(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Halayo kanimo! [microform]"

■ 40 C¥e^» 



■«*. 



,f 



ioaiayo Kanimo: 




!•••-. 




■.IN'ULAT N! 
P V. K. 




*;'J^^r^3KC' 







rnanji pyiik 

Ikaduhang patik 

Ikatah.-rri patik 



.,VM3 

., ID'M 



IHALAYO KANIMOi 



Sinulat ni 



P. V, K. 



Kaugalingon sa Tagsulat 



^ 



^ 



PANGITAAN 



Panid 
Alang Kanimo - i 

Hala^^o Kanimo -- --- - 5, 

Palandunga 9 

Mag-antus usa... - - * - - 13 

Sa Dagat... --.- ...ig 

Kanimo... • - - - 25 

Ang imong Larawan - - 29 

Gabiing Malipayon... - - - - 33 

Ambut Ngano - - - 37 

Mga Inagulo .-----. ^. ----- 43 



Cu.ando muere la p^?/^(^a tarde 
Y me reo tan lejos de t/ 
Lloro muelio y el alma eoharde 
J£n las somh'as eoraien^a a gemir. 

Pernando Ma. Guerrero 



ALANG KANIMO... 



Nahinumdum ako— idugay na uyamut karon! — 
nga imong gipangayuan ug mga sinulat. Apan na- 
nagpangagi ang mga adlaw, ug ako, sa dakting ka- 
lampingas, wala lamang magkabana. Unya, iaing mga 
adlaw, nanagpanglabay... Nana^panglupad... Ug ako, 
sa katapusan, uahikalimiit na lamang sa imong gipa- 
ngayo kanako. 






Salamat ngani nga karon nahinumdun] na ako. 
Ug, btisa, bisan bahaw na, anaa dawata kining diyu- 
tayng basahon, diin, sa iyang mga panid, mabasa ni- 
mo ang kanhi lonlon mga salimuang ug inagulo lamang 
sa usa ka batan-ong kalag, nga, sa usa ka panahon 
nian^, nahimo mong labing maayong higala ning ki- 
nabuhi... Usa ka matuod nga abyan, ng-a gikahugoy- 
hugoy mo niadtong mga malunhawmg adlaw sa atong 
matam-is ug halandumong kagahapon,.. Usa ka ma- 
bmatioti ug buutan mong kasuod... (^nahinumdum ka?) 

Mao kini ang mga sinulat, nga, sa pagmantala ko 
kanila kanhi sa raga pamantalaan— (^Z?a/rtw-£?;z^ Dila, 
A7ig Pilipinlion ug Nueva Fuer2aJ—t2Lr\in pulos gi- 
pahinungiid ko sa usa ka Tabunon, sa usa ka batan- 
ong maanyag; niadtong dalagang gipakamahal ug gi- 



6 iHALAYOKANIMO! 

pakatam-is ning kinabuhi.i. niadtong babaye nga, du- 
gay na uyamut karon..., nangayo kanakog mga si- 
nulat... ili..... !!! 

Busa, mao kiniag mga sinulata. Pulos mga da- 
an, nga, tapus ko panghipusa, akong gipanghugpong 
ug, hinimo niining usa ka diyutayng basahon, anaa, 
ibuklad ko karon sa imong mga tiilan... 






iHALAYO KANIMO! 




h^:^ty:i\ity:i>^^tyis\^^ 



IHALAYO KANIMO! 




ol nga hunahunaon! 
na sa lawas. 



agkalaay! iPagkamingaw! iPag- 
kasubu magapalandong, maga- 
sud-ong ako sa akong kahimtang 
karon halayo kanimo! iPagkagu- 



Daw kining kinabuhi mobulag 



Halayo kanimo, io wala akoy kalipay! Walay 
kasaya kining kinabuhi. Ang kalibutan daw^ingon 
ug nangiub. Ang kalawangan daw rtatitian sa ha- 
ngin... Kanunay lamang akong magamasulub-on, 
daw nailo sa mga parayeg ug sa mga pag-ugoy-ugoy 
sa Hinigugma; nagapatulo sa daghang luha ning 
mga mata, sa tanang adlaw, sa tanang gabii, sa 
tanang takna... iDaw nahisama ako sa usa ka 



\ 



i HALAYO KANIMO ! 



mahilak nga bata!... 



* * 



Sa takna nga magasud-ong ako nianang hala- 
pad nga kadagatan, nianang halawig nga bungtud, 
nianang namunawpunawng kabukiran sa mga pu^o 
nga nagaulang kanatong duha, daw ingon sa mo- 
halin na ako ning kalibutan: ingon sa kawad-an 
na ako sa akong kinabuhi. Ingon sa pagahitan- 
awan ko na nga nagakamay kanako ang Kama- 
tayon... 



* * 



Matuod: diri— diin,- sa dakuiig kamingaw, na- 
gaantus karon kining alaut— adunay daghang bu- 
lak. iDaghan uyamut! Ug mga matahum. Mga 
makabibihagv- Apan tanan, tanan wala-ianako ma- 
kadani. Wala ako kanila mahaylo... iWala! Hinu- 
noa: makahatag kanakog kasakit, kaguol, kay, 
kung magsud-ong ako kanila, molabi ang akong 
kamingaw, magamasubsub ang akong mga paghan- 
dum kanimo... iSila dili makalipay kanako! iDili 
makapala sa akong kahidlaw kanimo! 

iO pagkapait! Pagkalaay sa akong kahimtang 
karon. Ang akong pinuy-anan— iang kabus kong 
Payag!— nagmasulub-on uyamut. Ug ako, daw ingon 
sa usa ka himalatyon: bomobiya na ning panon 
sa mga buhi, tanan ioo, tanan tungud lamang sa 
pagpuyo halayo kanimo!... 



">s 



PALAN4DN6A 



^^^^it<?.^lil^^^i^^ 




tk£\::i?^/:5iv5^^^ 



PALANDUNGA,.. 




^^umi'^^' 



ahinumdum ka? 

