amens 
cum piceo sudore rigor, ceu pectora nautis 
congelat hiberni vultus lovis agricolisve, 
cum coit umbra minax, comitis sic adficit error 
Alciden saevaeque monet meminisse novercae. 580 

continuo, volucri ceu pectora tactus asilo 
emicuit Calabris taurus per confraga saeptis 



202 VALERIUS FLACCUS 

obvia quaeque mens, tali se concitat ardens 

in iuga senta fuga : pavet omnis conscia late 

silva, pavent montes, luctu succensus acerbo 585 

quid struat Alcides tantaque quid apparet ira. 

ille, velut refugi quern contigit inproba Mauri 

lancea sanguineus vasto leo murmure fertur 

frangit et absentem vacuis sub dentibus hostem, 

sic furiis accensa gerens Tirynthius ora 590 

fertur et intento discurrit montibus arcu. 

heu miserae quibus ille feris, quibus incidit usquam 

immeritis per lustra viris ! volat ordine nullo 

cuncta petens ; nunc ad ripas deiectaque saxis 

flumina, nunc totas nemorum procurrit ad umbras. 595 

rursus Hylan et rursus Hylan per longa reclamat 

avia ; responsant silvae et vaga certat imago. 



CCXXXIX 
Medea's Thoughts on seeing Jason for the first Time 

VI. 657-682 

At regina virum (neque enim dea submovet ignem) 
persequitur lustrans oculisque ardentibus haeret : 
et iam laeta minus praeseutis imagine pugnae 
castigatque metus et quas alit inscia curas, 660 

respiciens, an vera soror (nam credere falsos 
audet atrox vultus), eademque in gaudia rursus 
labitur et saevae trahitur dulcedine flammae. 
ac velut ante comas ac summa cacumina silvae 
lenibus adludit flabris levis auster, at ilium 665 

protinus inmanem miserae sensere carinae : 
talis ad extremos agitur Medea furores, 
interdum blandae derepta monilia divae 
contrectat miseroque aptat flagrantia collo, 
quaque dedit teneros aurum furiale per artus, 670 

deficit ; ac sua virgo deae gestamina reddit, 
non gemmis, non ilia levi turbata metallo, 
sed facibus, sed mole dei, quera pectore toto 
iam tenet ; extremus roseo pudor errat in ore. 
ac prior his : ' credisne patrem promissa daturum, 675 

soror, Argolicus cui dis melioribus hospes 
contigit 1 aut belli quantum iam restat acerbi 1 



VALERIUS FLACCUS 203 

heu quibus ignota sese pro gente periclis 

obicit ! ' haec fantem medio in sermone reliquit 

incepti iam luno potens securaque fraudis. 680 

inminet e celsis audentius inproba muris 
virgo nee ablatam sequitur quaeritve sororem. 



CCXL 

Medea accompanied by Venus goes to the Help of Jason 

VII. 371-409 

Talibus infelix contra sua regna venenis 
induitur noctique tremens infertur opacae. 
dat dextram vocemque Venus blandisque paventem 
adloquiis iunctoque trahit per moenia passu, 
qualis adhuc teneros insuetum pallida fetus 375 

mater ab excelso produxit in aethera nido 
hortaturque sequi brevibusque insurgere pinnis, 
illos caerulei primus ferit horror Olympi, 
iamque redire rogant adsuetaque quaeritur arbor : 
baud aliter caecae per moenia deficit urbis 380 

incedens horretque domos Medea silentes. 
hie iterum extremae nequiquam in limine portae 
substitit atque iterum fletus animique soluti, 
respexitque deam paulumque his vocibus haesit : 
' ipse rogat certe meque ipse implorat lason. 385 

nullane culpa subest 1 labes non ulla pudoris, 
nullus amor 1 nee turpe viro servire precanti V 
ilia nihil contra vocesque abrumpit inanes. 
et iam iam magico per opaca silentia Colchis 
coeperat ire sono, montanaque condere vultus 390 

numina cumque suis averti coUibus amnes ; 
iam stabulis gregibusque pavor strepitusque sepulcris 
inciderat ; stupet ipsa gravi nox tardier umbra, 
iamque tremens longe sequitur Venus ; utque sub altas 
pervenere trabes divaeque triformis in umbram, 395 

hie subito ante oculos nondum speratus lason 
emicuit, viditque prior conterrita virgo ; 
atque hinc se profugam volucri Thaumantias ala 
sustulit ; inde Venus dextrae delapsa tenenti. 
obvius ut sera cum se sub nocte magistris 400 

inpingit pecorique pavor, qualesve profundum 



204 VALERIUS FLACCUS 

per chaos occumint caecae sine vocibus umbrae ; 

haut secus in mediis noctis nemorisque tenebris 

inciderant ambo attoniti iuxtaque subibant, 

abietibus tacitis aut immotis cyparissis 405 

adsimiles, rabidus nondum quas miscuit auster. 

ergo ut erat vultu defixus uterque silenti 
noxque suom peragebat iter, iam iam ora levare 
Aesoniden farique cupit Medea priorem. 



CCXLI 

Medea sets out from her Home 

VIII. 1-36 

At trepidam in thalamis et iam sua facta paventem 

Colchida circa omnes pariter furiaeque minaeque 

patris habent ; nee caerulei timor aequoris ultra, 

nee miserae terra ulla procul ; quascumque per undas 

ferre fugam, quamcumque cupit iam scandere puppem. 5 

ultima virgineis tunc flens dedit oscula vittis, 

quosque fugit conplexa toros, crinemque genasque 

acta per antiqui carpsit vestigia somni, 

atque haec inpresso gemuit miseranda cubili : 

* o mihi si profugae, genitor, nunc mille supremos 10 

amplexus, Aeeta, dares fletusque videres 

ire meos ! ne crede, pater, non carior ille est, 

quem sequimur ; tumidis utinam simul obruar undis ! 

tu, precor, haec longa placidus mox sceptra senecta 

tuta geras meliorque tibi sit cetera proles.' 15 

dixit et Haemonio numquam spernenda marito 

condita letiferis promit medicamina cistis, 

virgineosque sinus ipsumque mouile venenis 

implicat ac saevum super omnibus addidit ensem. 

inde, velut torto Furiarum erecta flagello 20 

prosilit : attonito qualis pede prosilit Ino 

in freta nee parvi meminit conterrita nati, 

quem tenet ; extremum coniunx premit inritus Isthmon. 

iam prior in lucos curis urgentibus heros 
venerat et nemoris sacra se nocte tegebat, 25 

tum quoque siderea clarus procul ora iuventa. 
qualis adhuc sparsis comitum per lustra catervis 
Latmius aestiva residet venator in umbra, 



STATIUS 205 

dignus amore deae, velatis cornibus et iam 

Luna venit : roseo talis per nubila ductor 30 

implet honore nemus talisque exspectat amantem. 

ecce autem pavidae virgo de more columbae, 

quae super ingenti circumdata praepetis umbra 

in quemcumque tremens hominem cadit — haut secus ilia 

acta timore gravi mediam se misit ; at ille 35 

excepit blandoque prior sic ore locutus. 



P. PAPmiUS STATIUS (61-98 A. D.) 

CCXLII 

Calliope foeetells the future Greatness of Lucan 

Silv. II. 7. 48-80 

Nocturnas alii Phrygum ruinas 

et tardi reducis vias Ulixis 

et puppem temerariam Minervae, 50 

trita vatibus orbita, sequantur : 

tu carus Latio memorque gentis 

carmen fortior exseres togatum : 

ac primum teneris adhuc in annis 

ludes Hectora Thessalosque currus 55 

et supplex Priami potentis aurum, 

et sedes reserabis inferorum : 

ingratus Nero dulcibus theatris 

et noster tibi proferetur Orpheus. 

dices culminibus Remi vagantes 60 

infandos domini nocentis ignes. 

hinc castae titulum decusque PoUae 

iucunda dabis adlocutione. 

mox coepta generosior iuventa 

albos ossibus Italis Philippos 65 

et Pharsalica bella detonabis : 

quo fulmen ducis inter arm a divi, 

libertate gravem pi a Catoiiem 

et gratum popularitate Magnum, 

tu Pelusiaci scelus Canopi 70 

deflebis pius et Pharo cruenta 

Pompeio dabis altius sepulcrum. 



206 STATIUS 



haec primo iuvenis canes sub aevo, 

ante annos Culicis Maroniani. 

cedet Musa rudis ferocis Enni 75 

et docti furor arduus Lucreti, 

et qui per freta duxit Argonautas, 

et qui corpora prima transfigurat. 

quid mains loquar ? ipsa te Latinis 

Aeneis venerabitur canentem. 80 



CCXLIII 

To Septimius Severus, who was born in Leptis 

SiZv. IV. 5 

Parvi beatus runs honoribus, 
qua prisca Teucros Alba colit lares, 
fortem atque facundum Severum 
non solitis fidibus saluto. 

iam trux ad Arctos Parrhasias hiemps 5 

concessit altis obruta solibus, 
iam pontus ac tellus renident 
in Zephyros Aquilone fracto. 

nunc cuncta veris frondibus annuls 
crinitur arbos, nunc volucrum novi 10 

questus inexpertumque carmen, 
quod tacita statuere brama. 

nos parca tellus pervigil et focus 
culmenque multo lumine sordidum 

solantur exemptusque testa 15 

qua modo ferbuerat Lyaeus. 

non mille balant lanigeri greges, 
nee vacca dulci mugit adulter©, 
unique siquando canenti 

mutus ager domino reclamat. 20 

sed terra primis post patriam mihi 
dilecta curis ; hie mea carmina 
regina bellonim virago 
Caesareo peramavit auro. 



STATIUS 207 

cum tu sodalis dulce periculum 25 

conisus omni pectore toUeres, 
ut Castor ad cunctos tremebat 
Bebryciae strepitus harenae. 

tene in remotis Syrtibus avia 
Leptis creavit 1 iam feret Indicas 30 

messes odoratisque rara 
cinnama praeripiet Sabaeis. 

quis non in omni vertice Romuli 
reptasse dulcem Septimium putet ? 

quis fonts luturnae relictis 35 

uberibus neget esse pastum 1 

nee mira virtus : protinus Ausonum 
portus vadosae nescius Africae 
intras adoptatusque Tuscis 

gurgitibus puer innatasti. 40 

hinc parvus inter pignora curiae 
contentus artae lumine purpuras 
crescis, sed immensos labores 
indole patricia secutus. 

non sermo Poenus, non habitus tibi, 45 

externa non mens : Italus, Italus. 
sunt Urbe Romanisque turmis, 
qui Libyam deceant alumni. 

est et frementi vox hilaris foro, 
venale sed non eloquium tibi ; 50 

ensisque vagina quiescit, 
stringere ni iubeant amici. 

sed rura cordi saepius et quies, 
nunc in paternis sedibus et solo 

Veiente, nunc frondosa supra 55 

Hernica, nunc Curibus vetustis. 

hie plura pones vocibus et modis 
passu solutis, sed memor interim 
nostri verecundo latentem 

barbiton ingemina sub antro. 60 



208 , STATIUS 

CCXLIV 

To Maximus Jimius on the Birth of his Son 

Silv. IV. 7 

lam diu late sociata campo 
fortis heroos, Erato, labores 
differ atque ingens opus in minores 
contrahe gyros, 

tuque, regnator lyricae cohortis, 5 

da novi paulum mihi iura plectri, 
si tuas cantu Latio sacravi, 
Pindare, Thebas : 

Maximo carmen tenuare tempto ; 
nunc ab intonsa capienda myrto lo 

serta, nunc maior sitis et bibendus 
castior amnis. 

quando te dulci Latio remittent 
Dalmatae montes, ubi Dite vise 
pallidus fossor redit erutoque 15 

concolor auro 1 

ecce me natum propiore terra 
non tamen portu retinent amoeno 
desides Baiae liticenve notus 

Hectoris armis. 20 

torpor est nostris sine te Camenis, 
tardius sueto venit ipse Thymbrae 
rector et primis mens ecce metis 
haeret Achilles, 

quippe te fido monitore nostra 25 

Thebais multa cruciata lima 
temptat audaci fide Mantuanae 
gaudia famae. 

sed damns lento veniam, quod alma 
prole fundasti vacuos penates. 30 

diem laetum ! venit ecce nobis 
Maximus alter ! 



STATIUS 209 

orbitas omni fugienda nisu, 
quam premit votis inimicus heres, 
Optimo poscens^pudet heu ! — propinquo 35 

funus amice. 

orbitas nuUo tumulata fletu : 
stat domo capta ciipidus superstes 
imminens leti spoliis et ipsum 

computat ignem. 40 

duret in longum generosus infans, 
perque non multis iter expeditum 
crescat in mores patrios avumque 
provocet actis ! 

tu tuos parvo memorabis enses, 45 

quos ad Eoum tuleras Orontem 
signa frenatae moderatus alae 
Castore dextro ; 

ille ut invicti rapidum secutus 
Caesaris fulmen refugis amaram 50 

Sarmatis legem dederit, sub uno 
vivere caelo. 

sed tuas artes puer ante discat, 
omne quis mundi senium remensus 
orsa Sallusti brevis et Timavi 55 

reddis alumnum. 



CCXLV 

A Shabby Peesent 

Silv. IV. 9. 23-45 

Usque adeone defuerunt 
caesis pillea suta de lacernis 

vel mantelia luridaeve mappae, 25 

chartae Thebaicaeve Caricaeve? 
nusquam turbine conditus ruenti 
prunorum globus atque cottanorum ? 
non enlychnia sicca, non replictae 
bulborum tunicae 1 nee ova tantum 30 

nee lenes halicae nee asperum far 1 
p 



210 STATIUS 

nusquam Cinyphiis vacata campis 

curvanim domus uda cocleanim ? 

non lardum grave debilisve perna 1 

non lucanica, non graves falisci, 35 

non sal oxyporumve caseusve, 

aut panes viridantis aphronitri 

vel passum psithiis suis recoctum, 

dulci defruta vel lutosa caeno 1 

quantum nee dare cereos olentes 40 

cultellum tenuesve codicillos ? 

ollares, rogo, non licebat uvas, 

Cumano patinas in orbe tortas 

aut unam dare synthesin — quid horres 1 — 

alborum calicum atque caccaborum ? 45 



CCXLVI 

To Sleep 

Silv. V. 4 

Crimine quo merui, iuvenis placidissime divum, 
quove errore miser, donis ut solus egerem, 
Somne, tuis 1 tacet omne pecus volucresque feraeque 
et simulant fessos curvata cacumina somnos, 
nee trucibus fluviis idem sonus ; occidit horror 5 

aequoris, et terris maria adclinata quiescunt. 
septima iam rediens Phoebe mihi respicit aegras 
stare genas ; totidem Oetaeae Paphiaeque renident 
lampades et totiens nostros Tithonia questus 
praeterit et gelido spargit miserata flagello, 10 

unde ego suflBciam ? non si mihi lumina mille, 
quae sacer altema tantum statione tenebat 
Argus et baud umqnam vigilabat corpore toto. 
at nunc heu ! si aliquis longa sub nocte puellae 
bracchia nexa tenens ultro te, Somne, repellit, 15 

inde veni nee te totas infundere pennas 
luminibus compello meis — hoc turba precetur 
laetior — extremo me tange cacumine virgae, 
sufficit, aut leviter suspenso poplite transi. 



STATIUS 211 



CCXLVII 
Hypsipyle, leaving the Child Archemorus, conducts 

THE THIRSTY GrEEKS TO A RiVER 

Theh. IV. 785-822 

At puer in gremio vernae telluris et alto 785 

gramme nunc faciles sternit procursibus herbas 
in vultum nitens, caram mode lactis egeno 
nutricem plangore ciens iterumque renidens 
et teneris meditans verba inluctantia labris 
miratur nemorum strepitus aut obvia carpit 790 

aut patulo trahit ore diem nemorique malorum 
inscius et vitae multum securus inerrat. 
sic tener Odrysia Mavors nive, sic puer ales 
vertice Maenalio, talis per litora reptans 
improbus Ortygiae latus inclinabat Apollo. 795 

illi per dumos et opaca virentibus umbris 
devia pars cingunt, pars arta plebe secuntur 
praecelerantque ducem. medium subit ilia per agmen 
non humili festiua modo ; iamque amne propinquo 
rauca sonat vallis, saxosumque impulit aures 800 

murmur : ibi exultans conclamat ab agmine primus 
sicut erat levibus toUens vexilla maniplis 
Argus ' aquae ! ' longusque virum super ora cucurrit 
clamor 'aquae ! ' sic Ambracii per litora ponti 
nauticus in remis iuvenum monstrante magistro 805 

fit sonus inque vicem contra percussa reclamat 
terra, salutatus cum Leucada pandit Apollo, 
incubuere vadis passim discrimine nullo 
turba simul primique, nequit secernere mixtos 
aequa sitis, frenata suis in curribus intrant 810 

armenta, et pleni dominis armisque feruntur 
quadripedes ; hos turbo rapax, hos lubrica fallunt 
saxa, nee implicitos fluvio reverentia reges 
proterere aut-mersisse vado clamantis amici 
ora. fremunt undae, longusque a fontibus amnis' 815 

diripitur, modo lene virens et gurgite puro 
perspicuus nunc sordet aquis egestus ab irais 
alveus ; inde tori riparum et proruta turbant 
gramina ; iam crassus caenoque et pulvere sordens, 



212 STATIUS 

quamquam expleta sitis, bibitur tamen. agmina bello 
decertare putes iustumque in gurgite Martem 
perfiirere aut captam tolli victoribus urbem. 



CCXLVIII 

Her Grief on finding the Child dead 

TTieh. V. 599-637 

Ac velut aligerae sedem fetusque parentis 

cum piger umbrosa populatus in ilice serpens, 600 

ilia redit querulaeque domus mirata quietem 

iam stupet impendens advectosque horrida maesto 

excutit ore cibos, cum solus in arbore paret 

sanguis et errantes per capta cubilia plumae. 

ut laceros artus gremio miseranda recepit 605 

intexitque comis, tandem laxata dolori 
vox invenit iter, gemitusque in verba soluti : 
* o mihi desertae natorum dulcis imago, 
Archemore, rerum et patriae solamen ademptae 
servitiique decus, qui te, mea gaudia, sontes 610 

exstinxere dei, modo quem digressa reliqui 
lascivum et prono vexantem gramina cursu 1 
heu ubi siderei vultus 1 ubi verba ligatis 
imperfecta sonis risusque et murmura soli 
intellecta mihi 1 quotiens tibi Lemnon et Argo 615 

sueta loqui et longa somnum suadere querella ! 
sic equidem luctus solabar et ubera parvo 
iam materna dabam, cui nunc venit inritus orbae 
lactis et infelix in vulnera liquitur imber. 
nosco deos : dura mei praesagia somni 620 

nocturnique metus, et numquam impune per umbras 
attonitae mihi visa Venus ! quos arguo divos ? 
ipsa ego te (quid enim timeam moritura fateri ?) 
exposui fatis. quae mentem insauia traxit 1 
tantane me tantae tenuere oblivia curae ? 625 

dum patrios casus famaeque exorsa retracto 
ambitiosa meae (pietas haec magna fidesque !), 
exsolvi tibi, Lemne, nefas ; ubi letifer anguis, 
ferte, duces, meriti si qua est mihi gratia duri, 
si quis honos dictis, aut vos exstinguite ferro, 630 

ne tristes dominos orbamque inimica revisam 



STATIUS 213 

Eurydicen, quamquam haut illi mea cura dolendo 
cesserit. hocne ferens onus inlaetabile matris 
transfundam gremio ? quae me prius ima sub umbras 
mergat humus ? ' simul haec terraque et sanguine vultum 
sordida magnorum circa vestigia regum 636 

vertitur, et tacite maerentibus imputat undas. 



CCXLIX 
Mercury visits the Temple of Mars in Thrace 

Theh. VII. 40-76 

Hie steriles delubra notat Mavortia silvas 40 

horrescitque tuens : ubi mille furoribus illi 

cingitur adverse domus immansueta sub Haemo, 

ferrea compago laterum, ferro arta teruntur 

limina, ferratis incumbunt tecta columnis. 

laeditur adversum Phoebi iubar, ipsaque sedem 45 

lux timet, et dirus contristat sidera fulgor. 

digna loco static : primis salit Impetus amens 

e foribus, caecumque Nefas, Iraeque rubentes, 

exsanguesque Metus, occultisque ensibus adstant 

Insidiae, geminumque tenens Discordia ferrum. 50 

innumeris strepit aula minis : tristissima Virtus 

Stat medio, laetusque Furor, vultuque cruento 

Mors armata sedet. bellorum solus in aris 

sanguis, et incensis qui raptus ab urbibus ignis. 

terrarum exuviae circum, et fastigia templi 55 

captae insignibant gentes, caelataque ferro 

fragmina portarum bellatricesque carinae 

et vacui currus protritaque curribus ora : 

paene etiam gemitus : adeo vis omnis et omne 

vulnus : ubique ipsum, sed non usquam ore remisso 60 

cernere erat : talem divina Mulciber arte 

ediderat : nondum radiis monstratus adulter 

foeda catenato luerat conubia lecto. 

quaerere templorum regem vix coeperat ales 

Maenalius, tremit ecce solum, et mugire refractis 65 

corniger Hebrus aquis : tunc quod pecus utile bellis 

vallem infestabat, trepidas spumare per herbas, 

signa adventantis, clausaeque adamante perenni 

dissiluere fores : Hyrcano in sanguine pulcher 



214 STATIUS 

ipse subit curru diraque adspergine latos 70 

mutat agros : spolia a tergo flentesque catervae. 

dant silvae nixque alta locum : regit atra iugales 

sanguinea Bellona manu longaque fatigat 

cuspide : diriguit visu Cyllenia proles 

submisitque genas : ipsi reverentia patri, 75 

si prope sit, dematque minas, nee talia mandet. 



CCL 

The Death of Amphiaeaus 

TJub. VII. 791-823 

Non aliter caeco nocturni turbine Cori 
scit peritura ratis, cum iam damnata sororis 
igne Therapnaei fugerunt carbasa fratres. 

iamque recessurae paulatim horrescere terrae 
summaque terga quati graviorque effervere pulvis 795 

coeperat ; inferno mugit iam murmure campus, 
bella putant trepidi bellique hunc esse fragorem, 
hortanturque gradus ; alius tremor arma virosque 
mirantesque inclinat equos ; iam frondea nutant 
culmina, iam muri, ripisque Ismenos apertis 800 

eflfugit ; exciderant irae, nutantia figunt 
tela solo, dubiasque vagi nituntur in hastas 
comminus inque vieem viso pallore recedunt. 
sic ubi navales miscet super aequora pugnas 
contempto Bellona mari, si forte benigna 805 

tempestas, sibi quisque cavent, ensesque recondit 
mors alia, et socii pacem fecere timores. 
talis erat campo belli fluitantis imago, 
sive laborantes concepto flamine terrae 
ventorum rabiem et clausum eiecere furorem, 810 

exedit seu putre solum carpsitque terendo 
unda latens, sive hac volventis machina caeli 
incubuit, sive omne fretum Neptunia movit 
cuspis et extremas gravius mare torsit in oras, 
seu vati datus ille fragor, seu terra minata est 815 

fratribus : ecce alte praeceps humus ore profundo 
dissilit, inque vicem timuerunt sidera et umbrae, 
ilium ingens haurit specus et transire parantes 



STATIUS 215 

mergit equos ; non arma manii, non frena remisit : 

sicut erat, rectos defert in Tartara currus 820 

respexitque cadens caelum campumque coire 

ingemuit, donee levior distantia rursus 

miscuit arva tremor lucemque exclusit Averno. 



CCLI 

Thb Abode of Sleep 

Theh. X. 84-117 

Stat super occiduae nebulosa cubilia noctis 
Aethiopasque alios nulli penetrabilis astro 85 

lucus iners, subterque cavis grave rupibus antrum 
it vacuum in montem, qua desidis atria Somni 
securumque larem segnis Natura locavit. 
limen opaca Quies et pigra Oblivio servant 
et numquam vigili torpens Ignavia vultu. 90 

Otia vestibulo pressisque Silentia pinnis 
muta sedent abiguntque truces a culmine ventos 
et ramos errare vetanfet murmura demunt 
alitibus. non hie pelagi, licet omnia clament 
litora, non ullus caeli fragor ; ipse profundis 95 

vallibus effugiens speluncae proximus amnis 
saxa inter scopulosque iacet : nigrantia circum 
armenta, omne solo recubat pecus, et nova marcent 
gramina, terrarumque inclinat spiritus herbas. 
mille intus simulacra dei caelaverat ardens 100 

Mulciber : hie haeret lateri redimita Voluptas, 
hie comes in requiem vergens Labor ; est ubi Baccho, 
est ubi Martigenae socium pulvinar Amori 
obtinet ; interius tecti in penetralibus altis 
et cum Morte iacet, nullique ea tristis imago. 105 

ipse autem, vacuos curis, umentia subter 
antra soporifero stipatos flore tapetas 
incubat ; exhalant vestes et corpore pigro 
strata calent, supraque torum niger efflat anhelo 
ore vapor ; manus haec fuses a tempore laevo no 

sustentat crines, haec cornu oblita remisit. 
adsunt innumero circum vaga Somnia vultu, 
vera simul falsis permixtaque tristia blandis, 
noctis opaca cohors, trabibusque aut postibus haerent, 



216 STATIUS 

aut tellure iacent. tenuis, qua circuit aulam, 115 

invalidusque nitor, primosque hortantia somnos 
languida succiduis exspirant lumina flammis. 



CCLII 
Achilles in Scyros at the Palace of Lycomedes 

Achill. I. 366-378 

Nec turba piarum 
Scyriadum cessat nimio defigere visu 
virginis ora novae, quantum cervice comisque 
emineat quantumque umeros ac pectora fundat. 
dein sociare choros castisque accedere sacris 370 

hortantur, ceduntque loco et contingere gaudent. 
qualiter Idaliae volucres, ubi mollia frangunt 
nubila, iam longum caeloque domoque gregatae, 
si iunxit pinnas diversoque hospita tractu 
venit avis, cunctae primum mirantur et horrent : 375 

mox propius propiusque volant, atque aere in ipso 
paulatira fecere suam plausuque secundo 
circueunt hilares et ad alta cubilia ducunt. 

CCLIII 
Achilles in Scyros casts off his feminine Disguise 

Achill. II. 174-208 

Hie aliae, quas sexus iners naturaque ducit, 

aut teretes thyrsos aut respondentia temptant 175 

tympana, gemmatis aut nectunt tempora limbis : 

arma vident magnoque putant donata parenti. 

at ferus Aeacides, radiantem ut comminus orbem 

caelatum pugnas (saevis et forte rubebat 

bellorum maculis) accliuem conspicit hastae : 180 

infremuit torsitque genas, et fronte relicta 

surrexere comae ; nusquam mandata parentis, 

nusquam occultus amor, totoque in pectore Troia est. 

ut leo, materno cum raptus ab ubere mores 

accepit pectique iubas hominemque vereri 185 

edidicit nullasque rapi nisi iussus in iras, 

si semel adverso radiavit lumine ferrum, 



MARTIAL 217 

eiurata fides domitorque inimicus : in ilium 

prima fames, timidoque iuvat saevire magistro. 

ut vero accessit propius luxque aemula vultum 190 

reddidit et simili talem se vidit in auro, 

horruit embuitque simul. tunc acer Ulixes 

admotus lateri submissa voce : ' quid haeres ? 

scimus ' ait, ' tu semiferi Chiron is alumnus, 

tu caeli pelagique nepos : te Dorica classis, 195 

te tua suspensis exspectat Graecia signis, 

ipsaque iam dubiis nutant tibi Pergama muris. 

heia, abrumpe moras : sine perfida palleat Ide, 

et iuvet haec audire patrem, pudeatque dolosam 

sic pro te timuisse Thetin.' iam pectus amictu 200 

laxabat, cum grande tuba sic iussus Agyrtes 

insonuit : fugiunt disiectis undique donis 

implorantque patrem commotaque proelia credunt. 

illius intactae cecidere a pectore vestes, 

iam clipeus breviorque manu consumitur hasta 205 

(mira fides !), Ithacumque umeris excedere visus 

Aetolumque ducem : tantum subita arm a calorque 

Martins horrenda confundit luce penates. 



M. VALERIUS MARTIALIS (c. 40-104 a.d.) 

CCLIV 

The Book -Borrower 

1.117 

Occurris quotiens, Luperce, nobis, 
' vis mittam puerum ' subinde dicis, 
' cui tradas epigrammaton libellum, 
lectum quem tibi protinus remittam ? ' 
non est quod puerum, Luperce, vexes, 
longum est, si velit ad Pirum venire, 
et scalis habito tribus, sed altis. 
quod quaeris propius petas licebit. 
Argi nempe soles subire letum : 
contra Caesaris est forum taberna 
scriptis postibus hinc et inde totis, 
omnes ut cito perlegas poetas. 



218 MARTIAL 

illinc me pete, nee roges Atrectum 

— hoc nomen dominus gerit tabernae — : 

de priino dabit alterove nido 

rasum pumice purpuraque cultum 

denaris tibi quinque Martialem. 

' tanti non es ' ais ? Sapis, Luperce. 



CCLV 
A Jack of all Trades 

II. 7 

Declamas belle, causas agis, Attice, belle, 

historias bellas, carmiDa bella facis, 
componis belle mimos, epigram mata belle, 

bellus grammaticus, bellus es astrologus, 
et belle cantas et saltas, Attice, belle, 

bellus es arte lyrae, bellus es arte pilae. 
nil bene cum facias, facias tamen omnia belle, 

vis dicam quid sis ? magnus es ardelio. 



CCLYI 

A Roman Snob 

II. 57 

Hie quem videtis gressibus vagis lentum, 
amethystinatus media qui secat Saepta, 
quem non lacernis Publius mens vincit, 
non ipse Cordus alpha paenulatorum, 
quem grex togatus sequitur et capillatus 
recensque sella linteisque lorisque : 
oppigneravit modo modo ad Cladi mensam 
vix octo nummis anulum, unde cenaret. 

CCLVII 

'Hoc erat in Yotis' 

II. 90 

Quintiliane, vagae moderator summe iuventae, 
gloria Romanae, Quintiliane, togae. 



MARTIAL 219 

vivere quod propero pauper nee inutilis annis, 

da veniam : properat vivere nemo satis. 
difFerat hoe, patrios optat qui vincere census s 

atriaque inmodicis artat imaginibus. 
me focus et nigros non indignantia fumos 

tecta iuvant et fons vivus et herba rudis. 
sit mihi verna satur, sit non doctissima coniunx, 

sit nox cum somno, sit sine lite dies. lo 



CCLVIII 

A Peetty Fellow 

III. 63 

Cotile, bellus homo es : dicunt hoc, Cotile, multi. 

audio : sed quid sit, die mihi, bellus homo. 
' bellus homo est, flexos qui digerit ordine crines, 

balsama qui semper, cinnama semper olet ; 
cantica qui Nili, qui Gaditana susurrat, 

qui movet in varios bracchia volsa modos ; 
inter femineas tota qui luce cathedras 

desidet atque aliqua semper in aure sonat, 
qui legit hinc illinc missas scribitque tabellas ; 

pallia vicini qui refugit cubiti ; 
qui scit, quam quis amet, qui per convivia currit, 

Hirpini veteres qui bene novit avos.' 
quid narras 1 hoc est, hoc est homo, Cotile, bellus 1 

res pertricosa est, Cotile, bellus homo. 



CCLIX 
A Roman Day 

IV. 8 

Prima salutantes atque altera content hora, 

exercet raucos tertia causidicos, 
in quintam varios extendit Roma labores, 

sexta quies lassis, septima finis erit, 
sufficit in nonam nitidis octava palaestris, 

imperat exstructos frangere nona toros : 
hora libellorum decima est, Eupheme, meorum, 

temperat ambrosias cum tua cura dapes 



220 MARTIAL 

et bonus aetherio laxatur nectare Caesar 
ingentique teuet pocula parca manu. 

tunc admitte iocos : gressu timet ire licenti 
ad matutinum nostra Thalia lovem. 



CCLX 
A Lawyer's Perquisites 

IV. 46 

Saturnalia divitem Sabellum 

fecerunt : merito tumet Sabellus, 

nee quemquam putat esse praedicatque 

inter causidicos beatiorem. 

hos fastus animosque dat Sabello 5 

farris semodius fabaeque fresae, 

et turis piperisque tres selibrae, 

et Lucanica ventre cum Falisco, 

et nigri Syra defmti lagona, 

et ficus Libyca gelata testa 10 

cum bulbis cocleisque caseoque. 

