(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Biodiversity Heritage Library | Children's Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Archiwum Jana Zamoyskiego, kanclerza i hetmana wielkiego koronnego"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legał copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to disco ver. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated ąuerying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the file s We designed Google Book Search for use by individuals, and we reąuest that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated ąuerying Do not send automated ąueries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machinę 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legał Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legał. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
any where in the world. Copyright infringement liability can be ąuite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the fuli text of this book on the web 



at |http : //books . google . com/ 



mwPWi . Mf 



'■/-- 



. ^ ^T > 



Ii 






J^HOPERT^ 61 




Umśt^cf 
mJcIngm 



1817 




ARTES SCIENTIA YFRITAS 



~\ 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



ARCHIWUM 



/ 



JANA ZAMOYSKIEGO 



KAieiERZA I HETIIAIA WIELKIEGO KORONNEGO 



TOM I 






WARSZAWA 
1904 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Archiwum Jana Zamoyskiego 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 




Hi I <OGR*V »ŁDPieN\-*<i 



lt[ L "'"< l'i» V'''l.f LGKL NCKił . 



GAI FKYI 



Digitized by 



Google 



ARCHIWUM 
JANA ZAMOYSKIEGO 

KANCLERZA I HETMANA WIELKIEGO KORONNEGO 



TOM I 
1553—1579 



NAKŁADEM 

HR. MAURYCEGO ORDYNATA ZAMOYSKIEGO 

POD KIERUNKIEM 

KOMISYI HISTORYCZNEJ AKADEMII UMIEJĘTNOŚCI W KRAKOWIE 

WYDAŁ 

DR. WACŁAW SOBIESKI 



Warszawa 

DRUK PIOTRA LASKAUERA I S-Kl 
1904 



Digitized by 



Google 






^03B(MieHo IleBsypofo. 
Bapraaua, 27 ^eepajra 1903 ro^a. 



Digitized by 



Google 



PRZEDMÓW fi. 



Zbliża się rok 1905, w którym 300 lat upłynie od chwili śmierci 
Jana Zamoyskiego, wielkiego hetmana i kanclerza koronnego (um. 3 czer- 
wca 1605). Kiedy dziś niepodobna się jeszcze zdobyć na skończoną mo- 
nografię tego tak pełnego, tylu różnymi pasmami snującego się żywota, 
trzeba poprzestać na pracy przygotowawczej: na wydaniu jego kore- 
spondencyi. 

Wydawnictwo, którego niniejszy oto tom I wychodzi w świat, jest 
owocem obrad III-go zjazdu historyków polskich, odbytego w Krako- 
wie w roku 1 900 z powodu jubileuszu Uniwersytetu Jagiellońskiego. 

Gdy na posiedzeniu 5 czerwca wydawca wystąpił z wnioskiem wy- 
dania korespondencyi Zamoyskiego *), bibliotekarz Ordynacyi Zamoy- 
skiej, prof. Tadeusz Korzon, oświadczył, że, jakkolwiek nie posiada w tej 
chwili żadnej instrukcyi od hrabiego Maurycego ordynata Zamoyskie- 
go, mniema jednakże, że można z jego strony spodziewać się w tej mie- 
rze wszelkiego poparcia. 

Po przeprowadzeniu z tego powodu korespondencyi między podpisa- 
nym wydawcą, bibliotekarzem Ordynacyi Zamoyskiej i prof. Wincentym 
Zakrzewskim, jako dyrektorem komisyi historycznej krakowskiej Akade- 
mii Umiejętności, — podpisany ud^ się z polecenia komisyi do Warszawy 



') Pamiętnik III zjazdu histor. Kraków, 1901, II, str. 41. 

Digitized by VjOOQIC 



VI 

pod koniec r. 1 900 i, rozpatrzywszy się w materyale źródłowym, prze- 
chowanym w zbiorach Ordynacyi Zamoyskiej, ułożył plan wydawni- 
ctwa, przyjęty i zatwierdzony zarówno przez hr. Ordynata, który wzi^ 
na siebie (13 stycznia 1901 roku) całe koszty wydawnictwa, — 
jak przez komisyę historyczną, która objęła nad niem nadzór 
naukowy. 

Według przedstawionego planu wydawnictwo ma byó możliwie wy- 
czerpującem. Zawrzeć ma wszystkie listy pisane od i do Jana Zamoyskiego, 
jakie tylko da się gdziekolwiek znaleźć. Okazało się, że wprawdzie 
w Bibl Ord. Zamoy. znajduje się ich bardzo wiele, bo z górą 5,200, że 
jednak brak znacznej ich części, zwłaszcza zaś listów od Zamoyskiego, 
których szukać należy po różnych bibliotekach i archiwach krajowych 
i zagranicznych. 

W tym celu wydawca, zapoznawszy się naprzód należycie z ma- 
teryałem, złożonym w Ordynacyi, który częścią odpisano, częścią skon- 
sygnowano, odbył w latach 190 1-2 liczne podróże archiwalne do Kra- 
kowa, Lwowa, Dzikowa (hr. Tarnowskich), Poznania, Grdańska, Królew- 
ca, Nieświeża, Moskwy, Petersburga, Stockholmu, Wiednia, a nadto 
uzyskał pośrednio odpisy z Rygi, Rewia, Frauenburga (na Warmii), 
Rzymu (arch. watykańskie), Paryża i Londynu, i zebrał razem przeszło 
1,500 listów i aktów tak, że cały zbiór z listami i aktami Ord. Zamoy. 
dochodzi obecnie do ogólnej sumy 7,000. Całą tę masę aktów należa- 
ło przedewszystkiem uporządkować chronologicznie, skopiować i wo- 
gole przygotować do druku według zasad metody krytycznej. 

Stąd druk rozpoczął się dopiero z końcem marca 1903, i dopiero 
teraz mógł ukazać się tom I, który obejmuje listy i akty z lat 1553 — 
^579? w przeważnej części dotąd nieznane i niewydane. Z ogólnej 
bowiem liczby N-rów tego tomu 430, to jest listów 362 a dodat- 
ków 68, wydano tu po raz pierwszy 351, a tylko 79 było już daw- 
niej drukowanych. 



Digitized by 



Google 



VH 



Z całej masy 7,000 listów, przygotowanych do niniejszego 
wydawnictwa, drobną tylko część, bo Vio (przeszło 700), mieszczą 
w sobie już dawniejsze wydania. Listy te drukowano dotąd 
dorywczo, stąd są porozrzucane po różnych dziełach i), drukowane 
niekiedy po kilka razy. 

Już za życia Zamoyskiego lub niebawem po jego zgonie wydano 

niektóre jego listy. Sam lub pośrednio Zamoyski wydał: 

i) Scripta inter sereniss. principem Archiducem Maximilianum etc. 

et ordines regni Cracoviae congregatos, posteriora, Cra- 

coviae, In officina Lazari, Anno Domini MDLXXXVłl 

2) Pacificationis inter Sereniss. Domum Ausriacąm (!) ac Sereniss. Re- 

gem Poloniae et ordines Regni tractatae scripta aliąuot 
ex ąuibus in qua causa res eae sint, perspici possit An- 
no a Christo nato XCSCI3I0 (str. nieliczb. 231). 

3) De transitu Tartarorum per Pocuciam anno MDXCIIII epistoła ad 

lU-mum et Rdis-mum Dominum Cynthium, S. R. E. 
Tit S. Georgii Cardinalem Aldobrandinum, ab 111 mo 
Dno loan. de Zamoscio R. P. Supremo Cancellario et 
Exercituum Generali missa. Crac. In officina Lazari An- 
no DMDXCIIII (z przedmową Mac. Kłodzińskie- 
go, wydawcy, do kard. Jerzego Radziwiłła). 

4) List Wielmożnego Pana lana Zamoyskiego, kanclerza koronnego, 

naywyższego hetmana do Karola Sudermańskiego książę- 

cia (2 ćwiartki 23 IX 160 1). 
Z późniejszych ważniejszych wydań należy wspomnieć 
i) M. KoflJiOBHTb, ^HeBHmcb nocjrfe;^Hflro iioxo;ła Ore(|)aHa BaTopia Ha Poc- 

cIk)..- C. neiepÓyprŁ 1867. 
2) [J. T. Lubomirski]. Listy Stanisława Żółkiewskiego... Kraków 1 868 

(na podstawie dokument Ordyn. Zaraoy.). 



M List Hozyusza kardynała do Jana Zamoyskiego zioX 1576 (druk. Ambroży Grabowskr, 
Starożytno^ II 349) dotyczy nie naszego Zamoyskiego, ale jego imiennika herbu Ghrzymala, wysł^nc^go 
w poselstwie do Rzymu. Mylnie przypisuje ten list naszemu Zamoyskiemu Eichhom, St. Hosius II 505, 



Digitized by 



Google 



VIII 

3) A. Bielowski, Szymon Szymonowicz (Pamiętnik Akad. Umiej.), 

Kraków 1875 {^^ podstawie dokument. Ordyn Zamoy.). 

4) A, Pawiński, Źródła dziejowe III i IV, Warszawa 1877. 

5) J, Janicki, Akta historyczne do panowania Stefana Batorego («Bibl. 

Ord. Krasiń.»— VI) Warszawa 1881. 

6) A. Sokołowski, Archiwum Domu Radziwiłłów (Script rer. Polon. 

VIII) Kraków 1885 str. 85 (z archiwum w Nieświeżu). 

7) X. L Polkowski, Sprawy wojenne króla Stefana Batorego, Kra- 

ków 188 7, 

8) W. Nehring, Listy J. Zamoyskiego do Radziwiłłów (Kwartalnik hi- 

storyczny 1890, IV, str. 236, 494) (z Ms. BibL Racz)rń- 
skich w Poznaniu). 

9) A. Prohaska, Archiwum domu Sapiehów, I, Lwów 1892. 

10) L Hormuzaki, Documente privitoare la istoria Romanilor, Sup- 

plementul II Bucuresci. 



Ze wszystkich archiwów i bibliotek, które dostarczy- 
ły materyału do niniejszego wydawnictwa, na czele trzeba postawić Bibl. 
Ord. Zamoyskiej, a w niej przedewszystkiem zbiór korespondencyi kan- 
clerza Zamoyskiego. 

Zbiór ten dzieli się na 3 serye; pierwsza ułożona w r. 1803, druga 
w latach 1890 — 97, trzecia obecnie z nowych nabytków powstająca. Ca- 
ły zbiór składa się z 40 tek, z których każda rozpada się na «pliki». 
Wszystkich listów, i to prawie samych oryginałów, jest tu przeszło 5,200, 
na to listów od samego Zamoyskiego jest tylko około Ye, boć w tym 
zbiorze, który jest spuścizną po Janie Zamoyskim, oczywiście brak 
j^o listów oryginalnych (są tylko listy do żon i nieco nabytków 
w czasach nowszych dokonanych); za to znajdują się trzy teki bru- 
lionów jego listów, odnoszących się przeważnie już do czasów Zygmun- 
ta III, 



Digitized by 



Google 



IX 

z innych rękopisów ^) Bibl. Ord. Zamoy. zasługuje na uwagę Ms. 
1785 f. 135 — 165, przedstawiający urywek (nieoprawny) księgi pod- 
kanclerskiej Zamoyskiego, pisanej spółcześnie jedną ręką. Listy są mniej 
więcej chronologicznie uporządkowane z przerwami pustych karL Należą 
one do działu korespondencyi z ag r a n i c z n e j. Zaczyna je list Jana Jerze- 
go margrabiego brandenbur. do króla Stefana z 25 II 1 577; dalej wpisano 
list wcześniejszy z 15 I 1 5 7 7 (porów, niżej listy Nr Nr 95 — 96, 103, 
105, 106), ostatni list króla Stefana do jakiegoś kardynała w Rzymie 
z 15 V 1577. Dołączony tu jest (tąż ręką pisany) urywek koresponden- 
cyi kancelaryi mniejszej wewnątrz kraju (4 listy do różnych senatorów 
Rzptej z II III 1577 — 19 III 1577 (por. Listy Nr 104). 

Opis inw^itarza archiwum koronnego, dokonanego przez Zamoy- 
skiego, znajdzie czytelnik w Kwartalniku historycznym z roku 1904 
t. XVII, str. 622. 

Nadto do niniejszego tomu dostarczyły wiele materyału następu- 
jące biblioteki i archiwa: 
i) w Poznaniu Biblioteka hr. Raczyńskich; Bibl. Towarzystwa 
Przyjaciół Nauk; Arch. państwowe, 

2) we Wrocławiu Biblioteka miejska, 

3) we Frauenburgu (na Warmii) Archiwum biskupie, 

4) w Gdańsku Archiwum państwowe (oryginalne listy Zamoyskiego 

i miejskie «libri missivarum»), 

5) w Królewcu Archiwum państwowe. 

6) w Warszawie Biblioteka Ordyn. Krasiń.; Archiwum Izby skarbo- 

wej i Archiwum główne. — W tem ostatniem obok ksiąg 
kancelaryi mniejszej, a potem większej Zamoyskiego, 
znajduje się kopiaryusz spółczesny folio (kart 357). 
Na ozdobionej złotem, spółczesnej oprawie (skóra i de- 
ski) z mosięźnemi zapinkami wyciśnięto tytuł: « Liber 
legationum et litterarum missilium internarum 



^) o kopiaiyuszach z czasów późniejszych wspomni się przy odpowiednich tomach nastę- 
pnych. Liber legationum z roku 1600/2 opisany jest niżej str. XVI. Porównaj tet Dodat Nr. 
14, UW. 16. 



Digitized by 



Google 



expeditionis Mag. loannis Zamoiski de Zamosczie Regni 
Poloniae vicecancellarii ac Belsen. Kniszinen. Zame- 
chen. Capitanei Anno i577». Pod tytułem wyciśnię- 
ty złotem orzeł. Na tylnej stronie oprawy łierb Zar 
moyskiego z otaczającemi go literami I. Z. D. Z. R. 
P. V. C B. K. Z. C (=Ioannes Zamoyski etc. jak wy- 
żej). Na wstępnej karcie tytuł, jak na oprawie: « Li- 
ber etc.» z zakończeniem «Zameclien. etc. capitanei 
a die prima Maii Anno Christi 1577 felici ominę in- 
choatur regnante tum feliciter Ser-mo et invictissimo 
principe Domino Stephano primo rege Polonorum, Ma- 
gno Duce Lituanorum, Russorum, Prussorum, Masovi- 
tarum, Samogitarum, Livoniorum, Kioviorum, Wolłii- 
niorum, Podlacłiiorum eta ac Principe Transilvanorum 
etc. Pierwszy list z 24 IV 1577 z nagłówkiem «Victo- 
riam ex Grermanis Gedanensibus partam capitaneus mi- 
litum S. M-tis Reg. per litteras et nuntios exercitus de- 
clarat*. Przedostatni list z 16 XII 1577 nosi tytuł «Actus 
iuramenti Gredanensium per eosdem commissarios confe- 
ctus>, ostatni zaś list (pod tytułem cRegalis Prusiae po- 
stulata>) urwany. Listy pisało kilka rąk i to mniej wię- 
cej w porządku chronologicznym. Kilka kart wewnątrz 
nie zapisanych (Wiadomość o tym kopiaryuszu po- 
dał: Pawiński, «Źródła dziejowe t III», gdzie główny 
zrąb tego kopiaryusza przedrukowano). — Z tego ko- 
piaryusza właśnie (na co wskazuje porównanie błę- 
dów paleograficznych na podstawie niewyraźnych liter 
w powyższym kopiaryuszu popełnionych) odpisano 
w XVIII wieku «liber legiatonum» znajdujący się 
dziś w Bibliotece hr. Tarnowskich w Dzikowie (półka 
3 Nr 29), 
7) w Krakowie Bibl. Uniwersytecka (szczególnie minuty Hozyusza) 
i Muzeum xx. Czartoryskich (szczególnie kodeks orygi- 
nalnych listów Zamoyskiego Ms. 2,460 a i b). 



Digitized by 



Google 



XI 

8) w Dzikowie Bibl. hr. Tarnowskich, 

9) we Lwowie Archiwum miejskie; Bibl. Zakładu narocjow. Osso- 

liń.; Bibl. hr. Baworowskich i hr. Dzieduszyckich; Ar- 
chiwum akt grodź, i ziem. (szczególniej grodu bełzkie- 
go, gdzie Zamoyski był starostą), 

10) w Sławucie Archiwum xx. Sanguszków, 

ii) w Nieświeżu Archiwum xx. Radziwiłłów (spora ilość oryginal- 
nych listów Zamoyskiego do Radziwiłłów), 

12) w Moskwie Archiwum minist. sprawiedliwości i Archiwum minist 

spraw zagranicznych. — W tem ostatniem (Metryka ko- 
ronna XXI) znajduje się kopiaryusz obejmujący kore- 
spondencyę zagraniczną. Ma tytuł spółczesny: « Liber 
legationum et litterarum missilium externarum 
expeditionis Magnifici loannis Zamoiski de Zamosczie 
Regni Poloniae vicecancellar. ac Belsen. Kniszinen. Zame- 
chen etc. capitanei Anno i577». Na wstępnej karcie zaś 
t)rtuł ten powtarza się z dodatkiem: «a die prima Maii 
Anno 1577 auspice Deo inchoatur » etc, jak powyżej nastr. 
X. Zresztą i oprawa i ozdoby tytułu na ostatnieg stronie 
takież jak wyżej. Listy mniej więcej chronologicznie 
ułożone. Pierwszy list 19 III 1577 «A rege Suecorum ad 
Reg. M-tem in negotio thesauri Tikotinensi et dotis». Ko- 
piaryusz ten jest bez końca, bo fol. 327 list «A Gedanen- 
sibus ad Reg. M-tem in nęgotiis diversis civitatis», jest 
urwany na końcu strony (poprzedza go liSt ks. pomorskich 
do króla Stefana z 21 II 1578). Skreśliła Ms. jedna ręka, 
którą się spotyka następnie w « liber legationum :> z r. 
1582/3. Miejscami karty puste (zresztą opisał ten kopia- 
ryusz Obolenskij i Daniłowicz w «KHHra nocojibCKaa Me- 

TpHKH B. KHHHCeCTBa JlHTOBCKarO» MoCKBa 1 843, 427), 

1 3) w Petersburgu BIbL publiczna i BibL sztabu generalnego, 

14) w Paryżu BibL narodowa, szczególnie Mss latins, Collection Faur 

Nr, 6,063 zawierający kopiaryusz (z w. XVII) korespon- 
dencyi dyplomatycznej polskiej z r. 1570 — 3i, 



Digitized by 



Google 



XII 

1 5) w Rzymie Archiwum watykańskie^ 

1 6) w Wenecyi Archiwum państwowe, 

1 7) w Padwie BibL uniwersytecka (MMs. dotyczące rektoratu Zamoy- 

skiego), 

18) w Wiedniu Archiwum dworu i państwa. 



Co do sposobu i metody wydania wydawca sto- 
sował się ogółem do zasad, przyjętych w tym względzie w pu- 
blikacyach komisyi historycznej krakowskiej. (O tych zasadach zob. 
Wincenty Zakrzewski «Jak należałoby wydawać zbiory listów i aktów 
histor. z wieku XVI lub późniejszych », Rozprawy i sprawozdania wydz. 
histor. filozof. Akad. Umiej. 1877 VII). 

Cały materyał podzielono na 2 części na I) Listy i II) Akta, mowy 
i t. p. dodatki; w każdej części ułożywszy pojedyncze N-ry ściśle 
chronologicznie, opatrzono każdy bieżącym numerem porządkowym. 
W listach polskich zachowano pisownię oryginałów, w łacińskich zmo- 
dernizowano ją. Interpunkcyę zmodernizowano wszędzie. Streszcze- 
nia, objaśnienia i wogóle wszystko, co pochodzi od samego wydawcy 
(np. uzupełnienia w tekście), drukowano kursywą. Antykwy używano 
tylko dla słów tekstu^) (wyjątek tylko dla nagłówków, które drukowano 
w części I antykwą tłustą). Przeważną część drukowano in extenso; 
gdzie podano excerpt, opuszczenia zaznaczano — Listy, wydane 
niedawno, mianowicie w łatwo dostępnych zbiorach (zob. wyżej str. 
VII — VIII) przeważnie podano tu tylko w excerptach lub regestach. Na 
końcu podano spis osób i miejscowości. Na początku spis chrono- 
logiczny listów i alfabetyczny osób, które pisały do Zamoyskiego lub 
do których on pisał. 



^) Nie trzymano się tego naturalnie w przedmowie drukowanej odmiennymi czcionkami. 

Digitized by VjOOQIC 



xra 

Na zakończenie muszę jeszcze raz z naciskiem zaznaczyć, że wyda- 
wnictwo doszło do skutku (obok pracy wydawcy) dzięki trzem czynni- 
kom: hojnej a chętnej pomocy i zainteresowaniu się niem ze strony 
hr. Ordynata gorącemu poparciu bibliotekarza Ordyn. Zamoyskiej prof. 
Tadeusza Korzona, przedewszystkiem zaś bezustannej pomocy prof. 
Wincentego Zakrzewskiego, jako Dyrektora wydawnictw komisyi histo- 
rycznej przy krakowskiej Akademii Umiejętności. 

Ponadto wszystkim właścicielom, jakoteż i zarządom bibliotek 
i archiwów, z których mogłem korzystać przy niniejszem wydawnictwie, 
składam na tem miejscu gorące podziękowanie za wszelkie ułatwie- 
nia i pomoc, szczególnie: Dr. Bogdanowi Pułjanowskiemu w Nieświeżu, 
Dr. Kornelemu Heckowi i Dr. Franciszkowi Bujakowi w Krakowie, 
Dr. Przemysławowi Dąbkowskiemu i p. Norbertowi Michalewiczowi 
we Lwowie, Prof. K. Kwietniewskiemu w Padwie, P. Henrykowi Mer- 
czyngowi i Prof. Stan. Ptaszyckiemu w Petersburgu, Dr. Ozyaszowi Tho- 
nowi, rabinowi i kaznodziei w Krakowie (za pomoc w odćyfrowaniu nie- 
wyraźnego c)rtatu hebrajskiego, por. Nr 173), Dr. Liedkemu w archi- 
wum we Frauenburgu, P. Władysławowi Strzemboszowi w Bibl. naro- 
dowej w Paryżu. 

Wacław Sobieski. 



\) Pomocy w przekopiowaniu całego ogr*, innego materyału uiy czyli mi PP. Dyonizy Bujalski, 
Edmund Długopobki, Juliusz Heryng, Michał Kreczmar i Teofil Wojdas. 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



o życiorysie i portrecie Jana Zamoyskiego. 



Przed korespondencyą umieszczamy na czele nieznany żywot *) 
Jana Zamoyskiego i podobiznę jego portretu^ Tak jeden jak i drugi po- 
wstały równocześnie w n 1 600 ni rozkaz i pod okiem Zamoyskiego i zostały 
wysłane Karolowi margrabiemu Burgau, synowi arcyks. Ferdynanda 
Tyrolskiego (syna cesarza Ferdynanda I), z jego małżeństwa morga- 
natycznego z Filipiną Welsen Margrabia Burgau był właśnie w la- 
tach 1596 — 1 604 komendantem wojsk cesarskich w Węgrzech; z tego 
to aapewne powodu korespondował z nim Zamoyski i na jego dwu- 
krotną prośbę posłał mu sw^ój portret i żywot, w którym tak dyplo- 
matycznie omawia swoją walkę z arcyks, Maksymilianem po śmierci 
Stefana i akcentuje w zakończeniu swoją skłonność do ^Hgi^ przeciw 
Turkom* Nie podlega wątpltw^ości, że istotnym autorem tego żywo- 



^) Ilol%d snauydi jest kilka żywotów Zomoyslriegci, skreślonych przeas spólceesiiych pisarzy, 
A przede wszy stklem najobszemiefs^y 1 nąjdokladmejs^y : Reir^oldA Hełdensteina^ ,,VitA loannis Za^ 
tno)'sdl^', (ed. Ad. Titiis hr. D^iałydski^ Collectanea ylt^m resąue gestas loartnis Z<inioysdi itlusbrantia, 
Pofiiiardae, iS6i). 2 wielu lanych panegiryków i mów pogrstcbowycb^ wyróżnić nalely (pcjmijam jjóźniej- 
ste kompLlacye^ '\Ak Bohomolca): Stan* BartholanuSj I, Zamoyski ex Michaele,,, Yictona, CraooT. i6oj. 
„Audi; Baianiis LiŁSItanus (et lacsobna Lanrua^ w BibL Ord, Zamoy* jest Ibt tćgoż Lamusa 
d» Tomoszn Zamoyaklego w sprawie tego żywota)i Memoriae reJTim gestarum ab.*.. Zamo9do»„. 
Pan^ryens, Romae 1617; (1 Patavii i65 0j«*Fabmn Birkovltis (^irkowski), Jozue Ka kolędę 
dany..,, Jan Zamoyski^,. Kraków, 1615; Adamus Bursius (Buj-Bki)^ Omtlo funebris in anniveraario,.., 
Samosdf l6ob; loannes Casellus (Hlichet], Jn obitumy, L.aiircn. Rbodoinani ''Enoc^ Helmaestadii 
1606; Mik* Kitysz. CŁalecki, Panegyriois 1 de Zam^cic^ Pariaiis, 1606; Epiccdium honoris berots^ 
Hdm«st. 1605; Sc. GnKfaowskt, Ł^ smuCnei Krjdtów, 1605, Rogoziński J. Ep^kidion in 1. Zam, 
CoiC, 1606; And. Scboneii$, Oratio in obi tum Zamoscu, Pila maaibus, K raków , 160 51 KptsŁola 
consolatoria ad lilium de obitu, Helmest, 1605; Mclcb. 5tepbantde3| Kazanie przy obchodzie rocznym 
w Zamościu f6o6, Joan. Szidlowski^ Lugubris laudatio, Cracoviae, 1605; Zamoyskiego Jana 
Króduchna pamłątka, Kraków t6oB; Pawe^ Zapartowiczf Żałoba na iałgsae, Kraków 1606* Yenceslauj 
Zernicki, Eacomium I, Zamoscli, 163S {o iwycicstwif: nad MićhoJeni). 



Digitized by 



Googl 




XVI 

ta co do treści jest sam Zamoyski, a tylko formę mu nadał i spi- 
sał go któryś z jego domowników. 

W Bibl Ord. Zamoy. T. XV, pi. 1 56, znajduje się oryginalny kopia- 
ryusz urzędowy, zawierający korespondencyę tylko od i VII 1600 
— aż do 29 IX 1602. Listy wpisywano tu współcześnie, ale nie 
pojedynczo, tylko po kilka lub kilkanaście razem i stąd porządek chro- 
nologiczny, (jak to często się zdarza w kopiaryuszach ówczesnych i Lzw. 
libri legatiorum), nie jest dostatecznie ścisły. Wpisywały do tego ko- 
piaryusza dwie ręca Fakt, że wszystkie tu listy są skreślone tylko po 
łacinie, naprowadza na myśl, że mamy przed sobą kopiaryusz 
jakiegoś pisarza, a raczej dwóch pisarzów Zamoyskiego, używanych 
do koncypowania korespondencyi zagranicznej łacińskiej. Wszystkie 
listy wychodzą od samego Zamoyskiego, tylko pierwszy list, umie- 
szczony na czele tęgo kopiaryusza, i zaadresowany do Karola 
margrab. v. Burgau, pochodzi od jakiegoś domownika Zamoyskie- 
go. List ten jest bez podpisu zapewne dlatego, że autor tego listu, 
był twórcą następnej' części kopiaryusza i dlatego też uwidoczniać 
swe nazwisko uważał za zbyteczne. Oiarakter ręki tego listu i prze- 
ważnej części listów, trzeba na podstawie zestawień uznać jako cha- 
rakter Samuela Knuta, dworzanina Zamoyskiego. 

List ten naczelny brzmi, jak następuje: 

Ser-me Princeps et Dne Dne clementissime. 

Habet hoc omnino augdsta et M-te Caesarea florens Austriae 
familia, ut sit eadem et gravissima et humanissima, ąuorum altero 
apud omnes summam auctoritatem, altero maiorem in modum bene- 
Yolentiam hominum sibi conciliat Hac eiusmodi sata stirpe Ser. 
Vestra, non vereor, ne gravitate potius in reiciendis meis litteris, 
praesertim hominis, quem minime norit, quam huma- 
nitate propria generis Austriaci utendum sibi existimet Legi Sen 
Vestrae litteras ad Il-mum Dominum m e u m Dnum loannem Za- 
moiscium Regni Poloniae supremum Cancellarium eundemąue exerci- 
tuum Summum Ducem. Nihil illis humanius. Magnus vir gravissimus- 
que senator et togae armorumąue laudibus abundans, antiąuiorem duxit 
pudore suo, nihil minus quam ambitiosus, voluntatem Ser. Vestrae; 



Digitized by 



Google 



XVII 

misit eff ig i e m s u i Ser. Yestrae, verum pictura vul- 
tum referentem. In elogio mittendo cum eam difficultatem es- 
se animadvcrterem, quod viri principes, ad res gerendas nati in pericu- 
lis adeundis, rebus laborum plenis suscipiendis, fortiter perficiendis, 
non id agunt, ut suis ipsł scriptis, quae cum laude gesserint, nar- 
rent, ne sine fronte esse videantur, cum res gestas eorum ad homi- 
num famam sempiternam munimentis prodere, aliorum sit opus 
et partes. Cum hoc igitur viderem, ipso pro modestia detrectante, 
sumpsi hoc mihi : in pauca ea contuli, quae de praestantissimo cu- 
mulataąue laude viro, dum in eius familiae versor, partim 
ab iis accepi, ąuorum fidem magni facio, partim ipse satis 
superąue spectavi. Sed ut ex parva rerum adumbratione 
magnitudo earum a prudentibus colligitur, ita Ser. Yestra., sapientis- 
simus Princeps, longe maiora, excellentiora, praestantiora de tali yiro 
secummet reputabit, quam quae sunt descriptione brevi comprehensa. 
Quod superest Ser. Yestram oro, ut hanc tenui orationis filo meam 
lucubraciunculam benigne accipiat et me ex his unum esse ducat, 
qui Ser.. Yestrae se suaque studia devoverunt Datum Z a m o s c i i 
die prima mensis lulii Anno Domini 1600. 

Tą samą ręką Knuta jest skreślony zaraz po tym liście żywot 
Zamoyskiego, który tutaj (str. XXYII) się wydaje. Wszystkie wia- 
domości, podane w liście do margrabiego odpowiadają osobistości 
Knuta. Pisze, że jest Zamoyskiego sługą „in eius familia versor^, zwie 
go „Dominum meum^, zaznacza, że sam na wypadki życia Zamoy- 
skiego „ipse satis superque spectavi^, że właśnie w r. 1600 ba- 
wi w Zamościu. Wszystko fo stosuje się dobrze do osobistości 
Knuta. 

Żywot bowiem, który tu się wydaje, znajduje się w 2 rękopi- 
sach spółczesnych, jednym Biblioteki Ordynacyi Zamoyskiej i drugim 
Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego. W każdym zaś z tych rę- 
kopisów sam właściwy żywot ma nadto późniejszy dodatek widocznie 
utwór innego autora i to Ms. Bibl. Ord. Zamoyskiej dodatek ob- 
szerny i szczegółowy, znacznie później wtrącony w środek żywota, od 
którego odróżnia się językiem, stylem i tonem; Ms. zaś BibL Uni- 



Digitized by 



Google 



xvm 

wers. Jagiell. dodatek krótki i zwięzły, wcześniej dopisany na samym 
końcu żywota. 

Któż tedy byli autorowie żywota i tych dopisków? Samuel Knut był 
szlachcicem pruskim, herbu KnuL Jego matka była Konarska z domu, bo 
„wujem" zwie się wlistach do niego *) Samuel Konarski, chorąży pomor- 
ski, dziedzic wsi Topolna w Prusach. Ten Samuel Konarski r. 1 596, taki na 
adresie wypisuje pełny tytuł Knuta: ^JMP. Samuelowi Knuthowi 
Obiesierskiemu, dworzaninowi JMP. Hetmana Coronnego, 
memu łaskawemu panu siestrzankowi należy". 

Nim dost^ się na dwór Zamoyskiego, już był Knut wykszt^- 
cony, dzięki opiece Hozynsza, w którego dworze w Rzymie przeby- 
wał. Tak bowiem pisze o nim Zamoyski r. 1 603 do nuncyusza Ran- 
goniego: „Est inter familiares meos Nobilis — Prussus, pietate sum- 
ma) moribus probis ac modestis, litterarum cognitione non vulgari, 
in externisnationibus versatus et maxime R o m a e i n 
aula integritatis et sanctimoniae plena sancti illius et magni Car- 
dinalis Hosii"*). 

Już w roku 1593 spotykamy go na dworze Zamoyskiego. Nie- 
bawem umacnia się oddawna kiełkujący w jego umyśle zamiar 
poświęcenia się stanowi duchownemu. Zamiar ten popierają jego 
wujowie Konarscy. W liście r. 1 594, drugi wuj Dawid Konarski, 
opat oliwski, donosi, że chce go forytowaó na kanonika warmiń- 
skiego, a 15 stycznia 1596^) tak pisze doń wuj Samuel Konar- 
ski : „Co się tknie postanowienia WM. samego, mam za to, iżeś 
WM.^ jeszcze tegoż umysłu, co i dawno, jakobyś WM. do ducho- 
wnego stanu się udał; w czym poczęło się elaborowaó u JM. x. kardy- 
nała, biskupa warmińskiego*) i obiecał to był JM. p. hetmanowi daó 
WM. primum vacans.... lecz ile się JM. x. kardynał w tej obietnicy JM. 
p. hetmanowi iścij albowiem już potem kilka wakantyi było.... ale je 



*) Oryginały (Bibl. OrcLZamoy. » Czarne pudłar). Jego brat Jakób, (według jego listów I. c.) 
przebywa r. 1595 w Cząrtołomie pod Chojnicami i w Konarzynie, własności wujów Konarskidi. Może 
o ojca Knuta jest nagrobek (f 1590) w kościele w Cłiojnicadi, przytoczony przez Niesieckiego. (V 131) 

•) Ms. Bibł. Uniwers. Kraków, 2418 H 62 „Promptuarium epistolarum" z r. 1628. 

•^ „Czarne pudła", Ic, 

*) Andrzej Batory. 



Digitized by 



Google 



xix 

dano inszym, a WM. jeszcze expect:ans^.. leczby tesz WM. należało 
habit usarski odmienić, jeśli WM. do stanu duchownego 
pomyśli^. Tymczasem Zamoyski ocenił zdolność Knuta i naznaczył 
go już w r. 1601 na wyższy na swym dworze urząd, czyniąc go 
^podskarbim" swoim. A jakkolwiek już 3 VII 1603 został kanoni- 
kiem warmińskimi), mimo to Zamoyski przedstawił nuncyuszowi Ran- 
goniemu, iż będąc sam chorym, „dimittere eum non possum, quod 
exigendis meis proventibus atque arcae praesit", i dlatego prosił, aby 
Knut bez udania się do Warmii, mógł objąć w posiadanie kanonię «). 
Dopiero po śmierci Zamoyskiego złożył urząd ^podskarbiego" 28 XII 
1605 w ręce swego następcy Tomasza Napiórkowskiego*), poczem 
opuścił dwór Zamoyskich, aby ostatecznie dopiero 1 5 III 1 606 objąć- 
realnie kanonikat warmiński. 26 III 16 10 biskup i kapituła wybra. 
li go na kustosza (Domkustos) i na tem stanowisku (mimo oporu 
przeciw temu stawianego przez Walent. Szczawińskiego,) zatwierdził 
go papież. Datę jego śmierci podaje nagrobek *) w katedrze w Frauen- 
burgu : „Samuel Knuth, Custos et Canonicus Yarmiensis obdormivit 
in D-no Anno MDCXIII die 26 Maii aetatis suae LY**. 

Snadź Knut zajmował się nauką, bo przenosząc się ostatecznie z Za- 
mościa do Prus, polecał z drogi (z Warszawy) 25 II 1606 Tomaszowi Na 
Piórkowskiemu, aby muprze^ał płynącymi do Crdańska szkutami „skrzy 
nię z księgami memi" *), Utrzymywał stosunki z uczonymi. W tymże 
liście mówi o Szymonowiczu „Panu Simonidesowi intimo meo", a Simo- 
nides chwali już w n 1593 „elegantiam** jego łaciny *). Teodor (Dytrych) 



1) Poznać to z tytułów na adresach listów do niego dawanych mu obok tytohi ,ypodskarbie- 
go JM^'. Eichhorn, ,,Die Tractaten des EirmlSlndischen Domkapitels, (Zeitschriit f. d. Geschichte u. Al- 
tertumskunde Enniands", III 556). W tjrm charakterze kanonika w czasie elekcyi biskopiej śle swój glos 
na biskupa warmińskiego Rudnickiego, o czem tegoż zawiadamia. 14 XII 1604 z Zamośda. (Ms. Bibl. 
Czartoryskich 1625 str. 716, oryginał^. W r. 1602 (i XII) nazywany jest „towarzyszem Jmd" (Za- 
moyskiego) A. Bielowski, Szymon Szymouowicz 31). 

*) Ms. Bibl. Jagiellon.: 2418 f. 26, „Promptuarium epistolarum" z r. 1621. 3 koncepty róine 
tego listu. 

s) Stąd nazwa Knuta ^^predecessorem" Napiórkowskiego. Bielowski 36. 

*) Pastoralblatt f. d. Diócese Ermland, 1881 8. 52. 

*) ,,Czame pudła", Knut, 25 U 1606. 

*) A. Bielowski Szymon Bzymonowicz, 14. 



Digitized by 



Google 



XX 

Dousa (1580 — 1663), syn Jana słynnego filologa holenderskiego, 
w czasie pobytu swego r. 1601 w Zamościu, korzystał z życzliwo- 
ści Knuta, za co póiniej śle mu^) z Hagi, 12 Cal. VI 1603 
podziękowania, dodając: „Yale Nobilissime et amantissime Cnouti et 
me anjare perge". 

Knut zatem mógł ten żywot, który tu się ogłasza, napisać. Dokładne 
cyfry wojsk Zamoyskiego, podane w żywocie, naprowadzają na do- 
mysł, że pisał go ktoś, co służył w wojsku Zamoyskiego, a więc 
Knut, który żył „w habicie usarskim". 

Umacnia to przekonanie okoliczność, że w tym żywocie 
szczególnie oryginalnie przedstawiono pierwszą wyprawę (cecor- 
ską) Zamoyskiego na Wołochy w roku 1595. Cały ten ży- 
wot (ale bez dopisków później przyłączonych, o których niżej) 
był niezawodnie napisany przez jej uczestnika, tchnie duchem 
owej wyprawy, zwróconej przeciw półksiężycowi. Co prawda ten 
ton szczególnie uwydatnić się musiał w żywocie (zob. zakończe- 
nie), przeznaczonym dla potomka Habsburgów, (wciągających Polskę 
do ligi przeciw Turcyi). Owoż Knut istotnie towarzyszył Zamoy- 
skiemu w tej wyprawie „cecorskiej**, bo brat jego Jakób pisze doń 
16 listopada 1595^): „Teraz będąc w Topolnie, ukazał mi JM. cho- 
rąży (pomorski Konarski) list od WM., któryś WM. do niego 
z Wołoch pisał i nowiny te, że się tam WMciom szczęśliwie 
wodziło. P. Boga prosim, aby tak do końca. Pani matka nasza roz- 
kazała zdrowie WM. nawiedzić i szczęśliwie na wszem powodzenia 
winszować". O żywym udziale Knuta w tej wyprawie świadczy Szy- 
monowicz, który chce w wierszu, sławiącym tę wyprawę i Knuta, 
położyć „między bohatery"'). Może Knut w tej wyprawie brał udział 
też i w koncypowaniu listów, i stąd w żywocie wspomina o kilku li- 
stach i nawet jeden streszcza. 

Data listu do margr. Burgau wskazuje, że właściwy żywot napi- 
sano już przed i VII 1600. Tymczasem dołączono do tego żywota 



*) Bib. Ord. Zamoy. Oryginał, s. U Nr. 12. 
«) Bib. Ord. Zamoy. „Czarne pudła". 
») Bielowski 1. c 23. 



Digitized by 



Google 



iwii iJiiśm ^ąi Wi m^m ii ' #i ^n 



XXI 

dopiski, które bezwarunkowo musiały powstać poiniej, bo opowiadają 
o wypadkach późmiejszych od owej daty. 

Całe „elogium'* (w pierwotnej formie) z jednym dopiskiem, znaj 
duje się także w Ms, Bibl. Uniwers. w Krakowie, Nr. 107 str. 551. Ms« 
ten (zob. Wisłocki, Katalog) był ułożony przez Jana Januszewskie- 
go drukarza i wydawcę statutów, który właśnie około r. 1600, jak 
widać z jego listów do Zamoyskiego (Arch. J. Zamoy.), pragnął się 
zasługiwać Zamoyskiemu, i w tym może nawet celu chciał wydru- 
kować to „Elogium". Całe elogium i dopisek, napisane pismem spół- 
czesnem; dopisek w części przekreślony, robi wrażenie brulionu (przy- 
toczony przy żywocie niżej str. XXXIV u^^^ 6). Dopisek ten, jak o tem 
świadczą słowa końcowe: „Nunc contra Carolum, Sudermaniae du- 
cem, ex comitiorum consulto profectionem comparat'*, napisano po 
ukończeniu sejmu, t. j. 13 III 1601, a przed przybyciem Zygmunta 
III z wyprawą do Wilna 24 VII 1601. 

Kto autorem tego dopisku? Może sam Knut, a w każdym razie jeden 
z przybocznych pisarzów Zamoyskiego. Dopisek ten bowiem zawiera 
miejscami dosłownie te same zwroty, jakie znajdują się w liście Zamoy- 
skiego (około XII 1600) do Jerzego Farensbacha, wojew. wenden.i). 
Był to zaś właśnie pisarz, biorący udział w układaniu listów, wpisa- 
nych do kopiaryusza Bibl. Orb. Zamoy. (zawierającego żywot), bo w o- 
wym znowu liście do Farensbacha, znajdują się pewne zwroty dosłowne, 
spotykane w innych listach kopiaryusza Zamoyskiego („miror ducem 
Carolum", „recens exemplum est Michaelis*^ etc). 

Inny dopisek (zob. niżej str. XXXIV — VII), znajduje się w ko- 
piaryuszu Bibl. Ord. Zamoy. dołączony do właściwej pierwszej części ży- 
wota za pomocą odsyłacza. Ten dopisek stylistycznie parafrazuje 
i co do treści uzupełnienia dopisek Jagielloński, i następnie opowiada 
o całej późniejszej wyprawie inflanckiej z lat 160 1/2. Dopisek ten spisa- 
no (licząc się z brakiem miejsca) pismem bardzo drobnem, ręką nie 



V Ms. Bibl. Uniwers. krakow., 2418 (str. 73). t,Promptuariuni epistolarum**, tdożony w r. 
1621 zapewne na podstawie innych jakichś kopiaryuszów korespondencyi Zamoyskiego, lub mote sa- 
mych minut 



Digitized by 



Google 



XXII 

Knuta, ale jakiegoś drugiego pisarza, ręką, którą spotyka się też 
w dalszej części kopiaryusza, a mianowicie w listach właśnie z wy- 
prawy inflanckiej (którą opisuje się w tym przy pisku), jak z obozu pod 
Felinem,Bucol Moyza, MexMoyza i Weissensteinem 21 V — 29 IX 1602). 

Kto był autorem tego drugiego dopisku? Charakter pism zu- 
pełnie się nie zgadza z własnoręcznem pismem znanych nam z na- 
zwiska pisarzów, towarzyszących Zamoyskiemu na tej wyprawie 
jak np. Stanisława Kosa, który na niej był pisarzem polnym, jak 
Dawida Hilchena, który towarzyszył J) Zamoyskiemu w tej wypra- 
wie. Najwięcej zbliżone jest pismo do pisma Andrzeja Srzedziń- 
skiego, „pokojowego"*) Zamojskiego, o którym raz istotnie słyszy- 
my*), że wysyła list hetmański z obozu w Inflantach. Srzedzinski, 
który był autorem wierszów łacińskich*), mógł być też autorem 
tęgo dopisku, którego łacina jest lepsza od łaciny właściwego 
żywota. Jakkolwiekbądi wszystkie trzy części ułożyli domownicy 
Zamoyskiego. 

Ten drugi dopisek napisano nie wcześniej jak pod koniec roku 1 602, 
t j. po powrocie Zamoyskiego z Inflant Pierwszy dopisek może jeszcze 
był dołączony do żywotu, wysłanego do margr. burgawskiego, gdyż, 
jak niżej zobaczymy, z powodu opóźnienia roboty z portretem, wysyłkę 
opóźniono. Drugi, oczywiście dopiero po dwóch latach dodany, 
nie mógł być przeznaczony dla margr. Burgau; widoczne tu, że 
już nie liczono się z względami dla Habsburgów, gdyż parafra, 
żując dopisek pierwszy, dodano : lU-mo D-no Andrea Cardinale 
Bathoreo, per summam fraudem exticto, czegoby nie uwydatniano 
w żywocie przeznaczonym dla potomka Habsburgów. 

Z żywota niniejszego korzystał sławny profesor filozofii na uni- 
wersytecie w Helmstedt w Brunświku Jan Caselius (Jan Chessel 



ł) St, Leliwa, Dawid Hilchen, Bibl. Warszaw. 1880, I 389. 

«) Tak go nazywa na adresie listu (własnoręcznego), Dawid Hilchen, 1 2 VII I599.Arch.J.Zam. 

*) W Uście Szymonowicza do Zamoyskiego: Aug. Bielowski, Szymon Szymonowicz, 30. List 
o wypowiedzenia wojny Karola Buderman, znajduje się w kopiaryuszu Zamoyskiego, ale napisany ręką 
Knuta; zresztą spółcześnie był wydrukowany i w takiej postaci mógł go wysłać Srzedzinski. 



Digitized by 



Google 



XXIII 

ur. 1533 t 1 61 3), który już 1594 za namową Dawida Hilchena*) 
myślał o skreśleniu „elogium" na cześć Zamoyskiego i istotnie (ale już 
po śmierci Zamoy.) wydał zbiorek „Laurentii Rliodomani 'Eicoc mani- 
bus Magni Zamosci, Helmaestadii 1 606 (gdzie znajdują się też utwory 
Rhodomanna *), Hilchena (In obitum) i Rud. Dieplioldiusa)^ 

W skreślonem tu przez Caseliusa życiu i zasługach Zamoy- 
skiego (w formie listu do Tomasza Zamoyskiego) znajdujemy zwroty 
podobne do spotykanycli w naszym żywocie np. u Caseliusa: 



Caselius: 

loannem, ex cuius vultu... 
ejucębat indoles... 

loannes in Galliam missus, 
ut educaretur inter purpuratos 
Francisci Delphini pueros... 



Żywot 
In utroąue cum indoles... 
eluceret... 

Joannes in Galiam missus, ut 
inter purpura nitentes pueros 
Francisci Delphini versaretur... 



Zgodność tekstów tłómaczy się tem, że Caselius, zabierając się 
do skreślenia wspomnienia o Zamoyskim, poszukiwał odpowiedniego 
do tego materyału, o czem wyraźnie zaznacza w liście do Rhodomana *). 
„Verum prius videre cupio, quae in Polonia alii scripserunt aut fa- 
miliaresannotarint". 

To właśnie, że ów żywot napisali domownicy Zamoyskiego 
(Knut a może Srzedziński), nadaje pewną cechę temu żywotowi a za- 
razem i wartość źródłową. Knut był ciągłym towarzyszem Zamoyskiego, 
pisał ten żywot na jego zlecenie i niezawodnie pod jego kontrolą. 
Sam bowiem Zamoyski zaraz następnego dnia (po dacie listu Knuta 
do margr. Burgau) 2 VII i6oo') pisze list do tegoż margrabiego, 
nadmieniając skromnie, że choć nie równa się z wielkimi ludźmi, 
jednak chcąc dogodzić jego dwukrotnym prośbom, posyła obok por- 
tretu króla Stefana i swego, także „cum rubore nonnuUo meo** i tę 
swoją biografię („rerum mearum descriptio"). 



') Lbt Hilchena do Zamoyskiego z Ii IX, 1594; zob. następne tomy Arcbiw. J. Zamoy. 
s) Przedruk: Rhodomanologia a duobus fratribus Davide et Franc. Hiichen, 1608, recitata 
Zamoscii, 1608. Wawrz. Bhodomaim, prof. greczyzny w Niemczech ur. 1546, f 1606. 
•) Będzie w jednym z w następnych tomach Arćhiw. J. Zamoy. 



Digitized by 



Google 



XXIV 

z powyżej przytoczonych listów Knuta i Zamoyskiego widoczna, 
że razem z żywotem Zamoyski posłał margrabiemu Burgau także 
i swój portret, który kazał malować jednemu ze swoicłi nadwornych 
malarzy. Źe miał takich nadwornych malarzy, to okazuje się 
z listu Szymonowicza (z końca 1601, do Jana Ursyna') medyka 
w Padwie), „effigiem Thomae Zamoyscii - - non ex vivo expres- 
sam, nam nunc ille cum matre degit, sed tamen satis ad vivum fa- 
ctam manu pictoris n o s t r i Bistrucii *). Obok tego Bistruciusa (czy 
Bystrzyckiego), mamy jednak ślad o malarzu innym, również wdają- 
cym się w ,^ospodarskie*^ obok artystycznych zajęcia. Tak posia- 
damy z r. 1 600 ze Lwowa ') list oryginalny, w V, jednak postrzępiony*), 
w którym tak donosi o sprawunkach gospodarskich (zakupnie wiktu- 
ałów) poprzednikowi Knuta (fia urzędzie „podskarbiostwa") : 

„JM. Panu Wydzierzewskiemu memu uczciwemu Panu". 
Mściwy Panie Podskarbi! 

Zaleciwszy sluzby moie pilnie uczciwy łasce WM... zlecić ra- 
czel przes pisanie swe, nie.... ni we Lwowie sobie odprawić, aby 
iako..^ y naochędoznicy y naprędzey odprawione.... ynie y nie do- 
stanie-li czego, swoim do.... iednak mięso czosnkiem przełożone 
chleb biały z hanyżem posuszony masło dobrze y chędogo będzie 
aktemu mem.... czasów sam u nas wszystko drogo, po.... y, o czym 
wszystkim WM. regestr da.... i sprawę, krótkie czas na ro- 
botę t ę bo telko.... tak azali będzie mogło byc. Zalecam sluzby 
swe.M. y mciwy łasce WM. Dat Leopoli.... 1600. 

....pytam między Ormiany, ale do.... przy trudniejszym iednak 
staranie.... da mogły byc 

mego mciwego Pana służebnik Jan Szwankowski malarz mp.'* 

Który z tych dwóch malarzy malował portret, przeznaczony dla 
margrabiego Burgau, nie da się wyjaśnić. To pewna, że Zamoyski 
bardzo się nim interesował. 

*) Kształcony kosztem Zamoyskiego medyk Nied sowiecki. 

*) Dr. Korneli Hcck, Szymon Szymonowicz, Kraków, 1903, str. 355—6. O tym malarzu, 
por.J. Mycićlski, Sprawozd. Akadem, hist. sztuki, Kraków. 

») Bibl. Ord. Zamoy. S. III T. I nr. 306. 

*) Poniiej właśnie wiadomość, te autor portretu z Zamościa chwilowo wyjechał i że zna 
się na sprawach gospodarskich, a mianowicie na winach w piwnicy w Zamościu. 



Digitized by 



Google 



xxv 

Obraz nie odrazu zyskał aprobatę hetmana tak, że musiano 
go poprawiać i dokończyć. Stąd obraz ten nawet stał się przyczyną 
opóźnienia całej wysyłki listów i żywota do margr. biirgawskiego. 
Widocznie po pierwszem naszkicowaniu wysłano go na pokaz do 
Zamoyskiego, który przebywał wówczcis w Trembowli w obozie. 
Z tego bowiem miejsca pobytu i6 VIII 1600, pisze Zamoyski tak mię- 
dzy innymi do Sam. Knuta^): „Malarz zna się na winach, weźcie go 
z sobą do piwnice i z nim te beczkę wina na dolewek obierzcie.... 
Z malarzem targujcie obraz mój. Piszecie, że mu dawano 30 
złotych, a teraz chce 40. Targujcie a na czym stanie, zapłaćcie mu. 
Mówcie mu, aby zaraz tego obrazu dosuszył według potrzeby, a po- 
tym niechaj go włoży do puzdra tego, w którym się wam odsyła') 
i niechaj jej (!) obściele i obwaruje tak, aby się w drodze nie potarł, 
albo nie zamókł.... Skoro malarz obraz ten mój wysuszy i zgotuje 
według potrzeby, poślijcie go do Krakowa do Chrzanowskiego ^) 
z tem listem mojem, który do ręku waszych posyłam: Piszę do 
niego, aby go oddał Thelaniemu *), a kto z nim pojedzie, przykaż- 
cie mu, aby tego obrazu w drodze nie zamoczył i odpis niechaj 
od niego mam". Rówcześnie 16 VIII, z Trembowli inny domownik, 
towarzyszący Zamoyskiemu w wyprawie, Andrzej Srzedziński, w liście 
do Knuta, tak objaśnia zlecenie hetmańskie: 

„Mnie wielce łaskawy p. Knucie! 

Pisać raczył JM. do WM., aby wysuszywszy obraz JMci, odesłałeś 
WM. do Krakowa. A iż są ine listy w tę drogę do Krakowa barzo 
pilne, suszenie zaś obrazu podobno weźmie czasu sieła, tedy rozkazać 
mi JM. raczył, napisać do WM., zebys, nie mogłliby ten obraz by di 
zaraz gotowy, otworzył ten fascicuł do p. Chrzanowskiego i z niego wyjął 
fascicuł, który jest do pana Talaniego y zatrzymał się z odesłaniem 
go, aż tesz obraz będzie gotowy, abyś go potem odesłał. A iż 
zmianka iest do p. Chrzanowskiego o tem obrazie, tedy napisz WM. 
sam do niego, że według JM. pisania do niego, które mu posyłasz, po- 



*) Bibl. Ord. Zamoy. pi. i, nr. 82. 

') Pozował Zamoyski niezawodnie w Zamościu tuż przed wyruszeniem do Trębowli i teraz 
obraz wykończony widocznie przesyłano do Trembowli na pokazanie hetmauowi. 

') Arendarz młynów Zamoyskiego na Kaźmierzu. 

*) Franciszek Telani z Lublina, 15 III 1600, pisze po polsku do sługi Zamoyskiego, że 
posyła mu sukna florenckiego i że wyjeżdża z Lublina do Krakowa (Czarne pudła). 



Digitized by 



Google 



XXVI 

słałbyś był zaraz i obraz, jedno że wysuszyć go było potrzeba. A wy- 
schnienia go nie mogłeś WM. czekać tak, aby z drugich listów barzo 
pilnycli odesłaniem miał się zatrzymać, ale że mu go wrychle ode- 
ślesz. Jakoż skoro będzie gotów, zaraz WM. go odesli. Z tem" etc. 

Nie łatwo jednak miała pójść sprawa. Jeszcze 30 VIIP) pisze. 
Knut do Zamoyskiego: 

„Obraz, który ma być margrabi JM. z Burgrawu jeszcze do 
tego czasu poprawiony nie jest, bo Rostocki i malarza z niem w 
Zamościu nie zastał i do tego czasu go niemasz. Zatrzymałem się dla 
tego obraza z przesyłaniem pieniędzy P. Ursinowi do Padwi, aby 
to pospołu się było przesłało. Spodziewam się jednak tu na przyszły 
jarmark p. Telaniego, ktoremuby w ręce ten obraz, skoro popra- 
wiony będzie oddać się mógł".... 

Może właśnie to opóźnienie spowodowało, że jeszcze później 
trzeba było wobec dokonania przez Zamoyskiego ważnych czynów 
wojennych, zrobić ów pierwszy uzupełniający dopisek w żywocie, jaki 
dziś widzimy w Ms. Jagiell. Zdaje się jednak, że portret ten został 
wysłany do miejsca przeznaczenia jeszcze w r. 1 600, w którym był wy- 
malowany. Z taką bowiem datą znajduje się olejny portret Zamoyskiego 
we Florencyi (Nr. 675 w korytarzu łączącym galeryę Uffizi z galeryą 
pałacu Pitti), gdzie go odnalazł prof. Tadeusz Korzon i kazał zrobić z nie- 
go zdjęcie fotograficzne, według którego podaje się tu portret Zamoy- 
skiego. Według wszelkiego prawdopodobieństwa jestto właśnie ów por- 
tret, posłany przez Zamoyskiego margrabiemu Burgau (po którym 
w spadku zapewne dostał się W. ks. toskańskiemu) — portret najbardziej 
autentyczny, bo pod jego okiem zrobiony. Nie bez znaczenia jest 
świadectwo Knuta, który nazywa ten portret „effigiem verum pi- 
ctura Yultum referentem". 

W Padwie w krużgankach Uniwersytetu znajdują się pomniki 
postawione Zamoyskiemu jako dawnemu rektorowi w r. 1591 przez 
rektora Lancellota a Lancellis; fotografie ich uzyskał prof. Korzon, 
podaje się jenastr. 401. Podobizna pisma i podpisu Zamoyskiego 
(zmniejszona) znajduje się na str. 363. 



*) Zob. następujących toniach Arch. J. 21amoy. 



Digitized by 



Google 



Elogium loannis Zamoscii. '^ 



loannes Zamoyski de Zamoście exquisitae eruditiouis laude ex- 
cellens et militari yirtute rebusąue domi belIoqae summa gestis cum 
gloria perillustris, natus est anuo 1542 ^) 19 Martii, patre Stauislao Za- 
moyski de Zamoście, CasŁellano Cbelmense ac Gapitaneo Belsense et 
aulicaram copiaram Praefecto'), homine magni ingenii ac iudicii et 
liberali, senatoregue prudente ac duce fortissimo et nobilitati maxime 
charo; matre ex familia Herburtorum *), quae maximi8 cognationi- 
bus et affinitatibus late loDgeque patet Habuit fratrem germanum 
Auctum iam adolescentem *). In utroque cum insignis ad res 
magnas indoles eluceret, ita inter se comparayere^ ut Auctus commu- 
ne vitae genus equestris ordinis sequeretur, loannes ad togam sese to- 
tum componeret. Deus iuyeni Aucto maturius summam fatalem con- 
fecit; loannes in Gralliam missas^), ut inter purpura nitentes pu- 
eros Francisci Delphini yersaretur. Verum longe splendidiori candore 
studia litterarum yisa illi sunt lucere. Multa salute el^antiae aulicae 



*) Taki tytuł znajduje sią tylko w Ms. BihL uniwers. Kraków, Elogium nazywa tą pracą 
sam autor w lifcie do marg, Burgau {por. przedmową). 

*) Bladnie Heidcnstein, Vita loannis Zamoyski podaje rok łS4i, bo sam (tó. 138) pow/a- 
da, że Zamoyski umarł 3 VI 1605 mając lat 63. 

«) Por. Listy Nr. tr, Dodat, Nr. 10. 

*) Anna z Herhurtów z Minieńca^ por. Listy Nr. 14 uw. 2. 

S) Por. Dodat. Nr. i. 

•) Por. Dodat. Nr. 2. 



Digitized by 



Google ^ 



XXVIII 

dictn, toto animo ad omnem litteralera et dignam homine nobili do- 
ctrinatn percipiendara sese contulit. Diviaa rerum verborumque me- 
moria praeditus, ita brevi excelluit, ut et in Grallia Parisiis et in Ita- 
lia Patavii consensus omnium primas ^) illi partes inter studiosos in 
omni litterarum et artium genere deferret Reditu in patriam suo et 
opinionem, quam inde ab ineunte aetate parens singularem de ipsius 
ingenio habebat, et expeetationem vicit. 

Ea tempestate Sigismundus Augustus, ingenii acutissimi iudicii- 
que maxiini Rex, seeptra Poloniae tenebat, parentem adolescentis Re- 
gio favore proseąuebałur ^), de adolesceute nihil nisi excellen8 audie- 
bat. Ut pleruniąue exiraia vłrtu8 latere non potest, suus illam splen- 
dor vel invitam prodit. Optałissimus accidit Regi in aulam adole- 
scentis adventus. Rex sagax ingenii cognovit illico vim, maturitatem 
iudicii acrimoniaraąue perspexiL Cum primum in Cancellaria yersari 
Yoluit, deinde in intimis liabere*}, graviora consilia committere, quae 
recte, ut cum laude peracta yellet, illi demandare; ille omnia strenue 
agere, iudicio de se Regis cumulate respondere, praestantiam virtutum 
innocentia integritatisque constantia condire et tueri. Ad extreraum 
raandatur illi Archivium Regium *). Asseryabantur in eo priyile- 
gia iuraque omnia Regni cum pactis conrenlis foederibusque finiti- 
morum Principum. Rera antiquitate confusara et rudioris saeculi in- 
scitia implicatara in ordinem redegit. Tdem Rex vetustatis amans cum 
primum rescivisset alicubi aliqua antiquitatis raonumenta esse, dabat 
eo digiti sui annulo litteras obsignatas et conquisita perlataque ad se 
illico eidem tradebat. Concessit interea naturae fatoque parens ^). 



*) Został 7vybratły 4 VIII 1563 w Padwie rektorem wydziału prawnego^ por, Dodot, Nr, 7/ 
W. Nowodworski, Lata szkolne Zamoyskiego, Kraków 1900, {wyd. Akad. Umiej), 

S) Por. Dodat. Nr. //. 

8) Sigism. Augustus in Collegium (>ecretariorum suorum cooptavit atquc protinus in- 
ter primos huius ordinis habuit, zoh. Ad. Bursius, Oratio funebris, Zamoscii 11)06. 

<) Por. Dodał. Nr. 25 i W. Sobieski, Z młodych lat J. Zamoyskiego. (Kwartału. hisŁor. 1903) 

*) H' Ar eh, grodź, i ziem, we Lwowie Castr. Bełz. 442 str, 87 c znajduje się taka sa- 
motstna uwaga'. Mag. Stanislaus Zamoyski castellanus Chelmcnsis, curiae M-tis Reg. generalia, 
Hclz. etc. capitaneus, feria sexta antę fcstum solem ne Pa? chae die 4 Aprilis 1572 in Ża- 
rn e c h de luce deccssit. Zoh, Listy Nr, u^ uw. 2, 



Digitized by 



Google 



XXIX 

Acceptłs de morte eius litteris ad Regem accessit, in lacriinas se totum 
effadit ita, ut fari non posset '). Accepit Rex ultro litteras; solatur 
et flere prohibet; omat praefectura Belsense ^), quam parens obtinebat 
Opinio est hominum, si Rex Augustus paulo diutius vixi8set, hono- 
rem Caneellariatus Regni iam tum fuisse illi delaturum. Erat iam 
autoritate et exi8timatione Zamoscius apud omoes magoa. 

Itaque decessu Augusti Regis bona pars nobilitatis cum eo sen- 
tiebat Ut vidit accelerata in Henrieum, Regis Galliae fratrem, ma- 
gnae partis studia exarsi8se, dedit multitudini manus et in Gallias ex 
autoritate omnium ordinum *) una cum aliis nobilibus vitis ad Henri- 
cum Yalesium^ creatum et denuntiatum Poloniae Regem, legatus est 
missus. Quem Rex semel atque iterum cum eloąuentissime Romana 
accurata et erudita oratione et Gallica*) diserte secum agentem audiyis- 
set, magno desiderio tenebatur eum penes se retinendi *). Regis desi- 
derium litterati amor otłi vicit. Secessit Zamechum et rationem cum 
Musis habuit*). 

Repentino discessu Henrici Regis cum res ad interregnura rediis- 
set, autiąuissimam suis iu consiliis patriae cbaritatem habuit. Sex pala- 
tinatuum noraine Annam, Sigismundi Jagellonis filiam, Regio trono col- 
locandam suasit, aliis addentibus eam Principi Transylyaniae Stephano 
Bathoraeo coniugio iungendara, non repugnavit. Famae celebritate mo- 
yebatur earum, quibus mirifice praesłabat, .virtutum. Eidem conscri- 
ptam a se rationem adeundae pOssessionis Regni et Reipub. Polonae 
recte et ex legibus administrandae sine uUa sui mentione aut inscrip- 
tione nominis in TransiWaniam misit '). Quam doctus et sapiens 



') Scfną tą opisuje Ut Hoidensteiii, Vi ta Zanioyriki, 12, 

') 8 IV 1572^ por. Dodatki Nr. 17 i 26, 

*) Por, Plenipotentia data oratoribus in Galliam missia 22 V 1573 z Warsza-wy, T. 
Wierzbowski, Ucbansciana t, V str, 771 i Dodat. Nr, 32. 

*) Por. Dodat. Nr 34, 

*) Objawem łaski króla Henryka było nadanie mu starostwa knyszyńskiego 6 IV 1574, 
por. Listy Nr, 30 — 33, 

•) Z. w liście swym do Manucinsa Nr, 138^ str, 755 powiada^ ie udał sią nie do Za- 
moicia^ ale do wsi Wolicy, 

O Andr. Baianus Lusitanus (et Jacobus Laurufi). Mcmoriac rerum gestaruiii ab Za- 
moacio Panegjrricus. Romac IG 17 (/ Patavii 1651) powtarza miejscami doslowme tą ląlado- 



Digitized by 



Google ^ 



xxx 

Rex magnopere probavit sequendamque sibi proposuit In Poloniam 
ex Transilyania cum yenisset, primo congressu atque coUoąuio mirabi- 
Hter Zamosdum adamayit et, cum multa eius ingenio, multa pruden- 
tiaą multa litteris tribueret, hominem antiquitatis rerumąue Polonica- 
rum peritissimum, Vicecancellarium ^) et altero (!) anno Canoellarium *) 
Begni creavit. Qui magistratus morę maiorum in R^no Poloniae le- 
gum custos est et łudiciorum consiliorumque omnium moderator. 

Sedato LanscorunensI tumultu *), qui primus advenientem noYum 
Regem exceperat, ad pacandam Prussiam Gedanum profectus, cum 
belli consilia pads consiliis potiora Gedanenses duxisseDt eruptionesque 
indentidem ex urbe facerent, comperit Zamoscium non in litteris tantum 
et toga, sed in armis etiam et sago praestantem *), primum adyersus erum- 
pentes prodiise, ultimum proelio excessisse, multum consilio % multum 
manu yalere, in ipso Martis flagrantissimo furorę praesentissimo animo 
esse. Quem propter mul torom rerum scientiam usumque diligebat, eum 
propter excelsum et imperatorium animum simul consiliis, simul rebus belli 
idoneum amare caepit. 

Bello, quod cum Basilio ^ Magno Moschoyiae Duce gestum est, 
yirtus eius singulariter enituit Neque enim, ut fit, tanta Begia gratia 
contentus, remittebat industriae nervos, sed acrius etiam intendebat. 
Diyus Stephanus Nicolao Melecio ^ imperium militare adminisłrante, cum 
Polotcum fortiter recepisset ®), sequenti anno eodem Melecio adyersa yale- 



mo/ć o posłaniu rad {nie znaną Heidensłeinowi)^ przyetem nie chctic^ aby te rady Zamoyskiego pozo- 
stawały w ukryciu^ rozbiera zaraz cały ten posłany elektowi traktat Zamoyskiego^ — WBibl. Uniwers, 
Kraków. Promptuarium epistolarum z r. 1621 (Ms. 2418/, 61) znajduje sią w kopii list Jakim Zamoyski 
miał zapraszać Batorego na tron. Nie jestto list autentyczny^ ale tylko wzór stylistyczny w. XVII, 

«) 16 Vt5l6. 

») t III 1578. 

•) O poddaniu sią Lanckorony osadzonej po ucieczce Henryka przez Olbrachta Łaskiego^ wo- 
jewodą sieradzkiego^ stronnika cesarskiego ^ por , Heidenstein, Rer. polon. str. g8 /W. Zakrzewski, 
Po ucieczce Henryka 182. 

*) Przywiódł 100 jazdy pod wodzą St. Żółkiewskiego (HeidenBtein, Vita 37). 

') Por, słowa Zamoyskiego wyrzeczone do Gdańszczan wobec króla- Mc^bach, Wiadomości 
do dziejów, Ostrów, 1860 str, 147. 

•) Błąd zamiast Iwan Groiny, 

') Był wojewodą podolskim, 
* •) 28 VIII ts79> 



Digitized by 



Google 



XXXI 

tudine detento et ulŁro se abdicante, neminem tamen ei ducem substituit, 
parłitis agminibus octo circiter milia equitum et peditum Zamoscio com- 
misit. Is aDtegressus Yiam densissimis silyis et paludibus intercln- 
sam aperuit, aperta Yelisium arcem ad Dunam flumen omni apparatu 
praesidiisąue munitam cepit ^). Rex ipse cum mole exercitus a laeya ten- 
dens, Usyiatum occupayit*), inde yersus Luco8 ducebat; is ad dextram alio 
itinere per Bobroredouum') pagum copias sibi traditas, qaa in parte 
hostium exereitus cum Tartarorum Nohaiorum auxiliis metabatur, per 
difficilia et impedita loca ac silyas ducenS; nemine suorum amisso, primi 
agminis etiam Tartarorum Praefecto capto *), eodem transduKit Inde 
Rex Zamoscium oppugaationi Lucorum praefecit *) arcemque hanc muui- 
tissimam et decem milliumhominumpraesidioiastructam, eius opera in po- 
testatem suam redęgit *). Post redeunte Regę per Neyeliam ') Polotcum, 
ipse*) diyertit Zayolocium et hoc in lacu positum ac natura manuqueegre- 
gium propugnaculum exl remis iam diebus Noyembris ^) expugnavit Ter- 
tio anno Elex ad Plescoyiam profectus oppugnandam, superata Zayolocia 
lustrayit exercitum ad Yoronecium. Cum circumspiceret, ad quem sum- 
mam totius exercitus ducendi regendique deferret, ad Zamoscium detulit, 
Capitaneumque Generałem Regni perpetuum creavit ^®), cui muneri et 
yivo Stephano Regę summa gloria et utilitate Reipub. praefuit et nunc 
praeest Ostroyum arduo situ nobile ad dedendum se ad^t ^*). Relictus 
a Regę ad Plescoyiae oppugnationem continuandam acerrima hieme ho- 
stem yehementissime adursif, intra moenia magna strage saepe compulit^ '), 

*) 7 riiiisso. 

«) /6 VIlIis8o, 

•) Ms, Jagielloński ma Bohioredonum, Właściwie Bohrojedów iviei^ por. W, Nowodworski 
Bopi>()a sa JIebohiii) 1004 sir, i6i. 

^) ,,Ulanecio luio, quo nomine regulod Tartari apellant captivo secum adducto**, Hci- 
derwiein, Vita 52. 

*) Tot Heidenstein 53. 

^ S IX 1580, 

^ Newel zdobyty 30 IX is8o, 

') Afs, Jagiellon, ma Zanioscius. 

•) Bladnie, bo 23 X 1580, 

'°) // VIII is8i ex castr is ad lVoronecium Kofl-ioBiTTb, ^HeBHfiKi* 1581 — 1682, Petersburg 

1867 sir, 3S8, 

*') 2S VIIIis8i, 

*') Szc%ególme odparcie wycieczki 4 I i$8i» 



Digitized by 



Google 



XXXII 

astus eius omnes sagacitate ingenii anteyertit Mulds cladibus fracto 
et mętu amittendi totius imperii Moschoyitici hoste perterrito, arbitratu 
et legibus Divi Stephani pace facta^), totam Livoniam summa solertia re- 
eepit. Inde Rex eum affinitate sibi eoDiunxit Grisolda, Christophori de- 
f uneti f ratris sui Transilvaniae Principis filia, illi in matrimonium oollocata*) 

Coustitoendorum Regai iudicioram Regi autor potissimus et gravis- 
simus fuił, ąuorum instituto seryando stat nunc Respub. Polona oculis 
sibi cariore '). Summa in iure dicundo aequitate utendo ac yexationibus 
ciyitatibus liberatis, earum summa yoluntate Regni etiam yectigalia auxit 

Qua Podoliae parte fines Principis Tartariae, Imperatoris Turciae 
cum Regni finibus et ipsius fundis coeunt, colonias idoneis locis ad om- 
nes suspiciones periculorum collocayit*). Noyum Zamoscium contra hos- 
tiles impetus tutissimum firmissimumque propugnaculum sumptu ingenti 
suo condidit Aede sacra extra Dorico, intus Corinthiaco ritu affabre 
facta exornayit Canonicos in ea instituit. Academiam liberalium ar- 
tium erudiendae iuyentutis ergo excitayit praediisąue ae perpetuo censu 
locupletayity artium et disciplinarum ad usum Regni huius accommo- 
dandarum viam ostendit *). 

In ipso cursu rerum magnarum Regę Stephano extincto % omnem 
yim suam eo contulit, ne cuiusąuam opibus et potentia libertas in deli- 
gendo noyo Regę opprimeretur; non ut quenquam yoluntate iudicioque 
suo crearet, sed ut senatus omniumque ordinum Regni libera auctoritas 
potestasque morę maiorum esset ad Rc^em, quem yellent iuberentque 



*) 1$ I 1582 rozejm dtiesiącioUtni w Jamie 2^polskim, 

') 12 VI 1583, Pierwsza tona Anna Ossolińska^ druga Krystyna Radziwiłłówna ^ trzecia 
Gryzelda Batorówna^ czwarta Barbara Tarnowska. 

») O udziale Zamoyskiego w ustanowieniu trybunału (j /// 1S^8)^ por, Heidcnstcin, Vita 
43—44- 

♦) O założeniu na nich późniejszego Szarogrodu^ por. Dodał, Nr, 65 uw. 3, 

*) Zamoyski przywilejem z 10 IV 1580 w Jarosławcu [potwierdzonym przez króła w Wil- 
nie 12 VI 1580) zakłada Nowy Zamość (Arch. akt. grodz. ziem we Lwowie, Castr. Premisl. /. 
2g6 str. 456 i Metr, koron. /. 125/. ico), a przywilejami z 5 VII 1600 w Zatnoiciu funduje 
kolegiatą i akademią^ (co potwierdza Zygmunt III pod Kokenhanzem 23 IX 1601^ Bibl, Ord, Zamoy. 
oryginały pergamin.). 

«) /2 VII 1586, 



Digitized by 



Google 



XXXIII 

regoare, constituendum. Flexit Respub. uniyerda sententiam suam in 
Sigismundum, loanuis III Sueciae Regis et Catherinae sororis Divi 8i- 
gismundi. August! fłlium. Ad eanderu ipse suffragatioae sua acceśsit. 
Vir divina animi celsitate ad contemuendas magis inimicitias, quam ad 
exercendas natus, neque cuiquam mortalium Becundum Deum praeterquam 
patriae patiiisąue legibus obstrictus. Sed quia nulla uQquam Respub. adeo 
fuit felix, ut nOn haberet, a quibu8 turbaretur, ne res quidem publiea Po- 
lona turbis carere potuit. Itaque ex senatus ordinumque omnium iussu 
Cracoviam a partibus contrariis fortiter defendit et Regi creato defensam 
tradidit Submota ad Cracoviam Poloni exercitus parte et a tergo eius 
coUocatis tormentis, ipse primus, ut restitueret pugnam, in hostem irruit et 
eum repulit ac tormentis exuit*). Parteseontrariasiussus^insequi, maxima 
celeritate usus, ad Bicinae oppidum consecutus eas est Hera quo discor- 
dia Christianos perduxit raiseros! Collatis signis dimicatum est '), fusa 
eontraria acies, dux partium in potestatem redactus, honorifiee habitus *), 
autoritate Sixti V Pontificis Maximi, deinde ac opera Clementis YIII 
tum Legati de latere, certis atque aequissimis l^bus *) dimissus. 

Statuerat Imperator Turcarura *) Achmet Bassam Tehinensem Vala- 
cbiae citeriori, quam Moldaviam vocant, praefieere. Perficiendae rei dedit 
negotium avunculoetaffini Achmeti8,Tauricanorum Tartarorum Domino^); 
is Nohaios quoque sibi adiunxit et aliquot milia Turcarum. Deducebat 
ille Bassam ingentibus copiis. Qravis ea Turcarum visa est vicinitas Re- 
gno Poloniae futura. Anxius, quid faciendum esset, ad Ręgem retulit. 
Russiae et Podoliae senatores, quos in propinquo habitare sciebat, ut in 
castra veniant, rogat Illi ad Sinan Bassam, qui tum in ulteriorem Vala- 
cbiam per Danubium transmiserat, ne quid in Valachia contra ius Regum 
Poloniae contraque iura conditionesque pacis novetur, scribunt; si Turca- 



1) Bitwa pod Krakowem 24 XI 1587, 

») i8 I 1588 CraooYiae (Metr. korono. 134 /". 4J\ 

*) Bitwa pod Byczyną 24 1 1588, 

*) W Krasnym Stawie, 

8) Układy będzińskie ukończone przy współudziale Zamoyskiego c III isSp. 

«) Murad III. 

') Car perekopski Kazi Girej, 



Digitized by 



Google 



XXXIV 

rum Imperatori tributum penderet Valachus, id oóncessu*) Regis Poloniae 
factum, quod Moschoyitico Prusicoąue bello gravissimo occupatus, Vala- 
chiae suppetias tum ferre non posset; proinde sineret ab eo Yalachiam 
administrari, qui genere Yalachus, religione Christianus, paci conservan- 
dae utrinąue studeret et communem legatorum et mercatorum eommeatum 
tueretur. Accesserunt litterae R-mi D. Malaspinae, legati Pont. Max., 
Zamoscium adhortantis ad occupandam arcem Chocimensem *), quo solo 
propugnaculo tunc Moldayia nitebatur. Cuius adhortationem Zamóscius 
pro PondHcis Maximi duxit adhortatione. Inde a Bege ex Senatus con- 
silio mandatis acceptis, ut in Moldayia ita rem gereret, ne pacem cum 
Turca turbaret, profectus cum sex tantum circiter equitum etpeditum mil- 
libus, barbaricum illum conatum elusit, talem se adversu8 barbarum') 
praebuit, ut is multis suorum amissis, acceptis ultro ab eo conditionibus *), 
re infecta domum Valachia discesserit et Hieremias*) genere Yalachus, 
donatus iam antę ciyitate Polona, provinciae praesset, quem provinciales 
expetebant 

Secutum*) est bellum, quod illi a Regę mandatum est 
adyersus Michaelom, superioris Valachiae illustrem bellica laude Tyran- 



*) Ms, Jagiellon, COnseoPU. 

») Listy powyisie nieznane. Zajęcie Chocimia poUca mu sam król listem % 26 V IS9S» 
(Bibl, Ord. Zamoy. Oryginał), 

*) T*./ Chana Katigireja iSinanBassy Sitistrijskiego spotkanie pod Cecora 79 XiS95 (Układ 
t 22 X J595 na Cecorte druk, Hormuzaki, Docnmenti priyitoarelaistor. Bomanilor, Suppl.IIVol 
I 1510—1600 str 353' 

*) Korespondencyą i układy zob. Nic. Reusaer, Epistoł. Turcic. liber XII— XIV, Fran- 
cof. ad M. 1600 str, isc—i6i, 

») Mohiła. 

•) Odtąd zaczyna sią ustąp póiniej wtrącony ^ siągajcycy ai do str, XXXII uw, 4 (zob. wyUj str, 
XX— II), Ms. Bibl. Jagiellon, całego tego ustępu niema ^ natomiast na samym końcu iywota tj, po sło- 
wach: imbuat CoDsŁantinopolitana jest inny {miejscami dosłownie zgodny z tekstem poprzedniego) 
dodatek^ który brzmi: His scriptis mandatum illi bellum est adyersus Micha- 
elem, yalacbiae ulterioris Palatiuum, fama bellicae laudis illustrem ty- 
rannum, quod citeriorem Yalachiam, tutelae Reipub. Polonae 
proYinciam, inYasisaet regnibuc finibus yastitatem igni ferroque 
ntulisset. Bis secundo Martę cum ipso conflixit; tandem ad Telesion amnem 
cum quindecim milibus contra quinquaginta milia congressus (przekreślono: ^eundem fudit 
ca8tri8que exuit, loco egr^ie natura, montibus et siWis fossaque palustri et ilumine munito, 
aciem instructam habentem. Nunc contra Carolum, Sudermaniae ducem ex comitiorum con- 
sulto profectionem comparat {w miejsce przekreślonego dopisano tą samą rąką): Michaclem 



Digitized by 



Google 



xxxv 

num, quod is occupata Transilvania et Ill-mo Dno Andrea Cardinale Ba- 
thoreo per summam fraudem extiQctO; citeriorem Yalachiam, fidei et tu- 
telae R^s et Reipub. proyinciam, inyasisset R^nique finibus yastitatem 
igni ferroque iatulisset et utterius se arma prolaturum prae se ferret, in 
furori eius frena iniicerentur et omniainceleritate ponebat(!). Itaąue etiam 
Zamoscius iussu Regis certuru exercitam conscriptum duxit in hostem. 
Coneesserat Michael ia Transilyaniam, sed mox cum Georgio Basta Tran- 
siivanisque pro tempore et pro re de controyersia, quae erat, composuit. 
Pervenerat tum Zamoscius ad Soczavam. Arx tenebatur a Michaele 
trecentorum praesidio militum, quibu8 praeerat loannes Capturi et Nico- 
laus Forgas, Ungari. Zamoscius, paucitate praesidiariorum perspecta, cus- 
todiam, quae sufficeret, reliquit; ei praefecit Sciucium '), ipse Michaelem 
sibi quaerendum, ubi ubi esset, exi8timavit. Michael certior a suis factus 
exercitum Polonum Transilyaniam ingressum (praemissus autem eo fue 
rat yersus Michaelem lacobus Potocius cum mille equitibus, eoquidnam 
ibi gereretur, expLorandi causa), loannem Zamoscium cum exercitu yenisse 
ratus, eludendi eius causa in superiorem Yalachiam iter suum conyerłit. 
De cuius consilio Zamoscius iam antę ćoniectans, yersus Busovum *) ex 
citeriori Valachia exercitum moyit et ea yia Michaeli nec opinato occur- 
rit Michael primo ex callibus Naienae ') et ex monte Slema, deinde 
campestribus fossis eluyione excayatis hibema altis praeruptisque ripis bel- 



primo ex callibus Naienae et ex monte Slema, deinde campestribus 
fossis eluyione hiberna altis erectisque ripis excavatis et ductis, be lii' 
fortunam adverso Martę ad vicum Cepturi tentayisse; tandem in 
convalle Bucobel ad amnem Telesion cum se natura loci muniyisset 
i n s i d i i 8 q u e (por, odsyłacz 3 na str, nstp,) in arcta silva cum tormentis coUocatis 
plorimum confideret e t n u m e r u m exercitus nostri prae suis copiis des- 
p i c e r e t, eundem fu git castrisque exuit. Nunc contra Carolum, Sudermaniae 
ducem, ex comitiorurn consulto profcctlonem comparat. Miejscami dosłownie równobrzmiący 
z powzAszym dopiskiem jest lisi Zamoyskiego do Jerzego Farenshacha^ wojewody wenden, z Zamościa 
{grudnia JÓoo) znajdujący sią w kopii z XVII w. w Ais, Bibl. JagieL 2418 str, 7J. 

*) Jerzy Szczucki; listy jego do Zam, z Soczawy r. 1600 zob, w następnych tomach ^ por, 
Diurnus belli progre^us.. contra Michaelem w Dzialyń«ki, Ck)IlecŁanea.. vifam.. Zamoscii illu- 
strantia. Poznań 1861. str, 287). 

>/ Bodzow „Multani Principis olim quae prima urbs fuerąt'* por, St. Bartholanus 
Sigism. III duce I. Zamoiscio ex Michaele rictoria in bello scripta Cracoviae 1601. 

») Dziś wieś rumuńska Najeni, 



Digitized by 



Google 



XXXVI 

li fortunam adyerso Martę ad vicum Cepturi *) tentavit. Tandem in val- 
le Bucobel ad amnem Telesion ^) cum se natura lod muniyisset et ad flu- 
miais transitum coUocasset praesidium subsidiaąue') in siiva cum tormentis 
instruxisset et numerum exercitus Regii prae suis copiis despiceret^ a Za- 
moscio relicta via militari, circumducto exercitu ac in monte supeme tor- 
mentis dispositis, ąuibus qui silvam et fiumen insederant, submoti sunt, 
acie fusus et castris exutus est; sicque adempta illi ulteriore Yalachia, 8i- 
meonem Mogbilam, fratrem Hieremiae, ei provinciae praeposuit. 

Bellum Yalachiae excepit bellum Livouicum(ab uno consilio diceba- 
tur utrumque profectum). Carolus, Sudermaniae Dux, cui non satis fuit f ratris 
filio Regnum Sueciae f raudulenter intenrertisse, adiecit animum ad Livoniam, 
cum R^num Poloniae bello Valachiaeanimadverteret diatrictum, eamąue 
non denunciato Regni Ordinibus bello, nibil hostile metuentem inyasit *). 
lam Rigam munitissimam ad Dunam fiumen, mari proximam, expugnare 
parabat, cum Regem *) cum exercitu adyentare nunciatum illi est. Ad 
eum nundum abiecit illo tela, animo concidit, in fugańa sese yelis et equis 
coniecit. Et Rex quidem cum ad Yolmariam cum exerciłu progressus 
esset (quam arcem et ciyitatem Carolus filius firmo praesidio tenebat) 
tormentaque bellica maiora tardius yenirent, quod eum Moschi et Tartari 
l^ationes Yilnae expectarent, tum ut belli necessaria procuraret, eodem 
se recepit ^), reliquo munere belli Zamoscio imposito. Duxit yir summus 
maiorem rationem Regiae yoluntatis et patriae, quam suae ingrayescentis 
et multis varii8que laboribus contritae et imbecillae aetatis. Sexage8imum 
et primum annum agens, inyicta anlmi magnitudine Regis optatis eius 
auspiciis et copiis, cumulate respondit. Tormentis tandem adductis, inten- 
sissimis frigoribus ac longissimis noctibus, die XVIII Decembris anno 



») me^ Ktptury. 

») Właściwie na stokach gór koło wsi Bukovu niedaleko Targowestu nad Telutynem 
zwyci^ztwo 20 X 1600. 

') W Ms, Zamoy, pierwotnie „insidiasąue*, potem wykreślone. 

*) mensę Martio 1600 Heidenstern Vita 132, 

■) Zamoyski meose Septembre 1601 primum Knisinum, deinde Wilnam ad Begem cum 
divertisset, zob, Heidensteio, Vi ta 133. 
•) sXni6ou 



Digitized by 



Google 



XXXVII 

MDCI Yolmariam egregie ab hoste munitam et fortiter defensam ex- 
pugnavit. Captum Carolisonem filium Caroli ad Regem misit Adzelum 
ad deditionem armis compulit; Hermessura, Novogrodecum, Helmetum, 
Marienburgura, firmas ad resistendum arces, in fidem Regiam recepit; 
Moianum, Kierempeium, Uberpolim, Karksusium, Rumburgum, mętu ab 
hostibus desertas, praesidiis Regiis firmavit; Felinum, sedem olim Ma- 
gistri ordiais Theutonici, quod et loci situs et artes humanae mirum in modiim 
muniebaDt^ hostibus acriterpropugnantibns, summo ardore nobilitatis, quae 
ob paucitatem peditatus hieme attriti de equis descenderat, cepit*). lu Estho- 
nia, quaenunquamditionis Regai Poloniaefuisset, Yesenburgo in potestatem 
R^ni Poloniae per excursionem militum improvisam occupato, Veiseste- 
num, quae arx novo operę, propugnaculis, aggere, paludibus, aquis cum muni- 
tissimis Europae arcibus certat, ineredibili et conatu et consilio expugnavit*). 
Quo praesidiarii Laisenses') perculai, de sui deditione legatos ad eum mise- 
runt R^iaeque potestati se permiserunt. Ex hoc rerum cursu cum ad obeun- 
da Regni comitia decedere necesse habuit^ milite tot aerumnis tam diu- 
turni temporis fatigato, maiora bella animo yersans. (s) Haeret illi dies 
noetesque ob oculos Osmanorum Tyrannus, haeret Graeciae terrarumque 
orbis seryitus *). 

Indderat consultatio superioribus annis^) de sa- 
ero foedere cum Caesarea Sacra M-te contra Osmanam *) domum ineundo. 
Suasor eius fuit Clemens VIII, Pontifex Max.^. Nihil optatius erat 
Zamoscio, quam ut inidfoedus omnes coirent et quoad potuit, omni studio, 
opera, consilio autoritateque ad feriendum hortatus est. Et hoc tempore 
unum hoc optat, unum hoc a Deo contendit: felicissimum se beatissimum- 
que existimaturu8, si eiusmodi bello Ghristianos yictores et Christianam 
secundi loci urbem liberam aspiciat^ vel amissa anima sanguine suo 
moenia imbuat Constantinopolitana. 

ij 17 y 1602. 

«) 27 IX 1602. 

•) Lajs^ samek dziś w pow. dorpackim^ gvb, tyskiej, 

*) Tu kończy si^ wtrącony póiniej ustąp i następuje zakończenie pierwotne. 

*) Tą samą rąką^ którą napisano wtrącony później ustąpi dopisano też w Ms. Zamoy, pói- 
niej y^uperioribus anni8'^ Traktaty o ^^ligę^^ przeciw Turkom odbywały stą na sejmach r. i^CS i 6, 

•) Poprawione z „Othomanam" Ms, Jagielloński ma ,,Othomanam". 

7; Por, list jego z 22 IX 15C4 do Zamoyskiego^ Theiner. Monum. hist. Polon. /// 220, 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



SPIS CHRONOLOGICZNY LISTÓW I AKTÓW 



LItara „I'' przed cyfrą N-ru oznacza, ie dokanent znajduje $lę w części plerwazej tonu (= w 11- 
otach), litera „d^S ie w części drugiej (=w dodatkach), „uw.'S ie w uwagach. 



Miejscowość Kok Data 



Bełz 



Bychawa 
Wilno 

Padwa 
Rzym 



Padwa 

Rzym 

Piotrków 

Wilno 

Padwa 

b. m. 