Dili kadto usa ka gabiing du- 
lum, mangitngit; dili... Usa kad--^ 
to ka gabiing bulanon, nga ang 
kahayag ngani sa Bulan dariyot 
mahisama sa kahayag sa Adlaw, 
nga nagadan-ag, nagaiwag kanatong duha, sa tali- 
wala sa imong tanaman, diin ang mga halok mo ug 
ang mga halok ko maoy naghari niadtong gabhiuna; 
nga ang hangin ngani — tungud sa iyang kalinawng 
walay timik— daw ingon sa nahikatulog sa halaum 
nga paghinanok... Dili kadto usa ka„ gabii sa ka- 
sakit, sa kasub-anan; dili.,. Mao kadtoy usa ka 
gabii sa himaya, sa kalipayng langitnon ug sa mga 
katawang matam-is, nga, sa taliwala ngani niini, 
daw miduyog kanato ang Bulan sa atong mga pag- 
maya, ug ang mga bulak—kadtong mga nanaglibut 
sa atong kiliran-nanagsabwag sa ilang balsamon- 
hong kahumot: tanan aron lamang gayud_pa^4ayog 






Wrx 



10 iHALAYO KANIMO! 

i 

gihapon kanato... 

iNahinumdum ka? Mao kadtong gabhiuna... 
Gabii sa mga kalipay... Gabii sa mga paraeg. 
Gabii sa mga katawa, sa mga hudyaka, sa mga 
pahiyum.,., 

iO katam-is niadtong mga taknaa! Dili sa- 
mahan! 

...Apan ingano bang gisulat ko pa man kining 
pahinumdum?— ikaw dagway mangutana karon ka- 
nako sa ingon. Ug ako motubag: dayag na lamang, 
aron dili mo ako^.iukalimtan, dili ikalubong ?a ki- 
nahiladman sa imong mga kalimot; aron sa pag- 
pahinumdum kanimo sa atong mga saad, Ben sa 
akong kalag ug bulak nakong pinili... 

iNahinumdum ka? Palandunga... kay mao kad- 
to ang atong mga kalipay .. Oo mao kadto sila, 
nga ikaw ngani, sa dihang managbulag na kita, 
paraygon uyamut, mihagawhaw kanako... 

— Lauro: ikatam-is sa atong mga takna!... 

Ug unya gitubag ko ikaw: 

— Dili pa mao. Labi pa unya kining matam-is 
kung dili baslan sa kasakit, dili dag-uman sa ka- 
subo ang matagura langit sa atong Himaya... 

Ug dayon natong panamilitay: ikaw misaka sja 
imong balay, ug ako mipauli sa akong Payag... 

iNahinumdum ka? 

Palandunga sa mahinay... 



MA6-ANTDS DSA... 



£^^]t^^iKlt{?J^i>^^ 



tiAiA^^y3>c?^fi/s^ 



Usahay mahunahuna kong ihatag kanimo 
ang akong tunay nga pagpanamilit, 

wagtangon ka sa mga paghandum ko 
ug iunlod ikaw sa akong raga kasakit; 

apan iay! kining tanan kawang lamang 
ug ang kalag kanimo dili mahikalimut, 

<iunsay buut mong akong pagabuhaton, 
katipik ning akong kinabuhi? 

^iunsay buut mong akong pagabuhaton, 
niining kasing-kasing ko nga alaut? 

Manuel AeuNA 

go na! Dili na ako makaantus... 
Ang kasakit, kaguol, kapait, 
mab da karoy naghari sa walay 
kaiinaw ning alaut ug masulob-on 
kong dughan, nga sa dugay nang 
mga adlaw aku lamang giantus 
tungud kanimo, dinala ang buhing paglaum nga, 




14 IHALAYOKANIMO! 



human niining tanan, tapus ang mapait kong pag- 
kabutang, ibalus kun ihatag mo na kanako ang 
imong gugma, ang malomo mong kalooy, nga, sa 
daku mong kabuutan ug kaligdong, sa hugut mi- 
salig ako, sanglit anaa man gayud usab. kanimo 
ang kanako makapabulahan... "Apan, balus niadto, 
human ako makapaktta kanimo sa tiunay ug wa- 
lay sukod sa gidak-on kong gugma ug sa usa ka 
mainitong pagbati, maoy gihatag mo karon kanako 
ang kagul-anan, nga dili ko maantus, ang dayong 
kasakit, sahi sa silot nga gipahamtang ni Bathala 
niadtong mga timawa natong igsoon nga nanagsupil 
sa lyang mga sugo, nga karon atua nanghiagum 
sa makalilisang Sulad, nanag-agulo, nanag-antus sa 
walay katapusan, ug kaha, nanagbasul sa gisang- 
putan sa ilang Palad... iO... ka walay kalainan sa 
silot sa Maghuhukom ug sa imong pagpaantus ka- 
nako! iKabangis mo! ilntawon mga Langit! iDili 
na ako makaantus!... 






...Usahay mapalandong ko na lamang ang pag- 
pala kanimo ning dughan ug pagwagtang ning gi- 
bati; apan iay! dili mahimo. Ang kasingkasing 
dili motugut. Ug unya, usahay ngani usab mahu- 
nahuna ko na lamang ang pagtapus ning kinabuhi; 
apan... i kaw ang lamang gihapon ang tauan! Kay 
tuod: ang paghimo niini, maoy usa ka paglapas, 
usa ka wala pagtuman sa akong mga saad, kay 
iwala ko ba ipanumpa kanimo nga ikaw akong 
halaran, higugmaon sa walay kinutuban?... Kapin 



i HALAYO KANIMO ! 15 

pa: maoy usa ka tinalawang buhat, usa ka pag- 
paila nga ang akong kasingkasing, putong diay ug 
dili angay sa mga pag-antus... 