Piceno quoque venit a cliente 

parcae cistula non capax olivae, 

et crasso figuli polita caelo 

septenaria synthesis Sagunti, 15 

Hispanae luteum rotae toreuma, 

et lato variata mappa clavo. 

Saturnalia fnictuosiora 

annis non habuit decern Sabellus. 



CCLXI 
The Pleasures of Life 

v. 20 

Si tecum mihi, care Martialis, 

securis liceat frui diebus, 

si disponere tempus otiosum 

et verae pariter vacare vitae : 

nee nos atria, nee domos potentum, 

nee lites tetricas foruraque triste 

nossemus, nee imagines superbas ; 



MARTIAL 221 

sed gestatip, fabulae, libelli, 

campus, porticus, umbra, Virgo, thermae, 

haec essent loca semper, hi labores. lo 

nunc vivit necuter sibi, bonosque 

soles eflPugere atque abire sentit, 

qui nobis pereunt et imputantur. 

quisquam vivere cum sciat, moratur ? 



CCLXII 

An accomplished Gladiator 

V. 24 

Hermes Martia saeculi voluptas, 

Hermes omnibus eruditus armis, 

Hermes et gladiator et magister, 

Hermes turba sui tremorque ludi, 

Hermes quem timet Helius, sed unum, 5 

Hermes cui cadit Advolans, sed uni, 

Hermes vincere nee ferire doctus, 

Hermes suppositicius sibi ipse, 

Hermes divitiae locariorum, 

Hermes cura laborque ludiarum, 10 

Hermes belligera superbus hasta, 

Hermes aequoreo minax tridente, 

Hermes casside languida timendus, 

Hermes gloria Martis universi, 

Hermes omnia solus et ter unus. 15 

ccLxni 

Martial asks a Favour of his Friend 

VII. 72 

Gratus sic tibi, Paule, sit December, 

nee vani triplices brevesque mappae 

nee turis veniant leves selibrae, 

sed lances ferat et scyphos avorum 

aut grandis reus aut potens amicus, 5 

seu quod te potius iuvat capitque ; 

sic vincas Noviumque Publiumque 

mandris et vitreo latrone clusos ; 



222 MARTIAL 

sic palmam tibi de trigone nudo 
unctae det favor arbiter coronae, 
nee laudet Polybi magis sinistras : 
si quisquam mea dixerit malignus 
atro carmina quae madent veneno, 
ut vocem mihi commodes patronam 
et quantum poteris, sed usque, clames : 
"non scripsit meus ista Martialis." 



CCLXIV 

A Virtuoso 

VIII. 6 

Archetypis vetuli nihil est odiosius Eucti 

— ficta Saguntino cymbia malo luto — , 
argenti furiosa sui cum stemmata narrat 

garrulus et verbis mucida vina facit. 
* Laomedonteae fuerant haec pocula mensae : 5 

ferret ut haec, muros struxit Apollo lyra. 
hoc cratere ferox commisit proelia Rhoetus 

cum Lapithis : pugna debile cernis opus, 
hi duo longaevo censentur Nestore fundi : 

poUice de Pylio trita columba nitet. 10 

hie scyphus est, in quo misceri iussit amicis 

largius Aeacides vividiusque merum. 
hac propinavit Bitiae pulcherrima Dido 

in patera, Phrygio cum data cena viro est.' 
miratus fueris cum prisca toreumata multum, 15 

in Priami calathis Astyanacta bibes. 



CCLXV 

To FOETUNE-HUXTEES 
VIII. 12 

Uxorem quare locupletem ducere nolim, 
quaeritis 1 uxori nubere nolo meae. 

inferior matrona suo sit, Prisce, marito : 
non aliter fiunt femina virque pares. 



MARTIAL 223 

CCLXVI 

A USELESS Present 

VIII. 33 

De praetoricia folium mihi, Paule, corona 

mittis et hoc phialae nomen habere iubes. 
hac fuerat nuper nebula tibi pegma perunctum, 

pallida quam rubri diluit unda croci. 
an magis astuti derasa est ungue ministri 5 

brattea, de fulcro quam reor esse tuo ? 
ilia potest culicem longe sentire volantem 

et minimi pinna papilionis agi ; 
exiguae volitat suspensa vapore lucernae 

et leviter fuso rumpitur icta mero. 10 

hoc linitur sputo lani caryota Kalendis, 

quam fert cum parco sordidus asse cliens. 
lenta minus gracili crescunt colocasia filo, 

plena magis nimio lilia sole cadunt ; 
nee vaga tarn tenui discurrit aranea tela, 15 

tam leve nee bombyx pendulus urget opus, 
crassior in facie vetulae stat creta FabuUae, 

crassior oflfensae bulla tumescit aquae ; 
fortior et tortos servat vesica capillos 

et mutat Latias spurn a Batava comas. 20 

hac cute Ledaeo vestitur pullus in ovo, 

talia lunata splenia fronte sedent. 
quid tibi cum phiala, ligulam cum mittere possis, 

mittere cum possis vel cocleare mihi, — 
magna nimis loquimur — cocleam cum mittere possis, 25 

denique cum possis mittere, Paule, nihil ? 



CCLXVII 

A Gift from Instans Rufus 
VIII. 51 

Quis labor in phiala 1 docti Myos, anne Myronos ? 

Mentoris haec manus est, an, Polyclite, tua 1 
livescit nulla caligine fusca nee odit 

exploratores nubila massa focos ; 



224 MARTIAL 

vera minus flavo radiant electra metallo, 5 

et niveum felix pustula vincit ebur. 
materiae non cedit opus : sic alligat orbem, 

plurima cum tota lampade luna nitet. 
stat caper Aeolio Thebani vellere Phrixi 

cultus : ab hoc mallet vecta fuisse soror ; lo 

hunc nee Cinyphius tonsor violaverit, et tu 

ipse tua pasci vite, Lyaee, velis. 
terga premit pecudis geminis Amor aureus alis, 

Palladius tenero lotos ab ore sonat : 
sic Methymnaeo gavisus Arione delphin 15 

languida uon tacitum per freta vexit onus, 
imbuat egregium digno mihi nectare munus 

non grege de domini, sed tua, Ceste, manus ; 
Ceste, decus mensae, misce Setina : videtur 

ipse puer nobis, ipse sitire caper. 20 

det numerum cyathis Instantis littera Rufi : 

auctor enim tanti muneris ille mihi : 
si Telethusa venit promissaque gaudia portat, 

servabor dominae, Rufe, triente tuo ; 
si dubia est, septunce trahar ; si fallit amantem, 25 

ut iugulem curas, nomen utrumque bibam. 



CCLXVIII 

Heaven in Debt to Domitian 

IX. 3 

Quantum iam superis, Caesar, caeloque dedisti 

si repetas et si creditor esse velis, 
grandis in aetherio licet auctio fiat Olympo 

coganturque dei vendere quidquid habent, 
conturbabit Atlas, et non erit uncia tota 

decidat tecum qua pater ipse deum : 
pro Capitolinis quid enim tibi solvere templis, 

quid pro Tarpeiae frondis honore potest 1 
quid pro culminibus geminis matrona Tonantis ? 

Pallada praetereo : res agit ilia tuas. 
quid loquar Alciden Phoebumque piosque Laconas ? 

addita quid Latio Flavia templa polo ? 
exspectes et sustineas, Auguste, necesse est : 

nam tibi quod solvat non habet area lovis. 



MARTIAL 225 

CCLXIX 

*QUEM VERSU DICEEE NON EST ' 
IX. 11 

Nomen cum violis rosisque natum, 

quo pars optima nominatur anni, 

Hyblam quod sapit Atticosque flores, 

quod nidos olet alitis superbae ; 

nomen Hectare dulcius beato, 5 

quo mallet Cybeles puer vocari 

et qui pocula temperat Tonanti ; 

quod si Parrhasia sones in aula, 

respondent Veneres Cupidinesque ; 

nomen nobile, molle, delicatum 10 

versu dicere non rudi volebam : 

sed tu syllaba contumax repugnas. 

dicunt Eiarinon tarn en poetae, 

sed Graeci, quibus est nihil negatum 

et quos ^A/)€s "Apes decet sonare : 15 

nobis non licet esse tam disertis, 

qui Musas colimus severiores. 



CCLXX 

* Silence is Golden' 

X. 3 

Vernaculorum dicta, sordidum dentem, 
et foeda linguae probra circulatricis, 
quae sulphurato nolit empta ramento 
vatiniorum proxeneta fractorum, 
poeta quidam clancularius spargit 
et vult videri nostra, credis hoc, Prisce 1 
voce ut loquatur psittacus coturnicis 
et concupiscat esse Canus ascaules 1 
procul a libellis nigra sit meis fama, 
quos rumor alba gemmeus vehit pinna : 
cur ego laborem notus esse tam prave, 
constare gratis cum silentium possit ? 



226 MARTIAL 

CCLXXI 

A Happy Life 

X, 23 

lam numerat placido felix Antonius aevo 

quindecies actas Primus Olympiadas 
praeteritosque dies et tutos respicit annos 

nee metuit Lethes iam propioris aquas, 
nulla recordanti lux est ingrata gravisque ; 5 

nulla fuit cuius non meminisse velit. 
ampliat aetatis spatiuni sibi vir bonus : hoc est 

vivere bis, vita posse priore frui. 

CCLXXII 
A Villa in Foemiae 

X. 30. 11-29 

Hie summa leni stringitur Thetis vento ; 

nee languet aequor, viva sed quies ponti 

pictam phaselon adiuvante fert aura, 

sicut puellae non amantis aestatem 

mota salubre purpura venit frigus. 15 

nee saeta longo quaerit in mari praedam, 

sed e cubiclo lectuloque iactatam 

spectatus alte lineam trahit piscis. 

si quando Nereus sentit Aeoli regnum, 

ridet procellas tuta de suo mensa : 20 

piscina rhombum pascit et lupos vernas, 

natat ad magistrum delicata muraena, 

nomenculator mugilem citat notum, 

et adesse iussi prodeunt senes mulli. 

frui sed istis quando, Roma, permittis ? 25 

quot Formianos imputat dies annus 

negotiosis rebus urbis haerenti ? 

ianitores vilicique felices ! 

dominis parantur ista, serviunt vobis. 



MARTIAL 227 

CCLXXIII 

The Ingeedients of Happiness 

X. 47 

Vitam quae faciant beatiorem, 

iucundissime Martialis, haec sunt : 

res non parta labore, sed relicta ; 

non ingratus agar, focus perennis ; 

lis numquam, toga rara, mens quieta ; 5 

vires ingenuae, salubre corpus ; 

prudens simplicitas, pares amici ; 

convictus facilis, sine arte mensa ; 

nox non ebria, sed soluta curis ; 

non tristis torus, et tamen pudicus ; 10 

somnus qui faciat breves tenebras : 

quod sis esse velis nihilque malis ; 

summum nee metuas diem nee optes. 

CCLXXIV 

An infinitesimal Farm 

XI. 18 

Donasti, Lupe, rus sub urbe nobis ; 

sed rus est mihi mains in fenestra. 

rus hoc dicere, rus potes vocare ? 

in quo ruta facit nemus Dianae, 

argutae tegit ala quod cicadae, 5 

quod formica die comedit uno, 

clusae cui folium rosae corona est ; 

in quo non magis invenitur herba, 

quam Cosmi folium piperve crudum ; 

in quo nee cucumis iacere rectus, 10 

nee serpens habitare tota possit. 

urucam male pascit hortus unam, 

consumpto moritur culix salicto, 

et talpa est mihi fossor atque arator. 

non boletus hiare, non mariscae 15 

ridere aut violae patere possunt. 

fines mus populatur et colono 

tamquam sus Calydonius timetur, 



228 MARTIAL 



et sublata volantis ungue Prognes 

in nido seges est hinindinino ; 20 

et cum stet sine falce mentulaque, 

non est dimidio locus Priapo. 

vix implet cocleam peracta messis, 

et mustum nuce condimus picata. 

errasti, Lupe, littera sed una : 25 

nam quo tempore praedium dedisti, 

mallem tu mihi prandium dedisses. 



CCLXXV 

Country versus Town 

XII, 18 

Dum tu forsitan inquietus erras 

clamosa, luvenalis, in Subura, 

aut coUem dominae teris Dianae ; 

dum per limina te potentionmi 

sudatrix toga ventilat vagumque s 

maior Caelius et minor fatigant : 

me multos repetita post Decembres 

accepit mea rusticumque fecit 

auro Bilbilis et superba ferro. 

hie pigri colimus labore dulci 10 

Boterdum Plateamque — Celtiberis 

haec sunt nomina crassiora terris — : 

ingenti fruor improboque somno, 

quem nee tertia saepe rumpit hora, 

et totum mihi nunc repono quidquid 15 

ter denos vigilaveram per annos. 

ignota est toga, sed datur petenti 

rupta proxima vestis a cathedra. 

surgentem focus excipit superba 

vicini strue cultus iliceti, 20 

multa vilica quem coronat olla. 

venator sequitur, sed ille quem tu 

secreta cupias habere silva ; 

dispensat pueris rogatque longos 

levis ponere vilicus capillos. 25 

sic me vivere, sic iuvat perire. 



MARTIAL 

CCLXXVI 
A Pkesent feom Marcella 
xir. 31 

Hoc nemuSj hi fontes, haec textilis umbra supini 

palmitis, hoc riguae ductile flumen aquae, 
prataque nee bifero cessura rosaria Paesto, 

quodque viret lani mense nee alget holus, 
quaeque natat clusis anguilla domestica lymphis, 

quaeque gerit similes Candida turris aves, 
munera sunt dominae : post septima lustra reverso 

has Marcella domos parvaque regna dedit. 
si mihi Nausicaa patrios concederet hortos, 

Alcinoo possem dicere 'malo meos.' 



CCLXXVII 
The Trials of Town Life 

XII. 57 

Cur saepe sicci parva rura Nomenti 

laremque villae sordidum petam, quaeris ? 

nee cogitandi, Sparse, nee quieseendi 

in urbe locus est pauperi. negant vitam 

ludi magistri mane, nocte pistores, 5 

aerariorum marculi die toto ; 

hinc otiosus sordidam quatit mensam 

Neroniana nummularius massa, 

illinc balucis malleator Hispanae 

tritum nitenti fuste verberat saxum ; 10 

nee turba cessat entheata Bellonae, 

nee fasciato naufragus loquax trunco, 

a matre doctus nee rogare ludaeus, 

nee sulphuratae lippus institor mercis. 

numerare pigri damna qui potest somni, 15 

dicet quot aera verberent manus urbis, 

cum secta Colcho Luna vapulat rhombo. 

tu. Sparse, nescis ista, nee potes scire, 

Petilianis delicatus in regnis, 

cui plana summos despicit domus montes, 20 



230 JUVENAL 

et nis in urbe est vinitorque Romanus 

— nee in Falerno colle maior autumnus — 

intraque limen clusus essedo cursus, 

et in profundo somnus, et quies nuUis 

offensa Unguis, nee dies nisi admissus. 25 

nos transeuntis risiis excitat turbae, 

et ad cubile est Roma, taedio fessis 

dormire quotiens libuit, imus ad villam. 



DECIMUS lUNIUS lUVENALIS (c. 60-140 a. d.) 

CCLXXVIII 

City Life 

Sat. III. 29-65 

Cedamus patria : vivant Artorius istic 

et Catulus ; maneant qui nigrum in Candida vertunt, 30 

queis facile est aedem conducere, flumina, portus, 

siccandam eluviem, portandum ad busta cadaver, 

et praebere caput domina venale sub hasta. 

quondam hi comicines et municipalis arenae 

perpetui comites notaeque per oppida buccae 35 

munera nunc edunt, et verso polHce vulgus 

quern iubet occidunt populariter : inde reversi 

conducunt foricas ; et cur non omnia ? cum sint 

quales ex humili magna ad fastigia rerum 

extollit quoties voluit Fortuna iocari. 40 

quid Romae faciam ? mentiri nescio ; librum, 

si malus est, nequeo laudare et poscere ; motus 

astrorum ignoro ; funus promittere patris 

nee volo nee possum ; ranarum viscera numquam 

inspexi ; ferre ad nuptam quae mittit adulter, 45 

quae mandat, norunt alii ; me nemo ministro 

fur erit, atque ideo nuUi comes exeo, tamquam 

mancus et exstinctae corpus non utile dextrae. 

quis nunc diligitur, nisi conscius, et cui fervens 

aestuat occultis animus semperque tacendis ? 50 

nil tibi se debere putat, nil conferet umquam, 

participem qui te secreti fecit honesti ; 

cams erit Verri, qui Verrem tempore quo vult 



JUVENAL 231 

accusare potest, tanti tibi non sit opaci 

omnis arena Tagi quodque in mare volvitur aurum, 55 

ut somno careas ponendaque praemia sumas 

tristis et a magno semper timearis amico. 

quae nunc divitibus gens acceptissima nostris, 
et quos praecipue fugiam, properabo fateri, 
nee pudor obstabit. non possum ferre, Quirites, 60 

Graecam urbem ; quamvis quota portio faecis Achaei ? 
iam pridem Syrus in Tiberim defluxit Orontes, 
et linguam et mores et cum tibicine chordas 
obliquas nee non gentilia tympana secum 
vexit et ad circum iussas prostare puellas. 65 



CCLXXIX 
A DRUNKEN Bully 

Sat. III. 278-301 

Ebrius ac petulans, qui nullum forte cecidit, 

dat poenas, noctem patitur lugentis amicum 

Pelidae, cubat in faciem, mox deinde supinus. 280 

ergo non aliter poterit dormire 1 quibusdam 

somnum rixa facit : sed quamvis improbus annis 

atque mero fervens cavet hunc, quem coccina laena 

vitari iubet et comitum longissimus ordo, 

multum praeterea flammarum et aenea lampas ; 285 

me, quem luna solet deducere vel breve lumen 

candelae, cuius dispense et tempero filum, 

contemnit. miserae cognosce prooemia rixae, 

si rixa est, ubi tu pulsas, ego vapulo tantum. 

stat contra starique iubet : parere necesse est ; 290 

nam quid agas, cum te furiosus cogat et idem 

fortior ? unde venis ? exclamat ; cuius aceto, 

cuius conche tumes ? quis tecum sectile porrum 

sutor et elixi vervecis labra comedit ? 

nil mihi respondes ? aut die aut accipe calcem ! 295 

ede ubi consistas ; in qua te quaero proseucha 'i — 

dicere si temptes aliquid tacitusve recedas, 

tantumdem est : feriunt pariter, vadimonia deinde 

irati faciunt ; libertas pauperis haec est : 

pulsatus rogat et pugnis concisus adorat, 300 

ut liceat paucis cum dentibus inde reverti. 



232 JUVENAL 



CCLXXX 

The Council of the Tuebot 

Sat. IV. 107-139 

Montani quoque venter adest abdomine tardus, 

et matutino sudans Crispinus amomo, 

quantum vix redolent duo funera ; saevior illo 

Pompeius tenui iugulos aperire susurro, no 

et qui vulturibus servabat viscera Dacis 

Fuscus, marmorea meditatus proelia villa, 

et cum mortifero prudens Veiento Catullo, 

qui numquam visae flagrabat amore puellae, 

graude et conspicuum nostro quoque tempore monstrum ; 115 

caecus adulator dirusque a ponte satelles, 

dignus Aricinos qui mendicaret ad axes 

blandaque devexae iactaret basia redae. 

nemo magis rhombum stupuit : nam plurima dixit 

in laevum conversus ; at illi dextra iacebat 120 

belua. sic pugnas Cilicis laudabat et ictus 

et pegma et pueros inde ad velaria raptos. 

non cedit Veiento, sed ut fanaticus oestro 

percussus, Bellona, tuo diviuat et, ' ingens 

omen habes,' inquit, ' magni clarique triumphi : 125 

regem aliquem capies, aut de temone Britanno 

excidet Arviragus : peregrina est belua ; cernis 

erectas in terga sudes 1 ' — hoc defuit unum 

Fabricio, patriam ut rhombi memoraret et annos. — 

* quidnam igitur censes ? conciditur ? ' — ' absit ab illo 130 

dedecus hoc,' Montanus ait ; ' testa alta paretur, 

quae tenui muro spatiosum colligat orbem. 

debetur magnus patinae subitusque Prometlieus ; 

argillam atque rotam citius properate ! sed ex hoc 

tempore iam, Caesar, figuli tua castra sequantur. — ' 135 

vicit digna viro sententia : noverat ille 

luxuriam imperii veterem noctesque Neronis 

iam medias aliamque famem, cum pulmo Falerao 

arderet. 



JUVENAL 233 



CCLXXXI 
Cruelty of Roman Ladies 

Sat. VI. 486-507 

Praefectura domus Sicula non mitior aula. 

nam si constituit solitoque decentius optat 

oTnari et properat iamque exspectatur in hortis 

aut apud Isiacae potius sacraria lenae, 

disponit crinem, laceratis ipsa capillis, 490 

nuda humero Psecas infelix nudisque mamillis. 

altior hie quare cincinnus ? taurea punit 

continue flexi crimen facinusque capilli. 

quid Psecas admisit ? quaenam est hie culpa puellae, 

si tibi displicuit nasus tuos 1 altera laevum 495 

extendit pectitque comas et volvit in orbem. 

est in consilio materna admotaque lanis 

emerita quae cessat acu ; sententia prima 

huius erit, post hanc aetate atque arte minores 

censebunt, tamquam famae discrimen agatur 500 

aut animae : tanta est quaerendi cura decoris ! 

tot premit ordinibus, tot adhuc compagibus altum 

aedificat caput : Andromachen a fronte videbis ; 

post minor est : credas aliam. cedo, si breve parvi 

sortita est lateris spatium breviorque videtur 505 

virgine Pygmaea, nullis adiuta cothurnis, 

et levis erecta consurgit ad oscula plauta ! 



CCLXXXII 

Superstitious Women 

Sat. VI. 572-591 

lUius occursus etiam vitare memento, 

in cuius manibus ceu pinguia succina tritas 

cernis ephemeridas, quae nullum consulit et iam 

consulitur, quae castra viro patriamque petente 575 

non ibit pariter, numeris revocata Thrasylli. 

ad primum lapidem vectari cum placet, hora 

sumitur ex libro ; si prurit frictus ocelli 

angulus, inspecta genesi coUyria poscit. 

aegra licet iaceat, capiendo nulla videtur 580 



234 JUVENAL 

aptior hora cibo, nisi quam dederit Petosiris. 

si mediocris erit, spatium lustrabit utrimque 

metarum et sortes diicet frontemque manumque 

praebebit vati crebrum poppysma roganti. 

divitibus responsa dabunt Phryx augur et Indus, 585 

conductus dabit astrorum mundique peritus, 

atque aliquis senior, qui publica fulgura condit : 

plebeium in circo positum est et in aggere fatum. 

quae nudis longum ostendit cervicibus armum, 

consulit ante falas delphinorumque columnas, 590 

an saga vendenti nubat caupone relicto. 



CCLXXXIII 

POETEY AND POVERTY 

Sat. VII. 59-73 

Neque enim cantare sub antro 
Pierio thyrsumque potest contingere maesta 60 

paupertas atque aeris inops, quo nocte dieque 
corpus eget : satur est, cum dicit Horatius euhoe ! 
qui locus ingenio, nisi cum se carmine solo 
vexant et dominis Cirrhae Nysaeque feruntur 
pectora vestra, duas non admittentia curas ? 65 

magnae mentis opus nee de lodice paranda 
attonitae, currus et equos faciesque deorum 
aspicere et qualis Rutulum confundat Erinys. 
nam si Virgilio puer et tolerabile deesset 
hospitium, caderent omnes a crinibus hydri ; 70 

surda nihil gemeret grave buccina ; poscimus, ut sit 
non minor antiquo Rubrenus Lappa cothumo, 
cuius et alveoles et laenam pignerat Atreus ? 



CCLXXXIV 
An Indigent Advocate 

Sat. VII. 115-140 

Consedere duces : surgis tu pallidus Aiax, 115 

dicturus dubia pro libertate, bubulco 

iudice. rumpe miser tensum iecur, ut tibi lasso 

figantur virides, scalarum gloria, palmae ; 



JUVENAL 235 

quod vocis pretium ? siccus petasunculus et vas 

pelamydum, aut veteres, Maurorum epimenia, bulbi, 120 

aut vinum Tiberi devectum, quinque lagonae. 

si quater egisti, si contigit aureus unus, 

inde cadunt partes ex foedere pragmaticorum. 

Aemilio dabitur quantum licet, et melius nos 

egimus ; huius enim stat currus aeneus, alti 125 

quadriiuges in vestibulis, atque ipse feroci 

bellatore sedens curvatum hastile minatur 

eminus et statua meditatur proelia lusca. 

sic Pedo conturbat, Matho deficit ; exitus hie est 

Tongilii, magno cum rhinocerote lavari 130 

qui solet et vexat lutulenta balnea turba 

perque forum iuvenes longo premit assere Medos, 

empturus pueros, argentum, murrina, villas ; 

spondet enim Tyrio stlattaria purpura filo. 

et tamen est illis hoc utile ; purpura vendit 135 

causidicum, vendunt amethystina ; convenit illis 

et strepitu et facie maioris vivere census. 

sed finem irapensae non servat prodiga Roma. 

fidimus eloquio ? Ciceroni nemo ducentos 

nunc dederit nummos, nisi fulserit annulus ingens. 140 



CCLXXXV 

True Nobility 

Sat. VIII. 19-38 

Tota licet veteres exornent undique cerae 

atria, nobilitas sola est atque unica virtus. 20 

Paulus vel Cossus vel Drusus moribus esto ; 

hos ante effigies maiorum pone tuorum ; 

praecedant ipsas illi te consule virgas. 

prima mihi debes animi bona ; sanctus haberi 

iustitiaeque tenax factis dictisque mereris : 25 

agnosco procerem. salve, Gaetulice, seu tu 

Silanus : quocumque alio de sanguine rarus 

civis et egregius patriae contingis ovanti, 

exclamare libet, populus quod clamat Osiri 

invento. quis enim generosum dixerit hunc, qui 30 

indignus genere et praeclaro nomine tantum 

insignis \ nanum cuiusdam Atlanta vocamus, 



JUVENAL 

Aethiopem Cycnum, pravg,m extortamque puellam 

Europen ; canibus pigris scabieque vetusta 

levibus et siccae lambentibus ora lucernae 35 

nomen erit pardus, tigris, leo, si quid adhuc est 

quod fremat in terris violentius 1 ergo cavebis 

et metues, ne tu sic Creticus aut Camerinus. 



CCLXXXVI 
An Ostler-Consul 

Sat. VIII. 146-162 

Praeter maiorum cineres atque ossa volucri 
carpento rapitur pinguis Lateranus, et ipse, 
ipse rotam astringit sufilamine mulio consul, 
nocte quidem ; sed luna videt, sed sidera testes 
intenduut oculos. finitum tempus honoris 150 

cum fuerit, clara Lateranus luce flagellum 
sumet et occursum numquam trepidabit amici 
iam senis, ac virga prior annuet atque maniplos 
Bolvet et infundet iumentis hordea lassis. 
interea, dum lanatas robumque iuvencum 155 

more Numae caedit lovis ante altaria, iurat 
solam Eponam et facies olida ad praesepia pictas. 
sed cum pervigiles placet instaurare popinas, 
obvius assiduo Syrophoenix udus amomo 
currit, Idumaeae Syrophoenix incola portae 160 

hospitis affectu dominum regemque salutat, 
et cum venali Cyane succincta lagona. 



CCLXXXVII 

The Fall of Sejanus 

Sat. X. 56-77 

Quosdam praecipitat subiecta potentia magnae 
invidiae ; mergit longa atque insignis honorum 
pagina. descendunt statuae restemque secuntur, 
ipsas deinde rotas bigarum impacta securis 
caedit et immeritis franguntur crura caballis : 60 

iam strident ignes, iam foUibus atque caminis 
ardet adoratum populo caput et crepat ingens 



JUVENAL 237 

Seianus ; deinde ex facie toto orbe secunda 

fiunt urceoli, pelves, sartago, matellae. 

pone domi laurus, due in Capitolia magnum 65 

cretatumque bovem : Seianus ducitur unco 

spectandus ; gaudent omnes : quae labia, quis illi 

vultus erat ! numquam, si quid mihi credis, amavi 

hunc hominem ! sed quo cecidit sub crimine 1 quisnam 

delator 1 quibus indiciis, quo teste probavit ? — 70 

nil horum : verbosa et grandis epistola venit 

a Capreis. — bene habet ; nil plus interrogo. — sed quid 

turba Remi 1 sequitur fortunam ut semper et odit 

damnatos ; idem populus, si Nortia Tusco 

favisset, si oppressa foret secura senectus 75 

principis, hac ipsa Seianum diceret hora 

Augustum. 

CCLXXXVIII 

The Vanity of military Glory 
Sat. X. 147-173 
Expende Hannibalem : quot libras in duce summo 
invenies ? hie est, quem non capit Africa Mauro 
percussa Oceano Niloque admota tepenti, 
rursus ad Aethiopum populos altosque elephantos. 150 

additur imperils Hispania, Pyrenaeum 
transilit ; opposuit natura Alpemque nivemque : 
diducit scopulos et montem rumpit aceto. 
iam tenet Italiam ; tamen ultra pergere tendit : 
actum, inquit, nihil est, nisi Poeno milite portas 155 

frangimus et media vexillum pono Subura. 
qualis facies et quali digna tabella, 
cum Gaetula ducem portaret bellua luscum ! 
exitus ergo quis est 1 gloria ! vincitur idem 
nempe et in exilium praeceps fugit atque ibi magnus 160 

mirandusque cliens sedet ad praetoria regis, 
donee Bithyno libeat vigilare tyranno. 
finem aniraae, quae res humanas miscuit olim, 
non gladii, non saxa dabunt, nee tela, sed ille 
Cannarum vindex et tanti sanguinis ultor 165 

annulus. i demens et saevas curre per Alpes, 
ut pueris placeas et declamatio fias ! 
unus Pellaeo iuveni non sufficit orbis ; 



JUVENAL 

aestuat infelix angusto limite mundi, 

ut Gyari clausus scopulis parvaque Seripho : 170 

cum tamen a figulis munitam intraverit urbem, 

sarcophago contentus erit. Mors sola fatetur, 

quantula sint hominum corpuscula. 



CCLXXXIX 

A SIMPLE Household 

ScU. XL 131-148 

Adeo nulla uncia nobis 
est eboris nee tessellae nee calculus ex hac 
materia, quin ipsa manubria cultellorum 
ossea ; non tamen his ulla umquam obsonia fiunt 
rancidula, aut ideo peior gallina secatur. 135 

sed nee structor erit, cui cedere debeat omnis 
pergula, discipulus Trypheri doctoris, apud quem 
sumine cum magno lepus atque aper et pygargus 
et Scythicae volucres et phoenicopterus ingens 
et Gaetulus oryx hebeti lautissima ferro 140 

caeditur et tota sonat ulmea cena Subura. 
nee frustum capreae subducere nee latus Afrae 
novit avis noster, tirunculus ac rudis omni 
tempore et exiguae furtis imbutus ofellae. 
plebeios calices et paucis assibus emptos 145 

porriget incultus puer atque a frigore tutus ; 
non Phryx aut Lycius, non a mangone petitus 
quisquam erit et magno : cum posces, posce Latine. 