Padwa 

Padwa 
Piotrków 

Wenecya 
Grodno 

Lublin 



Warszawa 



1553 



IX 18 



1560 
1560 

1561 
1561 
1561 
1561 
1562 
1563 
1563 
1563 
1563 
1563 
1553 
1563 
1565 
1564 
1564 

1565 
15G5 

1566 

1566 
1567 
1567 



1567 



IV 24 
XI 22 

VI 20 
XI 1 

XI 
X 12 



I 

VI 

V[ 



VIII 4 
VIII 7 
Vm26 
II 7 
VI 
XII 10 



IV 7 

vin2o 

VII 8 

vm29 

III 13 



VI 12 



St Zamoyski imieniem swych dzieci Jana, Feliksa 
i Anny kwituje St Lipskiego z wypłacenia im 
spadku po matce I-o voto Lipskiej .... 

Zamoyski polecony modłom zborowym .... 

Zyg. Aug. nadaje dożywocie Stan. i Janowi Za- 
moyskim 

Podpis Zamoyskiego 

Paweł Manucyusz do Zamoyskiego 

Zamoyski na uniwersytecie w Padwie .... 

Paweł Manucyusz do Piotra Myszkowskiego . . 

Mowa Zamoyskiego na pogrzebie Piotra Fallopiusa 

Paweł Manucyusz do Zamoyskiego 

Odsądzenie Zamoyskiego od dożywocia Potarzyn . 

Zyg. Auc. nadaje Zamoyskiemu starostwo bdzkie 

Zamoyski do Piotra Myszkowski^o 

Wybór Zamoyskiego na rektora 

Potwierdzenie rektora Zamoyskiego 

\ Postanowienia rektora Zamoyskiego z konsyliarza- 
/ mi nacyi 

Zamoyski do słuchaczów Prawa w Padwie . . . 

Zyg. Aug. nódaje Zamoyskiemu dożywociem wieś 
Witków 

Senat Wenecki do Zygmunta Augusta .... 

Zygmunt August zostawia Zamoyskiemu Stanika- 
wowi (i Janowi) część starostwa bełzkiego . . 

Zygmunt August nadaje Zamoyskiemu dożywocie 
na wsi Witkowie 

Zamoyski bierze w arendę skład soli od Bdżan . 

Zamoyski do kardynała Hozyusza 

Relacye w sprawie sporu, jaki spadkobiercy Jana 
Starzechowskiego, wojewody podoNki^o, sta- 
wiali eksmissyi ich z starostw samborski^o i 
drohobyckiego, dokonywanej przez Zamoyskiego 

Zygm. Aug. nadaje dożywociem Wyrzchracbanie 
Stan. Zamoyskiemu 



Nr. 



d. 1 
d. 2 

d. 3 
d. 4 
1. 1 
d. 4 
2 
5 
3 
6 



1. 
d. 
1. 
d. 

d. 10 UW. 
1. 4 
d. 7 
d. 8 

d. 9 
1. 5 



d. U UW. 
1. 6 



d. 10 

d. U 

d. 12 

1. 7 



d 14 
d. 17 UW, 



Str. 



385 
386 

386 
390 

1 
387 

2 
389 

3 
394 
405 

4 
394 
395 

398-403 
6 

406 

7 

403 

405 

406 

8 



409 
42G 



Digitized by 



Google 



XL 



Miejscowość 

Traby 
Bełz 



Warszawa 

Lublin 

Okrzeja 

Knyszyn 



Kraków 

Rawa 
Wari^zawa 



Bełz 
Warszawa 

Kraków 

Zamch 

Bełz 

Zamch 

Warszawa 

Rawa 

Warszawa 



Dlużniów 
Befz 
b. m. 
Bełz 
Zamch 

Warszawa 

Zamch 

Bełz 

Lipsk 

ii 
Vacha 

ii 
Frankfurt 

n. Menem 
Metz 

Pont- 

^-Mousson 
Paryż 



Bok 



Data 



1567 IX 23 
l5e7|XI 4 

1567XI-XII 

1567|XII 12 
1568, VIII 4 
1568X 30 

1569 V 27 
1569 VIII 16 
1569X1 7 



1569X1 7 
1569 XI 25 
1569X1 28 



1570 
1570 

1570 

1571 
1571 
1569 
1571 
1572 
1572 
1572 
1572 
1572 
1572 

1572 
1572 
1572 
1572 
1572 
1573 

1573 

1573 
1573 
1573 
1573 
1573 
1573 

1573 

1573 

1573 

1573 
1573 



V 28 

VI 12 

XII 29 

I 16 

VII 10 
\ 
( 

II 19 
IV 2 

4 
8 
2 
4 



IV 
IV 
VI 
VI 



VI 6 

VI 25 

VII 21 
XI 
XII 

V 12 

V 20 

VI 1 

VI 15 

VII 13 
VII 13 
VII 24 
VII 24 

Vn29 

vin 4 
vni 8 

VIII24 
IX 1 



Zygm. Augiist do komisarzów królew 

Żydzi z Kazimierza uznają Zamoyskiego za jedy- 
nego sędziego 

Relacye o oporze stawianym przez Starzechowskich 
Zmoyskiemu, rewizorowi królew 

Zamoyski kwituje Jonasza Izakowicza arendarzaceł 

Zamoyski sekwes truje sól na składzie b^zkim . . 

Zyg. August pozwala Stan. Zamoyskiemu ustąpić 
starostwo oełzkie synowi Janowi 

Rekognicya Stan. Zamoyskiego z zapłacenia kwarty 

Nadanie St. Zamoyskiemu starostwa zamechskiego 

Zygmunt August poleca Zamoyskiemu i innym re- 
wizyę skarbu koronnego 

Zygmunt August do Buźeńskiego podskarbiego . 

Zygm. August do Zamoyskiego 

Sprawozdanie Zamoyskiego i innych komisarzy 
z rewizyi skarbu koronnego 

Rekognicye Zamoyskiego z opłacenia kwarty . . 

Zygm. August nadaje Zamoyskiemu część staro- 
stwa bdzkiego 

Zyg. August nadaje Zamoyskiemu starostwo za- 
mechskie 

Ojciec daruje Zamoyskiemu wsi dziedziczne . . 

Jakób Piasecki kwituje Zamoyskiego 

\ Przedmowa Zamoyskiego do inwentarza archiwum 
/ koronnego 

Stanisł. Zamoyski do Mik. Krzysz. Radziwiłła 

Ojciec daruje Zamoyskiemu wsi dziedziczne . . . 

Notatka o śmierci Stan. Zamoyskiego (ojca) . . 

Nadanie Zamoyskiemu starostwa b^zkiego . . . 

Kwit z skarbu koronnego 

Układ Zamoyskiego z Janem Mniszchem star. kra- 
snostawskim 

Zygmunt August do Zamoyskiego 

Jan Łaźniewski do Zamoyskiego 

Konfederacya województwa befzkiego 

Zamoyski do Jakóba Herbu rta 

Instrukcya S^amoyskiego jako posła na konwokacyę 

Mac. Topornicki podstar. zamech. protestuje prze- 
ciw Łukowianom 

Stany Rptej zapewniają Zamoyskiemu zwrot ko- 
sztów • 

Zamoyskiego wyrok zaoczny na Łukowian za gwałt 

Laudum województwa bełzkiego 

Posłowie polscy do elektora sas 

Posłowie polscy do stanów koronnych .... 

Posłowie polscy do króla franc. Karola IX . . . 

Posłowie polscy do Henryka Walezego .... 

Posłowie do rad koronnych 

Opis przyjęcia posłów pol. w Metz i przemowa 
Zamoyskiego 

Posłowie polscy do rad koronnych 

Urywek przemowy Zamoyskiego do króla Henryka 

Przedstawienie Zamoyskiego w sprawie konfedera- 

cyi warszaw 



Nr. 

1. 8 

d.l3 

d.l4 
d.l5 
d. 16 

d.l7 

d. 17 UW, 

d.l8 

d. 19 

1. 9 

1. 10 

d.20 
d.21 i 22 



d. 17 UW. 

d. 22 UW. 
d.23 
d.24 



d.25 

1. 11 

d. 23 UW. 

8tr.XXVIIu.5{Przedm.) 



Str. 

9 

407 

409428 
423 
424 

425 
426 
426 

427 
10 
10 

438 
432 

426 

433 
433 
433 

434 

11 

433 



d. 26 
d. 27 

d. 28 
1. 12 
1. 13 
d. 29 
1. 14 
d. 30 

d. 31 

d.32 
d. 33 
d. 32 UW. 
1. 15 
1. 16 
1. 17 
1. 18 

1. 19 

d. 34 
1. 20 
d. 35 

d.36 



435 
437 

438 
12 
12 

439 
14 

443 

445 

446 
447 
446 
17 
18 
19 
20 

21 



448 

24 

449 

449 



Digitized by 



Google 



XLI 



Miejscowość 


Rok 


Data 


Paryż 


1573 


IX 13 


tt 


1573 


IX 18 


Meaux 


1573 


X 8 


MeluD 


1573 


X 19 


Toul 


1573 


XI 7 


tt 


1573 


XI 12 


Saint Nicolas 


1573 


XI 26 


Włocławek 


1573 


XII 3 


Rzjm 
Brfz 


1573 


XII 5 


1573 


XII 7 


Landau 


1573 


XII 10 


Kostrzyn 


1573 


XII 20 


Paryż 


1573 




Rzym 


1574 


III 13 


b. m. 


b. d. 




Kraków 


1574 


IV 4 


łf 


1574 


IV 6 


ł 


1574 


IV 6 


jł 


1574 


IV 6 




1574 


IV 12 


>• 


1574 


IV 13 


łj 


1574 


IV 17 


ił 


1574 


IV 22 


ł» 


1574 


IV 26 


łi 


1574 


IV 27 


if 


1574 


V 4 


Dębica 


1574 


V 10 


Kraków' 


1574 


V 12 


Knyszyn 


1574 


V 16 


»' 


1574 


V 20 


Kraków 


1574 


V 20 


Grodno 


1574 


V 22 


Knyszyn 


1574 


V 


Przemyśl 


1574 


VI 4 


Bełz 


1574 


VI 6 


Kraków 


1574 


VI 20? 


Knypzyn 


1574 


VI 20 


Lipniki 


1574 


VI 27 


Knyszyn 


1574 


VI 28 


Kraków 


1574 


VI 30 


Knyszyn 


1574 


VII 19 


>t 


1574 


VII 22 


Usciłag 


1574 


VII 22 


Kadostów 


1574 


vm 8 


Bajki 


1574 


vm30 


Knyszyn 


1574 


VIII 


Warszawa 


1574 


IX 2 



Przemowa Zamoyskiego do Henryka Walezego . 

Posłowie polscy do rm koronnych 

Instrukcya króla Henryka do sułtana (koncyp. Za- 
moyski) 

Zamoyski do Pawła Manucynsza 

Posłowie polscy do Henryka Walezego .... 

Posłowie polscy do Andrzeja Górki 

Posłowie polscy do rad koronnych 

Karnkowski, biskup kujaw, do Zamoyskiego . . 

Pawd Manucyusz do Zamoyskiego 

Zofia Ostrorogowa wnosi protestacyę przeciw Za- 
moyskiemu 

Król. Henryk do prymasa (koncyp. Zamoyski) 

Stanisław Fogelweder do królewny Anny . . . 

Wiersz poety Dorata na przemowę Zamoyskiego . 

Kardynał Hozyusz do Zamoyskiego 

Zofia Łaska, krajczyna kor. do Zamoyskiego . . 

Król Henryk do Stefana Bielawskiego 

Król Henryk do rewizorów dóbr knyszyńskich . 

Król Henryk do Stefana Bielawski^o .... 

Król Henryk do poddanych starostwa knyszyń. . 

Król Henryk do rewizorów dóbr knyszyńskich . 

Król Henryk do Zamoyskiego 

Król Henryk do Zamoyskiego 

Król Henryk do Zamoyskiego 

Król Henryk do mieszkańców wsi Łukowy . . . 

Dekret w sporze Dominikanów bełz. z Zamoyskim 

Król Henryk do Zamoyskiego 

Jerzy Jazlowiecki, wojewoda ruski, do Zamoyskie 

Dekret na korzyść poddanych w starostwach Źk- 
moyskiego 

Zeznanie rewizorów o intromisyi Zamoyskiego na 
starostwo knyszyńskie 

Stanisław Trojan, podskarbi knyszyński, do Za- 
moyskiego 

Królewna Anna do Zofii Jagiellonki 

Zeznanie rewizorów o intromisyi Zamojski^o na 
starostwo knyszyńskie 

Hier. Makowiecki i Józef Holownia do Zamoy- 
skiego 

Jan Herburt do podstarosciego zamechskiego . 

Punkty sprawozdania Zamoyskiego na sejmiku 
w JBełzie . * 

Król Henryk do Zamoyskiego 

Stanisław Trojan do Zamoyskiego 

Łukasz Górnicki do Stanisława Trojana o Bie- 
lawskim ... * 

Stanisław Trojan do Zamoyskiego 

Bady koronne do Zamoyskiego 

Stanisław Trojan do Zamoyskiego 

Stanisław Trojan do Zamoyskiego 

Mikołaj Łysakowski kaszt ch^m. do Zamoyskiego 

Wawrzyniec Piotrowski do Zamoyskiego . . . 

Świadectwo szlachty w sprawie zatargów Zamoy- 
skiego z Stefan. Bielawskim '. 

Zamoyski do M. K. Radziwiłła, marsz. nadw. lit. 

Piotr Myszkowski, biskup płocki, do Zamoyskiego 



Nr. 

d. 37 
1.21 

. 40 UW. 
1. 22 
L 23 
1.24 
1.25 
1. 26 
1. 27 

d. 39 
d. 40 

1. 26 UW. 
d. 38 
1. 28 
1.29 

1. 30 UW. 
1. 30 
1.31 
1. 32 
1. 33 
1. 34 

d.45uw.l 
1.35 
1.36 
d. 41 
1.37 
1.38 



d. 42— 3 

d. 44 

1. 39 
1. 44 



d. 44 UW. 



1. 40 
1. 41 

d. 45 
1. 42 
1.43 



1.44 UW. 7 
1. 44 
1.45 
1. 46 
1.47 
1. 48 
1.49 

d. 46 
1.50 
1.51 



Str. 

450 
27 

472 
28 
31 
33 
34 
35 
35 

470 
470 

35 
469 

36 

36 

38 

37 

38 

39 

39 

39 
479 

40 

41 
472 

41 

42 

443—5 
475 
476 

43 
54 

476 

45 
46 

477 
47 
48 

54 
50 
55 
55 
61 
63 
63 

481 
65 
66 



Digitized by 



Google ^ 



XLII 



Miejscowość 


Bok 


Data 


Warszawa 


1574 


IX 2 


Niehniewicse 


1574 


IX 6 


Knyszyn 


1574 


IX 7 


Kraków 


1574 


LX 8 


Knyszyn 


1574 


iX 12 


Warszawa 


1574 


IX 13 


Łąkoszyn 


1574 


LX 18 


Warszawa 


1574 


IX 25 


77 


1574 


X 11 


Kutno 


1574 


X 12 


Przedecz 


1574 


X 12 


Kutno 


1574 


X 15 


Łąkoszyn 


1574 


X 15 


Warszawa 


1574 


X 19 


Knyszyn 


1574 


X 31 


Tykocin 


1574 


X 3 


Wilno 


1574 


XI 12 


Knyszyn 


1574 


X 13 


b. m. 


1574 


XI 


Biata 


1574 


XI 19 


b. m. 


1574 


XI 23 


Knyszyn 


1574 


XI 30 


Praga 


1575 


11 25 


Zamch 


1575 


III 18 


Drezno 


1575 


IV 14 


Knyszyn 


1575 


V 9 


Kawa 


1575 


VI 8 


Praga 


1575 


vnio 


Jaworów 


1575 


IX 8 


Warszawa 


1575 


X 5 


Bełz 


1575 


X 20 


Ratysbona 


1575 


X 20 


Gyula 

Tejferrlur 


1576 


I 10 


Megyes 


1570 


II 1 


ti 


1570 


n 1 


Tatros 


1570 


III 21 


Kraków 


1570 


V 10 


Lwów 


1570 


VI 10 


Warszawa 


1570 


VI 11 


Królewiec 


1570 


VI 19 


Warszawa 


1570 


VI 22 


n 


1570 


VI 29 


Ostrowia 


1576 


VII 13 


Bełz 


1570 


VII 15 


Ciechanów 


1570 


VIII31 


Zamch 


1570 


VIII 9 


"Mai borg 


1570 


IX 11 


Bełz 


1570 


X 3 



St. Krasicki i X. Jak. Udrzycki do Zamoyskiego 

M. K. Radziwiłł, marsz. nadw. lit. do Zamoyskiego 

Zamoyski do Mik. Kiszki, wojewody podlaskiego . 

Uniwersał królewny Anny 

Zamoyski do M. K. Radziwiłła, marsz. nadw. lit. 

Stanisław Kudeński do Zamoyskiego 

Mikołaj Kucieński do Zamoyskiego 

Anna królewna do Zamoyskiego 

Hieronim Bużeńskif podskarbi, do Zamoyskiego . 

Andrzej Goslawski, kaszt, kamieński do Zamoy- 
skiego 

Jan Si^akoweki, wojew. łęczyc, do Zamoyski^o 

Stanisław Oarwaski do Zamoyskiego 

Mikołaj Kucieński do Zamoyskiego 

Anna królewna do Zamoyskiego 

Zamoyski do M. K. Radziwiłła, marsz. nadw. lit. . 

Komisarze konwokacyi do Zamoyskiego .... 

Eustachy Wolłowicz, podkancl. lit., do Zamoy- 
skiego 

Zamoyski nadaje pustkowia Marcinowi Żydkowi . 

Zamoyski do Jana Sierakowskiego, wojew. łęczyc. 

Mikołaj Kiszka, wojew. podlaski, do Zamoyskiego 

Mikołaj Kucieński do Zamoyskiego 

Zamoyski do Jana Chodkiewicza 

Maksymilian II do Zamoyskiego 

Zamoyski do M. K. Radziwiłła, marsz. nadw. lit. 

Maksymilian II do Zamoyskiego 

Mikołaj Urowiecki do Zamoyskiego 

Kwit na kwartę z Wyrzchrachań 

Cesarz Maksymilian II do Zamoyskiego .... 

Maciej z Logau do Zamoyskiego 

Rady koronne do Zamoyskiego i innych .... 

Zamoyski do Aleksandra Łaszczą, starosty chełm. 

Maksymilian II do Zamoyskiego 

Stefan Batory do Zamoyskiego 



Stefan Batory do Zamoyskiego 

Marcin Berzevicius do Zamoyskiego 

Stefan Batora do Zamoyskiego 

Noroinacya Zamoyskiego na podkanclerstwo . . 

Gedeon Bała ban, władyka lwowski, do Zamoy- 
skiego . . . . , 

Mandat króla Stefana do Zamoyskiego .... 

Albrecht Fryderyk, ks. pruski, do Zamoyskiego . 

Kwit z skarbu koronnego 

Król Stefan potwierdza dzieriawę, jaką wypuścił 
Zamoyski 

Stefan król naznacza komisarzów z powodu wzbu- 
rzenia w starostwie zameskiem 

Protest przeciwko P. Karapczowskiemu i Kata- 
rzynie z Przewodowa 

Zamoyski do J. Chodkiewicza, marsz. w. lit. . . 

Komisarze królew. pozywają przed swój sąd pod- 
danych starostwa zamechskiego 

Stefan Bielawski pozywa Zamoyskiego o zajęcie 
Knyszyna i Zabiela 

Świętoeław Lipski do Zamoyskiego 



Nr. 

L 52 
I. 53 
I. 54 
1. 42 
1. 55 
1. 56 
1. 57 
1. 58 
1. 59 

I. 60 
I. 61 
I. 62 
L 63 
I. 64 
1. 65 
1. 66 

1. 67 

d. 47 

1. 68 

1. 69 

1. 70 

L 71 

1. 72 

I. 73 

1. 74 

1. 75 

d. 48 

1. 76 

L 77 

I. 78 

1. 79 

1. 80 

L 81 

1. 82 
I. 83 
1. 84 
d. 49 

1. 85 

d. 50 

1. 86 

d. 48 UW. 



d. 47 UW. 
d.51i52u 



1. 88 UW 
1. 87 

d. 52 



d. 53-4 
1. 88 



Str. 

67 
69 
72 
48 
73 
73 
74 
75 
76 

77 
78 
79 
81 
82 
82 
83 

84 

482 

85 

86 

87 



90 
91 
91 
483 
92 
92 
97 
98 
99 

100 

101 
102 
103 
483 

103 
4m 
105 
483 

483 

4a5-8 

108 
106 

486 

488-9 
106 



Digitized by 



Google 



. ł*---w w. 4.^ 



XLin 



Miejscowość 


Rok 


Data 


Królewiec 


1576 


X 


Toruń 


1576 


X 22 


Rzym 


1576 


Xl 5 


ToruD 


1576 


X1T22 


Królewiec 


1577 


I 6 


Betz 


1577 


I 7 


Bydgoszcz 
Krylów 


1577 


I 9 


1577 


1 14 


Onoltzbach 


1577 


I 24 


Szczecin 


1577 


n 4 


Bydgoszcz 


1577 


II 12 


» 


1677 


II 12 


>» 


1577 


n 22 


ł: 


1577 


n 22 


Włoszakowice 


1577 


II 25 


Bydgoszcz 


1577 


III 1 


V 


1577 


III 1 




1577 


m 2 




1577 


m 3 


Dobrzyniów 


1577 


in 5 


Poznań 


1577 


m 8 


Bydgoszcz 


1577 


m 10 


ff 


1577 


m 11 


łi 


1577 


III 12 


t« 


1577 


III 14 


Torań 


1577 


m 16 


Gdańsk 


1677 


III 16 


Włocławek 


1577 


III 22 


Słock 


1577 


III 24 


Radziejów 


1577 


IV 1 


Włocławek 


1577 


IV 3 


Kowale 


1577 


IV 3 


Winoiki 


1577 


IV 14 


Słuck 


1577 


IV 16 


Sandomierz 


1577 


22 IV 


Królewiec 


1677 


V 4 


b. m. 


1577 


V 


Bratyan 


1577 


V 16 


Warszawa 


1577 


V 17 




1577 


V 18 


Lwów 


1577 


V 20 


Malborg 


1577 


V 22 


)t 


1577 


V 22 




1577 


V 24 


Gdańsk 


1577 


V 24 


Szczecin 


1577 


V 25 


Gródek 


1577 


V 29 


Brzeżany 


1577 


V 30 


Rawa 


1577 


VI 


Królewiec 


1577 


VI 4 



Albrecht Fryderyk, ks. pruski, do Zamoyskiego . 

Zamoyski do J. Chodkiewicza, marsz. w. li^ . . 

Kardyni^ Hozyusz do Zamoyskiego 

S^amoyski do rady przybocznej księcia praskiego . 

Rada ks. pruskiego do Zamoyskiego 

Z. Oslrorogowa kwituje Zamoyski^o z somy na 
Skokówce 

Andrzej Opaliński do pisarza skarbne^o . . . 

Z. Ostrorogowa, kaszt, międzyrzec., do Zamoy- 
skiego . . • 

Jerzy Fryderyk, margr. brandenb. do Zamoyskiego 

Książęta pomorscy do Zamoyskiego 

Zamoyski do Jana Chodkiewicza marsz, lit . . 

Król Stefan zachowuje Zamoyskiego na starostwie 
bełzkiem 

Zamoyski zrzeka się pretensyi do Stef. Bielaw- 
skie * 

Stef. Bielawski ustępuje Zamoyskiemu praw do 
starostwa knyszyńskiego 

Jędrzej Opaliński, marsz. w. kor. do Zamoyskiej 

Zamoyski do M. K. Radziwiłła, marsz. nadw. kt. 

Zamoyski ceduje Wacł. Uhrowieckiemu sumę za- 
pisaną na majątku Rybitwy 

Król Stefan do Zamoyskiego 

Kanclerze koronni do Gdańszczan 

Flory an Zamoyski do Jana Zamoyskiego . . . 

Jędrzej Opaliński, marsz. w. kor., do Zamoyskiego 

Zamoyski do Jerz. Fryderyka, margr. brandenb. . 

Zamoyski do Jana Sienieńskięgo, kasztel, halic 

Zamoyski do książąt pomorskich 

Zamoyski do doży Weneckiego 

Berzevicius, podkancl. siedmiogr., do Zamoyskiego 

Gdańszczanie do kanclerzów koronnych .... 

Zamoyski do Krzysz. Radziwiłła, hetm. poln. lit. . 

Jerzy ks. Słucki do Zamoyski^o 

Opaliński, marsz. w. kor., do Zamoyskiego . . . 

Zamoyski do M. K. Radziwiłła, marsz. nadw. lit. . 

M. Mielecki, wojewoda podolski, do Zamoyskiego . 

Stanisław Żółkiewski do Zamoyskiego 

Jerzy ks. Słucki do Zamoyskiego 

Mikołaj Ossoliński kwituje Zamoyskiego .... 

Rada ks. pruskiego do Zamoyskiego 

Janusz Zbaraski, wojew. braci, do Zamoyskiego . 

Zamoyski do ks. Mik. Radziwiłła, wojew. wileń. . 

Anna królowa polska do Zamoyskiego .... 

[Zamoyski do Mik. Mieleckiego, wojew. podoi.] 

M. Mielecki, wojew. podolski, do Zamoyskiego . . 

Zamoyski do Albrechta Fryderyka, ks. prus. . . 

Zamoyski do rady przybocznej księcia pruskiego . 

M. Krzyszt. Radziwiłł Sierotka do Krzyszt Radzi- 
wiłła, hetmana polnego (o Stan. Latalskim) . 

Gdańszczanie do Zamoyskiego 

Jan Fryderyk, książę pomorski, do Zamoyskiego . 

M. Mielecki, wojewoda podolski, do Zamoyskiego 

Hier. Sienią wski, wojew. ruski, do Zamoyskiego . 

Kwit z opłacenia kwarty 

Albrecht Fryderyk, książę pruski, do Zamoyskiego 



Nr* 

1. 89 
1. 90 
1. 91 
1. 92 
1. 93 

l: 94 UW. 
d. 107 

1. 94 
1. 95 
1. 96 
1. 97 



d. 26 UW. 



d. 56 
L 98 
1. 99 

d. 57 
1. 104 UW. 
1. 100 
1. 101 
1. 102 
1. 103 
L 104 
1. 105 
1. 106 
1. 107 
1. 108 
1. 109 
1. 110 
1. 111 
1. 112 
1. 113 
1. 115 
1. 116 
d. 57 UW. 
d.ll4 
L 117 
1. 118 
1. 119 
1. 120 
1. 121 
1. 122 
1. 123 



1.166 UW. 
L 123 
1. 124 
1. 125 
I 126 

d. 27 UW. 
1. 127 



Str. 

108 
109 
109 
110 
111 

113 
126 

112 
113 
114 
114 

437 



491 
115 
117 

492 
123 
118 
119 
120 
121 
122 
123 
124 
124 
126 
130 
131 
132 
133 
134 
136 
138 
492 
134 
139 
139 
139 
114 
140 
140 
141 

186 
141 
143 
144 
144 
438 
144 



Digitized by 



Google 



XLIV 



Miejscowość 


Rok 


Data 


Pod Gdańsk. 


1577 


VI 8 


Wilno 


1577 


VI 10 


Malborg 


1577 


VI 11 


Warszawa 


1577 


VI 15 


Malborg 


1577 


VI 15 


Elbląg 


1577 


VI 18 


yi 


1577 


VI 19 


Pod Gdańsk. 


1577 


VI 22 


1) t) 


1577 


VI 22 


>ł V 


1577 


VI 24 


» »l 


1577 


VI 24 


»» » 


1577 


VI 24 


*> }> 


1677 


VI 24 


Wilno 


1577 


VI 28 


Pod Gdańsk. 


1577 


VII 3 


Wilkowynk 


1577 


VII 11 


Królewiec 


J577 


VII 23 


Z pod GJowy 


1577 


VIII 2 


»» »» 


1577 


VIII 2 


'» » 


1577 


VIII 3 


Nieśwież 


1577 


VIII12 


Wilno 


1577 


VUI12 


Z obozu 


1577 


V1II18 


Z pod Latarni 


1577lVIII28 


Pod Latarnią 


1577,VI1I31 


Padwa 


1577 IX 8 


Prusiec 


1577 IX 


j> 


1577llX 10 


Malborg 


1577llX 19 


Kraśnik 


1577lX 3 


Malborg 


1577|X 8 


Bononia 


1577X 15 


Uście 


1577 |X 23 


b. m. 


15771 X 


Rzym 


1577 


X 24 


Czemiawczyce 


1577 


X 25 


Wolborz 


1577 


X 26 


Radlin 


1577 


XI 1 


Malborg 


1577 


XI 5 


Kraków 


1577|XI 61 


Gdańsk 


1577 


XI 8 


Batorz 


1577 


XI 9 


ł» 


1577 


XI 11 


Królewiec 


1577 


XI 22 


Źórawia 


1577 


XI 25 


Malborg 


1577 


XI 25 


Gdańsk 


1577 


XI 28 


Poznań 


1577 


XI 30 


Rzym 


1577 


XI 30 


ił 


1577 


XII 1 


» 


1577 


XII 1 



Trzej senatorowie do Zamoyskiego ^ 

M. K. Radziwiłł, marsz. nadw. lit., do Zamoyskiego 

Zamoyski do Mik. Radziwiłła Rudego .... 

Nuncyusz Wincenty Laureo do Zamoyskiego . . 

Zamoyski do profesorów włoskich 

Elblążanie do Zamoyskiego 

Elblążanie do Zamoyskiego 

Zamoyski do Albr. Fryderyka, ks. pruskiego . . 

Zamoyski do kanclerza księcia pruskiego. . . . 

Zamoyski do włoskich medyków 

Zamoyski do Karola Sigoniusza 

Zamoyski do Marka Antoniego Mureta .... 

Zamoyski do Fulwiusza Ursyna 

Krzysztof Radziwiłł, hetman polny lit., do Zamoy- 
skiego 

Zamoyski do nuncyusza Laureo 

M. Radziwiłł, wojew. wileński, do Zamoyskiego . 

Albr. Fryderyk, ks. pruski, do Zamoyskiego . . 

Zamoyski do K. Radziwiłła, hetmana poln. lit- . 

Król Stefan do urzędników ziem. bełz. za Zamoy- 
skim 

Zamoyski do M. Radziwiłła (Rudego) .... 

M. K. Radziwiłł, marsz. nad. lit., do Zamoyskiego 

Krz. Radziwiłł, hetman polny lit. do Zamoyskiego 

Zamoyski do Krzysz. Radziwiłła, hetm. poln. . . 

Zaraoyeki do Krzysz. Radziwiłła, hetm. poln. . . 

Zamoyski do Mik. Radziwiłła (Rudego) .... 

Hieronim Mercurialis, prof. medyc, do Zamoy- 
skiego 

Zamoyski do nuncyusza Laureo 

Zamoyski do Krzyszt. Radziwiłła, hetm. poln. lit. 

Zamoyski do Krzyszt. Radziwiłła, hetm. poln. lit. 

Jędrzej Tęczyński, wojew. bełzki, do Zamoyskiego 

Zamoyski do Mik. Radziwiłła Rudego .... 

Karol Sigonius do Zamoyskiego 

Jan Grotowski do Zamoyskiego 

Kardynał Hozyusz do Zamoyskiego . . . • . 

Kardynał Hozyusz do Zamoyskiego 

M. K. Radziwiłł, marsz. nad. lit. do Zamoyskiego 

St. Karnkowski, biskup kujaw., do Zamoyskiego . 

Jędrzej Opaliński, marsz. w. kor. do Zamoyskiego 

Zamoyski do Krz. Radziwiłła, hetm. poln. lit. . . 

Marcin Lesnio wolski do Zamoyskiego .... 

Posłowie ks. Rzeszy .do kancl. Wolskiego i Za- 
moyskiego 

Mik. Sienicki, podkomorzy chełmski do Zamoy- 
skiego 

Andrzej Tęczyński, wojew. bełzki, do Zamoyskiego 

Albrecht Fryd., ks. pruski, do Zamoyskiego. . . 

Jan Krotoski do Zamoyskiego 

Zamoyski do GUlańszczan 

Gdańszczanie do kancl. Wolskiego i Zamoyskiego 

Stanisław Górka, wojew. poznański, do Zamoy- 
skiego 

Diamas Joamius, prof. hebraj do Zamoyskiego 

M. Antoni Muret do Zamoyskiego 

Klaudyusz Gonzaga do Zamoyskiego . . * . . 



Nr. 



1. 128 


145 


1.129 


145 


1.130 


147 


1 131 


148 


1. 132 


150 


1.133 


150 


1.134 


151 


1.135 


151 


1.136 


151 


1. 137 


152 


1.138 


153 


1.139 


157 


1.140 


157 


1.141 


158 


1.142 


159 


1.143 


160 


1.144 


161 


1. 145 


162 


d. 58 


492 


1.146 


162 


1. 147 


163 


1.148 


165 


1. 149 


167 


1. 150 


167 


1. 151 


168 


L 152 


168 


1. 153 


169 


1. 154 


170 


1. 155 


171 


1. 156 


171 


1.157 


172 


1. 158 


173 


1.159 


175 


1.160 


176 


1.161 


177 


1.162 


179 


1. 163 


181 


1.164 


181 


1. 165 


183 


1. 166 


183 


1. 167 


186 


1. 168 


186 


1. 169 


187 


1. 170 


188 


1. 171 


189 


1. 172 


100 


1. 173 


191 


1. 174 


192 


1. 175 


193 


1. 176 


194 


1. 177 


195 



Str. 



Digitized by 



Google 



XLV 



MieJBcowosó 

Królewiec 

Bzym 

Malta 

Królewiec 

Malborg 

Czarnolas 

Padwa 

Bzym 

wiino 

Biała 

Padwa 

Łuków 

Warszawa 



Gdańsk 
Warszawa 

Berlin 
Warszawa 



m. 



b. 

Byga 

Warszawa 



Konstantyno- 
pol 
Warszawa 

tf 
Królewiec 

Warszawa 



Sandomierz 
Gkiańsk 
Chełm 
Lwów 



Królewiec 
b. m. 
Gottorf 

Bawa 



Warszawa 

Sielec 

Arenburg 

Kraków 



Bok 

1577 
1577 
1577 
1577 
1577 
1577 
1577 
1577 
1577 
1577 
1577 
1577 
1577 

1578 

1578 

1578 
1578 

1578 
1578 

1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 

1578 

1578 
1578 
1578 

1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 



1578 
1578 
1578 
1578 



Data 

XII 4 
XII 5 
XII 2 

XI xn 

xn 7 

XII 12 
XII 13 
XII 14 
XII 14 
XII 18 
XII 20 
XII 26 
XII 27 



12 
18 

25 

28 

n 

7 



II 18 

II 23 

II 26 

III 1 

ra 15 

m 25 
in 28 

IV 1 

IV 7 

IV 7 

IV 10 

IV 14 

IV 25 

V 4 



V 
V 
V 
V 
V 
V 
VI 



1578 VI 1 



VI 3 

VI 4 

VI 14 

VI 16 



1578 VI 18 



Albr. Fryderyk, ks. pruski, do Zamoyskiego . . 
Kard. Hozyusz do kancl. Wolskiego i Zamoyskiego 

Mistrz Joannitów do Zamoyskiego 

Albr. Fryderyk, ks. pruski, do Zamoyskiego . . 
Zamoyski do Albr. Fryderyka, ks. pruskiego . . 

Jan Kochanowski do Zamoyskiego 

M. Guilandinus, prof. medyc, do Zamoyskiego 

Kardynał Hozyosz do Zamoyskiego 

Hozyusz do króla (urywek listu) 

M. Kadzi wiłł, wojew. wileński, do Zamoyskiego 
Układ Zamoyski^^ z Badziwilłami co ao posagu. 
Petrella, prof. pac&wski, do Zamoyski^^ . . . 
Zamoyski do Kadziwilłów, wojew. wileń. i marsz. 

nadw 

Artykuły gonienia do pierścienia na weselu Za- 

moyski^o 

Mik. Rrzysz. Badziwilt marsz. w. lit. czyni zapis 

Zamoyskiemu 

Gdańszczanie do Zamoyskiego 

Zamoyski wydzierżawia Dobrzyniów stryjowi Flo- 

ryanowi 

Jśn Jerzy, elektor brandenburski, do Zamoyskiego 
Zapis posagu i wiana Elżbiety Włodkowej, siostry 

Zamoyskiego 

August, elektor Saski, do Zamoyskiego .... 
Gothard Kettler, ks. kurlandzki, do Zamoyskiego 
Zamoyski do K. BadziwiJła, hetm. poln. lit. . . 

Zamoyski do kardynała Hozyusza 

Zamoyski do M. Krz. Badziwiłla, marsz. nadw. . 
Król Stefan nominuje kanclerzem Zamoyskiego . 

Achmet czausz do Zamoyskiego 



Zamoyski do M. Antoniego Mureta 

Zamoyski do Opaliński^o. marsz. w. kor. ... 
Jerzy Fryderyk, margrabia brandenb., do Zamoy- 
skiego 

Zamoyski do Krzysz. Badziwiłla, hetm. poln. lit 

Zamoyski do Gdańszczan 

Zamoyski do Jerz. Fryderyka, administr. ks. prus. 
Zamoyski do Krzysz. Badziwiłla, hetm. poln. lit. 
Zamoyski do Andrz. Opalińskiego, marsz. w. kor. . 

Gdańszczanie do Zamoyskiego 

Stan. Gostomski, kaszt, sochacz., do Zamoyskiego 
Zamoyski do M. Badziwiłla, wojew. wileń. . . . 
Zamoyski do Opalińskiego, marsz. w. koron. . . 
Król Stefan do Myszkowskiego, bisk. krak. . . 
Bady elektora saskiego do Zamoyskiego . . * . 

Kardynał Hozyusz do Zwnoyskie go 

Adolf ks. holsztyński do Zamoyskiego 

Kwit z opłacenia kwarty 



Uniwersał Stefana Batorego 

Nuncyusz Laureo do Zamoyskiego 

Wacław Uhrowiecki do Zamoyskiego 

Jan Uxkul, komendant wyspy Ozylii, do Zamoy- 
skiego 

Myszkowski, biskup krakowski, do Zamoyskiego . 



Nr. 

1. 178 
1. 179 
1. 180 
1. 181 
1. 182 

d. 60 UW. 
1. 183 
1.184 

1.184 UW. 
1. 185 
d. 59 
1. 186 

1. 187 

d. 60 

d. 59 
1 188 

d. 01 
1. 189 

d. 62 
1. 190 
1. 191 
I. 192 
1. 193 
1. 194 
d. 63 

1. 195 

1. 196 
1. 197 

I. 198 
1. 199 
1. 200 
1. 201 
1. 202 
1. 203 
I. 204 
1. 205 
1. 206 
1. 207 

1.214 UW. 
1. 208 
1. 209 
1. 210 

d. 27 UW. 

id. 22 UW. 

1. 217 UW. 
1. 211 
1. 212 

1. 213 
1. 214 



Str. 

196 
197 
198 
199 
200 
496 
200 
202 
203 
203 
493 
203 

204 

494 

494 
205 

496 
206 

496 

207' 

207 

208 

209 

206 

499 

210 

211 
211 

212 
213 
214 
214 
215 
216 
216 
217 
218 
219 
226 
220 
221 
222 
438 
1433 
231 
223 
224 

225 
225 



Digitized by 



Google 



XLVI 



Miejscowość 

b. m. 
Lwów 
Ryga 
Lwów 
Niesułków 



Lwów 

Lwów 

Wojsławice 
Lwów 

Lwów 

Mitawa 

Gdańsk 

Lwów 

Kraków 

Lwów 

Kraków 

Lwów 
Gdańk 
Praga 
Lwów 



Bystrzec 

Lwów 

Grodzisko 

Kraków 

Księiopol 

Urzędów 

Busk 

Sól 

BoBCza 

b. m. 

Przemyśl 



Zamch 
Przemyśl 



Lwów 
Zamch 
Praga 
Pilzno 



VII 8 
VII 9 
VII10 
VII10 
VII 13 
VII13 
1578 VII 15 
1578 VII 18 



1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 



Rok 

1578 
1578 
1578 
1578 
1578 

1578 

1578 
1578 
1578 
1578 



Data 

VI 18 
VI 19 

VI 29 

VII 1 
VII 2 

VII 3 



VU 

vn 

VII 
VII 



1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 



VII 20 
VU20 
VU21 
VII 28 

VII 28 
Vin2 

VIII 2 
VIII 4 
V11112 

vnii4 

VIII14 

vin20 



1578;V!n25 
1578Vni30 
1578IX 10 
1578'lX 
1578 IX 



1578 

1578 



IX 

IX 



12 
21 
20 
24 

1578IIX 24 
1578IIX 26 
1578|IX 27 
15781 IX 28 
1578IX 28 



1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 



IX 29 
IX 29 



X 
X 
X 
X 
X 
X 
X 



X lA 
X 6 



Jerzy Fryderyk, marg. brandenb., do Zamoyskiego 
Zamoyski do Jerzego Fryderyka, marg. branden. 
Jan Tomasz Drohojówski do Zamoyskiego . . . 
Zamoyski do Jana Chodkiewicza, mar»z. w. lit. . 
X. Piotr Gawłowski do Zamoyskiego 

X. Jan Piotrowski do Opaliński^o, marsz. w. kor. 

Zamoyski do Opalińskiego, marsz. w. kor. . . . 

Zamoyski do Gdańszczan 

Oswald a Grabów do Zamoyskiego 

Król Stef. nadaje Zamoyskiemu wsi królew. nabyte 
przez zamianę z Białobrzeskim, bisk. kamieniec. 

Oswald a Grabów do Zamoyskiej 

Zygm. Czyżowski, kaszt, bełzki, do Zamoyskiego . 

Zamoyski do Opalińskiego, marsz. w. kor. . . 

X. Piotrowski do Opalińskiego 

Zamoyski do Opalińskiego, marsz. w. kor. . . . 

Zamoyski do Opalińskiego, marsz. w. kur. . . . 

Gothard Kettler, ks. kurlandzki, do Zamorskiego 

Mikołaj Firlej, kaszt, biecki, do Zamoyskiego . . 

Zamoyski do Gdańszczan 

Nuncyusz Caligari do Zamoyskiego 

Zamoyski do &z. Radziwiłła, hetm. pol. lit. . . 

NuDcyusz Laureo do Zamoyskiego 

Nuncyusz Laureo do króla Stefana 

Zamoyski do Piotra, wojew. mołdaw 

Gdańszczanie do Zamoyskiego 

Jerzy Radziwiłł, koadjutor wileń., do Zamoyskiego 

Zamoyski do nuncyusza Laureo 

Zamoyski do M. K. Radziwiłła, marsz. nadw. lit. 

Zamoyski załatwia sprawę z Kasprem Dębińskim . 

Król Stefan zatwierdza nadanie Zamoyskiemu wsi 
zamienionych z Białobrzeskim, bisk. kamieniec. 

Nuncyusz Laureo do króla Stefana 

Jerzy Sokołowski do Zamoyskiego .;.... 

Zamoyski do Opalińskiego, marsz. w. kor. . . . 

Ostrorogowa, kaszt, międzyrzec., do Zamoyskiego 

X. Łukasz Podoski do Źamoyski^o 

Marcin Ossoliński, star. krzesz., do Zamoyskiego 

Piotr Słostowski do Zamoyski^o 

Oswald z Garbowa do króla Stefana 

Król Stefan do Zamoyskiego 

M. Sienicki, podkomorzy chełm., do Zamoyskiego 

Kardynał Hozyusz do Zamoyskiego 

Jan Krzysztof Drohojówski, sekr. król., do Za- 
moyskiego 

Król Stefan do Zamoyskiego 

J. Borukowski, podkancl. kor., do Zamoyskiego . 

Zamoyski uwalnia od czynszów Jakóba Sorokę . 

Król Stefan do Zamoyskiego 

X. Jan Piotrowski do Opalińskiego, marsz. w. kor. 

Maciej Kłodziński do Zamoyskiego 

J. Borukowski, podkancl. kor., do Zamoyskiego . 

Rajcy Lwowscy do Zamoyskiego 

Zamoyski do M. K. Radziwiłła, marsz. nadw. lit. 

Nuncyusz Laureo do Zamoyski^o 

Zamoyski do Opalińskiego, marsz. w. kor. . . . 



Nr. 

1. 215 
1. 216 
1. 217 
I. 218 
1. 219 

L 218 UW. 

1.220 UW. 
i. 220 
1. 221 
1. 222 

d. 64 
I. 223 
1. 224 
1. 225 

1. 225 UW. 
1. 226 
1. 227 
1. 228 
1. 229 
1. 230 
1. 281 
1. 232 
1. 233 

1. 237 UW. 
1. 234 
1. 235 
L 236 
1. 237 
I. 238 

L 238 UW. 

d. 64 UW, 
237 UW. 
I. 239 
1. 240 
1. 241 
1. 242 
1. 243 
1. 244 
1.262 UW. 
1. 245 
1. 246 
1. 247 

1. 248 
I. 249 
1. 250 
d. 65 
1. 251 
1.248 UW. 
1. 252 
1. 253 
1. 254 
1. 2.55 
1. 256 
1. 257 



Str. 

226 
227 
228 
231 
232 
231 
233 
233 
233 
234 

500 
234 
235 
236 
236 
236 
237 
237 
237 
238 
239 
240 
240 
248 
241 
241 
243 
247 
250 
252 

502 
248 
252 
253 
253 
254 
255 
256 
277 
257 
258 
260 

263 
264 
265 
502 
266 
264 
267 
268 
270 
270 
272 
273 



Digitized by 



Google 



XLVII 



Miejscowość 

Niepc^omice 

011ainville 

Kraków 

Gottorf 

GdańBk 
Kraków 
Gdanek 
Kraków 

Bełz 

Kraków 



Gdańsk 

Warszawa 

Ztoczów 

Brześć 

Warszawa 



Gdańsk 

Bzym 

Elbląg 

Neapol 

Skokówka 

Wilno 



Jassy 

Warszawa 

Wilno 

Królewiec 

Adrianopol 

Wilno 

Jaspazar 
Wilno 

Wilno 
Przemyśl 

Wilno 
Zamch 
Nieśwież 

Wilno 

Konstantyno- 
pol 



Rok 

1578 
1578 
1578 

1578 

1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1578 
1579 
1579 
1579 
1579 
1579 
1579 
1579 
1579 
1579 
1579 
•1579 
1579 
1579 
1579 
1579 
1579 

1579 
1579 
1579 
1579 
1579 
1579 
1579 
1579 
1579 
1579 
1579 

1579 
1579 
1579 
1579 
1579 
1579 

1579 
1579 



12 

28 

\X 28 

b. d 

X? 

JXI 6 

1X1 8 

;xi 10 

(XI 17 
1X1 27128 
1X1122 
1X1122 
i XII 24 
JXn28 
JXn31 
(XII 31 
I XII 31 
3 



Data 



I 
I 
I 
I 

I 

n 
n 
II 
u 

II 12 
II 20 
II 25 

n 27 
m 4 
m 5 



12 

21 

23 

28 

2 

3 

3 

3 



III 

m 

m 10 

m 12 

m 12 

ra 12 

m 12 

in 20 

III 21 

III 25 

III 26 

III 28 

in 28 

III 29 
IV 



IV 
IV 



IV 8 
IV 8 



Zamoyski do K. BadziwiHa. het. poln. i podczasz, 
Henryk III, król friincuski, do Zamoyskiego . 
Zamoyski do K. Radziwiłła, hetm. poln. lit. . 

Adolf, ks. holsztyński, do Zamoyskiego . . . 

Gdańszczanie eo Zamoyskiego 

Zamoyski do M. Radziwiłła, wojew. wileń. . . 

Gdańszczanie do Zamoyskiego 

S^amoyski do Jerzego Radziwiłła, koadjut. wileń 

Cnmmarynsz dokumentów dóbr Ordyn. Zamoy. 

Świętosław Lipski, podstar. bełz.', do Zamoyskiego 

Stanisław Konicki,j)iBarz bełzki, do Zamoyskiego 

Zamoyski do Krz. Radziwiłła, hetm. poln. lit. . . 

Zamoyski do Opalińskiego, marsz. w. kor. . . . 

P. Myszkowski, biskup krak., do Zamoyskiego . 

X. Jan Piotrowski do Opalińskiego 

Zamoyski do M. Radziwiłła, wojew. wileń. . . . 

[Zamoyski do x. Stan. Kłodzińskiego] . . . . 

Gdańszczanie do Zamoyskiego 

Zamoyski do M. Radziwiłła, wojew. wileń. . . . 

Samuel Zborowski do Zamoyskiego 

Eustachy Wołłowicz, podkancl. lit., do Zamoysk. 

Zamoyski do Gdańszczan 

Zamoyski do Grzegorza XIII 

Zamoyski do kardy n. di Como 

Zamoyski do Jerzego Radziwiłła, koadjut. wileń. 

Gdańszczanie do Zamoyskiego 

Kardynał Hozyusz do Zamoyskiego 

Jan Śprengel, burmbia elbląski, do Zamoyskiego 

X. Stanisław Kłodziński do Zamoyskiego . . . 

Mac. Topornicki, podst. zamech., do Zamoyskiago 

Króla Stefana wyrok w sprawie między Zamoy- 
skim a Popowskimi 

Tychże Popowskich ^jSubmissio** 

Piotr, hospodar mołdawski, do Zamoyskiego . . 

Rajcy warszawscy do Zamoyskiego 

Zamoyski do nuncyusza Caligariego 

Zamoyski do Piotra Wolskiego, bisk. płock. . . 

Andrzej Pauli, radca elekt, sask., do Zamoyskiego 

Jędzej Taranowski do Zamoyskiego 

Zamoyski do Jana Sprengla, burgrab. elbląs. . . 

Zamoyski do Gdańszczan 

Achmet czausz do Zamoyskiego 

Król Stefan wydaje Zamoyskiemu przywilej na za- 
łożenie Szarogrodu 

Zamoyski do Gdańszczan 

Drohojewski do Topornicki ego 

J. T. Drohojowski, star. przemys, do Zamojskiego 

Zamoyski do Jerzego Radziwiłła, koadjut. wileń. 

Mac. Topornicki. podstar. zamech., do Zamoyskiego 

Mik. Krzysz. Radziwiłł, marsz. nadw. lit, do Za- 
moyski^o 

Zamoyski do Gdańszczan 

Jędrzej Taranowski do Zamoyskiego 

Punkty legacyi Andrzeja Taranowskiego . . . 



Nr. 

L 258 
1. 259 
1. 261 

1. 262 

1. 263 
1. 264 
I. 265 
1. 266 

1. 267 UW. 
1. 267 
1. 268 
1. 269 
1. 270 
1. 271 

1. 270 UW. 
1. 272 

I. 283 UW. 
1. 273 
1. 274 
1. 275 
1. 276 
1. 277 
1. 278 

1.278 UW. 
1. 279 
1. 280 
1. 281 
1. 282 
1. 283 
1. 284 

d. 64 UW, 
d. 64 UW 
1. 285 
1. 286 
1. 287 
1. 288 
1. 289 
1. 290 
1. 291 
1. 292 
1. 293 



d. 64 UW. 
1. 294 

1. 297 UW. 
1. 295 
L 296 
1. 297 

r. 298 
1. 299 

1. 300 

300 UW. 



Str. 

273 

273 
274 

275 

277 
278 
279 
280 
282 
281 
282 
283 
284 
284 
284 
284 
294 
285 
286 
287 
288 
288 
289 
290 
290 
291 
291 
292 
294 
296 

502 
502 
297 
298 
298 
300 
301 
302 
303 
304 
304 

502 
305 
309 
305 
306 
308 

309 
310 

311 

314 



Digitized by 



Google 



XLvm 



Miejscowość 


Bok 


Data 


Czerkasy 


1579 


rv 8 


Heiisberg 


1579 


IV 11 


Frankfurt 
nad Menem 


1579 


IV 12 


Poznań 


1579 


IV 13 


Przemyśl 


1579 


IV 16 


WUno 


1579 


IV 17 


Grudziądz 


1579 


IV 22 


Wilno 


1579 


IV 26 




1579 


IV 27 


Przemyśl 


1579 


IV 27 


Lublin 


1579 


IV 28 


Slonim 


1579 


V 1 


Bjiyszyn 


1579 


V 1 


Gdańsk 


1579 


V 4 


Elbląg 


1579 


V 5 


Warszawa 


1579 


V 6 


Wilno 


1579 


V 8 


Świecie 


1579 


V 16 


Toruń 


1579 


V 18 




1579 


V 19 


Knyszyn 


1579 


V 22 


Pułtusk 


1579 


V 23 


Ciechocin 


1579 


V 26 


WUno 


1579 


V 29 


Warszawa 


1579 


VI 3 


Łąki 


1579 


VI 6 


Końskowola 


1579 


VI 6 


Sambor 


1579 


VI 7 


Wilno 


1579 


VI 12 




1579 


VI 13 


Przemyśl 


1579 


VI 13 


Lublin 


1579 


VI 20 


Wilno 


1579 


VI 26 


Kawa 


1579 


VI 26 


Wilno 


1579 


VI 27 


Gdańsk 
Świr 


1579 


VI 31 


1579 


VII 13 


Gdańsk 


1579 


VII 15 




1579 


VII 17 


Postawy 


1579 


VII 22 


Dzisna 


1679 


VIII 4 


Polock 


1579 


VIII 16 


Połock 


1579 


VIII18 




1579 


VIH28 


Dzisna 


1579 


IX 1 


Gdańsk 


1579 


IX 9 


Połock 


1579 


IX 15 


Dzisna 


1579 


IX 18 




1579 


IX 20 




1579 


IX 20 




1579 


IX 21 


Wilno 


1579 


X 3 




1579 


X 3 


Gdańsk 


1579 


X 5 



Michał Wiśniowiecki, star. czerkas., do Zamoy- 
skiego 

Marcin Kromer do Zamoyskiego 

Jan Dzierżek do Zamoyskiego 



St. Górka, wojew. poznański, do Zamoyskiego. . 
J. T. Drohojowski, star. przemys., do Zamoyskiego 

Zamoyski do nuncuysza Caligariego 

Fabian Czema, wojew. malbor., do Zamoyskiego . 
Zamoyski do sandżakbeja bialogrodzkiego . . . 

Zamoyski do Gdańszczan 

Jan Tomasz Drohojowski do Zamoyskiego . . . 
Jan Tęczyński, kaszt, wojnie, do Zamoyskiego. . 
Marcin Kazanowski, rotmistrz, do Zamoyskiego . 

Stanisł. Malżycki do Zamoyskiego 

Gdańszczanie do Zamoyskiego 

Elblążanie do Zamoyskiego 

Andrzej Patrycy Nidecki do Zamoyskiego . . . 

Zamoyski do Gdańszczan 

Maciej Konopacki do Zamoyskiego. 

Torunianie do Zamoyskjego 

Jan Służę wski, wojewoda brzeski, do Zamoyskiego 
Marc. Gajewski do Szymona, pisarza Zamoyskiego 
Piotr Wolski, biskup płocki, do Zamoyskiego . . 
Stan. Karnkowski, bisk. kujaw., do Zamoysikiego . 

Zamoyski do Grdańszczan 

Anna, królowa Polska, do Zamoyskiego .... 
Jerzy Mniszek, krajczy kor., do Zamoyskiej . . 
Jan Tęczyński, kaszt, wojnie, do Zamoyski^o. * 
Stan. Herburt, kaszt, lwów., do Zamoyskiego . . 
Zamoyski do M. K. Radziwiłła, marsz. nadw. lit, 
Zamoyski do Mik. Radziwiłła, marsz. nadw. lit . 
St. Herburt, kaszt, lwów., do Zamoyskiego . . . 
Piotr Myszkowski, bisk. krak., do Zamoyskiego . 

Jakób Laskowski do Zamoyskiego 

Kwit Zamoyskiemu na opłaconą kwartę .... 
Zamoyskiego zeznanie o wianie i po^^agu swej żony 

Krystyny 

Gdańszczanie do Zamoyskiego 

Zamoyski do żony Krystyny Radziwiłłówny . . 

Gdańszczanie do Zamoyski^o 

Gdańszczanie do Zamoyskiego 

Zamoyski do żony Krystyny z Radziwiłłów. . . 

Zamoyski do nuncyusza Caligariego 

Zamoyski do rady księcia pruskiego 

Zamoyski do żony Krystyny z Radziwiłłów. . . 

Zamoyski do nuncyusza Caligariego 

Posłowie Zakonu Krzyżaków do Zamoyskiego . . 

Gdańszczanie do Zamoyskiego 

Zamoyski do nuncyusza Caligariego 

Zamoyski do żony Krystyny z Radziwiłłów . . 

Zamoyski do nuncyusza Caligariego 

Zamoyski do żony Krystyny z Radziwiłłów . . . 
Król Stefan nadaje Zamoyskiemu dożywocie Krzywą 
Zamoyski do żony Krystyny z Radziwiłłów. . . 
Zamoyski do M. Topornickiego, podstar. zamech. 
Gklańszczanie do Zamoyskiego 



Nr. 



1. 301 
1. 302 



1. 303 

1. 304 

1. 305 

1. 306 

1. 307 

1. 308 

1. 309 

1. 310 

1. 311 

1. 312 

1. 313 

1. 314 

1. 315 

1. 316 

1. 317 

1. 318 

1. 319 

1. 320 

1. 313 UW. 

1. 321 

1. 322 

1. 323 

1. 324 

1. 325 

1. 326 

1. 327 

L 328 

1. 329 

1. 330 

1. 331 

1. 332 

d.66i48u. 



d. 59 UW. 
1. 333 
1. 334 
1. 335 
1. 336 
1. 337 
1. 338 
1. 339 
1. 340 
1. 341 
L 342 
1. 343 
1. 344 
1. 345 
1. 346 
1. 347 
d. 67 
1. 348 
1. 349 
1. 350 



Str. 



314 
316 

317 

319 
320 
320 
322 
323 
323 
324 
324 
325 
326 
327 
329 
330 
332 
333 
334 
335 
326 
336 
339 
340 
341 
342 
342 
343 
344 
345 
345 
346 
347 
5031483 

494 
348 
350 
351 
353 
353 
364 
354 
355 
356 
357 
358 
359 
360 
361 
363 
503 
364 
365 
367 



Digitized by 



Google 



XLIX 



Miejecowośó 

Wilno 

Gdańsk 
Grabów 

Knyszyn 



Sztnm 
Ghrabów 
Konstantyno- 
pol 
Orsza 

Warszawa 

Soknl 

Warszawa 



Rok 


Data 


1579 
1579 
1579 
1579 
1579 
1579 
1579 


X 7 
X 9 
X 23 

X 25 

XI 1 
XI 5 
XI 13 


1579 
1579 


XI 20 
XI 30 


1579 


XI 30 


1579 


XII 2 


1579 
1579 
i;>79 


xni9 

XII 28 
XII 13 


1580 


I 15 



Zamoyski do Gdańszczan 

Zamoyski do Marcina Kromera, bisk. warm. . . 

Gdańszczanie do Zamoyski^o 

Maciej Strubicz, sekr. królewski, do Zamoyski^o 
Maciej Strubicz, sekr. królew., do Zamoyslnego . 

Zamoyski do (Gdańszczan , . 

Zamoyski poleca osiedlać pustkowia w starostwie 

knyszyń 

Fabian C^ma do Zamoyskiego ....... 

Maciej Strubicz, sekr. loról., do Zamoyski^o . . 

Marcin Łnbieniecki do Zamoyskiego ..... 

l«11on Kmita Czamobylski, wojew. Smoleń, do Za- 
moyskiego 

Zamoyski do Gklańszczan 

Marek, kniaź Sokobki do Zamoyskiego .... 

Zamoyski i żona Krystyna oznajmiają o otrzyma- 
niu wjrprawy, posagu i oprawy 

Zamoyski i iona Krystyna Radziwiłłówna kwitują 
braci Radziwiłłów 



Nr. 

1. 351 

1. 352 

1. 353 

1. 354 

L 355 

1. 356 

d. 68 
1. 357 
1. 358 

L 359 

1. 360 
L 361 
1. 362 

d. 59 UW. 

d. 59 UW. 



Str. 



370 
371 
373 
374 

504 
374 
375 

377 

379 
382 
382 

494 

494 



Digitized by 



4 

Google 



Digitized by 



Google 



spis alfabetyczny 

osób, które utrzymywały korrespondencyę z Zamoyskim. 



Aocursiiis Casimirus Aanitanus, Dod. 5 uw. 7. 

Achmet, czausz, 195, 293. 

Adolf książę holsztyński 210, 262. 

Albrecht Fr^dr., ks. prus., 86, 89, 121, 127, 135, 

144, 170, 178, 181, 182. 
Anna król. pol. 42 uw., 58, 64, 119, 324. 
August elektor saski 15, 190; ()ego radcy 208). 

Balaban Gedeon, władyka lwów., 85. 
Bełzcy rajcy, Dod. 12. 
Bdzcy urzędnicy ziem., Dod. 58. 
Berzeviciu8 Marcin, podkancl. siedmiogr., 83, 107. 
Białobrzeeki Marcin, biskup kamieniec., D. 65. 
Bielawski Stefan, 31, Dod. 53—6. 
Borukowski J., podkancl. kor., 250, 253. 
Bużeński Hieronim, podskarbi kor., 9, 59. 

Caligari nunc 231, 287, 306, 338, 341, 344, 346. 
Capeyactius Hier., dr. med., 137. 
Chmielecki Bebastyan, Dod. 52. 
Chodkiewicz Jan, kaszt, wileń., star. żmudź., 71» 

87. 90, 97, 218. 
Cieciszewski Piotr, star., grabowiec., D. 29. 
Ozamobylski Filon Kmita, wojew. smoleń., 360. 
Czerna Fabian, wojew. malbor., 307. 
Czerna Fabian, star. sztum., 357. 
Czyżowski Zygm., kaszt, belz., 224. 

Deciits Ludw., prokurator w. krak. Dod. 19 — 20. 

Diamas Joamius, prof. hebraj., 175. 

Dorat Jan, poeta, Dod. 38. 

Drohiczyński, Dod. 29. 

Drohojowski Jan Erzysz., sekr. król., 248. 

Drohojowski Jan Tomasz, star. przemys., 217. 

295, 305, 310. 
Droiczański Sędzi wój, kaszt, lubaczow., 78. 
Dulski Jan, kaszt ch^m., 66. 
Dulski Marcin, star. rajgród, i august., 78. 



Dzierżanowski Jan, leśniczy knyszyń., 78. 
Dzierżek Jan 303. 

Blblążanie 133—4, 315. 
EUebodius Nicassius, Dod. 5, uw. 7. 
Ernest Ludwik, ks. pomór., 96, 105. 

Pirlej Andrz., kaszt lubel., 128. 
Firlej Mikołaj, star. kazimier., 15—21, 24, 25, 
(kaszt biec.) 229. 

Garwaski Stan., 62. 

Gawłowski Piotr. 219 

Gdańszczanie 100, 108, 123, 172, 173, 188, 200, 

204, 221, 230, 235, 263, 205, 273, 277, 280, 

292, 294, 299, 309, 314, 317, 323, 333, 335 

-6, 343, 350—1, 353, 356, 361. 
Gk)nzaga Klaudyusz 177. 
Górka Andrzej, kaszt międzyrzec., 15—20, 24, 

25. 
Górka Stan., wojew. poznań., 174, 304. 
G^órnicki Łukasz, 44, uw., 78. 
Gosławski Andrz., kaszt, kamień., 60. 
Gostomski Stan., kaszt, sochacz., 205. 
a Grabów Oswald, 222—3. 
Grajowski Piotr, star. wiski, 78. 
Grotowski Jan 159. 
Grzegorz XIII papież, 278. 
Guilandinus Melcnior, prof. mcdyc, 183. 

Henryk Król Walezy, 18, 23, 30 -37, 42 (król 

franc.) 259, Dod. 35—7, 40—3. 
Herburt Jakób, wuj Zamoyskiego, 14. 
Herburt Jan, kaszt sanocki, 15, 17—21, 23— 

25, 41. 
Herburt Stanisław, kaszt lwów., 327, 330. 
Hołownia Józef, podsęd. nowogrodz., 30, 33, 40, 

Dod. 44. 



Digitized by 



Google 



— LH ~ 



HoziuBz Stanisław, kardynał 7, 28, 91, 160, 161, 

179, 184, 193. 209, 2*7, 281. 
Huseinbeg, sandźak bialogrodz., 308. 

Izakowicz Jonasz, arendarz, Dod. 15. 

Jagacki Szczęsny, Dod. 29. 

Jan Fryderyk, ks. pomór., 96, 105, 124. 

Jan Jerzy, elekt, brandenb., 189. 

Jazłowiecki Jerzy, wojew. rua., 38. 

Jerzy Frydr., margr. brand., 95, 103, 198, 201, 

215, 216. 
Joannitów mistrz, 180. 

Karnkowski Stan., bisk. kujaw., 26, 163, 322. 

Eazanowski Marc., rotm, 312. 

Karol IX, król franc. 17. 

Kettler Gothani, ks. kurland., 191, 228. 

Kiszka Mik., wojew. podlaski, 54, 69, 78. 

Kłodziński Mac. 252. 

Kłodziński Stan. 283. 

Kmiecy, Dod. 29. 

Kmita zob. Czamobylski. 

Knyszyńskiego starostwa poddani 32. 

Knyszyn, starostwa szlachta, Dod. 46. 

Komisarze królew. 8. 

Komorowscy, Dod. 29. 

Konarski Adam, bisk. poznań., 15—21, 23-25. 

Konicki Stan., pisarz bełz. 268. 

Konopacki Mac. 318. 

Korczmiński Malcher, Dod. 29. 

Krasicki Stan., oboźny król., 52. 

Krasiński Frań., bisk. krak., 78. 

Kromer Marcin 302, 352. 

Krotoski Jan 171. 

Krzyżackiego zakonu posłowie 342. 

Kucieński Mik. 57, 63, 70. 

Kucieński Stan. 56. 

Laskowski Jakób 332. 

Laureo Winc. nunc. 131, 142. 163, 211, 233, 

237 (i UW.), 256. 
Lesniowolski Marcin, 166. 
Lipski Jan, Dod. 29. 
Lipski Stanisław, Dod. 1, 
Lipski Świętosław, podstar. bełz. 88, 267. 
z Logau Maciej, radca cesar. i poseł. 77. 
Lubieniecki Maicin 359. 
Lwowscy rajcy 254. 

Łaska Zofia, krajczpa kor., 29. 
Łaski Olbracht, wojew. sieiidz., 25. 
Łaszcz Aleksander, star. chelm , 79, Dod. 29. 
Łaszczowie, Dod. 29. 
Łaźniewski Jan 13. 
Łainiowski Jan, Dod. 29. 
Łobeski Floryan,le8nici* ♦^^^ojn^ 78^ 
Ługowski Szymon, prolL miechów., Dod. 
19—20. 



Łukowianie 36, Dod. 31, 33, 52. 

Łysakowski Mikołaj, kaszt, chełm., 48, Dod. 29. 

Makosiej Maciej, wojski bełzki, Dod. 29. 
Makowiecki Hieronim, sekret, król., 30, 33, 40. 

Dod. 44. 
Maksymilian II, cesarz, 72. 74, 76, 80. 
Malżycki Stan., 313. 
Manucyusz Paweł 1, 2, 3, 22, 27. 
Mercurialis Hieronim, dr. medyc, 137, 152. 
Mielecki Mik., wojew. podoi. 113, 120, 125. 
Mielecki Sebastyan, kaszt, krak., Dod. 19—20. 

Mniszek Jan, star. krasnostaw., Dod. 28. 
Mniszek Jerzy, kraj. kor., 325. 
Muretus Marek Antonina 139, 176, 196. 
Myszkowski Piotr, biskup ^oc., 2, 4, 51, 78 (bis- 
kup krakow.) 214, 271, 331. 
Myszkowski Stan., wojew. krak., Dod. 19—20. 

Nidecki Andrz. Patiycy, 316. 
Niszczy óki Krzysztof 1 t\^ , „n 
Piotr / ^^' ^^• 
Nowosiełecki, Dod. 29. 

Oleśnicki Łukasz. Dod. 52. 
„ Marcin, Dod. 29. 
Opaliński Andrz., marsz. w. k., 98, 102, 111, 

164, 197, 203, 207, 220, 225-7, 240, 257, 270, 

Dcd. 60. 
Ossoliński Marciu, star. krzesz., 243. 
Ostrorogowa z Tęczyna Zofia, kaszt międzyrzec. 

94, 241, Dod. 39. 

Padniewski Filip, bisk. krak., Dod. 19. 

Pauli Andrz., radca sas., 289. 

Patema (Petreila?) Bernard, dr. medyc, 137, 
186. 

Piasecki Jakób, koniuszy król., Dod. 24. 

Pilecki Jan, star. hrodel., Dod. 29. 

Piotr, wojew. mołdaw., 234, 285. 

Piotrowski Wawrzyniec, 49. 

Piwo Piotr, Dod. 29. 

X. Podoski Łukasz, 242. 

Pomorscy książęta, 105, zob. Jan Frydr. i Er- 
nest Ludwik. 

Posłowie Krzyżackiego zakonu 342. 

Posłowie ks. Kzeszy, 167. 

Priolus fiier., Dod. 8. 

Profesorowie włoscy 132. 

Rada ks. prus. 92, 93, 114, 122, 339. 

Rady koronne 19, 20, 21, 25, 45, 78. 

Radcy elektora sas., 208. 

Radziwiłł Jerzy, koadj. wileń., 236, 266, 279, 

296. 
Radziwiłł Krzysz., hetm. poln. lit. 109, 141, 145, 

148, 149, 150, 154, 155, 165, 192, 199, 202, 

232, 258, 261, 269. 



Digitized by 



Google 



— Lm - 



Radziwiłł Mik. Krzysz. (Rudy), wojew. wileń., 
118, 130. 143, 146, 151, 157,' 185, 187, 206, 
264. 272. 

Kadziwiil Mik. KrzyBz. (Sierotka), marsz. lit. 
nadw. 11, 23, 24, 50, 53, 55, 65, 73, 99, 112, 
129, 147, 162, 187, 194, 238, 255, 298, 328, 
329. 

Rajcy Mzcy, Dod. 12, 

Rajcy lwowscy 254. 

Rajcy warszawscy 286. 

Schach Wacław, kand. ks. prus., 136. 

ScDat wenecki 6. 

Sieniawski Hier., wojew. ras. 126. 

Sienicki Mik., podkom. ch^m., 168—246. 

SienieDski Jan, kaszt lialicki, 104. 

Sierakowski Jan, wojew. łęczyc, 61, 68. 

Sigonius Karol 138, 158. 

Skrzetufizowski Woje, Dod. 29. 

Słostowski Piotr, 244. 

Słuchacze prawa w Padwie, 5. 

Słucki ks. (Olelkowicz) Jerzy 110. 110. 

Słuźewski Jan, wojew. brzes., 320. 

Sokolski kniaź Marek, 362. 

Sokołowski Jerzy 239. 

Soroka Jakób, Dod. 68. 

Sprengel Jan, burgr. elbląs. 282. 291. 

Stany koronne 16, Dod. 32. 

Staroiyrbski (Starozrzebski) Woje, bis. chełm. 

66, 78. 
Starzechowscy (Regina, Stan. i Woje.) Dod., 14. 
Stefan król, 81, 82, 84, 237, uw., 245, 249,251, 

Dod. 49. 50, 51, 53—8, 62—3, 65. 68. 
Strubicz Mac, sekr. król. 354—5, 358. 
Suchodolski Krzczon, Dod. 29. 
Szczawiński Paweł, kaszt, brzezin., 78. 

Taranowski Andrz., 290, 300. 

TęczyńsM Andrz. (kaszt) wojew. bełz., 156, 169. 

Dod. 29. 
Tęczyński Jan, kaszt, wojnie, 311, 326. 
Tomicki Jan, kaszt, gnieźnień., 15 — 21. 
Tomicki Jan, kasztelanie, 15, 20. 
Tomicki Mikołaj, 16, 17, 19, 25. 
Topomicki Mac, podstar. zamech., 41, 284, 297, 

349, Dod. 31. 



Torunianie, 319. 

Trojan Stan., podstar. knyszyń., 38, 43, 44 

(i uw.). 46, 47, Dod. 29, 59. 
Trojanowski Stanisław, leśniczy bielski, 78. 
Trosiński Mik., star. i cześnik łomż., 66, 78. 
Trzciński Zyg., Dod. 29. 

Uchański Jak., prymas, 78, Dod. 40. 

Udrzycki Jak., kanon. brak. 52. 

Uhrowiecki (Urowiecki) Mik. 75. 

Uhrowiecki Wacław, 212. 

Ursynus Fulvius 140. 

Uxkul Jan, komend, wyspy Ozylii, 213. 

"Waliapty Wojciech, Dod. 29. 

Warszawscy rajcy, 286. 

Weneccy ^reformatorzy** Dod. 9 (str. 402). 

Wenecki doża 106. 

Wiśniowiecki Mich., star. czerkaski, 301. 

Włodkowa Elżbieta, siostra Zamoy., Dod. 62. 

Włoscy profesorowie 132. 

Wolski Piotr Dunin, podkancl. (i kancl.) koron. 

78, 100, 108, 167. 173, 179 (bisk. płoc 288), 

321. 
Wcrfłowicz Eustachy, podkancl. lit., 67, 274. 
Wozuczyński Jak., Dod. 29. 

Zamechski^ starostwa poddani, Dod. 51. 
Zamoyska Krystyna z Radziwiłłów (żona Jana) 

334, 337. 340, 345, 347—8, Dod. 59. 
Zamoyski Floryan, (stryj Jana) 101, Dod. 61. 
Zamoyski Stanisław, ojciec Jana, 11, Dod. 1, 2, 

3, 6, 10, 18, 23. 
Zawadzki Jan, Dod. 29. 
Zbaraski Janusz, wojew. bracław. 117. 
Zborowski Jan, star. odolanow. 15, 17—21, 

(kaszt, gnieźn.; 128. 
Zborowski Piotr, wojewoda krak. 128. 
Zborowski Samuel 275, Dod. 64. 
Zygmunt August, król polski, 6, 8, 9, 10, 12, 

Dod. 3, 10, 11, 17, 19, 26. 

Żółkiewski Stan. 115, 52. 
Źuliński Stan., Dod. 29. 
Źydek Marcin. Dod. 47. 
Żydzi z Kazimierza, Dod. 13. 



Listy i akty samego Zamoyskiego. 

4. 5, 7, 14, 15-25, 50. 54-5, 65, 68, 71, 73, 79, 87, 90, 92, 97, 99, 100, 103-6, 109, 
112, 118, 121—2, 130, 132, 135—140, 142, 145—6, 149—151, 153-5, 157, 165, 172, 
182, 187, 192-4, 196-7, 199—203, 206—7, 216, 218, 220—1, 225—7, 230, 232. 234, 
237-8, 240, 255, 257—8, 261, 264. 266, 269-70, 272, 274, 277—9, 287-8, 291—2. 
294, 296, 299, 306, 308-9, 317, 323, 328-9, 334, 337—41, 344-9, 351—2, 356, 361. 
Dodat. 5, 12, 20- 2, 25, 27, 28, 29, 35, 37, 40, 45, 47, 59, 66, 69. 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



I. Paweł Manucyusz do Zamoyskiego. Rzym, 1 Xl 1561. 

Obiecuje wsławić się do Piotra Myszkowskiego^ sekretarza w, kor.^ i żałuje^ że 
nie mote osobiście się z Zamoyskim poznać. 

Druk. Epistolarum Paulli Hanutii libri X. Coloniae, 1572 str, 345, Porównano 
tei wydania Lausannae IS74. słr. 336; Coloniae 1581 str. 32C. Morgiis is8i str, 334; *) Coloniae 
1596, sir. 302. IV tych wydaniach jest nagłówek „loanni Sario ZamoBcio Patavium". 

Saepe mibi antea litterae Caroli Sigonii^), cui quaatum tribuam non 
ignoras, praeclarum et humanitatis et ingenii doctrinaeąue tuae testimo- 
nium dederant. Itaque te eram complexus amore non mediocri, sic ut 
faverem tuae laudi mirabiliter, idque ut ipse illustri aliquo signo intelli- 
geres, vehementer cuperem. Ut optabam, ita contigit. Nam cum tu ani- 
mum induxisses valere me gratia apud Petrum Miscovium, florentem vi- 
rum honoribus, opibus, omniąue virtute, facile impetravit a me Sigonius, 
cum tuo nomine rogaret, ut ei te commendarem litteris quam possem dili- 
gentissime. Verum, ut est Miscovius in liberales doctrinas egregie anima- 
tus et ingeniorum existimator inteUigens, non dubito, quin tibi plus apud 
eum virtus tua, quam mea commendatio profutura sit. Utut erit, ego 
mihi interim facultatem esse datam testificandae benevolentiae in te meae 
etiam atque etiam laetor. Quod ita velim interpreteris, ut accepisse me be- 
neficium, non dedisse, existimes; quando hinc vel orta inter nos, vel certę 
aucta amicitia est et mutuo iam litterarum quasi pignore confirmata. 
Quod si ad hanc animorum consensionem, qua tamen coniungi absentes 
videmur, communicatio sermonis et suavitas consuetudinis posset accedere — 
id quod forsitan optamus pariter, sperare mihi per meas rationes, tibi per 
studia tua non licet— praestantes, opinor, fructus caperemus eorum studio- 
rum communione, quae qui vere sapiunt, sola esse instar vitae putant. 
Quamquam hanc mihi aliquanto iniquius, quam tibi, ferendam esse iactu- 
ram intelligo. Tu enim istic et abundas otio, cuius mihi fructus, nisi com- 
mentarer interdum aliquid antelucanis horis, piane eriperetur omnis; et 
cum te Sigonio nostro, humanissimo viro, non iis modo artibus, quae spe- 

Archiwum Jana Zamoyskiego 1 



Digitized by 



Google 



cie quadam alliciunt et defessum gravibus curis animum recreant, veruin 
etiam iis, unde ratio sumitur et moderatio vitae, instructissimo, totum, ut 
audio, dedideris, mihi crede, Don est, quod aliunde quidquam petas, aut 
cuiusquam praeterea vivam in hoc genere vocem desideres. Qua re isto 
bono fruere, dum licet, in quo tamen admonitionem et consilium meum 
prudentia tua non exspectat atque hoc equidem nomine tibi plurimum, 
ut debeo, gratulor; me vero absentem dilige itaque statuę de mea volun- 
tate, ut multos credas usu et familiaritate quotidianisque officiis coniunc- 
tiores tecum esse posse, quam me, amore autem et studio, prorsus nemi- 
nem. Vale. Romae, Kalendis Novembris. ^) 

*) w Bibliotece Ordynacyi S^moyskiej znajduje się egzemplarz pod tył, Epistolarum Paul- 
li Manutii lihri XII eiasdem quae praefationes appallantur cum nova quoque accessione. Mor- 
giis. Excudebat Joannes Le Preux, lilustris. Dom. Bernensium Typographui*. zawierający gdzie- 
niegdzie króciutkie notatki drohniutkietn pismem ręką Jana Zamoyskiego, Na ostatniej stronie tego 
egzemplarza ręką Jana Zamoyskiego cytata: „Nunquam te lallant anirai 8ub Yillpe lat^otes. Ho- 
iratius.** 

') Karol Sigonius fur, 1520 w Modenie^ um, 1584) słynny wioski humanista i badacz sta- 
AoiytnoŚci, 

') W dwóch wyd. (Morgiis 1581, Coloniae isptf) jest rok MDLXL^ w innych brak, 

2. Paweł Manucyusz do Piotra Myszkowskiego. Kzym, \X1 /jó/.] 

Usprawiedliwia się^ dlaczego nie utrzymywał z nim korespondencyi i poleca 
mu Zamoyskiego jako ucznia Sigoniusza, 

Druk w tych samych wydaniach, co Nr, r, W nagłówku wydrukowano: ^'B€XxQ^\Q(iOy\o'^, 

A quo die, accitus a summo Pontifice, ad Urbem veni, otioso num- 
quam esse mihi licuit, et quantum divino, eadem perpetuo erunt omnia. 
Neque vero salutationibus quotidianis, quarum pleraeque mihi qu)dem vo- 
luntariae sunt, necessarias quasdam aliis ambitio facit, valde me deditum 
esse velim existimes, — valeant haec et si quid est generis eiusmodi, — ego in 
ea cura, quam suscepi ut emendati edantur sacri libri, mihi esse haeren- 
dum intelligo et eo magis, quod ad res praeclaras commuuemque animo- 
rum utilitatem ita Pontificis voluntas incumbit, ut excitet studia multo- 
rum eaque intermitti aut languescere non sinat. Quae si tibi, ut arbitror, 
iam nota sunt, non dubito, quin me cessantem in officio litterarum omni 
vel negligentiae, vel oblivionis amicitiae inter nos institutae culpa liberes ^). 
Sin ex me primum haec acoipis, aequiorem saltem in posterum te mihi 
praebere debebis et existimare id, quod res est, me tibi ex iis, quos in 
longinquis terris viventes, similitudine mihi studiorum coniunctos, libentor 
coepi diligere, praecipuam uni praestare memoriam atque observantiam, 



Digitized by 



Google 



nec mei iam in hoc officio dissimilem esse posse, quando tu quoque, at 
audio, quotłdie tui similior es, id est, earum virtutuin laude praestantior, 
quarum fama tibi multos non mediocri voluntatG, me vero aliquot abhinc 
annis piane singulari studio devinxit. Ac vide, quid verus amor valeat. 
Ego cum tibi me comparare nulla re audeam, ne utrumque nostrum videar 
ignorare, tamen cuius in te animi sum ipse mihi conscius, in eo te re- 
spondere libenter credo. Ferthoc humanitas, postulat consuetudo tua, exi- 
git etiam amicitia nostra, cuius equidem recreor memoria, honestor etiam 
nomine. Hac spe fretus a te pęto, ut loannem Sarium Zamoscium, qui 
hanc epistolam cum suis litteris ad te mittet •), ita complectaris, ut meam 
commendationem, quod ille sibi persuasit, valuisse plurimum intelligat. Est 
in familiarissimis atque intimis Caroli Sigonii et excellit ipso teste Sigo- 
nio moribus, ingenio, omni deniqae indole virtutis. lam quae mihi cum 
Sigonio intercedat necessitudo, quanta studiorum animorumque coniunctio, 
quam consentiamus in litteris, aut quam suayiter interdum dissentiamus, 
ut ego mihi illum semper anteposuerim, ille mihi semper tribuerit pluri- 
mum, utriusque scripta declarant. Suscipe igitur, si quid non modo mea, 
verum etiam Sigonii causa vis, et orna, quantum potes, ezcultum doctri- 
nis iuvenem, praestantis animi, natum ad patriae suae decus, tui vero mi- 
rifice studiosum atque peramantem. Nos enim simul in illo ornabis testi- 
monio benevolentiae tuae, quam cognosci a quam plurimis et nos aliquid 
apud te esse, quia vehementer hoc ad nostram laudem pertinet, propterea 
vehementer cupimus. Vale, et Patricio ') meo, nisi grave est, salutem meis 
verbis plurimam. Romae, XIV Kalendis Octobris MDLXI. 

^) o stosunkach Manucyusza z Myszkowskim świadczy egzemplarz dzieła Manucyitsza pod 
iyt, ,,Ajitiquitatutn Eomanarum Pauli Manutii Liber de legibus". VeneUis issS (Bib/. Ord. 
Zamoy,)j na którym znajduje sią własnoręczny napis autora: „Paulus Manutius Petro Miscorio, 
V. C. amoris, et ob3ervantiae signum D. D'*. 

') Naleiałohy stąd wnosić^ że tak niniejszy list jak i poprzedni wysłał Manucyusz równo- 
cześnie na race Zamoyskiego^ Niezawodnie tet data listu niniejszego j8, IX, jest zawczesną. 
Starano się ją naprawić jui w wydaniu isgó kładąc „XIV Oetrobis". Najprawdopodobniejszą 
jest data współczesna z daią listu poprzedniego, 

•2) Andrzej Patrycy Nidecki. 

3. Paweł Manucyusz do Zamoyskiego. Ezym, {1563% 

Cieszy się, te orądownichvo u Myszkowskiego^ sekretarza w, kor,^ było skutecz- 
ne i wspomina o Andrzeju Patrycy m Nideckim i jego fragmentach Cycerofia, 

Druk, w tych samych wydaniach jak w N-r, i, W nagłówku uy drukowano: „loanni 
Sano Zamoście Patavium", 

Est, cur gaudeam capere te fructum aliąuem ex iis litteris, quas ad 
ornatissimum virum Petrum Miscovium de te scripseram *). Quamquam 



Digitized by 



Google 



hanc ego iam laetitiam animo praeceperam, quippe qtii et Miscovii prae- 
stantem humaniiatem cogniiam haberem et in te ipso esse multa, qaae 
amorem eoncilient, non ignorarem. Quod si te nobis, id est alienioribus, 
tua virtus ita commendat, ut cupiamus tua caussa quidquid possumus, 
cur eadem virtus omnia tibi a tuis nuUa cuiusquam commendatione non 
impetret? Hoc te qaoque existimare, cum intueor studia tua, facile mihi 
persuadeo, nec dubito, quin ex quibus artibus manant haec, quae tibi pro- 
posita sunt quaeque adeptus in summo splendore ac dignitate vives, eae 
tibi artes chariores quotidie sint, cum praesertim excellere te intelligam 
industria, doctrina, eloquentia, sic ut alios tua laude commoyeas exem- 
ploque doceas małe suis rationibus consulere, si quem a sempitemis prae- 
miis paucorum annorum labor avertat. Patricius*) denuo cupit Ven«tiis 
imprimi sua Fragmenta. In ea re meam operam videtur exposcere, nec 
mihi Yoluntas deest, amo enim hominem amore non vulgari. Sed absens 
quid possim, non video, nec libenter suscipio, quod si parum succedat, 
amici animus offendatur et ego illius angar molestia. Scribam tamen ad 
eum, cum vacabo, nam nunc occupationibus valde urgeor. Vale. Romae. 

^) Kiedy Un Itsł, oczywiście późniejszy od Nr. -2, był pisany^ nie wiadomo i dlatego kładzie 
sią go tu zaraz po Nr, 2. 

») Nr, 2. 

') Andrzej Patrycy Nidecki, To powtórne wydanie wyszło pod tyt,\ ^M. Tulli Ciceronis 
Fragmentom m tomi IIII. cum Andr. Patricii Nidecici adnotationibus. Editio eecunda. Ve- 
netiis, ex officina Stellae Jordan i Zileti MDLXV" (pierwsze wydanie r. is6i I, c) W niem za- 
znacza dwukrotnie Nidecki o pomocy naukowej uiyczonej mu przez Zamoyskiego i przysłaniu mu 
przez tegot dziełka Aruzianusa Afessiusza (por. And. Patr. Nideckijprzez Kaz. Morawskiego. Kra- 
ków. t8g2, str, 121). W Bibl. Ord. Zamoy. znajduje się egzemplarz tego drugiego wydania opra- 
wny w pergamin z dopiskiem własnoręcznym Zamoyskiego (,,Felicitas" t. II str, 2,) i jegot pod- 
kreśleniami, 

4. Zamoyski do Piotra Myszlcowskiego. Padwa, 28 YI 1563. 

Dedykuje mu swoje dzieło ,,De sefiatu Romano^^ składając mu życzenia 
z powodu uzyskania god7iości podkanclerskief. 

Druk. loannis Sarii Zamoscii De senatu Eomano libri duo. Yenetiis MDLXIII. 
Przedmowa z nagłówkiem: „Ad amplissimum regni Poloniac procancellarium Petrum Misco- 
vium in Libris de Senatu Romano loannis Sani Zamoscii praefalio*'. 