* 

...Apan ^mag-unsa na lamang kai'on aleo? ^Un- 
say angay ktmg buhatdn aron unta mawala na 
ikaw sa akong mga- paghandum? iUnsay maayo 
kong pagahimoon— nga kay dili man gayud mahi- 
mo nga iiubong ikaw sa akong mga kalimot— aron 
unta kailisan kining kasingkasing ug lain, kanang 
kasingkasing malinaw, mahapsay, matig-a, nga dili 
mobati kun takdan ning makalilisang sakit sa Gug- 
ma? ;A...! Ang tambal ania: mag-antus... oo mag- 
antus, kay maoy sugo sa dautang Palad... Mag- 
antus, magpailub, bisan dili ko na mahimo, ug 
hulaton ko ang kamatayon nga ipakanaug na ka- 
nako sukad sa kahitas-ari, kay, sa walay duhadu- 
ha, mawagtang na gayud kining tanan kong mga 
giantus, ug, unya... imakapahulay na intawon 
ako!... 

Mao nga karon... mag-antus lamang usa... 



8A DA6AT... 



7 



?^^^.^i>^ln^S^tl^^^ 



^^y3:A^^^y3A:5?!y3As 



SA DAGAT*-, 




an J7ian kadto... 

Ang dagat ingon sa gipalubo- 

gan: nakutaw, daw gibahaan, tu- 

ngud sa daghang nangaligo niad- 

tong masadyang ^adlaw sa Mamt)munyag ni Kris- 

to: si 8an Juan. 

;Hilabihang tawo sa dagat! iDili mabangbang! 
Dalagag ulitawo nanagsagol lamang. Nanaglamok... 
Kagahub sa mga katawa, kinisaw sa dagat ma- 
oy naghari niadtong mga taknaa. 

Unya, sa kalit ug sa wala lamang paabuta, 
nahilabay sa among atubangan usa ka baroto linu-^ 
wanan sa duha ka magsoong makabibihag... Duha 
ka dalagang pilipinhon, nga daw mga manoluiidang 
nanghisalaag..- ug... 

— ;,Kinsa kadto sila, kinsa kadtong mga ma- 



20 iHALAYOKANIMO! 

anyaga nga mikilap lamang, daw kilat?— nanguta- 
na kanako si Del Pilar Yergara. 

— Sila urpy ft Lumen ug Aurora, ang mga 
buutang magsoon. ^^^^ 

— Maantigo man diay silang mobugsay, no? 

— Oo da. 

— iKaanindot sa atong mga kababayen an, sa 
kadalagahang barilinhon, labi na gayud, kung ang 
tanan managsama pa lamang unta kanila! 

Samtang nagkaguliyang ang hilabihang kasad- 
ya, ang kagahub sa mga 7iana7igh7nm7i, mobulag 
ako niini, ug akong duulon kadtong duha ka binu- 
hat, nga atua nanagsulti, mga malipayon uyamut, 
sa mahapsayng baybayon sa Sayaw-.: akong pa- 
mation kung unsay ilang gipanaghisgutan didto... 

' — ilntawon!... ihigugmaa na akol... 

— Dili mahimo... iBasta dili! 

— Ngano man intawon, ^may gihatagan na ba 
ugod ikaw sa imong gugma? 

-i ,! 

— Ako lamay hatagi, ^^ha?...- ^Ha, Maring? 

— Dili, dili lagr mahimor basta dili. Usa day 
pulong... 

— Intawon oy, Maring... higugmaa na ako... 
Ambi na kanang imong kalooy. Ambi na kanang 
imong gugma. ^Dili ka malooy kanako? iWala ba 
ikaw masayud nga kung dili mo ako baslan sa a- 



iHALAYO KANIMO! ^ 

kong paghigiigma kanimo, gun-ubon ko ang langit, 
ug kining kalibutan palunupan ko sa akong ^oagB. — 
luha? Ang kasingkasing mo naiia ko kaayo: maoy 
patag-iyahon kaniya ang adunay kasingkasing ma- 
tuod, ang may pagbating mainit, ang adunay gug- 
mang makanunayon, walay pagkabalhin, walay 
katapusan.*. ^Dili ba matuod? Dan mao ako ug 
ako da gayud ang bugtong nagbaton ning mga 
hiyasa... Unsa na ^dili pa ikaw maiooy kanako? 

^ n! 

!!1 



iii- 






Hilum, magbabasa. Hiium makadiyot sa w^ 
lay diyutayng timik... ^Nakadungog ka? ^iNabati 
mo karong kasipa? ^Mao karon ang mga ianog 
sa mga malumong haiok sa duruha!... ^Nakita ba 
nimo sila? ^Waia? Sud-unga pag-ayo.;. ^Nakita 
mo na?... 

Na, karon, kung buut ka nga matan-aw mo 
sila pag-ayo, piyunga kanang mgajaiata mo.-. 



* 

^ * 



Ang mga nanagpangaiigo, nasigpamauli na sa 
iiang mga pinuy-anan... 

Nagkawaia na ang kagahub. Ug unya, ang 
kahiium nga walay timik sa dagat, mibanus... 



^•^^ 



KANIMO... 



S^^n^^^\^^it^^^i^^^ 



?/3A^^!y3A^^i^^^ 



Ikaw ang bulak nga labing bililhon, 
nga sa matahum Eden mingtubo; 
ang kahumot mo nagpangalimyon, 
makawa ning kagul-anan nako 



Gipakamahal ko ikaw sa tanan, 
kay ikaw man ang akong Bathala; 

ang imong larawan adia sa dughan, 
kay niining kinabuhi ko Mutya. 



k 



IHALAYOKANIMO! 25 

Oo: ikaw, bulak, akong gihalaran 
sa usa ka gugmang tiunay ug matuod, 
bisan ngadto sa aku unyang lubnganan, 
ang gugma ko di mapala gayud..- 

Ikaw mao ang bulak nga labing maamyon, 
makawagtang ning akong kagul-anan, 
kang kahumut mong nagpangalimyon, 
tambal sa aku nga mga kasub-anan... (:). 



iS< 




(•) Unang balak nga akong na§.ulat. Nahimantala 
kanhi sa Batan-ong DiLA/^Sa Barili, sa iyang isip 4, 
niahaniingud sa bulan sa Rebrero, 1909,. tiniman-an sa 



taknbang Lkon KARD. 