CCXC 

The good old Times 

Sat. XIII. 38-70 

Quondam hoc indigenae vivebant more, priusquam 

sumeret agrestem posito diademate falcem 

Saturnus fugiens, tunc, cum virguncula luno 40 

et privatus adhuc Idaeis luppiter antris. 

nulla super nubes convivia caelicolarum, 

nee puer Iliacus, formosa nee Herculis uxor 

ad cyathos et iam siccato nectare tergeus 



JUVENAL 239 

bracchia Vulcanus Liparaea nigra taberna. 45 

prandebat sibi quisque deus, nee turba deonim 

talis ut est hodie, contentaque sidera paucis 

numinibus miserum urgebant Atlanta minori 

pondere ; nondum aliquis sortitus triste profundi 

imperium aut Sicula torvus cum coniuge Pluton, 50 

nee rota nee Furiae nee saxum aut vulturis atri 

poena, sed infernis hilares sine regibus umbrae, 

improbitas illo fuit admirabilis aevo, 

credebant quo grande nefas et morte piandum, 

si iuvenis vetulo non assurrexerat et si 55 

barbato cuicumque puer, licet ipse videret 

plura domi fraga et maiores glandis acervos. 

tam venerabile erat praecedere quattuor annis, 

primaque par adeo sacrae lanugo senectae ! 

nunc, si depositum non infitietur amicus, 60 

si reddat veterem cum tota aerugine foUem, 

prodigiosa fides et Tuscis digna libellis, 

quaeque coronata lustrari debeat agna. 

egregium sanctumque virum si cerno, bimembri 

hoe monstrum puero vel mirandis sub aratro 65 

piscibus inventis et fetae comparo mulae, 

sollicitus, tamquam lapides efFuderit imber 

examenque apium longa consederit uva 

eulmine delubri, tamquam in mare fluxerit amnis 

gurgitibus miniis aut lactis vortice torrens. 70 



CCXCI 
Revenge a Weakness 

Sat. XIII. 180-192 

At vindicta bonum vita iucundius ipsa. — 180 

nempe hoc indocti, quorum praecordia nuUis 

interdum aut levibus videas flagrantia causis : 

quantulacumque adeo est occasio, suflScit irae. 

Chrysippus non dicet idem nee mite Thaletis 

ingenium dulcique senex vicinus Hymetto, 185 

qui partem acceptae saeva inter vincla cicutae 

accusatori noUet dare, plurima felix 

paulatim vitia atque errores exuit omnes, 

prima docet rectum sapientia ; quippe minuti 



240 PERVIGILIUM VENERIS 

semper et infirmi est animi exiguique voluptas 190 

ultio : eontinuo sic collige, quod vindicta 
nemo magis gaudet quam femina. 



CCXCII 

Respect due to Childhood 

Sat. XIV. 44-58 

Nil dictu foedum visuque haec limina tangat, 

intra quae pater est ; procul, ah procul inde puellae 45 

lenonum et cantus pernoctantis parasiti ! 

maxima debetur puero reverentia : si quid 

turpe paras, ne tu pueri contempseris annos, 

sed peccaturo obstet tibi filius infans. 

nam si quid dignum censoris fecerit ira 50 

quandoque et similem tibi se non corpore tantum 

nee vultu dederit, morum quoque filius et qui 

omnia deterius tua per vestigia peccet, 

corripies nimirum et castigabis acerbo 

clamore ac post haec tabulas mutare parabis : 55 

unde tibi frontem libertatemque parentis, 

cum facias peiora senex vacuomque cerebro 

iam pridem caput hoc ventosa cucurbita quaerat ? 



PERVIGILIUM VENERIS (of uncertain time and authorship) 
CCXCIII 

Cras amet qui numquam amavit quique amavit eras amet ! 

ver novum, ver iam canorum, ver renatus orbis est, 

vere concordant amores, vere nubunt alites, 

et nemus comam resolvit de mantis imbribus. 

eras amorum copulatrix inter umbras arborum 

implieat casas virentes de flagello myrteo, 

eras Dione iura dicit fulta sublimi throno. 
cras amet qui numquam amavit quique amavit eras amet ! 

ipsa gemmis purpurantem pingit annum floribus, 

ipsa surgentes papillas de Favoni spiritu 

urget in nodos feraces ; ipsa roris lucidi 



PERVIGILIUM VENERIS 241 

noctis aura quern relinquit spargit nmentes aquas. 

umor ille qaem serenis astra rorant noctibus 

mane virgines papillas solvit urenti peplo. 

en micant lacrimae trementes de caduco pondere : 15 

gutta praeceps orbe parvo sustinet casus suos. 

en pudorem florulentae prodiderunt purpurae ! 

ipsa iussit mane totae virgines nubant rosae. 

facta Cypridis de cruore deque Amoris osculis 

deque gemmis deque flammis deque solis purpuris, 20 

eras pudorem qui latebat veste tectus ignea 

unico marita voto non rubebit solvere, 
eras amet qui numquam amavit quique amavit eras amet ! 

ipsa Nymphas diva luco iussit ire myrteo ; 

' ite Nymphae ! posuit arma, feriatus est Amor. 25 

iussus est inermis ire, nudus ire iussus est, 

neu quid arcu neu sagitta neu quid igne laederet. 

it puer comes puellis ; nee tamen credi potest, 

esse Amorem feriatum, si sagittas vexerit. 

sed tamen, Nymphae, cavete, quod Cupido pulcher est : 30 

totus est in armis idem quando nudus est Amor.' 
eras amet qui numquam amavit quique amavit eras amet ! 

' una res est quam rogamus : cede, virgo Delia, 

ut nemus sit incruentum de ferinis stragibus. 

compari Venus pudore mittit ad te virgines : 35 

ipsa vellet te rogare, si pudicam flecteret, 

ipsa vellet ut venires, si deceret virginem. 

iam tribus choros videres feriantes noctibus 

congreges inter cater vas ire per saltus tuos 

floreas inter coronas, myrteas inter casas. 40 

nee Ceres nee Bacchus absunt nee poetarum deus. 

detinenter tota nox est perviglanda canticis : 

regnet in silvis Dione : tu recede, Delia.' 
eras amet qui numquam amavit quique amavit eras amet ! 

iussit Hyblaeis tribunal stare diva floribus : 45 

praeses ipsa iura dicet, adsidebunt Gratiae. 

Hybla, totos funde flores, quidquid annus adtulit ; 

Hybla, florum subde restera, quantus Ennae campus est, 

ut recentibus virentes ducat umbras floribus ! 

ruris hie erunt puellae vel puellae montium 50 

quaeque silvas quaeque lucos quaeque fontes incolunt. 

iussit omnes adsidere pueri mater alitis, 

iussit at nudo puellas nil Amori credere. 

E 



242 PERVIGILIUM VENERIS 

eras amet qui numquam amavit quique amavit eras amet ! 

eras erit cum primus Aether eopulavit nuptias. 55 

ut pater totum erearet vernis annum nubibus, 

in sinum maritus imber fluxit almae eouiugis, 

unde fetus mixtus omnes aleret magno eorpore. 

tunc cruore de superno spumeo pontus globo 

caerulas inter catervas inter et bipedes equos 60 

fecit undantem Dionen de marinis imbribus. 
eras amet qui numquam amavit quique amavit eras amet ! 

ipsa venas atque mentem permeanti spiritu 

intus occultis gubernat procreatrix viribus, 

perque caelum perque terras perque pontum subditum 65 

pervium sui tenorem seminali tramite 

imbuit iussitque mundum nosse nascendi vias. 
eras amet qui numquam amavit quique amavit eras amet ! 

ipsa Troianos penates in Latinos transtulit, 

ipsa Laurentem puellam coniugem nato dedit, 70 

moxque Marti de sacello dat pudicam virginem ; 

Romuleas ipsa fecit cum Sabinis nuptias, 

unde Ramnes et Quirites, proque prole posterum 

Romuli, patrem erearet et nepotem Caesarem. 
eras amet qui numquam amavit quique amavit eras amet ! 75 

rura fecundat voluptas, rura Venerem sentiunt ; 

ipse Amor puer Dionae rure natus dicitur. 

hunc ager cum parturiret, ipsa suscepit sinu, 

ipsa florum delicatis educavit osculis. 
eras amet qui numquam amavit quique amavit eras amet ! 80 

eece iam subter genestas explicant tauri latus, 

quisque tutus quo tenetur coniugali foedere. 

subter umbras cum maritis ecce balantum greges 

et canoras non tacere diva iussit alites. 

iam loquaces ore rauco stagna cygni perstrepunt, 85 

adsonat Terei puella subter umbram populi, 

ut putes motus amoris ore dici musico 

et neges queri sororem de marito barbaro. 

ilia cantat : nos tacemus. quando ver venit meum 1 

quando fiam uti chelidon vel tacere desinam ? 90 

perdidi Musam tacendo nee me Phoebus respicit. 

sic Amyclas cum tacerent perdidit silentium, 
eras amet qui numquam amavit quique amavit eras amet ! 



AUSONIUS 243 



DECIMUS MAGNUS AUSONIUS (310-c. 400 a.d.) 

CCXCIV 

The clear Waters of the Moselle 

Mosella 48-81 

I nunc, et Phrygiis sola levia consere crustis 
tendens marmoreum laqueata per atria campuni. 
ast ego despectis quae census opesque dederunt 50 

naturae mirabor opus, non dira nepotum 
laetaque iacturis ubi luxuriatur egestas. 
hie solidae sternunt umentia litora harenae, 
nee retinent memores vestigia pressa figuras. 
spectaris vitreo per levia terga profundo, 55 

secret! nihil amnis habeiis : utque almus aperto 
panditur intuitu liquidis obtutibus aer 
nee placidi prohibent oculos per inania venti, 
sic demersa procul durante per intima visu 
cernimus arcanique patet penetrale profundi, 60 

cum vada lene meant liquidarum et lapsus aquarum 
prodit caerulea dispersas luce figuras : 
quod sulcata levi crispatur arena meatu, 
inclinata tremunt viridi quod gramina fundo ; 
usque sub ingenuis agitatae fontibus herbae 65 

vibrantes patiuntur aquas lucetque latetque 
calculus et viridem distinguit glarea museum, 
tota Caledoniis talis pictura Britannis, 
cum virides algas et rubra corallia nudat 
aestus et albentes concharum germina bacas, 70 

delicias hominum, locupletibus atque sub undis 
adsimulant nostros imitata monilia cultus. 
hand aliter placidae subter vada laeta Mosellae 
detegit admixtos non concolor herba lapillos. 
intentos tamen usque oculos errore fatigant 75 

interludentes, examina lubrica, pisces. 
sed neque tot species obliquatosque natatus 
quaeque per adversum succedunt agmina flumen, 
nominaque et cunctos numerosae stirpis alumnos 
edere fas aut ille sinit cui cura secundae 80 

sortis et aequorei cessit tutela tridentis. 



244 AUSONIUS 

CCXCV 
Fishing in the Moselle 

Mosella 240-286 

lam vero accessus faciles qua ripa ministrat, 240 

scnitatur toto populatrix turba profundo 
heu male defenses penetrali flumine pisces. 
hie medio procul amne trahens umentia Una 
nodosis decepta plagis examina verrit ; 
ast hie, tranquillo qua labitur agmine flumen, 245 

ducit corticeis fluitantia retia signis ; 
ille autem scopulis subiectas pronus in undas 
inclinat lentae convexa cacumina virgae, 
inductos escis iaciens letalibus hamos. 
quos ignara doli postquam vaga turba natantum 250 

rictibus invasit patulaeque per intima fauces 
sera occultati senserunt vulnera ferri, 
dum trepidant, subit indicium crispoque tremori 
vibrantis saetae nutans consentit arundo, 
nee mora et excussam stridenti verbere praedam 255 

dexter in oblicum raptat puer ; excipit ictum 
spiritus, ut fractis quondam per inane flagellis 
aura crepat motoque adsibilat aere ventus. 
exultant udae super arida saxa rapinae 
Luciferique pavent letalia tela diei. 260 

cuique sub amne suo mansit vigor, aere nostro 
segnis anhelatis vitam consumit in auris. 
iam piger invalido vibratur corpore plausus, 
torpida supremos patitur iam cauda tremores 
nee coeunt rictus, haustas sed hiatibus auras 265 

reddit mortiferos expirans branchia flatus, 
sic, ubi fabriles exercet spiritus ignes, 
accipit alterno cobibetque foramine ventos 
lanea fagineis adludens parma cavernis. 
vidi egomet quosdam leti sub fine trementes 270 

conlegisse animas, mox in sublime citatos 
cernua subiectum praeceps dare corpora in amnem, 
desperatarum potientes rursus aquarum. 
quos impos damni puer inconsultus ab alto 
impetit et stolido captat prensare natatu. 275 

sic Anthedonius Boeotia per freta Glaucus, 



AUSONIUS 245 

gramina gustatu postquam exitialia Circes 

expertus carptas moribundis piscibus herbas 

sumpsit, Carpathium subiit novus accola pontum. 

ille hamis et rete potens scrutator operti 280 

Nereos aequoream solitus converrere Tethyn, 

inter captivas fluitavit praedo catervas. 

talia despectant longo per caerula tractu 

pendentes saxis instanti culmine villae 

quas medius dirimit sinuosis flexibus errans 285 

amnis et alternas comunt praetoria ripas. 

CCXCVI 

A Sluggard 
Ephemeres i. 1-24 
Mane iam clarum reserat fenestras, 
iam strepit nidis vigilax hirundo : 
tu velut primam mediamque noctem, 
Parmeno, dormis. 

dormiunt glires hiemem perennem, 5 

sed cibo parcunt : tibi causa somni, 
multa quod potas nimiaque caedis 
mole saginam. 

inde nee flexas sonus intrat aures 
et locum mentis sopor altus urget 10 

nee coruscantes oculos lacessunt 
fulgura lucis. 

annuam quondam iuveni quietem, 
noctis et lucis vicibus manentem, 
fabulae fingunt cui Luna somnos 15 

continuarit. 

surge, nugator, lacerande virgis : 
surge, ne longus tibi somnus, unde 
non times, detur : rape membra molli, 

Parmeno, lecto. 20 

fors et haec somnum tibi cantilena 
Sapphico suadet modulata versu ? 
Lesbiae depelle modum quietis, 
acer lambe. 



246 AUSONIUS 

CCXCVII 

The Poet's Estate 

Idyll. III. 1-32 

Salve herediolum maiorum regna meorum, 

quod proavus, quod avus, quod pater excoluit. 
quod mihi iam senior, properata morte, relinquit, 

heu heu nolueram tarn cito posse frui ! 
iusta quidem series patri succedere : verum 5 

esse simul dominos, gratior ordo piis. 
nunc labor et curae mea sunt : sola ante voluptas 

partibus in nostris ; cetera patris erant. 
parvum herediolum, fateor : sed nulla fuit res 

parva umquam aequanimis ; adde etiam, unanimis. 10 
ex animo rem stare aequom puto, non animum ex re. 

cuncta cupit Croesus, Diogenes nihilum ; 
spargit Aristippus mediis in Syrtibus aurum ; 

aurea non satis est Lydia tota Midae. 
cui nullus finis cupiendi, est nullus habendi : 15 

ille opibus modus est, quem statuas animo. 
verum ager iste mens quantus sit, nosce : etiam me 

noveris, et noris te quoque, si potis es : 
quamquam difficile est se noscere. yvdOi o-eavroi/, 

quam propere legimus, tam cito neglegimus. 20 

agri bis centum colo iugera ; vinea centum 

iugeribus colitur, prataque dimidium. 
sUva supra duplum quam prata et vinea et arvum : 

cultor agri nobis nee superest, nee abest. 
fons propter puteusque brevis, tum purus et amnis : 25 

naviger hie refluus me vehit ac revehit. 
conduntur fructus geminum mihi semper in annum. 

cui non longa penus, huic quoque prompta fames, 
haec mihi non procul urbe sita est, nee prorsus ad urbem ; 

ne patiar turbas, utque bonis potiar. 30 

et quoties mutare locum fastidia cogunt, 

transeo : et altemis rure vel urbe fruor. 



AUSONIUS 247 

CCXCVIII 

To A SKILFUL Stenographer 

Epigramma cxlvi. 1-36 

Puer, notarum praepetum 

sellers minister, advola. 

bipatens pugillar expedi, 

cui multa fandi copia, 

punctis peracta singulis, 5 

ut una vox absolvitur. 

ego volvo libros uberes 

instarque densae grandinis 

torrente lingua perstrepo : 

tibi nee aures ambigunt, 10 

nee occupatur pagina 

et mota parce dextera 

volat per aequor cereum. 

cum maxime nunc proloquor 

circumloquentis ambitu, 15 

tu sensa nostri pectoris 

vix dicta iam ceris tenes. 

sentire tam velox mihi 

vellem dedisset mens mea, 

quam praepetis dextrae fuga 20 

tu me loquentem praevenis. 

quis, quaeso, quis me prodidit ? 

quis ista iam dixit tibi, 

quae cogitabam dicere ? 

quae furta corde in intimo 25 

exercet ales dextera? 

quis ordo rerum tam novus 

veniat in aures ut tuas 

quod lingua nondum absolvent ? 

doctrina non hoc praestitit 30 

nee ulla tam velox manus 

celeripedis compendii : 

natura munus hoc tibi 

deusque donum tradidit, 

quae loquerer ut scires prius 35 

idemque velles quod volo. 



248 AUSONIUS 

CCXCIX 
To HIS Geandson on his Studies 

Idyll. IV. 45-76 

Perlege quodcumque est memorahile. priva monebo : 45 

conditor Iliados et amabilis orsa Menandri 

evolvenda tibi. tu flexu et acumine vocis 

innumeros numeros doctis accentibus effer 

aflfectusque impone legens. distinctio sensum 

auget et ignavis dant intervalla vigorem. 50 

ecquando ista meae contingent dona senectae ? 

quando oblita mihi tot carmina totque per aevum 

connexa historiae, soccos aulaeaque regum, 

et melicos lyricosque modos praefando novabis 

obductosque seni fades puerascere sensus ^ 55 

te praeeunte, nepos, modulata poemata Flacci 

altisonumque iterum fas est didicisse Maronem. 

tu quoque qui Latium lecto sennone, Terenti, 

comis et adstricto percurris pulpita socco, 

ad nova vix memorem diverbia coge senectam. 60 

iam facinus, Catilina, tuom, Lepidique tumultum, 

ab Lepido et Catulo iam res et tempora Romae 

orsus, bis senos seriem eonnecto per annos. 

iam lego civili mistum Mavorte duellum, 

movit quod socio Sertorius exul Ibero. 65 

nee rudis hoc avus admoneo, sed mille docendo 

ingenia expertus. multos lactantibus annis 

ipse alui ; gremioque fovens et murmura solvens 

eripui tenerum blandis nutricibus aevum. 

mox pueros molli monitu et formidine leni 70 

pellexi, ut mites peterent per acerba profectus, 

carpturi dulcem fructum radicis amarae. 

idem vesticipes motu iam puberis aevi 

ad mores artesque bonas fandique vigorem 

produxi : quamquam imperium cervice negarent 75 

ferre, nee insertis praeberent ora lupatis. 



CLAUDIAN 249 

CLAUDIUS CLAUDIANUS (fl. c. 400 a.d.) 

ccc 
The Field of Pollentia 

Be hello Getico 623-647 

Quis tibi nunc, Alarice, dolor, cum Marte perirent 

divitiae spoliisque diu quaesita supellex, 

pulsaretque tuas ululatus coniugis aures ; 625 

coniugis invicto quae dudum freta marito 

demens Ausonidum gemmata monilia matrum 

Romanasque alta fainulas cervice petebat ! 

scilicet Argolicas Ephyreiadasque puellas 

coeperat et pulchras iam fastidire Lacaenas. 630 

sed dea quae nimiis obstat Rhamnusia votis 

ingemuit flexitque rotam : domat aspera victos 

pauperies, unoque die Romana rependit 

quidquid ter denis acies amisimus annis. 

o celebranda mi hi cunctis Pollentia saeclis ! 635 

meritum nomen felicibus apta triumphis ! 

virtutis fatale solum ; memorabile bustum 

barbariae ! nam saepe locis ac finibus illis 

plena lacessito rediit vindicta Quirino. 

illic Oceani stagnis excita supremis 640 

Cimbrica tempestas, aliasque immissa per Alpes 

isdem procubuit campis. iam protinus aetas 

adveniens geminae gentis permisceat ossa, 

et duplices signet titulos, commune tropaeum : 

hie Cimhros fortesque Getas, Stilichone peremptos 645 

et Mario, claris ducibus, tegit Itala tellus. 

discite vesanae Romam non temnere gentes / 

CCCI 
Proserpine's Reception in Hades as the Bride of Pluto 

De raptu Proserpinae 11. 326-364 

Pallida laetatur regio gentesque sepultae 
luxuriant epulisque vacant genialibus umbrae, 
grata coronati peragunt conviva Manes, 



250 CLAUDIAN 

rumpunt insoliti tenebrosa silentia cantus, 

sedantur gemitus. Erebi se sponte relaxat 330 

squalor et aeternam patitur rarescere noctem, 

urna nee incertas versat Minoia sortes. 

verbera nulla sonant nulloque frementia luctu 

impia dilatis respirant Tartara poenis : 

non rota suspensum praeceps Ixiona torquet, 335 

non aqua Tantaleis subducitur invida labris. 

solvitur Ixion et Tantalus invenit undas 

et Tityos tandem spatiosos erigit artus 

squalentisque novem detexit iugera campi 

(tantus erat), laterisque piger sidcator opaci 340 

invitus trahitur lasso de pectore vultur 

abreptasque dolet iam non sibi crescere fibras. 

oblitae scelerum fonnidatique furoris 
Eumenides cratera parant et vina feroci 
crine bibunt flexisque minis iam lene canentes 345 

extendunt socios ad pocula plena cerastas 
et festas alio succendunt lumine taedas. 
tunc et pestiferi pacatum flumen Averni 
innocuae transistis, aves, flatumque repressit 
Amsanctus, fixo tacuit torrente vorago. 350 

tunc Acheronteos mutato gurgite fontes 
lacte novo tumuisse ferunt, hederisque virentem 
Cocyton dulci perhibent undasse Lyaeo. 
stamina nee rumpit Lachesis, nee turbida sacris 
obstrepitant lamenta choris. mors nulla vagatur 355 

in terris, nullique rogum planxere parentes. 
navita non moritur fluctu, non cuspide miles ; 
oppida funerei pollent inmunia leti, 
impexamque senex velavit amndine frontem 
portitor et vacuos egit cum carmine remos. 360 

iam suos inferno processerat Hesperus orbi : 
ducitur in thalamum virgo. stat pronuba iuxta 
stellantes Nox picta sinus tangensque cubile 
omina perpetuo genitalia foedere sancit. 



CLAUDIAN 261 

CCCII 
Is THERE A Moral Government of the World 1 

In Rufinum i. 1-24 

Saepe mihi dubiam traxit sententia mentem, 
curarent superi terras an nuUus inesset 
rector et incerto fluerent mortalia casu. 
nam cum dispositi quaesissem foedera mundi 
praescriptosque mari fines annisque meatus 5 

et lucis noctisque vices : tuuc omnia rebar 
consilio firmata dei, qui lege moveri 
sidera, qui fruges diverso tempore nasci, 
qui variam Phoeben alieno iusserit igni 
compleri Solemque suo, porrexerit undis 10 

litora, tellurem medio libraverit axe. 
sed cum res hominum tanta caligine volvi 
adspicerem laetosque diu florere nocentes 
vexarique pios, rursus labefacta cadebat 
religio causaeque viam non sponte sequebar 15 

alterius, vano quae currere semina motu 
adfirmat magnumque novas per inane figuras 
fortuna non arte regi, quae numina sensu 
ambiguo vel nulla putat vel nescia nostri. 
abstulit hunc tandem Rufini poena tumultum 20 

absolvitque deos. iam non ad culmina rerum 
iniustos crevisse queror ; tolluntur in altum, 
ut lapsu graviore ruant. vos pandite vati, 
Pierides, quo tanta lues eruperit ortu. 

CCCIII 
Megaera describes the Monster Rijfinus 

In Rufinwm i. 89-115 

Est mihi prodigium cunctis immanius hydris, 

tigride mobilius feta, violentius Austris 90 

acribus, Euripi refluis incertius undis, 

Rufinus ; quem prima meo de matre cadentem 

suscepi gremio. reptavit parvus in isto 

saepe sinu, teneroque per ardua colla volutus 

ubera quaesivit fletu, linguisque trisulcis 95 



252 CLAUDIAN 

mollia lambentes finxerunt ora cerastae. 

meque etiam tradente dolos artemque nocendi 

et didicit simulare fidem sensusque minaces 

protegere, et blando fraudem praetexere risu, 

plenus saevitiae lucrique cupidine fervens. loo 

non Tartessiacis ilium satiarit harenis 

tempestas pretiosa Tagi, non stagna rubentis 

aurea Pactoli : totumque exhauserit Hermum, 

ardebit maiore siti. quam fallere mentes 

doctus, et unanimos odiis turbare sodales ! 105 

talem progenies hominum si prisca tulisset, 

Pirithoum fugeret Theseus ; offensus Orestem 

desereret Pylades ; odisset Castora Pollux. 

ipsa quidem fateor vinci, rapidoque magistram 

praevenit ingenio : nee plus sermone morabor : no 

solus habet quidquid scelerum possedimus omnes. 

hunc ego, si vestrae res est accommoda turbae, 

regalem ad summi producam principis aulam. 

sit licet ille Numa gravior, sit denique Minos ; 

cedet, et iusidiis nostri flectetur alumni. 115 



CCCIV 

The Birth of Honoeius 

De quarto cotis. Honorii 121-156 

Hinc natis mansura fides, hoc nobilis ortu 

nasceris, aequaeva cum maiestate creatus 

nullaque privatae passus contagia sortis. 

omnibus acceptis ultro te regia solum 

protulit et patrio felix adolescis in ostro ; 125 

membraque vestitu numquam temerata profane 

in sacros cecidere sinus. Hispania patrem 

auriferis eduxit aquis : te gaudet alumno 

Bosporus. Hesperio de limite surgit origo : 

sed nutrix Aurora tibi. pro pignore tanto 130 

certatur : geminus te civem vindicat axis. 

Herculis et Bromii sustentat gloria Thebaa ; 

haesit Apollineo Delos Latonia partu ; 

Cretaque se iactat tenero reptata Tonanti : 

sed melior Delo, Dictaeis clarior oris, 135 

quae dedit hoc numen regio. non litora nostro 



CLAUDIAN 253 

sufficerent angusta deo ; nee inhospita Cynthi . 

saxa tuos artus duro laesura cubili. 

acclinis genetrix auro, circumflua gemmis, 

in Tyrios enixa toros : ululata verendis 140 

aula puerperiis. quae turn documenta futuri 1 

quae voces avium 1 quanti per inane volatus 1 

quis vatum discursus erat 1 tibi corniger Ammon 

et dudum taciti rupere silentia Delphi ; 

te Persae cecinere magi ; te sensit Etruscus 145 

augur, et inspectis Babylonius horruit astris ; 

Chaldaei stupuere senes, Cumanaque rursus 

intonuit rupes, rabidae delubra Sibyllae. 

nee te progenitum Cybeleius aere sonoro 

lustravit Corybas : exereitus undique fulgens 150 

adstitit : ambitus signis augustior infans 

sentit adorantes galeas, redditque feroeem 

vagitum lituis. vitam tibi contulit idem 

imperiumque dies : inter cunabula consul 

proveheris : signas posito modo nomine fastus ; 155 

donaturque tibi, qui te produxerat, annus. 



cccv 

Imperialism 

De Cons. Stil. 150-173 

Haec est in gremium victos quae sola recepit 150 

humanumque genus communi nomine fovit 
matris, non dominae ritu : civesque vocavit 
quos domuit, nexuque pio longinqua revinxit. 

huius pacificis debemus moribus omnes 
quod veluti patriis regionibus utitur hospes : 155 

quod sedem mutare licet : quod cernere Thulen 
lusus, et horrendos quondam penetrare recessus : 
quod bibimus passim Rhodanum, potamus Orontem : 
quod cuncti gens una'sumus. nee terminus umquam 
Romanae dicionis erit. nam cetera regna 160 

luxuries vitiis odiisque superbia vertit, 
sic male sublimes fregit Spartanus Athenas 
atque idem Thebis cecidit. sic Medus ademit 
Assyrio, Medoque tulit moderamina Perses : 
subieeit Macedo Persen, cessurus et ipse X65 



264 NUMATIANUS 

Romanis. haec auguriis firmata Sibyllae, 

haec sacris animata Numae : huic fulmina vibrat 

luppiter : banc tota Tritonia Gorgone velat. 

arcanas buc Vesta faces, buc orgia Baecbus 

transtulit, et Pbrygios genitrix turrita leones. 170 

buc defensums morbos Epidaurius bospes 

reptavit placido tractu, vectumque per iindas 

insula Paeonium texit Tiberina draconem. 



CLAUDIUS RUTILIUS NUM ATI ANUS (fl. c. 400 a.d.) 

CCCVI 

Imperialism 

Nam solis radiis aequalia munera tendis 

qua circumfusus fluctuat oceauus. 
volvitur ipse tibi, qui continet omnia, Pboebus 

eque tuis ortos in tua condit equos. 
te non flammigeris Libye tardavit barenis, 

non armata suo reppulit ursa gelu. 
quantum vitales natura tetendit in axes 

tantum virtuti pervia terra tuae. 
fecisti patriam diversis gentibus unam : 

profuit iniustis, te domiuante, capi, 
dumque offers victis proprii consortia iuris, 

urbem fecisti quod prius orbis erat. 



AURELIUS PRUDENTIUS CLEMENS (fl. c. 400 a.d.) 

CCCVII 

The Lesson of the Story of Tobit 

CcUTiemerinon x. 69-92 

Sancti sator ille Tobiae, 
sacer ac venerabilis beros, ^° 

dapibus iam rite paratis 
ius praetulit exequiarum. 



PRUDENTIUS 266- 

iam stantibus ille ministris 
cyathos et fercula liquit, 

studioque accinctus humandi 75 

fleto dedit ossa sepulcro. 

veniunt mox praemia caelo 
pretiumque rependitur ingens, 
nam lumina nescia solis 
Deus inlita felle serenat. 80 

iam tunc docuit Pater orbis, 
quam sit rationis egenis 
mordax et amara medella, 
cum lux animum nova vexat. 

docuit quoque non prius ullum 85 

caelestia cernere regna 
quam nocte et vulnere tristi 
toleraverit aspera mundi. 

mors ipsa beatior inde est, 
quod per cruciamina leti 90 

via panditur ardua iustis 
et ad astra doloribus itur. 



CCCVIII 
The Massacee op the Innocents 

Cathemerinon xii. 109-140 

Transfigit ergo carnifex 
mucrone destricto furens no 

effusa nuper corpora, 
animasque rimatur novas. 

locum minutis artubus 
vix interemptor invenit, 

quo plaga descendat patens 115 

iuguloque maior pugio est. 

barbarum spectaculum ! 
inlisa cervix cautibus 
spargit cerebrum lacteum 
oculosque per vulnus vomit : 120 



256 PRUDENTIUS 

aut in profundum palpitans 
mersatur infans gurgitem, 
cui subter artis faucibus 
sinffultat unda et halitus. 



salvete flores martyrum, 125 

quos lucis ipso in limine 
Christi insecutor sustulit, 
ceu turbo nascentes rosas ; 

vos prima Christi victima, 
grex immolatorum tener, 130 

aram sub ipsam simplices 
palma et coronis luditis. 

quid proficit tantum nefas, 
quid crimen Herodem iuvat 1 
unus tot inter funera 135 

impune Christus tollitur. 

inter coaevi sanguinis 
fluenta solus integer 
ferrum, quod orbabat nurus, 
partus fefellit virginis. 140 



CCCIX 

The Roman Empire prepared the Way for Christianity 

Contra Symmachum 11. 602-633 

Hanc frenaturus rabiem Deus undique gentes 

inclinare caput docuit sub legibus isdem, 

Romanosque omnes fieri, quos Rhenus et Ister, 

quos Tagus aurifluos, quos magnus inundat Hiberus, 605 

corniger Hesperidum quos interlabitur et qGos 

Ganges alit tepidique lavant septem ostia Nili. 

ius fecit commune pares et nomine eodem 

nexuit et domitos fraterna in vincla redegit, 

vivitur omnigenis in partibus, baud secus ac si 610 

cives congenitos concludat moenibus unis 

urbs patria atque omnes lare conciliemur avito. 

distantes regione plagae divisaque ponto 

litora conveniuut nunc per vadimonia ad unum 



PRUDENTIUS 257 

et commune forum, nunc per commercia et artes, 615 

ad coetum celebrem, nunc per genialia fulcra 

extern! ad ius conubii : nam sanguine mixto 

texitur alternis ex gentibus una propago. 

hoc actum est tantis successibus atque triumphis 

Roman! imperi! : Christo iam tunc venienti, 620 

crede, parata v!a est quam dudum publica nostrae 

pac!s amicitia struxit moderam!ne Romae. 

nam locus esse Deo quis posset !n orbe feroc! 

pector!busque hominum discord!bus, et sua !ura 

d!ssimil! rat!one tuentibus, ut fu!t olim ? 625 

sic incompositos humano in pectore sensus, 

disiunctasque animi turbato foedere partes, 

nee liquida invisit Sapientia, nee Deus intrat. 

at si mentis apex regnandi iure potitus 

pugnacis stomachi pulsus fibrasque rebelles 630 

frenet et omne iecur ratione coerceat una, 

fit stabilis vitae status et sententia certa 

haurit corde Deum, Domino et subiungitur uni. 



cccx 

A Christian Soldier at a Pagan Sacrifice 

Apotheosis 469-502 

Turn subito exclamat media inter sacra sacerdos 
pallidus : en quid ago ? mains, rex optime, mains 470 

numen nescio quod nostris intervenit aris, 
quam sufferre queant spumantia cymbia lacte, 
caesarum sanguis pecudum, verbena, coronae. 
accitas video longe dispergier umbras : 
territa Persephone vertit vestigia retro 475 

extinctis facibus, tracto fugitiva flagello. 
nil agit arcanum murmur, nil Thessala prosunt 
carmina, turbatos revocat nulla hostia Manes, 
nonne vides, ut turibulis frigentibus ignis 
marceat, ut canis pigrescat pruna favillis ? 480 

ecce Palatinus pateram retinere minister 
non valet : elisa destillant balsama dextra. 
flamen et ipse suas miratur vertice laurus 
cedere, et incertum frustratur victima ferrum. 
nescio quis certe subrepsit Christicolarum 485 

s 



258 BOETHIUS 

hie iuvenum : genus hoc hominum tremit infula et omne 

pulvinar divum ; lotus proeul absit, et unctus : 

pulcra reformatis redeat Prosei-pina sacris. 

dixit et exsanguis collabitur, ac, velut ipsum 

cerneret exerto minitantem fuhuine Christum, 490 

ipse quoque exanimis posito diademate princeps 

pallet et adstantes circumspicit, ecquis alumnus 

chrismatis inscripto signaret tempora ligno, 

qui Zoroastreos turbasset fronte susurros. 

armiger e cuneo puerorum flavicomantum 495 

purpurei custos lateris deprenditur unus, 

nee negat et gemino gemmata hastilia ferro 

proicit ac signum Christi se ferre fatetur. 

prosiluit pavidus deiecto antistite princeps, 

marmoreum fugiens nullo comitante sacellum, 500 

dum tremefacta cohors dominique oblita supinas 

erigit ad caelum facies atque invocat lesum. 



