FROM-THE-UBRARY- OF
- KOMP.AD - BURDACH -
APICI CAELI
DE
EE COaUINARIA LIBKI DECEM
NOVEM CODICUM OPE ADIUTUS AUXIT, RE-
STITUIT, EMENDAVIT ET CORREXIT, VARIA-
RUM LECTIONUM PARTE POTISSIMA ORNA-
VIT, STRICTIM ET INTERIM EXPLANAVIT
CHR. THEOPHIL. SCHUCH. >
HEIDELBERGAE. .
IN LIBRARIA ACADEMICA CAROLI WINTEil
1867.
^.
APICI CAELI
DE
EE COaUINARIA LIBKI DECEM
NOVEM CODICUM OPE ADIUTUS AUXIT, RE-
STITUIT, EMENDAVIT ET CORREXIT, VARIA-
RUM LECTIONUM PARTE POTISSIMA ORNA-
VIT; STRICTIM ET INTERIM EXPLANAVIT
CHR. THEOPHIL SCHUCH.
HEIDELBERGAE.
IN LIBRARIA ACADEMICA CAROLI WINTER.
1867,
TX72r.
> r«; ,^ /MlH
r^ f f_^^t^^-tlf^f*^^
FRANCISCO A PFAFFENHOFFEN ET GENERE
ET OMNIS DISCIPLINAE LIBERALIS STUDIO
NOBILI, LITTERARUM PATRONO GENEROSO
CHR. THEOPHILUS SCHUCH.
Cum Tuum, ut scis, consilium secutus sim de
hoc edendo Apicio, vir amicissime et multis nomi-
nibus mihi colende, non diu quaerendus fuit cui
hunc libellum commendarem ex vetere et usitato
scriptorum more — sic namque veteres illi heroes
qui nobis bene sentiendi et scribendi exemplum
reliquerunt solebant apud eos quibus sua opera
mittebant praefari — quique protegeret ac tueretur,
cuius item amplitudine, auctoritate, splendore opus-
culum maius quodammodo et gravius et illustrius
redderetur. aderas nempe, cum id consilii caperem,
qui mihi huius auctor fuisti, dum etiam commen-
tarer, aderas nunquamque gravabaris operam Tuam
nobis impertirc; quem tunc in oppidulo commoran-
tem de multis consulebam, aderas etiam re, plena
manu largiebaris, ampla liberalitate vigilias nostras
prosequebaris, ita satisfaciebas, ut exspectationem
superaveris aetatis nostrae alter Maecenas, nam ut
M55166
4 Praefatio.
roraanus ille Maecenas consilio, divitiis, opera fa-
vebat sui seculi literatis viris, ita et Tu noster fa-
ciS; quandoquidem doctos doctus ipse iuvas semper,
sustentaS; alig; da>s munera, prodes omnibus stu-
diosis. neo - porro , dubito^ quin nunc quoque vel
maxime eldem ihgenii mei foetui in publicum pro-
deunti adesse veliS; quo tutior inter iudiciorum pe-
ricula versetur atque honestior Tuo nomine, Tuo
patrocinio. optimo iure riteque Apicio Apicium de-
dicandum existimavi cum ut observantiam probarem
testatamque facerem, tum quod Te cum primis ista-
rum rerum cognitione capi, isto antiquitatis genere
teneri otiumque oblectare perspectum baberem, ut
qui nunquam non lectites dignum quod in memo-
riae alveolos compingatur, semper eruditas disser-
tationes et colloquia misceas, ut nec mensa doctis
condimentis careat vixque dilabatur sine lectionis
fructu quod sacris impenditur tempus, imo ubique
genuinis suis animum exsaties opibus, ita ut nihil
prorsus Tibi cum vulgo divitum indoctorum, quos
recte olim Diogenes aureo onustas vellere pecudes
vocitabat, commune esse patiaris.
Utinam mihi cuius non est in transennam in-
ducere, rosas et tragice loqui; farcire centones, os
sublinere par csset ingenium laudibus Tuis vel sal-
tem ut cupiditati meae satisfacerem, quamquam sua
luce clarissimi viri alienis igniculis minus indigent
et lumcn soli mutuare ineptum. verum verissima
fronte dicara, veritatis oratio simplex, ex schola
. Praefatio. 5
cantilenam non audies. pol Tuam ad laudem quam
apertis tibiis celebro — musicam docet amor et
si fuerit indoctus prius — addito praefiscine! Alter
lanus es, alter Rbadamanthus iustitiaque iustior,
alter Cydon, antiquis moribus, tam inculpatae vitae
quam doctrinae non trivialis, specimen bonarum dis-
ciplinarum, flos illibatus ingeniorum, attica fide,
dignus quicum in tenebris micetur, aurum igni pro-
batum, non lingua amicus, non fers altera manu
aquam, ignem altera, neque fers altera lapidem,
altera ostentas panem, non manticularis, non dives
es promissis, os iis inest. ex fronte perspiceris,
mira lenitudine ac suavitate abundans, gratia paene
quadam quidquid ais, quidquid loqueris, imo etiam
si nihil ais nihilque loqueris, singulaii ac vultu de-
nique ipso homines devincis, iucunditatis plus inest
in Te mihi quam commercatis conquisite edulibus.
si verba suppeterent animo, laudare pro merito in-
genium, literas Tuas conarer, sed vereor ne laudes
cogar tantas, ut Flaccus Tuus inquit, culpa dete-
rere ingenii. eruditio Tua illa icterior atque poli-
tior a nemine non paulo humaniore suspicitur, a
me et suspicitur et amatur. hoc in praesens fit, hoc
idem fiet in posterum. sum et ero Tuarum laudum
si non idoneus, saltem benevolus buccinator. merito
meres ut diligare, anima mea et vita! Te a me
amari crepitu probabis.
Tanta est Tui in me officii magnitudo, ut cum
Tu et consilio et re iuvare me nunquam destiteris
6 Praefatio.,
et testimonio Tuo singulari me perpetuo ornaveris,
nisi ego Te vehementer diligam et summopere ob-
servem meumque Tibi aliqua ex parte gratum ani-
mum ostendam, inhumanus, barbarus iudicari me-
rito possim. quamquam enim scio Te esse animo
tam excelso magnoqne, ut nihil unquam in me
officii contuleris, ut gratiam Tibi a me referri aut
exspectares aut velles, tamen sicut Tu benevolen-
tiam Tuam in me exstare voluisti, ita mihi dan-
dam esse operam existimo, ut aliquo saltem vigi-
liarum mearum munusculo Te afficiam, id quod
erit eiusmodi, ut non a me proficiscens ad Te ve-
niat, sed ut abs Te prius profectum mihique do-
natum nunc ad Te reverti valde cupiat. itaque Tu
praeter caetera Tua in me merita currentem inci-
tasti, mendici omnibus armis praesidiisque destituti
peram implevisti quinque codicibus manuscriptis,
quos ingenti aeris pondere per viros rei peritos
diligenter vel describendos vel conferendos curasti
non ignorans laborem ingeniorum sine talibus ad-
iumentis plerumque vanum esse multasque manus
onus levius efficere, Apicium habere non pauca
quae ne ApoUo quidem intellegat, opera Sibyllae
ei opus esse, locos innumeros cimmeriis tenebris
involutoS; ut ne Execestides quidem viam invenire
possit.
Quae res maxime solent antiquorum libris la-
bem inferre eae videntur omnes ad depravandum
hoc Apici opusculum conspirasse, huius enim co-
Praefatio. 7
dices mss. suut quidem ii numero admodum pauci,
sed quoniam alii cum aliis tam in multis truncis-
q^ue partibus quam in prodigiosis erratis perpetuo
fere tenore exhibendis mirifice consentiunt, alii ab
his in utraque re interdum haut parum diserepant,
eos neque ex uno neque ex valde multis exem-
plaribus descriptos fuisse censendum est. sunt etiam,
de pluribus ita esse puto, manu admodum recenti
scripti, ideoque eos utpote ab indoctis librariis ex-
aratos vitiis scatere minime mirum est, quibus qui-
dem codicibus etiamsi paulo frequentiora menda
irrepsissent^ condonandum esset hominibus, cum
ibidem de arte tractaretur sibi neutiquam intellecta
et in qua voces saepe occurrerent extra communem
usum positae, obscurae, nisi medicis et coquis fere
inauditae. labem immensam quam exemplum pri-
mitivum passum est superstites libri scripti nequa-
quam tollere valent. truncatae voces extremae an-
cipites lectiones relinquunt isqne perversus com-
pendiorum amor multas turbas dedit, sed plures
dederunt periodorum fragmenta, concisae et ab-
ruptae periodi, ut saepius vix erui possit quem-
admodum verba construantur. divinandum itaque
et post malam segetem serendum. recurrere est
satius quam maie currere. discipulus est prioris
posterior dies. saepe ultra septa transiliendum erat
pedetentim incedenti. illotis pedibus non ingressus
sum in istam veterum culinam et quasi in dolio
figulariam didici, cum Minerva manum quoque movi
8 Praefatio.
et meo Marte peregi quod libri non potuerunt. ad
depravata et corrupta connivere non est editoris
strenui, sed omnia expendere, omnia emendare
conari. emendationes quae firmis nituntur rationi-
bus in contextum recipiendae, quae ex ingenio et
coniectura tantum natae reiiciendae. sed ut verum
fatear, plures errores ex coniectura sustuli quam
ex libris qui omnes a depravatis propagati sunt,
ne continuo lectorem remoretur Apicius. ex quin-
que annis ante quos primas bastas iactavi et pe-
dem contuli nullus fere dies praeteriit quo non
manus admoverim, lineam duxerim, sub incudem
revocaverim, negotium ruminaverim, iudicium fece-
rim ad amussim. non subcisivis horis et suspensa
manu operatus sum quantumque per alias inter-
pellationes licuit absolvere studui. omnes adbibui
machinas, omnibus vestigiis inquisivi, omnes nervos
intendi, omnes forulos excussi, ut intellegerem Aetna
graviorem Apicium et aliis explicarcm qui diu in
herbis fuit sicque pleno gradu ingrediens qui primo
vitulum vix sustuli tandem taurum gestavi. sine
pulvere nulla palma. non pudet me lucubrationem
lucernam olere confiterique lucernariam vitam me
ducere, quamquam haut dixerim pisce saniorem
et bovem in faucibus portantem rore pasci et plus
olei absumere quam vini nihilque insumere nisi
noctem. oleo tranquilliorem et terrae onus esse non
est meum, quamquam intra meam cuticulam me
Praefatio, 9
coutineo irai eubsellii vir et caudae eqninae pilos
paulatim vello. at id extra cantum. ^
In multis me Apicio saluti fuisse opinor neque
aquam in mortario tutudisse, sicubi falsus sim, con-
donabis, vir humanissime, nam quis ille Hercules
tam robustus et perspicax fuerit qui Augiae istud
stabulum una opera sic perpurget ut nihil sordi-
dum inibi relinquatur. cum triuoctiali illo me con-
feras, quod domem quae scilicet veterum libros
nimis obsident, in quibus ego purgandis diu mul-
tumque laboro et ad vivum reseco, vel lolaum po-
tius appelleS; si speciosis nominibus gaudes, quod
paene oppressae ab hydra vetustati velut Herculi
clamanti sum praesto cum face. fax vero mihi
inflammanda erat; id omni voce praedico, nam qui
vulgo Cato est cuiusque notas per manus tradide-
runt subventanea peperit palpatus in tenebris, pri-
moribus labiis degustavit, leniter castigavit gulae
magistrum eiusque bono non multum desudavit,
palmam minime praeripuit, plurimum contra reliqui
fecit. ex istius Humelbergii reliquorumque interpre-
tum multis paleis parum fructus collegi et ex in-
genti volumine minimum doctrinae retuli. ipse Li-
sterus immunis venit, eandem cantilenam cecinit,
scrupulos non exemit. quod alius condivit coquus,
aliter condiendum erat. TtollaxL aal xr^Jiov^og avrjq
/iiala yaiQLov ehiev. m magnis et voluisse sat est.
non omnis fert omnia tellus. quam multos in Cae-
lio castigando labores tulerim, quantum temporis
10 Praefatio.
atque olei absumpserim vix queam dicere, cum plu-
rimis undique vulneribus confossus esset ipsaque
interpunctione deformatus et pessumdatus. de qui-
bus autem locis ambigebam neque sinceram veri-
tatem eruere mihique eandem incudem tundenti
penitus satisfacere poteram, eos aliorum iudiciis
pensitandos castigandosque reliqui (inter alios sunt
3. 40. 41. 126. 135. 151. 160. 179. 187. 188. 189.
200. 202. 206. 207. 211. 221. 236. 239. 245. 248.
249. 252. 255. 268. 271. 287. 294. 295. 303. 359.
386. 406. 442.) utque in summa dicam quantum
huic libro opis attulerim qui candida mente et li-
Tore purgata ipsum curiose lectitabunt et cum prio-
ribus exemplaribus conferent facile deprehendent.
ex lectionum variarum congerie cernes, homo litte-
ratissime, quam turpiter depravata ad nos perve-
nerint ea excerpta apiciana, quanta ideo in con-
iectando licentia indulgeri debeat quamque nulla
spes omnia corrigendi affulgeat, nonnullae emen-
dationes ante pedes erant, nascebantur citius quam
asparagi coquuntur, plures difficulter partae sunt.
omnes locos emendare velle est arenam metiri et
undas numerare. ubi saepe saxum volvi multumque
sudavi et alsi, omnibus unguiculis codicum lectiones
tenui. in notulis meis invenies etiam mutilata ra-
menta quaedam interpretationum et annotationes
neque nimis multas neque nimis longas — quod
non opus esse carum est — quibus vera lectio con-
stituatur a mendis repurgata, singulares locutiones
Praefatio. 11
qiias cum lexicis alii scriptores ignorant et citerioris
aetatis propria vocabula non neglexi subinde an-
notare et explanare. ne reipublicae literariae cives
istis difficultatibus in posterum deterreantur et re-
fugiant a legendo auctore non plane infructuoso aut
inutili, cum ad cognoscendam rem privatam veterum
tum saepe ad historiam literariam necessario, ne-
que denique ut communi Europae universae ma-
gistro contemnendo. praetereas^ pater elegantiarum,
si quid non facit ad stomachum. vcrborum meorum
adeo parcus fui, ut non tantum in nullas orationis
amoenitates diffuderim sed et sententias, ubi plures
erant de re una, diffluere maluerim quam opero-
siore sermonis veluti textura committere et devin-
circ; ne scilicet opus in nimiam molem et mihi et
lectori molestam excresceret. ad meum scribendi
genus, ubi sic occasio fert, haec habeas, homo ve-
nustior. lineamenta Ciceronis non effingo, mihi longe
honestior tauri facies aut item leonis quam simiae
videtur quae tamen homini similior est. mihi qui-
dem quicunque tantum componunt ex imitatione si-
miles esse vel psittaco vel picae videntur proferen-
tibus quae nec intellegunt^ carent enim quae scri-
bunt isti viribus et vita, carent actu, carent effectu,
carent indole, iacent, dormiunt, stertunt, nihil ibi
verum, nihil solidum, nihil efficax. me ut opinor
exprimo, sine cortice natare volo. ut bene currere
non potest qui pedem ponere studet in alienis tan-
tum vestigiis, ita nec bene scribere qui tanquam de
12 Praeftitio.
praescripto non audet egredi. postremo scias infe-
licis esse ingenii nihil a se promere^ semper imi-
tari. quae stultitia esset, cum tam varia sint homi-
num ingenia, tam multiplices naturae, tam diversae
inter se voluntates, eas velle unius ingenii angu-
stiis adstringi et tanquam praeiiniri? scribo quod
sentio, sentio quod scribo, concordat calamus cum
corde, lingua cum animo. sic haec ad Te scripsi
tum ultuario stilo ac licentiore epistola. excusabis
ingenii motum quem celeritas maturare non potuit
malui tamen haec quaecunque essent ad Te mittere
quam diutius a me officium desiderari. colophonem
addam nondum, quamvis grata brevitas et Tuum
Tibi narrem somnium. ab unguibus incipiendum.
Creta notavi illum diem et unione signavi quo
Te virum frugi cognovi et immensam erga studio-
sos quosque Tuam benignitatem quae eos permovet,
fovet, tuetur perspectam habui. in noctibus atticis
eruditorum virorum coenantium qui deipnosophistae
audiunt mores secuti praeter seria iocos multas su-
per diversissimis argumentis disputationes in iisque
non paucas occasione capta a variis patinis subinde
iliatis habuimuS; disseruimus tum de instrumentis
coquinatoriis et escariis, tum de iuribus et impen-
siS; tum de indice ciborum quoque ordine sint in-
lati quave ratione dulcibus cibis acres acutosque
miscuerint ut obtusus illis et oblitus stomachus his
excitaretiir quotque instrumenta gulae vel ingenio
cogitata sint vel studio confecta^ omnino de hedy-
Praefatio. 13
pathia, gastrologia, gastronomia veterum. inter ta-
lia Tu ex me quaesisti quid ex Apicio eam in rem
lucraremur sicque me medium tenuisti. rubore per-
fusus balbe pronuntiavi scripsisse eum de opsoniis
et condimentis, sed adhuc ne unum quidem me ex-
emphim vidisse atque illico pigneravi edulium sy-
racusanum quod dudum illexerat oculos ad Apicium
coemendum. omnium antiquariorum catalogis per
plures menses perlustratis tandem sublatis manibus
cepi editionem Listeri secundam quae prodiit Am-
stelodami 1709. in coelo fui, devoravi, somniavi
coquum et cuUnam. at primis diebus vidi hic rarius
conchas legendas et verum esse qui nucleo vesci
veht ei frangendam nucem et solatus illo ardua
esse quae egregia etiam vidi me non fore stultio-
rem quam Meletidem, si Apicio misere neglecto
auxilio venirem post tot virorum remedia et tam
diu oblivione sepultum resuscitarem , resuscitavit
enim nequaquam novissimus editor Beruhold cuius
nomen tacere melius est. commovi igitur sacra et
quod volo sanctum est et omnem movi lapidem ne
caderem in cursu, sed scopum attingerem meo Marte
peragens. diu agrum sterilem colui et lapidem elixavi
et undas numeravi. magis secundis velis navigare
poteram ex quo nactus sum editionem omnium an-
tiquissimam impressam Venetiis per Bernardinum
Venetum sine anno, est enim vicaria codicis nescio
cuius quamquam non admodum boni. ex ea recu-
sam esse quae prodiit Mediolani per magistrum
14 • Praefatio.
Guilermum Signerre Rothomagensem anno domini
MCCCCLXXXXVIIL die XX mensis lanuarii et
quae Venetiis MDIII per loannem de Cereto de
Tridino, Tacuinum alias nominatum et quae Ant-
verpiae ap. Rob. Bellaert typis loh. Gnaphei MDXX.
meis ocuiis vidi et persuasissimum mihi est eas tres
sublestae esse fidei, esse minus plenas et praeter
principis menda innumera satis magnum numerum
errorum continere. quare principe nisus multas lec-
tiones tenui quae in listeriana missae novis inven-
tis recesserant. nondum constiti neque prius destiti
quara possedissem humelbergianam (Tiguri. 1542.
4. et Londini 1705 p. M. Listerum et torinianam
(Basileae 1541. 4. Albani Torini cura.). at quam
improbe deceptus sum! Humelbergii medici turba
annotationum non est quae contextum sanet et su-
bitas cogitationes tueatur. coquinao tiro editione
mediolanensi usus et codice manuscripto quem qua-
draginta circiter locis affert et aliquot tacite sequi-
tur rudem nobis contextum ministrat, attamen pro
evangelio est vulgata quam corrigere nefas sit.
maius damnum literis intulisset Torini medici fetus
portentosus, (repetitus Lugduni eodem anno 1541)
si magis circumlatus esset. iste circulator et frau-
dator ope editionis venetae alterius et codicis mon-
spelluani Apicium e tenebris eruisse et a mendis
vindicasse simulat, en quaedam eius praefationis
vanae „cum — multa Monspessuli curiose agerem
„et accuratissime observarem, in insula urbi propin-
Praefatio. 15
„Qua nomine Meffalona *) reperi abiectissimo in loco •— ^'i^-^yf-- /•
„codicem semilacerum, cmus titulus qualore obsitus
„vix cbaracterum vestigiisre praesentabat Caelii Apitii
„de re culinaria libros decem. deus bone, quantum
„subsultabat animus prae gaudio, quantum triumpha-
„bam ratus me non quod pueri in faba clamitant^
„sed palmarium reperissC; puta romanum illum Api-
„tium oipoifayov, maximum omnium nepotum gurgi-
„tem; cuius celeberrimi scr-iptores mentionem faciunt
„eoque non verbum verbo solum sed characterum
„vocum singularum monstrose deformatarum linia-
„menta solicitiuS; ita ut ne apex quidem desidera-
„retur, depingenda curavimus. — ipse simulatque
„penitius inspexi et properanter caput unum atque
„alterum transvolitavi. protinus apud me mussitavi:
„si vetustior hic auctor; licet parum elegans, integer
„et a meudis purus exstaret, haud ambigerem, quin
„mortalibus cunctis, sed praecipue medicinae candi-
„datis quum ad tutelam sanitatis tum ad morborum
„curationem esset idoneus et cumprimis necessarius
„quoad diaLTrjTixtjVf quae potissima eius artis est por-
*) Ibi centum fere annis ante codicem inventum refe-
runt aliquot viri in Fabric. Bibl. Lat. T. 1. p. 501. in iis
Bayle Diction. hist. iu Apic. Ce libre fut trouv^ dans Tile
de Maguelonne aupr^s de Montpellier par Albanus Torinus
qui le publia a Bale douze ans apr^s- il avoit 6te deja
trouv6 ailleurs pres de cent ans auparavant sous le Pape
Nicolas V. par Enoch d'Ascoli. il y avoit au titre M. Gae-
cilius Apicius. fama haec si vera manavit, quaeritur adhuc
ubi sit is liber. eo non usum Albinum omni pignore con-
tenderim, editio certe vestigium codicis ms. non habet.
16 Praefatio.
„tio. — tulimus hunc nobiscum ob venerandam ve-
„tustatem pro opsopoeo in Germaniam tam prodi-
„giose corruptum; ut omnia instaurare sine emen-
„datiore codice non foret humani ingenii. quaprop-
„ter et premendum plane censebam, donec melioris
„alicuius exemplaris fieret copia, quod acceperam
„esse annis abhinc plus minus quinquaginta Venetiis
„expressum. moveo itaque omnem lapidem frustra
„triplicem trieteridem, quo tandem tempore (Is. Hon-
„terus Coronensis) ex Transsilvania illud venetianum
„accepi. quod ubi accepissemlonge depravatius quam
„megaloneuse, abieci omnem edendi spem. ausim
„enim iurare eos qui utraque illa exemplaria exara-
„verant ne verbulum quidem intellexisse, ita omnia
„simpliciter erant foedissime depravata vocibus cunc-
„tis vitiate scriptis nec graecis nec latinis auribus
„cognitis, sine diastolis et punctis, vel iisdem omnino
„praeposteriS; quae sententias commutare, amphibo-
„logias ciere, labyrinthio quemque vel ingeniosissi-
„mum involvere in confesso est. quibus monstris de-
„territi abiecimus utrumque codicem ceu deploratum.
„interim studiosi quidam praesertim artis medicae
„niecum expostulant, quur tam vetustum autorem ip-
„sis qualemcunque communicare tam diu differam,
„efflagitantes interea ne abderem diutius, sed in pu-
„blicum pro meo candore emittam. proinde nunc
„edidimus tandem, ne situ prorsus emacesceret ple-
„risque mendis nostra opera satis tumultuaria, nuUo
„saepe suffragante exemplari; sublatis, adeo ut citra
Praefatio. 17
^offensam sineque taedio a studiosis omnibus et legi
„et maxima ex parte intelligi possit; edidimus inquam,
,,ut et aliis de musilli succurrendi occasionem^ pris-
,^cos in hoc aemulati; qui priusquam ars medica in
^^methodum esset redacta morbis oppressos in triviis
„et compitis statuebant; ut a praetereuntibus salubres
;,morborum medelas perdiscerent." ut eius insani cri-
„tici rationem perspicias, deliciae nostrae^ utque eius
„nomen non amplius spatium concessum claudat, pri-
„mam compositionem satis habeo appinxisse. „Con-
,,diti paradoxi compositio sic habet: mellis partes
^quindecim in vas aeneum mittuntur, praemissis in
„id vini sextariis duobus, quae pariter ad usque mel-
;,lis elixati crassitudinem, hoc est^ tantisper dum vi-
;_,num coctura consumatur^ igni lento et lignis aridis
„decoquantur, sic ut calfacta sedulo in terelixandum
„ferula commoveantnr. si effervere coeperit elixatiO;
„vini rore compescitur, praeter quod substracto igni
;,in se redit. quum perfrixerit^ rursus accenditur. hoc
;;Secundo ac tertio fiet atque tum demum remotum
„a foco. postridie despumatur cum piperis unciis qua-
„tuor, iam tritae mastiches scrupulis tribuS; folii et
,,croci drachmis singulis, dactylorum ossibus torridis
^quinquC; iisdem dactylis vino praemoUitis, interce-
„dente videlicet prius suffusione vini, de suo utique
„modo ac numerO; ut tritura lenis habeatur. his om-
,;nibus rite paratis supermittes vini lenis sextaria
pOctodecim. carbones perfecto addere duo millia con-
;,gruit". sic in omnibus ut lubet vel omittit quae
C. Apicius ed. Schuch. o
18 Praefatio.
nescit; vel addit de suo ingeniolo, non de codice
qui fabula est^ vel repetit errores apertos, unde
eum pro merito iam castigavi in lalm. Archiv fiir
Pbiiol. u, Fadag. XIX. p. 213. minime contra suc-
censemus Gab. Humelbergio ita inter alia praefanti
„quia depravatissimi sunt Apicii libri, ut in quibus
„nulla sit pagina, imo vix una aut altera quasi linea
„non mendosa et prodigiose corrupta, adeo quidem
„ut nullus inde sensus elici nec auctoris mens in-
„telligi possit, hinc operae pretium esse duxi casti-
„gandi onus suscipere et emendare illos. quodsi hac
„castigatione, qua etiam minutula quaedam, sed quae
„lectorem remorentur, annotavimus et pleraque con*
,,niventibus oculis transmisimus, universo operi non-
,,dum forte ad plenum satisfactum fuerit, tamen nemo
„id sanae meutis puto vitio vertet, cum homines si-
,,mus et nuUa sit disciplina aut ars quae singulari
„consummata sit ingenio. quapropter ut in magna
„silva boni venatoris est indaganter feras quam plu-
^rimas capere nec cuiquam culpae fuit non omnes
„cepisse : ita nobis satis abundeque f uerit pro inge-
„nii nostri viribus maximam partem et quantum po-
„tis fuit praestitisse, cum etiamnon assecutis voluisse
,,abunde pulcrum atque magnificum sit, praesertim
,^in re tam ardua, in qua vel Lynceus quispiam per-
,,spicacissimus aut Argus oculatissiraus, nedum lus-
„ciosus aliquis oculis lippiens plurimum caecutire
^possit. quare si quid reliquum est et a nobis prae-
^^termissum; alii qui vegetiore sunt ingenio id sup-
Praefatio. 19
^pleant et quae minus bene a nobis sunt tradita
,,iidelius praestent, nos interim Apicio hocce no-
„stro, qui prius multifariam et prodigiose saucius
„erat et lacerus, nunc autem opera nostra qualicun-
;,que et quantum licuit medicatus et refartus splen-
^didiore habitu ingreditur, ob oculos posito contenti
^oblectemur". non improbitate peccavit et volunt^-
tem habuit ad Apicium emendandum et in locis fa-
cilioribus aliquoties verum invenisse haut negaverim.
Sic in manu habens editionem principem, hu-
melbergianam et listerianam, quae pro una haberi
possunt cum nonnisi in minutiis dissentiant — re-
liquas silentio premo — et praeter Te mutis magi-
stris similis argumenti non obiter utens, inprimis
veteribus medicis, Apicius enim ex praeceptis artis
medicae coquit, quod aperte dictum habes compos.
29. 62. 63. 65 102. 103. 104. 105. 443. et signi-
ficat oxyporum 33. olus molle 97. praeter alia de
quibus in notulis mouitum, et additum pondus in
multis condimentis, severissime et diligentissime isti
rei culinariae operam dedi, sed diu meditatus com-
raentatus cum magno meo dolore sensi codicibus
carentem nihil iuvare laborem. demissis auriculis
per vastitatem eiulans hominesque deosque implo-
rans ab Halmio nostro certior sum factus, Wueste-
mannum dudum mihi amicum non sine codicibus
se exercore in Apicio retexendo. nuntium confirma-
vit prima epistola moxque pari iugo mecum nisus
est et lac gallinaceum speravi eum uon ficulnum
20 Praefatio.
auxilium fore arbitratus et bonum ducem bonum
comitem facturum. mutuis aliquot epistolis de in-
stituenda ratione communis operis missis exitus fuit
ut suas collationes mecum communicaret seque a
cura apiciana removeret. sunt illae codicis vaticani
1146 (sigla eius est /?) vetustissimi circ. sec. X.
cuius varias lectiones jam Gudius (cf. Fabric. Bibl.
Lat. T. I. p. 502. not. d.) ad marginem editionis
minime exspectationi respondentis Torinianae ap-
pinxerat anni 1551. eas fere inutiles a Fabricio cum
Almeloveenio qui editionem illam amstelodamensem
an. MDCCIX. curavit absoluto iam opere commu-
nicatas post pag. 277. habes indeque recusas in
bernholdiana. suntque item vaticani 1145 (y mihi)
sec. Xiy. minus boni et parisini 6167 (jt mihi). va-
ticanos summa cum cura contulit E. Braun, Dueb-
ner parisinum. is in multis abhorret ab illis, vide-
tur alius familiae cuius princeps librarius vel cor-
rupta vel non satis intellecta sua auctoritate et con-
silio abolebat et corrigebat. lemmata^ inscriptiones
capitulaque omittit idque merito, nam sunt librario-
rum atque non necessario librum augent. socio in
opere faciendo mortuo deserta causa vici, erat sci-
licet non raro patruus mihi et lingua bellabat. at-
que iugo excusso quam spartam unus nactus hanc
ornavi et sic uni mihi fundamenta facienda^ sum-
mum fastigium imponendum et suprema iianus ad-
denda. qui primo summis pedibus ingrediebar, ho-
rum codicum et editionis principis ope leporis vitae
Praefatio. 21
tergum dedi. ut primiim carnes affuerunt, taricho
non contentus fui et cum praesto esset via, non
requirendam semitam putavi.
Dum alter Sisyphus molior et naenias Tibi cano
quod adhuc ad fractam sit canendum et nisi aliis
libris adiutus pensum absolvere non confidam, in
frigidum furnum non immisi panes et contra ex-
spectationem beatum me reddidisti parum cognita
illa excerpta apiciana praebens quae per virum rei
peritum Parisiis describi fecisti. si nummos haberem,
aureum Te ponerem, at nihil habeo nisi verba pro
farina. gaudeo mirifice quod data est nobis occa-
siuncula, ut de communibus studiis aliquid per lit-
teras colloquamur, sic enim fore spero ut amor in
doctrinam Tuam meus amicitiam inter nos conflet.
id singulare et vere unicum opusculum inscribitur
Apici excerpta a Vinidario viro intitu-
lato (in cod. virintut) et particula est codicis
Salmasiani (Bibl. Paris. Supplem. Lat. 685.) septimi
ferme seculi, charactere vetustissimo, literis uncia-
libus descripti (de eo satis dixit Sillig Praefat. ad
Plin. vol. V. p. XV-XXIL). Salmasius in Exer-
citationibus Plinianis ea excerpta usurpat p. 161.
255. 256. 26L 358. 425. 720. 740. 750. 753. 823.
900. edit. Traj. ad Lampridii Alex. Sev. 37. Capi-
tol. Ant. Pi. 9. titulum sequitur.
„De siccis hoc. Lasaris radices. menta. ne-
,;peta. salvia. cuppressu. origanu. zyniperum. cepa
^gentima. bacas timmi. coriandrum. piretru. citri fa-
22 Praefatio.
,,stinaca. cepa ascalonia. radices iunci. anet. puleiu.
,,ciperum alin. ospera. samsucu. innula silpiu. car-
,,damomu. Deliquoribus hoc: mel, defritu ca-
,,rinu apiperm passu. Denucleishoc: nuces ma-
^iores nuclos pineos ac midula. ab ailana. D e p o-
„mis siccis hoc: Damascena. datilos. uva passa.
„granata. Haec omnia in loco sicco pone ne odorem
,,et virtutem perdant. Brevis cyborum. I. Cac-
„cabina minore. 11, caccabina fusile. III. ofellas ga-
^ratas. IIII. ofellas assas. V. aliter ofellas. VI. ofel-
,;las graton. VII. pisces scorpiones rapulatus. VIII.
,,pisces frixos. cuiuscumque geueris. VIIII. item pisces
„frixos. X. pisces assos. XI. pisces inotogonon. XII.
,,sardas. XIII. item pisces inotogonon. XIIII. mul-
„los anetatos. XV. aliter mullos. XVI murenas et
,,anguillas. XVII. lucustas et isquillas XVIII. pis-
;,ces elixos. XVIIII. patinas oborum. XX. porcello
,,coriandratu. XXI. porcello in occuctu. XXII, por-
„cello eo jure. XXIII. porcello tymmo crapsu. XXIIII.
„porcellu exozome. XXV. porcellu lasaratu. XXVI.
„porcellu juscellu. XXVII. agnu simplice. XXVIII.
;,haedulas aratu. XXVIIII. turdos a ponto menos.
„XXX. turtures. XXXI. ius in perdices. — I. Cac-
^cabina minore. olera diversa. elixa. compone," quae
sunt reliqua inserta nunc habes locis rei proximis,
sunt autem 119. 120. 153—165. 255—257. 270.
370. 375. 380—394. ubi adhibebis notas in quibus
aenigmata solvere tentavi istis excerptis quae tri-
ginta unam compositiones continent Apicius, qui
Praefatio. 23
adhuc fuit, plenior redditus est et multis locis lu-
culente adiutus, quamquam mendis vix tollendis sca-
tent et vocibus abundant quae lexica Tua maiora,
in quibus Forcellinii et Ducangii novissimarum edi-
tionum, non comprehendunt. dabis mihi, vir ingenio
elegantissimo, antequam limen Apici intro, siccorum
pigmentorura et liquorum nomina perperam picta
sanare, Te non nudo mandasse excubias ut a prima
linea intellegas.
„Zyniperum" eius codicis alibi melius scribitur
zinziberum, zinziber^ gingiber estque nationis Tuae
gingembre, cf. ad 29. pro „gentima" codicem ha-
bere „gentia" testatur Salmas. in Solin. p. 823. a.
esseque putat getia, gethyum, yr^Svov seu yr/rsiov^
quocum non facio, ea enim cepa Nostro vocatur
pallachana cf. ad 145. mihi est Plinii 19, 1G2. se-
tania, 19, 95. Theophrasti hist. plani 7, 4, 7. se-
tanion, oijvavLov xQ6f.i/.ivov cf. ad 356. „timmi" est
timi, thymi i. e. folliculum eius cum semine quod
in eo continetur, ut baca rutae 137. 138. 473. „fa-
stinaca" est fascina Catonis 37, 5. Ovid. fast. 4, 754.
inde Romanorum hodiernorum fascina et Gallornm
fascine (Diez Lex. d. rom. spr. p. 140.) pro vul-
gari voce fasciculus. „alin" est aliu i. e. alium seu
allium. „ospera" non sunt oarcQLa, corrupte spiria
ap. Non. p. 138 in ervum, neque ospreta, dG7iQi]c<x^
sed prasum, TtQaaov vel alium scorodoprason, oxoq-
doTiQaoov Dioscor. 2, 182. Plin. 25. 63. allium fibra-
tujn in Priap. 51, 22. Vergil, moret. 88, Galloruni
24 Praefatio.
roccambole; schlangenknoblauch. cf. Sprengel ad
Theophl-ast 7, 4, 7. p. 259. „apiperm" estapirinum,
apyrinnm, vinum e malis punicis quae nucleos niil-
los i. e minus lignosos habent, Theophr. 2, 2, 5.
4, 13, 2. Golum. 5, 10, 15. de arbor 23, 1. Plin.
13, 112. Senec. ep 85, 5. Geoponic. 10, 31. Sal-
mas. Hyl. iatric. p. m. 200. a B. ad tertias decoc-
tum, {)o/V?;g Plinii 14, 103. Diosc. 5, 34. coll. 1, 151.
ut e malis cydoneis fiebat xvdiovhr^g, zvdiov6[.ieh,
defrictum de cotoneis Apic. 51. cf. Schneider ad
Pallad. 11, 20. emplastrum ex apyreno ap. Paul.
Aegin. 7, 17. nomen habet a palmulis seu dactylis
nicolais et palmae cerebello. „ac midula" esse amig-
dala certissimum est. cf. ad 53. Cum his excerptis
innges haec Salmasii Exercit. p. 900. a „De semi-
nibus hoc : papaver, semen rutae, baca rutae, baca
lauri, semen aneti, semen foeniculi, semen ligustici,
semen erncae, semen coriandri" et p. 750. „brevis
pimentorum quae in domo esse debent ut condi-
mento nihil desit: crocum, piper, zingiber, lasar,
folium, baca murrhae, costum, cariofyllum, spica
indica, addena, cardamomum, spica nardi", ubi viro
docto maxime mirum videtur spicam nardi et spi-
cam indicam veluti diversas recenseri, quare reponi
vult celtica. quid sit addena me latet. haut enim
credidei;im legendum esse adorea vel atera athera
dl/r^Qa, a-^ccqa Dioscor. 2, 114. al. forte casia s. cassia.
Huic praemio non minus addidisti ante duos an-
nos codicem florentinum (cod. 20 plut. 73. biblio-
Praefatio. 25
thecae medic. laurent. Florent. mihi dicitur d) manu
peritissima Petri de Furia (Pietro dal Furia archi-
vista di Firenze) descriptum una cum minoris mo-
menti collationibus trium codicum^ cod 26. codic.
riccardian. Florent. scripti a Pacutio Sabino an 1464
Bononiae (mihi est Q, et cod. 29. eorundem et cod.
67. (mihi d- et x) olim strozzian. nunc laurent Flo-
rent. qui magnam lacunam habet a §. 70 ad „cum
ferverit" §. 170. adiunxisses varias lectiones codi-
cis in Museo Laurentii Pignorii Patavini (citati a
Montfaucon. Bibliothec Bibliothecar. I. p. 487) nisi
evanuisset. Sic tenacioribus me filis implicuisti qui-
bus nec volam nec potero unquam explicari. aureis
compedibus teneri dulce. Tu perge ornare isto
pacto me vel immerentem, non minus enim plerum-
que delectat falsa quam vera laus, sicut gratius ac-
cidit fere quod dono datur quam quod ex debito.
id Tibi persuasum velim ea Te mecum amoris et
officii fundamenta iecisse, ut nullo casu ruere, nulla
re convelli possint, effice Tu homo non minus lit-
teratissimus quam integerrimuS; ut voto fruamur. sed
certe sum longior amoris vinculo extractus quo Te
complector coloque atque admiror, nimis fortasse
Tibi molestus, itaque iam desinam.
Parvum quidem Tuo nomini libellum dedico, sed
ut spero nec inanem rerum nec inopem. multa et
remota lectio, multa illum formavit opera. Tu vero
electus potissimum in cuius appareat nomine, non
quo rem tantillam tantae virtuti fortunaeque arbitrer
26 Praefatio.
aut hoc esse denique putem quod Tuis erga me
meritis. debeatur, verura cum prodire noUet in pu-
blicum liber sine patrocinio, Tuum praecipue sibi
nome ninscripsit, ex quo tutior foret atque honestior.
quare suscipe quaeso quidquid hoc est mei foetus
qua me quoque ipsum soles humanitate quaeque
tanta est ut Te boni consulturum quidquid a nobis
proficiscatur existimem. Apicium himc nostrum donec
maiora Tibi ac fortasse meliora parturimus veluti
praeludium aliquod veri iustique laboris, quo citius
rudem accipiam, laeta rogamus fronte excipias.
Dabam ex museolo nostro quod est
ad fontes danubinos Idib. Dec»
MDCCCLVI.
CODICUM NOTAE.
/9 Codex Vaticanus 1146 circ. X sec.
y Codex Vaticanus 1145 sec. XIV.
71 Codex Parisinus 6167.
S Codex Florentinus Laurent. cod. 20 plut. 73.
C „ „26 Riccard. 1464.
^ „ „ 29 „
X „ „67 Laurent.
Cod. Salmas, Co_dex Salmasianus (vid. praef. p. 21).
Ed. pr., Editio princeps Veneta (vid. praef. p. 13).
H. s. Hum., Humelbergi Editio (vid. praef. p. 14),
Tor. Ed., Torini editio (vid. praef. p. 14).
Incipit Apici Caeli epimeles.
LIB. I.
1. Conditum paradoxum: [conditi paradoxi
conpositio] mellis partes XV in aeneum vas mittun-
tur praemissis vini sextariis duobus, ut in coctura
mellis vinum decoquas quod igni lento et aridis
lignis calefactum conmotum ferula [dum coquitur]
si effervere coeperit, vini rore conpescitur, praeter
quod subtracto igni in se redit. cum perfrixerit, rur-
sus accenditur, hoc secundo ac tertio fiet ac tum
demum remotum a foco postridie despumatur. tunc
piperis unc. IIII. contriti masticis scripulos III. foli
et cro(?i dragmas singulas dactilorum ossibus torri-
dis quinque iis denique [dactilis] vino emollitis, in-
tercedente prius suffusione vini de suo modo ac
numero ut tritura levis habeatur. his omnibus para-
tis supermittis vini lenis sextarios XVIII, carbones
perfecto aderunt duo milia.
Gr^ecos titulos apudRo- bos condit et coquit et do-,
manos in usu fuisse, sed la- minici palatus subtilem noti-
tinis literis exaratos, osten- tiam habere debet, apud Se-
dit Osann Analect. Crit. c. 4. nec. ep. 47, 6. — mellis
p. 62. not. 1. et Weichert ad per codd. m. partes ed.
Poetar. lat. reliq. p. 46. 47. pr. Hum. conieci olim per
Ad adiectivum eniiusX^g non partes i. e. partibus 188.
ut in aliis titulis suppletur 375. ex Veget. art. vet. 3,
^i^Xoq sed oxponoioq, obsona- 6, 11. Gargil. Mart de arb.
tor; coquinae magister Isi- pomif. 3, 4. ut sit: sextarii
dori Orig. 20, 2, 32. qui ci- quindecim mellis in ahenum
28
Lib. I. Epimeles.
2. Conditum melizomum [viatorum condi-
tum melizomum] perpetuum quod subministratur per
viam peregrinanti : piper tritum cum melle despu-
mato in cupellam mittis conditi loco et ad momen-
tum quantum sit bibendum tantum aut mellis porro
feras aut vinum misceas. sed suaserim nonnibil vini
melizomo mittas. [adiciendum propter mellis exitum
solutiorem].
3. Absintium romanum sic facies condiri
Camerini praeceptis utique pro absintio cessante, in
cuius vicem absinti pontici purgati terebintique un-
ciam thebaicam dabis, masticis, foli III. costi scri-
pulos VI. croci scripulos III. vini cuiusmodi sexta-
rios XVIII. carbones amaritudo non exigit.
paulatim infunduntur ad sex-
taria duo viui, ut in coquendo
melle vinum decoquatur. For-
tasse per librariis debetur
pro p~ i. e. pondo, librae. —
praemissis ex/. pro prae-
missi. in praemissis in-
de ed. pr. -- cocturam
codd. — ferola et ferula
codd. — actum in quinque
codd. ut ^coctum" 169. est
„si coctum est". — in am»
putata Apici oratione sup-
•pleas „addis" vel „misces"*
— dragmae singulae
codd. et iam triti. et cum
pip. — iis denique ex C
pro iisdemque vel his-
dem. — emollitisex/?.
pro moUitis. — levis
corr. pro 1 e n i s. — aderunt
ex /?/ pro addere.
ad 2. porro f. ^corr. pro
proferas vel inferas ed.
pr. — suaserit omnes libri
habent. corr. cum Torino et
Conr. Gesnero in marg. edit.
humelb. quod exemplar Bai-
teri amicitiae debeo. placet
etiam Barthi suasum erit
— solitiorem codd. prae-
ter ed. pr.
ad 3. corr. pro conditi
c a m e r i n i minus audax
quam Hum. qui „absintbia-
tum — condito camerino, re-
cepto utique pro absinthiato,
cessante". Lister explicat:
pro absinthio conticiendo et
quo nemo iam aut pauci utun-
tur, nempe isto camerino con-
dito iam antiquato, in cuius
vicem hoc romanum condi-
tum sic facies. — corr. pro
terendique ex Plin. 14,
119. coni. olim „caesonio"
caesoniano. Caesoniirei rusti-
cae scriptores ap. Colum. 1,4,
Lib. I. Epimeles. 29
4. Rosatiim sic facies: folia rosarum albo
siiblato lino inseris — ut sutiles facias — et vino
quam plurimas infundiS; ut septem diebus in vino
sint. post septem dies rosam de vino tollis et alias
sutules recentes similiter mittis, ut per dies septem
in vino requiescant et rosam eximis similiter. a ter-
tio facias et rosam eximis et vinum colas et cum
ad bibendum voles uti, addito melle rosatum con-
ficies sane custodito ut rosam a rore siccam et
optimam mittas. Similiter ut supra de viola vio-
latum facies et eodem modo melle temperabis.
Rosatum sine rosa sic facies : f olia citri vi-
ridia in sportella palmea in dolium musti mittes
antequam ferveat et post quadraginta dies exime.
cum necesse fuerit, mel addes et pro rosato utere.
5. Oleum liburnicum sic facies: in oleo
spano mittes elenium et ciperum et folia lauri non
vetusta, tunsa omnia excribellata ad levissimum pul-
verem redacta et sales frictos tritos et per triduum
1. „thebaicae" et ^thebaicis" vino latium -jt. devio-
cum „dablis" vel „badiis" ex latum C- de viola vio-
Isidor. 12, 1, 49. alii aliain- latium Hum. sic Pallad. 3,
veniant ex Diosc. 5, 49. Ori- 32. violatum, violaceum, vio-
bas. 5, 25. 32. Geopon. 8, 21. latium. coniicias de viola
Plin. 14, 109. Pallad. 11, 14, laticem ut absinthi lati-
17. 18. — ex C restitui pro cem dixit Lucret. 4, 16. ni-
e i u s m d i, quod fortasse veum Prudent. cathem. 3, 67.
est „lene" §. 1. lacteum Apulei. met. 1, 19.
ad4. subtilis, subti- ad5. s p a n o in sex codd.
les,sutilis, sutulesutro- pro hispano 254. — ele-
que loco in codd. eadem con- n i u m, ell. et 16. i n 1 u n i u m,
fusio Cels. 8, 11. in Priap. in ed. pr. helenium scri-
19, 3, Apul. met 1, 6.^6,18. bitur, fh'vioy. — cyperum,
— ut vino codd. — ater- cipery, ciperi scribitur.
tio facias et rosam exi- — promisce codd. meum
mis exj3n cumHum. addidi. „porro" hortatur et ad mis-
— deviolacium /9/(J6^x. de cendum urget quasi.
30 Lib. I. Epimeles.
vel plus poiTo misce diligenter, post haec aliquanto
tempoic patere requiescere et liburnicum omnes pu-
tabunt
6 Vinum ex atro candidum sic facies: lo-
mentum ex faba factum vel ovorum trium alborem
in lagonam mittis et diutissime agitas. si salem adie-
ceris candidnm et cinerem vitis albae, idem faciunt.
7. De liquamine emendando. liquamen si
odorem malum fecerit, vas inane inversum fumiga
lauro et cupresso et in hoc liquamen infunde ante
ventilatum. si salsum fuerit, mellis sextarium mittis
et move spicas et emendasti. sed et mustum recens
idem praestat.
8. Ut carnes sine sale quovis tempore
recentes sint: carnes recentes quales volueris
melle tegantur, sed vas pendeat. et quando volue-
ris, utere hoc hieme melius fit, aestate paucis die-
bus durabit et in carne cocta itidem facies.
9. Callum porcinum vel bubulum et un-
gellae et cocta ut diu durent: in senapi ex
ad 6. gi absorptum pu- fenunde codd. funde ed.
tans adieci et correxi ut vi- pr. — moves picas ^yn,
des. in sex codd. agita sali novem spicas ed. pr. ad
adierit candidum, in tt: 334, nunc malim m oves sp.
agita salem adicias, in — muscum tt, fortasse mus-
ed. pr. sal adieceris c. cus, luoaxoi est, vel nux mo-
Hum.* cum suo cod. dedit schata.
agitas,alia die erit can- ad 8. volebam olim „ad
didum. cf Pallad. 11, 14, vas pendeas" ut „appendeas"
9. 10. Varr. in Geopon. 7, 21, 386. nunc confero Cokim. 12,
lagonam ex /? et aiiquot 42 fin. „vas — alte suspen-
libris Martial. 6, 89, 7. 13, ditur, ne pallorem trahat",
120. 14, 116. Phaedr. 1, 26. 12, 46 fin. „frigido loco sus-
Colum. 12, 47, 2. (Schneider pendiInt",HermanninSchnei-
Ind. rer. in lagoena) pro la- dew. Philol. VIII p. 570. 571.
genam. ad 9. de callo ad 259.
ad 7. emendato florr. uricella cocta /. ed. pr.
Lib. I. Epimeles.
31
aceto, sale, melle facto mittis, ut tegantur et quando
volueriS; utere. miraberis
10 TJ t c a r n e m s a 1 s a m d u 1 c e m f a c i a s :
carnem salsam dulcem facieS; si prius in lacte co-
quas et postea iu aqua.
11. Ut pisces fricti diu durent: eodem
momento quo friguntur et levantur ab aceto calido
perfimduntur.
12. Hostrea ut diu durent: vasa bacato,
ante ex aceto obbas, callo pisito lava et hostrea
conpone.
13 Ut uncia lasaris toto tempore uta-
vel lumbulum et ungel-
lae coctae Hum ad „coc-
ta" supple „caro", ut oppo-
natur illis salsis. cf. 8. 10.
vel „et" est „et quidem, vel
legas „excocta", neutr. plur.
— senapi ^y et plurimi li-
bri 24.
ad 10. in aquam in plu-
rimis codd. quod si verum
est, „lacte" accasativus ha-
bendus. cf. Plin. 20, 183. al.
ad 12. Sic locus corrup-
tissimus emendandus visus,
qui in omnibus libris est:
vas abacetoautexace-
to vasculum picitum
lava et hostrea conpo-
n e. in vocibus rarioribus ma-
xima menda haerent. ostrea
cruda illata esse patet ex
Macrob. sat. 3, 13, 12. cum
cuminato ex nostro 30- qua
arte veteres recentia serva-
verint ap. Athen. 1, 13. ta-
cetur et ap. Suid. in oaz^fa
p. 1186. qui illo usus est.
hodie excisa, testis exemta
foliis laurinis, sale, sua aqua
superfusa in doliolis demit-
tuntur, sicque servantur. si-
milia veteribus facienda erant.
„bacare" est vesca bacalia
(Plin. 15. 129. vel bacali lau-
ro 17, 60.) consternere ; „ob-
bare" obba seu vase capa-
ciore (Non. p. m 100. a. 373.
b. interpp. ad Pers. 5, H8)
humectare et imbuere; „cal-
lum" scil. salis marini (Plin.
16, 56.), sal denSatum, nvx-
v6v; „pisitum" contusum seu
tritum, cf. TrrtWfiy; „lavare
aliqua re" tingere, aX^sveiv^
comparate replere muria, sic
251. puUus de iure lavatur,
298. pulmo ex lacte; „con-
ponere" est in ea muria con-
dere. — hostreaproostrea
ex ^ et 133. ex /?. quibus 151.
accedit par. sic „hostia" et
„hostium" libri tuentur 311.
ad 13. vitreumprocum
ex sex codd. et ed. pr. —
32
Lib. I. Epimeles.
ris: lasar in spatiosum doliolum vitreum mittis et
nucleos [pineos ut puta] viginti cumque utendum
fuerit lasarC; nucleos conteres. exin^ si vis, inrora-
bis in sapores et tantum numero nucleorum doliolo
reserentur.
14. Ut dulcia melle diu durent: accipies
quod Graeci dicunt td^vIov et facies farinam et ad-
misces cum melle et tempore quo dulcia facturus es.
15. Ut mel malum bonum facias: mel ma-
lum bonum facies ad vendendum; unam partem mali
et duas boni si simul miscueris.
16. Mel corruptum ut probes: elenium in-
fundes in melle et iuccndeS; si incorruptum est, lucet.
17. Uvae ut diu serventur: accipies uvas
de vite illaesas et aquam fluvialem ad tertias deco-
exin cibis miraberis in
sapores codd. Casp. Barth
non male invenit „exin indes
cibis , miraberis sapores",
male contra Hum. „et in ci-
bos miscebis et in sapores".
idem numerum correxit.
ad meum „si vis" cf. 9. 17.
27. 43. 334. et fortasse 281.
ad „inrorabis" quae ad Gar-
gil. cur. boum 23. dixi.
ad 14. dulcia melle
ex /?. d u 1 c i a m e 11 a in quin-
que, d. de mella ed. pr.
„melle" est ablativus origi-
nis. qui in „pulpa petasone"
203. „culter ferro" ap. Pe-
tron. 70. „currusauro" Pro-
pert. 2, 23, 11. — ttt^vcov
emend. pro insano nechon.
est vero fermenti seu faecis
genus quod panem tumefa-
ciat et extendat, C«^/«v? "^'"-
va'ova(pQMSegD\dymi Geopon.
2, 33, ut sit fermentacius,
fermentis confectus, cui op-
ponitur azymus ai;v/jog, Isi-
dor. 20, 2, 15. cf. ad Gar-
gil. 19. p. 36. — eo temp.
ep. pr. Hum.
ad 15. comedendum
olimcorr. pro vendendum,
ne id sit indignum Apicio.
— si omittunt quinque, pae-
ne absorptum in cod. /3. b o-
niscf. 125. si unam ed. pr.
ad 16. inlunium in sex
codd. helenium ed. pr. H.
cf. 5. alibi „inula", rjvovXa.
ad 17. Sex cod. : vas
picem (om. y. picari ed.
pr. H.) vaspicem seu ves-
picem esse vidi ex Colum.
12, 47, 2. et Plin. 15, 66 67.
frutectum densum (Fest. p.
369, 3.), aliorum vibicem (ut
Lib. I. Epimeles.
33
ques et mittes in vas in quo et uvas mittis vaspi-
cem et gipsari facies et in locum frigidum ubi sol
accessum non habet poni facias et, quando volue-
ris, uvas virides invenies. et ipsam aquam pro idro-
melli aegri dabis. et si in ordeo obruas, illaesas
invenies.
18. Ut mala et mala granatadiudurent:
in aquam (marinam) calidam ferventem merge et
statim leva et suspende.
19. Ut mala cidonia diu serventur: eli-
gis mala sine vitio cum ramulis et foliis (ficulnis),
condes in vas etsuffundes mel et defrictum et diu
servabis.
Pers. 4, 49. cum Schol. p. 318.
ed. lahn. vel ap. Hermann.
Lect. Pers. 1. p. 19.) seu vi-
ticem i. e. agnum castum,
certe speciem eius. cf. 23. —
hydromeli ed. pr. H. —
aegri corr. ex sex oodd.
aegrui, par. aegro, ed. pr.
H. aegris. addas id adiec-
tivum illis quae duplicem ter-
minationem habent et „limi8"
ex AmmianoMarc. 17, 7.20,9,
2. ut sacris, celebris, salu*
bris,al. apud Ruddimann. 1. p.
164. Kritz. ad Salust. Cat. 59,
5. lug. 1, 1. 66, 3. Hildebr. ad
Apul. 1 p. 20. et 356.
ad 18. et mala add. ex
p. — Ut cod. /?. aquam
omisit, sic omnes marinam
per compendium scriptum ne-
glexerunt. addendum censui
ut Noster praeciperet quod
de punicis Plinius 15, 60» de
malis granatis Mago ap. Co-
lum. 12, 46, 5. de malis pu-
C. Apicins ed. Schuch.
nicis Pallad. 4, 10, 7. de pru-
nis 12, 7, 16. coll. Geopon.
4, 15, 10. 10, 38, 7. - in
calidam ferventissimam mit-
tes, Pelagon. 9. p. 47.
ad 19. sic ficulnis ad-
dendum fuit ex Col. 12, 47, 1.
Plin. 15, 60. Pallad. 3, 25, 25.
Geopon. 10, 28, 5. et con-
des corrigendum pro f. et
c n d i e s ex iisdem qui utun-
tur „illigare, convolvere, in-
VOlvere, ovyxaXvTcreiv.^^ olim
conieci „circumdes" vel „con-
duces" i. q. obduces, vel
„condues". — c y d o n i a vul-
go. — defrictum restitui
cx S. et cod. salmas. et Non.
j. 378. reliqui variant „de-
frictum, defritum defretum
67. 145. defrutum" scriben-
tes. erat verbum defricere et
defricare, defrutare i. e. c o-
quendo imminuere, ut fruare
nimio usu consumere. Cat, 96,
1. Non. p. 378. 379. sicque
3
34
Lib. I. Epimeles.
20. Ficiira recentem, raala, pruna, pira,
cerasia ut diu serves: omnia cum petiolis di-
ligenter legito et in melle ponito, ne se contingant.
21. Citria ut diu durent: iu vas citrium
mitte, gipso suspende.
22. Ut diu durent raora: ex moris sucum
facito et cum sapa misce in vitreo vaso, tum mora
mitte custodies multo tempore.
23. Holera ut diu serventur: holera electa
non satis matura in vaspicetum repone.