/ 



AN6 INONe URAWAN 



^ ^^^^^^* ^^^^^vf t^M9^9f f^^lP9f t lPiV'9f f^>i|i9f HBHIi'9f MPM|i9f t^Hpiwt KS^ii^pl O 



h^^^\:ity:^h<^^f^/ts>^i^^ 



ANG IMONG LARAWAN 



Kung makalilingawng pagasud-ungen 
ang mga bulak sa usa ka tanaman, 
labing makalingawng pagatan-awon 

l'dnitng m.nl'dhihihtei tnono htran'an. 

Kung maanyag na man si Venus ug Judith 
nga ginaingong dili gayud hilabwan, 
labing dili tupngan bisan diing dapit 

kanang '^111,0 kabiMhag onong laranyan, 

Wala na akoy uban nga ikapamulong 
sa pag-ingon: io langitnon ug thaambong 

kanang makabibiha^r mong laraivan. 

Makakuha niining tanan: kapaitan, 
kalaay, kagul-anan ug kasub-anan 

( kunang niakabibihag niong larawan) 




.,.r. 






6ABIIN6 MALIPATON.. 



/ 



> 



■t- 



\^^~^ 



^!ii^^^!^^^S^^^^^^:fS^r^i 




°>4A^^>3A.^iki^^ 



GABIING MALIPAYOR.^ 



iUsa kadto ka gabiing malipayon!-.. 
nagapauraray saakong mga bukton, 
ang Hinigugma ko, nagpakisayud: 

— ^Maanindot ba gayud ako, akong Lauro? 

— Ukaw? (gitubag ko) Ooiimatahum kaayo! 
daw ang sa langit manolunda gayud... 



Way katandingan dinhi's kaHbutan 
sa imo, indayng, kaanindot... /.Ang kabulakan? 
;a!... malawus kung mahatandang nimo, 
kawad-an sa baho; tapus, malaya. 
sama da nga ang siga ni Diana mapaa 
kung hiatbangan nianang masulawng FeJ)o... 



34 IJ[ALAY0 KANIMO! 

— Magbuutan ako, minahal kong Lauro... 

— iMao kanay labing tinguha ko kaayo! 
kay ang kabuutan maoy makapadugang 
sa imong kaanyag; unya may katarungan 
ako pagtawag nimo: babaeng buutan, 
babaeng sulondon, dalaga nga maugdang... 

Busa, magbuutan, magbuutan ka gayud 
kay kini mao da ang mahal hiyas, Salud, 
nga way usa lea babae, hangtud karon. 
nakatuman kaniya, inday, pag-amping: 
tanan, naglapas; kay ang kasingkasing 
sa babae, ilihok kaayo!... imasalaypon! 

Xa, kay magbuutan ka man, pulong mo, 
itumanon mo kini? ^Dili mabaka^? 

— Oo, tumanon ko gayud, Lauro ko... 
— Na, ambi... usa ka halok, matam-is kong bu- 

wak.., 




AMBUT N6AN0 



S^J ^ !^KI^£^^ l w^!:^^ 






t!AS^^y:s\:\t'y^^:s>^tyi^ 



v„ 



Ako adunaynhinigugma: matahum. para^'gon 
ug buutan kaayo. Siya kanako nagapangga. 
nagmahal, nagtamod ug ikanako mabination! 
ug sa takna nga ako magapaagay sa mga luha, 
isiay magpahid! Sa akong kasub-anan siay magpala. 



. ..___.-. j /■ ^' ■-?::. ■■. - ...■■- 

|Ragkatam-is!.^ iOu-.. 'katam-is sa akong mga takna! 
daw wala nay katapusan kining kinabuhi: 
gugma, halok ug parayeg sa akong hinigugma, 
dili kanako ihangol, di kanako imakuli 
kay ako, pulong nia, mao da ang bugtong pinili. 



38 - i H A L A Y K A N I M O^! __ ^^ 

Apan... ambut ngano, ngano nga ako nagaagulo, 
nga unta wala man nia talikdi; ngano nga ako, 
wa man gayud unta niya tamaya, nagbakho; 
ngano nga ako nagdangoyngoy man ug maayo 
nga wala man luibi, ug... nagasubo ako... ambut ngano.. 

Ug niana nagpangagi ang mga takna ug mga adlaw 
sa akong kinabuhi. Ako pinalangga gihapon, 
minahal sa akong hinalaran; siya maglingaw, 
kanako sa akong kasub-anan, ug, sa mainiton, 
matam-is niyang mga halok, ako iyang hubgon... 



iPagkatam-is!... iO... kaUm-is sa akong mga takna! 
daw wala nay katapusan kining kinabuhi 
gugma, halok ug parayeg sa akong hinigugma, 
wala kanako ihangol, wa kanako imakul^, 
kay ako, pulong nia, mao da ang bugtong pinili. 



Apan... ambut ngano: ako gihapon magahilak; 
ako way kalipay... idaw ang usa ka linuiban! 
ug ako, adunay matahum man unta nga bulak, 
nga niining aku nga kinabuhi makig-uban, 
bisan sa langit, bisan ngadto sa kasub-anan... 



iNgano bang kanunay man lamang ikawng gabakho? 
,^^(siya nangutaha nako, nianang pangutana 

nga daw nagatoo nga sia wa na higugmaa nako) 

iunsa bay hinungdan sa imo kanunayng kaluya? 

iania ako!... unsa bay imo, /,halok? iparayeg? iDawata!... 



I H A L A Y K A N I M ! 30 



Ug, sa akong agtang, sia mipatik sa mga ha6k 
niya nga malumo; ug sa mga parayeg niya 
ako iyang gilipay. Kaha siya nahadlok 
sa 'lsahimtang kong subo, sa lawas kong maluya, 
sa wala lang hibalui ang ginikanan kung unsa... 



— Ambut lang... wa ako masayud (sia gitubag ko) 
ning masubsub kong subo, ning pagpunay kog hilak; 
nga ako unta wa man gayud matahap sa gugma m6, 
nga sa kaugmaon mabalhin, nga sa kaugmaon mapulak 
ang, sa akong kalauman, mga mahumot nga bulak... 