BOETHIUS (fl. c. 520 a.d.) 

CCCXI 

The Reign of Law 

Quod mundus stabili fide 

Concordes variat vices ; 

quod pugnantia semina 

foedus perpetuum tenent ; 

quod Phoebus roseum diem 5 

curru provehit aureo, 

ut quas duxerit Hesperus 

Phoebe noctibus imperet, 

ut fluctus avidum mare 

certo fine coerceat 10 

ne terris liceat vagis 

latos tendere terminos — 

banc rerum seriem ligat 

terras ac pelagus regens 

et caelo imperitans amor. 15 

hie si frena remiserit 

quidquid nunc amat invicem 



BOETHIUS 259 

bellum continuo gerat : 

et quam nunc socia fide 

pulchris motibus incitant 20 

certent solvere machinam. 

hie sancto populos quo que 

iunctos foedere continet ; 

hie et coniugii sacrum 

castis nectit amoribus ; 25 

hie fidis etiam sua 

dictat iura sodalibus. 

o felix hominum genus 

si vestros animos amor 

quo caelum regitur regat. 30 



NOTES 



The rules of the Saturnian metre, in which are written the following 
pre- Hellenic ca^-mina as well as the translation of the Odyssey by Livius 
and the Punic War of Naevius, are thus given by Wordsworth Frag- 
ments and Specimens of Early Latin p. 397 (abridged) : — 

The most regular scheme is a double set of three trochees preceded 
by an anacrusis or base — 

but the following seem to be the special rules which are drawn from a 
comparison of the more regular specimens. They are su.bstantially the 
same as those adopted by Spengel : 

(1) The anacrusis at the beginning of a line and the thesis at the end 
of each half of it cannot be suppressed. 

(2) With this exception, one thesis (or syllable without an ictus) laiB.y 
be suppressed. 

(3) The thesis most commonly suppressed is the last hut one in the 
last half 

(4) Two short syllables may stand for one long. 

(5) A long syllable may be substituted for a short in thesis. 

(6) The caesura generally, but not always, divides the two halves. 

(7) Elision is observed or neglected at pleasure. 
With these licences the full scheme is as follows :— 

" r (")i^Hi ""I ^ (")i ""(^r^ 



1. The meaning is 'When thou dost thunder, Lord of light, men 
tremble before thee — when thy bolts thunder on the right.' prae 
tet tremonti = ^e praetremunt. The version given is that of Bergk. 
Merry, keeping nearer to the MS. of Terentianus Scaurus, gives for the 
second verse quot ibi te viri audeisunt tonare, where audeisunt = 
audierunt, the change of s to r between vowels not having yet estab- 
lished itself in Latin. So in 1. 1 Leucesie = Lueerie. In fragments of the 
same hymn we have foedesum, plusima, meliosem, asenam {=harenam) ; 
and Lases = Lares in the Carmen Fratrum Arvalium. 

2. enos = nos ; cp. the e in equidem, ecastor, edepol. lvLe = lue7n ; rue = 
ruem=ruinam', sins = sine {sines) from sinere, as in 1. 4 advocapit= 



262 LATIN ANTHOLOGY 

advocabitis] pleores =phires ; fvL = esto ; berber =verbera ; Bemimis = se- 
homdncs= 'superhuman powers ' ; trium^e = triuriqjha. Literally rendered 
the chant runs : 'Help us, Lares, and thou, Marmar, sutfer not plague and 
ruin to come on the folk. Be satiate, fierce Mars — [ To the priests] Leap 
each o'er the threshold of the temple. Halt. Beat the ground. Call 
ye in turn on all the powers above. Help us, Marmor. —Tramp ! ' For 
limen sali Havet reads iiive ensali = neve insili, and supposes the words 
to be addressed to Mars. Preller also makes the words an appeal to the 
god, and supposes the meaning to be ' return o'er the threshold of thy 
temple, cease to lash thy steeds. ' But sta verhere ' halt with thy lash ' 
seems impossible even in the most archaic Latin. The superstition 
of not touching the threshold with the foot appears in the carrying 
of the Roman bride into the house. Cp. CatuU. lxi. 159 — 

Transfer omine cum bono 
limen aureolos pedes 
rasilemque subi forem. 

See also Plaut. Cas. IV. 1 (815). Triumphare means to march 
in solemn measure, and is probably connected etymologically with 
tramp. The song 'Tramp, tramp, "tramp, the boys are marching' 
offers a curious literary coincidence. 



II 

2. frudis=/rat6<iis='harm.' ferocia is 'crime,' 'violence;' stupri= 
turpiticdinis. 

4. This is the oracle brought by commissioners from Delphi during 
the siege of Veil 395 B.C. In 1. 9 endoBt3i,ura.tB.= instaurata. 



Ill 

These epitaphs on the Scipios are taken from a monument near the 
Appian Way, beyond the Porta Capena. 1-4 are in Saturnian verse, 
the 5th being the earliest example of elegiac verse except the Epigram- 
mata of Ennius. 

1. Gnaivod = G^?^aeo ; parisuma =^arisstwa, ' quite equal to ' ; T. C. = 
Taurasiam, Cisaunam ; Samnio, 'inSamnium.* 

2. Hunc unum plurimi consentiunt Romani 
bonorum optimum fuisse virum virorum 
Lucium Scipionem. filius Barbati 
consul censor aedilis hie fuit apud vos. 

hie cepit Corsicam Aleriamque urbem pugnando, 
dedit Tempestatibus aedem merito votam. 

For duonoruin= &o?iorw7?i, cp. duellum = hellum. 

3. 1. l = apicem insignem ; 1. 6=gre7nium. The words Publi Cornell 
Scipio go together as vocatives. 

4. qvLom. = cit7ii, prep. 1. 3 'Whom (the shortness of his) life, not (the 
want of) merit deprived of office. ' 1. 6 ' Ask not for his office, seeing 
that none was bestowed on him ' owing to his early death. 



NOTES 263 

5. 1. 1 mieis = meis monosyll. 1. 2 Laclimann regarded progenie as a 

dactyl ; so Sriundi (trisyllable) in Lucr. ii. 991 is ^^ . 1. 4 honos 

'office.' 

IV 

The verse of the Odyssey (given in a bracket) should be referred to in 
each case. The metre is Saturnian. 

1 . iusece = inseque = insequere, from inseco = insequor, ' treat of, ' ewe-rre. 

2. ommantans = ohmantans, manto being frequentative of maneo often 
found in Plautus. 

3. escB.s = escae, gen. 

5. domcum.=do')iec ; vehentem, intrans. 'driving'; en=m. 

6. pueramm : puera=pueUa ; pulcerimg, as ben^, maU, and in Plant. 
probe. 

7. dacrumas = lacrimas ; noegeo, derived from naucus ' the rind of 
an apple ' according to Festus, who explains the word as amiculi genus 
praetextum purpura. 

8. topper : usually derived from toto operc. This is now the accepted 
reading for utrius fuerunt of the MSS. Seal, conjectured veris (= verres) 
vel sueris (= sues), supposing the verse adapted to be i) trOs iie Mkovs 
TTOirjaeTai ijk \4ovTas. 

9. duona = bona, as duellum = bellum ; induserinuntur = inseruntur, 
cp. induperator = imperator, and endostaurata = instaurata above li. 4. 

10. camis, nom. sing. ; anclabatur = ministrabatur ; cp. Anculi, 
Anculae, 'ministrants,' ancilla, and Cup-encus. 

V 

2. procat =poscit : Aegisthus orders Electra to be dragged away from 
the altar at which she had taken refuge. 

3. Cp. (j>€v- ToO 6av6vTos cos raxeid Tis ^poroTs 

%dpts biappeZ koL irpobov(X ' aXiaKerat. 

Soph. Aj. 1266. 

5. anculabant: a7idare= haurire, Paul. Fest. See n. on iv. 10. 

6. Cp. o&'Xotcrij' i^-ZifieX^as evTpa<pes ydXa, Aesch. Cko. 897. 

VI 

1. Probably refers to Aeneas and Anchises leaving Troy with their 
wives. 

2. creterras = crater as ; lepistas = Xeiraards * goblets ' ; vestem ci- 
trosam = ^i'w5ea eLfxara. 

4. ■pvLeT=pueUa. 

5. scopas, ' a broom ' ; verbenas, gen. sing. The reference is probably 
to the sacred ceremonies of the Fetiales in proclaiming war. 

6. flustra= ' ground-swell ' ; tnotus maris sine tempestate Jluduantis 
(Isidore). 



264 LATIN ANTHOLOGY 

7. sardare, 'to show intelligence,' especially by speech ; opposed to 
pip^apoL. Cp. ah-surd-iLS, and su-surr-us, sor-ex, ' shre wmouse, ' from 
collateral form surrare quoted by Varro. 

8. lucam bovem, 'an elephant.' 



vn 

I. lingula, 'sword-blade.' Hercules threatens Laomedon, who has 
cheated him of his reward for saving Aesiona (Hesione) his daughter from 
the sea-monster. 

3. manubias, 'flashes of lightning,' in augural terminology. 

5. The Maenads carry snakes unhurt. Cp. Eur. Bacch. 695. 

6. axya,s = arva ; so extas, sertas in O.L. 

7. mgemo = 7iatura. 

8. YitvLLajaiis = gaudentis ; derived from inYw?ws, the calf sacrificed, as 
ovare from ovis ; others take it from the gambolling of a calf, cp. 
Eur. Bacch. 162, 866. The fragment expresses the fear of the Maenads 
that Lycurgus should send them from their revels * with savage punish- 
ments. ' But decoratas is strangely used. May not the Poenae be the 
Eumenides, whom Lycurgus in his madness fancies he has enlisted in 
his service? Decoratas = stipatas, 'surrounded,' as in Hor. Ep. i. 7. 6 
decorat lictorihus atris. If so, this would throw light on the Virgilian 
text Eumenidum veluti demens videt agmina Pentheus, Aen. iv. 469, if 
we should not there read Euiadum for Eumenidum. 

II. duplicat, 'bends us double,' 'bows us down.' Cp. Virg. Aen. 
XT. 645. 

13. cette=c&^ite, from cS^o, *give,' 'produce.' 

vm 

1. redhostis =refers gratiam ; cp. hostire contra in Plautus. 

2. oreas = bits ; ' as easily might you put a bit into the mouth of a 
hungry lion.' 

3. A joke on the favourite dishes of Praeneste and Lanuvium ; the 
one loves nuts, the other a sow's matrix after farrowing. 

4. * The position of the poet under the sceptre of the Lagidae and 
Seleucidae is enviable as compared with his position in free Rome' 
(Mommsen, P.H. bk. iii. c. 14). 

5. A flirt is described ; she devotes herself in turn to each of her 
admirers, as in the game the ball is passed from one player to the other. 

6. An early specimen of ' apt alliteration's artful aid ' ; cp. Ennius 
in XII. 2. 

IX 

1. 3. itaque : the a is long, as in Plant. Capt. 499 ; thensauro : cp. 
Ennius, Iphigen. 202 — 

Acheruntem nunc obibo, ubi Mortis thensauri obiaCent. 



NOTES 265 



The dream of Ilia, which is supposed to have suggested to Virgil a 
celebrated passage in Aen. iv. See Latin Poetry, pp. 149, 150. The 
elision of final s before a consonant is found in Ennius, Lucilius, 
Lucretius, Aedituus, Catulus, and other early poets ; but was given up 
by the Alexandrine school of the age of Cicero. It is only once found 
in Catullus, and that in the last verse of his last poem, tu dabi' 
suppUciutn. 

1. anus : the sister of Ilia is strangely represented as an aged woman. 
7. postilla : an archaic adv. , * thereafter. ' 
12. resistet, 'will rise again '=res^i^we^wr. 

XI 

Romulus and Remus take the auspices. 

18. avium : a spondee, as quatuor in the foregoing verse ; the syn- 
izesis lengthens a short vowel before it in avium. 

XII 

1. The Rape of the Sabine women. virgnes^wVg'mes, as Proserpna 
= Proserpina in vi. 4. sas^eas. 

2. The slayer of Titus Tatius exults over the fallen foe. Obs. tutS 
= tu. 

3. Pyrrhus builds a pyre for the slain after the battle of Heraclea. 
This passage is founded on II. xxiii. 114 and is imitated by Virgil 
Aen. VI. 179 and xi. 134. 

4. Pyrrhus sends back his prisoners to Rome, refusing ransom, mi = 
mihi. cauponantes : cp. Aesch. Septem. 526 iXduv 8' ^oiKeu ov Kawr]- 
Xetiaeiv fidxvf. cemamus =decernamus. era Fors= ' Dame Fortune.' 

5. Ennius claims to have been the first Roman philosopher. sam = 
earn, as sas = eas xii. 1. 

6. This is the verse quoted by Horace as an example of real poetry as 
distinguished from metrified prose. The temple of Janus was closed for 
the second time in 235, and was opened when war broke out between 
Rome and the Ligurians shortly after. 

7. The state of society in time of war is described, consertum is the 
supine of conserere and governs manum, while it depends on eunt or 
vocant taken out of repetunt. ex lure means ' in accordance with the 
legal rights of a citizen.' manum conserere has a double sense, (1) 
* to make a formal claim to property ' ; (2) * to join battle.' 

XIII 

Ennius portrays himself under the character of the faithful friend of 
Servilius Geminus. 

1. aece = ^aec. r. s. materiem, 'his important affairs.' fuisset : 
observe the u is long, perhaps better given as fuvisset. consilio is 



266 LATIN ANTHOLOGY 

to be taken closely with de summis rebus agwidis, 'when he had 
been wearied with consultation on affairs of state during a great part of 
the day.' 1. 12 levis aut xnalus, 'through weakness or wickedness.' 
verbum TpaxLcvim.=verborum paucorum. 1. 17 tenentem is governed by 
faciunt and governs mores. 

2. Gallant conduct of a tribune in the Histrian War. Cp. II. xvi. 
102 fF. 

XIV 

1. From the Alexa'ader. Cassandra on seeing Paris prophesies the 
destruction of Troy. 1. 5 fatis fandis, dat., * urges me to frenzy for the 
disclosing of doom. ' 1.6 memn factum = meorumfactorum, ' I am ashamed 
of what I have done, ashamed in the presence of my father, that best of 
men.' pudet takes two genitives. At the 12th verse the metre changes 
from trochaic septenarii to the more impassioned anapaestic dimeter. 
She walks wildly about as she delivers the anapaests. 1. 13 rapit ezitium, 
*is sweeping to ruin.' 1. 14 fera manus, ' the foe.' 

2. Andromache, in the play so named, laments over the burning of 
Troy. Three cretic verses are followed by three trochaic and then by 
anapaests. 1. 2 auzilio exili, ' help in the way of (by means of) exile or 
flight, ' a common genitive of material like inerces gloriae, ' that reward 
which consists of fame, ' wx virtutis, ' the term virtiie. ' 1. 6 crispa, 
' shrivelled ' in the flame. 1. 13 evitari, ' to be deprived of life ' ; the word 
is found in Plautus ; the alliteration seems to be intentional : * I 've seen 
of Priam's day the damned defeat.' 

3. From the Iphigenia. temo = the Wain, usually septentrio. 

4. Achilles rebukes the pretensions of Calchas. quaesit =qicaeriL 
nepa, Cancer or Scorpio ; it is ' a crab ' in Plant. Cas. ii. 8. 7 imitahor 
nepam, ' I will walk backwards ' ; 'he watches the rising of the Goat or 
the Crab or whatever creature the star is named after.' 

5. Medea : cp. Eur. Med. 214 fi". Ennius seems strangely to take 
i^TjXdov dofMuv as meaning ' I have left my father's home and am a stranger 
here in Corinth. ' He then understands her to urge that this must not 
be taken to her discredit. Emigrants have been eminent in foreign 
lands in private and public life. 'Home-keeping youth have ever 
homely wit.' It is to be observed that Cicero in Fam. vii. 6 {Ep. 136) 
takes the same view as Ennius, which indeed is not inconsistent with 
the Greek, except that i^iiXdov bofiwv can hardly mean ' I fled from my 
father's palace.' Those who take an interest in the question may 
consult n. on Ep. 136 in Cicero's Correspondence^ and an article in 
Hermatliena^ vol. v. No. x. p. 25. 

6. From the Tclatno. 

7. It is strange to find a poet telling us that he never writes poetry 
except to relieve the tedium of illness. The poets usually crave as a 
condition for the exercise of their art not only health but easy circum- 
stances. Tennyson says in the Two Voices : 

Moreover, but to seem to find 

Asks what thou lackest, thought resigned, 

A healthy frame, a quiet mind. 

Juvenal maintains that the poet must be able to buy a good bottle of 



NOTES 267 

wine or his inspiration will take cold. Horace, who says he was driven 
to poetry only by his poverty, approaches nearer to the view of Ennius. 
See Latin Poetry, pp. 188, 195. 

XV 

1. The epitaph of the poet on himself, dacrumis, which is an 
archaic form of lacrimis, seems the better reading here, as the epigram 
aims at alliteration. 

2. opis : the MSS. give operae, which might possibly be scanned as 
an iambus. The second and third Epigrammata are on Scipio Africanus. 

3. endo = m, and appears even in composition, as endostaurata — 
instaurata, iiwLuperator = imperator. 

XVI 

1. From the Antiopa, a tragedy ridiculed by Persius (i. 77) in the 
lines — Sunt quos Pacuviusque et verrucosa moretur | Antiopa aerumnis 
cor luctificabile fulta. The fragment is Amphion's enigmatic description 
of his lyre. The name of the respondents is uncertain. But Astici = 
dariKoi seems most probable. The description of the tortoise is taken 
from the Homeric Hymn to Hermes, the inventor of the lyre, evi- 
scerata : cp. aloop' i^eroprjaev 6p€aK(^oLo x'^^^^V^- Hermes removed all the 
inside of the tortoise leaving only the shell {Herm. 43). contuit = 
contuetur. 

2. Armoruvi ludicium. Ajax is angry with his rival Ulysses, not 
with those who awarded the palm to him. He compares him to the 
dog who bites the stone with which he is hit, not the thrower of it. 

3. From the Chryses, which deals with the story of the Iphigeneia in 
Tauris. 1. 9 reapse = rc ipsa, 'life by actual experience teaches.' 

4. auscultandum, ' hear them but do not heed them. ' Nonius has 
auscultare est obsequi. ' Mark ' was used in this sense once ; Fal staff 
excuses himself to the Chief Justice on the plea that he has ' the malady 
of not marking. ' 

XVII 

1. Cp. Eur. Chrysippus, frag. 836 Nauck. 1. 8 adiugat, 'absorbs,' 
' takes to itself. ' 

2. From the Iliona. This is the scene referred to in Hor. Sat. ii. 
3. 60. Fufius was playing the part of Iliona, to whom appears in a 
dream the ghost of Polymnestor's son to claim sepulture. Catienus 
played the ghost. Fufius was drunk, and did not awake though the 
whole theatre joined in the appeal of Catienus. sieris from sinOy 
' permit. ' 

3. From the Niptra. This is the description of the rude boat 
which Ulysses built, subscus, ' dovetail, ' no dovetail held together 
the frame of the hull, sparteis, made of spartum, ' broom. ' serilia, 
' ropes, ' from sero, -ui. 

4. From the Teucer. Description of a storm which suddenly came on 
the fleet returning from Troy. 



268 LATIN ANTHOLOGY 

5 refers to Teucer's new home in the Cyprian Salamis. Cp. 
Aristoph. Plut. 1151 irarpls ydp eari iraa IV hv Trpdrrrj tis eD. 

xvin 

1. From the Plocium. A man complains of the conduct of his rich 
but unattractive wife. 1, 3 indicium meae, sc. aerumnae, *my wife, who 
has nothing about her unobjectionable save her dowry, publishes my 
misery abroad.' 1. 7 eo privatum it me, 'sets herself to rob me of it.' 
1. 16 hocedie — hodie. Aulus Gellius, ii. 23, compares this play very un- 
favourably with the drama of Menander from which it is adapted. 

2. From the SynepJicbi. A young man dwells on the pleasure of 
having a morose father to overreach. An indulgent father makes dis- 
sipation insipid. 

3. Cp. Tennyson's * Trust me not at all, or all in all.' 

4. contra amari, ' to be happy in love,' lit. ' to be loved reciprocally.' 

XIX 

From the Boeotia. The Parasite deplores the invention of sundials, 
which restrict meals to definite hours. 1. 6 e&BQ=ederc. 1. 7 estur = 
editur. 1. 9 aridi fame, * parched with hunger. ' 

XX 

1-4 come from the Fullonia. In 2 quaesti = g'waesiws. In 3 the 
Weavers twit the Fullers on their amphibious life. In 4 they agree in 
running down the rustic, whom they Hken to an ant. 

XXI 

1. Dialogue between a wakeful young master and his slave Stephanie. 
1. 5 sic datur : the young man here strikes Stephanio. 

2. From Leucadia^ or 'The Lady of Leucas,' a kind of burlesque on 
the story of Sappho. The fragments describe the love of a Lesbian girl 
for Phaon. limassis, a phrase for kissing. According to Nonius 
limare = coniiingcre. 

XXII 

1. From the Androincda. She describes the place where she is 
chained, ' a savage spot heaped up with men's bones. ' Perseus assures 
Cepheus of his gratitude, obsesse — obscvisse. 

2. From the Armoruyn ludicium. This is the prayer of Ajax for his 
son adapted from Soph. Aj. 550 & iral yivoio iraTpbs evTirxjicrrepos \ rh. 8' 
d\X Sfioios. 

3. From the Atreus. Cp. Yirg. Aen. i. 361 conveniunt quibus aut 
odium crudele tyranni | aut metus acer erat. 

4. Atreus details the crime of his brother Thyestes (now returning 
from exile) who seduced his wife and stole the Golden Lamb on which 
hung the fortunes of the dynasty. I. 5 iilexe = illexisse. 1. 7 conquinari, 
' to be debased ' : not in L. and S. 1. 12 clepere, * to steal.* 

5. Descnbes the cena Thyestae. laicerta.= lacerlos. 



NOTES 269 



XXIII 

1. From the Epigoni or Eriphyle. The young Alcmaeon is urged to 
take the command, o^tui = ohtucri. "goroQut =prohibent. 

2. Alcmaeon says he is urged by some apparition to avenge his 
father, ulso = ultus fuero. 

3. Cp. ' audience fit though few ' (Milton). 

4. Achilles in the Epinausimache (iirl vavcn /xaxv) declares that he is 
more distressed by the contemplation of Patroclus's death than by the 
whole scene of carnage, senium, 'sorrow,' 'affliction.' 

XXIV 

1. From the Medea. Description of the Argo. 

2. Atalanta claims for women a right to hunt, and scorns such as are 
willing to be household drudges or mere TratSoTrotot. Y&gent = vagentur. 
ruspantes = scrutantes, ' beating the woods. ' 

3. From the Oenomaus. A description of early morning. 

4. From the Philoctetes. ^Ulysses in an anapaestic dimeter canticum 
describes the volcanic island of Lemnos. The passage consists of three 
separate fragments. rara= ' sparsely inhabited,' * lonely,' or ' desolate ' : 
oCt olKov/jLhrjv Soph. Phil. 221. Cp. Cic. Hep. vi. 19 vides habitari in 
terris raris et angustis locis. 

XXV 

From the Praetextatae. 1. Tarquin, who is besieging Ardeaj relates 
a dream to the Seer, who interprets it. The pecus is L. Junius Brutus, 
who saved his life by playing the part of a fool. 1. 1 nocturno impetu, 
'at the onrush of night.' 1. 11 dextrorsum (from left) 'to right.' 1. 12 
liquier, 'to glide away.' 1, 20 verruncent, 'turnout,' 'issue' ; iuaver- 
runco the verb is transitive, ' avert. ' 

2. From the Decius. The hero devotes himself with these words. 
devdro = devovero. 

XXVI 

1. L. Hostilius Tubulus, praetor 142 B.C., and L. Cornelius Lentulus 
Lupus, consul 157 B.C., were notorious for corrupt practices. There was 
more than one bad Carbo ; perhaps the worst was the friend of Tib. 
Gracchus, who was suspected of the murder of Scipio Africanus. 
Neptuni filius : Aul. Gell., xv. 21, says this was a phrase applied to 
persons of savagery and ferocity, as if Earth rejected them, and they 
must have issued from the deep, filius is dissyllabic. 

3. Titus Albucius affected Greek manners and expressions, tes- 
serulae, 'like the little cubes skilfully put together in parquet and 
elaborate marqueterie. ' 

4. Part of the journey from Rome to Capua and the Straits of 
Messana, imitated by Horace in the journey to Brundisium {Sat. i. 5). 
See Latin Poetry, pp. 168-183. ludus susque deque, ' child's play and 
level going.' ' Easy going,' ' no more up than down, and therefore level,' 



270 LATIN ANTHOLOGY 

seems to be the meaning of the phrase here. Cicero in his letters uses 
it in the sense of 'neither here nor there,' *of no consequence,' and so 
Auh Gelh explains it. 

5. From the same, catapeiratera, 'sounding -line.' raudus, 'a 
lump ' of lead ; it was greased (unctum) so that the soil of the bottom 
should adhere to it and show its nature, mataxam, ' a cord. ' 

6. iactare, * thou art run down ' ; iactare seems to have that mean- 
ing in Cic. Fa7n. vii. 23. 1, Fam. i. 5. 1, Div. in Caec. 45, Plant. Bvd. 
II. 3. 43. See note on Fam. vii. 23. 1 in Tyrrell and Purser's Corre- 
pondeiice of Cicero and on Hor. Sat. ii. 2. 47 in Palmer's edition. The 
meaning is approved by Madvig on Cic. Fin. ii. 24, and Munro Joum. of 
Philol. \u. 299. compellans, 'rebuking.' gumias, 'gluttons,' 'gour- 
mands,' derived by Madvig from yifieiv. 

7. Pacideianus expresses his animosity against the rival gladiator 
Aeserninus, who in one conflict is said to have bitten off his ear. furiae, 
'madman.' longios, 'more tedious' ; each gladiator is impatient for 
the beginning of the fray, studio atque odio, 'passionate hatred,' an 
example of the figure iv 5ta dvoiv very common in Cicero. 

8. Lucilius complains of the neglect of a friend who did not come to 
see him when he was ill. mansi, ' I still remained in that position (of 
indifference) in which the public stand towards you,' that is, 'my illness 
did not awaken in you any special interest.' He goes on to say that a 
man who is guilty of such neglect of a friend in effect wishes for his 
decease. His friend was probably a rhetorician, and Lucilius makes a 
hit at his art : ' if you object to the jingle in nolucris and debucris on 
the ground that it is an Isocratean trick and utterly silly and childish, 
(my answer is) I don't trouble my head about such matters.' 

9. Lucilius says the name of the letter r is ar, just like a dog's snarl, 
or like ad as it is sometimes mispronounced. For the resemblance to 
a snarl cp. another passage of Lucilius quoted by Nonius, in which he 
says of the letter r that it is one irritata canes quam homo quam planius 
dicit (observe canes for canis and the non-elision of qiuim), and Persius 
I. 108 sonat hie de nare canina \ littera. For the pronunciation of ad 
cp. Plant. Trv/:,. ii. 2. 17 ar me advenias : nunc places. 

9a. Lucilius objects to indicating the length of a vowel by doubling 
it. The reference in 'Apes "Apes is to Hom. E 31, to which also Martial 
refers, ix. 12. 

10. This is from the 26th book of the Safurae, in which the metres 
are generally trochaic, tetrameter, catalectic. It is as appropriate to the 
British Empire of to-day as to the Roman of the second century before 
Christ. 

11. proprium, 'permanent.' XP^^*-", 'usufruct,' is Lachmann's 
admirable emendation of the LIS. reading certe sine. The opposition of 
xprjait and KT^aL% is very common ; see on Cic. ad Fam. vii. 29. 1. The 
Latin is usits fructus, while KT^ats is mancipium. But for usus fruetiis 
may stand fructus alone, as in the passage from Cicero referred to, or 
usus alone, as in Lucr. iii. 971 vitaque mancipio nulli datur, omnibus 
usu. 

12. Lucilius makes an absurd application of the Empedoclean doctrine 
of the four elements. A man is summoned before Lupus the praetor. 



NOTES 271 

On his non-appearance he will suffer interdidio from two of the elements, 
water and fire ; earth and air will then remain, and he may take his 
choice whether he would prefer to be deprived of these elements (dpxai, 
ffToix^Ta). 

XXVII 

1. Afranius admits that he borrows even from the Latin poets when- 
ever he finds anything to his purpose. But he places Terence above all 
the rest. 

2. From the Fratriae. A niggardly father betroths his pretty 
daughter to a baker, because he will be content with a small dower. 
A member of his family (probably the fiancee s nephew) wishes it had 
been a confectioner who could have given him tarts, fortis, 'fine,' 
* braw, ' common in Plautus. dicat = promittat. lucunculos, * fancy 
confectionery,' so called probably from their twisted shape (cp. obliquus, 
Xo^os) as scriblUae derived their name from the patterns or marks im- 
pressed on them in the baking. 

3. We have here the remains of the play called Simulans, in which a 
father, by the advice of a friend, feigns extreme indignation with his 
daughter's bad husband. The child begs her mother not to quarrel 
with her father in her presence, and the mother promises to do as she 
asks. The father is pleased to hear them quarrelling, because he desires 
to dissolve the marriage. He reproaches the husband, who is turned 
out amid the jeers of the household. The little girl intercedes for her 
father, coicere =certare. noenu=?iow. velitantes, lit. ' skirmishing. ' 
veretur, cum gen. in early Latin. 

4. From the Fopiscus. A lady describes how she prevails by alter- 
nate good and ill humour, concinno, ' I get up.' 

5. mala aetas=se7iec^ws. 

6. vestispicam, * a wardrobe -woman.' 

7. indulgent, cum accus. in early Latin. 