24. Rapae ut diu serventur: antea curatas
est mustum decoctum idque
ad dimidiam, decocta suavi-
tas Cicer. de orat. 8, 26, 103.
f.xpr]/ua Plinii 9, 80.
ad 20. petiolis ex par.
ed. pr. H. pro peciolis.
eadem varietas ex pronuntia-
tione nata Colum. 12, 46, 7.
12, 49, 8. de arbor. 23, 2.
sequor Nonium p. 109. „pe-
tiolus a pede diminutive'*.
est pediculus Plinii et Colu-
mellae etPallad. 2, 1.5, 5., par-
vus pes quo folium aut po-
mum sustinetur etarboriad-
haeret.
ad 21. citrium repeti-
tur ut dicatur: singula vasis
singulis claudantur, Pallad.
4, 10, 18. Plin. J5, 65. gip-
so suspende corr, pro
gipsa, susp. ut sit: non
satis profunde merge, leviter
demersa compone , gypso
alline ex Pallad. yuyjtp nfcpv-
^tt^evt] xaTctxQie ex Sotione
Geopon. 10, 10. sic sorba fic-
tilibus usque ad plenum clau-
duntur urceolis gypso desu-
per tectis, ap. Pall. 2, 15, 4.
gypso includis II, 17, 2.
ad 22. mora ora. /3/ ed.
pr. — tura corr. pro cum
mora vel cum moram.
Hum. ed. „et in v. v. cum
moris m." — vase vulgo.
suo iusculo 8. suco impleta
perdiu servari testatur etiam
Berytius Geopon. 10, 70. si-
militer in Arabia dactili suo
ipsorum suco expresso con-
duntur.
ad 23. holera pro ole-
r a ex aliis locis. lahn. Var.
Lect. ad Pers. 6, 20. — vas-
picetum scripsi pro vas
picitum vel picatum ed.
pr. H. ut frutex fruticetum
et frutectum ap. Fest. p. 369,
3. salix salictetum et salic-
tum facit, sic vaspix 17. vas-
picetum eiusque farinae sunt
dumetum, virectum ap. Isi*
dor. 17, 6, 2.
ad 24. antea cur. ex C
pro ante acc. „curare" me-
Lib. I. Epimeles.
35
et conpositas perdes mirtae bacis cum melle et
aceto. Aliter: senapi tempera, melle, aceto, sale
et super conpositas rapas infunde.
25. Tubera ut diu serventur: tubera quae
aqua non vexaverint conponis in vas alternis, alter-
nis scobemsiccam mittiset gipsas et loco frigido pones.
26. Duracinapersicautdiudurent: eli-
gito optima et mitte in muriam, postero die exime
et spongizabis diligenter et collocabis in vas, fun-
des salem, acetum, satureiam.
27. Olivas virides servare ut quovis
tempore oleum facias: olivas de arbore sub-
latas in illud mittis et erunt tales quovis tempore
quasi mox de arbore redemptae. de quibus, si vo-
lueris, oleum viride facies.
28. Damascena, dactilos, uvas passas, granata,
dicorum vox est exacte prae-
parare, zurichten (Muetzellad
Curt. 3, 13, 12) et coquorum
purgare, ut dixerunt curare
cutem, vitem, nam inde de-
rivatur hispan. escurar, ital.
sgurare, gall. ecurer saeu-
bern. — mirti /?/. myrtae
in reliquis. ad 220.
ad 25. V e X a V e r i t /. edd-
usum verbi non capientes.
Pelagon. 14. in. „cum equi
vexaverint-' i. q. „vexati fue-
rint". sie vi reflexiva usur-
pantur ap. Nostrum miniare
sich roth farben 60, colorare,
molliro, coquere 278.
ad 26. sfongiabis et
sp h n g. codd. praefixa Ita-
lorum ex more litera i. sic
sfondilus et sphond. al. cf.
ad 42,
ad 27. in illud oleum.
eae olivae oleo suo purae
quae innatant colymbades
quasi sunt, Plin. 15, 16. —
viridem hoc loco ut aliis
plurimi iique optimi codd.
tenent ut „coriandrum viri-
dem multis locis. sic „pul-
mentarium ferventem" 62.
„iecur eum" 40. „coagulum
eum" 304. oxygarum dige-
stibilem 35. mare ferventem
ap. Aeth. Istr. 66. „undan-
tem salum" ap. alios et sim.
sic collus (ad Gargil. cur.
boum 10.) vinus. isto tem-
pore genus multorum sub-
stantivorum variabat. cf. Tei-
pel in Zeitschr. f. d. Alterth.
1842. p. 65.
ad 28. est ex codice sal-
mas.
36
Lib. I. Epimeies.
haec omnia in loco sicco pone, ne odorem et vir-
tutem perdant.
29. Sales conditos ad multa: sales con-
ditos ad dig*estionem, ad ventrem movendum et om-
nes morbos et pestilentiam et omnia frigora pro-
hibere generari. sunt autem et suavissimi ultra quam
speras. Sales communes frictos lib. I. sales ammo-
nicos frictos lib. II. piperis albi unc. III. gingiberis
unc. II. ammeos unc. I. semis^, timi unc. I. semis,
api seminis unc. I semis — sin api semen mittere
nolueris,petrosilini mittis unc. III. — origani unc. III.
erucae seminis unc. I. semiS; piperis nigri unc. III.
croci unc. I. isopi cretici unc. II. foli unc. II. pe-
trosilini unc. II. aneti unc. II.
30. Ciminatum in hostrea et concilia:
piper, ligisticum, petrosilinum, mentam siccam, fo-
ad 29. conditi ed. pr.
H. et prohibent, quod in
pluribus, ex duobus scripsi
infinitivum, de meo est ge-
netivus pro gingiber et
semen et folium et pe-
trosilenum librorum et
croci pro crochi, chro-
cei, broci. gingiber, geng.
zing. zinz. et 33. 105. 117.
181. 194. 272. 289. 363. in
nostris, quibus accedat gin-
geber, gigimber ex codd. Ma-
cri Flor. 2109. zyniperum e
cod. salmas. zingiberis seu
zingiberi, vel singiberis, sin-
gibori verus nomin. videtur.
Sillig restituit singiberi sive
zimpiberi T. 1 p. 38. Plinii
sui, cf. eiusdem Var. Lect.
12, 27. liYYi^eqiq, C^mA?
Diosc. 1, 13. arabice zind-
sohebil, itaL zeuz6vero, z6n-
zero, gengi6vo, hisp. gengi-
bre, provine. gingebre, gall.
gingembre. — s i n a p i pro
si apii restitui ex ed. pr.
sinapii. — petroseli-
num, petrosilenum et
quod dedi variant. in innu-
meris locis tertia vocalis pro
secunda scribitur a christia-
nis scriptoribus vel in ma-
thisis, ecclisia, ithica. cf.
Corte de usu orthogr. p. m.
129. seqq. Mone Latein.Mess.
p. 45. Wuttke ad Aethic. p.
CXXIX, 15.
ad 30. m a 1 b a t r u m ed.
pr. ut 31. Plin. 12, 129. 23,
93. 14, 108. Scribon. 170. in-
dice dicitur malajapatrai. e.
folium terrae cui nomen Ma-
labar, betel. cf. Th. Kruse
Lib. I. Epimeles. Bl
lium, malabatrum, ciminum plusculum, mel, acetum
et liquamen. Aliter: piper, ligisticum, petrosilinum,
mentam siccam, ciminum plusculum, mel, acetum,
liquamen.
31. Lasaratum: lasar cirenaicum vel parti-
cum tepida dissolvis, cum aceto liquamen tempe-
ratum. vel piper, petrosilinum, mentam siccam, la-
saris radicem, mel, acetum, liquamen. Aliter: pi-
per, careum, anetum, petrosilinum, mentam siccaiQ,
silfi, folium, malabatrum, spicam indicam, costum
modicum, mel, acetum liquamen.
32. Oenogarum in tubera: piper, ligisti-
cum, coriandrum, rutam, liquamen, mel et oleum
modice. Aliter : timum, satureiam, piper, ligisticum,
mel, liquamen et oleum.
33. Oxyporum: cimini unc. II. gingiberis unc.
I. rutae viridis unc. I. nitri scripulos VI. dactilorum
pinguium scripulos XII. piperis unc. I. mellis unc. IX.
cimiuum autem aethiopicum aut siriacum aut libi-
cum aceto infundes, sicca et sic tundes. postea melle
conprehendis, cum necesse fuerit, oxigaro. uteris.
Indiens alte gesch. p. 384 nuUa sit mentio vini. cf. 309.
—387. — ciminum pro cu- 399. Lampid. de Elag. 30.
minum seu cyminum ex ad 33. repetit noster 105.
parte librorum. — zingib eris insexcodd.
ad 3L lasaratum, la- — aethiopicum pro hio-
sar lasaris pro lasera- picum iam Hum. corr. pro-
tum ex cod. salmas. codd. cul dubio olim ut 105 lega-
Plin. 5, 33. Col. 12, 59, 5. batur aut. hiopicum, unde
Plin. Val. 2, 46. 3, 5. 6. 12. istud „hiopicum" nasci po-
— liquamine codd. vel terat, idque autem revo-
lege tum acetoliqua- cavipro„vel". — oxyporo
mine temperato, ut sit e. pr. H. male. cf. 105. unde
„tempora oxygaro". — pi- etiam supplebis „misces".
per misces. edd. habent „oxyporo ute-
ad 32. eleogarum ed. ris" cf. 8. 9. 62. 63. 164.353.
Torin. et mavult Lister, quod 473,
38
Lib. I. Epimeles.
34. Hypotrima: piper, ligisticum, mentam
aridam, imcleos pineos, uvam passam, cariotam,
caseum dnlcem, mel, acetum, liquamen, vinum,
oleum, defrictum aut cariotum.
35. Oxygarum digestibile: piperis semun-
ciam, sili gallici scripulos III. cardamomi scripulos
VI. cimini scripulos VL foli scripulum I.mentaesiccae
scripulos VI. tunsa cribrataque mellc colligis, cum opus
fiierit, liquamen et acetum addis. Aliter : piperis unc.
L petrosilini, carei, ligistici unc. singulas. melle colli-
guntur, cum opus fuerit^ liquamen et acetum addes.
36. Mortaria: mentam, rutam, coriandrum,
feniculum omnia viridia, ligisticum piper, mel, li-
quamen. si opus fuerit, acetum addes.
ad 34. cariotum em.
prolibrorura cariotam. cf.
277. 310. 385. est nobile il-
lud vinum palmeum, ex ca-
ryotis factum, quod dibs di-
cunt, dattelhonig. Hum. ed.
caroenum.
ad 35. detestabilem
et detestibilemin aliquot
codd. „8ucus digestibilis" ap.
Cael. Aur. chron. 1, 4. „di«
^estorium embamma" ap.
Mavc. Emp. 20. aya^ov nqoq
svneyjCav Athen. 8, 56. ad
232. de genere ad 27. —
semunc. et semiunc. fet
in /9 simunc. variant. 46.
lahn. Var. Lect. ad Pers. 5,
12 L Hermann Lect. Pers.
III. p. 25. — pro 8 i 1 f i corr.
sili, aCXi et ofafXi seu ofae-
Xi^, „seselium gallicum'' Plin.
Val. 1, 58. „sil gallicum"
Veget. 5, 26, 3. 5, 39, 1. 6.
o^a fXi yaXXixov Hippiatr. „sil
massiliense" Plin. 20, 36.
„massalioticum" Marcell. 1.
fol. 88. a. ed. Ald. sil mon-
tanum infra 75. hodie seseli
tortuosum, bergkiimmel. ad
Nostrum facit Plin. 20, 37.
„mu]tum in summo cibo con-
coctionibus confert vel folio
vel semine", quod tordylion
vocatur 20, 238. 24, 177.
Diosc. 3, 56. vinum inde con-
ditum „8ilatum" audit ap.
Paul. Fest. p. 346. 347. coll.
Diosc. 3, 53.— colligunt
ut vel colligunt et in
codd.
ad36. Mortariaet mo-
retaria codd. suppletono-
mine „condimenta" sunt res
necessariae, imprimis herbae,
quae in mortario tunduntur
et ad cibum illum cui no-
mec moretum adhibentur.
Lib. II. Sarcoptes.
39
Incipit Apici Caeli sarcoptes.
LIB. II.
37. Isicia fiunt marina de cammaris et astacis,
de lolligine, de sepia, de locusta. isicium condies
pipere, ligistico, cimino, lasaris radice.
38. Isicia de lolligine: sublatis crinibus in
fulmento tundes, sicuti assolet, pulpa et in mortario
et in liquamine diligenter friatur et exinde isicia
plassantur.
comparentur intrUa, intri-
menta, protrimenta (Apul.
met 8, 31. 11, 16. Phaedr.
1, 26, 7.), intinctus, embam-
mata. — libusticum jSf^x
et 147. fi. et Galen. T. 6.
p. 282. Kuhn. Vegef. 5, 51, 2.
unus cod. Macii Flor. 882.
XiftuoTixov (5ti« xai OTreq/na mC-
dic. ap. Ideler. Corp. medic.
2. p. 265, 21. coll. l.p.409,
21. Aretae. curat. diut. 1,4.
ligusicium, ligustinum, ligu-
ritium in libris Isidori 17, 10,
5. — In extremo libro plu-
rimi codd. addunt expli-
cit Apici(epimele8) sicque
in reliquis.
ad 37. Ap. C. artop-
tus ed. pr. — esiciacon-
stanter fere nostri, nonnun-
quam per aphaeresin scribunt
sicia, rarius in hysitia
transformant, quod alii alio-
rum scriptorum faciunt, An-
thol. lat. 550-552. 1087, 4.
Varr. L. L. 5, 22 §. 110. Ma-
crob. sat. 7, 8, 1. cum lan.
pro nostra ratione praeter
etymologiam Graecorum est
loixov, ut Alexandri Aphr.
probl. 1, 22. seu laixiw^ ut
Taxami ap. Athen. 9, 19.
poetae in Anthol. Palat. 11,
212.
ad38. criminibus plu-
rimi. — pulmento ed. pr.
H. fulmentum, quae vox lexi-
cis ignota ap. Ammian. Marc.
23, 4, 5. Phoc. Gramm. Vit.
Virgil. 27. in Anthol. Lat.
288. vel est quaedam tabula
seu tabella, hackbret, schneid-
bret, et diSCUS inCxoTrov (^b-
XoV f(p^ OV XOta XOTtTOUOLV
Etymol. Mag. p. 328, 22.
Hemsterh. ad Lucian. D. M.
10.) vel mensa quaedam cu-
linaria pedibus fulta, vel cau-
dex pedibus fultUS. e^eiOjUa
Gloss. Gr. — pulpa expar.
ed. pr. H. pulma in reli-
quis. quae voxsivera. deri-
vanda a ndnv, scribenda
„pilma" et interpretanda est
pUmpel, stoessel, sic nddr
40
Lib. n. Sarcoptes.
39. Isicia de squillis vel de cammaris
amplis: cammari vel squillae de testa sua exi-
muntur et in mortario teruntur cum pipere et liqua-
mine optimo. pulpa isicia plassantur.
40. Omentata ita fiunt: assas iocur porci-
num et eum enervas. ante tamen teras piper, ru-
tam, liquamen et sic supermittis iocur et teres et
misces, sicut pulpa omento ita et singula involvun-
tur folia lauri. et ad fumum suspenduntur quamdiu
voles. cum manducare volueris, tolles de fumo et
denuo assas.
41. Et sicium: adicies in mortarium piper,
novXvT ovv in Zenob. prov. 3,
24. — malim e t c u m ut 39.
— frigatur in plurimis.
ad 39. iscillis codd.
s c i 1 1 i 8 ed. pr. squilla scilla
scylla variant ap. Plin. 32,
151. 9, 142. Mart. 13,83.—
pulpae ed. pr. cum codd.
ad 40. iocur, iocineris,
pro i e cu r ubique scripsi cum
Silligio, Halmio emend. Va-
ler. p. 4. al. — ex codd.
omentata feci omento
ita. cf. 43. 264.292. -- in-
volvanturCTT. involutan-
tur S&x. ed. pr. H. — de-
fumum /S. i. e. defumeum,
fumidum. placet. — sicium
/ff. quod esset „isicium" cf.
175. 391. 406. 166. sucum
yS. succum t^x. siccum
TT. ed. pr. Hum. qui edidit
et siccum adiicies in
mortarium piper. ut
„siccum mortarium" habes
388. quis non deliret ! inveni
et assas et sucum adi-
cies. Adicies in mort.
cet. ut43. „subassabis cum
garoeno'', et „a8sas ex su-
cu". Adiciescet. et „as-
sas. Et sicium : adicies", ut
suppleretur „ita facies", et
post „concides" mente repe-
tenda essent quae supra docta
sunt, eam rem coctam et
isicii more concisam omen-
tandam i. e. omento incu-
tiendam esse isiciumque ita
natum fumo durandum et
cum lubeat assandum. Quo
dato ab altero „adicies" ius
docetur quod in boletari su-
per assatum isicium omento
inclusum anteaque ad fumum
suspensum fundatur, ut 383.
porcellus conditura in bole-
tari perfunditur.
ad 41. astulas y(p. pa-
stulas n. assulas /?. ed.
pr. H. cf. Voss. de vit. serm.
lat. p. 360. Sillig ad Plin. 16,
54. 57. — habeant corr.
pro habeat. — ut ex /?•
Lib. 11. Sarcoptes.
41
ligisticum, origanum, fricabis, suffundes liquamen,
adicies cerebella cocta — teres diligenter, ne astu-
las habeant — adicies ova quinque. et dissolves
diligenter, ut unum corpus efficias, liquamine tem-
peras et in patella aenea exinanies, coques. cum
coctum fuerit, versas in tabulam mundam, tessalas
concides. Adicies in mortarium piper, ligisticum,
origanum, fricabis in se, conmisces. in caccabum.
facies ut ferveat. cum fervuerit, tractum confrin-
ges, obligas. coagitabis et exinanies in boletari. pi-
per aspargis et appones.
42. Isicia ex sfondilis: elixatos sfondilos
conteres et nervos eorum eximes, deinde cum eis
alicam elixatam, ova conteres, pipere. in omento.
assabis oenogaro perfundes. et pro isiciis inferes.
ed. pr. H. pro e i — i n t a-
bula munda vel nuda
codd. cf. 135. ad „nuda" vel
„munda" forte supplendum
Mmanu" ex Pallad. 11. 17, 2.
tessallasC. tessellas ^,
ed. pr. H. „tessella" et „tes-
sala" variant et in Plin. 17,
120.— in caccabum mit-
tes, inicies. — obligas eo
tracto, e tracta 174. cf. 171
— 177. tres orbiculos tractae
siccas et confringis 188. coll.
375. 251. — voletari, vo-
litari codd. volutaried.
pr. eadem varietas 53. 191.
196. 383, — appones esi-
cia et sfondilos flor. (^x
om. et sf. et in C et sphon-
dilos al. fondiolos).
ad 42. sphondylus
OipovSvlog, SpondyluS ottov-
SvXog, sfondilus recentiore
more, sphondulus marinus in
Edict. Dioclet. 5, 10. cf. ad
444. sic asparagus dana^aYos
et aspharagus da(p. sic sfa-
langus, fal. spal. ap. Aethic.
Istr. 91. sfungia, fung.
spongia ib. 112. onoyYog et
ocp. cf. 26. Lob. ad Phryn.
p. 43. — conteres TT. H.
112. pro contere. — ali-
cam misces. — et pipere
momento /Sy. cum nucleis
et pipere 112. supple „intu8
posito" ex 43. vel „misso"
ex 54. — in omento invo-
luta 113. vel „involves" ex
264. — profundes codd.
perf. ed. pr. illud mendum
et 60. 376. cf. 140. 194. al.
— pro isiciis, vel esi-
ciis, vel siciis inferes
et 112. quid sibi velit co-
quus difficile est dictu. utrum
42
Lib. n. Sarcoptes.
43. Isicia omentata: pulpam concisam te-
res, cum medula siligine, in vineo infusu piper, li-
quamen, si velis et bacam mirtae extemperatam
simul conteres. pusilla isicia formabis intus nucleis
et pipere positis, involuta omento subassabis, cum
garoeno.
44. Isicia plena: accipies adipes fasiani re-
centes, praeduras et facis ex eo tessalas, cum pi-
dicat „haec isicia loco illo-
riim de qnibiis supra inferri
possunt", an „loco sicii" seu
„impensae", als farce, non
definiam. Forte „et pro
iis siciis inferes isicia
omentata: conieci olim
„pro incisis infares", ut es-
set „pro incisis ovis, quibus
saepius obligatur, etiam farre
obligare potes", in quam rem
alibi amulum et tractum ad-
hibetur. cf. 94. 95. 257. equi-
dem contenderim pro otioso
«inferes" saepius „infares"
i. e. „farre obliges" legen-
dum esse. neque ineptum vi-
detur si scribas „pro siccis
infares", cf res quas in sic-
cis recensent Excerpta Api-
ci in nostra epist. dedicato-
ria. Ceterum eandem fere
compositionem librarius qui-
dam transposuit ad olera 1 1 2.
similitudine nominis eiusdem
deceptus.
ad43. medullam et91.
variant libri Plin. 32, 62. me-
diam brevem esse vides ex
Auson. epist. 4. in. et 9, 18.
significatur gallicum triticum.
de eo Galliae populo cf For-
biger Geogr. III. p. 163. -—
vineo corr. pro vino et
infusu pro infusi et 51.
et mirtae pro mirta ex
273. 281. 286. 332. mirti 24.
i. e. myrti. et tempera-
tam y. flor. extenteratam ^.
myrteam extemp. ii.
mixtam et temp. ed. pr.
exenteratam invenitHum.
quam explicat decorticatam,
a cortice purgatam. ad no-
strum particip. reente supple
„vino" et intellige myrtida-
num Plinii 14, 104. murta-
tum Varron. L. L. 5, 22. p.
m. 114. Pliniil5, 118. ex sil-
vestris myrti bacis confec-
tum. hod. mortadella in Ita-
lia. — pipere piperis gra-
nis 54. — garoeno i. q.
oenogaro corr. pro care-
mo vel caroeno. supple
„inferes".
ad 44. praeduras in-
dura, obdura,,paulum frige,
nostrum anbraten. — tes-
selas /9. ed. pr. H. — oa-
roeno misces* — in isi-
cio includes vel est „ea
massa intestinum tenuatum
farcies", quod genus farci-
Lib. II. Sarcoptes.
43
pere, liquamine, caroeno. in isicio includes, ex hi-
drogaro coques et inferes.
45. Hidrogarata isicia sicfacies: terespi-
per, ligisticum, piretrum minimum, suffundes liqua-
men, aquam cisterninam dum conducet, exinanies
in caccabo et cum isicio ad vaporem ignis pones
et caleat et sic surbendum inferes.
46. In isicia de pullo: olei floris lib. I. li-
quaminis quartarium, piperis semunciam.
47. Aliter de pullo: piperis grana XXXI.
conteres, mittis liquaminis optimi calicem, caroeni
minis hira et hilla vocatur
apraecipuo intestinorum cui
nomen hira, r^ang (Orell. ad
Arnob. 2, 42. p. 66. 67.) vel
„impensa circumdabis, per-
fundes", — idrogaro in
septem codd. pro hydro-
garo. — ex hid. corr. pro
et hid. cf. 68. sic i(pd-a ex
infares corr. pro infe-
res 42.
ad 45. pyrethrum ed.
pr. H. ad 181. - condu-
c e t satis erit, competit corr.
pro i n d u c e t. i n d u c e s ed.
pr. raducet n. sic in est
con 256 inferes aliquoties
conf. — isicia codd. tum
is. ed. pr. H. non male. —
aqua cisternina, e qua
ap. Marcell. 27. fol. 125. b.
ed. Ald. palmae coquuntur,
est aqua coelestis vetus va-
sis inclusa, in sole poaita,
eliquata, melle immixto ad
passum praeparata, vS^o^eXi,
mulsa, comparanda cum li-
quore cui medio aevo nomen
medus, medo., meda. cf. Plin.
14, 113. Col. 12, 39. inpri-
mis 12, 12. cum Schneid. ~
surbendum pro sorb.
scripsi quia §. 50. libri oife-
runt „survendum, subruen-
dum" et prima forma verbi
sorbere vel sorbgre fuisse
videtur subruere , surpere,
unde hispan. chupar, gall.
super, schhirfen.
ad 46. In sex codd. in-
feres in esicia» Topul-
lo (sive pulo) ole. in par.
esicia de pullo. in esi*
cia to pullo. de oleo.
in ed. pr. in isicia de
pullo lolae. ex suo cod.,
olei iam corr. Hum. ego
olim in isiciato pullo
correxeram. compositio non
integra videtur et in multis,
neque minus 47. 48. corrup-
ta. — semuncia et se-
miuncia codd. 35.
ad 47. al. ex pusillo
pip. ^x qui 49 „pusiliis''
44
Lib. II. Sarcoptes.
dum locum babent de fasianis, item tertium lo-
tantundem; aquae VI. mitis et ad vaporem ignis
pones.
48. Isicium simplex: ad unum liquaminis
acetabulum aquae septem mittes, modicum api vi-
ridis, triti piperis cocleare. isiciola concoques. et
si ad ventrem solvendum dabis, hidrogaro feces
conditi addes.
49. Isicia de pavo primum locum habent
ita si fricta fiunt, ut callum vincant. item secun-
item pro .,pullis" habent. —
aquae XI» codd. qui nu-
merus item confusus 151. 384.
Orell. Inscript. 245. — mi-
tis i. e. miti^as melle, de-
fricto, non semel corr. pro
mittis. — codices iungunt
pones isicium.
ad 48. coclear, co-
cleare, cocleariumcodd.
et 105. 145. coclearis men-
sura, Plin. 21, 172. — con-
coques cum eo iure co-
ques corr. pro incoques.
id con olim scribebatur cn,
unde vitium, sic passim „in-
feres" est „conferes". — si
pro sic corr. Lister. — pe-
ces yC ed. pr. (sic male „pe-
cula" ap. Plin. Val. 2, 45.
fol. 189. a. et 3, 19. fol.
194. b. ed. Ald. picula ap.
Veget. 3, 46. 1, 11, 7.5,69,
5. etalibi) facies cod. hum.
(volebat faeces, quae Fcri-
bendi ratio praestat, Hildebr.
ad Apul. 1. p. 40.) quam vo-
cem non intellegens Hum.
offert sales conditos
quales §. 29. habemus, me-
dicum praeter medicum Cels.
2, 33. „pulvis ex fecevini". 4,
22. „fex arida" et 5, 18, 14. et
Galen. compos.sec. local, 8.
docere potuerunt Plin. T. I.
p. 62, 1. „faex sapae". Pal-
lad. 2, 14, 5. „faeces vini
dulcis", Colum. 12, 30, 2.
„faex vini boni", aliorum fe-
cula seu fecla" (restit. Ve-
get. 3, 49, 2. pro sleta, Pe-
lagonio p. 54. 66. 86, pro
feda), unde recentiores Grae-
ci tp^xXrj fecerunt, ut Trallia-
nus qui exponit r^vyiav oXyov
xexav^evt^Vj siccatam et cre-
matam Plin. 14, 131. 23, 63.
Paulus Aegineta a^pexlr]. est
officinae tartarum ustum et
calcinatum, gebrannter wein-
stein, weinsteinsalz.
ad49. fiant ed. pr. fue-
rit ^n. fuerint Hum. sed
„fricta" ablativus est sub-
stantivi quale est pasta326.
repulsa, deprehensa, remissa,
ulta ap. Ovid. pro ultione,
exposita in Codice Theodos.
Lib. n. Sarcoptes.
45
cum habent de cuniclis, quartum locum habent
de puUis, item quintura locum habent de porcello
tenero.
50. Isicia multa ab alieno sic facies: te-
res piper, ligisticum, origanum, modicum silfi, gin-
giber minimum, mellis modicum. liquamine tempe-
rabis, raisces, adicies super isicia. facies ut ferveat.
cum bene bullierit, amolo obligas spisso et surben-
dum inferes.
51. Amol um aliter: piper teres pridie infusu^
cui subinde liquamen suffundes ita ut bene tritum
ac lutulentum facias piperatum. cui defrictum ad-
miscis quod fit de cotoniiS; quod Romani colorem
pro expositione, accessa ap.
Solin. 23. fin. missa, ascensa
domini ecclesiae catholicae.
— fasianis it. t- 1. h.
de cum ed. pr. omittunt yS.
— cuniculis vulgo. ci-
nuculis S^x. cenaculis C.
cinulis y. id animal et Grae-
cis dicebatur xovixXog, xoCvi-
xXog, xovvCxovXog. cf. Plin. 8,
217. lacobs ad Aelian. 13, 15.
ad50. ab alieno Hum,
non concoxit et scripsit
amulata. si corrigendum
esset, scriberem ab aheno
i. e. vom kessel weg, kes-
selwarme. eaedem voces con-
fusae420. — bullierit vel
bulluerit ut in par. latet
in ed. pr. et ySSx v o 1 u e r i t,
cod. /Jboluerit, et^bol-
lierit. cf 153. 179.239.248.
334. 365. — amolum (a
mola), amylum et amu-
\vim {sl /nvXrf) ut in aliorum
libris sic in nostris variat.
— surbendum 45. infe-
res ex 45. pro feres.
ad 51. infusu ex /? pro
infusi43. — lutulentum
ex cod. hum. pro 1 u c u 1. non
vero est „8pissum et cras-
sum*', sed luteum, luteolum,
lutulum, lutosum ap. Stat.
silv. 4,9,39. colorem habens
luti i. e. resedae luteolae L.
sic a similitudine coloris auri
hispani aliud ius dicitur cal-
licum 275. 416. 446. simpli-
citer colorium 115. — alte-
rum c u i est i. q. scilicet ei.
cf. 3. 64. — cotoneorum de-
frutum hodie in Italia co-
tognato vocatur, olim graece
xvScovo/ueXi Diosc. 5, 29. et
sapa. sapam meliorem faciunt
cydonia simul cocta, Pallad.
11, 18,2. saepius cydonites,
de quo idemll,20. ea mala
vel eorum species ab Ap.
vocantur cotonia ut a Ca-
tone 7, 3 (Maorob. sat. 7, 6,
46
Lib. n* Sarcoptes.
vocant, ac deinceps amoliim infusum adicies vel"
orizae sucum. et lento igoi fervere facias amolatum.
52. Aliter: ossucla depolis. exbromas, deinde
mittis in caccabum porros, anetum, salem. cum
cocta fuerint; adicies piper, api semen, deinde ori-
13. cum lan. ad 3, 19, 2.),
Varr. 1, 59, 1. Plin. 15, 60.
21, 162. cottana 13, 51. et
T. 1. p. 40, lin. 6. Martial.
7, 53, 7. 13, 28. coctana a
Stat. silv. 4, 9. 28. sicque
variant libri Cat. 133. luve-
nal. 3, 83. ut nostri: coc-
tomiis ^Y^. cotoniis n,
cotoneis ed. pr. coto-
miis ^;*. coctoniis C. cf
lattuca in Edict. Dioclet. 6,
7. Vectidius Vettidius, Ac-
tius Attius et interpp. ad
Pers. 1, 50. 4, 25. — cau-
narum corr. pro cama-
rum, cammarum, cami-
narum et Hura. carica-
rum. iicus cauneae. l(fx^^^<i
KavviaL a Cauno Cariae urbe
nomen ducentes (Forbig.
Geogr. 11. p. 223. 224) erant
nigrae, siccatae indeque ru-
gosae et vel integrae pres-
sae vel duplices (Edict. Diocl.
6, 85. 88.), „exiguae, quas
Aquitani et Provinciales vo-
cant melecas", Scaliger. ad
Cels. 5, 21, 1. vinum inde
confectum decoctione in de-
fruti substantiam redactum
vocabatur sycites (Plin. 14,
102. Diosc. 5, 41.). de illis
cf. interpp. ad Macrob. II.
p. 354. 355. — admiscis
ut „miscis'' saepe in nostris
pro „misces" et ,,misces" pro
„miscebis". sic et alibi ter-
tiae sunt coniugationis tor-
rere, fervere, sorbere, dul-
cere, stridere, fulgere. car-
pere contra 151. abstergere,
abstergebo ap. ipsum Cicer.
ad Quint. Fr. 2, 10. cf. Se-
nec. N. Q. 2, 56. Ochsner ad
Chrestom. Cic. p. 16. 489.
interpp. ad Lucret. 3, 22. 5,
1093. Lachm. ad 5, 768. Hil-
debr. ad Apul. 1. p. 101. —
ac. acce codd. accipe
ed. pr.
ad52. Vulgata est ossi-
cula de pullis expro-
mas quae diceret „pulpam
pullorum carptorum mitte in
caccabam cum porris" cet.
debemus eam librario qui
vocabulorum artis ignarus
erat. osuccla s. ossicula
sunt Nostri §. 1* dactylorum
ossa (et Pallad. 11, 12, 1.
Marcell. Emp. 15. fol. 106. b.
palmularum ap. Sueton.
Claud. 8. coll. Plin. 23, 98.)
a quibusque ius tangit 378.
379. coll. 253. nuclei ossei
coci nuciferae Lin. qui plane
maturi et aetate provectio-
res oleum nimium sapiebant
atque ad saporem rancidum
delendum infundendi, prae-
terea excorticandi et fere
Lib. n. Sarcoptes.
47
diara infusani; teres, addes liquamen et passum vel
defrictum. omnia misces et cura isiciis inferes.
53. Apoderinum sic facies: alica elixa, nu-
deis et amigdalis depellatis et in aqua infusis et
lotis ex creta argentaria, ut ad candorem pariter
praeparandi erant ut nuclei
et amygdala §. 53. cf. Ber-
gius Ueber d. leckerei. 1.
p. 52—55. de pullis codi-
cum vel est depullis verbi
adhuc incogniti depullire seu
depullare, pullocolore demto
ad candorem perducere, ano-
nfXiaCreiv, dnonf^LOiJy, vel de-
pallis i. e. pallium, pellem
detrahis, cuius verbi loco
Apicius 53. et 229 „depel-
lare", Lex Salica „excorti-
care*', Pailadius 2, 15, 12.
„decorticare" usus est, vel
quod simplicissimum depo-
lis. quantopere medium ae-
vum sequente inprimis litera
1 amaverit u pro o, exemplo
sint epistula, culiclus, adu-
lescens, al. cf. nota mea ad
Gargil. cur. boum §. 17. ex-
bro m as optimus codicum /?
servavit, reliqui 216. cod.
salmas. 270. est i. q. molesto
odore depuras, fac virus
{^^o/uov seu ^^Cjjuov) exspuant
et amittant. — adicies
scil. in mortarium, corr. pro
a d d e s, ut mos apiciabus
servaretur 41. 67. 151. 238.
267. 369. 381. 185. 186. 117.
126. 403. — fuerit in quin-
que, ut 131. oridiam sex
codd. (ortzam 7r.) et ory-
zam eundem fnictum habeo.
Hum. ex ed. mediol. orin-
diam (in ed. pr. „oridiam")
fecit orindam, in cod. sal-
mas. 153. 155. „orizia" et
„oridia", ut 392. „oxozo-
mum" et ,,exodiomum", sic
«diabernas** pro nzabernas**
in Edicto Diocl. 11, 2. sic
gargaridiare ap. Varr. No-
nii in v. zabolus et diabolus,
diaeta et zaeta, Diavas et
Zabas ap. Vales. ad Ammi-
an. 23, 6, 20, sic axCi,a Vi-
truvio 2, 1, 4. 7, 10, 3. schi-
dia dicitur. sic C« et Sm^
Ahrens Dial. Dor. §. 7. 1.
Rost Lex. 1 p. 1302. insuper
d et z variant. ad Capitol.
Anton. Pium 9. sebadia ap.
Arnob. 5, 21. lan. ad Ma-
crob. sat. 1. 18, 11. et zeta
a Latinis in delta mutatur:
)ml,o\ ladi, /5aCw vado, oC«
odo et postea olio. olviL^wv
unedon, secundum Salmas. in
Solin. p. 362. b. — pro in-
feres forte conferes. —
ad 53. apotermum et
apothermum codd. quod
esset and 9-e^uov. jam. Hum.
corr. apodermum anoS&^-^
/uov, ut esset „isicium ex-
coiiatum, sic dictum quod ex
nucibus depilatis et excorti-
catis conficiatur, praesertim
pineis et amygdalis". q^o
4^
Lib 11. Sarcoptes.
perducantur; ciminum, ammi ammiscebis^ uvam pas-
sam, caroenum vel passum, desuper confractum
aspargis et in boletari inferes.
54. Vulvulae isiciata sic fiunt: piper tritum
et ciminum, capita porrorum brevia duo ad molle
purgata, ruta, liquamen; admiscentur puipae bene
scripsi. apoderinum i. e»
ex anoSe^co, depellato fac-
tum. qualia adiectiva sunt
'^uXivog, axvTivog, XCd^i-vog al.
praeterea m librorum saepe
in est ut 60. (SaJmas. inSol.
p. 81. 118. a. sic cod. sal-
mas. in Excerpt. gentima
mihi setinia est). — depel-
latis pro depilatis ex sex
codd. §. 229. i. q. decortica-
tis, Pallad. 2, 15, 12. ubi
„amigdala decorticata aqua
marina aut ealsa lavantur
ut candida fiant", purgatis
283. ad52. — pro cum iam
iam, misc. (alterum iam
yC^x ed. pr. omittunt) olim
volui c m i n u m quod passim
scribitur„cuminum'* et „cumi-
nium" scil. oleum, et ut voxmi-
nus nota facile pessumdatur.
ad „ammi" cf 29. Diosc. 3,63.
Plin. 20, 163. Dierbach Flor.
Apic. §. 77. — confrac-
tum ut 320. interpretor
panem recoctum, SCnvqov
Athen. 3, 74. ad 278 con-
verto gereibsel, broesel, bri-
86es cum Gallis, xonTiS cum
Graecis. et „tractum" passim
scribitur „fractum". — voli-
tari et volutari codd.
alibi voletari. b et v in
nostris semper fere permis-
centur ut 54. „vulvulae" et
^bulbulae". cf. me ad 181.
et ad Gargil. cur. boum 3. Ce-
terum id sicium ex medulla
nucum iuglandium putatarum
inprimis constans appellatur
terentinum 172. coll. 372. 339.
133. amygdalae sunt fructus
iidem qui alibi nuces grae-
cae dicuntur (Schneid. ad Col.
5, 10, 12) et nux terentina
tam molle putamen habebat
ut vix attrectatum frange-
retur (Macrob. sat. 3, 18, 13.
CUm lan.), unde yvjuva xaqva
Geopon. 10, 66. et mala pu-
nica dnv^rjva 10, 31. a mi-
nus lignoso nucleo.
ad 54. isiciata si vera
lectio, substantivum novum
est qualia illa ad 49. forte
isiciatae impensa isicii re-
pletae, quod participium sae-
pius mihi latet in librorum
„esiccatus, exiccatus". — ex
ed. pr. a d m o 1 e malis avi-
bus a mole, quod esset „ab
int^gro porro" expiscatus est
Hum. cf. Colum, 12, 9, 1.
„caules lactucae ab imo de-
purgatos eatenus, qua tenera
folia videbuntur". nucleos
corr. Hum. ap. Plin. 15, 116.
nuclei granum item est pi-
nienkern, ni placet, scribe
Lib. 11. Sarcoptes.
49
tuusae et fricatae, denuo ipso subtrito ita ut con-
misceri possit, mittas piperis grana et nuclei et
calcabis in matrice bene lota. et sic coquuntur ex
aequa oleo^ liquamine, fasciculo porrorum et aneto.
55. Botellum sic facies: sex ovi vitellis coc-
tiS; nucleis pineis concisis cepam; porrum concisum,
tus, crudum misces, piper minutum. et sic intesti-
num farcies. adicies liquamen et vinum et sic coques.
56. Lucanicas similiter, ut supra scriptum
est [lucanicarum confectio]. teritur piper, ciminum,
nucleis scil. adorna 134.
— matrice Lister corr. pro
materia. forte materna
scil. vulva ex Martial. 13, 56.
mortario b. loto Hum.
— et aqua oleo codd. et
aqua et oleo C ed. pr. ut
87. 118. 254. sed hic iS^e-
XaiM locum non dem. meum
ex aequa vel aequo, re-
stitutum item 68- 309. 63.
19 i. 269. est in aequam, ad
aequam, decenter, iuste,
recte, quod satis sit 374. ad
iustum 67. iuste coctus 133.
ex iure 133. 181. 221. 252.
187, omnia cum aequo modo
conteris, Pelagon. 25. fin.
ad 55. sex corr. pro ex.
— aliquot librorum passim
recurrens ut 473. „vitellum"
pro „ovi vitellum" artis cu-
linariae bona vox videtur. —
tus et thus codd. (ad Virg.
T. V. p. 476. lahn. ad Pers.
1, 43). quod thuris in opso-
niis nulliis sit usus, Hum.
corr. ius crudum. neqiie
vero illa resina intellegenda,
sed libanotis Plinii 20, 172,
C. Apicius ed. Schuch.
ros marinum cuius foliis odor
turis 24, 99. cuiusque usus
post annum stomacho salu-
berrimus 19, 187. pastillis 20,
233. collat. Mart. 4, 46, 7.
„rosmarinum mittes in pul-
tes" ap. Plin. Valer. 5, 27.
— crudum est cruor (cf.
159),a7ro(T(/)«^^a Ct vnoacpa/iua.
Galen. Gloss. Hippocr. p. 440,
Athen. 7, 124. botellum san-
guineum recentiores Graeci,
ut Erotianus Gloss. Hipp.
p. 206. al/uuTfCav vocant. —
farcies pro facies ex ed.
pr. et 58.
ad 56. condimentum
nullo adiecto, ut 224. 267.
272. 275. 345. 350. 351. est
petroselinum macedonicum
Dioscor. 3, 70. Galen. T. 6.
p. 282. Kuhn. Marc. Empir.
26. fin. Plin. Val. 2, 8 (2, 15.
male scriptum „autonicum"),
Pelagon. 6 p. 36. Veget. 3,
68, 2.5,67,2.Isidor.l7,ll,2.
St. Gregor. in Ideleri Corp.
medic. T. 1. p. 298. interpp.
ad Geopon. 12, 1, 2. Spren-
gel ad Diosc. 1. 1. bubon ma-
4
50
Lib. II. Sarcoptes.
satiireia, ruta; petrosiliiium; condimeutum^ t)acae
lauri, liquameu et admiscetur pulpa beue tunsa, ita
ut denuo beue cum ipso subtrito fricetur cum liqua-
mine. admixto pipere integro et abuudanti pingue-
dine et nucleis inicies in intestinum perquam tenua-
tum [perductum] et sic ad fumum suspenditur.
57. Farcimina: ova et cerebella teres^ nu-
cleos pineoS; piper, liquamen^ lasar modicum et his
intestinum implebis. elixaS; postea assas et inferes.
58. Aliter: coctam alicam et tritam cum pulpa
concisa et trita una cum pipere et liquamine et
nucleis. farcies intestinum et elixabis, deinde co-
mino, sale assabis et cum sinapi inferes, vel sic
concisum in disco.
59. Aliter : alicam purgas et cum liquamine in-
testini et albamine porri concisi minutatim simul
cedonicus L. macedonischer
steineppig. Sic eriica ho-
diernis Graecis aQoiuaroq di-
citur sicque pimentum hodie
vocamus genus herbae con-
dimentariae, licet omne ge-
nus herbarum et seminum
condimentarioriim designet.
Lexica tacent. — petrose-
linum marginis videtur ut
224. 345. 35L — ip.icies
ex /?. pro icies, micies,
miscies, nuceis reliquo-
rum, farcies int. ed. pr. H.
— tenuatum ex flor. pro
tenuatim. tenuissimum in-
testinum fartum ap. Varr.
L. L. 5, 2y. p. 115. Sp. te-
nuiiis (ieiuno) int. in sinus
vehementer inplicitum, Cels.
4,1. perdtictum nisiglos-
sa est significat isicium, cui
in Glossariis nomen inducti-
lis, unde gallic. andouille
natum, quod nostri verterunt
schuebling. cf. Diez. Lex. d.
roman. sprach. p. 553. — in
fumum TT. ad fureum yS.
furcum C. furenum d-x.
cf 289. 401.
ad 57. nucleis misces
55.
ad 58. comino scripsi
pro cum, ad 53. sale et oleo
assatur 111. istudsale for-
tasse corruptum pro s a t seu
satis est ex 374. an cum
sale est „cum acumine, cum
ratione?" sic elixum tan-
tum 59.
ad 59. liquamen in-
testini gekroesefett, utad-
ipis liquamen ap. Coliim. 6,
2, 1, post „intestini" forte
Lib. II. Sarcoptes.
51
elixas. elixa tolleS; pinguedinem concides et copa-
dia pulpae; in se omnia conmisces. teres piper, li-
gisticum, ova tria^ liaec omnia in.mortario permis-
ces cum nucleis et pipere integro, liquamen suffun-
des. intestinam inples, elixam et subassas, vel eli-
xam tantum appones.
60. Aliter circellos isiciatos: reples inte-
stinum inpensa isicii et circellum facies rotundum.
excidit „tinni", ut intellega-
tur thynnea muria, una voce
tina, thynni sal Martialis 10,
48, 12. cf. Plin. 9, 48. —
abumine porro ft. ami =
ne porriTT. abamine por-
ro -/ ed. pr. sicque volunt
libri fior. melior forma al-
bumen ap. Yeget. art. vet.
3, 57, 1. in aliquot libris
Plin. 28, 66. cf. 65. albamen
de porris 172. albamentum
196. Pelagon. 30. in. explico
medullam quae intus alba
est, niveum stipitem Martial.
13, 19. — elixa, elixas;
elixatos, elixato codd.
— pinguedinem adipes
44. — copadia ex cod.
hura. pro reliquorum con-
padia, compendia, com-
pandia. cf. 120. 280. 359.
370. copadium xo7Tai)iov quod
xonaioi'., xoTTsov, xonag, xoTTtg,
xof/jua, praecisum Nonii p.
103. a. carnis frustum dis-
sectum idque delicatius et
lautius, suis lingua cum epi-
glottide , gutturis summa
pars, glandulae linguae et
faucibus adhaerentes, al. ut
xonig culter coquicurvatus et
gladius venatorius derivatur
a verbo xoTTTiir. cf Dufres-
nii Gloss. in copadium. —
elixam in sex codd. pro
elixas quare intestinam
scripsi pro intestina vel
intestinum est scilicet
etiam intestina, cf. 371. sup-
pleta voce „hira" vel „hilla"
quae habetur praecipuum in-
testinorum omnium, Macrob.
in somn. Scip. 1. 6, 77. cf.
ad 44.
ad '60. Circelli habentur
farcimina in circuli formam et
rotunditatem efficta, knack-
wuerste. infra 369. intestina
impensa seu isicio repletain
gyro componuntur, a qua
coronae instar circumponendi
modo nomen non habent.
sed a circulis seu orbibus
item vocantur spirae, opera
pistoria, placentae ap, Cat. 77.
ar^eiTToi ap. Demosthen. orat.
18. p. 260. Polluc. 6, 77.
Athen. 4, 5. Bekker. Anecd.
gr. p. 302. Fest. p. 330. —
Editio pr. manca est. e cod.
suo eam supplevit Hum. quo-
cum faciunt nostri. — im-
pensam codd. — minia-
52
Lib. III. Cepuros.
fumas. cum miniaverit, subassas, exornas^ oenogaro
faecinio perfundes, sed cirainum addes.
Incipit Apici Caeli cepuros [de lioleribus].
LIB. III.
61. Ut omne holus smaragdinum fiat:
omne holus smaragdinum fiet, si cum nitro coquatur.
62. Pulmentarium ad ventrem: betas mi-
verit ex /9. pro reliquorum
iQimaverit, immaverit,
unimaverit. de vi verbi
refiexiva 25. f u m a v e r i s
Hum. — faecinio vel fae-
cino feci ex inepto fasia-
ni. opponitur siraplici, fac-
tum enim ex faeculento den-
soque liquore pisciculorum
et dictum est allec, faeco-
sum garum Martial. 13, 102.
faecula Lucret. 2, 430. cf.
Plin. 31, 95. — profundes
flor. et ed. pr. H. ad 42. —
sed cuminum ates ^y.
s. cum inumaces tt. s.
cum unimates K- s. cum
inumates S-x. editio pr.
manca sic finit „elixas et
subassas et exornas, oeno-
garo fasiani profundes. Vi-
riter assans. Explicit liber
secundus Apicii Artoptus".
Quae menda quis tollet? „cu-
minum addes" vera manus
non est. tentavi „setinia-
tum" et „cuminatum" et „su-
minatum" ex Arnob. 2, 42.
et „cominum" scil. oleum
ex Plin. 15, 13 (ubi oliva in
aliquot libris cuminia dici-
tur) 15, 20. — ex „viriter
assans" etficias ,,viriliter agi-
tans", assidue ne uratur 251.
ad 61. Is liber inscribitur
xr]7Tovo6g hortulauus, olitor,
quod in eo de oleribus quae
in cibum assumuntur et de
eorum pulmentariis et con-
dimentis agitur et ipsa con-
ficere docetur, ttsqI xtjttovqi-
xcjv Xa^nvwr^ TreQl r^Sva/uarwv
xrjnaiLov^ ne^X (pvXXaSiov, ne^l
ridy ^Xmqmv vnoTQLiuiuaTcov
(Cas. ad Athen. 2, 73 in.).
Sabini Tironis librum cepu-
ricon laudat Plin. 19, 177.
Caesennii ind. lib. XIX. T. 1
p. 51. Holus et olus in
nostris. illud praetuli quod
id h radicale est et graeco
X, gothico g respondet, /o^-
Toq hortus garten, conl. x^^V^
X^ofQog, ;^2w^o?. Salmas. in
Sol. p 219. 230. Doederlein
Red. u. Aufs. p. 366. 367.
Mone Bad. Urgeschichte 1.
p. 43.
ad 62. Apicius dicit : be-
tas — in ius infra scriptum
Lib. III. Cepuros.
53
nutas et povros requietos elixabis, in patena con-
pones. teres piper, ciminum, suffundes liquamen,
passum, ut quaedam dulcedo sit. facias ut ferveat,
cum fervuerit, inferes.. similiter polipodium in tepi-
dam mittes, ubi mollierit^ rades et minutum cum
pipere et cimino tritum in patenam ferventem mit-
tes et uteris.
63. Aliter ad ventrem : faeces betaciorum facies
detergi; ne laves, in eos in medium nigrum aspar-
ges et alligas, singulos fasces mittes, in aequam
cum coxeris, condies patenam, cum eadem passum
mittes et coctas cnm eo in-
feres. sic 73. cucurbitae in
patina inferuntur. quales di-
cunt patinarias, iurulentas,
Graeci sv Triyavip^ ev XoTTaSL
axevaCojuevag — patina et
p a t e n a e varia pronuntia-
tione ecribitur, et 63 72 ap.
Colum. 12,44,3. cf Phaedr.
26, 4. ubi vulpes in patena
liquidam posuit sorbitionem.
ut patera nomen habet a pa-
tentibus dispansisque labris
et cf. naTavr]. — pro dul-
c e d in tribus codd. et ed.
pr. ducenda. — in tep.
mittes tepida aqua made-
facies, Plin. 26, 58. e quo
patet ,,minutum" cum no-
mine «polypodium" esse iun-
gendum. — ciminumcodd.
— in patenam in ipsum
ferculum s. cibum in patena
coctum, pfannegericht. non
minus saepe mensa ipso pro
edulio est et T^aTTfta. lan»
ad Macrob. sat. 7, 1, 1. Sei-
ler ad Long. 3, 7»
ad 63. Tota compositio
deest in ed. pr. addita iam
ab Hum, cuius invcntum f a-
cies betaceorum fas-
ces, deterges, laves, in
eorum medium nitrum
asp. rideas. codicum „facies"
tenendum, sed eorum f a c i e s
(facit n) mendum est pro
faeces, vult enim „sordes
absterge seu amputa, faecu-
lentiam tolle, sohlamm. b e ta-
c i o r u m ex /?. b e t a t. in reli-
quis, sicque variant 64. scribi
oportere puleiaciu» et pasti-
nacius ap. Salmas. in Sol.
p. 583. b malvacius ap. Plin.
21, 19. Priscian. 3 fin. rapi-
cius seu rapacius ap. Cat 35,
2. 134, 1. Plin. 18, 127 ah
alii monuerunt. sunt radices
et librae betae vulgaris in
hortis cultae, rothe rUbe. —
ex eoru^m feci eos in, ut
„in medium" seu „in medio"
sit quod „interim", indessen.
ad n i g r u m (nitrum /tt Hum.
cf. ad Gargil. cur. boum 23.
54
Lib. III, Cepuros.
vel caroeimm et ciminum desuper asparges et oleum
modicum. ubi fervuerit, polipodium et frustra nucum
cum liquamine teres, ferventem in patenam fundes,
coperies. statim depones et uteris.
64. Aliter betacios varrones. Varro : ,,be-
tacios sed nigros [quorum detersas radices], ex mulso
decoctos cum sale modico et oleo, vel saie qua et
oleo in se cocto iusculum facere et potare". melius
etiam, si in eo pullus sit decoctus.
65. Aliter ad ventrem: apios virides cum suis
radicibus lavabis et siccabis ad solem, deinde al-
p. 41.) supple „viniim", cf.
Martial. 8, 56, 14. „nigra
falerna". — a b 1 i g a s y florr.
volebant adligas vel ob-
ligas cf. 380. 381. manipu-
los colligare ap. Cat. 156,2.
infra 93. holisera in fascicu-
lum rediguntur. fascem be-
tarum habes ap. Pelagon.
p. 94. fascem olim volui
pro fasces. iam interpunc-
tione sanavi. m i 1 1 e s ad ig-
nem. — in aequam passim
corr. pro in aquam, ad54.
— ciminum misces. — ca-
roeni et cumini /?. ca-
roeni et cuminiy florr. are-
ni et cuminum ir. — de-
super pro et super ex
^x et 212. 216. oleum super-
instillatur 167. dispargitur
135. quare abeat Hum. cum
suo et piper asperges.
— usitata forma fr u s t a in
^x, rarior frustra in reli-
quis, in omnibus 117. 135. in
sex 134. 167. antequam cor-
rexerunt ap. Cael. Aurel.
chron. 4, 3, Claudian. 20, 448.
in uno cod. Macri Flor. 1462.
sicque «frustratim" in no-
stris 167. et in aliquot Apu-
lei met. 2, 7. — coperies
formam contractam librorum
formae c o o p e r i e s vel c o-
hoperies et 369. 162.448.
praetuli. cf, Lachm. ad Lu-
cret. 2, 1061. — ut uteris
^9-xir. ut utaris /^C.
ad 64. Varronisy. Hum.
nesciens nomina propriapro
appellativis quasi eaque pro
adiectivis et epithetis, h. 1.
pro nvarronianos" adhiberi
posse. — et m. decoctas
codd. - qua ratione, lance.
aqua yn Hum. cf. 116. —
c c t a codd. malim c o c t o s.
— potari codd. — erit
ed. pr. pro etiam, Hum. ed.
vel sale aqua et oleo
in se coques, iusculum
facies et potabis: me-
lius erit.
ad 65. albam et cap.
codd. ad 59. capita ex
Lib. III. Cepuros.
55
bamen [capita] porrorum simul elixabis in caccabo
novo ita ut aqua ad tertias deferveat [id est ex
tribus eminis aquae una remaneat]. postea teres
piper, liquamen et aiiquantum mellis umorem, teni-
perabis et aquam apiorum decoctorum colabis in
mortario et superfundes apio. cum semel fervuerit,
abponeS; et si libitum fuerit, apios adicies.
66. Asparagos. asparagos cucabis, rursum in
calidam summittes, callosiores reddes.
margine est ut paulo ante
„quorum detorsas radices"
et mox „id est — remaneat"
— umore codd. ^mellis
umor" erit Scribonii37. mel
liquidum. simili verborum
ambitu humor musti ap. Virg.
G. 1, 295. aquae ap. Ovid.
am. 2, 6, 32. lactis, Censo-
rin. 4, 9. mellis liquor ap.
Lucret. 4, 13, aquae ros ap.
Apul. met. 1, 19.-— semel
et85. corr. pro simul, quod
non raro scribitur ^semul",
unde vitium natum (Corte de
usu orthograph. 3, 10. p. 146.
147.). cf. „iterum ac tertio"
67. coll. 221. „ter buUire"
425. „undas tres" 364. S\g
draCsiv Diosc. 1, 63. eadcm
confusio ap. Macrobi Som.
Scipion. 1, 18, 6. Senec. tranq.
an. 1, 3. interpp. ad Horat.
serm. 2, 8, 24. ep. 1, 7, 96.
lahn ad Pers. 1, 24. Hermann
ad luvenal. 5, 142 p. XXIII.
— appones codd. depones
67. — ad apiorum dec.
supple „et porrorum"' et
„porro" ad „apio", simul
enim elixantur. —
ad GQ. pro insano sic-
cabis inveni siciabis, isi-
ciabis, sicio condies et co-
ques, vel aeque novum ver-
bum cucabis seu cicabis
sucu (cf. 382) seu lacte nu-
cis indicae cui nomen xovxc,
quae commendabilem sucum
ex austero dulcem praebet,
Plin. 13, 62. Kolb Bromato-
log. 2 p. 382-385. supra 10.
primum in lacte, postea in
aqua coquitur. de coquendi
ratione in aqua calida 121.
— sursum ^SSx — favo-
siores. ^x. — codicum op-
timus /5 sic: summitas
callosiores reddes cu-
curbitas gustum decu-
curbatas cucurbitas
coctas sicque fere omnes:
summittes calL reddes
cuc. g. cucurbitas coc-
tas, unus n: submittas
call. redas cuc. gustum
de cucurbitis cucurbi-
tas coctas. non mirum
quod. Hum. post «summittes"
novam compositionem orsus
scripsit Cucurbitae. Cal-
losiores reddes cucur-
56
Lib. III. Cepuros.