Ako nagtoo nga ang iyang kasingkasing malig-on, 
nagatoo ako nga kini dili paluba sa lain; 
ug ako, nagtoo nga hangtud sa akong kamatayon, 
sia, sa paghigugma kanako, way pagkabalhin; 

apan.... ambut, naunsa kining akong kasingkasing... 

' \ 

iSia matahum kaayo! Sia ang Hari sa mga bulak 
sa akong humot nga tanaman... Sia mokuyog nako 
sa akong tanan nga pagabation: katawa ug hilak; 
apan, karon, mahiubos na kung ako magbakho, 
ug... iambut nganong ako gihapon mag-agulo!.,, 



r 



40 



H A L A Y K A N I M ! 



Ning pagsamot kog Mlak wala akoy katarungan, 
kay siya lagi unta maambong man, bisan tabunon; 
sia kanako nagtam-is sa akong mga kapaitan, 
kay, sama kaniya, buut nga ako magmalipayon, 
apan iambut!... nganong ako magsubo gihapon... 

Siya mangluha, kung sa adlawng di ako makita niya, 
magabakho, magadangoyngoy... Ug kung ako 
iya nang ihibalag, sa agtang ko mohalok sia, 
ug ako, mao gihapon: maluyahon kaayo, 
walay kalipay, idaw himalatyon!... Ambut ngano... 




) 



M6A INA6DL0 



S^^^^^^^^^^a^^'l^d^^ 




^^sy^tAS^^^^^ty^^ 



MGA INAGULO,.. 

Dagat, baliid, lusay, hangin, panganud 
iAnaa ang kasingkasing sa babaye! 
Tanan kaniya, tanan niabalhinon: 
Way pagbatingdayon, way giigmang tuud. 

ENAREM 

Ang akong gugma 
nga gihatag kanimo, 
sama sa kalayo 
ang iyang kainit: 
balaanon, tiunay, 
walay paglubad, 
kay ang paghalad 
ko kanimo, hingpit. 

Kalag, lawas.- itanan! 
gihatag ko na kanimo, 
aron pagpakita ko 
nga ikaw gihigugma 
ning kinabuhi, labr 
sa ubang mga babae, 
kay ikaw ang mithi, 
kinabuhi ko ug gugma..- 



44 IHALAYO KANIMO! 



Apan ^ngano ikaw 
nga wala man lumaum 
ning akong matarong, 
matuod nga paghalad? 
^nganong imo man, inday, 
nga gipangyatakan 
ang imo nga tanan 
nga mga gisaad? 

lA!.-. malimbungon! 
wa kay kasingkasing, 
wa kay pagbating 
dayon... ibabaeng kundatan! 
ang gugma mo, inday, 
sama sa hangin: 
imadaling mabalhin, 
madaling mawagtang!... 

Karon tan-awa ako, babae, 
ang sinakit sa imong gugma, 
nga sa tanang adlaw ug gabii 
walay hunong sa mga luha 
pagpatulo ; ;^pai^ ^ pasagdi : 

kay ang paghifek ko, Sario, 
dili tungud kay nahagugma pa 
nimo, idili! kungdi, nagbasul ako 
nga nakatagamtam ?a gugma, 
isa gugma nimong makahito!... 




Mga hisgot mahitungud sa 
mga basahon sa Tagsulat 



4=. 



^ 



Mga hisgut i Rama, Briones, Villanior, Paras, 

Osorio, Aiiad ogb. mahitungyd sa mga 

iiasahon sa Tagsulat 



Sa Ako7ig Payag\.. Mao kini ang ngalan sa bag* 
oiig basahon sa mga sugilanon nga among nadawat. 
^Kinsay tagsulat? Dili lain kong dili si G. Pantaleon 
V. Kardenas usa, ka magbabalak nga barilinhon, usa 
ka kalag nga igsoon ni Musset, sanglit tinagik sa 
mga damg^o, sa mga pagsakit sa^ usa ka gugmang 
halaum ug dili matukib... 




Kami nga nakaila kang Ka^enas, i^oi^rig mb-^ 
ingon nga kining iyang basahon mao apg purongpu- 
rong sa usa ka kahagong bulawanonrang balak sa 
usa ka kalag nga alantuson ug mabination, pong- 
pong matahum sa mga balak sa kasingkasing sa usa 
ka niapaubsanong magbabalak nga naghalad sa atong 
pinulongan. 

Ang Bag'Ong Kvsog moingon kang Kardenas 
nga padayon sa dalan nga iya nang gilaktan. 

Ang atong Katitikan nagkinah^nglan niga dagang 
ug mga kalag nga, sama sa kang Kardenas, dili ma- 
hibay sa mga unos sa mga kakulian ning kinabuhi 
ug, hinonoa, hupong gihapon sa kadasig, nianang 
balaanong kadasig nga mao ang magatuboy sa ka- 
tawhan ngadto sa kahitas-an sa iyang kauswagan ug 
himaya-(Sa Bag-07ig Kusog ni G. Vicente Rama, 



47 M G A H I S G U T 



sa lyang isy^ 627, mahanungiid sa 23 sa Oetu- 

bre — 1920). 



Hugpong sa mga sugilanon nga, sa dili madugay 
molusad sa ka^sahonang binisaya. Anaa ginasug- 
dan na sa pagpatik. 