Quod te minime fugit, Petre Miscovi, rerum etiam maximarum atque 
adeo partibus omnibus expletarum, ut nihil descriptius perfectiusąue esse 
possit, non ita facile excellentia praestantiaque cognoscitur, nisi tempo- 
rum momenta et necessitates declarent. Atque hoc non solum is, qui ar- 
tes et opera ad usum nostrum excogitata quotidianamque vitae consuetu- 



Digitized by 



Google 



dinem considerare, verum et ille, qui in imperia ac respublicas intueri 
et summorum virorain atque altissimis mentibus praeditorum memo- 
riam animo repetere velit, longe verissimuiii esse fatebitur. Cele- 
brantur annalibus et litteris multi sapientissimi et fortissimi homines, 
quorum opera atque consillo florentissimorum populorum nutantibus ad- 
versa fortuna rebus subventum libertasąue et dignitas conservata est. At 
eorum omnium virtuti et sapientiae nisi formidolosissimae tempestates se 
obtuiissent, haud profecto ulli essent memoriae posteritatis commendatis 
Quae cum ita sint Petre Miscovi, si tempore isto non omnino optabili He- 
gni Poloniae Procancellarius factus es, ^) amplissimi magistratus in patria 
domesticis malis laborante gravissimum onus, ingentem laudis tuae sege- 
tern ac materiam debes existimare. Mihi quidem cum de munere tanto, 
summa Regis optirai et sapientissimi voluntate summoque studio ad te 
delato, iucundissimum nuncium accepissem, fati ipsius incredibilem in uni- 
versa regnorum et imperiorum ratione ordinem venit in mentem admirari. 
Cum enim vitae tuae cursum cogito, serius te non dico honorem hunc 
adeptum, quem nunquam concupisti, nisi ut patriae prodesse posses, sed 
negotio huic difFicillimo praepositum roperio, quam praestans tua virtus, 
prudentia admirabilis et exquisita doctrina postulabat. Neque vero lumen 
animi ingeniique tui, cuius splendor exterarum nationum quoque oculos 
perstrinxerat, apud nos obscurum esse neque probitas, cuius fama alienio- 
ribus ita te commendarat, ut tuae laudi mirum in modum faverent, non 
conciliare tibi singularem apud Regem nostrum amorem potuit. Quam 
ob rem ita statuo, ut neminem propter se a Deo optimo maximo, verum ad 
sublevandum mortale genus instrui et ornari plurimis et gravissimis arti- 
bus atque virtutibus; sic non tam hominum dignitate aut gratia, quam illiu 
supremi principis et creatoris regnorum omnium providentia ad magistratus 
mandandos regum mentes allici et impelli. Quo quidem divino nutu ac con- 
silio sapientia et opera tua in tempus magis necessarium reservata est patriae, 
non autem honos is, qui tibi semper debebatur, humano iudicio ot voluntate 
dilatus. Etenim molesto et negotioso isto reipub. perfunctus munere, Ec- 
clesiae alicuius, te tanto pontifice dignae, gubernacula prehendere iampri- 
dem necesse habuisses. Ac in illo fastigio coUocatus gregi tibi a Deo 
commisso aeternae utilitatis fructus praeberes innumerabiles et ex rerum 
divinarum assidua tractatione non fluxam et commutabilem, verum cer- 
tam ac constantem caperes voluptatem. Sed nunc in tanta perturbatione 
veteris disciplinae, patria legum et institutorum custode vigilantissimo, Sigis- 
mundus vero Augustus Rex ad eas difficultates et asperitates rerum commu- 
nium depellendas, quas, qui de imperio nostro sapienter cogitant, animo provi- 
dent, administro adiutoreque fidissimo et in maximis negotiis gerendis et susti- 



Digitized by 



Google 



neadis exercitatissimo caroret. Ac illa ąuidem oblectatione salutari brevi, am- 
plissima dignitate coUecta gloriaąue divina nominituoconstituta.in firmo iam 
et sempiterno reipub. domicilio perfruere. Tuendae autem religionis amplior 
occasio nunc tibi oblata esse videtur. Etenim non solum iura, iudicia, di- 
gnitatem imperii nostri confirmari, verum etiam labentem et prope caden- 
tem summi Dei cultum, sublatis in perpetuum exitiosi dissidii caussis, auc- 
toritatis et doctrinae tuae pondere fulciri et stabiliri hoc tempore oportet. 
Namque tanta est expectatio magistratus tui, ut nihil tam perturbatum ac 
permutatum in repub. homines esse credant, quod nunc componi et in 
antiquum statum restitui nequeat; talis de innocentia et voluntate tua in 
patriam insita in omnium mentibus opinio, ut nullas solicitudines, nuUos 
labores iuvandaeteillius caussa recusaturum, nuUa cupiditate, nuUis volupta- 
tum illecebris, nulla commodorum spe animum tuura non modo flecti, sed 
ne tentari quidem uUo modo posse confidant. Facile enim perspiciunt, 
quid de eo sperare debeant, qui ita semper vixerit, ut omnia consilia atque 
facta ad solam honestatem referret, atque ita ab ineunte aetate imbutus 
sit et institutus, ut se non sibi, sed patriae natum, nec ulla in potestate 
avaritiae praedam aut libidinum fructus, sed instrumenta adiumentaque 
nioris maiorum, disciplinae ac aequitatis tuendae et conservandae quae- 
renda esse arbitretur. Qua re quemadmodum te antea tanquam ex anna- 
lium memoria divinum quendam hominem universi admirabantur, sic di- 
Yulgato nunc do tua dignitate hoc nuncio cuncti incrcdibili afficiuntur lae- 
titia, pro tua saluto vota suscipiunt, Regis optimi ac praestantissimi in 
hominum ingeniis ac moribus aestimandis iudicium ]audibus in coelum 
ferunt. Quo in omnium eximio gaudio ne solus reipub. nostrae bonum non 
videar agnoscere, hos duos de Senatu Romano libros gratulatores ad te mitto, 
Neque me latet, quem mihi compellandum proposuerim. Verum altera ex 
parte no vi tuam singularem humanitatem, no vi praestans erga litteras stu- 
dium. Itaque daturum te hanc veniam meae in patriam pietati tibique 
debitae observantiae, atque etsi fortasse non desideres, tamen te id ge- 
nus officii, quamvis a tenui et uno de multis homine profectum, minime 
aspernaturum non modo mihi facile persuadeo, sed etiam pro re certa 
statuo planeque confido. Yale. Patavii, IV Kalendis lulii MDLKIIL 

') PodkancUrzym został 26 III 1563. (por, Dyaryusz sejmu 1562/3 wyd. Działyńskiego 
ŹródlopiB. do dziejów Unii słr, 154), 

5. Zamoyski do słuchaczów prawa w Padwie. Padwa, 1 VI 1564. 

Ogłasza Jako rektor ustawy akademickie. 

Drttk: ,De constitutionibus et immunitatibus almae universitatis iuristarum gymna- 
sii Patavini libri quatuor ex illiistrissimi senatus Ycneti auctoritate denuo correcti et emen- 



Digitized by 



Google 



dat!, Patavii apud Gratiosura Perhacinum 1564. Na karcie tytułowej dopisek współczesny 
„Editio secunda." (Przedmowa), 

loannes Sarius Zamoscius, Stanislai praefecti Belzensis filius, Polo- 
nus, Rector. Studiosis iuris salutem. 

A quo primum tempore nobilissimo isti Gymnasio praefectus sum, 
nihil sanę antiquius habui, quam ut ne quam occasionem de eo beneme- 
rendi praetermitterem et ut hauc tanquam Spartam, quemadmodum in 
proverbio est, ad me auctoritateDl-mi Senatus Veneti vestraque summa volun- 
tate delatam, quibus rebus possem, exornarem. Itaque cum omnem vestram 
inhac urbe dignitatem legibus et immunitatibus vestris vobis a Yenetis princi- 
pibus tributis contineri cernerem eaeque, cum multa in illis perperam et confuse 
scipta essent, superiore anno ex Senatus Consulto non solum perpurgatae et 
in meliorem ordinem redactae, sed etiam multis novis et iis non parvi mo- 
menti immunitatibus et honoribus auctae viderentur, feci equidem liben- 
tissime, ut praestantissimo huic operi ipse tanquam fastigium imponerem. 
Has igitur constitutiones vestras in hos quattuor libros inclusas ad com- 
munem omnium vestrum utilitatem in lucem nunc emittimns et ut eas dili- 
genter vos ipsi custodiatis, pro nostro in vos maximo amore, vos etiam atque 
etiam hortamur. Nam illud certę indecorum esset eos, qui se totis legibus 
tradiderunt et in summis civitatibus summisque imperiis brevi aliis iura red- 
dituri sunt, legibus, quas ipsi iusserunt, non parere. Atque hoc omnes 
existimare debetis, quamdiu haec instituta a vobis inviolata permanebunt, 
tandiu quoque ius, libertatem et dignitatem vostram apud omnes magi- 
stratus sanctam et integram fore. Valete. Ex aedibus nostris. Kalendis 
lunii MDLKIIII. 

6. Senat Wenecki do Zygmunta Augusta. Wenecya, 7 lY 1565. 

Poleca jego względom Zamoyskiego, którego wzorowe prowadzenie się w cza- 
sie studyćw na uniwersytecie padezvskim podnosi, 

Archivio di Stato w Wlenecyi. Senato, Fcrra, Filza 43 j minuta (polskie tłómacienie w roz- 
prawie Pawia Popiela „J. Zamoyski w Padwie i Wenecyi". Kraków iSyć), Nagłówek: „1565—7 
Aprilis in Consistorio Rogatorum. Serenissimo Polonie Regi.*' 

loannes Zamoschius, magnificiac ornatissimiviri praefecti Belziae filius, 
in gymnasio nostro Patavino nonnullos annos magna cum laude est com- 
moratus fuitque idem magnificus vir anno superiore Gymnasiarcha, qui honos 
apud eos, qui in litterarum disciplinarumque cognitionem incumbunt, est 
amplissimus. Quo quidem in munere tam egregie splendideque se gessit, 
ut non modo omnium iuvenum, qui Patavium, ut animum ingeniumque 



Digitized by 



Google 






litteris excolerent, conflaxerant, sed etiam omnium aliorum civium, in pri- 
misąue magistratuum nostrorum benevolentiam sibi mirum in modum con- 
ciliarit, quam ob rem nos eum libenter semper complexi sumus et, ąuoties- 
cumąue usu venit, honore sumus proseąuuti. Ad quod agendum multae 
cansae nos impuleruut atque illae praecipue, ut M-tati Yestraą quam ve- 
hementer amamus et cuius sumus studiosissimi, gratum faceremus, deinde 
quod singulari amore nobilissimam Polonorum nationem semper dileximus, 
postremo vero quod Zamoschii virtutes ita a nobis postulare videbantur. 
Nunc vero cum premiis gloriaque suorum studiorum sit cohonestatus et 
ad M-tatem Yestram redire cogitet, non passi sumus ipsum sine nostris 
litteris ad eandem reverti, quibus Zamoschium ipsum M-tati Vestrae com- 
mendamus, ut optimi mores, virtu8 doctrinaque ipsius merentur. Quod re- 
liquum est M-tatem Yestram rogamus, sibi omnino persuadeat, nos sem- 
per praesto esse, ut eidem gratificemur, neque quicquam hac re vobis posse 
contingere inoundius, ac nos ipsius felicitate prosperisque successibus per- 
inde ac nostris secundis rebus laetari. 



+ 174 - O — 5 ') 



1565 — 5 aprilis lecta coUegio. 



*) Liczby te oznaczają stosunek głosóic na sesyi senatu odbytej dnia $ IV 1565. w spra- 
wie wysłania tego polecenia. Znak Ą- zapewne oznacza głosy za wysłaniem, następnie głosy prze- 
ciwne lub obojętne. 



7. Zamoyski do kardynała Hozyusza. 



Warszawa, 13 III 1567. 



Donosi o odroczeniu dwóch procesów i o śmierci Mikołaja Wolskiego 

biskupa Kujawskiego, 

Bibl, Czartor, Ms, i6og sir. 757. Oryginał g własnorączuym podpisem^ śladem pieczątki 
i adresem „Ill-mo et R-mo in Christo patri domino et d-no Stanislao Ho»io divina misera- 
tione Sanctae Romanae Eoclesiae tituli S. Pancratii Praesbytero Cardinaii et Episcopo War- 
niiensi domino suo co\eTi6x»9>\mo^^\ poniżej rąką sekretarza Hozyusza: ,,^Re^^, die 17 Marti 
Helsb. *)» Responsum 1 Aprilis". 

lU-me ac R-me domine et domine colendissime. 

In causa Ill-mae ac R-mae D-tionis Yestrae cum Elbigensibus item- 
que Venerabilis Domini Laurentii Modlissewski *) cum domino Lathalski '), 
nihil aetum est propter limitationem, ut vocant, iudiciorum, quae mul- 
to antę edita fuit. Verum tamen dabitur a me opera, ut si ite- 
rum iudicia differentur, hae duae causae excipiantur, ne diutius ex- 
trahi deinceps possint. Atque etiam Petricoviae agam cum domino Ca- 
tellano Chelmensi % homine etsi non Catholico, tamen eo, qui patris mei 



Digitized by 



Google 



causa omnia facturus est, nt dominum Lathalski, qm eius privignam in 
matrimonio habet, ad saniora et quietiora consilia adhortetur atque curet, 
ut hac de re tota arnice cum domino •Modlissewski transigat. Credo III- 
mam D-tionem Yestram de morte Episcopi Wladislaviensis *) iam procul 
dubio audiyisse. Utiuam deinceps Episcopum dignum eo loco habeamus, 
quod tamen nobis vix sperare licet, cum haec terapora intuemur, quibus 
plus quam virtus ipsae aliae quaevis artes ad consequeiidos honores valeant. 
Bene valere Ill-mara D-tionem Yestram cupio eique servitia mea dili- 
genter commendo. Warszoviae die Xni Martij Anno Domini MDLXVII. 
Ill-mae ac R mae D-tionis vestrae servitor addictissimus loannes Za- 
moiski 

•) IleiUherg rezydencya biskupów Warmii, 

•) Kanonik poznańskie potem gnieźnieńskie por, Wierzbowski. UchanBciana, Istr, XIII nr. 
12$ i str, i66, 

5) /er ty Laialski por, Uchan. /. c, 

V Kasztelanem chełmskim mianował król g V is^l w Piotrkowie po śmierci Andrzeja 
Bzickiego (Metr, kor, t. loo /, 347) Jana Orzechowskiego podkomorzego chełmskiego^ który był 
ojcem Anny macochy Jana Zamoyskiego; być moie^ że to o nim tu mowa i Łe jut wiadomą była no- 
minacya jegOe zanim nastąpiło jej ogłoszenie urzędowe] kiedy umarł Bzicki, niewiadomo, 

5) Mikołaj Wolski umarł w pierwszych dniach marca 1567, por, UchaDSCiana, /// str. 
183 nr, 87 i IV str, lU 

8. Zygmunt August do Komisarzów królew. Traby, 23 IX 1567. 

Mianuje J. Zamoyskiego wspćł-komisarzem do poboru należności z tup 

ruskich, 

Arch, Bernard, akt grodź, i ziemsk, we Lwowie, Rei. castr. Belz. /. 17$ str. 275. Obiato- 
wał ten uniwersał w grodzie bełzkim 12 grudnia 1567 sam J, Zamoyski „secretarius S. Reg. 
M-tatis'* „litteraa mandati 8. Reg. M-tatis eub titulo et sigillo subscriptioneąue ma- 
nu8 propriae eiusdem S. Reg. M-tatis". Na początku akt naderwany, znać tylko koniec tytułu 
królewskiego', „...Russiac Mazoviae... haeres'*. 

...Universis et singulis quorum id interest, nominatim vero commis- 
sariis nostris, ad suscipiendas et exaudiendas rationes a perfidis Izaak 
May, doctore iudeorum Lublinensiimi, et łona Izaakowicz de administratione 
salis nostri Rutenici deputatis, fidelibus dilectis, gratiam nostram regiam, 

Fideles dilecti. Dedimus in mandatis Generoso loanni Zamosczki, secre- 
tario nostro, quem in concommissarium nostrum gratia suscipiendae et exau- 
diendae eiusmodi rationis arecensitisiudeis Fidelitatibus Yestris adiunximus, 
ut totam eam pecuniam, quae ex initis et subductis rationibus a iudeis prae- 
fatis de administrato huiusmodi sale Rutenico deberi nobis compererint, 
coniimcta raanu cum Fidelitatibus Yestris recipiat Nostroque fisco eandem 
primo quoque tempore inferat *). Quam ob rem mandamus Fidelitatibus Ve- 



Digitized by 



Google 



A 



10 

stris, dent omnem operam, ut tota haec pecunia, quaecunque ex initis sub- 

ductisąue rationibus a praedictis iudeis de administrato sale debita com- 

perta fuerit, integra ad manus loannis Zamoiski perveniat etne quid mo- 

lestiae et impedimenti eo in negotio sentiat, efficiant. Pro gratia nostra. 

Datuna ex Traby *) die XXIII Septembris anno Domini MDL^YII" regni 

nostri XXXVm. 

Sigismundus Augustus Ilex subscripsit. 

') Porównaj w Dodatkach akt z 12 XII 1567. 

') Traby w powiecie oszmiańskim. Król był w07vczas na Litwie (por. Listy Zyg. Aug. 
7vyd. Lachowicza str, ,{03). 

9. Zygmunt August do Bużeńskiego podskarbiego. Knyszyn, 7 XI 1569. 

Posyła Zamoyskiego do Krakowa w sprawach skarbu i poleca mu wypłacić 

100 talarów. 

Arch, Izby Skarbowej Warszawskiej Dział 6 vol. 2 fol, 274, Oryginał z własnoręcznym 
podpisem i śladem pieczęci. Druków, Teod, Wierzbowski w Materyalach do dziejów piśmiennictwa 
polskiego Warszawa 1900 Tom I Nr, 244 str, 144—5- 

Zygmunth August z Bożey Łaski Kroi Polski etc. 

Wielmożnemu Hieronymowi Bużeńskiemu, podskarbiemu koronnemu, 
żupnikowi Krakowskiemu, Brzezniczkiemu, Dobczyczkiemu i ICrzeczow- 
skiemu Starosc2de naszemu, uprzeymie nam miłemu łaskę nasze Kroliewską. 

Wielmożny uprzeymie miły. Poszylamy Urodzonego Jana Zamoiskie- 
go, Secretarza naszego, do Krakowa w sprawach skarbu naszego. ^) A iż na 
odprawę tey drogi nakład uczyni, napominamy V. W., aby iemu V. W. 
wzgliędem nakładu thego stłio tlialiarow z docliodow naszycłi zupnych dal. 
Czo my od V. W. na liczbie ogłiądawszy ten list nasz przymiemy. Dan 
s Knyszyna dnia sziodmego miesiącza listopadv(5') w roku pańskim 
MDLXIX. a Kroliestwa naszego XL. 

Sigismundus Augustus Rex subscripsit. 

') Te sprawy skarbu, to niezawodnie uporządkowanie archiwum przechowywanego w skar- 
bie por, Heidenstein. Vita Zamoiscii ed, Działyń, str, u, W Bibl, Ord, Zamoy Ms, 1603 znaj- 
duje się inwentarz wówczas przez Zamoyskiego sporządzony w 4 tomach. Opis tego inwentarza 
zob. w przedmowie, 

10. Zygmunt August do Zamoyskiego. Knyszyn, 25 XI 1569. 
Rozkazuje odesłać sobie akty dotyczące wyprawy królowej węgierskiej Izabelli, 

Bibl, Ord, Krasińskich w Warszawie, Ms, Nr. {prowiz,) Tgs f* 7'. Spółczesny urzędowy 
koptaryuszy 9 którego druk. w Aktach pod kanclerskich Fr. Krasińskiego z 15G9 — 1573 część I 
Nr, CXXXIX str. lyi. Nagłówek „loanni Sanioscio Sigismundus Augustus". 



Digitized by 



Google 



11 

Generose fidelis dilecte. 

Miedzi timi listy, ktorez WM. wziął z sobą z Cancellariei nashei ^) 
w skatule, są listy około wyprawy nieboski krolowei wegierskiei, siostri 
nashei, ktorich iz tu iescze potrzebuiemy, roskazuiemy V M., abyś ie tu 
nam posiał czo narichliei. A iz rozumiemy, iz takich listów ma bycz 
w skarbie więcei tak około wyprawy iako około inych spraw teize niebo- 
ski krolowei wegierskiei, czo wzięła za ziwota od krolowei nieboski. Mat- 
ki nashei, albo owa z domu nasego królewskiego, przeto chcemy, abyś 
ich listów tam WM. s pilnosczią poshukal, a nalashy do nas takiesz po- 
siał bez mieskania, bo nam tego na ten czas pilna potrzeba. Pro gratia 
nostra. Datum Cnisinii XXV Novembris. 

') Por. Nr, g uw. i. 

II. Stanisław Zamoyski do Mik. Krzysz. Radziwiłła. Zamch, 19 U 1572. 

Poleca syna swego Jana, 

Bibl. Raczyńskich w Poznaniu Ms, II H. 6. 26 » {Katalogu Nr, 80), Oryginał z podpisem 
własnoręcznym, pieczątką i adresem: „Illustri principi domino domino Nicolao Christophoro 
Radziwil Duci do Olika et Niesviecz etc. Curiae S. Reg. M-tis Magni Ducatus Lituaniae 
Marschalco domino mco clementissimo."* 

Osvieczone Xiaze, panie a panie moi mczivi etc. 

Zaliecziwszi uprzeime, a wieczne sluzbi me w mczivą laskę W. X. M., 
mego mczivego pana, dobrego zdrowia i wszeliakiego fortunnego powodze- 
nia V. X. M. od Pana Boga na czassi długie ziczę etc. 

Pisał mi s wągier moi, a sługa V. X. M., pan Orzechowski ^) o wielkij 
lascze V. X. M. przeciwko mnie i sinovi memu i czego na then czasz V. 
X. M. sinovi memu raczi ziczicz, za czo ia, iakom zwikł slawnei pamieczi J 
M. panu Oyczu W. X. M., tak i V. X. M. wiecznie sluzicz chcze, sina swego także 
V. X. M. za sluge wiecznego V. X M. oddaiącz, nie wątpiącz w tem, że V. M., 
iakosz począł, onemu do koncza pomoczen bendzies raczil bicz do tego mie- 
szczą 2), na którim-bi on V. X. M. godniei sluzicz mogl. S tim szie y s służ- 
bami szwemi mcziwej lascze V. X. M. zalieczam. Dan z Zamchu die 19 Fe- 
bruarij Anno domini 1672. 

V. X. M. pana mnye Miłościwego sługa vyeczny Stanisław Zamoiski, 
Castelłan ChełmsŁ:y, starosta Belskj. 

^) Zapewne syn kasztelana chełmskiego y o którym mowa w N, 7 przy p, j, 

^) fan Zamoyski otrzymał starostwo helzkie wkrótce potem 8 IV {por, pod tą datą akt 

70 Dodatkach)^ ale jut po śmierci swego ojca, która nastąpiła 4 IV, (Heidenstein Vita Zamoiscii^ 

ed, Działyń. str, 12J, Zapewne mowa tu o jakimś innym urządzić. 



Digitized by 



Google ^ 



12 

12 Zygmunt August do Zamoyskiego. [Warszawa] 6 VI 1572. 

Rozkazuje ogłosić wici, 

Anh^ aktów grodzkich i ziemskich we Lwowie^ Rei. castr. Belzen. t, 17$ str. i$i — 752, obła- 
tóunfm JJ grudnia 1572, Karła bardzo zbutwiała, brak słów, które tu sią uzupełnia. Adres: ^Ge- 
ntro^D Imtnni Zamojski secretario nostro Belzensi ac Zamechensi V capitaneo fideli nobis di- 
lecto, in absentia eius vicecapitaneo Belzenń Zamechensiąue". 

Sigismundus Augustus Dei gratia Rex Poloniae etc. 

Geaerosę fidelis nobis dilecte. 

2 wielkich i ważnich fprziczin na blizko przeszłym Sejmy m(!) war- 
sziiwskyra postanowiliśmy ruszenie pospolite przeciwko naszym i koronnym 
iiioprzjjaciołom. A iż za uchwalą tegoż sejmu wyczi jedne za dwoje roz- 
kazał i giay bez omieszkania wydacz, rozkazujemy tedy W. T., żebyś te uni- 
wer^iiły dwoych wyczy, które natenczas do "W. T. posyłamy, przez woźne- 
go około kościołów, na rinkach y inszich miejscach pospolitych obwołać y do 
szlachty starostwa W. T. wedle obyczaju rozesłać rozkazał. Dla łaski naszej 
y z powynT^^ia i urzędu swego abyś inaCzej nie czynił. Dathum Varsoviae 
die VI Tiinnii Anno domini DM(!jLXXII. Regni nostri LKIII (!)*). Ex pro- 
prin SiH-rae Regiae Maiestatis commissione ') 

' I Dostał to starostwo 2c XII 1570, (por, pod tą datą akt w Dodatkach). 

^ł Błąd w manuskrypcie zamiast XLIII, 

^ \ Po tym lifcie następuje oblatowany równocześnie uniwersał dwoich wici Zygmunta Au- 

^Hittf : j 17 1572 z Warszawy, 

13. Jan ŁaźnIeńskI do Zamoyskiego. Dłużniów, 25 VI [757^] ^) 

fV.'^ła7i*iii się za Rtiszkowskim prosząc Zamoyskiego, aby pozwolił Morzyckie- 
mu odstąpić łemut wójtostwo Augustowskie, 

/A/-/. Ord Zamoy, pi, ąz Nr, i6. List własnoręczny z adresem „J. M. memu łaskawe- 
mu inutM. panu Janowy Zamoyskyemu ^ff^r/ekyemu y zameskyemu ^\\\axoscie sekretarzowy 
J, Kr. Mei Zamosczyu (!) a panu brathu mnye wyelcze łaskawemu bycz ma". Gatunek papieru 
^untobtł)' (/ii spotykanego w innych listach współczesnych^ nie tak zły^ jak o tem mowa w tekście, 

Sluzby swe powolne a na wsem zyczlywe zalyeczam pylnye w laskę 
WAL jikoz tho memu łaskawemu panu y brathu* etc. 

P:inRuskowsky, cznothlywy człowiek, kthory z mlodosczy lyath swech 
iiycaom sye ynsem nye parał jedno ryczerskyem chlyebem, kthory y do- 
pyr^ro prze skaranye Panskye musiał zyechacz służby, ze mu konye pozdy- 



Digitized by 



Google 



13 

chały, alye zaprawdę jesth godnem każdemu panu, thakze by tez byl go- 
dnem y WM. A ja jakom byl zwykł jednacz uczczywe slugy nyebosczy- 
kowy panu oyczu slawney pamyeczy WM., thak thezem jesth na them, 
jakobym y WM., panu swemu, sluzyl, thak thez, bym tho rad wydzyal, 
aby każdy uczczywy WM. panu memu sluzyl. Acz then tho pan Ruskow- 
sky myal tham jakyes dawne zachowanye z Morzyczkyera, woythem au- 
gusthowskyem *), acz go Bog pokarał tego tho woytha Morzyczkyego, ze 
mu zona umarła, sam sye nye może uprzecz na them woythowsthwye 
y czynj jak ras contracty z panem Roskowskyem, chczącz mu z dozywo- 
czy y z woythowsthwa zstąpycz. Thylye do thego pothrzeba lasky WM. 
a do thego przyzwolyenya abo confyermaczyey, a on by juz sye o ostha- 
thek stharal, zwlascza o consens Króla JM. A thak ja WM. pana swego 
prose, abyś tho WM. raczył dlya mnye y dlya prozby mey uczynycz a jemu 
nyeborakovy thego zyczycz y do thego dopomocz, czo on WM., panu 
swemu, zemną społem za tho bedzye powynyen zaslugowacz, w czem nycz 
nye wąthpye, y tho WM. racz uczynycz na prozbe mą. Acz czy tham then 
jakys-czy Jaczymyersky prawa jakyes przewodzyl na them Morzyczkyem 
y snascz jus komuś przedal, alye y thoby nycz wsythko, gdybj tho była 
laska WM., o kthorey ya nycz nye wątpye. A jnsego na then czas nye- 
mam czo pysacz, thylko syebye sam y sluzby swe powthore zalyeczam 
pylnye do laski WM. Dathum z Dluznyewa we środę po swyeczye S. Jana 
Anno domini. 

WM. pana mego na wsem zyczlywy brath y sługa Jan Lazniensky 
z Dluznyewa ręką swa. 

I wsthyd mye thego na thak złem papyerze pysacz, alye jaky byl 
w Bełzye nalyepsy, thakyego my kupyono, skąd prose, aby my tho y nye- 
laslci y jakyego mnyemanya u WM. Pana mego nye nyoslo. 

') o dacie wnioskować moina z adresu^ według którego Zamoyski jest sekretarzem {od 
r. 1566) i starostą zamechskim (od 2g KUlS^o). Przed ,,zamech8kim'*y«/ nadto ^ ,.%,kiemu", co nie 
moie nic oznaczać jak tylko „bełzkiemu". Jest miejsce tu tylko na trzy lub cztery litery^ wiąc nie 
ma tu wzmianki o trzeciem starostwie knyszyńskiem, które dostał 12 kwietnia tS74» List mógł być 
tedy napisany po nadaniu starostwa bełzkiego 8 IV. 1572 i śmierci ojca (4 IV 1572)1 o której 
wzmianka w liście. Ponieważ jednak w tym liście jest wzmianka o królu jako żyjącym (,,kon8ens 
Kr. J. M.), wi^ic może być mowa o Zygmuncie Auguście lub Walezym', czyli od 8 kwietnia do 7 
lipca (w którym to dniu umarł Zygmunt August) 7572 lub w pierwszym kwartale r. 1574 (do 12 
kwietnia t. j, nadania Knyszyna), Z uwagi^ że list napisano „w środę po święcie ś. Jana", więc 
moie tu być tylko 25 VI 1572. 

') Łaznieńscy i Zamoyscy należeli do tego samego rodu. 

•) Augustów ^ dzisiaj Mo^ty Wielkie^ miasteczko^ które należało do starostwa bełzkiego. Wój- 
tem był Andrzej Morzycki^ (po^^ Arch, akt grodź, i ziem. we Lwowie, Rei. Castr. Belz. /. 175 
słr. 434) i Baliński— Lipiński, Staroź. Pol. II str. 1214, 



Digitized by 



Google 




14 

14. Zamoyski do Jakóba Herburta. b. m. [^7/572] ^) 

Daje rady co do postępowania szlachty w czasie bezkróle7via i głosowania 

na elekcyi. 

Bihl, Ord, Zamoy, Ms, 1156 /. 165, Kopiarytisz spółctesny z lał 1572—3. Nagłówek 
czerwonym inkaustem'. „List p Jana Zamoiskiego starosti Bełskiego do p. J. Herburta" *). 

Posyłam WM. panu a wuiowi swemu, czo szie działo w Kolie, w Kas- 
kach ^), y niktóre imie rzeczy. Acz rozumiem, ze to WM. raczysz miecz, 
aliem wżdy ia iednak swemu powinowactwu dosycz uczynicz chczial. Co 
sie dotyczę Kola, niemasz czego barzo ganicz, ale Kaski, te iusz mi kilka 
nocy nie dadzą spacz. Beli u starych Włochów tam kiedysz na początku pro- 
rokowie iacysz, czo iem bredzieli, które Cascos zwali. A tak i tego edictu, 
ze s Kasków poszedł, imię samo iakosz złe omen nąm czyni. Naprzód to 
składanie seimu iakiegosz, który przedtym nigdy nie bywał, gdyż panowie 
nie maią w mocy żadnego seimu składacz, telko ku samei electiei. By 
im wolno seimowacz absolute y rządzicz, constitucie kovacz, nie trzebaby 
Krolia. Druga: ze nąm każą obieracz posly, co tesz przedtym nigdy nie 
bywało, s ktoremi posly zmówiwszy sie, mogliby nąm zaraz y pana dacz, 
złożywszy przyczynę iakiego niebeśpieczeństwa, albo mogliby wymyślicz 
takie modum Electionis, którymby nas od Electiei odstrychneli. Item ze 
tam każą posly poslacz ku namowie obrony tak woiną iako zolnierzmi, te- 
dy i to samo pokaźnie, ze o to idzie, aby nąm na ten czas, gdy bendzie 
Electia, kazali sie gdzie ruszycz, a sami Krolia obrali. Item tą zwłoką tak 
wielką potwierdza to w łiudziech mniemanie, ze kto szie podobno o to 
stara, aby szie Electia ta zwlołda do liata, zęby sie tym wieczsze niebeś- 
pieczeństwa na Rptą obaliły zewsząd, a zatym zęby kto tym la- 
twiey intenciei swoiey dosycz uczynicz mógł. Item i te seimiki, których 
nigdy nie bywało, dlia tego uczyniono y na ieden dzień złożono, aby nas 
rycerstwa rozerwały, zebychmy o stanowieniu iedna ziemia drugiei ziemi 
nie wiedzieli, a zatym zęby kto, komu czego trzeba, rychliei doszło. Czo nąm 
wszytko trzeba miecz na pieczy, a liepieiby nam ziazdami swemi tę S. 
Lucią uprzedzicz, abyśmy szie mogli wszy tkie woiewodztwa ruskie ziechacz, 
tedyby lepiei iescze. Wiem to, ze gdy WM. pany Belzany do spolnei namowy 
do siebie wzowieczie, nie bendą od tego, zwlascza gdy WM. miescze złożą po 
temu. Także tesz i o paniech Wołyńcach rozumiem, ze albo poiadą albo po- 
słów zacnych kilka plena cum facultate poszłią. Na którym ziezdzie tobysmy 
stanowili, żebyśmy naprzód spiski te, acz na ieden sens, alie pod roznemi 
datami, w ieden list znieszłi, namówili szie o tern Seimie, iesli iest potrzebny 



Digitized by 



Google 



I.') 

albo nie i iesli nań. posly obracz mamy albo nie, a to dlia tego, aby rożnie 
o tern rządzącz(!) the ziemie nie rozerwali szię. A zda mi' się, zebysczie WM.P. 
deputaczi *) tak do Belzan iako do Wolyńców i do innych ziem Ruskich 
pisali, wzywaiącz ich na ten ziazd, przeklądaiacz to, isz pod taki czas 
i w takowych rzeczach tedy za przodków naszych te wszytkie woiewodz- 
twa społem o sobie i o swych wolnoscziach, a nie osobno radzili, iako to 
i z onei confoederaciei nad rzek^ Rakiem ^) okazuie szie. S tamtego ziazdu 
z insźemi ziemiami gornemi moglibyśmy sie porozumiecz y gdyby nas 
społem wszytkie bydz słyszano, tedyby wieczszym uwazenim u inszych 
ziem wasze persvasie bely. 

Acz ia każdemu szie dam nauczycz, alie iednak mi szie zda, ze 
liepiei uczyniemy, gdy nie obieraiąc poslow iako na Seim, iedno tel- 
ko od wszytkich tych woiewodztw s kilkanasczie osób wyprawiem, zęby 
sie nie wdawał (!) w traktaty, telko odniosszy od nas, czo im zlieczie. 
my, zaraz zasz do nas odiechali, a zęby iechali tam s tamtym poselstwem 
przeklądaiacz to, isz Ich M. nąm długo Electią wlioką z wielkim niebeśpie- 
czeństwem Rptej, y proszącz, zęby nąm we trzy niedzielie nadaliei po 
Trzech Krollach ełe3tią złozeli, zęby sie odprawiła za zimy. Co sie 
dotyczę modum electionis, isz o inakszym nie chczemy wiedziecz, 
iedno żebyśmy wotowałi na krolia tak, iako woinie sluzęmy, to iest per 
pałatinatus; gdyż sie to pokaże, ze od przodków naszych listy krołiowie 
obrani bierali, i tumult nie bendzie, gdy każdy w swym woiewodztwie od- 
wotuie, y żaden nie będzie uposłiedzon w wotum. Co śie dotyczę securita- 
tem ziazdu tego, ze szie to nie może opatrzy cz liepiey, gdyż na nas bez 
nas trudno czo kto ma stanowicz, iakosmy opatrzeli przes spiski nasze, 
ktoremismy szie obowiązali pod poczciwoscziami powstacz przecziwko te- 
mu, któryby gwałt iaki na tamtym ziezdzie uczynił. Item czo szie dotyczę 
obrony, ze szie iiisz dobrze y ta opatrzela za postanowienim tym, ze ma 
bydź w liudziech gotowoscz i ze tę gotowoscz maią pokazacz przy ełectiei, 
skąd gdzieby śie iakie niebeśpieczeństwo za publicacią ełectiei pokazało, 
tedy zaras szie bendziem mogli ruszycz. A czo szie dotyczę potocznei obro- 
ny, ta zęby starodawnym obyczaiem s skarbu y s kwarty bela opatrowana. 
Item zęby tenże poseł prosził Ich M., aby nąm wielie tractatow inyoh 
ełectiei na on czas, gdy przypadnie, nie zatrudniali, zoby śie zaraz odpra- 
wowacz mogła, revisią niepotrzebną statutów nie wzloczeli (!) czasu, gdyż nąm 
teraz nie trzeba niczego inego warowacz, iedno czo nąm pąn ma bydź powi- 
nien. A tak może szie to odprawicz XX naiwięczey artykułów, na które 
teize godziny mozęm szie zgodzić, gdy bendą takie, ze iednako bendą 
wszytkim stanom pożyteczne, bo alias by tak długo Siem wliekłi, aszbys- 
my śie roziechałi. Opowiedziecz śie przy tem, isz choczby nąm Ich M. ełectiei 



Digitized by 



Google 



Ir^. 



[•^-. . 



10 

nie raczeli zlozycz, tedy sie sami w trzy niedzielie na nie ziedziemy, — czo 
trudno bendą miecz chćiecz, zęby sie mogło sstacz ku ubliżeniu ich i nad 
przywiiieie krolia Zygmunta^), — gdyzesmy sie tego dosycz naczekali y napro- 
szyli, a tak aby sami sobie winni beli. Dlia czego dawszy te instructią po- 
słowi temu do Warschawy, trzebaby do inszych ziem także posly wyprawicz 
przekladaiącz iem to wszytko, y proszicz ryczerstwa, aby z nami społem 
szie starali u panów, zęby ta electia koniecznie doszła tey zymy. 

O czym wszytkim iescze sie z WM. szerzei porozumiem, telko by WM. 
solicitowacz ine pany deputaty o ten społny ziazd ziem wszytkich ruskich 
i wołyńskich, a trzebaby, aby poprzedzieł S. Lucią dobrze, zęby nasze posel- 
stwa insze ziemie doścz mogły, nimby w czo rożnego od nas na tychseimi- 
kach wdali śie. Co iesli uczyniem, pewnie i pana będziem miecz tey ziemi 
i tego pana, którego sobie wolnie obierzęm, nie s którym nas przedadzą. 
W czym proszę, abyśz WM. mnie zdanie swe czo nary chłiei oznaimił, con- 
ferowawszy tesz o tym z ińszemi, kogo WM. może dosziąncz, a zwłaszcza 
s temi, czo by rzeczy rozumieli y coby na nich zaliczało; y dlia tego my 
zdanie WM. y inycłi trzeba rychło od WM. widziecz, ze bendę sam na sobie 
zadzierzywal złożenie ziazdow Bełskiego ^) y Chełmskiego dotąd, asz czo od 
WM. usłyszę. Czo sie dotyczę tego ziazdu Połanieczldego za trzy niedzielie, 
rozumiem temu, ze iusz nie doidzie zatym edictem s Kaszek, ałie miasto 
tego poszliemy na Seimie na dzień S. Luciei. Proszę iterum atque iterum 
niech w tei mierze mam rychłiei odpis od WM. 

') List ten nicdatowany napisano po zjeidzie w Kaskach {2S X) a przed zjazdami na ś. Lu- 
cy ^ czyli mniej wiąccj w listopadzie przed /j grudnia 7572 fako dniem ś. Lucy i. Nie mógł być jut 
jednak pisany w grudniu^ ho w liście tym mowa o staraniach^ aby wspólny zjazd znacznie uprze* 
dzil ś, Łucyą^ wiąc o jakieś co najmniej 2 tygodnie, 

2) Ten napis czerwonym inkaustem jest współczesny^ albo niewiele późniejszy. Matka fana 
Zamoyskiego Anna z Herhurtów z Mizieńca^ fniała dwóch braci: Jana kasztelana bełzkiego {był ka- 
sztelanem 1564 — I5^9i Metr. koron, t. 96 f, 3gs) i Jakóba; gdy jednak fan nie iyje juŁ na począt- 
ku Js6c {Metr. koronna t. lOS f. 5), w/^^r adresatem tutaj jest Jakób. Istotnie tei czytamy w kon- 
federacyi ziem ruskich w Glinianach 31 lipca 1572 (Noailles, Henri dc Yalois t. III str. 161), ie 
deputatem zie?ni przemyskiej jest Jakób Herburt. • 

') Zjazd w Kole odbył sią 15 października^ zjazd w Kaskach 2$ października 1572. 

*) Ci deputaci wymienieni Vf Noailles, Henri de Yalois /. IIIstr.i()i, 

*) Konfederarya z r. 1436 („Conspiratio... terrarum Russiae yidelicetLeopoliensis, Podo- 
liac, Praemisliensis, Sanocensi?, Haliciensis, Chelmcnsis et Bolzcnsia... in coDventione inter 
Vi8Diam et Rodatycze iuxt{4 fluvium Rak..." por. Lewicki Cod. ep. XV saeculi t, III str. $50 — 
5Si\ Excerpt tej konfederacyi znajduje sią w inwentarzu archiwum koronnego przez Zamoyskiego 
sporządzonym (Bibl. Ord, Zamoy. Ms, 1603^ t. III słr. g i 61. 

6) Z r. 1530 i 1538. 

') W Bibl, Ord Zamoy. Ms. 1156 f. 183. znajduje si<c zbliżona tendencyą do tego listu ,, In- 
structią posłowi z AYoiewodztwa bełzkiego na convocatią warszawski^ po śmierci Sigmunta 
Augusta". (Zob. w Dodatkach pod grudzień 1572). 



Digitized by 



Google 



17 

15. Posłowie polscy do elektora saskiego. Lipsk, 13 YII 1573. 

Fosyłają doń fana Herburła, kasztelana sdnockiego, 

Bibl, Baworowsiich we Lwowie. Ms, Nr. prowizor, 12, Kopiaryusz współczesny Adama Ko- 
narskiegOy biskupa poznańskiego z jego herbem na oprawie/, ^59ł kopia pisana ręką samego Konar- 
skiego, Teś Ms, Bibl. hr. Tarnowskich w Dzikowie z XVI w, [zob. opis Script rer. Polon. XVIII 
str, XI) i Bibl, Ord, Zamoy, Ms, lĄot. (^Kopiaryusz z pocz. XVII w. pod tytułem na oprawie: 
„Fragmenta mortis Augusti et expeditio Polonica pro Henrico Andrzeia Lissieczkiego Anno 
Domini 1612")/. 94 « zaznaczonym w nagłówku adresem: „Ill-mo Principi ac Domino D. Au- 
gusto, Dei gratia Duci Saxoniae ac Sacri Romani Imperii Archimarsalco et Electori, Land- 
graffio Turingiae, Marchloni Misniae et Burgrabio Maydeburgenai, domino clementissimo". ^), 

lU-me Princeps et Domine clementissime. Prosperam valetudinem 
lU-mae Celsitudini Vestrae a Deo Optimo Maximo precamur eique obsequia 
nostra diligenter commendamus. Quae Ill-ma Celsitudo Yestra ad nos de 
hoc nostro itinere scripsit ^), ea non. ab alio, quani benevolo Ill-mae Celsi- 
tudinis Yestrae erga Regnum Poloniae animo profecta intelligimus. Quod 
cum sacro Romano Imperio ac praeoipuis Germaniae familiis et in his 
quoque familia Ill-mae Celsitudinis Yestrae amicitiae foederum, affinita- 
tum ac mataorum oftlciorum necessitudinibus coniunctum est. Quam ob rem, 
quemadmodum Ill-ma Celsitudo Vestra pro sua praeclara erga Regnum 
nostrum voluntate nobis suura consilium impertiendum putavit, ita nos 
quoque officii nostri esse arbitrati sumus rationem consilii nostri Ill-mae 
Celsitudini Yestrae reddere. Quod ut plenius fiat, proficiscitur eo ad 
Ill-mam Celsitudinem Yestram coUega noster Magnificus d-nus loannes 
Herborth de Fulstin, castellaneus Sanocensis et capitaneus Praemisliensis ac 
Regni Poloniae senator. Itaque Ill-mam Celsitudinem Yestram oramus, ut 
cum benigne audiat ') et ad ea, quae ex illo intelliget, favorem suum 
adiungat; cumque pro summa sua prudentia cognoscat, si Regnum nostrum 
periclitabitur, Rempub. quoque universam christianam in periculo fore, 
primum ne Respub. Christiana in discrimen veniat, pro sua erga illampie- 
tate provideat, deinde Regni quoque nostri rationibus propter Germaniae 
cum iUo necessitudines consulat. Bene valere lU-raam Celsitudinem Ye- 
stram cupimus eique obsequia nostra iterum atque iterum commendamus. 
Lipsiae XIII die lulii 1573. 

Ill-mae Celsitudinis Yestrae observantissimi et deditissimi oratores 
Regni Poloniae. 

Adam *) Conarski Episcopus Posnaniensis. Castellanus Gnesnensis. 
Castel. Medirecensis. Castellanus Sanocensis. Capitaneus Belsensis 
Capitaneus Casimiriensis. Capitaneus Odalanoviensis. Alexander Prunski. 
loannes Tomiczki. 



Archiwum Jana Zamoyskiego. 



Digitized by 



Google 



18 

*) List ten jest timieszczony tak w Ms, Dzikowskim jak i Zamoyskim, w dMienntku legacyi 
Andrzeja Górki kasztel, międzyrzeckiego (streszczonym w Bibl. warszaw, r. i8S3 I), W Dzikowskim 
Ms, dziennikowi temu brak fiońca^ urywa się on na dniu 27 XI 15^3, 

2) List elektora saskiego z to VII 1573 z Mariehburga, Druk, Noailles, HcDri de Yalois 
Paris 1867, III str. 433 (z Teki Naruszewicza), też Dziennik Górki Ic, Streszczenie u Heidenstei- 
na, Rer. polon. str. 33, 

*) Mowa Herhurta wypowiedziana na tem posłuchaniu została wydrukowana: loannis 
Herborti ad SaxoQiae ducem Oratio. Parisiis apud Dion. Yalensem 1573 i Grac. Scharff. 1574. 
Streścił Heidenstein, Rer. poL str, 33—34' Odpowiedź ustna elektora u Orzelskiego wjd. Pe- 
tersb. 1858 str. 139—160. 

*) Podpisów tych brak w Dzienniku Górki; zaznaczył je pospiesznem pismem sam biskup 
Konarski w swym kopiaryuszu. Kasztelanami byli'. Jan Tomicki gnieinieńskim, Andrzej Górka 
międzyrzeckim^ Jan Herburt sanockim*, starostami'. Jan Zamoyski bełzkim, Mikołaj Ftrlej kazi- 
mierskim^ Jan Zborowski odolanowskim; Aleksander Pronski synem Fryderyka wojewody kijów- 
skiego, Jan Tomicki synem Jana kasztelana gnieźnieńskiego, 

16. Posłowie polscy do stanów koronnych, Lipsk 13 YII. 1573 '). 

Bibl, Baworowskich we Lwowie (Kopiaryusz Konarskiego. Por, Nr. rs). Bibl Dzików, 
i Bibl, Ord, Zamoy (Dziennik Górki por. 1. c.) Bibl, pub licz. Peter sbur. Ms, Latin. F, IV 33 str, 
$21 {Kopia współczesna^ skąd wydrukował Wierzbowski, Uchansciana /. IV, str, 2S4 Nr, 58, 
Łacińskie tłomaczenie: Theiner, Annal. ecclesiast. /. II str, 149, 

W poprzednim liście *) jut im donieśli o liście do elektora saskiego % 
w którym prosili go o wolne przejście przez kraj jego. Wobec jego odpo- 
wiedzi *) której kopię załączają., muszą się tu zatrzymać. Nie mieli in^ 
strukcyi^ jak w takich wypadkach postąpić\ wysłali Jana Herburta^ ka- 
sztelana sanockiego do Marienburga do elektora^ aby ich oczyścił z zarzutów, 
stawianych im w liście^ i powołując się na dawne układy Korony z Rzeszą nie- 
miecką^ prosił o wolne przejście przez jego księstwo. Po7iiewat tak ten elektor 
saskie jak i inni książęta rześcy czekają w tej mierze na rezolucyę cesarską', 
więc wystali komornika z listem *) do cesarza Maksymiliana II. Doszłaby prę- 
dzej rąk posłów^ gdyby Stanisław Słupeckie kasztelan lubelski {wysłany do 
cesarza) zostawił był przy cesarzu kom ornikaswego^ któryby z nią posłów dogonił. 
Nie spodziewając się rychło decyzyi cesarskiej^ umyślili 7v razie- gdyby 
elektor gwałtowniej ich nie zatrzymywała puścić się mimo wszystko 7V dahzą 
drogę. Jeśli potem przyjdzie paszport cesarskie to przyda się w innych księstwach 
7iiemieckich. Jeśli ich zaś elektor saski nic puści^ to z pr ot es tacy a będą musieli 
się wrócić. Tymczasem czekają^ jaką odpowiedź da elektor Hcrburtowi. Proszą^ 
zaraz dawać im znać o rezolucyi cesarza i o 7iią sięstarać, tudzież donieść o zdarze- 
niach w krafu^ by mogli informować nowo obrariego króla. Adam Conarski, 
biskup Poznański, Jan z Tomic, castellan Gnieźnieński. Andreas comes 
a Górka, castellanus Medirecensis. loannes Zamoyski, Belsensis 



Digitized by 



Google 



19 

et Zamechensis capitaneus. Nicolaus Firley de Dąmbrowicza, capi- 
taneus Casimiriensis. Nicolaus de Tomicze. 

*j T^ Dzienniku Górki' jest dała ^^13 lulii^^ w odróżnieniu od Uchansciana /. c, {gdzie 
14 VII) Porównanie z innymi listami w tymie dzienniku każe przyjąć łc datę,' 

*) List posłów polskich do rad koronnych z Frankfurtu nad Odrą 7 r///57j. Dziennik 
Górki /. c, i kopiariudz Konarskiego (data błędna g VII) /. c. /. 657, Streszczenie listu u Hei- 
densteina, Eer. polon, str, 33, 

^) List posłów do Augusta^ elektora saskiego z Frankfurtu nad Odrą z 7 VII i$T3. Dzien- 
nik Górki /. c, f, go, 

*) Por, Nr, 15 UW. 2, 

*) List z Lipska 13 VII, 1573, Dziennik Górki /. c f, g6, i kopiariusz Konarskiego /. 
660 (ale data błędna ig Vir) streszczenie u Heidensteina Rer. polon, str, 34, 

17. Posłowie polscy do króla franc Karola IX. Yacha [2^] VII 1573. 

Proszą, aby przyczynił się do usunięcia trudnością które opóźniają ich przy- 
bycie do Francyi, 

Bibl, Ord, Zamoy, Ms, igoi, f. ii6 w Dzienniku Górki {tei Ms, Dzików, por. Nr, 1$ 
UW, i) '). 

Serenissime et christianissime Rex, Domine, Domine clementissime. 

Bonam valetudinem ac prosperum omnium successum M-tati Ve- 
strae a Deo Optimo Maximo praecamur illique obsequia nostra diligentissi- 
me commendamus. 

Omne studium omnemąue óperam adhibuimus, ut ąuamprimum ad 
M-tatem Yestram ac fratrem M-tatis Yestrae, Serenissimiim Regem no- 
strum Electum, perveniremus atque nobis iniunctae ab ordinibus Regni 
Poloniae munere legationis perfangeremur. Veram nobis w^wnullae difficulta- 
tes adhuc obiectae succurunt, propter quas ita, ut cupiebamus, iter nostrum 
accelerare non potuimus et yeremur, ne deinceps difficultates easdem vel 
maiores experiamur. Quare M-tatem Yestram oramus, ut ipsa quoq[ue 
M-tas Vestra operam det ex parte sua, ut iter nobis in Galliam pateat. 
Nos etiam pro nostra erga Remp. nostram pietate ac Serenissimum 
Regem nostrum Electum et M-tatem Vestram observantia eadem, qua 
usi sumus, diligentia enitemur, ut iter hoc susceptum quamprimum confi- 
ciamus et ad M-tatem Vestram et Serenissimum Regom nostrum Elec- 
tum qaamprimum perveniamus. Iterum M-tati Yestrae obsequia no- 
stra commendamus ac, ut illam Deus salvam et florentem servet, optamus. 
Fahi die 23 Julii'). Anno Domini 1573. 

Serenissimae M-tatis Yestrae Reg. servitores obsequentissimi Ora- 
tores Ordinum Regni Poloniae et Magni Ducatus Lithuaniae 

Adam Konarsky de Gobelin, Episcopus Posnaniensis. loannes de Tho- 



Digitized by 



Google 



20 

mice, Castellanus Gnesnensis. Andreas Comes de Górka, Castellanus Mie- 
dzirzecensis et Oapitaaeus Gnesnensis Walcensisque. Joannes Herburth de 
Fulstin, Castellanus Sanocensis, Capitaneus Praemisliensis. Joannes de 
Zborów, Capitaneus Odalanoviensis. Nicolaus Firley de Dąbrovica, Capita- 
neus Casimiriensis. Joannes Zamoysky, Capitaneus Belzensis et Zamecensis. 
Nicolaus de Thomice. 

*) IV ty tnie dzienniku Górki zaznaczono, ie posłowie 'go naradzie 24 lipca (/*. 113) zezwo- 
lili 8ię do Króla J. M., pana naszego przyszłego pisać i poruczyli Ich M. Panu Zamoyskiemu 
staroście bełskiemu go napisać, ktemu list do króla francuskiego. Ten tedy list jak i następny 
koncypowal sam Jan Zamoyski. Cytata ta zarazem dowodzie ie błędną datą w liście nalety popra- 
wić na 24 VII, List ten streścił Heidenstein, Rer. polon. str, .?j. 

2) Vacha. miasteczko w pobliiu Eisenach. Heidenstein, Rer. polon, pisze Vahi. Orzelski 
(Ms, BibL Ord, Zamoy.) pisze Yachicum. W kopiach listów króla franc. i Walezego do posłów 
w iymie Dzienniku Górki napisano dwukrotnie Foda zapewne zamiast Facha, 

18. Posłowie polscy do Henryka Walezego. Yacha, 24 YII 1573. 

Proszą^ aby postarał się usunąć trudności w ich podrożyć niewątpią, te 

Jest gotów do drogi. 

Bibl. Ord, Zamoy, Ms, 1401 f, 116 {porówn, o pochodzeniu Nr. ly uw. /, gdzie tei wiado- 
mość j ie niniejszy list koncypował sam Zamoyski), 

Serenissime Princeps et Domine, Domine Clementissime. 

Servitia nostra commendamus et ut illam Deus Optimus Maximus 
diu incolumem et florentem servet, optamus. 

Magno cum nostro dolore accidit, quod iter ad M-tatem Yestram 
accelerare non potuerimus. Quod ut ąuamprimum conficeremus, pro no- 
slra erga patriam nostram pietate ac M-tatem Yestram observantia, 
cuius ornamenta cum salute patriae nostrae iam coniuncta sunt, omne 
studium omnemąue operam adhibuimus. Verum ea nobis impedimenta 
obiecta sunt, ut iam bis subsistere necesse haberemus. Jam Fahi ^) in oppido 
lU-mi Hessiae Landgravii sumus, qui nobis summa cum testificatio- 
ne benevolentiae suae iter per ditiones suas patefecit *). Deinceps quam fa- 
ciles inveniemus alios Priucipes in transitu libero nobis concedendo, igno- 
ramus. Quod M-tati Yestrae significandum pro oificio nostro existi- 
mavimus, ut M-tati Vestrae constaret non nostra negligentia tempus 
extrahi et ut iam Maiestas Yestra ex parte sua nobis ad se aditum per- 
mitti curet; etsi propterea nos de nostra cura ac diligentia non diminuemus 
ac omnibus nostris rebus posthabitis difilcultates quasvis superare, ut ad- 
huc facimus, curabimus. Non dubitamus quoque M-tatem Yestram ra- 
tiones itineris sui iam constitutas habere ac ita instructam esse, ut sta- 



Digitized by 



Google 



21 

tim, postąuam venerimus et ea, qaae in mandatis habemus, executi fueri- 
mus, illud ingredi possit. Nam ąuantum et Reip. nostrae et M-tati 
Yestrae intersit, ut ąuamprimum in Poloniani veiiiat, facile M-tas Yestra 
pro sua prudentia iudicare potest. Iterum M-tati Yestrae servitia nostra com- 
mendamus ac ut bene valeat, optamus. Fahi 24 Julii Anno Domini 1573. 

Serenissimae M-tatis Yestrae Reg. servitores obseąuentissimi. Ora- 
tores Ordinum Regni Poloniae et Magni Ducatus Lituaniae. 

Adam de Gobelin Konarsky, Episcopus Posnaniensis. Joannes de Tho- 
mice, Castellanus Gnesensis. Andreas Comes a Górka, Castellanus Miedzi- 
rzecensis. Joannes Herborth de Fulstyn, Castellanus Sanocensis. Joannes 
de Zborów, Capitaneus Odalanoyiensis. Nicolaus Firley de Dąbrovica, Capi- 
taneus Casimiriensis ^). 

') Por, Nr, ly UW, 2. •) Por. Nr, jg uw, 4, ') Brak podpisu Zamoyskiego śród po- 
słów zapewne należy przypisać nieuwadze pisarza, 

19. Posłowie do rad koronnych. Frankfurt n. Menem, 29 YII 1573, 

Donoszą o przeszkodach stawianych im początkowo w podróży przez Augusta 

elektora saskiego i opisują dalszą swą podróż. Radzą donieść o dokonane; 

clekcyi Walezego sprzymierzonym lub lennym państwom^ których spis sporzą^ 

dzony przez Zamoyskiego załączają. Radzą posłać posła na sejm Rzeszy, 

Bibl, Baworow, Ms, 12, Kopiaryusz Konarskiego (por. Nr, is) /. 66$ i Mss. Bihl. 
Dzików, i Bihl, Ord, Zamoy, Dziennik Górki (por. I, c.) f, iij: wszystko kopie wspólczesne\ 
łacin, tłómacżenie wydruk, Theiner Annalea eccles. /, str, 150—151 *) 

Mci wy Panowie a bracia nam ossobliwie łaskawy. 

Zaliecamy nasze braterskie sluzby w laske WM. naszych mciwych 
panów, winszuiąc WM. dobrego zdrowia i wszelakich pociech, ktoreby ro- 
sły V Rptey na czasy długie, skądbizmy się y my cieszely, bracia y słu- 
żebnicy WM. 

Aby się nie omieskało strony naszy w dawaniu znać WM. o thym, 
co się z namy dzieie, tedy iako do thego czassu iusz po kilkakroc, tak 
i terass thu do Francforthu prziiechawszy, chcielizmy WM. naszym mci- 
wym p. oznaimic o sobie y o przipadkach naszich. Z wtorego pisania na- 
szego z Lipska raczełiście WM. wirozumiec, iako kurfirst Sasky, za które- 
go pissaniem do nas czass niektóry zadzierzecessmy się mussiely, za spra- 
wą JM. pana Sanockiego, który do niego imieniem naszym iezdzic raczel, 
pozwolieł nam thego słownie, abyzmy przess ziemie dzierżawy iego prze- 
ieckaly wolnie, y tho, zezmy nyc nie nie mieszkaiąc z Lipska zarass w dro- 
gę dały się pusciely *) Ale mało co uiachawszy, szesc mil tiłko, do Nau- 
burku, miasta thego tho xiazecia Saskiego, bełizmy zasie zachamowany 



Digitized by 



Google 



22 

nad wszelaką nadzielę nasze podobno przess pultora dnia od rady tegosz 
tho miasta, przeto isz zadny o przepusczeniu naszym od xięzęcia nowy 
naaky nie miely, mimo pierwszą, która im bela od kilka niedziel dana, 
aby żadnego polaka y francuza w znacznym poecie przez xiązecą ziemie 
nie przepusczaly przetho tho, iszby miely coś Rptey skodliwego practi- 
cowac. Jednak o wtorym dniu, gdy do xiązęcia o nas dac znano (!), przi- 
bily listy, aby nass nie chamowano. My tesz, aczezmy się lacwie domislac 
mogły, ze takowemu xiązęciu nie tak schodzielo na posliech, przess które - 
by wedle thego iako nam od niego obiecano, wolą swą oznaimic mogl 
w czass do tych miast, przess które nam droga prziszła, iako podobno 
w tym więcy szukano occasiey, aby nam, a zathyra snąc wszitky Koronie 
nieprawie prziiacielską prziiasn okazały *); jednak, nie chcąc na then czass 
thego baczic a woląc integrum hoc negotium na WM. iako starsze swe 
włozic, dały w drogę pośpieszelismy się y iusz ostatek ziemie iego y xią- 
zath Weinmerskich, sinowcow iego, którą on rządzy, bess dalszego za- 
trudnienia przeiachalismy. Gdy do Hessij prziszlo y landgrabie JM. Hes- 
skiego w thym chęć poznalizmy prziiacielską, isz za pissaniem naszym *) 
nie tilko wolno nass przepusciel, ale y slugy swe niektóre posiał, aby nass 
przes grunth iego prowadzieły, przess które winszował nie tilko nam, ale 
y panu nowo obranemu fortunnego przeiachania do tak zacnego królestwa 
y do regimentu iego, offiaruiąc wszitką swą powolną życzliwość. Tosz nie- 
mal humanitatem nam takiesz abbas Fuldensis, nie posłedny w tych krai- 
nach pan, pokazał; zathym tesz y graffa z Hanu ^) niektóre miasteczka 
spokoinie przeiachawszy, tu do Francofortu, z lasky Bozky wsziscy iachaw- 
szy zdrowo, prziiachalizmy, gdzie nass ucciwio przeciwko nam wislawszy 
senatus thego miasta przyiąJ. Stąd iusz isz nam mniejsza ^) częsc drogy przess 
niemieczką ziemie zostaie, acz iescze niektórych panów, co nam nie wie- 
my iako sprziiaią, państwa nam załiegły, iako Pałatini Rheni, którym 
nass naiwięczy ludzie trwożą, et ArchiepiscopiMoguntinensiselectorisetc. \ 
do ktorich posłaliśmy o liberum transitum y czekamy respoiisum ^); jednak 
wolemy sobie dobrze tuszic, ze da-li Bog y ten ostatek bess omieszkania, 
iakosz się w drogę dały pusczamy, przebędziemy y tho, coście nam WM. 
zliecic raczeły, z wiarą y wszelaką oyczyzney swey zicznoscią (!), da Pan 
Bog, sprawięmy. Ale im ^) mnij nam iusz w przeiechaniu naszym pokaźnie 
się niebezpieczeństwa, tym więcy nam o thym misły przybywa, iako i kto- 
rędybismy zass miely ucciwie y bespiecznie wespolek y z Kr. JM. electem 
panem naszym do WM. przebić; y bacząc, iako na thym wielie Rptey 
naszy nałiezy, aby tho richjo belo, tedy rozumiem, ze thesz tho WM. stro- 
ny swey przebiwac y obmisłiwac raczicie. A miedzy inszemy rzeczamy 
wedle zdania naszego tho do thego wielie ma pomoc, czego nic nie wąthpie- 



Digitized by 



Google 



23 

my, zescie \VM. s powinnoscy swich wedlie starodawnego zwiczaiu y ex 
ratioae foederum uczinyc zaniechać nie raczili y zescie panom wszitkym 
confaederatis koronnym przess zacne wedlie stanu każdego ossoby o they 
electiey swey oznaimiely, aby iusz każdy, wiedząc w tym zgodę WM., 
ignorantiey nie pretendowały, którą dotąd się sczicic może, dokąd w tym 
a confederatis nie będzie solenniter obwiesczon; co my przipusczamy WM., 
iako starszym Radom uwazeniu. Przichodzy nąm y tho często na misi, 
iako iest rzecz bardzo potrzebna, aby sie wszitkie xiązetha lenne w tym 
także obwiescieły y czas praestandi homagii, aby się ym de mcre intimo- 
wal bez mieszkania, gdisz są pewne iuris feudalis fatalia, w ktorich 
powinni domini feudi feudatarios swych w thym reąuirowac. Ale będąc 
miloscy WM. ku Rptey y starania o ny dobrze świadomy, mney się o thym 
trosczemy, będąc pewni, ze WM. the wszitkie potrzeby iako y dobrze 
przed namy mlodszimy obaczic, tak tesz iusz y odprawidzescie (!) raczely, 
y coby iescze ku temu naliczało, obmisliwac nie zaniechacie WM., o co 
y my pilnie prosiemy. Zaczym my the y inne Rptey każde potrzeby mą- 
dremu obmyslawaniu WM. poruczaiąc a zasię rady y wsze postępky WM. 
sprawie y obronie Pana Boga wszechmogącego podawaiąc, siebie y bra- 
terskie sluzby nasze w laskę WM. naszym mciwym p. zaliecamy. Data 
z Francofortu ad Maenum 29 lulii Anno Domini 1573. 

WM. naszich mciwych p. powolny a ziczliwy bracia y słudzy. 

Adam Konarsky z Cobelina, episcopus Posnaniensis. loannes z Tomic, 
castellanus Gnesnensis. Andreas comes a Górka, castellanus Miedzirzecensis. 
loannes Herburth de Fulstyn, castellanus Sanocensis. loannes Zamoy- 
sky, capitaneus Belzensis. Nicolaus Firley, capitaneus Cazimiriensis. 
loannes de Zborów, capitaneus Odałanoviensis. Nicolaus de Tomice. Ale- 
xander Pronssky. 

S c h a e d a. 

Tak sam sliszec, jakosz tho y pan Sanocky sliszal od rad xiazęcia 
Saskiego, iszby principes Imperii miely sie ziechac ad decimam diem Au- 
gusti (iedno o mieiscu nie wiemy pewnie), gdzie tesz y Cessarz bydz ma 
Tamby chciely inne consiłia impediendi itineris Regis electi; o czym iezły 
WM. raczicie posHszec, dobrzeby (wszakże salvo meliori iudicio WM.), aby 
tam WM. posłać na ten ziazd raczily, staraiąc sie o przeiezdzie pana na- 
szego; iakosz za spozdzeniem czassu nie wiemy, aby mu iusz prziszlo mo- 
rzem iachac. 

Possełamy przy tym WM. foedera, z ktorimy ie ma Korona Polska 
tak, iako ie spiśsał JM. pan Zamoisky, starosta Belsky, który z iego 
wiadomość ma skarbu koronnego regestru (!) i^). 

S tymy ma Korona Polska foedera: Z domem Rakusskym rationes (!) 



Digitized by 



Google 



24 

omnium Regnorum et Dominorum haereditariarum, co sie soiaga y na 
Inderlanth y na Hispanią za przyieciem thego foederis per Carolura 
Qaintam. Item ossobne foedera cum Regno Bohemiae. Ossobne cum 
Regno Hungarie. Ossobne cum Ducibus Silesiae, ossobne cum Regno 
Daniae et Sueciae, cum domo Bavarica. Cum Brandeburgensi rozmaite 
contracti. Item foedus cum domo Stetinensi. Foedus cum Mehelburgensi- 
bus. Item s cessarzem Tureczkym. Z Wolochy. Z czarzem Przekopskym. 
Liemne (I) pothim Xiązętha: Pruskie, Kurlandskie, Xiazetha Pomor- 
skie, Margraff albo Elector Brandebursky i Xiazę z Anspachu. 

*) streścił Itst mniejszy Heidenatein Rer. polon. str. 3$, 

•) Streszczony 7V tern miejscu list napisali posłowie do rcui koronnych z Lipska ig VII 
^573 (pierwszy list do rad kor. por. Nr, 16); współczesna kopia tego listu znajduje sią w DzieUDiku 
Górki /. 107 i Kopiaryuszu Konar.->kiego /. 660 — 66i {por. Nr. 75). Wzmiankuje o nim Hciden- 
Btein Rer. polon. str. 34. Por. Nr, 15 uw. 3. 

') Zdarzenie to ilustrują listy posłów do administratorów biskupstwa naumburskiego 
t Naumburga z 20 VII IS73 ' odpowiedź na to tegot dnia (Dziennik Górki /. c. f. 108 i no 
Kopiaryusz Konarskiego /. 662), Por. Heidenstein Rer. polon. 34' 

*) List posłów do Wilhelma landgrafa heskiego z Donnstatten 22 VII 1573 z prośbą owal- 
ne przejście i iyczliwa odpowiedi tegot z Spangenbergu 23 VII 1573 (Dziennik Górki) /. c. f. 112 
i 113 i Kopiaryusz Konarskiego Ic/. 663 por. Heidenstein /. c, 

^ Hrabstwo Hanau, Wszystkie stacye posłów w podróiy zaznaczone są u Orzelskiego wyd. 
Petersb. 1808. ^) W Mss. Zamoy. i Dzików, jest miey^ca. 

'') Z Wachy 24 VII IS73 wyszły od posłów listy do Baltazara opata fuldeńskiego^ do ra- 
dy miasta Frank furta y do Frydryka palatyna reńskiego (Dziennik Górki Ic. 114)^ a z Fuldy 26 
VII 1573 do arcybiskupa mogunckiego (Kopiaryudz Konarskiego 663). Por. Hudenatein l.c 

•) Fryderyk elektor palatynatu wysłał im istotnie paszport (z datą Heidelberg 30 VII 1574), 
a list {z 2Q VII) tylko do posłów ewangelickiego wyznania zalecający spraw- wypędzonych z Frań- 
cyi hugenotow z załączeniem memoryału tychie. Tomicki i Górka odpowiedzieli iyczliwie Ustem 
z Baumholder : VIII 1573* (Dyaryusz Górki /. c. 122—125). 

•) W Mss. Zamoy. i Dzików, jest me. 

1°) W takich wypadkach uciekali się posłowie dlatego do Zamoyskiego j gdy i jako badacz 
archiwum koronnego mógł dać w tym względzie dokładne wskazówki. Porówn. Wierzbowski, 
Uchansciana I Nr, 142 str, 198. 

20. Posłowie poUcydo rad koronnych. Pont-a-Mousson 8 VIII 1573. 

Donoszą^ te przybyli do Mełzu. Przywitali ich posłowie od króla francuskiego. 
Nie pochwalają^ te marszałek lit, Radziwiłł i Łaski wojewoda sieradzki mieli jut 
audyencyę u elekta i że tentejut wysłał sekretarza sxv€go Basin'a do Polski ^). 

Mss, BibL Dzików, i łiibl, Ord. Zamoy. Dziennik Górki {por. Nr, 15) f. 140 z zaznaczonym 
w nagłówku adresem: Ich M. Panom a Radom koronnym y Wielkiego Księstwa Litewbkiego, 
naszym mci wy m panom a bracy. 

Mciwy Panowie a bracia nam ossobliwie łaskawy. Sluzby nasze 
życzliwe y powolne w łaskę WM. naszych mciwich panów zaliecaray, do- 
brego zdrowia y wszech fortun WJI. od Pana Boga życząc. 



Digitized by 



Google 



Raczeliscie WM. nassy mciwi p. wyrozumieć s pierwszych listów, co 
sie z namy działo asz do Francofortu '). Teraz WM. naszym mciwym p. 
oznaimuiemy, zezmy iusz z laski Bozij prziiaclialy do Meczu, nie uznawszy 
po żadnym innym okrom curfirsta Saskiego niechęcy, który iednak, iakoz- 
my WM. oznaimily, znacznie nic nam niechęcy nie pokazał. Palatinus Re- 
ni, ten nam z chęcią literas passus posiał ^), aczesmy tilko w iednym iego 
mieście *) biły, folguiąc skróceniu drogy. Tu od gubernatora miesca thego 
iezdezmy z wielką ucciwoscią przyecy. Kroi JM. Francussky y Królowa 
Jey M. matka raczely do nass te listy przislac, których WM. przekłady 
posselamy, y raczely deputować ku prowadzeniu nass do Pariza grabie de 
Brienne et Episcopum Lingonensem *), którzy acz rożnie przyiachaly, bo 
ieden po drugim w kilka dni, wszak obadwa przyiely nass imieniem kró- 
lów Ich M. amantissimis et honorificis verbis, opowiadaiąc radość krolow 
Ich M. s przyiachania naszego, y wdzięczność wielką s tey electy z offia- 
rowaniem niemałym ®). Czynią sam nam uccivosć taką, iaka przistoy posłom 
od taky Korony y thym, którzy s tak wiełkym possełstwem posłany są. 
A ten comes z biskupem tedy nass prowadzić asz do Paryża maią, dzissna 
noc mamy bydz u Xiązecia Lotarinskiego, szwagra królewskiego. Daie nam 
the sprawę ten pan grabią, jsz Kroi JM. pan nasz zwolony dobrze zdrów 
y gothow iest tak ziemią, iako morzem, iako potrzeba przyniesie, w drogę 
się udać prima Septembris; a tak my tesż będziemy się pospieszać a starać, 
iakobizmy tho wszitko prziwiedły in executionem, co się przy clectiey 
postanowieło, a nam przess WM. zliecielo, y mogły z Królem TSL do Ko- 
rony co narichły się wrocic. Stawielismy się do Meczu ci, cozmy sie pod- 
pissaly na thym liście ku WM. Pan woiewoda Sieraczky y pan Radziwił ^), 
prziiachawszy tu naprzód, acz mięły pewną o nass wiadomość, zezmy za 
nimy bydz mięły, nie czeka iąc nass, samy do Pariza naprzód iachały y tam 
sobie audientią apud electum Regem, czego mamy pewną wiadomość, zie- 
dnaly; co iezly bydz miało, WM. lepszemu baczeniu przipusczamy, zwła- 
scza bacząc odprawę nasze, iakozmy są od wszech stanów odprawieny. 
Kroi Jil. electus wiprawieł do Połsky secretarza Basinum ^), który nass 
iadac iusz w Mecu zastał, nie wiemy, z iakym poselstwem y listlimy, nie 
dołoziwszy się nass, o ktorich iusz wiedział w drodze. Isz to rzecz nie 
zdała się nam bydz boni exempłi, aby electus iusz miał poselstwa odpra- 
wować iakie okrom wiadomości nas posłów, iescze nie będąc rex renuncia- 
tus per decretum comitiorum, który my zliecony niesiemy, tedy expostu- 
lowalizmy o the rzecz przed grabią de familia Lucemburgica, który nam 
iest przydan do prowadzenia, y przed xiedzem opatem ^), który w Polscze 
był. A they expostułaty zdała się nam bydz prziczyna słuszna, aby rex 
electus nie wprawował sie w tho, aby miał co privata albo absoluta po- 



Digitized by 



Google 




M^ 



& * 



f^r" 



2e 

testate odprawowac, bo principiis zawsze obstandum. Jakosz y cum electo 
rege mowie umislilizmy, acz-cy w tym go winnym tak bardzo bydz nie 
baczemy, gdisz ieszcze wiedzieć nie może praw y wolnoscy naszych, iako 
te, którzy iemu do thego Rady dodały; y zda-ly się WM. o thym-ad 
electum pisać, daiąc mu znać, isz thego czynić nie miał, a tho dla thego, 
aby to na nass samych nie zostawało, tedy tho przipusczamy mełiori iudi- 
cio WM. Będą WM. w to raczily potrafić, iako się tho honeste uczyni. 
Zaluiemy thego, isz pan Woinicki przybydz nam nie raczeł przess zadzier- 
zenie w Nesie, iako słiszemy, od Cessarza JM. O panu Raciąsskym '") nic 
nie wiemy. Mamy thę nadzieie, isz da-ły Bog wszitko sprawiwszy dobrze 
do WM. swrociemy się. Panie Boże day, abizmy WM. w dobrym zdrowiu 
zastały. Ziazd xiąząth Rzesskich, o ktorichezmy WM. pisały "), iusz pew- 
nie wiemy, isz będzie 10 Augusti we Francforcie. Co szie w Polscze dzieie 
w tym odiachaniu naszym, prosiemy, abiscie WM. nam oznaimowaó raczi- 
ły. aby my tesz to wiedząc, sprawy nasze k temu accomodowały. Także 
około Cesarza JM. raczcie nam WM. pisać, iako się nam stawy. Załecamy 
się WM. swych mciwych p. w łaskę. Datum Pons Mosełłae 8 die Augu- 
sti 1573. 

WM. swych mciwych p. powołny bracia y słudzy. 

Adam Konarsky, Episcopus Posnaniensis. loannes de Thomice, castel- 
łanus Gnesnensis. Andreas comes a G-orka, castełłanus Miedzirzecensis. loan- 
nes Herburth de Fułstin, castełłanus Sanocensis. loannes Zamoysky, 
Sarii capitaneus Bełzensis. Nicołaus Firłey de Dąmbrovica, capi- 
1 aneus Casimirensis. loannes de Zborów, capitaneus Odołanoviensis. Ale- 
xander Pronssky, pałatinides Kiioviensis. loannes de Thomice. 

») Streścił ten list Heidenstein Rer. Polon, str, 36, 

2) Por, Nr, 19, 

3) Por, list posłów do Fryderyka palatyna reńskiego z Wachy 24 VII, 1573, (Dziennik 
Górki Ic. 114) Wzmianka u Hcidens teina Rer. pol. str, 34, Paszport wydany z Heidelbergu 30, 
VII 1573 (Dziennik Górki Ic, 121), 

*) Oelnhausen, 

*) Jan de Luxembourg, hrabia de Brienne i Karol des Cars, biskup de Langres, Listy 
7VSpomniane króla francuskiego i jego matki {z 18 VI{ 1573) uwierzytelniają tych dwóch wysłańców 
i znajdują się właśnie w polskiem współczesnem tłómaczeniu w Dzienniku Górki /. c, f, 127. 

8) Za te witania podziękowali posłowie królo7oi francuskiemu i Henrykowi Walezemu 
w listach pisanych z Chalons 14 VIII i $7 3 (Dziennik Górki l.c. i Kop. Konarskiego/. 677—8), 
Zarazem dzitikują tu posłowie za starania ich o usuniącie przeszkód w czasie podróiy posłów przez 
Niemcy i za listy w tym celu przez nich obu do posłów pisane {z Bologne n VIII 1574 Dyar. Górki). 

^) Olbracht Łaski i Mik, Krzysztof Radziwiłł Sierotka marsz, nadw, lit. 

8) Jan Basin, sekretarz królewski. Instrukcya mu dana Noailled, Henri de Yalois, /// 
str. 474- 



Digitized by 



Google 




^) Idzi dć Noailles^ opał de VIsle, 

'<^) Jan Tączyński^ kasztelan wojnicki zatrzymany na śląsku w Nissie^ Stanisław Krzycki 
kasztelan, raciąski zatrzymany przez Duńczyków^ for, Heidenstein Rer. pol. 31 ^., Orzelski wyd. 
Petersb. 1858 I słr, 138, 

") Por. Nr. 10, 

21. Po8łowie polscy do rad koronnych. Paryż, 18 IX 1573. 

Donoszą o przybyciu sivem do Paryża i audyencyi na dworze królewskim. Dzięki 

ich usilnym slaraniom pacia convenla w zupełności potwierdzono. Proszą^ aby 

senatorowie czekali w Krakowie na przybycie Zborowskiego. 

Bibl, Dzików, i Bibl. Ord, Zamoy, w Dzienniku Górki (por. Nr, 1$ uw, i). Nadto Bibl. 
Ord, Zamoy, Ms, 1156 str, 218 (kopia z XVI w.) i ser, III t, I Nr. 3, — Bibl, Publicz, Petersb. 
Latin, F, IV 33 f, 52 b. {skąd wydruk, Wierzbowski, Uchansciana /. IV str. 287 j Nr, sg), 
lVszystko kopie współczesne. Tei Teka Naruszewicza Czar tor, 82 str. 2og. Nr, 50, Kopie pochodzą 
9 bardzo różnych redakcyi *). Osobną stanowi kopia w Dzienniku Górki, inne zbliiają sią do 
siebie. Tu sią ogłasza według Dziennika Górki, 70 którym nagłówek: List do Ich M. Panów 
a Rad Corony Polsky. 

Wielmożny Panowie bracia nam Mcziwy etc. 

Zezmy WM. naszym mciwym p. przesten czas dlugy nic nie pisały, 
nie insza iest thego prziczyna, iedno isz poslow ku WM. nie mielizmy, 
a przy sobie po wyiachaniu naszym nie mielizmy, iedno p. Krupkę '), 
Króla JM. komornika. Wszakże gdyby co beło pilnego a potrzebnego 
przytrafieło się, na naszyby belo pilnoscy nic nie zeszło. Teras to WM. 
oznaimuiemy, zezmy za laskę Bożą dobrze zdrowy do Paryża XIX Au- 
gust! prziiachaly, przyiecy z wielką ucciwoscią y wdzięcznością, któ- 
rą y terass we wszitkich sprawach znamy. Trzeciego dnia po przyiacha- 
niu swym, withalismy Króla JM. francuskiego, matkę i Królową Jey M. 
starszą y młodą. Pothym nazaiutrz ') Pana naszego electa, a po nym 
Króla nawarskiego y cardinaly *). Jakie staranie nasze było, aby sprawy, 
nam od Rptey poruczone, dobrze skonczely sie, WM. uznać to będziecie 
raczely s prziwileiow declaratiey, nam od J. Kr. M. danych, gdisz articu- 
ly nam od WM. dane beły nieostrożnie dossic y niedołoznie spissane, po- 
trzeba beło thego starania y pilnoscy, iakoby się to wszitko obwarowało 
y dołozeło, cokolwiek by na pothym trudność iaką albo wątpliwość przy- 
nieść w tych articuUech mogło. A tak za pilnym a usilnym staraniem 
naszym do thego prziszło, ze the articuły tak są decłarowane y wedle po- 
trzeby od obudwu Krolow potwierdzone, isz iusz w nich zadny wąthpli- 
woscy niemasz. Za co isz od WM. wdzięczność odniesiemy, nie wąthpiemy, 
gdisz my zdrowia, kosztu, pracy nie litowały, abizmy iedno RPtey dobrze 
posluzeły. Których prziwileiow exempla WM. JM. p. Zborowsky przynie- 
sie; a the poprzissięzone są od obudwu Kroliow X Septembris w koscie- 



Digitized by 



Google 



28 

lie *), a 13 thegosz miesiąca pan nasz Electus solenni pompa do Paryża 
wiachat. A isz p. Zborowsky s poisr^odku nas iest od Króla JM. do WM. 
posłany ^), ten WM. o wszitkym naszym staraniu sprawę da. Jezly Krup- 
ka WM. w Krakowie zastanie, prosieray, aby WM. raczely tam w Krako- 
wie p. Zborowskiego czekać, który sie do WM. pospieszać będzie, s któ- 
rego rzeczy wielie potrzebnych WM. wirozumieo będziecie raczely, także 
y o przyiachaniu naszim do Corony y do Krakowa. Poruczamy się etc. 
Parisiis 18 Septembris 1573. 

WM. naszich mcziwich Panów powolni służebnicy: 
Adam Konarski, Biskup Poznański. Jan z Tomicz, Castellan Gnieź- 
nieński. Jan Herborth, Castellan Sanoczki. Jan Zamoyski starosta 
Bel z ki. Mikolay Fierley z Dąbrowice, Starosta Kazimierski®). Jan Zbo- 
rowski ze Zborowa. Aleksander Praski m. p. 

*) Streszczenie tego Ustu u Heidensteina Rer. polon, str, 44 b. 

') Konrad z Przecławia (Przecłaicski) Krupka, 

*) Błędnie wydrukowano Uchanac. /. r.: 21 tegoż miesiąca kroIe odwitaliśmy z objaśnie- 
niem^ żęto znaczy Karola IX i Henryka Walezego, gdyt w kopiach Ms, 1156 i T. I Nr. Syjest 
., Krolla**, Istotnie w Dzienniku Górki zapisano, te Henryka Walezego -sbitali dopiero 22 IX. 

*) W kopii Petersburskiej niniejszego listu (UchanBC. /. c.) jest mozea o 4 kardynałach tj. 
Karol Bourbonf Karol Lotaryngski Ludwik Gwizyusz i Aloizy d^Este, 

•) Odtąd dalszy ciąg zdania w kopii Petersburskiej i Bibl, Ord, Zamoy. T, I Nr. j, 
brzmi: a 14 dekret elekcyi oddaliśmy i renuncyowali, {w Ms, 11 $6 jest 12 IX). Tymczasem 
•w Dziennika Górki, « Heidensteina i Noailles, Henride Yalois//, j72,/orfa«^>/j/A'. Uroczysty 
zaś ujazd nie odbył się jak mowa w tekście 13 IX, ale według Dziennika Górki z' Heidensteina 
43 b. (w wyd. Petersburskiem str. 109 błędnie postridie przetłómaczono „trzeciego dnia") 14 IX. 

^) Heidenstein, Rer. polon, str, 44 b. 

'J Kopia Petersburska ma 17 IX. Kopie Bibl. Ord, Zamoys, {Ms, tis6 i T, I Nr, 3) 
mają ig IX, Najlepsza data jest 18 IX podana w Dzienniku Górki. W tymże boioiem Dzienni- 
ku tui przed tym listem czytamy: Die 18 Septembris. Wyprawiely Ich M. P. Posłowie Przc-c- 
lawskiego Krupkę do Ich M. Panów Senatorów Polskych b tym listem. 

^) Podpisów brak w Dzienniku Górki, Szereg podpisów potąd znajdują się w kopii T, /, 
Nr. 3. Dwa następne podpisy dodane w Ms. 1156, który w pierwszym wierszu ma tylko WM. 
wszech ra. p. i przy podpisie Herburta nadto starosta Przemyski. 

22. Zamoyski do Pawła Manucjusza. Melun, 19 X 1573. 

Donosi o swych losach i pragnie powrócić do przerwanych słudyów; 
prosi o wskazÓ7vkc^ których uczo7iych włoskich spro7vadzić na 7iniwersyłci 
krakowski: posyła swą przemowę do Henryka Walezego, 

Bibl, Ord, Zamoy, Ser, I pi. /. Minuta z wlasnorticznymi poprawkarni Zamoyskiego^ z wła- 
snoręcznym naglÓ7vkiem: ^Paulo Manutio" / własnooccznym podpisem. Na końcu dopisano obcą rę- 
ką adres-. ^Excellentissimo domino Paulo Manutio domino et amico chari^simo et obseryan- 
do*. Bibl. Czarter. Ms, 2242 nr, 40, kopia z XIX w. 



Digitized by 



Google 



29 

Salutem. Postquam ex otio Patavino a patre revocatus in patriam redii, 
aliąaot iam annos eontinuos omni ea iucunditate, quae ex honestissima- 
rum arbium et disciplinarum tractatione percipitur, carai. Namque pri- 
mum cum a patre in regiam deduetus essem, iis robus occupatus eram^), 
ąuarum procuratio aliis quidem praeclara et magnifica, mihi vero naturae 
habitu quodam, educationo ac litterarum studiis confirmato, ab omni am- 
bitione abhorrenti, etsi non inutilis prorsus, ab ea tamen, in qua ego ex- 
tremam bonorum constituo*), animi tranquillitate et securitate aliena vide- 
batur et vel hoc nomine non laudanda, quod omnem mihi pristinorum 
meorum stadiorum consuetudinem adimebat*). Deinde vero eas inconstan- 
tis fortunae vires expertus sum, ut me eodem prope teinpore aiigeret et 
ornaret, et gravissimis easibus adfligeret, patre primum dignitate, homi- 
num favore et rei militaris laude florente, post vero quindecimo a morte 
patris die, a nuptiis autem vix anno exacto, uxore castissima modestissi- 
ma et nobilissima amissa *), et postremo rege etiam ipso extincto. Cuius 
mors non modo raeis commodis,- ob eius praeclaram erga me voluntatem, 
plurimum detraxisse, verum etiam imperio nostro finem attulisse iudi- 
cabatur. Itaquo quemadmodum antę repub. incolumi et ab omni periculo re- 
mota, si meo iudicio standuro, non patris et propinquorum non modo mo- 
nitis, sed etiam flagitationi satisfaciendum esset, negotium ipse mihi prop- 
ter honorum spem nunquam parassem, ita illi perturbatae et in extremum 
discrimen adductae gravissimo in omnium mętu et trepidatione, opis quan- 
tum possem*) ferendum putavi. Quo factum est, ut in prisca et pene obso- 
leta interregnorum sevoritate ac comitiorum regalium, quae n o s t r a p a- 
trumque nostrorum memoria, dum**) stirps posteriorum regum no- 
strorum de imperio nostro et libertate optime meritorum extabat, iam prope 
dicis tantum caussa obibantur, sanctitate etcastitate referenda et revocanda cam 
bonis et patriae amantibus civibus pro virili elaboraverim: id quod inclinato 
et minanti ruinam regno nostro non parum firmamenti et stabilitatis ad- 
didisse ac illud, quasi" navem gubernatore orbatam ac in altum marę 
proiectam^), tempestatibus imminentibus in portum restituisse videtur. 
Hic me iam pędem figere et consistere cupientem consensus et vo- 
luntas omnium civium®), ut regis advocandi morę maiorum caussa in 
Galliam cum quibusdam una legat is proficisci necesse haberem, quod antę in 
Gallia a1iquot ineuntis aetatis annos consumpsissem, impuUit (!) ^). Iam igitur 
postquam hoc extremo regis designati deducendi in regnum et legationis 
ordinibus renunciandae, labore perfunct as fuero, in tranquilła et flo- 
rente, ut spero, repub. nihil aliud reliquum fore video, quod me assidue de in- 
termissis studiis revocandis cogitantem impedire possit. Cum vero hoc 
constitutum habeam, non possum de iis quoque, quibus litterae plurimum 



Digitized by 



Google 



30 

debent, non cogitare ac de te uno potissimum, cuius ingenio, eruditione 
ac eloąuentia eae artes, quas ego amo, exornatae sunt et a quo imprimis 
in iis difficultatibus, quae me in veterum libris morabuntur, mihi auiiliam 
quaerendum esse videam. Haec potissimum caussa feeit, ut has litteras ad 
te darem. Qaod te, qui me ultro antea prior litteiis tuis humanissime ad 
me scriptis compellaveris, non moleste laturum et in posterum^®) me, si 
quid ad te per litteras de communibus nostris studiis retulero, haud gra- 
vatim consilio adiuturum confido. Ad haec cum in nostro interregno la- 
ta sit lex de gymnasio Oracoviensi a rege accitis undique viris eruditis 
instaurando ^^), consulere te volui de iis, quosin Italia qaovis in genere ar- 
tium excellere existimes ac quos Cracoviam venturos credas. Cracovia 
ea urbs est, quae et omnium rerum copia aiFluat et elegantia ac 
humanitate incolarum paucis Italicarum urbium concedat. Pro cuius- 
vis vero doctoris existimatione ac fama regem ampla praemia proposi- 
turum arbitror. Qaa de re ab ordinibus cum rege, quamprimum in Po- 
loniam venerit, in concilio communi omnium populorum regni nostri 
ad XrV Calendas Februarii indicto agetur. Propterea oro, ut de eo maturę 
mihi significes, ne et in hac parte litteris desim et de iis, quorum operani 
gymnasio nostro splendorem aiferre posse ex te intelligam, regem et ordi- 
nes admoneam. 

Extorsit mihi in hac legatione summa istorum hominum sub ad- 
ventum nostrum laetitia et gratulatio oratiunculam **) nescio quam. 
Hanc etsi ipse, postquam me collegi, condemnandam putaverim, tamen ad 
te mitto, ut qua legę, quibusve criminibus maxime condemnanda sit, a te 
sciam. Yale. Festa Melunensi. Xr\^ Kalendas Novembris MDLX[II "). 
loannes Sarius de Zamoście Belsensis et Zamechensis Capitaneus. 

*) Jl^asnor^czne poprawhi luh dodatki uwidacznia się w tekście a w odsyłaczu zaznacza 
si(i słowa przez Zamoyskiego przekreślone. Tu przekreślił', me vereari oportuit. 

') Zamiast constituebam. ') Zamiast eripiebant. 

*) Ojciec Stanisław urn. 4 IV^ tona zai Anna córka Hieronima Ossolińskiego kasztel, 
sandom, 14 IV IS72 (Heidenstein Vita Zaraoi3cii str, 12). Czy Zamoyski pisząc ąuindecirao nie 
popełnił omyłki zamiast undecimo? 

5) Zamiast potui. ^) Przekreślił quoad i swe własnoręczne siiperioribus temporibus. 

^) Zamiast in alto mari. *) Zamiast preces civium mcorura. 

^) Zamiast impullere. ^^) Zamiast demum. 
") Por. Vol. leg. wyd. z r. 1733, 11^ 861. 

*') loan. Sarii Zamoscii Belpensis et Zamechensis Praefecti ac in Galliam Legati Ora- 
tio, qua Henric. Yalcsium Regem renuaciat Lutetiae Parisiorum. Ex Officina Fodcrici Mo- 
lelU Typographii Regli. MDLXXXIII. Cum Privilegio Regis (2ob. w Dodatkach). 