67. Cucurbitas. ad iustum cucurbitas coctas
expressas in patena conpones. adicies in mortarium
piper et ciminum, silfi modice [id est lasaris radi-
cemj, rutam modicam, liquamine et aceto tempera-
bis, mittes defrictum modicum ut coloretur. ius exi-
nanies in patena. cum fervuerit iterum ac tertio,
depones et piper minutum asparges.
68. Aliter cucuvbitas iure colocasiorum : cucur-
bitas coques ex aequa in modum colocasiorum. te-
res piper, ciminum, rutam, suffundes acetum, liqua-
men, temperabis. in caccabum. cui adicies et eas
cucurbitas iucisas expressas. in ius mittes ut fer-
veant. amolo obligas, piper aspargis et inferes.
bitas ad gustnm. „aspa-
ragos callosos reddere" est
quasi callo obducere, utsint
minus marcidi et flaccidi, caro
eorum solida firmaque, non
fluida. cf. ;^o>^^og, xovS^c!»-
Sijg, knorpel, knorpeligt,
knarpelig, knopperig.
ad 67. Disiunxi ut vides
et ex edit. pr. et hum. a d
gustum effeci ad iustum
ut 120. „iustata" ex „gusta-
ta". quod mendum ex pro-
nuntiatione ortum et intra
vocem recurrit. cf. Salmas.
in Sol. p. 43. a G. 137. a D.
iuste coctus 133. ex iure 131.
ad 54. — piper et c. pro
piper cim. ex/?pipere
corr. ut arctius iungantur et
sint neTTe^oxujuivov Hierophili
medici in Ideleri Corp. 1. p.
411, 29. — modicum y H.
modici ed. pr. - id est
las. rad. omittit y. — de-
fruti ed. defrictoTT. de fre-
to /S florr. de feretro y. si-
milis variatio 145. cf 251.
369. defricto colorare 284,
287. 337. prope cocturam vel
media coctura mittitur 213.
216. 380. 381. 234. ad 19. —
c 1 e t u r y florr. ed. pr. c o 1 e-
r e t ur tt. — i t e r u m ad 65.
ad 68 colocesiorum
cod. 179. 208. 218. 325.356.
variant. est olus niliacum et
Eomam perlatum : praepara-
tum ex longa et crassa ra-
dice cui gustus tuberorum,
dulcedo avellanarum, unde
in cibis lautissima, hodie cul-
cas dicta. Salmas. Hyl. iatr.
p. 198 b C. Schneid.adPal-
lad. 3, 24, 14. — aequa
corr. pro aqua. ad 54. —
malim concisas 48. in
ius codd. otiosum videtur,
quod id iam in caccabo
est. tentavi intus et in
iustum. at in ius mittis
recurrit 135.
Lib. III. Cepuros. 57
69. Cucurbitas more alexandrino : elixatas cxi-
curbitas exprimes, sale asparges, in patena conpo-
nes, teres piper^ ciminum, coriandri semen; men-
tam viridem, lasaris radicem, suffundes acetum, ad-
icies cariotam; nucleum teres melle, acetum, liqua-
men, defricto et oleum, temperabis et cucurbitas
perfundes. cum fervuerint, piper aspargis et inferes.
70. Aliter cucurbitas: et elixatas ex liquaminC;
oleo, mero.
71. Aliter cucurbitas: frictas oenogaro simplici,
et pipere,
72. Aliter cucurbitas: elixatas et frictas in pa-
tena conponeS; ciminatum superfundes, modico oleo
super adiecto fervere facias et interes.
73. Aliter cucurbitas frictas: tritum piper, ligi-
sticum, ciminum, origanum, cepam, vinum, liqua-
men et oleum. amolo obligabis, iu patena et inferes.
74. Aliter cucurbitas cum gallina: duracina, tu-
bera, piper, careum, ciminum, silfi, condimenta vi-
ridia mentam, apium, coriandrum, j^uleium, cario-
tam, mel, vinum, liquamen, oleum, acetum.
ad 69. 1 i q u a m i n e codd. t a s" i. e. refrigeratas. „sa-
— defricto colorabis 67. les frictos tritos" 5.— in
prius acetum terendi gratia patenu inf. ad 62.
additur, vel posterius est ad 74. sic 77. cucumeres
acoetum axoirov, quod per cum cerebellis elixantur, sic
se fluit, iungferhonig, Plin. 246. pullus elixus cum cu-
11, 38. (at cod. rescriptus curbitis elixis, 247, cum co-
quem edidit Mone noster locasiis elixis, sicque 93. ho-
habet ^tacitum"). cf. 174. lisera cum piscibus assis in-
179. 190. 191. saepius liqua- feruntur. — condim. vir.
men bis additur 128. vel 106. — caromentam/^florr.
„melle acetum" iungendum, careum mentam y. careotam
nt sit oxymeli. caromentum tt. cf. 193. 282.
ad 73. t ritas codd. olim erat mihi olim calamenta,
explicabam „vulgatas, usita- quae herba magnae virtutis
tas** et tentabam „astric- ap. Macr. Flor. 593. 607. scri-
58
Lib. III. Cepuros.
75. Citriiim: sil moutanum, silfi, mentam sic-
cam, acetum, liquamen.
76. Cucumeres: cucumeres rasos sive ex 11-
quamine sive ex oenogaro» sine ructu et gravitu-
dine et teneriores senties.
77. Aliter cucumeres : rasos elixabis cum cere-
bellis elixis, cimino et melie, modico api semen,
liquamine et oleo, ovis obligabis. piper aspargis et
inferes.
78. Aliter cucumeres: piper, puleium, mel vel
passum, liquamen et acetum, interdum et silfi ac-
cedit.
79. Pepones etmelones: piper, puleium,
mel vel passum, liquamen, acetum, interdum et
silfl accedit.
80. Malvas: malvas minores de grano ex li-
bitur calamentum, calamin-
thum, calaminthe, bisamthy-
mian ?
ad 75. Lemma in /? est
citrinum. Hum. corr. ci-
trini. cucumes citrini, ci-
tronengurken, non cucurbi-
tae citrulli L. wassermelo-
nen, hodie xa^Trovaca. cf. 21.
175. C. Gesner in marg. ex-
plicat. „citrullus", quod no-
men derivandum a citreo et
in ital. citriulo, gurke, et in
gallic. citrouille, kiirbiss, ob
similitudinem fructus abiit.
medico ap. Ideler. II. p. 260,
13. 24. et p. 266, 12. dici
videtur xit^ov cuius caro sine
cortice et cortex per se com-
mendatur. cf. Plin. 19, 71.
20, 12, — sil mont. erit
plauta de qua 35,
ad 76. et a vicinis ab-
sorptum addidi.
ad 77. modico seiunxi
a „melle", ut sit „post mo*
jdicum" Pelagon. 5. p. 27.
„paulo post". idem feci 162,
186. 194. 216. 301.318.398.
337. sic anetum adicitur me-
dia coctura 213. 216. ad id
adiect. temporis cf. verno
103. matutino, hesterno (Klein
ad Lambini Emendd. Tullian.
p. 159.) — ovis corr. pro
bis. —
ad 80. de grano resti*
tui pro Hum. senogaro.
supple „obligas", vel „su-
perfundis" 86. in medulam
mittis 91. est vero granum
alica quaedam, spelzgrueze,
comparandum cum TQayw
^raeco. cf. Plin. 18, 116. Cat
Lib. III. Cepuros.
59
quamine et oleo, acetum. malvas maiores in eo
grano, piper ex liquamine, caroeno vel passo.
81. Cimas et coliclos. cimas: ciminum; sa-
lem, vinum vetus^ et oleum si voles [addes], piper,
ligisticum, mentam, rutam^ coriandrum [folia coli-
clorum], liquamen, vinum, oleum.
82. Aliter: coliclos elixatos mediabis, summam
foliorum seres cum coriandro, cepa, cimino, pipere,
passo vel caroeno et oleo modico.
83. Aliter : colicli assati in patena conpositi con-
diuntur liquamine, oleo, mero, cucino. super aspar-
ges porrum, ciminum, coriandrum viride super con-
cides.
84 Aliter: colicli conditi ut supra cum elixis
porris coquantur.
86. Geopon. 3, 8. Galen. fac.
alira. 1, 20. p. 619. Salmas.
Hyl. iatr. p. 71. b. et eo
grano pro oenogara. —
de meo et add. — piper
liq. codd. praeter ^ qui
pip. e t liq. et ed. pr. pi-
pere liq. unde corr. ut es*
set piper cum liquamine tri-
tum 96. 285. 314. piperatum
373. 384. poivrade. — pas-
s temperas^ ut dulce fiat.
ad 81. et coliclosom.
y fiorr. ed. pr. de coliculis
satis dixi in „salate u. ge-
muese" p. 35. et ad 180.
addes ^n addunt.
ad 82. m e d i a b i s y^
pro mediabis i. e. dimi-
diabis, biparties, in duas par-
tes divides caules, Colum.
12, 7, 4. per medium divi-
des, an ii q. dimidium coli-
culorum et foliorum accipies,
ut explicandum medianamal-
varum et betarum 133? co-
liculi cum foliis suis deco-
quuntur ap. Pelagon. 8. p.43.
summa foliorum (fo-
liarum ^d-n. an folia eo-
rum?) teres codd. quod
ineptum vel est tores tor-
res, ad 123. vel seres. cf.
et 109. 190. — piper /?y.
scil. addes.
ad83. exati/?7r. elixa-
ti Hum. e cod. — compo-
siti y Hum. composita
reliqui, quae nova vox esset
compositura, compositio Co-
lum. 12, 21, 6. compositum
12. 59, 3. mixtura, conditura.
cf. 381. — cucino xovkCvo),
sucu seu lacte illius arboris
cui nomen xovxi, cuci 66.
correxi pio cumino.
60
Lib. III» Cepuros.
85. Aliter: coliclos condies ut supra, admisces
olivas virides et semel ferveant
86. Aliter coliclos: conditis ut supra superfun-
dis alicam elixam cum nucleis et uva passa, super
asparges porros.
87. Porros. porros maturos fieri pugnum salis,
aquam et oleum mixtum facies et ibi coques et exi-
mes. cum oleo, liquamine, mero et inferes.
88. Aliter: porros operias foliis coliclorum et
in prunis coqueS; ut supra et inferes.
89. Aliter: porros in bafa coctos ut supra et
inferes.
90. Aliter porros : si in aequam elixati erunt,
bafae nondum conditae plurimum admisce conditu-
rae in qua eos manducaturus es.
similis confusio 253. 372. Plin.
18, 345. Cels. 1, 2. inpri-
m i s par. et flor.
ad 89. deest. in y. b a f a
et 90. bafae consonantibus
translatis scripsi pro baca
et fabae. sic eae commu-
tantur in ^furvum" et „cur-
vum" Propert. 5, 7, 27. Lach.
Julina" et „culina" Sil. It.
6, 149. Salmas. ad Inscr. He-
rod. p. 5 L b a f a bapha /?«(/)?;
est /$a ////«, ^V/?of////a, enbamba
103. intinctus Plin. 15, 118.
20, 65, 80. quo loco brassica
ex intinctu sumitur. Hum. ed.
in caccabo.
ad 90. p o r r o s in melio-
ribuspro porri. particulam
a vicinis elisam, ut 15. 125.
addidi pro Hum. cum. ~
in aequam aeque, recte
269. corr. pro in aquam.
ad 85. conditis flor. ut
86. semel corr. pro si-
mul 65.
ad 86. conditis dati-
vus est. — uvam passam
n Hum. ego ex seqq. por-
ros huc traxi, ut porrum
adspergit noster 83.
ad 87. ad „aquam et oL
mixt. fac.« cf. 250.268.430.
aqua calida oleo mixta vSq^-
Xaiov est Cael. AureL acut.
1, 19. coll. Plutarch. T. 8.
p. 634 R. al. cf 54. 118. 123.
145. 254. Plin. 23, 83. „oleum
cum pari caldae mixtura"
illam primam mixturam abici
vides ex medico in Ideleri
Corp. Medic. U. p. 263, 12.
— et m ero codd.
ad 88. o p e r i a s i. e. co-
perias feci ex cod. par. a p e r-
cas et reliquorum aper-
tos. Hum. ed. opertos.
Lib. III. Cepuros.
61
91. Betas: concides, porrum, coriandrum; ci-
minium; uvam passam varianara^ et omnia in me-
dulam mittes, ligabis et ita inferes ex liquamine,
oleo, aceto.
92. Aliter betas elixas : ex senapi, oleo modico
et aceto bene inferuntur.
93. Holisera. holisera in fasciculum redacta
manu ex liquamine, oleo et mero bene inferuntur,
vel cum piscibus assis.
94. Rapas sive napos: rapas sive napos
ad91. ad „concides" sup-
plebis „betas". non raro lem-
luatis nomen ad primum ver-
bum subaudiendum est ut 99.
138, 141 192. 194,202. quare
non audiendus Listerus qui
„in hoc articulo nulla est
mentio betae, ideo potest ad
proxime superius caput de
porris referri", neque Reine-
sius Var. Lect. 3, 17. p. 634.
qui addito „aliter" item iun-
git. idem pro „medulam",
quam intelleges ex nota ad
43. correxit ^truUam" quae
sit vas escarium, catinum,
quo pulmentaiia, obsonia fet
reliquae dapes mensis irapo-
nantur. Hum. exponit „in
massam substantiamque et
corpus unum", Bartbius „in
iusculum spissius medullam
referens". — varianam pro
farinam emend. ex Plin.
14, 29, ea nobis a viti elve-
ola dicitur elbingrosine. —
malim haec omnia. ut
Noster loquitur multis locis.
ligabis codicum est obli-
gabis, coagitabis.
ad 92. ex 8. cod tt. et s.
reliqui. et napi /?. — bene
ut 93. non satis placet.
ad93. olisera codd. ad
61. olisatra Hum. codd.
Plin, T. 1 p. 52. lin. 1. cf
97. 124. 139. Colura. 11, 3,
18. 12, 7, 1. 12. 58. Pallad.
5, 3. 2. Plin. 12,45. 19,162.
20, 117. Cael. Aur. chron.
3, 4 p. 231. Plin. Val. 3, 14
fin. ubi male editum „olo"-
santum". ea planta est sy-
stematis smyrnium olusatrum
schwarzkohl, veterum Grae-
corum, ut Hippocr. nat. mul.
p. 572. 583. morb. mul. p.
603. Theophr. hist. pl. 7, 6,
3. Dioscor. 3, 71. Galen. fac.
alim. 2, 52. InTToasXivov, ho-
diernorum /uavqoaihvov et
lyxvXoasXivov, Columellae 10,
123 olus pullum. — manu
arte. — cum pisc. assis
explica ex 127. sic cucurbi-
tae cum gallina 74. pisa cum
isiciis 198.
ad 94. exprimes ma-
nibus depressabis 153. —
ratam /?. -- vel pro mel
62 • I ib. IIL Cepuros.
elixatos exprimes. deinde teres ciminum plurimum,
rutam, minus lasar particum vel acetum, liquamen,
defrictum et oleum modice. fervere facies et in-
feres.
95. Aliter : rapas sive napos elixas infereS; oleum
subinstillabis, si voles, acetum adde.
96. Rafanos: rafanos cum piperato^ ita ut pi-
per cum liquamine teras.
97. Holus molle. holus molle ex holisatro:
coctum ex aqua nitrata expressum concides minu-
tim. teres piper, ligisticum, satureiam siccam cum
cepa sicca, liquamen^ oleum et vinum.
98. Aliter holus molle: apium coques ex aqua
nitrata, exprimes et concides minutim. in mortario
teres piper, ligisticum, origanum, cepam, vinum,
liquamen et oleum. coques in pultario et sic apium
conmisces.
99. Aliter holus molle ex foliis lactucarum cum
scapis: coques ex aqua nitrata, expressa concides
minutim. in mortario teres piper, ligisticum^ api se-
men, mentam siccam, cepam, liquameu; oleum,
vinum.
ex y laser igitur loco aceti pro manare 373. sufflere 364.
adhiberi poterat, alibi quo lavere in Sallust. fr. 2. 81.
acrius fieret acetura laseris densere pro densare ib- 2.
sucus admiscebatur, de quo 68. cf. interpp. adTacit. ann.
aceto laserpitiato in Gloss. 2, 14, 2. Bach ad Ovid. met.
dicetur. laser et acetum iun- 13, 605.Kaercher Etym. beitr.
gitur 393. forte iungeudum 1. p. 40.
„modice fervere" cf. 115, 120. ad 97. holus ex p pro
321. 395. de rapis parandis o 1 u s. — m i n u t u m /?y. m i -
153. — forte infares, in- nutatum tt.
farres, farre obliges 42. ad 99. cura scapis
ad 96. ita — teras ut scripsi pro cumcaepis. id
814. tereas /^tt. ut carpeas est caulibus 100. Colum. 12,
151. tergeatur et tergatur 9, 1. thyrsis Plin. 19, 129.
ap. Cels. 7, 1, sic mangre Cael. Aur. chvon.3,2. strunk-
Lib. III. Cepuros.
63
100. Holiis moUe ne acescat, summa quaeqiie
amputantur et purgamenta et caules madefactos in
aqua absenti contegito.
101. Herbae rusticae liquamine, oleo, aceto
a manu, vel in patena pipere, cimino, bacis lentisci.
102. Urticae: urticara feminam Sole in Ariete
posito adversus aegritudinem sumes, si voles.
103. Intuba et lactucae: intuba ex.liqua-
minC; oieo moclico comedere cepa Qoncisa pro fla-
turis vernO; hieme intuba ex enbambate vel mello
et aceto acri.
saiat. cf. mea Olera p. 46.
expressa folia.
ad 100. acescat ex tc
et cod. Ham. et Plin. 18, 77.
pro a r e s c a t. eandem con-
fusionem observavi Scribon.
22. madef. cet. cf. Plin. 27,
46. 47.
ad 101. amanunoncoc-
tae, per se ^^ /f^^os, auro-
oxfSoy. opponitur „inpatena"
et 62.
ad 102. eam urticam „fe-
minam silvestrem" vocat Plin.
21, 93. intellegenda urtica
pilulifera Lin in Europa au-
strali nascens quae flores
femininos in capitulo habet.
cf. Dierbach Flor. Apic. §. 51,
mea olera p. 59. — s o 1 e i n
ar. pos. verno tempore, cf.
Vitruv. 9, 3, 1. — egrit.
^y, arctitudinem coni.
Casp. Barthius Advers. p.
1792. quem satis vituperavit
Reinesius Var. Lect. 3, 17.
p. 635. aegritudinem esse
morbum hodie «otura vel ex
Plin. 19,128. al. Cellar. Cur.
post. p. m. 160. Append. p.
m. 45. 46. Sic alyy^i^a est vo ••
or]^a Galen. Gloss. Hippocr.
p. 422.
atl 103. c o m e d e r e emend.
pro medere. sic sequentis
vocis prior litera vel sillaba
praecedenti adhaerescit et
contra multis in locis. ex
edit. princ. medice Hum.
fecit modice. et flaturis
i. e flatibus emend. pro lac-
tucis et verno pro vero
quod deest in / et flor. quod-
que e cod. suo Hum. inve-
re mutavit. supple „tempo-
re«. cf. Cat. 50, 2. 131. Plin.
9, 47. Pallad. 3, 12, 1. 3, 26,
8. 5, 8, 6. 6, 7, 1. 4, 9, 13.
4, 10, 3. sic ^aestivo" dixit
Apulei. II. p. 366. ubi vide
Hild. sic horno, crastino, ma-
tutino, cotidiano, sereno, al.
cf. Gronov. ad Ammian. Marc.
18, 4, 1. Scheflfer ad lul. Ob-
seq. 55. Halm. ad Cic. in
Vatin. 1, 3. p. 38. — en-
64
Lib. IIL Cepuros.
104. Lactncas cum oxiporio, aceto et modico
liquamine ad digestionem et in flationem.
105. Et ne lactucae laedant: cimini unc. II.
gingiberis unc. I. rutae viridis unc. I. dactilorum
pinguium scripulos XII. piperis unc. I. mellis unc.
VI III. ciminum autem aethiopicum aut siriacum aut
libicum infundes in aceto, cum siccaverit, tundes.
et postea melle omnia conprehendis, cum necesse
fuerit. dimidiujn cocleare cum liquamine et aceto
modico misces. aut post cenam dimidium cocleare
accipies.
106. Carduos liquamine, oleo et ovis conci-
sis. Aliter carduos: rutam, mentam, coriandrum,
bamraate ^n. embamm.
y8. em embamimate C^,
infra 346 scribitur embamba,
ebamba a dorica forma ftau-
/?a vocis ^afi/ua (Ahrcns Dial.
doric. p. 86. supr.). eadem
latet in Columellae 12, 34.
bambatae et Plinii 20, 147.
embamma, inbamma, inbam-
ba et 22, 88. cf. Salmas. in
Plin. p. 265. b. — aceto
acri emend. ex 448. pro
agri lact. mecum esse co-
dicem humelb. postea vidi.
sic vitiose scriptum „aceti
agri" ap. Pelagon. 6 p. 34.
pro „acri" i e. acris, ad Gar-
gil. cur. boum 26 p. 45 Bar-
thius Adv. p. 1793. acri-
lactucas scribens explicat
„quae sunt acrioris gustus",
quocum facit Lister ob sil-
vestrium summam amaritu-
dinem prae sativis.
ad]04. et inflat. codd.
cum nomen simplex esse pos-
sit quod compositum inflatio,
praepositionem seiunxi, ut
sit quod contra. ni velis,
eam absorptam puta.
ad 105. eadem fere com-
positio 33. ne laedant ne
innatent, sed sedeant. Horat.
serm. 2, 4, 59. 2, 2, 73. —
cyminum tt. gengib. -rr. gen-
giber /5,9-. gingiber y^. zingi-
berC. ad29. aut siriacum
aut libicum tundes ci-
minum /?/r. aut lib. tun-
des cim. omittunt flor. cum
/. in uno 9- autem est. me
verborum ordinem mutasse
vides, ne pugnent cnm illo
33. postea — fuerit ex,5
addidi, partem habet ed pr.
coclearum, cloclearum,
clocleare,cocleare codd.
cf. 48. 145. accipies su-
mes.
ad 106. ovis conc. ob-
Hgabis 77. 123. 334 ornabis
432. vel flor. cum par. pro
Lib. III. Cepuros. 65
feniculum omnia viridia tereS; addes piper, ligisti-
cum, mel; liquamen et oleum. Aliter carduos elixos :
piper, ciminum^ liquamen et oleum.
107. Sfondili vel funguli: sfondili fricti
ex oenogaro simplici. Aliter: sfondili elixi ex sale,
oleO; mero, coriandro viridi conciso et pipere in-
tegro.
108. Aliter: sfondilos elixos perfundes amolato
infra scripto: api semen, rutam vel piper teres>
passum; liquamen et oleum modice, amolo obligas.
piper aspargis et inferes.
109. Aliter: sfondilos tores. ciminum, rutam,
liquamen, caroenum modice^ coriandrum viride, et
porrum. Et sfondilos infares pro salsa.
110. Aliter: sfondilos elixatos praedurabis, mit-
tes in caccabum oleum, liquamen, piper, passum^
colorabis et obligas.
111. Aliter: sfondilos oleo, liquamine conplebis,
vel oleo et sale assabis, piper aspargis et inferes.
m e 1. eadem confusio 94. 108. ad 108. v e 1 corr. pro m e 1
217. 220. 300. 308.330.4:71. ad lOG.
tertia compositio deest in ^g^ ^qq teres corr.
ed. pr. pro ea addam Pli- ^ores elixatos praedurabis
nii 19,153. cardui condmn- ^^q ^^ ^^2, infares corr,
tur aceto melle diluto addita inferes ad42, 94. sal-
laseris radice et cumino" ut sa vel salsum ad Roma-
legendum pro cumim". m ^^^ transiit et francogallice
libelloDeolenbusp. 20-23. g^uce factum est, ital. sol-
ostendi sfondilos esse capita ^io, unde nostrum sulze.
s. capitula cynarae scolymi gu^, explicat „loco salsa-
L. hodieque dici kaese, gall. menti", rag^yov, cf. 211.
les culs d'artichaut, carduos
contra caules cynarae car- ^ ^^ 1^^- P^^^^^^ ^^^- ^*
dunculi Lin. lorte verum. cf. 352. passum
ad 107. funguli expar. vero etiam additur ut dulce
pro funduli vel fundi-li. ^at 182. 265. et alia re co-
Hum. ed. spongioli sive loratur 51.
funguli. cf. 190. ad 106. ad 111. addidi ex codd.
C. Apicius erl. Schuch. e
6Q
Lib. III. Cepuros.
112. [Aliter: sfondilos elixatos conteres et ner-
vos eorum eximes^ deinde cum eis alicam elixatam
et ora conteres, liquamen^ piper. isicia ex his fa-
cies cum nucleis et pipere. in augmento. assabis.
oenogaro continges. et pro isiciis inferes.]
113. Carotae seu pastinacae, carotae seu
pastinacae frictae oenogaro infcruntur.
114. Aliter: carotas sale, oleo puro et aceto.
115. Aliter: carotas elixatas concisas ex cimi-
nato, oleo modico coques et inferes. ciminatum co-
lorium facies.
oleo exTrpro oleum. „co-
perire" ea de re 162.
ad 112. In cod. C deest:
librarius quidam eum com-
positionum numerum plenio-
rem reddere volens illam 42.
inepte huc transposuit, pa-
rantur enim ibi isicia mari-
na, hic olera coquuntur. et
nervos e. ex. sed corium
eorum demes, ad 136. ali-
cam misces. cum nucl. et
pip. interpositis vel. missis.
omento H. scripsitpro co-
dicum augmento vel au-
gumento et 264. ea vox
scribebatur augmentum, au-
mentum, omentum 292. 40.
Varr. L, L. 5, 22 p. 116.
praestat forte magmento.
cf. Ducang. Gloss. in v. p.
183. lan. proleg. ad Pers.
p. XVni. XIX. omento por-
cino involvere 320. tegere
397. coperire 369.
ad 113. aliquot librorum
caroetae videtur carot-
tae, utroque enimmodoad-
huc in Italia scribitur. seu
past. omittit /?. ea planta
est pastinaca erratica radice
dulci Plinii 25, 112. past.
hortensis, xaqiorov dicta ap.
Athen. 9 p. 371 E. a voce
xaQov careum, cuius radix
pastifiacae et dauci modo
editur ap. Dioscor. 3, 59.
cf. Bodaeus ad Theophrast.
p. 1120. Beckmann. Erfind.
V p. 134 seqq.
ad 115. cx cum feci ex
sex librorum et cum quae
voces saepius commutantur.
in cuminato/5. in cumi-
no y, — colorium corr.
pro coliorum, Hum. co-
loratum. cf. 51.
Lib. IV. Pandectes.
67
Incipit Apici Caeli pandectes.
LIB. IV.
116. Sala cottabia: piper, mentam, apium,
puleium aridum; casiam, nucleos pineos, mel, ace-
tum, liquamen^ ovorum vitella. quam recentem pa-
nem ex posca maceratum exprimeS; caseum bubu-
lum^ cucumeres in caccabnlo conpones interpositis
ungulis, mutes concisim copadiis porcinis uti iocus-
culis gallinarum. ius perfundes. super frigidam col-
locabis et sic appones.
adll6. pandecter codd.
medicinae pandectas Mat-
thaeus Sylvaticus et iuris
pandectas vocavit lustinia-
nus. Tiro in pandecte ap.
Charis. 2, 134. cf. Plin. praef.
natur. hist. §. 23. Gell. 13,
9, 3. Ducange T. V p. 48.
— sala cattabia codd.
salacacabia corr. Hum.
quae sint aloxaxa^ia^ dXiara
iv xax>{d/3<p /?^w^ara, salsa
caccabularia, salsitia quae in
caccabis coquautur, cibi sa-
liti in ollis cocti, kachelsulze.
meum cottabia explican-
dum ex illo cottabi genere
ap. Athen. 15, 6. Schol. Lu-
cian.T. V. p. 334. ed. Lehm.
in quo similiter acetabulum
innatat aquae in pelvin in-
fusae. cf. lacobs Verm. Schr.
VL p. 113. seqq. Osann Beitr.
z. literat. 1. p. 111. verba
npiper — vitella" ius conti-
nent quod siipra massam de-
scriptam funditur totumque
postremo super frigida col-
locatur, in cuius locum nix
sub ora aspergitur 117, ut
in ea natare videatur. sala
nil potest esse nisi salsa,
salsamenta, salgama, unde
nostrum sulze 109. qua re ea
patina converti potest sulze
im eisbecken et conferri ho-
dierna galatina, Gallorum ge-
16e. — casiam seu cassiam,
cassienzimmt. emend. pro c a-
seum. — quamproaquam
est ex /?. — panis posca in-
fusus ap. Cael. aur. chron.
3, 2. i. e. perfusus ad Gar-
giL p. 41. — ungulis un-
gellis 182. 259, trunculis
suum scripsi pro n u c 1 i s et
mutes concisim copa-
diis porcinis uti i. pro con-
cisi (concisis capparis C.)
capari minuti i. cf. 120.
187. „mutes" etiam restituen-
dum 133. est permutes, al-
ternis ponas, varies, varia-
tim compones 120. et ius
68 Lib. IV. I^andectes.
117. Aliter sala cottabia apiciana: ad-
icies in mortario api semen; puleium aridum; men-
tam aridam, gingiber; coriandrum viride; uvam pas-
sam enucleatam, mel, acetum^ oleum et vinum^ con-
teres. adicies in caccabulum panis picentini tria
frustra, interpones pulpas pulli, glandulas aedinas,
caseum vestinum, nucleos, pineos, cucumeres, ce-
pas aridas minute concisas. ius supra perfundes.
insuper nivem sub ora aspargis et inferes.
118. Aliter sala cottabia: panem alexandrinum
excavabis, in posca macerabis. adicies in morta-
rium piper, mentam, alium, coriandrum viride; ca-
seum bubulum sale conditum, aquam, oleum, insu-
per vinum et inferes.
119. Caccabinaminore: olera diverse elixa
conpone et pullinam intersere, si volueris. condis
liquamine et oleo et bulliat. teres piper modicum
et folium et cum tritura conmisces ovum et tribu-
las. Alias tritura unde perfundes caccabina: teres
ergo folium quantum conpetat cum cerefolio uno
et quarta parte de lauri baca et medium caulis
supra f. ex 117. corr. pro tero nomine Carthaginis /<rax-
ius prof. xa^r^, quod adiectivum for-
adll7. gengiber /5y,9-7r^ matum est ut ayad-lvog ab
29. frustra COdd. 63. — "Ayccd-t]. Usvotvog, qr^ylvog, al.
forte c.vescinum, adLiv. vel levi manu corrigas ca-
9, 25, 4, 10, 20, 1. Plin. 11, nobina, xavo},riva, ab Ae-
241. gypti urbe Canobo, quaein-
ad 118. reliqua facta vi- famis erat luxuria civium. de
dentur ut supra. xavw^io/ucp cf. Strab. 17, 1, 16.
ad 119. ea et sequens Creuzer Dionys. p. 119. 126.
compositio ex Excerptis api- non minus difficile est alte-
cianis codicis salmasiani ad- rum lemmatis vocabulum.
dita hoc loeo, quia similes supplendum censeo „iure",
patinae sunt, sed nominis ut ad „simplici" 204. — di-
singularis, non a caccabo versa cod. et pullina et
ducendi, sed a patria, ab al- conpedat et vaborabis
Lib. IV. Pandeotes.
69
elixi et folia coriandri et solves de iuscello eius
et vaporabis in cinere calido et adorna. antequam
fundas in vasculo, perfundis conditam et sic ponis.
120. Caccabina fusile: malvas, porros, be-
tas sive coliclos elixatoS; turdos adque esiciatum
pullum; copadia porcina sive pullina et cetera quae
in praesenti habere poteris, conpones variatim. te-
res piper^ ligisticum cum vini veteris pondo IL 11-
quamen pondo I. mel pondo I. olei aliquantum.
iustata [id. permixta et temperata] mittis in pati-
nam et fac nt modice ferveat. et cum coquitur,
adicies lactes, in uno ova dissoluta cum lacte per-
fundes. patinam mox constrinxerit; inferes.
et a d r a. praeterea correxi
intersere pro inter se.
— cerefolium forma no-
minis medio aevo maxime
solennis, rarior est caeref et
chaeref. ad ^r. /oft^tfrpy^^ov
quasi foliis luxurians, putant.
sed verior videtur cerepolum
ap. Colum. 10, 110. Plin. 19,
170. Salmasio. originem vo-
cis invenit Martin Pflanzen-
namen, p. 30 int^lexerim ve-
ro illam Plinii 12, 30. plan-
tam indicam, quae carophyl-
lum, cariof garyoph. cet.
scribitur, et est gewurznelke.
— uno non videtur nume-
rale, sed vel una corrigen-
dum et supplendum „parte"
vel explicandum solo, ju6v(p,
tantum, aut in uno, in unum,
ut in unum terere dixit Co-
lum. 12, 8, 3. — medium
dimidium. caulis brassicae
Oleraceae, xqa/upy^t; o xavXoq
ap. medicum in Ideleri Corp.
2. p. 268, 33. solves com^
minues, liquefacies, levabis
126. sensus est: eam tritu-
ram suffunde iure de suo
sibi, quod olera cum liqua-
mine et oleo cocta habent.
ad 120. fusile iure pro-
fuso, opiparo, impenso pa-
rata, opponitur 119. de ea
ablativi forma monui ad Gar-
gil. p. 41. 42. — esiciato
pullu cod. mihi est exiciat.
vel exsicatum, exsectum i. e.
pulpam, pectus pulli 384. 402.
coll. 200. — gustataid
permixta et tempera-
tam cod. quod mendum su-
stuli ad 67. iustare est ad
iustam mensuram redigere,
inde aiuster, aggiustare al.
ap. Diez. Lex. d. rom. spr.
p. 176. pro in figura fl- est
in cod. — mox simul ac
Vales. ad Amm. Marc. 17,
1. 2. lan ad Macrob. sat. 7,
8, 3.
70
Lib. IV. Pandectes.
121. Patina cottidiana: cerebella elixata
teres cum pipere. ciminum, lasar cum liquamine,
curoenum, lacte et ovis. ad ignem lenem vel ad
aquam calidam coques.
122. Aliter patina versatilis: nucleos, nu-
ces fractas, tores eas et teres cum melle, pipere,
liquamine, lacte et ovis. olei modicum.
123. Aliter patina: tirsum lactucae teres, cum
ad 121. ciminum cet.
sc. commisces 419 lacte et
ovis coques et obligabis.
122, 123. ovis in una /5 a
prima manu, o b i s a sec. in-
de natum ceterorum olus,
par. h o 1 u s. cf. 122. de me-
dicorum et coquorum igne
leni dixi ad Gargil. p. 41.
coquendi rationem ad aquam
calidam explico tibi ex Ca-
ton. 81. „indito in hirneam
fictilem, eam demittito in au-
lam aheneam aquae calidae
plenam, ita coquito ad ig-
nem". olla igitur fictilis vel
aerea minor stat vel pendet
in pelvi aqua fervente re-
pleta, ut aqua magis quam
igne coquatur. ea incunabu-
la balnei Mariae non raro
invenimus, apud Dioscor. 3,
87. Galen. T. VI. p. 288. 291,
irpsXv in^ ayyBCov SittXov sive
Iv SiTtXw^ar, T. XIII. p. 535.
coU. Geoponic. 8,27,3. Theo-
dor. Prisc. 4, 1. Martial. 13,
33. de caseis „sive levi (ma-
lim „leni") flamma, sive do-
mamur aqua". cf. 66. de
sportellae simili usu 364. 374.
248. Plin. Val. 3, 14. fol.
194. b. ed. Ald-
ad 122. iisdem fere ver-
bis repetita patina 136. cf.
et impensam terentinam 53.
V e r s a t i 1 i s dicitur Barthio,
quod variis missibus apponi
possit, Listero quod saepius
versentur codimenta, dum ex
lacte et ovis obligentur. olim
mihi erat quae versatur, cir-
culatur, in antecoenio omni-
bus circumfertur, ne^iaYfraij
Unde ne()iay6^€rov ap. Diog.
Laert. 2, 139. Athen. 10; 15
p. 420 A. na^acpf^o^fvov ap.
Plat. rep. 1, 24 p. 354. B.
coena ambulans Martial. 7,
48, 5. ut quisque sumeret
quantum liberet, cf. Beckeri
Gallus IIL p. 180. 181. We-
ber ad Horat. sat. p. 369.
vel quae mutatur, non quo-
tidiana est, speise zur ab-
wechslung.nunc mihi est ver-
sabilis, versuta, klugespeise
coquorum vernaculorum, sic-
que explices gustum versa-
tile 181. pisam versatilem
200. — tores codicum est
torres.
ad 123. tirsum ed. pr.
tyrsum etthyrsum codd.
cf. Sueton, Aug. 77. sicho-
Lib. IV. Pandectes. 71
pipere, liquamine, caroeno, aqua oleo coques, ovis
obligabis. piper aspargis et inferes.
124. Aliter patina fusilis: accipies holisatra,
purgas, lavaS; coques, refrigerabis, restringues. ac-
cipies cerebella IV. enervabis, coques. adicies in
mortarium piperis scripulos VI. suffundes liquamen,
fricabis, postea adicies cerebella, fricabis iterum,
adicies holisatra et simul conteres, postea franges
ova octo, adicias ciatum liquaminis, vini ciatum,
passi ciatum, contrita simul temperabis. patinam
perungues, inpones in termospodio. postea cum coc-
tum fuerit, piper aspargis et inferes.
125. Patina de asparagis frigida: acci-
pies asparagos purgatos, in mortario fricabis, aqua
suffundes, perfricabis, per colum colabis. Et mit-
tes ficetulas curtas. Teres in mortario piperis scri-
pulos VI. adicies liquamen, fricabis, vini ciatum,
lisatra teruntur 124. aqua in uno /?6t7rsunt. e quibus
oleo vSQeXaUp 87. est iterum pro interim.
ad 124. fusillis par. cf. denuo 54. in thermo-
frisilis ed. pr. unde fric- spodio ut 128. 129. 166.
tilis fecit Hum. „a frigo fvS^sqiuonnoSial^xoiidiH.GiXoBB.
quod est torreo, nam mox Hippocr. p. 96. coll. p. 254.
frigere iubet olisatra". fu- 518. Suid. p. 697. cum Bemh.
silis, si mauus est Nostri, in cinere calido 129. 125. 119.
vel est fusa, profusa 120. 169. al. — p. quod coct.
vel in qua funduntur seu codd. correxi ex aliis locis.
sternuntur edulia, quasi fu« ad 125. frigida vocatur,
sorium, gosse, guss. malim quod res primaria, undepa-
vero fucilis fucata, ficta, tina nomen habet, sine igni,
factitia, ut nemo agnoscat aqua frigida paratur, postea
quid manducet 132. — ho- demum cum iure ad ignem
lisatra 93. — pro codicis admovetur. calida autem et
sui refringues Hum. corr. frigida vocatur patina 128.
et friges. restringuere est 166. 169. si res in aqua co-
stringere, constringere, ex- quitur, cocta refrigeratur,
primere, ausringen. — verba exprimitur, tum denuo co-
refrigerabis — coques quitur, vel si altera frigida,
72
Lib. IV. Pandectcs.
[vini] passi ciatum, mittes in caccabulum olei unc.
III. illic ferveat. Perungues patinam, in ea ova
VI. cum oenogaro misces^ cum suco asparagi si
inpones cinere calido, mittes inpensam supra scrip-
tam, tunc ficetulas conpones. coques. piper aspar-
gis et inferes.
126. Aliter patina de asparagis: adicies
in mortarium asparagorum praecisuras [quae proci-
duntur], teres, suffundes vinum, colasteres piper, li-
gisticum, coriandrum viride, satureiam, cepam, vi-
num, liquamen et oleum. sucum transferes in pa-
tellam perunctam et si volueris ova, dissolves ad
ignem ut obliget. piper minutum asparges.
127. [Aliter] Patinam ex rusticis sive tamnis
sive senapi viridi sive cucumere sive coliclis ita
altera calida paratiir, postre-
mo commiscetur. — e t m i t-
tes ad ignem pones. — fe-
citulas /?7T. fecet. SS-, fe-
ced.y. ficed. C-cf. 134.384.
Lachm. ad Lucret. 3, 1014.
ficedula vulgari forma est
ap. Plin. 10,86. Mart. 13,49.
Macrob. sat. 3, 13, 12. cui
respondet Graecorum recen-
tium ovxo(pag, feigenfrcsser.
curtas non integras 134,
totae enim vulgo edebantur,
Gell. 15, 8, 2. curatas ed.
H. — pro s e X in codd. s e d.
— asparagis imp. codd.
sic si passim absorptum 15.
90. 189. 207. 236.
ad 126. asp. praecisu-
ras asparagos praecisos, fru-
statim concisos. quae pro-
c i du n t u r, ut lego pro p r o-
iciuntur, tanquam glosse-
ma inclusi. — teres — co-
las omittunt sex libri. —
ova misces, frangis, dis-
solves solvesll9. ni malis
iungere „ova dissolves, ad
ignem" scil. pones.
ad 127. Aliter bene ora.
/3. — rusticis herbis 101.
silvestribus et sponte nas-
centibus, ay^catg Diosc. 2, 147.
agrestibus secundum Flav.
Vop. in Taeit. 11. praeter
malvam, urticam, blitum, al.
(cf. mea Olera p. 11. 12.)
cramben seu brassicam ex
Diosc. 1. 1. intelleges. —
tannis jStt. camnis C (H-
brarius volebat t a m n i s).
tinis ed. pr. unde cymis
fecit Hum. planta sponte
nascens, adhuc tanno diota,
et in rusticas coenas lecta
varie scribitur et apud Plin.
Lib. IV. Pandectes.
73
facies. si volueris, substernes pulpas piscium vel
puUorum.
128. Aliter patina de sabuco calida et
frigida: accipies semen de sabuco, purgabis, ex
aqua decoquesj paulum exiccabis, in patina conpo-
nes ad surcellum. adicies piperis scripulos VI. suf-
fundes liquamen, fricabis, postea adicies liquaminis
ciatum unum, vini ciatum, passi ciatum, teres, tan-
dem in patinam mittes et olei unc. IV. pones in
termospodio et facies ut ferveat. cum fervuerit, fran-
ges postea ova VI. agitabis et patinam sic obliga-
bis. cum obligaveris, piper aspargis et inferes.
129. Patinam de toris: accipies rosas et
exfoliabis, album tolles, mittes in mortarium, suf-
21, 86. Colum. 10, 373. tham-
num, thannum, tamnum, tan-
num, tamum, tanum eiusque
uva taminia seu taminea
Plin. 23, 17. 19. T. 1. p. 61.
— viride ut 211. ad 120.
— malim supersternes
super compones. holisera cum
piscibus assis inferuntur 93.
ad 128. sabuco et samb.
codd. sic variant Ph'n. 16,
103. 122. 179. 180. 24, 51-
Seren. Sam. 50. Ehod. ad
Scribon. 160. paulum re-
stitui pro speculum, cu-
ius litera initialis praeceden-
tis verbi est et a minus cla-
re scripta mendum ec pepe-
rit. Hum. ex 129. corr. suc-
cum per colum colabis
porroque ex antiquo codice,
ut ait, pergit patinamper-
unges et in patinam
compones, consentit /5. a d
surcellum codicum, unde
Hum. fecit ad succum il-
lum. est ad surculum, ad
ignem surcularem i. e. sar-
menticium , sarmentis enim
medici magis quam ex alio
ligno ignem requirebant iis-
demque focum instruebant,
quod vitium sarmenta fu-
mum non emittant. cf. Plu-
tarch. T. 2. p. 658 D. Ga-
len. de antid. 1, 19. Macrob.
sat. 7, 16. 23. lung. ad Pol-
luc. 7, 109. — fricabis ex
cod. Hum. -- simile ius 151.
liquamen bis additur ad te-
rendum et condiendum, ut
129. 151. 169. 203. 205. 226.
238. 243. 4>65. 373. ad 69.
e t ante „olei" add. ex 151. al.
ad 129. de toris vel
coris codd. (in -d- est lacu-
na) de rosis Hum. eodem
iure ea patina „de rosis"
dici potest quo superior „de
sambuco", quia rosarum tri-
74
Lib. IV. Pandectes.
fundes liquaminis ciatum unum [semis] et sucum
per colum colabis. accipies cerebella IV. enervabis
et teres piperis scripulos VIII. suffundes ex suco,
fricabis, postea ova VIII. franges, vini ciatum unum,
passi ciatum unum et olei modicum. postea pati-
nam perungues et eam inpones cinere calido et sic
inpensam supra scriptam mittes. cum cocta fuerit
in termospodio, piperis pulverem super adspargis
et inferes.
130. Patinam de cucurbita: cucurbitas
elixas et frictas in patina conpones, ciminatum su-
perfundes, modico oleo super adiecto fervere fa-
cias et inferes.
131. Patina de apua: apuam lavas, ex oleo
maceras, in cumana conpones, adicies oleum, li-
quamen, vinum, alligas fasciculos rutae et origani
tarum sucus est quo roaxi-
me consistit. librorum „to-
ris" nil alind erit nisi „tor-
ris" i. e. torridis carbonibus,
vivis torribus Valerii Fl. 3,
115. «tt' avd-Qaxiaq^ Ut habcas
avS-qttHtSa, cibum supra pru-
na coctum sicque ad eden-
dum illatum. Clemens Al.
paed. 3, 5, 31. inter luxus
instrumenta ioxaqCSag av&Qa-
xoiv recenset et Seneca Ep.
95, 26. irascitur quod cibi
ab ipso igne in os transfe-
runtur, coll. 78,22. Nat» Qu.
4, 13, 9. qui ut minus mo-
lesti essent, luriones fuerunt
qui iis assuefacerent mani-
bus in calentem aquam de-
missis et ore saepe calida
colluto. cf. Athen. 1, 9. nos
ad 408. — pro rosas in
libris est rosis, unde corri-
gas accipe exrosis, quia
optimae tantum sumebantur
4. album ut 4 est unguis
candida Plinii 21, 121. i.o^6q
Galeni, oVu| Diosc. 1, 130.
qui ^(v^.Lieir Sel id anaXd aTTo-
xpaXiaavTaq rov ovv^a xaXoii-
jusvov 07TSQ }or\ ro Xevxov ro
fv rip (fvXXo). demere eadem
de re ap. Ael. Spart. in Ael.
Ver. 5. — semis in pluri-
bus deest.
ad 131. apua abuam /?^.
apuabuam ytTT. apubuam
5. apabadiade ed. pr. in
quo monstro latere potest
apuabedrade seu apa-
bembrade, ut apua i. e.
aphya, oKphtj, genus minimi
pisciculi, salmo eperlanus
Lin. spierling, schmelt, cum
Lib. IV. Pandectes.
75
et subinde apuam baptizabis. cum cocta fuerit, pro-
icies fasciculos et piper aspargis et inferes.
132. Patina de apua sine apua: pulpas
piscis assi vel elixi minutatim facies ita abundan-
ter ut patinam qualem voles inplere possit. teres
piper et modicum rutae, suffundes liquamen quod
satis erit et olei modicum et conmisces in patina
cum pulpis, sic et ova cruda confracta, ut unum
corpus fiat. desuper leniter conpones urticas mari-
nas, ut non cum ovis misceantur. inpones ad va-
porem, ut cum ovis ire possint et cum siccaverint
super asparfis piper tritum et inferes. ad mensam
nemo agnoscet quid manducet.
133. Patina ex lacte: nucleos infundes et
siccas eos — recentes imbre paratos habebis —
accipies patinam et in ea conpones singula infra
scripta: mediana malvarum et betarum et porros
maturos, apios, holus molle et viridia eiixa, pullum
carptum ex iure coctum, cerebella elixa, lucania,
ova dura per medium incisa, mutes, longaones por-
simili pisciculorum quibus no*
mem /Se^^gaSsg SCU /Sffi^aSeg,
^a^u^QaSoveq et jue/u^^aSeg sit
iunctum, quod edulium /ue/u-
^Qatpvr] dicitur ap. Athen. 7,
28. et Etym. Magn. p. 177,
30. — ex codd. apabab-
diabis feci apuam bap-
tizabis panTiaeig^ /?or?^fi?,
tanges, adsperges, betraeu-
feln. Hum. ed. cum apua
elixab is.
ad 132. artificia adultera
eius farinae sunt rosatum
sine rosa 4. salsum sine salso
441. — adimplere pos-
sis Hum. ex ed. pr. pos-
sit codicum est liceat et
215. 266. — in patina y»
H. in tina reliqui. — le-
viter codd. ire coire 419.
Col. 12,42,3. bullireHum.
— noli iungere inferesad
mensam cum librariis et
editoribus.
ad 133. sic 369. aedus
laureatus ex lacte nomen ha-
bet, quia isicia ex lacte po-
tissimum confecta adiciuntur.
— emend. ex imprepara-
t o s vel i n p r ae p. quam vul-
gatam olim interpretabar
„non tostos". nucleos pineos
quam recentissimos adicit si-
76
Lib. IV. Pandectes.
cinos ex iure terentino farsos, coctos concisos, isci-
nera pullorum, pulpas piscis aselli fricti, urticas
marinas, pulpas hostreorum. caseos recentes. alter-
nis conpones nucleos et piper integrum asparges.
ius tale perfundes: piper, ligisticum, api semen,
silfi. coques. at ubi cocta fuerit, lactem colas, cui
cruda ova conmisces, ut unum corpus fiat. et su-
per illa omnia perfundes. cum cocta fuerit, echinos
recentiores. piper aspargis et inferes.
134. Patinam apicianam sic facies: frustra
suminis cocti, pulpas piscium, pulpas nulli^ ficetu-
las vel pectora turdorum cocta et quaecunque op-
napi Col. 12, 57, 2. imber
est aqua imbrialis s. cister-
nina 45. priusqiiam edantur
aqua calida macerandos esse
constat, ne ventriculum lae-
dant. — mediana media,
dimidiam partem. — olus
m 1 1 e 97. — e t j u r e codd,
cf. ad 54. — carptum ut
251. scripsi pro raptum. —
lucania lucanica isicia s.
faiciraina. sic numidus est
numidicus 242. medus medi-
cus, colchus colchicus. ita-
lus italicus, illyrus illyrius,
arabus arabicus ap. Plin. 36,
153. Gargil. cur boum §. 23.
cf. Fabri ad Liv. 21, 53,
11. Weichert ad Poetar. lat.
reliq. p. 322. not. Keisig
Schol. Gr. lat. §. 109. malim
tamen lucanicas 194.207.
181. 56. mutes corr. pro
mittes 116. longaones
codd. longanones ed. pr.
H. longa intestina, Ducang.
Gloss. IV. p. 146. Orelli ad
Arnob. 7, 24 p. 422. Diez
Lex. d. rom. spr. 507. 508.
terent. et tarent. codd.
et 172. 173. cf. illud apode-
rinum 53. — aselli om. ed.
pr. — ex t mah*m frictas
cf. 135. hostreorum ex
^S- pro ostr. 12. pulpas
carnes molles sphondylis
demtis, mantellappe, qua una
parte adhuc vescnntur homi-
nes subtilis palati, 151. cf.
Plin. 32, 61. coll. Mart. 7,20,
7. — at yS ad /S ac L et
vulgo. — 1 a c ed. pr. H. 1 a c-
teC. lac colas<^ cum
lacuna. fuerit ex/5)/ed. pr.
pro fuerint. — echino et
ethino codd. urticae desu-
per componuntur 132.
ad 134. frusta ? ed. pr.
H. 63. de sumine ad 261.
ova frangis. — ad ubi /?.
133. levabis ab igne. —
siccorr. pro refundes cum
pip. grana. ad „p. grana"
supple „mitte" 54 s. „ad-
Lib.IV. Pandectes. 77
tima fuerint. haec omnia concides diligenter prae-
ter ficetulas, ova vero cruda^ cum oleo dissolvis.
teres piper, ligisticum, suffundes liquamen, vinum,
passum et in caccabum mittis ut calefiat et amolo
obligas. antea tamen pulpas concisas universas illuc
mittes et sic bulliat at ubi coctum fuerit, levabis
cum iure suo et in patellam alternis de trulla re-
funde sicium, piperis grana integra et nucleis pi-
neife, ita ut per singula coria substernas diploidem,
dein laganum similiter. quotquot lagana posueris,
tot truUas inples, desuper adicies. unum vero laga-
num fistula percuties et super inpones. piper as-
parges. ante tamen illas pulpas ovis confractis obli-
gabis et sic In saccabum mittes, tum inpensam. pa-
tellam [aeneam] qualem debes habere infra osten-
datur.
135. Patina catillana: accipies frustra su-
minis cocta, pulpas piscium coctas, pulpas pulli
coctas. haec omnia concides, [accipias patellam ae-
sparge" 133- et „adorna" ad quae 121. apta est substi-
nnucleis" 206. sicium isi- tuenda erat catillana de-
cium, haecksel, fiillsel. co- liciosa vel castellana ad
rium lage, schichte. di- castelli figuram effecta. cf.
plois solum ceteris tractis Arnob. 4, 42. cum interpp.
crassius, doppellage, mantel. Athen. 14, 57. Cat. 84. Sal-
dein corr. pro in. — laga- mas. in Solin. p. 90. b. —
num tracta, quasi membra- sum. cocta cum Hum. pro
nula, kuchenblatt. f ist. per- coctum et coctam codd.
cut. baculo terete compla- praestet cocti 134. post-
nabis et attenuabis, den teig quam pulpae dictae conci-
mit der rolle zu einem nu- sae et in caccabo ovis con-
delkuchen austreiben, aus- fractis dissolutae et obliga-
waelen. trulla schoepfloef- tae sunt, ius paratur in quod
fel. — infra 135. 194? pulpae illae ut impensa mit-
ad 135. pro inepta pa= tuntur, deinde in altera pa-
tina cotidiana cod. rt. tina artocreas exstruitur. —
velquotidianareliquorum obligas amolo 134. sub-
78 Lib. IV. Pandectes.
neam] ova confringes, in caccabum et dissolves.
adicies in mortarium piper, ligisticum, fricabis, suf-
fundes liquamen, vinum, passum, oleum modice,
reexinanies in caccabum, facies ut ferveat, cum fer-
vuerit et obligas. pulpas quas subcultrasti in ius
mittis. substerne per diploides patinam aeneam et
trullam plenam pulpae et disparges oleum et laga-
num pones similiter. quotquot lagana posueris tot
truUas inpensae adicies. unum laganum fistula per-
cuties, a superficie versas indusium, super focum
pones. piper aspargis et inferes.
136. Patina versatilis vice dulci: nu-
cleos pineoS; nuces fractas et purgatas — at torre
passas — teres cum melle, pipere, liquamine, lacte,
ovis, modico mero et oleo.
137. Pateliam tirotaricam: ex quocunque
salso volueris, coques ex oleo, exossabis. et cere-
bella cocta; pulpas piscium, iocuscula pullorum; ova
dura, caseum mollem excaldatum — haec omnia
sternere dip. ^tt pro vul- liis. placentae. dulcis Hum.
gari substerne dip. quod de dulcibus 300—305. attor-
„re" mihi est „per" 134. sic rebas eas velatorr. codd.
Halmius noster Florum p. 31, attorrebis ed. pr. Hum.
5. correxit praef. p. IX. — meumbassas estcrassas,
pulpae concisae, sicii, im- pingues, nondum siccas, vi-
pensae. — verras indu- rides, ut sunt pingues fici.
sium — pones tentavipro etiam coni. basilicas ex
versas in discum insu- Plin. 15, 87. Macrob. sat. 3,
per in superficiem po- 18, 4. cum lan.
nes ut sit ,>superne en^ sni.- ad 137. tyrotaricham
noXijgj trahe, distrahe, super Hum. et pisce salso ex
indue laganum pro indusio cod. suo. exossabisinpul-
quasi, ziehe ein oberkleid pas carpes 151. quae postea
als deckel driiber. cumaliisrebus calefiunt. ova
ad 136. eadem fere pa- dura par. et cod. Hum. in
tina est 122. dulci videtur reliquis om. — excald. in
dulcii, ut sit loco dulcis edu- aquam calidam immissus et
Lib. IV. Pandectes.
79
calefacies in patella. teres piper^ ligisticuni; origa-
num, rutae bacara, vinum^ mulsum, oleura patellam
ad lentum ignem; ut coquatur. ovis crndis obliga-
bis, adornabis. ciminura mundum aspargis et inferes.
138. Patellam isiciam [isicia] de tur-
sione: enervabis, concides minutatim. teres piper,
ligisticura; origanum^ petrosilinum, coriandrum, ci-
minura; rutae bacam; mentara siccam, ipsum tursio-
nem. isicia deformabis. vinum; liquamen, oleum,
coques. coctura in patellam coUocabis. ius in ea
facies: piper, ligisticum. satureiam; cepara, vinum,
liquameU; oleura, in patellara; pones ut coquatur.
ovis obligabis. piper asparges et inferes.
139. Patellam ex holisatro: elixas ex aqua
nitrata, expriraiS; in patellam. teres piper, ligisti-
cura, coriandrum, satureiam, cepara, vinum liqua-
paulum coctus , „fervente
aqua perfusus" Colum. 7, 8,
7. cf. 360. — haec — pat.
coques ex oleo. patellam
pones. mundum pro mi-
n u t u m corr. ex Edict. Diocl.
1, 32. plebeii tyrotarichi cibi
ex caseo et salsamentis, qui
hodie menestra vocatur, me-
minit Cic. ad Div. 9, 16. ad
Attic. 4, 8.
ad 138. codicum pat.
siccam non concoquo, cum
ex iure inferatur. quare emen-
davi isiciam vel siciam
et idem adiectivum restitui
172. isicia ex margine est.
— de cane marino. quem
Italia hodie canino, Graecia
axvXaxiov vocat. Athen. 7,
85. TovTov Tov Ix&vog /ue^og
ioTi xai 6 vno '^PvojuaCioy xa-
Xov/usvog -d-vQOicorj tjSiaTog <av
xai T^v(peQ(aTaTog coll. Plin.