Ang tagsulat, gikan sa . palid sa nagkalainlaing 
pamantalaan, sukad sa dugay na uyamut nga mga 
tuig, nagpakita sa talinis niyang dagang ug nagpa- 
ila sa mga bulawanon niyang hunahuna, Ang i- 
yang mga sinulat nga nahimantala kanhi sa ''Batan- 
ong Dila^', sa. **E1 Boletin Gatolieo^', sa '^^ng Pili- 
pinhon'', sa */Ang iWag'; Bg sa ''Bag-ong Kusog'', 
ginabasa sa dakung kainit sa tingnha, punb sa ka- 
uhaw sa pagtagamtam sa ilang kalalim, sanglit dina- 
yandayanan sa mga makaiibug nga bulak. Ug ang 
takubang Anak-BUKID, Pio Carde7ial, Mario Lc- 
reirLo, Leon Kard ug, usahay, sa iya gayung nga- 
lan (Pantaleon V. Kardenas), ginapargita sa kanu- 
nay, sa hilabihang paghigugma sa tanan, nga sa ma- 
nanoy ug sa paraygon tang pinulorgan, nagmahal 
ug nagtinguha sa iyang kauswagan. Kay sa iya 
ugong mga sinulat nagakasagol man ang mga damgo 
sa kasingkasing ng hunahi.na sa ntok. 

Ang maoug basahon. tungud kay pinanamkon 
ug inanak sa utok ug kasingkasing, lahi sa nban, 
nga sa ilang mga pahd walay laiug gibulit kungdi 
ang mga hulagway da gayud sa duha ka kasingka- 
sing nga, maHpayon, sa sinugdan nagauban pagsak? y 
.sa baroto sa gugma, nagaut^w-ut^^w sa maitum nga 
dagat sa kinabulii, unya, mangahir.od sa walay pag- 
pakakitag gabayan nga ilang kadangpan, ug, sa ka- 
tapusan, mgn alaut, mangahimos... Maoy, .^a usa ka 
pulong, br-Sahon, kining kang Kardenas, nga angay 
ukbon sa tanan, sanglit sa iyaT\g mga dahon ginahik- 
yad ang sakit, gipakita ang mga tambal ug ginatudlo 
kung unsaon paggamit kini aron kadto mamaayo. 
Uer m^a bulint nga sama niini, angayng hatagan sa 



M G A H I S G U T 48 

atong pakpak nga may kasipa sa dawugdog, ug i^i- 
nalianglan nga gantihan sa mga kinasingkasing tang 
pagdalayeg ug, sa mga manggiloy-on natong pagta- 
bang, gahinan, aron ang tagbuhrat magapadayon sa 
iyang tinguha nga mao, labut sa paghatag mapusla- 
noag pagtulon-an, ang pagtungtong sa atong pinulo- 
ngan sa tumoy sa kauswagan, tupad sa uban nga 
nanagpakakab-ut na. 

iOo, Payag!... diyutayng bs^layng pilipinhon, a- 
pan nahamutang.^ s diin ang dangoyngoy sa 

usa ka sapa mabati, ang awit sa kalanggaman madu- 
ngug, mipanimaho sa ilong ang mga mahumot nga 
baho sa. kabulakan; ang hoyuhoy, tapws muhalok sa 
kakahuyan, daw mukablit sa kutay sa atong kasing- 
kasing ug, dayug, mopiawit sa atong kalag: dapit 
nga makalilingaw, sa mamumu}it, sa magbabalak... 

Ug dili sama sa ubang payag nga walay laing su- 
lod ang larawan da gayud sa kakabus, kini, ang Pa- 
yag ni Kardenas, nga pakig adtoan ko kanimo, mag- 
bibisa,. niaoy sama sa usa ka dagat nga sa iyang 
k:inah.iladman.i nagatum-m- ang mga.tipay, mao kini 
ang iyang satakan, nagatago mga bililhong mutya, 
mio ang yuta nga sa ilahim nagahambin daghang bu- 
lawan ug, sa katapusan, maoy payag, sukad diin, 
mabnti ta usahay usa ka mahib.kong awit, ug, usab, 
iisahiy usa ka mahpayong katawa: daw tulonggong 
maayong pagkaangay, nga rauduyog sa tanan tang 
bation: mokatawa- kabagay sa atong kahpay, mnhi- 
lak uban sa atong kasakit ug, sa laing pagkasuhi, 
magmahay kung ikaw inayran, magsubo kung ikaw 
biniyaan ug magmaya kung ikaw bulahan... ^ 

Mao kana^ng Si Ako7ig Payag,,. ni Kardenas, 
basahon nga hugpong sa mga hinashasang sugila- 
non — (Sinulat ni Ing-GAPAS^ (i) nga nahimantala 
sa '^El Boletin Gatoheo^' ni Pari Gueneo, sa iyang 
Isip 225, sa 9 sa Oetubre, sa tuig 1919)- 



(l)--Takub^n ni Vicente G. Paras, manlalaban ug raagsu- 
saUi n^A b:irdinhon--fPahamatngon aa PatikanAn; 

\ ■ . ^ ■ 



.. — -4 



49 iM G A H I S G U T 

-'■•■■■■ ■■ ■ — — ■■ ■■ ... . . .,11 . — — ■^ — ■ ' ' V » 

...Sa Ako7tg Payag... maoy sinulat sa ka batan- 
on nga taga Barili, P. V. Kardenas. 

Ang maong basahon dunay walo {^) ka mug- 
bong sugilanon nga maayong pagkasulat ug binala- 
kan sa daghang raatahum hunahuna ug mga pu- 
long— (Sa *The Preeman^' ni G. Paulino Gullas, sa 
iyang isip 20, sa 26 sa Septiembre, 1920). 



,..Sama kang. Balagtas sa Katagalogan, nakapakita 
ka sa lungsod sa mga bisaya usa ka matahum nga 
basahon nga nagbatbat sa daghang pagtolun-an ug 
linarawan sa mga maanindot nga kaagi nga tinagik' 
sa atong larinong pinulongan. 

iPadayon, higala, sa pagkatkat nianang bungtud 
nga bakilid sa Katitikan, kay sa imtlng pagdaug, ana- 
a ang lungsod nga mangutio sa mga mahapsay ug 
mahumot nga bulak aron ipurongpurong hanimo!— 
(Sinulat ni Sulpieio Osorio, kanhi 55?li""P^"g^^^ sa 
'*Ang Matiangayon*', n%Wrii^hmiSvi\:i^^^^ 
isip 124, 29 sa Oetubre, 1920). 