^*) Data błędna. Widoczna pomyłka wskutek opuszczenia jednego „X". Miejscowość i datę 
naznaczył lołasnoręcznie Zamoyski przekreśliwszy własnoręcznie napisaną'. Lutetia. O pobycie po- 
słów polskich w Forta Melloni wspomina Heidenstein Rer. polon, str, 45, 



Digitized by 



Google 



HI 

28. Posłowie polscy do Henryka Walezego. Toul, 7 XI 1573. 

Przedstawiają jakie 7tiebezpieczeńshva mogą spaść na kraj w razie dalszego 

zwlekania wyjazdu króla do Polski, zbijają wiadomość^ jakoby spokój panował 

w Polsce i naglą go do pośpiechu, 

Bibl. Baworow, Kopia współczesna w Kopiaryuszu KonawkiegO /. 733 i w ^ihl, Ord, Za- 
moy. w Dzienniku Górki (por. Nr, 75, uw, i) z nagłówkiem: Serenissimo Principi Henrico Electo 
Regi Poloniae. 

Serenissime Rex ac Domine clementissime. Servitia nostra M-tati 
Yestrae commendamus et Deum Optimum Maximum praecamur, ut M-tatem 
Yestram diu incolumem ac florentem conservet. 

Oom ex litteris christianissimi Regis, fratris M-tatis Yestrae, ad do- 
minum de Ognon scriptis cognoverimu8 discessum M-tatis Yestrae Parisiis 
ad Y diem huius mensis dilatam, dies vero, qua M-tatis se sistere M-tas 
Yestra promisit, lam instet, M-tati Yestrae in memoriam revocandum pu- 
tavimus, quantum et M-tatis Yestrae et Reipub. nostrae intersit, ne ultra 
tempus assignatum M-tatis Yestrae discessus in Poloniam extrahatur. Ete- 
nim postquam M-tas Yestra Parisios est profecta, R-mus D-nus Episcopus 
Posnaniensis a suis ex Polonia intellexit nobilitatem expectando adventum 
M-tatis Yestrae iam summo taedio affici, propterea quod multi ob iustitiam ^) 
maxima damna patiantur, omnes vero a finitimis in dies aliquid hostile 
vereantur. Accepit quoque non deesse eos, qni semina discordiae iaciant. 
In ipsis etiam litteris a Basino Yillaecotrium ^) ad M-tatem Yestram mis- 
sis nihil sanę animadvertere potuimus, quod nobis magnopere spem de 
tranquilitate regni illius facere debeat, immo omnia fere magnam nobis 
sollicitudinem afferunt. Primum in Prussia Dantisci, tantae civitatis, mo- 
tus, quae siquid moliatur, haud sanę id suis tantum viribus freta suscepis- 
se videatur. Deinde vero Turcorum imperator Tartarique excursione no- 
strorum militum irritati, quod aliis vicini regni nostri, qui nostram cum 
Turco coniunctionem sub hoc Reipub. nostrae tempus potissimum refor- 
midabant, animos ad audendum aliquid addere quaeat, praeter periculum, 
qnod ab ipsis Tartaris Turcoque ditionibus regni impendit, cum non solum 
nos, sed omnes christiani populi sciant eam istonim hominum'esse consue- 
tudinem, ut laesi par pro pari semper referrant. Moschus, ut ex ipsius 
epistolae exeraplo ad M-tatem Yestram misso *) apparet, hac spe inducias 
se observaturum poUicetur a XY Augusti ad annum, quod existimarit 
diem, ad quam se sistat in regno, XI Novembris M-tati Yestrae esse in 
comitiis electionis praefixara; ad quam nisi M-tas Yestra in regno se siste- 
rit, nova comitia creandi regis ordines obituros, in quibus ratio illius ha- 



Digitized by 



Google 



32 

beatur *). Itaque timendum est, ne primum occulte aliquid moliatur, dein- 
de, ubi id non successerit, ad arma confagiat. Caeterum scribit Basinus 
nuntio, ąuem attulit de celeri il-tatis Yestrae in Poloniam adventu, Polo- 
niam esse recreatam et occulta consilia quorundam, qui nondum spem 
regni consequendi abiecerant, fracta. Quod cum ita evenerit,' certę mora 
M-tatis Yestrae maximum maerorem yicissim omnibus adferret et, si qui 
sint, quorum cupiditas regnandi in Polonia nondum deferbuit, ad sollici- 
tandos nobilitatis animos vi maiore incumbent moramque M-tatis Yestrae 
inde proficisci persuadere conabuntur, vel quod M-tas Yestra regaum 
illud parvi faciat, vel quod M-tati Yestrae iter in Poloniam propter diffi- 
cultates, quas vel in Gallia habeat, vel in Germania vereatur, in perpe- 
tuum clausum sit. Haec M-tati Yestrae aperte et sincere scribimus et 
tanquam subditi tam M-tatis Yestrae quam Reipub. nostrae causa suade- 
mus, quemadmodum etiam saepe coram consuluiraus. Nec certę quemquam 
adeo abhorrentem a M-tatis Yestrae dignitate et Reipub. nostrae salute 
reperiri arbitramur, qui diversum aliquid M-tati Yestrae ex Polonia scrip- 
serit; sed si qui scripserint *), quam recte M-tati Yestrae suadeant, vel ex 
hoc M-tas Yestra potest animadvertere, quod post discessum nostrum in 
Galliam nullum commune omnium regni et magni ducatus dominorum et 
ordinum concilium habitum sit. Itaque, si quid M-tati Yestrae pollicentur, 
non modo id ratum ordines ac in primis nobilitas nonhabebit,verum etiam 
raerito offendetur, si, quod omnibus commune esse debeat, aliqui sibi arro- 
gent atque etiam invidi M-tatem Yestram, ut eam parum gratam nobili- 
tati reddant, quod cum paucis tantum de ea re, ex qua salus Reipub. de- 
pendeat, communicet, insimuląbunt. Itaque iterum atque iterum M-tatem 
Yestram pro fide nostra monemus et obsecramus, ut M-tas Yestra iter in- 
stitutum in Poloniam quam primum ineat, si quid vero cum Regę Chri- 
stianissimo adhuc negotii habeat, cum illius M-tas valetudini8 suae causa 
prosequi longius M-tatem Yestram nequeat, Yitris ^) perficiat, ut e finibus 
Galliąe XY huius mensis possit exce(lere; ultra quam diem M-tatem Ye- 
stram nos in Gallia non moraturam pro certo nobis persuademur. Etenim 
si diutius, quam a nobis M-tateque Yestra litteris per D. Zborowsky missis 
ordinibus ') promissum est, ia hoc regno versaremur, omnis culpa huius 
morao in nos conferetur, maximumque periculum existimationis nostrao 
adiremus, proptereaque M-tas Yestra sciet nos XY huius mensis Metis in 
Poloniam omnino profecturos. Diu valere M-tem Yestram cupimus eique 
servitia nostra etiam atque etiam commandamus. Datum Tulae, YII No- 
vembris. *). 

Eiusdem M-tatis Yestrae obsequentissimi subditi et servitores. 

Adam Conarski de Cobelino, episcopus Posnaniensis. loannes Herburth 



Digitized by VjOOQIC. 
i 



Atxtl 



33 

a Fulsthin, castelląnus Sanocensis. Nicolaus Cristopherus Radziwil, dux in 
Olika et Nieswiesz marschalcus etc. loannes Zamoiski, capitaneus 
Belsensis. 

*) Zawieszenie sądów, 

•) yUlers-Coterets, Ltst fana Bazin*a do Henryka lValeiego z Krakowa 1$ IX IS73 druk. 
Noaillea, Henri de Valois ///, sir, 47 $» 

') Copia listu kniazia moskiewskiego, króra Krolowy J. M. Polskiemu Electowy do 
Wollircotre posiano (Dziennik Górki f, 261), 

*) Por, Orrelski wyd. Petersb. 1858 /, 156, 

*) Mowa tu o listach prymasa i Andrzeja Zbo rows kiego y por, Heidenstein Rer. polon. 46 a, 

•) Vitry, 

^) Por, Heidenstein Rer. polon. 44 l^- 

^) Podobnej treści list napisali posłowie 5 XI 1573 z Ligni do Albrechta Łaskiego wojewody 
sieradzkiego i Mikołaja Tomickiego wzywając ich, aby nakłaniali króla do pośpiechu Dziennik Gór- 
ki /. c. i Kop. Konarskiego str, 733, 

24. Posłowie polscy do Andrzeja G6rki. Toul, 12 XI, 1573. 

Henryk Walezy przez Schomberga dał im znać o odłożeniu swego wyjazdu. 
Posłowie jednak nie czekając nań wyruszają^ niech zatem Górka czeka ich 

w Mełzu. 

Mss. Bibl, Ord, Zamoy. I, c. f, 2$ 3 ^s. i Bibl. Dzików, {por. Nr. 75) Dziennik Górki z za- 
znaczonym w nagłówku adresem: J. M. Panu Miedzirzeckiemu naszemu mciwemu Panu i przy- 
jacielowy. 

Mcziwy Panie Miedzirzecky. 

Slueby nasze WM. zaliecamy zyczac WM. od Pana Boga zdrowia 
y wszego dobrego na czasy długie. 

Radzibizmy belij WM. społem s sobą dla odprawy spraw naszich, 
ktoreby w tych czasiech bely przipadly, miely, ale zess WM. odiachawszy 
tam na mieiscu *) mieszkać, a nas czekać raczil, tedy WM. nic potrzebnego 
nie omieszkał. Sluge *) WM. dla thegozmy zatrzymały, zezmy bely ku Kro- 
liowy J. M. sługę naszego posłały z listem spolnym ^), aby beł WM. to 
odniósł, co nam Kroi J. M. odpissac bel racził na list od nas posłany, któ- 
rego exemplum sługa WM. ku WM. niesie. Ale nic nam nie odpisano, 
iedno p. Szemberg *) dziśś przięchal maiąc do nas list wierzący na per- 
sonę swą, który oto nas od Króla J, M. vzyvał, abizmy wiazd ad vigesimam 
huius mensis odlozely, krolia wymawiaiąc, isz zatrzymany chorobą krolą 
Francusskiego na czas naznaczony przyiachac nie mogl. A tak WM nie 
racz się iusz z mieisca ruszać, bo iusz uzelizmy Ich M. Pana Sanoczkiego 
y Pana Woiewodzica Prunskiego ^), aby s strony nas wszitkich Coronnych 
y Wielkiego X. Lithewskiego posłów króla Francuskiego do Witrinu ^) 

Archiwum Jana Zamoyskiego. 3 



Digitized by 



Google jj 



•34 

iechawszy, pożegnały, a samy Kr. J. M. nie czekaiąc, ktoremuzmy thyto 
vigesimam nie pozwoliely, do WM. do Meczu iachać brać się będziemy. 
Sługą tesz WM. byi przy thy naszy sprawie z Shimbergiem (!), wszitkie tesz 
inne rzeczy wie y tych gleytow przepisy ma, a tak z niego WM. wszitko 
dostatecznie wiedzieć będziesz raczył. Zaiiecąmy się przythym WM. prziazny 
prziiacielsky s Tuly XII Novembris Anno Domini 1573. 

Adam Konarsky, Biskup Poznansky. Jan Herburth, Castellan Sanocky. 
Mikolay Kristoph Radży wil. Jan Zamoysky, starostą Belsk y. Mi- 
kolay Firley z Dąbrowice. 

*) T, j, w Afełzu, O jego odjeździe od reszty posłów por, Heidenstein Rer. poloa. 45 b. 
List ten jest odpowiedzią na list Górki z Metzu {8 XI lS73)y w którym prosi posłów ^ aby 
donieśli coś pewnego o wyjeidzie Henryka WaUzego^ {aby spotkać króla wybrał sią początkowo dc 
Nancy y ale si^ wrócił) i dokąd sami pojadą z Toul, Tłómaczy st^, dlaczego nie jest z nimi społem; 
jeśli trzeba^ gotów do nich pospieszyć. 

') Nazywał si^ Henryk, 'J Por, Nr, 23, 

*) Kasper de Schomberg ambasador francuski w Niemczech, List niniejszy ilustruje Hei- 
denstein Rer. polon. 47 <z. 

^) Aleksander Prunski^ syn Fryderyka, wojewody kijowskiego, 

«) Vitry, 



25. Posłowie polscy do rad koronnych. Saint Nicolas, 26 XI 1573. 

Bibl. publ, Peter sb, Ms. Latin. T, TV 33 f, 546 {kopia spółczesna), skąd wydruk, Wierz- 
bowski, Uchansciana /F, 28p Nr, 60; Bibl, Ord. Zamoy, i Bibl, Baworow, Dziennik Górki (por 
J^i:^-Yrr'f'^n2y"rnm2!!hi^ ^^"^^ ^0 ^'^^ koronnych / adresem-, R-mij* ac Blagnificis Donainis 
Arćhiepiscopis, Episcop^^T^J^^Jj^^^s, Castellania totiąue Senatui Regni Poloniae et magni 
Ducatus Lithuaniae. **''''^ 

Jan Tomicki kasztelan Gnieznieriskii Jan Zborowski starosta odolanow- 
ski^) zapewne jut ich uwiadomili^jako wszystka odprawiono loedług zlccełiia. 
Upominali króla- aby pospieszał do Polskie ale za/fĄy^nnmfy go choroba krdia 
francuskiego i jego własne sprawy. Na spóźnienie pt)dróty wpływały iet listy 
z Polski •) donoszące^ te w kraju wszystko pomyśhih- i spokojnie, S karta i/^, te 
do posłów tymczasem taden list nie przyszedł, Obrcmrju^ w drogę z KróUm 
jadą, O drodze swej król im szerzej napisze^ a doJoziuy o przijach;mm swym 
do Corony iusz z Niemiec WM. przez posłańcfi .swogo oznidmyT ktort^go 
tilko dla thego posiać będzie raczył •) Adam Conurski biskup Po- 
znański. Łaski Olbricht, wojewoda sieradzki. Andreas a Clórka^ cactollaoiis 
Miedzirecensis. Jan Herbort, castellan Sanocki. Mi kohtj Firlej, stifiosta Kagi- 
mirski. Mikołaj z Tomic, manu propia. Alexaiider Prgiiski *). 



DigitizedbyWoOgle 



35 

*) Tomicki wyprzedził króla- por, Orzeldki wyd, Petersb, 1858 /; str, 184. O Zborowskim 
por, OrzeLłki Ic, 178 i Hcidenstein Rer. Polon, str, 44 h. 

*) Por, Nr, 23 UW. 4. ') Tym posłańcem był Zamoyskie por. Nr, 26 uw, /. 
*; Streszczenie tego listu u Heidensteina Rer. polon. str. 48, 

26. Karnkowski biskup kujaw, do Zamoyskiego. Włocławek, 3 XII 1573. 
Prosi o listy i wiadomości z podróży Walezego i zaprasza do siebie. 

Bibl, Ord, Zamoy, pi, J7 Nr, i. Oryginał z podpisem własnoręcznym. 

Mnie osobliwie miły y łaskawy panie starosta. 

Radaię się s sczęsłiwego przyacliania WM. ze Franciei, a przitim 
dobrego zdrowia od Pana Boga WM. wiernie zyczącz. 

Dano mi tę sprawę, żebyś WM. miał do mnie iakie listi albo ze 
Franciei albo s drogi. Ja baczącz, czo mi na tern należy wiedzieć o przye- 
sdzie pańskim, gdisz mam witaó na graniczach nomine omnium ordinum 
regni Króla JM., a za dzień się w drogę biorę, posilam do WM. 
umysłnie to pacholę swe proszącz, abyś mi WM. te listi, iesli iakie do 
mnie mieć raczisz, odesłać racził y o wiadomosczi drogi Króla JM. 
oznaimił^). A iesli sięWM. tu do Kowala ') będziesz racził przimknąć, pro- 
szę, wstąp WM. do mnie, będę WM. rad. A s tem się WM. uprzeimei 
przyazni zaleczam. Dan z Wloczlawia 3 Decembris 1573. 

VM. uprzeymi prziiacziel Stanisław Camkowski Biskup Cuiawski ręką 
sffą scripsit. 

*) w Hicie z 20 XII 1573 M Kostrzynia (Bibl, sztabu główn, w Petersburgu Ms. 37541 
jtr, 172, Kopia współczesna) Stanisław Fogelweder dworzanin daje znać królewnie Annie^ ie kiedy 
WaUzy zbliiy sią do Polski od granicy niemieckiej „tody pan Zamoyski, starosta bełski, ma na- 
przod bierzeć do Polski oznajmując przyjazd J. Kr. M." 

*j Miasto województwa brzeskiego^ dtiŚ stacyd kolei żel, warsz, bydg. 

27. Paweł Manucyusz do Zamoyskiego. Rzym, 5 XII 1573. 

Choroba nie pozwala mu na dłuższy lisi {Odpow, na Nr, 22), 

Druk. Epistolaram Paulli Manutii llbri XII. Morgis 1581 st. s^9\ Coloniae 1581 str. 
55S, Coloniae 1596 str. 408, Nagłówek: „loanni S&rio Zamo^cio". 

Multorum raensium adyersa valetudine vexatus omni prorsus care- 

bam legendi scribendique facultate. Quod eo milii in primis nomine permo- 

łestum est, quia multis ad me scribentibus respondere sine valetudinis in- 

<?ommodo vix possum. Nam, etsi depulsa vis est morbi, pristinas tamen vi- 

I res desidero et capitis infirmitas non modo litterarum, sed prope sermo- 

L nis usum adimit quotidiani. Dabis igitur, mi Zamosci, veniam homini tui 

•Cs. 



Digitized by 



Google 



315 

amantisaioio, qai te pro ingenii doctrinaeque praestantia summis omare 
laudibus numąuam desinit, si ad tuam elegantissimam epistolam hoc 
unum rescribo, re^cribere me tibi pluribus verbis hoc quidem tempore non 
licere. Nam cum licebit, persuade tibi non esse me commissurum, ut debi- 
tum humanitati amicitiaeque nostrae officium non persolvam. Interim haec 
pauca ut recenti morbo vacillantibu8 litterulis. Yale. Romac, Nonis Decem- 
cris MDLXXnL 

28. Kardynał Hozyusz do Zamoyskiego Bzym, 13 III 1574 

Posyła brewia papieskie i łlomaczy przyczynę zwłoki\ oczekuje 7iiecierpliwie 

•wiadomości o koronacyi, 

BibL Jagiell, Ms. 6i (Hosiana) IX ^ 8, minuta raki sekret, m napisem na marg: „D. 
ZamoiBki 13 Martii Romae.^ 

Si tardius mitto breve ^) Apostolicum, quod a me Reg. M-tas hic impetra- 
ri mandavit, denariorum defectus in causa fuit: cui succurrit tamen do- 
minus Georgius Ticinus *), datis mihi mutuis 100 ducathis, quos ego partim in 
hoc breve, partim etiam in alia quaedam, quae Serenissima Infans mitti sibi 
postulaverat, expendi: quanquam sub illud ipsum tempus allatum est etiam 
nonnihil ex redditibus Ecclesiae meae pecuniae. Quam ob rem excuset, quae- 
so, tarditatem hanc nostram, quae fuit iustior, quam vellemus. Det etiam ope- 
ram, ut, cum vacare sacerdotia contigerit, non conferantur nisi dignis, ox 
quibus aliquis ad Ecclesiam Dei fructus redundare queat. Pendemus hic 
eorum expectatione, quae Dominica Quinquagesima ') fieri debebant, quae 
non parvam animis nostris sollicitudinem adferunt. Utinam aliquanda 
tandem de felici coronatione Serenissimi Regis nostri laetum nuncium ha« 
beamus. 

*) Na tymte arkuszu minuta listu z tegoi dnia do króla Henryka: ,MittO M-tati 
Yestrae littera«^ Apoatolicas, ąuibus illi facultas conceditur nominandi certas personas ad digni- 
tates et caoonicatus Ecclesiarum Regni primariarum in mcnsibus Sedi Apostolicac rescrTatis 
Yacaturas. Quae quod mittuntur aliquanŁo serius etc.., 

2) Ajent polski przy }Vatykanie, por. Pawińskiego Źródła dziej, t, ly Nr. LVII i LVIII 

^) 21 IIj dzień koronacyi Henryka Walezego, 

29. Zofia Łaska krajczyna kor. do Zamoyskiego. b. m. i d \ 

Donosty że jut podpisała kwit z odbioru pie?Łiędzy od podskarbiego ziem 
pruskich Jana Kostki kasztelana Gdańskiego, 

Bibl. Ord, Zam, pi. 84 Nr, i. Oryginał własnoręczny z pieczątką i adresem: »YegO Msczy 
Panu Janowy Zamoscz^wmM j/aroaczye Bełskiemu y 7*timechskiemu a przyaczyolowi'* .... In- 
na ręką na kopercie dopisano: ,.Li8t p. Kraiczine*) około pieniędzy." 



Digitized by 



Google 



37 

Moy łaskawy Panye Starosta WM. życzę zdrowia dobrego i wsse- 
lakich poczyecb ot Pana Boga. 

Tak yakos mi WM. pisacz raczył około tych pyeniedzy pana Gdań- 
skiego, tedy lyst posyłam do JM. przez pacholę WM., zęby ye oddał pa- 
cholęczyu WM. i podpisałam syę na cyrografie, ąuitayącz go s tych pye- 
nyedzy. Prossę Yei M. paniei Chelmskiei i Ych M. pannom Chełmskim ') 
racz WM. slusby moye zalec^icz. A s tym syę lascze WM. zalieczam; 
prossę, abyś WM. raczył bycz na mye łaskaw. 

Panny Krupskie*) siostry i sługi WM., WM. służby swe w łaskę 
załeczayą prossącz, aby WM. raczył bycz na nie łaskaw, bo ony WM. 
barzo rady służą. 

W. M. życzliwa przjacziołka Zofia Łaska. 

*) List hez daty^ aU z adresu^ w którym jest miejsce tylko na dwa tytuły starosty betz- 
kiego i zamechskiego^ należy wnosić, że list ten był pisany po dniu 8 IV IS72^ w którym dostał 
Zamoyski starostwo bełzkie^ a przed datą listu Nr, 30 nadającego mu starostwo knyszyńskie, O tern 
ostatniem bowiem w adresie brak wzmianki. 

') Zo^a Łaska była żoną Mikołaja Łaskiego^ krojczego koronnego, syna Stanisława, wojewo^ 
dy Sieradzkiego, Mąż ją odumarl 30 III 1572. {Por. W. Zakrzewski. Rodzina Łaskich. Ateneum 
1883^ IV str, 467). Łaski był tei starostą malborskim. Po nim dostał to starostwo Jan Kos tka ^ 
kasztelan gdański, podskarbi ziem pruskich. Pieniądze, o których w liście mowa, są zapewne jcLkąś 
zaległością dochodów ze starostwa, którą Kostka wypłacał wdowie, 

•) Pani chełmska^ to Anna macocha /ana Zamoyskiego {por. Nr, 7 uw, 3), panny chełmskie, 
io jego siostry, 

*) Rodzina Krupskich herbu Korczak mieszkała w ziemi chełmskiej. 

30. Król Henryk do rewizorów dóbr knyszyńskich. Kraków, 6 lY 1574. 
Rozkazuje oddać starostwo knyszyńskie Zamoyskiemu, 

Bibl. Ord, Zam. Ms. Nr, 1731 str, 2. Kopia współczesna z obiaty , dokonanej w aktach grodz- 
kich grodzieńskich 22 V 1574 przez wymienionych poni^' rewizorów, 

Henricus Dei gratia E;ex Poloniae etc, O-enerosis Hieronimo Mako- 
wieczky, secretario nostro, et Jozepłio Holownia, subiudici terrestri No- 
i;v^ogrodensi, revisoribus bonorum nostroram Kniszyn et O-oniącz, fide- 
libus nostris dilectis graciam nostram Regiam. 

Generosi fidełes diłecti. 

Dedimus ac contulimus O-eneroso loanni Zamoiski, capitaneo Bełzensi 
et Zamechensi, capitaneatum bonorum Knissin et Goniącz, quorum revi- 
sionem F-bus vestris commlseramus ^); itaque mandaraus F-bus vestris, ut post- 
quam hisce litteris nostris fuerint requisiti, possessionem dictorum bo- 
norum omniumąue ac singułorum praefato capitaneo consignent ac tra- 
dant cum efectu, nec ałiter faciant pro gratia nostra, non obstantibus 



Digitized by. 



Google 



38 

quibusvis aliis litteris in contrarium quovis modo emmanatis. Datum Cra- 
coviae in conventione felicis coronationis nostra^ die VI mensis aprilis 
Anno Dni MDLXXIIII. Regni vefo nostri anno primo. [Pothpysz reky 
J. M. Xiedza pothkanczlierzego] ») Petrus Dunin Wolsky Regni Poloniae Vi- 
cecancellarius. 

') Listem z dnia 4 IV 1574 r, z Krakowa król zawiadomił Stefana Bielawskiego o wysła- 
niti ich dwóch celem rewizyi trzymanych przezeń królewszczyzn^ knyszyńskiej i goniądzkiej\ 
i nakazał, aby im tego dopuścił, {kopie spółczesne tego listu w Bibl. Ord. Zamoy, Ms. 1731 str. 2y 
jaka tet Ms. 178$ /. 48), W czasie rewizyi dopiero przysłał im król niniejszy drugi list, jak 
Q tern oświadczają cii rewizorowie przy oblacie obu tych listów. Po ucieczce Walezego wybuchł za- 
targ o powyisze królewszczyzny między Zamoyskim a Bielawskim^ por, Orzelski łłómacz. Spasowi^ 
cza II str. 31. Inne akty i zeznania rewizorów w tej sprawie zob, w Dodatkach, 

•) Ta uwaga oczywiście zrobiona w aktach grodzieńskich. 



31. Kroi Henryk do Stefana Bielawskiego. Kraków, 6 IV 1574. 

Rozkazuje ustąpić starostwa K7iyszyńskiego Zamoyskiemu, 

Bibl. Ord, Zamoy, 173 1 str. 4. Kopia współczesna z obiaty w aktach ziemskich bielskich ^ do- 
konanej 17 V 1574 przez Andrzeja LubienieckiegOy komornika królewskiego. 

Henricus Dei gratia Ilex Poloniae ^/^. Generoso Stephano Bielawsky, 
fideli nobis dilecto, gratiam nostram Regiam, in absencia eius locum te- 
nentibus seu vicecapitaneis in curia Kniszyn et castro Gonyącz bonisąue 
ad ea pertinentibus. 

Generose ildelis nobis dilecte. 

Commissimus capitaneatum et administracionem bonorum ad curiam 
Kniszyn et castrum Goniącz pertinentium Generoso loanni Zamoisky ca- 
pitaneo Belzensi et Zamechensi, ut ea ad decisionem de testamento Sere- 
nissimi olim principis Domini Sigismundi Augusti, antecessoris nostri, vel 
etiam si pro regno decretum fuerit, deinceps teneat et administret. Mitti- 
musąue eo ad introducendum illum in dicta bona nobilem Andream Liu- 
bienieczky, cubicularium nostrum. Quam ob rem cum Ftas T. ad bene 
placitum tantum regium praefecturam dictorum bonorum habuit, Fti T. 
mandamus et praecipimus, ut, postquam his litteris nostris fuerit reąuisita, 
de dictis bonis illi cedat, eorum possessionem non impediat, quam ipsi 
oranino apprehendere iussimus; pro gratia nostra Ftas T. secusnon fecerit. 
Datum Cracoviae in conventu felicis coronacionis nostrae die VI mensis 
Aprilis Anno Domini MDLXXIIII, Regni vero nostri primo. Hemicus Rex 
subscripsit. Petrus Dunin Wolsky Regni Poloniae Vicecancellariu8. 



Digitized by 



Google 



39 

82. Król Henryk do poddanych starostwa knyszyń. Kraków, 6 IV 1574. 

Bibl. Ord, Zamoy, /, c, jak Nr, 31. 

Uniwersał łacińskie w którym uwiadamia poddanych starostwa knyszyńskie- 
go igoniądzkiego^ te nadał te starostwa Zamoyskiemu i w tym celu dla in- 
tromisyi wystał komornika Jędrzeja Lubienieckiego. Rozkazuje oddawać no- 
wemu staroście winne posłuszeństwo^ składać czynsze i robić pańszczyznę, 

38. Król Henryk do rewizorów dóbr Knyszyńskich. Kraków, 12 lY 1574. 

Poleca oddać lasy należące do starostwa knyszyńskiego i goniądzkiego do rąk 

J, Zamoyskiego. 

Bibl, Ord: Zamoy. T, L. pi. 46 S Nr. j. Oryginał z własnoręcznym podpisem i małą pie- 
czucia koronną, • 

Henricus Dei gratia Rex Poloniae etc. Urodzonem Hieronymowi Ma- 
kowieczkiemu, secretarzowi nassemu, y Jozephowi Holowni, podszend- 
kowi ziemskiemu Nowogrodzkiemu, revisorem (!) nassem starostwa knissin- 
skiegowiemim nam milem, laskę nassę Królewską. 

Urodzeni wierni nam mili. 

Jakoszmi wam poruczili tho, abisczye wssitkie pozithky dóbr wssit- 
kich do Knissina y Goniedza nalezacze rewidowali y pozithki ych dosta- 
tecznie opissali y one dobra do rank Urodzonego Jana Zamoiskiego sta- 
rosty Bełskiego y Zamechskiego, ktoremuszmi starostwo thech tham dóbr 
dali, podali, tak też W W. roskazuyemi, abisczie lessnicztwa y laszy 
wssithkie zdawna do Knissina nalezancze revidovali y pozitki ich dosta- 
tecznie spissali a one także przerzeczonemu Janowi Zamoiskiemu, ktho- 
remuszmy gi sspołem s starostwem zleczili, podali, pod laską nassą. Dan 
w Krakowie na Seiroie Coronatij nassey dnia XII Kwyethnia Roku Pań- 
skiego MDLXXniI^ Panowania nassego roku pirssego. Henricus Ilex 
subscripsit. 

34. Król Henryk do Zamoyskiego. Kraków, 13 IV 1574, 

Nakazuje intromisyę Stanisława Trojana chorążego bełzkicgo na połowę wsi 

Michałowa, 

Arch. akt. grodź, i ziem, we Lwowie, Rei. castr. Belz. /. 17 $ słr, 466, Akt ohlatowany 
10 V 1574, Excerpt. 

Henricus dei gratia E.ex Poloniae etc, Generoso loanni Zamoiski, 

Digitized by VjOOQIC 



A 



\\'^\' 






40 

Belzensi et Zamechensi nostro capitaneo, fideli nobis dilecto, in absentia 
vero vicecapitaneo ipsius Belzensi gratiam nóstram regiam. 

Generose fidelis nobis dilecte. 

Secundum praescriptum publice constitationis medietatem villae Micha- 
łow in terra Belzensi positąe, iure caduco post mortem nobilis olim Stanislai 

TJsdowski ad nos devolutae — Generoso Stanislao Throyan de Rachanie, 

vexillifero Belzensi, dedimus et donayimus perpetuo; quam medietatem ville 
ąuoniamFtas T. hoc tempore possidet, idcirca mandamus ipsi, ut eandem medie- 
tatem villae — — — praedicto vexillifero Belzensi possesionem et intromis- 
sionem det ac tradat — nihil derogando — — iuri reiformatorio generosae 
Reginae de Zemiki coniugi (!) oliin Stanislai Usdowski — nunc vero co- 
niugi secundarum nuptiarum generosi Procopii Throyan de Orlow Rachań- 
sky. Dathum Cracoviae in conventione felicis coronationis nostrae die XIII 
mensis aprilis. Anno Domini MDLXXIIII Regni vero nostri Anno primo. 
Petrus 'Dunin Yolski Regni Polonie vicecancellarius. 

35. Król Henryk do Zamoyskiego. Kraków, 22 IV 1574. 

Poleca oddawać część dochodów starostwa bełzkiego klasztorowi Dominikanów 

7v Bełzie. 

Arch. akt, grodź, i ziem. we Lwowie, Castr. Leopol. /- 33S J^''. ^oi6 — 1017, „Litterae pa- 
pireae S. Reg. M-tatis" ohlatowane „in castro inferiori Leopolien«i** 16 lipca iS74' Excerpi, 

Henricus dei gratia Rex Polloniae etc, Generoso loanne (!) Zamoiski, 
capitaneo nostro Belzensi et Zamechensi, fideli nobis dilecto, gratiam nó- 
stram regiam. 

Generose fidelis nobis dilecte. 

Questi sunt coram nobis Yenerabiles ac Religiosi Melchior, provincia- 
lis generalis ordinis praedicatorum, una cum priore conventus Belzensis 
eiusdem ordinis, illis iam ab aliąuot annis ab officialibus Ftis T. non ex- 
tradi certos proventus ac redditus, littoris originalibus et inventariis sin- 
guUatim expressis ad praebendam castri nostri Belzensis tituli sanctae Ca- 
therinae ab antecessoribus nostris in proventibus capitaneatus Belzensis as- 
signatos, et tandem successu temporis conventui monasterii praefati Belzen- 
sis iure certae commutationis pro villa Bodzanka ab eodem conventu 
Belzensi accepta et ad castrum Belzense adiuncta, incorporata Man- 
damus, ut Ftas T. capitaneiąue pro tempore existentes eviternis tem- 
poribus proventus huiusmodi praebendae eideni conventui Belzensi 
deinceps extradat — — nos vero valorem eius modi provontuum dic- 
tae praebendae in exigendis rationibus singulis annis seu arendis a Fte 



Digitized by 



Google 



41 

T. de proventibus quorumcunque bonorum et proventuuin nostrorum, 
quos Ftas T. in administratione sua habeat vel post habuerit, visa prio- 
ris prąefati conventus pro temporibus existontis recognitione, suscep- 
turi STimus; hasąue litteras nostras noa ia vim mandati sed decreti no- 
stri perpetais temporibus duraturi intelligi volumus. Pro gratia nostra Ftas 
T. secus non fecerit. Datum Cracoviae in conveńtione regni generali 
fclicis coronationis nostrae die XXII mensis Aprilis anno Domini Mille- 
simo Quingentesimo septuagesimo ąuarto, Regni voro nostri Anno Primo. 
Henricus rex subscripsit. 

36. Król Henryk do mieszkańców wsi Łukowy. Kraków, 26 lY 1574. 

Nakazuje postuszeAstwo komisarzom króL wysłanym z pozoodu zaburzeni 

w tej wsu 

Arch, akt, grodź, i tum, we Lwowie, Rei. casŁr. Bełz. /. 175 słr. 462 — 463, Oblatowano 
8 V IS14 „litterae mandati sub titiilo et eigillo S. Reg. M-tatis**. 

Henricus dei gratia rex Polonie etc, Uniyersis et singulis incollis vil- 
lae nostrae dictae Łukowa, quae ad capitaneatum nostrum Zamchensem per- 
tinet, quorum nomina et cognomina hic pro expressis habere volumus. F. D [s), 

Questu8 est nobis generosus loannes Zamoyski, capitaneus noster Bel- 
zensis Zamchensisque, quia vos nobilem Mathiam Topomicki, vicecapita- 
neum Zamchensem, aggressi fuistis et clavigerum arcis Zamchensis dic- 
tum Iwan occidistis laboresque et onera debita temere et rebelliter recu- 
satis contra decretum divi olim Sigismundi Augusti, antecessoris nostri, 
iam dudum de iis interpositum. Quod negotium certis commissariis nostris 
commissimus, quapropter mandamus vobis, ut, cum per dictos commissarios 
nostros ad id negotium vocati et requisiti fuerint (!), coram eis compa- 
reatis et quicquid in eo negotio decreverint, firmiter tenent et observent 
(!) pro gratia nostra. Dathum Cracoviae in conventu augustae coronationis 
nostrae die XXVI mensis Aprilis anno Domini MDLXXIV, regni vero 
nostri anno primo. Ad mandatum S. Reg. M-tis proprium. 

37. Król Henryk do Zamoyskiego. Kraków, 4 Y 1574. 

Oznajmia, te wysłał komisarzów dla rozpatrzenia skarg poddanych wsi Łu- 
kowej i nakazuje zaniechać nadużyć. 

Arch, akt. grodź, ziem. we Lwowie, Castr. Premisl.y. 2gt str, 51$ — 516, Oblatowal 2/ V 
1574 „laboriosua Mathias Madian de villa Łukowa" w imieniu mieszkańców tej wsi „litteras 
mandati S. Reg. M-latis titiilo et Bigillo eiusdera S. Reg. M-tatis munitas". 



Digitized by 



Google 



42 

Henryk z Bozey laskj kroi polski etc. Urodzonemu Janowi Zamoy- 
skiemu, starosczie naszemu bełskiemu i zameskiemu wiernie nam miłemu 
laskę nasze kroliewska, a w niebythnosczi iego podstaroscziemu albo urzę- 
dnikowi iego. 

Urodzeni wiernie nam mieli. 

Przysli thu do nas poddani naszi ze wsi Lukowey stharosthwa wa- 
szego zameskiego skarzącz sie obcziązliwie na urzędniki waszi, is je przy- 
muszała na czieskie a usthawiczne robothy na każdy dzień imo de- 
creth nas, kthory maią od nas w Liublinie dany. Thakze thes skarzili sie, 
ze im pobrano w cziązy bydło, szathy i inszi rzeczy, kiedy oni nie chczieli 
iscz na każdy dzień na robothe- A tkak was napominamy, zebysczie 
thych poddanych naszych wyszey omienionych nie kazali wycziągacz na 
wiethsze robothy, iedno iakie maią w decreczie swem, thakze i na powozy 
większe, iedno iako w decreczie iest opisano, także i we wszythkich inszych 
rzeczach zebysczie ich nie wycziągali abo wycziągacz nie kazali nad de- 
creth nas; a czo sie thycze thych rzeczy wszytkich, które im w cziązy po- 
brano, zebysczie im zas wszythko wroczicz kazali. Czo sie thes thycze, czo 
sie skarzili o odięczie roi, thedy tho do comiszarzow naszych na commis- 
sią, ktorasmy wam dali, odszelamy, aby tham na gronczie komiszarze naszy 
ziechawszy sie o wszytkich rozniczach rosprawe miedzy wami z obudwu 
sthron uczynili. A is sie thes thu przed nami skarzel Sthanislaw młynarz 
młyna borowego, ze na skazę iego młyna przeczew prawom iego nabudo- 
wano wielie młynów blisko niego, thedy thes tho do thychze comiszarzow, 
kthore w rychlie wy wiescz maczie, odszelamy i tho po was miecz chczemy, 
abysczie tham the sprawę na rozeznanie comiszarskie przy inszych spra- 
wach przypusczieli. A is sie thes skarżą, zęby ye o tho bicz i szadzacz 
urzednich(!) was miał, isdonas na skargi w doliegloscziach swych chodzą, 
abysczie thego urzędnikowi swemu zakazali, gdis tlio ma bycz wolno pod- 
danim naszym do nas na skargi chodzicz, a niema im thego nikth bronicz. 
A inaczey pod laską naszą krołiewską abysczie nie czynielL Dan w Kra- 
kowie czwartego dnia Maia roku Bożego MDLXXIIII, panowania naszego 
roku pierwszego. Na własne roskazanie Krolia J. M. Stanisław Ossowsky 
Referendarz. 

38. Jerzy Jazłowiecki, wojewoda ruski, do Zamoyskiego. Dębica, 10 Y 1574. 

Wstawia się zu towarzyszami rotmistrza Łaszczą^ skarży się na niełaskę kró- 
lewską^ posyła kwity dla swych wierzycieli, 

Bibl, Ord. Zamoy. pL 3$ Nr, 22, Oryginał własnoręczny miejscami wyblakły t śladem 
pieczątki i adresem: „JM. panu Janowi Zamoys»kierau 8 Kokowek ') Bełskiemu, Zamechskiemu 
etc. Starosczie, panu prziiaczielowi mnye wielcze łaskawemu nulezj". 



Digitized by 



Google 



4:i 

Mczjwj panje starosta, panje przjaczyelu mnje mylj y laskavj. Zdro- 
vya wsego dobrego, tego VM. uprzimye zjcze ot Pana Boga na vjely Ijat 
fortunych. 

Towarzys p. Lasczuv ^) s Kjowa potkał mnje z Ijsteni. Ocz prosj j czo 
sje s njm dzieje, VM. YJrozumj s pisanja jego, kturj VM. posjlam j novj- 
ne na kartcze. Pylne tedj prose, raczze go YAT. otpravjcz s przjpovjednjin 
lystem, a s tjch dvu tysienczj dacz czo tovarzysum jego, bo tjz tam jest 
pjrvj jeden. V rzeczach mych j jnjch prose, jeslj sje nje odpravjli, racz 
VM. bycz- pomoczen. Czo sje tjz z VM. spravu stało około onego, czo 
VM. posiał pana choranzego ^), racz VM. oznajmjcz. Bendancz VM. 
iiprzjmjm, radbych yjedzjał j słjsał vsjtko dobrji. Ja s p. Czurjlem^) 
jadę dumajancz,nje contenczjm ot pana, ałyevjm, ze nje panem, ałye wy encz 
kochankem. Takem dosedł jacz j drudzo, ałye bj j pan mjal na poszły 
8łovo baczne a nie dacz *) sje uvodzicz, gdyż jego slovo krułyevskj ma 
bycz pewnj. Ysakze ya to Panu Bogu poruczam a czasovj łyepsemu na 
potym. Prose nje racz VM. zapomjnacz pjsanjm, kyedy sie kjm trafy. 
Ja do njedzjełie j dałj v Ljubaczowje ^). Przed panem, prose, nye zapomjnaj 
VM. dobrze spominacz. Membran na qvjt Słuzjeskimu Casprovy, rotmy- 
strzevj KyoYskimu, posjłam na 70 florenów, czom mu poziczjł juz dvje 
Ijeczje, także tyz Goslawskjmu. Stutod tam kvjtu nje trzeba, a VM. 
racz przj sobje zostavjcz. A s tjm sje v łaskę VM. j przjaznj załyczam. Dan 
V Dembjczj v ponjedzjalek 10 maja anno Domini 1574. 

VM. uprzjmy przjaczjeł Jjuzj (!) Jasłovjeczkj z Buczacza Yojewoda 
Ruski renku własną. 

') ^. y. ^ Skokówki, Na jej miejscu stanąlo miasto Zamość, 

^) Moić Aleksander Łaszcz, starosta chełmski. 

•) Trojan Stanisław chorąŁy bełzki. Czy to nie sprawa o Knyszyn? {por. Nr, jg), 

*) Marcin Czurylo^ rotmistrz^ mąi Anny córki Jerzego Jazłowieckiego {Niesiecki), 

*) Cztery słowa poprzednie itybiakłe, niewyraine, 

•) Miasto dziś w powiecie cieszanowskim. Starostą lubaczowskim był ferzy Tazlowiecki. 

39. Stani8ławTrojanpod8tar. Knyszyn.^) do Zamoyskiego. Knyszyn, 20 V157ł. 

Donosi o objęciu starostwa Knyszymskiego^ chwali Jerzego Kur żeniec kiego ^), 

starościca pili s kiego za łaskawą pomoc w gospodarstwie\ dochodzą wieści o złych 

zamysłach Stefana Bielawskiego^ załącza uwagi gospodarskie, 

Bibl. Ord, Zamoy, pi. 64 Nr. 20, Oryginał z podpiłem własnoręcznym, pieczątką i adresem^ 
„Magnifico Domino Domino Joanni Zamoisky a Zamosczyc, Belzensi, Knyspinensi, Zaraescnsy 
Goniądzęnsy etc. Capitaneo Domino 8uo beneflcrntissimo etc. etc. etc'*. 

Załiecziwsi wiernie ziczłiwe słuzbi mc łascze WM. mego mcziwego 
pana etc. Moy mcziwi panie. 



Digitized by 



Google 



44 

Acz wielie pisacz na ten czas nie mogę prze ustawiczną pracza, któ- 
rą na ten czas sam mąm staraiącz się o to s pylnosczią, iako mogę, nawie- 
tsą, iakobi sie wsistkiemu temu dosicz stało, ezo mam w poruczeniu od 
WM. mego mcziwego pana, tak o wczas Ich M. panów revisorow y sług 
leli M,, iako tes o wczas przyacziol WM., którzy sam bywayą i sług 
Ifli M., zwłascza przy thak zgladzonich folwarkach, bo skoro wsistko 
ZR pieoiądze się kupowacz musy. Wsakos za łaską JM. pana starosczi- 
eza dostałem u JM. pana starosczicza pynskiego dwu stu złotich, kto- 
ricli s checzią rad dal na potrzebę WM., i wielkie sam nam dobrodziei- 
stwR r7Ai\y JM , stoiancz po łascze WM. godzien JM. dobrego podziękowa- 
nia przes pysanie WM. lesth JM. człowiek zaczny, uczcziwy, raozny i na 
w^ieiu rządny, we wsistkiem się WM. przyaznią swą. dobrze zgodzy i nam 
sam JM. iako wielkie dobrodzieystwa cziny, tak tes poradny. 

W tiin porządku iako sie sam postępylo, JM. pan secretarz pan Ma- 
kowioezkyj iako łacznieysy, WM. swemu mcziwemu panu dostatecznie wi- 
pyi^Ei! ^)^ Tamże sie posila wsistek progres WM. 'memu nieżywemu panu, ia- 
ko ^'lą postapylo autentice. Possesia iako się wzięła, s progresów tey 
sprnwy y z JM. pana komomyka WM. zrozumiecz bęndzies racził. lakos 
JM- pini komornik^) niwczem praczey swey y staranya swego liutowacz 
nin raezii, iako prawy WM. przyacziel krewny. O mem staraniu w rze- 
cza^^h WM. mego mcziwego pana nicz pysacz nie chcze, alie da-ly-Bog 
prawdziwie wiernie ziczliwe sluzby me zalieczą mię, bicz iedno Pąn Bog 
uia]t*ictnn?*czy poziczicz racził, uprzyma checz iesth do sluzbi WM. mego 
mrzywet^o pana. 

i ) Hieliawskiem trwogy iakes sam przichodzą, iakobi cos takowego 
inisiiK rhcącz zatrudniacz possesia WM. la acz sam ploho nie siedzę tak, 
7,vhiu\ sir miał dacz wistrasicz, wsakos panowie revisorowie tak mię do tego 
wiodą. Jłlsym ya na żadne zatrudnienie nie mislił, liudzi około siebie nie 
b;iwil i nio pokazował tego, zęby z iakiem tumultem ta sam posessia WM. 
fNla. pukiizuiąncz mi to, ze on z J. Kr. M. walczicz nie może. Na czo acz sie 
i; I n^iliądam prze sam iakies częste posłuchy, wsakos is oni ustawicznie mię 
upniiiynnlą, abim się nie trwozil a nie pokazował po sobie boyazny, bo i li- 
stów nii- kaztili my słacz do przyacziol WM. powiadaiancz, ze mi tu uspo- 
knii-iHi, ;k przed sie sami sie biorą odemnie, zo.^tawuiacz mię tak liadaiak. 
Wsjikił^ i;i to Panu Bogu porucziwsy, ploho tak siedziecz niebęnde, zebim miał 
liies; ji- hęrzęm wistrason, w Panie Bodze nadzieię maiącz, ze Pan Bog bendzie 
^;t^^fz^nl mem y będzie racził bronicz wislugy WM. i mnie służebnika WM.; 
i a< z -a barzo zgłodzone folwarky, skąd wichowanie trudne, wsakos Pana 
Bf«^;i prn^ancz na pomocz, tak sie staracz bendę, iako nieprzyaczieł WM., 
n-liJ^i -n tem czinił, nie ucziesi się tes i do ostatecznego zdrowya mego. 



Digitized by 



Google 



45 

Panu komornikowy dałem dwadziosczia złotich bendacz sam sam(j) ba- 
rzo zatrudnioni; wsakos za tein staraniem JM. pana komornika, które czinicz 
racził, rozumiem temu, ze WM. moy mcziwy pan JM. panu komornikowy 
to tak odplaczicz raczis. 

Stroni zasiania folwarkach (s) pilnoscz bila wielka o tim, zebi się tak za- 
siało, iakobi biła potrzeba; wsakos za pomoczą JM pana starosczicza tak 
się zasiało, iakochmy mogły naliepiey, acz iako ono mówią onme principium. 
grave, zwlascza za spustosenim folwarków. Teras pisaniem moiem więczey 
WM. mego mciwego pana nie zabawiaiancz, wiernie życzliwe służby moie. 
w lascze WM. mego mego mciwego pana, iako mogę, napilniey poruczam, 
pilną prozbą prosąncz, abim z niey nigdy opusczon nie bił. A czo się sam 
daliey dziacz bendzie, przes pana Zaporskiego WM. dacz znacz nie omieskam 
Dąn s Knisina 20 dnia MaiaAnno Domini 1574. 

VM. mego mciwego pana wyeczny a uprzymy sluzebnyk Stanisław 
Troian chorązj Belsky. 

Panu Stałuskiemu sam zrodzę odpowiadaia, który sam iesth wiernim 
a ziczliwem sluzebnikyem WM. y mięska przy mnie, godzien łasky WM. 
A czom pisał o liesnicztwo, izem sie o urzdzeniu (!), rozumiem temu, ze 
WM. uczinicz to raczis, czo przistoi. 

') £yl chorążym behkim a zarazem podsłarościm knyszyńskim i goniądzkim^ por, w Do- 
datkach akt z 30 VIII 1574, 

') por. Nr. 40 i Niesiecki wyd. lipskie K, str, 468. 

') Porównaj Nr, 40, 

*} Andrzej Lubieniecki komornik królewski por. Nr, 31, 

40. Hier. Makowiecki i Józef Hołownia') do Zamoyskiego [K7iyszyn, Vjs;Ą 
Wychwala Jerzego Ktirzenicckiego starościca pińskiego i innych, 

Bibl. Ord. Zamoy, Ser, II T, 6 Nr. 106. Ostatni polar kusz listu oryginalnego bez pod- 
pisów a z 2 pieczątkami i adresem: „Wielmożnemu panu panu Janowi Zamoiskicmu, staroście 
Beiskienm Knyj«;'ńskiemu, Gonyądzkiemu, -2amech3kiemu panu dobro&L\e\G^y nam mciweinu^. 

Jakom WM. przedtym pisali o JM. panu Jerzim Kurzenieckim 
starościcu Pińskim, którego tesz pani małżonka iest powinowata WM* 
z domu Święcickiego, ktorj owdzie wiele y dla nas y dla pana chorążego ') 
w potrzebach WM. czjni jako prawy przjiaciel, y iako na nowym gospo- 
darstwie, ktorzismy w piwnicy niezamożni byli, karmi, poi, obsyła wołmi 
tłustymi, zwierzjnami, starjmi y prostymi miody, piwem dobrjm, a nakonioc, 
choca to we dworze iest, tedj owsami, sianami y co potrzeba; y dzisiey- 
szego dnia dowiedzławszj się, że goście mamy mieć s Tykocina, pana sta- 



Digitized by 



Google 



46 

rostę') y pany dworzany, obesłał miodami, piwem y inszimi potrzebami, 
za co ma WM. panu starosclcewi dziękować y powinien być. 

Pan Jrzjkowicz, ktorj tesz owdzie przj nas czas niektorj mieszkał, 
ktorj tam w potrzebach swych jeśli do WM. pisać będzie, prosiemy, abjs 
mu WM. pomocen raczjł bjc, bo co WM. uczjni, dla szczerego przjiaciela 
WM. uczjni. 

Pan Liubienieckj *) z oyca powinowaty moy, który owdzie wedle po- 
trzebj na wszitkim przjstojnie WM. słuzjł, proszę, abj WM. raczjł nań 
bjć łaskaw. 

9 że Ust ten pochodzi od komisarzy królewskich wysłanych do Knyszyna (por. Nr. 30), 
okazują obie pieczątki. Herby na tych pieczątkach zatarte^ ale wydają sią być herbem Pcmian z li- 
terkami „H. M.**, drugi zaś herbem Holownia z 3 strusimi piórami, Makowieccy byli herbu 
Pomian, List ten napisano współcześnie z Nr, 3c^ o czem zaświadczyć moie ich porównanie^ jakotei 
wyraiona Nr. 3C wzmianka^ ie równocześnie sekret, Makowiecki napisał list do Zamoyskiego. Wy- 
raienie powinowaty mój wskazuje ^ ie właściwie j'ed na osoba była autorem tego listu, 

^) Stanisław Trojan chorały bełzki. 

') Łukasz Górnicki, 

*) Andrzej Lubieniecki komornik królewski. 

41. Jan Herburt do podstarościego zamechskiego Przemyśl, 4 YI 1574. 

Posyła uniwersały do szlachty przemyskiej mieszkającej koło Zamchu^ 
(podsłarości zaś odsyła to do Zamoyskiego), 

Bibl, Ord, Zamoy, pi. 33 Nr, 3. Oryginał z podpisem własnoręcznym i adresem: Uro- 
dzonemu panu NB. (s) Podstaroszcziemu Zameszkiemu, przyaczi^lowy mnye mylemu. Przy 
adresie dopisek własnoręczny Macieja Topornickiego, podstarościego zamechskiego do Zamoyskiego, 

Moi łaskawy Panie podstarosczy, dobrego zdrowia od Pana Boga 
VM. zycze. 

W niebithnosczj JM. pana starosti Bełskiego, Pana VM., ktori iesth 
starostą Zameskiem, poszilam lysthi do riczerstwa ziemie Przemiskiey oko- 
ło Zamchu myeskayąnczego, kthori VM. racz zarazem rozeslacz, thego do- 
kladaiancz, abi ieden drugiemu the lysthj poszilal. A uczin tho VM. za- 
razem besz omieskania, abi pothem Pana VM. y urzendu mego nye wyno- 
wano. S tim szię dobrei przyazni VM. zalieczam. Datum z Przemislia die 
4 Juni Anno Domini 1574. 

VM. zyczlywy przyaciel Jan Herborth ^) s Fulstina, castelan Sanoczkj, 
starostaPrzemiszkj ręką własną scripsit. 

{Dopisek Topornickiego) Mcziwy Panie. Yuz po odyachanyu VM. gdym 
z myasta vyazdzal, sluszka mi thj listhy przynyosł. A yz tam około Zam- 
chu neyemasz vyęczey, jeno pan Chmiełeczky, tedy ja juz usthnye sam 



Digitized by 



Google 



47 

O tern jemu povjem. A rozumyeyącz, yz o them tez pylniey VM. yyedziecz, 
tedy to wszystko panem Komorowskim *) odsyłam VM. y z listem VM. 

M. Topornyczkj VM. sługa. 

^) Słynny wydawca Statutów, 

') Komorowski by i w sŁuibie u Zamoyskiego por. Nr. 4'j, 

42. Król Henryk do Zamoyskiego Kraków, 20 (?) VI 1574. 

Rozkazuje^ aby słrzegi pilnie obozu królewskiego pozostałego w Knyszynie po 

Zygmuncie Auguście. 

Bibl. Ord. Zamoy. Ms, 1785 f* 52, Kopia współczesna rąką listów Stanisława Trojana, 

Henricus Dei gratia rex Poloniae elc, GTenerose, fidelis nobis dilecte. 

Mami za to, is W. T. maiącz na dobrim baczeniu roskazanie pierwse 
przes listi nase, siodła, rzęndy i insy rinstunky woienne, s Knisina do 
Tikoczina odesłał tak warownie, ze się nam w tei mierze żadna skoda nie 
stała, ani stanie. A is tes tamże w Knisinie, miesczie nasim dzierżawy 
na ten czas W. T., został obos s niamiotamy i z insemi instrumenti do 
obosu nalezączemy sławney pamięczy Sigmunta Augusta, przodka nasego, 
czego wsistkiego is potrzebuiemy i potrzebowacz bęndziemy, roskazuiemy 
tedy W. T., abis W. T. nikomu tak żadnego wozu ^) iako i insicłi wsela- 
kich rzeczy do obozu nalezączich bes woley nasey nie widawał, ani icłi 
nigdziey nie wisiłał i tak to wsistko dobrze opatrził i obwarował, iakobi 
sie nam w tim tam obozie i w rzeczacli wsistkicłi do obozu nalezączicli 
żadna skoda nie działa, a to wsistko oboznemu nasemu, a to temu, komu 
to odebracz zleczimy, wczale biło oddano. A is temu słudze Grigerowy 
Młoczkowy obozowemu, który przy obozie został i do tego czasu yest, 
tak iako mamy sprawę, pieniędzy strawnich zatrzimanich do tego czasu 
nye zapłaczono, przeto roskazuiemy W. T., aby W. T. temu to słu- 
dze obozowemu przerzeczonemu, którego my za sługę swego przy mnie- 
my i tamże przi tim obozie miecz chczemy, pieniądze iego wsistkie zatrzi- 
mane zapłacził i do tego czasu, poky przy tim obozie nasim bendzie, po 
pyętnasczye grossy na strawę na każdy tidzien dawał wedle dawnego 
2 nim postanowienia, czo mi od W. T. natenczas, gdy W. T. s przeczonego 
starostwa nasego liczbę czinicz bęndzies, na liczbie przimiemy. A dla łe- 
pscy straży obozu tego roskazuiemy W. T., aby W. T. temu to słudze obo- 
zowemu przerzeczonemu od godziny do godziny struza pewnego przida- 
wał, poky ten tam obos w Knisinie miecz będziem. Dla łaski nasey yna- 
czey abis W. T. nie czinieł, roskazuiemy. Datum Cracovie, die XX* Men- 
fiis lunii ^ Anno Domini MI)LXXTITT^ Regni vero nostri anno primo. 

Ex comissione S. M-tatis Reg. propria. 



Digitized by 



Google 



48 

^) Na odwrotnej stronić kopii niniejszego listu r^ką tą sami przepisano uniwersał kró- 
lewny Anny z 8 IX 1S74 przeciwny temu rozkazowi Wdlezego: Anna z lasky Bozey Kró- 
lewna Polska. Wsem wobecz y każdemu z osobna, komu to wiedziecz bęndzye należa- 
ło (x), zechmy Urodzonemu Panu Stanisławowy Troianowskiemu, rotraife«trzowy Tikoczins-kiemu, 
a lesnyczemu Bielskiemu, wozy nase wpistkie w Knisinye w stras, mocz, chowanye i opatrowa- 
nie, poruczily ze wsistkiem tern, czokolwiek do tich wozów należy, chczącz to miecz, aby temu 
a nykorou ynnemu okrom niego do rąk oddane biły, w czyiemkolwiek teras cliowanyu 
y opatrowanyu są. A dla lepsey pewnosczy t<;n li^łt otworzisty, ręką nassą podpisany, y pię- 
częczią zapyeczętowany iestli, Datum Cracoviae w dzień Narodzenia Panny Maryey łata Pań- 
skiego 1574. Anna Królewna Polska. 

') Henryk uszedł z Krakowa juŁ w nocy iSjtg FI, o czem pisarz mniejszego listu mógł 
jeszcze nie wiedzieć, 

43. Stanisław Trojan do Zamoyskiego. Knyszyn, 20 VI 1574. 

Robił przygotowania na przyjazd Zamoyskiego; wyjaśnia^ co dotąd zrobił 
i do kogo pisał w sprawie zatargów z Bielawskim, prosi by mógł na chwilę 

odjechać do domu, 

Bihl, Ord, Zamoy, pL 64 Nr, 21, Oryginał z podpisem własnoręcznym, 

Zalieczywsy wyernie życzliwe sluzby me lascze zwikły WM. yakosz 
tho memu Mcziwemu Panu etc. 

Przesz then czas z wielką radosczią oczekywalem W. M. swego Mczi- 
wego pana z Jych M. Pani a prziiaczioły WM., także thez s towarzistwem 
swem a sluzebniky WM. mego mcziwego pana, nadziewayącz się, zebysz 
byl WM. moy mcziwy Pan dlya uspokoyenia rzeczy swych thak około lye- 
snicztw yako thesz s tem Panem Bielawskym o the rzeczy yemu zahamo- 
wane, nadziewaiącz sye poslancza ot WM. mego mcziwego pana wprzoth, 
kthoryby my byl osnaymil o prziiesdzie WM., thakze thesz y tho, yakobym 
sye na WM. mego mcziwego pana gotowacz miał y na yako wielky po- 
czet prziiacziol y sług WM., bo tego była pylna potrzeba przithym wie- 
dziecz przeth prziiasdeni WM. mego mcziwego pana, ogłiadaiącz sye na 
wyelkie sam przethnowie. Wypisałem tłiesz był, czego sam potrzeba na 
prziiasth VM. mego mcziwego pana strony wolow» miodu y wyna, bo sam 
bydło niedzne, maliuczkie wołiky the zwłascza, kthore oddzieliely panowye 
revisorowie *) na stronę VM. mego mcziwego pana. Myoth barzo drogy 
y nie naydzie go kupycz przasnego. Wsakozem ya yednak czo wietsych 
wołcziow dal othleczycz y pascz na dobrych pasach. Miodum thesz ko- 
winskiego, czom mógł, przigotował y przisnego przikupiwsy, dałem ro- 
syczycz; wyna thesz sam nie dostanie asz Warsawye y tho drogo. Kthe- 
mu ostatek thych pieniędzy dwusthu złothycli dałem dziesiecz zlothych 
Panu Załuskiemu, ktlioregom posłał do Cracowa w potrzebye WM. me- 



Digitized by 



Google 



40 

go mcziwego P.; wsakosz posiałem kapczisn *) wybyeracz, zbierze-li sie 
czo pyeniedzy, poslie do Warsawy po wyno dlia przyiasdu WM. mego 
mcziwego pana y przigotuie ssie tem, czem yedno bede mogi, bym yedno 
pewnie wiedział o sczesliwym prziiachaniu WM. mego mcziwego pana^ 
zebi sie na darmo rzeczy nie skupowały, gdzisz cza^ lietny. 

Pana Załuskiego w tłiy mierze posłałem do Cracowa, ysz sam Pan Bie- 
lawsky przisłał łist J. Kr. M., aby mubeły rzeczy widane, ktłiory był pie- 
czeczia Coronną Pana Canczłierzową zapieczętowany y s pothpisemJ. Kr. 
M., wsakosz pothpisu J. M. pana Canczłierzowego nie było, y tiłko w tłiym 
łisczie roskazano wroczicz zboża a dobytłiky wedłye sersego brzemienia {s) 
tego łisthu, kthorego kopia WM. memu mcziwemu posiłam; tłiakze tłiesz 
y thego kopia, yako sie w tliy rzeczy postapieło, yaka sye rełacia stała 
w Brańsku, ktliora autentice wyiawsy, yednem sobye zostawył przestrze- 
gayącz zatrudnienia, yako sobie pocłiutnawałi *) na tlien articuł w łisczie 
tłiym: „Alioquin quicquid damni inde acceperit, id in F. T. redunda- 
turum esse nondubitet,** a drugą rełacią wosnego z Brańska thakasz auten- 
tice wiietłia posłałem JM. xiadzu Udrziczkiemu *) do Cracova, aby JM. 
JM. panu Potłiskarbyemu Corrunnemu ^) tlio ukazał y opowiedzyał y dałsy 
ynstructy żądał, aby JM. Pąn Potłiskarby Coronny, rozmowiwsi sye z J. 
Kr. Mczią, raczył mi dacz dalsą naukę w niebytnosczy VM. mego mczi- 
wego pana. Bom sye yusz spodziewał WM. mego mcziwego pana bycz 
u dworu J. Kr. M., gdzizem żadnego otłipysanya otli WM. mego mczi- 
wego pana nie miał, y owsem w pierwsym pysaniu swym racziłesz WM. 
tho my dacz znacz indiferenter ałbo w Knisynie bycz, ałbo do dworu J. 
Kr. M. yacłiacz, w czym ya distractus bedącz, wołiałem do dworu zarasz 
posłacz, spodziewayącz sye tliam WM. mego mcziwego pana y tego prze- 
strzegayącz, aby Bielawskyemu na iego tam obzałowanie nie była daną 
wyara, yakoby sie strony WM. myało sye z nim przikrze obchodzicz 
y iego rzeczy zatrudniacz; gdzysz czo sye dzieie, dzieie sie za instruccia 
skarbową przez pana Załuskiego ku WM. memu mcziwemu panu, a w nie- 
bythnosczy WM. ku mnie posłaną. Yakosz yakom w thy rzeczy pysał do 
JM. xiedza Udrzyczkyego, kanonika Cracowskiego, posyłam WM. memu 
mcziwemu panu copia tego łystu, tłiakze thesz copia łistuw, vedłie kthorym 
pysał do JM. xiedza Biskupa Cracovskiego, do JM. pana Marsałka Coron- 
nego, do JM. pana Marsałka nadwornego litewskiego, do JM. xiedza 
Potłikanczłierzego ^) prosacz, aby thy sprawye WM. mego mcziwego 
pana bełj przychylny; s czego tego wsythkiego WM. moy mczywy 
pąn będziesz raczył zrozumiecz, yakoby sam act był przipatU, za ktho- 
rem nadziewam syę ya potwornego (!) poswu na WM. mego mcziwego 
pana, abo sąm na siebye. Czo acz mnie nicz nie trwoży, wsakosz 

Archiwum Jana Zamoyskiego. 4 



Digitized by 



Google 



50 

aby zatmdnienye nie przipadlo, wolyalem do dworu do prziiacziol W. 
M. mego mcziwego pana poslacz y do pana Pothskarbiego Corronnego, 
mayacz nadzieye zupełną o lascze WM., ze tho WM. przestrzecz bę- 
dziesz raczył, ze ony kkruczkamy swemy nie ucziesą sye. Ya thesz sam 
z radą Ych M. panów prziiacziol WM. staram sye .o tho, yakoby sam 
sye nie ucziesiely tłiem, czo przeth sye byorą. Athak pylną prośbą prosse 
WM. swego mczy wego pana, abym myal dostateczną naukę, yakobym miał 
dały sobye postapycz, yaką obronę czynicz, yeslibi beły insse łistłiy prze- 
cziwko jnstructij JM. Pana potliskarbiego otłi J. Kr. M. widane. 

Móy mcziwy panie, acz my sie nicz nie przikrzy by tłiesz y przi na- 
wieczssem zatrudnienyu WM. memu mcziwemu panu słuzycz, ałie ysz WM. 
mego mcziwego pana nie tayno, yakom z domu mego wiiacłiał (nie spodzie- 
wayącz sye na drodze Oracowsky wy eczy bycz yedno trzy niedziełye, a yusz 
yest błisko dwudziestłiu niedzieł), otłibiezałem domu swoiego, nicz w nim nie 
postanowiwsy: dłia tego pylną prośbą WM. mego mcziwego pana prosse, aby 
my tho z łaska WM. mego mcziwego pana sio, zebych mógł do domu do- 
biezecz, a rzeczy swe postanowicz, bo my y arendy pozitlakow z miastecz- 
ka wysły y główne robothy kosenia y żniwa przipadayą, abym w rzeczach 
mych domowych nie upathł. Wsak WM. memu mcziwemu panu nie tayno, 
zem ya yest y wymim y wiecznim słuzewnikiem (!) WM. mego mcziwego 
pana, besz wsełiakiego mego załieczenia wierze, ze thesz WM. moy mczy- 
wy pąn będziesz raczył myecz racionem potrzeb moych domowych, bo yest 
rzecz pewna, żebym sye ya nie rath uchiłył oth posługy WM. mego 
mcziwego pana, kiediby nie takowa moia potrzeba pył na, czo ya lascze 
WM. memu mcziwemu panu porucziam, nie chcącz sye w niwczem przikrzicz 
WM. memu mcziwemu panu. A sam sye zwildy lascze WM. mego mczi- 
wego pana poruczam prosacz, abych z ni nigdy opusczon niebył. Dąn 
z dworu Knisinskiego 20 lunii Roku Bożego 1674. 

WM. mego mciwego pana wieczny a uprzymy służebnik Stanisław 
Troian z Orłowa chorąży Bełsky subscripsit. 

>) For, Nr. 2g. 

*) Kapszczyznay podatek za prawo pądzenia wódki lub piwa, 

•) Pochuinywać, radośnie wykrzykiwać, 

*) Jakóh Udrzycki, Wierzbowski Uchansc, IV, 361. 

*) Hieronim Buieński, 

*) Franciszek Krasińskie Jan Firleja Mik, Krzysz, Radziwiłł, Piotr Wolski, 

44. Stanisław Trojan do Zamoyskiego. Knyszyn, 28 VI 1574 

Wyrata obawy przed zajazdem ze strony poprzedfiiego posiadacza starostwa 
(zob. Nr, j/), skarży się na brak łudzi i rusznic^ ivzywa do rychłego przyby- 
cia i prosi o wiadomości z domu swego z Rachań. 



Digitized by 



Google 



51 

Btbl, Ord, Zamoy. pL 64 Nr, 22. Oryginał z podpisem własnoręcznym^ z pieczątką i adre- 
sem: Magnifico Domino Domino loanni a Zamosczye, Belzensi, KnisinenBi, Zamesensi etc. 
capitaneo, domino suo beneficentissimo etc. etc. Przy adresie odmiennem pismem dopisek: 2 li- 
8thi P. Chorążego 28 lunii 1574 skathuly. 

Moy mcziwy Panie. Wiernie ziczliwe sluzby me mcziwey łascze 
WM. mego mcziwego P., iako mogę, napilniej zaliecziwsy etc. 

Moy Mcziwy P. Pisałem ius trzikrocz ku WM. memu Mcziwemu 
P. oznaimuiąncz o rzeczach WM. mego Mcziwego P., czo się sam dzieie, 
alie ius teras dussem (!) pisaniem WM. mego mcziwego P. bawicz nie 
chczę, tilko tho oznaymuię, że za tim zatrzęsieniem, które iest w Koronie, 
iesii WM. sam moy mcziwy Pan tim richliey bicz nie bęndzies raczil, 
d rzeczy swich nie postano wicz, iakokiem mogl, dalibóg wiernie a uprzi- 
mie s towarzistwem moim wyemie rad słuziłem y słuzicz bendę WM. 
memu mcziwemu Panu do ostatecznego mego gardła położenia na posłudze 
WM. mego mcziwego Pana y s thowarzistwem mem, ktorzi będą zemną 
równo stateczny. Jakoś o kazdim z Icli M. tak iako o sobie dzierżę, by 
ieno nam Pan Bog dał równą statecznoscz, bo acz nye odemnye teras, alie 
potim od ludzy WM. mego mcziwego Pana nie będzie taino, iako kto 
z nas WM. nasemu mcziwemu P. sluzi i sluzicz bęndzie, bo iako się sam 
chwalicz nie chczę, acz dali-Bog się czuię wiemem a uprzeymie ziczliwem 
sługą WM. mego mcziwego Pana, iednak każdego sluzbi za czasem WM. 
mego mcziwego P. nie bendą tainę; alie przyaczioł WM. mego mcziwe- 
go P. ofiarowanie, w którymem ia nadzieię pokładał, za tą przigodą, iako 
słaba nadzieia w nich! Chocziaizem ia, iakom mogl, naiwięczey zabiegał 
łascze Ich M. stroni WM. mego mcziwego Pana, alie is się stroni Kro- 
liewny ^) Jej M. po tem zatrzęsieniem wsisczy obawiają, abi w zatrudnienie 
nie wpadły, przetos każdy sobie znaiduie wimowky, ze zadney nadzieye 
nimas w ich ratunku, iako to liepiey z listów ich wirozumiecz WM. moy 
mcziwy P. bęndzies racził. Jus z insey stroni sukam prziaczioł WM. 
mego mcziwego P., za temy membranamy, ktores WM. moi mcziwy P. 
przislacz mi racził; alie ieslim się na tich omilił, czo mi się ius bili obie- 
czaly, tem wienczey wątpię w tich, o których tilko nadzieię mąm. A tak 
dlia Pana Boga prosę, abis WM. moy mcziwy Pan przibicz racził, a to 
dobro, które Pan Bóg WM. memu mcziwemu Panu dał, y dobrzos to 
WM. moy mcziwy Pan J. Kr. M. panu swemu zasluzicz racził, nie pu- 
sczai tego WM. moi mcziwy Pan skodą swą na posmiech liudzim ku |)Ozitku 
niebitnosczią swą albo omieskaniem bitnosczy swey. Bocz ia moy mcziwy 
P. do zdrowia mego s towarzistwem mem, które sam mąm y miecz mogę, 
wiernosczią mą nicz nie upusczę; alie is ten człowiek *) zbogaczil się w pie- 
niądze, chocziaizę s krziwdą ludzką, bendzieli miał ktemu potusenic od 



Digitized by 



Google 



62 

Kroliewny Jey M,, bendzie się ten knsił, abi co złego wirządżił za dostat- 
kiem swem, chocziai w prziaczioli niemozny; y mąm tę sprawę, zęby za 
potuchą y listi Kroliewny Jej M. miał sobie zbieracz liudzi Warsawie, pier- 
wey chczącz tu skusicz praktiką, abi przes braczią swą skusił po folwar- 
kach, z iakiemsczi komornikiem, starącz (!) się o posesią; czego ia omnibus mo- 
dis, iako Pan Bog da rozumiecz i uwidiec (!), bronicz bęndę; bęndą-li tes 
gwałtem chciecz, wedlie naiwietsey moznosczi gwałtowi się bronicz bęndę. 
Jeno to rozrzoznienie na mię nagorse ósmy folwarków, a ieden od dru- 
giego dalieko, ktemu zamek Goniącz y dwór Knisinski, wielie do tego lu- 
dzy potrzeba, o któro (!) sąm w tem zatrzęsieniu, bi tes i pieniądze biły, 
ktorich trudno dostacz (wsitki się glodnemy powiadaią w pieniądze), o lu- 
dzi sam barzo trudno za tim zatrwozenim odiechanya J. Kr. M. A to na 
nas natrudnieisa, is strzelby dostacz nie mozem, ieno sescz rucznicz od JM. 
pana starosczicza pińskiego', moich cztery wozie, ktorem sobą miewał, 
a kilka moich rusnicz krótkich, a pana Komorowskiego iedna rusnicza 
krotka, pana Stałuskiego dwie długich, tilkos ich w Knysinie mamy na tak 
wielky dwór. W Q-oniądsu tam iest nieco rusnicz; są tam i strzelczi, alie 
nyepewnici, bo się wsędy ogliadaią na pana Bielawskiego dlia tego, is ie- 
scze zona iego y braczią są w Zabielu i znieśli tam sobie sbroię, strzelbę, 
ktorey maią niemało, do Zabiela. Osób niewiele, tilko sie spodziewaią 
Stephana*) z niemalem pocztem, ktoribi miał zebracz z Masosw (!) y w War- 
sawie; czemu acz ia niewierze i iest to u mnie niepodobna rzecz, bi się on 
miał sam siebie o to kusicz, nisi datum esset illi desuper od Kroliewny 
Jey M., alie się ia tego nicz nie stracham s timi, ktorzi są ze mnąsludzi 
WM. mego mcziwego P. Jednak zdało mi się za slusne, abim to WM. 
wsistko memu mcziwemu P. wipisał, czo sie sąm dzieie; alie to wsistko 
bitnoscz WM. mego mcziwego P. naprawi; postano wis WM. moy mczi- 
wi P. rzeczi swe, dali Pan Bpg, richlio ku dobremu konczu, bo się samy 
ludzie trwożą, zaczim barzo nye spora robota i będzie wielkie omieskanie 
za nieposlusenstwera poddanich, w robotach WM. mego mcziwego P. Ben- 
dą, są i bęndą karany, a tho strony chitrosczi po tich liudziech, ogliadam 
się na nię i barzo mi się to nye podobało, ze panowie rewisorowie roska- 
zali, abi pani Bielawska mieskała w Zabielu '), as pąn Bielawsky przidzie 
y tam się sposąbiaią na wsistko, a izem nauld od WM. mego mcziwego 
P. ni miał, czo s niemi rzecz, w tem Zabielu, czierpiecziem ia musiał do 
nauky WM. mego mcziwego P.; alie to wsistko ustanie, gdy Pąn Bog 
sam WM. mego mcziwego P. prziniesie, bo się wsisczi bęndą ogliedacz 
na osobę WM. mego mcziwego P.; bo persona WM. mego mcziwego P. 
sam będzie persona leonis ku dobremu, dali-Bog, postanowieniu, przestrze- 
zenia despectu i ku podparcziu pozitkow WM. mego mcziwego P. Ja- 



Digitized by 



Google 



53 

kozbym WM. mego mcziwego P. pisaniem swem trwozicz nie chciał, alie 
bi mi tes to nie przłstało WM. memu mcziwemu P. nie oznaimicz tego, 
czo się sam dzieyę. A tak ius dalsem pisaniem WM. mego mcziwego 
P. bawicz nie chczę, tilko prosę, abis W. M. moy mcziwy P. sam dlia siebie 
sam tem richliey biwacz racził, bo tamte ^) starostwa są ugruntowane 
dostateczną posesią WM. mego mcziwego P. i na każde podparczie każ- 
dego przipadku prziaczioł WM. mego mcziwego P. krwią powinnich za- 
chowałech i służebników WM. dostatek. Alie sam w owim kraiu 
za tim przipadkiem zatrzesionem, zwlascza bes bitnosczi WM., nase- 
go mciwego P., non est, quae adiuvet, bo i poddani podtrwozeny barzo 
y Bielawskim, bo sie w nie wgrozil, y ogladaiąncz się na prawo testamen- 
towe królewny Jey M. Na pani zamku Tikoczkiego ') iest się na co oglię- 
daczi, albowiem et loąuela manifestos facit. Wsakos, gdi Pan Bog WM., 
nasego mcziwego P., prziniesie, wsiztko to da-li-Bog ustanie, ieno, póki 
WM., nasego mcziwego P., sam nie będzie, omnia doloribus plena. O przia- 
czioli trudno, o pieniądze trudniey, czembi się sam podeprzecz, gdis ius 
nietaino WM. nasego P., iakiechmi sam czasy przipadly przed nowią. 
Wsakos na owies i na inę potrzebi domowe, iako będzie mogło bicz na- 
pilniey, staracz s pilnosczią się staracz (!) bendę, tilko dlia Boga prosę, 
racz WM., moi mcziwy P., tem richliey przibicz dlia utwirdzenia starostw 
i nieupusczenia liesnicztw, bobi tho silą ubiło od starostw, gdzieby WM., 
moi mcziwy P., liesnicztw zadzierzecz nie racził, bo ius sam około nih burda, 
iakom WM., memu mcziwemu P., oznaimił i list posiał p. Łobeskiego, ktori 
iednak się tamtey stronie opar, bo ma fawores panów u zamku Tikoczkiego. 
Moy mcziwy P., pilną prozbą prosę, racz WM., moy mcziwy P., za- 
slacz do Rachań po listh, abim wżdy wiedział, czo się w ubogiej chałupie 
mey dzieie. Abowiem, kiedis WM, moy mcziwy P., racził zeslacz pier- 
wey, sluska nye chcział czękacz długo; zaliedwie mi biedna moia dziewka 
utrapioną sierota pany Witwinską oznaimila o utrapieniu swem tilko od 
niemiłosiernei paniei Witwinskiey starey y sinowey, ktorey utrapienie y za- 
łoscz moia wielka as do płaczu mię prziwiodła, a o rzeczach mih domowih, 
czo się w ubogiey chałupie mei dzieię, nicz mi nie wipisano. . WM. moy 
mcziwy P., rozumiecz raczis, czo my naliczy na tim kęsie, czo mi Pan 
Bog racził dacz s laski swey swientey, acz i t^m exagerowacz nie chczę, 
abim nie bił rozumiąn, zebi moie domowe potrzebi miali mię odwodzicz 
od posługi WM. mego mcziwego P.; wsakos, czo mi nałiezi na tim, czo 
my Pąn Bog z laski swey dacz racził stroni hudey maiętnosczi mey, 
zwlascza przi tich czasiech, iakie ius przipadli, przipusczam to dobremu ba- 
czeniu i lascze WM., mego mcziwego P. A sam sie i uprzimę sluzbi 
moie mcziwey lascze WM., mego mcziwego P., iako mogę, napilniey poru- 



Digitized by 



Google 



54 

czam, prosąncz, abim z niej nigdy opuszczon nie bił, iako uprzimy a wier- 
nie ziczliwy służebnik WM., mego mcziwego P. Dąn z dworu Knisinskie- 
go 28 lunii anno domini 1574. 

WM., mego mcziwego P. wyeczny a uprzymy służebnik Stanisław 
Troian z Orłowa, chorąży Bełsky. 

*) o pretensyachy jakie do starostwa knyszyńskiego rościła sobie królewna Anna por, list 
z r, 1574 w którym Rylski w imieniu królewny Anny donosi Zofii Jagielhnce ( Przezdziecki, 
Jagiellonki /. IV Nr. XXIX, str. 153)-' „Jakom wyżej pisał, że Królewna /. M. posłała Kró- 
lowi rejestr imion, na które prawa ma z siostrami swemi, prosząc go dla Boga, aby ich ni- 
komu nią dawał do rozprawy. Obiecał nie dawać. Zaponmiawszy Boga i obietnice swe, 
dawa wiecznością i dożywociem jako komu. Oto i teraz Knyszyn dał Zamoyskiemu, który 
najechał wielkim gwałtem w tysiącu koni, wybił, wygnał tego starostę (Bielawskiego), który 
to trzymał od nieboszczyka Króla.** Toi samo opisuje królewna Anna Zofii Jagiellonce listem 
z 20 V 1574 z Krakowa {Ic. XXXIII, str. i6i): „Teraz dał J. Kr. M. Zamojskiemu Knyszyn. 
Starosta (Bielawski) ze mną przyjechiU, a żonę i dzieci zostawił. I on i ja wyjechali. Gwał- 
tem (w) tysiąc koni wybili żonę stamtąd do folwarku (Zabiela?) Kadziwilł marszałek {nadw, 
liłew, Mikołaj Krzysztof) i wielki marszałek starosta żmudzki (fan Chodkiewicz), A to widzisz 
W. Kr. M. jaka sprawiedliwość! Mało nie wszystko rozdał nasze imiona. Kiedy do niego 
ślę, powiada, ze „nie dałem,* a ręki jego podpis. Przebóg! proszę, poślij W. Kr. M. do Ce- 
sarza posła sw^o i do Ks. M. powinowatych, opowiadając a prosząc aby posłali na Sejm 
do tej sprawy.** 

2) Stefan Bielawski, 

') Jerzy Kurzeniecki, 

*) Bielawskiego, 

*) Folwark w starostwie Knyszyńskiem, 

^\ T, j. bełzkie i zamechskie, 

^) W zamku w Tykocinie był starostą Łukasz Górnicki, Ten napisał do Stanisława Tro- 
jana o dzień wcześniej, nii data listu niniejszego, list^ w którym {obudzony przez sługę Trojana ze 
snu) odpowiada na wezwania jego, aby pomógł mu obronić sią przed Bielawskim, Strzelby iadnej 
na zamku tykocińskim nie ma i zamku tego obecnie w czasie zapowiadającego sią bezkrólewia opuścić 
nie moie ani sam, ani załoga, ale radzi zebrać szlachtą okoliczną, pozyskać sobie chłopów i mie- 
szczan, posłać po pomoc do sąsiednich majątków marszałka Radziwiłła i Jana Dulskiego, kasztelana 
chełmińskiego. Donosi też o sporze Stanisława Trojanowskiego rotmistrza tykocińskiego z Bielaw- 
skim o leśnictwo tykocińskie. Ten Bielawskiemu oparł się (dotąd wydrukowano ten lisł z oryginału 
własnoręcznego z Bibl. Ord, Zamoy. pi, 29, Nr, 6 w ^Łukasza Górnickiego Dzieła wszystkie. 
R. Loewenfeld i P. Chmielowski, Tom III Warszawa 1886 str, 279 z błądnem oznaczeniem 
daty na drugą połową 1577. Dalszy ciąg znalazł się w Bibl. Ord, Zamoy, w „czarnych pudłach^*^ 
i tu sią ogłasza:) dobrze, nie puścili, a nie miał s eobą telko chllopy swoiei dierzzawy. Mam 
ći ia za to, izz ći Pąn Bielawski ssturmem tego nie będzie chćiall wziąć, iesli go fortełie iego 
omylią, których się WM. więncei obawiai, nizz mocy. To mi sie nie podoba, izześ WM. tak 
dllugo w Zabieliu dalł sie przesussać sługom iego. Z nieprzyjacielem trzeba umieć i z przy- 
ćielem. Llasce sie WM. zaliecąm panu memu. Pisąn w Lipnikach 27 Junii o wtorei godinie 
w noc 1574. WM. sUuga i przyiaćiel pewny Llukass Górnicki. Adres: Jego Mći Panu Sta- 
nisllawowi Troianowi z Orllowa Chorązzemu Bellskiemu, a memu vielcze llaskawemu 
panu. 



Digitized by 



Google 



55 

45. Rady koronne do Zamoyekiego. Kraków, 30 VI 1574. 

Polecają^ aby jako starosta knyszyński pomógł w budowie zamku tykocińskie- 
go i opatrzył żywnością Trojanowskiego^ rotmistrza odbywającego służbę na 

tymże zamku, 

Bihl, Ord. Zamoy, pi, $6 Nr, i. Kopia współczesna, 

Chęnczy nasze braczkye WM. zalyeczywszy. 

Ziechawszi szyę thu do Cracowa po odyeohaniu Crolya JM., baczącz tego 
bycz pilną potrzebę, przipowiedzielichmi duzbę panu Troianowskyemu ') 
na zamku Tikoczinskym. A tak za tą potrzebą proszimi y napominami 
WM., aby WM. bes omięskania s starostwa Kniszinskiego panu Troyanow- 
skiemu ku ziwnosczy dal na tęnze zamek mąky beczek 600, słodu beczek 
600, krup pospolitych beczek 60, grochu beczek 40, y drew do tegosz zam- 
ku wlosczya (!) s starostwa Kniszinskiego iako nawięczey bycz może dlia 
zimy nieodwłocznie teras prziprowadzicz roskazał. Piszalichmi tesz do pa- 
na starosty Tykoczinskiego *), aby dlia budowania zamku tegosz spusczył 
drzewa w iesięni do Tikoczy z dzierszawy Grodzieńskiey. A tak tesz 
WM. proszimy y napominamy, abyś WM. lyudzmi i cziesliamy s staro- 
stwa Kniszinskiego budowacz iako napilniey, gdy iusz drzewo będzie, po- 
mógł, staraiącz szye o to, iakobi szię tamto w ięszęny do zimy zabudo- 
wacz mogło. Nie wątpięmy, ze w tym wszitkym WM. wedlie powinno- 
sczi szwey pilnoscz uczinisz. Zaliecząmi szye przitym braczkiey miłosczy 
WM. Datum Cracoviae dio ultima iunii Anno Domini MDLXXIIII. 

WM. przyaczielye Radi Coronne, w Krak owy e natęnczasz bę- 
dącze. 

*) Stanisław Trojanowskie rotmistrz tykociński, 
•) Łukasz Górnicki, 

46. Staniaław Trojan do Zamoyakiego. Knyszyn, 19 VII 1574. 

Opisuje rozmowę z dworzanami tykocińskimi o Bielawskim, wspomina o li- 
stach królewny Anny przeciw Zymoyskicmu, domaga się rychłego tegoż przy- 
bycia i zdaje sprawę z gospodarstwa i rozchodów, 

Bibl, Ord, Zamoy, pł, 134 AT*. /. Oryginał z pieczątką i adresem: „Magnitlco Domino, 
Domino loanni ZamoiBCzky a Zamosczyc, Betzensy, Knisinensy, Zamechensy etc. capitaneo, 
eecretario S. Reg. M- tatis. Domino suo gratiosissimo etc." Na kopercie inną ręką dopisano; „red- 
ditae die 26 eiusdem.^ 



Digitized by 



Google 



A 



56 

Moy mcziwy Panie. Pilnie zalecziwsi wiernie ziczUwe słuzbi moie 
mcziwey łascze WM. mego mcziwego P. etc. 

Moy mcziwi Panie. Juzem wipisał WM. memu mcziwemu P. to 
wsistko, czo się sam dzieye, iakiemy strachy P. Bielawsky sam strasy 
zbieraniem ludzy i odpowiadaniem pokątnem na gardło me. Jakoś te stra- 
chy i odpowiedzy mnie za łaską Bożą y towarzistwu moiemu za łaską 
miłego Pana Boga y za łaską y miłosczią prziaczioł WM. (!). Jakoś P. 
Bielawsky, widzącz statecznoscz moię przi sprawiedliwosczy WM. mego 
mcziwego P., ius nie tak srodze grozy, rzekomo sie daie chamowacz pa- 
nom dworzanom na Tikoczinie, ktorzi biły u mnye, dziwno groźby pana 
Bielawskiego opowiedaiącz, a potim pokoy rozeymuiacz, chczącz rzekomo 
chamowacz P. Bielawskiego, y to wątpliwye. 

A tey wsistkiey materiey biło rozumienie: „Ukrziwdzon P. Bielaw- 
sky barzo, ma listy królewsko pod pierwsą datą, ma osobny list na Za- 
bielę ^) doziwoczie sobie y zenie y na Knysin ma list, poczwierdzenie 
prawa pierwszego za podpisem pana canclerzowem. A tak puscz mu Za- 
bielę i widay mu rzeczy iego wsistkie, bo, gdzie mu nie widas, nie ucha- 
muiemi go, bo tak powiada: „abo my Knisina dostacz, albo my pod Kni- 
sinem zostacz." 

Namowiwsy s P. Zamoysczkiem i s P. Zrzedzinskiom ^), ta ym odpo- 
wiedz dana: „Strach iost rzecz wielka płochemu, tomu zwłascza, który po 
sobie sprawiedliwosczy nye ma. JM. Pan moy, bęndącz dobrze zasłużony 
s przodków swich Eptey i sam osobą swą sluzącz dwiema królom, panom 
swym, godnie, a tak za sprawiedliwoszcią JM. Pana mego te postrachy 
od P. Bielawskiego nie są my srogie y towarzystwu memu. Mąm trzy 
siny i dziewkę, dał my Pan Bog potomstwo, wiem, ze tes raz mąm um- 
rzecz, a tak przi sprawiedliwosczy JM. Pana gotowem gardło swe połozicz, 
bi tes i do tego przisło; czego mu Pan Bog nie dopomoże, bo sprawiedli- 
wosczy żadnej ni ma, i nie yusby koniecz P. Bielawsky z JM. Panem mem 
miał; pociągnęłobi się to dłużej, musiałby P. Bielawski poczucz JM. Pa- 
na mego i czy wsisczi, ktorzibi mu tego pomogaly. Ale mu tego Pąn 
Bog nie dopomoże, aby on miał widrzccz wislugę JM. Pana mego i nad 
nami się złączącz, bo dostatku y pi^zyaczioł sto nie ma. Siły i sercza mu 
Pąn. Bog nie da, bo sprawiedliwosczy nie ma. A iesli się ius na to uda, 
czo przedsięwziął, poczuię, da-li Pąn Bog, iako cznotliwy a wierny są 
słudzy JM. Pana nasego, poczuię tes, da-li Pąn Bog y to, iako tak zaczni 
człowyek a podcziwie ziwiąnczy ma wiele przijaczioł nie tiiko tam, gdzie 
się urodził, ale y tu za łaską miłego Pana Boga y za dobrem zachowa- 
niem JM., a drudzy na sławę tilko JM. są statecznemy prziaczoły; da-li 



Digitized by 



Google 



57 

Pąn Bog, ię poczuie i bęndzię odprawion wedle potrzeby. Jus JM. P. moy 
prziedzie, jeśli sie nie pohamuie od swego przedsiewzięczią." 