9, 34. pars quaedam canicu-
lae carchariae indeque totus
piscis id nomen habet. squa-
lorum species est. fortasse
sq. acanthias dornhay, qui
bonitate carnis squalum cor-
nubicum fere aequat. et
squali glauci cauda delica-
tum cibum praebet. ener-
vab. tursionem 91. ipsum
turs. concisam pulpam tur-
sionis. isicia primum leniter
elixantur. dein cum iure co-
quuntur in ante pat. add.
ex 139.
ad 139. holisatro 93.
in pat. mittis, collocas. vo-
lueris sex codd. pro vo-
les. —
80
Lib. IV» Paudectes.
men, acetum, oleum. transferes in patellam, co-
ques, amolo obligas. timum et piper minutum
asparges. Et de quacunque herba, si volueriS; fa-
cies ut supra.
140. Patina de apua fricta: apuam lavaS;
ova confringes et cum apua conmisces. adicies li-
quamen; vinum, oleum^ facies ut ferveat et cum
fervuerit, mittes apuam. cum duxerit^ subtiliter ver-
sas. facies ut coloret. oenogarum simplex perfun-
des, piper aspargis et inferes.
,, 141. Patina ex lagitis et cerebellis:
friges ova dua, cerebella elixas et enervaS; gigeria
pullorum coquis. haec omnia divides praeter pis-
cem, conpones in patina promisca, salsum coctum
in medio pones. teres piper, ligisticum. sucum fun-
des ut dulce sit. piperatum mittis in patinam, fa-
cies ut ferveat. cum fervuerit, ramo rutae agitabis
et amolo obligabis.
ad 140. similis patina 146.
adicies in caccabum. —
duxerit ius, impensam 367.
148. 205. ad 147. nos item
ziehen, anziehen. versas
vertis. arqsips^ drehe um. —
ad 141. lagitis et vi-
tiose ut 146. lagatis, le-
gatts, ligatis codd. la-
gartus alterum nomen lacerti
fuisse vidctur, quem Itali
hodie vocant lacerta seu lu-
certa, Hispani et Portugalen-
ses lagarto, Galli lezard. cf
Diez Lex. d. rom. spr. p. 475.
Eum. ed. lacertis. — fri-
ges ova 298. 373. ova frixa
329. ex oleo ap. Plin- 29, 44.
dua ex298. corr. pro dura
cf. 373. illa forma pro duo
passim ap. Scribon. 45. 81.
82. 156. 203. Attium Ciceron.
orat. 46, 156. coil Quintil.
1,5,15. - gigeria et 181.
200. ex codicis sui cizeria
Hum. corr. sex meorum ci-
zema. par. et ed. pr. ci-
rema (volebant cizema, imo
cizeria i. e. gigeria) sicque
e cod. Petron. 66, 2. gizeria
editores gigeria fecerunt. cf.
Non. p. 82, a xixi^^oq gallus,
xCxxa gallina, Gallorum gisier
s. gesier, — promiscaseu
promixta ut 181. corr. pro
praemista,utsintpermixta,
indiscreta. opponantur varia-
tim compositis 206. 121. de
forma Ruhnk. ad Rutil. Lup.
1, 5 p. 19. — salsum —
Lib. IV. Pandectes.
81
142. Patina mullorum: loco salsi mullos
radeS; in patina munde conpones, adice ius ut fer-
veat. cum fervuerit, mulsura mittes aut passum. pi-
per aspargis et inferes.
143 Patina piscium: loco salsi pisces qua-
leslibet curatos frigeS; in patina conponeS; adicies
olei quod satis est et salsum interpones. facies ut
ferveat. cum fervuerit; mittes mulsam et ius agitabis.
144. Patinapiscium: pisces qualeslibet ra-
des et duratos mittes. cepas siccas ascalonias vel
aiterius generis concides in patinam et pisces su-
per conpones, adicies liquamen, oleum. cum coc-
tum fuerit; salsum coctum in medio pones. adden-
dum acetum. asparges et coronam bubulam.
pones 144. 145. — sucum
fundes pro suffundes
scripsi ut intellegatur vinum
ex musteis vel ex fico. forte
passum excidit 142. 182. 265.
62. piperatum est modo dic-
ta tritura sucu suffuso.
ad 142. munde diligen-
ter 162. 270. corr. pro m un-
da. — ad icies ut f. codd.
liquamendesuo add. Hum.
quaedam excidisse vtdentur
cf. 143.
ad 143. mulsam scil.
aquam, vS^o/ueXi^ ex codd. pro
mulsum 297.
ad 144. duratos indu-
ratos, obduratos, paulumvel
leniter frictos, tostos 123-
non crudos 147. praestat
forte curatos 143. 151.
ascalonias pro ascalo-
nas codicum dedi ex 176.
Colum. 11, 3, 57. 12, 10, 1.
C. Apicius ed. ScUucb.
Pltn. 19, 101. 104. Isidor. 17,
10,13. pisces super ana-
strophe pro s u p e r p . ut in
C. — coron. bubulam ut
145. si vera lectio, interpre-
tamur conilam s. cuni-
lam Plinii 19, 165. sic dic-
tam per eminentiam ut con-
dimentum palmare, cui co-
rona palmaque danda ob
praecipuas virtutes, unde pa-
nacea ap. Plin. 20, 168. 169.
quibusdam esculentis aptis-
simum condimentum, Col. 11,
3, 39. qui cunilam aridam
adhibet 12, 8, 2. sic ^ujuo?
ut honor plantarum aretpavrj
apud Aegyptios vocatur te-
ste Dioscor. 3, 38. „bubu-
lam" vero, quod boves sca-
bie liberare ventremque eo-
rum movere credebatur, Co-
lum. 6, 13, 1. 6, 30, 8. ut
est etiam conila gallinacea
6
82
Lib. IV. Pandectes.
145. Patellam lucretianam: cepas pal-
lachanas purgas — viridia earum proicies — in
patinam concides, liquaminis modicum, oleum et
aquam. dum coquitur, salsum crudum in medio po-
nis. at ubi cum salso prope cocta fuerit, mellae
cocleare asparges, aceti et defrictl pusillum gu-
stas, si fatuum exicrit, liquamen adicieS; si salsum,
mellis modicum. et coronam bubulam aspargis et
bulliat.
146. Patinam de lagitis: lagitas rades, la-
vas. ova confringes et cum lagitis conmisces, ad-
icies liquamen, vinum, oleum facies ut ferveat. cum
fervuerit, oenogarum simplex perfundes. piper as-
pargis et inferes.
et TqnYO^iyavog ap. PHn. 20,
170. Diosc. 3, 32. quae si
vera sunt, Nostri planta ha-
benda est o^Cyavog ay^Ca Eu-
naeli in Hippiatr. p. 202. seu
thymbra {^v/u/3^a, quam quia
cibis adspergebatur &u^}}qs-
nCSsinvov dicit Aristophanes
Nub. 420. satureia thymbra
L. grosser saturey, aechte
thymbra.
ad 145. Lucretius cui ea
patina in usu erat Ciceroni
est aequalis. pallacanas
minus bene in aliquot libris
et 409. sunt enim quarum
palla seu tunica hiat, ;^atV^t,
Xttvvr] eSt, non dxavrjc. He-
Sych. nalXd/avov' x^ojuuvov^
ea cepa, Graecorum yrjd-vov^
yrjTfiov^ non est capitata, ca-
put non crassescit, paene est
sine capite, cervicis tantum
lon^ae et ideo totum in
fronde saepiusque resecatur
ut porrum, Plin. 19, 10.5. 107»
videtur et mihi dici posse
allium fissile perenne. — e
codicum melle pro Hum.
mellis reduxi minusnotam
vocem ex Colum. 12, 49, 3.
12, 11, 2. unoufh Diosc. 5,
17. mulsae aquae genus. mel-
lacium tempore Nonii Mar-
celli p. 379. a. dicebatur quod
antea sapa. ~ d e f r e t i, d e-
frethi codd. defruti ed.
pr. 67. — exierit exstite-
rit, evaserit, cf. Wopkens ad
Hygin. fab. 84. p. 161. corr.
pro fuerit, effuerit, ex-
uerit. magis placeat aliis
in fat. exierit. — ut
bull. codd.
ad 146. deest in ed. pr.
— lagitis, lagatis. le-
gatis, ligatis cod 141. —
supple quaedam ex 140,
Lib. IV". Pandectes.
83
147. Patina zemate garoeneo: crudos
quoslibet pisces in patina conpones, adicies oleum,
liquamen, vinum coctum^ fasciculum porri, corian-
dri. dum coquitur, teres piper, ligisticum, origani
fasciculum, de suo sibi fricabis, suffundes ius de
suo sibi; ova cruda dissolves^ temperas. exinanies
in patinam. facies u.t obligetur. cum tenuerit, piper
aspargis , et inferes.
148. Patina solearum: soleas battues et cu-
ratas conpones in patina, adicies oleum, liquamen,
vinum. dum coquitur, teres piper, ligisticum; ori-
ganum, fricabiS; suffundes ius, ova cruda et unum
corpus facies. super soleas refundes^- l^nto igni et
coques. cum duxerit, piper aspargis et inferes.
ad 147. sic ex codicum
zomote ganonas, zo-
mote ganone, zomore
ganona, zamoraegano-
nas et adhibito „garoeno"
149. pro Ilum, p.piscium
zomoteganite effeci ut
Sit UjuaTL ya^oiVLVcp, iuSCUlo
inprimis ex garo et vino quod
constat. zema u>a esse lio-
/u6v, CM^fv^ua Dufresne Gloss.
T. VI. p. 933. iam docuit.
— vinum coctum utEdict.
Dioclet. 2, 15. est decoctum,
fiprjjua olrov, etp&os. olvog Hip-
pocrat. p. 359, 6. Athen 1,
57. siraeum, sapa aliorum,
Plin. 14, 80. Hermann Gr.
Privatalt. §. 26, 7. ~ de
suo sibi secum ipsis, seor-
sim, melle non addito 209.
399. ius de suo sibiillud
in quo pisces coquuntur, pa-
tinarium 165. sic Colum. 12,
42, 2. mala in suo sibi iure
decoquuntur. satis nunc con-
stat „sibi" cum jjSuus" ser-
monem rusticum iungere. —
tenuerit 159. duxerit 140.
148. 205.367. strinxerit 151.
vel i. q. concreverit vebit
aut constiterit , strinxerit,
coierit.
ad 148. ex Plin. 9, 68.
„circa Ebusum salpa princi-
patum obtinet, obscenus alibi
et qui nusquam percoqui pos-
sit nisi ferulo verberatus"
olim malui salparum et
s a 1 p as. nunc confero iocum
Plauti Casin. 2, 8, 60. „so-
leas ? qui quaeso potius quam
sculponeas quibus batuatur
tibi os". is piscis delicatus
nobis dicitur adhuc sohle
estque systematis pleuronec-
tes solea. — battuere, un-
de barbari fecerunt battere,
battidere, Galli battre, Pli-
nii est ferula verberare.
84
Lib. IV. Pandectes.
149. Patina de piscibus: piperis unciara,
garoeni eminani; conditi eminam, olei unc. II.
150. Patina de pisciculis: uvam passara,
piper, ligisticum, origanum, cepam, vinum^ liqua-
men, oleum, transferes in patellam. cum cocta fue-
rit, adicies in ipsam pisciculos coctos, amolo obli-
gas et inferes
151. Patina de piscibus: denticem, auratam
et mugilem accipies, curatos subassabis, postea eos
In pulpam carpeas. deinde hostrea curabis ; adicies
in mortarium piperis scripulos VI. suffundes liqua-
men, fricabis, postea adicies liquaminis ciatum unum,
vini ciatum unum. mittes in caccabum ut olei unc.
III. et hostrea. oenogarum facies fervere. cum fer-
vuerit, patinara perunguis et in pulpam suprascrip-
ad 149. garoeni oeco-
gari 43. caroeni par. et
Hum. sic variant 43. cf. 147.
c n d i t i vini pipere, melle et
aliis odoribus concinnati 119.
258. 383. Plin. 14, 108." ^v-
^lvCtov SQii jUv^lvov oXvov, Her-
mann Gr. Privatalt. §. 26, 8:
9. Niclas ad Geopon. 8, 31.
cf. comp. 1.
ad 150. pisciculi cocti a
Graecis eipr^Tol dicuntur, Mei-
neke ad Alciphr. p. 86. —
transferes ut 139. cocta
patella i. e. res in eam mis-
sae. malim coctum.
adl51. dentixseu den-
tex ut 471. Ovidii bal. 108.
Synodon i. e. avroScor, aw-
oSovg, Athen. 7, 119. owa-
Y^U, bodiernae Italiae den-
tale, Okenii sparus dentex,
zahnbrasse. cf. Colura. 8, 16,
2 et 8. aurata ut 473. 474.
seu orata, Fest. in voc. Xe-
nophanis ap. Ideler. Corp.
medic. 1 p. 125. et aliorum
XQvaocp^vg, a supcrciliis au-
reis dictus piscis, quia in
capite auri colorem habet,
ait Isidorus 12, 6, 6. sparus
aurata Lin. goldbrasse, gold-
biitte. eo admodum delecta-
tum Sergium indeque cog-
nominatum Auratam vel Ora-
tam dicunt veteres, lan ad
Macrob. sat. 3, 15, 2. mu-
gil ut 436—438. mugil ce-
phalus, ital. cefalo et mug-
gine, germ. meeraesche. —
carpeas96. pulpas piscium
coctorum concerpas, parti-
culatim concidas. ~ „ostrea
curare" est sphondylos de-
mere et pulpas sive carnes
molles usui servare, ostrea
Lib. IV. Pandectes.
85
tam mittes, exin [condituram de hostreis] facies ut
ferveat. cum fervuerit, franges ova XI. infundes
supra hostrea. cum strinxerit, piper ' aspargis et
inferes.
152. Patina de pisce lupo: teres piper,
ciminum, petrosilinum, rutam, cepam, mel, liqua-
men, passum, olei guttas.
153. Pisces scorpiones rapulatos: co-
quis in liquamine et oleo et cum in mediam vene-
rint cocturam, tolles. rapas elixas, madidas et mi-
nutissime concisas manibus depressabis, ut umorem
non habeant, et cum pisce obligas et bulliat cum
oleo abunde. et cum bullierit, teres ciminum, lauri
bacam dimidiam, addes propter colorem crocum.
amolabis de oridia propter spissitudinem. superfun-
des et tunc inferes. addes modicum acetum.
enim eatenus circumcideban-
tur qua edebantur, Senec. ep.
15, 3, 27. — simile ius 128.
de liquamine bis adhibito
ibidem. cf. et 169. — exin
corr. pro et in. compositio
haec videtur: oenogarum fer-
vefactum, constans ex pipere,
liquamine, vino, oleo et ostre-
is, super pulpas subassatas
denticis, auratae et mugilis
in patinam mittitur cumque
id ferbuerit, ova cruda in-
funduntur et cum totum strin-
xerit seu bene duxerit, in
unum coactum fuerit (ad 147),
pipere asperso infertur. con-
dituram dehostreis in-
terpretamentum vocis oeno-
garum habeo. super ho-
strea super condituram de
hostreis et pulpam.
ad 152. 1 u p u s perca la-
brax Lin. Xa/iqal Athen- 7,
86. 87. Lucian. piscat. 48. ad
. Horat. serm. 2, 2, 31 . meer-
wolf adhuc audit.
ad 153. ea compositio
cum sequentibus ad 165. sunt
ex Excerptis. scorpio ut 475.
Aristotelis aliorumque axoq-
■nCoi, Plinii 32, 151. scorpae-
na, Okenii scorpaena porcus,
drachenkopf rapulatosex
rapulis s. rapis praeparatos.
lexicis adde. cocis cod. de
qua vera verbi forma alii
dixerunt. cum mediave-
rint coctura cod. in ab-
sorptum addidi et correxi ex
369. ut umoremnon hab.
ut exbromentur 216. et cum
corr. pro etiam. — bul-
livit cod. ad 50. dimi-
86 Lib. IV. Pandectes,
154. Pisces frixos cuinscimque generis sic
facies: teres piper, coriandri semen, lasaris radi-
cem, origaniim, rutam, cariotam, suifundes acetum,
oleum, liquamen, adicies defrictum. haec omnia
temperabis et in caccabulum mittes et ferveat. cum
calefeceris, eosdem pisces superfundes. asparso pi-
pere et inferes.
155. Item pisces frixos sic facies: teres piper,
ligisticum, bacam lauri, coriandrum mellique^ vino,
passo vel caroeno temperas. coques igni lento,
amolo oridiae obligas et inferes.
156. Pisces assos: teres piper, ligisticum,
satureiam, cepam siccam^ suffundes acetura, adicies
cariotam, anetum, ovorum vitella, mel, acetiim, li-
quamen, oleum, defrictum. haec omnia in unum
mixta perfundes.
157. Pisces in ele/)garo: friges pisces. teres
piper, ligisticum, rutam^ condimenta viridia, cepam
siccam, adicies ex oleo liquamen et inferes,
diam partem, dimidio mi- ad Apul. 1. p. 18. 301.302.
nus quam cuminum. oridia 662. —
oryza 52. ad 155. ligusticum et
vinu, passu, carenu,
ad 154. cuiuscunque lentu, amulo, oridia
gen. 143. — radices cod. cod. id ius super pisces fri-
cf. 37. 191. 372. Colum. 12, xos funditur 154. 156. 158
59, 4. ex cuiusl2, 7, 4. „pau- idem faciendum 157.
cas radiculas laseris quod ad 156. saturegia ci-
Graeci aiX(pi.ov vocant adici" pam cod.
codicis lectio fortasse dofen- ad 157. inotogonon,
denda. defritum cod. — in otocano cod. et 159.
temperabis in unum 155. meum ^eleogarum" est ga-
158. misces 156. asparso rum seu liquamen ex oleo.
cod. sicque passim mei a e x absorptum addidi ex 400.
simplicis servant in eo verbo, sic enim medici loquuntur
unde servavi, idem fecit Sil- in mixturis indicandis, liqua-
li^ in Plin. 20, 55. Pildebr. men oleo mixtum 250,
Lib. IV. Pandectes. 87
158 Sardassicfacies: teres piper, ligistici
semeD, origanum, cepam siccam, ovorum coctorura
vitella, acetum, oleum. haec in unum temperas et
perfundes.
159. Item pisces in eleogaro: a crudo pis-
ces quos volueris lavas, conponis in patina, mittis
oleum, liquamen, vinum, fasciculos porri et corian-
dri. coquitur. teres piper, origanum, ligisticum et
fasciculos quos elixasti teres et suffundes inpensam
de patina. facis ut obliget. cum bene tenuerit, pi-
pere asparso inferes.
160. Mullos anecatos sic facies : rades pis-
ces, lavabis, in patiiia conpones, adicies oleum, li-
quamen, vinum; fasciculos porri et coriandri, mit-
tes ut coquatur. adicies piper in mortarium, frica-
bis, adicies oleum et parte aceti, vino, passo tem-
perabis. traicies in caccabum, ponis ut ferveat.
amolo obligabis ef patinam piscium perfundis. in-
super piper aspargis.
ad 158. cottoriim cod. tos est submersos. iure co-
sic coctana et cottana va- pertos 162. pisces scil. in
riant 51. patina ex iure cocti iure in
ad 159. de lemmate ad caccabo cocto altero perfun*
157. crudo cruore. inpe- duntur. de eo mediae aeta-
sa cod. fortasse estinpen- tis verbo ex „enecare" orto
sam, ut noster dicit 252. in cf. Ducange I. p. 252. in
aequam, ad aequam 54. sic anegare, Diez lex. d. rom.
perpensa cura in Cod. Theo- spr. p. 237. in negare. —
dos. perpensa deliberatione lababis in patinam c.
ap. Ammian. 22, 9, 2. pen- cod. et vinu — in mor-
siculate, iusto examine. quod tario frec. — traicies
si verum, de patella est in cabo. — parte aceti
quod ius de siio sibi 161. 147. i. q. aceto modico 174. cf.
— inferebis cod. — te- 297. conicias partemutin-
nuerit 147. tellegatur o'^8Xaiov e qwo edi-
ad 160. anetatos cod. tur apud medicum anony-
aneto non adbibito locum mum Ideleri Physic. min. II
non habet. meum aneca- p. 261, 9.
88
Lib. IV. Pandectes.
161. Aliter mullos: rades, lavaS; coDponis in
patina, adicies oleum, liquamen, vinum, in coctura
fasciculum porri et coriandri, inponis ut coquatur.
teres piper, lig-isticum, origanum, adicies de iure
suo [hoc de pateila], vinO; passo temperas mittis
in caccabum, ponis ut ferveat. amolo obligabis et
patellam postea perfundes, piper aspargis et inferes.
162. Murenas aut anguillas vel mullos
sic facies: purgabis, conpones in patina diligenter.
adicies in mortarium piper, ligisticum, origanum,
mentam, cepam aridam et fundes vini acetabulum,
liquaminis dimidium, mellis tertiam partem, modice
defrictum ad clucliare. debent autem hoc iure co-
peri, ut super cocturam supersit aliquid iuris.
163. Locustas et squillas: teres piper, li-
ad 161. codicis adices
oleo fortasseest adice ex
oleo, ut sit eleogarum. —
fasculum cod. volebat li*
brarius f a s c i c u 1 u m ut 165.
— hoc depat. glossatoris
verba ex 159. cf. „id" 120.
ad 162. effundes vinu
acetabuli cod. et ad clu-
cliare, ad quam syntaxin
adhibeas Apulei T. II. p. 212.
„ad contingere", nisi malis
ad dulcorem. uteratver-
bum dulciare et dulcare (Du-
fresne II p. 960.) cum com-
positis edulcare, indulcare,
obdulcare e. g. apud Cael.
Aur. tard. 4, 1. „coquentes
atque obdulcantes sale et
oleo" et 3, 8. „salsum ob-
dulcatum" et condulcare in
Vulgata Siracid. 27, 26. sic
alterum fuisse videtur clu-
cliare seu clucidare (clucida-
tus Naevio in Fragm. Comic.
p. 15. restituit Scaliger) vel
potius glucliare et glucidare
(in huius verbi familia g fir-
matur nominibus yXevxoq,
ayXfvxriq et sanscr. gulja i. e.
dulcis) gr. yXvxCSSfiv^ i. e.
yXvxiteiv, yXvxat^ei.v^ yXvxaCvfiV,
cf. Fest. p. 55, 11. 98, 10.
ex antiquo more, de quo
etiam Salmas. in Solin. p. 51.
c pro g positum esse obser-
vavit Mueller ad eius corgo
p. 37, 6. cerrones 40, 6. cu-
turnium 51, 1. Cermalus 55,
4. culliola 50, 12. cracentes
53, 7. — defritu — cot-
turam cod. — coperi co-
dicis est cooperiri, ad 63. —
super c. inter coquendum,
Muetzell ad Curt. 6, 43, 27.
an supra c. ?
Lib. IV. Pandectes. 89
gisticum, api semen et fundes acetum, liquamen,
ovorum vitella et mixta in unum perfundis et inferes.
164. Pisces elixos: teres piper, ligisticum,
api semen, origanum, suffundes acetum, adicies nu-
cleos pineos, cariotam quod satis sit, mel, acetum,
liquamen, sinape. temperabis et uteris.
165. Patina solearum ex ovis: rades, pur-
gas, conponis in patina, adicies liquamen, oleum,
vinum, fasciculum porri et coriandri semen. mittis
ut coquatur. teres piper modicum, origanum, suffun-
dis ius de suo sibi, adicies vinum, decem cruda
ova dissolves et in unum corpus facies. traicies in
patinam super soleas. ad ignem lentum pones ut
decoquat et cum duxerit, piper aspargis.
166. Patina de sorbis calida etfrigida:
aecipies sorba, purgas, in mortario fricabis, per co-
lum colabis. cerebella enervabis quattuor cocta,
mittes in mortarium; piperis scripulos VIII. suffun-
des liquamen, fricabis» adicies sorba, in se contem-
perabiS; franges ova VIII. adicies ciatum liquami-
nis unum. patinam mundam perungues et in termo-
spodio pones et sic eam inpensam mittes ac sub-
tus supra termospodium habeat. cum cocta fuerit,
piper minutum aspargis et inferes.
167. Patina de persicis: persica duriora
purgabiS; frustratim concides, elixaS; in patina con-
ad 163. lucustas et s. ad. vin. dicem — de-
isquillas cod. ex more quocat cod.
Italorum qui vocibus in fron- ad 166. purgas semina
te s, sq habentibus i prae* eximis, Cohim 12, 42, 1. de-
ponunt. — effundesut 162. trahis semen 12, 48, 4. ubi
ad 164. gariota cod. ircrtr"'"- " '"'""
ad 165. soliarum ex ad 167. piscis et pis-
obis — patinam — olei cibus codd. — malim du-
— quoquatur ~ iux suo racina 26» 74. 184,
90 Lib. IV. Pandeotes.
pones, olei modicum superstillabis et cum ciminato
inferes.
168. Patina de piris: pira elixa et purgata
e medio teres cum pipere, cimino, melle, passo,
liquamine; oleo modico. ovis missis patinam facies.
piper super aspargis et inferes.
169. Patlna urticarum calida et fri-
gida: urticam accipies, lavas, colas per colum,
exiccabis, in tabula eam concides. teres piperis
scripulos X. suffundes liquamen, fricabis. postea
adicies liquaminis ciatos 11. olei unc. VI. caccabus
ferveat. cum fervuerit, coctum toUes ut refrigescat.
postea patinam mimdam perungues, franges ova
octo et agitabis. perfundes. subtus supra cinerem
calidum habeat. coctum, piper minutum aspargis
et inferes.
170. Patina de cidoneis: mala cidonea
cum porris, melle, liquamine, oleo defricato coques
et inferes, vel elixata ex tnelle.
171. [Minutal de piscibus vel isiciis.J
Minutal marinum: pisces iu caccabum, adicies
liquamen, oleum, vinum, coctura porros capitatos,
coriandrum minutatim concides isiciola de pisci-
bus minuta facies, et pulpas piscis cocti concapis,
ad 168. pyris, pyra ed. cam funditur. — coctum
pr. Hum. — 6 medio in- cum fuerit. coctam codd.
trinsecus 174. — forte ovis ancoctaep?
mistis seu raixtis. ad 171. minutal, nf^C-
ad 169. u r t i c a r u m non yoju/ua., edulii genus „vocatum,
rusticarum 102. sed marina- quod liat de piscilius et isi-
rum, quae bene lavantur 171. ciis oleribu»que minutatim
a suco viroso et urente, si concisis". Isidor. 20, 2, 29.
eam compositionem recte in- unde „varium" Martiali 11,
tellego, cum iure scripto ova 32, 11. marinum ex pisci-
in patina fracta coagitantur bus marinis 37. et urticis
posteaque id ius super urti- marinis concinnatum. — m i t-
Lib. IV. Pandectes. 91
urticas marinas bene lotas. mittes. haec omnia cum
cocta fuerint, teres piper, ligisticum, origanum, fri-
cabis, liquamen suffundes, ius de suo sibi. exina-
nies in caccabum. cum fervuerit, tractam confrin-
ges, obligas. cum fervuerit, agitas. piper aspargis
et inferes
172. Minutal terentinum: concides in cac-
cabum albamen de porris minutatim, adicies oleum,
liquamen coctura isiciola valde minuta et sic tem-
peras ut tenerum sit. — isicium terentinum facies,
inter isiciam confectionem invenies — . ius tale fa-
cies : piper ligisticum, origanum, fricabis, suffundes
liquamen^ ius de suo sibi, vino et passo tempera-
bis. mittes in caccabum. cum feiTuerit. tractam
confringes, obligas. piper aspargis et inferes.
173. Minutal apicianum: oleum, liquamen,
vinum, porrum capitatum, mentam, pisciculos, isi-
tes ad ignem. — in ut ab- — inter isicia cod. y. re-
sorptum ante „coctura" et liquorum adiectivum et 138.
172. 174. 175. 177. olim ad- sic inter lepores 177. demon-
didi ex 1 et 161 . 289.at cf. 399. strabimus inter arbores, Plin.
400. — concapitis y. cum 14, 127. dicemus inter me-
cepisC. cum caparis ed. dicas 19, 128. 24, 81. inter
pr. unde Hum. fecit con- frutices 20, 165. in harun-
cerpis in frusta coccidis. dine 17, 153. in metallis 29,
— lacuna quae in cod. x sl 118. in oculis 32, 136. sicut
§. 70. est hic finem habet. — in pecoribus proposui, Cels.
obligas ex ea tracta 174 5, 28, 16. in libris agricul-
— 177. — cum ferv. tan- turae. — t r a c t a codd. prae-
quam superflua expunxit ter ed. pr. et Hum. — excidisse
Hum. et om. C ut «agitas" videtur „agitas" 171.
et totam §. 172. — agitas ad 173. codicum capro-
coagitas cum impensa supra num est vel caprorum
scripta 173. hircorum excastratorum, sx-
ad 172. nomen habet ab to^lwv^ vel caponum gal-
isicio terentino s. tarentino, linaceorum saginatorum, se-
de quo docuit 53. — a 1 b a- mimarium caporum, qui olim
m e n 59. — v e 1 d e m. codd. aliter castrabantur testibus
92 Uh. IV. Pandectes.
ciola minuta, testiculos caponum, glandulas por-
cellinas. haec omnia in se coquantur. teres piper,
ligisticum, coriandrum viride vel semeU; suffundes
liquamen, adicies mellis modicum et ius de suo
sibi, vino et mello temperabis. facies ut ferveat.
cum fervuerit, tractam confringes, obligas. coagi-
tas. piper aspargis et inferes.
174. Minutal matianum: adicies in cacca-
bum oleum, liquamen, coctura concides porrum,
coriandrum, isicia minuta, spatulam porcinam coc-
tam tessellatim concides cum sua sibi tergilla, fa-
cies ut simul coquantur. media coctura mala ma-
tiana purgata intrin«ecus, concisa tessellatim mit-
tes. dum coquitur, teres piper, ciminum, corian-
drum viride vel semen, mentam, lasaris radicem,
suffundes acetum, mel, liquamen, defrictum modice
et ius de suo sibi, acoeto modico temperabis. fa-
cies ut ferveat. cum fervuerit, tractam confringes
et ex ea obligas. piper aspargis et inferes.
non exemtis, „8ed ferro can- unde prius advecta, Athen.
dente calcaribus inustis quae 3, 23. Isidor. 17, 7, 3. sed
cum ignea vi consumta sunt, a C. Matio Augusti amico,
facta ulcera dum consanes- Plin. 15, 49. lan ad Macrob.
cant, figulari creta linuntur" sat. 3, 19, 2, p. 349. — spa-
quae sunt verba Columellae tulam p. ut 175 et 176.
8, 2, 3. ex Varr. 3, 9, 3. cf. 177. et ap. Turpin. vit. Ca-
et Plin. 8, 77. 10, 50. Athen. roli M. 20. oTraTd?.7jr, ondS-T^r,
9, 33. Galen. fac. aliment. 3, palam, schulterblatt. cf. Du-
7. 21. Beckmann Erfind. V. fresne VI. p. 318, a Diez.
p. 472—478. meae Antiqq. lex. d. rom. spr. p. 326. quare
p. 601. not. a medicis pas- non est quod cum Lex. For-
sim commendantur, Theodor. cell. corrigamus spathu-
Prisc. 2, 8. fol. 303. b. ed. nam. — tessellatim et
Ald. Medic. gr. ed. Idelerll cessell. et cest. oodd. et
p. 257, 20. 278, 7. 175. 176. 177. — maziana
ad 174. nomen habet a codd. mattiana in Edict.
malis matianis, quae ipsa Diocl. 6, 65. Hispani et Por-
non a loco dicta videntur, tugaleuses adhuc vocant
Lib.IV. Pandectes. 93
175. Miniital dulce ex citriis: adicies in
caccabum oleum^ liquamen, coctura porrum capi-
tatum, concides coriandrum minutatim^ spatulam
porcinam coctam et isiciola minuta. dum coquitur,
teres piper^ ciminum, coriandrum viride vel semen,
rutam viridem, lasaris radicem, suffundes acetum,
defrictum, ius de suo sibi, acoeto temperabis et
ferveat cum fervuerit, citrium purgatum intro fo-
raS; tessellatim concisum et elixatum in caccabum
mittes. tractam confringes et ex ea obligas. piper
aspargis et inferes.
176. Minutal ex praecoquiis: adicies in
caccabum oleum, liquamen, vinum, concides ce-
pam ascaloniam aridam, spatuiam porcinam coc-
tam tessellatim concides. his omnibus coctis teres
piper^ ciminum^ mentam siccam, anetum, suiFundis
mel, liquamen, passum, acetura modice, ius de suo
sibi, temperabis. praecoquia enucleata mittes. fa-
cies ut inferveat donec percoquantur. tractam con-
fringes et ex ea obligas. piper aspargis et inferes.
manzana et mazaa. — acoe- cox. sic aulicocia et aulico-
to 69. qua ap. Fest.). inde Graeci
ad 175. dulce gratum fecerunt n^aixoxia Diosc. 1,
et palato acceptum, ^uave 165. Galen. fac. alim. 2, 26.
gustu. — citriis citrinis cu- T. 6. p. 785. ^^exoxxia et ^e^C-
cumeribus 75. — viride xoxxa medicus ap. Ideler II. p.
add. ex 173. 174. 262, 29. 267, 5. cf. Geoponic.
ad 176. praecoquesin 10, 73. 2. Itali arbicocco et
sex codd. praecoquiis 184. precoche (vilior species mali
dicuntur ea mala vel pira persici), Romani cum articu-
praecoqua Martiali 13, 46. lo arabico albercocco, alba-
praecocia, praecoca Edict. ricoque, albricoque Galli de-
Diocl. 6, 58. a nominativo nique abricot. cf. Diez lex.
praecox, praecoquis etprae- d. rom. spr. p. 9. Schwenck
coquus (Hild. ad Apul. II Woerterb. d. deutsch. spr.
p. 606, 607. lan ad Macrob. p. 22. opponuntur seris seu
sat. 3, 19, 2 Forcell. in prae- serotinis^ — mittes in euu-
94 Lib. IV» Pandectes.
177. Minutal ex iocineribus et pulmo-
nibus leporis: invenies inter lepores quemad-
modum facies. adicies in caccabum liquameU; vi-
num, oleum^ coctura porrum et coriandrum conci-
sum, isicia minuta; spatulam porciuam coctam tes-
sellatim concisam et in eundem caccabum mittes.
dum coquitur, teres piper, ligisticum, origanum, ius
de suo sibi; 'vino et passo temperabis. facies ut
ferveat. cum fervuerit, tractam confringes et ex ea
obligas.-piper aspargis et inferes.
178. Minutal ex rosis: eodem iure supra-
scripto, sed passum plus adicies.
179. [Tisanam vel sucum] Tisanam sic
facies: tisanam lavando fricas quam ante diem in-
fundis, inpones supra ignem calidum. cum bullierit,
mittes olei satis et aneti modicum fasciculum, ce-
pam siccam, satureiam et puleium^ ut ibi coquan-
tur. propter sucum mittes coriandrum viride et sa-
dem caccabum. — infer- p. 416, 14. II p. 267,4. 269,
veat ex y ed. pr. pro in- 16. seu^w?a;^tra persica Geo-
ferveant et ferveant. pon. 10, 13, 15. cum interp.
ad 177. deest in d-x. — et Cornar. ad Aeginet. 1, 81.
tale edulium Graecis dicitur p. m. 706. nobis melotten,
juCfiaqxvq. inter lepores cartomelen, marillichen, ma-
399. de ratione dicendi ad rillen^ etiam de bacis rosae
172. — porrorum codd. caninae cogitabam. — pas-
ad 178. videntur eadem si par.
poma quae in Edicto Diocl. ad 179. repetita 208. pti-
6, 68. inter mala locum ha- sanam Hum. ex ed. pr. pro
bent et in lex. Facciol. ex- codicum meorum scriptura
plicantur mala rosea, mela recentiore, qua etiam Italo-
rosa hodiernae Italiae, sic rum Tolemaeus, silotrum est,
dicta ob „roseos flores simi- sunt libri Nonii p. m. 378
les floribus mali punici" Isi- Isidori 20, 3, 21. Plinii Val.
dor. 17, 7, 6. unde Martial. 2, 37. in. Silligius Plin. 18,
1, 43,6. „imitata breves pu- 71. 74. 20, 46. 21, 165. al.
nica grana rosas", YQiqoda- — ig. calidum cinerem
Mvot Medic. min. ed. Idel. I calidum. -- coloedium
Lib. IV. Pandectes.
95
lem simul tritum et facies ut ferveat. cum bene
fervuerit, tolles fasciculura. et transferes in alterum
caccabum tisanam sic ne fuugum tangat propter
conbusturam. lias et collocas in caccabo super
acronem colefium. teres piper, ligisticum, puleii
codd. coledium ed. pr.
colevium codd. 208. in
uno par. p u 1 e i u m, pro qua
forma est poleium ap» Isi-
dor. 17, 9, 59. unde polei. —
colocasium Hum. cuius
rotulae ad ius adduntur 218.
colifium explicant panis azy-
mi crustam. idem vel simile
nomen mox redit sic scrip-
tum : colefrim , colefrium.
coloefium, colovium, coloe-
sium, colonium, colosium,
coloestium, colitium, colo-
fium, coloefrium, coloefrim,
coloeplirim, colesum, coefi-
num ap. Pelagon. p. 41. Hum.
iterum scripsit colocasium,
cuius folia latissima esse
testatur Plinius 21, 87. car-
nosa et spissa Theophr. hist.
pl. 4, 8, 7. sponte ac natura
concava, paterae, petasi, ca-
tini et scyphi formam refe-
rentia Strabo 17, 1, 15. cf.
Salmas. in Solin. p. 679 seqq.
non male, cum sicfoliamal-
varum substernuntur et coc-
tura finita tolluntur 181. illa
esse adiectivum graecum la-
tina terminatione datum ar-
gumento esse credunt, cum
ax^iov summum colocasii cau-
lis verticem tenerum, cibo-
rium Dioscor. 2, 128. „iun-
gen blatttrieb" Dierbach Flor.
apic. §. 40. yoov(pr]v scu y.f;-
cpaXfp', capitulum significet.
equidem aliiid solura caccabi
commendem suadens legatur
colepium s. colefium, cole-
phium, coliphium, quod cal-
lum tergorium , schwarte,
speckschnitt, et colicium, co-
lenium, xwUxlov, xioXijvoVj xw-
Xt^vlov ap. Suid. II. p. 374.
dicitur, cf. interpp. adluve-
nal. 2, 53. eiusque Schol.
p. 342. 343. et xoUo^p Eu-
stathio ad Od. 21, 407. p.
1915, 17, est ravqov iTTavx^:--
viov S^Qjua, na^v Siq/ua GCO-
pon. 19. 6, 3. cum nota, ut
cum adiectivo sit ax^oxoXi]-
niov, acrocoliphium, callum,
quod supponere solent no-
stri coqui carotis et cucu-
meribus coquendis, populi
orientales pulticulae cui no-
men pillaw. apud Veget. 2,
28, 17. habes acronem sal-
sum porci pinguis i. e. trun-
cuhim suis, qui Sx^mv x^i-
q^io: dicitur, cf. ib. 5, 65, 2.
6, 8, 1. axQoxioXia extremas
partes, ut pedes, passim ha-
bemus. — forte iungendum
„ut ibi coquantur propter
sucum". — pro codicum li-
gas et 185. 186. 194, scripsi
lias lyas, liquas, in humo-
rem resolvis et liquidumhu-
96
Lib. IV. Pandectes
aridi modicum; ciminum et silfi frictum — ut beue
teratur, suffundis acetum — defrictum^ liquamen.
refundis in caccabum, sed colefium acronem. facies
ut ferveat super ignem lentum.
180 Tisanam farricam: infundis cicer^ len-
ticulam, pisam. defricas tisauam et cum legumini-
bus elixas. ubi bene bullierit, olei satis mittis et
super viridia concidis porrum, coriandrum^ anetum;
mectiusque reddis 186. —
silfi codd. et 180. sed sil
208. quod passim reduxit
Hum. de silis semine inter-
pretans, ad 35. Gargil. cur.
boum p. 22. 23. — teratur
corr. pro tegatnr et 208.
nisi malis regatur admini-
stretur. — ^ ad absolutum
„suffundis" cf 181. 346. forte
„mel^' addendum ex 208- id
enim vulgo additur, ut mo-
lius teratur 245. — acro-
nem in fundo pones. conie-
ci olim acronem iacies
et fac. ut sit „ante tol-
les" 181.
ad 180. eadem fere com-
positio, sed sine lemmate,
repetitur 209. tisana modo
fundamentum est huius edu-
lii recentioris eiusque ex ar-
tis medicae praeceptis nati.
— tis. barricam codd.
taricham i. e. salsam, iu-
sulse scripsit Hum. meum
farricam est i. q. farra-
ciam, ex farre triticeo, farris
enim species mihi est triti-
cum ^alexandrinum et inter-
pretor tisanam ad-tj^av seu
d-Tjqav (Sturz Dial. macedon.
p. 91. Osann ad Philem. p.
291.) Aegyptiorum, quae puls
testibus Hieronymo Opp. coll.
543. ed. Mart. et Cassiano in
Collat. 15, 10. ex farre, se-
cundum PoHuc. 6, 62. et
Hesych. in voc. ex tritico
fit. r^ayov^ similem pulticu-
lam, ex olyra generosa ut e
tritico alexandrino macerato,
decorticato et siccato fieri
dicunt Geoponici 3, 8. —
malui olim porricam por-
raceam, a porro conciso
quae nominetur, et porri-
ciam prosiciam, aprosectis
herbis. defricas ed. pr.
Hum. et 209. codd. lavando
fricas 179. defrixas codd.
— super insuper, praete-'
rea. — an., feniculum
m II e m trib us nomini bus
omissis 209. ni scribere ma-
lis betae, malvae col.
interpretans betacium et mal-
vaclum (Arnob. 4, 10. mea
Olera p. 50-53) intellegas
vel Martialis 13, 101. proto-
tomos coliculos, virentes 5,
78, 7. qui generis oleracei,
brassicae (Galen. fac. alim.
2, 58.) primae et sequentis
Lib. IV. Pandectes.
97
feniculum, betam, malvam, coliculum mollem et
viridia minutatim concisa in caccabum mittis. Co-
liclos elixas. et teres feniculi semen satis, origa-
num, silfi (piper), ligisticum. postquam triveris, li-
quamine temperabis et super legumina refundis et
agitas, coliclorum minuta super concidis.
181. Gustum versatile: albas betas minu-
tas, porros requietos, apios, bulbos, cocleas elixas.
gigeria puliorum, aucellaS; isicia coques ex iure.
perunguis patinam et folia malvarum substernis et
promixta olera conponis sicut laxa, permiscis bul-
Dos inversos, damascena, cocleas, isicia, lucanicas
qiialitatis in Edicto Diocl. 6,
9. 10. de quibusque satis dic-
tum inter Olera p. 35. vel
feniculi coliculum m. qui ut
apii apud Colum. 12, 7, 1.
in usum colligitur. culicu-
1 u m m 1 1 e in omnibus fere
codd. — viridi codd. vi-
ride ed. pr. in qua unaest
minutatim pro minuta co-
dicum qui209. mina offerunt.
— elixas ex 209 pro eli-
xos. lacuna in c, pro ea voce.
— quae sequuntur aromati-
cae herbae sunt aridae. —
t r i V e r i s ex 209. cum Hum.
pro tribueris. — agites
coagites. — coliculorum
illorum interim coctorum. —
rainutas codd. minutias
Hum. interpretans praecisu-
ras particulasque in quas
concisi sunt coliculi.
ad 181. gustum s. gu-
stus, gustatioPetronii21. 31.
gustulum Apulei met. 2, 10.
yev^a (ad Hesych. in voc),
C. Apicius er". Schrtcli,
est ferculum quod gustatar,
dictum ab excellentia sapo-
ris et splendidiore apparatu
hincque potissimum de ien-
taculo usurpatur et converti
potest voressen , eingang,
comparari Gallorum ragoilt,
plat de goiit, geschmack-
speise, Italorum sapore. cf.
182. 183. 184. Athen. 4, 17
fin. 4, 19. 6, 47. 14, 83. ^«r-
rvrjg SCU juarrvag, de adicC-
tivo ad 122. — ablatas
het. par. et ed. pr. quas
explicabam translatas, ver-
setzte, ex Plin. 19, 133. 135.
vel perceptas, in horreum
collectas, ex Diezii lex. d.
rom. spr. p. 53. quae respon-
derent porris requietis, qui-
buscum betae et 62. iungun-
tur. — apios virides 48,
cum suis radicibus 65. apii
hortensis, graveolentis Lin.
bulbos, selleriewurzcl, selle-
riekoepfe, vel speciei itali-
cae, quae in Hispania dici-
98
Lib. IV. Pandectes.
breves concidis. liquamine, oleo, vino, aceto ponis
ut ferveat. cum fervuerit, teres piper, ligisticum,
gingiber, piretrum modicum^ fricabiS; suffundis et
facies ut bulliat patina. ova conplura confringis et
ius mortarii reliquum conmoves, conmiscis, patinam
obligabis. Dum ducis, oenogarum ad eam sic fa-
tur apio dulce, integras plan-
tas. Rumohr Geist der kocb-
kunst p. 121. „von der ita-
lienischen art welche keine
knollen ansetzt, mehr in die
blatter schiesst und milder
schmeckt, isst man die ganze
pflanze, wurzel und blatter
gesotten oder gedaempft als
zugemiise". — vulvos et
volvos, vulpos ct vul-
bos, pulvos et bulvos
codd. et 182.309-313.384.
„bulvas" in libris Macrobii
sat. 7, 14. 1. coll. Isidor. 17,
9, 15. 88. 17, 10, 19. TToXcpol
jSol/So\ Erotian. Gloss. Hip-
pocr. p. 314. ut variant in
vulva et bulba 54. Macrob.
sat. 3, 18, 6. cod. salmas.
ap. Sillig. Plin. T. V. p.
XXXIV, 22. 12. boletar et
vol. 53. vervex et berbex
ap. Petron. 57, 2. Vopisc.
Aurel. 50. et in sexcentis
aliis, etiam in inscriptionibus.
cum vero Isidorus 19, 8, 88.
17, 10, 19. dicat „volvi dicti
quod sint volubiles et ro-
tundi", ex cogitatione Ro-
manorum praestare videtur
volvus s. vulvus. designatur
ab Apicio, ut Arnob. 7, 16.
al. peculiare quoddam genus
ab antiquis ad cibos adhi-
bitum, praecipue in coenis
nuptialibus 311. quia Vene-
rem stimulabant teste Sereno
Samon. 688. Martial. 13, 34.
cui 3, 75, 3. dicuntur sala-
ces, ut Cael. Aurel. chron.
2, 1 p. 110. pruriosi (male
ibi legitur „squilla quam
vulgo vulum pluriosum vo-
cant"). agrestis est et adhuc
a messoribus graecis eodem
nomine ^oX/S6g vel /So^^og
servato editur, hyacinthus
comosus L. muscari como-
sum Willd. muskhyacinthe,
schopfhyacinthe. cf. Salmas.
Hyl. iatr. c. 114. interpp.
ad Erotian. 1. 1. p. 108. Spren-
gel ad Theophr. 1, 6, 7.
Diosc. 2, 200. Dierbach Flor.
apic. §. 30. lan ad Macrob.
II. p. 626. fabrilis 384. -
gigeria iam Hum. scripsit
pro gingibera, ad 141. —
aucellas codd. ut 372.
194. 200. Hum. correxit avi-
cellas. aucella vel aucilla
(Apulei met. 9, 33. p. 840.)
est diminutivum vocis auca,
unde Gallorum oison (Du-
'fresne Gloss. in voc. 1. p.
476. Diez lex. d. rom. spr.
p. 241. 242. 362. 363. 464)
et significat quamlibet avi-
culam, ut ital. uccello, hod.
Lib. IV. Pandectes.
cies: teres piper, ligisticum, fricabiS; suffundes li-
quamen et vinum; passo temperabis vel vino dulce,
temperabis in caccabulo^ mittis olei modicum. fa-
cies ut ferveat. cum fervuerit; amolo obligas. pati-
nam versas in lancem; folia malvarum ante tollis,
oenog-aro perfundis, insuper piper aspargis et in-
feres.
182. Gustum de oleribus: condies bulbos
liquamine^ oleo et vino. cum cocti fuerint, iscinera
porcelli et gallinarum et ungellas et scellas divi-
sas — haec omnia cum bulbis ferveant. cum fer-
graec. novUov, tmdnm, ficetu-
lam, miliacam {xiqx^'V^ grau-
ammer cf. Kaercher Etym.
beitr. 4 p. 45.) — ex iure
iuste 54. — promixta vel
promisca iam 141. corr.
pro praemixta. — laxa
laxata, cocta isicia, gigeria
cet. — inversos non ver-
sos, non mutatos, non con-
cisos, integros. olim explica-
bam ex Theophrast. hist. pl.
7, 12, 9. — damascenas
codd. et 280.— piretrum
et peretrum, pirretrum,
pyretrum, pyrethrum
codd. et 45. 272. 274. 369.
pyritrum in Aethico Hiero-
nymi 55, 14. oificinarum py-
rethri radix, gall. pyrethre,
ital. pilatro, hisp. pelitre,
nobis bertramwurzel, quae
quia gustu fervidissimo est,
y^voaju^Vip TTv^wTixcaraTrj DioSC.
3, 78. et supra 45. minimum
addatur suadet coquus. sic
olim, nunc cum Dierbachio
nostro Flor. apic §. 89. in-
terpretor artemisiam diacun-
culum Lin. dragun, estragon
culinarum. — suffundis
179. — c o m m i s c i s ex quin-
que codd. — ducit ex 140.
Hum. corr. pro ducis quod
sic defendam : coquus cumim-
peratore conferendus (Plaut.
Trucul. 2, 7, 54. „si tu ad
legionem bellator clues, at
ego in culina Ares". Athen.
9, 22. vers. 43 seqq.) id gu-
stum ducit, operi primario
praeest, ut alii classem, or-
dines, funiis, chorum, ludum
ducunt, quod est principes,
duces sunt, praesunt, vel cum
poeta (cf. Athen. 1, 13 fin.)
qui epos, carmen ducit. —
dulce in quatuor, ad Gar-
gil. cur. boum p. 41. 42.
ad 182. oleribus men-
dosa lectio videtur, cum de
bulbis dicatur. conieci vel
aliis rebus, vel balea-
ribus scil. bulbis, ex Plin.
19, 94.— ungellas ungu-
las, extremas partes pedum
suillorum, quae numerandae
in dx^oxwXLoig et saepius in
100 Lib. IV. Pandectcs.
vuerint, teres piper, ligisticum, suffundis liquamen;
vinum et passum ut dulce sit, ius de suo sibi suf-
fundis. revocas in bulbos. cum fervuerint, ad mo-
mentum amolo obligas.
183. Gustum de cucurbitis farsilibus:
cucurbitas a latere subtiliter ad modum tessellae
oblongae decidas et excavas et mittis in frigidam.
inpensam ad eas sic facies : teres piper, ligisticum,
origanum, suffundes liquamen, cerebella cocta, te-
res, ova cruda dissolves et misces, ut unum cor-
pus efficias, liquamine temperabis. et cucurbitas
suprascriptas non plene coctas ex ea inpensa in-
ples, de tessella sua recludis. surclas. et coctas
eximis et frigis. oenogarum sic facies : teres piper,
ligisticum, suffundes vinum et liquamen, passo tem-
perabis, olei modicum mittes in caccabum et facies
ut ferveat. cum fervuerit, amolo obligas. et cucur-
bitas frictas oenogaro perfundis et piper aspargis
et inferes.
184. Gustum de praecoquiis : pusilla prae-
coquia purgas, enucleas, in frigidara mittis, in pa-
cibis levioribus nominatae ex 252. pro mittes. — et
sunt ut 259. Cels. 2, 22. ex ea codd. — surclas
Athen. 3, 49. Casaub. ad 2, pro surdas. literarum cl
64 p. 428. ~ s c e 1 1 a s codd. forma saepe habebatur d. ad
per aphaeresin i. q. aucellas 268. inde 191 turundabis,
181. vel intelleges rusticel- turunclabis. turuncabis. sur-
las, iunge rebhiihner, per- clare est quod surculare, sur-
drix grises, qaae Eomanis culo alligare 207, infigere
rusticae gallinae dicuntur et 319, ut sirpare est sirpicula
perdices rusticulae, vel ac- alligare, utque pampinare a
celas acceias,beccassesGal- pampino, ruscare a rusco.
lorum. scillis bulborum no- surclus s. surculus est ra-
bilissimis locus non est. musculus, spinula lanceola
ad 133. f a r s i 1 i b u s far- et cuspidula, coquorum speil,
sis, impensa impletis. — eas spiesschen.
corr. pro eani. et misces ad 184. praecoquii?
Lib. V. Ospreos:
■•:?ii?
tina conponis. teres piper, mentara siccam, suffun-
des liquamen, adicies mel, passura, vinura et ace-
tum. refundis in patinam super praecoquia, olei
modicum mittis et lento igni ferveat. cum fervuerit,
amolo obligas. piper aspargis et inferes.
Incipit Apici Caeli ospreos
LIB. V.
185. Pultes. Alicam purgatam infundis, co-
ques. cum fervuerit^ oleum mittis. cura spissaverit,
lias. Adicies cerebella duo cocta et selibrara pul-
pae quasi ad isicia friataC; cura cerebellis teres et
in caccabum mittes. teres piper, ligisticum, feniculi
seraen, suffundis liquamen et meri modicum et mit-
codd, ad 176. — diiracina
primotica pusilla p. in
aliquot codd, sed duo priora
adiectiva a margine venisse
videmus ox n qui forte
duracina ducenda pri-
motica et ex S-x qui
praecoquiis forte du-
racina dusilla praeco-
quia C. Gesner in marg.
sui exemplaris corr. prae-
cocia. precoquia codd.
praecoqua t, Hum. et
Schneidero qui conferendus
ad Colum. 10, 410. „primo-
tica" vox a glossatore ad-
dita est.
Ad librum V. qui in
quinque inscribitur ostreo,
in ed. pr. ospreon, codd.
nl talia omittunt, Hum. ed.
osprios. etiam Grammati-
cis ut Etymologo M. p. 576,
48. ed. Lips. oajr^fov minus
placet quam oan^iov, novum
nomen o s p r e o s oanQfog est
quasi oaTr^foSfxrtjg (quali mo-
do liber quartus inscribitur
navSfxrrjg) vel oon^eoSoxogy
leguminarius, quod variorum
leguminum pulmentaria et
eorum condituras compre-
hendat et conficere dOceat.
de pulte ex leguminibus cf.
quos laudat Hermann Gr.
Privatalt. §. 24, 25.
ad 185. ea puls sequenti
simillima eamque ob causam
ab Hum. omissa in codd.
locum ante 190. habet. in-
fnndis in aquam 179. 208.
Cat 76, 1. — ligas codd.
obligas Hum. 186. meum
lias est lyas, liquas, deli-
• •; l ;■ ,:'. Lib. V. Ospreos.
tis in caccabum supra cerebella et pulpam. ubi sa-
tis fuerit, cum iure misces. ex hoc paulatim alicam
condies. sed ius ut quasi sucus videatur.
186. Pultes iulianae sic coquantur: alicam
purgatam infundis, coques. facies ut ferveat. cum
fervuerit, oleum mittis. cum spissaverit, lias. Adicies
cerebella duo cocta et selibram pulpae quasi ad
isicia friatae, cum cerebellis teres et in caccabum
mittes. teres piper, ligisticum, feniculi semen, suf-
fundis liquamen et vinum modice et mittis in cac-
cabum supra cerebella et pulpam. ubi satis fuerit,
cum iure misces. ex hoc paulatim alicam condies.
sed ad truUam permisces et lias ut quasi sucus
videatur.
187. Pultes iure oenogari cocti: pultes
oenogari bene cocti iure condies [copadia]. similam
sive alicam coctam hoc iure condies. et cum co-
padiis porcinis apponis oenogari cocti iure conditis.
quas, eliquas 179. — adi- 13. ad manuin saltare, ad
cies in mortarium. — fria- tibias canere, ad digitum
tae corr. ex 38. pro lia- pugnare, Drakenb. ad Liv.
tae. — cum iure ex iure, 7,2,10. sicTr^dgad/.or (pdty-
iuste, ad 54. yfo^^ai et avX(p. trulla est
ad 186. cf. ad 185 eae ruhrkelle. Toquvtj unde to-
pultes non habebunt nomen ^wrjTov trua subactum et le-
A luliano Caesare, in eo enim vigatum 375.
ciborum parsimoniam prae- ad 187. sic Hum. ex ed.
dicat Ammianus Marc 21,9, pr. codices sex contra non
2. Spartian. Did. lul. 3. sed liabent alterum «oenogari"
ab illo nescio quo cui de- et cod. /?. p. iure oeno
bemus yevog nXaxovvToiv lov- cocti. p. beno coctii.
Xiaviiv ap. Athen. 14, 57. oenogarum coctum compa-
olim malui iurianae iuru- randum cum vino cocto 147.
lentae, iure conditae. — et — ap. oenogaricocti
ad tr. codd. sio „ad can- Hum. correxit provitiosaex
nam praecidere^ 263. pro compendio orta lectione ap.
solo ablativo, ad latruncu- oenococti. de copadiis ad
los ludere ap. Yopisc. Procl. 59. —
Lib. V. Ospreos.
103
188. Pultes tractogalatae: lactis sexta-
rium et aquae modicum mittes in caccabum novum
et lento igni ferveat. tres orbiculos tractae siccas
et confringis et partibus in lac submittis. ne uratur,
aquam miscendo agitabis. cum coctum fuerit, ut
est, super inguen mittis.
189. Melle et musto si cum lacte similiter fa-
cies, salem et oleum minus mittis.