Manila, Oet. 27, 1920 
O. W V. Kdrdenas 
Barili, Cebu. 

Minahal nga kauban: 

Dawata ang akong kinasingkasiiig pahah'pay. Sa 
Akond Payng-...^ ang basahong bunga sa imong ma- 



(*) — Au^ unang patik sa basahong **Sa Akong: Payng'* 
arl\Hi)%y w:ilo lfiniHng k» mga sngil mon--(P. aa P.) 



M G A H I S G U T 50 

hait nga salabutan, ug ang sa walay duhaduha pila 
ka p3lid sa imong kinabuhi, maayong pagkatagik, 
miayong pagkahanahiina... imaayong pagkabuhat! 
Dili ki^ii ulog-nlog. Mga piilong kining linangkat sa 
kin ihil:id nam si akoiig dughan, — mga pulong binu- 
ngat ning imong hignla nga miila kanimong usa sa 
ato'ig mra m'agsusulat nga. maantigong modamgo, ma- 
antigong motapion sa kamot sa dugban ^ron pagpa- 
raati sa pinitik niitn. Ang imor.g basahon nakali- 
ngaw kaayo kanako. 

Padayon sa unahan... Padayon hangtnd nga i- 
mong raakab-ut ang dakung pagda ug» kou ugaling 
kini wala pa man nimo hiagumi. Ug unya may ka- 
tarungan ako sa paglipay kay aduna may higalang 
usa sa mga inilang anak sa dagang. 

Daghang safamat sa imong gipadala kaiiako, ingon 
~mrarn ang pila ka pulong nga gikan sa iyang tag- 
buhat. 

Imong higala ng kaaban, 



GAYETANO M. YILLAMOR (i) 



Sumala sa atong makita, ang mga magsusulat sa 
atong piiiulongang binisaya, nag-anam ug kadaghan, 
Kamatuoran niini mao nga karong pila ka adlaw a- 
duna na usay matawo ^sa atong Katitikan usa ka ba- 
sahon nga ang snlbd mga hinugpong sugilanon, sa- 



(l)--Si G. Yillamor tnsgsusulat uiadtong panBhoua sa 
*'Philippiae National Weekly", s^ Manila. Karon siya man-- 
lalaban na ug Miighuhukom sa Kad iitun sa Barili--(P. sa P). 



\ 



51 M G A HISGUT ___ 

ma sa ginahimo karon sa kadaghanan sa niga batan- 
ong magsiisulat. Sa eiaghang hinungdan ikahpay na- 
to kining lakaw karon sa atong niga batan-on; kadag- 
haiian kanila gitugkan iig gngnia sa x.tong pinulo- 
ngan. J 

S^ingon niana, mak^dangat kita sa hingpit ng 
kalinis sa Katitikang binisaya. Apan angny nsab hi- 
b aluan sa atong mga batan-ong magsnsuhit nga sa 
taliwala nianang ilang gngnia sa atong pinulongan, sa 
iiang paninguha sa pagsulat, batonan ang i^ngay nga 
kaligdong sa pag-agak sa ilang dagang ug dili Trj g- 
pataka sama nianang uban nga mga ''tira-pasagad'' la- 
mang, walay sapayan nga ang ilang mga sinulat raa- 
himugso nga walay ulo ug mga tiil. Lahi niini, mao 
ang^— ^inahimo karon sa usa ka baran on nga sa dili 
raadugay raagpakatawo.sa unang bnnga sa iyang ba- 
tid nga dagang. Tit^gaH ang mga magbabasa wala 
pi raahraot si mga situilat nga nagdaln sa mea taku- 
bang Pio Cardeniil, Mario Lorem.o, Leov Kaid ug 
uban pa, nga sa masabug i^^akita sa mga mantalaang 
rausunod: ''Ang Pihpinhan:'', ' ''Ang Iwag", "Bag:- 
ong KusogV\ ^'Boletin Cat61ico'\ Ang inatnod nga 
ngalan r*ing batan-ona, mao si Pantaleon V\ Kardenns, 
tiga Rarih. Ang iyang basahein nga ginosugdan na 
sa pigpatik, ginganlan ug Sa Akono /Viy7^. ..— (Si- 
nulat ni Clodo-WALDO (i) nga nahiniantala sa 
"Bag-ong Kusog" sa iyang isip 473, sa 7 sa Oetu- 
bre, 1919). 



n> Takuban i)i Manuel G. Paras, uiagsiisnlat ug manu- 
gilanong barilinhon, tagsulat S'i '*Mga dahon sa Kinabu- 
hi./P. aa "^ J 



M G k^ H I S G U T 52 



Sugbu, 21 sa Noyiembre, 19261. 



O. Pantaleon V. Kardenas, 
Barili, Sn^bu. 

Minahal r.ga higala ug kauban: 

Sa paghiuli nako gikan sa Manila (i) nakita ko 
sa akong talad ang usa ka basahong binisaya (2) 
sinnlat sa usajca manggialamon nga nagtakuban sa 
mga timaan 'v. V. K/'. Xatag-an ko dayon nga 
ang basahon bunga sa imong balaknong kalag ug sa 
imong makugihon ug mahusay nga dagang. 

Dalayegon kaayo kining buhat mo ug diU mala- 
lis nga maoy usa ka mapuslanong hinabang alang sa 
kadakuan ug kahingpitan sa Dilang bisaya. Gikahi- 
budngan ko ang imong kakugi, ang imong pailob a- 
lang sa pag-ugmad ning mahiibong panlimbasug, ?a- 
ma sa piginantaieig bqsahon ug pagpatik— panHmbasog 
nga kaha ikaw walay laing maani kon dili ang nia- 
bugnaw nga pagdhw;it sa niga buroiig sa Katitikan 
nga mao ang nagdaghan dinhi sa ato. Bisan pa ni- 
ana, mitoo ako nga angay iig takus ikaw magpadayon 
sa unahan sa imong dalan. 

Sa katapusan, dawata ang akong pahalipay -tu- 
ngud sa imong basahon. 