XXVIII 

1. Compare the epigram of Callimachus : 

ij/jLiaO fiev ^vxv^ ^tl to irveov, ij/xiav 8' ovk old' 

etr' "Epos eir' 'Aidrjs Tjpwaae, ir\r]v acjiav^s. 
i) pd TLv es iraiSwv iraXiv ^'x^t'o* Kal fiev direiirov 

TToXXd/ct, 'tt]v dpricTTLV 1X7] vTrddexde, v4ol.' 
^v^ideov dlcprjaou, eKeiae yap ij XiddXevcrros 

KeivT] Kal dvaepus oW Stl ttou aTpi<peT(U. 

2. This is Roscius the celebrated actor. 

XXIX 

This is the bitter comment of Porcius Licinus on Terence and his fine 
friends. Philum, L. Furius Philus, consul 136 B.C., a friend of Scipio 
Africanus and Laelius, and one of the speakers in Cicero's De liepublica. 
Volcatius Sedigitus gave a different account of the death of Terence : 

Sed lit Afer populo sex dedit comoedias 
iter hinc in Asiara fecit, at navem ut semel 
conscendit, visus nuraquamst : sic vita vacat. 



272 LATIN ANTHOLOGY 



XXX 



1. Two at least of those comic writers placed above Terence by 
Sedigitus are almost unknown to us. Licinius Imbrex is mentioned by 
Gellius as the writer of a Neaera. Atilius is described as durissimus 
scriptor by Cicero Att. xiv. 20. 3. Luscius is the rival and enemy of 
Terence referred to in his prologues, but otherwise unknown. The very 
meagre fragments of Trabea and Turpilius (the best of which are those 
given in xxi above) have very little merit. Seeing that Sedigitus gives 
the first place to Caecilius, I am moved (in illustration of the vagaries 
of criticism) to quote a fragment from Caecilius which I thought too 
disgusting to put into the text. A husband, dwelling on the defects of 
his rich but ill-favoured wife, says to his friend, ubi domum advent ac 
sedi, extemplo savium \ dot ieiuna anima, to which his friend rejoins, 
nil peccat de savio : \ ut devomas volt quod /oris potaveris. This is the 
brute who is put five places above the refined and exquisite African. 

2. This fragment is given as showing in what early times a question 
was raised similar to the present Shakspeare-Bacon controversy. 

XXXI 

From the Bellum Histricum, which Dr. Merry holds to be the war 
of 125 B.C., in which Sempronius Tuditanus earned his triumph. The 
earlier Histrian War had been dealt with by Ennius. 1 and 2 are 
probably addressed to Tuditanus. 

XXXII 

3. virescit, 'grows strong' ; vlrescit, from vires, 'strength,' is not to 
be found in Lewis and Short. 

4. fxilcai=fulica, 'coot.' 

XXXIII 

1-4 are from the translation of the Hiad by Hostius ; 5-8 are scazons 
or mimiambi, which he claims to have introduced into Roman literature. 

1. mandier, ' to be eaten, ' lit. 'chewed.' 

4. specie: O.L. gen. sing, of species, silentum : nom. sing. Gellius 
mentions, among innovations introduced by Laevius the contemporary 
of Matins, silenta for silentia {loca). Probably these innovations were 
in fashion at this time. Tuaiidier is strangely used, and we have in 5 
edulcare, 'to sweeten,' and in 7 coluinbulatim = more columbae, while 
carpets are atfectedly described in 8 as ' drunk with dye.* 

6. nuper die qvLaxtvLS = nicdius quartus, ' three days ago,' which would 
seem to show that it is nwper not nunc which gives the first syllable to 
nvdius. 

XXXIV 

Laevius was remarkable for his innovations in language, in which he 
was the George Meredith of the first century before Christ. Gellius gives 
a large number of them in xix. 7, to which we may add exsensa and 
tardigeniclo in 1. He was also remarkable for the number of metres 



NOTES 273 

which he used, among them hexameters in which the alternate verse 
ends in a pyrrhic or iambus as in 2. 1 is in anapaestic dimeter, and the 
first verse shows that Laevius really had no ear for metre : a metrically 
worse anapaestic dimeter could hardly be constructed. Like later Latin 
poets, it will be noticed that he did not observe the synapheia of the 
system, tardigeniclo = tardigenieulo, an adj. formed from tardus and 
geniculum, diminutive of genu, ' a knee. ' 

3. The sumptuary law of Licinius, repealed in 97 B.C. about six or 
seven years after it was enacted, prescribed a vegetable diet ; thus life 
or ' the cheerful day ' was given to the kid which had hitherto been a 
favourite dish. Obs. Uquida as in Lucretius, who gives the word two 
quantities in iv. 1259 crassane conveniunt liquidis et liquida crassis. 
So liquor in i. 453. 

4. antipathes =* antidote. ' trochilisci =' wheels ' on which the 
iunges (i'i'77es, ' wrynecks ') were fastened. The tvy^, with its use in 
incantations, is familiar to readers of the wonderful Fharmaceuiria of 
Theocritus with its refrain of tvy^, ^\k€ rb ttjvov ifibv iroTk dQfia rbv dvdpa. 
illices bicodulae, 'two-tailed springes,' 'gins.' hinnientium : an allu- 
sion to the hippomanes mentioned as a charm in Virgil Aen. iv. 516 
quaeritur et nascentis equi de fronte revolsus | et matri praereptus 
amor. Hinnientium is scanned hinnyentium, the metre being iambic 
dimeter. 

XXXV 

1. tolutiloqueutia, ' volubility ' ; tolutim badizare is ' to trot ' in 
Plautus ; cp. iinTpoxddriv dyopevetv in Homer. 

2. limen = ' lintel ' as well as 'threshold.' digitos, 'toes.' So in 
pododoLKTvXos it is more poetical to take the latter part of the compound 
as meaning toes rather than fingers. The Dawn steps on the morning 
clouds and leaves the rosy traces of her feet, as Maud's (Tennyson) feet 
' Left the daisies rosy.' ' Rosy-fingered ' is not suggested by the Dawn, 
unless she is to be conceived as drawing back the curtains spread by 
Night over the sky, which is not really so natural a conception. 

3. Yrom. Pappus praeteritus, or the Defeated Candidate, a farce dealing 
with the humours of elections. The old man will sooner find a seat in 
his coffin than on the curule chair. 

4. pannuin, ' a patch ' on a purple cloak, neuter in early Latin. 



XXXVI 

1. adpareo, ' I am beadle ' (apparitor), so in Livy apparere aedilihus. 
aeditumor should perhaps be aedituor, unless the * chief sacristan ' was 
called aeditumus. 

2. ascendibilem semitam, * a step-ladder. ' 

3. cibaria, 'public maintenance,' like the (xirrjaris iv UpvTavelq, in 
Athens. 

4. moriTe = 7nori. This and 9 show the coarseness of feeling in the 
fahulae Atellanae. 

5. What is barely enough for one will not be enough for two. 

T 



274 LATIN AXTHOLOGY 

6. rarenter =raro. 

7. The Fullers and "Weavers are urged to compose their long-standing 
quarrel, and to kiss and be friends. 

8. nupsit shows that the wife was the * predominant partner. ' Cp. 
Martial's uxori nubere nolo meac. 

9. labeas = ^aftia, 'the mouth.' 

10. diademam, fem. in early Latin. 

11. The glutton wolfed his bacon without any vegetable. 

12. miserit = miseret. frustis, play on frusta, ' scraps,' ' broken 
meat,' a^-ndi frustrare=frustrari. 

13. rumen, ' the crop,' another play on words. 



XXXVII 

1. From the Satura called Aborigines, which deals with the begin- 
nings of the human race. Man, 'this mould of hopes and fears' 
(Tennyson, Tivo Voices), is contrasted with the brutes, speribus : Nonius 
gives spereni = spem : 'raise some men high on the wings of hope, and 
with all thy might cast down them that fly on high. ' 

2. An ass may be too old as well as too young, and ' virtue does not 
always wait on grey hairs.' Observe not only the great variety of 
metres but the indiscriminate employment of prose as well as verse, 
which, with their great variety of subject, gave rise to the name 
' medleys. ' Menippus of Gadara, who was probably only about twenty 
years before Varro, also adopted this mixture of verse and prose. 

3. The Greek words are taken from Menander, 6 ttoXvs aKparos o\iy' 
dvayKa^ei (ppoveiv, ' when the wine is in the wit is out.' 

4. caruncula, ' this muddy vesture of decay ' ; cp. pulpa in Persius. 
The soul is compared to air in a bladder. 

5. The poet inveighs against the extravagance of the age, in which 
whole streets, towns, islands are given as dowries, seplasia, the per- 
fumers' street in Capua. Hymen is said to act as a drench and clear out 
the bowels of the purse. 

6. limbus, 'belt,' ' girdle ' of the zodiac. 

7. invenferunt : this shortening is found in Plautus, Terence, Syrus, 
always at the end of a line, and afterwards in the later poets, coagulmn : 
wine is the ' cement ' which holds together social gatherings. 

8. From the Eumcnidcs, in which a Cynic entertains various philo- 
sophers. A Stoic propounds the thesis that all men are mad, and defends 
it very much in the fashion of the satires of Horace, who probably 
imitated Varro. 

9. The guests who walk about the tow^n observing the various phases 
of madness come to the temple of Cybele. The hymn of the Galli or 
priests of Cybele is given in galliambics, the only instance of this 
measure except the Attis of Catullus, comus, 'horn,' another form of 
cornu ; AVordsworth compares penu and jjcnus, genu and genus, typana 
and sonitus tibinos are governed by tonimus, and non inanis Matris 
deum is a bold expression for jJ^cnos afflatii Cybelcs, ' we thy devotees. 



NOTES 275 

we thy choir, wake in thine honour the thunders of the drum and the 
fife-notes full of Cybele ; in thine honour thy servants give to the wind 
their flying locks.' 

10. From the Koafiorop^pr] dealing with the end of the world, as the 
Aborigines treats of the beginnings of the human race, and the 'kvdpw- 
TTOTToXts traces the rise and progress of the family. * The nurse hands 
over to the undertaker the bier that stands beside the cradle. ' 

11. From the Marcopolis, in which an ideal state is sketched. This 
fragment describes how in the evolution of society the weaker comes to 
the wall. CQimQ^\, = comedit. 

12. The poet apologises for the ' theatrical measure ' of his treatise. 
taxis = tetigeris. deletilem, ' erasive ' ; adjectives in -His are often 
active, ]ike penetrabile frigus, 'the piercing cold.' Varro may have had 
in his mind two passages of Aesch., ^o-tlv ddXaa-cra- tIs 8i vlv Karda-^eaei 
Ag. 958, and jSoXats vypdbo'a'oji' (nrSyyos ibXeaeu ypatprjv, ih. 1329. 

13. From the Papiapapae, a word apparently standing for expressions 
of delight. The fragment gives specimens of the compliments paid to a 
pretty woman. The mincing language is indicated by the prevalence of 
diminutives. 1. 1 crobylus, 'topknot of hair.' 1. 4 animuli, 'spirit,' 
'expression,' 'vivacity.' 1. 5 calliblepharo naturali, 'natural dye' 
for enhancing the beauty of the eyelids. 1. 7 rictus, 'mouth,' only 
of beasts in later Latin. 1. 9 lacuUa, diminutive of lacuna, 'dimple,' 
also gelaslnus. 1. 12 regillae, diminutive of regius. 

XXXVIII 

From the second book of the poem De consulatu suo. The Muse 
Urania addresses Cicero. 1. 4 Latinas, sc. ferias. 1. 10 quid vero : 
sihi voluit, or some such expression, is to be understood. 1. 11 ad 
columen, sc. surgens. 1. 14 luce serenanti, 'while the sky was clear,' 
'a bolt from the blue.' 1. 23 consule Cotta, 65 B.C. 1. 29 species 
vetus Nattae : the ancient statue of Natta and the brazen tablets on 
which the laws were engraved were struck by lightning. Natta, pro- 
perly meaning 'fuller,' was the name of the ancient Pinaria gens, one 
of whom is satirised by Horace {Sat. i. 6. 124) for his unclean habits. 
1. 33 Martia, sc. lupa. 1, 34 vitali xox^ — lacte quod infantes alebat. 

XXXIX 

1. The Sign of the Sparrows, from the Iliad ii. 303 foil. 1. 1 vestita : 
this is a curious expression, ' when first Aulis was clothed with the 
fleets of Greece ' ; the Greek is es Av\i8a . . . -rjyepidovTo. 1. 3 circum 
latices gelidos, dfji<f)l irepl Kprjvqv. 1. 14 abdidit : Cicero must have read 
d'i'drjXov or di^rfKov, not dpl^rfKov. Ovid read dpl^rjkov, ' very plain ' (the 
serpent turned into a stone became for ' a clear sign ' of the portent) in 
his version, Met. xii. 22 ille ut erat virides amplexus in arbore 
ramos j fit lapis et servat serpentis imagine saxum. 

2. The Song of the Sirens, from the Odyssey xir. 184 foil. 1, 7 
tenemus, ' we know ' = tSfiev. 

XL 

From the Upo/Mrjdeiis \v6fievos of Aeschylus. The Titans are the Chorus, 
whom Prometheus addresses. 1. 15 adulat, 'licks off" ; the vulture after 



276 LATIN ANTHOLOGY 

its meal flies away with a scream, and perching on some height licks 
the blood off its beak and talons ; adulare properly = a-aii'eti', 'to fawn 
on,' of dogs licking their master's hands. 1. 16 inflatu, 'miraculously.' 

XLI 

From the Trachiniae of Sophocles, 1047 foil. Hercules, dying from 
the poison of the Centaur's shirt, inveighs against Deianira, and calls on 
his son Hyllus to help him to his revenge. 1. 1 dictu gravia : Cicero 
reads with the MSS. Kal Xdycp /ca/fd. 1. 2 animo : the Greek has vdrroia-i 
( ' referring to feats of sheer strength, as when he took the place of Atlas ' 
Jebb) ; Cicero, not understanding vutolo-i, put animo instead, just as in 
XXXIX he completely omitted the difiicult x^'f^ re Kai irput^a, the 
meaning of which has puzzled the commentators. 1. 6 fnriali : 'Epipvwv 
vtpavTov dfji(pl^\r](rTpop. 1. 9 decolorem : probably, as Merry suggests, 
a mistaken translation of yXospov, ' fresh,' 'vigorous.' 1. 11 peste textili : 
tlie words apparently corresponding to those in the Greek are a.<ppd(Tr(^ 
v45rj, the translation not following the original very closely. 1. 14 
Centaurus = Q-npeios ^id, the Centaurs being called Qjjpes and ^rjpes. 
1. 19 vere usurpa, 'show thyself a true son,' yevoO fioL irais irrp-vfios 
yeyibs, where we might (following out Dr. Verrall's explanation of 
irriTVfjLos) suppose a reference to -jraiu, ' strike.' 1. 22 potiorem : the 
Greek is greatly abridged here, and still more so is the Greek 1078- 
1089, which is represented in the Latin by five verses. 1. 27 feminata, 
dijXvs eGprjfiai. 1. 34 tori, 'muscles.' 1. 37 excetra, 'snake'; by slay- 
ing the Lernaean Hydra he 'delivered Lerna from its scourge.' 1. 38 
pacavit, cp. Virg. Aen. vi. 803 ErynmntM \ pacarit ncmora. 1. 45 
spolia cepit laudibus, 'triumphed over my exploits,' Kovbeh TpoiraV 
^arrjae tQv ifiQv xfpwv. 

XLII 

1. An I.O.U. is but a plaster to take the smart out of debt. 

2. From the Fullo. A man treading clothes in the water looks like 
a crane. 

3. As Democritus of Abdera blinded himself by gazing on a brazen 
shield exposed to the rays of the rising sun, to save himself from the 
sight of the wicked flourishing ; so the miser Restio wishes that the 
lustre of his gold might render sightless his declining years, and so 
save him the sight of his worthless son enjoying his inheritance. 

XLIII 

Laberius being forced by Julius Caesar to play in a mime deplored 
his degradation in the prologue given in the text. Caesar awarded 
the palm to Publilius Syrus, but gave Laberius a present of 500,000 
sesterces and a golden ring, thus restoring to him his status as a 
knight, which he had lost by appearing on the stage. 1. 3 extremis 
sensibus, a strange expression, perhaps meaning ' now that all my 
powers {sensibus) are at their last ebb,' which thought is amplified 
below, 17-27. Wordsworth suggests, ' Has thrust me down almost 
below anything I could have imagined,' but where is 'below'? 1. 8 
mente clemente, perhaps ironical ; Caesar desired the reputation of 



NOTES 277 

clemency. 1. 18 cacumen, 'to dash to the ground the apex of my fame 
when wreathed with poetic triumphs.' 1. 22 deicis = dejicis. The 
same form appears in 0. L. as an equivalent for dicis. 1. 28 porro, a 
vox propria in appeals to the people. 

Laberius further assailed Caesar with the pregnant verse Necesse est 
tnultos timeat quern multi timent, and finally summed up the situation 
philosophically by the reflection that every one cannot be at the summit 
of distinction, each has his turn : cecidi ego, cadet qui sequitur, laus est 
puhlica. 

XLIV 

1. Bibaculus describes P. Valerius Cato, who had lost his property 
by the Sullan proscriptions, as an admirable grammarian who could not, 
with all his learning, pay his debts. He plays on the words solvere and 
expedire, which mean ' to explain ' as well as ' to pay,' and nomen, which 
means both 'term' and 'debt.' Cicero in his letters often makes the 
same puns. 1. 7 en cor, 'so much for scholarship.' Zenodotus and 
Crates were famous Homeric critics, minio, ' vermilion, ' hence our 
word ' miniature. ' 1. 9 assulas, ' beams. ' 

2. Fragments from Caesar's Gallic War. None of them shows any 
sign of the taste! essness of luppiter hibernas cana nive conspuit Alpes 
(Hor. Sat. ii. 5. 40), which is perhaps a parody, not a quotation. 



XLV 

The well-known criticism of Caesar on Terence, which may be com- 
pared with the amazing estimate of Sedigitus commented on above, and 
the verses of Cicero quoted by Suetonius from Cicero's Aeifiuu or 
Anthology in his life of Terence — Tu quoque qui solus lecto sermone, 
Terenti, | conversum expressumque Latina voce Menandrum | in 
medium nobis sedatis vocibus effers | quidquid come loquens atque 
omnia dulcia dicens. 

XLVI 

1. From the version of the Argonautica of Ap. Rhodius. Virgil has 
adapted the verse, Aen. x 396, and it is said to have been borrowed 
by Varro from Ennius. 

2. Adapted from the Chorographia of Alexander of Ephesus. The 
reference is to the music of the spheres. 

3. From Aratus, and closely followed by Virg. Georg. i. 375 foil. 



XLVIII 

1. anqiiliia = /wms quo ad malum antenna constringitur. It is not 
to be confounded with angina, 'quinsy,' which physicians usually mis- 
pronounce when referring to the malady which they call angina pectoris. 

2. Cinna, who accompanied his friend Catullus on the cruise so 
prettily described by the latter in the lines to his yacht (iv), brought 
back from Bithynia a copy of the Diosemia of Aratus written on mallow 
leaves. Prusiaca, ' Bitliynian,' from Prusias, the king of Bithynia. 



278 LATIN ANTHOLOGY 

XLIX 

This is the Calvus coupled by Horace with Catullus. 

1. From the lo. 

2. 'For sale Tigellius, the Sardinian oaf.' This is the Tigellius 
referred to by Horace, Sat. i. 3, and by Cicero, Fam. vii. 24. veiiit= 
venum it ; the line is a scazon. 



1. This is from the De Morte, which is generally supposed to refer to 
the death of Caesar. His friend Virgil borrowed the last words, Aen. 
VI. 621. 

2. fingnitque morando : imitated by Virgil in the description of the 
Sibyl, Aen. vi. 80 fingitque premendo. 

3. Again we have Virgil as a borrower from his friend, but Virgil 
has greatly improved on the Varian simile. The passage is Ed. viii 
88 qualis cum fessa iuvencum | per nemora atque altos quaerendo bucula 
lucos I propter aquae rivum viridi procumbit in ulva | perdita, nee serac 
ineminit decedere nocti. The pause after perdita greatly improves the 
rhythm. Moreover, it is hard to see in what sense the hound is perdita, 
but applied to the heifer it means ' in the madness of desire, ' and is 
used like perditus in Eel. ii. 59. 

LI 

In accordance with the plan of this selection, no notes are offered on 
plays which have been edited with English explanatory notes, except 
(it may be) in the case of the adoption of a reading at the same time 
new and difficult. The following plays of Plautus have not, so far as I 
know, received any adequate explanatory treatment by modern scholar- 
ship, except in the excellent edition of Dr. J. L. Ussing, Copenhagen, 
1875-1886 (the commentary of Weise is of course useless, owing to 
the radical reconstitution of the text since his time) : Casina, 
Cistellaria, Curculio, Mercator, Persa, Poeyiulus, Truculentus. The 
Amphitruo has been annotated by A. Palmer ; Asinaria, Epidicus, 
Trinummus, by J. H. Gray ; Mostellaria and Budens, by E. A. Son- 
nenschein ; Captivi, by A. Hallidie ; Psevdolus, by H. "W. Auden ; 
Stickus, by C. A. M. Fennell ; Bacchides, by A. M'Cosh ; Miles 
Gloriosus, by R. Y. Tyrrell ; Aulularia, Meriaechmi, Trinuvimus, by 
W. "Wagner. Some of the plays have been handled by more than one 
editor, and many by foreign scholars writing in German. The text given 
has been compared with that of F. Leo, Berlin, 1895, 1896, and in some 
cases his readings have been introduced. 

LIII 

L 516 sonarii =s(mam. 1. 518 thylacistae, 'wallet in hand,' the 
correction of Wilamowitz for phylacistae : dvXaKiii'eiv ■ to diraLTeiv ti 
eirdfievov fiera OvKolkov (Hesych. ). 

LV 
1. 471 unisubselli : unisuhsellium, /jlovokoltiov, Leo. 



NOTES 279 



LVI 



The pretended bride is really a stout young fellow in woman's attire. 
The metre is in many places very uncertain, as is often the case in 
Plautine cantica. 1. 815 superattolle : a stumble would have been a very 
bad omen ; cp. CatuU. LXi. 166 transfer omine cum bono \ limen aureolos 
pedes; Ovid Am. i. 12. 5 limen transire iniemento \ cautius atque alte 
sobria ferre pedes. The bride was, as a rule, carried over the threshold 
to preclude all chance of the unlucky stumble. 1. 816 superstes : this 
is not a prayer that she may survive her husband, but that she may 
survive /or him, that is, not die before him, as is shown by semper = 
' for all his life. ' 1. 821 di\L = interdiu. 1. 824 malo suo, 'to his cost,' 
KXaiuv. 1. 833 impercito, 'spare her,' that is, 'be good to her'; in 
Amph. 497 imperce means 'take care of yourself.' 1. 840 banc, sc. 
Gasinam. 1. 843 malaculum, dim. of n^ialacum, 'tender,' a word often 
found in Plautus. 1. 844 quae rest = quae res est, ' what is this ? ' a 
sudden exclamation of Olympic when he feels the heavy foot of the 
supposed bride on his own. 1. 845 luca bos, ' she has trodden on me 
like an elephant.' Pliny N.H. viii. 16 and Varro L.L. vii. 39 tell 
us that the Romans on first seeing elephants in the army of Pyrrhus 
called them Lucanian oxen. The same words for elephas are found in 
Naevius and in Lucr. v. 1302. 1. 849 icit : Chalinus, the stout slave 
who is masquerading as the bride Casina, drives his elbow into the chest 
of Olympio, to check his endearments. 1. 851 bellum : play on belli. 
1. 853 exposivit, * knocked me off my legs ' ; cp. True. 650. 

LVII 

1. 725 Halisca speaks covertly, not wishing yet to disclose that a 
casket, not a slave girl, is the object of her quest. 1. 726 The read- 
ing of Ussing for this and the preceding verse is given in the text. 
1. 727 mei8 = merx, 'a baggage' a term of reproach to a woman. 1. 729 
involvulum, ' a caterpillar ' ; she compares Halisca's attempt to conceal 
her meaning to the caterpillar's effort to hide itself by rolling itself up 
in a leaf. 1. 732 cavea : Halisca, meaning that the casket has disap- 
peared, says it has taken wing ; Lampadio replies, ' you should have 
brought it in a cage.' In the same ironical way, when Halisca remarks 
that there was nothing in it to make it worth stealing, he says, ' strange 
that a whole suite of slaves was not in it.' 1. 735 crepimdia una, 
' nothing but a child's rattle ' ; cp. mmc unae quinque remorantur 
minae, Fseud. 54 ; tris unos passus, Bacch. 827. 1. 737 ille quidam 
. . . ilia quaedam, 'Mr. So-and-So,' 'Mistress So-and-So.' 1. 741 
quaedam, ' well said, Mrs. So - and - So, now you 're doing business. ' 
1. 746 hariolare, 'right!' Hariolari=divinare, 'to prophesy truly,' 
and never means nugas agere in Plautus, Ennius or Pomponius, though 
it bears the latter meaning in Terence and in Cicero's letters. See on 
Mil. 1256. 

LVIII 

1. 5. status condictus, ' appointed and arranged between litigants ' ; 
the archaisms, omission of que as in sarta tecta, etc., and hostis = the 
other party in a case, point to legal phraseology ; the phrase is a 
parody of a clause in the Twelve Tables. 1. 7 odiosus, 'you are a 



280 LATIN ANTHOLOGY 

bore.' Observe in 3 and 6 -et and -at. 1. 9 ' You are your own footman 
and carry your own flambeau, for all your style ' ; cp, lucebis . . . facem, 
Cas. 118; faculam adlucere, Pers. 515. 1. 11 ex dulci, 'sweets to 
the sweet ' ; the waxen candle, the work of honey - bees, is a meet 
offering to his sweet girl, his honey. 1. 14 plus anno, ' I knew that 
long ago ' ; plus is the accusative of time how long, and governs 
anno. 1. 15 oculissumom : Palinurus coins a superlative from oculits 
(so again in 121), which is often used to denote that which is very 
precious (as we say ' the apple of his eye '), e.g. Mil. 978 quae te 
tainqiLam oculos amet ; and mei oculi and ocule mi are addressed to the 
beloved object in the same play. I do not think there is any other 
instance of a superlative from a noun which is not possibly adjectival ; 
the nearest seem to he patruissime, Foen. v. 4. 30 (1197), ge^niiiissumus, 
Pers. V. 2. 49 (826), ipsissimus, Trin. iv. 2. 146 (988), Poenior, Poen. 
V. 2. 31 (991). 1. 16 occlusissumum : the slave slightly varies the 
word, but describes the door from a very different point of view. I 
cannot think of any adequate rendering of the play on the words One 
might perhaps make Phaedromus call the door 'inestimablest,' while 
Palinurus describes it as ' inexorablest ' ; or perhaps ' sweetest ' and 
' shuttest ' would be simpler. Ussing gives both superlatives to the 
lover, reading huic proxumum illud ostium occlusissumum. \ Salve valu- 
istin usqv^ oculissunium ostium. It is true that valuistin usque is 
idiomatic for saluting some person or thing not seen for a long time, 
but the necessity to insert usque and to transpose two words makes 
against Ussing's reading. The slave ridicules his master's extravagant 
salutation of the door by pursuing minutely his inquiries into the door's 
liealth and appetite, as if it were a human being, while instead of 
* sweetest ' he calls it ' shuttest.' 1. 17 camitne febris te : an intentional 
inversion of the usual expression for caruisti felbri, as in te plane febri 
carerc, Cic. Fam. xvi. 15. 10. 1. 19 ergo, 'well, why,' i.e. 'then (if 
you don't want to be ridiculed) why do you put such silly questions ? ' 
1. 27 six\t=sierit, from sino. 1. 28 tviom 2cai2j:e = tuum amorem. This 
use of the infinitive is one of the affectations of the style of Persius. 
1. 30 intestabilis, 'infamous,' lit. ' not to be received as a witness in the 
law-courts.' 

LXI 

1. 753 haecine, sc. Dorippa. 1. 755 filnm, 'figure,' 'shape'; cp. 
Lucr. II. 342 esse pari filo similique adfecta figura ; iv. 86 suhtiliprae- 
ditafilo; Gell. xiv. 4. 2 filo virginali ; Appul. Met. iv. 23 virginem 
filo liberalem. anet, ' she is growing old ' ; this word was restored by 
Ritschl from a gloss yripq. : it has not found its way into the dictionaries 
yet, but ought to be restored here and (according to Professor Bury's sug- 
gestion) in Catull. viii. 15. 1. 768 nisi, ' but after all ' ; for the elliptico- 
adversative use of nisi see on Plant. 3Iil. 24. 1. 769 experiri, sc. iure or 
iudicio, which words are sometimes supplied and sometimes omitted ; 
cp. Poen. 1405 non experiar tecum, ' I will not go to law with you.' 

Lxni 

1. 471 lenulle, dim. of leno ; we meet the form lenunculum in 
1284 of this play, ptenanthropica is Ritschl's correction of pentethronica 
of the MSS. which was accepted as a geographical term by the older 



NOTES 281 

editors. The meaning is 'the battle with the winged men,' itttjvoI 
&vdpi3}iroi. 1. 482 funditaxier, 'with this bird-lime I gave orders that 
they should shoot the flying men ' ; but funditari would more properly 
have for its object the missile propelled from the sling. Accordingly 
Ussing reads eos (globos) in volantis iussi funditarier. 1. 489 ut mi 
aequom, 'I believe you as implicitly as I should be myself believed,' 
that is, not at all. 

LXIV 

1. 217 an heri maduisti, ' were you drunk yesterday ' (so that you 
are sleepy this morning). This is the conjecture of Leo for anheriatus 
uestis of the MSS., for which Madv.'s ah, feriatus ne sis has been usually 
read in modern editions. Leo compares Aniph. 282 credo edepol 
equidem dormire Solem atque adpotum probe ; Virg. Ucl. vi. 15 dormire 
iacentem \ infiatuvi Jiesterno venas ut semper laccho ; Luc. dial. mer. 
II. 3 fiefirjvas fj Kpanrakq.$ ; Kairoi x^^^ °^ Trdpv i/xedvadTifiev. 

LXV 

1. 270 &ltera.s = alias, 'at another time,' that is, 'I never before 
have seen such a shrewd one.' Leo gives alteras of the best MSS., 
instead of alteram of B'^, on the authority of Paulus, who says that 
alteras was used for alias (adv.) in old Latin. 1. 278 nimis is the 
conjecture of Sonnenschein for male of the MSS. 

LXVI 

1. 703 Nugiphiloloquides : it is hard to decide on the form of this 
word ; the MSS. give nugiepiloquides A and nugipeloquides P. The last 
is very like the form (suggested by Seyffert) in the text, but it is to be 
observed that in the other coined appellations Greek is introduced only 
at the end as in -Scopes and •wvlS-q^ ; perhaps we might read nugipili- 
loquides in which pili would mean ' worthless ' (worth only a hair), the 
word pilus being a designation of insignificance, as in the phrase non 
pili facere. 1. 704 Numquampostreddonides : this is the conjecture 
of Guietus which Ritschl preferred, though he suggested himself num- 
quameripisibisinides, which the quantity of eripi makes difficult to 
scan. Leo, adhering very closely to the MS., read Quodscmelarripides 
Nicmquameripides. em tibi, but the person who arripit would be different 
from the person who eripit, which seems fatal to the reading. The 
names indicate a man qui vana (falsa) loquitur, virgines vendit, nugas 
loqui amat, argentum exterebrat, quod semel arripuit numquam postea 
reddit. In a similar passage in an English comedy the style and title 
might have run somehow thus : Baron Tellalie of Maidmarket, Viscount 
Humbug, Earl Screwthetin, and Duke of Graball and Sticktoit. 

LXVIII 

1. 1225 licentia, 'his verywelling,' a comic formation meaning 'his 
reiteration of the word very well' (licet). Possibly there is a play in 
the last two syllables of infelicet notwithstanding the difference in 
quantity. 



282 LATIN ANTHOLOGY 



Lxrx 



1. 224 hercle aestumavi is the reading of Leo. The MSS. give 
herculesteamaui A, hercules te atnabit P. Ussing defends the reading 
of P, which he explains to mean ' you will make a good bargain (Hercules 
the god of luck will befriend you) if you bid a dinner or a supper.' 
Ritschl conjectured Herculeo stahunt prandio cena tibi, ' they (the logi) 
will cost you a Herculean feast.' 1. 227 iunctiones : by this word 
both Leo and Ussing understand jokes or plays on words in the nature 
of a riddle like the Greek o-u/tTrXo/ccu, some difficult and requiring to 
be sweated over, others easy and suited for the amusement of topers 
crapulous from the last night's debauch. Ussing approves of Bergk's 
lalias for alias, but the word could hardly mean vwlles ebrietaiis 
sermoTies, as he explains it. The usual reading unctiones, 'unguents,' 
seems out of place as part of a parasite's stock-in-trade. 