P. Zamoysczky powiadział: ^ Jam się iescze nie ożenił, dziatek ni mąm, 
nie będzie mi zal od nich, bendę .rad bronił wisługy JM. Pana, brata 
mego, do ostatecznego zdrowia mego.'' 

P. Zrzedzinsky powiadział: „Jus mi tes dał Pąn Bog potomky, przy- 
wykłem panu swemu cznotliwie słuzicz, nie bęndzie mi zal zdrowia mego 
polozicz przy wisłudze JM. P. mego, i przi tem stoię, czo pan cho- 
rąży powiadział, ze wsistkiem towarzistwem swem a sluzebnyky Jll. P. 
mego." 

Potemem powiadział: „Any strachem, any targiem, any zadnem for- 
telem Zabiela na nas nie witcrguie P. Biolawsky, bo mi tey moczy ni 
mamy wsisczy, abichmy miely nie tilko Zabielę, ale i iednę włókę od- 
dacz na takie strachy; i niechai to wie P. Bielawsky, ze iesli pocznie 
co takowego przeciwko JM., a uczyni w ktorem folwarku iaky naiazd, ze 
my, nie czekaiączy go w dworze, tam, gdzieby chcział skodę JM. Panu 
nasemu uczinicz, ten strach, ktorim nam grozy, nąn da-li Pan Bog obro- 
cziemy." 

Potim Ich M. panowye dworzanie powiedzyely, ze bęndzyem się o to 
staracz, awa zanasem upominieniem ten lud rospusczy, a prziprzipusczi sie 
na przyaczoły. 

lam powiedział: „Nie poruczono mi iedna^s sie ieno rządzicz a bro- 
nicz to, czo my poruczono. Pana Boga bende prosił, abim temu dosicz 
uczinił, a czego my nie poruczono, tedi się ia w żadne contraoty i iedna- 
nia nie wdam. Ale y owsem niech Pan wsistkiego zaniecha, bo tą groźbą 
i temy tractaty nicz nie witractuie, ani witarguie, bo zadney moczi ia ni 
mąm s towarzistwem swem do żadnego iednania, ani się w zadnę ugodę 
i iednanie wdam, any JM. P. mego w żadne yednanie wdawacz bęnde, bo 
ani tego mąm porucżenia i wiem ze mi to nie przystoy; a tes JM. P. 
memu iednania nie potrzeba, a Zabielę folwark piękny kleynoth do 
Knysina." 

Tak się obieczały przed się roziem czinicz. Michmi potim powiedzie- 
ly: „Pokoiu będziem barzo radży, bronicziechmi się tes gotowy.** S tim 
odiechaly. Pisały potim do nas, zechmi nie widziely pana Bielawskiego, 
ale pisał pon JM. Pan Chełminsky ') ządaiąncz, abi bił u JM. Mam za tos, 
ze JM. pokoy z niem post ano wy, do czego i my pomagacz będziem. Przes 
pisanie podziękowałem za staranie o pokoy. Jednak dałem znacz przes tos 
swe pysanie, ze pokoy nam miły, groźby się tes nie boiem, bronicziech- 
mi sie gotowy, a ieslibi nie chcział w pokoyu bicz, niechai da znacz, iako 
podcziwemu ssliachcziczowy przistoy, ze będziem ius wiedziecz, ze bęndzie 



Digitized by 



Google 



58 

odpowyadzianem nieprziaczielem JM. P. nasego, dozna sercza y statecznos- 
czy nas sług JM. P. nasego, iako da-li Pan Bog za pomoczą miłego Pa- 
na Boga on nie tilko nam nie bęndzie strasny, ale strach iego namy, slu- 
zebniky JM. P. nasego, obroczy nan, a nie ucziesi się z wisługi WM., na- 
sego mcziwego P. 

I ins mię to dosło, ze tem, czim mnie strasił, tenże strach, ins przi 
sobie czuie, wiedzącz o statecznosczy nasey służebników JM. P. nasego 
i o stateczny przyazny prziaczioł WM., nasego mcziwego P., y mąm na- 
dzieię w Panie Bodze, stworziczielu swoim, ze da-li miły Pan Bog za po- 
moczą iego swięntą, nicz sobie nie przipisuiącz da-li Bog z dobrą sławą 
WM. y s pozitkiem WM. doznas WM., moy mcziwy P., tego, ze tego 
wsistkiego, cz^os mi WM., moy mcziwy P., zzwierzicz racził s towarzi- 
stwem mem, wsistkiego da-li Pan Bog wczało dochowam WM., memu 
mcziwemu P., s towarzistwem swem i s prziaczioły WM., iakom wissey pi- 
sał, nicz sobye nie przypysuiąncz, redno łascze miłego Pana Boga tey, 
którą nad WM., mem mcziwym P., miecz raczy, a miłosczy przyaczioł 
WM., którzy iedny z dąwney miłosczy, drudzy na zawołanie zacznę WM., 
drudzi tes za moym zabieganiem y pilnem staraniem są przyaczioły WM., 
memu mcziwemu P. 

Wsakos is obieczał się bił naiechacz na Knisin tey noczy, wezwałem 
przyaczioł WM. mego mcziwego P., ktorzi będą iedny dziś, drudzy iutro. 
Roschod wielky bicz musy. Trzeczie sto złotich, na ktorem się bił zapozłczał 
u JM. P. starosczicza ^), dziś a iutro na miód i na potrzeby widano yus 
bęndzie, bo roschod wielky, acz się nie mną dzieię, ale ius tak teras musi 
bicz do sczęsliwego prziazdu WM., mego mcziwego P. WM. wsistko, 
moy mcziwy P., uskromicz raczis przyechaniem swem, kiedy się ta bu- 
rza uspokoy; bo te trzista złotich biło na czo dawacz i biło prze kogo da- 
wacz, prze tak wielky orsak przyaczioł WM., ktorzi sam biwaly przi ta- 
kowey potrzebie i teras są i bęndą as do sczęsliwego przyechania WM., 
mego mcziwego P. Jakaś JM. Pan Chelminsky ma bicz iutro i cze- 
kacz sczęsliwego prziechania WM., bom JM. prosił dla tego, abi te rumo- 
res ustały, gdi o JM. wiedziecz bęndą. P. Woronieczky, iako stateczny 
przyacziel WM., mego mcziwego P., z dobrem pocztem bęndzie. JM. 
pąn wojęwodzicz Krzistof lUowsky ^), także drudzi tes prziaczele WM., 
mego mcziwego P., o ktorichem WM., memu mcziwemu ?., pysał, przi- 
bęndą. Przetos prosę, abi ten roschod WM., mego mcziwego P., nie obra- 
żał, bo, acz da-li Pan Bog dosicz skromnie, ale iednak wedle samego pi- 
sania WM., mego mcziwego P., ten roschod natenczas dla zadzierzenia tak 
zacznego starostwa musiał bicz, wedle pisania i roskazania WM. Musiał 
bicz potenczas JM. p. Zawaczky Wacław przy pobie (!) swey, acz nie takiey, 



Digitized by 



Google 






59 

ale w krotsem czasie, aniżeli ia tak długo na sobie niosę potrzebę WM., 
mego mcziwego P. Powiedziecz może, chocziai ze gumna miał czałe, czo 
go krotky czas kostował. lakos ya naypierwsy czas przirownacz mogę, 
kiedim wsistko kupowacz musiał, pany rewisory, sluzebniky WM., przy- 
aczioły WM., ktorich biwało niemało, wichowaniem wsistkiem dawacz mu- 
siał. Teras ius iednak z łasky Bozey, kyedi sie poczęły pozitky pokazo- 
wacz folwarków WM., nie przirowniwam starostwa WM. nie tilko do ma- 
iętnosczy p. Waczlawa Zawaczkiego, ale z nowego, da-li Pan Bog, pokaże 
się to, iakos WM. dobrze słuził Panu Bogu y Ich M. Panom swem, bo, 
da-li miły Pan Bog, bęndzies WM. racził miecz swe wichowanye, iako na 
stan WM. przistoy i na takie zawołanie, iako Pan Bog z łasky swey ś. 
WM., mego mcziwego Pana, sobie umiłowawszy, na taky stan powołacz 
racził. Teras barzo złe sie piwa warzą, nie prze nieumieiętnoscz a nie- 
dozor moy y sług WM., ale po wsistkiem kraiu sam tak zurowate pywska 
i kędy yeno pośle po nie. Posłałem teras do Wąsosą po piwo; Panie Boże 
dai to, abi biło lepse, nis przedtem biwało. Przasnego miodu beczkę kupy- 
łem, kupię y więnczey, bich iedno mógł dostacz, bo on barzo trudno. Co 
bęndę mógł, przigotuię; wsakos WM., moy mcziwy P., gdzie bęndzie czo 
smacznego picz, to bęndzie potrzeb ubiwało. Skarbnich wozów y s pod- 
wod na to WM. miescze, moy mcziwy P., racz WM. kazacz kupowacz, 
miód i wino wedle tego orsaku, iako WM., moy mcziwy P., około siebie 
miecz raczis. A ia sie tes o te, ktorzi sam bendą, staracz będę, iako dąm 
dostatek, abi sye nieprziacziel WM., mego mcziwego P., nie ucziesił, a po- 
znał to, czo iest dobrze sławny Yan Zamoysczky s cznotliwemy a zaczne- 
my swemy postępky, y to, czo iest wiernie cznotliwi sługa s towarzismy 
swemy, Stanisław Troian Rachansky WM., mego mcziwego P. A ia po- 
siłam trzysta złotich na potrzeby WM., mego mcziwego P., ze Gdańska 
prziniesionich, bo is mało się zita posłało do Gdańska wedle posłania pie- 
niędzy, albo prziniesienia ze Gdańska, nie mogłem WM., memu mcziwemu 
P., więnczey poslacz, iedno trzista złotich; sam tes niewiele zostało, iedno 
sto złotich. Bo za drugie pieniądze kupiono potrzeb do . kuchny wedle 
mego pyrwsego pysania ku WM., memu mcziwemu P., a za one czter- 
dziesczy złotich, widanich na potrzebę WM., mego mcziwego P., moich 
pyęniedzy bes pułtory złotich, kupiono mi potrzeb, o czim sie potym do- 
statecznieysa sprawa da WM., memu mcziwemu P. 

Nad to wsistko iest summa, odloziwsy nieprziacziela WM., mego 
mcziwego P. na strony, iakie sam listy nasilaią s cancelarioy, drugie 
Elrolewna Jey M. chczącz sie wrzubowaó temy listy, drudzy w dzierżenie 
WM., mego mcziwego P. Iakos ia ku swięntey pannie Królewny Jey M. 
iedno pysanim moym ku WM., ale y pomyśleniem nicz wikroczicz nie chcze. 



Digitized by 



Google^ 



60 

Listy posiłam WM., memu mcziwemu P., ktorę mię sam potikaią. dioczia- 
izem sam wielkyem utrapieniu WM., mego mcziwego P., trapicz nie chczę, 
ale nie biłby ia sobie i WM. praw, kiedibim WM., memu mcziwemu P., 
nie oznaimial, czo sie sam zemną dzieye. Uchoway Panie Boże, w czem 
się upsnącz, zebim ia potym nie był winion, ieslibim się w czem upsnąl, 
bo non sum tanti inportantie (!), iakie na mię przypadała, wsistkiemu zgąd- 
nącz. Na list Królewny Jey M. tak się odprawiło, ze JM. p. Troianowsky, 
brat moy, rotmistrz Tikoczky, przeto, ze WM., memu mcziwemu P., rad 
służy i sam się opowiedział: „Bi sie JM. godziło bicz ku potrzebie WM. 
przecziwko Bielawskiem, odbieza wsi zamku Tikoczkiego, barzobi to rad 
uczinił, przedsię iednak, abi się przestrzegło, aby wzrubowanie iakio nie 
biło wisługe WM., mego mcziwego P." Ktorich wszystkich listów przepis 
posełam WM., memu mcziwemu P. Prosiłem brata swego, pana Troia- 
nowskiego, abi szetrwał s tem wsistkiem ^) do prziazdu WM., mego mczi- 
wego Pana; który, iako uczcziwy człowiek i brat moy, waził się tego, ie- 
dnos prosił, abi tego niedługo czekacz, aby WM. rad słuząncz, niełasky 
Królewny Jey M. na sobie nie odniósł. Ktemu ze znowu poddany WM., 
mego mcziwego P., iakos poburzeny, to sobie pochwalkę iakąs czinią, pa- 
nowie Bielawscy regiteratis vicibus, czos iescze rozumyeiącz o swem mnie- 
manim sczęscziu, acz im tego Pan Bog nie da. Ale iednak, moy mcziwy 
P., abi te ympedimenta, które sam są do tego dobrego WM., mego mczi- 
wego P., które Pan Bog WM. memu mcziwemu P. dacz racził, nie prze- 
kazały, gdis iednak WM., mego mcziwego P., sam pilna potrzeba dla po- 
stanowienia rzeczi WM., mego mcziwego P., abis WM., moy mcziwy P., 
tem richley rzeczy swe uspokoicz racził, bo pozitky żadne do tego czasu 
nie ukazały się, czimby potrzeby WM., mego mcziwego P., podpieracz, ie- 
sliby w dalsą burdę bez bitnosczy WM., mego mcziwego P., mielichmi sie 
wdawacz, bo mnie czo więczey trudnosczy przibiwa, to s cancelariey, to 
listi Królewny Jey M., stra&liwich listów dosicz. Ale mąm nadzieię w Pa- 
nu Bodze, stworziczieliu swoiem, ze da-li miły Pan Bog, yako utwirdził 
sercze niechętliwe do służby WM., mego mcziwego P., tak tes ie będzie 
racził czwirdziecz i podpyeracz miłosierdzyem swoim świętem, ze na po- 
sługach mich, chocziaize mało bacznego, ale, da-ly Bog, wiernego służebnika 
WM., mego mcziwego P., nicz nie zeidzie; iednak, abi się nieprzyacziel 
WM., mego mcziwego P. nie uczyesył, potrzeba tego pilna, abissz WM., 
moi mcziwi P. rzeczy swe richło postano wicz racził, bo na malich rzeczach 
od Królewny Jey M., świętej panny, pysanie poruczaiącz, abi się temu 
dosicz działo. To ac się za łaską miłego Pana Boga dosicz dobrze od- 
prawiło za chętliwą przisługą JM. pana Troianowskiego brata mego, ku 
WM., memu mcziwemu P., y z miłosczy krwią powinney braczkiey, którą 



Digitized by 



Google 



61 

ma kn mnie, ale bęndzie-ly czo więtzego, gdzie poidzie o wsistko, a ynse 
osoby w tern postępowacz bgndą, a czo wiedziecz iesli bęndą WM., memu 
mcziwemu P., tak ziczliwy? A gdi WM., moy mcziwy bęndzie racził bicz 
sam bitnosczią swą, łączno to WM. moi mcziwy P. około siebie otrząsnies. 
Mniecz wsistko nietrudno na sobie niescz dla łasky WM. mego mcziwego 
P., aczemczi ius czterykrocz wpadał w chorobę, dalibóg nie prze strach 
tich trudnosczy, które przipadaią na mię, bo Pan Bog nie podał takiego 
strachu na sercze me, abich miał bicz tem, zebich miał bicz upłoson pę- 
cherzem od wisługy WM., mego mcziwego P., by ieno równa sam nas 
wsistkich biła checz y zgoda do służby WM., nasego mcziwego P., aby 
nieprziacziel' WM., nasego mcziwego P., ni miał nas w czem poganicz. 
lakos da-li Bog staracz się ia o to bęnde i o to prosicz drugich nie zanie- 
chiwam, dla czegoś, abi się to wsistko uskromiło, potrzeba prętkiego byczia 
WM. mego mcziwego P. Potrzeba tes tego, abis WM., moy mcziwy P., 
racził pisacz do JM. p. starosczicza Pynskiego, aby WM. pieniędzy tich 
trzech sęt złotich dłużey poczekał, bo czas richło przichodzy, a obowiązek 
w czirografie węzłowa ty. Nadziewam się z Gdańska wieczei pieniędzy, 
ale na potrzeby kuchenne niemało wisło, a nie przedał, ieno po piączu 
a po dwudziestu złotich łast. A przitem wiemye ziczliwe sluzby moie mczi- 
wey lascze WM., iakos to moiemu mcziwemu P., iako mogę napilniey zale- 
czam, uniżoną prozbą prosąnoz, abim z niey nigdy opusczon nie był. Dan 
z dworu Knisinskiego 19 lullii Anno Domini 1574. 

WM., mego mcziwego P., wyeczny a wiernie ziczlywy słazebnyk Sta- 
nisław Troian z Orłowa chorązj Belskj subscripsit. 

*) Folwark starostwa Knyszyńskiego, 

') Maciej Zamojskiy którego stopień pokrewieństwa z Janem Zamoyskim niewiadomy, Sta- 
nisław Srzedziński był y^słutebnikiem^*' Zamoyskiego. 

») Jan Dulski, 

*) Jerzy Kurzeniecki starościc piński, 

*) Syn Aleksandra wojewody płockiego, 

^) Moie tu mowa o zleceniu Anny Królewny danem Trojanowskiemu co do wozów Kny- 

. szyńskich (ohacz Nr, 42 uwagą i), 

47. Stanisław Trojan do Zamoyskiego. Knyszyn, 22 YII 1574. 

Bielawski się uląkł^ więc Trojan prosi, by mógł odjechać do domu; zastąpi 

go Maciej Zamoyski; prosi przysłać do Knyszyna z Bełza zapasy tywności 

i napojów na czas przyjazdu Zafnoyskiego, 

Bibl, Ord, 2^moy. pi. 64 ^ Nr. 23, Oryginał własnoręczny bez początku, z dopiskiem wła- 
snoręcznym z pieczątką i adresem: ,,MagDi{ico Domino Domino loanni Zamoisky a ZamoACzye, 



Digitized by 



Google 



j 



62 

Bełzensi, Knisinensi, Zameeensi etc. capitaneo, eecretario S. Beg. M>tatiB, Domino sao gratioBi- 
ssirao, ad proprias manus.'' Pod adresem inną rąką dopisek: „litsti od F. Chorążego od- 
dane die 29 lulii." 

gdis P. Srzedzienski ^) ius dobrze zaczętych roboth dobrze doi- 

rzecz będzie raczył, ze się y w robotach nicz nie omięska, y mcziwy P. Ma- 
cziey Zamoisczky dobrze osadzeni dwór zadzierszi do sczesliwego przyasdu 
WM., mego mcziwego P., bocz yus nieprzyacziel barzo struchlał. Bo kie- 
dicz się o mie, o służebnika WM., mego mcziwego P., dotarcziwie nie kus- 
syl, yętpicz nie potrzeba, ze, ieslizem mu ia, służebnik WM., mego mczi- 
wego P., taki odpór, iakiego biła potrzeba, dał, ze struchliał, rzecz pewna, 
zecz się WM., memu mcziwemu P., kłaniaóz muszy. A tak* iako mogę, 
napilnieisą prośbą proszę, abim s łaską WM., mego mcziwego P., odiechacz 
mógł. Nad pieniądze moye, ktorem był widal na potrzebę WM., mego 
mcziwego P., za ktorimi kupiono potrzeb we Gdańsku, zostałem nadtho 
grzivien dziewiecz WM., memu mcziwemu P., winien. The, da-li Pan Bóg, 
przyechawsi do domu, oddam tham, gdzie będzie roskazanie WM., nasego 
mcziwego P. A o tho Pana Boga proszę, abim za słusbą moyą łaskę so- 
bye WM., mego mcziwego P., zasluzicz mógł bes przekąski ludzkiey, bo 
yus tho widzę dobrze, ze nie darmo dawno rzeczone: „Nie iest człowiek 
thęn, abi syę podobał wszem." Wsakos ia w łascze WM., mego mcziwe- 
go P., nicz nie wątpię, gdyś ią, da-li Pąn Bog, sczerze a statecznie y praw- 
dziwye Wił., memu mcziwemu P., zasługayę. A przitim viemie ziczlive 
słusbi moye, iako mogę, napilniei porucząm mczivey łascze WM., mego 
mcziwego P., uniszoną prośbą prosącz, abim s nyey nigdi opusczon nye 
byl. Dąn z dworu Knisinskiego 22 iulii anno domini 1574. 

WM., mego mcziwego P., wyerny a nanizssy słuzebnyk Stani- 
sław Troyan z Orłowa, chorązj Belsky, podstarosczj Knysynsky y Gk)- 
niądzky. 

Moi mcziwy Panie. Czo się doticze piczia dla WM. wina y miodu, 
racz WM., moi mcziwy P., przisłacz miodu przasnego. Wsak sam z da- 
nini tego WM., moi mcziwy P., vielie miecz raczysz, bo sam y kupicz go 
nie znaidzie. Do Kownąm słał, ale przyaczielie WM. na the ziasdy popiły. 
Do Kowna sterdziesczi myl y kilko słacz, robota się mięska za drogą da- 
leka, pieniędzy tes mało na potrzeby dlia przyasdu WM., mego M. pana. 
Wina sam nie znaidzie kupicz, as Warsawie, i to barzo drogo. A tak 
racz WM. z Belsa przisłacz, laczniej go tam WM. s Przemiskiey ziemie 
miedzi przyaczoly dostacz. Miałbis WM., moi mcziwy P., wielki niewczas 
około pyczia, is tego sam nie dostanie kupycz, zwłascza isz iesli wielki 
orsak przyaczioł WM., moi mcziwy P., s sobą wziącz będziesz racził. Aczbi 
sie ze sto wołów y baranów sam przisłacz, bo sam drobni dobitek, iakom 



Digitized by 



Google 



63 

WM.. memu mcziwemu P., pissał *); wsakos ia tho Jepsemu baczeniu WM., 
mego mcziwego P., porucząm. 

^) Stanisław SrKdziński sługa Zamoyskiego, 
») Por. Nr. 43, 

48. Mikołaj Łysakowski kaszt, cłiełm. do Zamoyskiego. Uściług, 22 YII 1574. 

Donosi o terminie sejmiku ziemi chełmskiej. 

Bibl, Ord. Zamoy, pi, 42 Nr. 27. Oryginał z podpisem własnoręczny m^ pieczątką i adre^ 
sem: JM. P. Janowj Zamoiskyemu, ^/akiemu, Knyszyńskiemu y Zumechskiemu starosczie etc. 
a przyaczieliowy mnio osobliwie laszkawemu. 

Mcziwy panie starostha. Służby moye powoLie w laszke WM. zalie- 
cziwszy. Tho napibiieisza abych sie dowiedział o zdrowju WM., poszyłam 
ku WM. tliego sluge szwego, bom iusz dawno WM. nie widział, a ya rad 
y na zdrowie WM. patrzę, y o nim zawzdy słyszę, które Panie Boże racz 
zacliowaó na długie czaszy ze wszystkiemj sczesliwoscziamj. 

Przytym WM. oznaimuie, zem zlozyl zjazd panom Cłielmjanom do 
Krasznego Stawu pro 28 die lulii. WM., iako obywateł ziemie Cłiełmsldey, 
będzie raczył thesz tam być, czemu ia będę barzo rad. Czo WM. nowe- 
go mieć raczysz, proszę, racz mi WM. oznaimió. A s tym szam siebie 
y służby szwe v łaszke WM. załieczam. Z Uscziluga 22 Mensis lułii An- 
no Domini 1574. 

VM. uprzemy przyiaczieł y służebnik Mikołai Lyszakowsky, castelan 
cliełmsky m. p. - 

49. Wawrzyniec Piotrowski do Zamoyskiego. Radostów, 8 VIII 1574. 

Dopomina się o sptałę dtugu. 

Bibi, Ord, Zamoy. 'pi, 154 Nr, 2, Oryginał własnoręczny z pieczątką i adresem: JM. 
P Janowi Zamosczkiemu z Zamościa, staroście Bdskiemu, Knyssiuskiemu, Zameskiemu etc., 
paou memu mcywemu należy. 

Mcziwy Panye starosto etc. 

Służby moye nanysze WM. raoyemu mcziwemu P., w łaskę pyłnie 
załeczam etc. 

Pisać my WM., mcziwy panye, raczysz, yz do tego łystu, którym WM. 
o panyei Dłuzniowskiy posłał, trzeba podpisu iey y pieczeczj. Tak mniemam, 
yz ten, czo łist pisał, nye zanyecłial podpisać ymienia iey, bo sama nye 



Digitized by 



Google 



64 

nmye, a wsakze iest thego świadom pan podczassy ^), iz przy niem byl 
pisań, y ya WM. to swemu mcziwemu P. obieczuię, yz WM. żadnego 
w tern zatrudnienia mieć nie bedziess raczył. Czo mi tez WM. pisać ra- 
czył, abym "WM. thjch pienyedzy do dalssego czassu czekał, czo iakom za 
malem ządanyem WM. uczjnil, izem przez then czas czekał, chczącz sobie 
łaskę WM., mego mcziwego P., otrzimac, tem y teraz tęz sobie rad wssyt- 
ko uwazaiącz, z checiąbym rad roskazaniu WM. dosycz uczjnił, i iedno yz 
tego uczjnic zadnem obyczaiem nie mogę, bo, iakom pierwey ku WM. pi- 
sał, zem sam barzo dluzny, a nie tylko zęby mi miano czekać, ale y dnia 
wolnego nie mam, aby mi sie upominać nie miano. A tak WM., moyego 
mcziwego P., barzo proszę, abym iuz swe pieniądze od WM. zarazem 
miał, boć to WM. sam baczjc raczjiss, iako ia, ubogj slachcicz, na tem 
ezekam*u barzo szkoduyę y iako ie po kilkudziessią wybieram złotych, sam 
8umą daiącz. A tych tam pieniędzy u WM., mcziwy P,, iesscze zostało 
ze wssytkiem iako złotych 262 y z piatem, który mi WM. od nych raczjss 
byc powynien dac według postanowienia niebossczyka Pyelasa*), o czo 
WM., mego mcziwego P., barzo prossę; racz WM. weydrzec na potrzebo 
mą, a mnye WM. racz zapłacyć, bo, gdzie mi WM. nye bedziess raczył 
zapłacić, sam WM. rozumieć raczy ss, do yakiego upadku mnye WM. przj- 
prawyć bedziess raczył. A ia tez ubogj człowiek, nye maiącz ani zapisu, 
nni istoty zadney, iedno łaski WM. mcziwego P. uzywac, a słowa WM. upo- 
minać się mussę, czo ia o dobrem baczeniu WM. y o łascze przecziw 
mnye, słudze swemu, rozumiem, iz WM., iako z kazdem, tak se mną mi- 
loscziwie sie obyć bedziess raczył, za czo ya sluzjć WM. dzielnie będę 
y ludziom sio apetet uczjni do sluzb w każdej rzeczj WM. Prosse y dla 
Pana Boga, mcziwy Panie, nyechbym miał koniecz s th^mi drogami, które, 
Bog wie, zec mie thez kostuyą, a ktemu tho mye iesscze barziei trapi, yz 
mi dokuczaią często, bo, gdziebym ia sobie nye uważał nad wssytko łaski 
WM., mogłem ia byl tak panią Dluzniąwską zapisem upewnić, żebym byl 
za mnieissemj trudnościami swe pieniądze dawno miał, iako ya theraz nye- 
borak musse puscic kilku chłopów z chudoby moyei, czo z iakiem dobrem 
mem, racz WM. uwazjć. A s thym samego siebie do laski WM. mego 
mcziwego P., y służby me zaleczaiącz, pilnye prosse, abym w nyei byl za- 
cliowan. Z Radostowa 8 augusti 1674. 

WM., mego mcziwego P., nanyssy służebnik Waw. Piothrowsky rę- 
ką szwa. 

*) Może Floryan Zamoyski podczaszy chełmskie stryj Jana Zamoyskiego^ por, Arch, akt 
grodź, i zi£m, we Lwowie, Itiscr, Cast. Bełz. t, 13 (r. 1574) sir, mi. 
') liód Pielaszów herbu Trzaska zamieszkały na Litwie, 



Digitized by 



Google 



65 

50. Zamoyski do M. K. Radziwiłła marszałlca nadw. iit. Knyszyn, [ VIII /j/^^)]. 

Opisując zajście przy odbieraniu Bielawskiemu Zabiela i zabicie Kucień- 
skiego, prosi o radę, i zaprasza do Knyszyna; wybiera się do Warszawy, 

Bibl, Raczyńskich w Poznaniu Afs, II H, 6, 26 (według katalogu Nr, 80), Orygi- 
nał z podpisem własnoręcznym y pieczątką i adresem: „Os wleczonemu Xiazecziu panu a p. Mi- 
kolaiowi Christophowi Radziwilowi, Xiazecziu na OUcze 7 Nieświeżu, marszałkowi nadwor- 
nemu Wielkiego X. Litewskiego etc etc, memu mcziwemu panu/ Wydruk. Nehring w Kwar- 
taln. histor. /. IV (1890) str. 241—2, 

Oswieczone xiaze Panie a Panie mnie mczywy. 

Zalecziwssy uprzeime a nanisse sluzby swe w laskę V, X. M. mego 
mcziwego P. Dobrego zdrowia y wsseliakich fortun W. X. M. od Pa- 
na Boga na czasy długie życzę etc. 

W. X. M. swemu mcziwemu panu dziekuie za the laskę, ktoras W. 
M. raczil pokazowacz tu w rzeczach mych*), gdy Bielawski w nadzieie 
niebithnosczi mey broił a za otuchą podobno dobrych panów niektórych, 
którego słudzy moi pirwey, nimem prziechal, z Zabielia wyforowali. Fol- 
guiacz tem czasem tedy niechcieli były iedno zboża opatrzicz, które wożo- 
no, iako sprawę mieli, do ziemianina Tarussa, iego powinnego, ale gdy 
ius zboża na polu nie zastali, siali do paniei i do tych, co byli occupo- 
wali dwór, których było o czterdziesczi, aby wyiechali a gwałtem sye nie 
obchodzili, gdyż iesli mieni się miecz prawo Bielawski, może prawem czy- 
nicz. Oni nie odpowiedziawszy nicz sedatum, ieli strzelacz, skąd urosl 
rozruch, w którym mi zabitho z russnicze młodzieńcza zacznego domu Ku- 
czinskiego. Effekt. tego rozruchu był, ze choć yeno ossmnasczie sług mych 
było, mussieli tamczi pierzchacz, czterech tez gwaltownikow poimali słu- 
dzy moi przy cziele, które dali do grodu Branskicgo. 

W czem rady W. X. M. swego mcziwego P. używam, czo mam czy- 
nicz s tem, gdysz urząd nie śmie się wazycz przeciwko tem gwałthowni- 
kom postempowacz, isz sam captura nie postanowiono. Gdyby tho mogło 
bycz, aby ziazdu tam tego WM. wssytczy raczyli poruczycz tem, które 
WM. poslacz raczą, i pissacz na convocatią, przekladaiacz te atrocitatem 
rei, która sie stała, na czosczie WM. prze błiskoscz niemal patrzyć mogli, 
te iego burdy, bunty, które czynił ku szkodzie skarbu, y ten mord tak 
zacznego domu, s którego woiewod etc. syla bywało, młodzieńcza, a napo- 
minaiącz Ich M. Pany Polskie, aby zabiegali sequeli w tych rzeczach, 
a kazali urzędowi Branskiemu w tem procedowacz. 

Ten łiekki człowiek uziwa teraz thych skarg y pretextow, zęby mu 
rzeczy iego siła tam pobracz miano przy zenie iego etc., zęby zona iego 

Archiwum Jana Zamoyskiego. & 



Digitized by 



Google 



miała bycz tam w possessiey etc. Ale JM. pan Makowieczki y JM. pan 
podsędek Nowogrodzki') tylko iey byli mieszkanie iako gosczi uprosili do 
przyiazdu męża, a potem JM. pan Chelmienski *), y nicz tam nie miała, 
nicz nie rządziła, iedno Szorcz moy urzędnik, którego byl Bielawski wy- 
biel, czo sie y listy iei włassnemi pokaże, ktoremi czas od czassu sobie 
miesskanie uprassala. Kanclerz *) mu dal po odiezdzie Kr. JM. list na ten 
Zabiel pod titulem Kroi. JM. a podpissem swem. Rozumiem, ze sye WM. 
tu thknie ręką w czoło, obacziwssy taką sprawę na te młode łata pod tą- 
Id czas, gdy leszcze ma litispendentiam onę czudną z Xędzem referenda- 
rzem*), zączętlią w Warszawie na seimie. Jako kto i kiedy to pissąl, do- 
wodnie tłio pokażę, gdy będzie tego miescze. 

Prossę W. X. M. swego M. pana, iesli WM. poiedzie do Warssawy, 
nie racz W. X M. Klnyszyna miyacz. Miął bym y sam tez wola bycz 
w Warszawie, skoro rzeczy poczną sie sczieracz; o czim mam tam prziia- 
czioły, czo mi dawayą znacz. Do tego czassu tąm nie masz nicz, iedno 
iedni na drugie czekaią. Krakowskie liumores wyrozumie WMoscz s tłie- 
go pissma, które WM. possylamy y z imiony posłów. S tim sie Miłosczi- 
wey łąscze W. X. M. poruczam. 

V. X' M. nanissy sługa Jan Zamoiski. 

^) List ten niedatow<my był napisany pod sam koniec sierpnia r. 1574^ Zamoyski pisse bo- 
wiem ^ ie na konwokacyi warszawskiej „do tego czasu nie mass nic, iedno iedni na drugie czekaią,* 
Orzelski sa/ (wyd. Petersburg r, 1856^ 11^ str. 14) oznacza ów czas wyczekiwania na 23 — 28 VIII 
1574, Zamoyski nic jeszcze nie wie o ucieczce więźniów z grodu brańskiegOy o czem dopiero w Hicie 
z ig X 1574. List niniej'szy pro/, Nekring nieodpowiednio umieścił {Ic,) śród listów z r. IS77 i nie 
dostrzegł adresu^ 

•) Porówn, Nr. 44 uw, i i 7. Słówko ^tu^ dowodzie ie list napisany w Knyszynie^ 

') Hieronim Makowiecki i Józef Ilołownia rewizorowie^ por^ Nr. 30. 

*j /an Dulski. ») lValenty Dębiński. 

•) Prawdopodobnie ks. Adam Pilchowsh\ por. A'r. §8. 

51. Piotr Myszkowski, biskup płocki, do Zamoyskiego. Warszawa, 2 IX 1574. 

Odpowiadając na list Zamoyskiego^ obiecuje poparcie w sprawie z Bielawskim. 

Bibl. Ord. Zamoy. pi, po, Nr, /. Oryginał z podpisem i dopiskiem własnoręcznym^ z pie- 
czątką i adresem: „JM. panu Janowi Zamobkiemu, BeUkiemu y Kniszinskiemu starosczie, 
prziaczieliewl swemu łaskawemu.'' 

Moi łaskawi panie starosta. Zaliecziwszi WM., ziczłiwą prziazn swą etc. 

Dzisz oddawszi mi służebnik WM. list, powiedział mi, ze do WM. 
pacliołię posila, którego nie chczialem puszcież bes listu swego do WM., 
oznaimuiącz, że z wielkim zaliem uziwam tliicli kłopothow, Ictore czi zu- 



Digitized by 



Google 



67 

chwali liudzie^) WM., zadąwaią. Jescze sam o thim nicz nie bilo zmian- 
ki, alie iesli czo bendzie, choczbich tesz nie bil w thei mierze od WM 
uziwan, thedibich bil nie zaniechał; iakosz, gdi szię trafi, nie zaniecham 
thego, czo ziczliwemu prziaczieliewi WM. naliezi, o czim pothem przes te- 
gosz służebnika WM. dam znacz. S tim szię zaliecząm laskawei prziązni 
WM. Datum s Warszewi 2 Septembris 1574. 

WM. ziczliwi prziacziel Piotr Miszkowski, z Bozei laski Biskup Ploczki 
ręką swą. 

Po napisaniu tego listu dowiedziałem sie, ze tu iest Bieliawsky, alie 
in publico nondum visus. Si quid erit, non deero iustae causae mei ami- 
cissimi. 

*) Mowa tu o Bielawskim Stefanie^ który na konwokacyi warszawskiej miał 8 IX wystąp 
pić z skargą przeciw Zamoyskiemu fOrzebki wyd. Petersburg 1856 /. // str, 31), 

52. Si Krasicki i x. Jalc. Udrzycici do Zamoyslciego. Warszawa, 2 IX 1574. 

Podają wskazówki Krasińskiego biskupa krakow. w sprawie z Bielawskim; 
radzą^ by Zamoyski przybył rychło z pocztem; donoszą o sporach na konwoka- 
cyi po ucieczce Henryka, 

Bibl. Ord, Zamoy, pL 152^ Nr. 2, Oryginał z dwoma podpisami własnoręcznymi^ z dwie'- 
ma pieczątkami i adresem: ^JM. Pauu łanowi Zamoiskiemu, starosczie Bełskiemu y Knisin- 
skiemu, panu nam osobliwie łaskawemu.^ 

Mcziwi panie starosto. 

Sluzbi nasze uprzeime z winczowaniem wszistkiego dobrego WM. za- 
lieczami 

Tich despectow, krziwd y gwałtów, które p. Bielawski WM. pocziml, ia- 
koszmi z listhow WM. do sziebie piszanich, wirozumieli bardzo zaluiemi, a them 
więczei, ze thu p. Bielawski publice et privatim u poslow y u panów WM. sła- 
wi ^), authorem tich gwałtów czini y wszistke winę na WM. wkłada. Obadwa 
pospołu oddaliszmi lyst WM. JM. X. Biskupowi Krakowsldemu, ktori 
skoro JM. wziął, zarazem powiedział, ysz thu praesentiei WM. richliei bar- 
dzo potrzeba. Przeczitawszi, y themi slowi WM. odpisacz roskazal, isz 
thego szwiadom dobrze, zesz WM. do Kniszina za daniną kroliewską przi- 
szedl obiczaiem slusznem besz tumultu. Theraz ze szie tham tumult dzie- 
le, maiącz sprawę od WM. przesz the piszanie, gothow iest in senatu za- 
wszdi dacz rationem thego, cum tempus et occasio postułaverit, jąkosz WM. 
słusznie do Kniszina prziszedl, a iako the gwalthi tham szie dziali przesz 
kogo innego, a nie przesz WM. I zaluie JM. thego bardzo,, tak stroni 



Digitized by 



Google 



68 

WM., iako y stroni thego ząbithego Kuczinskiego •), sługi WM., s którego 
z (I) mezoboiczami poimanemi a do grodu Branskiego oddanemi czobiWM. 
czinicz miał, powiedział JM., ysz bendacz duchownim, nie godzi m.u szie 
thego ani in senatu opowiadacz, ani radi szwei WM. w them uziczacz. 
A tak szam JM. WM. ziczliwie radzi y tho persuadowacz raczi, abysz 
WM. primo quoque tempore thu prziiącłiacz raczil. Bowiem praesentia 
WM. w thei sprawie multum urgebit, tak iako Bielawskiego urget, ysz 
mu po czesczi wierzą et illius commiserationem habent. A do thego ac- 
cedit, ze o Kniszinie w radzie iusz tak wspominaią, ysz szie the gw^ti 
w dobrach Krolewnei lei M. dzieią, które sluszniei lei M. Ejrolewna trzi- 
maczbi miała, anisli kto ynszi '). Tho iest JM. X. Biskupa zdanie y rada, 
którą acz bił JM. oszobłiwim listem od siebie WM. wipisacz rozkazał, 
ałie mi dłia pretkosczi, zebi szie themu pachołiecziu WM. nie mieskało, 
woliełiszmi tho WM. przesz then łyst nasz oznąimicz. Nam szie thesz 
thosz zda bicz naipotrzebnieiszego, abysz thu WM. czo na prethszei przi- 
iachacz raczil, bo p. Bielawski szam WM. sławi, skwirczi, płacze, aczczi 
ieszcze do thego czasu pubłica dełiberatio o thim nie bela, bowiem pubłi- 
ca negotia impediunt. 

Jescze contentia wielka yusz tho kilka dni: iesłi iest u nasz regnum, 
cziłi interregnum. Zgodziełi szie wszisczi panowie, ze regnum, a ysz trze- 
ba poslacz posli do Krolia cum praefixione temporis, na ktoribi czasz thu 
do nasz wroczicz szie miał, conditią (!) abi doscz uczinił; confirmatią, 
o którą bU szwar na coronatiei, ysz szie thu nami iusz zgadzaią, abi wi- 
dal his conditionibus, abi szie na czasz zamierzeni wroczil; nisi id prae- 
stiterit, Corona na onze czasz do ełectiei nowego pana postąpi. Ałie mie- 
dzi posli wielka contentia y niezgoda, bo wietsza czescz przednieiszich 
woiewodztw dzłerzi, ze yest inteiTegnum, druga, ze regnum. leszcze szie 
tho nie ukołiszalo, ani ugodziło. Skoro szie ta quaestia deciduie, od rugu, 
zaniechawszi innich spraw, maią szie namówi poczacz; bowiem posłowie 
urgent na pani z obrasliwemi przimowkami, abi szie ten rug pierwei od- 
prawił, tak iakobi zathem panowie więtszy credit w radach szwoich mieli. 
Racz thedi WM. czo pretszei thu szie pospieszicz s takowem poczthem, 
sktorembi WM. bespiecznie prziiachacz y thu zmieskacz mógł. Zda szie nam, 
abi WM., chociasz nie z wielkim pocztem, iednak opatrznie dłia oszobi szwei 
thu prziiachal; thosz szie zda y JM. X. Biskupowi. Jnsze rzeczi do społnei 
rozmówi z WM. szobie zachowuiemi a s them sie lascze WM. zaleczam(j) 
Dan sz Warszawi 2 Septembris Anno Domini 1574. 

WM. uprzeimi sluzebniczj Stanis/aw Krasyczkj, obosny Kr. JM., 
sluzebnyk vieczysty, m. p. Jakub Udriczki, Canonik Grakowsłd^ 
subscripsiŁ 



Digitized by 



Google 



09 



') Por. Nr, 5/ UW. /, 

') Piotr Kucieńskt, Opis tego najścia w Nr, 50, 

') Porówn, Nr, 44 uw, i. 



53. M. K. Radziwiłł marsz. nadw. lit. do Zamoysidego. Niehniewicze, 6 IX 1574. 

jRozwaźa, czy po ucieczce Walezego poprzestać na j^gubernałorze^ czy Łet przy- 

stąpić do nowej elekcyi i odkrywa swe zapatrywania co do kandydatów 

do tronu (odpow. na nr. jo V« 

Bi6l. Ord, Zamoy. pi, log Nr, /. Oryginał własnoręczny bez początku z dwiema pieczątkami 
i adresem własnoręcznym: i, JM. pauu Janowy ZamojBkyemii staroBczye Belskyema i Kniszyn^ 
skiemn, panu a iako bratha mnye mcziwye łaskawemu, in proprias manus." 

a gubemator-bi mu dotrzimaL Yesliby też pan absque prole 

umarł, gubernator zmoczniwssy syę u nas, samby zasyę do Franciey ye- 
chał, nam thakze gubernatora zostawiwssy, — a thakbysmy nigdy s tego 
saku nye wilyezly. Przetho boye syę, iss liudzye na tho trudni będą. 
Alye thak ia rozumyem, ze ten pan, chcze-ly nas zatrzimacz, ucziny thak, ze, 
będzye-ly miał gubernatora poslacz, posslye go sub praetextu obrony morzem 
z Gasskonamy, ktorziby nam czistego fafru mogły nawarzycz. Yesli tess 
sam yesscze raz przyedzye do nas, podobno dlia częstych przeyezdzek, 
a czo wyetssa myecz dzyedzyczne państwo, będzye mogl thakye stano- 
wienye z namy czinycz, iakiemu radzi nye radży podlyecz będzyem mu- 
siely. Przed Francusmy do nyego syę nye doczisnyem. Prawa nam mo- 
że zlamacz, które mu syę nye będą podobały, a potym przywyedze nas do 
przysyęgy, ze go za dzyedzycznego pana będzyem musiely |)rzyącz. Othoss 
*yC tego boye, ze tho liudzye mogą czucz, acz odemnye żaden ziwy czlo- 
wyek tego nye wye; a widzącz tho, boye syę, by tumultuarie iako pana 
nye obrały nobis insciis, by im tess pothym od Turka zginącz, gdyssby 
prze odlyegloscz pana od nas pewnye Turkyem-by nas za tho karał etc. 
Tho mi syę barzo podoba, czo WM. radży: pysaczby komu do samego, do 
matłiky i do papyeza tacite. Alye ktoss tho ucziny? labych yeden uczinił, 
drudzy nicz. P« Woyewoda wilyensky*), yesliby pysał do samego i do 
math^, — do papyeza pysacz nye będzye będącz alterius rełigionis. Pan 
Wilyensky') unum sentit s pani ze Zborowa, którzy, iakom ia zaslychnąl, 
zicziliby Ferarskiemu ziązęcziu tego, gdyss pewnye wyem, ze z nimy po- 
seł*) o thym mówił w Krakowye, a tho stąd ze mnye tess w tym na 
odyezdzye tknął his verbis: „Yesliby kroi nie przyechał a wamy wzgardzyl, 
(CZO spodzyewam syę ucziny, bo go mathka do tego przywyedzye, która 
iuss yednę koronę francuską swą sprawą zgubiła i wassę pewnye zguby. 



Digitized by 



Google 



70 

bo yesly was nye porzuczi, kroi sam u was myesskacz nye będzye, tedy wąs lyą- 
da iako będzye chczial trzimacz, a interea mozeczye zginącz, gdyss będzye wo- 
lial państwa swego dzyedzycznego bronicz, niz was; a Francia uboga, pyeny^- 
dzy wam nye posslye) — czemubisczye tess mego pana obracz nye miely, który 
pan w lyeczyech de quaran;da un anno, soldat, po nyemyeczku, po laczinye 
nmye, dzyeczi nye ma, proventi xyęstwa swego wnosiłby zawsse do Korony, 
gdyss woyny nyemass na Wlossech, a nadtho wssistko, nimby do was 
przyechal, posiałby un medzo (s) miliond e oro sub arbitrium wasse, abo syę 
thym bronicz, albo wykupowacz zastawne imiona od stołu krolyewskyego.'' 
Ty biły słowa yego, ukazowal mi i yego conterfet. P. Marssalek dworny 
połsky *) pysal, zalyeczaiącz tę spraw-, panu Wilyenskyemu. Othoss yess- 
cze sye z nią nye odkriły, alye boye sye, ze iessly przystąpiła do tego 
iaka obyetnicza, ze będzye czo clicział dacz privatim, ze tlia głodna cze- 
liadz barzo tę rzecz foritowacz będzye, acz iss creditu nyema u ricerstwa 
thak w Polsscze, iako i w Litwye, nye wiełye sama sprawy, yesly interea 
kto inssy nye przystąpy etc. Mnye sye zda, ze bonis modis s pyękną 
prozbą otrzymałoby syę tho u pana, zęby syę on abdicował od krolyestwa, 
gdyss sam tłio WM. lyepyey pobacziles po nim, ze go bilo tęskno do 
Franciey. Yęzika nye umye, pertaesus spraw nassych, złyesmy go wenę* 
rowaly, zgoła nye podobało mu syę nicz u nas, wołiałby on na swym 
krolyestwye w deliciacti zostacz, niz dwoye myecz a przeyezdzacz syę, 
albo naldadacz, gdyss nam s czasem, ihak sye mnye zda, tesknobi było z gu- 
bernatorem. Wierę łaczwoby sye tho u nyego otrzimalo; do papyeza tliak- 
zeby napysacz, prossącz, aby go napomniał, zęby do nas przyechal, sin 
minus yesłiby nye chczial, aby sye dobrowołnye abdicował, ukazuiącz tho, 
ze mi, choczia pyeniądze będzyem miely, u nas bes pana w zyemi obrona 
trudna, sprawiedliwoscz i insse incommoda, aby nas nye zgubił, gdyss po- 
dlyegłismy nyeprzyacziolom krziza swyętego. la glupy widzę, zęby syę 
on dal na tho prziwyescz, alye contrarium widzę w mathcze, w kroliowey. 
Ona barzyey affectat ti imperia, niss sam kroi a fs) spe, zęby mogła adipisci 
imperium po Cesarskiey smyerczi. Omnibus modis będzye na tho gulila, 
aby oboym Inrolyem bil, gdyss WM. wiess, iakyego animussu bialaglowa 
i iakoby rada wssistkym światem rządziła. Othoss, iakom pysal, ia swey 
stroni i na gubernatora pozwolyę, iedno małą drogę do tego widzę zwlass- 
cza, iakoss WM. napysał, iss nostrarum partium trudno Kroi ma bycz, po- 
gotowiu gubernator; aczby per ista media, iakos WM. napy sal, mógłby syę 
brat na gubematią wsadzycz, alye oprócz p. wojewody wiłyenskyego sam 
w Litwye nye smyem z nikym practikowacz, bo, iakom pomienil, p. Wi- 
lyensky s pani Zborowskiemy unum sentit, wyem tho pewnye etc. Wssak- 
-ze przedczyę laczwiey moglibyśmy, gdyby sye ten abdicował, komu inemu 



Digitized by 



Google 



LBlAJil 



71 

ua kroliestwo pomocz, mim zdanyem, ą nizly bratlia na gubemacią etc. 
Piast pemiciosissimus, i biłoby, iako w Wolossech. Ernest w liudzye 
nye idzye, alye yedno w Polsscze, w Litwye i na Woliniu ma bonas 
partes, a tho stąd w Litwye, ze kyedy Harabnrda yezdzil do Moskwy, 
tedy Moskwiczin powyedzial, gdy mu o sina mowil: „la sina nye dam, 
alye sam będę. Nye chczecze-ly mię samego, wesczye cesarskiego sina. 
la z nym wyeczni mir chczę trzimacz i tho dla nyego czinicz, czobych 
dlia własnego sina czinil.** Othoss tho dla pokoiu Litwye nąssey barzo 
zasmakowało. W Polsscze wyem, iako są temu przecziwni. Moskwiczina 
i Ssweda, thych syę zegnami iako dyabla. Othoss, chocz trudna delibera- 
cia, alye, nye mialo-liby nam succedowacz o gubernatora, bez malaby nye 
lyepey tentowacz u pana o abdicatią, etc. Wssakze iss teras we trzy nye- 
dzyelye będzye ziazd w Wilnye po S. Michalye dlia wssistkych potrzeb 
X. Litewskyego, ia- thess tam dalibóg będę. Wyrozumiawssy, czo za hu- 
mores w liudziach, dostatecznye WM. napyssę. Sam tess będę ten- 
towal ąnimos hominum, czo wzdym misslia. O tho prossę, gdy sye 
przes kogo pewnego trafy, racz mi WM oznajmicz, czego syę WM. w Polss- 
cze spodzyewa, i czo za factie, a która ktorey silnieyssa, zwlasscza p. wo- 
jewoda Sędomirsky i Podolsky *), gdyss unum spirant, dokąd myerzą, aby- 
śmy (iako WM. pysse) o sobye wyedzely. Ac? teras wssistko trudniey, niss 
in interregno, bo tam pana nyemas, absolute voces idą, a teras trudno, 
wssakze uyęlibysmy sye tess za czo mocznye, ss czegobi nas nyeliadaiako 
spartho etc. Perculsit u nas w Litwye liudzye barzo nowiną (zda mi sye 
nyepewną i nye wierzę iey, wssakze liudzye tremunt), zęby przes Kyow 
nyektorzy panowye polsczy poslacz myeli do Moskyewskyego, aby nicz 
nye mowiacz i nye klaniaiącz sye yechal na państwo, nye dbąiącz, choczia 
Litwa nye chczę. Wyem ia, ze ma Moskyewsky dobre partes u wieliu 
w Polsscze. Przebóg! strzessczye WM., bi mu syę otucha nye dala.- Chcze- 
czye-ly nas, Litwę, zgubicz, uzrziczye, ze samy przy nas zginyeczyet etc. 
Nye tussę, by Piastowye na tey convocatiey myeli Krolyewnye thy dobra ^ 
przysądzycz, boby s tego bil tumult, a my w Litwye zgolą, by tess tho 
dosslo, nye zezwolim na tho. Lyepyey czi nam bilo na convocatią yechacz 
dlia wielia przyczin, alye iuss prozno, spóźniło syę etc. Nye tilko na ro- 
skazanye WM., alye w nadzyeye lasky WM. i nye prossony tedy ia Knis- 
sinąbych nye minął i domu WM., bo wyem, ze myę nye wypchną, alye 
natenczas sam na Rusi myesskam ass do tego ziazdu wilyenskyego etc. 
O nassym sam zyezdzye w Jwiu dlia p. Kysky ®) z mathką p. Uhrowyeczky 
WM. powye, czo sye działo, bo był przy konczu etc. Ną then czas służ- 
by swe ziczliwe a nigdy nyeodmyenne w łaskę WM. zalyeczam, prossącz, 
abyś, iakos WM. począł, i łaskaw na myę był, i oznajmiwał mi tho, czo 



Digitized by 



Google 



72 

WM. syę zdącz będzye, gdyss tho u mnye secretissimum zawzdy będzye. 
Iterum atque iterum lascze sye WM. zalyeczam etc. Dan z Nyecłmyewycz •) 
6 Septembris 1574. 

WM. powohiy służebnik Mykolaj Chrzisstoff Bądziwil. 

*) Zapewne na cedulką dołączoną do Nr, $0, której dztś niema, 
•) Mikołaj Radziwiłł na Biriach i Duhinkach, •) Jan Chodkiewicz, 
*) Imią tego posła Alfonsa II d*Esłe nieznane. Por, W. Zakrzewski. Po Ucieczce Henry- 
ka słr, 217, ^'^* ^' 'j Andrzej' Zborowski, •) Jan Kostka i Mikołaj' Mielecki, 

') Pewnie tu mowa o staróstwi: Knyszyńskiem Zamoyskiego^ do którego rościła sobie pre* 
iensye królewna Anna por. Nr, 44 uw, /. 

^) Iwie miasteczko w powiecie oszmiańskim było własnością Kiszków, Mikołaj Kiszka woja^ 
woda podlaski, 

•) Niehniewicze^ miasteczko pod Nowogródkiem, 

54. Zamoyski do Mik. Kiszki, wojewody podiaskiego. Knyszyn, 7 TK. 1574. 
Prosi o wiadomość^ co mówił Bielawski na sejmiku w Drohiczynie, 

Bibl, Ord, 2^amoy, pi, /, Nr, 2, Oryginał z podpisem własnoręcznym i adresem: Wnema 
panu panu Mikolaiowi Kiscze z Cziechonowa, Woiewodzie podlaskiemu etc., a moiemu mczi- 
wemu panu. 

Wielmożny Panie a Panie moi mcziwj. 

Zalecziwssj sluzby swe uprzeime a powolne w laskę WM., mego 
mcziwego P., dobrego zdrowia, wsech fortun WM. od Pana Boga ną czas 
dlugj życzę etc. 

Dano mi thę sprawę, iz Bielawskj po thych rostyrkach, które thu 
broił, gdi nie mogl themu uczinicz dosicz, czo byl przedszięwziąl, sławi 
mię na rożnych miesczach, iakobim ia, a nie on, do thego miał dacz przy- 
czynę. A is ia mam thę pewną wiadomoscz, z iaką intencią, iadącz s Kra- 
kowa przes Drogiczin czasu ziazdu woiewodztwa WM., opowiedal szię 
przed WM., moim mcziwim P., i przed ynssemi niektoremi, ze miał Kny- 
sin wziącz, a slugj moie piesso do Bełskiej ziemie wjrprawicz, prossę swe- 
go mcziwego P., zebysz mi WM. wsistko iego opowiedąnie przes pisanie 
swe oznaimicz racził, nie wąthpiącz, ze tłiak dla służb mech, kthore WM., 
memu mcziwemu P., będą zawsse gotowe, będziesz to WM. racził uczinicz, 
iako miłuiącz sprąwiedłiwoscz, zęby prawdą gorę miała. S tym szię mczi- 
wej łascze WM. mego mcziwego P. pilnie zalecząm. Datum s Knysina die 
7 Septembris Anno 1574. 

VM. svego mcziwego P., uprzeimi i powolni sługa Jan Zamoiski, sta- 
rosta Bełsłd, Knissinsłd, Zameclisld. 



Digitized by 



Google 



73 

55. Zamoyski do M. K. Radziwiłła, mar8z. nadw. iit 

Knyszyn, 12 IX 1B74. 

Odfov)iada na Nr. jj/ o stronnikach arcyk^. Ernesta; jedzie do Warszawy^ 
aby wystąpić przeciw skardze Bielawskiego, 

Bihl, Raczyńskich w Poznaniu^ Ms, Nr, 80, Oryginał własnoręczny z śladem pieczątki. Wy- 
druk, Nehring w Kwartaln. histor. t, /F, (iSgo) str, 238, 

Oswieczoni xiaze panie mai mcziwy. 

Zalecziwsi uprzeime a powolne sluzbi sve w mciwą laskę V. X. M., 
i dobrego zdrowia i wsech. fortun V. X. M. od Pana Boga zicze na czasi 
długie etc. 

Przipatrzilem sie pilnie pissanie (!) V. X. M., ktoresz VM. do mnie 
pro confidentia sua pissącz raczil. Na czem sie V. X. M. nie omili, że to 
bende umiał u siebie chowacz. Ona rzecz, czo nie idzie u nas w Polscze 
w ludzie ^), widzę, że przedsie ma foritarze wsitko duchowieństwo. Prusso- 
wie sie tesz do tego latvie zwabicz mogą. Ale penitioribus richlei sie czło- 
wiek zblisza przipatrzi. Wiiesdzam iutro do Varsavi na dzień albo dwa. 
Weisrze i w ten i w ow kąt, czo sie dzieie. Czo pobacze, V. X. M. nie- 
mieskaiącz osnaimie. 

Bielawski czynił tam na mie skargę w radzie i u posłów, winę swą 
na mie wkładaiacz. W radzie odemnie obmowę czynił pan Saneczki*), 
miedzi posli pan Socliaczowski *). Sam tesz tam biwsi a obmowę ucziniw- 
si, odiade dla tego, abi mie albo do tractatow albo do cognitij iakich nie 
cziagniono. Czo mi o sprawach Varsavskich pissano, V. X. M. raczi viro- 
zumiecz s tei ceduli. S tim sie incziwej łascze V. X. M. poruczam. Z Knis- 
sina 12 sept. 1574. 

V. X. M. nanissi sługa Jan Zamoiski ręka sva. 

') Rzecz ta, ło kandydatura Ernesta^ porówn. Nr, $3* 

») Jan Herhurt. 

•) Stanisław Gostomski {for, Orzelski //, 31), 

56. Staniaław Kucieńslcl do Zamoysiciego. Warszawa, 13 IX 1574. 
Domaga się^ aby rozpoczął kroki w sprawie zamordowania jego synotvca. 

Bibl, Ord, Zamoy, pi, jS Nr, 26, Oryginał własnoręczny z pieczątką i adresem: ^Magni* 
fico Domini loanni Zamoiskj, Belzensi, Knysineasi, Zamecensi etc. capitaneo etc., domino 
obseryandissimo/ 



Digitized by 



Google 



74 

Mczywj Panie starosto, 

VM. slozbj nie prziaczielskie zalieczam, zdrowya dobrego y wssech 
forthun od Pana Boga VM. wynszuyacz na lyath wyelie sczeslywich. 

Szmyerczy a zamordowanya synówcza mego ^) z zaliem wielkym ty- 
lie, yliem powynien krwy szwej, lythuye, a them wieczej, yszem byl tego 
pewjen, ażeby sz onego VM. byl myal do ynszich posług szwych uzywacz, — 
anysz tak krew domu nassego dobrze w nassej Coronie Polskiej parnie- 
thnego, roszlyala szię. Wszakże, ysz Ich M. panowye powynowaczy moy 
y niebosczykowy, yako JM. pan woiewoda Lenczyczky, woiewoda Brze- 
sky y Jnowłoczławskj '), opysaly lyszthi do VM. w tey mierze, thedy nie 
baczę, aby mnye czo wyeczey potrzeba thich slow repetowacz do VAf. To 
yedno: zem szię yeszcze s thą zalosczyą nassa a szmethkyem zawieszylj 
do Jch M. panów grabyow s Gorky, yako powynowatich szwych; — 
a w thym VM., ze ssie dobrze raczydz bedzyesz umyal sobie s tym poczadz. 
DaJ WM. Pan Bog naukę, ze umyesz wiedz VM. wyelyu lyudziom radzidz 
a pogotowju szobie liepiey. To yedno VM. racz opatrzidz; jakoby naprzód 
żadna obelzywoscz domu nassemu Kuczyenskyemu stąd nieprzysla, a przy- 
thym, yako then zal s sercza oycza niebosczykowskiego a pana bratha 
striecznego mego, yako y z nasz, powynnich yego, byl zszyędth. A tho 
wszytko, yakoby czo z nayuczczywszym a sławnem domu nassego było 
opatrzono, poniewasz do ucczywego czwyczenia posług VM. był niebo- 
sczik VM. podań. Zathym prziazni VM. łaskawej powtore zwyklie służ- 
by me prziaczielskie VM. zalieczam. Pysan Warssawye 13 die Septem- 
bris 1574. 

VM. wssego dobra zyczływy prziaczieł y sługa gotowj Stanidaw Ku- 
czyenslri '). 

*) Pioir Kucieński, Opis tego wypadku patrz Nr, so, 

') Por, list lana Sierakowskiego wojewody łęczyckiego Nr, 6i, Jan Sluitwski, wojewoda 
brzeski, Jan Krotowski^ wojewoda inowrocławski. 

•) Według Niesieckiego (V, 430) był podkomorzym gostyńskim, 

57. Mikołaj Kucieński do Zamoyskiego. Łąkoszyn, 18 IX 1574 

Wymawia śmierć syna^ i prosie aby doćhodzit sprawiedliwości. 

Bibl, Ord, Zamoy. pi, 38, Nr, 27, Oryginał z podpisem własnoręcznym. 

Mcziwy Panie . starostho. 

Służby moie przyaczielskie do laslri WM. załecziwszy, od Pana Boga 



Digitized by 



Google 



75 

zdrowia dobrego ze wszelakimi- pocziechami na czassy długie WSf. win- 
schuię etc. 

Oddań mi iesth list od WM. barzo zaloszny. w ktorim mi WM. 
opissacz raczył szmiercz okruthnego zamordowania sina mego *), na posłu- 
dze WM. bedączego. Bog zna, mcziwy panie stharostho, zem go beł nie 
dla thego ku WM. y s przyaczioJmi swoimi oddal y zaleczil, aby on besz 
óssoby WM. miał bycz w thich walecznich potrzebach (w ktorich on przesz 
iego niebiegloscz y młode latha, rozumiem, sprawy dobrey nie mógł miecz), 
ale ku posługom WM. y thesz, aby szię był nauczil spraw wszelakich ut- 
cziwych przi WM., które utcriwemu stanowi słacheczkiemu umiecz należą, 
a tę potrzebę mnimam, zęby bel mógł WM. kim insym odprawycz, czo 
gdy szie iusz sstało, a wroczicz szię nie inoze, tho ia iusz, na Pana Boga 
wkładaiącz, baczenyu WM. poleczam, iesly WM. iesth przicziną smierczi 
sina mego, albo nie. A tak, gdisz na posłudze WM. zamordowan iesth, 
ia nie wiem, iakim spossobem i przesz kogo, — proszę y napominam WM., 
yzby WM. tak tham opatrzicz racził, iakoby szię ta społna zaloscz nasz 
prziiaczioł i rodziczow niebosczikowych iako nalepieyby mogło bycz 
s sercz nassich zyętha, y sława a utcziwe domu nassego belo zachowane. 
Aczbych beł ssam rad iachal ku WM. y miesczu temu, kędy szię then 
mord sstal, ale prze barzo złe zdrowie moie, ktorim mię Pan Bog nawie- 
dzicz raczył, kthorego mi szię thim żalem thim więczey przimnozyło, na 
then casz themum dossicz uczinycz nie mógł. Dla thego sługę szwego Ini 
WM. y łisthi od Jch M. Panów przyaczioł swoich possyłam*), przesz któ- 
rego sługę mego proszę racz mi WM. oznaimicz wsitkę sprawę. Ja iesli 
będzie potrzeba okazowała Ini themu miesczu, a do czego mi Ich M. pano? 
wie prziiacziele moy radzicz będą, besz ktorich radi w thim zalosznym 
przipadku moym nie chczę nicz czinycz, gothowym szię offiaruię. Sinow 
moich a bracziey nieboscziłca Piotra, sina mego, imiona własne WM. oznai-* 
muię: starssemu po nim ffieronim, Gerzi, Stanisław młodssy Kucziensczi, 
a to dla protestacij wszełaldch, zęby WM. wiedziecz raczył. A s tim po- 
wtore służby moie do łaski WM. załeczam. Datum z Łąkossina w sobothę 
przed S. Matheuszem Anno Domini 1574. 

VM. służebny povołny Mykołay Kuczyensky ręką swą scripsit. 

') Por, Nr, 56, UW. /. 
«) Por, 56, 60—62, 

58. Anna królewna do Zamoyskiego. Warszawa, 25 IX 1574 

Donosi o wysłaniu re^mzorów celem lustracyi dzieridwy Knyszyńskiej. 

Bibl, Ord, Zamoy. pi, 75, JVr. /. Oryginał z podpisem własnoręcznym i pieczęcią. 



Digitized by 



Google 



A 



76 

Anna z Bożej łaski Królewna Polska. Wnemu Pana łanowi Zamoy- 
skiemu, staroście Bełskiemu, Dzierżawczy Ejiyszyńskiemu i O-oniądzkiemu, 
wdzięcznie nam miłemu, a w niebytnośczi iego urzędnikom i pisarzom sta- 
rostwa Knyszyńskiego, dzierżawy JM. 

Dayem WM. znaó, ze Ich M. Panowie Rada Corony Polskiey na tim 
pospolitim ziazdzie w Warszawie naznaczyli y podali nam prowenty imion 
podliaskich s folwarki, z młyny i z inemi pożytki w tej dzierżawie bendą- 
czemi i z liesnistwy podlaskiemi, a na imię: Thikoczin, Knyszyn, G-oniądz, 
Raigrod i Augustów, na wychowanie stołu nasego. A tak dla spiso- 
wania pożytków y rewidowania wedle potrzeby tamtey dzierżawy WM. 
KnyssyAskiej poszylamy księdza Jadama Pilchowskiego, proboscza War- 
szawskiego, refferendarza Wielkiego Ks. Littewskiego, i Marczina Podgór- 
skiego, pisarza nasego. Przeto, gdi tam do WM. prziiadą, żebyście iem 
tego, czoby ku tey rewisiej i spisowaniu gumien i insech dochodów wsyt- 
kich należało, i czoby rozumieli byc ku pożytku nasemu, spisować i rewi- 
dować nie bronili A czobykolwiek ku pożytku nasemu postanowili, "żeby- 
ście się wedle postanowienia ich zachowali, a póki tam w tej dzierżawie 
WM. rewidować bendą, aby na ich samy osoby na sługi i na konie, po- 
trzeby wszeliakie dawali, a od nich na tho quithi brali, czo przi lidzbie we- 
dle ich ąuittow wam prziimowano bendzie. A s tim żądamy WM. być 
dobrze zdrowego. Pisań w Warszawye die XXV mensis Septembris Anno 
Domini MDLXXini. 

Anna królewna polska. 

59. Hieronim Buzeń8l(i, podsicarbi do Zamoysiciego. Warszawa, 11 X 1574. 

W odpowiedzi na skargi Zamoyskiego przeciw Bielawskiemu donosi o skar- 
gach tego na Zamoyskiego i o obronie sprawy Zamoyskiego w senacie przez 

Herburła^ a radzi się pogodzić. 

Bibl, Ord. Zamoy. pi, iS4f Ar. j. Oryginał z podpisem w cząści własnoręcznym^ m piecząl' 
ką i adresem: „JM. Panu Panu Janowj Zamoiszkiemu, Bełskiemu, Knyssynskiemu, Zamech- 
akiemu etc., staroeczie panu i przyiacadelowj, mnie wielcze i meziwie łaskawemu.^ 

Moi wielcze łaskawy a namilssy Panie starostha. 

Uprzeime a zawsze życzliwe szluzby moie zaleczam pilnie w laskę 
WM., zyczancz WM. od Pana Boga zdrowia dobrego i powodzenia wedle 
jnysli na wszem fortunnego na czaszy czo nadlussze. 

Wyrozumiałem to wsytko z listu WM., czo mi WM. koło żalu 
i ukrzywdzenia swego, które sie WM. miecz piszacz raczyss od p. Bielaw- 
skiego s strony starostwa Elnyssynskiego i kolo żałosnego zabiczia czło- 



Digitized by 



Google 



77 

wieka utcziwego i domu zacznego, sługi WM. '), w lisczie szwym dosta- 
tecznie wypiszowacz raczyss, s czego ia iestem wielcze zaloscziw, iako 
prawdziwy i życzliwy przyiacziel i służebnik WM. Alecz tez zasie z dru- 
giei strony napatrzylizmy sie sam krwawych prawie lez i nasłuchali za- 
lobliwego uskarżania p. Bielawskiego i na ossobe WM., i na sluzebniki WM., 
ktorzyby mu sna rzeczy iego własnych, wolow, sprzentow etc. w tymże tam 
starostwie hamowacz mielj, także i s pewnego folwarku^), który nigdy, 
iako on powiada, do Knyssyna nie należał, y na łctory on sna ma ossobne 
prawo, zonę z dzieczmi i rzeczami iego gwałtownie wybicz, wypendzicz 
i wyrzuczicz mielj, ną czo zarazem przyiacziele WM., a miano wiezie JM. 
pan Saneczki ') obmowę tamże w E^dzie publice czynił. Ja tez dawam 
we wszem wiarę WM. i pewienem tego, ze tak iest, iako mi WM. pissacz 
raczyss, i nie omieskam dawacz tei sprawy o WM. tak, iakom wyrozu- 
miał s pissania WM. Jenak zyczełbych tego z obu stron, aby do statecz- 
nego porównania iakiego miedzy WM. przyscz mogło, aby sie tym obiema 
WM. occasia do uskarżania ieden o drugim wsytka uczienla/^ir^, o czym mam 
za tho, iż Ich M. Panowie Rady pomyslicz wzdam bendą chczieli, iakobys- 
czie WM. obadwa contenczj i miedzy sobą porównani bycz mogłj, do cze- 
go iesli przydzie, abyś WM. od thego bycz nie raczil, ia ieden WM. pil- 
nie za to prossę. S thym szluzby swoie powtore pilnie w laskę WM. załe- 
czam. Dathum Warssowiae d. XI Octobris Anno Domini LXXlllL 

WM., mego mcziwego P. uprzeimy i życzliwy przyiacziel y służebnik 
Heronim Buzenskj z Buzenina, podskarbi coronny, żupnik Cracowski ręką 
właszną. 

*) Piotra Kucieńskiego, 

•) 71 j, z Zabiela, O tych skargach Bielawskiego por, Orzeldki uyd. Spasowicza, II jr, 

3) Jan Herburt. 

60. Andrzej 6o8ław8ki, ka8zt. kamieński do Zamoyskiego. Kutno, 12 X 1574. 

Prosi postarać się o wymiar sprawiedliwości za zabicie krewnego Kucień- 

skiego, 

Bibl, Ord, Zamoy. pi. 132^ Nr, 3, Oryginał z własnoręcznym przypiskiem „ręka wla- 
Bną,* M pieczątką i adresem: „Wnemu panu Janowi Zamoiskiemu, etarosczye Buskiemu, 
Knizinskiemu, Zameczkjemu, panu a prziaczelyewi memu łaskawemu j mcziwemu, d o r a k 
w las ni eh.*" 

Wyelmoszni a mcziwi panie. 

Slusbi szwe do łaski WM. zalieczam, sdrowia sczesłiwego otłi Pana 
Boga WM. zicze na długie czaszhy. 



Digitized by 



Google 



J 



78 

Wni a mcziwi panie. Widzalem piszanie WM., czo WM. raczy leszh pi- 
szacssy do swagra mego, pana Micolaia Cuczyenskiego, ze WM. yesth zalozliw 
sz gAvattow szwich, które WM. nczinil Bilawskj . Povinowąthi bly sky naszh, Piotr 
Cucssyt^aski, bedacz sługa WM., tam yesth nie wyem yako zamordowan na 
postuLhe WM., bedaczh s roskazania WM. y thich starzich, ktorzi ot WM. 
biły tam posiani ku ti potrzebye, która WM. bila tam natenczaszh. On, 
chczacz szye tim wieczej przisluzicz do laskj WM., chczhacz teszh poslied- 
nieysi^ym nie biczy, nie wiem yako gardło dal y ot kogo, gdisz i WM. 
o tim szam raczyszh pisaczy, ze szye-bi przipodobal do posług WM. swe- 
go mc^iwego, a yszh teszli mi, prziaczyelye, bylim s tego poczyezeni, ze 
WM.. nany łaskaw biczy raczył; thimze WM. naszhbi bił sobie zniewołił 
do wseyakicli potrzeb y posług WM. A yszłi to nikomu wyeczy nie na- 
lyezi, yeno osobie WM. o ti gwałti y o zełziwosci wyełkye, także teszli 
i o sluge szwego czinicz wseyakim sposobem, badz do prawa, badzy teszh 
y czLiiiii ynszhim, in recenti crimine, jako prawo pospolite WM. nauczhi, 
postepowaczy bedzyeszh opatrznie raczył, jakoszh Pan Bog WM. raczył 
we isiiem daczy dobre baczenie, i o tak zacznego domu młodzyencza wszit- 
tko iako nałyepi y nauthczivi opatrziczi raczyszh, gdiszh Pan Bog s tim 
sdrowim oicza iego nawiedził i starosczyą także; a gdi to WM. raczisz 
ucsiimczi, bedacz szam wieczy świadom rzeczi ti, jako własznie teszh i sta- 
lą szye, a ysbi szye teszh oiczu yego i prziaczyołom iego y załoszne szer- 
C2LI icli ukoyczy mogły, za czo mi wszisczi powinni bedzyem słusziczy, 
prziaLzyełye iego^ w czim niczh ya jeden nie watpiacz w ti mierze, ze 
szy^ n[ na czym nie ubliży v tem prziczyełyom i yego oiczu. Także przitim 
szyc hiscze WM. zalyeczam. Dan s Kuthna we wtorek przet swieta Ja- 
d\\"iga 1574. 

WM. swego mcziwego P. prziaczyeł i sługa Andrzei Gosławskj caste- 
hm Uaniienszkj ręka via sną. 

61. Jan Sierakowski, woj. łęczyc, do Zamoyskiego. Przedecz, 12 X 1574. 

Pn^si, by Zamoyski wstąpił na drogę sądozvą przeci7v winnemu śmierci Ku- 
cińskiego. 

ł^ibL Ord, Zamoy, pi, 152^ Nr, 5. Oryginał z podpisem własnorącznym^ z pieczątką i adre- 
srm,' ,J yi, panu Janowi Zamoyskiemu, starosczie Bełskiemu, Kai^zynskiemu y Zamechskiemu, 
piijiu a przyacziclowi memu mcziwemu." 

.Mcziwy Panie starostha, panie a przyacziełiu moi mcziwy. 
Zaliecziwszy służby swe powolne w laskę WM., dobrego zdrowia 
y \vi?zecL fortun od Pana Boga WM. wiernie życzę etc. 



Digitized by 



Google 



79 

Widzę tho s pisania WM., że WM. żałowacz raczysz zamordowania 
thego uczcziwego młodzieńcza syna przyaczielia mego, JM. pana Kuczin- 
skiego '), o którym mielichmy, przyaczielie iego, wielką nadzieye, żechmy 
s niego mieli miecz osobliwa poczieche z wychowania y wyczwiczenia iego 
przy służbie WM. Liecz iśz expectatio nostra objoczila ssie nam, przya- 
£ziolom, a nawieczej żałosnemu oiczu iego, w wielką żaloscz, nielza, iedno 
tho nathenczas Panu Bogu poruczycz, WM. prossącz. abysz WM. o tho 
takie na posłudze WM. zamordowanie thego uczcziwego y domu zacznego 
młodzieńcza tak postempicz i czynicz raczył, iako ssie WM. czynicz godzi 
y przystoy, czyniacz o swa krzywdę s thym, kto iest WM. niepraw, thesz 
y zamordowania thego sługi swego, powinnego naszego, pusczacz łiekko 
nie raczył. Bo aczkolwiek JM. p. Kuczinskiemu, oiczu tego zamordowa- 
nego sługi WM., nie zeszloby na thym, żeby y mogl y umia2 czynicz 
o zamordowanie syna swego, ale że mu przodkiem na thym schodzi, isz 
nie wie, ktho syna iego zamordował, zathym tesz nie wie, przecziwko ko- 
mu o zamordowanie iego posthampicz mą, zeszło mu thesz iusz na łie- 
cziech y na zdrowiu thak, isz nielza iemu w thei iego starosczi trudzicz 
ssie tam tak dałieko do cziała syna swego dłia prawnego postampienią 
przecziwko mezoboiczy. Musi podobno iemu na tho przyscz, że żałosny 
starzecz, zostawszy doma z załosczią swą, pusczicz tho musi na łaskawe 
WM. opatrzenie abo obniyslienie thej zalosczi swej y talcze smierczi syna 
swego. WM. wiedziecz raczysz winnego mezobuicze tego sługi swego, 
przecziwko themusz bendziesz WM. raczył roskazacz uczynicz postempek 
prawny, bandz goraczym prawem, bandz tesz tak, iako prawo pospołithe 
nieszie, owa wedłie winnosczi winnego, kogokolwiek WM. winnego wie- 
dziecz raczysz, bandz s tych, którzy siedzą 2), bandz tesz y kogo innego. 
A ia wzlascza (!) nicz w thym nie watpie, że WM. ex prudentia sua, tak 
w thym przypadku swym postempycz bandziesz raczył, że thesz y the ża- 
loscz nasze przystoinym w thei mierze postempkiem swym mitigowacz 
bendziesz raczył, czo ia sthrony swej bendo zawzdy gothow WM. memu 
mcziwemu P. y przyacziełowi zaslugowacz, którego lascze iterum atque 
iterum s pilnosczia ssie zalieczam. Dan w Przeczu feria tertia antę festum 
Sanctae Edvigis. Anno Domini 1574. 

WM. p. p. y sługa Jan Sira^^zc;^kj s Bogusławie, woy^w^da Łencz^^ki, 
star^.r/a prze?d^<cld ręką sfą. 

') Por, Nr, 50. *) W wtcziemu w Brańsku. 

62. Stanisław Garwaski do Zamoyskiego. Kutno, 15 X 1574. 

lVyraźa tal z powodzi zabicia krewnego Kiuieńskiego i prosi rozpocząć kroki 

sądowe w tej mierze. 



Digitized by 



Google 



80 

BibL Ord, Zamoy. pL 152 Nr, 6, Oryginał własnoręczny z pieczątką i adresem: ,^M. 
Panu Janowy Zamoiskiemu, starosczie Kniszinskiemu etc. panu i przyacielowi mnie milos- 
cziwie łaskawemu/' 

Mczywy panie starosto. 

Szlnzby moie w łaskę WM., moiego mcziwego P. zalieczam, winszu- 
iacz WM. z dobrem zdrowiem tego wsistkiego, czobi szie z mislia WM. 
zgadzało, właśnie iako szam szobie. 

Ziczilbim tego sobie, azebim bil z WM., szwoim mcziwim R, inaksim 
sposobem inaksza materia piszania moiego ku WM. podał, także poslagi 
szwoie oflGarowal, za ktoremi tem pretsza z WM. zebich znąiomoscz wziaL 
lakosz y w Warszewie tey przesley convocatiey przedsziem to bil wzial 
statecznie one w laskę WM. zalieczicz, alie ist czesczia trudnosczy, czesczia 
tesz yako moie własne, tak tesz y WM. szamego, ktorem przypatrzilem 
szie w kolie naszim poselskim, ą naypretszego wyiachania moiego prze 
szlusne potrzeby prziczina nie dopuściło mi tego, azebim temu dosicz uczi- 
nicz mogl. Liecz ysz za tim niesczesnem przypadkiem a nam wsystkiem 
zalosnem przyiaeziolom w zamordowaniu niewinnie P. Piotra Kuczinskiego, 
brątha moiego, iusz na ten czasz przyslła my przyczyna ku WM. pisacz. 
Naprzód, yako wiszey, szluzby moie WM. nieznaiomo zalieczaiacz, proszę, 
azebisz WM., o nich bendacz wdziecznim, raczil ich bicz pewien ku wszel- 
key potrzebie za nakazanim szwim. A isz do wiadomosczy iusz nas wsy- 
stkich pewne zamordowanie tego powinnego naszego, przyiacziol, przislo, 
zaloscz nam wielka, moy mczywy P. starosto, smiercz iego przyniosła, nie 
iusz tak barzo s tey stroney, ze smierczia zabita (!), widzacz tesz i to, ze 
to na liudzie szie przitraffia i zechom tesz szamy niebespieczenstwu wszel- 
kiemu podliegly, alie stad nawietsy zal nam rosczie, ze, s ktoregom po- 
chiechy szie spodziewały y s spraw w mlodosczy iego uczcziwich, iusz nam 
ugasly; s którego i tesz ocziecz zaloszny takowisz pochiechey oczekiwaiacz 
w starosczey szwoiey, często a gęsto Izi z oczu szwoich, u nasz, przyiacziol 
szwoich, rady i pomoczy szukaiacz, wiłiewa, a nasz tem wieczey rozrzewnia, 
ze i tesz z domu naszego, s ktoregom od matkey Kuczinskoy iest urodzon, 
taka smierczia żaden nie sczedł, a czo nawietsza, ze tego, który onego 
wlasznie zamordował, pewnie nie wiemy, przecziwko któremu wszelłca po- 
moczą bilichchom y szamym gotowy wespołek z oyczem onego podpie- 
rącz, do czego nie mneysza prziczina, ze prze staroscz bedacz złożony 
y s tak wiełkey załosczy prze chorobę szwoie iusz na ten czasz z załosczia 
szwoia w domu ostacz muszy a zęby ku wyrządzeniu ostatney posługi 
iachal szyna szwoiego, dosicz temu uczinicz nie może. Nicz on tedy w tim 
nie watpy, iako łaskę WM. szludze szwemu żywemu pokazowal, tesz iako 
na posługach WM. zamordowanemu z despectem, sz ło^zywda szwa, iusz 



Digitized by 



Google 



81 

temu czialu zamordowanemu pokazacz będziesz raczył, lakoby z nauczyw- 
Bzą nagroda y s sstarczyem zalosczy nasz wsystkich przyiacziol s sercz na- 
sich wedlie laskey baczenia WM., któremu Pan Bog WM. nie uposzliedzil. 
pod które to wsystko poddawamy y poruczamy. O czo ia tesz ieden bli- 
sky brath iego proszę, zebisz WM. taka laskę i staranie czinicz raczył, za 
które każdego z nasz tern chetliwsego do szluzb szwich sposzobisz. W któ- 
rego szie laskę mcziwa powtore zalieozam. Datum sz Kutna die 15 men- 
sis Octobris Anno Domini 1574. 

WM. moiego mcziwego P. przyacziell i sługa uprzeimi Stanisław Gar- 
waskj w Kutnie renką swą. 

63. Mikołaj Kucień8ki do Zamoyskiego. Łąkoszyn, 15 X 1574. 

Prost, aby z potvodu jego sędziwego wieku sam Zamoyski dochodził sprawie- 
dliwości o zabicie jego syna, 

Bibl, Ord, Iktmoy. pi. 752, Nr, 4, Oryginał z podpisem własnoręcznym^ z pieczątką 
i adresem: „JM. Panu Janowy Zamoiskicmu, starosczie Bel'4kicmu, KnisziiiBkiemu 7 Zamech- 
bkiemu etc., panu a przyaczielowy mnie miloscziwie łaskawemu.*' 

Mcziwy Panie starostho. 

Sluzby moie chetliwe a przyaczielskie w laskę WM. zaleczam z win- 
schowanim thego wszitkiego, czoby szie z wolą WM. zgadzało, uprzeimym 
serczem etc. 

Zrozumiałem s pisania WM. załosznim bycz szamordowania sina mo- 
iego a sługy WM. lakosz thim więtsą checz moię do sluzb szwoich WM. 
zniewolisz, gdi s stroni theii, iako sługi szwego y, da-li Pan Bóg, w domu 
utczwym (!) urodzonego a niewinnie zamordowanego z despectem a krziw- 
dą szwa onego, s tak zaloszney szmierczi mnie oyczu y w^szitkim przya- 
cziołom iego checz i staranie szwoie offiarowacz WM. raczisz, ku nagrodzie 
a zaplaczie winnego smierczi iego niewinney, i s którego pocziechy wiel- 
kiey w starosczy moiey czekałem za utcziwemi postęmpki iego. A thim 
szię więczey cziessę, ze on nam y sobie służbami szwemi przipodobanemi 
łaskę WM. iednał; czo nathenczasz od Pana Boga wdzięcznie przymuiącz, 
ygz then, ktori dacz raczył, y któremu wolno pocziessywszy zasmeczycz, 
nielza ieno, iako Panu omemu (!), za to wszitko dziękowacz. A tak, iakosz 
WM. żywemu laskę pokazowacz raczył, nicz w tim nie wątpiącz, iako 
s strony sługy szwego, a przithim thesz pilnie prossącz s strony thei, iako 
ocziecz iego, ze WM. takim spossobem wedle bieglosczy y rozutnu thego, 
ktorim Pan Bog WM. hoinie obdarzycz raczył, iego zamordowania niewin- 
nego wszelkim spossobem krziwdy y załosczi they przisthoinie dochodzycz 

Archiwum Jana Zamoyskiego. 6 



Digitized by 



Google 



82 

będziesz raczyJ. Do którego cziala y poslugy osthatniey wyrządzenia isz 
bycz nie mogę prze niespossobne zdrowie szwe a gęste lata moie, iusz na- 
theDc/-as s zalosczią w domu szwoim osthacz mussę, Panu Bogu a lascze 
\VM. płirucziwszy, nicz w tim nie wątpiącz, ze na lascze i staraniu WM. 
iiiez nio zeidzie, gdisz i to samo, ze wiadomosczi pewnei nie mam, ktoby 
onego właśnie zamordował i iakowym spossobem o tho czinicz, u siebie 
thego ziialescz nie mogę. Czo wszitko, iako wissey pissę, lascze WM. 
l>oru<;5:;im, będącz za tho WM. wselkira spossobem odslugowacz gotów we- 
spolek y s przyacziołmi załosznemi szmierczi niewinney iego, na ktorieh 
mi z łaszki Bozey nicz nie zesło za chęczią y gotowosczią ich do wszelkiey 
iiiaie utcziwey pomoczy. A zatim sam sziebie y sluzby moie do laski 
mcjiiwey WM. zaleczam. Datum in Ląkossin die 15 mensis Octobris Anno 
Domini 1574. 

WM, P. mego mczywego s uprzymego sercza zyczlywy sługa y przy- 
aczyel Mykolay Kuczyensky ręką swą subscripsit. 

64- Anna królewna do Zamoyakiego. Warszawa, 19 X 1574. 

Uwierzytelnia biskupa chełmskiego Sobiejuskiego, 

Hthl, Ord, Zamoy. pi, 15 ^ Nr, 2, Oryginał z podpisem własnoręcznym, z pieczęcią i adre- 
Ktm: ftUrod/.oncmu Panu łanowi Zamoipkiemu, Btaroscic Bełskiemu i Knyeinskiemu, wierne- 

nni, n/iTłi miłemu. " 

Anna, z łaski Bozei Croliewna Polska. 

Trodzony Panie, wierny, nam miły. WM. od Pana Boga wsiczkiego 
(Iriljrr^o żądamy na czasy długie. 

A rliczemy, aby WM. JM. X. Biskupa Chełmskiego *), ktori tam 
w spniwie nasei ledzie, potrzebami ku iego wychowaniu opatrował i iemu 
\\\^ni dni; czo imieniem nasem WM. powie. Uffamy, is WM. inaczei nie 
Ui icinici. Dan z Warssawy dnia 19 8-bra 1574. 

Anna Królewna Polska. 

► ) Wojciech ze Staroireb Sobiejuski, For, Nr, 66, Jemu to jeszcze r, 15^2 powierzono 
słfzfit-tiif królewny Anny (Orzelski, Petersburg 1858 /, str, 18), 

65, Zamoyaki do M. K. Radziwiłła, maraz. nadw. lit. Knyszyn, 31 X 1574. 
Prosi o rękę siostry Radziwiłła^ Krystyny, 

fhhl, Rarzyńskich w Poznaniu, Ms, Nr. 80. Oryginał z podpisem własnoręcznym^ pieczątką 
• i ut/fi-sem, „Oswieczonemu panu a panu Mikołajowi Cbrietophowi EacUsiwilowi, Xiazecziu ua 



Digitized by 



Google 



83 

Olyce i Nieświeżu, W. X. Litewskiego marszałkowi nadwornemu etc. etc, memu meziwemu 
panu." Wydal Nehring w Kwartalniku Historycznym T, IV, (iSgo) str, 23g [nie dostrzegł adresu), 

Oswieczone xiąze panie moy tncziwy. 

Zaleciwszy uprzeime a powolne służby me w łaskę V. X. M. mego 
meiwego P. Dobrego zdrowia i wsech fortun W. X. M. od Pana Boga 
życzę. 