190. Lenticulam ex sfondilis sive fun-
gulis: accipies caccabum mundum. adicies in mor-
tarium piper, ciminum, semen coriandri, mentae,
rutae, puleii, fricabis, suffundes acetum, adicies mel,
liquamen et defrictum. aceto temperabis, reexina-
nies in caccabum, sfondilos elixatos teres et mittes
ad 188. tractogalatae
pro tractogale ex 251.
restituit Hum. 1. e. ex tracta
et lacte confectae. sic por-
cellum tractomelinum habes
375. malim tractolacteae,
ne vox sit hibrida. — te-
res sorb. y^f^TT. ed. pr. tres
sorb. /?. ex suo cod. iam
corr. Hum. explica tractas
orbiculatas, in orbem con-
formatas. taigkloesse. — n e
uratura quaedam mis-
cendos ag. flor. et ed. pr.
ne uratur quaeque dam
miscendos ag. par. a-
quaedam y. — pro ignem
scripsi i n g u e n testiculum
capi 173. pro quo 187. co-
padia adiciuntur.
ad 189. in codd. coniun-
gitur cum antecedente com-
positione et legitur melle
ex musteis cum 1. etiam
conieci melle et musteis
si cum L sententiavidetur:
si ad eam pultem pro aqua
mel vel sucum ex ijiusteis
adhibueris, salem et oleum
minus mittis. cf. 294. 305.
edulium e farina silignea fac-
tum et musto conditum vo-
cabatur /uovaTaxiov, musta-
ceum 214. 450. coll. 295.
Athen. 14, 57. melle et mu-
sto tiebat etiam melitites ap.
Plin. 14, 85. coll. 22, 115.
ad 190. ad lemma cf. 107.
sive fondilis vel fondi-
lis codd. pro sfondilis^
Hum. corr, spongiolis. —
ferveat ex/?pro ferveant
sicque ex aliis locis fer-
vuerit corr. pro fervue-
rint. — voletari in sex
codd. volutari ed pr. et
191. codices vocem „lenticu-
lam" cum postremis verbis
iungunt, ut sequens compo-
sitio incipiat „De castaneis".
104 Tab. V. Ospreos^
ut ferveat, cum beue fervuerit, obligas. adicies in
boletari oleum viride.
191. Lenticulam de castaneis: accipies
caccabum novum et castaneas purgatas diligenter
mittis, adicies aquam et nitrum modice. facies ut
eoquatur cum coquitur, mittes in mortarium piper,
ciminum, semen coriandri, rutae, lasaris radicem,
mentam, puleium, fricabis, suffundis acetum, mel,
liquamen, aceto temperabis et super castaneas coc-
tas refundis, adicies oleum. facies ut ferveat. cum
bene fervuerit, turundabis. ut in mortario teres,
gustas, si quid deest, addes. cum in boletare mi-
seris, addes oleum viride.
192. Aliter lenticulam: coquis. cum de-
spumaveris, porrum et coriandrum viride supermit-
tis mittis coriandri semen, puleium, lasaris radi-
cem, semen mentae et rutae, fricabis, suffundes
acetum, adicies mel, liquamen. aceto, defricto tem-
perabis, adicies oleum. agitabis. si quid opus fue-
rit, mittis. amolo obligas, insuper oleum viride mit-
tis, piper aspargis et inferes.
cod. ^ sic „oleiim viride tornare, globuli formam ha-
iii lenticulam. De cast. bebat orbiculo tractae 188.
et par. v i r i d e m 1 e n t i c u- haut absimilem — u t i n ex
lam de cast. py pro etin. — boletar
ad 191. aquam et ni- /?. voletari y. volitare
t r u m aquam nitratam, lauge. flor. par. cf 1 90.
- pro tutuncabis vel tu- ad 19i?. raittis adicies
tunclabis, tutund. ut in mortarium.secundum mit-
198. Hum. scripsit tudicu- tis est addes 191. ad ter-
labis tudicula agitabis. ego tium supple „cum in bole-
cl legens d (ad 188) turun- tare miseris".
dabis turundam mittes ex ad 193. despumave-
eaque obligabis, ut alibi rit codd. et 201. 204. 205.
amulo. de eo libo, aliasdiis corr. ex 192. 198. spumam
etiam oblato, cf. Non. p. m. detergebant pinnis, Plin. 32,
379. cum derivetur a verbo 78. — caraucta par. oa-
Lib. V. Ospreos. 105
193. Pisa. Pisam coques. cnm despumaveris,
poiTum, coriandrum et ciminum supra mittis. teres
piper, ligisticum [careum hoc est caravita], careum,
anetum, ocimum viride, sutfundes liquamen, vino
et liquamine temperabis. facies ut ferveat. cum fer-
vuerit, agitabis. si quid defuerit, mittes et inferes.
194. P i s a m f a r s i 1 e m : coques, cui oleum mit-
tis. Abdomen e1 mittis in caccabum, liquamen et
porrum capitatum, coriandrum viride, inponis ut
coquatur. isicia minuta facies quadrata et coques
simul turdos vel aucellas vel de pullo concisa et
cerebella prope cocta cum iuscello coques. Luca-
nicas assas. Petasonem elixas Porros ex aqua
coquis. Nucleorum eminam frigis. Teres piper,
ligisticum, origanum, gingiber, ius abdominis fun-
dis, lias. Angularem accipies — conversari potest
— et omentis tegis, oleum profundis, deinde nu-
cleos aspargis et supra pisam mittis, ut tegas fun-
dum angularis et sic conponis supra petasonis pul-
pas, porros, lucanicas concisas. iterum pisam super-
mittis. item alternis aptabis obsonia, quousque im-
riutam cod. huin. imdeme- pullinam et cerebella, aro-
dicus scripsit careotam mata adice piper tritum, 11-
de radice carei quae careota gusticum, origanumgingiber.
vocetur interpretans et alte- deinde assa lucanicas, elixa
rum careum de eiusdem plan- petasonem , coque porros,
tae semine. ego maUii unci- frige nucleos. tum in formu-
nis secludere. cf 74. — ocy- la, postquam eius fundum
mum ed. pr. H. omentis texisti, oleum fu-
ad 194. sic imperat co- disti et nucleos aspersisti,
quus : pisam ut summam rei exstrue massam : primo pi-
ex oleo coque in vase sepa- sam coctam mitte, super eam
rato, item in separato cac- compone petasonis elixati
cabo abdomen ex liquamine, pulpas, porros coctos. luca-
porro, coriandro, simulque nicas assatas et concisas,
isiciola tessellatim concisa, iterum pisam supermitte tan-
turdos vel aucellas pulpam quam novam straturam, dein
106
Lib. V. Ospreos.
pleatur angularis. novissime pisam admittis, ut in-
tus omnia contineat. Coques in furno vel lento igni
inpones et ducat ad se deorsum. Ova dura facies,
vitella eicies, in mortarium mittes cum pipere albo,
nucleis, melle, vino candido et liquamine modico,
teres et mittes in vas ut ferveat. cum fervuerit, pi-
sam mittis in lancem et hoc iure perfundis. hoc
ius candidum appellatur.
195. Pisam indicam: pisam coques. cum
despumaveris, porrum et coriandrum concidis et
mittis in caccabum ut ferveat. et accipies sepias
minutas sic quomodo sunt cum atramento suo, ut
simul coquantur, adicies oleum, liquamen et vinum,
fasciculum porri et coriandri. facies ut coquatur.
cum coctum fuerit, teres piper, ligisticum, origa-
ut antea obsonia scripta ap-
tabis, donec vas impleatur.
tandem pisa superstrata no-
vissimum corium fac. coque
eam massam, coctam in lan-
cem versa eamque iure de-
scripto candido perfunde. —
isicia min. 171. 173. 175.
fac. quadrata tessellatim
concides. — malim cum iu-
re illo. — assas add. ex
/?etcod. hum. — porros ex
par. et hum. pro p o r r o. —
malim ex aequa c. ad309.
— verba „lias — profundis"
sunt ex /9 et hum. — o m e n-
tis particulis adipis porcini
qui nascitur ab omento ver-
naculeque dicitur lappen- vel
gekroesefett, quo pingui no-
biliore patella circumquaque
un<?uttur, ne massa adhae-
rescat neque uratur, sed bre-
vi crusta formosa ut existat.
— angularis patella ae-
nea a forma angulari t. e.
quadrata sic dicta 265. 206.
— ut supra codd. — ut
ducat codd. — ocius
cand. codd. et ed. mediol.
cf 249.
ad 195. indicam co-
lore indico seu nigro, qui
nascitur ex adhibito atria-
mento sepiarum. sepia offi-
cinalis et sepia sepiola sy-
stematis, kuttelfisch, kiikel-
wurm, sub ventre folliculum
nigro liquore repletum ha-
bet, atjTreSovc, unde animalis
nomen, quod vnoa^pay^a vul-
go ^('lav, atramentum dici-
tur et pisam nigro colore
afficere periculo non facto
quisque credet. eo tingitur
non minus bene quam alibi
Lib. V. Ospreos.
107
num, carei modicnm, suffundes ius de suo sibi;
vino et passo temperabis. sepias minutatim conci-
dis et in pisam mittis. piper asparges.
196. Pisam coques ac liabis et mittes in fri-
gidam. cum refrigeraverit, deinde agitabis: conci-
des cepam minutatim et albamentum ovi, oleo et
sale condies, aceti modicum. adicies in boletari vi-
tellum ovi cocti, coloras, insuper oleum viride mit-
tis et inferes.
197. Pisam vitellianam sive fabam:
pisam coques, lias. teres piper, ligisticum, gingiber
et super condimenta mittis vitella ovorum quae
dura coxeris. mellis unc. III. teres, liquamen, vi-
num et acetum. haec omnia mittis in caccabum et
condimentum quae trivisti adiecto oleo ponis ut
ferveat. condies pisam. libas, si aspera fuerit, melle
mitis et inferes.
indico nigro, tw IvSixm, no-
bis tusch. cf. Beckmann Er-
lind. IV p. 490. seqq. cum
Plin. 35, 43. Athen. 7, 124.
8, 53. — despumav. 193.
ad 196. ac liabis corr.
ex 197. pro agitabis, et
frigidum frigidarium volui
pro f r i g 1 d a m aquam, quod
nomen adiecit librarius cod.
par. — agitabis coagita-
bis iure infra scripto. — in
boletam v. o. c. colas
in. codd.
ad 197."vitellinam &x
et ^ 201. unde patet a vi-
tellis ovorum non habere no-
men, sed a Vitellio imperar
tore, ut porcellus 377. aliae-
que patinae ab imperatori-
bus gulae magistris nomi-
nantur. Vitellius faoit vitel-
lianus et vitellinus, ut Dru-
sus drusinus et drusianus ap.
Tacit. ann. 2, 8. Sueton.
Claud. 1. bactrinus et bac-
trianus ap. Apul. met. 7, 14.
sic Fronto facit frontonianus
380. Celsinus celsinianus 382.
Tamphilus tamphilianus ap.
Nepot. Att. 13, 2. Scaurus
scaurianus, Tacitus tacitia-
nus, Krause De Sueton. font.
p. 3 seqq. — quae om. j3y.
— condimenta ed. pr. H,
condimentum quod C.
quae correctio librarii est
nescientis in ea voce gene-
tivum latere qui est 398. et
in „dactilum" 230. cribrum
Plin. 16, 54. al. cf. Hildebr.
ad Apul. 1. p. 996. Kritz a^
108
Lib. V. Ospreos.
198 Aliter pisam sive fabam: ubi des-
pumaveris, teres mel, liquamen, caroenum; cimi-
num, rutam, api semen. oleum et vinum. turunda-
bis. cum pipere trito et cum isiciis inferes.
199. Aliter pisam sibi fabam: despuma-
tam subtrito lasare partico, liquamine et caroeno
condies. oleum modice superfundis et inferes.
200. Pisam adulteram versatilem: co-
ques pisam. cerebella vel aucellas vel turtos exos-
satos a pectore, lucanicas, iscinera, gigeria pullo-
rum in caccabum mittis, liquamen, oleum. fascicu-
lum porri capitati, coriandrum viride concides et
cum cerebellis coques. teres piper, ligisticum et li-
quamen.
201. Pisam sive fabam vitellianam: pi-
sam sive fabam coques. cum despumaveris, mittes
Sallust. fr. 1, 61. 2, 28. p.
138. 139. — libas gustas
145. corr. pro lias. - mi-
tis mitigas, temperas, corr.
pro mittis. id novum ver-
bum nesciens Hum. scripsit
mel mittis. supplendum
353. —
ad 198. despumaverit
fi. 193. tutunclabis codd.
tudiculabis Hum. ad 191.
— cum isiciis ad 93. su-
pra imponuntur Athen. 9, 15
in Martial. 5, 78, 9.
ad 199. parthico Hum.
erat secundum a cyrenaico
tum rarissimo. Plin. 19, 38.
— liquamen /?y.
ad200. adulteramnon
genuinam, impuram non con-
coquo, quia vituperaret. con-
ieci ad alteram scil ratio-
nem, vel ad alteram, al-
terna vice, alternis, alterna-
tim, vel matulleam, ma-
tullitam, ex altilibus condi-
tam. cf. /uaTvXXt], matulla. —
versatilem ausgesonnen,
klug 122. — avicellased.
pr.H. 181. — turdos exos-
s a t o s a p e c 1 r e turdorum
pulpam de pectore sectam,
bruststuecke, pectora turdo-
rum 134. ea enim pars no-
bilissima habebatur. — gi-
zeria /SySx^. ginzeria t,- gy-
zeria n. zizeria ed. pr. ad
141. — intellGge ,,eo iure
condies pisam" 197. —
ad 201. vitellinam ^.
ad 197. — despumaverit.
codd, 193. 204. — coliclos
ex 180. restitui pro flores
vel legas coles caules mal-
Lib. V. Ospreos. 109
porrura, coriandrum, coliclos malvarum. dum co-
quitur, teres piper, ligisticum, origanum, feniculi
semen, suffundis liquamen et vinum. in caccabum,
adicies oleum. cum fervuerit, agitas. oleum viride
insuper mittis et inferes.
202. Conciclam cum faba: coques. teres
piper, ligisticum, ciminum, coriandrum viride suf-
fundis liquamen, vino et liquamine temperabis. mit-
tis in caccabura, adicies oleum. lento igni ferveat
et inferes.
203 Conciclam apicianam: accipies cu-
manam mundam ubi coques pisam, cui mittis lu-
canicas concisas, isiciola porcina. pulpas petasonis.
teres piper, ligisticura, origanura; anetura, cepam
siccam, coriandrum viridC; suffundis liquamen, vi-
num et liquamine teraperabis mittis in cumanam,
cui adicies oleura; pungis ubique ut conbibat ole-
um. igni lento coques ita ut ferveat et inferes.
vacios. Plin. 21, 19. Diosc. cui valvulae exemtae sunt,
2, 144. turiones, nTo^d-ovg Colum. 6, 31, 1. 6, 10, 1.
Aristoph. Plut. 544. — in quare pisa pro concicla dici
caccabum mittes 202. ^- potest 203. 205. cf. depisa
agitas coagitas. — 204. lenticula cui cortex de-
ad 202. concicla cum tracta atque etiam farina e
faba, si locus salvus, vide- lenticula Graecis S Xexid-og
tur solida, integra cum cor- dicitur, puls ex pisis vel len-
tice suo decocta, schale mit ticula. Schweigh. ad Athen.
der bohne, schalbohne, con- 3, 89. p. 337. pro conci-
cicla seu concicula Marcelli clam C. Gesner mavult
33 p. 227. quae conchis xoy- conchidem. Hum. scripsit
/og, cum faba iuncta ap. conchiclam et interpre-
Atheu. 4, 50. de qua est tatur fabam conchin. — li-
distichon Martialis 13, 7, quamen in ea codd.
coll. 5, 39.7, 78. luvenal. 3, ad 203. pisum codd. ad
293. 14, 131. fabae follicu- 202. — petasonis ex 194.
latae opponitur fracta seu pro petasonem. — pun-
fresa, pisa, pinsa, pinsita. gis ex codd. et 301. 320.
aTiohXeniajusrrj, exhniai)-flaa, Hum. obiter scripsit perun-
110
Lib. V. Ospreos.
204. Conciclam depisam: simplici pisam
coques. cum despumaveris, fasciculum porri et co-
riandri mittis dum coquitur^ teres piper, ligisticum,
origanum, feniculum, de suo sibi fricabis, suifun-
dis liquamen et temperabis. mittis in caccabum,
super adicies oleum et lento igni ferveat et inferes.
205. Conciclacommodiana: pisam coques.
cum despumaveris, teres piper, ligisticum^ anetum,
cepam siccam, suffundis liquamen, vinum et liqua-
mine temperabis. mittis in caccabum, ut combibat^
deiude ova quattuor solves in sextarium^ pisae mit-
tis, agitas. mittis in cumanam, ad ignem ponis ut
ducat et inferes.
206. Aliter conciclam sic facies: concides pul-
lum minutatim, liquamine, oleo et vino ferveat^ con-
cides cepam; coriandrum minutum, cerebella ener-
gis. — et cum bibatcodd.
cum Hum. correxi ex 205.
256. 301. 320.
ad 204. c.depisasim*
plici codd. ad meum „sim-
plici" supple vel oenogaro
107. 140. 147. vel iure, ut
sit sine tritura, vel modo.
cf. minore 119. fusile 120 —
d e p i s a m pisatam (erat
etiam verbum pisare, Non.
p. 111.) cf. ad202. despu-
^maverit codd- praeter ed.
pr. 193. — de suo sibi
147. __ feniculum ex201,
pro fasciculum. — li-
quamine temp. codd.
ad 205. Commodus.An-
toninus , Marci Philosophi
filius, genera leguminum coc-
torum ad convivium propter
luxuriae continuationem re-
vocavit, Lamprid. in vitall.
pisam depisam 202.204. —
despumav. 193. — cum
bibat /? 203. — agitas
mittis om. ed. pr. — ova
q. s. in sext. 306. — pi-
sae in pisam. — ducatius
140. coneicla coquitur in cu-
mara 203. ut ius in caccabo
paratum combibere possit,
eo mittitur ibique ovis dis-
solutis ius agitatur et obli-
gatur, ut plene simul coqua-
tur, totum in priorem cu-
manam remittitur.
ad 206. an farcies? —
levas corr. pro lavas. —
ibi deinde? an ubi cum
pur. i. e. in illo iure? —
conditam in uno /? pro
conditas. — angularem
ex 194. 265 pro conci-
Lib. V. Ospreos. 111
va.ta mittes in eundem pulliim. cum coctus fuerit,
levaS; exossas [concides minutatim cepam et cori-
andrum]; colas ibi pisam coctam, non conditam —
accipies angularem — pro modo conpones varie.
deinde teres piper, ciminum, suffundis ius de suo
sibi, item in mortario ova duo dissolvis, temperas»
[ius de suo sibi] suffundis pisae integre elixae, vel
nucleis adornabis, et lento igni fervere facies et
inferes.
207. Aliter concicla inculcatus pullus
vel porcellus: exossabis pullum, a pectore et
femora eius iungis in porrectum, surculo alligas et
inpensam paras. et farcies alternis pisam, cocta
cerebella^ lucanicas et cetera. teres piper, ligisti-
cum, origanum et gingiber, liquamen suffundes,
vino et passo temperabis. facies ut ferveat et cum
fervuerit, mittis modice. et inpensam condieris, si
alternis in pullo conponis. omento tegis et in oper-
culo deponis et in furnum mittiS; ut coquatur pau-
latim et inferes.
elarem vel conclarem, cata pulmonibus". — exos-
Hum. ex ed. pr. conci- satus codd. iam correxit
clam. — pro modo mo- Hum. qui edidit aliter con-
dice 207. de suo modo ac chiclafarsilissivecon-
numero 1. ius de suo si- ciclatus. in codd. post
bi puUinum. — integre „inpensam" duo marginis
plene, omnino corr. pro in- verba sunt „concicla farsi-
tegrae. — eam coquendi lis". — a pectore aperies
rationem me non plene in- 253. — surculo alligas
tellegere fateor. aliquot men- locum habebunt ante „omen-
da latere videntur. to tegis". — iungis in
ad 207. pro concicla- porrectum porrigis, ex-
tus legendum csse tncul- tensum leporem onerare 401.
catus vel conculcatus — pisam lotam, cer.
i. e- infartus monuit verbum codd. olim corr. coctam,
calcare 54. et Arnob. 7, 24. sed cocta cerebella habes
„farcimina comminutis incul- 41. 137. 166. 185. 372. 403,
112 Lib. V. Ospreos.
208. Alicam vel sucum tisanae sic facies :
tisanam vel alicam lavando fricas quam ante diem
infundis, inponis supra ignem caldum. cum bullie-
rit; mittes olei satis et aneti modicum fasciculum,
cepam siccam, satureiam et puleium, ut ibi coquau-
tur. propter sucum mittis coriandrum viride et sa-
lem simul tritum et facies ut ferveat. cum bene
fervuerit, tolles fasciculum et transferes in alterum
caccabum tisanam sic ne fundum tangat propter
conbusturam. lias et collocas in caccabo super
acronem colefium. teres piper, ligisticum, puieii
aridi modicum, ciminum, silfi frictum — ut bene
teratur suffundis mel — acetum^ defrictum, liqua-
men. refundis in caccabum, sed colefium acronem.
facies ut ferveat super ignem lentum.
209. Aliter tisanam: infundis cicer, lenticu-
lam, pisam. defricas tisanam et cura leguminibus
elixas. ubi bene bullierit, olei satis mittis et super
viridia concidis porrum, coriandrum, anetum, feni-
culum, (betam, malvam) coliculum mollem. baec
viridia minutatim concisa in caccabum mittis. Co-
elixata 121. 133. 141. — puleiura et i. rr. colo-
mittis super pullum. — sium Toriiii margo. — pr.
inpensam corr. pro ip- sucum suci gratia, ad tisa-
sam, olim pisam. — si nam condiendam. trans-
elisum addidi. — opercu- fers n ed. pr. H. — silfi
lum ut 431. est quod tec- C. — ut bene t. s. mel
tum sub quo coquitur, sar- om. n. — teratur corr.
taginis vel clibani genus. pro tegatur. cf. omnino
ad 208. in paucis differt 179—
a tisana 179. — sucum pti- ad 209. eadem fere 180.
sanae hodie dicunt cremo- ubi vid^e, indeque intelleges
rem ptisanae. Petiti Com- quaedam excidisse. — an.
ment. ad Aretae. p. m. 228. feniculum mollem codd.
aliquam/?. 252. — ig. vel- — mina concisa codd.
dum codd. calidum vel- olera minuta uno vocabulo
dum 7r. — cole vium codd. helvela, Fest. p. 103, 7,
Lib. V. Ospreos.
113
liclos elixas. et teres feniculi semeu satis, origa-
Dum^ silfi; piper, ligisticum. postquam triveris, liqua-
mine temperas et super legumina refundis^ agitas.
coliclorum rainuta super concidis.
210. Fabaciae virides ex iiquamine; oleO;
coriandro viridi^ cimino et porro conciso coctae in-
feruntur. Aliter : fabaciae frictae ex liquamine infe-
runtur. Aliter : fabaciae ex senapi tritO; melle, nucleis,
ruta, cimino. ex aceto inferuiitur. Baianas elixas
minutatim concidis. ruta, apio viridi, porro, aceto,
oleO; liquamine, caroeno vel passo modico inferes.
211. Faenum graecum ex liquaraine, oleo
et vino. Faseoli virides et cicer ex sale, ci-
mino, oleo ct mero modico inferuntur. Aliter fa-
seolos sive cicer: frictos ex oenogaro et pipere
i]Sia/uaTa X^nra ^loooa Alex.
Athen. 7, 130 fiii. — silfi
est siii. — minutas codd.
ad210. fabatiae codd.
sunt quae saepius ftibalia,
ut vicialia ap. Coluin. 6, 80,
6. vocantur, siliquae faba-
rum, bufbohnenschoten, ple-
rumque caules cum foliis,
xUtj xva/u<Mv. Schneid. ad
Varron. 1, 23, 3. 1, 31, 4.
fabae virides purgatae in
Edict. Diocl 6, 38. fasioli
viride.s purgati 6, 39. — cu-
mioo et aceto inf. n ed.
pr. H. - baiauas vulgo,
baganas ^n. conieci pa-
ganas et bacanas baca-
ceas, bacinas, baceas, sine
valvulis. baca qu*vis minu-
tior et rotundior fructus di-
ci potest.
ad 211. faenura grae-
c u m trigonella foenum grae-
C. Apicius eil. Sobucl),
cum L. Aegyptiorura helbe,
Graecorum ftovxi^ug. alyoxf-
^io;, TTjXi;, hodie ttjXv, exhi-
betur etiam ap. Lamprid. in
Heliogab. 20. alvi deicien-
dae gratia sumi scribit Gra-
lenus De attenuante diaeta s.
non boni suci esse, si quis
eo liberalius utatur De ci-
bis boni suci 13. raandi ex
garo et aceto sicut lupinos
De aliraent. facult. 1, 31.
adhuc in Aeg^qito eius cau-
les et folia edi refert Dicr-
bach rior. apic §. 53. —
faseoli s. phaseoli, lasioli,
faseli, (paarioXoL, (paarjXoi, ho-
die (paaovXia m Graecia, fa-
sioletti in Italia, sunt Gal-
lorum liaricots de Soissons,
phaseoli roraani vSavi, simi-
les nostris pliaseolis vulga-
ribus quos dicimus grosse
schwertbohnen. alii aliter.
8
114
Lib. VI. Tropetes.
^nistabis. Et elixati sumpto semine cum lobis in
patella feniculo viride, pipere, liquamine — et ca-
roeno modico pro salso — inferuntur. vel simpli-
citer et solet.
IncipitApiciCaelitropetes.
Lib VI.
212. In strutione elixo: piper, mentam, ci-
minum assum^ api semen, dactilos vel cariotas, mel;
faselos sno tempore dici et
Xopouq quia cum siliqua (iii-
terpp. ad GIoss. Hippocr.
p. 240. 243.) ipsa fructus to-
tus comedatur, quos Hippo-
crates et Diocles vocarint
(JoXixoug, monet Galenus De
tac. aliment. 1, 28—35. Di-
osc. 2,^ 17G. de smilace hor-
tensi rjg 6 xaoTrog ?.6/-ha, ubi
Matthiolus conset esse quas
Itali fabas turcicas, nostra-
tes welscbe bohnen appel-
lant. Kaercherin Etymol. bei-
traeg. 4. p. 48. „dolichos bei
Plin. IG, 244. ist eine pflanze
welche auch phaseolus, franz.
feve de mer, feverolle heisst,
unsere feld- oder keriibohne".
mea Oler. p. 2G. 27. — ci-
cer Italorum cece, Gallo-
rum pois chiches, frictum
comedebatur et immaturum
virideque et in aqiui elixa-
tum et eius farina in iure
elixata, Galen. de fac. al. 1,
21). coll. Medico ap. Idel. II.
p. 26i>, 1. ex }q^,Siv^o; bar-
bari fecerunt oF^cj^s-ia et y-
fti^i.. — elixatis codd. —
lobisHum. corr. pro ovis —
piperetliquamenin sex.
— pro salso loco salis,
an loco liquaminis? cf sal-
sum 386. et ad 109. — s i m-
pliciter simplici iure 204.
sine ullo condimento? cibi
sine ullo exquisito coquorum
artificio parati Graecis di-
cuntura/jof^/?a;ff yra ap.Athen.
4, 22. i. e. arev ^aju/uaTog^
tVicta cicera cum sale mo-
dico in sartagine sicca sae-
pius commemorantur,
Ad librum VI. tro-
p h e t e s inscribitur in ed. pr.
tropetes in ed. mediol. ut
in C0d<i. rooneryg est SQhrt];
remex, remigans, remigio ala-
rum volans, avis pennis re-
migaus (Hildebr. ad Apulei
met. 5, 25. p. 367). Nostri
tempore tropetes est et vo-
lans quae *avis, unde volan-
tum caro jap. Cael. Aurelia-
num aliosque, nsreivdjr, com-
parate liber de avibus. Hum.
id nesciens scripsit aero-
Lib. VI. Tropetes. 115
acetum^ passum, liquamen et oleum modice et in
caccabum. facies_ ut biilliat. amolas et sic partes
strutionis in lance perfundis et desuper piper aspar-
gis. si autem in condituram coquere volueris, ali-
cam addis. Aliter strutione elixo : piper, ligisticum,
timuni; timum aut satureiam, mel, senape, acetum,
liquamen et oleum.
213. In grue vel anate, perdice, tur-
ture, palumbO; columbo et diversis avi-
bus: gruem vel anatem lavas, ornas et includis
in ollam, adicies aquani^ salem, anetum dimidia coc-
tura decoquis dum obduretur. levas et iterum in
caccabum mittis cum oleo et liquamine, cum fas-
ciculo origani et coriandri. prope cocturam defric-
tum modice mittis ut coloret. teres piper^ ligisticum^
ciminum^ coriandrum, lasaris radicem, rutam, caroe-
num, mel, sufifundis ius de suo sibi; aceto tempe-
petes, afoontTTjg, „quod in tion cet. scribitur et in Vo-
eo libro de avicii generis et cabulario Optimo Wacker-
volucrum in aere volantium nag. p. 43. „strucio strus",
vitamque transigentium ob- indeRomanifeceruntstruzzo.
soniis et condituris agitur." — assum assicatum, sicca-
ad 212. struthiones iam tum, frictum 227. torrefac-
memorantur in coena Iphi- tum, postquam in aceto in-
cratis ap. Athen. 4, 7 fin. fusum est 105. — careo-
Heliogabalus „struthiocame- tas codd. caryotas H. —
los exhibuit in coenis ali- partes pulpampectoris, for-
quoties" et „sexcentorum ce- tasse et alas quae in aliis
rebella" apud Lamprid. 28 avibus praeferuntur. — p e r-
et 30 Africae gentibus non- fundis eo iure. — in ante
nuUis eos adhuc cibum iu- „condituram" unus /3 serva-
cundum esse constat. in tri- vit. - -
bus codd. structione et ad 213. vel ante „ornas"
structionis ut structio, delevi cf. 216. 234. 243. —
strucio, strutio in Aethicq ollam pro olla ex 234. —
Hieronymi 105,31. et planta levas eximis avem de olla
oT^ouS-iov in Macri Flor. 907. et in caccabo plene coquis.
librisstrucion,strution,struc- idem fit 216. 242. 251. coU,
116
Lib. VI. Tropetes.
ras. in caccabo reexinanies et calefiat, amolo obli-
gabis. inponis in lance et ius perfundis.
214 In g-rue vel in anate vel in puUo:
piper, cepara siccam, ligisticum; ciminum, api se-
meU; pruna [vel] daraascena enucleata, mustaceura,
liqnamen; defrictum, oleum et coques.
215. Gruem dum coquis, caput eius aqua quam
non tingat, sed sit foiis. ad aequam cum cocta
fuerit^ de savano valido involves gruem et caput
eius trahe cura nervis, sequetur ut pulpae vel ossa
reraaneant. cum nervis enim raanducare non potest
254. 371. cum Hum. in cod.
invenerit lavas, qua con-
fusione nihil frequentius,
utrumque verbum dedit. —
prope coct. media coc-
tura 216. 380. 381. — et
cal. ex n pro ut cal.
ad 214. prius vel ex In.
— vel ob 450. inclusi. -
pro mustum acetum ut
450 reduxi mustaceum
^uovcfTaxiov, ad quod libum e
farina siliginea mel vel su-
cus malorum musteorum in-
primis adhibebatur, mostku-
chen Plin. 15, 127. interpp.
ad Arnob. 2, 23. p. 31. ed. Or.
ad 215. quam e sex li-
bris, est quantum fieri po-
test, quam minime. cf. Cic.
verr. acciis. 2, 22, 53. post
red. in sen. 8. 21. Liv. 4,
24, 6. sic quam nihil ap. Cic.
fin. 5, 27, 80. Tusc. 5, 35, 74.
verr. accus. 1, 35, 89. ad
Att. 9, 2, 1. quam nondum
ap. Cic. Brut. 64, 228. —
aquam par. et hum. cod.
tingat/9^. tangat in reli-
quis. — ad aequam ra-
tionem, in aequam 269, 63,
90. aeque, avju/ufr^io;^ effeci
ex 'codicis /? ab aquam.
vulgo iungunt foris ab
aqua. — de non necessa-
rium om. n et Hiim. ad eam
praepositionem instrumenta-
lem cf 119. 134. 153. 218.
261. 278. 395. Amm. Marc.
29, 3, 8. „de fustibus cae-
sus", Hand Turseli. II p. 219
seqq. — savano codd. et
376. sabano 13 237. 276.
savano in reliquis, sava-
no /. sab. in reliquis 239.
Graeci scribunt ad^aroi', aa-
^dyiov Dositheus ed. Boeck.
p. 95. derivatur ab favov et
est linteum crassius ex can-
nabi ad involvendum, expri-
mendum, abstergendum ap-
tum. cf. Voss. de vit. sermon.
p. ra. 270 Dufresne Gloss.
T. VI p. 1 et 76. Heinrich
ad Schol. luvenal, 14, 22 p,
427. Diez Lex. d. rom. spr.
Lib. VI. Tropetes.
117
216. Aliter gruemvelanatemex rapis:
lavas, ornas et in olla elixabis ciim aqua, sale et
aneto dimidia coctura rapas coque, ut exbromari
possint, levabis de olia. et interim iavabis. et in
caccabum mittis anatem cum oleo et liquarnine et
fasciculo porri et coriandri. rapam lotam et minu-
tatim concisam desuper mittis, facies ut coquatur,
media coctura mittis defrictum ut coloret. ius tale
parabis: piper, ciminum, coriandrum, lasaris radi-
cem, suffundis acetum et ius de suo sibi. reexina-
nies super anatem et ferveat. cum fervuerit, amolo
obligabis et super rapas adicies, piper aspargis et
appones.
p. 299. — calido codicum
confusione 179. Cels. 4, 8.
Veget. 5, 46, 11. ductus cor-
rexi valido. — nervis co-
rio, Plin. Valer. 2, 47. unde
enervare haeuteln, ad Sil. 4,
'291. is labor dicitur 234.
eliberare. — sequetur ma-
num tuam, non rumpetur.
Colum. 11, 3, 45. Varr. 1, 47,
1. — manducare ex ,Si>x
pro manducari. «potest**
scil. est quod licet 133. 266.
ad 216. ex rapis ft. H.
proexcipis. — exilia-
bis in sex. — media coc-
tura anetum adicitur et 213.
cum bullierit 179. — c o-
q u e corr. pro q u o q u e. ea-
deui confusio ap. Seren. Sam.
474. confudit etiam ille ap.
Quintil. 6, 3,47. — exbro-
mari codd. coll. 270. id no-
Yum verbum est molesto
odore depurari, immundum
odorem, viru8 awittere, /?^o-
uoq enim seu /9()w//og est lat.
virus, /Sqo^mSi^c virosus, im-
mundus. cf. Hesych. 1. p.
769. Salmas. in Sol. p. 255. b.
Schleusner Lex. in Vet. Test.
1. p. 588. 589. Lobeck ad
Phryn. p, 156. ^bromosa
ubera" codicis keuch. magis
placet quam „virosa" ap.
Seren. Sam. cap. 59. — in-
terim corr. pro iterum.
lavabis est exsiccabis. —
lotam exsiccatam cf. 169.
— mittis adignem — me-
dia corr. pro modioa ex
153. 369. 381. dimidia 234.
401. prope cocturam213. 234.
— appones inferes. co-
quendi ratio haec est: anas
vel grus in olla cum aqua,
sale et aneto ad mediam coc-
turam elixatur, tum levatur
et mittitur in caccabum ubi
plene coquatur cum oleo cet.
eodem tempore rapa coqui-
tur in olla et cocta levatur,
118 Lib. VI. Tropetes.
217. Aliter in grnemvel in anatein in-
elixam: piper, ligisticum, ciminum, coriandrum
siccum, mentam, origanum, nucleoS; cariotam^ li-
quamen, oleum, mel, senape et vinum.
218. Aliter gruemvelanatem: assas. eas
de hoc iure perfundis : teres piper, ligisticum, ori-
ganum, liquamen, mel, aceti modicum et olei. fer-
veat bene. mittis amolum et supra ius rotulas cu-
curbitae elixae vel colocasiae et bulliat. si sunt, et
ungellas coques et iocinera pullorum. in boletari
piper minutum aspargis et inferes.
219. Aliter ingrue vel anate elixa: pi-
per, ligisticum, api semen, orucam vel coriandrum,
mentam, cariotam, mel, acetum; liquamen, defric-
tum et senape. idem facies et si in caccabo assas.
220. In perdice et attagena et in tur-
ture elixis: piper, ligisticum, api semen, men-
exbromatnr, exsiccatur, mi- ad 218. mittis am.
imtatim conciditiir et ad ig- amulo obligas. -- coloca-
nem ponitur et media coc- siae ut ed. pr. H. colo-
tura defricto coloratur. ius cas ut prr. collocas ut
separatim praeparatum su- rel. pullus elixus cum colo-
per anatem funditur et cum casiis 247. bubula cum col.
anas cum iure fervuerit, 356. pullus cum cucurbitis
amulo obligatur et rapa de- 246. — ut bulliant codd.
nique interim cocta in eun- — ungellae codd. 372. si
dem caccabum adicitur. quo fuerit, aucellas. — b o 1 e -
facto piper adspergitur. - tari in uno /9 pro vol.
desuper insuper, iterum. ad 219. et coriandri
forte scribendum de sup- ^- - facies ex 8- 234. 253.
pare pariter, similiter. — 332. pro faciet.
super praeterea vel insuper ad 220. exelix. in plu-
oben drauf. ribus codd. — mirtamet
ad 217. inelixam, ut b. in sex, myrthum et b.
inassus 223. inassatus ap. ed. pr. myrtham et b. H.
Marcell. Emp. 22. in. pau- cf. 24. 43.273.281.286.332.
lum elixara 385. — mel cum E. pro vel.
Lib. V. Tropetes.
119
tam mirtae bacas vel uvam passam, mel, viniim, ace-
tum, liquamen, oleum. uteris frigido.
221. Perdicem cum pluma sua elixas, ibi ema-
d^factam depiiabis. perduces coctura occisa. perdix
potest ex iure coqui. non indurescat. si iterum fer-
vuerit, elixa coqui debet.
222. In perdice et attagena et in tur-
ture: piper, ligisticuni, mentam, rutae semen, li-
quamen, merum et oleum. calefacies.
ad 221. sic paucis muta-
tis in septem libris. ibi de-
iude 206. si displicet, \ege
elixa si vis, mad. — ibi
e t m a d. codd. cum diificilo
sit dictu quid verum, varie
emendare, varie interpretari
licet. — „depilabis pilos
quasi detrahes. restitue Pe-
lagonio 6. p. 34. pro „de-
Spicas". Sic }x-ndo7)v et fxrqL-
Xovv est pennas evellere.
Diez Lex. d. rom. spr. p. 257.
264. — coctura occisa
occidua, morlua, exstincta,
flamma non vivace, ligno ex-
emto Plin. 24, 125. ne in-
durescat. perduces con-
ticies, absol ves corr. pro p e r-
dices, in uno par. perdi-
cem. — ex iure iuste?
ad 54. — iterum ex par.
pro dierum cf. 67. semel
65. — elixa si est ^per^
dix elixata", conferatur 267.
elixantur coquuntur. .386. eli-
xas ut coquatur. 289. per-
elixabis ut coqui possit. sed
aliud latere vidctur. inveni
si serum fuerit, e lixa
c. d. si induruerit, durafue-
rit, lixivium adhibendum est,
quae lixa sit Pliitarchi T. 8
p. 784. R. riToov, pottasch-
lauge (ad Garg. Mart. p.
41.) quo Noster 191. casta-
neas coqui iubet, alii legu-
mina. nunc malim alica,
quod plureslocisuadent212.
248. 252. forte ^elixa" te=
nenda et „alica" supplenda
est. cf. 42. 303. et suadet
Martial. 2,37, 6. „8tillantem
alica sua palumbum". —
magni momenti est codicem
par. legere perdicem cum
pluma sua elixas ubi
et madefactam depila-
bis perdicem coctam
occisa perdix post ex
iure coqui non indu-
rescat ut si iterum fer-
buerit si dura fuerit
elixa coqui debet. quod
si scribis vel supples „alica",
eius codicis „dura" potest
intellegi cruda alica, non
elixata, si tenes „elixa" et
confers similiter dicta 51.
218. 359 372. ea verba in-
terpreteris „si habes duram"
i. e. illud Arabum frumeu-
120 lib. VI. Tropetes.
223. In palumbis, columbis [avibus, in
altile et in fenicopteroj inassis: piper, ligisticum,
coriandrum, careum, cepam siccam, mentam, ovi
vitellum, cariotam, mel, acetum, liquaraen, oleum
et vinum.
224. Aliter elixis: piper, careum, api semen,
[petrosilinum] condinientum,hortariam, cariotam, mel,
acetum, vinum et oleum modice et senape.
225. Aliter: piper, ligisticum, petrosilinum, api
semen, rutam, nucleos, cariotam, mel, acetum, li-
quamen, senape et oleum modice.
226. Aliter : piper, ligisticum, lasar vivum, suf-
fundis liquamine, vino et liquamine temperabis et
mittis super columbum vel palumbum. pipere aspar-
sum inferes.
227. lus in diversis avibus: piper, cimi-
num frictum, ligisticum, mentam, uvam passam
enucleatam aut daniascena, mel modice. vino mir-
teo temperabis, aceto, liquamine et oleum. calefa-
cies et agitabis apio et satureia.
tum, milii genus, cui adhuc laserem par. — pro vi-
id nomen. n u m corr, v i v u m (ad 243),
ad 223. aliquot verba in- lasaris radicem 231. 234. 238.
clusi a librario male huc 242. 245. liquamen etvinum
translata et in uno lemmate est oenogarum. liq. tempe-
collecta ex 227. 232. 234- rabis idem fere quod salies.
ad224. carenum ?7r non ad 227. „aves intellegan-
uno loco 230. — petrosil. tur passeres, merulae, scolo-
interpretamentum est, ad 56. paces, poiphyriones i. e. fu-
— pro mortaria emend. licae porphyriones, ciconiae
ut 470. hortariam, quae ap. Horat. sat. 2, 2, 49. Plin.
cepaea Plinii 26, 84. Dios- 10, 60. Anthol. Lat. 780. —
coridi 3, 158. xrjirata di- frictum ad 212. — mir-
citur, zwiebelpfeffer, sedum teo par. H. pro mirto —
cepaea L. 1 i qu a m e n in pluribus. quod
ad 225. deest in par. si verum, ya^sXaiov intelle-
ad 226. laserum insex, gendum est
Lib. VI. Tropetes.
121
228. Aliter ius in avibus : piper, ligisticum, pe-
trosiliDum, mentam siccam, cneci flores, vino suf-
fundis, adicies ponticam vel amigdalam tostam,
mel modicum, vino et aceto, liquamine tempera-
bis. oleum in pultarium super ius mittis. calefa-
cies, ius agitabis *apio viridi et nepeta. incaraxas
et perfundis.
229. lus candidum in avem elixam: pi-
per, ligisticum, ciminum, api semen, ponticam vel
amigdalam tostam vel nuces depellatas, mel modi-
cum, liquamen, acetum et oleum.
230. lus viride in avibus: piper, careum
spicam indicam, ciminum, folium, condimenta viri-
dia, omne genus dactilum, mel, acetum, vinum mo-
dice, liquamen et oleum.
ad 228. pro eneci vel
anethi flos et 284. 333.
xvixov rjyovv ro avS^og HerO-
phyl. in Ideleri Med. min. 1
p. 412, 1. similiter variant
libri Plinii21,90 et 94 xvfj
xog, xvlxog, cnicus, cnecus est
cartharaus tinctorius et mul-
tiplicis usus, ef. Dio8c.4, 187.
coll. 1, 44 Aristot. hist. an.
5, 19. Athen. 4, 7. 14, 50. 60.
Geopon. 18, 19, 5. — pon-
ticara ut 229.337. scil. nu-
cem, Plin. 15, 88. interpre-
tor heracleoticam, ex Hera-
clea Ponti urbe, persicam
molluscam, ceteris nucibus
molliorem, Macrob. sat. 3,
18, 10. XtTTToxaQvov Athen.
2, 41. tiirkische haselnuss.
— nepeta montana 462.
Italis adhuc sic dicitur, His-
panis nevada, nostris nepte,
melissa nepeta L. feldpolei.
incaraxas i. e. incharaxas,
scalpello aperis, perforas ut
humorem emittere vel com-
bibere possit. simplex ver-
bum legitur ap* Prudent.
p^rist. 10, 557. et infra239.
ubi par. male habet „caras-
sas", in mediis enim vocibus
ex oa (;^aoaa(Tft»') fit X. sic
malaxare est jua),arnui.v ap.
Varr. L. L. 6, 96. Pelagon.
5. Dec. Laber. ed. Eibbeck.
p. 241. conmalaxare ap Varr.
Nonii p 58. sed l facit ss,
ut /uccLa massa, iuaXaxL^eiv ma-
lacissare ap. Plaut. Bacch. 40.
ad 229. pontic. 228. —
depelatas vatt. et florr.
depil. vulgo. ad 53. ab eo
verbo est pellarius qui pel-
les curat et pelliculare pelle
tegere.
ad 230. carenum par,
224. — dactiliim 197.
122
Lib. VI. Tropetes.
' 231. lus candidum inansere elixo: pi-
per, careum, ciminum, api semeu, timum, cepam,
lasaris radicem, nucleos tostos, mel acetum, liqua-
men et oleum.
232. Ad aves virosas omni genere:
piper, ligisticum, timum, mentani aridam, calvam,
cariotam, mel, acetum, vinum, liquamen, oleiim, de-
frictum, senape. Avem sapidiorem et altiliorem fa-
cies et ei pinguedinem servabis, si eam farinaf oleo
subacta contextam in lurnum miseris.
233 Aliter avem: in ventrcm eius fractas oli-
vas novas mittes et consutam sic elixabis. deiude
coctas olivas eximes.
ad 232. hyrcosas et
hirc. codd. non placet, cum
quantiim scio hircosus sem-
per sit qui alarum sudore
puteat, Petron. 128, 1. xi.va-
/3^ag aTToL^cov uian^Q o Toayog
Lucian. Dial. Mort. 1 prae-
ter interpp. ad Hor. ep. 12,
5. Pers. 3, 77. Oatull. G9, 6.
confer Ramires ad Martial.
9, 93, 11. scripsi vocabulum
artis V i r o s a s bromosas,
gravi ac iniucundo sapore
ferino, quae vehementia ac
virositate boni odoris dis-
plicent. pisces virosi ap. Cels.
2, 21. Meleagiides novissi-
mae sunt peregrinarum avium
in mensas receptae propter
ingratum virus, Plin. 10, 74.
quae afrae aves numidi pulli
sunt 242. virus anchusae ap.
Plin. 22, 50. vulgatam for-
tasse defeudit locus Isidori
12, 7, 61. ubi „suci" legas
pro nsui". — omnigere,
omniogere codd. omnis
generis Hum. utrumque
dicitur, Halm. emend. Yale-
rian. p. 13. 14. — calvara
ut 437 439. e codd. pro
humelb. salviam. est nux
pontica tenui putamine, bar-
ba molli maiorem partem
protegente, summo capite ut
nudo prominente, nobis inde
dicta bartnuss, corylus tu-
berosa Willd. condiebatur
in ollis et recens viridisque
servabatur nt abeHana, Plin.
15, 90. coll. Cat. 8, 2. 143,
3. Petron. 6G, 4. - alti-
liorem notione activa i.
q. alibiliorem, nutribiliorem,
naehrend, nahrreich, sic di-
gestibilis 35. est concoctio-
nem iuvans, cf. sanguis alti-
lis ap. Macrob. 7, 4. 22. in-
terpp. ad Cael. Aurel. p. 617.
618. Kaercher Beitr. zur
Lexicogr. 4. p. 48 seqq. —
farinam ol. subactam
Lib. VI. Tropete».
123
234. In fenicoptero: fenicopternm eliberas,
lavas, ornas^ includis in caccabum, adicies aquam,
salem, anetum et aceti modicum, dimidia coctura
alligas fasciculum porri et coriandri et coquatur.
prope cocturam defrictum mittis, coloras. adicies
in mortarium ])iper, ciminum, coriandrum, lasaris
radicem, mentam, rutam, fricabis, suffundis acetum,
adicies cariotam, ius de suo sibi perfundis. reexi-
nanies in eundem caccabum, amolo obligas. ius
perfundis et inferes. idem facies et in psittaco.
235. Aliter : assas avem. teres piper, ligisticum,
api semeu, sesamum frictum, petrosilinum, mentam,
cepam siccam, cariotam mclle, vino, liquamine,
aceto^ oleo et defricto temperabis.
236. Aves omnes ne liqucscant, cum plumis
eontextam cod. in uiio
par. contectam. Hum. f a-
rina oleo subacta con-
tectam.
ad 233. fructus oleae re-
cens graveolentiam emendat
et in se trahit. intellege
GraeCOrum d-XaaTa^ f-XaCaq^
corticulis resolutis et emol-
litis coutusas, Athen. 2, 47.
Geopon. 9, 32, 1. Schneid.
ad Colum. 12, 51, 1. oppo-
nuntur natantibus ap. Cael.
Aur. chron. 4, 3. p. 296.
ad 234. e 1 i b e r a s corium
detrahis 215. corr. pro eli-
bexas sex codicum, elixa-
bis ed. pr. elixas par. H.
rarius verbum in Act. pro-
cons. martyrii S. S. Didymi
et Theodorae n. 8. — intel-
legendum esse phoenicopte-
rum rubrum, minorem, fami-
liae hygrobatarum, quem nos
dicimus flamingo et adhuc
hospitem Italiae scimus nuno
notum. — ut coq. codd. —
verba reexinanies —
perfundis sunt ex /?. et
hum. cf. 216. 249.
ad. 235 sesami orienta-
lis L. semina candida quae
in siliquis sunt seminibus
lini similia optimi saporis et
iucunda sunt esu, quare ho-
die quoque in terris orienta-
libus ad varios cibos adhi-
bentur. frictum ex /? pro
defrictum. sic sil frictum
179. coriandri semen 336. cu-
minum passim. — m e II e te-
res. oleo condies. defric-
to temp. 238.
ad 236. cf. 221. — eli-
xate codd. — si absorp-
tum addidi. cf. 64. 305. P lin.
124
Lib. VI. Tropetes.
elixato omnibus, melius erit prius si tamen exten-
terantur per guttur vel in ambicas sublatae.
237. Anserem elixum calidum ex iure
frigido apiciano: teres piper, ligisticum, co-
riandri semen, mentam, rutam, refundis liquamen
et oleum modice, temperas. anseVem elixum fer-
ventem savano muudo exiccabis, ius perfundis et
inferes.
238, In pullo elixo ius crudum: adicies
in mortarium aneti semen, nientam siccam, lasaris
20, 94. „melius si ciim la-
sere" coll. 23. 45. — exen-
t er a n tu r /Tr, ad 43. cf.
372.^ 375. Fest. p. 79, 11.
est ('^fVTSQiLfiy e, g. Galeni
sec. loc." 7, 3. IrTf^a, intes-
tina eximere, eviscerare, vis-
cera expedire, corpus eva-
cuare s. vacuare Anthol. I.at.
1088. vacuefacere totis prae-
cordiis. Apul. niet. 6, 31.
emedullarc Plin. 22, 87. aus-
nehmen, aufbrechen. artis
singularis coquorum crat, ut
assaturae aaipaxToi. videren-
tur neque ullum vestigium
lethalis sui vulneris ulliusve
apertionis exhiberent, cum
tamen non solum exentera-
tae sed etiam impensa farctae
et oppletae essent. cf. Athen.
9, 19. 26. 27. - abias co-
dicum legebam obuas (sic
in Philoxeni Gloss. „obua"
o^/Jti") i, e. obbas et ol-
las ex 248. cum vero sonus
literae m et n in mediis me-
diocris facile excidat idque
vasculum ventre protumido
Graecis a/j/m dicatur, Diosc.
5, 110. Athen. 11, 60. Cael.
Aurel. chron. 4, 7. Philox.
Gloss. p. 174. ed. Steph. He-
Sych a/ufiixa' /vT^av, xdSoVj
vel aofiixog, Athen. 4, 36.
Etymol. M. a/uftixov ^lTQav,
xdSor, malui ambicas cor-
rigere. inde articulo arabico
adiecto ortum esse alembi-
cum et linguarum romana-
runi lambicco, alambique,
alambic iam docuit Diez Lex.
d. rom. spr. p. 198. ad va-
porationem adhibebatur Plin.
o3, 123. qui illum locum
Diosc. convertit voce calix
usus est. Lister „extra aquam
in altis ambigis suspensae
vaporeque aquae coctae ad
faciliorem deplumationem le-
nioremque elixationem".. si-
mili in re submittere 373.
374. —
ad 237. ex iure ed. pr.
H. pio et i. cf. 376. — se-
men in uno /?. — savano
215. —
ad 238. simile ius 287.
Lib. VI Tropetes.
125
radicem^ suffundes acetura, adicies cariotani; refun-
des liquamen; senapis modicum et oleura, defricto
temperabis et sic raittis.
239. Pullum anetatum mellis modice, liquamine
temperabis. levas pullum coctum et savano mundo
siccaS; caraxas et ius scissuris infundis ut conbi-
bat et cum conbiberit assabis et suo sibi iure pen-
nis tangis. pipere ayparsum inferes.
240. Pullum particum: pullum aperies a
navi et in quadrato ornas. teres piper, ligisticum
carei modicum, suffundis liquamen, vino temperas.
conponis in cumana puUum et condituram super
crudum ut oj/u6v quod fri-
gidura, non coctum, rudum
roh. Diez Lex. in rozzo p.
429. — mittis ad ignem,
an in pullum ex240? aver-
bis „pullum anetatura" co-
dices novum colon incipiunt
et Hum. ediditet sic mit-
tis in pullum anetha-
tum. Aliterpullus. mel-
1 i s cet forte praestat p u 1 1 o
i. q. in pullum. anetatum
ius, aneto inprirais conditum.
omnia conatus, in his et sic
mitis (ut 197.) pullum
anetato, locum intactum
relinquo. vel aliquot verba
eicienda vel suppleiida. ~
lavas codd. — caraxas
228. — convivat codd. et
c o ii V i V e r i t. - p i n n i s et
pennis codd. quorum tres
omittunt. pinnae sunt maio-
res avium pennae (Martial.
14, 85. 22. 13, 71. Aethic.
Istr. 36. Salm. ad Lnraprid.
Alex, 58 p. 1022 seq. Burm.
ad Quintil. decl. 13, 4.) et
per synecdochen pinnicillus
inde factus, qui vulgo peni-
cillus et peniculus dicitur, a
pene piloso. utraque vox in
usu erat, Var. Lect. Pallad.
4, 1, 3. — tongis codd.
p e r d i s par. pertangisH.
ad 240. partium codd.
et ed. mediol. sed in veneta
p a r t h i c u m. eura pullum
cum numido 242. comparans
singiilare genus inteilogebam,
parvulum pedibusque penna-
tis, vel gallum turcicum vel
pumilionera, zwerghahn, Plin.
10, 156. et eum eiusdem 10
140. loco de Parthorum co-
quorura artiticio quodam in-
terpretabar cum Schneidero
ad Colum. 8, 7, 1. „scilicet
navis dicitur totum pectus
quod discinditur, ut avis re-
supinata et iu dorsum divi-
sum clunes pectusque con-
vivis ostendat et totum re-
positorium occupet dilatata".
126
Lib. VI. Tropetes.
puUum facies: lasar ex vino iuterim radas^ dis-
solvis et in pullura mittis. simul et coques. pipere
asparsum inferes.
241. Pullum oxizomum: olei acetarium
maiorem, satis modico liquaminis acetabulum mi-
norem, aceti acetabulum perquam rainorem^ pi-
peris scripulos VI. petrosilini scripulum; porri fas-
ciculum.
242. Pullum numidura: pullura curas, eli-
xas, lavas, lasaras, piperas, exassas. teres pi-
per, ciminura, coriandri seraen, lasaris radicera,
rutara, cariotara, nucleos, suffundis acetum, mel, li-
quamen et oleum, teraperabis. cura fervuerit, araolo
obligas. puUura perfundis. piper aspargis et in-
feres.
uunc a lasere parthico cu-
ius et mentio 81. 94. 199.
258. dictum puto, ut ae-
dum 368. — a navi ut
243. a parte posteriore ven-
tris qui ut navis cavus et
figurae carinae similis est.
aperire a pectore 207 more
nostro. — in quadrato
disco, in quadra i. e. mensa-
rio instrumento, supra quod
carnes et dapes scindeban-
tur vel scissae apponeban-
tur, sic dictum a forma qua-
drata qua fieri solebat, vel-
uti rotunda repositoria or-
bes dicimus, cf. 403. interpp.
ad Verg. A. 7, 115. Beckeri
Gall. III. p. 259. 260. -
laser et vinum interi-
das codd. interitas l.
etiam tentavi intritas et
intricas et interradas
irradas ex Cat. 157, 7. „eo-
dem silfium inradito" i. e.
radito et inspergito, et „la-
serpitium inrasum". et ap.
Plin. Val. 4, 29. radiculae
laseris ex aceto et melle
conteruntur. subtritum lasar
supra 199 ad 302.
ad 241. oxizomum ut
392. o};oLco^ov, acetoso iure
conditum, opponit melizo-
mum 2. — modico tem-
pore post, et 301. et alibi
corr. pro m o d i c e. — ace-
tum minus 387. — petros.
s c r i p t. ex /5 qui p e t r o s i-
lenum scr. — porri ex
par. et Hum. pro porros.
ad. 242 numidum nu-
midicum, sic dacus, medus,
italus, colchus, apud alios esse
numidam meleagridem, perl-
huhn, notum est. — lavas
Lib. VI. Tropetes. 1 27
243. Piillum lasaratnm: puUura aperies
a uavi; lavabis^ ornabis et in cumana pones. teres
})iper, ligisticum, lasar vivum, suffundis liquamen.
vino et liquamine temperabis et mittis pullo. coc-
tus si fuerit^ pipere asparsum inferes.