1. 244 celatom : generally tak&Q. = celaiorum, but it is possible that it 
is the accusative singular neuter governed by the verbal notion contained 
in indagator. 

LXXI 

1. 1016 guxsulio=curculio, 'a weevil,' whose rate of progression is 
very slow : others tike the word to mean * throat.' 1. 1020 The names of 
the disreputable company to be met in the wine-shop are given accord- 
ing to the text or suggestion of Leo. Struthus = St/>oC^os : ' notare jyasser 
solet Tov Karacpeprj Kai \dypov. ' Cerconicns = Circonychus = KtpKovvxos, 
miluinis ungulis, an expression which is found in Pseiid. 852. Crimnus 
= KpifJu/os, 'breadcrumb,' cp. rdX^tr' rjv fierp^ | ra KpL/jLv' dpid/Jiei Herond. 
6. 5. Perhaps, however, we should read CHus ('ram' and so = aries, 
'battering-ram,' hence 'housebreaker'). CeTCUOhViias - Kepxvo^ovXos, 
' with the heart of a hawk,' Kepxvi and Kepxvos = i€pa^ Hesyeh. Collabus, 
'grab-all,' a hybrid coinage from co?i- and Xa^etv. 1. 1021 collicrepidae, 
cruricrepidae denote those on whose necks and legs the collar and 
chain rattle, 'jailbirds.' The names might be in English, * Messrs. 
Lickerish, Swoop, Crumb (or Jemmy), Hawkheart, and Pantograb.' 

LXXII 

1. 680 marsipum : a vulgar form of the word mobrsupium or marsi- 
pium, 'a purse,' often used by Plautus for 'ready money.' fortasse 
frequently is followed by an infinitive dependent on it, as if it were a 
verb ; see on AmpJi. 615. 1. 683 caullator : so the soldier pronounces 
cavilkUor : though here the pronunciation seems to be ridiculed, it must 
have been very common ; compare the story of the fig-seller who, as the 
legions of Crassus were starting on their ill-fated expedition, was crying 
'figs,' cauneas {cave ne eas), in the streets of Rome. 1. 686 caululis : 
this must be diminutive either from caullae, 'opening,' 'passage,' 
'sheep-cot,' or itom caulis, 'cabbage-stalk.' It is probably the latter, 
Avhich moreover is used sensu obsceno by Lucilius. 1. 688 rabonem : 
another peculiarity of pronunciation is satirised, according to which the 



NOTES 283 

first syllable is dropped. This is said to be a provincialism current 
in Praeneste, which town is again ridiculed Trin. 611 for using tam 
modo instead of modo. 1. 690 facio lucri, ' I economise,' that is, 'I save 
myself the trouble of pronouncing.' In Pers. 665 fecisti lucri means 
' you have made a good bargain. ' The more usual phrase for the meaning 
conveyed in this passage is compendi facere, as in True. 374, Foen. 348 
curam hancfacere compendi potes. 

XCIII 

1. 8. The reading is that of Postgate in the Corp. Poet. Lat. 

XCIV 

I. 15 anenti : from aifiere, for which see on lxi. 755 above. 

XCVI 

II. 12-14 For reading and explanation see ia^m Po6^r2/, pp. 110, 111. 

CI 

1. 178 Idomeneosne : this is the reading of Lachraann for idoneosne 
of the MSS. Postgate, Corp. Poet. Lat. , reads Sidoniosne with Baehrens. 

CIV 

1. 4 lubricos, ' loose ' or ' slimy ' ; but perhaps we should read htridos, 
an epithet applied to teeth by Hor. C. iv. 13. 10. 

cxxv 

A snake stealthily approaches a sleeping shepherd. The gnat 
awakens the sleeper, and thus saves the shepherd, but is killed itself. 



1. 403 non avia cura : if the text is sound, the meaning of 7ion 
must be ' suitable, * ' appropriate ' ; the pains bestowed on the procuring 
of rosemary to grace the monument was well bestowed ; so Silius 
Italicus XII. 493 has non avia coepto | consilia. 1. 406 The allusion is 
to Narcissus, who * died of his own dear loveliness. ' 

CXXVI 

1. 13 Cecropio, ' Attic ' ; the violet was the flower of Attica par 
excellence. Aristophanes {Acharn. 636) describes amusingly the delight 
of the Athenians when saluted as ' violet-crowned. ' 

CXXXVII 

This is the only ode of Horace the number of lines in which, as it 
stands in the MSS. , cannot be brought to a multiple of four, according 
to Meineke's canon. But it is in fact the best proof of the soundness of 
Meineke's observation. It betrays the fact that it was written in stanzas 
of four lines by Horace, and that subsequently interpolations were made 
by some writer who did not understand the principle on which Horace 



284 LATIN ANTHOLOGY 

composed his odes, and who further betrayed his handiwork by metrical 
and other anomalies. The difficulties arising from the interpolated lines 
non celeres — rediit 15-19, by which some subsequent writer sought to 
narrow down the generalities of Horace into special applications to 
Roman history, will be made clear by a reference to any explanatory 
edition of Horace. Further interpolations are introduced after 11. 23 
and 27, namely dignum laude virum Musa vetat mori, which is a versified 
gloss on the expression caelo Musa heat, and ornatus viridi tempora 
pampino, which is almost the same as ill. 25. 20, from which the 
interpolator borrowed it. The illustrations in the authentic part of 
the ode (all but one) are the same as in Oarm. III. 3. 9-6, Romulus, 
Hercules, Bacchus, the Dioscuri. To these he here adds Aeacus. 



CXL 

119, 120. These lines are given as corrected by Professor Housman in 
the new Corpus Poet. Lat. edited by Dr. Postgate. Ut is 'although.' 
According to the ordinary arrangement of the passage, we are forced to 
take vereor lit in the unheard-of sense of ' I fear he will. ' The attempts 
to defend such a usage are futile. The passages quoted from Livy are 
not parallel. In them the it^clause is the object of the verb of fearing, 
and is equivalent to an infinitive. 



CLII 

1. 37 paupere, 'common,' made of common wood, instead of rare wood 
or ivory ; not ' a poor man's table. ' 1. 38 puris : pregnant, ' from earthen- 
ware when it is clean.' 1. 39 antiques = a7i/ig'wws, and is sometimes 
written anticus : the collocation of uu is avoided in Latin orthography. 
1. 43 lecto : ledum = \exos, * the bedstead ' ; toro = evvn, ' the bedding. ' 
1. 45 cubantem ; cp. Soph. Frag, irvicvrjs dKoveiv ^aicdSos €v5o^a-rj (ppevi. 
1. 48 sequi, *to court.' 

CLIII 

1. 65. This verse stands in all editions (even in the Corp. Poet. Lat.) 
a.s pauper ad occultos furtim deducet anvicos. Dr. Postgate has admir- 
ably emended it in the Classical Review for July 1900 (vol. xiv. No. 6, 
p. 295) to the form in which it appears in the text. The reading 
hitherto accepted is, as he points out, quite inappropriate. Among a 
number of attentions which a humble suitor may render to his mistress, 
is mentioned that of ' secretly introducing her to certain unacknow- 
ledged friends,' which is plainly not a service apj^ropriate to a poor 
lover. The rich man would be more likely to use stealth in such a case. 
A micas is a frequent corruption oiamictus : then ad occultos was a natural 
error for adhuc hiteos, and suggested furtim for 2iris, which is really 
suris deprived of its first letter through the influence of the final letter 
of luteos. The meaning of the emended line is perfectly natural : the 
poor man will remove from the legs of his mistress the leggings still 
plastered with mud. These fasciae quihus crura vestiuntur are men- 
tioned by Quintilian xi. 3. 144, and Dr. Postgate compares Juvenal iii. 
247 pinguia crura Into, where see Mayor's note. 



NOTES 285 



CLIV 



1. 46 lutea, the ' saffron robe ' which Bacchus wears. 1. 53 hodieme, 
patron of the day,' like natalis in 63, addressed to the Genius, unless 
this is a case of the poetical use of vocative instead of nominative as in 
millesime, Pers. ill. 28. 1. 54 Mopsopio = ^^<tco= 'of Hymettus ' : 
Mopsopus was an ancient king of Athens. 1. 57 Messalla had repaired 
the Flaminian road out of the spoils taken from the enemy in his 
campaigns against Aquitaine, Cilicia, Syria, and Egypt. The inhabitants 
of Tusculum and Alba are called on to swell the chorus of praise. 

CLV 

1. 58 The meaning of the verse is that the goat was given as a 
reward to the leader of the chorus. 1. 61 exhibitura, ' soon to supply 
work for tender maidens.' 1. 65 Minervae, 'weaving' ; cp. operosaeque 
Minervae studium, Hor. C. in. 12. 5. operata, 'intent on.' 1. QQ The 
loom rattles as the side of its frame is smitten by the shuttle. 1. 73 
detraxit, iussit are aorists indicating what is habitual. 

CLVI 

28. deam, sc. Nemesin, 'do not be harder than the goddess your 
namesake.' Some think deam refers to Spem. 1. 39 The young sister of 
Nemesis had been killed by a fall from a window. 

CLVII 

1. 4 remittit, 'relaxes itself,' that is, 'thaws.' 1. 8 laudandae : 
Scaliger thought that this line defends the reading iiraivrj IlepaecpdveLa 
in Homer. 1. 18 Hirtius and Pansa were both killed at the battle of 
Mutina 43 B.C. 1. 22 dira : Housman for dura. 1. 32 fuisse, 'to be 
no more.' 

CLVIII 

1. 1 The Matronalia for which Sulpicia is dressed were on March 1. 
Cerinthus her lover describes her. 1. 23 hoc sumite : the Muses and 
Apollo are invited to take upon them for many a year the task of glorify- 
ing Sulpicia. 

CLIX 

1. 7 gloria volgi, ' the applause of the world ' for his success in 
having the love of one so beautiful. 1. 17 pignora : the poet feels that 
as long as his mistress is not too sure of his devotion and fidelity he has 
some hold over her, but fears that if she should become too confident 
of her power she would play upon his feelings. 1. 21 tuos = <2ms: the 
Latins never write uu. 

CLXI 

1. 34 sors : the lot which assigned the provinces. This is Lachmann's 
correction of the MS. reading accepti pars erit imperii. Others read 
acceptis (or accepto) par eris imperiis (or imperio). 



286 LATIN ANTHOLOGY 



CLxni 



1. 49 iterat responset, ' begs him again and again to reply ' : the ut 
is omitted, as it often is in such phrases as die properet. Here iterat = 
iterum atque iterum dicit, and so the construction is not too harsh. 
The MSS. give iterat responsa : sed illi, but the cries of Hercules could 
not be called responsa. 1. 52 The reading is Palmer's for formosum 
nymphis credere visus Hylani rusus = rursus is Housman's suggestion. 
This is a common form of rursus in Lucr., and may well have been used 
by Propertius. 

CLXIX 

1. 46 dares : Palmer for dare et ; cp. at tu dictis, Alhane, matures, 
Virgil A. VIII. 643 : the imperfect subjunctive conveys bitter irony. 
11. 51, 52 I have given the verses as read by Postgate in the Corpus 
Poet. Lot. The MSS. give hoc for haec and dixit et for dixi aut, thus 
making Cleopatra say ' With such a citizen (when Rome could boast of 
such a Roman as Caesar, afterwards Augustus) neither was I nor the wine- 
bibber Antony to be feared ' — a sentiment which Propertius would never 
have put into the mouth of the queen on whose proud spirit Horace so 
finely dwells. The poet himself rightly reviles Antony, the enemy of 
Augustus, as 'that tongue drowsed with incessant swilling,' 'that 
sodden braggart.' lingua refers to Antony's boast that he would give 
Cleopatra Rome for her dower. 

CLXXI 

L 15 testes : Housman for nodes. 1. 39 This is the reading of 
Lipsius for proavi simulantem pectus Achilli ; for the expression cp. 
Juv. VIII. 72 infiatum plenumque Nerone propinquo. 1. 40 quique = g< 
illo proavo qui f regit. The kings of Macedon claimed descent from 
Achilles, and from Hercules who forced his way into the realms of 
the dead. Averne is Munro's reading for Achille. Perses is described 
in very Alexandrine manner as whetting his spirit with the thought of 
his descent from Achilles and from him who burst into the abodes of 
Avernus. 

CLXXVI 

1. 104 leonum for deorum or virorum of the MSS. is read by Bothe, 
who compares xiv. 207 sq. The usual reading is priorum, suggested 
by Heinsius. 

CLxxvn 

1. 58 milia : Ovid can give you nought but new poems. You can 
get thousands of them. 1. 59 The god of poets Apollo shows by his 
garb and by his golden-stringed lyre, that he loves gold. 1. 62 in- 
geniosa, *a work of genius,' that is, it requires as much talent as the 
writing of poetry. 1. 64 Do not despise a lover of servile origin if he 
is rich. 1. 65 I have given my own conjecture (also hit upon by Palmer, 
as I learn from the Corpus) veteres (tantae) quanta atria cerae, ' ancient 
waxen images of ancestors extending over the whole length and breadth 
of your halls. ' The MSS. give quinquatria. 1. 75 Become accustomed 
to his suffering. 1. 80 Your offence weighed against his ; tua must be 
nom., though Ovid rarely ends his pentameter with a short vowel. 



NOTES 287 



CLXXVIII 



1. 4 notis, 'signs' given to the accepted lover. 1. 10 simplicitas, 
* an ingenuousness greater than befits your station ' : the slaves of 
ancient poetry are always represented as cunning. 1. 22 ra.sa. = exarata. 
1. 26 moTQT— differ am. 1. 28 vile acer, ' a common piece of maple - 
wood.' 

CLXXIX 

1. 4 icta, 'having struck her foot' against the threshold. 1. 10 
melle = favo. 1. 27 duplices, * as full of duplicity as your name 
imports ' ; they were duplices cerae. 



CLXXX 

1. 11 Ascraeus : Hesiod. 1. 13 Battiades : Callimachus. 1. 21 Varro 
Atacinus, who wrote an Argonautica. 



CLXXXI 

1. 47 Phaeacia : Corcyra near the kingdom of Alcinolis, where 
Tibullus fell sick, having gone thither on the staff of his patron Messalla, 
1. 53 prior : Delia. 1. 63 Gallus was suspected of having joined a 
conspiracy against Augustus, with whom he was on close terms of 
intimacy. Were this accusation true, he would not be in Elysium, and 
could not meet Tibullus. Callus died by his own hand. Others think 
the reference is to some ill - feeling between Tibullus and Gallus, 
'perhaps,' suggests Pinder, 'connected with the distribution of estates 
among the veterans, which, as one of the Commissioners, Gallus con- 
ducted — usually however to the protection of poets.' 1. &Q numeros 
pios=7iWTO. piorum. 

CLXXXIV 

1. 457 Cydippen : the story was that Acontius sailing to Delos to 
the festival of Diana fell in love with Cydippe. Not being able to 
move her by his suit, he threw at her feet, when in the temple of 
Diana, an apple in which were enclosed these lines : 

iuro tibi sane per mystica sacra Dlanae, 

me tibi venturam comitem sponsamque futuram. 

Now there was a law that any promise made in the temple of Diana 
should be sacred, so the girl was bound to be his wife when she read 
the lines. 

CLXXXV 

1. 115 hiantia : for this epithet editors read ianthina or semperve 
hyacinthina, omitting lilia. 1, 130 Odrysii : Rhesus, king of Thrace : 
the surprise and death of Dolon at the hands of Ulysses and Diomede 
are related in the tenth book of the Iliad. 1. 136 Haemonios : the horses 
of Achilles which Dolon demanded as the price of his treachery. 



288 LATIN ANTHOLOGY 



CLXXXVI 

1. 643 BXLOB—suus. ]. 644 pinna : Perseus had got from Mercury his 
talaria or winged sandals. 1. 647 vetustas, 'time,' 'usage.' 1. 655 
novae : the unaccustomed nose can hardly bear the smell of the bull's 
hide of which boots are made, but in time the smell is not perceived. 

CLXXXVII 

1. 224 The Venus of Praxiteles. 1. 226 a summa manu, 'after 
the last touch has been put to it. ' 

CLXXXVIII 

1. 721 Thestias : Althaea who slew her son Meleager, by bm-ning the 
brand that was the measure of his life. 1. 722 timide dabis, ' will you 
liesitate to consign ? ' 1. 723 ceras : the waxen images of the loved one. 
1. 736 Nauplius, the father of Palamedes, to avenge the death of his 
son displayed false lights on the promontory of Caphareus in Euboea, 
and caused the shipwreck of the Greeks returning from Troy. 1. 737 
Niseide ; Scylla. 1. 741 The loss of wealth would have cooled the 
passion of Phaedra, and would in consequence have averted the death 
of Hippolytus whose horses were terrified by the bull sent by Neptune. 
1. 745 Gnosida : Pasiphae. 1. 745 Hecale was a poor woman who enter- 
tained Theseus ; Irus was the sturdy beggar of the Odyssey. 1. 755 
saltantur amantes, ' these are ballets of lovers ' ; cp. Hor. Sat. i. 5. 63 
pastorem saltarct uti Cyclopa. 

cxc 

1. 24 soluta modis, 'in prose.' 1. 34 Ovid was one of the Tresviri 
or THumviri Capitales, a kind of police magistrates, probably not the 
Triumviri Monitales or Commissioners of the Slint. 1. 35 clavi mensura : 
the width of the stripe was curtailed, Ovid had been wearing the laius 
clavus with a view to entering the senate, but on giving up that 
ambition he had to assume the narrower strijje Avhich was the badge of 
the equestrian order. 1. 43 Aemilius Macer wrote a poem in imitation 
of the Theriaca of Nicander, on birds, snakes and herbs. 1. 47 Ponticus 
wrote a Thebaid. 

CXCII 

L 272 discreta, ' divided ' ; Ovid A. A. ii. 303 uses discrimen of the 
parting of the hair : compositum discrimen erit : diserimina lauda : \ 
torserit igne comum : torte capille, place. 1. 273 pexa, 'shaggy,' frigoris 
impatiens, ' too thin to keep out the cold. ' ilia, ' yet, ' like eadem. 
1. 275 motus, sc. pulmmium, 'deep-drawn respirations.' 1. 277 siccis, 
'in hard condition.' After 278 seven verses are omitted, 1. 287 
super = SMj3ercs^, 'is well able for,' as supersit above (275). 1. 289 iam 
inde, 'at once' after birth. 1, 292 'The puppy's spirit not brooking 
merely its own share of the mother's dugs urges it on,' 11, 294-297 If 
the text is right the meaning must be that the spirited and encroaching 
pup will not allow the inferior puppies {turha inerti) to climb on Ids 
back during the mild season (to get at the mother's teats), but that he 



NOTES 289 

gives in when the cold weather comes on. 1. 299 levis, ' the light one 
will outweigh the rest,' that is, will be the more promising hound. 
1. 300 pignoribus, 'the litter,' as opp. to fetae, the mother. 1. 303 
saturat de lacte for ut erit delacta is the conjecture of one Johnson 
accepted by Pinder in his Less Known Latin Poets, minores, ' her 
whelps.' 1. 305 operi : their task of suckling their young. 1. 310 est = 
edit. The rest of the passage is a characteristically feeble attempt to 
adorn his subject in Virgilian fashion. His complete failure puts in a 
strong light the extraordinary literary skill of Virgil. 

CXCIII 

Pedo Albinovanus is called doctus by Martial ii. 77. 5, and sidereus 
by Ov. Pont. iv. 16. 6. Quintilian couples him with Ea,birius (called 
' mighty - mouth'd ' by Ovid) as non indignus cognitione. Seneca, to 
whom we owe this fragment, says that the Roman poets as a rule have 
failed in dealing with the sea, and calls Pedo the most successful. The 
fragment describes the voyage of Germanicus (Tac. A. ii. 23) in the 
Northern Seas. There is a great deal of spirit in the description of the 
unknown deep, which recalls the Ancient Mariner of Coleridge in its air 
of awfulness and mystery. I have made the fragment intelligible by 
a change of punctuation. As usually given it is impossible to construe. 
1. 7 consurgere depends on credunt, accumulat — metus being paren- 
thetical : they fancy that the deep teeming with monsters rises up and 
grasps the barks, and anon that the ships are grounded in the very bed 
of the ocean, while they are left to be the prey of the krakens that 
haunt its depths. The last lines recall Coleridge's * We were the first 
that ever burst | Into that silent sea.' 

CXCIV 

1. 2 abstulit, 'eclipsed.' 1. 7 votis nefandis, 'fell ambition.' 

cxcv 

1. 480 vice in the regularity of its successive changes. 1. 484 The 
allusion is to Democritus and his follower Epicurus as expounders of the 
theory of the Atomic School. 1. 485 seminibus minimis, atoms. 

CXCVI 

This passage is full of affectations, e.g. 891, where the depopulation 
of Athens by the plague gives rise to the phrase ' The whole nation had 
hardly an heir,' and 916 where by the battle of Actium it is decided who 
shall be ruler of Olympus ! 1. 885 extulit, ' buried.' 886 ruebant, transi- 
tive, ' death hurried each corse to swell the pile of corses.' The reading is 
that of Thomas for alter in alterius labens of the MSS. Bentley read alter 
in alterius labens cum colla ruehant, comparing Val. Flacc. il. 425 sic ait 
llaemonii labens in colla mariti. The whole passage should be compared 
with the Thucydidean description of the plague in book ii. and with the 
Lucretian passages above (xci, xcii). 1. 890 nee is Postgate's correction 
of et given by Ellis in the new Corpus Poet. Lat. 1. 893 cum facibus, 
'with the comets.' 1. 899 This allusion to the disaster of Varus 
(7 A.D.) shows that the poem of Manilius must have been subsequent to 

U 



290 LATIN ANTHOLOGY 

that date. If a passage in the 5th book of the Astronomica (v, 513) 
is an allusion to the destruction of Pompey's theatre, the poem cannot 
have been completed before 22 a.d. 11. 907 fF. We have here one of the 
many passages in which Manilius has tried to imitate Virgil. The field 
on which Pompeius was defeated at Pharsalus is confounded with 
Philippi fatal to Brutus and Cassius. So Virg. G. i. 490, where see 
Comm. 1. 915 dotali, 'the battle for a dower.' Antony promised 
Cleopatra the Roman Empire for her dower, repetita : the die was cast 
to decide who should be the first Emperor of Rome, first between Julius 
Caesar and Pompey at Pharsalus, then between Octavian and Antony at 
Actium. For the exaggerated flattery ofquaesitus rector Olympi cp. i. 797 
caelumque replevit | quod regit Augustus socio per signa Tonante. The 
victor was co-partner with Jupiter as ruler of Olympus. 1. 918 Isiaco : 
the din of the thunder, whereby nature sympathised with the convulsion 
of the Roman Avorld, vied with the rattle of the Egyptian sistrum. 
This is the Manilian way of alluding to Cleopatra's Egyptian lineage. 
It is so absurd that hucina has been suggested for fulmina, but 
nothing would save the passage short of Hamlet's recommendation 
' Reform it altogether. ' It is possible, too, that the meaning is that 
the Roman gods, whose weapon was the thunderbolt, fought with the 
Egyptian deities armed with the sistrum. 

CXCVII 

I. 789 The four points are the East, the West, the Zenith, and the 
Nadir. 1. 797 discemit, 'divides the day in two and holds balanced 
the mid hour of noon.' Cp. i. 633 medium jiraecidit Olympum \ discer- 
nitque diem inediamque examinat horam. The vulgate is decUncUque 
diem mediasque examinat tanbras. The reading of the text is Bentley's. 
1. 804 quae nisi, ' unless these four points supported the firmament 
in its constant revolution, each in turn, and fixed it fast into its hold- 
ings on the two sides (east and west) and at the zenith and nadir {imum 
templi sumrnuDique cacuoncn), the whole fabric of the universe would be 
undone and come to naught, and the firmament would fall to pieces.' 

II. 788-800 are translated by Mr. Heitland in his admirable Introduc- 
tion to Mr. Haskins' edition of Lucan's Pharsalia. Mr. Heitland holds 
that by cardincs Manilius means cardinal meridians, not cardinal points, 
and assumes not only a fixed North and South, East and West, but also 
a top and bottom : in other words, he recognises three dimensions. 
Mr. Heitland in 797 keeps the vulgate, instead of Bentley's reading 
which I have adopted. The version is as follows : 

* Come, then, prepare your mind for learning the meridians : they 
are four in number, their position in the firmament is fixed, and they 
modify the influence of the signs as these speed across them. One is 
placed where the heaven rises springing up to form its vault, and this 
one has the first view of the earth from the level. The second is 
placed facing it on the opposite border of the aether, and from this 
begins the falling away of the firmament and its headlong sweep down 
to the Nether World. The third marks the highest part of the heaven 
aloft : when Phoebus reaches this he is weary and his horses out of 
breath : here then he rests a moment while he is giving the downward 
turn to the day and balancing the shadows of noon. The fourth holds 
the very bottom of all, and has the glory of being the foundation of the 



NOTES 291 

round world : on it the stars cease their sinking and begin their upward 
course once more : it is equidistant from the setting and the rising.' 

CXCVIII 

1. 4 'To bring into verse songs unsung before ' is a very strange 
expression. Perhaps for cantus we might read tractus, ' to introduce 
into poetry regions uudescribed before. ' This would be a fair description 
of the subject .of the Astronomica. Some MSS. give irriguos, indignos 
or dignos for indictos. Bentley boldly conjectured irriguos in gramina 
ducere fontes. 1. 5 in excidimu : the war of the gods with the Titans 
who besieged heaven and were driven back by the thunderbolts, 1. 6 
partus in matre sepultos : the Giants, sons of Earth yrjyevels, who were 
buried under their mother Earth, as Enceladus under Aetna and Typhoeus 
under Inarime (Virg. A. ix. 716). Cp. ii. 874-880. 1. 7 coniuratos 
reges : the Iliad. 1. 8 venalem cineri, 'ransomed for his obsequies.' 
1. 9 Colchida : he refers to the story of Medea, who betrayed her father 
for the love of Jason, as told by Apollonius Rhodius in the Argoiwutica, 
and by Ovid in Met. vii. Manilius pursues the whole career of jNIedea, 
telling how she helped Jason to subdue the dragon that guarded the 
golden fleece, to conquer the brood that rose from the sowing of the 
dragon's teeth, and to prevail over the fire-breathing bulls ; how she 
slew her brother Absyrtus, restored the youth of Aeson the father of 
Jason {reduces annos), and consumed her rival Creusa by means of the 
magic crown which she gave her as her marriage -gift (moro incendia 
facta) ; finally, how she slew her misbegotten sons by Jason. 1. 14 
Messanae bella : the first Punic "War ; Messana is called nocens, because 
it was the immediate cause of the war. It was the subject of poems 
by Naevius in his Bellura Punicum and Ennius in the 7th book of his 
Annals. 1. 15 septenos : the Seven against Thebes. erepta : as 
Capaneus was about to scale the walls of Thebes he was smitten down 
by the thunderbolt of Zeus, and Thebes was thus saved from being 
burned to the ground. 1. 16 victam : Thebes was afterwards destroyed 
by Athens under Theseus. There is an allusion to the proverb KaSytteta 
VLKT}. 1. 17 germanos : the story of Oedipus whose incestuous union 
with his mother Jocasta produced sons who were also his brothers. 
1. 18 epulas : the eating of his children by Thyestes, a tragedy from 
which the sun and stars turned away. 1. 19 profundo : the war 
declared against the deep : an allusion to the order given by Xerxes to 
lash the Hellespont and cast fetters into it. 1. 21 immissum : the 
digging of the canal through Mt. Athos. 1. 22 regis magni : probably 
Alexander the Great, whose exploits would take space to tell them, greater 
even than the area over which they ranged. The text is very doubtful : 
the earliest texts give non reges magnos : spatio maiore canenda \ quam si 
tacta loquar Homanae gentis origo | . . . diffei-tur, * I postpone the story of 
the origin of the Roman race which would require more space to deal 
with it than if I were treating subjects already handled.' 1. 33 partes 
in partibus, 'divisions of divisions.' 1. 34quaenosse, 'which to know 
thoroughly, what an undertaking it is ! to describe them what a task ! 
and in appropriate verse too ! and regular metre ! ' The attempt at 
spirit degenerates into hysterics. 11. 40, 42 externa and propria refer 
to the Greek language to which he often has recourse. 



292 LATIN ANTHOLOGY 



cxcix 



1. 102 seminis partus =partus ex semine conc^ptus. 1. 104 * What 
adultery (or incest) could be so foul as to produce for its punishment a 
portent ? ' 1. 105 interpolat : this is Bentley's correction for interserit 
of the MSS. interpolare is explained by Nonius as novum formam e 
vetere fingere, and Non. quotes from Plant. Aniph., me interpolahit 
vieuniqiie os finget denuo. 1. 118 fatale = a faio datum, 'that we can 
thus analyse fate is itself a gift of fate. ' 

cc 

1. 539 bis sex in partes : when the sign of the Fish comes into ' the 
twelve parts of the Ecliptic,' marked by the twelve signs of the Zodiac, 
that is ' at the rising of the Pisces.' 1. 540 culpa : Cassiopaea, wife of 
Cepheus and mother of Andromeda, boasted of the charms of her 
daughter as superior to those of the Nereids. Neptune sent a flood and 
a monster to punish her, and the oracle directed that Andromeda 
should be sacrificed to the monster. Alanilius describes her rescue by 
Perseus. 1. 542 navifraga : the land now, not the sea, was the scene of 
wrecks. 1. 549 sine funere funus, 'a funeral procession A\ithout a 
corpse.' Thus is described the procession which conducted Andromeda 
to the sea-side where she was to meet her doom. For funus, ' a 
corpse,' cp. Virg. A. ix. 491 ; so in plur. Valerius Flacc. in. 298. 1. 553 
cruce virginea : the cross is called virgin as being a new and hitherto 
unused kind of cross. 1. 554 coitus : this is Bentley's emendation of 
vultus. He compares Ovid for the care taken by the dying maiden 
that her dress should be seemly. Met. xiii turn quoque cura fuit partes 
velare tegendas. So Eur. Hec. 570 KpiirTova* & Kpiirreiv dfifmr dpaivwv 
•Xj>edi3v. 1. 565 roravit, ' bedewed the waves ' with her tears. 1. 572 
spolium : the Gorgon's head which he had taken. 1. 576 ponto : so 
Bentley for per helium vadere ponti. ' That he will go to confront 
even the Gorgon, if another Gorgon should appear on the sea to 
meet him.' 1. 578 His flying back at this critical moment to gain 
the consent of Andromeda's parents to her marriage in case he should 
preserve her is eminently characteristic of a minor Latin poet. 1. 584 
navigat : the thought in this grotesque verse is that the quantity of 
water which the monster holds in its mouth is so gi*eat as to ebb and 
flow like a tide. 1. 586 consumunt : the monster's huge back ' takes up, 
occupies,' the whole sea. Phorcys : this is Voss's conjecture for fortis. 
1. 592 Poenam, 'the monster,' as in 1. 547. 1. 599 The reading of the 
text is Bentley's for semper iaculata of the MSS. He compares Ov. 
3fet. VI. 259 scquc eiaculatus in altum \ emicat. 1. 616 dote : the dower 
which the husband should have received from the wife he conferred on 
her in the battle which destroyed the monster. 1. 619 levavit, 
'relieved the ocean' of the burden of its existence ; cp. Virg. A. vii. 
571 terras caelmnquc levabaf, of the gradual disap]>earance of the Fury. 
In I. 84 imumquc Acheronta movere Manilius again borrows a passage 
from A. VII. 312. 

CCIII 

1. 1 natio, 'tribe,' 'gang.' 1. 12 His tunic was drawn down from his 
shoulders and bound by a belt of Pelusian linen, with tassels (or fringe) 



NOTES 293 

hanging from it, cirri elsewhere only means 'curls,' 'ringlets,' but 
the transference to fringe or tassels is easy. 1. 16 leve : Bentley for 
come of the MSS. which would not scan, 1, 20 id : the fact that the 
emperor observed him, 1. 25 alapae, ' manumission, ' lit. ' slaps of the 
hand,' which sometimes took the place of the vindicta or rod used in 
the ceremony of manumission, 

GOV 
1, 9 Ledae pignora : Castor and Pollux, whom Simonides quoted as 
giving their sanction to the similar athletic performance of the victor 
on this occasion celebrated by him. 