Pro ea confidentia, którą z V. X. M. swem mcziwem panem mam, 
acz ludzie zwykli strony *) o them się badacz, ia wolie V. X. M. samego 
w tern rady użycz, proszącz, abysz mi V. X. M. confidenter oznaymicz ra- 
czil, czo bendzie w tey mierze wolia naprzód Boga, a potem V. X. M. 
Aby mie te interregna w latha nie zawiodły, myslię o tern, abym do tego 
co narychley przyscz mógł, żebym w stanie małżeńskim zyl. A yżem sobie 
sluzby W. X. M. y domu V. X. M. upodobał, abym sługą V. X. M. wiecz- 
nem był, byla-li-by tłio łaska Boża y V. X. M., tedy bym starał się tak, 
iako przystoi w tak zacznem domu o siostrę V. X. M., Jey M. pannę Cry- 
styne, w małżeństwo. A tak proszę, abyś mi V. X. M. szam porad zicz 
raczył, mam-li się o tho kusicz; iesli mam, tedy V. X. M. i spossob racz 
podacz, iako sie staracz. Jeśliby thesz iakie impedimenta do tego były, 
proszę racz mię V. X. M. przestrzedz, żebym skąd inąd o sobie radził. 
A proszę, racz tho V. X. M. miecz przy sobie. Cłioczby iaka przekażą do 
tego byłą, ia wołey Bozey nieprzecziwiaiącz sie, który szam tem wienczey 
niz kto iny ssafuye, bende przedsię uprzeymem służebnikiem V. X. M. 
i domu V. X. M. Ale aczcy-by sie domowi V. X. M. sługa powinny ta- 
kowys szedł*), ktoremuby WM. czasem sobie pracz ulatwaiacz, tem z wię- 
tszą dusnosczią robicz mogli. Piszę thesz w them ku Jego M. panu woie- 
wodzie Wileńskiemu. S tem sie mcziwey lascze V. X. M , swego mcziwego P., 
poruczam. Dan s Knyszyna die 31 octobris, anno 1B74. 

V. X. M. uprzeimi i powolni sługa Jan Zamoiski. 

*) z strony, ubocznie, 

•) Zszedłby się t, j\ na korzyićby wyszedł, {^Objaśnienia Nehringd). 

66. Komisarze konwokacyi do Zamoyskiego. Tykocin, 3 X 1574 

Zalecają opatrzyć zamek łykociński, 

Bibl, Ord* Zamoy, pi, 154, Nr. 4. Oryginał z 3 podpisami własnoręcznymi i 3 pieczątka- 
mi przy tychie. 



Mcziwy Panie starosztha. 

Służby przyiaczielszkie WM. załieczamy. 



Digitized by VjOOQIC 



84 

Będącz nam thu w Tykoczinie za roszkazanięm Ich M. panów Bad 
s conwocątij Warssawszkiej dlya opatrzenia rzeczy w szkarbie Kr. JM., 
aby się nie pszowaly, miedzy inszęmi rzeczmy baczylissmy thess thego 
bycz wielką potrzebę, aby zamek Tykoczinszki^ około kthorego ssie ze- 
wssąd płoth wali, mógł bydz iakokolwiek leszcze rathowan y oprawień. 
Dla zołnierzow thesz thych, którzy w zamku ustawicznie mieszkaią, po- 
trzeba drew. A iz na tho pieniędzy żadnych thu niemass, drogi thesz in- 
ssei do thego nie wiemy, skądby thakowe potrzeby gwałtowne a pilne 
opathrowacz ssie miały, WM. prossim y przyiaczielszkie napominamy, 
abysz tho WM. z urzędu swego Knysynszkiego opatrzycz raczył, iakoby 
drzewa thakiego, iakiego potrzeba ukazowacz będzie do budowanya, y czie- 
sly do robothy, także tesz drew do palyenia, ilie bydz może nawięczey, 
panu rothmisstrzowi ^) było dano. Jeśliby thesz potrzeba ukazowala lyudzi 
do robothy iakiey, abo thesz czego inssego, abyś tho WM. za czassęm ob- 
myslyawacz raczył. Uczyniss WM. dla Rpthey y dla Kr. Jei M. rzecz tha- 
kową, za która WM., da-li Bog. cząssu swego podziękowanie y uccziwą 
nagrodę wziącz będziess raczył. Datum w Tykoczinie die 3 Novembris 
Anno Domini 1574. 

Wocziech Starożyrbski, biskup chełmski. Jan Dulski, castelan Chel- 
minskj ręką subscripsit. Mikolay Trosinski, starostha y czesnik Łom- 
sienski. 

*) Stanisław Trojanowski, rotmistrz tykocińskt, 

67. Eu8tachy Wołłowlcz, podkanci. iii, do Zamoyskiego. Wilno, 12 XI 1574. 
W odpowiedzi skarży się na brak pieniędzy; niebawem napisze obszerniej. 

Bibl, Ord, Zamoy, pi, 152, Nr, 38, Oryginał własnoręczny z pieczątką i adresem: „JM. 
Pana Janowi Zamoyi^kiemu, Bdt^kiemu i Knyszyńskiemu staroście, a ....miłemu i łaskawe- 
mu przyiacieliowi, w ręce własne.** 

Moy myły y laskawyy panye starosta. 

Aczby zeszło sye wyenczy pysacz, alye na wsyadanyu krzotcze na to 
tylko odpysuye, co sye w pysanyu WM. podało do mnye około oney ro- 
zmowy do Byelska yadąncz z WM. Czyulam pyenyedzy. Takych nye 
spodzyewara sye, bo za wytrząnsnyenym Bony wyelyew ntrzaczyl, ze 
nye wylyczam, ktemu lyudskoscz, woyny, syny, czorky, na wszytko na to 
roschod, z ymenya nye mayąncz dzyerszaw. A wszakosz yesły my do- 
zwolisz WM. pysacz tam otwory sczye, uczy nye to y dam znacz WM., co 
wyrozumyem sam; ysz sye tu przi Wylnyu do trzech, a mało nye do 



Digitized by 



Google 



85 

cztyrech nyedzyel yeszcze zabawye, racz WM. tysz kazacz dacz w moyem 
dwore Wylnye Zalyeczam s tym slazby swe lascze WM. etc. y dobrzego 
zdrzowya y wszego po mysly, yak panu brzatu mylemu, któremu y po- 
wtore zalyeczam sluzby swe prziaczyelskye y do te y do kaszdey potrzeby. 
Dan z Wylna Novembri8 12, 1674. 

WM etc. hral y slng-a Osthaffjey Wolowycz. 

68. Zamoyski do Jana Sierakowokiego, wojewody łęczyc, b. m. [XI 1^14 ^]. 

Sprawę zabójstwa Kucieńskiego przedstawił na zjeździe w Drohiczynie, De- 
cyzyę odłotono na zjazd na^tępny^ na który powinien przyjechać który z kre- 
wnych nieboszczyka. Zabójca nazywa się Tartcsza. Stronnicy Bielawskiego 
odbili więźniów osadzonych w Brańsku, 

Bibl, Ord, Zamoy, S, Iły Tom /K, Nr, 14, Minuta własnoręczna z nagłówkiem równiei 
własnoręcznym ^do voievodi Lenczikigo (!).** 

Yielmozni panie a panie mnie mciwy. 

Zalecziwsi uprzeme a povolne sluzbi sve w mcziwą laskę VM. mego 
mcziwego P. 

lako, Bog to vie, serdecznie zaluie marnego sginienia tego utsczivego 
młodzieńcza^), tak gotovem zadni rzeczi nie zalovacz na popieraniu tego, 
iakobi vinovaicze karani bili, a o czom sie starał terasz na siesdzie 
Drohiczkem, ktori bil na s. Jadvige po convocatij Yarsawski. Bila salo- 
sna wsemu riczerstvu voievodztva tego') rzecz-to iako tem, ktorzi, ben- 
dacz przilegli, latvie mogą viedziecz, czo iako sie stało. Ale isz nie po- 
stanowili iescze modum iudiciorum, tak w takovecli, iako i inich spra- 
wach, a odlozi// to na siasd drugi na s. Catarzine, tedi musiało sie tak ze 
wsitkem iescze zadzierzecz. Ylasnem mezoboicza niebosczikowskem iest 
niiaki Tarussa, ziemianin przilegli Kniszinovi i davni zuchvalecz karczem- 
ni, acz to iescze iasni pokaże sie ex scrutinio około gvałtu Zabielskie- 
go*). To VM. svemu mcziwemu P. osnaimuie, isz strona przecziwna pod 
ten czasz, gdi siasd bil, rozumieiacz, isz viesniom sio o płatne, nasłała na 
dvor brański nocza, gdzie iurisdictia iest, i slomiwsi plot, forte vibiwsi, 
potluksi straż, wziento te viesnie. Prosse VM. svego mcziwego P. o rade. 
Tak rozumiem, isz wsitka ta siemia sam bendzie szukała drogi do tego, 
iakobi to impune nie bilo, i dobrzebi, zebi ktoryskolviek povinni niebosczikow 
sam bil na ten siasd. 

*) O dacie moina wnosić z wzmianki o zjazdach na /. Jadwiga i ś. Katarzyną czyli między 
1$ X a 25 Xl, List ten zdaje sią być odpowiedzią na łist Sierakowskiego z 13 X IS74 (Nr, 6 i). 



Digitized by 



Google 



S6 

W Nr ze 6g Kiszka jut w odpowiedzi odradza Zamoyskiemu od przybywania na zjazd iw, 
Katarzyny^ na który si^ gotuje Zamoyski w niniejszym Hicie. Przypuszczać tedy moina^ te po- 
dobnie jak tutaj do Sierakowskiego j tak i do Kiszki {a mole i innych życzliwych sobie senatorów) 
mniej więcej równoczeinie rozesłał Zamoyski listy podobnej treici^ ie zatem list niniejszy napisał 
przed datą listu Kiszki t, j, przed jg XI IS74» 

•) Piotr Kucieński. ') T, j, podlaskiego. 

*) O stosunkach Tarussy i powinowactwie z Bielawskim por. Nr, $0, gdzie tei opis tego 
^Zabielskiego gwałtu^: Zabiel — folwark w obrąbie starostwa Knyszyńskiego y 

69. Mikołaj Kl8zka wojewoda podlaski do Zamoyakiego. Biała, 19 XI 1574. 

Nie radzi przyjetdtać na sejmik w Drohiczynie^ ale sprawę (z Bielawskim) 

dochodzić na przyszłych sądach. Wspomina o ucieczce więźniów (osadzonych 

w grodzie brańskim za zabicie Piotra Kucieńskiego), 

BibL Ord, Zamoy, pi. 40 y Nr, 12, Oryginał z podpisem własnoręcznym z pieczątką i adre- 
sem: „Jaśnie Urodzonemu panu a panu Janowi Zamoyzldemu, starosczie Belszkiemu, Kniszyn- 
skiemu, Zamechskiemu etc. etc., panu ... przyiaczyeliowi mnie wielczo mileiliu y 2afizkavemu/ 

Mczywy Panye starosta Belszki i Knyszynsky. 

Raczysz tho WM. odemnie za wdzięczne przymowac i moye chency 
życzliwe przyiaczielszkie, kthorem therasz na seymiku ^) pokazował prze- 
czywko WM. memu przyiaczielowi miłemu, czego WM. do końca racz być 
pewien, ze mię WM. nigdi przeciwko sobie odmiennem nie uznasz, bo 
thego postrzegam y bendę, jako powolnj a życzliwy prziiacziell WM., 
cbcząc to wszysthko widzieć, czoby było według myszli WM. Pissać thesz 
WM. raczyssz, chcąc bic do Drogiczina na then seymyk na s. Katerzynę 
dlia potrzeb szwoych; theda mi szię to tak zdało, abim według pissania 
WM. zdanie szwe oznaimył. A tłiak, moi łaszkawy panie starostlia, ja, 
iakom iest zyczłiwem pfzyiaczieliem, tedi WM. radzę, abysz WM. tłiego 
iacłiąnia szwego tcraznieiszego poprzestał, a i terasz tliego nie popierał, 
ani szyę ni przed kiem sprawiedłiwosczią swą nie popisowal, bo gdziebysz 
WM. był tłierasz do Drogiczina, tłiedi muszyałbysz wszystłiką sprawę szwa 
pokazać, czo nic potliem tłierasz. Alie zlozę sądy na nowe liatłio, ffołgu- 
iącz czesczią sprawie JM.; tłiam nalłienczasz bendziesz raczył WM. popi- 
racz wszytłikiego. Jakosz o tłiem wszytkiem dam pewną naukę y poradę 
o wszysthkiem przesz poszłancza szwego pissaniem szwem albo dam WM. 
znacz, ze WM. do mrńe nadiacliac będziesz raczył, i thedi szie ustnie z WM. 
koło wszytłikie (!) namówię. 

Czo tłiesz tliam w urzendzie branszkiem ta stroną WM. przecziwna 
więźnie the*), ktliore byli w osadzeniu, pobiwszy strasz, pobrali wiezni, 
tłieda racz WM. tam tlio dać do xiąg zapisać warownie. Alie sam u nasz 



Digitized by 



Google 



87 

tak dychacz, zebi tho znowu bicz miało z urzendem branszkiem, snadz 
y zna pirwey kogo starszego; czo WM. skądinąd liepszą wiadomoscz miecz 
bendziesz raczył, y pothem laczno WM. szye dorozumiesz, ze tho kogosz in- 
szego porozumienie s stroną WM. Wszakosz tho ią wszysthko przy woli WM. 
zosta.wiam. S tiiim szie dobrei prziiazni WM. zalieczam. Dan z Bialei 19 
listopada Anno Domini 1574. 

WM. wszego dobrego uprzeimie życzliwy przyiacziell MykoUay Kyschka 
votewoda Vodlaski starosta Arohicki, hielski renką własną. 

*) Mowa tu o sejmiku podUukim na i. Jadwigą (por. Nr, 68 uw, /). 

*) Por, Nr, $0. Odbicie tych wiąiniów miało miejsce około 1$ X 1574 (por. Nr, 68). 

70. Mikołaj Kucieński do Zamoyskiego. b. m. 23 XI [/j;^]. 

Dziękuje za zajęcie się sprawą zabicia syna; nie mogąc znaleźć jj>raktyka'' 
posyła sługę na czas serniku w Drohiczynie, 

Bibl, Ord, Zamoy, pi. j5, Nr- 28^ Oryginał naddarty t pismem w wielu miejscach zupeł- 
nie wyblakłem: z pieczątką i adresem: ^Wneinu panu, panu Janowj Zamoiekierau, Beldkiemu, 
Kuissiuskiemu, Zamechskiemu etc. Btarcmcie panu mnie mito8czivie iaskawemu**^ 

Mcziwy Panie starostho. 

Sluzby moie chetliwe lasce WM. mego mcziwego P. pilnie zale- 
czam etc. 

Dziękuię WM. memu mcziwemu P., ze WM., cziniąc o krziwde szwa 
s panem Bielawskim przepominaczesz nie raczil zamordowanya niewinnego 
sina mego ^), moie ... bars^ zalosznego a staracz szie o tho, aby za pokaranym 
thich tham męzo^ir^zcf ... mordowanye sina mego, mi tak ... belo nagro- 
dzono, iakoby szie tesz moy zal oyczowski mogl iako tako raitigowacz, 
za czo Pan Bog WM. niech płaczy, a ya y s przyaczioły szwymi zasługo- 
wacz powinien będę. Do they tham pracy na dzień s. Katarzini *) ssam 
zowąd practica żadnego miecz poth thim czassem nie mogę, ktoregobych 
tham do WM. posłacz myal, bo iusz therasz ssam VM. po wszitkich wo- 
iewocztwach i sądy idą. od ktorich żadnego practica odwiesczem nie mogl, 
bo maią wiele spraw szwych i przyaczielskich. A y przyacziela iednego 
szwego iuzem bel upewniaP) posłacz ku WM. w they mierze, którego, 
isz thego wielka a pilna potrzeba zasła, ... wymówiła inssego prze krothkoscz 
czasu zadnąm miarą dosthacz nie mogę ... thego sługę szwego oznaimicz za- 
niechacz mciwego pana ... ku WM. possiłam nie dla thego, zęby imienyem 
moym czo innego sprawowacz myal, abo szię w czo wdawacz mimo popiera- 
nie WM krzywdy szwey, bo za krziwdą WM. thez zaloszna moya krziwda 



Digitized by 



Goog 




88 

posthempowacz mussi, tilko aby szię tham przipatrzil tŁemu, czo tham za 
sprawa będzie, a mnie o wszitkim sprawę dal od WM. .mego mcziwego P 
i aby mi naukę prziniosł, czo szię daley będzie dziacz miało. Podobno 
thesz dalssego postempku WM. zaczącz nie raczysz, asz się tho scrutinium 
odprawy, o kthorim mi WM. w lisczie szwym raczyłesz dacz znacz. A o thim- 
bycz ia thesz rad wiedział, czo szię tham s thego scrutinium pokaże ..., tilko 
zaleczam szie lascze WM., s ktorey, proszę, abym u mego mcziwego P. 
opusczon nie beł ... we wthorek przed s. Catharzina anno ... *). 

VM. P. mego mcziwego sługa nanisszy Mikołaj Kuczy ensky. 

1) Piotr Kucifński, ») Por, Nr, 68, 
') Te dwa słowa bardzo wyblakU, 

*) Miejscowość i rok w oryginale wydarte. Że list niniejsty pisany był w r, 1S74% dowo- 
dzi porównanie treści niniejszego listu z Nr. 68 i 6c. 

71. Zamoyski do Jana Chodkiewicza. Knyszyn, 30 XI 1574. 

Posyła kopię po francusku i po polsku. Łaskie wojewoda sieradzkie chce za- 
jąć starostwo warszawskie, Prosi o prokuratora dla rozprawy z Bie- 
lawskim, 

Bibl. publiczna w Petersburgu, Pol, F. IV^ nr, i8i. Kopia z poctąt, XIX w. z notatką 
,z archiwum Sapiefyńskiego^ i z adresem: „Janowi Chodkiewiczowi, Hrabi na SzWowie, Kasz- 
telanowi wileńskiemu, marszaJkowi najwyższemu W. X. Lit, administratorowi i hetmanowi 
Inflanckiemu.^ 

JW-ny panie a panie mnie mciwy. 

Zaleciwszy uprzejme a powolne sluzby swe w mciwą łaskę WM. me- 
go mciwego P., dobrego zdrowia, wszech fortun od Pana Boga WM. 
swemu mciwemu P. na czasy długie życzę etc* 

Posyłam WM. swemu mciwemu P. dwie kopii *), francuską i polską. 
To też WM. swemu mciwemu P. oznajmaję, iż te nowiny, o którycheśmy 
mówili, jako mi piszą z Warszawy, pewne są. Bo JM. p. wojewoda si- 
racki*) jedzie do Warszawy, żeby się w starostwo wwiązał. Już byli jego 
słudzy naprzód, sam miał być na zjazd warszawski, który był złożon na 
S. Katarzynę. Z tem się mciwej łasce WM. mego mciwego P. zalecam. 
Datum z Knyszyna d. 30 9-bris Anno 1674. 

WM. proszę, swego mciwego P., o tego prokuratora, żebym się z tym 
panem') co narychlej mógł rozprawić. 

WM. mgo mciwego P. najniższy sługa I. Zamoyski. 

Podpis ma być taki*): „Jehan Cotkevitz chastelan de Vilne et cap"°® 
de Samogitie.** 



Digitized by 



Google 



*) Kopii tych brak przy tym odpisie z XIX u\ . 

*) Olbracht Łaski. Henryk Walezy jui b^dąc w Francy i nadał mu to starostioo warszaw 
skify ale szlachta mazowiecka me dopuściła mu zająć Warszawy (Orzelski wyd. Spasowicza^ t. II, 
str, SS i 66)' 'j Zapewne z Stefanem Bielawskim. 

<) To zapewne wskazówka ^ dana przez Zamoyskiego Chodkiewiczowi ^ jak ma podpisać kopię 
Jrancuską^ o której równoctesnem wysłaniu pisze w tekście. Zapewne mowa tu o jakimś koncepcie 
listu do Henryka Walezego, 

72. Maksymilian II do Zamoyakiego. Praga, 25 II 1575. 

Opierając się na wiadomościach o nim przysłanych przez Dudycza, poleca 
mu kandydaturę arcyks. Ernesta, 

Arch, dworu i państwa w Wiedniu, Polonica, Minuta z zaznaczeniem adresu: „loanni 
Sario Zamoscio, capitaneo Belsensi et Kniszinensi/' 

Maximilianu8 etc. 

Spectabilis etc. — Intelleximus ex consiliarii ac intemuntii isthic nostri, 
Mag. fidelis, dilecti Andreae Daditb, litteris ac alionim etiam relatio- 
ne, quae vestra sit tam in patriam remąuepab., tum erga nos inclitamąue 
nostram Austriae domum praeclara voluntas atque studium; ita quidem, 
ut vos nec deinceps vestri dissimiles fore rebusve nostris, iis praesertim, 
quae cum eiusdem patriae vestrae ac reipub. bono coniunctae sint, haud 
uUa occasione defuturos esse, nobis pijane persuasum sit. Quo fit, ut hoc 
praesenti regni istius Poloniae dubio statu eam conceperimus fiduciam, 
quod, si forte Deo ita visura fuerit, ut Serenissimo et Christianissimo Fran- 
ciae et Poloniae Regę, consaguineo et fratri nostro charissimo, ad diem 
praefixum non redeunte, Serenitas sua ad regni gubemacula ulterius non 
admittatur, sicque novi regis electioneminstituicontingat,— neque enim ali- 
ter causa nostra quicquam fieri volumus — , vos haud quicquam in vobis 
desiderari passuri sitis, quod ad yestrum illud praeclarum studium et vo- 
luntatem magis magi8que contestandam nostramque adeo et filii nostrii 
charissimi Serenissimi Archiducis Emesti causam vestro favore et autho- 
ritate, quam et ob familiae yestrae nobilitatem et insignium virtutum merita 
tam apud senatorii, quam equestris ordinis viros ac universos status sum- 
mam esse scimus, promovendam pertineat. Eo namque pacto et patriae vestrae 
et reipub. Christianae, cuius salutem etc. ^) Qua de re Yenerabilis devotus 
sincere nobis dilectus Stanislaus Fogelveder, cancellarius Plocensis *) etc. plu- 
ra nostro nominevobiscum acturuR est, cui vos fidem adhibere ac de caetero 
recte vos feliciterque valere cupimus. Datum Pragae die 24 Februarii 1575. 

*) Znak to, ie pisząc na czysto miał pisarz powtórzyć tutaj zwroty utyte w konceptach li' 
stów pisanych do innych Polaków, W innych minutach następują tu obietnice wdzięczności za od- 
dane usługi podobne jak w Nr, 7^. Zresztą por. prawie dosłownie takit list do Krasińskiego 
z 7 I, Bibl. Ord. Kras. T872, str, 266, 

*) Archidyakon warszaw, jeden z głównych ajentów austr. w Polsce, 



Digitized by 



Google 



90 

73, Zamoyski do M. K. Radziwiłła, maraz. nadw. lit. Zamch, 18 III 1575. 

Załącza iisf Drojow^kii\^o do Mieleckiego wojewody podolskiego i donosi o wte- 
ściach^ jakie z Turcy i przystał poseł Taranowski o zamysłach wojennych Porty. 

HtbL Raizyńskkh w Pomuniu Ms, Nr, 80, Oryginał z podpisem lelasnorącznym^ piecząt- 
ką i tidrc^tfn.' „OtiwLeczonemu panu a pauu Mikołajowi Christophowi Kadzi wilowi, xiazecziu 
na Oljee y Nie.swjo2U, W. X, Litewskiego marszałkowi nadwornemu etc. elc, memu mcziwemu' 
panu.*^ Wydruk, N^thring w* Kwartalniku Historycznym t, IV(i8go) sir, 240, 

Oswlecsione xiaże panie, panie mnie mcziwy. 

Zalecziwssy uprzeime a powolne sluzby swe w mcziwą laskę WM, 
swego mcziwego P,, dobrego zdrowia i wssech fortun WM. swemu 
mcziwemu P. od Pana Boga ziczę na czasy długie etc. 

Pysałera ku WM- swemu mcziwemu P. przed thim, acz nie miałem 
odpisu. Ale iz WM, swemu miłemu P. thak na Podlassu iako w Rusi 
rad śluzę, tbedy i zowąth rad ku WM. pissę. Rozumiem themu, ze WM. 
wsisthko richlGi docliodzi, niss mnie, wssakze ienak posilam WM. tho, 
czo p. Droiowski pisał panu woiewodzie Podolskiemu, kthori mi to posiał 
onegda we Lwowie, Aczci będziem richlo czo wiedziecz resolutius około 
odprawy thych poslow, A ieslibysz ius WM. raczil wiedzieć, prossę racz 
mi WM, ozoaimirz. 

Taranowski Kniicz iedzie s Turek, miniono go w Adrianopolu, — 
s czim, nits widziecz. Z miescza, przed odprawą, pisał, ze czeszarzowi the- 
mu nowemu Amuratowi na polu in consilio armato radził bassa Budziński 
aby do Polski woiownl, iesli mu da woisko, obieczuiącz mu za pięthnasczie 
niedziel Pokkę w^istLką podbicz. Drudzy wsisczy basowie radzili, zęby 
coEtinuowal wojnę* g^s^ie iego ocziecz szczęśliwie począł, a na latho do 
SyciliJ wyprawił; zo do Polski wciska slacz mu sie nie godzi, gdyż mu 
przicziay niu dano, i Bog by mu nie szczęsczil, gdyby z themi walcził, 
s kthoremi pi-zodkowie jego przyiazn wiedli, i gdyby bez dania przicziny 
thargiiiil się na nie. Conclusum wałczicz do Sycilij. Ale przedssię pisał 
Taranowski, żo na tho ssie spusczacz nie thrzeba, by yndzie ukazawssi 
yndzie nie strzelono. Copij thej, czo pod Camienczim postawiono, zaprzeli 
ssie Turczy, Ale po thim dwu Turczinow poimano w Uszatinie 1) i panu wo- 
iewodzie Ruskiemu odwiedziono. Onegda nowina przisła, ze Sniatin Tur- 
czi z Wolodij .^palili, nie wiem, iesli pewna; ale przi sądzie publice tho 
C5jwierdzili iako sprawę mam, pan Jan Sieniawski. Rusaczi thim ssie 
cziessą^ ze wszedł w zit^mię nassę czesarski kupiecz wielki, ma ssobą przez 
30,000 thowargw; a Ibak, zebi go bil thu nie posłał, gdiby ssie miał do 
woiriy, boby nas them na szię podpomogl. Wie tho Bog czo będzie. Ja 



Digitized by 



Google 



91 

koni pilno sukam, pancerze ssoruię. Ssthim ssie mcziwey lascze WM. 
swemu mcziwemn pana pilnie zaleczam. Datum z Zamchu d. 18 martii 
a. 1576. 

V. X. M. yieczni sługa J. Zamoiski. 

') Husiatyn^ miasto nad Zbruczem, 

74. Maksymilian li do Zamoysiclego. Drezno, 14 lY 1575. 
Poleca ponownie kandydaturę Ernesta^ szerzej opowie oddawca listu. 

Archiwum dworu i państwa w Wiedniu, Polonica, Minuta t notatką a tergo: ,,Ioanni 
Sario Zamoisky." 

Maximilianus etc. 

Spectabilis etc. Intelleximas, quam prompte yestram nobis operam 
atque studium detuleritis. Quod tanto nobis gratius accidit, quo magis 
*iBxploratum habemus, quanta doctrina, virtute et in rebus gerendis indu- 
stria polleatis, ac proinde omittere noluimus, quin has prioribus nostris lit- 
teris adderemus, non tam confirmandi vestri causa (quod minus necessa- 
rium ezistimamus), quam ut nostrum vobis animum magis magisque aperi- 
remus. Eum vero talem esse vobis persuasum velimus, ut quemadmodum 
nihil dubitamus, quin quae vestra est integritas, tum publici boni, tum 
nostri studio in eadem voluntate constanter perstituri, nec quicquam in 
Yobis desiderari passuri sitis, quod ad nostram filiique nostri charissimi 
Ser-mi Achiducis Emesti causam ad optatum, reiquep. salutarem effec- 
tum deducendam pertineat, ita vicissim nos una cum eodem filio nostro 
charissimo id quoque tempore sedulo curatuii simus, ut de principibus non 
ingratis vos benemeritos esse cognoscatis adeoque navatae nobis operae 
nec vos vestrosve poeniteat. Quam nostram integerrimam mentem cum 
is, qui has reddet litteras, uberius vobis declaratarus sit, ad illum nos 
remittentes, quod reliquum est, vos recte diuque valere bupimus. Datum 
Dresnae die 14 Aprilis 1675. ^). 

') Por, prawie dosłownie takii list do Krasińskiego z 13 ly Bibl. Ord. KrasiD, r. 1872, 
str. 267, 

75. Mikołaj Urowiecki do Zamoyskiego. Knyszyn, 9 Y 1576. 

Zdaje sprawę z gospodarsł7va^ donosi o wyprawieniu zboża do Gdańska i o in- 
nych wysyłkach, a łet o przygotowaniu zbroi, 

Bibl, Ord Zamoy, fi, 6$ Nr, lo. Oryginał z podpisem własnoręcznym, ze śladem pieczątki 
i adresem: JM. panu łanowy Zamoisczkiemu Bebkiemu, Knisinskiemu, Gooiędzkicmu, Za- 
mcchskiemu etr starosczie a memu mczywemu panu etc. 



Digitized by 



Google 



92 

Nanisse slazbi swe zaliecziwsi w laskę WM, mego mcziwego P., 
zdrowia etc. 

Wyprawiłem do Gdańska siedm komiąg. lako wielie wzięli zita i ia- 
ko si^ omilka stalą w próbie xiędza Pilchowskiego *), WM. o wsistkim od 
Gaiowskiego sprawę wezmies, ktoremum ya wsisthko rospowiedzial, abi 
WM, ustną sprawę i w wieliu inich rzeczach dał. Potrzeb tich illem miał, 
lilie nabiału a rib sucbich posiał, zatim się tez, czo iescze zbierze, poslacz 
nie omioskam, iediio mi WM. przes the podwodniky racz dacz znacz, iesli 
tam WM. bęndzie racz ił czo zmieskacz. Poslałbich bił slodow więnczei, 
mąky; aUeni tak rozumiał, ze tich potrzeb stamtąd wodą naprowadzą. 
Wsaksse mam słody gotowe. Mąky ieslibi biło potrzeba więnczei, tedi, nim 
to wyprawia, tim to naspieie, ieno trzeba dacz znacz, zebich w te robotne 
chwilie liudzi prozno nie kołatał; i czegobi potrzeba, wipisaczbi trzeba, iako 
GaiowKki świadom, czo sam zowąd może bicz. Poslalim the panczerze, 
puk]i€irzej nim mię li.sth WM. dosedł, przes Buczka i skoro mialim pisanie, 
od WM. o tho poshinie thich puklierzow, zarazem wiprawował, alye czy 
boiarowie nie cliczą iezdzicz, azem ie przimusił do tego. O zbroię WM. 
czo miał za sprawia s tim płatnirzem, WM. Gaiowski pbwye. Kapieliusza 
WM., any zbrnie panu Liubienieczkiemu nie urobił, bo go nie biło doma, 
we Gdańsku bił, ledwo zbroie WM. thak prethko wigotowal y to z wiel- 
kim kłopot him. i\ ])obory thedy powiadaią woitowie, ze ie wsythki wibrał 
Grotlzicki, sługa Bioliawskigo, a im nie dano ich wibieracz, ani się w to 
wstęp* kwaczj ledno Grodzicki tham spisawsi włoky, iezdził od chłopa do 
rhloi>a, wibieraiąncz; i thak daią sprawę woitowie, is wsisthko wibrał. Na- 
piorkow.':;kiemuni sukna nie mógł dostacz u zida. Nim listh WM. racził 
pi-zislac^ do pana staiosthi Grodzieńskiego*), slalim do niego dlia zwierzyny, 
alie mi nirz nio odpisał, ieno roskazał słowy: „Yesli czo ubiię, z wielką 
choczią rad poslię, i yusz nie trzeba po nie słacz Urowieczkiemu." 
Wsakze, ciso Niedzwieczky ubił łosia, WM. go posiłam. O więnczei 
szię stiiracz będę; czokolwiek dostanę, WM. nieomieskam posłacz. 
Śkuthę psina Lobi jakiego zachamował podstarosczy pultowsky; racz WM. 
dacz znacz, czo mam czinicz. A s thim nanisse sluzbi szwe w ła- 
akę WM. zalieczam, Dąn s Knisina 9 dnia Maia Anno Domini 
1575. 

Ziczlywy sługa Mikołai Urowieczky ręką własną. 

^) Aiittm^ prtsbo^ti^ warszawski {póiniejszy biskup chełmski)^ który wraz z KrzysztO' 
frm /Mmkori-rUi^tm kit\ ił f Innem malogoskim odbywał rewizyą Knyszyna {por. Dodatki pod 

') IV r, IS73 *i^ ntm fan Aleksandrowicz CNiesiocki wyd, lipskie II, 23). 



Digitized by 



Google 



i 



93 

76. Cesarz Maksymilian II do Zamoyskiego. Praga, 10 YII 1575. 

Uwierzytelnia posła swego^ Macieja de Logau, 

Bibl, Ord. Zamoy. pi, 4^ nr. r. Oryginał % podpisem własnorącznym^ pieczęcią i adresem: 
Spectabili et Magnifico, sincere nobis dilecto, loanni Sario Zamoyski, Belsensi, Cnisinen- 
81 ac Zamescensi (sic) capitaneo. 

Maxiiiiilianus secundus Divina favente clementia Electus Romano- 
norum Imperator semper Augustus etc. 

Spectabilis et Magnifice, sincere nobis dilecte. Ablegaviinus ad vos 
praesentium exhibitorem, Mag. fidelem nobis dilectum Matthaeum de 
Logau et Altendorflf etc., nostrum consiliarium et principatuum Schwei- 
dnicensis et Jauriensis capitaneum ^), ut nostro nomine vobiscum nonnul- 
lis de rebus agat, quas ex ipso coram intellecturi estis. Idcirco vo8 bene- 
vole hortamur et reąuirimus, ut eidem consiliario nostro in his, quae nostris 
verbis dicturus est, plenam, non secus ac si nos ipsos loquentes audiretis, 
fidem praestare vosque tales exhibere velitis, uti vestra nobis virtus ac 
sincerum in patriam atque Remp. studium pollicentur. Quae res ne vos 
vestrosque unquam paeniteat^ nobis sedulo curae fore certo vobis persua- 
sum sit. De caetero vos, cui Caesaream nostram benevolentiam deferimus, 
recte valere cupimus. Datum in Arce nostra Regia Pragae, die decima 
lulii, Anno Domini miUesimo quingentesimo septuagesimo quinto, Re- 
gnorum nostronmi Romani decimo tertio, Hungarici duodecimo, Bohemici 
Yigesimo septimo. 

Maximilianus. 
loannes Baptista Weber, P. Obernburger. 

*) O tym ajencie cesarskim zob, W. Zakrzewski. Po ucieczce Henryka, str. 387. 

77. Maciej z Logau do Zamoyskiego. Jaworów, 8 IX 1575. 

Chory jest ^ więc jako wysłaniec cesarski tylko listownie przedstawia mu ko- 
lejno dobre strony Ernesta^ odsyła przytem list od cesarza i donosi- źe nie- 
bawem zbierze się sejm Rzeszy w Ratys bonie, 

Bibl, Ord, Zamoy, pi. 4, Nr, 2. Oryginał z adresem: Spectabili ac Magnifico Domi- 
no Joannni Sario Zamoyski, Belsensi, Cnisinensi ac Zamoscensi etc. capitaneo etc. domino 
meo obeeryantissimo. 

Spectabilis ac Magnifice Domine, studia atque officia mea Generosae 
Mag. Yestrae promtissima defero. 

Conditione incliti Poloniae Regni ferente mallet S. Caes. M-tas iure 



, 



Digitized by 



y Google 



94 

amicitiaB ac vicinitatis Henrico Regi de felici gubematione bene precari. 
Verum sta tu illius regni cum sibi adunatis et incorporatis provintiis forte 
ita postula nte, ut Ordines (rectore animorum ac voluntatum Spiritu Dei) 
de f ligfnido et subrogando novo rege cogitent (quae enim salus corpori sine 
capite), S. autem Caes. M-tem, pro bono publice solicitam, non lateat, quid 
m hac summa causa Generosa M. Vestra authoritate sua possit, 
mandare mihi dignata est, Generosam Mag. Yestram et alios regni pri- 
mates, si commode fieri possit, adirem, benevolentiam suae M-tis, qua 
antiquam et praeclaram Dominorum Zamoysky domum complectitui', ex- 
poneręm, utque in eventu electionis novi Regis suae Caes. M-tis filii in 
primi.«quii optimi principis Archiducis Ernesti in salutem ac commodum 
regni Poloniae et totius orbis christiani ratio habeatur, votoque et suffra- 
gio Cłeuerosae Mag. Yestrae et suorum iuvaretur et omaretur, simul oma- 
ti,S!siiiiam regni nobilitatem suo et procerum exemplo sese, ut in calculis 
fcrendi^ f aes. M-ti benevole accomodet, admonere velit, rogarem. Va- 
letudinis vero meae ratione iam per aliquot tempus non permittente ^) ne- 
gotiiąue magnitudine ulteriorem moram non ferente, ne defecisse videar 
meo a Caes, M-te mjihi iniuncto muneri, volui interim scripto M-tis suae 
ac his^ce meis litteris per nobilem Casparum Coschwitz praesentandis in cau- 
sa hac* summa et omnino ea, quae publicum bonum concemat, cum Ge- 
neroi^a Mag. Yestra candide ac familiariter conferre. Brevibus autem me 
nbsulYam summa tantum legationis meae capita percurrendo. Ac primo 
ąuidem iS, Caes. M-tis propria manu subsignatas litteras*) debita reveren- 
tia ofłVro, ex quibus abunde singularem Caes. M-tis affectionem erga se et 
suos Generosa Mag. Yestra intelliget. 

Si łiodie, Generose ac Magnifice Domine, praepotens hoc Poloniae 
rt^guum Lum incorporatis provintiis auspicio Henrici regis gubernaretur, 
magna i^ijUicitudine sublata securius viveret Caes. M-tas. Nam cum orbis 
chrisiiauus sanctum hunc Caesarem ut principem ultimae in mundo mo- 
uaiiliiati summum veneretur, humeris suae M-tis curae et soUicitudines 
oninium regnorum non immerito incumbunt. Nam si in hoc sacro colosso 
Ytil cor vel pectus małe habuerit, caput ut membro affecto succurrat ac de 
cura prosi)itiat, naturae ordo ipse postulat. Hoc autem Generosam Mag. 
Vestrarii tustatum scio, in hac electione Caes. M-tem nihil sitire, quam pa- 
€Etm, traiiąnilitatem, commoda ac emolumenta regni Poloniae in primis, 
et deindłł tutias Reipub. christianae, sicuti Generosam Mag. Yestram de hac Im- 
pt*ratnnat^ M-tis mente et voluntate plenius edoctam osse non dubito. Qua 
eiiiin Jiumanitate Caes. M-tas Henricum, eloctum Kegem, exceperit et qui- 
bus deiude beneficiis prosecuta sit, res ipsa loquitur. Ad quae Caes. M-tas 
nnn l:iHtiuiL naturae benignitate, non impeiii summi maiestate, sęd multo 



Digitized by 



Google 



95 

magis et praecipue veteris inter Polomae reges et Austriacae domus prin- 
cipes pactae unionis observantiae ergo ducitur. Quod sanctum foedus ami- 
citiae et conianctionis ne nlla accidentali calamitate intercidat, Caes. M-tas 
summe semper annitetur. Hoc posito publici boni fundamento nemo con- 
sulere volens patriae małe interpretabitur, si Caes. M-tas pro se et suis in 
hac parte soUicita fuerit, petens. nt in eventu electionis novi regis M-tis 
suae filii, in primis vero principis landatissimi Archiducis Emesti salubri, 
imo benedicto electorum consilio (profluente ab Omnipotentis gratia) in 
singulare bonum regni Poloniae et totius christiani orbis respectus ha- 
beatur. Nam si divina dispositione per votum concors et nnanimum or- 
dinum ac stataum regni, senatoram, primatum ac totius praeclarae nobili- 
tatis consensum, quo moderando (per media enim agit Deus) Generosa 
Mag. Yestra autoritate et favore non postremas fert, rex austriacae stirpis, 
praesertim Archidux Emestus vocaretur, vocatus conditionibus pro liber- 
tate et dignitate regni militantibus sacramenti fide eligeretur, certo certius. 
est ipsum fidem datam praefixarum sibi conditionum omnium illaesam et 
integram sancte conservaturum. Cum hostibus enim pacta inita clemen- 
tissimi illi principes rata semper habuerunt. Deinde, si persona Archidu- 
cis Emesti sano iudicio conferretur cum praestantissimis principibus, quo 
ad pietatem, magnanimitatem, moderationem affectuum, corpus ad tractan- 
da arma habile, gravitatem coniunctam cum humanitate, iudicium, inge- 
nium, nihil desiderari in optimo principe potest. Ad haec tam egregia cor- 
poris et animi omamenta non vulgaris rerum experientia et usus extollitur 
Adhibitus siquidem iam ab aIiquot annis consilio Caesareo in negotiis 
politicis et bellicis ita sententiam dixit, ut senes quoque ipsius maturitatem et 
mirarentur et veneraren tur. Adde praeclara linguarum, Latinae, Hispanicae, Ita- 
licae dona, ad haec Bohemicae non omnino ignarus, ex cuius fundamentis cer- 
tom est, ipsum Polonicum sermonem brevi percipere posse. Interim ta- 
men, dum Sarmaticae linguae facultas accederet, dextre omnia omnium or- 
dinum negotia ab ipso pro regni morę latine et audiri et transigi pote- 
rint. Quae insuper hanc electionem bona in publica pace et tranquillitate 
comitari possent, profutura non tantum potenti Poloniae regno, verum 
etiam toti orbi christiano, illa omnia sigillatim a me, praesertim nunc 
aegro, recenseri non possunt. Sed summarie loquendo de his tantum Go- 
nerosam Mag. Yestram admonendam duxi; primo, ut omnes docente even- 
tu, qui studium suum in electionem talis regis contulerint debitores, se 
gratiis Deo continue agendis coactos iri. Si enim elcctio Deo ita volente 
pro quovis filiorum Caes. M-tis, in primis vero pro Archiduce Ernesto direc- 
ta fuerit, certum est (absit dictis invidia) omnes in hoc principe quasi in 
splendidissimo quodam theatro virtutes, quibus Sacra scriptura iudicem ac 



Digitized by 



Google 



96 

principem praelucere subditis valt, concurrere. Ex quo indubitate seqai- 
tar, a tali piincipe qaasi ex benedicto omnis boni fonie omnes in regnum 
ac status felicitates quasi in generale regni fundatum commodum perenni 
rivulo defluxoras. Notorium deinde, Moscum erga domum Austriacam 
bene affectum; non igitur dubium, cum Regnum hoc ipsum hactenus inimi- 
cum sit expertum, fore, ut tali medio in foedus veniat contra hostem. 
Austriacae vero domus quantae sint vires, quis ignorat? Ad haec rex Hi- 
spanus, Turcis perpetuus hostis, nervls bellicis poUet. Potentia Romani 
Imperii magna, tuta etiam oraculo prophetico. lUud quoque hoc loco ut 
rem non parvi momenti adiiciendum duxi, quandoquidem Romanum Im- 
perium ad diem iudicii usque, quem in foribus iam esse omnia elementa 
gemendo testautur, persistere debeat invictum, ergo et ramos ab hac sanc- 
ta et felici arbore profectos pari successu gavisuros quis non credet? Ad- 
dantur et alii reges, principes ac status coniuncti, qui omnes in omni ne- 
cessitate auxiliares regno Poloniae manus sub Austriaco rege essent por- 
recturi. Quid hostis regno Poloniae per se quoque potentissimo coniunctis 
his auderet? Et si ausu temerario quid attentaret, aliud nihil (comitante 
nos gratia Dei et coUigante nos firmissimo talis concordiae vinculo) nobis 
promittere possemus, praeter ridentem victoriam et recuperationem' mul- 
tarum provinciarum a corpore christiani nominis membrorum discordia 
avulsarum. Et hae rationes, quas breviter tantum perstringere volui, cer- 
tę cum multis aliis sunt tales, quao per sese commendatae esse debeant 
omnibus communi patriae benevolentibus. 

Omnipotens Deus ac Pater Servatoris nostri, in cuius manu sunt et 
regna ipsa et eligentium animi, spiritu suo sancto vota, volunta,tes et suf- 
fragia ita regere dignetur, ut unanimi ac laeto consensu felicissinia de- 
nique omnium Ordinum acclamatione pius princeps Ernestus Austriae Ar- 
chidux, Poloniae ac Sarmatiae Rex, pater patriae salutetur. Amon. 

Iterum obnixe rogans, Generosa Mag. Vestra causam hanc piane 
sanctam non tantum suo patriae debito voto iuvet et promoveat et aliis 
de pientissimo hoc principe bene sentientibus sese adiungat, verum etiam au- 
toritate sua alios et praesertim nobilitatem ad subscribendum admoneat et 
incitet. Faciet Generosa Mag. Yestra Dóo et Caes. M-ti rem gratam et 
patriae salutarem, quam Omnipotenti in augusta et corporalium et aeter- 
norum bonorum incrementa fidelissime commendo. Atque utinam ut haec 
ipsa, quae nunc litteris, valetudine non obstante, ipse coram exponere atque 
Generosae Mag. Yestrae studia atque officia mea praesentare licuisset. Dabau- 
tur laurauii (!) die 8 Septembris. Anno regnantis gratiae septuagesimo quinto. 

Generosae Mag. Yestrae addictissimus Matthaeus a Logau et Altendorff, 
S. Caes. M-tis consiliarius, ducatuum Svidnicensis et laurensis capitaneus etc. 



Digitized by 



Google 



97 

Postscripta. 

Et id quoque Generosae Mag. Vestrae omnino significandum duxi: 
me certum accepisse nuntium Caes. M-tem lana cum electoribus et aliis 
principibus ac statibus Imperii unanimi consensu, imo summa coniunctio- 
ne iam iam comitia Ratisbonensia intrare. Diyina gratia tractaturi, quae 
visa fuerint toti Reipub. christianae et una regno Poloniae, ut nobilissimo 
membro, esse commoda et salutaria. Quae ipsa occasio conventus huius 
modi comitialis quasi divinitus quoque hoc tempore cum electione forte 
novi Poloniae regis simul concurrit. In quibus, ut dictum est, et pro sa- 
lute regni Poloniae, et ei in omni necessitate contra hostes praestanda 
auxiliari manu omnia maiori ordino ac certitudine tractari poterunt. Deus 
Optimus Maximus ex omni parte et consiliis Imperii ac Regni, Spiritu 
sancto suo adesse dignetur. Actum, ut in litteris. 

») Por, W. Zakrzewski. Po ucieczce Henryka^ 3S8, 
«) Zoh, Nr. 76, 

78. Rady koronne do Zamoyskiego i innych. Warszawa, 5 X 1575. 

Posyłają Młodziejowskiego pisarza skarbnego z poleceniem wypłacania Annie 
Jagiellonce prowenlow z siaroshv i dzerźaw, 

Bibl, Ord, Zatnoy, T. L. pi. 465 ^ Nr. g. Kopia spółczesna. 

My Radi Coronne Duchowne y Swieczkie, na convocatią Warszawską 
spoinie zgromadzeni, Wnemu y urodzonim panom Mikolaiowi Kiscze 
s Cziechanowcza, woiewodzie podliaskiemu, starosczie bielskiemu, Janowi 
Zamoiskiemu bełskiemu, knischinskiemu y goniadzkiemu, Mikolaiowi Tro- 
szinskiemu lomzinskiemu, Piotrowi Graiowskiemu wiszkiemu, Łukaszowi 
Gorniczkiemu tikoczinskiemu, Marczinowi Dulskiemu raigroczkiemu i augu- 
stowskiemu: starostom, Stanisławowi Trojanowskiemu bielskiemu, Floria- 
nowi Lobeszkiemu tikoczinskiemu, Janowi Dzierzanowskiemu kniszinskie- 
mu: liesniczim — po zalieczeniu prziazni naszich oznaimuiemi, isz, iako 
przed tim na seymie Steziczkim, tak terasz na thei convocaciei warszaw- 
skiei iest nam od Kr. Jei M. Polskiei, naszei mciwei panny opowiedziano, 
ze niektorzi z WM. racziczie szie wzbraniacz proventow Jei Kj. M. s sta- 
rostw i dzierżaw WM., przesz Kr. J. M. Henrika i nasz, Radi Coronne, 
na proyisią Jei K. M. naznaczonich, oddawacz, także slusnich a przistoinich 
lidzeb Jei K. M. czinicz dotąd, asz Rpta czo innego z Jei K. M. za obra- 
nim pana nowego postanowi; w czem aczezmi pierwsze listi nasze s Ste- 
zicze Jei K. M. do WM. wszech dali, ktorich extracti s xiąg Groczkich 

Archiwum Jona Zamoyskiego. 7 



Digitized by 



Google 



szą WM. od K. Jei M. posiane, alie therasz znowu za potrzebną szie nam 
zdało ku WM. pisarza skarbu coronnego, pana Mlodzieiowskiego *), s tim 
naszim piszanim poslacz, proszącz i napominaiącz, zebi WM. inaksze ba- 
czenie na Jei Kr. M., nasze mciwą pannę, miely, ktorei przodkowie y Coro- 
nie wsziczkiei y nam wszem wielkie dobrodzieistwa zostawieli; godzi szie 
y przistoi na tho każdemu s nasz baczenie miecz i tak Jei Kr. M. potrze- 
bami obmisliawacz, iakobi Pan Bog za niewdziecznoscz dobrodzieistw 
szwich nasz nie karał, a Jei Kr. M. contenta bidz raczela, poniewasz tho 
zadnei skodi żadnemu z WM. nie ponieszie, y ąwithi Jei Kr. M. w skar- 
bie coronnem za pewne y warowne przimowane bendą. Jakosz szerzei 
zlieczielismi temusz pisarzowi skarbnemu z WM. mowicz i do thego per- 
suasiami prziwodzicz, iakobi Kr. Jei M. tho, czo iest naznaczono, od WM. 
dochodzielo^ poniewasz tesz w żadne rządi, any jurisditiae Kr. Jei M. 
wdawacz szie nie raczi, thilko abi dochodi czalie Jei Kr. M. miecz mo- 
gła, s ktorich nie telko na wlaszne potrzebi, alie y ynne, Rptey naliezą- 
cze, maią szie obraczacz. Pewnizmi, ze kazdi z WM. do thego szie miecz 
bendzie, iakobi y zadosczi naszei, y powinnosczi szwei ku wczaszowi Jei 
Kr. M. dosicz ucziniel. Dan w Warszawie na convocatiei coronnei dnia 
V octobra Roku 1575. 

Jacobus Uchański, archiepiscopus &neznensis subscripsit. Franciscus 
Craszinski, episcopus Cracoviensis. Petrus Miszkowski, episcopus Plocensis. 
Albertus Starozrzebski, episcopus Chelmensis. Paulus Sczawinski, castella- 
nus Brzezinensis, capitaneus Sochaczomensis. Szendziwoi Droiczanski, ca- 
stellanus Lublinensis (!) *). Piotr Dunin Wolszki, podkanczlierzy coronny. 

») Jacek, *) Powinno być LubaczoyiensiB, por. Niediecki /, jj/. 

79. Zamoyski do Aleksandra Łaszczą, starosty chełmskiego. Bełz, 20 X 1575. 
Donosi o udziale swym w nieudanej pogoni za Tatarami. 

Arch, Watykańskie^ Borghese III g6^ fol. 256. Spólczesne tlómaczenie łacińskie t nagłów^ 
kiem: Ex litŁerid capitanei Belzcnsis ad ChelmeDsem capitaneum ^). 

Famulus D-tionis Yestrae Belzae primum in reditu meo litteras D-nis 
Yestrae mihi reddidit. Sperabam aliąuid me scripturum, quod afferret 
consolationem, sed quemadmodum Deus gravem nobis pro peccatis nostris 
inflixit poenam, ita nihil solatii concessit. Eo turbatus dolore cum du- 
centis nobilibus eąuitibus, qui Belzam convenerant, cum spe partis alicuius 
hostium intercipiendae ultra Belzam ad Sosnam appuli ac deinceps in Stol- 
pino cum domino palatino Belzensi*) aliisque fratribus equestris ordinis, 



Digitized by 



Google 



dienoctequeeaiiihostium partem insequentes,qtiaetractum nostnim invaserat, 
non tamen eos assequi potuimus ita, quod haec turma, cum aliquot aliis turmis 
ad locum dictum Zaloscze ') copulata, convenit feria sexta cum reliquo exercitu 
apud Tamopolim; nec potuimus eos assequi, namnec Zaloscze pertigimus. Se 
quenti luce die sabbati magno consumebamur dolore conspiciendo infantes ad- 
huc spłrantes et plurimos capite truncatos, in viis cadavera proiecta. lUinc vero 
sperando maiores nostrorum copias, quibus cum uniremur et simul Zbarazum 
versus contra hostilem exercitum iter nostrum direximus, nec tamen ibi auotae 
copiae nostrae cuiusquam nostrorum adventu. Demum Satanovii cum do- 
mino palatino Sendomiriensi *) convenimus, et hincrursus consensimus cum do- 
mino palatino Kijoviensi et magistro campi *), ac ita (quamvis non simul, sed 
habita nihilominus mutua de nobis notitia) ad Nestrum fluvium perrexi- 
mus, quo usque, cum ab urbe Camenecensi duabus leucis distaremus, alla- 
tum est nobis nuntium hostes iam tranasse Nestrum; iamquo dominus pa- 
latinus Kijoviensis redibat, quem non longius a nobis transeuntem vidimus, 
quam spatii aliquot sagittae arcu propulsae. D. etiam palatinus Podolien- 
sis ^) se cum suis moverat, quem Satanovii obviam habuimus redeuntes. 
Hoo ultionis divinae iudicium fuit manifestum, quod etiam in excursioni- 
bus nostrorum exigua erat consolatio: nempe circa oppida Zbarazense, 
Lisczkofiense ^) et Camenecense, ubi nostros ex instructis insidiis praeda 
hinc iude dispersa et quasi relicta ex improviso adortos et in coUigenda 
praeda occupatos aucupati sunt. Alterum divinae in nos animadversionis 
argumentum est, quod proceres, etiamsi alter alterum in transitu videret, 
non tamen vires mutuo componere voluerunt. Caetera Deo dante praesens 
referam. Datum in civitate Belzensi 20 Octobris 1575. 

lohannes Zamoiski, capitaneus Belzensis. 

») Tym starostą był Aleksander Łaszcz^ por, Wierzbowski, Uchansciana //, Nr. 154 , 
str, 3rc. 

») Andrzej Tąctyński, Stołpin, wie< pod miastem Brodami, 

*) Zaloice miasteczko pod miastem Brodami, 

*) Jan Kostka^ por. Heidenstein Rer. polon., 72. SaianóWy miasteczko nad Zbructem. 

*) Konstanty Ostrogski i Mikołaj Sieniawski, 

•) Mikołaj Mielecki, 

') Mote Liczkowce pod Husiatynem a niedaleko Tr^bowli, Heidenstein (Rer. polon. 72) 

m&wi^ ie w zasadzką wpadła szlachta^ która sią zebrała właśnie w Trąbowli. 

80. Mak8ymilian ił do Zamoyskiego. Uatysbona, 26 X 1575. 

Poleca posłów^ których wysyła na elekcyę. 

Zakład nar, Ossolin, we Lwowie Rkp, Nr, 1904 nr, t. Oryginał z podpisem lełasnorącz- 
nym, z pieczęcią £ adresem: Spectabili et Mogniźico eyncere nobis dilecto loanni Sario Za- 
moyska Belpcnr»J. Cni8incn«»i ac Zanarscensi capitaneo. 



Digitized by 



Google 



(L-. 



100 

Maximilianus Secundus, Divina faveiite clementia Electus Romanorum 
Imperator semper Augustus etc. 

J Spectabilis et Magnifice, syncere nobis dilecte. 

Cum ad suscipiendam de novo Regę eligendo deliberationem, univer- 

^. salia amplissimi Poloniae regni commitia ad diem septimam mensis no- 

vembris proxime venturł Varsoviam indicta esse atceperimus ac proinde 

^. praesentium exhibi(ores, R. Martinum episcopum Vratislaviennsem, prin- 

cipem nostnim ac superioris et inferioris Silesiae supremum capitaneum, 
Berchtoldum de Leip in Krumnaw, Regni nostri Bohcmiae supremum 
mareschalcum, Andream Dudith et Matthaeum de Logaw in Altenburg, 
principatuum nostrorum Schweidnicensis et Jaurensis capitaneum, consi- 
liarios nostros, istne destinandos duxerimus, qui nostram ac filii nostri cha- 
rissimi, serenissimi Archiducis Emesti causam cum inclyti istius regni ac 
totius Reipub. christianae bono atque commodis maxime coniunctam, age- 
rent. Et quidem pro singulari ea fiducia, quam de syncero propensoąue 
vestro ad eandem causam iuvandam studio iam pridem concepimus, ade- 
oque non semel ant<3a declaravimus, iisdom oratoribus nostris iniunximus, 
ut vestro favore, consilio atque ope utantur, uti vobis uberius coram refe- 
rent. Ideoque vos benevole hortamur et requirimus, ut praefatis oratori- 
bus in his, quae sic nostris verbis vobis exposituri sunt, plenam, non secus 
ac si nos ipsos loquentes audiretig, fidem praestare ac praeclaram vestram 
in nos filiumque nostrum charissimum voluntatem praesenti occasione quam 
maxime testatam reddere velitis. Neque dubitetis vos hanc vestram ope- 
ram atque studium haud małe, sed in eos principes coUocaturos. quibus 
uti nihil aeque ac regni istius salus cordi atque curae futurum, ita nul- 
lam sui erga bene de se meritos grati animi re ipsa comprobandi occasio- 
nem facile neglecturi sunt. Quod reliquum est, vos recte valere optamus. 
Datum in civitate nostra imperiali Ratispona, die vigesima sexta mensis 
Octobris Anno Domini millesimo quingentesimo septuagesimo quinto. Re- 
gnorum nostrorum Romani et Hungarici decimo tertio, Bohemici vero vi- 

gesimo septimo. 

Maximilianus, 

loannes Baptista Weber, P. Obemburger. 

81. Stefan Batory do Zamoyskiego. Gyula Fejervar, 10 I 1576. 

Śląc Filipowskiego na zjazd jędrzejowski dziękuje za starania i zasługi^ przy- 
rzeka rychłą pomoc a potem nagrodą. 

Bibl, Ord, Zamoy, P, i6 Nr, 2. Oryginał z podpiscn własno ręcznym ^ pieczęcią i adre- 
'sem: Generoso et Magiiiłico Domino loanoi Sario Zamoscio, BelzenRi et Zameci-nsi capitanoo 
et amico nobis lionorantissiroo. 



Digitized by 



Google 



f 



101 

Generose et Magnifice domine, arnice nobis honorantissime, salutem 
et nostrae benevolentiae commendationem. 

De ampłissimis virtutibus atque etiam praeclaris erga Rempub. et nos 
meritis D-tioni Yestras Generosae et Magnificae satis abunde ex nostris 
oratoribus edocti sumus. Quam ob rem eideni gratias agere hisce litteris 
nostris, quas Philippouius Andreoviam missus eidem reddet, voluimus. Eas 
vero tąnquam testes atque praedes propensissimi animi nostri D-tio vestra 
Gtenerosa et Magnifica retinebit persuadebitąue sibi certissime, nos inter 
alios et eiusdem, ubi Dei Optimi Maximi beneficio in regaum salvi atque 
incolumes perveniemus, dignissimam habituros rationem. Porro D-tio Vestra 
Generosa et Magnifica pro sua virili curabit, ne nobis absentibus Re- 
spub. aliquo incommodo officiatur, cui et nos brevi Dei beneficio cum no- 
stris facultatibus, tum persona nostra opem ferre constituimus. Bene va- 
lere D-tionem vestram Generosam et Magnificam cupimus. Dalum in civi- 
tate nostra Alba lulia ^) 10 lanuarii Anno Domini 1676. 

Stephanus Bathory Vaivoda Transsilvaniae m. p. 

*) Po wągier, Gyvla Fejdrvar^ dziś Karoly Fej^ruar^ fo niem. Karlsburg. 

82. Stefan Batory do Zamoyskiego. Megyes, 1 II 1576. 

Przez Kozłowskiego donosi- te niebawem skończy układy z postami polskimi 
i podąty do Polski poprzedzony przez Starzechowskiego; radzi odwodzić prze- 
ciwne stronnictwo od walki domowej, 

Bibl. Grd, Zamoy. pi. i6 Nr, 3. Oryginał z podpisem własnoręczny m^ pieczęcią i adre- 
sem: Magnifico domino loanni Sario Zamoscio, Belzen^i et Zamcceiisi capitaneo et amico 
nobi-t honoranlifisimo. 

Magnifice dómine, amice nobis honorantissime, salutem et nostrae be- 
nevolentiae commendationem. 

Occasionem hanc ad D tionem Yestram Mag. scribendi per Ga- 
nerosum Laurentium Kozłowski nequaquam negligendam esse iudioavimus, 
non quod litteris nostris constantissimam eius voluntatem erga nos Rem- 
publicamque istam, cui nuUus cumulus accedere potest, incitemus, sed ut 
ex iis cognoscat, nos iam cum dominis legatis ab ampłissimis statibus et 
ordinibus Regni Poloniae Magnique Ducatus Lithyaniae huc missis per- 
tractandis iis rebus, quae ad dignitatem nostram atque adeo Reipub. istius 
pertinent, agendo eo pervenisse, ut propediem iureiurando praestito fe- 
lix earum exitus speretur; quibus rebus constitutis atque absolutis sine ul- 
la canctatione praemisso Magnifico D. Alberto Starzechowski, subcamera- 
rio Leopoliensi, una cum legato nostro nos ad iter ita comparabimus, ut 
quam maximis itinoi ibus ad vos pervoniamus, libenter pro Reipub. istius in- 



Digitized by 



Google j( 



m 

clitae salute fortunas nostras, vitam denique nostrara, si ita resferet, una 
Yobiscum exposituri. Optandum eąuidem esset, ne haec dissensio animo- 
rum ad extremam belli fortanam deveiiiret, quod D-tioni Yestrae Mag. 
omnibus rationibus curandum erit, sive monendo, sive persuadendo 
adversarii8, ut salutem dulcissimae patriae bello civili exitu funestissimo 
anteferant. neve se Remque publicam privatis affectibus temere perdant; 
nec adeo obstinatos futuros eos putamus, quin prudentia autoritat€que 
Mag. D-tionis Yestrae ad communem concordiam consensionemque animo- 
rum pertrahi possint. Reliqua exponet Kozlovius, conscius rerum nostra- 
rum, ei fidem haberi certam cupimus. M-tiam Yestram feliciter valere ex 
animo optamus. Datum in civitate nostra Meggyes prima die Februarii 
Anno Domini 1576. 

Stephanus Bathoiy Yaiwoda Transsilvaniae m. p. 

83. Marcin Berzeyicius do Zamoyskiego. Megyes, 1 II 1576. 

Kozłowskiego wysyła się na zjazd jędrzejowski; po złożeniu przysięgi król podą- 
ży mimo gróźb niemieckich do Polskie wysławszy przodem Słarzechowskiego, 
Zawadzkiego wnet król odprawi. 

Bihl. Ord. Zamoy, pi. 14 ^ Nr. 34. Oryginał z podpisem i dopiskiem -własnoręcznym, 
z pieczęcią i adresem: Mag. DomiDO loanui Bario Zamoiski, Belzeasi et Zamecensi capitanea 
domino mihi observaDdis6iino. 

Magnifice domine mihi observandissime. ' 

Salutem et servitiorum meorum commendationem. 

Expedivimus in Poloniam Generosum D. Laurentium Kozłowski ad 
conventum Andreovionsem, qui statibus et ordinibus regni voluntatem 
et propensum animum S-mi Electi Regis plene declararet. Yestram 
itaque D-tionem Mag. bene sperare volo omnia, quae in optatis et 
votis Mag. erant, feliciter eventura. lam enim cum dominis lega- 
tis de conditionibus ultro citroque oblatis ita peractum esse sciat, ut ni- 
hil supersit, nisi ut iuramento praestito Serenitas sua una cum legatis in 
Poloniam sese itineri accingat, praemisso tamen Mag. D. Alberto Sta- 
rzechowski ^) cum plenioribus mandatis. Non desunt quidem Germani, qui 
Serenitatem suam cum promissis, tum minis a proposito abducere conan- 
tur, sed ea divinae vocationi plus, quam humanis consiliis tribuendum et 
obediendum ducit. Quod superest, servitia mea D-tioni Vestrae Mag. 
paratissima semper defero maioremque in modum pęto, eadem mea sersritia 
Illustri et Mag. D. palatino Belsensi^) commendare velit. Datum Meg- 
giesy prima die Februarii Anno Domini 1576. 



Digitized by 



Google 



m 

T>, Zavaczky, secretarium Ulmorum dominorum comitum cum optato 
responso brevi absolvet Ser-mus Electus Rex. Yorenecius ') quoque ad- 
huc detinetur, qui antę insiurandum praestitum non dimittetur. 

D-tionis Yestrae Mag. addictissimus servitor Mart. Berzeviceius, pro- 
cancellarius subscripsit. 

*) Podkomorzy lwowskt\ *) Andrzej Tyczyński, 

•) Jakób Woroniecki^ proboszcz łowickie wysiany przez prym. Uchańskiego, 

84. Stefan Batory do Zamoyskiego. Tatros, 21 III 1576. 

Donosi przez Kozłowskiego y te w podróży do Polski wjechał jut do 

Mołdawii 

Bibl, Ord. Zamoy, pi, i6 Nr. 4, Oryginał z podpisami własnoręcznymi i adresem: Spec- 
tabili et Mag. loanni Zario Zamoscio, Belzeasi Zaoiecenaiąac capitaneo etc. nobis sincere 
dilecto. 

Stephanus, Dei Gratia Electus Ilex Poloniae, Magnus Dux Lithvaniae 
etc. Transylvaniae Princeps etc. 

Magnifice, nobis sincere dilecte, salutem et felicitatem. 

Hodie Dei auxilio per angustias montium fauces ex Transylvania 
Tatrosum, primum Moldaviae oppidum, attigimus. Quod superest itineris 
ad fines usque regni Poloniae, decem aut undecim dierum spatio spera- 
mus nos conficere posse. Ut autem de adventu nostro Sinceritati Yestrae 
constet, hisce litteris nostris, quas Kozlovius a nobis praemissus reddet, 
indicare voluimus. Bene valere Sinceritatem Yestram optamus. Datum in 
oppido Tatros Vigesima prima die Martii Anno Domini millesimo quin- 
gentesimo septuagesimo sexto. 

Stephanus Electus Rex subscripsit. Martinus Berzeviceius procan- 
cellarius subscripsit. 

85. Gedeon Bałaban^ władyka lwowski, do Zamoyskiego. Lwów, 10 YI 1576. 

Lubo nieznajomy^ prosi za zachętą Żółkiewskiego o poparcie w staraniach 

o władyctwo. 

Bibl, Ord, Zamoy, pi, 752 Nr, 7. Oryginał własnoręczny z adresem: JM. panu p. Janowy 
ZamoBCzkyemu, podkanczlyrzemu koronn^mw^ stharosczye belskyemu, knyszynf^^wsiM y zaroę- 
skyemU) panu panu mnye mczywemu nalyezy. 

Mczywy panye, panye a dobrodzyeyu mnye mczywy. 
Naynyzsy sluzby swę y modły th wy usthawiczny w laskę WM., swe- 
mu mczywemu p., zalyeczam. Zdrowya dobrego y forthun wsselyakych 



Digitized by 



Google Ji 



m 

oth Pana Boga na czasy dluge WM. wyernye życzę, yako naynysszy slu- 
zebnyk WM. etc. 

Yz Pan Bog wszechmogoczy z lasky swey thym urzędem *) wyelkym 
y zacznym WM.^ mego nieżywego p. obdarzycz raczył, s thego falye Pa- 
na Boga. Day tho Panye Boże, aby w lascze mylego Boga y w rozmno- 
zenyu lasky J. Kr. M., nassego mczywego pana, na dlugę czasy bycz 
raczył. 

Mczywy panye a dobrodzyeyu moy. Ya będącz nyeznayomym slu- 
zebnykyem WM., uczyekam sye do raczywej lasky WM., mego mczywego 
p., w połhrzebach swych. Yedna za thym, ze myę JM. p. Zolkyewsky, 
pan a dobrodzyey moy, w thym napomnycz raczył; k themu thyz, wye- 
dzącz ya o thym, ze WM., moy mczywy p., raczy bycz powynowathym 
dzyeczyom pana bratha mego *), a yz Pan Bog wssechmogączy zdarzycz 
raczył, ze WM., moy mczywy p., podłya boku J. Kr. M. zawsse bycz ra- 
czyss, thędy ya, raduyącz sye s thego, zawsse czysnącz ssye mussę do ła- 
sky WM., mego mczywego p., mayącz nadzyeyę w łasczę WM., zę mye 
WM., sluzebnyka swego, do łasky swey przyącz będzyę raczył; yako 
y theraz s pothrzebą sw^ do mczywej łasky WM. ssye uczyekam, kthura 
yesth tha: yz mam wladysthwo Lwowsky z łasky J. Kr. M. sławny pa- 
myęczy krołya Augustha oth dzyesyączy łyath y byłem w poseseyey przes 
Ihrzy łyatha; pothym myę s nyey wybytho y gwalthęm wzyęntho bez 
wsselyakyego prawa y dano ynssemu, o czymby WM., memu mczywemu 
p., syła pysacz. Y on przodek moy, kthury był na thym myesczu, s the- 
go swyatha ssseł; thedym ya theraz znowu za danyną Krołya J. M. Augu- 
gustha, z łasky Ych mczywych panów rad Koronnych, thakze y wssego 
ryczersthwa na zyezdzye andrzeyowskym do poseseyey thegom władycz- 
sthwa przysedl. Y theraz thych nyedawnych czasów wzyąłem swyenczeny 
skutheczny od swego stharssego oycza mythropołytha wedłya obyczayu. 
Theraz thedy łasky WM., swego mczywego p., używam, prossącz pylnyę, 
^eby WM. mczywy m panem bycz raczył a do J. Kr. M., nassego mczy- 
wego p., myłosczywye sye włozycz y przyczynycz, żebym przy they dany- 
nye sławny pamyęczy J. Kr. M. Augustha thym moczny sthał s pothwyr- 
dzenym J. Kr. M. A y z WM., swemu mczywemu p. na thęn czas nycz 
nye posyłam zathym, zem sye zwłoczył na they drodze dałyekyey na 
swyączeny yrzdzącz, thedy za myłosczywą przyczynę y łaskawy stharany 
WM., mego mczywego p., dam 15 wołów na swyenthy Marczyn y do 
Bełza odesłyę, a pysarzom posyłam od łysthu. Y thę łaskę WM., swemu 
mczywemu p., zasługowacz wyecznymy słuzbamy swęmy powynyen będę 
y Pana Boga prosicz. Mczywy panye, yz JM. p. Zołkyewsky yesth my 
wyelcze łązkawym panem y dobrodzyeyęm, sthara sye z łasky swej o wsy- 



Digitized by 



Google 



wm 



105 

sthko dobry moyę, yako oczyecz własny, podayę my drogę do rzeczy 
slussny y przysthoyny; yz tho wlódyczsthwo Lwowsky thak yesth barzo 
nędzny y ubogy, thylko syędm czlowyeka ma wsysthkyego, ze wyzywenya 
nymass s nyego, az wyzebrawssy, WM., swego mczywego p., w thym la- 
sky używam, prossę. Yeslyby wolya Boża była, pothym thyz laska a do- 
brodzyeysthwo WM., mego mczywego p., moglbych bycz godnyeyssym 
y gothowssym służebny kyęm WM., a yeslybym z lasky WM., mego mczy- 
wego p., do czego przysel, thedy tho wsystłiko w ręku byłoby u JM. p. 
Zołkyewskyego. A okazya, mczywy panye, tha yesth: władyczsthwo Wlo- 
dzymyrsky, kthury ma człowyeka barzo w łyeczyech zesłego, łyada dzyń 
usthęmpy. Władyka łuczky thakyz czlowyek nye młody, a przemysky 
tłirzeczy, y s thych, kthuryby napyrwy do J. Kr. M. przyslo, prosse swego 
mczywego p., zęby WM., moy mczywy p., mnye thego, sluzebnykowy 
swemu, zyczycz raczył. Ą ya za thakową łaskę a pracze WM. mego mczy- 
wego p., skorobym yedno do czego pi-zyseł, stho wołów WM. dam y wyecz- 
nymy słuzbamy swęmy zasługowacz y Pana Boga prosycz za sczęsływy 
zdrowy WM., mego mczywego p. A s thym ya służby swę naynyzssy 
w laskę WM., swemu nieżywemu p., załyeczam. Datha ze Lwowa w nye- 
dzyełye swyąntheczną Roku panskyego 1576. 

WM., mego mczywego p.-, naynyzssy sluzebnyk y bogomołyecz O-e- 
dyon Bałaban, władyka Hałyczky, Lwowsky y Kamyenyeczky, ręką 
własną. 

') i6 V 1576 został Zamoyski podkanclerzym (por. Dodatki). 

*) Bracia jego: Arseni i Bazyli (Niesiecki //, 5^); Okolski, 0rbi8 Polonus Ia44 piste^ 
Łe ten Bazyli zostawił z nieznanej btiiej Żółkiewskiej syna Aleksandra ^ wspomniany zaś tu Sta- 
nisław Żółkowski (póiniej wojewoda bełzki) nazywa Zamoyskiego w Nr, 114 ^siestrzeńcem'^ (dla- 
czego, niewiadomo), 

86. Albrecht Frydryk ks. pruski do Zamoyskiego. Krółewiec, 19 YI 1576. 
Uwierzytelnia Melchiora Diehcs, 

Arch, państw w, Królewcu, Herzogliches Brie/archiVy Koncepte Bj Minuta z ' napi* 
sem a tergo: Creditivao litterae mutatis mutandis ^do dziewiąciu rozmaitych polskich dostojni- 
ków, a między nimi:) ... ad dominum Andream Opaliński..., ad domiDum N. Samoyski vice- 
cancellarium XIX Junii Anno LXXVI '). 

Ałbertus Fridericus etc. 

Sałutem et benevołentiam nostram. 

Magnifice et generose amice, singułariter nobis diłecte. 

Cum cognovissemu3 in propinquo iam esse Mag. Vestram, ut iłłam 
tam per litteras, quam per internuntium ałiquem nostrum non incoramode 
pos^emus compelłare et de statu rerum Mag. Yestrae (quem iłłi sempor 



Digitized by 



Google 



106 

optatissimum esse cupimus) cognoscere, occasionem hanc nobis praetermit- 
tendam esse omnino non putavimus. Petimus itaque perquam amanter, ut 
Mag. \%3stra Generosum consiliarium nostrum, fidelem nobis dilectum Mel- 
chiorem a Diebes, salutem Mag. Yestrae nostris verbis dicere et insuper 
quoqtif^ nonnullla exponere iussum, absque fastidio non illibenter audiat fi- 
demqiie ei tribuat eam, quam nobis erat tributura praesentibus. Erit id 
nobis vehementer gratum. Quod superest Mag. Yestram diu feliciter valere 
optamus. Datis Regtomonłi XIX lunii Anno LXXVL 

Alberłus Fridericus subscripsit, 

^) Dosłownie takiŁ sam tekst znajduje się w oryginale listu tegoi księcia pruskiego do 
Andrzeja Opalińskiego marszałka koronnego (w Bibl. Ord, Zamoy, '■ „w czarnych pudlach"). fVe' 
dłiiz f^.ct^ uzupełnia się datę i podpis, 

87. Zamoyski do J. Chodkiewicza marsz. w. iit. Ciechanów, 31 YII 1576. 

O odpinotedzi króla powie mu ustnie, Stabrowskiemu król nie jest nieprzy- 
chylny. Dzierżawę Krzyczewską dał król po myśli Chodkiewicza, 

Arch^ Dzieduszyckich we Lwowie, Teka Gołębiowskiego IV, Listy Chodkiewiczów. Kopia 
XIX w, ^z oryginału wl* (s)' z nagłówkiem: Staroście Żmudzkiemu. 

JWny Moy Mci wy Panie! 

Zalecani powolne służby swe do łaski WM. swego mciwego Pana, 
a przytłum żeby Pan Bóg WM. na dobrem zdrowiu i na fortunnem powo- 
dzeniu cieszyć i szczędzić raczył, tego WM. wiernie życzę. 

T( rzeczy wszystkie, októrecheś WM. moy mciwy p. ze mną odieżdrzaiąc 
mówić raczył, odniosłem ie ku uszu J. Kr. M., o których da Pan Bóg 
ustnic!, gdy się z WM. uyrzę, rozmówić się mam wolą, gdyż nie zawsze 
&ię zejdzie wszystkiego przez list oznajmić. Co się tycze p. Stabrowskie- 
go ^1, tedy tego iemu Kroi J. M. nie do końca odmawia. Dzierżawę Krzy- 
czew:ik[i*), o którą WM. do mnie, przyczyniaiąc się za p. Mik. Służką, pi- 
saL^ ra€y,ył, tę mu iuż Kroi J. M. dać raczył i rozkazał p. Sawickiemu na 
ni^ mt przywiley napisać. Z tem powtore zalecam się łasce WM. swego 
mciwego p. Datum z Ciechanowa dnia ostatniego miesiąca lipca roku 
pańf^kiego 1576. 

WM. powolny pryiaciel i sługa J. Zamoiski m. p. 

^ Zapewne Piotr ^ późniejszy kasztelan parnawski, 

' \ Krzyczew miasteczko w pobliiu Mohilewa nad rzeką Soiem, 

88 Świętosław Lipski do Zamoyskiego. Bełz, 3 X 1576. 

Posyła sługę Koryckiego i resztę pieniędzy^ prosie żeby go Zamoyski porało- 
7Viił w jego ubóstwie^ skarży się na plebana Komorowskiego^ list od Zamoy- 
skiego otrzymał po niewczasie. 



Digitized by 



Google 



107 

Sibl, Ord, Zamoy, pi. 41, Nr. j6. Oryginał miejscami wyblakły z podpisem własnoręcznym^ 
śladem pieczątki i z adresem: Vnemu p. panu Janowy Zaraoi-ikiemu, podkanczlierzerau coron- 
ncmu, Bełskiemu, Knyszinskiemu Zameskierau etc. etc. stharosczie, moyemu vielcze mcziwe- 
mu panu. 

Mnye vielcze mcziwy Panie. 

Posyłam WM. sluge szwego Koriczkiego *), w sprawach WM., szwego 
mcziwego p. thak około sprawy Yothkowskiey, yak y w ynsycłi spra- 
wach WM., o czim on wsisthkym WM., moyemu mcziwemu p. sprawę 
da. Posyłam thesz WM., moyemu mcziwemu p., resthe pienyedzy thich, 
kthore przy mnye były, regestra na thea rok, a yeslym czo omieskał po- 
trzebye WM., szwego mcziwego p., z nymi, thedi prosse, jako moyego 
mcziwego p., aby mi tho niełaski WM. nie niosło, bo zaprawdę nie prze 
ynsą prziczinę omieskanie, thilko prze the tradnosczi y thrvogi, zabiegi, 
kthore sam od kilka niedziel są, prze kthore trudnosczi nie mogę szie ros- 
pozthrzecz w zadney spravye swei właśnie po thak rożnemu. A wsakze 
ya tho wsisthko na mcziwe a laska ve baczenye WM., moyego mczivego 
p,, przipusczam; jakoś WM., szwego mcziwego p., prosse, aby WM., moy 
mcziwy p., raczil na mie, povolnego służebnika bycz łaskaw, a mczivem 
a laskavem opathrzeniem za mozivą przicziną WM. opathrzicz, gdisz vyem, 
ze WM., moy mczivy p. każdemu człoviekovy y nam, ubogim slugam 
a powołnym szvym, raczis na wsem dopomocz y rathowacz, thakze y mnye 
theras, ubogiego służebnika szvego, w chudobye moyey porathowacz be- 
dzies racził, za czobym ya WM., moyemu mczivemu p., vespołek y s po- 
thomsthwem szvim viecznie zasługowacz bede powynen. Oznaymuye thes 
WM., moyemu mcziwemu p., ze p. Krzizanowski pisał mi, ze łanczuch 
WM. na zgubne ymie do swienthego Marczina zasthavi. WM. sie thes 
swemu mcziwemu p. załosczivie uskarżam na pana Komorowskiego, płe- 
bana, ze mi pobrał poddanym moyem s Czasnik') zitho besz zadney 
mey przicziny dania. A thak izem yesth sługa WM., a on przia- 
cziełem, thedi tho na WM., moyego mcziwego p. wldadam, mayacz na- 
dzieye o lascze WM., moyego mczivego p., ze mu WM. thego fałicz nye 
będzyes racził, a w tho thak WM., moy mcziwy p., potrafiacz bedzies ra- 
cził, jakoby my szie then zał moy y despect uskromicz mógł. Tho thes 
WM. oznaymuye, ze mi oddano łisthi od WM., moyego mciwego p., prima 
die octobris przes p. Stanisława Lascza Sthrzemiełieczkiego '), w kthorych 
mi WM. pisacz raczis, abym s p. Karapczowskim *) movił około podeptania 
i pobrania sian na Yaniowskim grunczie; thedibym tho s checzia rad y^czy- 
tliły ałie na then czas p. Karapczowskiego nimas; a o voly, thedibym tho 
był barzo rad uczinił, alye yus było po yarmarku, Idedi łisthy WM. mo- 
jego mczivego p. my oddano. A s tliim sam siebye y s służbami szve- 



Digitized by 



Google 



A 



tóft 

mi w mcziwą laskę WM., moyego mcziwego p., zalieczam. Dan z Bełza 
3 die octobris Anno Domini 1576. 

S. Lipski, podstarości Belzki, WM., mego mcziwego p. ziczliwy sługa* 

* I Stanisław Koryckie pisarz grodzki bełzkt\ por, jego list z 22 XII 157S, 

*) Dziś Cześniki pod Tomaszowem. NaUiaiy w r, 1531 do parafii Łabunie. W r, 1578 
bjiy w/>nmtfciq S. Lipskiego {zob. Słownik geograf. /. XV^ 375)' 

" I Był rotmistrzem. 

*! fK Arch. akt grodź, ziem, we Lwowie^ Rei, castr. Bels. t, 177 ^ str^ 726 znajduje się wła- 
/ff/i- wfiitsi&na 15 VII 1576 ^ex parte capitanei Bt-lsenais protestatio contra G-sos Petrum 
Karai>cznwski et Catherinam de Przewodów coniuge^, quia ipsi-immissis famidis et Bubditis 
m\^ in fLmdum-nllae Yaoyow eiusdem Mag. loannis Zamoidki-propriuin magnam qaantitatem 
feni iam falcastrati a liroitibus yillae Ostrów iacentis— conculcayerunt ot in nihilura converte- 
runti reli<[uam etiam receperunt.** Waniów^ wieś pod Bełzę m. 

89. Albrecht Frydryk ks. pruski do Zamoyskiego. Króleivi€c {X 1576?^ 

Uprasza o poparcie swych posłów wysłanych w watnych sprawach na sgm. 

Arek* państw, w, Arólewcu KoncepŁc B. Minuta t nagłówkiem: Ad Cancellarios et alios 
regni c*ari^[1iano8 mutatis mutandis in negotio secretiori. 

Salutem et benevolentiam nostram. 

itagnifice ac generose, arnice singulariter nobis dilecte. 

Cum inter alia nostra negotia etiam quaedam graves causae sese of- 
ftTremt, quae, ut legatos nostros ad praesentia haec comitia hoc tempore 
inittiTi mus, omnino nos impellerent, operae praetium nos facturos existi- 
mavinnis^ si eosdem legatos nostros M-tiae et O-enerositati Yestrae pro 
L*a, i\\\\\ apud Reg. M-tem poUet authoritate, diligenter commendaremus; 
id niuiieris cum consiliariis nostris Nobilibus et Egregio NNN. impo- 
>iQ*'riiHU:^ amanter M-tiam et O-enerositatem Yestram rogamus, ut eos in 
iu>^^otiis istis, quąe sanę non exigui sunt momenti et non minus ad 
iiiclitmii Poloniae regnum, quam ad nos, pertinere videntur cum maturę 
propoiiiiidis, tum recte conficiendis benigne iuvare ne gravetur. Quod pro 
coiitniria nostra amicitia singularique M tiae et Generositatis Yestrae in 
nng sludio piane nobis pollicemur. M-tiam et O-enerositatem vestram 
filiritł-r valere exoptantes. Datum ^). 

'j Arkusz^ na którym jest minuta powyisza, ma a tergo tytuł: Credenz an die Konigliche 
Mfiie^lulli und derselben vornehraen Rathn. Registeriret. Są bowiem w nim tei minuty listów 
{póJfibmj treścią róaniei bez daty) do króla Stef ana jako tei i innych dostojników polskich. IV spi- 
Uf uh -iymieniono BiTZCyitio /./. Marcina Berzewiciusa^ podkanclerzego siedmiogrodzkiego^ który 
-mjeiiiia : Polski jut w marcu 1577 {por. list z 16 III) i Yicegerenti MaB0viae, urząd^ który znie- 
St(>tn* /iri na sejmie koronacyjnym ukończonym 28 VI 76 (Orzelski wyd. Spasowicza IIT^ 2S9, 257 
i Viii Ifg. wyd. r. 1733 JI^ 92S). List ten jednak nie mógł by e wysiany na sejm koronacyjny^ bo 



Digitized by 



Google 



109 

według Hetdensteina (Rer. poiOD. io2 i Vita Zamoiscii 34) ksiąi^ praski wysłał wtedy list do Ba- 
toregOy w którym za króla polskiego go nie uznawał (jak w niniejszym liście). Sejm zatem, o któ- 
rym tu mowa, jest toruńskim, zaczętym 4 X 1576, Wiadomość o zniesieniu namiestnikostwa ma- 
zowieckiego mogła jeszcze nie dojść do uszów autora minuty, układanej widocznie zawczasu, skoro 
tu jeszcze nie wymieniono posłów z nazwiska, Porówn. Nr, C2, 

90. Zamoyski do Jana Chodkiewicza marsz. w. lit. Toruń, 22 X 1576. 

Donosi o trudnościach w uzyskaniu dlań starostwa łosickiego. 

Archiwum Dzieduszyckich we Lwowie, Teka Gołębiowskiego TV, Listy Chodkiewiczów , 
Kopia XIX w. „z oryginału z zaznaczeniem adresu: łanowi Chodkiewiczowi, starościu zmudz- 
kiemu. 

JWny, mnie mciwy Panie! Życzliwe służby swe zalecam etc. 
Mówiłem pilnie z Królem JM. około Łosic*), tak iako mnie WM. przez 
pisinie swe żądać raczył. A takem po Królu JM. porozumiał, iż mimo insze 
kompetitory, życzyłby tego starostwa WM.; iedno iż *ona nieboszczyka 
Hincza okazowała sam przed Królem JM. prawo dożywotnie, tak nieboszczy- 
kowi mężowi iako też i iey samey za podpisem ręki Króla JM .dane, przeto 
nie widziałem, co z tym na ten czas inszego czynić, iedno to do szczęśli- 
wego sam do nas WM. przyiechania odłożyć. A z tem się łasce WM, 
swego mciwego p. pilnie zalecam. Datum z Torunia dnia 22 8-bra Roku 
Pańskiego 1576. 

WM. powolny przyiaciel i sługa S. Zamoyski. 

') Łosice miasteczko w pobliŁu Konstantynowa, 

9i. Kardynał Hozyusz do Zamoyskiego. Kzym, 5 XI 1576. 

Dziękuje za list^ po śmierci Maksymiliana spieszy uznać Batorego królem^ 
winszuje Zamoyskiemu nowego urzędu podkanclerskiego i prosi o protekcyę 

dla swych krewnych, 

Bibl, Uniwersyt, w Krakowie Ms, 6i, fEp. Hofiii), /asc, 22 f, i, minuta raki sekretarza; 
na marginesie: Begis Poloniae Vicecancellario, Romae 5 Novembri8 1576. 

Quod me Mag. D-tio Vestra suis litteris salutaverit, valde mihi fuit 
gratum; redditae autem mihi fuerunt simul cum Regiis, cum longius ab 
urbe abessem, nec prius huc veni, quam sub finem proxime praeteriti 
mensis. ltaque de his, quae scripsit ad me Reg. M-tas, nihil agere potui, 
cum praesertim non obscure tulerim eius me secutum esse partes, qui pri- 
mo fuit rex Poloniae electus; qui posteaquam ex hac vita migravit, tanto 



Digitized by 



Google 



110 

maiore cum alacritate Ser-mum hunc Regem posterius electnm et co- 
ronatum Dominum meum agnovi et ei fidem subiectionemque meam de- 
tali, quanto plura de multis praeclaris illius virtutibus, praecipue vero de 
quodam ardenti zelo tuendae et conseryandae christianae religionis a multis 
fide dignis praedicari audivi. Deum precor, quando medius paries maceriae, qui 
dividebat inter nos, iam est solutus, ut illius M-ti tranquillum imperium, vitam 
diutumam et rerum omnium prosperitatem largiatur. A vestra vero Mag, 
D-tione maiorem in modum pęto, velit verbis meis illius M-ti supplicare, 
ne durius id accipiat, quod, quoad suporstes ille fuit, cui semel meam fi- 
dem obstrinxeram, alium agnoscere mihi fas esse non putavi. Posteaquam 
autem ea religione iam sum liberatus, tanto maiore cum fide semper illius 
M-ti serviam, nec eorum quicquam praetermittam, quae ad fidelem consi- 
liarium et subditum illius M-tis pertinere videbuntur. Quod autem Reg. 
M-tas cumprimis honoratum Procancellarii munus Mag. D-tioni Vestrae 
detulit'), iudicium hoc illius laudare satis non possum et non tam ipsi 
Mag. D-tioni Yestrae, quam communi patriae nostrae plurimum hoc nomi- 
ne gratulor. Nam sicut Mag. D-tioni Yestrae perhonorificum, sic illi valde 
salutare futurum hoc esse persuasum habeo, cum plurimum ad regni sa- 
lutem conservandam interesse videatur, qualibus haec munera, quibus nunc 
una cum collega suo ^) fungitur, mandentur, cum qui potuerit anteferri Mag. 
D-tioni Yestrae, sive quis piudentiam et rerum usum, sive littorarum 
scientiam, sive fidem et integritatem spectet, neminem, qui vero potuerint 
cum illa conferri, perpaucos habere patria nostra videatur. Quamobrem 
iterum atque iterum Mag. D-tioni Yestrae gratulor atque ut cum illi, tum 
patriae nostrae feliciter eveniat, precor; simul ut propinquos meos in fidem 
protectionemque suam suscipiat, maiorem in modum pęto, quicquid a me 
vicissim officii et obsequii praestari Mag. D-tioni Yestrae poterit, nul- 
lam occasionem eius rei prudens praetermittam. 