244. PuIIum paroptum: lasaris modicum,
piperis scripulos VI. olei acetabulum, liquaminis
acetabulnm^ |)etrosiIini modicum.
245. Pullum elixum ex iure suo: teres
piper, ciminum, timi modicum^ feniculi semen, raen-
tam, rutam, lasaris radiceni; suffundis acetum, adi-
cies cariotam et teres melle, aceto, liquamine ex
oleo temperabis. pullum refrigeratum et mittis sic-
catum, quem perfusura inferes.
246. PuIIum elixum cum cucurbi tis eli-
xis: iure supra scripto addito senapi perfundis
et inferes.
247. PuIIum elixum cum colocasiiseli*
xis: supra scripto iure perfundis et inferes.
sabano siccas 237. 239. — 7r«^axo7rToj', exsectum,castra-
piper et assas codd. tum. Plin. 10, 50. Colum. 8,
ad 243. laseratum ed. 2,8. capum, cliapon, kapaun
pr. H. qnalis est porcellus 173. vel percoctum.
393. pro rasseratum, in ad 245. liq. ex oleo
9^y lacuna. — a navi 240. yaqelaiw. — in codd. articu-
aperies ex par. H. proas- lus est ante verba ^pullum
parges. — las. vivumex refr." quare locus lacunosus
/^ et 393. Plin. Valer, 2, 15. videtur. si non est, corrigas
pro laser, vinum, par. 1. pullo refrigerato et
tymum cf. 226. — pullo siccato mittis, q. p. i.
corr. pro puUum, ut sit cf. 238. 276.
quod reexinanies mortarium ad 246. ad eum usum cu-
supra pulhim 249. curbitae cf 74. 218. coloca-
ad 244. paroptum 7r«o- siae 218. 247. — senape
oTTTov, assatum. cui non pla- codd. corr. ex 127. — pi-
cet legat parcopiim vel per fundis codd. pipcr
p a r c o p t u m , paracoptum, p e r f. ^, corr. ex 247.
128
Lib. VI. Tropetes.
248. [Facit et in alica et in olivis columbadi-
bus non valde, ita ut laxamentum babeat^ ne dissiliat
dum coquitur in ollam submissus in sportellam.
cum bullierit, frequenter levas et ponis ne dissiliat.]
249. Pullum varianum: pullum coques iure
hoc: liquaminC; oleo^ vino^ fasciculum porri^ cori-
andri; satureiae. cum coctus fuerit, teres piper,
nucleos. ciatos duos et ius de suo sibi suffundis
— et fasciculos proicies — lac, temperas. et re-
exinanies mortarium supra pullum et ferveat. obli-
gas eundem albamentis ovorum tribus. ponis in
lance et iure supra scripto perfundis. hoc ius can-
didum appellatur.
ad 248. tota § non suo
loco est, est vero 252.
post verba „inples pullum
vel porcellum". meliora ex-
spectatns corr. pro in eli-
xam et in ol. columba-
ribus ed. pr. columba-
tibuS, xoXv/nfiaz iXccCa est
oliva in muria innatans, a
verbo xoXv/u^av urinare, in-
natando sub aqua esse, unde
etiam aXuag ap. Athcn. 2, 47-
vr/xrqiq ap. PoUuc, 6, 45. avis
cum olivis fractis coquitur
233. ossibns 253. perna
cum caricis 293. — ut lax.
habeat 289. non valde
t6 /urjSf-v ayav^ ro /urjSev hTffq
ro uf'r()ov, nam jusrgov a^L-
arov. Petit. Comm. ad Are-
tae. p. 255. Wyttenb. ad Plu-
tarch. mor. p. 990 seqq. —
in ollam subm. 236. de
sportella 121. — i a v a s codd.
ad 249. var danum codd.
V a r i a n u m Hum. corr. in -
tellegens Varium sive Elaga-
balum portentosae liixuriae
principem, ego ius varians
interprator, a colore variante,
ut sunt uvae varianae ap.
Plin. 14, 29. i. q. variantes,
diversi coloris. - olim vo-
lui nucleorum ciatos.
nunc suppleo „illius iuris".
„ius de suo s." quod co-
quendo in patella fit. forte
c . d u o s e X i u r e. — p r o i c.
fascic. 131. — morta-
rium in mortario trita, tri-
turam, piper et nucleos. 216.
ius reexinanies super anatem,
226. mittis. — ut ferv. codd.
— tribus corr. pro tritis.
ponis — appell. ut 194.
intellegit ius in quo fervet
pullus, non illud quo per-
funditur quodque citat 246.
247. accuratius dicendum
erat ,.illud ius".
Lib.VI. Tropetes.
129
250. Pullum frontonianum: pullum prae-
dura, condies liquamine oleo mixto, cui mittis fas-
ciculum aneti^ porri, satureiae et coriandri viridis
et coques. ubi coctus fuerit, lavabis eum, in lance
defricto perungueS; piper aspargis et inferes.
251. Pulium tractogalatum: pullum co-
ques liquamine; oleo, vinO; cui mittis fasciculum co-
riandri, cepam. deinde cum coctus fuerit, levabis eum
de iure suo et mittis in caccabum novum lac et
salem modicum; mel et aquae eminam [id est ter-
tiam partem]. ponis ad ignem lentum ut tepescat.
tractum confringis et mittis paulatim, assidue agi-
tas ne uratur. pullum illic mittis integrum vei carp-
tum. versabis in lance, quem perfundis. ius tale:
piper^ ligisticum, origanum, suffundis mel et defric-
tum modicum et ius de suo sibi. temperas. in cac-
cabulo facies ut bulliat. cum bullierit, amolo obli-
gas et inferes.
252. Pullum sicut alicam coque. caminatum
a cervice expedies. teres piper^ ligisticum; gingi-
ber, pulpam caesam, alicam elixam, teres cerebel-
ad250. fronton.utSSO.
dictum a Frontone qui sub
Imperatore Severo vixit et
Geopon. 7, 12. 22. 12, 10.
19, 2. citatur, an a I. Fron-
tone cuius meminit luvenal.
1, 12. Martial. 1, 56. — le-
vabis in uno n Hum. pro
lav. — perungues i. q.
perfundes, quod Hum. edi-
dit, vel pertanges 395.
ad 251. pro tracto la-
cuna in 9-x. ad 188. — o 1 e u m
in sex. — levabis iam H.
corr. pro lav. cf. 216. —
aquae minimum par. ut
C. Apicius ed. Schuch.
aquae modicum 188. a q u a m
eminam ed. pr. aquam
eminimum sex. — trac-
tam ed. pr. utraque vox in
usu. — illic illuc. — carp-
tum concerptum, particula-
tim concisum 133. iam Hum.
pro cariotum vel cario-
tam. — versabis pones
249. — ius tale parabis
216. nos diceremus „eumque
sequente iure perfundis".
ad 252. primum mera-
brum unum, ex corruptissi-
mis est. feci quod potui ex
cod. /?: pullum sic ut
9
130
Lib. VI. Tropetes
lum ex iure coctum, ova confvingis et conmiscis
ut unum corpus efficias, liquamine temperas et
oleum modice mittis, piper integrum; nucleos abun-
danter. fac in pensam et inples pullum vel por-
cellum
253, similiter in capso facies. ossibus coniectis
coques — accipies palmulum et oneras ut supra
operies illum a pectore.
254. Pullus eleozomus accipiat aquam et
oleum spanum abundans. agitatur ut ex se am-
bulet et umorem consumat. postea cum coctus fue-
rit, quodcunque porro remanserit inde lavas. piper
aspargis et inferes.
ilique cumiiiatft a cer-
vice exp. cod. y. sic ut
aliquae curainatii omis-
80 pullura, quod et in florr.
deest. cod. par. sic ut ali-
que (aliquor sec. man.)
cinara tfi. Si; sicut ali-
quae curainaturaa cervi
et exp. (acervi et etiara
in Y' et pro „sicut aliquae"
lacuna in d-x) ed. pr. sicut
alique cuminatura a
cervice exp. forte malis
carinatum carinam, al-
veum. — a cervice exp.
a gula, a gutture aperies et
exenterabis 372. ad 236. cer-
vix rarius est anterior pars
colli, — aliquam omnes
praeter par. 208. similis im-
pensa 289. — ex iureiuste
181. piper int. interpones
— abundantes 254. —
in pensara 159. post „por-
cellura" locus videtur illis
verbis 248.
ad253. casso par. ca-
p ed. pr. H. capsus vel est
vesica bubula 372 vel omen-
tura vel carta, in quo ope-
riraento irapensa includitur
et involvitur. cf. 369. 375.
402. 431. et de voce quam
369. quoque restitui Ducange
II. p. 156. — ossibus pal-
mulis 1. 52. — palraulum
palmulara, palraara, de men-
sura palmaria s. palmari, sic
pugnus 87. lentis pugillus
Cat. 158, 1. — oneras
corr. pro ornas. et ope-
ries pro ap. 88. ut sit co-
peries carta vel oraento, quia
eam partem inprirais nobi-
lera igni defendebant, Mart.
13, 52.
ad 254. leocozimus
sex. leocozuraus y. leu-
cozuraus /?. leucozo-
raus H. sed nihil ei iuri in-
est quod candidura faciat.
intellege vS^eXaiov 87. —
Lib. VII. Politeles.
131
255. Turdos aponto moenos: teres piper,
lasar, bacam lauri, admisces comino garum efc sic
turdos per guttur inples et filo ligabis. et facies
eis inpensam in qua decoquantur, quae habeat
oleum, saleS; aquam, anetum et capita porrorum.
256. Turtures: aperies, onerabis diligenter.
teres piper, lasar, liquamen modicum. infundis ip-
sos turtures ut conbibant sicci et sic assas.
257. lus in perdices: teres in mortario pi-
per, apium^ mentam et rutam, suffundis acetum,
addis cariotam; mel acoetum, liquamen, oleum. si-
mul coques et inferes.
Incipit Apici Caeli politeles.
LIB. VII.
258. Vulvae steriles: lasere vulvas — sed
accipies cirenaicum vel particum — aceto et liqua-
spanum et isp. codd. cf. 5.
— e X s e a m b. cf. in se re-
dire 1 — lavas iure reli-
quo pertangis. cf. ex lacte
1. 298.
ad 255. ea ut 25G. 257.
ex Excerptis cod. salmas. est.
aponto menus etinlemm.
apantomoenos cod. quod
aenigma legebam anoxon-
To/uivovg parcoptos 244.
oiTTavrtav a/u^Cvovi, apamcnos
ex Apamea Phrygiae regio-
ne, a panto s. pando amoe-
nos, et a partico (lasare)
amoenos et a penso am. et
de insulis ponticis Italiae li-
tori meridionali adiacentibus
cogitabam ob Varron. 3, 5,
7. — cumino garu cod.
peculiare eleogarum intelle-
gas et de comino s. comi-
nio oleo cf. Plin. 15, 13. 20.
ad 256. ornabis cod.
malim spissos pro ipsos
et sucum pro sicci. cete-
rum cf. 203. pungis ubique et
239. ius infundis ut combi-
bat. ex illo loco olim scri-
bebam conpungis.
ad 257. apiomenta
cod, et mel acetum «xol-
Tov 69. — simul una cum
perdicibus ? malui s i m u 1
coquet, inf. nunc confe-
rens 240. niliil muto.
Ad librum VII. inscri-
bitur jroXvTsXrjq ab impensa-
132
Lib. VII. Politeles.
mine temperato, appones. In vulva [et] sterile : pi-
per, api semen, mentam siccam, lasaris radicem,
mel, acetum et liquamen. Vulvae [et] steriles: pi-
pere, liquamine, lasare partico, apponis. Vulvae
steriles: pipere, liquamine et condito modico, ap-
ponis.
259. Callum, libelli, coticulae, ungel-
lae: pipere, liquamine, lasare, apponis.
rum et opsoniorum quae in
60 traduntur copia et mul-
titudine exposita, suillo po-
tissimum e pecore ut quo
ganeae nullum plus prae-
buerit materiae et cuius con-
diendae studiosa semper fue-
rit gula. cf. Plin. 8, 209.
ad 258. vulva sterilis, una
vooe stericula s. sterilicula
ap. Petron. 35, 3. res sto-
macho idonea, Cels. 2, 24.
est uterus, nh^^^a-^ suis vir-
ginis vel castratae, Plin. 8,
209. Mart. 13, 56- coll. 7, 20,
11. differt vulva eiecticia,
ixr]-t^a ix^oXag Athen. 3, 58.
suis partum enixae. Piin. 11,
210. Boettiger Kl. schrift. III.
p. 225. interpp. ad Hor. ep.
1, 15, 41. ex cumino, aceto,
silphio coquitur Athen 3, 59.
12, 27. impensa repleta su-
pra 54. inanis contra ap. Nae-
vium Macrobii sat. 3, 18, 6.
ne plura ut brevis sim. —
sed corr. pro et, in codd.
inscriptio libri per incuriam
cum contextu ita commixta
laser vulvas et apices
politeles lib. VII. (li-
bras y) cir. ad meum la-
sare supple condis. — ap-
p n e s inferes. malim t e m-
peratas ap. — condito
1. 278»
ad 259. callum porci-
num 9. aprugnum, Plin. 8,
209. Plaut. Poen. 3, 2, 2.
Pers. 2, 5, 4. carnem cervi-
cis callosam, glandulosam,
unde glandia s. glandulae
173. coll. 117. xoXXona Athen.
3, 49. Geopon. 19, 6, 3. sau-
schwarte. — libelli codi-
cum sunt vel lumbelli s.
lumbuli 292. lumbi apru-
gni Plin. 8, 210. vel labelli
lambelli, labella, schwein-
schnuten, sauriissel. — coti-
culae, costiculae, Gallorum
et Italorum cotelette, costola
(Diez Lex. d.rom.spr. p. 114),
Suevorum rippchen. codi-
culae caudiculae, schwanz-
stiickchen, invenit Hum. —
ungellae ungulae suum,
Plin. 25, 41. Cels. 2, 22. crura
porcina, Cael. Aurel. acut.
morb. 1, 11. schweinsklauen
182. 116. lasera in quin-
que, laseras ed. pr.
Lib. VII. Politeles.
133
260. Vulvam ut tostam facias: in cantabro in-
volve et postea in muriam mitte et sic coque.
261 Sumen elixas, de cannis surclas, sale
aspargis et in furnum mittis vel in craticulam, sub-
assas. teres piper, ligisticum, liquamen, mero et
passo, amolo obligas et sumen perfundis.
262. Sumen plenum: teritur piper, careum,
echinus salsus. consuitur et sic coquitur. manduca*
tur cum allece, senapi.
ad 260. idem docetur de
ventre 291. unde facias
pro f a c i e s. in uno par. c o c-
tam pro costam et to-
stam, sic 291. „tostum" et
„rost." at 419. in omnibus
„8ic facies sepiam coctam"
i. e. coctivam. — in cacca-
bo ed. pr. cantabrum est
furfur tritici vel hordei et
masia inde subacta, ut alibi
panis inde factus sordidus
quem vulgo dicuntfurfureum.
Gothofred. ad Codic. Theo-
dos. T. V. p. 272. interpp.
ad Cael. Aurel. p. 616. Du-
fresne Gloss. IT. p- 108. —
Lister „idem fere intelligi
debet de coctione ceterarum
carnis porcinae partium in
hoc capite memoratarum,
quae scilicet omnia primum
furfure ad tostionem invol-
venda et post tostionem in
muriam mittenda et cumsic
satis salem biberint coquen-
da sunt. ita demum salubrio-
res carnes fiunt condimen-
tisque suis satis praeparata
ad sapidiorem gustum".
ad261. sumen suis foe-
tae s. porcae mamma ubi
lac continetur undeque sugi-
tur, ov&oQ, vnoyaarqiov seu
vnoyaaTQiSiov^ suminata caro
Arnob. 2, 42. in cupediis ha-
bebatur 134. 135. Mart. 13,
44. Plin. 11, 211. occisae uno
die post partum optumum
esse refert. cf. Hermann ad
Ivuc. de conscr. hist. 56. p.
328 seqq. — cannas inter-
pretantur papillas, fistulas
per quas laceffluit, quodne
fiat, surculo configendas et
conciudendas esse, ego sur-
culos cannicios s. canneos,
lanceolas factas ex arundine
donace Lin. eadem canna
utitur coquus 264. — de ver-
bo surclare 183 268. olim
conieci decusatim ex 265.
— gratic. ut 264. 266. in
aliquot libris ex more aeta-
tis mediae quae inde fecit
grella, graille, grille (Diez.
Lex. d. rom. spr. in grada
p. 180).
ad 262. p 1 e n u m fartum
et condimentis impletum,non
„nudum" Martialis 13, 44. sic
enim legendum pro „non-
134
Lib. VII. Politeles.
263. In ficato oenogarum: piper, timum,
ligisticum, liquamen, vinum modice, oleum.
264. Aliter: ficatum praecidis ad cannam, in-
fundis in liquamine piper, ligisticum, bacas lauri
duas involves in augmento et in craticula assas
et inferes.
dum" recteque cum Scrive-
rio facit Bast ad Boettigeri
Kl. schr. III p. 223. heci-
nus insex, eclimus ed. pr.
cf. 133. 425—429. 440. sal-
sum eum fecisse Romanos
salibusque condidisse appa-
ret ex Pallad. 2, 16 13, 6.
Hor. sat. 2, 4 33. 2, 8, 52.
luven. 4, 143. Athen. 3, 41.
Rader. ad Mart. 13, 86 mense
lanuario iustam confectio-
nem accepisse ex Colum. 2,
16. propter ova s. colum co-
mesum monet Aristoteles
hist an. 5, 12. coll. de part.
anim. 4, 5. — quo suitur
codd. volebant cos. i. e.
cons. — alleco codd. al-
lece ed. pr. H. cf 288.431.
de eo garo crasso neque co-
lato (at cf 288.) locus pri-
marius Plinii 31, 95. Geopo-
nic. 20, 46, 2. cum len. Lit.
Zeit. 1833. num. 27, p. 214.
lahn. lahrb. 1838. XXIIl p.
458. interpp. ad Hor. sat. 2,
4, 73. coll. 65. — senape
codd. corr. et 127.
ad 264. ficatum avxco ■
Tov, ficis aridis saginatum
scil. iecur anseris, unde Itali
suum f^gato, Hispani higado,
Galli foie habent et Grae-
culi aixoTt. (Diez p. 140. Du-
fresne III p. 279.). ad rem
cf. Plin. 8,209. Pallad. 1,30
fin. Geopon. 14, 22, 8. 11.
cum interpp. et Horat. sat.
2, 8, 88. — ad cannam
cultro canneo. canna seu
arundine acuta ficatum aliae-
que res secabantur, ne ferro
inficerentur vitiumque tra-
herent. cydonia canna vel
ebore dividere ap. Pallad.
3, 25, 25. Lacertae iecur acuta
parte cannae tollere ap. Mar-
cell. Emp. 22 fin. catellum
lactentem de canna occide
et de ipsa canna splenem
eius tolle, ib. 23 fin. olivas
intercidere acuto calamo ap.
Pallad. 12, 22, 3. scillam
arundine in partes concidere
ap. Pelagon. 12 p. 55. lima-
cum capita praecisa arundine
ap. Plin. 30, 101. cf me in
Olerib. 1 p. 16. — de prae-
pos. ad 186. — antequam
assatur , inciditur cultello
arundineo ut penitus com-
bibat garum. Graecos soli-
tos esse frixaiocinera omento
involuta inferre observavit
Athenaeus 3, 68. ijnaTa nf-
^ifdfj/j^tva rw xalovjutvip ini-
ttXo}. — p r a e c i d. ante cae-
dis, pungis? — aucmento
et augum. etiny. acmen-
Lib. VII. Politeles.
135
265. Ofellas ostienses: in obillam desig-
nans ofellas incute ita ut cutis sic remaneat. teres
piper, ligisticum, anetum; ciminum, silfium, bacam
lauri unam, suffundis liquamen, fricas. in angula-
rem refundis simul cum ofellis. ubi requieverint in
condimentis biduo vel triduo, promis, surclas de-
cusatim et in furnum mittis. cum coxeris ofellas
quas destinaveras separabis. et teres piper, ligisti-
cum, suffundis liquamen et passum modicum ut
to legitur, quae varietas
etiam 112 et Varron. L. L.
5, 22 p. 116. ubi augumen-
tum in utroque paris. videtur
magmentum esse, pinguissi-
mum intestinum vel extum
sicque differre ab omento 40.
43. 292. lahn prolegg. ad
Pers. p. XVIILXIX. — gra-
tic. fi&x, 261.
ad 265. f e 1 1 a cum no-
mine detruncato offa, unde
offula (Sueton. Claud. 40.
Macrob. sat. 7, 8, 4. 3, 17,
11. cum duabus costis Varr.
2, 4, 11. carnis Colum. 12,
55, 4. al.) eiusdem familiae
videtur cuius sanscrit. ver-
bum pall cum participio pu-
las, graec. (peXa et (pf'Ua, sine
aspiratione rreXa et TrsUa, /Slo-
^og bolus, unde boll et ball
et est fere globus globulus
vel orbiculus, „offula parti-
cula a rotunditate collecta"
Hildebrandi Glossar. p. 226.
in coquorum lingua pars de-
licatior suis aut bovis (Ma-
crob. 7, 8, 4) forma globi
abscissa vel in eara manu
effiota, frustum dentium Isi-
dor. 20, 2, 26. quod abseg-
men conditum et coctum no-
stro edulio haut absimile est
cui nomen fleischkloesschen,
kraepflein, in simpliciore cu-
lina cito coquebatur, Ma-
crob. 7, 8, 4. coll. Martial.
12, 48, 17. in craticula su-
dat ap. Martial. 14, 221. non
egere ferro structoris dicit
10, 48, 15. difficilior neque
subita est Apici. ad offam
penitam Plauti MiL Glor. 3,
1, 164. cf. Fest. in penem
et Arnob. 7, 24. in deliciis
fuisse praeter eos locos alii
testantur ap. Bulenger. De
conviv. 2, 18. de alio offa-
rum genere cum turunda
comparando alibi. — otien-
s e s i^y^, ocienses ^xtt. sic
ab alio loco luxurioso pu-
teolanas dictas habes in ve-
tere lemmate Caton. 162.
tarpeianum aedum infra 367.
— b i 1 1 a m feci ex libro-
rum ofillam, off. os. et
verbum incute pro in cu-
t e. — d e s i g n a s ed. pr. H.
obba facit obilla ut bucca
buccula bucella, mamma
136
Lib. VII. Politeles.
dulce fiat. ciim fervuerit ius, amolo obligas. ofellas
satias et inferes.
266. Ofellas apicianas: ofellas exossas,
in rotundum conplicas, surclas, ad furnum admo-
veS; postea praeduras. levas ut umorem expuant.
in craticula igni lento exiccabis ita ne urantur. te-
res piper, ligisticum, ciperin, ciminum, liquamen et
passo temperabis. cum hoc iure ofellas in cacca-
bum mittis. cum coctae fuerint, levas et siccas,
sine iure pipere asparso et inferes. si pingues fue-
rint cum surcIaS; tollis cutem. potest et de abdo-
mine huiusmodi ofellas facere.
267. Ofellas aprogineo more: ex oleo,
liquamine condiuntur et mittitur eis condimentum,
cum coctae fuerint et super adicitur his cum in
foco sunt conditura et denuo bulliunt: piper, con-
mammula mamilla et estpi-
leus forma ovi per medium
dissecti (ad Lucian. II p. 388
seqq. ed. Lehm.). in ob.
obbatim quasi. loricae in
plumam textae, specus in
antrum factus ap.Vergil.il,
771. 6, 42. — designare
est formare, anoTvnovv, ob-
bae parvae instar. — i n c u t e
est concute, in rotundum
complica, ut paulo post, con-
globa, schlage zusammen,
nisi malis explicare acu pun-
ge, COnpunge, xevrei. — „8i
pingues fuerint cum surclas
tollis cutem" 266. — pro-
mis corr. pro ponis. —
surdas florr. et 266. 0y.
ad 183. 268. — destina-
veras corr. pro designa-
veras ut sit quod surcla-
veras. in Gloss. Philoxeni
„destinat ne^ioira. arcas de-
stinare pro deligare dixit
Vitruv. 5, 12, 3. lorum quo
fueram destinatus abrumpo
Apul. met. 6, 27. cf. de iis
verbis et Gronov. Observ. 2,
8 p. 270. 271. - ut dulce
fiat 62. 182. — satias per-
fundis, circumspargis ex/9^x
pro facias yS vel facies
tn ed. pr. H.
ad 266. in rot. con-
plicas in obillam designas
265. — etum. expuatcodd.
— gratic. ^d-x. 261.— ci-
p e r i s codd. — p o t e s ed. pr.
ad 132. abdomine sumine.
ad 267. aprogoneo
more codd. i. q. aprugno,
apruno, aprino. unam literam
Solini 32. libros secutus mu-
Lib.VII. Politeles.
137
dimentum, mel, liquamen, amolum cum iam bul-
liunt. et sine liquamine et oleo elixantur coquuntur
et sic pipere perfunduntur. ius supra scriptum et
sic bulliunt.
268. Aliter ofellae: recte finguntur ut pemma,
surdantur. liquaminis summi ciatum, aquae ciatum,
aceti ciatum et olei ciatum. simul mixtis et inmis-
sis in patellam fictilem frigis et inferes.
269. Aliter ofellas: iu sartagine abundanti
oenogaro. piper aspargis et inferes. Aliter ofellas :
ofellae prius sale et comino infusae in aequam
recte friguntur.
tavi ut responderet similibiis
utcapragineusa capro ap. Ma-
crob. sat. 3, 13, 12. oleagi-
neus vitigineus ex vite fac-
tus. de apro condiendo 330
seqq. ofellae aprugneae
Hum. — O 1 e liq. sXaLoyaQfi).
— condimentum condi-
tura, sed postea est petro-
silenum 56. — piper —
bulliunt desunt in sex et
ed. mediol. — elixantur
coq. 221.
ad 268. audacior fui in
corrigendo codicum r e c t e
friguntur ut pene asso
rodantur, unde H. fecit
r. fr. ut paene assae
reddantur, recte fortasse,
si teneas rodantur. cf.
Rostii Lex. in TQcoyco. meum
finguntur sit in obillam
designantur ex 265. in rotun-
dum complicantur ex 266.
pemma nsju^a eSSe r^ayr^/ua,
bellarium, dulce 300. notum
ex Varrone ap. Gell. 13, 11,
6. vel Macrob. sat. 2, 8, 3»
ex Nonio p. 90. lexico gr.
— iam 183. 26L 265. 266.
vidimus male pictum et per-
peram lectum d id est cl
malae scripturae surdas pro
surclas causam esse. sic nata
sunt 297. in ^x „haeolina"
pro „haedina", nucida at
nucicla ap. Isidor. 1 7, 7, 23
liclia et lidia i. e. lydia 17,
9, 18. hinc feda ap. Pelagon.
11 fin. est fecla i. e. fecula
48. et pro subduxerant ap.
Non. p. m. 32, a. codex pa-
lat. habet subclauserant. —
m i X t i /3ycJ&x. ed. med. m i s-
si ?. mixtis ed. pr. H.
ad 269. oenogaro fri-
ges 270. — comino comi-
neo oleo corr. pro cumi-
no 60. 255. 270. et in ae-
quam pro in aquam ut
sit sale qua et comino 64.
aequa lance, pari mensura
Plin. 23, 83. aequis portio-
nibus 28, 173. cf. 90. ad Gar-
138
Lib. VII. Politeles.
270. Ofellas garatas: ponis ofellas in sar-
tagine, adicies liquamen libra una, olei similiter,
mellis aliquantum et sic frigis. Ofellas assas
exbromabiS; diligenter et in sartaginem mittis. fri-
ges oenogaro. postea simul cum ipso oenogaro in-
feres et piper aspargis. Aliter ofellas: in liqua-
mine frigantur et calidae melle unguantur et sic
inferantur. Ofellas lasaratas: lasar, gingiber,
cardamomum et uno acetabulo liquaminis, misces
cominum his omnibus tritis et ibi ofellas coques.
271. Assaturae. Assaturam assam a furno
simplice. salis purimi conpensam cum melle. inferes.
272. Aliter assaturas: petrosilini scripulos VI.
lasaris scripulos VI. gingiberis scripulos VI lauri
bacas V. condimenti, lasaris radicis scripulos VI.
gil. cur. boum p. 41. addas
„pams posca infusus" ap.
Cael. Aurel. chron. 3, 2.
ad 270. ex Excerpt. cod.
salmas. — adices cod. —
in promtu erat corrigere li-
quaminis libram unam,
nolo vero medicorum latini-
tati mederi. — exbroma-
bis facies ut umorem ex-
spuant 266. de novo.verbo
216. — inogaru cod. —
lasaratas pro g a r a t o n
et craton codicis manum
esse Apici vides ex prima
specie et 393. 243. — zin-
giber — acitabulo et
cum pro cominumcod.de
quo 269.
ad 271. simplicem
codd. ad meam rationem
supple vel „oenogaro" cx 107.
140. vel quod praefero „iu-
re" ex 334. 370. et verbum
^tangis" vel „perfundis". pu-
rimi odoribus non conditi
vel candidi corr. ex 327. 366.
Horat. serm. 1, 3, 14. Ovid.
fast. 1, 338. pro plurimi.
ad formam minus usitatam
cf Fest. in purime et ad si-
milem „maturrime" Halm ad
Cicer. pro Caec. 2, 7. Kritz
ad Sallust. fr. p. 80. con-
pensam conpensatam por-
tionem, simul pensatam ut
pondus salis et mellis ae-
quetur, sale qua et melle,
ad 269. ex y restitui pro
conspersam. Hum. corr.
sale plurimo consp.
ad272. gengib. ^xTi. 29.
— condimenti 56. — ra-
dicem codd. corr. ex 274.
— et uno par. — modice
codd. — piretri 181.
Lib. VII. Politeles. 139
origani scripulos VI. ciperis scripulos VI. costi modi-
cum, piretri scripuios III. api seminis scripulos VI.
piperis scripulos XII. liquaminis et olei quod sufficit.
273. Aliter assaturas: mirtae siccae bacam ex-
temperatam cum cimino, pipere, melle, liquamine,
defricto et oleo teres et ferve factum amolas. carnem
elixam sale subassatam perfundis. piper aspargis
et inferes.
274. Aliter assaturas: piperis scripulos VI. li-
gistici scripulos VI. petrosilini scripulos VI. api
seminis seripulos VI. aneti scripulos VI. lasaris
radicis scripulos VI. asareos scripulos VI. piretri
modicum, ciperis scripulos VI. carei scripulos VI.
cimini scripulos VI. gingiberis scripulos VI. liqua-
minis eminam, olei acetabulum.
275. Assatura sine colore elixatur et infunditur
in fretali piper, condimentnm, mel, liquamen et
attoritur in clibano quousque coquatur. elixam vero
colorare si voles, sine conditura assas et sucum
callicum perfundis.
ad 273. extempera- yi^f^h xiwd/Sa^i, nfneoi. Isi-
tam ex par. pro extente- doro 17, 9, 7. virtute nardo
ratum codd. et exent. ed. simile est, quod a Dioscor.
pr. cf. 43. — sale et oieo 1, 9. et Plin. 12, 47. coll.
assatur 111. coll. 114. cf. 58. 21, 30. habet. hod. as. euro-
oleum per se intellegitur. paeum. — gengib. /?. 272.
ad 274. petrosileni/? ad 275. corr e vestigio
ed. pr. et cod. ^ qui ab hoc cod. /3. assaturas in col-
loco petrosilin. pingere lare et necessario colo-
amat. — semen — radi- rare pro collare, simile
cem in sex et ed. pr. — vitium sustuli 287. emende-
assareos in quinqueeted. tur ut in multis lexicon. —
pr. 363, in quatuor asere- fre^tale frictorium, sartago,
os, in Y^ aseros. sic am- ut fretum derivandum a
meos 29. nominativus plan- nqyj^eiv braten. — condim.
tae qui nunc e^taanqov erat 56. — atteritur codd. at-
olim etiam «W^t, ut est C*/- toretur H. cf. 122. 136. —
140 Lib. VII. Politeles.
276. lus in elixam omnem: piper, ligisti-
cum, origamim, rutam, silfium, cepam siccam, caroe-
num, mel, acetum, olei modicum, persiccatam et
savano expressam elixam perfundis.
277. lus in elixam: piper, petrosilinum, li-
quamen, acetum, cariotam, cepullam, olei modicum.
perfundis calido iure. lus in elixam: teres pi-
per, rutam aridam, feniculi semen, cepam, cariotam,
liquamen et oleum.
278. lus candidum in elixam: piper, li-
quamen, vinum, rutam, cepam, nucleos, conditum
modicum, de bucellis maceratis unde stringat, oleum.
cum coxerit ius, perfundis.
279. Aliter ius candidum in elixam: piper, ca-
reum, ligisticum, timum, origanum, cepullam, dacti-
lum, mel, acetum, liquamen, oleum.
280. In copadiis ius album: piper, cimi-
num, ligisticum, rutae semen, damascena, infundis
vinum, oenomeli et aceto temperabis. timo et ori-
gano.
calidum et callidum to, in parvas bucceas seu
codd. rarius adiect. restitui frustula diviso et macerato,
etiam 416. 446. idem facien- quo inprimis milites uteban-
dum Plin. 16, 177. 37, 110. tur, ad Vopisc. in Tacit. 11.
147. 151. 163. de aliis iuris Ammian. 17, 8. 2. p. 279.
coloribus 51. Salmas. in Solin. p. 568. a.
ad276. cf. 376. sabano Dufresne Gloss. 1. p. 793.
et sav. 215. 794. idem vel simile quid
ad 277. cal. iure cum est confractum 53. — coxe-
coxerit ius 278. rit ex ^n pro coxeris. at
ad278. condituml. — cf. 394. 425. unde scribas
buccelis et buccell. cum coxeris, ius perf.
codd. malui alterum c eicere ad 280. compadiis in
et 294. 302. 359. cf. 265. pluribus, 59. — origa^no
„debuccellatus" bucellato ag^itabis 281. 282. priga*no
conditus ap. Plin. Val. 1, 6. insex. cogitabam de prasio
id est pane annulari bis coc- origano Plin. 20, 175.
Lib. VII. Politeles. 141
281. Aliter ius candidum in copadiis: piper^
tiraum, ciminum, api semen, feniculum; rutam, ba-
cam mirtae, uvam passam. mulso temperas. agita-
bis ramo satureiae
282 lus in copadiis: piper^ ligisticum, ca-
reum, mentam, nardostatium, folium, ovi vitellum,
mel, mulsam, acetum, liquamen et oleum. agitabis
satureia et porro. amola ius.
283. lus albumincopadiis: piper, ligisti-
cum, ciminum; api semen, timum, nucleos infusos,
nuces infusas et purgatas, mel, acetum, liquamen
et oleum.
284. lus in copadiis: piper, api semen,
careum, satureiam, cneci flores, cepullam, amigdala
tosta, careotam; liquamen, oleum, senapis modicum.
defricto coloras.
285. lus in copadiis: piper, ligisticum; pe-
trosilinum, cepullam, amigdala tosta, dactilum, mel,
acetum, liquamen, defrictum, oleum.
286. lus in copadiis: ova dura concidis,
piper, ciminum, petrosilinum, parvum costum, mirti
bacam, plusculum mel, acetum, liquamen, oleum.
ad281. unam, passum Hippocr. p. 594? — mul-
in quinque. 286. sam et mulsum codd. 297.
ad 282. careomentam — satureiam in septem.
/9. 74. — nardostatium cf 348. — amulabis n.
codd. ut 347. Theod. Prisc. amula vis ^. an amula
de diaeta 15. nardosta- si vis 334?
chyon H. va^Soaraxvov et ad 284. cneci flores
va^Soaraxv?, vccqSov ardxvg, ut 228. 333. COrr. pro CnC-
spica nardi, spica indica 31. chi flos ^S. cnechi flos
230. 426. cf. Th. Kruse In- yC. ed. pr. enechi florem
diens alte gesch. p. 387. — rr. pro ea voce lacunain^x.
folium nardinum 30. 31. 35. ad 286. concidis corr.
230. 347. 426. an latum se- ex 106. pro incidis et 288.
men silphii ex Theophr. hist. c o n c i s u m pro i n e . —
pl. 6, 3, 1. 4. Galen. Gloss. parvum costum corr. pro
142
Lib. VII. Politeles.
287. lus in elixam anetatum crudum:
pipei'; aneti semen; mentam siccam, lasaris radicem,
suffundis acetum, adicies cariotam, mel, liquamen^
senapis modicum, oleum^ defricto temperabis et hoc
colorare pergito.
288. lus in elixam allecatum: piper, li-
gisticum, careum, api semen, timum, cepullam, dac-
tilum^ allecem colatum, mel et vinum, temperas.
apium viridem concisum super aspargis. oleum mit-
tis et inferes.
289. Ventricula. Ventrem porcinum
bene exinanies, aceto et sale^ postea aqua lavas
et sic hanc inpensam inples : pulpam porcinam tun-
sam tritam, ita et enervata conmisceas cerebella
tria et ova cruda, cui nucleos infundis et piper
integrum mittis et hoc iure temperas: teres piper,
ligisticum, silfi, anesum, gingiber, rutae modicum,
porrum coctum ut sit
quod modicum 31. 272. cf.
/minimum piretrum 45. gin-
giber 50. forte p a r u m pau-
cum, Hildebr. ad Apul. II.
p» 70. Fuss in lahn. Arch.
XIX. p. 450. seqq. — ba-
cam, bacas, vaccas codd.
ad287. anetatam codd.
idem fere ius in pullum 238.
ad quam ea compositio per-
tinere videtur, vel meliorem
locum habet post 219. —
codd. defricto, oleo
temp. et hoc collare
(in coll. /?7r) porcino.
unam vocem transposui ut
nhoc" referatur ad „defric-
to" cf. 238. coll. 192. 156.
284. 337. ad 67. — colla-
re certo certius colorare
est ut 275. — ex porcino
facias etiam p o r g i t o, Te-
rent. Ad. 5, 3, 53. et resti-
tuas ^exporgerent" Tacito
ann. 14, 7. vel legas e t h o c
sine colore porgito si-
ne defricto porrigito.
ad 288. ut ius antece-
dens ab aneto, sic istud ab
allece nomen habet. alli-
gatam codd. — careo in
sex, earenum par. et sem-
per fere. — melle et vi-
num in sex. melle et vi-
no t. ed. pr. H. — incl-
sum codd.
ad 289. ventriculi n
H. intellege stomachum suil-
lum callo aliisque carnibus
refertum, schwartenmagen.
— tunsam ex 74. proton-
Lib. VII. Politeles.
143
liquamen optimum et olei modicum. reples aqua-
licum sic ut laxamentum habeat^ ne dissiliat in coc-
tura. surclas ambas et in oilam bullientem summit-
tis. levas et pungis acu ne crepet. cum ad dimi-
dias coctum fuerit^ lavas et ad fumum suspendis
ut coloretur. et denuo eum perelixabis ut coqui
possit deinde liquamine, mero, oleo modico.
290. Et cultello aperies et cum liquamine et
ligistico apponis.
291. Ventrem ut tostum facias, in cantabro
involve, postea in muriam mitte et sic coque.
292. Lumbuli [et renes] assi ita fiunt:
sam — ita ut codd. —
liq. opt. et olei mod.
omittit ed. pr. intellegs ga-
rum sociorum, primarium,
cruore admisto nigrum, e so-
lis scombris ad freta hercu-
lea confectum et per equites
romanos societate iunctos
Romam missum. Galen. com-
pos. medic. 3, 1. Strab. 3,
4, 6. ad Horat. serm. 2, 8,
46. Gargil. Cur. boum. p. 22.
— aqualiculum Hum.
ventrem porci sic dici docet
Isidor. 11, 1. 136. coll. Ve-
get. 2, 12, 1. Wernsdorf.
Poet. Lat. min. II. p. 237.
vers. 83. Senec. ep. 90, 22.
Edict. Diocl. 4, 12. — laxa-
mentum laxationem, spa-
tium 248. arcte nefarciatur,
docet coquus. — surdas
^d-x. 268. — ambas luras.
Turneb. Advers. 7, 18. Pa-
rei Lex. crit. p. 698. ventri-
culus duos scil. exitus ha-
bet. — qua dimid. codd.
i. e. quum ad d. sic „quod"
124. est ^^quum". — coctus
71 H. corr. pro levas. —
coletur y, coleretur n
et /? a sec. manu, coloret
C. quod placet, cf 401. ad
25. — perelixabis per-
fecte elixabis ex /S ed. pr.
pro perlix. vel perlax. n
H. ad 22 L idem fere fit in
omentato 40.
ad 290. alia coquendi ra-
tio docetur, nam „cultello
aperies" idem fere quod
„acu punges" et ^apponis"
ad ignem ponis 187. 258.
404. quamvis etiam sit quod
inferes 41. 116. 216. et42S?
— et eum/SSd-x, — ad „cum"
cf. 58. 59. 64. 216. 293. al.
ad 291. idem de vulva
docetur 260. tostum etro-
stum codd. — in caccabo
par. —
ad 292. et renes ut
glossema cum /? eieci, nihil
aliud sunt quam lumbuli
144
Lib. VII. Politeles.
aperiuDtur in duas partes ita ut expansi sint et
aspargitur eis piper tritum, nuclei et coriandrum
concisum minutatim factum et semen feniculi tri-
tum. deinde lumbuli recluduntur passi et consuun-
tur et involvuntur omento et sic praedurantur in
oleo et liquamine, inde assantur in ciibano vel
craticula.
293. Pernam, ubi eam cum caricis plurimis
elixaveris et tribus lauri foliis, detracta cute tes-
sellam incides et melle conplebis, deinde farinam
oleo subactam contexes et ei corium reddes. et
cum farina cocta fuerit; eximas furno, ut est et
inferes.
294. Pernae cocturam: ex aqua cum ca-
ricis cocta simpliciter, ut solet, illata cum bucellis,
caroeno vel condito, melius sucu ex musteis.
seu lumbi, ut in tribus et
Decim. Laber. 145. ap. Plin.
8,210. lumbus aprunus, gal-
linaceus ap. lul. CapitoL in
Pertin. 12. inde lumel, lumel-
braten, gall. nomble, ital.
nombolo. cf. Pott Forschung.
n p 100. rippchen vertit
Boettiger Verm. schr. III p.
222. — minut. factum
iungo ex 132. et glossema
habeo. — excludunturi9^x.
eclad. TT, lumbolis eclud.
/?. evolv. yS^ ed. pr. vole-
bant forte convolv. Hum.
ed. r e V 1 V. — p a s s i i. q.
expansi corr. pro assi —
consumuntur in sex.
ad 293. tesellam Py
tesselam tc. tessellatim
H. perna tota mauet neque
sectiones, rfjuaxvi ^y^oi^ ex
ea fiunt, cava modo qua-
drato exciduntur. — con-
t e X e s confinges, definges
corr. ex232. pro conteres.
— coreum codd. sed 331.
corium. — ut cum codd.
— farina corium illud e
farina factum, teigueberzug.
— ut est add. ex ^n. ut
et ^x. —
ad 294. u t s 1 e t ut moris
est, an ut supra doctum ? —
inlata codd. in lance
Hum. qui locum multo ali-
ter construxit corruptissi-
mum. codd. vatic. et florr.
cum ed. pr, inlata cum
buccellis caroeni vel
condito melius sicut
musteis petasonem ex
(et y^ ed. pr.) musteis
petasonem elixas. par.
Lib. VU Politeles.
145
295. Petasonem ex musteis: petasonem
elixas cum bilibri orei et caricis XXV. cum elixa-
tus fuerit^ decarnas et armillam illius, candenti va-
tillo uris et melle contingis. quod melius, missum,
jn furnum melle oblinas. cum coloraverit, mittis in
caccabum passum, piper, fasciculum rutaC; merum,
temperas. cum fuerit temperatum, dimidium rn pe-
tasonem perfundis et alia parte piperati bucellas
musteorum pactas perfundis. cum sorbuerint, quod
mustei recusaverint petasoni refundis.
illata cum b. caroeno
vel cond. melius mu-
steis. Petasonem. ex
musteis pet. el. — me-
lius erit 236. feceris 305.
— sucu melle 189. 252. non
minor crux est compos. se-
quens.
ad 295. mustea scil. po-
ma s. mala sunt sapore musti
eiusquesucoplena, musapfel,
siissapfel ex iisque quoddam
defrutum decoquebatur cui
melle adsperso nomen erat
melitites, isque sucus vel
mel malorum musteorum ad-
hibebatur potissimum ad
quandam pultem seu libum
e farina silignea et diceba-
tur juovaraxLov^ mostkuchen,
ad i89. malumque ipsum in
partes divisum et in sole
siccatum pro pulmentario
erat, Colum. 12, 14. recens
etiam farinae subactae raassa
circumdatum in furnoque as-
satum, nostri panis instar
cui nomen birnbrod, krapf,
ad varia adhiberi poterat.
ad panes musteos cf. Plin.
C. Apicius ed, Sehuch.
18, 101. Pallad. 11, 21. —
bilibre /?. bilibra n. —
orei s. oraei, horaei pro
ordei corr. ex Plin. 11,36.
ubi mellis aestivi genus
to^alor, horaeon in cod. re-*
scripto dicitur, mense lunio
confectum, Pallad. 7, 7, 3.
aestate acta, Varr. 3, 16, 34.
cf Magerstedt Bienenzucht
p. 82. — an decorias?
vel decarnas et carnil-
lam carunculam. 339. iubet
per articulum pernae pa-
ium mittere ita ut cutem
a carne separes, am hueft-
knochen hinab. — nostro lo-
co intellegendum os humeri,
petaso scil. ex artubus prio-
ribus suraitur. — vatillum
ut 406. alibi saepius batil-
lum, unde hispan. badil et
badila, ital. badile, nomen
CUra ^paTctViOV^ a Traravi] pa-
tina derivatum, explicant fo-
culum mensarium hoc est vas
illud quod in mensis cum
prunis lancibus escariis sub-
ici solot, autepsara veterura
quidara esse auturaant, vas
10
146
Lib. VIL Politeles.
296. Lardi coctura: tecturn aqua cum multo
aneto coques, oleum modicum destillabis et modi-
cum salis.
297. locinera aedina vel agnina sic
coques: aquam raulsam facies et oya, partem lac-
tis adraiscis eis ut incisa iocinera sorbeant. coques
et oenogaro pipere asparso inferes.
298. Aliter [iocinera] in pulmonibus:
ex lacte lavas pulmones — et colas quod capere
possunt — et confringis ova dua cruda, salis grana
pauca^ mellis ligulara et similara conraiscis et in-
ples pulmoneS; elixas et concidis.
duobus fundis, quoruin in-
feriori igniculus superimpo-
fiebatur, superiori sive inte-
riori cibi quos igniculo co-
qui volebant. InvoXs^y^Ta etiam
confert Is. Vossius ad Ca-
tull. p. 318. seq. super eo
„ prunae batillo " Horatii
serm. 1, 5, 36. spongia tor-
retur ap. Marcell. Emp. 27.
p. 127. b. ed. Ald. batillis
ferreis candentibus ramento
imposito argentum quod can-
didum permaneat probatur
ap. Plin. 33, 127. et experi-
mentura aliud fit 34, 112.
Wackernagelii Vocabul. Opt.
p. 18. „batus batillus gluot-
hafen". — oblinas corr.
pro obligas. — passum
in plurimis deest, si suo loco
est, explicabis pandum, flacb.
— aliam partem codd.
— pactas corr. pro frac-
tas vel factas cf. 302. —
musteo par. unde conicias
musto factas confectas.
— sorbuerit et recusa-
verit codd. in uno C re-
cusaverint quod est „non
sorbuerint seu imbiberint".
ad 296. lardura vel lari-
dum est caro suilla quoquo
modo salita et siccata, Ve-
get. de re mil. 4, 7. larida
caro in Cod. Theodos. 8, 4,
17. id est laqivoi; Athen. 9,
18. non „Iarge arida" sec.
Macrob- sat. 7, 12, 2. speck-
poekelfleisch vertit Mommsen
ad Edict. Diocl. p. 72. 73.
— destill. superinstillabis
corr. pro distill.
ad 297. aqua mulsam
ed. pr. 282. — p a r t e m mo-
dicum ut 160. — incisa
cultello vel acu puncta. —
oenogaro299. scriptoper-
fundes.
ad 298. iam vidit Hum.
iocinera, quod de iis ni-
hil docetur, delendum. ex
1. I avas lacte perfundis 12.
— et parentheticum saepe
Lib. VIL Politeles.
147
299. Teres piper, suffundis liqnamen, passum,
merum. pulmones conpungis et lioc oenogaro per-
fimdis.
300. Dulcia domestica: palmulas vel dac-
tilos [et copto]; serainC; nuce vel nucleis, mel; pi-
significat „sed". — con-
fringis pro infr. corr. ex
124. 132. 134. 135.140.434.
aL — dua ^y(i pro duo
141. — similam corr pro
simul ex 305. — nonnullis
oraissis inter utrumque „puL
mones" sex codd. habent
inples pulmones et con-
fringis. -— inples per-
fundis illa impensa, ubi ea
massa cocta est, insuper per-
funditur oenogaro descripto.
— pro confringis emend.
conpungis ex 301. 320.
cf et 256.
ad 300. Ea dulcia diu
mihi erant amarissima. dul-
cia esse /LisXim^xTa (Lucian.
Asin. 46. Athen. 4, 72. 14,
49.), ju^liTL SeSev^ueva^ ^uehTto-
juara nene^^iva, ad quae prae-
sertim oralg farina triticea
adhiberetur quaeque melle
asperso sumerentur (Ath. 14,
53), unde mellita edulia di-
cuntur Apuleio met. 10, 13.
atque a pistore dulciario
(Becker Gall. IIL p. 200.)
TtXaxovvTa^iov (Salm. ad Lam-
prid. Heliog. 32) in globum
seu glomum conformata, un-
de globuli dicuntur a Cato-
ne 79. Varr. L. L. 5, 22.
§. 107, (rcpaiqoeiSij TTSjUiUaTa ab
Athen. 14, 56. coll. 53 seqq.
(ad 268), notum est (cf Lan-
zoni Opp. III. p. 325 seqq.
rainus vero cur domestica
nominata sint. tentabam da-
mascica seu damascena,
vel formae globosae gratia
glomerata, vel donati-
ca ex Fest. p. 69. 201, 28.
postea codicea secutus in*
terpretabar per coquos do-
mesticos, domesticatim ap-
parata, domestice confecta,
privata, vernacula, hausge-
backenes, domicoenium Mar-
tialis, ut vel alienigenis ex-
ternisque opponantur vel pu-
blicis et in sacris offerendis,
ex Fest. p. 98. „gloraus in
sacris crustulum cymbifigu-
ra ex oleo coctum appella-
tur", de quo genere cf Lo-
beck Aglaoph. p. 1060. seqq.
nunc mihi sunt olxrjTtjQia,
olxbSiaiTtjTLxa, quibus medico
non advocato domi, pro me-
dicamento usui domestico
destinato uterentur, als haus-
mittel. — palmulas acci-
pies. -- quia ed. pr. istum
perversum contextum habet
palmulas vel dactylos
et infarcies sales fo-
ris contingis et cepto
semine nuce vel nu-
cleis ve 1 piper tritum
[cimparties. sales foris
148
Lib. VII. Politeles.
per tritum. coDfarcies, sale foris contingis. frigis.
in melle cocto et inferes.
contingis] frigis in
melle cocto et inferes.
(verba inclusa non sunt in
mediol.) sui procul dubio co-
dicis ope Hum. edidit p. v.
d. excepto semine, nu-
ce V, n. vel pipere tri-
to infarcies, sale foris
contingis, frigis in
melle cocto et inferes
et „excepto semine" inter-
pretatus est „ossibu8 et nu-
cleis dactylorum exemtis".
quum vero in sequentibus
particulis alica et simila in
ea dulcia adhibeantur, in
tempore vidi semen non
esse palmularum , sed ad-
oreum, neque tamen Plinii
18, 115. alicam excepticiam
vel siliginem exceptam 18,
93. quae prior mea sententia
erat, ut frumentum aliquo-
ties, Martial. 12, 73, 5. Apul.
met. 6, 10. Edict. Diocl. 1,
1. est quod triticum, sic se-
men non raro est zea, Scri-
bon. 70. Plin. 18, 112. 198.
82. 115. 22, 124. Colum. 2, 6.
Diosc. 2, 118. Geopon. 3,7.
Isidor. 17, 3, 6. triticum
spelta L. Petit Comment.
ad Aretae. p. 254. ed. Lugd.
Bat. „Asclepiades ap. Galen.
lib. 9. de compos. medic.
xara ToTTovg cap. 3. far ideui
esse quod Leiar Graecorum
existimavit — sed est tamen
eorum id discrimen quod C^a
est genus illud frumenti ex
quo far conficiebatur, quod
xar^ iloxrjv semcn diceba-
tur". addo Pelagon. 1 p. 15.
„seminis farina id est far
cantabrum". lego enim ne-
que „excepto" cum par. ne-
que et cepto vel etcoep-
to cura reliquis, sed ut iam
secunda manus codicis y cor-
rexit etcopto — volebat
c p t a — quae graecolatina
vox minus cognita a mar-
gine in contextum irrepsit.
xomov seu xonrrj (xonT^g (pi-
XCai nXaxsq Straton in Anth.
Pal. 12, 2, 12) coptum,
eopta (Petron. 40, 4. Martial.
14, 68), deminutivum xon-
Ta^ior, COmpositum xonTo-
nXaxovg (Athen. 14, 57.) cop-
toplacenta (poeta in Werns-
dorf Poet. lat. min. T. IL
p. 234. „nos facimus populo
studiose coptoplaceutas" )
placentae fuit durissimae ge-
nus, non longe abhorrens a
pasta regia quam martium
panem s. massapanera voca-
mus nomenque duxit a con-
^undendo (non a Copto, ut
delirat Laurent. Lyd. de
raens. 4, 5, p. 154.), quia ex
materia contusa constabat
ut nucleis pineis, amigdalis,
simila, pipere cocto et de-
spumato, /usUnr^xTor interpre-
tatur Athen. 14, 60. Hesych.
II. p. 315. sic copta sunt
quae dulcia. cf. et ad Polluc.
6. 78. eiusmodi placentulis
Lib. VII. Politeles.
149
301. Aliter dulcia: musteos afros optimos ra-
des (panges) et in lacte infundis. cum biberint, in
furnum mittis. ne arescant, modico eximes. eos
calidos melle perfundis, conpungis ut bibant. piper
aspargis et inferes.
302. Aliter, dulcia: siligineos rasos pangis et
bucellas maiores facis, in lacte infundis, frigis et
in oleo. mel superfundis et inferes.
pro offulis seu morsulis ad
molliejidam alvum veteres
medici usi sunt. quod videre
licet e Galen. De comp. med.
sec. loca 7 p. 58. de loc. aff.
7. p. 397. Diosc. 2, 125. 4,
187. Aet. 1, 4, 12. Artemi-
dor. 1, 74. Foes. Oeconom.
si et copto non sunt glos-
sema ad „dulcia", is panis
dulcis durus, ut myxa i. e.
panis ex fructibus cordiae
myxae paratus utque bucella
et confractum, ad alia quo-
que dulcia insumebatur, ut
ad porcellos arte factos ap.
Petron. 40, 4. quo dato dac*
tyli, nuces, alica e farre fac*
ta et elixata, copta contun-
duntur, huic pulticulae piper
et mel infarcitur, totum.coa-
gulum foris sale leviter im-
buitur, in oleo frigitur et
frictum melle despumato per
funditur. — mel corr. pro
vel et confarcies pro in-
farcies ut sit confertam
massam, offam facies seu
bucellas 302. coagulum 304.
et sale ex tt H. pro sales.
cf 366.
ad301. musteos panes
295. — afros A aphros
par. ed. pr. musteo sa-
f r s y et flor panem aphrum
bis habes apud Plin. Val. 2,
28. alexandrinum 118. Alex-
and. Trall. 8, 7. Cael. Aurel.
chron. 4. ex frumento alexan-
drino candido. Plin. 18, 66—
68. 20, 163. Theophr. hist.
plant. 8, 4, 3. Geopon. 3. 3,
11 3, 8. i. e, ex tritico ale-
xandrino quod farris speciem
interpretatur Schneider ad
Varron. p. 380. cf nos ad
300 et 180. musteos apios
ed. Hum. i. e. apii bulbos,
mustei isti sunt recentes,
teneri, dulces! — optimos
interpretamentum videtur, —
panges adieci et modico
scripsi pro modice 241.
ad 302. siligineos pa-
nes, ex siligine, genere tri-
tici levissimi et candidissimi,
tritici hiberni L. factos. Isi-
dor. 17, 3, 7. al. — „radere
panem" explico confringere,
frangere, reiben, inde roma-
num ralar reiben, ralo reib-
eisen 240. — pangis corr.
pro frangis.
150
Lib. VII. Politeles.
303. Dulcia: piperato mittis mel; merum, pas-
sum, rutam, eo mittis nucleos, misces alicam eli-
xatam, coucisas nuces, avellanas tostas adicies et
inferes.
304. Aliter dulcia: piper^ nucleos, mel, rutam
et passiam teres, cum lacte et tractam, coges coa-
gulum, coque cum modicis ovis perfusum, melle
asparsum et iiiferes.
305. Aliter dulcia : accipies similam, coques et
in aqua calida, ita ut durissimam pultem facias.
deinde in tabellam expandis. cum refrixerit, con-
cidis. quasi ad dulcia et frigis in oleo optimo. le-
vas, perfundis mel. piper aspargis et inferes. me-
lius feceris, si lac pro aqua miseris.