CCVII 

The metre is the Horatian Sapphic, except that in each stanza the 
Adonic is preceded by eight, not three, verses, 

1. 611 scopulos vagantes : the Symplegades. 1, 613 barbara ora : 
Colchis. 1. 618 Tiphys was the pilot of the Argo. He was succeeded 
by Ancaeus who was killed by the Calydonian boar, as we read below, 
1. 644. Ancaeus is here called indoctus, not having been instructed (as 
Tiphys was) by Artemis, 1. 623 inde, 'ever after,' regis: Tiphys, 
1. 626 ille vocali : Orpheus, 1. 633 notam : because he had gone before 
to Hades in guest of Eurydice, 1. 635 Aquilone natos : Zetes and 
Calais. 1. 636 patre Neptimo : Periclymenus descended through 
Neleus from Poseidon. 1. 637 innumeras (to be pronounced innumWas) : 
in all the places where apparently a dactyl takes the place of a spondee 
in the second foot the word is such as to admit of a synizesis in pronun- 
ciation, Tyria Oed. 412, Arcadium ih. 476, varii Troad. 840, iaceat ih. 
1055 are to be pronounced Tyrya, Arcadyum, varyi, iacyat. 1. 638 
ipse : Hercules. 1. 642 gemini cruoris : the blood of the Hydra 
poisoned the arrow with which Hercules slew Nessus, whose blood 
again poisoned the robe sent by Deianira to Hercules. 1. 645 matris : 
Althaea. 1. 650 puer : Hylas, whom the nymphs drew down into 
the fountain. Hence Seneca speaks of his having lost his life tutas inter 
undas. 1. 652 fonte timendo, ' when it was a fountain that was really 
to be feared ' — a very violent use of the ablative absolute. The rest of 
the ode deals with the fates of the other famous Argonauts : Idmon, 
Mopsus, Peleus, Nauplius, Ajax Oileus, Admetus, and lastly Pelias 
who sent Jason to Colchis for the Golden Fleece. 

CCXI 

The Fury Megaera urges the shade of Tantalus, summoned from 
Tartarus, to carry out the curse on his house. At last, Tantalus begs 
to be allowed to return to his place of torment. 

28 parentum: Tantalus and Pelops. 1. 33 repetant : Atreus sum- 
moned back his brother Thyestes to his kingdom. 1. 42 peius : the 
allusion is to the birth of Aegisthus, from an incestuous union between 
Thyestes and his daughter. 1. 51 excidat : the sun turned away his 
face from the banquet of Thyestes, 1, 56 Thracium : Procne and 
Philomela slew Itys to avenge the crime of their father Tereus, king of 
Thrace. The crime of Atreus should destroy the two sons of Thyestes. 
The Fury asks why does the hand of the uncle Atreus hesitate to take 



294 LATIN ANTHOLOGY 

from the caldron in which he cooked them the sons of his brother 
Thyestes. h 62 non novi : Tantalus had served up to the gods his son 
Peleus. 1. 63 libemin : for once the Furies will release Tantalus from 
his curse, and allow him to feed on the children of Thyestes. 'But,' 
says the Fury, * I have devised a meal from which even you in your 
starving state will flee.' 1. 72 mutare : Tantalus is ready to endure even 
greater torments rather than sit at that horrid board. 1. 83 efifagere, 
' to escape from the upper world.' 

CCXIII 

I. 603 funesta merces puppis : the allusion is to the attempt made 
by Nero on the life of his mother Agrippina, so vigorously told by 
Tacitus, Ann. xiv. The attempt made to drown her off the coast of 
Campania she calls ironically her reward for procuring the throne for 
her son Nero. 1. 608 sacros penates : the villa Augusta on the Lucrine 
lake. 1. 611 nomen : Nero procured a decree of the senate that the 
birthday of Agrippina should be among the dies nefasti ; he further 
destroyed all statues and other memorials of her, forbidding their 
restoration on pain of death (mortis metu). 1. 614 orbem, ' throughout 
the whole world which my fatal love for him gave my son as his realm, 
to my own destruction.' 1. 617 coniux : Claudius. 1. 619 Britannicus. 

I. 647 noverca : wretched alike as the stepmother of Britannicus, the 
wife of Claudius, and the mother of Nero. 

CGXV 

1. 256 errantem : sc. stellam ; perquirere velle depends on amentia. 

II. 258 foil. ' We torment the earth for gain, but will not search it for 
nobler ends.' The earth searched for metals is compared to an accused 
person put to the torture to exact confession. 1. 273 ' Thus ever full 
of greed when anything has shown itself more precious than what ye 
have, to it ye go.' The reading is that of Prof. Ellis in the Corpus 
Poet. Lat. Prof. Guderaan in his excellent Lat. Lit. of the Empire, vol. 
ii., gives a pretty reading. Sic avidis semper quaevis res carior ipsis, 
* everything is more valued than their real selves, * that is, than their 
true and highest interests. This is the vice against which Socrates in 
the Apology declares that he always warned his hearers, and the senti- 
ment may well have struck the writer of the Aetna. Prof. Gudeman 
takes his text from S. Sudhaus, 1898. 1. 277 'That no operation of 
nature should escape our vigilance, that we should not gaze in dumb 
amaze at the mysterious groanings and the fury of Aetna.' 

CCXVI 

The text and explanations are those of H. A. J. Munro, in his edition 
of the Aetna, Cambridge, 1867. 

1. 478 When a heap is formed of the falling stones, it will be broad 
at the base and naiTower at the top, so that the stones will burn away 
to a cinder as if they were in a kiln. 1. 483 liquor : this is the 
humor o( A81. 1. 487 curvis, 'curling.' Munro quotes Murray's hand- 
book for Sicily, ' the wall was not here overthrown . . . , it stood erect 
with the lava curling over the top like a rocky billow.' 1. 488 tenet 



NOTES 295 

frustra, 'attempts in vain to stop it.' 1. 490 sibi induit, 'clothes 
itself with the streams which readily conform to its shape.' 1. 491 
haesit : the subject is still liquor of 483. 1, 493 increpat, ' it dashes 
with a loud noise its waves in motion upon its waters which are standing,' 
i.e. which have stuck in the hollows mentioned in 491. 1. 495 simas, 
'turned up.' 1. 496 succernens, 'sifting out.' 1. 500 When a mass of 
lava has cooled, it smokes and is carried on for a time by its own 
momentum. 1. 502 pulsatos ictus : it scatters abroad its strokes which 
have themselves been stricken out by impact on the solid ground. 
1. 504 examen is a swarm of fragments, sparks etc., cp. 468 atra sonant 
examina harenae. plagis, ' the fact that burning stones, that sparks, 
are far away, far away as they fall to the ground, is a proof that this 
is caused by blows ' ; cp. 516 et figulos huic esse fidem, ' that potters 
give proof of this. ' 1. 506 verum, ' but when its force has carried the 
stream of fire over the banks of Symaethus, scarce any one, I warrant, 
will sever them from the fiery mass that has joined them.' Munro adds 
the following explanation — ' here I have adhered strictly to a, only 
spelling Symaethi right and reading faxo for fixe : later MSS. (though 
their corruptions may be understood from a) and all editions have 
played strange tricks with 507 : this is what the last editor Jacob has 
brought himself to print : Si voUum anthracinum, quum et ripas 
traxerit amnis. The Symaethus, one of the largest, I believe the 
largest river of Sicily, flows along the western and southern base of Etna 
and falls into the sea a little south of Catania : there is abundant 
evidence of the lava reaching it : Sartorius v. Waltershausen speaks of 
the bed of the Simeto being strewed with blocks of lava : the curious 
preciseness with which our author speaks of the banks being covered 
is thus to be explained : he was evidently an eye-witness ; and it is a 
well-known fact that when the lava-stream is brought into contact with 
water, a fearful eruption and dispersion take place ; so that the banks 
would be covered with a continuous mass of lava, while the river would 
only have dislocated blocks in it : with the words dimoverit and ohruta 
moles of 509 conip. the very similar expression in Tac. Ann. iv. 63 ut 
coepere dimoveri ohruta. Symaeth. in Virgil, our author and the Greek 
anthology : Sym. in Ovid and Silius. faxo is a favourite word of 
Plautus and Terence : it often denotes actual agency ; but often too as 
here, merely means " I will warrant, engage, wager"; as Plant. Cure. 
586 in tritico facillime \ vel quingentos curcuUones pro uno faxo reperies ; 
Men. 468 non esse earn dices faxo : ita ignorahitur ; Pseud. 49 recita 
modo : ex tabellis iamfaxo scies : or faxim, as Aulul. 490 egofaxim muli, 
pretio qui superant equos, \ sint viliores Galliae cantheriis : faxo continued 
to be used by the poets, Virgil, Ovid, Val. Flaccus, Silius, Statins, 
generally with the sense of agency, but not always, as in Stat. Theh. 
VIII. 7 S faxo haud sit cunctis levior metus atra movere Tartara, frondenti 
quam iungere Pelion Ossae. 1. 509 pedes is clearly to be read : the pe 
was absorbed in persaepe and then des became dies which has no sense 
at all : the lava has often been observed to lie deeper even than this. ' 

In this extract I have given, as I have already said, the readings and 
explanations of the eminent Cambridge scholar Munro. To show in 
what an uncertain condition is the text of the Aetna, I append the last 
six lines as given by the distinguished Oxford Professor of Latin, 
Robinson Ellis, in the Corp. Poet. Lat. :. 



296 LATIN ANTHOLOGY 

emicat examen plagis, ardentia saxa 

scintillant : procul este, pedes, procul este ruentes ! 

incolumi fervore cadunt : verum impetus ingens 

Symaethi quondam ut ripas traiecerit amnis, 

vix uncis quisquam fixo dimoverit illas. 

vicenos persaepe dies iacet obruta moles. 

CCXXVIII 

Here, and again in ccxxxii, ccxlix, ccxcv, ray friend, Sir R, C. 
Jebb, M.P., lias been kind enough to permit me to embellish my notes 
by giving his admirable translations published in a volume entitled 
Translations (Cambridge, 1878) in collaboration \s-ith Messrs. Jackson 
and Curry. The version runs thus : 

Then, lest a light breeze should bare and scatter the ashes, he planted 
a stone upon the sand ; and lest some sailor should disturb the grave 
by mooring to it, WTote thereon with a charred stick the sacred name : — 
Here lies the Great Pompeius. 

Is it thy will. Fortune, to call this Ids grave, in which his wife's 
father chose that he should be hid, rather than lack all burial ? Rash 
hand, why dost thou seek to shut Avithin a mound the mighty dead, 
and to imprison the spirit that roams free ? He lies where the limit of 
the land verges on the overspreading ocean. But the Roman name, 
the wide Roman realm, is the measure of that great one's grave. Away 
with monumental stones eloquent in slander of the gods ! If all Oeta 
belongs to Hercules, if all Nysa's hills own no lord but Bromius, why 
one stone in Egypt for Pompeius ? He can fill all the fields of Lagus 
though his name cleave to no morsel of their soil. Let us roam at 
large, all we nations, but for awe, great Pompeius, of thy ghost, tread 
no more the sands of Nile ! 

But if thou deemest any stone worthy of a name so hallowed, write 
on it also those mighty exploits, the record of those glorious deeds ; 
write of the fierce rising of Lepidus and of the Alpine War ; write of 
the arms of Sertorius vanquished — when the Consul had been recalled, — 
of the triumphal chariot of the simple knight, — of commerce made safe 
for the nations, — of the Cilicians scared from the sea ; \rv\te of victory 
over the barbarian world, over the tribes without a home, over all the 
realms of East and North ; tell how, after warfare, he ever took again 
the garb of peace, — how, content with three triumphal pageants, he 
gave his country many triumphs. 

What tomb is large enough for these memories? And lo, a sorry 
grave-stone, rich with no titles, storied with no majestic annals ; and 
that name which men were wont to read on the i>roud front of temples 
or over arches reared with the spoils of the enemy — the name of 
Pompeius — is close by, on the strand's lowest verge, — on a mound so 
humble that the stranger cannot read it without stooping, — that, un- 
warned, the Roman wanderer would pass it by. 

1. 805 As Nysa's hills are left free (vacant) for Bacchus, so the 
valley of the Nile is to be left free for the shade of Pompeius. Since 
erremus can hardly.mean ' let us quit Egypt,* Prof. Jebb understands : — 
' Let us wander through all other countries as freely as we will, but 
avoid this sacred Nile- valley.' 



NOTES 297 



ccxxx 



The following notes are chiefly abridged from the excellent edition 
(George Bell, London, 1887) of C. H. Keene, M.A. Dublin, Professor 
of Greek in Queen's College, Cork. 

1. 47 balteus : the belt or surrounding wall between the tiers of 
seats in the amphitheatre, usually called praecinctio, Gk. Sid^wMct. 
porticus : the arcade or covered gallery at the top of the building, where 
the women and the poorer classes sat. 1. 49 spectacula, *the seats,' as 
in 1. 23 ; some edd. take the word to mean the beasts, the ' things 
exhibited.' At the spot where the arena ended and the tiers of seats 
began, there ran round the arena a marble wall with a revolving 
cylinder in front to prevent the possibility of the beasts clambering up 
to the seats of the spectators. 1. 50 stemitur, ' choice ivory is inlaid on 
connected bars, and unites to form a cylinder, which, turning smoothly 
on well-rounded axle, could by its sudden revolution baffle the claws 
planted on it and throw off the beasts.' 1. 53 auro torta, ' nets of gold 
wire project into the arena hung on solid elephants' -tusks, all of equal 
size and length ' : totis is strangely used, qu. tortis. 1. 56 aratro : 
Corydon naturally compares the length of the ivory poles to that of a 
plough, and the more so, because the share -beam was called dentale. 
1. 59 'Here I saw the elk, rare even in its native forest.' I insert in 
before silvis. The vulg. has mantichoram, which some edd. retain, under- 
standing it as a Graecised form of the Persian mardkhora= ' man-eater,' a 
monster compounded of a lion, a porcupine, and a scorpion, with the head 
of a man. It is mentioned by Ctesias, and described by Aristotle, Hist. 
Animal. Reading inantichoram for hie raram, we must suppose foreign 
trees 'to have been imported with the animals and planted in the arena. 
1. 60 tauros : possibly camels or camelopards. cervice levata : they 
seem to have no necks. 1. 61 torus, ' a hump.' 1. 65 ursis, ' polar bears.' 
1. 66 vitulos, 'sea-calves.' 1. 67 deforme pecus, ' the hippopotamus ' ; 
the rustic does not know the name of the Nile. 1. 68 vernantibus : trans. 
1. 69 discedentis : the reading is that of Haupt, one of the MSS. giving 
sol discedentis ; the vulg. reading is nos descendentis harenae \ vidimus 
in partis. The reference is to a mechanical arrangement, for allowing 
the beasts to rise from underground. The floor of the arena was so 
arranged that it could turn on an axle and display instead of the 
sanded space a blooming garden, while subterraneous pipes discharged 
a spray of safi'ron water over the spectators. 

CCXXXI 

If this poem is really by Nemesianus it is, of course, quite out of its 
chronological place here. But, as for centuries the four eclogues of 
Nemesianus were ascribed to Calpurnius, I have thought it better to 
insert the poem here. 1. 21 post sidera caeli, ' Semele alone after the 
stars of heaven (i.e. except the gods above) saw Jove Jove's form con- 
fessing.' Semele prayed Jove to appear to her in the form in which he 
visited Juno, Her prayer was granted, but she was consumed by the 
lightning which accompanied the god's manifestation. The identifica- 
tion of the stars with the gods betrays the lateness of the piece, 1, 24 
pertulit=:/(2<wm gestavit, m his thigh, according to Eur. Baccli. 1, 28 



298 LATIN ANTHOLOGY 

resupinis, 'cradles him in his embrace.' 1. 29 motu : by rocking or 
dandling the infant. 1. 32 astringit, ' pulls. ' 1. 33 applaudit, ' pats 
his short-horned head ' ; mutilimi = Gk. ko\6v. 1. 34 collidit, 'pinches.' 
1. 42 elidere, 'crush.' 1. 47 usus, 'their requirements.' 1. 50 'Stooping 
down noisily drinks from the vat a draught of the fresh wine,' lit. 
'with smacking lips.' 

CCXXXII 

Prof. Jebb's version : 

The father strokes his head and kisses him, lifts up his soul with 
cheering words, and gives him this inspiring thought : — 

' The sons of the Phrygians, strong once more, have laid sore cove- 
nants on the children of Kadmus. If the Fates will not' that my hand 
should turn away this reproach from our country, make thou the praise, 
my son, thine own ! On ! shape to thee such wars as shall bring ruin 
on the Laurentians ! Even now let the Tuscan youth shudder at thy 
rising ! And, as thy star ascends, let the mothers of Latium refuse to 
yield the fruit of the womb ! ' 

Thus he fires the boy's heart ; and then prompts him with this 
stern vow : — 

/ ivill follow the Romans, when my years are ripe, on land and sea, 
with sivord and flame, and bring round once more the doom of Troy. Not 
the gods above, not plighted truce,, not tlie high Alps nor the Tarpeian Rock 
shall bar my path. I sicear this purpose by the godhead of our War-God, 
and by thy shade, Queen. 

Then the black victim is slain to the goddess of the threefold realm. 
The priestess, seeking an answer, eagerly lays open the still panting 
body, quickly takes forth the entrails, and questions the departing life. 
But when, after search by rule of ancient lore, she has read the minds 
of the gods, she speaks her message : — 

' I see Aetolian plains strewn with a wide wreck of warriors, I see 
lakes stagnant with the blood of Ida's sons ! How tremendous, as 
they tower to the stars, are those rocky heights on whose aerial top 
thy camp is hanging ! And now the host moves swiftly from the 
mountains. There is tumult, there are smoking walls, and all the land 
beneath the Italian sky is ablaze with fires lit by Carthage ! Lo, the 
Eridanus runs blood ! Lo, grim in death, there lies the man, with 
arms and corpses under him, who in' triumphal car had brought such 
spoils to the Thunderer as none save two had brought before him ! 
What mean these hurrying storm-clouds, this wild tempest that thrills 
the air, these fiery flashes that rend the sky ? The gods prepare great 
things : the gates of heaven thunder : I behold Jupiter warring ! ' 

Juno closed the further future to her view. The voice of the omens 
suddenly became mute. A veil rests on the fortunes and the toils to 
come. 

1. 106 recidivus is not ' rising from a fall,' but, from a common mean- 
ing of recido, 'recurrent,' 'restored.' 1. 109 veils governs (ut) sit. 
D. Heinsius reads si for sit. 1. 113 Bubicit : the short syllable is 
anomalous, the verb really being subiicit. 1. 115 Rhoetea = TrowiTia. 
revolvam, 'bring round again.' 1. 119 regina : Dido, in whose temple 
Hannibal took the oath. 1. 124 intravit, 'got into,' that is, thoroughly 
understood ; irrumpere is used in somewhat similar fashion by Stat. 



NOTES 299 

Ach. I. 50 irrumpe deos ; Theh. iii. 549 piget irrupisse volantum | consilia 
et caelo mentem insertasse vetanti. 1. 125 Aetolos = Can7ienses : Diomede 
settled in Aetolia after the Trojan war. 1. 126 lacus : Trasimene. 
1. 131 Sidoniis=* Carthaginian.' 1. 132 Eridanus : the allusion is to 
the battles of Tieiniis and Trebia, both tributaries of the Po. 1. 133 
tertia : M. Claudius Marcellus had won the spolia opima by killing 
Virodoraarus with his own hand. The two previous winners were 
Romulus and Aulus Aurelius Cossus. 1. 136 magna : Hasdrubal's 
defeat at the Metaurus 207 B.C., and Hannibal's at Zama 202 B.C. 
Juno, as the friend of Carthago, stops the priestess before she can tell 
these triumphs of Rome. 

CCXXXV 

1. 504 iussa : the winds take a delight in warring against the Roman 
host with the fury which Aeolus had commanded them to show. 

CCXXXVI 

1. 889 altera servitia : his first servitude was when he offered his services 
to Antiochus, king of Syria (1. 885). imbelli in aevo : i.e. in his old age. 

CCXXXVII 

1. 253 excipit, 'supports * ; cp. Ov. Met. x. 186 coUapsos excipit artus. 
1. 255 primo a limine, ' while yet standing on the outer edge of the thres- 
hold ' ; cp. 'primum digihim, 'finger-tip,' CatuU. ii. 3. 1. 256 pater: 
Bacchus. 1. 257 nirsus, ' once more ' ; Bacchus had often shown himself a 
protector of the good, avOpibiroiaLv riirnbTaTos Eur. Bacch. 861. 1. 258 ' On 
the right of the god.' 1. 259 tholus, 'the dome of the temple and the 
cymbals of his festivals ' ; tholus is the conjecture of Jacobs for cl torus. 
1. 268 famularibus : worn by the Bacchantes. 1. 270 respiciens . . ut, 
'taking care that.' 1. 272 referat, 'resemble,' carry out the illusion 
that he was Bacchus, inpulit, 'flung open.' 1. 274 mihi, 'I pray 
thee.' 1. 276 dracones, ' standards in the shape of dragons.' The word 
was used by later authors for the Roman standards. 1. 277 egressa, 
'escaped from surrounding fears.' 1. 278 gliscit, 'swells conscious 
with the throb of inspiration.' 

CCXXXVIII 

1. 551 uterque : Hercules and the stag, called in the next line 
quadrupes. 1. 564 prono pondere : by the weight of the body of Hylas 
sinking into the water. 1. 565 arcibus : the mountain -tojis. 1. 571 
unanimum, ' loving ' ; Venus and Cupid are called unanimes viii, 
232. acrem aciem, 'his keen sight.' 1. 573 nube mali : the same 
metaphor is found in Qiube meri ill. 66, nuhe soporis viii. 81. 1. 576 
amens rigor, 'a paralysing frenzy.' Virgil too calls sweat piceus, Aen. 
IX. turn toto corpora sudor \ liquitur et piceum {nee respirare potestas) \ 
fiumenagit. 1. 580 novercae : Juno. 1. 581 asilo = oes^ro, Virg. G. iii. 
147. 1. 583 obvia quaeque mens : cp. Scott Martnion 'crushing whole 
forests in his flight The mountain bull comes thundering on.' 1, 592 
i&na \ ferae is attracted into the rel., as viris is m the following line. 



300 LATIN ANTHOLOGY 



CCXXXIX 



1. 657 regina, 'the princess,' Medea. 1. 660 metus : her fears and 
anxieties for the safety of Jason. 1. 662 atrox, 'undaunted,' as in Hor. 
C, I. 11 praeter atrocem animum Catonis. 1. 674 eztremus pudor, ' the 
last touch of shame or modesty. ' 

CCXL 

1. 381 domos silentes : Flaccus has succeeded in this passage in doing 
what perhaps no other Latin poet but Virgil has done — he has generated 
an atmosphere of awe and fear. "We are reminded of Wordsworth's ' O 
God, the very houses seem asleep.' 1. 383 soluti : we might render by a 
similar zeugma, ' her tears and courage (spirits) fell ' ; but zeugma is 
impermissible in dignified English. 1. 389 magico sono, 'muttering 
spells.' 

CCXLI 

1. 8 acta, ' driven o'er the tracks of her old dream, ' related in v. 
334, in which she thought she was murdering her brother. The bed 
now reminds her of this terrible dream, and she tears her hair and her 
cheeks in horror. I read acta for aiite ; cp. 1. 35. 1. 12 ire, ' flowing ' : 
Heinsius so reads for ecce, which is quite out of place here ; cp, Ov. ^jp, 
IV. 62 perque sinum lacrimae Jluminis instar eunt. 1. 16 spemenda : 
better taken with Ttiedicamina than with Medea. 1. 20 erecta, ' starting 
from her couch ' ; properly, raised from sleep or from tlie ground, as in i. 
257 vi puer ad notas erectum Pelea voces | vidit. 1. 21 Ino flying from 
her mad husband Athamas, not even (in her terror) mindful of her child 
Melicerta whom she is carrying in her arms, throws herself into the sea. 
Her husband, pursuing her to the very edge of the projecting clifi", 
stamps on the ground in baflled rage {extremum ferit Isthmoi^ ; cp, 
VII. 312 jnclsat humum manibusque immurmurat itncis. But Statins 
uses /en^ in the sense of merely 'arriving at,' Theh. vi. 617 longae 
pritnus ferit ostia metae ; and so Ov. Fast. i. 514 istaque felici Hpa sit 
icta. pede. Heinsius suggests extremo coniuxfurit irritus Isthmo, others 
petit irritus IsthiTion, others terit. 1. 28 liatmius : Endymion. 1. 29 
velatis comibus : some take this word as if the moon, ashamed of her 
frailty, sought to veil her light ; others think the reference is to the 
plenilune which shows no horns. But it is best taken as a poetical 
expression for 'with glimmering light.' The expression is probably a 
paraphrase of aKori-r} evl vvkti Apoll. Rhod. IV. 60, which passage is here 
imitated. 

ccxLn 

1. 50 puppem : the Argo sung by Apollonius Rhodius and his Latin 
imitator Yarro Atacinus ; cp, Ov, Amor. i. 15, 21 Varroiiem primamque 
ratem quae nesciet aetas. 1. 53 carmen togatom, ' a national lay ' on 
a Roman subject. 1. 55 Hectora : a poem on the death and ransom of 
Hector and the chariot of Achilles, which dragged him round the walls 
of Troy. 1. 57 The allusion is to a poem on Orpheus brought out about 
the same time as a panegjo-ic of Nero, whom Calliope calls " our Orpheus.' 
1. 58 ingratus, 'unloved,' not 'ungrateful.' 1. 61 The burning of Rome 
64 A.B. 1, 62 PoUa : the future wife of Lucan, to whom he wrote a love 



NOTES 301 

poem in his early youth. 1. 67 quo : carmine and dices or some such word 
must be supplied : ' in the same poem (Pharsalia) in which you will 
describe Caesar's lightning-flash (see i. 151 foil.) and Cato dignified in 
his independence and Pompey loved for his pleasant ways, you will 
also mourn the crime of Canopus (Pompey's murder there).' 1. 72 
sepulcrum, 'memorial,' as in Silv. iii. 3. 216. 1. 74 Culicis : Virgil is 
said to have written the Culex in his twenty-sixth year. 1. 78 trans- 
figurat : for the use of the pres. cp. Pers. iv. 2 sorhitio tollit quern dira 
cicutae. 

CCXLIII 

'1. 8 in : the North Wind has been broken, tamed, into Zephyrs ; cp. 
Silv. III. 2. i2 pater Aeolio qui frangit carcere ventos. 1. 12 statuere, 
* planned ' ; Vollmer quotes Pliny N. H. x. 82 ac ne quis dubitet artis 
esse, plures singulis sunt cantus nee iideni omnibus sed sui cuique : 
certant inter se palamque animosa contentio est . . meditantur minores. 
1. 19 siquando, 'ever and anon.' 1. 22 Statins refers to his victory in 
the Alban games by the favour of Pallas {regina hellorum virago). 1. 24 
peramavit : Pallas, by giving Statins the victory, 'showed her favour 
and appreciation ' of his poems ; cp. Silv. iii. 3. 20 where amat means 
'fondles,' 'caresses'; decoravit and reparavit have been suggested. 
1. 26 toUeres, 'supported,' as in Hor. Sat. ii. 8. 60. 1. 28 harenae : 
the boxing-match between Pollux and Amycus described by Theocritus 
XXII. and Val. Flacc. iv. 99 ff. ; strepitus refers to the shouts of the 
spectators of the conflict, and harenae almost means the boxers ; cp. 
contingat harenae = gladiatoribus Juv. vi. 217. As Castor seconded and 
sympathised with Pollux in the fight with Amycus in Bithynia, so 
Severus supported Statins in the ' sweet jeopardy ' of the Alban games. 
1. 30 iam : if Leptis bore thee, the7i straightway will she give to the 
world the most precious produce of India and Arabia. 11. 32-35 Severus 
must have come to Rome as a very infant. Statins expresses this by 
saying he must have toddled (reptasse) on every Roman hill and drunk 
of Juturna as soon as he was weaned. The same thought is pursued 
in the next stanzas to account for his excellence, which would otherwise 
be unaccountable in an African {nee mira virtus). 1. 41 pignora curiae : 
the children of senators with whom Severus went to school, though he 
afterwards was satisfied to remain a knight {contentus artae lumine 
purpurae) and not assume the latus elavus of a senator. 1. 47 There 
are in Rome men as perfidious as the Poeni. With this bitter 
observation cp. another in praef. ad Silv. iii. cu7n lugerct veris, quod 
iam rarissimum est, lacrimis senem patrem. 1. 52 ni iubeaut : his 
friends are warned that his sword will no longer remain in its scabbard 
if he is given reason to draw it. 1. 57 Vollmer, reading ^j^ass^wi with the 
MSS., paraphrases: hie passim et plura pones per voces modis solutas (in 
])rose), sed interim, {cum.)nostri (eris) memor, ingemina. He fails, however, 
to defend passim, for which we read with Markland passu. It is true 
that there is no exact parallel for 2Jassu=pede in the -phrsise pede solutus 
for * prose ' (for which cp. Silv. ii. 7. 22 et vinctae yede vocis et solutae), 
but such an usage would be quite within the bounds of Statian diction, 
whereas passim is quite without meaning. 



302 LATIN ANTHOLOGY 



CCXLIV 



1. 1 sociata : sc. mihi ; Erato is invoked as * associated with liim in 
gallant comradeship ' in his heroic poems which she is now asked to set 
aside for lyric strains. 1. 2 heroos as adj. = 'heroic,' or 'belonging to 
heroes, ' is air. elp. 1. 9 tenuare : cp, tenui dediicta poeniata JUo Hor. 
Ep. II. 1. 225. 1. 12 castior : because lyric poetry, here used in praise 
of TeKvoiroda, is employed to celebrate less legitimate loves, vagi amoves, 
cp. Silv. III. 1. 42. 1. 15 Vibius Maximus had a command in the 
Dalmatian War in the year 93 a.d. The pallid workers in the gold- 
mines are vigorously described in the next lines. The pallor of the 
southern nations is yellow. Theocritus makes pallor the colour of box- 
wood {da-ipos). 1. 17 propiore : Neapolis is nearer to Rome than Dalmatia. 
1. 19 liticen : the reference is to Misenum ; cp. Virg. A. vi. 164, 
Silv. II. 77. 1. 22 Thjmbrae rector : Apollo. 1. 23 metis, ' in its first 
laps ' : his Achilleis is getting on but slowly without his friend to 
advise with. 1. 27 fide, 'string,' rare in sing., but found also in Horace 
and Ovid. 11. 33-40 These wretched verses I have described in Latin 
Poetry as probably the worst in Latin literature. 1. 46 tuleras : the 
MSS. give tuleris, but -is is lengthened only in fut. perf. not perf. subj.; 
so inverts, Silv. iv. 9. 51 ; but viiserls iv. 2. 59. 1. 49 ille : the avus of 
1. 43. 1. 52 The allusion is to the settlement of the Sarmatae by 
Domitian, before which they were nomad, mutatores domorum, Silv. 
V. 2. 135 ; vagos, Silv. iii. 3. 170. 1. 53 ante : before he begins his 
military career. 1. 55 Vibius was engaged on a compendium or 
universal history. Statius compares his work with those of Sallust 
and Livy. 

CCXLV 

1. 24 pillea : caps made out of old cloaks cut up. 1. 25 mantelia, 
'towels.' luridae : cloths discoloured from lying by. 1. 26 'Note- 
paper, dates, or figs.' 1. 27 turbine, 'packed with collapsing top,' that 
is, packed in the shape of a top, as our figs are packed in the shape of 
a drum. 1. 29 sicca : without any oil. replictae, ' unfolded,' hence the 
mere skin or rind of the onions. 1. 31 'Spelt-grits and barley-groats,' 
1. 32 African snails are found without their shell. 1. 34 debilis, ' lean, 
poor' ham. 1. 35 lucanica, phalisci are both kinds of sausages. 
1. 36 oxyporum, 'digestive,' 'aperient.' 1. 37 aphronitri, 'saltpetre.' 
1. 38 passTim : raisin wine distilled with the tendrils. 1. 39 ' Must 
thick with the sweet sediment.' 1. 40 ' Could you not so much as give 
tapers smelling of the knife ? ' that is, recently cut, and so not burn- 
ing well. The ellipse is nee hdbuisti tantum quantum dare? 1. 44 
synthesin : this word has two meanings, a ' suit of clothes ' and a ' set 
of dinner-things.' The first would be much more expensive, so Statius 
apprehends a gesture of dismay on the part of Grypus, the donor of 
the shabby present, and hastens to add that what he means is a set of 
earthenware cups and cooking-pots. 