*) i6 V I5?6 (por. Dodatki), 

*) Piotr Wolskie kanclerz koronny. 

92. Zamoyski do rady przybocznej księcia pruskiego. Toruń, 22 XII 1576. 

Dopytuje się o termin sejmu stanów w Królewcu^ na który król ma wy- 
stać posłów, 

Arch. państw, w. Królewcu, Herzogliche Briefarchiv B, 2. Oryginał z podpisem w części 
własnoręcznym^ z pieczątką i adresem: Magnificiu d. lU-mi Ducis in Prussia consiliaris, dominis 
amicis charisslmis et honorandis. 

Magnifici domini amici charissimi. 

Salutem et felicitatem ac officiorum meorum commendationem, 



Digitized by 



Google 



ni 

Inter alia, quae ab oratoribus lU-mi Ducis in Prussia, dum hic To- 
runiae essent ^), nomine S. Reg. M-tis tractata et conclusa sunt, hoc 
etiam fuit conclusum, ut conventus ordinum Prussiae Regiomonti habere- 
tur, ad quem Reg. M-tas nuncios suos mitteret, ut illius auctoritate aliqui 
ex consiliariis illius Ducatus designarentur, qui in adversa valetudine Hl-mi 
Ducis res illius provinciae ex utilitate Hl-mi Ducis ao subditorum eius 
communisąue Reipub. tractarent. De die vero eius conventus receperant 
oratores, quam primum reversi fuissent Regiomontum, Reg. M-ti iUius Cel- 
situdinem ac consiliarios significaturos. lam vero non parum inde tempo- 
ris e£fluxit, neque tamen ea de die M-ti Reg. significatum est. Qua de re 
D-tiones vestras amice pro officio mec, quod in regno sustineo, admonen- 
das existimavi. Caetera D-tiones vestrae ex litteris Reg. M-tis ad eius Cels. 
intelligent et operam dabunt, ut in iis Reg. M-ti et regno satis fecisse videri 
possint. Bene ac diu valere D-tiones vestras cupio. Toru nii die XXII 
mensis Decembris. Anno Domini MDLXXVI. 

D-tionum vestrarum amicissimus loannes Zamoiski, regni Poloniae 
vicecancellarius, Belsensis, Knissinensis Zamecliensisque capitaneus manu 
propria. 

*) Porównaj Nr, go. 

93. Rada ks. pruskiego do Zamoyskiego. Królewiec, 6 I 1577. 

Wymawiają sią^ dlaczego w stosownym czasie nie uwiadomiono króla o ter- 
minie sejmu w Prusach^ zrobią to wysiani posłowie. 

Arch, państw, w Królewcu, Herzogl, Brufarchiv, Koncepte B, Minuta a tergo za^ 
znaczone: Ad loannem Samoiski, vicecancellarium. VI lanuarii Anno LXXVI. Regi- 
Bterriret. 

Magnifice etc. 

Studia nostra etc, 

Ex litteris^) Mag. Yestrae ad nos datis inteUeximus S. Reg. M-tem, 
dominum nostrum longe clementissimum, aliquanto aegrius ferre, quod de 
conventu in ducatu Prussiae cogendo, quemadmodum Torunii constituit, 
opinione serius certior fiat. Hanc Mag. Yestrae commonefactionem, quem- 
admodum ex singulari animi erga nostrum principem nosque, illius ser- 
vitores, benevolentia proficiscitur, ita gratissimo animo accipimus atque 
omni officiorum genere omnique gratitudine referre studebimus. Celare 
autem Mag. Vestram non possumus 111 mum nostrum principem iam du- 
dum eo fuisse animo, ut sine mora ea de re ad M-tem Reg. referret, sed 
gravioribus de causis hactenus id facere non potuit. Mittet autem brevi 



Digitized by 



Google J^ 



112 

ad M-tem eius suos tubellarios, qui ac de conventu M-tem eius certiorem 
faciont et alia quaedain ei exponent. Amanter petimus, ut apud M-tem il- 
lius hanc moram Mag. Yestra sedulo excuset nostrumque principem et nos 
ei quam diligentissime commendet. Atque interim •) Mag. vestram Deo 
Optimo Maximo commendamus ełc. Datum Regiomonti Anno 77. 6 lanuarii, 

') Por, Nr, ga, •) Słowo niewyraźne. 

94. Z. Ostrorogowa kaszt, międzyrzec, do Zamoyskiego. Krylów, 14 I 1587. 

Pokwitowała Jut Zamoyskiego z sumy na Skokówce zapisanej i poleca swe 
sprawy z Kruszem i ks. Zbaraskim. 

Bibl. Ord. Zamoy, pi. p5, Nr. i. Oryginał z podpis, własnorącz, i adresem: Wnemu 
P. P. Janowy z Zamoszczya Zflmoyftzkycmu podkanczlerzemu coronuemu, memu mczy- 
wemu paDU y szwagrowi '). Ekscerpt. 

Thak, yakosz WM., m. m. p., raczył myę przesz JM. pana wojewodę 
Belszkyego m. m. pana y bratha*), napomyonącz, abych WM. dostha- 
thecznye qwythowala s they summy pyenyezny na Skokowcze')» thedy 
• aczem była sławny pamyeczi JM. pana Cłiełmszkyego, pana a oycza WM., 
yuz qwytliowała, wszakzem w thy myerze y WM., m. m. P. ządoszczy do- 
szycz czynycz nye cliczyała bycz zanyedbałą. I yezdzylam do Bełza dłya 
qwytłiowanya WM., czego mynutlie WM., szwemu m. p., poszyłam*). 
I yeszłyby szye yeszcze czo WM. podobacz nye myało w tliym tlio qwy- 
czye racz WM., m. m. P., roszkazacz tliego poprawycz y do mnye zasz 
tłio przeszłacz, a ya s clieczyą wszytliko rada uczynye wedlyo woły WM. 
Ałye możesz WM. m. m. P. o mnye y dzyattieczkacłi moycłi tłio szobye 
obyeczowacz zawsze, ze WM. tlirudnoszczy od nasz zadnycli o tho myecz 
nyebedzye. WM., szwegom.P.pyłny my prozbami proszę, aby WM. ra- 
czył myecz na łaszkawym a mczywym szwym baczenyu sprawy moye, 
ktliore mam thak s Kruszem, yako tłiez s knyazem Zbaraszkym, yeszłyby 

przed sząd Krołya JM przythoczyły szye kyedy. Dan s Cryłowa *) 

Xin dnya stłiycznya Roku Bożego 1577. 

WM. mego mczywego p. zyczływa szłuzebnycza Zopłiya z Teczyna 
Ostrorogowa ręką swą. 

*) o powinowactwie Tyczyńskich z Zamoyskim por. list z it XI isyy uw. p. 
') Andrzej Tyczyński. 

•) Wiei^ na której potem załoiył Zamoyski miasto Zamość, 

*) W Arch. grodź, ziem, we Lwowie Rei. tcrrestr. belz. /. XVy str. I02t i w regestrach y,sum* 
maryuszów^ aktów dotyczących dóbr Ordynacyi Zamoyskiej Mss. Bibl. Ord, Zamoy. i^So^ str. 



Digitized by 



Google 



113 

22 £ i6is, słr, 12 i 24, Ostrorogowa 7 / 7577 ^in cantro belzensi — — loannem Zamoyski 

YicecaDoellarium de summa 12000 in bonis yillae Skokowka ac aliis per Mag. Siani- 

Blaum Zamoyski, casteUanum chelmensem actds qaibusyis authenticis regni inscripta qtiietat 
*) Krylów micLsUczko nad Bugiem koło Hrubieszowa, 



95. Jerzy Fryderyk, margr. brandenbur. do Zamoyskiego. Onoltzbach, 24 1 1577 

Prosi popierać u króla i stanów polskich sprawę (jego rządów w Prusach) j 
którą przedstawi Zamoyskiemu Firlefy kasztelan wiślicki, 

BibL Ord, Zamoy. Afs» 1785 /, 13S. Kopiaryusz Zamoyskiego *). Nagłówek: Litterae ab 
Hanspach ad Magnificum dominum yicecancellarium. 

Dei gratia Georgius Fridericus, Marchio Brandeburgensis, in Prussia, 
Stetinae, Pomeraniae, Cassuborum ac Sclavoruin, nec non in Silesia, Car- 
noviae etc. Dax, Burggrabius Norimbergensis Rugiaeąue Princeps. 

Spectabilis ac Magnifice Domine et Arnice charissime. 

Sunt nobis ardua negocia apud Ser. Reg. M-tem Poloniae, dominum 
et affinem nostrum gratiosissimum et caeteros status regni Poloniae expe- 
dienda, de quibus quidem negotiis accersito Mag. D. Nicolao Firley de 
Dambrowicza, castellano Yislicensi *), cum sua M-tia benigne et lideliter 
contulimus atque ea, quae nos sollicitos habent, ad Reg. M-tis aures de- 
ferre commisimus, prout latius ex Mag. casteUano praefato, Mag. D-tio 
Yestra est intellectura, cui indubitatam fidem ac nobis ipsis dare dignetur, 
arnice rogamus. Cum autem Mag. D-nem Yestram non posterum locum 
in numero senatorum obtinere intelligamus, nihil dubitamus illam pro suo 
erga nos favore et benevolentia res nostras apud Ser. Reg. M-tem, d-num 
affinem nostrum charissimum et inclytum senatum regni Poloniae promo- 
turam et quicquid ex re nostra erit, consilio et auctoritate sua, qua plu- 
rimum pollet, nobis adiumento futuram. Quicquid autem favoris et ami- 
citiae i)er Mag. D-nem vestram nobis praestitum fuerit, hoc nos omni offi- 
cio gratitudinis sumus excepturi et per occasionem pari vel maiori officio 
recompensaturi. Eam quam optime valere a Deo optimo maximo optamus. 
Datum Onoltzbachii 24 lanuari Anno MpLXXVlI. 

O-eorgius Fridericus, Marchio Brandeburgensis, manu propria sub- 
scripsit. 

y opis w przedmowie, 

') Por, o nim Heidenstein, Rer. pol. uo — ///. Chodziło o powierzenie opieki nad cho- 
rym księciem pruskim i rządów w księstwie pruskiem, stryjecznemu bratu. 

Archiwom Jana Zamoyskiego. 8 



Digitized by 



Google 



114 

96. Książęta pomorscy do Zamoyskiego. Szczecin, 4 II 1577. 
Proszą o poparcie w sprawie sumy pożyczong Zygmuntowi Augustowi. 

BibU Ord, Zamoy, Ms. Nr, 178$ f. I43- Kopiarymz Zamoyskiego. Nagłówek: Litterae 
principnm Pomeranlae ad D. Yicecaucellariam. 

Dei gratia lohannes Fridericus et Ernestus Ludovicus fratres, Steti- 
nenses, Pomeraniae, Cassuborum et Vandalorum Ducee, Principes Rugia- 
norum et Comites Gutzkovienses. 

Magnifice ac O-enerose domine vicecancellarie, arnice sincere dilecte. 

Serenissimi ac potentissimi Principis Domini Stephani, Regis Polo- 
niae, domini affinis, amici et vicini nostri charissimi responsum, oratoribus 
nostris Thorunii proxime datum, praeter spem ac expectationem omnem 
nobis accidit. Ideoąue iisdem de rebus it^ram ad S. Reg. M-tem ad prae- 
sentem nostrum secretariuni scripsimus, prout D-tio Vestra latius ex Ktte- 
ris nostris ad S. Reg, M-tem datis ^) cognoscere poterit. Ac rogamus ami- 
ce, ut D-tio Vestra nobis in hac iustissima et aeąuissima causa non dees- 
se, sed pro sua authoritate gravissima ac dignitate, qua apud Reg. M-tem 
et omnes Ordines ac Status regni Poloniae plurimum valere scimus, iuva- 
re ac promovere velit, ne solutio centum millium talerorum restantisąue 
interesse et pensionis diutius differatur, sed ut nunc tandem optatum re- 
sponsum feramus. Facit in eo D-tio Vestra rem per se aequissimam et certo 
statuat planeque confidat nos huius beneficii non tantum fore memores, sed 
etiam abunde id compensaturos esse. Datum Stettini die 4 Februarii Anno 
Domini 1577. 

loannes Fridericus manu propria subscripsit. Ernestus Ludovicu8 
manu propria subscripsit. 

') List ten iejU daty znajduje się Lc. str. 141 — 143 i dotyczy sprawy pożyczonych Zygmun- 
towi Augustowi joofioo talarów i lenna Bytowa i Lauenhurga, 

97. Zamoysici do Jana Chodiciewicza marsz. iit. Bydgoszcz, 12 II 1577. 

Tlćmaczy^ dlaczego Struś nie dat jeszcze Chodkiewiczowi pieniędzy^ resztę 

dowie się z listu królewskiego. 

Archiwum Dzieduszyckich we Lwowie. Teka Gołębiowskiego IV. Kopia XIX w. z ^ory- 
ginału wł." z adresem: JWnemu P. laoo... Chodkie hrabi na Szklowie i Bochowie, kaszte- 
lanowi wileńskiemu, staroście żmudzkiemu, marszałkowi WW. X. Litewskiego m. m. P. 
a przyiacielowi. 



Digitized by 



Google 



115 

Wielmożny mciwy Panie! Sluzby swe w łaskę WM. mego mciwego 
pana zaleciwszy etc. 

Przyczyna nieoddania WM. pieniędzy do tego czasu przez p. Strusia 
ta iest, iż kommisarzow zwieść nie mógł. Alie iednak sam u dworu da-li 
Pan Bóg WM. tę sprawę skończą po przyiacielsku, ieśli WM. sam będzie 
raczel być; ieśli też nie, racz WM. zlecić komu. Spilla, sługę WM. Król 
JM. wdzięcznie przyiąć raczył ^). Inne rzeczy WM. z pisania Króla JM. 
wyrozumieć raczy. A mnie sobie będziesz raczył rozkazać służyć. Z tem 
się łasce WM. zalecam. Z Bydgoszczy 12 februarii 1B77. 

WM. sługa I. Zamoyski. 

^) o fem przyjęciu Szpila {sekretarza do spraw inflanckich) zob. list kanclerza Wol- 
skiego do Chodkiewicza^ Polkowski, Sprawy wojenne St. Batorego (Krak. 1888) j/r. 6$. 

98. Jędrzej Opaliński marsz. w. Icor. do Zamoyslciego. Włoszakowice, 25 Ul 577, 

Odjechał od dworu nie dla jakiej obrazy^ ale z powodu niedostatku swego. 
Zamierza wejść w bliższy stosunek z elektorem saskim, 

Bibl, Ord. Zamoy, pi. 48 Nr. 8. Oryginał własnoręczny z pieczęcią i adresem: Memu 
inczivema Panu JM. P. podcanczlierzemu coronnemu etc. etc. 

Mczivi Panie podkanczlierzi. 

Sluzbi me povolne WM., m. m. p. zalieczam etc. 

Pan Vithvienski, sługa WM., odniósł mi tho vsidko, czosz WM. do 
mnie vskazacz raczel, kthoremu poviedzialem vsidko, nicz nie zakrivaiącz; 
gi abih miał malcontento od dvoru odiechacz, o thim ani mislie, bo, jako 
prziczini nie mam, thak gi nałdowacz ia nie viem, czo potŁiim, gdisz zna- 
lem vielga laskę Krolia JM. thak v svich, jako przyacziol svich rzeczach; 
gi hczianocz tho belo jeszcze v Bidgosczi v mie vmovicz, alie ja hcze sie 
sva piędzią zmierzicz, bo, acz nie zavzdi według misli może sie dziacz 
człovieka, ałiebi thesz vsidko baczicz, vielgabi tho pasia. Przestho WM., 
moi mciwy p. nie racz o mnie ginaczi rozumiecz etc. Na convocatia ve 
Vroczłavku ^), Bog zna, radbih bel, alie mie rzeczi moie domovo vielcze 
zatrzimavaią, bo nie vierziłbisz WM. themu. jaka sam nędza u nasz; vierz, 
ałbobi długi, albo, acz nicz placzi, płaczicz, albo sie do Gdainska o pienią- 
dze stharacz, a zacz jedna męka; kthemu v throse mi na ziazd przyachacz, 
a V gromadzie liudzi za jaka zatharga, na urzędzie bedacz, uthreczacz sie 
gi karę zaczacz. Pathrz WM., jako mi niebespyeczno, a thesz za thim 
vezvaniem pana marsałka nadvomego*) może tho przezemnie sie odpra- 
vicz, gdisz on povinien supplere ąbsentiam meam. Przetho proszę z viełka 
pilnością WM., mego m. pana, racz ze WM. jako nałiepi the absentia moie 



Digitized by 



Google 




116 

U Krolia JM. viinovicz, bocz po thak vielgih przeslih uthrathah, kthore 
jako kozdego, thak gi mnie doliegli, bih thesz gi hczial, trudno mam vi- 
thryacz, a zwlascza na O-danisk sie ogliadaiacz, ktori, jako mie thesz vi- 
nisczi, tho WM. lathvie zrahovacz możesz. Nie vadpie, ze WM., moi mci- 
wy p. thak v tho z laski svi pothrafisz, jakobih tho besz obrazi laski Kro- 
lia JM. uczinicz mogl tham nie iezdzicz etc. O przyahanie moie do dvoru 
jescze V Bidgosczi WM., memu m. panu poyiadalem, ze obecznie mieskacz 
na dvorze Krolia JM. thrudno mam, bedacz v długi zaviedzioni, besz ja- 
kiego podpomozenia, bo ja, bich gi hczial, besz znacznego narusenia rzeczi 
SYoich thrudno vithrvacz mam, vidzacz, jakiego dosthathku marsalkovi 
pothrzeba, hcze-li, abi przi nim autoritas bela; bo sine autoritate bicz sthar- 
sim na dvorze, nie viem, z iakabi tho belo slava J. Kr. M., gi ja jakobih 
sie zelzil prędko, tho WM. sam lathyie zmiarkuiesz. Bo czo za dosthathek 
przi piervsih marsalkah bel, a jako przeczie odumarsi zathrudniel i pothom- 
sthwo sve, thego sie WM. snadnie od JM. p. Bieczkiego *) doviesz. Othosz 
ja s czudzi skodi bedacz opathrznieisi, odpuscz WM., ze osthroznie rzeczi 
sve rahuie, thak gisz besz jakiego podpomozenia, hocz niegvalthovnego, 
alie jednak zebi vzdi pomocz jaka bela, trudno, bich gi hczial, abih mogl 
themu dosicz uczinicz; gi vidzecz ja, zecz nie de tempore sie thego doma- 
viam, V thakim zwlascza zathrudnieniu skarbu paniskiego, alie czosz mam 
rzecz, kiedi mie thesz nędza zasye bije? Trudno razem vsidkiemu ugo- 
dzicz. O thosz proszę z vielka pilnosczia WM. mego m. p., racz- ze WM. 
z laski svi thak v tho pothraficz, jakobih ja the fantasie svoie mogl od- 
pravicz besz narusenia laski J. Kr. M., bocz Bog zna, kthorego sviadkiem 
sobie bierze, zeoz ani zmisliam ani vicziskam, jedno sczera pravde pisę 
etc. Tha sam nasa biesiada na czo ucziniona, jescze nie viem, bom v dzi- 
vni sam kath zaiahal, gdzie mie Pan Vithvinski zasthal, alie bede thim preczł 
viedzial gi vipise WM. sthathecznie, etc. Sam Vielgi Polscze cziho vsid- 
ko, voini sie ziemianie okruthnie boia, gi bedzie-li czo s. thego miało bicz, 
bicz nam po vsi v podathku. Pana kaliskiego *) czo dzień sie spodzieyam^ 
jusz dohodze thego, ktho prziczina, ze go thak długo niemasz, gi czemu 
tho czinia, alie tho na jnsi czasz etc. Z Senekem v then czvartek mam 
sie vidziecz, kthori therasz ad Electorem Saxoniae jedzie, gi na kthorega 
barzo laskav; uczinie sam siebie s nim zmianke o nim gi bedzie-li mi 
z rzeczi mogło prziscz, jakobi s Kroliem JM. do jakiego związku przyazni 
prziscz mogl, nadraze, bo viem, ze Augustus vielcze na nim poliegl, ova 
Yzgliedem Dunsldego Krolia, do Gdaniski spravi moglobi sie tho przigo- 
dzicz, V czim bede caute posthempowal. Bacz WM. thego pevien thak, ze 
nicz yiadomosczi Króla JM. v tho nie przimiesam, bo jednak mam sva pri- 



Digitized by 



Google 



117 

vate s nim, gdisz przezeni o pieniądze poziozicz sobie u niego sie stha- 
ram etc. 

Zalieczam sie przithim lascze WM., prosacz, abisz WM. mogim mciwym 
p. bicz raczel etc. Z Ylosakoyicz *) 25 Februarii 1577. 

WM. mego mciwego p. povohiy prziacziel gy sługa Opalyenski. 

') Zwołana na 23 III, por. Polkowski, Sprawy wojenne St. Batorego Krak. 1887 str. 66, 

*) Andrzej Zborowski, 

•) Mikołaj Firleja najstarszy syn Jana marszałka w, koronnego^ poprzednika Opalińskiego. 

*) Jan Konarskie szwagier Opalińskiego^ stronnik cesarza, 

») Pod Wschową, 

99. Zamoyski do M. K. Radziwiłła, marsz. nadw. lit. Bydgoszcz, 1 HI 1577. 

Daje wskazówki co do poszukiwań w Metryce. Radzi przybyć do Króla do 
Wtoctawka i tamte zostawić Stanisława Radziwitła z 20 kilku końmi ku 

potrzebie gdańskiej, 

Poznań, BibL Raczyńskich Ms, Nr^ 80, Oryginał własnoręczny z pieczątką i adresem: 
Illustri domino d. Nicolao ChriBtophoro Kadziwill, dud de OUka et NieBzwiesz, curiae magni 
dacatos Lituaniae marschaloo et amico obsenrantisaimo. Druk, Nehring, Kwartalnik Histo- 
rycz. jSgo Nr. 4, str, 240 — 241 (nie dostrzegł adresu). 

Jaśnie wielmożni m. panie. 

Slusbi 8ve uprzeime a powolne w mciwą laskę VM. zalecziwsi etc 
Slusbi me VM. zawsdi stateczne posnass, chocz nie z huku i wołania 
ale z skutku; acz gdzie tego potrzeba poniesie, i wolacz bende. Tego przi- 
padku i też szkodi YM. s stroni ognia zaluie J. Kr. M. i kazał uziczicz 
wolno wsech metrik ku sukaniu tego, czego trzeba. Ze mam sprawę, isz 
w mei metricze maią tesz bicz niektóre rzeczi YM. nalezacze, tedi posilam 
do niei do Torunia pisarza, bom ia w Toruniu pozostawił. Każe prziniescz 
te xięgi, w ktoricLbi sie to naidowalo i authentice YM. poslie. Także 
tesz JM. Pan Troczki ') poslie, co w swei naidzie, i JM. X. nominat Prze- 
miski *)* Radze YM., jako sługa i prziacziel YM., abyś sie YM. starał, ze- 
bisż YM. wlekcze') na dzień albo trzi do Wloczlawia nadbiezal do króla 
JM. Czassu ieszcze doscz. Bo tak rozumiem, isz YM. tam na swieta*) 
króla JM. zastanie. Potem może YM. odiechac dla folgi zdrowia, zostą- 
wiwszi, bendieli sie YM. zdało, p. Stanisława ze 20 albo 24 koni ku tei 
potrzebie gdansld. Yiem, czo pisse i Ini dobremu YM. i braczi YM., wiem 
tesz to, ze ten list moi mimo YM. od żadnego czitan nie bendzie, o czo 
proste i zebi bił zarasz zdrapan. A tak i tego dołoze, iż to ku YM. 
z wiadomosczia i Króla *) JM. pisse. S tim sie mciwei a dawnei lascze YM. 
poruczam. Dan z Bidgosczi 1 marcii anno 1577. 



Digitized by 



Google 




118 

VM. powolni i uprzeimi sługa i prziacziel Jan Zamoiski, podcancle- 
rzi ^ coronni. 

*) Eustachy Wółłowtct^ kasztelan Trockie podkancUrty Litewski, 

•) Zapewne Piotr Dunin Wolskie kanclerz do r. iSlTy w którym dostał nominacyą na bi- 
skupstwo Przemyskie, 

•) T, j, lekko, bez większego bagaiu, a nie jak prof, Nehring tłómaczy: w lektyce, 

*) Na świata Wielkanocne, 

*) Nie wola/o^ u Nehringa, 

•) Nie canclerzy jak u Nehringa, 

100. Kanclerze koronni do Gdańszczan. Bydgoszcz, 3 in 1577. 

Uznali zą stosowne listu Gdańszczan królowi nie pokazywać i rozstrząsają 
sprawę zatrzymania posłów gdańskich. 

Druk, Appendix declarationis ordinum ciyitatis Oedanensie de praesenti rerum etatu 
mensę Aprili nuper eyulgatae. Oedani mensę lulio 1577/. A 4- z nagłówkiem: Ad qnas>) litte- 
ras domini Canceliarii sic responderunt 

Scripsistis ad S. Reg. M-tem, Dominum nostrum clementissimum, lit- 
teras, quas amanuensis qnidam nuntiorum civitati8 regiae Torunensis huo 
Bidgostiam attulit, traditas illi a quodam lacobo Ridier, cum Torunie 
Bidgostiam nuntios subseąueretur. Quando de iis litterŁs rescivimus, diu sanę, 
quid nobis faciendum foret, perplexi fuimus, utrum eąs acciperemus et accep- 
tas S. Reg. M-ti recitaremus. Quominus eas acciperemus et Reg. M-ti recitare- 
mus, retinebat nos humanitas, quam erga hanc civitatem etiam peccantem 
retinemus, ut scilicet cupiamus, si non possit canciliare sibi gratiam Reg. 
M-tis, ne illius M-tem magis offendaŁ Itaque cum animadvertis8emus 
vos prioiibus vestris scriptis asperiora verba aspersisse, verebamur, ne si 
quae in his quoque litteris reperiretur asperitas, M-tem Reg. satis iam 
a vobis alio modo offensam magis irritaret. Non recipere itidem altera 
ex parte inhumanum videri potuit. Cum praesertim nihil restaret, quomi- 
nus nobis in mentem veniret vos errore agnito tandem fortasse de officio 
vestro cagitare cepisse et litteras [hasce scripsisse, quibus id, quod antea 
Reg. M-ti debuistis, vos exsoluturos profiteremini. Accepimus igitur eo 
consilio, ut eas primum ipsi aperiremus et perlegeremus, quod pro iure 
magistratuum, quos in hoc regno gerimus, nobis licebat, eo consilio, ut si 
eae litterae ad reconciliandam vobis gratiam S. Reg. M-tis utiles esse pos- 
sent, illius M-ti ostenderemus, sin minus de errore, in quo haeretis, vos 
admoneremus. Perlectis litteris animadvertimus nihil vobis de pristiua 
animorum vestrorum obfirmatione decessise. Hoc solum vos agere, ut nun- 
tii vestri Gedanum remittantur gravi et cum acerba expostulatione, eos 



Digitized by 



Google 






\ 



119 

detineri contm ius divinuin ac omnium gentium et cnm laudis atqae 
existiinationi8 S. Reg. M-tis periculo. Ne igitur hac nova et insigni iniuria 
S. Reg. M-tas magis magisąue offenderetur, non putavimus illi reddendas 
esse litteras Lasce, ipsa indignas, vobis, si redderentur, pemiciosas. A no- 
bis autem hoc habete salvi conductus hanc primam et potissimam legem 
fuisse diserte, cum potestas hisce nuntiis veniendi Torunium daretur, 
perscriptam, ut milite dimisso et cmtate pacata venirent ac vemam de- 
precarentur. Hoc non solum minime factum fuisse, sed sub tractationis 
tempus novum militem adductum, copias ex urbe, quae nobilium ac alio- 
rum subditorum S. Reg. M-tis domos ac possessiones vexarunt, diripuerunt, 
exusserunt, emissas constat. Quibus rebus etsi a vobis ipsis salvu8 con- 
ductus yiolatus fueiit, nihil tamen adhuc grave de hisce nuntiis vestris S. 
Reg. M-tas constituit nec constituet, nisi de re tota simul ea ratione, ut, 
quandoquidem civitas perversorum hominum fraudulentis consiliis ac factio- 
nibus concitata remedia leniora et patema spemit, nec ullnm insolentiae 
suae modum habet, operam det, ut eam necessariis remediis ad officium 
reducat et ut illius improbos ac factiosos cives, causam huius mali, adeptus 
coniunctim de ipsis statuat et hac corruptela et tetra lue civitatem purget et 
liberet. Yalete. Bidgostiae, die 3 mensis martii, anno Domini 1577. 

Petrus Danin Wolski, nominatus episcopus Premisliensis et regni 
Poloniae cancellarius. loannes Zamoyski de Zamoyscie, regni Poloniae 
vicecancellarius, Belzensis, Knisinensis, Zamechensis capitaneus. 

^) To jest na list Gdańszczan do króla znajdujący się 1. c, O treści listu mowa w tekście. 

lOi. Floryan Zamoyski do Jana Zamoyskiego. Dobrzyniów, 5 Ul 1577. 
Zdaje sprawą z arendy, Prosi o konia tureckiego, 

Bibl, Ord, Zamoy, pi. iąg Nr, r. Oryginał własnoręczny z pieczątką i adresem', Wnemu 
p. Janowy Zamoiskiemu, podkanczlerzemu koronemu, bełskiemu, kniszinskiemu, zamoiskiemu 
starosczie, panu a szinowczowi '; mnie mcziwemu. 

Moy mcziwy panie podkanczlersri. 

Slusbi szwe ziczUwe zaleczam w łaskę WM., zdrowia dobrego ze 
wszelakiem błogoslawiem WM. od Pana Boga zicze na wiele lath scze- 
sliwih etc. 

Jąkosz WM. do mnie pisał, abi szam wszitko WM. widano, tedi iusz 
czinsz oddano; hiba przi mnie zostało sto i trzidziesczi złotih, bom bił 
wzial dwiesczie złotih i trzidziesczi na potrzebę szwa. Przetho nadziewa- 
iącz szie iakiego postanowienia z WM. około tey ąrendi; jakosz bil WM. 



Digitized by 



Google 



120 

do mnie piszal y przesz pana Urowieczkiego «) rozkazał i dla tegom do 
domu nie iechał, czekaiącz na to asz do tih czasów, ale iss tho postano- 
wienie nie dosło około tey arendi, tedi szie ia s pilnosczia staram, jakobih 
te pieniądze czo narihley oddał; jakozem iusz oddal sto złotih, pozicziwszi 
u pana starosti, i o te drugie szie staram, jakobih mog czo narihley od- 
dacz, bi mi szie na nie i zastavicz zboże, to iest tesz wsitko spdtna, któ- 
rego nie młoczono nicz, s ktoremem szie bil dla teize arendi zadzierzał, 
albowiemem szie iey od "WM. spodziewał; hiba owiesz a ieczmiem ten 
młoczono, ale owsza nie bendzie i ż naszienie, bo go ieno trzista kop biło, 
i to barzo złego, i to szie stąd dało kxiedzu trzidziesczi kop, a kopa nie 
davała, ieno pul beczky, czego probovaly reviszorowie. Zita tego teraz 
barzo trudno młoczicz, bobi szie musziało opozdzicz sziłą; wsakze posziaw- 
szi, jesli-ze bendzie potrzeba, tedi ie może zmłoczicz besz omieskania. 
A za te obietnicze, zesz ssie WM. obieczal o mnie staracz, WM. wielcze dziekuie 
i nicz w tem niewątpie, kiedi bendzie laska i miłoscz WM. przeciwko mnie. 
Wiem tez, ze WM. raczisz miecz koni terasz tureckich doszicz; proszę WM., 
szwego pana i szinowcza, o ko(j) iaki tureczki do stada. A ia te laski 
WM. odsługowacz bende i oddam tesz iakiemi czudnemi vozniki szwego 
stada, w czem niewątpie, ze to WM. dla mnie bendziesz raczil uczinicz, 
moy m. pan. A s tem szam sziebie i slusbi swe powtore do laski WM. 
zaleczam. Dan z Dobrziniowa ') die 5 Marcza Anno Domini 1577. 
WM. wszego dobrego ziczlivi strij i sługa Florian Zamoisczky. 

*) Flory an Zamoyski podczcLSty a potem chorąŁy chełmski był stryjem /ana, 

•) Mikołaja, 

*) Wieś w dzisiejszym powiecie białostockim^ łeiała w starostwie knyszyńskiem. 



102. Jędrzej Opaliński marsz. w. icor. do Zamoysiciego. Poznań, 8 Ul 1577. 

Jedzie na konwokacyc do Włocławka; o namowach z wysłańcem elektora sa-- 
skiego^ Augusta opowie ustnie: poleca sprawy kasztel. Biechowskiego. 

Bibl, Ord, Zamoy. pi, 48 Nr, g. Oryginał własnoręczny z pieczęcią i adresem: Mojema 
wielcze Mcziwemu panu JM. panu podkanclerzemu coronnemu etc. etc nalezi. 

Mczivi Panie podkanczlierzi. Sluzbi sve WM., svemu mczivemu panu 
zalieczam etc. 

Gdisz ginaczi bicz nie może, a jesth. tho roskazanie KIróla JM. gi 
Yolia WM., abih na convocatij ^) bel, a tho sie vlieke. Jednak bih nabarzi 
hczial, asz 24 bede; bo Bog zna, jakom vielcze zatrudnień v rzeczach 



Digitized by 



Google 



121 

svich gi bede musiał na vielkanocz bicz doma. Sam sthad biba X. Biskup, 
a pan Srzemski *), vadpie, bi gich yieczi belo, a czosz ja viem, czo sie gi 
dziele. 

Z opathi miałem tractat o dołożenie do srzebra WM. •); vikolathalem 
za pomoczą JM. X. biskupia 400 zlothich. WM. z laska przimi, druga 
raza vieczi napędzę. 

^Senekem dzivnem tractati miał, sam siebie vsitko, ałie o thim usthnie; 
vipravielem go do Augustusa, ofiaruiacz sie thesz: pokaze-łi czo znaczni 
przyazni Kr. JM., ze do thego bede viodł, jakobi Kroi JM. v główną przyazii 
8 nim Ysthąpiel, gdisz na obie stłironie dobrze-bi thak, nusz s krzesczyau- 
sthyem na pliacz, ze mu tho ma bicz pozitheczno. Thom iednak przilo- 
zel, ze tlierasz ma ocasia, gdisz pendet s niego Duniski, abi go abstrahtsret 
a rebus Gedanensium, przimiesał-łi sie; czim prziviedzioni Król JM. do 
pravie grunthovnieisi przyazni gi społku bełbi hetłivszi, viecz-za ttiesz 
Senek sobie mogłbi gi u obudvn panov tliim laskę ziednatrz gi słave sieczna; 
gi vidze Seneka bicz zapałionem v thim, tłiusi, ze dobrze spravi etc, 

Rzeczi pana Biehovskiego *) załieczam WM. stlironi tłiili jego 5^prav 
bidgoskicłi. Proszę, bacz tliam WM., jego mciwym panem, rotłie gisz ros- 
puscziel, ma do tliego viełgie prziczini, Icthore sam povie, a thez tho za 
dozwołienyem pana Gnieznieniskiego *) uczinyel. ZaHeczam sie ImczB 
WM., mego mciwego P. Z Poznania 8 Marti 1577. 

WM., mego mciwego P. prziaciel gy sługa povolny, Opąlyensky. 

*) Por. Nr, c8. uw, i. 

') Biskup poznański Łukasz KościeUcki i kasztelan srzemski Jakób Rokossowskie póiniej poiM- 
skarbi kor, 

») Chodziło tu o srebro stołowe ^ które dla Zamoyskiego robiono w Poznaniu por. L Pol* 
kowski, Bprawy wojenne St. Batorego. Krak. 1887. Nr, LXXXVI str. 121 i Nr, XC 11/ 
str, 138, 

*) Jan KościeUcki kasztelan biechowski^ starosta bydgoski, 

*) Jan Zborowski e który był wodzem pod Gdańskiem. Zatem rota Kościeleckiego miała 
brać udział w akcyi wojennej przeciw Gdańskowi, 

103. Zamoyski do Jarz. Fryderyka marg. brand. Bydgoszcz, 10 III 1577. 

Odpowiada na Nr, p5, zapewnia o przychylności swojej i króla, ki4ry po 
naradzie z senatem da odpowiedź, 

Bibl, Ord, Zamoy, Ms. 1785 f. 13%, Kopiaryusz Zamoyskiego, 

Reddidit milii łitteras Cels; Yestrae ao iłłius nomine pluribus verbis 
mecum egit Mag. D. Nicołaus Firley de Dambrowicza, castełlanus YisH- 



Digitized by 



Goo 



122 

ciensis, cuius adhortatione non gravatim me adduci passus sum, ut Cels. 
Yestram quo possem officiorum genere colendam mihi proponerem. Cum 
t*t ip.siiis Mag. D. castellani pro veteri nostra amicitia authoritas ac virtu- 
tum sinceriąue animi Cels. Vestrae praedicatio me commoveret et perpetuum 
familiae Cels. Yestrae erga Reges et Regnum Poloniae studium cognosce- 
rem, p]optereaque mihi persuasissem Cels. Yestram Principem optimum 
et con.stantissimum, et sibi et caeteris Illmis Marchionibus similem in bene* 
iiierendo de Regno Poloniae ac S. Reg. M-te, domino nostro clementissimo^ 
iiuoc regnante, fore; egi igitur cum S. Reg. M-te diligenter de negotiis Cels. 
Yfstrat' ac eius M-tem una cum Mag. Dno castellano, ut ad arctiorem 
eum fVl. Yestra amicitiam descenderet, hortatus sum. Video S. Reg. 
M-tem propensum maxime esse erga Cels. Vestram integenimeąue amici- 
tiam cum Cels. Yestra colere velle. In gratiam Cels. Vestrae distulit hoc 
tempore oonventum Regiomontanum ^). De summa vero totius negotii 
Cb\s. ^^estrae cum pleno senatu, qui conveniet *) ad eius M-tem Wladisla- 
viam, constituet ac inde quoque Cels. Vestrae responsum mittet; proficisce- 
tur vei*o eo hinc quarta die. Spes me tenet pro Reg. M-tis studio, quO' 
Cols. Yestram complexa est, amice et benevole eius M-tem Cels. Vestrae 
respon?^iiram; verum id Cels. Yestrae plenius Mag. D. castellanus perscri- 
bet. Immunitatem portorii a quadringentis bobus concessit Reg. M-tas Cels. 
^'estraG. Qua de re litterae Reg. M-tis brevi Cels. Yestrąe iliittentur. 
Ileiumoiiicia mea Cels. Yestrae commendo utque bene diuque valeat, Deum 
precor. Datum Bidgostiae die X mensis Marcii A. d. 1677. 

') .Sejm stanów pruskich zapowiedziany na 4 III odroczył król {por, odpowiedź królewską 
tfo JerLtgo Fryder, i Jana Jerzego margrabiów hrandenh, w tymie Kopiaryuszu Zamoyskiego 

^, Lj6 i !j>y. 

■) 23 III (por. Nr. lOS), 

104 Zamoyski do Jana Sienienskiego, kasztel, haiic. Bydgoszcz, 11 UE 1577. 

Za/tra spiesznie gotować się do drogi {w poselstwie do Carogrodu) i wskazuje 
skąd dostać na to fie^iiądzy^ których król z powodu wojny gdańskiej przystać 

nie może, 

Bi hi, Ord, Zamoy, Ms, 1785 f. 163 b. Kopiaryttsz Zamoyskiego, 

Jusz ode dwu niedzil do WM. yechal p. Zolkiewskj młodszy ') z re- 
soliilią na wssithkie "WM. dubia, ktores WM. proponował 2). Wzyąl tesz 
(juitt, na 10000 zlotich y myal tam czo pieniedzi dostacz ku them 2000 



Digitized by 



Google 



123 

talerom od pana Lwowskiego •). O ostatku abis WM. szam mislil, wedle 
ąuitto, aby szie bil Lwowskj zapissal, a pro finali, abisz bil WM. zostawił 
sługę, ktoriby s pieniedzi za sol *) tho, czoby WM. należało, wzyąl i s nie- 
mi WM. dogonił, azebisz WM. szobie drogj nye mieszkał, gdisz widzisz 
WM., ze Rptej silą na tern należy, y WM. tesz non expedit tak wielie 
łudzi około siebie długo bawicz. Posłanoby bilo zowąd pieniedzi WM., 
yeno sie ich barzo przebrało, ze y na strawę czassem nye dostąie, a k te- 
mu wojna gdańska przed rekamy, na którą suka szie zewssąd, zęby sie 
skąd czo dostacz mogło, a w tem dotand yescze niewiełie sczesczia, 
a prawye namniey nye biło. Przeto iusz WM. do koncza przidzye tam 
o tem radzicz, zęby ta uczynnoscz WM. przecziwko J. Kr. M. y Rptej 
była perfecta, czo sie WM., dalibóg, wedle zasługj WM. od Króla J. M- 
dobrze nagrodzy. Insze rzeczy WM. wyrozumj z listu Króla J. M. ^). 
Iterum atque iterum Kroi J. M. WM. napomina, abj szie WM. pospiessał. 
S tim sie lascze prziacziełski WM. załecząm. Z Bidgosczi, ut supra. 
loannes Zamoiskj Regni Połoniae vicecancełlarius. 

1) Stanisław Żółkiewski (fóiniejszy kanclerz i hetman wielki kor,) młodszym nazywany dla 
odróżnienia od ojca Stanisława podówczas starosty Imskiego^ póiniej wojewody hełzkiego. 

•) Odnosi sią to do sprawy poselstwa kasztelana halickiego do Turcy i ^ zob. Źródła Dziej. 
JV str. 126 i 216, 

*) Stanisław Herburt^ Łupnik ruskie starosta przemyski, 

*) W liście królewskim: pro sale Russico. 

*) Bezpośrednio przed tym listem jest w Ms, list króla Stefana z u III 1577 {"castellano 
HaUciensi per Sarny ipf>iu8 familiaremji w którym obok rozpraw poruszonych jui w Uście Za- 
moyskiego zaleca zanieść skargę w Konstantynopolu na święty napad tatarski. Niniejszy za^ list 
niema daty^ napis zaŚ: Eidem a dno vicecanceIlario. 

105. Zamoyski do książąt pomorskich. Bydgoszcz, 12 HI 1577. 

Bibl. Ord, Zamoy, Ms, 1785 f, 144. ITopiaryusz Zamoyskiego, 

Redditae sunt et S. Reg. M-ti 1), et mihi litterae Cels. Yestrarum 
prope iam in procinctu, cum S. Reg. M-tas Vlądislaviam discessura esset. 
Quo cum Reg. M-tas convocaverit senatum, oportuit eo responsum, quod 
erat dąndum Cel. Yestris differre. Niliilominus S. Reg. M-tas, non prae- 
termittet, quo minus inde ąuamprimum Cels. Yestris respondeąt *). Qua 
de re Reg. M-tem dominum meum clementissimum, postąuam Yladisla- 
viam venerit et ad publicas deUberationes cum senatu accedet, pro officio 
mec ac studio erga Cels. Vestras libenter admonebo. Iterum obsequia mea 
Cels. Yestris comendo etc. 



Digitized by 



Google 



J 



124 

*) List Un umiestcMony w Ms, zaraz po Nr, g6, bez daty napisano niewątpliwie współcześnie 
z odpowiedzią króla tejie treści z d, 12 III, 

106. Zamoyski' do Doży Weneckiego >). Bydgoszcz, 14 III 1577. 

Przypominając swoje studya za czasu jego rządów w Padwie^ zapewnia o swo^ 
j'em przywiązaniu do Wenecyi i gotowość do wszelkich usług. 

Bibl, Ord. Zamoy, Ms, 1785 f. 144. Kopiaryusz Zamoyskiego. 

Serenissime princeps et domine. 

Obseqiiia mea studiosissima Ser. Yestrae offero Deumąue optimum 
maximum precor, nt Ser. Yestram diu sanam et florentem conseryet. 

Boni viri officium est, cui beneficium debeat, gratiam referre, vel si 
non possit, saltem se debere profiteri. Ego vero multum nobilissimae isti 
Venetorum Reipub. debeo, debeo itidem multum Ser. Yestrae. Etenim in 
illius Reipub. Patavino hymnasio bonis artibus imbutus et informatus sum 
et cum ibi essem, magnam benevolentiam et humanitatem multorum cla- 
rissimorum Civitatis Venetae senatorum expertus sum, imprimis vero ipsius 
Ser. Yestrae cuius praetura Patavina in illud tempus inciderat. Qaam 
ob causam, cum post meam patriam plurimum Reipub. Yenetae me ob- 
striotum esse existimem, tum vero Ser. Yestram omni observantia me 
colere debere scio. Cuius rei memoriam post XV annum apud Ser. 
Yestram r6novare volui, ut si quid illi vel Civitati Yenetae ac eius subditis 
hoc iu Regno usui esse possit opera mea, mihi imperet, sin minus . ob 
tantum locorum intenrallum sciat me et suum et omne Venetum [nomen 
propter declaratum mihi humanitatem grata memoria proseąui. Iterum 
obsequia mea Ser. Yestrae commendo ac, ut bene valeat, Deum oro. Datum 
Bidgostii die KIIII Marcii Anno MDL XXVII. 

loannes de Zamosczie Regni Poloniae vicecancellarius, Belsensis, Kni- 
sinennis, Zamechennis cepitaneus. 

i> Aloizy Mocenigo (został dośą 9 X 1570, f 4 V^ 1577)* 

107. Berzeviciu8 podkanci. siedmiogr. do Zamoyskiego. Toruń, 16 III 1577. 

Żałuje^ te nie mógł osobiście się pożegnać^ poleca swoje sprawy: zwraca akta 

poselstwa do Rzymu, 

Bibl, Ord, Zamoy, pi, 41 ^ Nr, i. Oryginał z podpisem własnoręcznym^ śladem pieczątki 
i adresem zwykłym. 



Digitized by 



Google 



125 

Magnifice domine, mihi obseryantissime. 

Satis infelicem diem hestemum habui. A rege enim, quem ego in 
ocnlis] fero, discessi ^), Mag. vero Yestram, quam inter caeteros patronos 
propter summa beneficia plurimi facio, supremis discedentium yerbis 
salutare atque me penitius ei commendare non licuit, etsi tres integras 
horas ex8pectaram, dam e campo rediret; qua mea exspectatione pene 
fSiCtum erat, ut eo vesperi manerem, ne insalutata Mag. Vestra discederem, 
nisi Ungarorum comitatus, qui ad portam oppidi anxie evspectabat, 
ofScium mihi discedenti praestatnrus, ex oppido me elicuisset. Quo nomi- 
ne, quam tristis isthinc discesserim, uniyersus coraitatus testari Mag. 
Yestrae poterit. Sed quod coram facere non potni, coramisi amicis, ut 
meis verbis Mag, Yestram plurima salute impertirent, officia deferrent, 
comprecarentur denique vitam diutumam magna cum felicitate coniunctam, 
ac si quid errątorum adversus Mag. Yestram a me imprudenter commissum 
esset, deprecationibus expiarent. Decreto enim animi Mag. Yestram me 
non offendisse, salva conscientia profiteri ausim. Quare si amici optatis 
meis satisfecerunt, id non mediocriter laetabor; sin minus haec epistoła 
defongatur officio. Equidem confido Mag. Yestrae pristinum suum anitnum 
mihi sartum tectum permansurum, quod ut impetrem, etiam atque etiam 
rogo. Optassem ex animo de litteris ad Ducem Prussiąe nullum Mag. 
Yestrae scrupulum iniectum fuisse; sanę diversą res est mea a Lorichiana *), 
quam M-tas Reg. penitus novit, et cuius voluntate postremum ad ipsam 
principem de ea scripseram. Yir bonus cum sim, videri et haberi cupio. 
Yolfgango Covaciocio *) documenta legationis Romanae loannis Samoicii *) 
tradidi, ut Mag. Yestrae redderet; oro curet, ne ille honus vir diutius careat 
suo scripto, quod si ad eum pervenerit, fiet sine dubio, ut ille omnem suspi- 
cionem, si quam de me sinistram concepit, ex animo abiciat. 

Meum libellum supplicem, quem Reg. M-tas Mag. Yestrae tradi ius- 
sit, ita commendatum sibi habeat, ut intelligam me in Polonia Yestra 
Mag. auctore non modo honeste, sed etiam beneficio vivere posse; in rege 
nihil desiderabitur, quem animądverto propensissimum esse in mea com- 
moda, modo Mag. Yestra me tueatur sua benevolentia, quae si certa mihi 
erit, nihil est, quod non consequemur. Bene valere Mag. Yestram ex animo 
opto. Datum Torunii XYI Martii MDL XXYII. 

Mag. yestrae addictissimus servitor Martinus Berzeuiceius. 

O Wyjehdrzał do Prus ksiątących (J. Polkowski, Sprawy Stef. Bator., ii6\ 
») Andrzej Lorichs (Lorichius) poseł szwedzki, 
') Wolfgang Kovachtch, sekretarz siedmiogrodzki, 

*) Jan Zamoyski Grzymała wysłany z sejmu koron, do Rzymu j został następnie sekreta- 
rzem królew, jak okazuje stą z Ostu marszałka Andrzeja Opalińskiego {do pisarza skarbne^o? Ory- 



Digitized by 



Google 



126 

ginął w Bibl, Ord, Zamoy, pi, 3 I^f> 93) 9 ^ 77 ^ Bydgoszczy: a przistał jest do Króla JM. za se- 
kretarza, któremu Kiól JM. naznaczył jurgielthu złotych pultrzecia sta. A tak go VM. w re- 
gestr dworu Króla JM. wpisz. 

108. Gdańszczanie do kancierzów koronnych. Gdańsk, 16 m 1577. 

W odpowiedzi na Nr. loo szeroko się łłómaczą^ zapewniając o swej gotowości 
do pokoju i proszą o wstawienie się u króla. 

Druk^ jak Nr. loo z nagłówkiem; Responsum ordinum ad littcras dnorum cancella- 
riorum. 

R-me et Mag. Domine. 

Litterae R-mae et Mag. D-tionum Yestrarum nobis antę dies 
aliąuot traditae et in corona nostram omniam publice perlectae fuere. 
Ex quibas cognoviinus R-mae et Mag. D-tionibus Yestris nostras litteras, 
qua8 non ita pridem ad S. M-tem Reg., D-num nostrum clementissimum, 
intemuntioram nostronim nomine, humillimo studio perscripseramus, 
redditas esse, et quam sollicitudinem habuerint, ne S. M-tas Reg. per eas 
magis offenderetur, etc.. Quo nomine, quam etiam quod pristinam erga 
nos humanitatem et benevolentiam retinuerint, R-mae et Mag. D-nibus 
Yestris immortales piane ac permagnas agimus gratias, quamvis nihil ma- 
gis in Yotis habuissemus, quam ut S. M-ti Reg. illae nostrae literae traditae 
et perlectae fuissent, cum nihil aliud humillime et demississime petierimus, 
quam ut intemuntii nostri custodia iUa *) liberati secure ad nos ex prae- 
scripto literarum securitatis domum redire possent; atque existimavimus 
nostri, tanquam bonorum virorum, illud esse muneris, omnem curam atque 
sollicitudinem pro internuntiis nostris et eorum liberatione adire. Quod 
vero addidimus illos contrą ius divinum et omnium gentium abductos 
esse, non speravimus ea re S. M-tem Reg. offendi debere, cum R-mae et 
Mag. D-tionibus Yestris ex iure et scripto et orunium gentium notum sit 
internuntiis id non imputari, quod ab iis peccatum videri possit (quąm- 
vis ea in parte innocentiae nostrae rationes saepius ostenderimus), a quibus 
missi et ad suscipiendum intemuntioram munus impulsi sunt. Nam si 
nobis vitio vertitur, quod conditionibus in salvo conductu propositis eo 
non satisfecerimus, quod miles a nobis conscriptus, missus non fuerit '), 
optassemus quidem ad eam rem commode perficiendam, cum idoneum ac 
sufficiens temporis spatium, t:um eam occasionem, qua nobis militem praeter 
Yoluntatem nostram diutius retinendi causa nulla data fuisset. Nos enim 
militem mittere iussi sumus, cum interim alii fermę in conspectu et oculis 
nostris rapinis, homicidiis et incendiis modum nullum facerent, quae nos 



Digitized by 



Google 



127 

cum extrema fermę nostra intemecione et excidio spectare et tamen nos 
non commoYere debuimus. Et quamvis ea non eo modo perpetrata et 
nobis militem retinendi talis occasio data non fuisset, tamen id internun- 
tiis imputari non potuisset, cum litterae securitatis non int^emuntlis, sed 
nobis et universae communitati datae fuerint, et intemuntii non suo sed 
nostro nomine eo profecti słnt et munus illud legationis susceperint eam- 
que ob causam non eo modo tractari debuissent. Ac licet priores litterae 
ipsis patrocinari non potuissent, tamen posteriores Torunii clementissime 
concessae, eos ab eo onere merito sublevare debebant, cum in illis ea 
expressa verba contineatur, quod liberum illis esse debeat ad illud 
temporis spatium, quo suscepta tractatio atque compositio duraverit, secure 
nitro citroque commearo et denique ad suos domum redire. Quam secure 
autem ultro citraque commeare potuerŁut, illis in custodiam ita con- 
ditis, ut nusquam egredi tutum aut liberum fuerit, ut taceamus, quod 
nunc postremo accidit, R-mae et Mag. D-tionibus Yestris notius est, 
quam ut de iis multa scribere necesse sit. Et quamvjs dici audiamus, 
posteriores litteras tantum prorogationem esse priorum, tamen ipso iure 
posteriores prioribus semper derogant, nisi earum expressa mentio in 
posterioribus fiat. Milites autem in posterioribus nuUam mentionem fieri 
tam certum est, quam quod certissimum. Si itaque prioribus conditionibus 
in posterioribus litteris cautum esse debuisset, nihil necesse fuisset addere 
illa expressa verbą, quod liberum illis esse deberet; post finitam negotio- 
rum compositionem domum denique ad suos redire. Imo etiam si absque 
nllo salvo conductu ad S. M-tem Reg. a nobis subiectionis deferendae 
gratia missi fuissent, non tamen yidemus, licet a nobis quidquam com- 
missum esset, quamobrem intemuntii detineri et in custodiam dari deberent. 
Ex quibus cum R-ma et Mag. D-tiones Yestrae gratiose animadvertant 
eas nostras litteras non offendendi gratia ad S. M-tem Reg. humillimo 
studio perscriptas esse, quanti possumus maximis precibus enixe rogamus, 
dignentur pro ratione officii sui nihilominus contenta iUarum nostrarum 
litterarum, si asperius scriptas esse iudicaverint, quod nos factum fuisse 
non existimaveramus, M-ti Reg. gratiosissime pro singulari sua benevo- 
lentia et humanitate explicare et S. Reg. M-tem D-num nostrum clemen- 
tissimum, eo benigne inducere et permovere, ut intemuntiis nostris ad 
susceptas trąctationes revertendi potestatem ex praescripto iUorum man- 
dątorum, quae nuper famato loanni Bolemanno publicae tranquillitatis 
retinendae studio transmisimus, clementissime faciat. Quod quemodmo- 
dum ad retinendam communem pacem plurimum facturum esse iudicamus, 
ita etiam in nobis nihil desiderari patiemur et illud studium, humanita- 



Digitized by 



Google 



128 

tem et benevolentiam omnibus quibus poterimus modis, re ipsa, de R-mae 
et Mag. D-tionibus Yestris quovis tempore promereri conabimur. 

Ad posteriorem vero illarum litteramm partem, qua R-ma et Mag. 
D-tiones Yestrae scribunt, nihil grave adhuc de intemimtiis noBtris M-tem 
Reg. constituisse, nec decreturam, nisi de re tota simul ea ratione, ut 
quandoquidem civitas peryersorum hominum fraudulentis consiliis et 
factionibus concitata, remedia leniora et patema spernat, nec nllum insolen^ 
tiae modum statuat, operam det, ut eam necessariis remediis ad officium 
reducat et ut illius improbos ac factiosos cives, causam huius mali adeptus, 
coniunctim de ipsis statuat et ea corruptela et tetra lue civitatem purget 
et liberet, quod attinet: dolemus sanę ex animo nos in eam suspicionem 
incidisse, cum nunquam ii fuerimus, neque per Dei grątiam futuii simus, 
qui ullum inclyto Poloniae regno infidelitatis argumentum praebuerimus, 
sed ita nos potius gesserimus, ut cuiusvis censuram et iudicium ea in 
parte facile feramus. Atque eam ob causam maiorem in modum et 
obnixe rogamus, ne eiusmodi verbis famam nostram, quam iis criminibus 
semper vacasse nihil ambigimus, extenuare [nec existimare velint, nos 
quidquaTn contra officii nostri debitum tentare, quemadmodum animos 
R-mae et Mag. D-tionum Yestrarum malevolorum persuasionibus occupatos 
yidemus, quasi factionibus laborare et alter absque altero in his difficilli- 
mis Reipub. negotiis quidquam statuere aut agere debeat: sed hoc sibi potius 
persuasum habere omnia unanimi consensu communicatis consiliis fieri, 
ut alicui seorsim nihil eo nomine imputari possit, cum ad retinendam 
communem tranquillitatem, ad retinenda privilegia et libertates nostras 
haec omnia a nobis omnibus, summa cogente necessitate, ita in actum 
deducta fuerint. Nec aliam causam videmus, cur hae terrae flamma et 
ferro miserandum in modum, quemadmodum proh dolor coeptum est, 
yastentur. Nos enim si quis respiciat, nonne ab initio, quamvis Caesaris 
electioni nostra suffragatione ita accessimus, ut ab ea sine communi in- 
commodo nobis recedere non esset integrum, nihilominus eam esse animi 
nostri sententiam diximus, quod rątiones nostras ab inclyti Poloniae Regni 
et harum terrarum rationibus seiungere non decrevissemus, de fide^ 
obedientia et subiectione nostra dubitandum non esse? Nonne ad eam 
peragendam sententiam internuntios nostros Grebinum primum, deinde ad 
publica Thorunensia comitia ablegavimus, ut omnibus in genere innocentiae 
nostrae rątiones ostenderemus? Nonne ad recuperandam S. M-tis Reg. 
gratiam, si qua in parte oflfendisse existimari possemus, omnes fermę fa- 
cultates nostras, ducenta nimirum florenorum millia obtulimus et ita nos 
comparavimus, quemadmodum nullam unquam civitatem fecisse historiarum 
monumentis proditum est? Nonne ad deprecandum internuntios nostros 



Digitized by 



Google 



120 

Thorunium misimus et ita nos per omnia gessimus, ąuemadmodum fideles 
subditos decet? Sed quid ąuaesumus hactenus obstitit, ąuominus haec 
negotia complanarentur, qaain ne privilegionim confirmatio dąretur et ne 
gravamina, sine ąuorum abolitione privilegia consistere et salva esse nuUa 
ratione possnnt, tollerentur? Quod de iure nobis competebat, quod nunc 
amplius in dubium vocari non potest, cum in privilegiorum usu cum 
maioribus nostris supra hominum memoriam fuerimus, ex eo omnis huius 
mali causa conflata est; quam autem recte, ii viderinfc, qtti S. M-tem Reg. 
eo impulerunt. Sed nos nihil dubitamus, quin Deus, qui mortalia iustis 
ociilis aspicit, ea aliquando revelaturus et in apricum deducturus sit, et 
quam tum ii, qui nunc omnes adhibent artes et media, no ea S. M-ti Reg. 
a nobis ad amussim explanentur, gratiam relaturi sint, yidebunt 

Qui enim praeteiitorum annorum res gestae S. M-ti Reg., principi nuper 
in hoc regnum adventanti, notae esse possunt? qua ratione ab adversariis 
nostris nobis et privilegiis ac iuribus nostris variis modis detractum sit, 
quomodo omnem operam navarint, ut nos paulatim viribus et privilegiis 
omnibus exutos sub iugum mitterent? Sed R-me et Mag. Domini, ea pri- 
vilegia nostra maiorum nostrorum non tantum facultatibus, sed etiara 
sanguine parta sunt: multum sudarunt, antequam iugum excuterent et 
nos libertati pristinae restitutos ad inclyti Poloniae regni sceptrum ultro ac 
sua sponte adducerent, et nihil posset excogitari iniquias, quam nunc eam 
illis gratiam ia nobis suis posteris referri. 

Atque cum nullas sufBcientes causas subesse existimemu8, S. M-tem 
Reg. ad sumenda adyersus fideles subditos arma impellendi, R-mam et 
Mag. D-tiones Yestras quantis possumus maximis precibus rogamus et 
obtestamur, dignentur suam, qua apud M-tem Reg. plurimum possunt, 
auctoritatem gratiosissime interponere ac intercedere, ut alias clementissi- 
me dignetur inire rationes, quibus omnes istae enatae difficultates pacifice 
sopiri et componi possint, cum salyis privilegiis et iuribus nostris fidem, 
obedientiam et subiectionem non detrectemus, neque in nobis quidquam 
desiderari unquam passi fuerimus. Neque de singulari humanitate et bene- 
Yolentia R-mae et Mag. D-iionum Yestrarum dubitabimus, quin suas 
partes benigne interpositurae sint, praesertim quod hoc malum latius ser- 
pere possit, quam qui8quam nimc cogitatione assequitur. Existimamu8 
enim R-mam et Mag. D-tiones Yestras iam antehac cognovisse, quomodo 
Emestus Weierus ') quasdam naves Danicas vi agressus sit, omnibus bonis 
spoliaverit et nihil reliqui fecerit, quod ad extremum illarum excidium 
pertinuerit. Unde facilis coniectura est, Sernium regem Daniae, qui aliquot 
naves onerarias cum non paucis triremibus instructas habere dicitur, id 

Archiwum Jnna Zamoyskiego. 9 

Digitized by VjOOQIC 



130 

aoquo animo minime laturum, sed data opportunitate illud damnum at- 
que detrimentuna huic viciniae forte daturum, quod omnes hae terrae vix 
avertere possint; praeterąuam quod verendum est, ne per eam occasionetn 
multi Germaniae et aliorum locoruni principes excitentur, qui eas nobis 
difficultates concilient, quas humana ratione assequi difficile sit. Praeterea 
cum fermę omnes naves ex his locis per fauces Sundicas et regnum 
Daniae necessario transire cogantur, periculum est, ne illae vicissim deti- 
neantur et eomm, qui per Ernestum Weierum spoliati sunt, potestati 
tantisper permittantur, donec illis damnum hic illątum plene sarciatur. 
Quod autem quanto cum periculo aó detiimento harum terrarum et huius 
seorsim civitatis ac portus coniunctum sit, R-ma et Mag. D-tiones Vestrae 
pro sua singulari prudentia gratiosissime expendere dignabuntur. Atque 
ea propter tanto maiori studio obsecramus et obtestamur, dignentur apud 
S. M-tem Reg., Dominum nostrum clementissimum, benigne intercedere, 
ut omnia haec negotiji pacifice sopiantur et omnia pericula atque incom- 
moda ab his locis per Dei gratiam bonis modis avertantur. Erit vicis- 
sim nostra sempitema cura, ut nuUum studii aut obsequii genus in con- 
testanda nostra obseryantia unqnam intermissuri simus. Ac iterum et 
itenim maiorem in modum et obnixe rogamus, ne R-ma et Mag. D tiones 
Yestrae has nostras literas in aliam quam optimam partem accipere gra- 
tiose dignentur neque existiraare nos iis haec, quae de iurium ac privi- 
legiorum nostrorum violatione dicta sunt, adscribere, cum sciamus eas 
omni culpa ea in paite vacare, nec eiusmodi consiiiis interfuisse, sed 
tantum ad declarandam innocentiam nostram, ut ea tam S. M-ti Reg. quam 
R-mae et Mag. D-tionibus Yestris, quas cor principis esse novimu8, inno- 
tescat et rebus nostris tanto commodius consuli et prospici possit. Sin 
vero hae preces et supplicationes nostrae multifariam interpositae exaudiri 
non debebunt, quod neutiquam speramus, nos Deum, R-mam et Mag. 
D-tiones Vostras ac omnes homines testamur, nos iis malis atque incom- 
modis, quae inde quoquo modo subsequi possint, occasionem nullam prae- 
buisse, cum id fecerimus, quod bonos viros et fideles subditos facere con- 
venit. Datum O-edani, die 16 martii anno Domini 1677. 

*) Burmistrz Konstanty Ferber i rajca Jerzy Rozenherg^ trzymani pod s trasą w Łęczycy ^ 
por. A. Pawiu-ki, Sctf. Bator, pod Gdańskiem, Zródł. dziej. 7//, XXXL 
») Por. Źródł. dzitj. IV Nr. XLIV str. p2, 
*) Starosta pucki, 

109. Zamoyski do Krzysz. Radziwiłła hetm. poin. lit. Włocławek 1577 IU22. 
Odpowiadając na list nieznany^ donosi- it króla już to nic przeciw WM. nie 



Digitized by 



Google 



131 

obrusza — iż tam stąd żołnierze ściągnęli, — sam Pan Bóg — raczył tam tej 
Ukrainy bronić- Śmierci syna WM. (Mikołajd) społecznie z WM. zataję. 

Druk. Arch. Donu Radziwiłłów, cd. A. Sokolowaki (Scrip. R. Pol. T, vriT) słr. 83. 
według odpisu z oryginału^ którego obecnie niema w Arch. w NieiwiHu, 

110. Jerzy ks. Słucki do Zamoyskiego. Sluck. 24 Ul, 1577. 

Tłćmaczy się^ dlaczego nie może zjechać na konwokagą do Włocławka, 

BibL Ord, Zamoy. pi, ug Nr, i. Oryginał z podp, własnor., pieczątką i adresem: W-nemu 
p. Janowi Zamoiskiemu, podkanczlerzemu koronnemu, Belezkiemu, Knyszynszkiemu etc sta- 
rosczie panu a szwagrowi *) mnie łaskawemu etc 

W-ny Panie, Panie a przyiaczieliu mnie łaskawy etc. 

Wyrozumiałem z lysztu J. Kr. M. y WM., do mnie pisszanego, ysz 
iest na tłio wolia y roszkazanie J. Kr. M., abycli na the tlieraznieiszą 
convocatią, która iest złożona na dzień 23 Marca we Wroczławku, u J. 
Kr. M. był; czo-bycli z clienczią rad uczynił, gdysz tlipgo zdawna pragnę, 
abycli oczy J. Kr. M. ogłądal, ienosz mi then łiszt J. Kr. M. nazaiutrz 
przyniesiono po tłiym dniu, na który ten ziazd był złozon, tłio iest dnia 
24 Marcza, czo iesły można rzecz, zebycłi ku themu czasu do J. Kr. M. 
przybył, to ia szamego uwazeniu WM. przypusczam. Ktłiemu tliesz złe 
a niesposszobne zdrowie moie, którego ia od niemałego czassu używam, 
tak daleldey mi drogi nie dopusscza. A czo wiethsza, ysz terasz w tycli 
pansztwacli J. Kr. M. na Wołyniu, niepodaleku oyczyzn nassych, wiełkiey 
niebeszpiecznosczy uzywaią od nieprzyiacziela Tłiatar, czego y my czo go- 
dzyna spodziewamy szie, o czym mam za tłio, ysz J. Kr. M. dawno do- 
sztateczną wiadomoscz miecz raczy. Który nieprzyiaczieł tłiak rok Po- 
dołie, a tłierasz Wołyń pusztossy, czego sztrzesz Panie Boże, aby nasz 
tyraze pożarem y kołeią nie doszło; przetłio od oyczyzny szwey, Rptey, 
w ktoryiem szie urodził y z ktorey J. Kr. M. słuze, z trudnosczią abycli 
miał potłi tym czassem niebeszpiecznym odiezdacz; ieno nasz Pan Bog 
a wody do thych czasów broniły, które yusz barzo upadaią y wyssycliaią, 
a czo szie z nami naprzód dziacz będzie, to Pan Bog wie. W czym 
WM. pana a przyiaczielia swego prosse, abysz mie WM. przed J. Kr. M., 
zycłiwie obniowicz raczył, iakoby mi tłio zadney niełaski u J. Kr. M. 
nassego mcziwogo pana, nie ponossyło, ysz na ten czasz do służb J. Kr. M. 
przybycz nie mogę. A ysz J. Kr. M. raczył wdzięcznie przyiacz tho pi- 
Hsanie moie, przesz ktorem ia służby szwe do łaski J. Kr. M. offiarował, 
thedy mie thym wieczey z cłietłiwego chetlywszym do wssełiakicli szłuzb 



Digitized by 



Google 



132 

swych J. Kr. M. czynicz raczy, za czo prosse, zebysz WM. J. Kr. M. słu- 
żby moie zaleczywszy, odemnie podziekowacz raczil, a ia zwykłym oby- 
czaiem przodków sswych za wszeliaką okazyią J. Kr. M. y Rptey sluzycz 
iestem gothow. Thak thesz, ysz mi ssie WM. offiarowacz raczysz checz 
y wdziecznoscz szwa przyiaczielską ossobie mey za przyiechaniem moym 
do J. Kr. M. okazowacz, thedy thego ia od WM. wdzieczen bedącz wiel- 
cze dziekuie y doznawssy thego skuthkiem, thei uczymiossczy WM. przy- 
iaczielskie zadziały wacz powinien bede, któremu przythym winssuiącz od 
Pana Boga długo dobrego zdrowia uzywacz ze wsseliakimi fortunnymi 
pocziechami, łaszczę sie przyiacziełskiey WM. załeczam. Dan z Słuczka 
dnia 24 Marcza Roku 1677. 

WM. zyczłjwj przjaczyel j powjnnj sswagjerz Jerzy Ołiełkowicz, xiaze 
Sluczlde etc. ręką swą subscripsit. 

») Skąd ta nazwa nie wiadomo, 

III. Opaliński marsz. w. kor. do Zamoyskiego. Radziejów, 1 lY. 1577. 

Wspomina o ugodzie Bydgoszczan i sprawie z ^ks, chełmskim,^ Chciałby 

dostać Bolechowice, 

Bibl. Ord. Zamoy. pi, 48 Nr, w. Oryginał własnoręczny z pieczęcią i Z7vykłym adresem, 

Słuzbi sve VM. memu mciwomu panu, pilno załieczam etc. 

Acz usthnie vsidko VM. memu mciwemu p. poviedziałem potlirzebi 
sve, iednak ze viem, zesz i VM. vielia trudnih sprav zabavion, przi zah'e- 
czeniu sluzb moih, zdało mi sie kilka rzeczi VM. przipomniecz. Proszę 
o the Bidgosczani *). Racz-ze VM. moi mciwy p. solicitovacz, jakobi na 
rekoiemsthwo dani bicz mogli, bo thak predsa ugoda bicz może, gdisz sthro- 
na druga barzo v iednaniu thvarda. Druga o thego X. Helmskiego 
dai mi VM. prędko znacz. Nathracziełem thesz Królowi J. M. kilka slov 
o thim, a tho viedzacz jusz v thim jntentia VM., jaki thald sobie przisluski 
ziczacz, jednak nicz glovnie, na VM. ve vsidkiem referovalem się gi nicz 
nie concludovalem, od VM. jnformatii czekaiacz. Racz-ze mi VM. do- 
sthathecznie vsidko vipisacz, pilnie proszę, rozmovivsi sie s Kroliem JM., 
jako sie mam spravovacz, bo niedalieko Yielkanocz, na ktbora koniecz 
z opathem uczinicz m.'^m. 

Dobrzeby, bi s thi soli, kthora therasz przidzie, kazał Król JM. czo 
gi zosthavicz dłia voiska. Vsag vie VM., jako penuria besz ni bela w Gre- 
binie \ a jesth tham Słupski *), żupnik bidgoski. Swogich rzeczi nie hcze 



Digitized by 



Google 



133 

VM. memu mciwemu p. zalieczacz, przisla-libi tham ocasia jaka, bedacz pe- 
vien, ze VM. moi mciwy p. na mie laskav bicz raczisz; o tho thelko pro- 
szę napilni, abi jakosz VM. poczal, thak laskę Króla JM. mi jednacz, 
jako gi mogim mciwym p. bicz, abisz mi tho VM. do koincza pokazoval. 
Na mnie poznasz tho VM., ze sie VM. nie omilisz. Zalieczam sie gi po- 
wthore VM. memu mciwemu p. Z Radzieieva 1 Aprilis 1577. 

VM. mego mciwego p. ^iziiaciel gi ^\uga povol«jv Opalyenski. 

Mial-libih kiedi przi dvorze bicz, a Kroi JM. w Krakovie miał mies- 
kacz, ove Boliechovicze *), czozmi ovo viecz niemi zarthovali, belibi mi 
pothrzebne nie dlia pozidku, bo 200 zlotich vJeczi nie uczinia, alie dlia 
prz3''ahania zoni. Othosz przidzie-li z rzeczi, mi tho VM. na pieczi, proszę, 
jednak thak, moglo-libi tho lathvie prziscz, a besz molestij VM., bo ginaczi 
nie hczialbih, zvlascza ze mnie niczbi po nih, jezlibih obecznie przi dvorze 
mieskacz nie miał, albo thesz gi Kroi JM. v Krakovie etc. 

») Por, Nr, 102, 

«) Grzebień pod Gdańskiem, por, Heidenstein, Rer. poloD. loSa^ i A. Pawiński, S. Batory 
pod Gdańskiem, Zródł. dziej. ///, XXIII, 

') Wawrzyniec^ sędzia i żupnik bydgowski r, 1576^ Vol. leg. wyd. r, 17^3, Iły 886, 
V Wieś królew.^ dziś w pow. Kieleckim, 



112. Zamoyski do M. K. Radziwiłła, Marsz. Nadw. Włocławek, 3 IV 1577. 
Posyła i uwierzytelnia sekret, król, Jana Drojewskiego. 

Bibl. Raczyńskich w Poznaniu, Ms, 80, Oryginał własnorączny z pieczątką i zwykłym 
adresem. Druk, Nehring, KwartalD. histor. /. 11^(1890) sir. 242 {nie dostrzegł adresu). 

Jaśnie wielmożni m. panie. Zalecziwszi sluzbi swe etc. 
Posila ku X. J. M. Sluczkiema w sprawach swich ^) J. Kr. M. 
pana Droiowskiego, powinnego mego, ktori tesz ma bicz u V. M., abysz 
mu V. M. bil pomoczen w tich sprawach Kr. J. M., tak iakom przedtim ku 
V. M. pissal. Czo uczin V. M., dobrze sie to V. M. od J. Kr. M. odda. 
Ma tisz tenże p. Droiowski V. M. niektóre rzeczi powiedziecz, ktorew 
V. M. racz dacz wiarę. S tim sie mciwej lasce V. M. poruczam. Ze Wlocz- 
lawia 3 Apr. 1677. 

V. M. sługa J. Zamoiski. 

») Po potyczką 10000 zł., por, Polkowski, Sprawy wojen.Stef. Batorego. 8t i Arch. Domu 
Radziwiłłów, Ser. rer, PoJ. F///, 11 -12 t poniżej Nr. 116, 



Digitized by 



Google 



134 

118. M. Mielecki, wojewoda podolsici do Zamoysiciego. Kowale, 3 IV, 1577. 

Donosi o poselstwie ruskiem^ poleca Herburła i Daniłoivicza. Prosi o zle- 
cenie od króla- 7ia kiedy się gotować, 

Bihl, Ord. Zamoy, pi, 88 Nr. /. Oryginał własnoręczny z pieczątką i adresem: Mag. Dno 
Dno loanni Zamoiski, vicocaDce1lario R. P., Belzen. Knisinen. Zamechcn. capitaneo, Dno • 
amico et afiini obser-mo. 

Mczy panie podcanczlerzy. 

Tak baczę, że p. posłowie Ruscży na piśmie z małą przemową poda- 
dzą zleczenie swe. Summa: ratunku cticzą y rady etc. Oni na ten sziazd 
pode Lwów chczjelyby swem odnieszcz, ale ia wątpię, by ich tam wiele 
było. Wiśni iem podobno nalepi ej relacią uczynicz, s ozem ie odpra- 
wiczie. 

P. Herburtowj usczjel WM. u Króla JM. dobrą cerę, o czo rozumiem 
laczno, bo go onegda głatko wspomniał; więzy na pewny ięzyk k. (?) wiezie, 
od iego sług dostane go tam, gdzie go spust-oschono ^), bo sąm tu był 
u Lwowa. Niech mu Kroi J. M. dobrą nadzjeię uczyni o łascze y o opa- 
trzeniu, bo mu dokuczylj iusz to czwarty ras, a VM. mu wytłumacz 
respons, bo brevis latnius, como el prete de una messa, y p. Daniłowjcz*) 
także. Potrzeby paniej matky iego pewienem, ze VM. cvie •) raczyszh 
miecz, w czym WM. uzywacz będzje, bo łączne rzeczy. Łascze szie VM. 
zaleczam. W Kowalj *) 3 Aprilis 1677. Im dalej, tym mi pilniej, a kie- 
dyby własnem listem Kr. J. M. propter testimonium wiedzjecz, kiedy sie 
gotowacz, iakom o tem wczora ku WM. 

WM. %zwager^) y służebnik powolny Af/A^/^c^^Mieleczkj -wojewoda podolski. 

*) Zapewne Tatarzy na początku marca 1577^ przeciw którym walczył Mikołaj Herburt 
z Dziedziłowa. (Bielnki, wyd, IS97^ str, 742). 

•) Stanisław ckorąśy lwowski (f IS77J ('Paprocki). ') Hyraz nieczytelny ^ czujel mciwief 

*) iViei w powiecie żytomierskim, 

*) Nazywa sią szwagrem w Zródt. Dziej. IV 176; dlaczego^ niewiadomo, 

114. Rada Ice. pruelciego do Zamoysiciego. Królewiec, 4 Y 1577, 

Usprawiedliwiają się, dlaczego ks. pruski zalecał królowi pokój z Gdańszcza- 
nami i zaprzeczają,^ jakoby nie czyniono zaciągów w Prusach na rzecz króla 
lub dowożono żywność Gdańszczanom, 

Arch. państw, w Królewcu, Herzogl, Briefarchiv^ Koncepte B, Minuta z napisem^ Ad 



Digitized by 



Google 



135 

regero PoloDiae, mutatione ad utrumąue cancellarium et Zborów -tk i, palatinum Graco Yiensein. 
4 May Anno 79 '). B^'8teriret. 

Maximo cum dolore percepimu» non permde S. Reg. M-ti gratiim 
accidisse, quod Celsitudo sua*) Gedanensium petitiones de pacificatione 
instituenda ad S. Reg. M-tem retulerit eoque potissimum S. Reg. M-tem 
offensam esse, quod intempestivius eiusmodi tractatio, cum iam Gedanen- 
ses omnem pacis salutisąue suae occasiouem variis tergiversationibus 
neglexissent , suscepta esse videatur et quod aliunde istud pacificandi 
consilium, quam a Cela. sua, quae ob aflplictiorem valetudinem rebus suis 
propriis superesse neque tantum abest, ut alienas et eas qiiidem .graviores 
gerero possit, profectum sit. Etsi autem Cels. sua per legatos suos suffi- 
cientes rationes sui consilii S. Reg. M-ti abuude expositura est, facere ta- 
men non potuimus, quin et nos hisce litteris rem ipsam paucis attingere- 
mus omneraque simul sinistram suspicionem apud S. Reg. M-tem a nobis 
removeremus. 

Non diffitemur eam esse nostri principis valetudinis rationem, ut 
grayissimam hanc Gedanensium causam nequaquam in se accipere vel 
utiliter quod in ea cum dignitate S. Reg. M-tis praestare possit; tamen 
cum Gedanenses id litteris suis a Cels. sua petere viderentur, fuerunt 
Cels. suae uniyersi ordines huius ducatus Prussiae, quotquot hoc tempore 
praesenti conventui Regiomontano intersint, authores et suasores, ut, quid- 
quid a Gedanensibus quantumVis intempestive petitum esset, ad S. Reg. 
M-tem Cels. sua sine mora referret et simul, quae illius ea de re esset 
sententia, requireret. Quod quidem consilium Cels. sua secuta rem omnem 
candido et simplici animo, cum amplius hoc suae invaletudinis tempore 
facere non posset, ad S. Reg. M-tem retulit, onmino sibi persuasum habens 
hanc qualemcunque voluntatis suae significationem S. Reg. M-ti non in- 
gratam futuram. Utinam autem ea esset Cels. suae valetudo, quam nos et 
precamur et optamusi non committeret profecto, uti ipsamet S. Reg. 
M-tas rectissime iudicat, quin exemplo sui parentis eminentiore officiorum 
genere fidem propensissimamque voluntatem suam S. Reg. M-ti et inclito 
regno Poloniae testatam faceret eique hoc difficili tempore res in Prussia 
turbatas integritati pristinae restituere conanti non modo re et con- 
silio praesto adesset, verum etiam omnia alia propensissimi ac fide 
lissimi vasalli abunde praestaret, quae hoc tempore ob illius Cels. affli- 
ctiorem valetudinem desiderari potius, quam a Cels. sua exposci posse 
videntur. 

Auxit autem nobis inprimis illud dolorem, quod ex responso S. Reg. 



Digitized by 



Google 



136 

M-tis intellexerimiis, ad S. Reg. M-tem relatum esse facultatem conscri- 
bendi militis in usus S. Reg. M-tis non esse factam in ducatu Prussiae, 
tum etiam commeatum Gedanensibus subvehendam non prohiberi, sed 
liberum permitti. Quorum utrumąue cum in nos solos vergat nosque 
comprimis apud S. Reg. M-tem eius rei accasati esse videamur, facere 
non potuimus, quin hac suspitione apud S. Reg. M-tem nos exolveremus 
eique hoc nomine innocentiam nostram paucis testatam faceremus. Bona 
itaąue fide affirmamus et Illustrissimo nostro principi et nobis in utroque 
magnam ab his, qui ad S. Reg. M-tem ista retulerunt, fieri iniuriam. 
Nam non modo factam esse facultatem conscribendi militis per universum 
ducatum, verum etiam omni opera et studio negotium istud adiutum, 
quod ipsi S. Reg. M-tis mandatarii testaro possunt. Sic commeatus 
omnesque communicationes et negotiationes cum Gedanensibus severe 
multoties interdictas et poenam in transgressores constitutam esse multo 
notius est, quam ut ulla probatione egeat. Quąre subiectissime atque 
humillime rogamus, ne patiatur S. Reg. M-tas clementissimum suum ani- 
mum a nobis aemulorum nostroram iniuria abalienari^ quin nos subditos 
et servitores suos subiectissimós, tam difficile onus in hac invaletudine 
nostri principis sustinentes, regia gratia, clementia et ope sublevet, tueatur 
ac defendet, et vicissim a nobis omnia expectet, quae a lidelissimis ac 
subiectissimis subditis praestari et possent et debeant. 

*) Powinno być 1577, jak z treści wynika. 
») Albrecht Fryderyk, 



115. Stanisław Żółkiewski do Zamoyskiego. Winniki, 14 lY 1577. 

Donosi o gotowaniu się na Tatarów; prosi o starostwo beizkie^ jeśli Za- 
moyski zostanie biskupem; o sprawach majątkowych, o dzierżawie Basińskie- 
go i kłopotach pieniężnych, 

Bibl, Ord. Zamoy. pL 70, AT*. /. Oryginał z podpisem własno ręczny my z pieczątką i adre- 
sem: Wnemu a mnie mciwetnu pana, panu i dobrodzieiowi JM. p. Janowi Zamoisckiemu 
z Zamościa, podkanclerzemu koronnemu, Belzkiemu, Knyszyńskiemu i Zameskiemu staroście, 
mnie mciwemu panu i siestrzencowi naliezj. W cząici druk, z tegoi oryginału Listy Żółkiew- 
skiego 1584—1620 (wyd. ks. Tad. J. Lubomirski, Krak. 1868; Nr, /, 



Mci wy Panie podkanclerzi. 

Sliizby moie nanissze zalieczain etc. 



Digitized by 



Google 



137 

W tech rzeczach około p. Pasynskiego tedym to miał na dobroy 
pieczj, iednom to zrozumiał s p. Pasynskiego, ze tego jmienia nie chcze 
dzierzecz s tym dodatkom arendy, bo powieda. ze: ,st raczę wieczej, nizli 
te pieczset zlotydi.** Bo dałem ia był WM. o tym znacz. Jednak i teraz 
posłie poń aby prziechał do Bełza i panu podstarosciemum ') dal znacz, aby 
poĆL piłnie posłał, ze sie s niem namówię znowu. W ynsycti rzeczach, 
o czymesz WM. pisacz raczył, tedy sie o tym staranie z dobrą cłięczią 
cziny, y około tego wyiazdu s p. Ołesnicldem, będzieli tego potrzeba. Jam 
tam był s p. Lipskiem zjmie, gdzie te wiesz posadzono, alie łiudzie po- 
wiedaią, ze krziwda wsiom Krołewskiem od Zamchu y tern wszjom, czo 
p. Pasynsky dzierzj. Owa sie nie opusczy żadna ocasia, by iedno czasz 
znosił, bo terasz mamy wyiazd pi-zecziwko Tatarom, ze wsistka slacłita 
wyiezdza i yam yuz syna ') posłał y sam za niem poiadę, a tam go stam- 
tąd do WM. posłie, zrozumiawszj, czo się do czego będzie miało; ałie 
o pewnycli Tatarecłi iuż pewnie a pewnie daia znacz i trwogi są. Dła 
Pana Boga, cyn WM. staranie z drugiemi o obronę, bocz iuz iedno o na- 
sze gronty idzie. Na Króla JM., i nie-na które pany łamentłi wielki 
o czwartą czescz, ze za nie obrony nimasz a starost pogranicznych ni- 
masz, iaka nam krziwda, Raszj etc. — Yesth tysz o WM. ta sława, ze 
WM. iestes byskupem krakowskiem '). Jesłisz to tak iuz przeirzenie i woła 
miłego Boga, proszę, racz mi WM. o tym oznaimicz, a iesłi zęby iuz to 
tak było, prose, racz ze tysz WM. pomniecz na mie, służebnika swego, 
gdyś WM. czas raczys miecz de tempore radzie y staracz się o mnie. 
Byskubstwo iest rzec wielka, a WM. iuz po urzędziech mało, a yabym 
Pana Boga prosił za WM. Starostwem Belskiem mógłbyś mie WM. na- 
prawicz, dum ubogi moi nieiako podniescz, za dobrodzieistwo WM. wiel- 
ką sławę sobie, a ya do smierczj i z dziatkami sługą. Jeslibysz to bis- 
kubstwo przi WM. nie było, tedy iednak prose nie zapominai mie WM. 
dła Pana Boga, bo wielkiem skody podiąJ w tech czasiech, włoczącz sie 
za temi pohanczy, a to i teras sie musze za niemi znowu wliecz z wielką 
utratą. Na syna Stanisława prose, abyś sie WM. frasowacz nie raczył, 
bo iest tego pilna potrzeba, aby zas WM. umiał powiedziecz, czo za spra- 
wa sam miedzy nami będzie, bo i dla tegom go sam zadzierzal nawięcej. 
Lwowska ziemia y Przemyslianie i Sanoczanie do Rohatyna, alie Bełzanie 
nie chczą dałiej Buska. Do sesczy niedziel postanowiliśmy liezecz. Pan 
Hałiczkj *) nie chczial iechacz, ani chcze, iakom WM. pirwej pisał, asz 
będzie miał wsistkie pieniądze spelna. Lanczuch WM. nie iest wyswobo- 
dzon, bo nie dostaie nan sesczjset zlotich, bo czom miał, tom potrawił, 
a za drugiem tisz kupił w jmienie bełskie] *) ziemi: dziedzictwo Mosków 
y Hatowicze*) z folwarczkem na roskazanie WM. Pan Podstarosczj tys 



Digitized by 



Google 



138 

pieniędzj ni ma, bo ich nie może dostacz, bo sam prze temy trwogami 
trudno pieniędzj dostacz, ze trudniej nie może bycz. P* Struś mi pienię- 
dzy nie placzj, tisiącz i pultrzecia sta zlotich i prose, abyś go WM. napo- 
mionocz raczył. O thę pieniądze, czo przi WM., nie śmiem sie przikrzicz, 
alie iednak, dla Pana Boga, miei WM. respekt na potrzebę i ubóstwo 
moie. S thym sie lasce WM. zalieczam, s kthorej prosse, abym nie byl 
opusczon. Datum w Winnikach die 14 mensis Aprilis Anno Domini 1671. 
WM. zawzdy zjczljwj j powolny sługa Stanisław Zolkjewski s/ar^- 
sta huski mp. 

*) Swiątoslaw Lipskie podstaroici helzki. 
•) Stanisiava^ póiniejszego kanclerza i hetmana, 

•) Właśnie w marcu 1577 umarł biskup krakowski Franciszek Krasiński (Bielski wyd. 
'597, str. 746), 

*) Kasztelan Jan Sienieński^ por. Nr, 104, ^) Wytarte, 
•) Mostków i HałowiciCf wsie w kilom, od Sokala odlegle. 



116. Jerzy ks. Słucki do Zamoyskiego. Sluck, 16 lY 1577. 

Powołując się na odpowiedź daną wysłańcowi królewskiemu^ prosi o je- 

dzianie łaski u króla, 

Bibl, Ord. Zamoy, pi, tig, Nr. 2. Oryginał t podpisem własnoręcznym^ z pieczątką 
i adresem jak Nr, no, 

W-ny Panie, Panie a szwagrze mnie zyclywie łaskawy etc. 

Za nawiedzenie zdrowia mego WM. wiełcze dziekuie y thimze oby- 
czaiem WM. od Pana Boga dobrego zdrowia ze wsseliakim s fortunnym 
powodzeniem na czassy długie wiernie miecz sprzyiam etc. 

W tycłi rzeczacli, o kthorych J. Kr. M. do mnie przesz p. Jana 
Droiowskiego *) wskazacz raczył, z checzia szwa wyssluchawssy, na tho 
wszysztko przezen-zem ku J. Kr. M. wskazał y tho s siebie pokazał, czo 
szie słusznie podacz mogło, z którego y WM. dostatecznie wyrozumiecz 
będzie raczył. O czym WM. wiedzącz, przed J. Kr. M. nassym mcziwym 
panem to opowiedziecz y mnie lasko u J. Kr. M. iednacz racz, prosse 
iako przyiaczielia. A ia tho WM. zadzialywacz powinien bede. Zatym 
sziebie zycliwey y powinney przyiazni WM. zaleczam. Dan z Słuczka 
dnia 16 Kwiethnia Roku 1577. 