306. Tripatinam: accipies lac, adversus pa-
tinam aestimabis, temperabis Jac cum melle quasi
ad 303. similis est patina
122 et 136. dulcia pipe-
rata. mit. codd. corrige-
bam dulcia: piperato
mittis mel ut dulce sit
141, et ex eadem patina
dulcia: piperatum mit-
tis scil. in patinam. «pipe-
ratum" est piper cum liqua-
mine tritum 80. 96. piper,
ruta, merum 295. et pipe-
ris ratam m. i. e. portio-
nem defcerminatam, firmam,
certam, contingentem. mis-
ces corr. pro nuces. —
post „adicies" quaedam ex-
ciderunt quae suppleas ex304:.
ad304. tractam misces
illi massae tritae. — co-
ges corr. pro coques. ex-
plico : ex illa massa conferta
depsta coagulum i. e. pul-
tem qiiasi coagulatam, quae
nobis dicitur klos, facies.
eoctum aliquot ovis crudis
perfimditur sicque inauratur.
— pro cum malim tum vel
coctum, -- melle in quin-
que deest.
ad 305. in aquam ca-
lidam codd. corr. ex 427.
— durissima pulte libri
praeter ed. pr. et Hum. —
tabellam ex 41. 169. corr.
pro patellam. — conci-
dis pultem siccatam, disse-
cabis in bucellas sive offas.
— ad ex 306. 185. 186. ad-
ieci. — pro aquam p. per
aquam ed. pr.
ad 306. tiropatinam
placentam in modum casei
e lacte, ovis, melle confec-
tam interpretantur. at legen -
Lib.VII. Politeles.
151
ad lactantia, ova quinque ad sextarium mittis, si
ad eminam, ova tria. in lacte dissolvis ita ut unum
corpus facias. in cumana coUocas et igni lento co-
ques. cum duxerit ad se, piper aspargis et inferes.
307. Ova sfongia ex lacte: ova quattuor,
lactis eminam, olei unciam in se dissolvis ita ut
unum corpus facias in patellam subtilem adicies
olei modicum facies ut buUiat et adicies inpensam
quara conparasti. una parte cum fuerit coctum, in
disco verses, melle perfundis, piper aspargis et
inferes.
dum tripatinam ex tribus
rebus paratam. sic ap, Plin.
35, 162. tripatinum s» tripa-
tinium a tribus ferculis no-
men habet, ap. Ael. Spart.
in Adrian. 5. tetrapharma-
cum a quatuor, scil. consta-
bat ex duabus avibus galli-
naceis, pavone et phasiano
et similiter ex duabus prae-
cipuis et maxime aestimatis
partibus suillae carnis, nem-
pe sumine et perua sed
aprugna id est ferina crustu-
lataque id est farina in cru-
stulum cocta superinducta.
ita una tantum species per-
na crustulata etaprugna, non
duae aut tres. id nomen a me-
dicina desumtum, ad Garg.
cur. boum p. 31. de litera r
transposita diximus ad Gar-
gil. 18. p. 33 et 47. — 1 a c. a d v.
p a t. a e s t. modum lactis ex
magnitudine patinae termi-
nabis et perpendes. Hum. e
cod. suo edidit adversus
quod p. a. „pro lactis ra-
tione patinam eius sufficien-
ter capacem accipere consi-
derabis". — lactantia
codd. lactentia Celsi 2, 28.
29. in paucis lactantia, lac-
taria Lamprid. in Heliog. 27.
32. „lacticina y^^-'^'''^'^'''^-! '^^^
yala"* Gloss. Philox. „lac-
tentia quasi suco lacteo ple-
na" Papias. in mcdia actate
lacticinia i. e. cibi ex lacte
confecti, milchspeisen, saepe
obviam fiunt. eadem edulia
et «lactantia" et „lactentia"
dixisse videntur ut adhuo
subrumum ^lactantem" et
„lactentem" 306. — hemi-
nam ed. pr. H. iminam
/5. imina in ceteris. — cu-
m a n a cum Hum. ex 205. 243.
pro cumina/9. cuminata
ceterorum — in igni ed.
pr. —
ad 307. a qua similitu-
dine ea patina „spongia" di-
c«itur difficile dictu. puto,
quia una tautum parte co-
quatur, altera spongiosam
152
Lib.VII. Politeles.
308. Melca: lac acidum, piper et liquamen,
mel. sale, oleo et coriandro.
309. B u 1 b s olei liquamine, aceto. inferes mo-
dico cimino disparso. Aliter : bulbos fundis, aequo
ex aqua coques, deinde oleo frigis. ius sic facies:
timum, puleium, piper, origanum, mel, acetum mo-
esse posse, spocgiae similem,
inflatam , tremulam. panis
quidam ap. Isidor. 20, 2, 16.
spongia dicitur, quod humec-
tationis plus accipiat quam
omnis panis, „schwammicht
brod" adhuc auditur. quan-
do olei portio parva in pa-
tella tenui (sed malim fic-
tilem ex268.) bullit, massa
ex ovis, lacte, oleo constans
et in se dissoluta et in unum
globura confecta in oleum
bulliens mittitur et ab infe-
riore parte inassatur. quod
ubi factum, in lancem mit-
titur. - - verses ex par.
pro vertes.
ad 308. m e 1 c e et m e 1 -
c a e in indice capitulor. m e 1
ed. pr. sed ed. mediol. omit-
tit. in lemm. mel castum
codd. mel caseum ed. pr.
e X m e 1 1 e corr. Hum. men-
da codicum mel castum
vel caseum ut ed. pr. pe-
perit vox librariis ignota
meice sive melca, quae
romana est et edulium lac-
tans sive ex lacte significat,
quod fere ut oxygala tit,
apud Eomanos usitatum erat,
fastidientibus et aestate ad
refrigerandum dabatur. Ga-
len. meth medend. T. 6. p.
811. de bono et malo suc.
21. Paul. Aeginet. 3,37 cui
oxfjov Ti Sid yd?.axTog dicitur
et romanus cibus. Graeco-
rum oilyala habctur, lac le-
viter coagulatum et acidu-
lum, comparandum fortasse
CUm o^ivyaXaxTivia tv^io Actii
1,2,98. Galen. fac. aliment.
3, 10. nostro cui nomen
quarkkaese, siisser kaes aus
sauermilch. SHyaXa rjSva/ufvov
memoratur in coena Persa-
rum ap. Polyaen. 4, 3, 31.
inde lac acidum restitui,
cf. Plin. 28, 135. Ctes. Ind.
22. Strab. 7, 4, 6. Geopon.
18, 21, 1. et mel pro vel.
coriandri semen vel viridium
condimentorum fasciculosad-
dit Colum. 12, 8.
ad309. bulvos etvul-
V o s codd. ex 313. addo p ul-
vos et pulbos 181. —
olei liq. nisi malis oleo,
liq. explices eXaioydqip seu
yaqsXaUo. — infercs ed. pr.
H. pro infere. — disper-
so /?/. — fundis infundis
corr. pro tundis. sictracta
et fracta confusa 176 forte
findis. cf. 316. — pro
aquo codicum , aqua ed.
Lib. VII. Politeles.
153
dicum et, si placet^ modicum liquamen. piper aspar-
gis et inferes.
310. Aliter: bulbos elixas in pultarium pressos,
mittis timum, origanum, mel, acetum, defrictum,
cariotum, liquamen et oleum modicum. piper aspar-
gis et inferes.
311. [Varro siquidem de bulbis dixit „in aquam
qui Veneris otium quaerunt", deinde ut legitimis
nuptiis in cena ponuntur, sed et cum nucleis pi-
neis aut cum erucae sucu et pipere.]
312. Aliter: bulbos frictos oenogaro inferes.
pr- unde Hum. a t q u e fecit,
corr. aequo ex aequo 54.
— mel terendi gratia.
ad 310. totus articulus
deest in mediol. et ed. pri-
ma mancaest. elixoscodd.
et liquamine ol. — ca-
riotum corr. pro careo-
tam et caroetam 34.
ad 311. vel locus paral-
lelus est a literato homine
ad marginem appictus vel
ut reliquum habendum Apici
olim integri, hodie libati.
idem valet de 64. si qui-
dem feci ex si quid. —
dixi ^9-xn. — Hum. refert
pro in aquam aliquos le-
gere i n i q u u m . supple
„mittere". — pro ostium
/9. h o s t i u m ceterorum scri-
psi olim hostrum ostrum,
ostreum, conchamPlautiRud.
704. unde Italorum ostri<5a,
nostratium schnecke, puden-
dum muliebre. nunc o t i u m.
— in leg. /?. bulbos vene-
rem stimulare salacesque esse
multi dixerunt ut Athen. 2,
64, 65. Mart. 3, 75, 3. 13, 34.
et erucam in venerem accen-
dere 10,48,10. Plin. 19,154.
coll. 20, 19. 126. Lus. in
Priap. 51, 20. 46, 8. 47, 6.
Vergil. moret. 85. Diosc. 2,
169. sucum esse explicandum
erucam decoctam patet ex
Marcelh Emp. 33. „ad abun-
dantiam seminis praeparan-
dam erucam decoctam
bibat, quoties quisque inopia
seminis se laborare perspe-
xerit vel potius assidue in-
coctam manducet" qui paulo
post id medicamentum ha-
bet „erucae seminis
scrup. III. bulbi rufi scrup.
III. nuclei pinei scrup.
VI. spicae nardi scrup. HI.
teres singula" cet. su-
cum, suci, suco codd. ad
formam „sucu^ cf. Hildebr.
ad Apul. 1 p. 837. b.
ad 312. oenogaro per-
fusos 299. 112.
154
Lib. VII. Politeles.
313. Fungi farnei: elixi, calidi exiccati oeno-
garo; pipere accipiuntur^ ita ut piper cum liquaniine
teras.
314. In fungis farneis: piper, caroenum, ace-
tum et oleum.
315. Aliter fungi farnei elixi ex sale, oleo,
mero, coriandro conciso inferuutur.
316. Boletos: fundis. caroenum, fasciculumco-
riandri viridis. ubi fervuerit^ exempto fasciculo inferes.
317. Boletos aliter: coliculos eorum liquamine
vel sale asparsos inferunt.
318. Boletos aliter: tirsos eorum incisos in pa-
tellam. uvam perfundis addito pipere, ligistico, mo-
dico melle, liquamine temperabis. oleum modicum.
ad 313. pro farnei co-
dicum Hum. ed. faginei
quod qui ex arbore fago
nascantur minus perniciosi
sint. farnei sunt qui circa
radices farni gignuntur, quae
arbor, cuius mentio ap. Vi-
truv. 7, 1, 2. Pallad. 1,9,3.
aliis est fraxinus, contracte
franus, farnus, unde Italorum
farnia fargna, Gallorum frais-
ne fresne frene, aliis quer-
cus species, pro qua senten-
tia laudari potest Plin. 16,
31. qui quercus fungos pro-
batissimos dicit. — exic-
cati /5 ed. pr. exiccari
ySn^ e t s i c c a r i C^^. conieci
et siciati sicio i, e. im-
pensa conditi. -— ingaro et
inagaro codd. — teres
codd. sed 96. ubi idem co-
lon tereas et teras.
ad316. fundis corr. pro
fungos ut 309.
ad317. caliculos codd.
col. ed. pr. H. similiter va-
riant Plin. 16, 244. vox de-
rivanda non a calyce, sed a
caule, cole, unde xavXo/uvxrj-
rt-q ap. Lucian. ver. hist. t,
16. - pro sale et 324. 441.
liqr.amen adhibetur, Galenus
de fac. alim, 2, 44. in bras-
sica cum garo paranda dicit
nihil rcferre, si sal loco gari
snmatur. — i n f e r u n t u r y(^.
ad 318. tyrsos C^r. in
plantis id quod in virgulae
modum vel teli rectitudinem
consurgit thyrsi nomen sibi
vindicat, ut in asparago Plin.
19, 146. Iactucal23. ubi no-
stro dorsch et strunk respon-
det, in boleto hut Diez Lex.
d. rom. spr. p. 349. 350. —
u V a m ex par. ovara /? ova
vulgo ut 384. est uva ma-
rina vel thynni vel echini
mariui, cuius gratia cauda
Lib. VII. Politeles. 155
319. Tubera radis, elixas, sale aspargis, et
surculo iutigis, subassas et mittis in caccabum
oleum, liquamen^ caroenum, vinum, piper et mel.
cum fervuerit; amolo obligas. tubera exoneras et
inferes,
320. Aliter tubera : elixas et asparso sale in
surculis affigjs et subassas et mittis in caccabum
liquamen; oleum, viride; caroenum, vinum modicum
et piper confractum et mellis modicum et ferveat.
cum fervuerit; amolo obligas et tubera conpungis
ut conbibant illud. exoneras. cum bene sorbuerint
inferes. si volueris, eadem tubera omento porcino
involves et assabis et sic inferes.
321. Aliter tubera oenogaro: piper, ligisticum,
coriandrum, rutam, liquamen, mel, vinum, oleum
modice. calefacies.
322 Aliter tubera: piper, mentam, rutam, mel,
oleum, vinum modicum. calefacies et iuferes.
323. Aliter: tubera elixa cum porro, deinde
salc; pipere, coriandro conciso, mero optimo. inferes.
324. Aliter tubera: piper, ciminum, sili, men-
cui inha erebant ova ad spe- dationi enbractum 359.
ciem uvae saliebatur et sub 444. — conpungensin sex.
nomine od^alov, horaeum — sorbuerint vel sorbe-
item, vo^arov, quia circa ver rint scripsi pro ferverint.
conficiebatur, in deliciis ad 821. oenogarum
erat. hodie dotter, dotter- codd.
sack. Oken V. 1. p. 534. ad 323. ex /? et cod. hum.
ad319. surculo inf. 183. porro mendum videturpro
exoncras surculos tollis garo vel apirino, de quo
corr. pro exornas et 320. vino in praefat. — pro op-
unde quaedam suppleas. timo in /^ est obomo, vo-
ad 320. piper confrac- lebat fortasse opimo pin-
/tum dubius iunxi, nam con- gui Horat. serm. 2, 4, 65.
fractum per se sumi po- ad324. silfi velestsil-
test 53. et postponi emen- phium vel siii 35.
150
Lib. VII. Politeles.
tam, apiunQ; rutam, me\, acetum vel vimim, salem
vel liquamen et oleum modice.
325 Incolocasio: piper, ciminum, rutam,
mel, liquamen, olei modicum. cum fervuerit, amolo
obligas.
326. Cocleas [lacte pastas]: accipies co-
cleas, spongizabis, membranam tolles ut possint pro-
dire. adicies in vas lac et salem uno die, ceteris
diebus lac per se et omni bora mundabis stercus.
cum pasta fuerint, ut non possint se retrahere, ex
pulpas pasci possunt
vel possint praeter paris.
qui si pasti 8unt(sic„po-
sunt" et ^sunt" confusa ap.
Catull. 16, S.). quia in /5 ex
pro et et Varro 3, 14, 5.
coll. Plin. 9, 174. sapa et
farre cocleaspascit, proHum.
ex pulte pasci possunt
erui pulpa sapa cibari
p. quae pulpa breviore for-
ma sit i. q. pulpamen, pul-
pamentum vel pulticula vel
pollen. hodierni Graecilacte
et farina tritica saginant,
Seren. Samon. 535. furfure.
— lac siligineum s. si-
lignum est siliginea farina
nutritum et mixtum. ad ar-
tem coquendi cf. Seren. Sa-
mon. 319. „seu cochleas un-
dis calefactas ac probe in-
unctas suppositis torrens pru-
nis vinoque garoque perfu-
sas cape, sed prodest magis
esse marinas", ut lego pro
„prope iunctas" vel „pr. vic-
tas", et Marcell. Emp. 20.
p. 114. a. ed. Ald. „stoma-
cho laboranti cocleae pro-
ad 325. de colocasio ad
68. ubi idem fere ius.
ad 326. de genere coch-
leae quo in cibo utebantur
cf. Varr. 3, 14, 4. Plin. 8,
139. 140. 9, 173. 174. 30,
44—46. cum Gronov. not.
p. 61. Diosc. 2, 11. apudnos
helix pomatia et grysea L.
alibi aliae eduntur. Klemm
Culturwiss. p. 75. — lacte
p a s t a s ex marg. — s p o n-
gizabis ex jS. sfong. ed.
pr. fong. in ceteris codd.
— sale in sex. — in lac
codd. — omni hora in una
ed. pr. pro ommora vel
omi ora. similiter Salmas.
in Solin. p. 232. a. Plinium
8, 136. et Quintil. 11, 3, 137.
correxit, apud quem malim
„in ore" pro cod. optimi „in
ora". — pas t a sagina, durch
mast, ex y et florr. pro pa-
stae. ad 49. fuerint fac-
tae sint. cf. Sallust. Cat. 20.
volgus fuimus, FabriadLiv.
21,63,3. interpp. ad Vergil.
ecl. 7, 31. fiunt ed. pr. —
et ex ol. codd. et sim. et
Lib. VII. Politeles.
157
oleo friges, mittes oenogarum. similiter ex pulpa
sapa cibari possunt.
327. Cocleas sale puro et oleo assabis. Cocleas
assas: lasare, liquamine, piperC; oleo. suffundis.
Cocleas assas: liquamine, pipere, cimino, oleo. suf-
fundis assidue.
328. Aliter cocieas: viventes in lac siligineum
infundis. ubi pastae fuerint^ coques.
329. Ova frixa oenogarato: ova elixa li-
quamine, oleo, mero vel ex liquamine, pipere, lasare.
In ovis apalis: piper, ligisticum, nucleos infusos,
suffundes mel, acetum; liquamine temperabis.
sunt, si in aqua ferveant et
sic carbonibus torreantur at-
que ita ex oenogaro suman-
tur" et p. 116. a. «cocleas
sed veras africanas conditas
ex sale et paulo olei coctas,
sed non purgatas, qui ieiu-
nus ternas aut quinas quo-
tidie et frequenter sumpse-
rit, rarissimo stomachi do-
lore vexabitur, certe si car-
bonibus tostae sumantur me-
lius prosant".
ad 329. oenogaro par
H. oenogarata ceteri. feci
substantivum simile illorum
laseratum, anetatum, pipera-
tum, liquaminatum, quae cum
medicis Noster habet. ova
cum oenogaro miscentur 125.
garo temperantur Martial, 13,
40. — o b e 1 i x a codd. ovum
et obum scribi vides ex 78.
— Turneb. Advers. 10, 12.
corr. „infundes, suffundes mel
ac acetum". ceterura ova
apala sunt «7^«-^«, mollia
(Cels. 4, 3. fin. cum interpp.),
simpliciter elixata et sorbi-
lia ^o(p?jTa, quae abaliisdis-
cernuntur, ut Diosc. 2, 54.
P. Aeginet. 1,83. Galen.de
fac. alim. 3, 22. apud quem
et r^o^njTa sunt quae quasi
tremere videntur, quod eo-
rum candidum evidenter co-
gi coeptum est facile con-
coqui scribit Aeglneta nnx-
Ta suffocata, cruda cum garo
et vino et oleo subacta et
fy TTvCyfL. in vase duplici mo-
derate compacta, sed pessi-
ma esse in sartagine fricta,
iv Tiiyavi^ ax^vaL,6/Lifvay Tyjya-
viOTct medici ap. Ideler. II.
p. 260, 8. erant etiam, ut
omnia consumam, dura, ^(pd-a^
quae secta })/uCTOjua, iTnre-
Tm^juiva apponebantur. apala
saepius a medicis commen-
dantur, Scribon. 104. Cael.
Aurel. chron. 2, 7. 4, 3.
acut. 2, 37. 1, 10. Marcell.
Emp. 20. Plin. Val. 5, 3. 12.
158
Lib. VIII. Tetrapus.
Iiicipit Apici Caeli tetrapus.
Lih. VIII.
330. Aper ita conditur: spongizatur et sic
aspargitur ei sal et ciminum frictum et sic manet.
alio die mittitur in furnum. cum coctus fuerit, per-
funditur : [condimentum aprunum] piper tritura; mel;
liquameu; caroenum et passum.
331. Aliter in apro: aqua marina cum ramu-
lis lauri aprum elixas quousque madescat. corium
ei toUes. cum salC; senapi, aceto inferes.
332. Aliter in apro : teres piper, iigisticuQi, ori-
ganum; bacas mirti extemparatas, coriandrum, ce-
pas, suffundes mel; vinum, liquamen, oleum modi-
cum. calefacies, amolo obligas. aprum in furno
coctum perfundes. hoc et in omne genus carnis
ferinae facies.
Theod. Prisc. 2, 10. para-
bantur in apalari s. apalaria,
anaXa^ia, AuSOn. epist. '?!.
Laur. Lyd. de men?-. 1, 25.
p. 30. ed. Koeth.
Ad libr. VIII. inscribi-
tur TfT^ccTrovg, quod in eo qua-
drupedumanimalinm quae ci-
borum usum praebert opso-
nia lautioresque conditurae
traduntur.
ad 3S0. sfongiatur
codd. 326. — sale cim. in
sex, sal. cim. in ceteris.
ciminatus sal ap. Pallad. 12,
22, 5. aXag TeT^iu/ufvovg ufTa
xv^uivov habes in Geopon. 9,
32, 3. aXag ^v/jirag ap. Ari-
stoph. Ach. 772. frictum
corr. ex 333 pro tritum. —
verba inclusa sunt marginis.
aprimum ftd-y.. aprinum
y^ ed. pr. H. sic 339. apruna
et aprina. ad „apiunum" cf.
Marcell. Emp. 34 p. 137. a.
Plin. 28, 235. et var. lect. 8,
210. Salmas. ad Spartian.
Ael. Ver. 5. et ad Capitol.
Max. lun. 2. Philolog. Got-
ting. Vm. p. 548. — vel
pro mel in sex.
ad 331. aqua marina
ut 340. videtur thalassomeli
Plin. 31, 68. Ser. Samon. 537.
918. Marcell. Emp. 20. Diosc.
5, 20. et conferenda cister-
nina 44. vulgaris certe non
est. olim volebam murina
Lib.VIII. Tetrapus. 159
333. In aprum assum mra ferventia facies sic:
piper, cimimun frictum, api seraen, mentam; timum,
satm-eiamj cneci flores, micleos tostos vel amigdala
tosta, mel; viuum; liquaminis acetabulum, oleum
modicum.
334. Aliter in aprum assum iura ferventia: pi-
per ligisticum, api semen, mentam, timum, nucleos
tostos, vinum, acetum^ liquamen et oleum modicum.
cum ius simplex bullierit; tunc triturae globum mit-
tis et agitas cepa et rutae fasciculo. si volueris
pinguius facere, obliga si vis albo ovorum liquido.
moves paulatim. aspargis piper tritum et inferes.
335. lus in aprum elixum: piper, ligisticum,
ciminum, sili, origanum, nucleoS; cariotam, senape,
acetum, liquamen et oleum.
336. lus frigidum in aprum elixum : piper, ca-
reum, ligisticum, coriandri semen frictum, aneti
semeu; api semen, timum, origanum, cepullara, rael,
acetum, senape, liquamen, oleum.
murrina, myrrhina. — ma- nis ex par. pro liquameu.
descat mollescat, teneres- liquamen, acetum H.
cat, maceretur. — senape 6'i;i>Ya^ov.
codd. 127. et inferes d-x. ^d 334. ius simplex
ad 332. extenteras in quocum caro apruna coqui-
plurimis, e x t e n t e r a t a s C. tiir 204. — p i n g u i u s cras-
exenteras ed. pr. exen- gi„g ^x Plin. Val. 2, 45 p.
teratas H. explicat excor- igS. b. ed. Ald. corr. pro
ticatas. scribebant olim ten- pingue ius et pin^ui
perare, unde mentum et 43. iug. sinjiiig variatio ap. Cels.
— sale facies m septem. 3^ g fi^. _ moves coclea-
— ferme m quatuor, quod fio ggu spatha Scribon. 45.
est „terine", pro voce non
intellecta lacuna est in ^;^. ^^\,1'?- ^^^^ ^!^^^' ^^-
ad 333. enechi flos P^^^ ''i/''rr~ ""^^ ® ^"^
codd. enethi C- cniciflo- ^^^' ^^^- Hum.
res H. in marg, «alias ane- ad 336. deest in par. et
thi". ad 228» — liquami- ed. pr.
160 Lib. VIU. Tetrapus.
337. Aliter ius frigidum in aprura elixum: pi-
per, ligisticum, ciminum, aneti semen et timum;
origanum^ sili modicum, erucae semen plusculum,
suffundes merum, condimenta viridia; modico ce-
pam, pontica vel amigdala fricta, dactilum, mel,
acetum, merum modicum, coloras defricto, liqua-
men, oleum.
338. lus aliter in apro: teres piper, ligisticum,
origanum, api semen, lasaris radicem, ciminum, fe-
niculi semen, rutam; liquamen, vinum, passum. fa-
cies ut ferveat. cum fervuerit, amolo obligas. aprum
intro foras et inferes.
339. Perna apruna ita inpletur terentina: per
articulum pernae palum mittis ita ut cutem a carne
separes, ut possit condimentum accipere per cor-
nulum et universa inpleatur. teres piper, bacam
lauri, rutam, si volueris lasar adicies, liquamen op-
timum; caroenum et olei viridis guttas.
340. Cum inpleta fuerit; constringitur illa pars
qua inpleta est ex lino et mittitur in zemam. et
elixatur in aquam marinam cum lauri turionibus et
aneto.
ad337. silfi codd. 35. — am hueftknochen hinab. est
modica codd. ad 77. — autem articuliis corporis et
cepa agitas ex codd. pro membrorura nodus, Plin. 11,
Hum. cepam cf. 334. 370. 217. 177. — ut un. codd. —
— pontica 228 liquam. opt. ad Gargil.
ad 338. ius add. ex par. p. 22.
— foras tanges 341. ad 340. quae impl.
ad 339. aprunaad330. par. ed. pr. H. in zymam
— terentina inpensa illa fermentum, sauerteig coni.
53. emend. ex 372. pro re- Hum. et confert Plin. 18, s.
centina ^9i(. recentia 26. zema ut 364. est ius
ySL>. ed. pr. recens H. — cf. Isidor. 20, 2, 32. apud
per articul. secundum os alios etiam olla in qua car-
pernae, iuxta articulum et nes coquuntur. cf. Salmas.
ea parte qua est articulus, ad Vopisci Aurel. 49. Du-
Lib. VIII. Tetrapus. 161
341. lus in cervo: teres piper, ligisticum,
careum^ origanum; api semen, lasaris radicem^ fe-
niculi semen, fricabis, suffundes liquameU; vinum,
passum, oleum modicura. cum fervuerit, amolo ob-
ligas. cervum coctum intro foras tanges et inferes.
842. In platonem similiter et in omne genus
venationis eadem conditura uteris.
343. Aliter cervum elixabis et subassabis. teres
piper, ligisticum, careum, api semen; suffundes mel,
acetum^ liquamen, oleum. calefactum amolo obli-
gas et carnem perfundes.
344» lus in cervo: piper, ligisticum, cepuUam,
origanum, nucleoS; cariotas, mel; liquamen; senapC;
acetum, oleum.
345. Cervinae conditura: piper, ciminum, con-
dimentum, [petrosilinum], cepam, rutam^ mentam,
mel, liquamen, passum, caroenum et oleum modi-
cum. amolo obligas cum iam bullit.
346. lura ferventia in cervo: piper, ligisticum,
petrosilinum, ciminum, suffundeS; nucleos tostos
fresne T. VI p. 933. col. 1. natura schaufler dicitur da-
-- mirinam par. ad 331. ma a latitudine cornuum pla-
curionibus /ryc: ed. pr. tu- ton vocari poterat, ut ille a
riones lauri et ap. Colum. latitudine pectoris Platon
12, 50, 5. stockknospen, wur- (ad Diog. Laert. 3, 4. Her-
zeltriebe, schosse? sunt qui mann Plat. pliilosoph. 1 p.
ramuli331.1aurus viridis379. 92, 31)? — venationis
eius teneri ramusculi staen- carnis ferinae 332. —
gel? ad 345. condimentum
ad 342. pro codicum in est petroselinum 56 bulliit
platone ed. pr. glossema /9 H. bulloit y. 350.
in platycerote habet, ad 346. suffundes me-
quod animalis nomen alibi rum 337. vino 352. perfun-
quoque perperam scribitur, des ed. pr. — pro rariore
Plin. 11, 123. Varr. 2, 1, 5. voce embambam lacuna
cum Schneid. nonne vero ut est in &)(. forte cum aliquot
venatoribus nostris a sua libris lemmati tribuendum,
C. Apicius ed. Schuch.
n
162 Uh. VIII. Tetrapus.
aut amigdala^ mel^ acetum, vinum, oleum modicum,
liquameu et agitabis embambam
347. lu cervinam assam : piper, nardostatium,
folium, api semen, cepam aridam, rutam viridem^
mel; acetum, liquamen, adiectum cariotae, uvam
passam et oleum.
348. Aliter in cervum assum iura ferventia: pi-
per, ligisticum, petrosilinum, damascena macerata,
vinum^ mel, acetum; liquamen, oleum modicum. agi-
tabis porro et satureia.
349. lusincaprea: piper, ligisticum, careum,
ciminum, petrosilinum, rutae semen, mel, senape,
acetum, liquamen et oleum
350. lus in caprea assa: piper, condimentum,
rutam, cepam, mel, liquamen, passum, oleum mo-
dicum, amolum cum iam bullit.
351. Aliter ius in caprea: piper, condimentum,
[petrosilinum] origanum modicum, rutam, liquamen,
mel, ])assum et olei modicum, amolo obligabis.
352. lus in ovifero fervens: piper, ligisti-
ut ad „agitabis" suppleas vo in assum vel in cer-
porro et satureia 348. 352. vo asso. — porroetsat.
375. ebambam par. em- ut 282.
bebam ed. pr. graeca vox ad 349. capra C et in
ex latina declinatione, alibi ind. capitul. y. eadem con-
quoque varie scripta 103. fusio. Caes. b. g. 6, 27. Liv.
Salmas. ad Tertull. de pall. 1, 16, 1. Sueton^ Tib. 45.
p. 123. 126. Hildebr. ad Apul. Hildebr. ad Apul. met. 8, 4.
met. 2, 7. p. 89. 90. p. 649. 650. — carenum
ad 347. nardostatum par. in quo uno vel pro
par. nardostachyuraHum. mel.
282. — cariotam codd. ad 350. aliter ius ed.
adiectum pugnum, ma- pr. H. — cum absorptum
nuam, wurf. adiectam ed. addidi ex 345. bulliet S.
pr. adiectas H. bullient l.
ad 348. incervumas- ad 352. codices praeter
sum ed. pr. H. pro in cer- par, post „ovifero" scholion
Lib. VIII. Tetrapus. 163
cum; ciminum, mentam siccam, timum; silfi, suffun-
des vinO; adicies damascena macerata, mel, vinum,
liquamen^ acetum^ passum ad colorem; oleum, agi-
tabis fasciculo origani et mentae siccae.
353. lus in venationibus omnibus elixis et assis :
piperis scripulos VIII. rutam, ligisticum, api se-
men, iuniperum, timum, mentam aridam, scripulos
senos, puleii scripulos III. haec omnia ad levissi-
mum pulverem rediges et in uno conmisces et te-
res. adicies in vasculum, melle quod satis est. et
his uteris cum oxigaro.
354. lus frigidum in ovifero: piper, ligisticum,
timum, ciminum frictum, nucleos tostos, mel; ace-
tum^ liquamen et oleum. piper aspargis.
355. Vitulina fricta: piper, ligisticum, api
semeu; ciminum^ origanum, cepam siccam, uvam
passam, mel, acetum, vinum, liquamen, oleum; de-
frictum.
356. Vitulinam sive bubulam cum porris, sita-
neis [vel] cepis vel colocasiis^ liquamen, piper, la-
sar et oiei modicum.
habent „hoc est ovis silva- tae, insularum Archipelagi,
tica". non disiunctis vocibus Hungariae Wallachiaeque us-
id animalis nomen scripsi, que ad Austriam. cf. Link
ut scriptum est in Gloss. Grr. Urwelt 1. p. 381— 385. Voigt
TT^o/SaTov ay^Lov ovifcr ct ap. Zoolog: 1, p. 407 — 410. —
Plin. 28,159.197. equiferus, silfi codd. 35.
etsi legantur oves ferae ap. ad 353. teres displieet,
I. Capitol. Gord. trib. 3. Vo- malim temperes. — melle
pisc. in Prob. 19. ovis fera et mel codd. ad ablativum
ap. Plin» 8, 69. contra ferus suppleas mitis 197.
aper ap. Sueton. Aug. 67, ad 356. pro cidaneis
feri sues ap. Plin. 8, s. 78. vel cidoneis codd. in S-x
est strepiceros Plinii 1 1 , 124. lacuna, corr. s i t a n e i s, quod
8, 214. vulgari maior, corni- cepae genus et setania dic-
bus erectis. intortis sive con- tum ob vicinitatem soni cum
tortis, habitans montosa Cre« illis iisque notioribus malis
164
Lib. VIIT. Tetrapus.
357. In vitiiliiiam elixam: teres pipei'; ligisti-
cum^ careimi; api semeii; suffundes mel, acetum,
liquamen, oleum. calefacies, amolo obligas et car-
nem perfundes.
358. Aliter in vitulina elixa: piper, ligisticum,
feniculi semen^ origanum, nucleos, cariotam, mel,
acetum, liquamen^ seuape et oleo.
359. Copadia aedina sive agnina: pi-
pere et liquamine coques, sum faseolis faratariis,
liquamine, pipere, lasare, cum imbracto bucellas
panis et oleo modico.
facillime confundi potuit. cf.
Plin. 19, 95. 102. a^Tuiaov
x^6/u/uvov Theophrast. hist»
pl. 7, 4, 7. Apici Excerpt.
in praefat. mea. infelici ma-
nu Hum, scripsit porris
succidaneis qui sint secti-
les, sectivi, tonsiles, schnitt-
iwiebel, schlotten. sic c et s
confusum ap. Manil. 1, 57.
ubi malim „praesepta".
ad 358. senape corr.
pro senapi ex 393.
ad 359. ut ea copadia
fiant audimus 370. — unus
ex difficillimis locis. cum
fasceolis faratareis par.
phaseolis paratariis in-
venit Hum. et scribit „nam
propinquis fructibus, ut 2,
175. sub hortensis smilacis
nomine testatur Dioscorides,
tanto undique incremento se
implicant, ut scenas etiam
et tentoria inumbrent". quod
adiectivum si in libro de arte
coquinaria locum habere pos-
set, esset potius ^parietariis"
s. «parietinis" ex Aurel. Vict,
in Const. epit. 6. et Am-
mian. Marc. 27, 3, 7. quiad
parietes pergulasque scan-
dere apti, vel „paratariis"
ex Vergil. G. 1, 227. id est
vilibus, parabilibus, paratu
facilibus, quales ad eum ci-
bum exquisitiorem non ido-
neos esse unusquisque videt.
nfaseolis" tenens equidem,
inveni ^farinariis" mola frac-
tis, e^^Yjuari. SCU f^ey^(p, aXeii-
QM hsy^Lvo), pro quo lomen-
to mox bucellae panis ad ius
obligandum adhibeantur. duo
condiendi genera statuenda
esse pro certo habeo. inveni
etiam fasciculis para-
tariis quales sint rutae,
aneti, origani, porri, quos
Noster saepius in ius mittit,
vel cum fas, colis, fa-
rato, si vis liq. quod sit
colo echini condi, cum fieri
potest, si sunt 218. 372. et
farre obliga vel bucellis pa-
nis i. e. confracto 53. vel
Lib.Vm. Tetrapus. 165
360. Aliter aedinam sive agninam ex-
caldatam: mittes in caccabum copadia. cepam,
coriandrum minutim succides. teres piper; ligisti-
cum, ciminum, liquamen, oleum, vinum. coques.
exinanies in patina, amolo obligas.
361. Aliter aedinam sive agninam excaldatam:
agnina cruda trituram mortari accipere debet, ca-
prina autem cum coquitur accipit trituram.
362. Aedum sive agnum assum: [aedi
cocturam] ubi cum ex liquamine et oleo coxeris,
incisum infundes in pipere, lasare, liquamine, oleo
modico et in craticula assabis. eodem iure contin-
ges. piper aspargis et inferes.
363. Aliter aedum sive agnum assum: piperis
semunciam, asareos scripulos VI. gingiberis modi-
cum, petrosilini scripulos VI. lasaris modicum, li-
quaminis optimi eminam, olei acetabulum.
cum fas, colis horaea- buc. in modum imbris spar-
riis 318. et colis para, gito irrora, Sq6ai(^fLqaive.
caricis et de coliris, col- ad 360. excaldatam
lyris farrarcis, farreis, panis ut 361. coll. 137. non calida
generecogitavi. — embrac- aqua lotam, ut amygdalas
to par. mbracto &x, m- excaldatas ap. Marcell. Emp.
bratto i, imbrato ed. 26. explices, sed in ea coc-
med. vox graeca est em- tam. inde Gallorum eschau-
phractum, et si ab e^cpqaa- der. — minutum codd. cf
asiv farcire derives, signin- \\i^ jgQ^ al.
cat fartum, obsonii intriti „/i oei ' -^ • a'
genus quale est 444. si ab ^^ ^^\ «^^ «^^^^^ ^^,^.^"
%,S^^X^\ idem fere quod ^T ^^"^^ ex compendio
embamma 347. si lectio sa- Z^^.^ ^^"^.« tritura mor-
na, supple „misces" et ex- *\V,^, / ^•. ''''''
plica: ad id ius spargis con- ^^^*^' ^«t^q^am coquitur.
fractura 53. fractum, coptum, ^^ 362. incisnm cul-
ut sit amulandi genus. — ^ello apertum 290. conpunc-
b o c e 1 1 a s ft^xn. ut mei *""! ^^.t i"s bibat 30 1 . 320. —
amant volva, ramolus, fisto- gratic. ^ii-x
la. conieci tumimbricito ad363. asareos 274.—-
166
Lib.VIII. Tetrapus.
364. Aedus sive agnus siringianus id
est mammocoetis: exossatur diligenter, a gula,
sic ut uter fiat et intestina ei integra exinaniantur,
ita ut in caput in intestina suffletur et per novissi-
mam partem stercus exinanibitur. aqua lavantur di-
ligenter. et sic inplentur admixto liquamine et ob
umores consuitur et mittitur in clibanum. cum coc-
tus fuerit, perfunditur ius bulliens: lacte piper tri-
tum, liquamen, caroenum, defrictum modicum, sic
^eng/9. ginz. ed. pr. zing.
H. ad 29. — modice ^n.
ad 364. syringladus
id. e^. mamotestis (— ce-
stis y) codd. sed 365. si-
ringiatus. delirat Hum.
qui „lege syringatus, a
tistula quae ov^iyi graece di-
citur, quae vero sequuntur
verba interpretativa expun-
genda censemus". isti itaque
est in modum syringis seu
fistulae excavatus, intus in-
anis factus, ut haedus sic
dicatur cuius intestina omni
emissa faece et vacua facta
sint, ut condimentis farciri
possint, quibus postea con-
sutis integer coquatur. par-
tem veri vidit Dufresne
Gloss. tn mammocestis IV.
p. 214. ^mammocestis per-
peram, ni fallor, pro /ua^ujuo-
9-Qtnroq. qui adhuc lac sugit".
at vero non est is vno/uai^ioq,
vTTOTLT&ioc, sed quem vulgus
matris filium appellat, ado-
lescens delicatius educatus,
effeminatus ac mollis. agnum
intellegi qui adhuc a syrin^
gibus est, cannas mammae,
lac sugit, lacte mero pasci-
tur Martial. 13, 41. dubium
non est, sed dubius haereo
utrum scribam syringia-
cus, an syringnatus, de
qua forma nuper monuit I.
Becker in lahn. lahrb. vol.
73. p. 313. si syringianus
vera est, quasi est mammaea-
nus et similis illi phaecasianus
ap. luven. 3, 218. idemquo
significans quod mammoce-
tis ^a^^oxouTjg SCU /Ja^^uo-
xoiTOQ, xoLTaTog f7Ti//oii^//,/?, ad
quam rationem sunt dxoiTf^?
et axoiTig, ^a/uaixoLTT^g^ naqa-
xoLTtjg^ jur^TooxoCTJjq ap. Hip-
ponact. in Philologo Gotting.
VII. p. 555. d^QfroxoiTrjg ap.
Euseb. e/U/SaaixoLTT^g ap. Pe-
tron. 24, 1. onocoetis ap.
Tertullian. apolog. 16. fiu.
coll. ad Nat. 1, 14. VitaxotTog
exocoetus ap. Plin. 9, 70. qui
piscis in terra cubat. — a
gula aperitur et exentera-
tur 384. a cervice expeditur
254. a gilla codd. sed 384.
per gulam. alibi etiam scri-
bitur gyla. — sic ut uter
fiat ex ed. pr. et H. sicut
Lib. VIII. Tetiapus.
167
et oleum et iam bullienti mittis amolum vel certe
mittitur in reticulo vel in sportella; et diligenter
constringitur et bullienti zemae cum modico salis
submittitur. cum bene illic tres undas bullierit, le-
vatur et nlenuo bullit cum umore supra scripto.
bullieute conditura perfunditur.
365. Aliter aedus sive agnus siringianus: lactis
sextarium unum, mellis unc. IV. piperis unc. I. salis
modicum, lasaris modicum. lus in ipsius : olei ace-
tabuluffl; liquaminis acetabulum, mellis acetabulum,
utinam fiat i9-j^.sicut fiat
/?4. sic ut fiat yS. cum
vacuo spatio. sic ut vide-
tur fiat TT. in modum utris
384. — e i in plurimis, e i u s
/?. et n. — eximabitur
y. exinabitur ed. mediol.
exinanitur n. ad pluri-
morum obsoletae coniuga-
tionis formam cf scibo, au-
dibo, communibo, opperibor,
experibis Catull. 21, 6. illar-
gibo Cat. ap. Non. p. 320.
a. — in absorptum ab in-
test. addidi. ni placet, scribe
cum par. sufflentur. ita
ut cap. florr. sine praepos.
— ex intestinis stercus egre-
di scribit Paulus medicus 6,
88. in caput in os, in den
mund hinein, Mart. 14, 74.
per caput codicis par. es-
Set xara xecpaX^v, von obcn
hinab. ceterum id fit ex more
utricularii, a0xaC?.ov qui tibia
utri inserta inflat. de quibus
musicis cf Boulenger De
theatr. 2, 35. — per no-
viss. partem extremara.
per clunes. sic posteriora
crura Plinio 11, 249. dicun-
tur novissima. — lavan-
tur — inplentur inte-
stina. — ob humores corr.
pro ab humeris vel ad
humerum n. — sic et
modice mittis. — etiam b.
codd. quorum y^ bullies,
C b ul 1 i a t. ad „iam" cf. 345.
350. — mittitur aedus. de
eo sportellae usu ad 121. —
reticulo pro retiac. ex
L. est yu^ya&og, cauistrum e
vimine plexum, reticulato
opere factum, in quo ex lino
constrictus aedus in zemam
mittitur 340. — bull. zema
codd. at cf. 373. 374. 289.
— tres undas bull. 65.
Pallad. 12, 22, 4. „duabus
aut tribus undis fervere pa-
ti", zweimal aufsieden las-
sen. —
ad 365. siringiatus
codd. syringianis ed med.
364. — ius in ipsiusprae-
positione quod apud alios
non rarum postposita. ma-
168
Lib. VIII. Tetrapus.
dactilos tritos VIII. vini boni eminam, amolum mo-
dice.
366. Aediim sive agnum crudum: oleo,
pipere fricabis et asparges foris salem purum multo
cum coriandri semine. in furnum mittis. assatum
inferes.
367. Aedum sive agnum tarpeianum:
antequam coquatur, ornatus consuitur. piper, rutam,
satureiam, cepam, timum modicum et liquamine.
collues aedum, macerabis in furno aut in patella
quae oleum habeat. cum percoxerit^ perfuudes in
patella inpensam: teres satureiam, cepam, rutam,
dactilos, vinum, caroenum, oleum. cum bene duxe-
rit inpensam, in disco poneS; piper aspargis et in-
feres.
368. Aedum sive agnum particum: mit-
lim tamen ius spissius
pinguius 334. — oleum
codd.
ad 366. crudum non
maceratum, crudo iure i. e.
nou cocto, frigido aspersum
antequam in furnum niitti-
tur. sed scribendum erit In
aedum vel crudo cf. 238.
287. 376. similiter 330. aper
sale et cumino aspergitur
et alio die in furno coqui-
tur. — pipere /?/r H. pro
piper. fricabis est quod
perfricabis, infriabis. — sa-
lem pur. 271. — semen
ad 367. tarpeianum
in uno t, et in omnibus 406.
pro tatarpeianum. in tar-
peio seu capitolino monte
diis egregiae dapes infere-
bantur (Martial. 12, 48, 12
et 13, 91) qaae lautitiae au-
gebantur ex quo Nero da-
palis exstitit in aurea domo
quae a Palatio Esquiliasus-
que pertinebat. — an one-
ratus farsus corr. pro or-
natus aliquot locis? alibi
quoque ea verba confusa
monstrat Corte ad Lu-
can. 6, 518. participium in
uno ft et ed. Hum. procul
dubio ex cod. in reliquis
deest, — coquantur in
sex et ed. pr. — 1 i q u a m i n e
temperabis. liquamen n.
— aut ex uno par. addidi
ob 369. 408. — duxerit
140. — pones compones.
ad. 368. pasticum co-
dicum explicabam vel lacte
pastum 376, vel a matre re-
Lib. VIII. Tetrapus.
169
tes in furnnm. teres piper, rutam, cepam, satureiam,
damascena nucleata, lasaris modicum vivi, liqua-
men et vinum. fervens colluitur in disco, ex aceto
sumitur.
369. Aedum laureum ex lacte: aedum cu-
ras, exossas, interanea eius cum coagulo toiles,
lavas. adicies in mortarium piper, ligisticum, lasa-
ris radicem, lauri bacas duas, piretri modicum, ce-
rebella duo vel tria. haec omnia teres, suffundes
liquamen, temperabis ex sale. super trituram colas
lactis sextarios duos, mellis ligulas duas. hac in-
pensa intestina reples et super aedum conponis in
giro et omento carta coperies, surclas. in caccabum
vel patellam conpones aedum, adicies liquamen,
oleum, vinum. cuni ad mediam cocturam veuerit,
teres piper, ligisticum et ius de suo sibi suffundes,
motum, a lacte depulsum et
herbarum iam patientem. sed
praestat particum nomine
a lasere parthico ducto 240.
idem mendum ap. Petron.
47, 10. — vivi corr. pro
vinnm ex 243. 393. et ten-
tavi las. ra!dicem unam.
1. — fervens aedus 376.
c 11 u i t u r perf unditur, ibi-
dem et 406. — ex aceto,
nisi malis ex acetabulo,
382. erit sx (iix^i^iaxoq^ }% }/u-
^aiuuarog vel f| }ju^a(pCov^
olvjSafpov quod vas ad pati-
nam apponebatur ad cibum
liquamine, oxygaro et simi-
libus imbuendum. ut brevis
sim cf. Salmas. in Solin. p.
265. 266. Hermann Griech.
privatalt. § 28, 15. 16.
ad369. aedum laurum
codd. et ed. pr. unde lau-
reatum fecit Hum. lauro
conditum indeque odorem
eius habentem, qualis est
379. porcellus laureatus. ex
optimi cod. /? laurum feci
laureum pro laurea isiciis
super ipsum circinatis coro-
natum, olim loricatum
farciminibus ut lorica circum-
datum. similiter 133. patina
ex lacte dicitur, in qua
multis rebus una paratis et
coctis lac super massam per-
funditur. — coagulo ven-
triculo, utriculo 373. 374. —
pireti in plurimis 181. —
in giro codd. i. e. in circo,
cf. in gyrum ap. Sueton. Caes.
39. in zirbo Hum. corr.
quod sit „inomento" inmXow,
Dufresne VI p. 935. —
170
Lib. VIII. Tetrapus.
mittes defrictum modicura, teres, reexinanies in
capsum. cum percoctus fuerit, exoneras, amolo ob-
ligas et inferes.
370. Agnum simplice: de agno decoriato
facies copadia, lavabis, diligenter mittes in cacca-
bum, adicies oleum, liquamen; vinum, porrum, co-
riandrum cultro concisum. cum bullire coeperit,
cepa ius agitabis et inferes.
371. Aedum lasaratum: aedi intestinis bene
purgatis inples, piper, liquamen, lasar, oleum et
intra aedum mittes et bene consues et cum aedo
simul coquuntur. et cum decoxerit, adicies iu mor-
tarium rutam, bacam lauri et levato adque exiccato
aedo ipso iure perfundis et sic ponis.
omento carta per asyn-
deton, quod si displicet, ex
403. adde „et" aiit ex 402.
„vel", aut „carta" expunge
cum y. — c a r t a aegyptiaca,
de tenuibus latisque segmen-
tis foliorum papyri contexta,
emporeticam dicit Plin. 13,
76. eadem utitur coquus 402.
431. Horat. ep. 2, 1, 270.
Martial. 3, 2, 4. qui eandem
rem 13, 1. togam dixit et
4, 87, 8. tunicam e Catull.
95, 8. cui non in mentem
veniunt „cotelettes en pa-
pillotes"? — coperies
scripsi pro coop. et men-
dis codicum 63. — coctu-
ram ex tt et H. pro codi-
cum cora. cf. 153. — m-
defricto p. m. in fricto
in sex et ed. pr, m. in de-
fruti m. Hum. cf. 67. 154.
251. 380. singulare aenigma
in voce caccabum cuius
compendium est cabum 160.
latere opinor, scribo auda-
cior in capsum de quo
253 familiarius erat r e e x i n.
in caccabum ex 135.213.
190. 45. al. — exoneras
cartam tolles 373. corr. pro
exornas. —
ad 370. ea et sequens ex
Excerpt. cod. salmas. qui
agnu simplice. ego sup-
pleo „iure" 271. — an de-
carnato ex 295? — cu-
padiola lav. cod. — ce-
pa ius emend. pro saepi-
us ex 334. 143. idem feci
392. —
ad371. aedulasaratu
cod. in lemm. et intesti-
nas b. purgatas. cf. 364.
de meo ablativo ad Gargil.
p. 42. inples ut docetur
369. — cocuntur — mor-
tario — ruta baca —
lebato a. adque exuga-
Lib.VIII. Tetrapus.
171
372. Porcellum farsilem duobus gene-
ribus: curaS; a gutture extenteraS; [a cervice] or-
nas. antequam praedures, subaperies auriculam sub-
caute, mittes inpensam terentinam in vesicam bu-
bulam, exin fistulam aviarii rostro vesicae alliga-
biS; per quam exprimes in aurem quantum cepe-
rit, postea carta praecludes et infiblabis et prae-
parabis aliam inpensam, sic facies: teres piper,
ligisticum, origanum, lasaris radicem modicum, suf-
fundes liquamen, adicies cerebella cocta, ova cruda,
alicam coctam, ius de suo sibi, si fuerit aucellas,
nucleos, piper integrum, liquamine temperas. inples
porcellum, carta obducas et fiblas. mitte sis in fur-
num. cum coctus fuerit, exoncras, perunguis et
inferes.
to cod. quorum ultima non
sine difficultate sunt. exu-
gato est exucato, exic-
cato, per sabanum siccato
376. 239. et aedi mendum
cuius causa sequens vocalis
pro a^do. — ponis appo-
nis, inferes, an „ad ignem" ?
ad 372. et aures ut 382.
et venter impletur sed varia
impensa. extenteras 236.
— quia Nostro a cervice
idem quod a gutture, illud
marginale est librarii me-
moris „a cervice expedies"
252. — perdures codd. cf.
374. 384. 292. 250. — sub-
cautc corr. pro sub cu-
tem impens. terentin.
53. — b u b u 1 u m codd. prae-
ter ed. pr. — exin corr.
pro et in. — aviarius
qui in aviario, quod Grae-
cis dicitur oQviS-covy altilia
curat et farcit unde alibi
fartor avium vocatur, lahn.
lahrb. QQ p. 218. et alti-
liarius in Inscript. oqvl&o~
XO//OS ap. Procop. Vandal. 1,
2. oqvid-oTQoipoi in Gloss. Phi-
lox. oiselier Francorum. —
rOStrO COllo, T^a^r^Xip XV-
arewg Erotian. Gloss. Hippocr.
p. 332. — ex codd. reduxi
infiblare, fiblare, fibla
pro infibulare, fibulare,
fibula, ut est fiblatorium
ap. Trebell. Poll. de Regil-
liano sagum quod fibla nec-
titur vel stringitur, cf. Sal-
mas. p. 302. sive T. II p.
276. Dufresne Gloss. T. VII
p. 349. infirmaculum. sic
surclare al. — modicum
adverbiascit ut minus. —
si absorptum et hic adden-
172
Lib.VlII. Tetrapiis.
373. Aliter porcellum: salem, ciminum,
lasar, liquaminatum de porcello eicis utriculum ita
ut aliquae pulpae in eo remaneant. teres piper, li-
gisticum, origanum, suffundes liquaraen, adicies
unum cerebellum, ova dua. misces in se. porcel-
lum praeduratum inples, fiblabis. in sportella fer-
venti ollae summittis. cocto fiblas tolles ut ius ex
ipso manere possit. pipere asparsum inferes.
374. Porcellum elixum farsilem: de por-
cello utriculum eicies, praeduras teres piper, ligi-
sticum, origanum, suffundes liquamen, cerebella
dum erat. sic coquus dicit
218. „si sunt et ungellas
coques", so du hast. Hum.
nescio unde ed. „ferveat,
quum ferbuerit", quod te-
nens Hildebrand ad Glossar.
p. 22. corrigit „avellanas".
— avicellas ed. pr. H.
ad 181. — obducas corr.
pro obduras et 375. ut
sit quod coperias 369. invol-
vas 431. — verba „carta —
aliter porcellum" om. ed. pr.
— mitte sis corr. pro
mitteres /5. mitteris ed.
pr. mittes sex et H. id
sis lenit imperium estque
quod „si vis" 13. 334. „si
voles" 81. 102. „si volueris"
119. 126. cf. ad Cicer. Tusc.
2, 18 p. 544. Mos- — exo-
n e r a s fiblas tollis 373. corr.
pro exornas, quod vero
quod spongizas 374. sit. —
perunguis oleo, oleum in
patinam mittes, ut passim.
ad 373. in his speciebus
porcellus exenteratus prae-
duratur. liquaminatum
piper ex liquamine tritum,
liquamen mixtum 80. sicha-
bemus laseratum, piperatum,
anetatum, oenogaratum. —
vocem „porcellum" ante „li-
quaminatum" cum par. eieci.
utricul. et 374. coagulum
369. — pro ut Hum. corr.
ne contra seiisum Nostri,
nam pulpae sunt viscera
ut cor, iocur, pulmo 384.
397. non interanea s. Inte-
stina. — unum ex 8yn ed.
mediol. restitui pro vinum
eadeni confusio Varr. L. L.
p. 177. Sp. et Scribon. 180.
225. 268. Cels. 5, 25, 2. —
dua ex 298. pro duo vel
dura codicum, ad 141. —
fiblabis — sum 289. 364.
374. ad verbum fiblare 372.
— manere codd. et cod.
gudian. ap. Klein. ad Lam-
bini Emendd. Tull. p. 496.
b. cf. ad 96. de ea confusio-
ne coniugationum.
ad 374. praecides in-
cides 264. — praedur. li-
quam. illo 373. in. descripto.
Lib. VITI. Tetrapiis.
173
cocta qnod satis sit, similiter ova dissolves^ liqua-
mine temperabis. farcimina cocta integra praeci-
des, sed ante porcelliim praeduratura liquaminato
lavaS; deinde inpleS; infiblaS; in sportella ferventi
ollae summittis. coctum spongizaS; sine pipere in-
feres.
375. Porcellum assum tractomelinum:
porcellum curatum a gutture extenteras, siccas. te-
res piperis unciam, mel, virium. inpones ut ferveat.
tractam siccatam confringes et partibus caccabo
permisces, agitabis surculo lauri viridis, tam diu
coques, donec levis fiat et inpinguet. hac inpensa
porcelium inples, surclaS; obducas carta, in furnum
mittis. exornas et inferes.
376. Porcellum lacte pastum, elixum,
sic corr. pro liquamine
delavas. ^lavas" sabano
exiccas 371. 376. spongizas.
— sfongizas codd. sfon-
gias n.
ad375. tractomelinum
librorum et tractomeli-
tum Hum. „tracta et melle
conditum" non satis placet,
vix enim crediderim a melle
plerisquepatinis admixto eum
porcellum nomen trahere pos-
se. conieci tracto molli-
tum et molitum factum,
vel tracto molito eonfrac-
to vel tracto laurinum.
ut ^laureatum" habes lauro
viridi item conditum 379. —
extenteras 236. exent. ed.
pr. H. — tractam in uno 9-
pro tactam — partibus
paulatim. — levis corr.
pro lenis. leve vocant la-
tini, ro^vvrjT6v graeci medici
indeque nostri cum coquis
^glatt" restituenda Plinio nae id adiectivum nihil di-
Val. 2, 17. 5, 24. et aliquo- cit. a sapore acidulo eoque
ties „iuscellum" pro „viscel- iucundo quem indit inprimis
lum". — anesum cod. corr. cepa et lasar merito nomi-
ex 380. 385. 388. — ruta natur acidus. mendum pepe-
baca lauri fricavis — rit m finale. — alio reli-
amulo obligavis cod. — quo in quo leviter coqueba-
182 Lib. VULL l^tr^pus,
satureiam, ceparn, rutam, api semen, liquameii, la-
sar; vinum et modicum olei. aliquotiens versatur,
in ipsa percoquitur conditura.
396. Item aliam ad eum inpensam, cum prope
tolli debeat: teres piper, dactilum^ lasar, uvam pas-
sam, carx)enum, liquamen, oleum. suffundes et cum
bullierit, piper aspargis et inferes.