CX3XLVI 

This beautiful and pathetic little poem seems to have (more than 
any other ancient poem, except, perhaps, the Sirmio of Catullus) the 



NOTES 303 

effect of a sonnet. There is in it a true note of pathos. The first 
few lines remind us of the well-known fragment of Alcman, beginning 
€i}8ovaiv 5' opiojv Kopv(pai re Kal (papayyes. 1. 8 stare genas, ' sees ray 
weary eyes stand fixed ' ; gcnas means ' eyes ' in silver Latin, as in Theb. 
VII. 75 suhmisitque genas, 'cast down his eyes.' Oetaeae Paphiaeque, 
'Hesper- Phosphor.' The Evening Star and Venus are both the same 
constellation. The Morning Star sees again the sleepless state on which 
as Evening Star it had looked. 1. 10 The Dawn in pity sprinkles 
the sleepless sufferer with the cooling dew from the lash with which 
she drives away the stars ; cp. Theh. viii. 274 leviter moto fugat astra 
flagello. 1. 12 statione, 'kept on the watch by turns' ; cp. Ov. Met. i. 
625 centum luminihus cinctum caput Argus hahehat : \ inde suis vicibus 
capiehant hina quietem, \ cetera servabant atque in statione manehant. 
Argus is called sacer as being sent by Juno. 1. 19 suspense, * poised 
in air,' ^ etiayjisi me non attingas, aura saltern supervolantis fac me 
afflet ' Barth. 

CCXLVIII 

1. 603 paret, 'is seen.' 1. 619 lactis imber=Zac. 1. 628 exsolvi, 'I 
have paid my debt of crime. ' All the Lemnian women were fated to 
commit some crime. Hypsipyle had saved her father in the general 
massacre of the Lemnian males. She has now caused the death of the 
child committed to her by his mother Eurydice. 1. 637 imputat undas, 
* charges the waves with their crime.' Ov. Met. ii. 400 has the converse 
constr. natum . . . imputat illis. 

CCXLIX 

Version by Prof. Jebb : 

Here he marks dreary woods, places holy to the War-God, and 
shudders as he views them ; where, over against lofty Haemus, the 
god's wild home is girt by the legions of the storm. Iron rivets bind 
the walls, iron bars guard the worn threshold, iron pillars prop the roof. 
The sun's ray is hurt as it meets them ; Light herself fears that dwell- 
ing, and an evil glare dims the stars. The Watchers are worthy of 
their jjost. At the entrance mad Onslaught starts forth, and blind 
Wickedness, and the red Angers, and the bloodless Fears ; Treachery is 
at hand with hidden steel, and Discord with her two-edged sword. 

A thousand terrors resound through the Temple. In the midst 
stands Valour with most stern brow, and exulting Fury ; and armed 
Death, with gory visage, has his throne. On the altars there is no 
blood but that of battles, and their fire has been snatched from the 
burning of cities. The spoils of all lands are on the walls ; the roof is 
sculptured with captive nations, and broken gates carven in iron, and 
warring ships, and empty chariots, and faces of men crushed under the 
Avheels, — yea, all is there save their crying, so vivid is all the violence, 
all the carnage. Everywhere the God himself is seen, but never with 
brow unbent ; so, with art divine had Vulcan wrought him ; the 
adulterer had not yet been shamed by the peering Sun, or paid the 
penalty of stolen love in the chains that wreathed his bed. 

Scarce had the winged god of Maenalus essayed to seek the Temple's 
lord, when, lo, the ground quaked, and horned Hebrus roared with 



304 LATIN ANTHOLOGY 

clashing waves. Then war-horses burst into the valley and raged over 
the shivering grass, in sign of the God's coming ; and the gates barred 
with everlasting adamant sprang open. In the beauty of the blood of 
fierce beasts he himself comes driving, and changes the wide fields with 
a terrible dew ; spoils are behind him, and multitudes that mourn. 
The woods and the deep snow make way for him ; dread Bellona guides 
his chariot Mith blood-red hand, and a long spear is her goad. Cyllene's 
son was heart-chilled at the sight, and cast down his eyes : the Father 
himself might pardon if, in such neighbourhood. Mercury should 
suppress the threats and forbear to give a ^^Tathful message. 

1. 62 Odyssey, viii. 267 f. 1. QQ Cp. Statins Theh. iv. 733 perfurit 
arvis \ flamniatum peciis {= eqtii) : and i. 275. 1. 75 Al. submisitque 
genu : est ipsi, etc. , which reading Prof. Jebb translated in the edition 
of 1878, though by an oversight the received reading was allowed to 
stand in his text. The meaning is : ipse luppiter Mercurio reverentiam 
iure Imbeat (= ignoscat), si, cum Martem coram videat, lovis minas 
omittat. This is better than ' Jupiter himself might be pardoned,' etc. 

CCL 

1. 792 sororis : Helen, the sister of the Dioscuri, who are called 
Therapnaei fratres, because they had a temple at Therapnae in Laconia. 
The star of Helen was unfavourable to sailors : ' when the brothers of 
Therapnae have deserted the sails doomed by their sister's fire.' 1. 795 
The plain begins to shiver and shake. 1. 798 alius tremor, ' a con- 
vulsion far other than the shock of battle.' 1. 801 ezciderant : the plu- 
perfect indicates that in a moment all the martial rage of the combatants 
left them. 1. 805 benigna, 'kind,' as allaying the fury of the combatants. 
1. 807* mors alia, ' another death ' apprehended, that is, drowning. 
1. 808 fluitantis, 'rocked by the earthquake.' 1. 812 machina, 'or 
whether the fabric of the revolving firmament pressed too heavily on 
this side.' 1. 814 extremas, 'hurled the sea too violently to distant 
shores.' 1. 815 vati : Amphiaraus. 1. 816 fratribus : Eteocles and 
Polynices. 1. 822 levior tremor : the earthquake abating its violence. 

CCLI 

This fine description, which does not present any difliculty of inter- 
pretation, should be read with cgxlvi and with Ovid's Cave of Sleep, 

CLXXV. 

CCLIII 

1. 175 respondentia, ' answering to the blow' with which they tried 
the drums. 1. 179 pugnas : cp. flares inscripti nomina regum, Virg. Eel. 
III. 106. 1. 180 acclinem, 'leaning' against the wall. 1. 181 genas, 
'rolled his eyes.' 1. 182 parentis: Thetis, who exhorted him to main- 
tain his disguise. 1. 183 occultus amor for Deidamia. 1. 184 mores, 
' allows itself to be tamed,' ' learns manners ' ; Pinder quotes 2>(imur 
mores, said of iron, 'allows itself to be shaped,' Plin. N.E. xxxvi. 16. 
25. 1. 188 eiurata fides, 'its fealty is renounced,' Pinder. 1. 189 
timido : the sight of his master's fear increases his fierceness. This is a 
true touch, and the change to tumido is by no means to be accepted. 



NOTES 305 

1. 190 lux aenrnla : the reflexion of his face in the shield. 1. 195 caeli 
pelagique : Aeacus, the grandfather of Achilles, was the son of Zeus. 
Thetis, his mother, was tlie daughter of Nereus. 1. 197 nutant tibi, 
' nods to her fall by thy hand. ' 1. 204 intactae : of their own accord. 
1. 205 consumitur : a strange expression, but there is no reason to 
doubt its genuineness. The spear, too small for his hand, is ' swallowed 
up ' by it. 1. 207 Aetolum : Diomede, who is represented as having 
settled in Aetolia after the Trojan war. 1. 208 confundit, * dazzles with 
awful sheen.' 

CCLIV 

Nearly all the extracts from Martial will be found in Rev. H. M. 
Stephenson's Selected Epigrams from Martial, Macmillan, 1880. That 
excellent edition gives the fullest explanation of every difSculty. The 
few not included in Mr. Stephenson's Selection receive annotation here 
when they require it. 

CCLXI 

1. 9 Virgo : the Aqua Virgo, now Fontana Trevi, a stream of water 
brought to Rome by the aqueduct of M. Agrippa, and so called because 
its source was discovered by a young girl. 

CCLXVIII 

The poet compliments Domitian on the number of temples erected by 
him. 1. 5 uncia tota : Jupiter will not be able to compound with 
Domitian as his creditor by paying an uncia in the as (a penny in the 
shilling). 1. 9 Two temples to Juno, not elsewhere mentioned. 1. 10 
res agit : Domitian looked on Pallas as his special patroness ; ' she is 
in fact,' says Martial, 'your factotum.' 1. 11 Laconas : the Dioscuri. 
1. 13 sustineas, ' hold your hand.' 

CCXC 

1. 70 miniis, 'vennilion.' I have given the verse as emended by 
Person from the Scholiast's note sanguineis aitt lacteis. The vulg. 
has gurgitihus miris et lactis vertice torrens ; but miris is very weak, 
especially after mirandis above. In cclxxxvi 148 I have given mulio 
for miUto. 

CCXCIII 

The date is quite uncertain. The poem is sometimes attributed to 
Annius Florus, who lived in the reign of Hadrian (117-138 A.D.). It is 
at all events between his time and that of Nemesianus (Biicheler). 
Annius Florus wrote in this metre. The early lines probably suggested 
to Tennyson the fine passage in LocTcsley Hall ending ' In the Spring 
a young man's fancy lightly turns to thoughts of love.' The frequent 
and careless use of the prep, de has been regarded by some as a trace of 
African Latin. The exuberant sympathy with nature and the gentle 
note of melancholy, especially at the end, make the poem very interest- 
ing as an almost unique specimen of Latin poetry. The scene is the 
plain of Enna in Sicily. 

X 



306 LATIN ANTHOLOGY 

1. 2 ver renatus, * spring is the new birth of the year.' Baehrens 
reads renactus, which is not by any means so pretty ; vulg. vere natus 
orbis est. 1. 4 de, 'under the influence of ' ; de is often used in this 
and similar extended significations in late (especially African) Latin, 
maxitis, 'fertilising.' 1. 5 amoruin copulatrix = Venus. 1. 6 de 
flagello, ' weaves of myrtle spray ' ; flagcllo is so used by A^'irg. G. 
II. 299 and CatuU. lxii. 52. 1. 9 ipsa = Venus, floribus, 'flower- 
jewels ' ; the -change of fioribus to floridis is bad ; it is characteristic 
of the style of the writer thus to couple substantives ; cp. 11. 14, 
18. 1. 10 de Favoni spiritu, 'buds rising (into life) from the West 
Wind's breath.' 1. 11 urget in, 'forces into.' feraces Baehrens; 
patentes vulg. ; Twtos penates MSS. 1. 14 urenti Baehrens ; tumenti 
:MSS.; UTnenti vulg. The night dew in the morning sets free the 
virgin -buds from their 'galling garb,' the leaves which cover them 
until they expand. 11. 15-17 These charming verses describing the 
dew-laden morning roses are omitted by some editors as irrelevant. 
Other editors read m ruhorem fiorulentae prodierunt purpurae. L 18 
totae = 07;mes. 1. 19 The rose is said to be made of the blood of Venus, 
the kisses of Cupid, of jewels, fire, and sun-rays. 11. 21, 22 pudorem 
. . . rubebit for ruhorem . . . ptidebit Baehrens. 1. 22 yoto = nu2}tiis 
Bergk and Baehrens. 1. 29 Baehrens reads exuit for vexerit, to the 
injury of the sense ; vehere is often used for gestare in late Latin. 1. 33 
Delia: Diana. 1. 35 compari, 'maidens as chaste as thou art.' 1. 37 
ipsa vellet ut venires = vellet ut ipsa venires. 1. 41 poetarom deus : 
Apollo. 1. 42 detinenter Schenkel for detinente or detinent et MSS. ; 
detinenda vulg. 1. 45 stare floribus, 'to be a mass of flowers ' ; cp, 
pulvere caelum stare, Virg. Aeji. xii. 408. 1. 48 flonim restem, 'a daisy 
chain as long as the plain of Enna.' 1. 55 Aether: the allusion is to 
the marriage of Caelum and Terra. 1. 59 The allusion is to the birth 
of Aphrodite : Wernsdorf writes nota est fabula qua Venus fingitur 
e spunia et e sanguine genitalium Ca^li orta, and quotes Tibull. i. 2. 
39, 40 is sanguine omtam, \ is Venerem e rapido sentiet esse mari. 1. 60 
caerulas catervas : the Nereids, bipedes equos : equi inarini prima 
parte equi sunt, postrema rcsolvuntur in pisces, Serv. ap. Virg. G. iv. 
389. 1. 70 Laurentem: Lavinia. nato: Aeneas. 1. 7ldesacello: Ilia, 
priestess of Vesta and mother of Romulus. 1. 73 proque prole posterum, 
'in the interests of the future race of Romulus.' 1. 74 patrem : the 
allusion is to Julius Caesar and Augustus. The reading is that of 
Lipsius, who oberves that matrem of the MSS. cannot be right, since 
the mother of Romulus cannot be said to be descended from the ravished 
Sabine women. Besides, nepotem Caesarem would come in awkwardly 
by itself. 1. 77 rure natus : cp. Tib. ii. 1. 67. 1. 79 Venus reared 
Cupid on the pure kisses of flowers. 1. 86 Terei puella : Philomela, who 
in 1. 88 is described as sororem, that is, sister to Progne, wife of Tereus, 
and mother of Itys. Sometimes Philomela, not Progne, is made the 
wife of Tereus, for instance by Statins in Silv. ii. 4. 21 et quae Bistonio 
queritur soror orba cubili. Perhajis that is the version of the myth 
which the writer here follows. 1. 90 chelidon : the swallow begins to 
sing immediately upon the approach of spring. 1. 92 Amyclas : cp. 
Virg. Aen. x. 564. It was forbidden to announce the enemy's approach, 
as there had been so many false reports. Hence the town was surprised 
and taken. It lay between Caieta and Terracina, and is said to have 



KOTES 307 

been founded by settlers from the Laconian Amyclae. Cp. Sil. Ital. viii. 
530 quasque evertere silentia Amy das. 

I cannot refrain from quoting some pretty phrases from Mr. Mackail's 
charming Latin Literature. * The refrain itself,' he writes, p. 245, 'has 
its internal recurrence, the folding back of the musical phrase upon 
itself ; and as it comes over and over again it seems to set the whole 
poem swaying to its own music . . . the first line perpetually repeat- 
ing itself through the poem like a thread of gold in the pattern or a 
phrase in the music. In the soft April night the tapering flame-shaped 
rosebud, soaked in warm dew, swells out and breaks into a fire of 
crimson at dawn. Flower-garlanded and myrtle-shrouded, the Spring- 
worshippers go dancing through the fields that break before them into 
a sheet of flowers ; among them the boy Love goes without his torch 
and his arrows; amid gold -flowered broom, under trees unloosening 
their tresses, in myrtle thicket and poplar shade, the whole land sings 
with the voices of innumerable birds. Then with a sudden sob the 
pageant ceases. ' 

CCXCIV 

1. 48 Phrygiis cnistis, * tessellated pavements of Phrygian marble. ' 
1. 51 nepotum, 'spendthrifts.' 1. 52 egestas, 'want that revels in 
waste.' 1. 55 spectaris, 'thou art visible in thy glassy depths seen 
through thy smooth surface.' 1, 62 dispersas, 'apparelled in (lit. 
sprinkled with) an azure sheen.' 1. 63 'The sand is ribbed in furrows 
by the gentle current. ' 1. QQ vibrantes aquas, ' feel the weight of the 
waters that rock them to and fro ; now in shine, now in shadow, are 
the pebbles.' 1. 67 distinguit, 'makes paths through.' 1. 68 Cale- 
doniis Britannis : the Scotch. 1. 70 bacas : pearls. 1. 78 adversum, ' up 
the river. ' 1. 80 secundae sortis : the realm that fell to the charge of 
Neptune was the second. The first was the Heavens, which was 
Jupiter's province, and the third the Underworld of which Pluto was 
king. 

CCXCV 
The translations given are those of Prof. Jebb in Translations, 1878. 

1. 241 populatrix turba, 'a host of spoilers.' 1. 246 'Spreads his 
drag-nets buoyed on cork-floats.' 1. 248 ' Lowers the arching top of his 
supple rod.' 1. 251 per intima, 'through and through.' 1. 253 subit 
indicium, * the tale is told ' (by the appearance of the surface). 1. 254 
'The rod ducks to the jerky twitch of the quivering horse-hair.' 1. 256 
excipit, 'the air catches the (vibration of the) blow.' 1. 257 ut fractis, 
* as when a lash snaps in the air with a crack, and the wind whistles to 
the shock.' 1. 259 rapinae, 'captives.' 1. 262 anhelatis in auris, 'in 
struggles to breathe.' 1. 263 piger plausus, 'a dull throb.' 1. 265 'The 
gills in the gaspings of death give back the breath which they inhale.' 
1. 269 ' The linen valve of the bellows playing against the beechen sides.' 
1. 274 impos damni, 'impatient of his loss.' 1. 278 'The grass which 
the dying fish had nibbled ' ; on tasting this grass Glaucus, meta- 
morphosed by Circe, regained his human form as the ' Old Man of the 
Sea. ' 1. 280 ff. * Armed with hook and net, a fisherman in the depths 
of that realm whose upper waters he had been wont to plunder, Glaucus 
glided along, the pirate of those helpless tribes.' L 281 converrere : 



308 LATIN ANTHOLOGY 

this is Prof. Jebb's correction of convertere of the MSS. He compares 
Dirae 58, where converrcns has been corrupted into convertens. operti 
refers to the depths of the sea, while aequoream denotes the surface. 

CCXCVI 

1. 10 locum mentis, 'thought's abode,' the brain. 1. 13 inveni : 
Endymion. 1. 15 cm : obs. cui dissyll. 1. 18 Taken from Hor. C. iii. 
11. 1. 24 The keen iambus is invoked to dispel the soothing influence 
of the Sapphic stanza. 

CCXCVII 

1. 7 ' The enjoyment only used to fall to my share : everything 
else (i.e. the responsibility), was my father's.' 1. 10 aequanimis . . . 
Tinanimis, 'content . . . affection.' 1. 22 prata, ' the half of that amount 
{centum iugera) of meadowland. ' 1. 23 supra duplum, ' twice the acreage 
ab-eady mentioned,' that is twice 200 + 100 + 50 = 700. 1. 24 His 
labourers are neither too many nor too few. 1. 25 amnis : probably 
the Garonne, the estate being in the neighbourhood of Bordeaux. 1. 28 
longa penus, ' a lasting store. ' 

CCXCVIII 

1. 4 'In which a sentence of many words, expressed by so many dots, 
is written like one term.' 1. 7 The poet reads aloud as fast as he can 
while the stenographer never hears amiss, never hesitates, and does not 
even fill his page. The hand with gentle motion flies o'er the waxen 
surface. 

1. 27 quis ordo remm novus, * what strange miracle is this ? ' 

ccxcrx 

1. 48 innumeros numeros, ' the irregular measures ' of comedy. 1. 53 
conneza, 'threads.' 1. 54 novabis, 'by reciting you will make 
new.' 1. 59 comis, 'thou adornest.' adstricto, 'well -fitting.' 1. 60 
diverbia : the dialogues of comedy, which would be almost new to the 
failing memory of the old man. 1. 61 The reference is to the lost 
histories of Sallust. 1. 68 murmura solvens, 'breaking up my talk 
into prattle,' Finder, who compares Lucr. v. 230 ahnae nutricis hlanda 
atque infracta loquella. L 71 profectus, 'improvements.' 1. 73 vesti- 
cipes, 'bearded.' 

CCC 

On the field of Pollentia near Vercellae Stilicho conquered Alaric. 
1. 628 alta cervice, ' with haughty (unbending) neck ' ; cp. in Ruf. i. 53, 
and magna cervice triumphat^ in Ruf. ii. 294. 1. 631 Bhanmusia : 
Nemesis. 1. 633 Romana . . . annis : a remarkable case of hyper- 
baton. 1. 636 apta = a^epto. He plays on Pollentia and^ pollere. 
1. 641 Cimbrica tempestas ; Vercellae was more than fifty miles from 
Pollentia. 

CCCI 

1. 346 cerastas, ' the snakes ' t^vlned in their hair. 1. 347 alio : far 
difi'erent from the baleful torchlight which they shed on their victims. 



NOTES 309 

1. 361 suos =swws. 'The realms below have their own sun and stars ; 
see V. 282 ff. of this book sunt altera nobis | sidera, sunt orbes alii 
lumenque videbis \ purius, Elysiumque magis mirabere solem,' Finder. 

CCCII 

1. 15 causae, 'a cause,' in the sense of a 'sect' or the champions of 
a cause ; a post-classical usage. 1. 18 sensu ambiguo, ' with discrepant 
view ' ; there are two theories, that the gods do not exist, and that they 
are indifferent to humanity. This is what is called in the next line 
tumultum, a ' confusion ' or ' conflict ' of opinion. 

CCCIII 

1. 90 mobilius, 'more active.' Megaera is the speaker. She advo- 
cates, as better than Allecto's proposed war with heaven, that Rufinus 
should be sent into the world as a scourge to mankind. 1. 93 isto = 
meo. 1. 102 tempestas : the gold dust in the sands of Tagus blown 
about by the wind is contrasted with the pools (stagna) of Pactolus red 
with the precious metal. Pactolus was a tributary of the Hermus. 

CCCIV 

1. 121 hinc : Arcadius and Honorius inherited from their father, 
Theodosius, the loyal attachment of the people. 1. 122 aequaeva, 
'life-long.' 1. 124 omnibus: it is hard to say whether omnibus 
{ = reliquis omnibus) is masculine or neuter, probably the latter: 'all 
dignities being received by you in the course of nature' (uUro). 1. 127 
cecidere, ' were consigned to a divine embrace,' his mother Flacilla 
being deified. Theodosius was born in Italica, near Seville, Honorius 
at Constantinople, where his father reigned as Emperor of the East. 
East and West could therefore claim Honorius. 1. 133 haesit, ' became 
fixed ' : it had been a ttXuttj ptjctos before Latona's partus there. 1. 134 
reptata : cp. Stat. Silv. iv. 5. 34 (ccxliii). 1. 146 horruit : shuddered 
with awe at the mighty birth portended. 1. 151 ambitus : past part. 
of ambire. 1. 155 fastus : 4th decl., a later form foi fastos, found also 
in Lucan, Phars. x. 187. 

CCCV 

1. 173 * When he had crossed the sea Tiber's isle became a shelter to 
the serpent of the Healer,' Prof. Jebb in Translations, where the whole 
passage is very finely rendered. 

CCCVI 

The following is the spirited version of Prof. A. J. Church : 

Wide as the ambient ocean is thy sway, 
And broad thy Empire as the realms of day ; 
Still on thy bounds the sun's great march attends, 
With thee his course begins, with thee it ends. 
Thy strong advance nor Afric's burning sand, 
Nor frozen horrors of the Pole withstand : 



310 LATIN ANTHOLOGY 

Thy valour, far as kindly Nature's bound 
Is fixed for man, its dauntless way has found. 
All nations own in thee their common land, 
And e'en the guilty bless thy conquering hand ; 
One right for weak, for strong, thy laws create, 
And bind the wide world in a world-wide State. 

CCCVII 

See book of Tohit. He leaves the * holy feast of the seven weeks ' to 
bury a dead countryman, and is rewarded for his good deed by recovering 
his sight. Prudentius after his manner treats the story as an allegory, 
and moralises on it as such. 

CCCVIII 

1. Ill eflfasa=c<fito, 'born.' 1. 118 cervix here used for the whole 
head ; hence oculos vomit. 1. 136 tollitor, ' is conveyed away ' to a 
l)lace of safety. 1. 139 mixvL&=matronas. 

CCCIX 

1. 606 Hesperidmn : sc. gentium ; whether ' the River of the West ' is 
the Po or the Tiber it is hard to decide. In favour of the latter is Aen. 
Till. 77, where the Tiber is called comiger Hesperidum fluvius regnator 
aquarum. But again Virgil calls the Po king of rivers, G. i. 482. 

cccx 

1. 476 tracto, 'with her scourge trailing behind her.' 1. 477 
arcanum murmur : cp. Milton's * No voice or hideous hum Runs through 
the arched roof in words deceiving.' 1. 487 'Avaunt every baptised 
or anointed one.' 1. 491 princeps : Julian. 1. 492 alumnus chrismatis 
= Christianas. 1. 493 inscripto ligno, 'with the sign of the Cross.' 
1. 494 Zoroastreos = wiagricos. 1. 496 purpurei custos lateris : one of 
the German body-guard of the Emperor. 



THE END 



Printed by R. & R. Clark, Limited, Edinburgh. 



WORKS OK LATIN GRAMMAR ADD COMPOSITION. 

FIKST STEPS TO LATIN PROSE COMPOSITION. By 

Rev. G. Rust, M.A. Pott 8vo. Is. 6d. Key, for Teachers only. 

By W. M. Yates. Pott 8vo. 3s. 6d. net. 
LATIN PROSE AFTER THE BEST AUTHORS : C^sarian 

Prose. By F. P. Simpson, B.A. Extra fcap. 8vo. 2s. 6d. Key, 

for Teachers only. Globe Svo. 5s. net. 
LATIN PROSE EXERCISES BASED UPON C^^SAR'S 

GALLIC WAR. With a Classification of Caesar's Chief Phrases 

and Grammatical Notes on Caesar's Usages. By Clement Bryans, 

M.A. Globe Svo. 2s. 6d. Key, for Teachers only. Globe Svo. 

4s. 6d. net. 
HINTS TOWARDS LATIN PROSE COMPOSITION. By 

A. W. Potts, M.A., LL.D., late Fellow of St. John's College, 

Cambridge. Extra fcap. Svo. 3s. 

•PASSAGES FOR TRANSLATION INTO LATIN PROSE. 

Edited with Notes and References to the above. By the Same. 
Extra fcap. Svo. 2s. 6d. Key, for Teachers only. 2s. 6d, net. 

SHORT EXERCISES IN LATIN PROSE COMPOSI- 
TION AND EXAMINATION PAPERS IN LATIN GRAM- 
MAR. By Rev. H. Belcher, LL.D. 
PART I. Pott Svo. Is. 6d. Key, for Teachers only. Pott Svo. 

3s. 6d. net. 
PART II. On the Syntax of Sentences, with an Appendix, including 
Exercises in Latin Idioms, etc. Pott Svo. 2s. Key, for Teachers 
only. Pott Svo. 3s. net. 

SERMO LATIN US. A Short Guide to Latin Prose Composition. 
By Prof. J. P. Postgate, Litt.D. Globe Svo. 2s. 6d. Key to 
" Selected Passages." Globe Svo. 4s.6d.net. 

EXERCISES IN LATIN VERSE OF VARIOUS KINDS. 
By Rev. G. Preston. Globe Svo. 2s. 6d. Key, for Teachers 
only. Globe Svo. 5s. net. 

AN INTRODUCTION TO LATIN ELEGIAC VERSE 
COMPOSITION. By J. H. Lupton, Sur-Master of St. Paul's 
School. Globe Svo. 2s. 6d. Key to Part II. (XXV. -C). 
Globe Svo. 3s. 6d. net. 

AN INTRODUCTION TO LATIN LYRIC VERSE COM- 
POSITION. By the Same. Globe Svo. 3s. Key, for Teachers 
only. Globe Svo. 4s. 6d. net. 

A FIRST LATIN VERSE BOOK. By W. E. P. Pantin, M.A. 
Globe Svo. Is. 6d. Key, for Teachers only. 4s. net. 

MACMILLAN'S ELEMENTARY LATIN -ENGLISH DIC- 
TIONARY. By Rev. G. H. Nall, M.A. 3s. 6d. 

ENGLISH-LATIN AND LATIN-ENGLISH DICTION- 
ARIES. By Prof. C. D. Yonge. Each sold separately, 3s. 6d. ; 
or complete, 7s. 6d. 

MACMILLAN AND CO., Ltd., LONDON. 



lORKS OB LATIN GRAMMAR AHD COMPOSITION. 

THE STUDENTS COMPANION TO LATIN AUTHORS. 

By George Middleton, M.A., and Thomas R. Mills, M.A. 

CroAVTi 8vo. 6s. 
AN INTRODUCTION TO LATIN TEXTUAL EMENDA- 
TION, based on the text of Plautus. By W. M. Lindsay, M.A. 

Globe 8vo. 3s. 6d. 
A SHORT MANUAL OF COMPARATIVE PHILOLOGY 

FOR CLASSICAL STUDENTS. By P. Giles, M.A. Second 

Edition. Crown 8vo. 14s. 
LATIN PHRASE BOOK. By C. Meissner. Translated by 

H. W. Auden, M.A. Globe Svo. 4s. 6d. 
A GRAMMAR OF THE LATIN LANGUAGE, from Plautus 

to Suetonius. By H. J. Roby, M.A Part I. Sounds, Inflections, 

Word- formation, Appendices. Crown Svo. 9s. Part II. Syntax, 

Prepositions, etc. 10s. 6d. 
SCHOOL LATIN GRAMMAR. By H. J. Roby, M.A. Crown 

Svo. 5s. 
AN ELEMENTARY LATIN GRAMMAR. By H. J. Roby, 

M.A., and Professor A. S. Wilkins, Litt.D. Globe Svo. 2s. 6d. 
FIRST LATIN GRAMMAR. By M. C. Macmillan, M.A. 

Fcap. Svo. Is. 6d. 
LATIN GRAMMAR. By Professor B. L. Gildersleeve and 

Gonzalez Lodge. Third Edition. Crown Svo. 6s. 
LATIN ACCIDENCE AND EXERCISES, arranged for 

Beginners. By W. Welch and C. G. Duffield. Pott Svo. Is. 6d. 
EXERCISES IN UNSEEN TRANSLATION IN LATIN. 

By the Same. Pott Svo. Is. 6d. 
MACMILLAN'S LATIN COURSE:— 

FIRST PART. By A. M. Cook, M.A., Assistant Master at St. 

Paul's School. Globe Svo. 3s. 6d. 
SECOND PART. By A. M. Cook, M. A., and W. E. P. Pantin.M. A. 

New and Enlarged Edition. Globe Svo. 4s, 6d. 

THIRD PART. By W. E. P. Pantin, M.A. Globe Svo. 3s. 6d. 
Key, for Teachers only. Globe Svo. 4s. 6d. net 
MACMILLAN'S SHORTER LATIN COURSE:— 

FIRST PART. By A. M. Cook, M.A. Globe Svo. Is. 6d. Key, 

for Teachers only. 4s. 6d. net. 
SECOND PART. By A. M. Cook, M.A., and W. E. P. Pantin, 
M.A. Globe Svo. 2s. Key, for Teachers only. 4s. 6d. net. 

The Third Part of the Latin Course is also intended to form 
the concluding volume of the Shorter Latin Course. 
MACMILLAN'S LATIN READER. A Latin Reader for the 
Lower Forms in Schools. By H. J. Hardy, M.A. Globe Svo. 2s. 6d. 

MACMILLAN AND CO., Ltd., LONDON. 



THIS BOOK IS DUE ON THE LAST DATE 
STAMPED BELOW 



AN INITIAL FINE OF 25 CENTS 

WILL BE ASSESSED FOR FAILURE TO RETURN 
THIS BOOK ON THE DATE DUE. THE PENALTY 
WILL INCREASE TO 50 CENTS ON THE FOURTH 
DAY AND TO $1.00 ON THE SEVENTH DAY 
OVERDUE. 



V^'^^^<-<' 




'kr^- 








r /- 




5S-^ ^ 










, 22Jur54MC 








jyi 8195ALU 












'Tj^<ii'&<i"" 




^ 




REC'D LD 




JAN 4«R8 




fiFeb'62AR 




ric^ U i-U 




FFR.'i m? 










LD 21-100m-7,'40 (6936s) 



YB 00519 



.r" 



M133743 






THE UNIVERSITY OF CALIFORNIA UBRARY