Iniong higala ug kauban sa gihnpon, 



YIGENTE KAMA 

( Magsus'tdat ) 



(1) — SiG. Uriina, niadtong pinahonH^ Tinugyanan sa Ika- 
tiilong Piirok si Sugbu. 

(2) — Maoy p:''p<i8UTnbingayaii fing basahon '*iHaIayo Ka- 

nimo!*'_-.rMg9 pahamatngon sa PatikHuan). 



53 M G A HI 3v^U T 



Si Pantaleon V. Karde^as, usa ka mabungrorg 
migsiisiilat sa aton^ piaulongau, nagamantala na tisab 
usii ka niaanindet nga b^sahon j ga girganlan 
i/'Ialayti Kaninw! Si Kardenns, ^-a iyoiig pngkann^g- 
snr-ulat rnga hnsnhoii, atenig; keUiukniiui sa iyai g pa- 
sidaau ngii rahianitar,g sa iHula^o Kaniuw! Ang 
iyai'g niga hiinahnna maayong pagkatagik sa mata- 
hum mga pulong — (Dinhi sa ubus gilmlid ang gihis- 
gutang pasidaan. Sa ^She Gnardian'- in Yillan or sa 
iyang isip 22, mahanungud sa ika 16 sa Septiem- 
bre, 1926). 



Labor pjtri6tica y de ineomensurable iniporti:.ncia 
es la que aeaba de realizar el j6ven Sr. Kardenas 
al dar a la publitidad la vida de nuestro heroe Ri- 
zal eu dialeeto visayo, bajo el titulo *'Ang Sinakit 
sa Bagnmbpypn''. 

; u: euenta que hasta ahora la vida del 

martir de Bagumbayan se halla eserita en eastellano 
e inglis, por un lado, y por otro, tiniendo presente 
que el pueblo que fornia la baja eapa soeial ape- 
nas entiende ni uno, ni otro, ]enguaje, ni la obra del 
Sr. lCardenas no tiene preeio desde el punto de vista 
de dar a eonoeer a esa parte del Pueblo filipir.o 
la vida de Rizal para su ejemplo y edific£ci6n. 

THE INDEPENDENT fthcita al autor por tan 
grande servicio qne rinde a la Patria— Pa *'1he In- 
dependenf ni Vicente Sotto sa iyar.g isip 432 «^ia- 
hanungud sa ika 14 sa Julio, 1923— (P. sa P. ) 



M G A H I S G U T 54 

Sa Barili, anaay iisa ka magsusulat nga, sama 
sa uaa ka irmitanyo nga nagtago ug nagpahilayo 
sa kalibutan kay buut hingpiton ni^^a ang iyang pag- 
halad sa iyang batlrala, sukad sa unahan pa nag- 
utas ug kabUt, sa taliwala sa iyang pag-inusarar-,— sa- 
kalagnong kitara sa iyang mga balak ug naglaylay 
sa mga sahimang nialumo sa iyang mga damgo. 
Kini niao si Pantaleon V. Kardenas, batsn-ong mag- 
susulat, magbabalak, tagsulat sa mga basahon, mag- 
papatik ug usahay usab lider sa politika. Si Kar- 
denas dili sama sa ubang magsusulat nato i^ga 
nangguho sama sa uhong: siya magsusulat sukad pa 
kaniadto, sa panahon nga dinhi sa Sugbu maihap 
lamang sa tudio ang nagpas-an sa kurus sa pagka- 
magsu2>uiat sa mantalaan. Ang katapusang basahon 
nga iyang gipatik mao ang ginganlag iHalayo Ka- 
nimo! — usa ka pongpong sa mga pinadalagah — nga 
angay basahon sa tanang mahigugmaon sa pinulo- 
ngang binisaya— (Sa ''Bag-ong Kusog'', sa iyang i- 
sip 33 mahanungud sa 17 sa Dieiembre, 1926). 



55 MGA HISGUT 



Oi.-,o, 1929. 



Binatiing lyon: 

S ilamat uyamut sa inioiig p^gtagad kanako. Ang 
imo 1;^ mga basilioii ako karong gibasabasa. 

Maanindot ang imong mga sugilanon, labi na 
ang i Halayo Kanimo! Gikinahanglan karon nato ang 
mga sugilanon nga sama sa imo. Adunay nag-ingon 
nga ang niga pinulongan nga kaugalingon ta mao>'' 
labiag maayong igsasagang batok sa raga kaaway sa 
atong lungsod ug sa iyang mga mithi. Tungud ni- 
ini, buhat nga maayo ang pagsabwag sa mga sugi- 
lanong binisa^^a. 

Imong higala, 



ANTONIO M. ABAD (*) 
( MagS7isnlat 7iga barilinlion ) 



(0— &i Gr. Abad mao karon ang labawng Pangulo sa **La 
Opinion'', sa Manila, pamantalaang lunsay kinatsila, nga 
mogula adlawng t8naii--(P. sa P.) 



M G A H I S G U T 56 



Manila, Septiembre 6, 1929. 



Ginoo PantaleaiLY. Gardenas, 

BaTtli, Geba. 

Binating higala: 

Daghan salamat uyamot tungod sa usa ka 
''ejemplar^' nga imong gipadala kanako sa imong 
maanindot nga bag-ong basahon, iig labi na gayud 
pasaiaaiatan ko ikaw tungod sa mabination nga 
^'dedieatoiia^' nga imong gisulat sa unang palid ^a „ 
naasoyng basahon. 

Ang mga sugilanon nga imong gipongpong ma- 
tahum ug makalihngaw. Hinaut pa unta nga maga- 
padayon ka pagtagik mga maaniiidot liga basahon 
sama niini, kay gitugahan ka man gayud ni Bathala 
sa mga hiyas sa pagkamaayong magsusulat. 

Magsugo ka sa kanunay, 



MANUEL C. BRIONES 

^' Literato^\ sakop sa Real 

Aeademia J-Iispa7iO''Arne'' 

rieayia de Cie7icias y Ar-- 

tes^^ 7ig PangHiO sa ^\^- 

_ eadeniia Bisaya^\