397. Leporem farsum: nucleos integros,
amigdala, nuces sive glandes concisas, piperis gra-
na solida, pulpam de ipso lepore et ovis fractis
obligatur. tegitur oraento porcino. in furuo. sic
iterum inpen«am facies: rutam, piper^ satiniam ce-
para, satureiara, dactilum, lasar, liquamen; caroe-
num vel conditum. diu conbulliat donec spisset et
sic perfunditur. sed lepus iu piperato liquamine et
lasare maneat.
398. lus album in assum leporem: piper,
ligisticum, ciminum, api semen, ovi duri medium.
trituram colliges et facies globum extra. in cacca-
bulo coques liquamen, vinum, oleum, acetum^ mo-
tur. — pertangito tangi- lotae- cf. Pliu, 16, 3. 6. —
to 401. 406. contingito 112. pulpam pulmones, iocur
295. 300. leviter perfunde. 373.384, de codicum mihi
— malui lasar vivum243. est tegitur cx 402-403.—
393. cf. 396. — versatur in furno assas. — ite rum
lepus, aTQ^'(psrai Athen. p. alteram. — similis conditura
623 A. est 407. — setiniam ce-
ad 396. ad eam codd. pam ex 356. pro codicum
ad 397. glandes con- satis cepam et dacti-
coquere impotens physicus lum, lasar ex 396. pro
isnensis corr. iuglandes. dactilos. idem mendum
sunt vero aphaeresi admissa ex compendio ortum sustuli
vel eaedem vel glandes fa- 407. — pro d i u c u m b. vel
geae s. fagineae, fructus fa- diu comb. /?. duo pessimi
gi, hibericae Gellii 6, 16, 5. meorum habent avicum b.
buchecker, bucheichel, vel ad 398. colliges melle
fructus dulces quercus bal- 33. 35. 105. — modico
Lib. Vm. Tetrapus. 1^3
dico cepullam concisam, postea globulum condi-
mentum mittes et agitabis origano vel satureia, si
opus fuerit, amolas.
399. Aliter leporem: ex sanguine et ioci-
nere et pulmonibus leporinis minutal: adicies in
caccabum liquamen et olcum, coctura porrum et
coriandrum minutatim concides, [iocinera et pul-
mones] in caccabum mittes. cum cocta fuerint, te-
res piper, ciminum, coriandrum, lasaris radicem,
mentam, rutam, puleium, suffundes acetum, adicies
iocinera leporum et sanguinem, teres, mel et de suo
sibi; aceto temperabis, exinanies in caccabum, pul-
mones leporum minutatim concisos in eundem cac-
cabum mittes. facies ut ferveat. cum fervuerit, amo-
lo obligas, piper aspargis et inferes.
400. Aliter leporem ex suo iure: lepo-
rem curas, exossas, ornas, mittes in caccabum,
adicies ex oleo liquamen, coctura fasciculum porri,
coriandrum, anetum. dum coquitur, adicies in mor-
tarium piper, ligisticum, ciminum, coriandri semen,
lasaris radicem, cepam aridam, mentam, rutam, api
semen, fricabis, suffundes liquamen, adicies melius
ius de suo sibi, defricto, aceto temperabis. facies
tempore post, corr. pro mo- et pulmones" ex marg. -—
dice 77. — condimen- de suo sibi melle quo in
torum /? ed. pr. H» 197. plurimis trituris Noster uti-
ad 399. leporem ali- tur non adhibito 147. Hum.
ter rr. aliter in 1. in ce- ed. adicies mel, ius de
teris. — minutal pro mi- suo sibi, quae alia ratio
nuta Hum. corr. ex 177. ubi est 177. 400- al.
ipse scriptor ad hunc locum ad 400. ex oleo 1./?.
nos delegat. — coctura ex om. ceteri, quem solum
ablat. tempor. forte antece- casum non intellen^ens libra-
dens litera in absorpsit 171. rius codicis par. oleum
— in caccab. ubi illud ius scripsit. est UaioyaQov 157.
iam coquitur. — „iocinera .32. 309. 310. — melius
184
Lib. VIII. Tetrapus.
ut ferveat, cum fervuerit, amolo obligabis. exornas,
ius perfundis, piper aspargis et inferes.
401. Leporem passenianum: leporem cu-
ras, exossas, extensum ornas, suspendes ad fu-
mum. cum coloraverit, facies ut dimidia coctura co-
quatur. lavas, asparges salis massam. oenogaro tan-
ges : adicies in mortarium piper, ligisticum, fricabis,
suffundes liquamen, vinum et liquamine temperabis.
in caccabum, adicies oleum modicum, facies ut fer-
veat. cum fervuerit, amolo obligas. leporem assum
a dorso tangis^ piper aspargis et inferes.
ius corr. pro mel ius. —
defricto colorabis 67. —
exornas leporem. — pi-
per om. /?y.
ad 401. leporem cu-
ras — coquatur similia
sunt illis 386. nomen habet
ab aliquo luxurioso homine
(ad 377» 382.) nescio quo.
Passienorum in mentem ve-
nit et C. Pescenni Nigri qui
imperator a legionibus orien-
talibus electus circa an. 195.
obiit, vel Bassiani ILlagabali,
Herodian. 5, 3. Lamprid. in
eius vita 1. volui etiam p a s-
sienum expansum vel re-
supinatum, quasi obscena pa-
tientem, ad Petron. 24, 4. et
de verbo pandere, pendere,
suspendere cogitavi. - ad
furnum in sex. cf. 56. 60.
289. 386. quo loco porcellus
de fumo sublatus salitur. —
c c t u r a om. ed. mediol. —
lavas, iisp. salem ut330.
„aper spongiatur et sic as-
pargitur ei sal". hic etiam
m a s 8 a adspergitur (ne iunge
„massam oen. tanges" cum
edd. ut de carne leporina
exossata intellegatur). lexica
tacent. massa i^ala s. ^«C"
est quod farinae subactae in-
star densum et spissum et
generatim offa variis specie-
bus aromaticis contritis et
passo subactis facta. talem
massam in vas musti deicit
quo aromaticum fiat Dioscor.
5, 64. unde sua neglegenter
hausisse Plinium 14, 107. iam
ostendit Salmas. in Solin. p.
500. b. ma&sam denique in
lingua mercantium ut offam
et TxaXa^riv essc prunorum,
ficorum, caryotarum etsimi-
lium siccatorum calcatum et
compactum globum Graecos-
que recentiores dicere //aCffv
quidquid in unum globum
aut acei-vum coactum esset
p. 537. b. postque eum in-
terpp. ad Theophr. hist. pl.
4, 2, 10. Diodor. 17, 67. p.
m. 187. Lon^.3,20. Martial.
Lib.Vm. Tetrapus.
1S5
402. Leporem esiciatum: eadem coctura
condies pulpam; nucleos infusos admisces, omento
teges vel carta colliges laminas et surcula
403. Leporem farsilem: leporem curas,
ornas, quadratum inponis. adicies in mortarium piper,
ligisticum, origanum, suffundes liquamen. adicies io-
cinera gallinarum cocta, cerebella cocta, pulpam
concisam, ova cruda tria, liquamine temperabis.
13, 27. hodie etiam ad nos
afferri ficus in massas et glo-
bos conditas et in sportellis
iunceis notum est. caricas
pressas habes in Edict Diocl.
6, 85. (pvqa/un '^rj^ov ap. MnC-
simachum Athenaei 9, 67. ab
ea massa pinguium caricarum
globata ad condiendum lepo-
rem adspersa ipse fortasse
nomen traxit, quod vero si-
milius habebit qui secum re-
putaverit ficus passarias Ro-
mae dictas quae callistruthia
apud Graecos Capitolino in
Albin. 11. teste et passari-
num prandium Pomponium
ap. Non. p. 77. a. dicere (sic
scil. scribo pro „passerinum"
et rideo Italorum passerum
cibum). cui ut etiamhocad-
dam non in mentem veniunt
uvae passae quae sunt ex-
pansae a verbo pando? si
igitur scripseris lep. pas-
sarinum, non admodum ri-
deberis. sic ante paucos dies
hariolatus sum. nunc simpli-
citer pro salem massam
lego 8 a 1 i s m . ut etiam Plin.
31, 78. loquitur. — oeno-
garo hoc, infra scripto. oe-
nogara m qumque, oeno-
gari ed. pr. •— et liq. —
adicies om. ed. pr. ~ ma-
lim lep. inassum leviter
assatum, ad dimidiam coc-
tum. — tangis pertangito
395. ~
ad 402. esiciatam co-
dicum est exicatum, exsic. a
verbo sicare i. q. secare 384.
intellegas leporis pulpam,
carnem ad vescendum aptam,
ex omni membro 408. non
unum iocur, cor, pulmones.
373. - e a d e m dimidia 401 ?
codicis /9 conditura pla-
cet. — leporis consecti pulpa
cum aliis rebus omento tegi
videtur. — carta obliges
par. linteolo deligare dixit
Plin. 20, 184. cf 369. omento
carta coperies et 403. laci-
nias codicum mendum im-
manepro laminas segmen-
ta pulpae. lam. putridarum
carnium ex Alex. latrosoph.
ms. lib. 2. passion. 73. citat
Ducangius T. IV. p. 18. ho-
die schnitte et streifen.
ad 403. i m p n i s in cac-
cabo. quadratum exten-
sum 401. quadrata quasi for-
,186 Lib. VIII. Tetrapus.
X)mento teges et carta et surclas. lento igni subas-
sas. adicies in mortarium piper, ligisticum, fricabis,
suflfundes liquamen, vino et liquamine temperabis.
facies ut ferveat. cum fervuerit, amolo obligas et
leporem subassatum perfundes. piper aspargis et
inferes.
404. Leporem aliter elixum: ornas, adi-
cies in lance oleum, liquamen, acetum, passum,
cepam concides et rutam viridem, timum subcultra-
tum et sic apponis.
405. [Leporis conditura] teritur piper, ruta, ce-
pulla, iocur leporis, liquamen, caroenum, passum,
olei modicum, amolum cum buUit.
406. Leporemsiccosparsum. et hunc prae-
condies sicut aedum tarpeianum, antequam coqua-
tur, ornatus suitur. piper, rutam, satureiam, cepam,
timum modicum, liquamine collues, postea in furno
ma. — prima particula ab condituram 407, quapercoc-
«adicies — liquamen" ius con- tus suffunditur. — sic app.
tinet in quo lepus — praeco- cum i]lo iure condito ad ig-
quitur, altera usque ad „tem- nem ponis.
perabis" isicium quo farcitur, ad 406. non satis capio
ubi farsus est, in omento iu- eam compositionem, cuius
volvitur et in furno assatur. lemma ipsum difficilius est.
tertia habet ius quo lepus vox de qua agitur scribitur
assatus. perfunditur. — te- sicio ^. sico yC succo
ges ad 402. 8»xn. cumque ed. pr. II» (sic
ad 404. 405. unam lepo- variant libri 40.) et postea in
ris parandi rationem habeo omnibus ex pipere sicco
eiectis marginis verbis „le- in disco sumitur- olim
poris conditura" seu „con- volui sicio „impensa" in-
dimenta" ed. pr. prior pars teipretans, nunc mihiimpen-
.continet elixandi rationem et sa sine humoribus circum-
ius quod in lance seu mensa sparsa ^siccum" est et ex
culinaria, antequam lepus ad eo sicco cui postea additum
ignem ponitur, in patenam ^pipere" quod id res prima
funditur,alterarationem con- impensae est, ut piperatum
diendj^ et i^s, inpensam 406. dicitur cui praeter piper plu-
Lib. Vm. Tetrapus.
m!
coques et inpensam talem circximsparges : piperis
semunciam, rutam, cepam, satureiam, dactilos IV.
uvam passam iustam. caloratum super vatillum. vi-
num, oleum^ liquamen^ caroenum. frequenter tan-
gitur ut condituram suam omnem tollat. postea ex
pipere siccum in disco. sumitur.
407. Aliter leporem conditum: coques
ex vino, liquamine, aqua. senape modicuni, aneto,
porro cum capillo suo. cum in se coxerit, condies:
piper, satureiam^ cepe rotundum, dactilos, damas-
cena duo, vinum, liquamen, caroenum, olei modi-
cum, stringatur amolo. modice bulliat. conditura le-
pus in patina perfunditur.
408. Glires. isicio porcino, item pulpis — ex
omni membro glirium erit — trito cum pipere,
nucleiS; lasarC; liquamine farcies glires et sutos in
res res admixtae sunt, cumi-
natum a cumino plusculo 411.
in disco vel lance lepus as-
satus ponitur et ex aceta-
bulo sumitur, de quo come-
dendi more ad 368. 382. —
tarpeian. 367. — coUues
leporeln illo iure, super de-
stillabis, guttatim quasi ad-
sperges 368. 367. — fur-
num codd cf. 194. iustam
ad iustum additam. ne audi
Hum. — caloratum can-
dentem 295. corr. pro color.
quia colori nullus locus. id
rarius participium legitur
Apulei. met. 6, 23. Fulgent.
myth. 3, 4. — sic 295. petaso
candenti vatillo uritur. —
vinum adicies. — ex om.
71. sicco om. &x. in disco
tollitur inyenit H.
ad 407. liquamen ex aqua
liydrogarum est 45. 47. 48.
- senape adicies 409. —
aneto agitabis. — capillo
crinitis radicibus, Seren. Sam-
275. - se add. ex 64. 173.
forte incox. salvum. — ce-
pe rot. Aegyptiorum opti-
mum, Plin. 19, 106. et mi-
nore acrimonia, allium cepa
Banks. vel allium proliferum
Schrad. habetur. — pro dac-
t i 1 o s malim d a c t i 1 u m,
lasar 397. ol. modice
codd. et modicum b. —
conditur codd. cf. 364.
ad 408. sciurus glis L.
Gallorum loir, Italorum ghi-
ro, Germanorum bilch, roU-
maus, in deliciis a Romanis
habitus. erit add. ex yTt ed.
pr. — tritis H. -7 .tegu-
188
Lib. IX. Talassa.
tegula positos mittes in furnum, aut farsos in cli-
bano coques. ^s -
nH^ Incipit Apici Caeli talassa.
LIB. IX.
409. lus in lOcusta et cappari lindura ce-
pam pallacbanam concisam et ius : piper, ligisticum,
careum, ciminum, cariotam, mel, acetum, vinum,
liquamen, oleum, defrictum. ocius adicito senape
in elixuris.
la Trjyavov SGU raYfJvov et
quae super ea frixa sunt
To ir^yavioTa et seqq. quae
sic apponuntur oItto seu sx
Tayijvov comeduntur, Alciphr.
p. 81, 10. ed. Mein. Athen.
6, 14. 3, 74. fin. cum Schw.
nos ad 417. cibi contra su-
pra pruna tOSti, av&^axig, ey-
xQvcpiai, encryphiae, de qui-
bus Heinrich ad luvenal. p.
161, «Tr* dv^^axtov eduntur 129.
A d 1 i b r. I X. inscribitur
^aXaaaa quod in 60 de pis-
cibus marinis et salsis con-
dimentis et praeparandis
doctrina continetur.
ad 409. ius add. ex ^n.
— locusta marina, cancer
elephas. Lin. langouste Gal-
lorum. „unum hoc anima-
lium, nisi vivum ferventi aqua
incoquatur, fluida carne non
habet callum" Plin. 9, 95.
unde explices forte „indura".
capparis literap male du-
plicata et pro b usurpata
porroque r transposita est
carabis, xa^a/Slg Galeni T.
19 p. 686, 18. medici in Ide-
leri Corp. II p. 260, 5. 263,
8. 266, 20. 269, 22. 280, 26
ut xa/ujuaQig Galcni T. 6. p.
735, 17, cancer erit non mul-
tum diversus a reliquorum
xa/ujua^w, cf. lanson in lahn.
Archiv. 19. p. 523. seqq.
Hum. eum non expiscatus
scripsit carabo et male
pictum induta ed. pr. (^x
lacunam habent) non extri-
cans cum lemmate iunxit et
explicavit „cum testa sua".
eodem iure «indutam" scri-
bendo cum „cepam" iungere
poterat ex Pers. 4, 30, si
^indura" vera lectio, idem
est quod inassa, paulum fri-
ge. sic obdurare, praed. sic
indurata ut cepulla arida
415. et cepa sicca pluribus
locis cum aliis speciebus te-
ritur. p a 1 1 a c h. 145. — pro
eius, quod Hum. eiecit, vel
scrib. et ius vel eius-
modi quod sit „vel alterius
generis" 144. .,vel cuiuscun-
que notae volueris" Colum.
Lib. IX. Talassa.
189
410. Locustas assas sic facies: aperiun-
tur locustae, ut assolet, cum testa sua et infunditur
eis piperatura, coriandratum et sic in craticula as-
santur. cum siccaverint, adicies eis in craticula
quotiens siccaverint quousque assantur.
411. locusta elixa cum ciminato bene inferes:
piper, ligisticum, petrosilinum, mentam siccam, ci-
minum plusculum, mel, acetum, liquamen, si voies,
folium et malabatrum addes.
412. Aliter locusta: isicia de cauda eius
sic facies: folliclum [nocivam uvam] prius demes
et elixas deinde pulpam, concides, cum liquamine,
pipere et ovis isicia formabis.
12, 59, 2. alia enim cepa-
rum genera alibi non minus
apte adhibentur, ascalonia
144. 176. pompeiana, mar-
sica Col. 12, 10, 1. — se-
napi codd. cf. 416. 440.
conchylia /isra vanvog parari
iubet Xenocrates ap. Ideler.
1 p. 126 seq. fabis adicitur
in coctura quo facilius ma-
descant et percoquantur,
Geopon. 2, 41. pro librorum
hoc ius scripsi ocius po-
tius, melius, ut nostrum eher
est lieber, vielmehr, sic pri-
us ap. Seren. Sam. 535. 921.
alios, citius idem significare
in scholis docemus. cf» Hor.
epist. 1, 14, 23. Tursellin.
II. p. 78.
ad 410. sic ap. Xenocrat.
28 p. 130, 4. aioXtjveg 7 avloX
fj Sovaxeg axeva^ovrai avoiyo-
/uevoi. de testa non eximun-
tur. assas ex /S et cum H.
add. — infunduntur inple-
risque. ~ e i s ante „in" om.
florr. — post ,,assantur"
Hum. addit „bene et infe-
res" et ubi 411, ea verba
in codd. sunt scribit „te-
res".
ad 411. de eo ablativo
dixi ad Gargil. p. 42. adde
371. — malabratum in
sex. 424. in duobus cf. 30.
ad 412. esicia codd. et
postea, ad 37. — sic emend.
codicum folium noci.
uvam. Hum. ed. folium
nardi, uvam. folliculus
pro vesica ap. Cael. Aur.
tard. 4, 3. foll. genitalis 3, 8.
nobis itembeutel, dintenbeu-
tel. glossema uncinis inclusi.
p u 1 p a m locustae. id pulpa*
mentum caudae proximum
alibi ov^alov scil. Te/ja/og vel
rjT^ialov seu rjr^i.aCa dicitur,
Athen. 7, 67. 3, 64. 49. fin.
75. Aristophan. ib, 9, 17. ^y-j
et cum ed. pr. H.
190 Lib. IX. Talassa.
413 In locusta elixa: piper, ciminum, ru-
tam, mel^ acetum^ liquamen et oleum. .^
414. Aliter in locusta: piper, ligisticum, cimi^
num, mentam, rutam, nucleoS; mel, acetum^ liqua^!
men et vinum. *
^5. In torpedine: teritur piper, ruta, ce-
pulla arida^ mel, liquamen/ passura, vinura modi-
cum, olei boni guttas. cum bullire coeperit, amolo
obligas.
416. In torpedine elixa: piper, ligisticum, pe-
trosilinum, mentam, origanum, ovi medium^ mel,
liquamen, passum; vinum, oleum, si voles, addes
senape, acetum, si callicum volueris, uvam passam
addes.
417. In lolliginein patina: teres piper,^^
rutam^ mel modicum, liquamen, caroenum, olei gut-.
tas. In lolligine farsile: piper, ligisticUm,
coriandrum, api semen, ovi vitellum, mel; acetum,
liquamen, vinum et oleum. obligabis.
418. In sepia farsile: piper, ligisticum, api-
semen, careum, mel, liquamen, vinum, condimenta
cortina. calefacies et sic. aperies sepiam et perfundes.f
ad 415. torpedo raja rai, et paulo ante x^^^"'- ^-^-^
t-orpedo L. ille piscis qui tor- nar^i lai^Covrai. ad 408. — c o--
pore se tutatur. eius iocineri liandrum /9 et aliquot codd;-
nulla teneritas praefertur. de Varron. L. L. 5,21,103. Si-'
eo libellum conscripsit Olfer- mon Sethi Litt. K. c. 19. Geo-
sius qui prodiitBerol. 1831. 4. pon. alii ap Ducang. GIoss.*
ad416. callicum ut275. Graec. in V. — obligab."
446. corr. pro calidum, cal* amolo 415. 421. '
lidum. colorandi gratia uva ad 418. carenum pari^
passa passim additur. semper fere, idem om.' me-
ad417. in patinapati- rito condimenta coctiva
naria, rt^yavi.arri^ in patina quae essent f^am Carystii
elixata inque*eacumiure il- ap. Athen. 2, 78. fortasse
lata. Xenocrat. 32. p. 131. ra viridia 157. 230. 337. 391. sed
wria ano ryyarov nqoatpfqov- si Hbrarius in codice habuis-
Lib. IX. Talassa. 191
419. Sic facies eam sepiam coctam: cerebella
elixa enervata teres cum pipere^ cui conmisces
ova cruda quod satis erit, piper int^grum^ isicia
minuta et sic consumes et in bullientem ollam mit-
tes ita ut coire inpensa possit.
420. Sepias elixas ab aheno in frigidam mis-
sas cum pipere, lasare, liquamine, nucleis. ova. et '
condies ut voles.
421. Aliter sepias: piper, ligisticum, ciminum,
coriandrum viride, mentam aridam, ovi vitellum,
mel, liquamen, vinum, acetum et oleum. et ubi
bullierit, amolo obligas. . ow^>y.i
422. I n p oli p : pipere, liquamine, lasare. iflM**
feres.
423. In hostreis: piper, ligisticum, ovi vi-
tellum, acetum, liquamen, oleum et viilum. si vo-
iueriS; et mel addes.
424. In omne genus conciliorum: pipei^,-
ligisticum, petrosilinum, mentam siccam, ciminum
pluscuhim, mel, liquamen, si voles, folium et ma-
labatrum. '
425. In echino: accipies pultarium novum,
oleum modicum, liquamen, vinum dulce, piper mi-,
nutum. facies ut ferveat, cum fervuerit, in singu-;
set cortina, nondelevisset. ad usum eius 381. — pro
— a p e r i e s punges acu vel m i s s a s in una ed. pr. m i s-
cultello- ces. forte misceas verum.
ad 419. coctam 260. — — ova cruda commisces.
succo sues par. sicco ad 424. conchiliorum.
sues in ceteris, sic con- Hum. de iis parandis Xeno-
sues H. ex 262.431. etiam crat. ap. Ideler. I. p. 126 seq.
tentavi sicium sumes ad 425. vinum dulce
comprehendes, colliges etin vehementi opponitur a Celso
pensam 159. 2, 18. aquosura natura, ce-
ad 420. ahenovelaeno terum austerum est Galen.
ex par. corr. pro alieno. method. med. 7, 6. non vi-
l^ Lib. IX. Talassa.
los echinos mittes, agitabis, ter bulliat. cum coxe-
ris, piper aspargis et inferes.
426. Aliter in echino : piper, costum modicum,
mentam siccam, mulsum, liquamine, spicam indi-
cam et folium.
427. Aliter in echino: colum mittes, in aqua
calida coques. levas, in patella conpones, addes
folium, piper, mel, liquamen, olei modicum, ova
et sic obligabis, in termospodio coques, piper
aspargis et inferes.
428. In echino salso: echinum salsum cum
liquamine optimo, caroeno, pipere, temperabis et
appones.
429. Aliter: echinos salis, liquamen optimum
admisces et quasi recentes omnes putabunt, ita ut
a balneo sumi possint.
430. In mitulis: liquamen, porrum concisum,
ciminum, passum, satureiam, vinum, mixtum facies
aquatius et. ibi mitulos coques.
nosum, impotens Petito Com- ad 429. echinis salsis
ment. ad Aretae. p. m. 299. et salis et echinus sa-
ut fiat id passi genus docet lis codd. echinus salsus
Colum. 12,27. Plin. 14, sect, Hum. — aptabunt codd.
1 1. Didym. Geopon. 7, 18. 19. apparebunt H. compen-
— ter 65. tres undas 364. dium solvi ex 5. — a bal-
iterumH. — coxeris278. neo Plin. 22, 137. 139. Cels.
ad 426. om. par. — to- 3, 6. al.
stum in quinque. — fo- ad 430. mitulis et mi-
lium 282. tulos cum /S plures, meru-
ad427. colum uva, dot- lis et merulos y^C ed. pr.
ter. totum ed. pr. H. — H. cf. Schneid. ind. rer. in
in aqua — componesde- Script. rei rust. p. 252. Kirch-
sunt in sex. de ea coquendi ner ad Hor. serm. 2, 4, 28-
ratione 121. mitulus, mitlus ap. Athen. 3,
ad 428. a p p n e s ad ig- 31. mns Martial. 3, 60, 4. mu-
nem, in cinere calido coques ricubis Enn. hedyphag. 11.
427. — ap. Vahl. p. 167. musculus
Lib. IX. Talassa. 193
431. In sardis. sardem farsilem sic facere
oportet: sarda exossatur. attoritur puleium, cimi-
num. piperis grana; mentam, nuces, mel. inpletur
et consuitur, involvitur in carta et sic supra va-
porem ignis in operculo conponitur. conditur ex
oleo, caroeno, allece.
432. Sarda ita fit: coquitur sarda et exossatur.
teritur piper ex ligistico, timo, origano, ruta, ca-
riotam, melle et in vasculo ovis concisis ornatur
inpensa. vinum modicum, acetum, defrictum et
oleum viride.
433. lus in sarda: piper, origanum, cepam,
aceti modicum et oleum.
434. lus in sarda: piper, ligisticum, mentam
aridam, cepam, coctum mel, acetum, oleum. per-
fundes, asparges ovis duris concisis.
435. lus in [cordula] sarda: piper, ligisticum,
api semen, mentam; rutam, cariotam, mel; acetum,
vinum et oleUm.
Plaut. Rud. 299. Cels. 2, 29. Graecorum est T^t/ta?et t^<-
/uvrvXo? etuug Graecorum. no- xig et fYyqaaCxoXo(y clupea en-
bisestmiesrauschel. — aqiia- crasicolus Lin.
ti ius codd. ad432. pipere \. codd.
ad43L attoritur corr. cariotam adicies. — mel-
pro et teritur. cf. 275. in- le colliges et temperabis. —
tellego puleium aridum 116. concisis corr. pro incis.
179. Cic. de divin. 2, li, 33. ex 434. ad 298.
et cuminum assum 212. fric- ad 434. deest in sex. —
tum passim, torrefactum ap. oostum pro coctum olim
Pallad. 1, 27, 3. — nuces corr. ex 426. sed 300- 471.
tritas 442. — de carta 369. Caton.l27»coctummel est,
— opercul. 207. — alle- decoctum Plin. 20, 15. Scri-
go codd. 262. 288. — cete- bon. 154. despumatum ana-
rum sarda est „pelamis longa (p^iauevoy et eiprj^ev medico-
ex oceano veniens" Plin. 32, rum. —
151. savda seu scomber pe- ad435. in sex codd. om.
lamys, bonite. pisciculus con- c o r d u 1 a, in /5 et ed. pr. est
tra quem dicimus sardelle assa pro sarda, in y sar-
C. Apicius ftil. Schnch, -i o
194
Lib. IX. Talassa.
436. Convenit et in sarda ius quod in mugile.
437. lus in mugile salso: piper, ligisticum,
ciminum, cepa, ruta, calva_, cariota, mel, acetum,
senape et oleum.
438. Aliter ius in mugile salso: piper, origa-
num, eruca, menta, ruta, calva, cariota, mel, oleum,
acetum et senape.
439. lus in siluro: in pelamide et in
tinno salsis: piper, ligisticum, ciminum, cepam,
mentam, rutam, calvam, cariotam, mel, acetum, se-
nape, oleum.
440. lus in mullo tarico: piper, rutam, ce-
pam, dactilum, senape, trito conmisces echino et
oleo et sic perfundes piscem frictum vel assatum.
da corda chorda, sarda
post tempus legitimiim seii
sero nata, iuvenis? cordu-
la yoqSvXt] est thynni par-
tus ab ipsis statim ovis, qui
deinde anno elapso thynnus
vocatur, thunheuerling. Plin.
9, 47. Schweigh. ad Athen.
3, 92 in.
ad 436. ius quod in
mugile add. ex uno par.
ad 437. calva ex codd.
pro salvia Hum. 232. de
mugile ad 151. ex eo sumi-
mus ipot Ta^ixevra, ra^Cx^^
Athen. 3, 92. quae hodier-
norum Italorum botargo sunt,
Bergius Leckerei II. p. 231.
232. —
ad 438. deest in par. —
et senape om. y^^-
ad 439. pelampide n.
pelapide in sex. — sal-
viam par. H. 437. pela-
mys ntjXa^vg et 457. piscis
de genere thynni quiannum
nondum excessit, haut absi-
milis cordylae, Plin. 9, 47. 48.
32, 146. Athen. 3, 85. 7, QQ.
cum interpp. — s i 1 u r u s fft-
lovqoq vulgo putatur sturio,
ab aliis silurus glanis L. wels,
qui Aristoteli hist. an. 9, 37.
Athen. 7, 120. Plin. 9, 145.
glanis dicitur, ab aliis vel
acipenser Guldenstadtii, no-
bis esther, vel acipenserhu-
so, hausen, vel quod Cuvie-
rio placuit, ac. ruthenus L.
sterlet. mirari sc. subit de
acipensere, cum in Tiberi ca-
peretur et in magnificis ce-
nis apponeretur, nostrum om-
nino tacere.
ad 440. mullus non vi-
detur barbatus et surmule-
tus, rothbart, schmeerbutte
142. 160. 161. 455. sed ma-
Lib. IX. Talassa.
195
441. Salsum sine salso: iocur coques, te-
res et mittes piperatum liquamen aut salem, ad-
des oleum^ iocur leporis aut aedi aut agni aut
pulli et si volueris, in formella piscem formabis.
oleum viride supra adicies.
442. Aliter vice salsi: ciminum, piper, liqua-
men teres et passi modicum vel caroeni et nuces
tritas plurimas misces et simul conteres et salsa-
rio defundes, oleum modice superstillabis et inferes.
443. Aliter salsum sine salso : ciminum tantura
quantum quinque digitis toliis, piper ad dimidium
eius et uvam, spicam alei purgatam teres, liqua-
men superfundes, oleum modice superstillabis.
hoc aegrum stomacbum valde reficit et digestionem
facit.
444. Embractum baianum: hostreas minu-
ior qui ex Ponto adveheba-
tur et ponticum salsamen-
tum, Ta^i^oq i. e. ra^i^evro;
salsus vocari potest, sc. mu-
1 u s /uvXog Oppiani hal. J , 130.
juvUog Galeni fac. alim. 3, 27.
Aelian. nat. anim. 14, 23.
Athen. 3, 87. fortasse sciaena
umbra Cuv. umbrina cf Oken
VI. p. 244. seqq. de priore
p. 278—281. ad echini
usum in condituris 262. —
uvae 318. 443. urticae 132.
— malim oleum.
ad 441. pro piper aut
1. corr. piperatum liq.
ex 384. 397. ad 80. Athen.
1, 13. ^ayfiQog rif fULUijaafjii-
vog To l^9vSiOV nu^f&T^xev log
acpiag. cf. 132. formclla
forma, vasculo ad piscis si-
militudinem formato.
ad442. tritas 122.136.
nuces amarae bene exicoan-
tur et in mortario contun-
duntur ap. Erotian. Gloss.
hippocr. p. 260. — salsa-
rede fund. A salsa red-
d e f ceteri „salsarium s. sal-
sare" meum sit vas ab eo usu
denominatum, hod. saucier.
— verba et inferes — ae»
grum" om. ed. pr.
ad 443. corr. pro s. in
salso ex 441. 442. 132. —
. ut medici sic coqui sunt ac-
curati, De olerib. p. 18. —
piperis codd. — uvam
marinam corr. pro unam.
ad 440. — alei in plerisque
et Edict. Diocl. 6, 23. pro
alii s. allii adGargilp. 17.
ad 444. embractum
codd. emphractum Hum.
196
Lib. X. Alieus libatus.
tas, sfoiidilos, urticas in caccahum niittes, nucleos
tostos concisos, nitam; apium, piper, coriandrum,
ciminum, passum, liquamen, cariotum, oleum.
Incipit Apici Caeli alieus libatus.
LIB. X.
445. lus diabotanon inpiscefrixo: pis-
cem quemlibet curas, salias^ friges. teres piper, ci-
ut intellegatur de opsonio
quod rebus invicem mixtis
et coactis obduratisque ob
condensationem quasi fartum
et coagulatum appareat. in-
triti genus embractum inter-
pretatur Scaliger ad Varron.
L. L. p. 74. ed. Bip. derivan-
dum ab fju/S^exfiv, Hesych. 1.
p. 1263. fyrgiTov t6 zfiovv-
aCov fjuPqM/ua^ o raXarat. }ju-
^qfxTov (paatv cum interpp. et
ad MqvTTTa p. 1240. 1241.
nosad359. — ostreas codd.
ad 12. — sphondylos ed.
pr. cf. 42. spondyli, spondy-
lia ap. Cael. Aurel. chron.
3, 2. sunt spondyli gjwde-
ropi L. lazarusklappen , klapp-
muscheln, stachelmuscheln,
vel accuratius eorum verti-
cilli, cervices s. superiores
partes duriores et concoctu
difficiliores, opponitur pars
interior et inferior mollior,
tenerior, concoctu facilior
quae dicebatur /utjxior papa-
ver. cf. Fest. p. 367. Xeno-
crat. ap. Ideler. L p. 127, 6.
128, 7. interpp. ad Athen. 3,
34 fin. p. 92. 3, 42. Petron.
130, 7. Hesych. H. p. 1409.
lex. in TQaxy]^o<;. huic molhis-
caeNeapoli nomen est spuon-
nulo, Tarenti scataponzolo.
ad 133. — cariotum corr.
pro careotam etHum. ca-
roenum 34.
Ad libr. X. inscribitur
aXifvq quia diversorum et ma-
rinorum et fluviatilium et
omnigeneris piscium conditu-
ras continet. a 1 i e v e s 1 i b u s
lib. X. in plurimis, quod
compendium est libatus, ut
luxus est luxatus in Sallust.
fr. 5, 2. in una ed. pr. ali-
eus vel halieuticon li-
ber decimus, cf. Heinrich
ad Persii Vit. p. 49. not. 1.
— in piscibus lib. X. par.
et in extremo libro nil ha-
bet nisi TeXog, ubi in codd.
recurrit istud „libus". si com-
pendium recte intellego et
„libatus" vere interpretor ex-
cerptus, is libellus excerpta
maioris operis continet, quae
sibi Caelius quidam fecerit
ut illa in cod, salmas. Vini-
Lib. X. Alieus libatus. 197
minum, coriandri semen, lasaris radicem, origanum;
rutam; fricabiS; suffundes acetum, adicies cariotam,
mel, defrictum, oleum, liquamen, temperabis. re-
fundes in caccabum. facies ut ferveat cum fervue-
rit, piscemfrictumperfundeS; piper aspargis et inferes.
446. lusinpisce elixo: piper, ligisticum,
ciminum, cepullam^ origanum, nucleos, cariotam, mel,
acetum, liquamen, senape, oleum modice. ius calli-
cum si velis, uvam passam.
447. Aiiter in pisce eiixo : teres piper, ligisticum,
coriandrum viride, satureiam; cepam, ovorum vitella
duo cocta, passum, acetum; oleum et liquamen.
448. Aliter ius in pisce elixo : piscem curabis
diligenter. mittes in mortarium salem; coriandri se-
men, conteres, unde volves eum, adicies in pati-
nam; coperies, gipsabis, coques in furno. cum coc-
tus fuerit, tolles. aceto asperrimo aspargis et in-
feres.
449. Aliter ius in pisce elixo: cum curaveris
piscem, adicies in sartaginem semen, aquam, ane-
tum viride et ipsum piscem. cum coctus fuerit,
aspargis aceto et inferes.
darius seu Vindarius, ut Kei- 70. cum Kritz. p. 277. 283.
lius legit (Vindicianus cita- Hildebr. ad Apul. 1 p. 860.
tur a Vossio De vit. sermon. 997. 600. 228. adicies mit-
lat. 1, 11. p. 47.) tes piscem. 'coperis florr.
ad 445. diabotanon ed. pr. cooperies /?/.. 63.
Sia ^oravwv ex herbis, her- asperrimo ex Ctt-. Plin. 20,
baceum. ad Gargil. cur. boum 97, pro a c e r r im o quod fre-
p. 31. — saluas codd. et quentius et ex vino acri quod
careotam. est acetum gall. vinaigre.
ad 446. calidum codd. ad449. ad «semen" Hum.
ad 275, «coriandri" vel «api" adden-
ad 448. aliter ex n. dum ceneuit. mihi est ut 300.
add. — unde ex ^x pro semen adoreum, alicastrum
bene. explico pro ubi, in zea, spelta, triticum speltaL.
quo, illic. cf. Sallust. fr. 2, unde alica et amylum fiebat.
198 Lib. X. Alieus libatus.
450. lus alexandrinum in pisce asso:
piper, cepam siccam, ligisticum, ciminum, origa-
num, api semen, pruna damascena enucleata, mu-
staceum, liquamen, defrictum; oleum et coques.
451. Aliter ius alexandrinum in pisce asso: pi-
per, ligisticum, coriandrum viride; uvam passam enu-
cleatam, vinum, [passum] liquamen, oleum et coques.
452. Aliter ius alexandrinum in pisce asso : piper,
ligisticum, coriandrum viride, cepam, damascena
enucleata, passum,liquamen, acetum, oleum etcoques.
453. lus in grongo asso: piper, ligisticum,
ciminum frictum, origanum, cepam siccam, ovorum
vitella cocta, vinum, mulsum, acetum, liquameu,
defrictum et coques.
454. lus in cornutam: piper, ligisticum, ori-
ganum, cepam, uvara passam enucleatam, vinum,
mel, acetum, liquamen, oleum et coques.
ad450. alexandr. more Galen. sec. loc. 9, 8. ante-
aegyptiacocf.69. nomenforte quam tundebatur Athen. 4,
habet a prunis. Plin. 13, 65. 69. nuclei eximebantur Plin.
de pruno agyptio „purgatum 23, 15. 16. vinacea detrahe-
tundunt servantque eius of- banturColum. 12,59,5.Diosc.
fas", quam assam7ra-iof^>;vno- 1, 24. uvam passam expur-
minabant, ad 401. — musta- gare hodie dicunt medici.
ceum emend. pro mus ace- ad 453. grongo codd.
tum, corruptiusminus ace- congro ed. pr. de liquidae
ti in par. et mittis ace- translocatione ad Gargil. p.
tum in ed. pr. et hum. cf. 33. 47. est gongrus yoyy^oq
214. ubi item cum prunis iun- Xenocrat. in Ideleri Corp.
gitur. med. 1 p. 125. Athen. 7, 31.
ad 451. ius alex. in p. et42. conger, congrusinNot.
asso merito omisisse mihi Tiron. p. 182. cf. Var. Lect.
videtur cod. y. quia uva pas- Plin. 32, 148. Italis hodie
sa pro pruno damasceno, un- dicitur et grongo et gongro,
de nomen patinae, adhibetur meeral.
eaque est unde nomen non ad454. carnutam codd.
indatur, cf. 117. 227al. enu- Plin. 9,82. „attollit cornuta
cleata aracplg exyiya^Tioiueytj Q mari sesquipedanea fere
Lib. X. Alieus libatus.
199
455. lus in mullos assos: piper, ligisticum,
rutam, mel, nucleos, acetum, vinum, liquamen,
oleum modice. calefacies et perfundes.
456. Aliter ius in mullos assos: rutam, men-
tam, coriandrum, feniculum omnia viridia, piper,
ligisticum, mel, liquameu et oleum modice.
457. lus iu pelamide assa: piper, ligisti-
cum, origanum, coriandrum viride, cepam, uvam
passam enucleatam, acetum, liquamen, defrictum,
oleum et coques. hoc ius convenit et in elixa. si
vis, et mel addes.
458. lus in percam: piper, ligisticum; cimi-
num frictum, cepam, pruna damascena enucleata,
vinum, mulsum, acetum, oleum, defrictum et coques.
459. lus in pisce rubellione: piper, li-
gisticum, careum, serpillum, api semen, cepam sic-
cam, vinum, passum, acetum, liquamen, oleum.
amolo obligas.
460. lus in murena assa: piper, ligisticum,
satureiam, crocbmagna, cepam, pruna damascena
enucleata, vinum, mulsum, acetum, liquamen, de-
frictum, oleum et coques.
cornua, quae ab his nomen
traxit", balistea vetula, horn-
fisch.
ad 457. in pelamide
439. — et in ex par. exin
^ et in plerisque deest.
ad 458. perca et fluvia-
tilis et marina deliciae men-
sarum erant et sunt, barsch.
ad 459. rubellio, ery-
thinus e^vd-^lvog, piscis mari-
nus e genere mullorum, ob
rubrum colorem ita dictus,
scorpaena scrofa, Italorum
rascasso, Germ. drachenkopf.
cf. Aristot. 4, 11, 4. 6, 12,
1. 8, 15, 1. Athen. 7, 58.
Oppian. hal. 1, 97.
ad 460. morena, mu-
rena, murana codd. cf.
Schneider Gram. lat. 1 p. 55.
nv^aiva est muraena helena
L. qui piscis longitudine haut
dissimilis anguillae apud Ro-
manos in maximis deliciis ha-
bebatur. primae erant TTlMTal
flutae quae in freto siculo
in summa aqua fluitantes
capiebantur. Horat. serm. 2,
8, 42—53. c. interpp. et lan
200 Lib. X. Alieus libatus,
461. Aliter ius in miirena assa: piper, ligisti-
cum, pruna damascena, vinum, mulsum, acetum,
liquamen, defrictum; oJeum et coques.
462. Aliter ius in murena assa: piper, ligisti-
cum, nepetam montanam, coriandri semen, cepam,
nucleos pineos, mel, acetum, liquamen, oleum et
coques.
463. Aliter ius in murena assa: piper, ligisti-
cum, anetum, api semen, rus siriacum, cariotam,
mel; acetuui; liquamen, oleum, senape, defrictum.
464. Aliter ius in murena elixa: piper,
ligisticum, careum, api semen, coriandrum, men-
tam aridam, nucleos pineos, rutam, mel, acetum,
vinum, liquamen, oleum modice. calefacies et amolo
obligabis.
465. Aliter ius in murena elixa: piper,
ligisticuni; careum, ciminum, nucleos, cariotam, se-
nape, mel, acetum, liquamcn; oleum, defrictum.
466. lus in pisce elixo: piper, ligisticum,
petrosilinum, origanum, cepam aridam, mel, ace-
tum, liquamen, vinum, oleum modice? cum bullierit;
amolo obligas et in lance inferes.
ad Macrob. sat. 3, 15, 7. — „cretmon agrion" ex Plin.
crocomagna codd. y^o- 25, 155. 26, 94. 82. orraenon
yojuay/im magma croci s. man- agrion.
na croci faex unguenti cro-
cini medicis committatur. ad 463. acetum pro
Hum. ed. crocum mag- anet. in sex. — rus codi-
num. mihi unum crocum cum et 477. 478. est rhus
cum par. satis est et adiec- i. e. semen rhois coriariae
tum „magna" margini me- L. sumachbeere, quod pro
dici aliouius remitto. coni- sale opsoniis adspergebatur,
cias „cariotam" vel „erucam, Plin. 24, 93. Diosc. 1, 147.
mentam" ex 438. vel „ori- Galen. expos. voc. Hippocr.
ganum" vel „crocum in ae- p. 554. Turcas eo adhuc in
quam" scil. portionem, vel condimentis uti audimus in
„cardamomum" ex 35. vel Sestini Briefe H p. 143. —
Lib. X. Alieus libatus. 201
467. lus in lacertos elixos: piper, ligisti-
cum, ciminum, rutam viridem, cepam, mel, acetum,
liquamen oleum modice. cum bullierit, amolo obligas.
468. lusin pisce asso: piper, ligisticum,
timum, coriandrum viride, mel, acetum, liquamen,
vinum, oleum, defrictum. calefacies et agitabis ru-
tae surculo et obligabis amolo.
469. lus in tinno: piper, ciminum, timum,
coriandrum, cepam, uvam passam, acetum, mel,
vinum, liquamen, oleum. calefacies et amolo obligas.
470. lus in tinno elixo: piper, ligisticum
timum, condimentum, hortariam, cepam, cariotam,
mel, acetum, liquamen et oleum et senape.
471. lus in denticeasso: piper, ligisticum,
coriandrum, mentam, rutam aridam, malum cido-
nium, coctum mel, vinum, liquamen, oleum. cale-
facies et amolo obligabis.
472. lus in dentice elixo: piper, anetum,
ciminum, timum, mentam, rutam viridem, mel, ace-
tum, liquamen, vinum, oleum modice. calefacies et
amolo obligabis.
473. lus in pisce aurata: piper, ligisticum,
careum, origanum, rutae bacam, mentam, mirtae
bacam, ovi vitellum, mel, acetum, oleum, vinum,
iiquamen. calefacies et sic uteris.
474. lus in pisce aurata assa: piper, co-
riandrum, mentam aridam, api semen, cepam, uvam
passam, mel, acetum, vinum, liquamen, oleum,
475. lus in scorpione elixo: piper, care-
ad 467. lacert. 141. ad 469. thynno ed. pr.
Ockenio VI p. 190. estscom- H. liquamen deest in sex.
ber trachurus, stoeker. ad 470. condimenta
ad 468. azitabis C. zita- mortariacodd. corr. ut224.
bis ^yd ed. pr. lacuna in ad 471. coctum mel
^x. ramo rutae agitare i. q. 434. vel in quinque.
fasciculo 141. ad 472. om. ed. pr. et
C. Apicius ed. Schuch.
14
202 Lib. X. Alieus libatus.
um, petrosiliuum, cariotam, mel, acetum, liquamen,
senape, oleum, defrictum.
476. In pisce oenogarum: teres piper, ru-
tam, mel, conmisces passum, liquamen, caroenum
et igni moliissimo calefacies. Aliter in pisce oeno-
garum : ut supra facies. cum bullierit, amolo oblig-abis.
477. lus in anguillam: piper, ligisticum,
api semen, anetum, rus siriacum, cariotam, mel,
acetum, liquamen, oleum, senape et defrictum.
478. lus in anguillam: piper, ligisticum, rus
siriacum, mentam siccam, rutac bacas, ovorum vi-
tella cocta, mulsum, acetum, liquamen, oleum. coques.
Explicit Apici alieus libatus
" ' liber decimus et ultimus.
med. — de dentice 151. de liber decimus et ulti-
aurata ib. de scorpione 153. mus. Phinis/. CeliiApi-
ad476. igni moll. flam- cii halieus liber deci-
ma molli Yerg. A. 4, 66. mol- mus et ultimus explicit
lissimis carbonibus decoquere ed. pr. explicit eius-
ap. Pelagon. 25 p. 84. i. q, dem Apicii alieus 1. d.
Ienissimis,lentissimis25.p.86 et u. ed. med. quid mihi
ad Gargil. p. 41. — explicit sit „libus" ad titulum libri
liber /5. explicit eius- X. dixi, cf. etiam lex. in
dem apici alieues libus delibare.
<} ,^'i < tv ^ i' i . 'It^ fc»« *^ * *i J^ >3i
iJifPRESSlT HEIDELBERGAE A H. AVi.NARIUS.
-tiDa Ijj Carl Winter^s Universitatsbuchhandlung in
Heidelberg: sind erschienen:
Creuzer, Dr. F, Luther und Grotius oder Glaube
und Wissenschaft. 6 sgr.
Deurer, Dr. W., Grundriss fiir aussere Geschichte
und Institutionen des rom Rechts. Thlr. 2. 12 sgr.
Feldbausch, F. S., De Q. Horatio Flacco non adula-
tore. 7V2 sgr.
Schuch, C Th., Der Objectcasus oder Accusati-
vus der latein., besonders poetischen Sprache. 10 sgr.
Sophocles' Drei schonste Tragoedien fiir gebil-
dete Leser libersetzt und mit einer Einleitung iiber
das griechische Drama und Erlauterungen versehen
von Dr. Ed. Eyth. 24 sgr.
Stadelmann, Dr. H., Varia variorum carmina la-
tinis modis aptata adiectis archetypis. Thlr. IV^-
cart. Thlr. IV3.
Zell, C, DeAristotele patriarum religionem aestima-
tore. Oratio. 6 sgr.
Desselben, Handbuch der rSmischen Epigraphik.
3 Thle. TWr. 4. 16. sgr.
I. Delectus inscriptionum romanorum cum monumentis legalibus fere om-
nibus, Thlr. 2. 8 sgr. II. Anleitung zur Kenntniss roraischer Inschrif-
ten mit 5 lithographirten Tafeln. Thlr. 2. 8 sgr. III, Supplement:
Die Stadtrechte von Salpensa und Malaga und andero Gesetzesdenk-
. maler enthaltend. TVa sgr.
Behufs der Wurdigang dieses Handbuchs erlauben wir uns auf die
sltisfnhrliche, hochst ehrenvolle Beurtheilung des beriihmten Philologen
H a s e in Paris im Journal des Savants zu verweisen, wovon wir folgende
wenige Stellen anfiihren :
„Ce n'est sans doute, qu'un manuel, mais qui neanmoins prendra
un rang fort distingu^ parmi les ouvrages modemea d'dpigraphie
Iie premier volume renforme un choix de prfes de deux mille inscrip-
tions Nous ne craignons pas de dire que nuUe part on ne trouve
coordonn^ d'une manifere aussi complfete tout ce que les marbres peuvent
fourr.ir de renseignements sur le droit romain etc. Le second volume forme
le compl^ment de celui, qui mdrite beaucoup d^eloges par sa contexture
presque partout trfes methodique, par le nombre des documents curieux,
qu'il renfenne et surtout k raison de I'instruction solide, profitable et
ju8qu'a present peu commune, qu'il peu r^pandre."
Desselben, Ferienschriften. Neue Folge. I. Bd.
^lnhalt: Ueber die Zeitungen der alten Romer. Die
DodwelI'schen Fragmente der Acta diurna. Ansich-
ten der Alten Uber gemischte Verfassung. Aristote-
les in seinem Verhaltniss zur griechischen Staatsreh*-
gion betrachtet. Thlr. 1. 16 sgr.
5crg ift crfd^iencn:
W- ^mxiiif itttntttfs >
©cf^ii^tc iicr »clt
tjor unb nad) (S^rtftu^ mit 9^iicff{d)t auf bie ^nttui(f==
tung be§ I^eben^ in ^etigion unb ^oUtif, ^unft unb 2Bif-
fenfc^aft, ^anbet unb Onbuftrie ber n)eltl)iftorifd)en iBot*
fer fur ba^ aflgemeine ^ilbung^beburfni^ bargeftettt.
3n f ed^g Sanben. @ro§te§ DctaDforntat.
258 53ogen. — @ubfcri^tion§ preig nur X^U. 8.
gerner: 'jHamtn' «nb Sat^rcgiftcr baju 20 @gr.
BW ^«f fc(^^ auf ciuntat kftcHte G^^cm^Iare toiiii bur^ jcbc
^nC^^anMung cin ?^rcic?cni|jlar gcliefcrt.
2)ic aS?eItoefd)i(^te I Seitfaben ber aSeltge^
in einem leid^t iiberf^QuIirfien, I f(^td)te
innd^sufammen^angenbenUm* | fa^ untere ©tjmnafial.mQffen
riffe fiir fcen @(^ul' unb
«Selbftunierric^r.
9. ^ufl. IV3 Xiilx. ®eb. mit
>6 tupfern 1 Xhlx. 22 ®gr.
ober lateinifc&e ©c^ulen, ^cqI-
unb iBlirgerfd^uIen, ^^abagogien
unb 2:bd}teranftaUen.
4. 2tuf(. 16 @gr.
!©tc bcutfdhe @efd^td)te in i^ren mefentlid^en ©runbjiigen
unb in cinem ubeific^tlic!jen 3"fommen^ang. giir ben @d^ul-
unb ©clbflunterric^t. 5. 2IufI. IV3 ^tjlr. (Seb. mit 1 ^u))fer.
1 Xf)lx. 22 @gr.
2II8 Sln^ang gur bcutfcfjcn ©efdjid^tc nnb jum Umri^ ber
SScItgcfd^ic^te: Slbri^ ticr «a^rifd)cu (BtW(i)tt. 2. Sluftage.
8 ©gr. 5(bri^ bcr ®cfd)id)tc bcfi( ^^reu^ifd)eu ©taat^. 6 @gr.
2t6rij? bcr ®cfd|{d)tc bt§ €cftcrrcid)ifd)cn toifcrftaot^. 4 @gr»
Atlas, historischer, nach Angaben von H. Dittmar, rev,,
neu bearb. und erganzt von D. Volter, Prof. in Ess-
lingen. 18 Karten. 1 Thlr. 24 Ngr. 1. Abth.: Atlas
der alten Welt. V3 Thlr. — 2. Abth. : Atlas der mitt-
leren und neueren Geschichte. 1 Thlr. 4 Ngr. :fl
(3ft aud) al8 „(£u^^Iement" jur „®efd)ic^te ber SBett" mit 6 ihUjfcrn p ^abeit.)
3)ittmar,Dr. §.,®cfcI)ic^tcbcraItcn9ScIt» 2 53be, 37^ X^Ir.
2)effelbcn, ©efc^ic^tc be8 gjjtttclaltcr^* 2 S3be. S^/j Wr.
2)cffciben, ^efc^ic^te bcr neuetcn «nb neueften 3«*^*-
2 «bc. 4 Stirr. : , ,,^ .., ,: .; . :• ,,, n..- .., .-1
In Carl Winter^s Universitatsbuchhandlung in Heidelberg
sind erschienen:
Crenzer, Dr. F,, Luther und Grotius oder Glaube und Wis-
senschaft. 6 sgr.
Deurer, Dr. W., Grundriss fiir aussere Geschichte und lustitu-
tionen des romischen Rechts. Thlr. 2. 12 sgr.
Feldbausch, F. S., De Q. Horatio Flacco hon adulatore. 7^2 sgr,
Schucll, C. Th., Der Objectcasus oder Accusativus der la-
teinischen, besonders poetischen Sprache. 10 sgr.
Sophocles' Drei schonste Tragoedien fiir gebildete Leser
iibersetzt und mit einer Einleitung iiber das griechische Dra-
ma und Erlauterungen versehen von Dr. Ed. Eyth. 24 sgr.
Stadelmann, Dr. H., Varia variorum carmina latinis modis
aptata adiectis archetypis. Thlr. IV^- cart. Thlr. 1%.
Zell, C, De Aristotele patriarum religionem aestimatore. Ora-
tio. 6 sgr.
Desselben, Handbuch der romischen Epigraphik. 3 Thle.
Thlr. 4. 16. sgr.
I. TheiL- Delectus inscriptionum romanorum cum mo-
numentis legalibus fere omnibus, oder: Auswahl romi-
scher Inschriften. Thlr. 2. 8 sgr.
II. Theil: Anleitung zur Kenntniss romischer Inschrif-
ten mit 5 lithographirten Tafeln. Thlr. 2. 8 sgr.
in. Theil. Supplement: Die Stadtrechte von Salpensa und
Malaga und andere Gesetzesdenkmaler enthaltend. 7^2 sgr^
Behufs der Wurdigung dieses Handbuchs erlauben wir uns auf dle ausfiihrliche,
hochst ehrenvolle Beurtheilung des beriihmten Philologen H a s e in Paris im Journal
des Savants zu verweisen, wovon wjr folgende -wenige Stellen anfiihren :
„Ce n'est sana doute, qu'un manuel, mais qui n^anmoins prendra un rang fort
distingu^ parmi les ouvrages modemefi d'^pigraphie. .... Le premier volume renforme
un choix de prfes de deux mille inscriptions Nous ne craignons pas de dire que
nuUe part on ne trouve coordonn^ d'une manifere aussi complfete tout ce que les mar-
bres pcuvent fournir de renseignements sur le droit romain etc. Le second volume forme
le compl^ment de celui, qui mirite beaucoup d'eIoges par sa contexture presque partout
trfes methodique, par ie nombre des documents curieux, qu'il renferme et surtout arai-
son de rinstruction aolide, profitable et juflqu'4 present peu commune, qu'il peu rd-
pandre.i'
Desselben, Ferienschriften. Neue Folge. L Bd. Inhalt: Ue-
ber die Zeitungen der alten Romer. .Die DodwelPschen Frag-
^ mente der Acta diurna» Ansichten der Alten iiber gemischte
Verfassung. Aristoteles in seinem Verhaltniss zur griechischen
Staatsreligion betrachtet. Thlr. 1. 16 sgr.
Homer und das griechische Volk. Nach einer Zeichnung von
Gustav Jaeger. Stahlstich in Quer-4. 8 sgr.
Roma, die Volkerbezwingerin. Nach einer Zeichnung von Ed.
Ihlee. , Stahlstich in Quer-4. 8 sgr.
UNIVERSITV Or CALIFORNIA LIBRARY
BERKELEY
Return to desk f rom which borrowed.
This book is DUE on the last date stamped below.
ftpRMW»
LD 21-100m-9,'47(A5702sl6)476
^
YB 6780
M55166
THE UNIVERSITY OF CALIFORNIA UBRARY