WM. zyczływy przyaczeł y powynny sswagyer Jerzy Olielkowicz, 
Kxiąze Sluczkie, ręką swą subscripsit 



Digitized by 



Google 



J39 

*) Czyli Drohojrwski\ sekretarz królewskie posiany by I przez króla do ks. sluckiego po 
potyczką lo^ooo zł,, por. Nr. 112, 



117. Janusz Zbaraski wojewoda bracław. do Zamoyskiego. [V /577^)]. 

Arch. głów, warrzaw.^ Liber legationura internarum (oryginalny kopiaryusz podkancL 
Zamoyskiego z r. 1577),/. 72 — 7j; Bibl, hr. Tarnowskich w Dzikowie^ kopia z XVIII w. łegoi 
Liber, sir, 245; Bihl, Baworowskich we Lwowie (DissolMta\ kopia z r. 1812 z Ms. Dzików- — 
Druk. Pawiński. ŹródJa Dziej. IV sir. 138 «). 

Na wezwanie Zamoyskiego oznajmia^ gdzie i w których krajach Ta- 
tarowie spustoszenia poczynili. 

1) List ten bez daty umieszcza się w tern miejscu dlatego, Łe w Liber legat, {nieuporządko- 
wanym zresztą zbyt ściśle chronologicznie) zaraz po nim idzie list z datą p V 1577. Spustoszenia 
tatarskie działy stą na początku marca IS17 (por. Bielski, wyd. /8p7, str, 138). 

*) PV druku popiełniono parą pomyłek^ które tu sią prostuje. Powinno być: między 
Kijów i Białą Cerkiew; w Striczowie \zamiast Ariczowie); wojewody trockiego (zamiast 
łuckiego). 



118. Zamoyski do ks. Mik. Radziwiłła wojew. wileń. Bratyan, 16 V 1577. 

Poleca sprawą Jasieńskiego. Król chce skończyć rychło wojną gdańską i udać 
się na Ruś. Donosi o rozdaniu biskupstw i uchwaleniu poborów na sej- 
mikach generalnych. 

Arch. w Nieświeiu, Teka 307. Oryginał. Druk. w Arch. Domu Radziwiłłów (Scrip. 
rer. Pol. T. VIII) str. 8$ — 86. Na str. 86 wtersz 5 naUty sprostować iui zamiast tuź. 

il9. Anna Królowa polska do Zamoyskiego. Warszawa, 17 Y 1577. 

Daruje mu dochody z Knyszyna i Goniądza za lata przeszłe i r. rsil' 

Bibl. Ord. Zamoy. pi. 75, Mr. 3. Oryginał z podpisem własnoręcznym^ pieczęcią i adresem'. 
Wnemu panu Janowi Zamoyskiemu, podcauclerzcmu Corony Polskiey, starosczie Bełskiemu, 
dzirzawczi Kniszyńskiemu, Gh>niedzkiemu, wdzięcznie nam miłemu. 

Anna z laski Bozey Kroliowa Polska, Wielka Kzieszna Litew- 
ska etc. 

W-ny Panie, wdzięcznie nam miły. 

Chcącz okazacz zicnosc (j) y łaskę naschą przeczyw WM., za liatha 



Digitized by 



Google 



140 

prześle y na rok ninieyszy, to iest 1677, dochody wszielakie, które z dzier- 
żawy WM. s Knischina y z Goniedza skarbu naschemu naliezą, daruiemy 
y gdpusczamy, maiąc to o WM. huphanie, is będącz od nasz na then 
czasi li Lljcy laski y uczinaosczi wdzieczón, wszelaką uczinosczią y ziczuosczią 
ku nam y slugam naschim y thim, którzy nam radzi słuza y nam y przod- 
kom naszim służyli, okazowacz będzies racził, czo gdy będziem sznać od 
WM., !ia liata przisle łaską naschą uczinnoscz WM. pamiętać chczemy. 
A s tira zaolamy WM. bicz dobrze szdrowego. Dan s Warszawy d. XVII 
May Roku MDLXXVII. 

WM< zyczlywa Anna Królowa polska ssp. 

120 M. Mielecki wojew. podolski do Zamoyskiego. LwówĄokoło 2oV is7i^)\ 

Przesyła wieści o ruchach Tałardw, 

An/t. głów. warszaw.^ Liber lega tion U m internarum,/. ijS z nagłówkiem: Ebccerptum ex 
liltcriB PaliUini Podoliae ad Regni Poloniae vicecancellarium; i odpisy z tego Liber, por. 
AV, //;. Druk, Pawiński, ŹrMIa Dziej. /, IV str. lyc, 

' } Zawarła w tym tiicie bez daty wiadomość o jeńcach tatarskich schwytanych przez sługi 
starosty barskiego^ oraz wzmianka o tern, że pachoła tegoi starosty z nowiuami przejeidzało t^dy 
przed 4 dniifmi^ pokazuje^ że ten tu list był pisany w kitka dni po uniwersale tegoż starosty bar- 
skiego Mikołaja Buczackiego^ wydanym z Buczacza 12 V iS77y Źródła Dziej. IV str, Jjg, a na 
kł/l'ii ttłii ptsed listem Nr, 125^ w którym przypomina 2 swoje listy ze Lwowa — wiąc około 20 
majo tt Lwif-a/fd, 

121 Zamoyski do Albrechta Fryderyka ks. prus. Malborg, 22 V 1577. 

O odprawieniu postów Eilefiburga i Kirstcfidor/a, 

KrMewiec, Arch. państw, Herzogliches Briefwechsel. B. 2. Oryginał z podpisem w cząści 
itla^norf^c^nym^ z pieczątką) obok adresu inną r^ką', Ajcceptum 1577 den 25 May. 

III me Princeps et domine. 

l*r«i mea erga Ill-mam Cels. Yestram observantia curavi, ut G-si Dni 
Itnui5 Baro de Eilenburg et Sigismundus a KirstendorflF ąuaniprimum 
irxj)udireiitar. lU-tas Vestra de S. Reg. M-tis, afłinis sui amantissimi, vo- 
liintain bt. benevolentia erga se non dubitet. Illud ąuidem Reg. M-tas 
PKistimat consiliaros lU-tis Yestrae non satis magnam curam rerum regni 
n<: ip^ius M-tis ąuarundam, de ąuibus ad illos relatum erat, habuisse. 
S*'d Imec omnia plenius G-si lonas Baro de Eilenburg et Si^smundus 



Digitized by 



Google 



Ul 

a Kirstendorff referre poterunt. Bene diuqae valere lU-tem Yestram 
cupio. Datum Mariemburgi die XXII mensis Maii. Anno Domini 
MDLXXVII. 

Ill-mae Cels. Yestrae observantissimus loannes de Zamoście, regni 
Poloniae vicecancellarius, Belsensis, Knissimensis etc, capitaneus, m. p. 
suscripsit. 

122. Zamoyski do rady przybocznej księcia Pruskiego. Malborg, 22 Y 1577. 

Odpowiada na Nr. 114^ wspomina pogłoski o pomocy z Królewca danej 
Gdańszczanom^ zaleca wypełnić wolą króla- 

Arch. państw, w Królewcu, Herzogliches Brlefarchiv B, 2, Oryginał z podpisem w etą- 
ici własnoręcznym i dopiskiem innej raki obok adresu: Kcceptum 1577 den 25 May. 

Magnifici et Generosi ełc. Salutem elc, 

Libenter feci, ut tum litteras D-num Yestrarum ad Reg. M-tem 
scriptas illius M-ti diligenter perlegerem, tum etiam, quae in eandem 
sententiam D-nes Yestrae ad me scripserunt, illius M-ti referrem. Verum 
tamen quid alia ex parte audiatur, ac praesertim de navi quadam Regio- 
montana. qua milites quinquagmta Gedanum vehebantur, fracta, referre 
poterit D-uibus Yestris Mag. D nus Sigismundus a Kirstendorff^). Dent 
igitur operam D-nes Yestrae, ut quemadmoclum ipsae studio suo et 
observantia Reg. M-ti satisfacere contendunt, ita etiam alii, qui ia D-tionum 
Yestrarum sunt potestate, fide satisfaciant. Curent etiam, ut voluntati 
Reg. M-tis in aliis rebus, quas ex responso Reg. M-tis cognoscent, se 
accomodent. In me certę nihil D-nes Yestrae desiderabunt, quidquid in 
conciliando D-nibus Vestris favore et benevolentia Reg. M-tis efticere po- 
tero. Opto, ut Deus D-nes Yestras incolumes servet. Datum Mariem- 
burgi die XXII mensis Maii Anno Domini MDLXXVn^. 

Mag. D-tionum Yestrarum studiosissimus loannes de Zamoście, regni 
Poloniae vicecancellarius, Belsensis, Knissinensis etc. capitaneus menu 
propria. 

») Por, Nr, 12U 

128. Gdańszczanie do Zamoyskiego. Gdańsk, 24 V 1577. 

Proszą^ aby nakłaniał króla do pokoju, 

Arch. państw, w Gdańsku. Liber missivarHm XXVIIy 36^ fol. 120 — /22, s nagłów ' 



Digitized by 



Google 



142 

kiem: Dominid palaiino Cracoyiensi, palatiDO Sandomirlensi, Castellano Troceofti, Yicecancel- 
lario mulatis mutandis 24 may pod rokiem 1577. 

Magnifice generose ac gratiosissime domine. 

Quamvis pro consenranda communi tranąuillitate non ita pridem 
nostras litteras^) hortatu Mag. ac G-sorum dnorum loannis Kostka 
a Stemberg, palatini Sandomiriensis et Mariaeburgensis etc, ac loannis 
Zborowski a Zborów, castellani Gnesnensis, Ser-mae Reg. M-tis, domini 
nostri clementissimi, aulici exercitiis supremi praefecti atque Odolanovien- 
sis etc. capitanei, ad omnes et singulos inclyti regni Poloniae senatores 
obsequiose dederimus et diligenter ac obnixe petierimus, dignarentur in 
hac rerum perturbatione apud S. M-tem Reg., dominum nostrum clemen- 
tissimum, authoritatem suam gratiosissime intei-ponere et benigne inter- 
cedere, ut S. Reg. M-tas pluriś commune bonum, quam quicqnid 
hactenus offensionum intercessisset, plaris communem harum terrarum 
salutem atque huius civitatis incolumitatem, quam propositam vindicatio- 
nem, qua omnia pessum ire necesse sit, clementissime facere et ea consilia 
benignissime suscipere dignaretur, quibus omnes enatae offensae atque 
diflBcultates- sine publico incommodo et sanguinis humani fusione sopiri 
ac complanari possint; neque dubitemus, quin dictae nostrae litterae tam 
Mag. D-ni Vestrae, qaam reliquis etiam senatoribus, redditae fuerint: 
tamen cum hactenus nihil responsi allatum sit et nos interim cognoveri- 
mus S. Reg. M-tem has terras feliciter ingressam atque Mag. D-nem Ve- 
stram, quam pacis et publicae tranquillitatis prae caeteris amantem esse 
nihil ambigimus, praesentem latus M-tis Reg. claudere, intermittere nolui- 
mus, quin has nostras litteras ad Mag. Dnem Yestram quo possumus 
diligentiae studio daremus. Atque cum Mag. D-tio Vestra pro singulari saa 
prudentia facillime dispiciat, quo infelieitatis res communes progrediantur, 
praesertim cum S. Reg. M-tas (quod nunquam futurum speraveramus) 
arma adversus nos capiat, qui fidem, obedieatiam et subiectionem salyis 
iuribus et privilegiis nostris nunquam detrectaverimus neque etiamnum de- 
trectemus nec quidquam petierimus, quod in aequitate non esset positum, 
et praesentia incommoda atque difficultates potius temporum iniqnitati et 
fortuitis casibus, quos nullum humanum consilium providere potest, quam 
alicui rebellioni aut malevolentiao nostrae adscribenda sint: maiorem in 
modum et obnixe rogamus, obsecramus atque obtestamur, dignetur prae- 
sentium rerum slatum pro singulari sua atque eximia prudentia et aequa- 
nimitate diligenter expendore, et ita consilia sua benigne modt-rari, ne S. 
M-lis Reg. animus exdversariorum calumniis plus iusto iam accensus magis 
inflammetur, sed Dei benignitate et Mag. D-nis Yestrae intercessione atqtte 



Digitized by 



Google 



143 

patrocinio emoUitus, offensis omnibus remissis et rebus hisce dubiis ałquo 
controversis r^te ac pacifice compositis atque complanałis, nos fidelium 
subditomm loco habeat ot penes religionem Augustanae confessionis iura, 
privilogia, libertates et consuetudines nostras, abolitis quae in contrarium 
irrepserunt gravaininibus, clementissime coDsorvare dignetur, quemadmo- 
dum ea de re nostras littera^ ad S. M-tera Reg. humillimo studio 
dedimus, ne qaid in nobis ad recuperandam pacem desiderari pateremur. 
Hoc quemadmodigii ipsa aequitas exigore videtur. ita etiam ad amplifi- 
candas virtutes regias plurimum momenti adferet, et Mag. D-tio Vestra 
eam sibi prudentiae landem conciliabit, qua Deo inprimis iuvante, hoc 
exulcerato rerum statu et rebus per universum fermę orbem perturbatis 
atque concitatis pacem et tranquillitatem his locis, quod paucis liisce diffi- 
cillimis temporibus datur, restituerit. Et nos praeterquam quod eam 
Mag. D-nis Yestrae proponsionis gratiam studium et benevolentiam gratis- 
sima praedicatione nostra eztoUemus ac omnes nervos intendemus, ne in- 
gratis collata existimari possit, ita nos quoque inpostemm comparabiraus, 
ne a fidelium subditorum officio vel minimum recessisse existimari ullo 
unquam terapore possimus. Pro interriunciis quoque nostris, ut benigne 
intercedere dignetur, maiorem in modum rogamus, ut nobiscum ad harum 
diificultatum complanationem admitti possint. Eandem Mag. D-nem Vo- 
stram Deo salvam et incolumem, nos vero eius gratiae atque favori ex ani- 
mo commendantes etc. 

Proconsules, consules, scabini, centumviri et tota communitas regiae 
civitatis Gedanensis. 

*) z 4 V^ druk. jak Nr, loo p. G. 

124. Jan Fryderyk książę pomorski do Zamoyskiego. Szczecin, 25 Y 1577. 
Dziękuje za pomoc daną posłowi do króla i za dar pary koni, 

Arch, ministr. spr, zagranicz. w Moskwie. Metryka koronna. Kstąga XXI. Liber le- 
gationum Zamoyskiego z r. is^'; i 78, f. 71/ nagłówek: Dux Pomeraniae ad rcgru ylcecan- 
cellarium. 

Gonerose et Magnifice amice dilecte. Retulit nobis ad Reg. M-tem 
Poloniae, dominum affinem nostrum charissimum, ablegatus secretarius 
noster^), quantam in rebus nostris expediendis Gen. Mag. Vestra navą- 
verit operam. Pro qua Gen. Mag. Yestrae gratias summas habemus, 
eoque magis, quod insuper duos bonos equos nobis per eundem miserit, 
synceri et propensi erga nos animi testimonium non obscurum! De nobis 
yicissim Gen. Mag. Yestrae id promittimus, si quo modo gratificandi stu- 
dium erga Gen. Mag. Yestram re ipsa testatum facero possimu^, nihil nos 



Digitized by 



Google 



intermissuros operao diligentiaeąue. Interim Gen. Mag. Yestrae felici nt 
f mat tir va1etiidine et rerum omnium successu optamus utque negotia no- 
*stra, .^iciil haetenus fecit, sibi commendata habeat, obnixe petimus. Datae 
Stettini XXV die Maii Anno MDLXXVII. 

' ) Por. Nł\ c6 i 10$, 

125 M. Mielecki wojewoda podolski do Zamoysiciego. Gródek, 29 Y 1577. 

(kipowiada na lisi z i8 V wzywający do pośpiechu; powołuje się na 
poprzcdnit ^7v&j€ i czeka odpowiedzi i rozkazu od króla: posyła wieści o Ta- 
tarach: będzie czynił co czas ukaże a P. Bog nauczy; poleca Kuźmińskiego 
na miejsce Rotna na przełożonego nad działami, 

Arch, główn, warszaw, Liber IcgatioDum internaruro. {kopiaryusz urzędowy f, 139), 
kopie z łtitrgs w Bihl, Dzików, i Bawarów,^ por. Nr, 117. Druk, Pawiński, Źródła Dziej., IV^ 
sir, t7f)f gtiite Jtdnak naUiy sprostować: ujrzę czynić (zamiast widzę czynić); zasluionym ftłu- 
gt{ [zamtaiłi £a ^I Usznym Bługą). 

126 Hier. Sieniawalci, wojew. rusici do Zamoysiciego. Brzeżany, 30 Y 1577. 

Donosi o napadzie Tatarów i prosi króla o pomoc, 

Afih, i^h^i^n. warszaw, Liber legationum intcrnarum (/*. 141), Stąd kopie, por. Nr. iiy, 
ł^fuk. Puwiijski, J^ródJa Dziej. /. IV, str, 180. 

127. Albrecht Fryderylt Ics. Prusici do Zamoysiciego. Królewiec, 4 VI 1577. 
Wysyła na dwór królewski i poleca jednego ze swych radców, 

Aiih, pifn^l-v. w Królewcu, Herzog). Briefarchiv. Koncepto. B. Minuta z napisem 
ii (t'r^^K Ali Yiffcancellarium Regni loannem Zamoiski Illl-a die lunii Anno 77. Arch, mi- 
fł/sł, spr, itłgfartfcz, w Moskwie, Metryka koronna. Kstęga XXI, I^iber legationum Jana 
/Aim^nkiegi^ t\ r^-77 /* 78, f. 73. 

AHuTtus Fridericus, Dei gratia Marchio Brandeburgensis ac in 
Pnissia tic, Dux etc. 

Halut^Tii fic. Magnifice etc. 

Entiłjnes huius tomporis et diftlcultates rerum exposcere vic|entur, 
lit nnlłis <"iiiii 8. Reg. M-te, domino nostro clementissimo et afFine nostro 
diarissimo, saepius de rebus communicandum sit multaąuo sese ąuotidie 



Digitized by 



Google 



145 

procul dubio offerent, quae ad S. Reg. M-tem subinde referenda erunt. 
Quod cum non perinde semper commode per litteras fieri poterit, iniunxi- 
mus Nobili consiliario [nostro, fidelitei nobis dilecto]^) Melchiori a Diebes, 
ut aliquandiu in aula S. Reg. M-tis commoreretur, ut, quae nobis S. Reg, 
M-ti significanda venient, per ipsum commode facere possimus. Quo autem 
illic tutius agere possitj magnopere a Mag. Vestra petimus, ut eum sibi 
nostro nomine commendatum habeat eique sub patrocinio et protectione 
8ua inter familiares <) suos, maxime si in castris degendum sit, locum ali^ 
quem patiatur habere. Quo nobis nihil Mag. Vestra gratius facere poterit. 
Quam diu valere cupimus. Dątum Regiomonti Illl-a die lunii Anno 
MDLXXVn«. 

Albertus Fridericus subscripsit. 

*) Słów [ ] mema w minucie, *) W minucie familiarios. 



128. Trzej Senatorowie do Zamoyskiego. Obóz pod Gdańskiem, 8 VI 1577. 

Piolr Zborowski, wojewoda krakowskie Jan Zborowskie kasztelan gnieźnień- 
ski i Andrzej Firleja kasztelan lubelskie posyłają radę^ jak odprawić posłów 
mazowieckich. Piotr Zborowski nie mote przybyć do króla z powodu przy- 
gotowań wojskowych. 

Ar eh, głów, war ssaw, Liber legationum intecnarum /. ///; kopie póiniejsze oh. Nr, u6. 
Druk, FawiDski^ Źródła Dziejowe, /F, str, 186, 



129. M. K. Radziwiłł mar. nadw. iii do Zamoysiciego. Wilno, 10 YI 1577. 

Odpowiada na Nr. cc; dziękując za dostarczone odpisy przywilejów^ wyja- 
śnia^ dlaczego nie ustąpił z zastawionej dzierżawy Uciańskiej: przyśle nie- 
bawem dla traktowania o małżeństwo z siostrą, 

Bibl, Ord, Zamoy. pi, SSt Nr, 24, Oryginał z podpisem, i dopiskiem własnoręcznym^ z pie^ 
czątką i adresem zwykłym, 

Mczi-wy Panie podkanclerzy. Sluzby swe w laskę WM. zalecam etc. 

Za tak wielką laskę, którą mi WM. moy mciwy p. z osobliwey chenci 
swey w tey sprawie mey ku otrzymaniu tych widimusow pogorzalych 
przywileyow moich od króla JM., jakom to s pissania WM. y z ustney 

Archiwum Jana Zamoyskiego. 10 



Digitized by 



Google 



146 

powieści pana podsendka Nowogrodzkiego ^) wyrozumiał, pokazać raczył, 
wielcze dziękuję, bendąnc gotów s każdym czasem y na każde roskazanie 
WM. zasługo waó to WM. memu mciwemu panu. A jakom kęs przedtym 
do WM. pisał w jnszey potrzebie swey, to iest około dzierżawy Ucian- 
skiey *), zem sumy pieniendzy od pana Oscika ^), woiewody Mscisławskiego, 
nie przyi^, tak y teras posyłayąnc dlia tego do dworu krolia JM. tego 
służebnika swego, tosz WM. piszę, zem iey od niego przyiąc nie mógł, 
a to dła tey przyczyny, iszem roku nie miał, Idedy mi tę sumę pan wo- 
iewoda odldadac cliciał, bo w przywiłeiu krołia JM. Zigmunta Augusta S. 
pamienci iest opisano, isz ode dwu łiat do dwu łiat zastawnik tę dzierża- 
wę Ucianską trzymać miał, a miedzy tych dwu łiath niema być wykupo- 
wana; według Ictorego przywiłeyu zacłiowuiąc się, rok wylnipienia asz na 
przyszłe Świątki przypada, to iest w roku siedmdziesiąt ósmym. Zaprawdę, 
moy mciwy p., żebym był barzo rad pieniądze swe wzi^ clioca y przes 
roku, hy mię o to p. woiewoda przyiaciełslde uzyc cłiciał, ałie wiedząc, 
izem ia roku iescze na wykupienie tey dzierżawy nie miał, nie uzywaiąnc 
mię przyiaciełslde, na despect moy prawnie ze mną postempował, wszytko 
przes łisty urzędowe y woźnych ze mną postempował. Co ia widząc, 
prawniem tesz s nim postąmpił, a nie maiąc roku, pienięndzym nie przyi^. 
A isz w łiscie loroła JM. do mnie o to wydanym, iest dołożono: gdziebym 
sumy swey nie przyi^ y dzierżawy tey nie ustąmpil, abym przed krołem 
JM. za osm niedzieł stanął, tedy pokornie WM. mego mciwego p. proszę, 
abyś WM. decłarowawszy to krołowi JM., do tego przyłożyć się raczył, 
jakobym ia przy prawie swym zachowań był, a przes roku sumy nie 
przymował, a oney dzierżawy nie ustempował. Po rolni, bendzie-łi wołia 
J. Kr. M., ja rad s chencią pieniądze wezmę a dzierżawy ustąmpie, za co 
ossobłiwie WM. swemu mciwemu p. sluzyc bendę. A s tym się y powto- 
re wespół z służbami swemi WM. memu mciwemu p. załeczam. Dąn 
z Wilna 10 Junii 1577. 

Mamy sam trwóg nyemało dłia Thatar, wyęcz mussę trochę prze- 
włyecz, czom uczinycz umyssłył. Miałem był teras zaraz pana Mako- 
wyeczkyego*) posłacz do WM., który w zaczętey sprawje z WM. miał 
iuss sskonczycz. Othoss prze te nasse trwogij teras bycz nie mogło; 
skoro uczychnye, będzyess go tham WM. miał u syebye, przes którego 
wssistko dostatecznye do WM. wskażę, iakoby za zdanyem wssistkych 
przyiaczioł moych tha sprawa*) myędzy WM. a namy konczycz syę miała, 
a czo on z WM. concłuduje, tho będzye iuss da-łi-Bog rectum et firmum 
etc. Iterum załyeczam służby me w łaskę WM. mego mciwego p. etc. 

WM. mego mciwego p. sługa życzliwy Mykołaj Chrzisstoff Radziwiłł 
subscripsit. 



Digitized by 



Google 



147 

*) Józef Holcmnia, 

') Uctana, starostwo nie-grodowe vj powiecie wiikomirskim. 

•) Jerzy, *) Hieronim^ sekretarz królewski, 

*) Malieństwa Zamoyskiego z Krystyną^ por. Nr, 6$ i 130, Ślub odbył si^ dopiero 29 

XII 1577 w Białefy por, Wierzbowski, V. Lanreo, Var80vie 1887, str, 623/6 j 

130. Zamoyski do Mik. Radziwiłła Rudego. Malborg, 11 VI 1577. 

Sfara się o rękę Krystyny Radziwiłłówny, 

Archiwum XX, Radziwiłłów w Niefwieiu. Teka 307, Oryginał uszkodzony z pod- 
pisem własnoręcznym^ pieczątką i adresem: Illustri dno, dno NicoItO Badziwill, Duci de 
DubiDki et Bierze, palatino Yilnensi et M. Duc. Lit. cancellario etc. etc., dno obsenran- 
tissimo; dołączona ceduła własnoręczna, 

Oswyeczony mcziwy panie. 

Zalecziwssy uprzeyme a powolne sluzby swe elc. 

Byłem perplezus, yakom myal w tey sprawie postampicz: z yedney 
strony przypatruiącz sie, yz yest ważna y wyelka, zdało mi szie w niey 
postampicz nie przez ossoby iakie znaczne; w drugą stronę za tą laską, 
ktoram znal po WM. swem mciwym p., zdało mi sye z WM. sineere 
y directe w tem comumnicowacz, a potem w tem, czoby ad retinendam 
dignitatem tey sprawy należało, wyrozumiawszy wolą WM. mego mcziwe- 
go p. y JM. p. Marschalka % postampicz. Jakoż tak uczinye potem, bendzie- 
li do tego mego przedsiewzienczia wola Boża a laska WM. Teraz za con- 
fidentią o lascze WM. przypomnię tho WM., czom ku WM. memu mczi- 
wemu p. yescze in interregno pissal •) około postanowyenia mego, y w cze- 
mem laski WM. mego mciwego p. uzywal, proszę, yesli to wola Boża... 
pragnącz yako laski tak y pomocy moich mcziwych p., w czem proszę 
abym laskę y pomocz WM. znalazł, by WM., czoby sie WM. ij JM. p. 
Marssalkowj zdało, mi oznaymil, w czem yako, Bog mi swyadek, doga- 
dzam tełko woley Bozey y powinnosczi z domem WM., tak tesz bendę 
umyał przeciwko WM. tlio pelnicz, czo themu, ktoremu-bisczie WM. taką 
laskę pokazał], bendzie należało. S tem szie mcziwey , lascze WM. memu 
mciwemu p. poruczam. Dan z Malborku dnia XI Czerwcza Roku Bo- 
żego 1577. 

VM. swego mciwego p. uprzeimi sługa J. Zamoiski subscripsit. 

Cedziła własnoręczna: 
Pravie gdim ku VM. svemu mciwemu p. odpraviał*), prziniesiono 



Digitized by 



Google 



148 

mi list VM. mego mciwego p. s ceduła w niem. Która ceduła VM. mego 
mciwego p. tem vieczi mi sercza przidala, zem ku VM. tem confidentius 
pissal. A tak mczivego i resolutum odpissu, za zniessieniem się z JM. p. 
marsalkem od VM. mego mciwego p. czekam. Po declaraeij VM. nie za- 
niecham tego aperte uczinicz, czo dignitas domu VM. postulat i do czego 
mi TM. drogę podacz bendzie raczil. Z obozu 12 JuniL 
VM. swego mciwego p. sługa I. Zamoiskj. 

') Mikołaj Krzysztof Radziwiłł Sierotka. «) Por, Nr, 6$. 

') Dlatego to ta ceduła ma datą o jeden dzień późniejszą; ie ta ceduła (w Arch. Nieśw, 
przechowywana oddzielnie od listu) tutaj nalety^ okazuje Nr, 143, w którym powiedziano^ ie kore- 
spondowano w tej sprawie za pomocą ceduł własnoręcznych. 



iSl. Nuncyusz Wincenty Laureo do Zamoyskiego. Warszawa, 15 TL 1577. 

Zapewnia o przychylności duchowieństwa; nakłania^ aby wiódł króla do wy- 
siania posłów do cesarza Rudolfa; o poselstwie Pawła Uchańskiego 

do Rzymu. 

Arch, minist, zagrań, w Moskwie, Metryka koronna^ ks, XXI, Liber legationam ext.y. io6 
z nagłówkiem: Ab eodem nuntio Apostolico ad Mag. Regni vicecancellarium {poprzednio mieści 
sią z tejie daty list Laurea do króla), 

Ulustris et Magnifice Domine. 

Ego vero cum alias virtutes tuas semper magni feci, tum vero in ista 
tua apud Ser-mnm B/Cgem authoritate et Reipub. administratione yehemen- 
ter laudo animi tui moderationem, aequitatem ac prudentiam, qua secun- 
dum optimas veteresque Regni leges sua cuiąue ordini iura sarta tecta 
conservanda religiose curas. Et quamvis ipse sacris minime initiatus, 
quae tui ordinis sunt, antea magis studueris, nunc tamen, cum prope cla- 
vum sedeas, ad sapientis gubernatoris nutum totam Reipub. navem aequis 
oculis prospectas cunctis veetoribus aeque prospiciendo, itaque sacer etiam 
ordo te unice amat, diligit et summa caritate complectitur speratque se 
pia ac praestanti opera tua a iusto prudenteque Regę consecuturum, quae 
iniuria teniporum iura iam amisit. Qua in re magnam apud omnes no- 
minis landem profecto tibi comparabis. 

Et haec quidem intra Regnum recte omnia, extra autem desiderari 
videntur aliqua, quae si praetermittantur, cavendum sanę est, ne quid de 
summa dignitate Regis minueretur. Missi sunt tum ad Moscum, tum ad 
Turcarum Principem oratores. Designatus etiam, qui ad summum Ponti- 



Digitized by 



Google 



149 

ficem iturus est legatus. At Christianorum Imperator E;odtilfus(x) in eo 
piane negligitur, idque factum in gratiam ipsius Turcarum Principis iam 
nonnnlli snspicari incipiunt. At dicet aliquis: Regem a Maximiliano Caesare 
laesum faisse. Id tamen fatentur pauci, qui rerum gerendarum experien- 
tes sunt: „In nobilissimi etenim Regni ambitu suas quisque competitor 
partes tueri piane poterat, et eo promptius ipse Maximilianus ad id prae- 
standam appellere animom debnit, quo maiore dignitate 6t potentia caete- 
ris competitoribus antecellebat. Itaque tantum abest, ut ea in re ulli 
iniuriam fecerit, ut Ser-mo Regi Stephano existimationis et gloriae mirum 
in modum amplificandae causam dederit." Sed fac aliquo modo ofifensum 
Regem a Maximiliano Caesare; nunquid ea (quam decet) Imperatoris 
Rodulfi, optimi atque innocentissimi Principis, ratio non est habenda? 
praesertim cunctis ob ipsius Maximiliani obitum de regno controYorsiis 
iam sublatis. Itaque si quid est offensae, id totum pius Rex Christianae 
Reipub. dare profecto debet, praesertim cum Sanctissimus Dominus Noster 
pro suo munere proque totius Christiani orbis incolumitate veram pacem 
et animorum coniunctionem ab utroque Principe vehementer contendat. 
Praeclare igitur consultum erit maiestati Regis et huius Reipub., si primo quo- 
que tempore (ut id toties litteris et sermone nitor) oratores mittantur ad 
Imperatorem cum mandatis firmandae et stabiliendae in posterum concor- 
diae. Multa de eodem negocio ad Regem scribo. Quo igitur polles mag- 
narum rerum usu, memineris te aon latere neque abditum esse, sed in 
oculis clarissimi Regni atque in auribus omnium gentium et nationum 
esse positum. Da, quaeso, operam, ut in hac etiam re conficienda respon- 
deas magnae expectationis nominis tui. 

De Mag-tiae Tuae in Mag. Paulum Ychanski studio propensaque 
Toluntate non modo ipsi Ychanskio, sed R-mo etiam Primati, eius patruo, 
ea sum poUicitus, quae utrique referenda a me petieras. Non dubito ego, 
quin in Romana legatione, quae ad affinis tui ^) dignitatem tuendam et 
augendam spectant, omnia veri amici officia sis praestaturus, cum prae- 
sertim hoc nomine praeterquam quod Reg. M-tis amplitudinem curas, 
eodem quoque et universam Vchanskiorum familiam tibi perpetuo de- 
vinxeris. Quod si ad id mea etiam causa aliquid non gravatae addideris, 
curabo, ut huius modi officii Mag. Tuam nunquam poeniteat. Bene valeat 
Mag. Tua. Datum Varsaviae die XV lunii MDLXXVII. 

Mag. Tuae amicus studiosissimus Yincentius Laureus, episcopus Mon* 
tis regalis, nuntius Apostolicus. 

*) Pawei Uchańskie kasztelan beizki (Uchansciana / Ar. jg8)^ póiniefszy wojewoda bełzkt\ 
miał za toną Anną Katarzyną z Herhurtów^ która w listach swych do Zamoyskiego podpisuje 



Digitized by 



Google 




150 

stc powinna, sam zctś w Uście do Zamoyskiego z 28 V 1584 nazywa się jego szwagrem, O po' 
sehtwie Uchańskiego do Rzymu por, Uchansciana / Nr, 221 i ssąą, 

132. Zamoyski do profesorów włoskich. Malborg, 15 YI 1577. 

Zaprasza do nowej szkoły^ którą król urządza w Krakowie, 

Arch, minist, zagranicz, w Moskwie, Metryka koronna^ ks, XXI, Liber legationum, ext. 
{urzędowy kopiaryusz z r. iS77)i *• 99 ' nagłówkiem: Litterae ad profeBsores gymnasiorum Itali- 
corum theologiae, philoRppfaiae, logicae, ^linguae Graecae, iuris ciyiliB, artis medicae, linguae 
Hebraicae etc, hoc uno exemplo cnilibet seorsim ad anumqaemque professorem caiuslibet artis 
a Mag. dno vicecancellario Begni. 

S. Ea est doctrinae tuae; qaa tnm in alio genere litteraram, tum 
v6ro in primis in arte disserendi excellis fama, ut tna virtute gymnasium, 
quod nunc Ser-mus Rex noster accersitis nobilissimis quibusque doctori- 
bus condere instituit, illustrari maxime posse existimem. Hoc idem a me 
persuasus Ser-mus Rex noster cum ex8timaret, dedit in mandatis Q-so huic 
loanni Zamoiscio ^), ut te ad hoc gymnasium invitaret, tibi amplas et ho- 
norificas conditiones proponeret, quibus ad docendum in suo hoc novo 
gymnasio logicen^) yenias. Ab hoc non solum de stipendio et viatico, 
quantum id erit, verum etiam, quam praestanti Kegi non modo prudeńtia 
ac arte bellica, sed litterarum quoque scientia operam sis naYaturus et 
quam commoda in urbe quibusque immunitatibus ac quo iure, quidve 
deinceps ob navatam operam a Keg. M-te tibi sit expectandum, cognos- 
ces. Quae si ita tibi probabuntur, ut in animum inducas venire, effeci, 
ut tibi sine mora ulla ab eodem pecunia pro apparatu itineris et yiatico 
dari possit et deinceps, cum veneris, in carandis iis apud Reg. M-tem, 
quae tuam dignitatem et utilitatem pertinebunt, constans meum ac per- 
petuimi erga praeclaras disciplinas ac doctos homines studium tibi probare 
contendam. Fac igitur, tit quid apud te constitueris, mihi tum per Za- 
moscium, tum per litteras sine mora significes. Vale. Mariemburgi die XV 
mensis lunii Anno Domini MDLXXVII^ 

loannes de Zamosczie Regni Poloniae vicecancellarius, Belzensis^ 
Knissinensis, Zamecheusis capitaneus. 

>) Zoh, Zródla Dziej, /r, lyy: por, takie K. Morawski, Kierunki duchowe za Batorego^ 
Bibl. warazaw. 1891 /. /, str, 301 i powyżej Nr, 107 uw, 4. 

*) tV innych listach zamiast logicen było oczywiście philoBophiam, 'linguam graecano 

i t, p, 

133. Eibląianie do Zamoyskiego. Elbląg, 18 YI 1577. 
Dziękują za opiekę okazaną ich syndykowi; do rozkazów króla się zastosują; 



Digitized by 



Google 



151 

lecz proszą^ aby to im szkody nie przyniosło; będą traktować z ks. firtiskim 
o wartości nowych talarów; uniewinniają się z zarzutu, jakoby zabraniali 
szlachcie wolnego handlu z obcymi^ bo w tern tylko spełniali rozkazy króla. 

Arch, główn, warszaw, Liber Irgatioram internaram z r. 7577 podkanclerzego Zamoyskiego 
sir. J77; kopie późniejsze zob. Nr, 116; druk, Pawiński, Źródła dziejowe /. ///, r. 7*77, słr, 12^^ Nr, 
LXXX. 

184. Elblążanie do Zamoyskiego. Elbląg, 19 YI 1577. 

Przesyłają odpowiedź ks, pruskiego ^) w sprawie nowych talarów i proszą^ 

aby ich zawiadomiono^ co się o tern i o okrętach {zatrzymanych przez urzędników 

ks, pruskiego) będzie z jego posłami traktowało. 

Arek, główn, warsza-iv, Liber legatiorum intemarum z r, JS77 podkanclerzego Zamoyskiego 
f, 178, Druk. Pawinski, Źródła dziejowe /. ///, str, 130—131 ^), 

») Zob, Źródła Dziej. ///, 777. 

*) W druku opuszczono kilka słów: uayes aversae a Dobis fuerint ex quaereli8, klóre do' 
dać naleiy po słowach: ąuin tamen ab officiariis, a przed: peregrinorum. 

185. Zamoyski do Albr. Fryderyka ks. prus. Z pod Gdaiiska, 22 VI 1577, 

Posyła odpowiedź króla, 

Arch, państw, w Królewcu, Etats- Minister ium^ in. Oryginał z podpisem własnor^cz' 
nym^ śladem pieczątki t adresem, 

Dl-me princeps domine d-ne colendissime. 

OflEicia mea etc. 

Cum a R-mo episcopo Plocensi ^), collega meo, legatio Illmae Cels. 
Yestrae ad S. Reg. M-teni missa in castra esset, ad eam responsum S. 
Reg. M-tis remitto. Si quid praeterea mihi ab Ill-te Vestra iniunctum 
fderit, illi libenter operam meam navabo. Bene valeat 111. Cels. Vestra. 
Datae in castris apud Gedanum die 22 Mensis Junii Anno Domini 1577. 

Hlmae Cels. vestrae studiosissimus et obseąuentissimus loannes Za- 
moiski Regni Poloniae vicecancellariu3 subscripsit. 

') Piotr Wolski, kanclerz koronny, 

186. Zamoyski do kanciarza księcia pruskiego. Z pod Gdańska, 22 YI 1577. 

Posyła pisma królewskie i żąda przysłania pieniędzy; doniesie^ gdzie będzie 

można zobaczyć się z królem. 



Digitized by 



Google 



152 

Arch, pańsł, w Królewcu, Etatsmint ster tum ^ iii. Oryginał s adresem-. Mag. duO Ten" 
ceelao Schacho lU-mi principia in Prussia Ducis cancellario etc., dno amico observandissinio. 

Spectabilis et magnifice domine, arnice charissime et hpnorande. Sa- 
lutem et officiorum meoruni diligentem commendationem. 

Mitto D-tioni Yestrae responsum S. Reg. M-tis, mitto cautionem et 
qmetatationem ^). Pecuniam Reg. M-ti D-tio Vestra per hunc cubicnlarium 
mittet. Quod scribit D-tio Yestra se velle cum Reg. M-te coram ąuaedam 
communicare, subsistat D-tio Yestra paulisper Mariemburgi. Brevi illi ex 
castris significabitur, utrum eo Reg. M-tas sit ventura, an buc D-tio Ve- 
stra venire debeat. Bene valere D-nem Yestram cupio. Datae in castris 
ad Gedanum die 22 Junii 1577. 

D-nis Yestrae studiosissimus amicus loannes Zamoiski Regoi Poloniae 
vicecancellarius subscripsit. 

*) Wszystkie te, jakotet i inne akta tej sprawy oryginalne, z podpisem króla, zszyte są 
w jeden /ascykuł z obu listami NN, 13S i /J^. 

187. Zamoyski do włoskich medyków. Obóz pod Gdańskiem, 24 YI 1577. 

Prosie aby wskazali wysłańcowi królewskiemu uczonych włoskich^ ktćrychby 

można zaprosić do Krakowa. 

Arek. ministr. zagranicz. w Moskwie, Metryka koronna ks. XXI. Liber legatiODUm ext 
{spółczesny kopiaryusz z r. 1577)^/. 98 z nagłówkiem: Magnificofi Regni yicecancellariufi ad Hie- 
ronimum Mercurialem, Hieronimum Capeyactiam et Bernardinum Paternum') medicinae 
Doctores, singulis sub eodem tenore. 

Excellentissime domine et amice observantissime. 

Etsi nulla mihi cum Excellentia Yestra intercedit notitia aut familiaritas, 
quia tamen apud doctos et insignibus virtutibus praeditos viros, in quorum 
numero Exc. Yestram esse scio, facile etiam ignoti homines aequa omnia eon- 
sequntur, ad Exc. Yestram hasce litteras meas dare et in eius consilio, studio 
atque opera spem maximam ponere non dubitavi. Etenim Ser-mus hic noster 
Rex, cuius excelsae omnes et divinae sunt virtutes, inter alias cogitationes 
atque curas, quas continue tuendi atque omandi huius regni sui causa 
suscipit, vel in mediis aliarum gravissimarum rerum occupationibus ad 
excitanda optimarum artium litterarumque studia animum suum adicere 
Yoluit, quo scilicet regnum hoc suum belli simul pacisque praesidiis firma- 
tum clarum magis et stabile reddat. Ut autem facilius huic sui eximii 
voti compos fiat atque suorum animos cupidine huius quoque laudis incen- 
dat, gymnasium litterarium Cracoviae aperuit, in quo iis, qui cum egregia 



Digitized by 



Google 



153 

aliqaa nominis famaingenuas artes docebunt, amplissima praemia propo- 
8tiit. Noluit autem praetermittere^ quin in Italiam quoque, quain semper 
copia et ubertate ingeniorum floruisse bene novit, hunc G-sum loannem 
Zamoiscium Grimalam, secretarium »uum, ablegaret ^) eiqtie mandata daret, 
ut ex ea celebres aliquot et in docendi munere exercitatos viros ad ornan- 
dum hoc gymnasium suum honestissimis conditionibus evocaret. Intelligit 
iam opinor Exc. Vestra propositum Regis nostri, quod cum honestum 
andequaque et laude dignum sit, debet iure optimo ab omnibus bonis et 
ingenuis viris non approbari solum, sed etiam adiuvari. Quamobrem Exc. 
Yestram obnixe pęto, ut cum Zamoiscius hac de re Exc. Yestram conve- 
nerit ac consilium ab Exc. Yestra auxiliumque postulaverit, velit statim 
Exc. Yestra ei ostendere, quantum et litteris ipsis honestisque discipliuis, 
quas profitetur, faveat et Regis simul ipsius atque adeo omnium nostrum 
studio sit accensa. Neque vero diificile erit Exc. Yestrae ex tanto coetu 
doctorum virorum aliquos ingenio, doctrina et moribus excellente8 invenire 
Zamoiscioque proponere et verbis quoque eos efficacissimis ad suscipien- 
dam hanc provinciam iterque maturę capessendum impellere. Hoc si, ut 
spero, Exc. Vestra ea cura diligentiaque, qua par est, nobis praestiterit, 
magno inprimis rem litterariam nostram beneficio afficiet, deinde Ser-mi 
quoque Regis nostri animum propensum sibi benevolumque reddet. Sed 
et nos omnes, ad quos haec utilitas ex litteris est redditura, hanc officii 
benevolentiaeque in nos suae memoriam gravifisiniis semper animis recole- 
mus. Quod ad me attinet, dabo equidem operam, ut Exc. Yestrae, si qua 
in re opera mea utendum sibi esse proposuerit, omni officio studioque meo 
satisfaciam. Exc. Vestram bene valere opto. Datum in castris ad Geda- 
num die XXTTTI mensis lunii Anno Domini MDLXXVn. 

*) Hieronim Mercurialis {ur, jo IX rs^o w Forli^ f 13 XI 1606 w Bolonii)^ profesor me- 
dycyny w Padwie od r. 15^9% autor słynnego dzieła o gimnastyce w staroŁytności (por. Nr. rS2); 
Hieronim Capivaccio albo Capo di Vacca^ profesor medycyny (wener.), ur. w Padwie, f 1589; 
o trzecim adresacie^ który zapewne zwał się właici7vie Petrclla^ por, list tegot z 26 XII tsyy, 

*) Pór, Źródła Dziej. IV, 177 i powyŁej N, 132, 

138. Zamoyski do Karola Sigoniusza. Pod Gdańskiem, 24 YI 1577. 

Opisuje pokrótce swoje życie od powrotu z Wioch i wychwala króla Stefa- 
na^ który wyznaczył znaczną pensy ę dla Sigon.^ jeśli zechce zostać profesorem 

w Krakowie, 

Arch, ministr, zagranicz, w Moskwie. Metryka koronna t, XXI f, gg — lOi. Spółczesny 
Liber l^ationum Zamoyskiego z naglóiokiem: Carolo Sigonio') a magoifico vicecanceIlario 
regni. 



Digitized by 



Google 



j 



154 

S. Postqtiam ex Italia in patriam reyersus fiieram, variae me diffi- 
cultates exceperunt, qtiae eos excipere solent, qui eo loco nati sunt, ut ad 
Rempubl. accedere necesse habeant. Primum a patre in Regiam missas, 
inter secretarios domini Sigismundi Angusti regis eum tenui gradnm, ut 
et benevolentiam illius erga me cognoscerem et aditum mihi ad eas res, 
quae in vita civili et occnpata magnae exi8timanttir, aperirem. Nihilomi- 
nus tamen mihi litteramm studia recordanti, eae nimium exiguae et acer- 
bae prae illis suayissimis fructibus, quae ex litteramm iractatione percipi 
possent, yidebantur. Eo igitur semper mens mea spectabat, ut mihi redi- 
tum ad pristinum otium pararem, in quo longo meum litterarum tractan- 
darum desiderium explerem. Donatus post eram a domino Sigismundo 
Aupisto praefectura sine iurisditione *); suadente patre uxorem*) duxeram, 
ex Regia Reoesseram, iam tum mihi videbar in eum, quem diu intuebar, 
portum ex alto mari revectus. Neque tamen hoc mihi solidum ac diutur- 
num gaudium fuit. Praeter enim id, quod in Regiam, cum a rege bene 
merito revocarer, in dies ventitare negotiorum eorum, quae mihi commit- 
tebat, tractandorum causa necesse haberem, intra annum vertentem pa- 
trem amisi*). Rex beneficentissimus et gratissimus, quod diu in rebus 
belUcis patris mei opera fideli et utili usus fuisset, existimavit mihi deberi 
laborum illius praemia. Itaque idtro me altera praefectura Belsensi oma- 
vit*) Quae quidem praefectura numeratur inter primarias Poloniae prae- 
fecturas, sive vestigalia ipsa, sive iurisditionis in provincia regni non po* 
strema et nobilitate numerosa ac bellicosa florente amplitudinem spectes. 
Vixdum in possessionem bonorum praelecturae Belsensis miseram (?), cum 
uxorem propter summum pudorem et modestiam mihi charissimam amisi •). 
Exinde iurisditionis onus et diflEicultates sentire coepi. Paucos post dies ^) 
regem beneficum et liberałem erga me amisi. Omnes regem humanissi- 
mimi et ultimum regiae stirpis amisimus. Magnam Reipub. tempestatem 
omnes imminere yidebamus, dum vicinos undique potentissimos, alios no- 
stro regno infensos, alios non satis benevolos, dum huius saeculi avaritiam 
et ambitionem, dum nostrorum hominum intestina odia intueremur. Hoc 
in rerum statu caritas erga patriam longius, quam antę in animum induxe- 
ram, me traxit. Foedera civilia de tuenda in iuteregno Concordia ac 
comitiorum libertate et castitate ex veteri memoria repetita civibus meis 
proposueram, utque ea sponsione fidei ac obtestacione honoris et famae 
sancirent, persuaseram; copias, quibus; si quis extemus hostis patriam inva- 
deret, illi pro mea parte virili adessem, mihi comparaveram; tum alios 
conventus, tum ipsa comitia creandi regis — ita obscurus in iis non essem — 
obiveram. Inde ad regem Henricum advocandum cum in Galliam lega- 
rer munus illud non detractavi, ut laboribus meis comitialibus atque 



Digitized by 



Google 



155 

adeo civilibu8, velut extreinam manum imponerem. Legationem igitur in 
Galliam obivi, regem Henricum Cracoviam Lutetia Parisiomm deduxi. 
E,ex coronatus, ego ab ipso operae navatae praemium tertiam praefecturam 
Knissinensem fructuosam accepi'), satis iam mihi civilibus undis iactatus 
videbar. Rempub. pristinae tranquillitati restitutam eiusąue statum firmum 
iam et stabilem fore existimabam. Denuo propter praestantium artium et 
disciplinarum tractationem vitam privatam respicere coepi. Retinente me 
Henrico rege et prope invito, ex regia in Yoliciantim ^) meum praedium 
profectus sum. Pancos post dies ecce nova Reipub. tempestas ezorta; quid 
vero tempestas? naufragium prope ipsam. Aceepto nuntio de morte fratris 
Hem^icus subito in Galliam se recepit, omnia domi f orisąue plena periculo- 
rum erant, animis ex contentionibus priorum comitiorum imtatis, mode- 
stia prioris interregni sublata, candidatorum numero et ambitu aucto. 
Retractus igitur iterum ad ciyiles actiones comitiorum aestus pertuli, 
consilio et priyatis opibus patriam iuvi, cum copiis et in comitiis tuendae 
suflfragiorum libertatis causa et in finibus invadentibus Tartaris illi adftii ^^). 
Cum ex comitiis yariantibus sufPragiis ac dięsentientibas animis discessum 
esset, Solonis praeceptum secutus, latere in civili discordia non potui; cau- 
sam, quam iustiorem videbam, sive quis leges patriae sive illius incolu- 
mitatem spectaret, summa contentione tuendam mihi suscepi. Yenit Ser- 
mus rex noster dominus Stephanus Graco viam, solenni ritu inunctus est. 
Tum etiam otium illud meum toties me destituens, appetebam, Rex ad 
me amplissimum yicecancellariatus munus deferebat *^). Amici suadebant 
et obtestabantur: Reipub. statum nondum prorsus constitutum esse, nondum 
comitiorum dissensionem sublatam, republica fluctuante haud diutumum 
mihi et stabile otium, quod tantopere concupiscerem, fore; permanerem 
potius in excubiis et yigilia pro Repub., ad quam me toties fata ipsa revo- 
carent. Yictus sum amicorum consiliis, voluntati divinae cessi, munus 
a rege oblatum suscepi. Perfero igitur magistratus difficillimi gravissi- 
mos labores. Verum tamen in iis recreat me singularis regis optimi hu- 
manitas. Qui tantus est rex, ut non modo omnes aetatis nostrae princi- 
pes et reges superet, sed ne antiquis etiam illis regibus, quorum tu laudes 
ac praeclara facta saepe in veterum monumentis legis, concedat, sive 
prudentiam sive artem militarem consideres. Quod vero te, hominem doc- 
tissimum, magis in cius admirationem yertet, ita latinae linguae copia, 
omnium pulcherrimarum artium et disciplinarum, quas ego amo, tu tractas, 
scientia excellit, ut cum me cum illo confero, prope frustra tantum me 
studii et operae in litteris posuisse agnoscam. Mortuo regni aemulo, 
perduellem urbem**), quae sola superest, armis nunc ad officium reducit. 
Interim tamen longe maiora et sibi ac Reipub. christianae gloriosiora mo- 



Digitized by 



Google 



156 

litur. Ac primum omnium Spartam, quain nactus est, ornare studet, re- 
gni sui partes omnes constituere, disciplinąm veterem revocare, amissam 
prope a gente nostra bellicam laudem renovare studet. Ac ne litterarum 
quidem nostrarum et snaram oblitus est, amplissimis propositis stipendiis 
doctos viros Cracoviam invłtat. Es de rebus dum mecum consilia sua 
communicat, nolui pro veteri nostra amicitia occasionem praetermittere 
tui tanto regi commendandi. Itaque vide, quod fecerim: persuasi, ut tibi 
aimuum stipendium mille quingentorum talerorum assignaret, si Cracoviam 
ad docendas humaniores litteras venires. Quod meum officium nescio an 
alienum a tuis rationibus erit, a meo certę erga te a morę profectum est; 
considera ergo, quid tibi faciendum sit. Italiae fortasse et tuorum desi- 
derium, si venires, ferre te non posse existimas. Ex aitera tamen parte 
reputa, quam honorificum tibi erit tanto regi operam navare, praeter ma- 
gnitudinem stipendii in tanta, quae hic est, annonae vilitate, omamenta 
et commoda, quae deinceps a rege pro navata opera obtineres, quae in 
Italia tibi sperare non licet. Desiderium vero Italiae et tuorum tibi mi- 
nuet, tum Cracoviae urbis commoditas, tum hominum gentis tuae frequen- 
tia, quae etiamnum magna est, tum doctorum virorum, qui istic una tecum 
yenirent, familiaritas, tum discipulorum, quos in Polonia habes, multitudo. 
Postremo haberes me, qui ut antę in adolescentia pro dignitate tua pu- 
gnavi^*), ita et nunc omamentis et commodis tuis studerem. Itaque de 
conditione hac tibi per me a rege potentissimo impetrata, etiam atque 
etiam consideres, quid statuas. Quid vero statueris, certiorem me quam 
primum redde, ut in animum facere induxeris. Me certę tibi pristinam 
benevolentiam meam longo, ut te vidi, temporis intervallo testatum esse 
non poenitebit. Yale. Datum ex castris ad Gredanum 24 lunii, anno 1577. 



*) Por. Nr, /. UW. 2, 

') T, j\ starostwo zamechsktćy które dostał 2C XII 1570 {por, pod tą datą akt w Do- 
datkach). 

») Anna^ córka Hieronima Ossolińskiego^ kasztelana sandomierskiego. 

*) 4 IV 1572. por. Nr, 22, uw, 4. *) S IV 1572, *) 14 i^ /57^- 

^ 7 VII 1572, 8) /2 /F iS73^ 

») Wolica Sitaniecka 7 wiorst od Zamościa^ lub Wolica Brzozowa 21 wiorst od Za- 
mościa odległa, 

*•) Por, Nr, 79, 

") 16 V 1576 {J>or. akt w Dodatkach\ 

»») Gdańsk. 

*•) W czasie rywalizacyi Sigoniusa z humanistą Franciszkiem Robortellim na uni^ 

wersytecie w Padwie, Por, W. Nowodworski, Lata szkolne J. Zamoyskiego, Kraków 1900 
str. 21—2, 



Digitized by 



Google 



157 

189. Zamoyski do Marka Antoniego Murata^}. Pod Gdańskiem, 24 YI 1577. 
Wyraża uznanie dla jego nauki; prosi wysłuchać wysłańca królewskiego. 

Arek, ministr, zagranicz. w Moskwie, Liber legationum Zamoyskiego r, 1577. f. 102^ z na- 
glóibkietn: M. Antonio Mureto a Mag. yicecancdlaTio Begni. Druk, M. Ant. Mureti T. C. 
ac civiB Bomani epistolae, Ooloniae Agrip. 1580/. j; toi: Ingoktadi r. 1584 str, 176 z nagłów- 
kiem: loannes Zamoscius Begni Poloniae yicecancellarius Belsensis, Knyszynensis, 2iamehen- 
818 Capitaneus etc. M. Antonio Mureto. Przedruk-. J. Bandtke, Obrona Jana Zamojskiego 
przy Otwarcia szkoły nauk prawa i administracyi. Warszaw. 1811. Tlomacz. polskie w Czaso- 
piśmie nauk. księgozbioru Ossolin. 1830, IV^ str, 3, 

Tum ex constanti fama, tum ex scriptis tuis, quae in lucem a te 
edita manibus omnium ob eorum elegantiam teruntur, cognovi, ąuantus 
sis in litteris. Facile igitur tua virtus me, etsi tanto locorum intervallo 
a te remotum et eum, qui te nunquam viderim, in tui amorem trahere 
potuit, cum et ipse ęas^), licet earum ignarus ac in vita civili )ccupa- 
tus, amem. Id tibi litteris hisce meis breviter significare volui. Plenius 
vero ex Generoso loanne Zamoscio, Ser-mi regis nostri secretario, qui 
istuc a rege missus est, cognosces, cui tu fidem in iis, quae tibi nomine meo 
nunciabit, adhibebis et me tui amantem redamabis. Vale. Ex castris ad 
Gedanum die 24 lunii Anno domini 1577'). 

*) Sławny humanista urodzony 12 IV 1526 w Mur et pod LimogCy umarł 4 VI 1585 
w Rzymie, 

*) Zamiast esBjest w Ms. litteras et. 

•) W spółczesnyck drukach podano inną dat^ HI Cal. Julii MDLXXVIT, zapewne przez 
pomyłką zamiast VIII Cal. lulii, cohy zgadzało sią z datą^ jaką ma Ms, 

|40. Zamoyski do Fuiwiusza Ursyna \ Pod Gdańskiem, 24 YI 1577. 

Dziękuje za tyczliwe względem siebie usposobienie. Szerzej powie wysłaniec 

królewski. 

BtbL watykańska, Ms, Vatic, Nr, 4103 ^ fol, 47, Oryginał z adresem: £xcellentissimo do- 
mino Fulyio Ursino, amioo charissimo et honorandissimo. Arch, min, zagranicz, w Moskwie, 
Metryka koronna XXI, Liber legationum ext. Zamoyskiego z r, 1577 f, 102, z nagłówkiem: 
FuWio Ursino ab eodem Mag. vicecancellario Begni. Druk, T. Wierzbowski, Materyaly do 
dziejów piśmiennictwa pol. t, /, Nr, 311 (por, Przezdziecb', Wiad. bibl. s. 40), 

S. Ex scriptis tuis tum iis, quae antę videram, tum, quae nuper ad 
me Ticinus*) noster mi sit, cognovi tuam exquisitam linguae latinae scien- 
tiam ac in omni alio genere litterarum doctrinam. Cognovi etiam ex 



Digitized by GoOglC ■'"'^^ 



158 

Ticino nostro me hoc nomine, ąuod litteras amem, a te amari. Faten 
necesse habeo me omnis eraditionis ezpertem esse, ut qui assidue actioni- 
bu« civilibus occupatus sim. Profiteri tamen audebo me non ita prorsus 
radem esse, ut nesciam, quantae utilitates ex litteris ad humanum genus 
proveniant et ąuantum doctis viris tribuendum sit. Nec vero etiam ita 
inhumanus sum, ut ad certamen benevolentiae provocatus non libenter 
descendam. Arno igitur te et plurimi facio, ut hominem doctrinae laude 
praestantissimum, redamo ut eum, qui me ultro benevolentia complezus 
sis. Verum de meo erga te amore pluribus ex Generoso loanne Zamoisćio 
Grymala, Ser-mi Regis nostri secretario, qui istio a Regę missus est, 
cognosces. Cui ut in omnibus, quae tibi nomine meo nunciabit, fidem 
adhibeas, rogo. Yale. Ex castris ad Gedanum die XXIV mensis lunii Anno 
Christi MDLXXYIL 

D-tionis Yestrae studiosissimus lohannes de Zamoście, regni Poloniae 
yicecancellarius, Belsensis, Ejiissinensis, Zamechensis capitaneus manu sua 
subscripsit. 

*) Fulvio Orstnt\ filolog i badacz staroiytności, ur, I52g w Rzymie i tamie f tóoo, 
») Por, Kr, 28 UW. 2, 

141. Krzysztof Radziwiłł łietman polny iit. do Zamoysiciego. Wilno, 28 YI 1577. 
Życzy powodzenia w zamiarach^ przesyła wiadomości o wojsku moskiewskiem. 

Bibl, Ord, Zamoy, pi, 55, Nr, 9, Oryginał własnoręczny z adresem: Wncmu Panu P. Ja- 
nowi Zamoyskiemu z Skokowek, podkancHerzemu koronnemu, staroście Bełskiemu 7 Knyszyń- 
skiemu etc, panu a prziiacielowi mnie wielce łaskawemu naliezy. 

Wny Panie, Panie a przyacielyu mnie wielce łaskawy etc. 

Przyachawszy sam na czas mały do Wylna dlya odprawy skarbu 
J. Kr. M. s zolnyrzow mych, zoczyłem owdzie pacholię VM. mego mczy- 
wego pana, któremu rozumieyąc tym lystem mym mało ciężaru w drogę 
przydać, cliętniem go rat ku VM., memu mczywemu p., napysał, dołia- 
dawszy się tego, pocz przyieszdzał, życząc tego wiernie uprzymym sercem 
VM. memu mczywemu p., aby Pan Bog coepta fełiciter prosperet etc ^). Na 
ten czas nie mayąc nyc ynszego ku VM. pysac, słuszby me uprzymie 
zyczljrwe y powołne w łaskę VM., swego mczy wego p.., pyłnie załiecam, o to 
prosząc, abym według obietnyc VM. zawsze nieodmienie w niey był cłio- 
wan u VM. mego mczy^^ego p. Dan z Wyłna 28 lunii Anno 1B77. 

WM. mego mczywego p. uprzymie zyczływy sługa y przyacieł Krzy- 
sztow Radzywył etc. ręką sswą. 



Digitized by 



Google 



159 

lesly się to VM. zda, racz to VM. powiedzieć Kjolyowy JM., ze się 
iescze nygdziesz ze Pskowa woysko moskiewskie nie ruszyło y samego 
Moskiewskiego iescze tam niemasz. Wszakże skoro przybędzie, będę wie- 
dzyal o nym y o tym, gdzie się s tym woyskiem obrocy; a kaze-li J. Kr. 
M., dam o tym znać nie mieszkaiąc J. Kr. M. 

*) Mowa tu o zamiarach tnaUeńsłwa Zamoyskiego z Radziwiłłówną^ por. Nr, I2g i 130, 

142. Zamoyski do nuncyusza Laureo. Pod Gdańskiem^ 3 YII 1577. 

Odpowiada na Nr, i^^i^ skarży się na nieprzyjazne postępowanie w krajach 
cesarza do którego pośle się postów. Na koszta podróży wyznaczy się 
Uchańskiemu nie więcej jak zwykle. Opisuje potyczkę z Gdańszczanami 

pod Latarnią, 

Arch, minisł. zagrań, w Moskwie, Metryka koronna^ t, XXI. Spółczesny Liber legatio- 
num ext. Zamoyskiego z r, i577lS,f, io8 z nagłówkiem: Magnificus regni YicecanccIlariuB ad litteras 
einsdem nuntii respondet. 

R-me domine, arnice charissime et observandissime. 

Officia mea R-mae Dni Yestrae commendo utque diu bene R-ma 
D-tio Vestrą valeat ąc illi prospere omnia eveniant, Deum precor. 

Utinam aliąuod insigne commodum ex me ad ecclesiam Dei provenire 
posset, eiiis certę causa mortem etiam oppetere non dubitarem. Verum 
tamen pro meis parvis viribus meam illi pietatem probare non desinam. 
Solabor me vero exemplo pauperis illius mulieris, cuius animum pium in 
tenui re Salvator noster aliorum divitiis praeposuit. 

Ab amicitia Caes. M-tis M-tem Reg. video non refugere, etsi 
illa Reg. M-tem moveant: excuti illius tabellarios, qui ditiones Cąes 
M-tis attingant, armorum venditionem Polonis interdictam esse, pedites 
quosdam, qui conducebantur a nonnullis senatoribus Regni ex Hungaria ad 
usum belli Gedanensis, captos et supplicio affectos esse. In quibu8 triginta 
pedites fuere ex iis, qui meo et Magnifici domini palatini Podoliae ') no- 
mine conscribebantur. Efficiat igitur R-ma D-tio Yestra, ne hi velut obi- 
ces opponantur, qui Reg. M-ti animum ad redeundum in gratiąm promptam 
morentur. Is tamen est Ser-mus Rex, qui iudicare sciat, quantum S. Sedis 
Apostolicae autoritati, quantum utilitati publicae tribuere debeat. Mittet 
igitur legationem ad Caes. M-tem, quam primum de addendis qui- 
busdam novis capitibus ad pristina cum Austriaca familia foedera consti- 
tuere legitime morę maiorum ipsi lijcebit. 

Mag. Paulo Uchanskj *) Reg. M-tas pro viatico tantum dabit. 



Digitized by 



Google 



i 



160 

quantum aliis legatis dabatur, quod illius M-tas a pristino morę recedendum 
nulla in re arbitretur. Aliis vero rationibus quoqtie, qaando se occasio 
obtulerit, dignitatis illius et fortunarum amplificandarum pro opera navata 
Jleg. M-tas ipsi satisfaciet. Nec ego etiam uUas occasiones praeterire pą- 
tiar, quominus pro homine et pulcherrimis animi dotibus instructó et mihi 
affinitate coniuncto S. Reg. M-ti supplicem. 

Heri Germani nostri, qui erant cum Weiero ') inter marę et Lenivcam, 
Istulae fluminis partem, a castris regis ad 8esquialterum milliare positi, rem 
non bene gesserunt. Excubias agebant illorum triginta. Quorum vel 
fraude vel negligentia factum est, ut cum hostes ex urbe ac propugnaculo 
maritimo antę auroram advenissent, non prius eorum adventus cognosce- 
retur, quam ad sopitos reliquos accessissent. Germani nostri segniter rem 
gesserunt. Poloni centum tantum quinquaginta pedites cum iis erant. 
Qui longius coUocati a flumine ad hostes accurrerunt eosque submovere 
conabantur, a multitudine hoslium occisis non paucis deinceps reiecti sunt. 
Hostes alii illos persequebantur non valde longo intervallo, alii aliquot 
bombardas ex litore in flumen Lenivcam deiecerunt. Accurit Andreas 
Circasius cum paucis Polonis equitibus, hostes persequentes nostros repulit. 
Uli coniuncti cum iis, qui ad ripam erant, reicere conabantur equites. 
Sed ubi animadverterunt Casanovium*) in subsidium nostris laborantibus 
cum equitibu8 hastatis advenientem, cum trepidątione in naves salire coe- 
perunt ita, ut una earum submergeretur, utraque ex parte ad centum caesi. 
Nonnulli Germani, qui Beg. M-tis stipendia merebant, ad hostes transiere 
ac in his quidam bombardarum director. Reg. M-tas castello, quod erigit 
in monte urbi imminenti, perfecto praesidioque imposito, quod assidue qua- 
tiat muros ac aedificia urbis tormentis, propugnaculum maritimum oppu- 
gnabit. Spes est divino auxilio M-tem Reg. illo brevi potituram. Bene 
diuque R-mam D-nem Yestram valere cupio eique officia mea iterum 
commendo. Datum ex castris ad Gedanum III mensis lulii. Anno Do- 
mini MDLXXVIL 

^) Mikołaj Mielecki, 

y Starosta drohobycki, wysłany w poselstwie do papieia^ por, Wierzbowski, Uchansciana^ 
JIJ^ 2g2 i powytej Nr, jjr uw, /. 

') Ernest Wąferj starosta pucki. 

*) Marcin Kazanowski^ por, Pawiński, Źródła Dziej. ///, 17 3 • 

148. M. Radziwiłł wojew. wileńsici do Zamoysiciego. Wołkowysk, 11 YII 1577. 

Makowiecki przedstawi odpowiedź Radziwiłłów (w sprawie starań Zamoyskiego 
o rękę Radziwiłłówny), Prosi o wiadomości o zdrowiu króla i wojnie gdańskiej. 



Digitized by 



Google 



161 

BibU Ord, Zamoy, pi, S5i ^f- 2/. Oryginał z podpisem własnoręcznym i adresem 
zwykłym, 

Wny Painie a prziyacielia mnie wielcze łaskawy. 

Nie chce WM. pana, wielkimi sprawami zabawionego, zabawyac pi- 
saniem moim dalszym, zvlaszcza w tey rzeczy, o ktorey WM. do mnie, 
a ya do WM. pisaliśmy ceduły rękoma naszymi ^), alie referuyę się wszitek 
na p. Makowieczkiego •), który s thym ku WM. yedzie od pana marszał- 
ka 3). y odemnie, czego wierzę, ze go łaskawie słuchać y iemu wyarę dać 
raczysz, yakoz o tho WM. proszę. S thim życząc WM. od Pana Boga 
dobrego a fortunnego zdrowia, pilnie się z wiecznie uprzimymi służbami 
moimi lasce WM. zaliecam, a pilnie proszącz, czoby sie mnie godziło wie- 
dziecz, abyś mi tho z laski swei WM. roskazal komu napisać, a zrlaszcza 
o zdrowiu pana naszego J. Kr. M. y o powodzenyu rzeczy J. Kr. M. tham 
u tego Gdańska, a ia thoWM. zaslugować będę powinien, panu a przyia- 
cielowi swemu wielcze łaskawemu. Datum z Wolkowyska die 11 Julii 
roku 1577. 

VM. zjczlJYJ a yjecznje uprzjmj przjjaczjeł et servitor }&,ykołaf Ra- 
dziwiłł \o]e7Voda Yjlenski etc. ręką ssvą. 

*) Porów, ceduła przy N-rze 130, *) Moie Hieronim, for. Nr, 30 , 130 i 147. 
'). Marszałek nadworny litewski, Mikołaj Krzysztof Radziwiłł, 



144. Albrecht Fryderyk ks. prus. do Zamoyskiego. Królewiec, 23 VII 1577. 
Wsławia się za kupcem Fuchsem, 

Arek, państwowe w Królewcu, Herzogl, Briefwechsel, Koncepłe B. Minuta z dopi- 
skiem a tergo: Ad yicecAncellarium 23 lulii Anno 77. Begititeriret. 

Albertus Fridericus etc, 

Emit praesentium exhibitor, subditus et servitor noster Matthaeus 
Fuchs, frumenta quaedam Thorunii, quae ut commodo navigio per Istulam 
fluvium huc demittere possit, securitate S. Reg. M-tis, domini nostri 
clementissimi et aflGnis charissimi, opus sibi esse existimavit. Rogamus 
itaąue amice, ut nostra causa memoratum servitorem nostrum sibi com- 
mendatum habeat efficiatąue, ut non tantum de eiusmodi securitate ipsi 
prospiciatur, sed etiam ut naves suae hinc inde navigando sibi salvae con- 
serventur. Fąciet nobis rem gratam etc, 

Archlwam .Tana Znmoyskicgo. 1 1 



Digitized by 



Google 



162 

145. Zamoyski do K. Radziwiłła hetmana polnego lit. Z pod Głowy 2 VIII 1577. 

Król zgodził się, aby poczt jego powiększyć. Winszuje szczęścia, jakie miał 
7v potrzebie z nieprzyjacielem. Król nadał mu po cjcu dożywociem starostwo 
borysowskie z uwolnieniem od opłat do skarbu. 

Archiwum XX. Radziwiłłów w Nieiwieku, Teka Nr, J07. Oryginał s podpisem wła- 
sner^Łnym^ z pieczęcią i adresem: JWnemu Panu, P. Christophowi Radzi wiło wi, Kiązecziu 
nu Dul>riikach y Bierzach, hethmanowi polnemu y podczaszemu W. X. Litewskiego, starosczie 
BoryBD^Y^kiemu y Soleczkiemu, panu a przyaczielowi mnie mcziwemu. 

JWny Mcziwy Panie podczaszi. 

Zaleczam uprzeyme y powolne sluzby swe etc, 

(.■zo my WM. raczył pissacz około sczyagnienia swego, thedym tłio 
mini na pieczy y chczyałem w tym z Królem JM. mowicz, ale JM. Panu 
Troezkiemu ^) zdało ssie o tho staracz, zęby poczth u WM. tąm przyczi- 
nicx, II a czo Kroi JM. lathwie pozwolił y do pana podskarbiego W. X. 
Litewskiego*) pissacz rosskazal, zęby tam zarass WM. pieniędzy dał. Gra- 
tolor WM. tego szczesczia y tij posługi, którą tam WM. mayancz potrze- 
bę z iiieprzyaczielem 3), w takowim niedbalstwie drugich uczyniez raczył, 
zycssancz tego ym daley, tim wienczey, czoby było z nieśmiertelną sławą 
;3af:znego domu WM. Czo szie tycze Boriszowa*), iako przed tim Kroi 
JM. ńiil ssie do tego przywiescz, zęby WM. za zywotha JM. pana Oycza 
Kswogo a niego nie respondował, tho terass za staranim moim nye tilko, 
poky JM. pan Ocziecz WM. zyw, ale do żywota WM z lasky Króla JM. 
iłuoflzitj WM. od tego wolnim, ze z niego nye trzeba bendzie WM. nicz do 
skarbu Króla JM. dawacz. Na czo postaram ssie, aby bił WM. besz 
nmJGskania listh Króla JM. posłań *). Z tym zaleczam uprzeymie życzli- 
we y powolne sluzby swe do lasky WM. swego mcziwego p. Datum 
% obozu u Głowy 2 dnia Syerpnia Roku Pańskiego 1677. 

VM. poYolni prziacziel sluzicz gotów J. Zamoiski ssp. 

'j Eustachy Wołłowicz^ podkanclerzy litewski, 

») Wawrzyniec Wojna, «y Por, Nr, 146, 

* \ Miasteczko i starostwo nad rzeką Berezyną. 

^) Por, list króla do Mik, Radziwiłła ^ wojewody wileńskiego z c Tli IS77 w sprawie prze- 
i-munta starostwa Borysowskiego na syna Krzysztofa^ x. PolkoWi»ki, Sprawy WOJ. Stef. Batorego. 
Kraku vr, 1887 Nr. XLV, str, 67, 

146 Zamoysici do M. Radziwiłła Rudego. Z obozu u Głowy, 3 YIII 1577 
O srimiku wołkowyskim; chwali czułość syna Krzysztofa Radziwiłła w po- 



Digitized by 



Google 



163 

irzebie inflanckiq\ król chce zdobywać Latarni. O nadaniu Bory sowa 
' (por. Nr. 14^); O Mereczu król rozstrzygnie dopiero na Litwie. 

Arch, w NieświHu. Teka 30%, Oryginał. Druk, w Arch. Doinu Radziwiłłów (Ser. rer. Po - 
łon. Tom VII!) Kraków 188 S\ str. 86, gdzie w wierszu 3 zamiast z nowe] wiary powinno być 
z nowej miary. 



147. M. K. Radziwiłł marsz. nadw. lii do Zamoyslciego. Nieśwież, 12 YIII 1577. 

Makowiecki szerzej opowie wszystko. O niebezpieczeństwie od Moskwy. Z po- 
wodu złego zdrowia nie może przebywać na dworze. O braciach snjoych Al- 
brechcie i Jerzym. 

Bibl. Ord. Zamoy. pi. $5 N^* ^3* Oryginał własnoręczny z pieczątką i adresem: JM. me- 
mu mcziwemu P.P. Janowi Zamoyskiemu Podkanclerzemu Ck>ronnema do rąk wlasnycb. 

Moy Mczywy panye podkanczlyerzy etc. 

Krotcze pyssę do WM., bo y sam WM. mass czó s sobą czinycz, 
dlugych listów nye czytaiącz, y pan Makowyeczky *) ustnye z WM. 
wssistko rozmowy. Nicz w thym nye wątpyę, ze WM. tess nyeczo dass 
zdanyu wssistkich przyacziol, zaczyna nas barziey sobye sposobyss ku 
służbom swym. Dawniey radbych go był do WM. posiał, alye sam nyech 
wyświadczy, yeslym syę sam tanczem bawyl, albo iaką dobrą mysbą; 
y teras atho mussę wsiadacz (choczia Bog wie, iako my zdrowye śluzy), 
bo iuss Moskiewsky nye zarthuje; o czym ya pysacz nye chczę, są dru- 
dzy, którzy tho tham WMcziam oznaymują. WM. tham sna mało temu wje- 
rzyczye, alye ia sye temu nye dzjwuję, bo, yako pomnyę, od unij sprawy 
Lythewskye yesly nye ludibrio u dworu ssly, tedy zawsse oscitanter, wjecz 
tess zathym zguba przede drzwyamy nassa, azaly pothym y WM. kyedy 
dosyęze etc. 

Na cedułę w łysczye WM. trosskę odpyssę, która z łaskj WM. dawney 
ku mnye yest pysana, za którą dzięlniję y sluzycz zawsse będę. I owssem, 
moy mczywy P., nyecłi my Bog nye odpusscza, yesly dlia tego doma 
myesskam, zęby eh syę dworem miał cłiydzycz, iako, tłio wjem, przed tłiym 
Elrolioyy JM. o mnye powiadały y teras podobno non desunt, którzy 
tlioss affirmant. lam milii l)ene conscius, a swiadkyem sam WM. podobno 
mozess my bycz w tym, zem ia zawsse summus inimicus otii bywał y do- 
mowego miesskanya; ktemu-bych ya u dworu mogącz myesskacz, nye 
cliczial y byłze-bycli tliak ssalion, abych sam w kączye liatłia moje yesscze 
młode tŁak marnye trawycz myał? pewnye wołialbych gdzyeyndzyey vo- 



Digitized by 



Google 



164 

caty moiey slnzącz, wyek swoy tyracz, nyssly sam na poły w pustkach. 
Bodaj myę thak grzech myerzial, iako myę y tho moye domowe myess- 
kanye myerzy! Alye thu trudna, gdy thak Boża wolya, bo żaden lyepyey 
nye wje, czo go dolyega, iako then, czo czuye. Wjęcz ya, izem straczyl 
tho, czo u ninye naymilssego było na swjeczye— zdrowje (które WM. 
w cedulye swey małym dotknyenyem zowiess, ya dobrze czuję, yesly małe), 
tedy musse iuss tho thak przymowacz, iako Pan Bog raczy, alye, gdy ia 
tego nye mam, żadna rzecz, by naywyętsza, jsmakowacz my nye może. 
Iuss thak przydzye kawęczecz s czyęsską moją bolyesczią, czego pewnye, 
bych byl zdrów, nikomubych gwoly nye czinyl etc. Sluzycz Krolióvy 
JM. y Oycziznye ssczyrze y wjernye będę thym, czim my thakye zdrowyo 
dopusczy; w jnsse syę wdawacz barzieybych syę Boga bal, bo on dotyka, 
a ya przedczyę mam bycz importunem. Własny eby my tho adagium słu- 
żyło, ze chromy chcze daliey zayscz. Iuss thak wjerzę, ze tho za naprzed- 
nieyszą laskę od WM. za yakye thakye służby me odniosę, abych przed 
J. Kr. M. z łasky WM. byl obmowyon, ze thak długo u dworu myę nye- 
mass; będzye-ły zdrowye, pewnye będę, nye będzye-ly, racz-ze WM. 
mnye iako yednę eleemozinę uczynicz a zyczycz my spokoynego myesska- 
nya doma, które dłia tego zowję bespyecznye spokoynym, ze obyeczuję 
tho: słychacz yedno o mnye będzye, alye, wdam-ly syę w yaką rzecz, 
nyechay u WM. credit tracze, który, iako czlovjek dobry, czały wssędzye 
mam myędzy liudzmy y kocham syę wjelcze s tego. Thocz krotcze WM. 
sub conscientia wypysuję, czo myę domi detinet y detinebit, gdyss thak 
Boża wolya. Na tho yedno czekam, gdyby syę Król JM. przymknął pod 
Lytwę tham, a tho mu syę ukaże; obaczy, yesly tho thak yest, iako ya 
o sobye powiadam etc. 

Pan Albrycht^), ten syę gotuje do dworu pod O-dansk; — prozno, bo 
z iakym thałsym poczetkyem musiałby tham syę przywlyecz, a ze Włoch 
pyenyędzy nye przywiosl, czynsse tho nasso mineri; thych musy czekacz, 
pothym zaras z domu wjedzye, na którego wjem, ze WM. będzyess ła- 
skaw, bo godzyen tego y będzye WM. umiał sluzycz etc. Pana Jerzego *) 
papyess pusczycz nye chczial, y pysse list przes pana Ałbrychta do Krolia 
JM., iako rozumyem, obmawiayącz, ze pana Jerzego thu nye pusczył we- 
dlye pysanya mego. Bys WM. na nas, Radzywyiy, łaskaw n3''e był, wje- 
rzę, zęby y na tho nass iaky przyaczyel syę s kantha wyrwał, ktoriby 
y tho umyal przyfarbowacz przed Krolyem. Łaska WM. a tempus okaże, 
yesly thy technae w nas są, iako liudzye suspicantur etc. Quot anni, 
tot hostes, alye dalibóg czas okaże, ze cznotlywje z nas każdy zywje, 
a nye thak, iako nas łiudzyo panu zalyeczayą etc. 

O wssistkym ynym pan Makowjeczky przodkyem ymyenyem JM. 



Digitized by 



Google 



165 

pana wojevody wylyenskyego *), pothym nas wssech povinnych z WM. 
rozmovy, któremu, prossę, racz VM. we wssistkjm zupełną wyarę dacz etc. 
Sluzby me, iako memu mciwemu P., w laskę zalyeczam etc. Datum 
z Nyeswjeza 12 Augusti 1677. 

WM., mego mciwego P., powolny sługa Mykolaj Chrzistlioff Radzi- 
wyl m. p. 

Abyś WM. nye rozumyal, ze ia sobye sam nowiny zmyssliam, a tho 
dopyruczko list od JM. pana woiewody wylyenskyego, który do WM. po- 
syłam, y od Xiędza sluczkjego *), gdzyoss syę thu obroczycz, a WM. tham 
przedczye nye wjerzyczye etc. 

Ceduta- własnoręczna: 

List JM. Xiędza coadiutora, bratha mego, do WM. posyłam. Czekam 
toss odpysu od nyego na ony listy, ktorem był w nadzyeyę laskj WM. 
do rąk WM. posłał, y wjem od pana Drojevskyego ^), ze są posłane do 
Rzymu etc. 

*) Por, Nr, 143. 

*) Brat piszącego^ póiniejszy marszałek litewski nadworny y a potem wielki, 

') Takie brat piszącego^ koadiutor wileński, późniejszy kardynał, 

♦) Mikołaj Radziwiłł por. Nr, 143, 

*) Siemon lub Jerzy ksiąś^ta Olelkowicze, 

*) /an Drohojewskiy sekretarz królewski. 



148. Krz. Radziwiłł lietman polny lit. do Zamoyskiego. Wilno, 12 YIII 1577. 

Oskarża Jana Chodkiewicza^ kasztelana wileńskiego^ który jedzie w posel- 
stwie do króla- o niedbalstwo w bronieniu Injlant przed napadem moskiew- 
skim. Radzi- jak je bronić. Nie chce zostać zastępcą Chodkiewicza, Prosie 

by mu jednał łaskę królewską. 

Bibl, Ord, Zamoy. pi, S5f ^^' ^. Oryginał własnoręczny ^ miejscami zbutwiały ^ z śladem 
pieczątki i adresem: Wnemu Panu P. Janowy Zamoyskienou z Skokowek podkanclierzemu 
koronnemu, bełskiemu kniszynskicłńu staroście etc., panu a przyacielyowy mnie wielce łaska- 
wemu, naliezy. 

Wny Panie, Panie a przyacielyu mnie wielce łaskawy etc. 

Wiem, ze to wielkie vicium papierowy wiełie wierzyć, ałie ysz ten, 
który ya teras creslyam, pewienem tego, ze cało rąk VM. doydzie, tedy 
na nym WM. to daię znać, co rozumiem, ze nie zawadzie VM. wiedzieć, 
będąc tego pewien, ze to po świecie nie będzie łyatalo, czego ya tu VM. 



Digitized by 



Google 



166 

powierzam. Racz ze VM. wiedzieć, ze tam pan Wylynsky do VM. iedzie, 
który się liedwie nie pylniey tego tam poselstwa domawyal, anysz Yflyancij 
obrony ^); alie to odyachanie iego na ten czas od nas wieli© ych sam doma 
zadzierszy, a Yflancy zgolą wszyscy, co się iescze przy nas dzierżą, w obro- 
nie yusz teras zwątpyą, gdysz ych sam tak dalieko odieszdzayąc, iescze 
do tey doby zadnymy lyudzmy nie posyła, choć yusz na nie częsc pienię- 
dzy wsyąl. Tak rozumiem, ze tam VM. liepiey iego przyyachanie wyrozu- 
mieć będziesz raczył, quo spiritu ie teras do J. Kr. M. czyny, anysz ya 
owdzie glupy. Alie ya ie tak rozumiem, confidenter o tim do VM. py- 
sząc, ze albo grosbą poddany a nieprzyiacielyowy wiele na panie wyfukac 
C2e(!), albo podyąc się sam bronyc Kxięstwa Lytewskiego, gdyby wszyst- 
kym słuchać każono, obiecowac będzie, i gdyby go yaką niemałą intratą 
postrzelyono na hetmanstwo Lytewskie. Alie Yflyancka dawno zaczęta 
a teras dokonana zguba iest dobrym swyadecstwem męstwa y dzielnoscy 
iego. Yakosz y to nielyada sztuka! Kiedy nieprzyacieł wcyągnie w sie- 
mię, to albo do Grodna na seym, albo pod Gdańsk w poselstwie. Alie 
ysz Pana nie prostaka mamy, pewienem tego, ze w to potrafy snadnie, 
yako dlya iednego wszystkych chęcy nio stracy do sluszb swych. Mnie 
radzyc nie przystoy, alie toby teras naliepsze było remedium, by się yako 
mogl nasz Pan utscywie s tym Gdańskiem rosprawyc, zęby tu do nas 
z yakym podcztem niemałym lyudzy przybył, boby się za Bożą pomocą 
y krzywdy nad nieprzyaciełiem pomscyc mogl, y teras za swieza iescze, 
poky się barziey moskiewsky w Ywłyanciech nie roskorzeny y nie umocny, 
mógłby zas rychło do swego przysc. Wszak -ze, iesłyby sam u nas byc 
nie mogl, tedy dlya pomocy łyudzyom, aby w obronie nie zwątly<?//, dobrze- 

by aby nąs tam od siebie pocztem posylyl, co ya 

y povynnoscy tesz VM. ku obronie naszey lytewskiey zliecam. A o to pylnie 
VM., 'swego mczywego p. proszę, abyś się VM. starać raczył, yakobych ya 
nywczym owdzie lyocum-tenentem iego nie byl, a ya yusż tak sam zasię 
s powynnoscy poddaństwa y urzędu mego wiernie y zyczlywie J. Kr. M. 
panu swemu słuzyc bęndę zawsze etc. Zatym się w swykłą laskę VM. 
swego mczywego P. pylnie załiecam, życząc przytym dobrego zdrowya VM. 
od Pana Boga na czasy długie etc. Dan z Wyłna 12 augusti Anno 1577. 

WM. mego mczywego p. uprzymie zyczlywy sługa i przyacieł Krzy- 
sztow Radzywył etc. ręką sswą. 

Data occasione proszę, racz mię VM. łaskawie przed J. Kr. M. naszym 
mczywym P. wspomynac, iednayąc my zawsze laskę J. Kr. M., a ya to 
zaslugowac zawsze VM. memu mczywemu p. bende. 

') Chodk* hyl administratorem Inflant, 



Digitized by 



Google 



167 

49. Zamoyski óo Krzysz. Radziwiłła hetm. poin. Z obozu, 18 VIII 1577. 

Powołując się na Nr. 14$ przesyła teraz tylko asygtiatę na pieniądze i wy- 
raża niepokój z powodu wiadomości (z Inflant). 

Arch. XX, Radziwiłłów w Nieświeżu, Teka Nr. 307, Oryginał własnoręczny z pieczątką. 
Przy adresie (takim jak Nr, 14$) inną rąką: przcs Krciuskicgo od p. Pakosza do Owanty Au- 
gust) 25 A. 11. 

Mczivi panie. 

Sluzbi sve w laskę VM. zalecziwsi etc. 

W insich sprayach odpissalem VM. przes p. Pakossa. To pachole 
ma VM. odniescz list z cancellarij Litewski, abi VM. zaplaczono. Tu 
lestesmi bi na sidłach, slissacz te tam nowiny. Boże dai richlo z VM-cziami 
bicz. S tern się lascze VM. zaleczam. Z obozu 18 Augusti 1577. 

VM. powolni prziaczel sluzlcz gotów J. Zamoiski subscripsit. 

150. Zamoysici do Krz. Radziwiłła, hetm. poln. Z pod Latami, 28 YIII 1577. 

Dowie się inną drogą ^ z czem odprawiono Chodkiewicza^ kasztelana wiletiskie- 
go^ por. Nr. 148. Oddał list Radziwiłła królowi dziękttjąc w jego imieniu za 

Borysów^ por. Nr, 145. 

Arch. XX. Radziwiłłów w Nieiwteiu. Teka Nr, 307, Oryginał z podpisem własnoręcz- 
nym i pieczątką. Przy adresie {/ak Nr, 145) inną ręką: przez Masalskicgo do Woj;*ka 
pod Zelbork ') Septembria 1 1 Anno 77. 

JW-ni mcziwi Panie. 

Zalieczam uprzeime y powolne słuzbi swe etc. 

S czim pan Wiliński sam odprawion, wyrozumiecz to tam WM. 
bendzie raczil s niego, potim y z pana Chełmińskiego*), y czo wienczi 
ktemu, którego tam ku WM. wrichlie Kroi J. M. poslie. Oddalech list 
WM. Karolowi J. M., ktorisz WM. do renku mogich racził przisłacz; 
przitim tesz dzienkowalem gimieniem WM. Krolowy J. M. za Boriszow. 
W ticb tesz rzeczach, w ktorich WM. racził do mnie pissacz, przestrzegło 
się wczas Krolia J. M. y wedlie potrzebi. S tim na ten czasz zalieczam 
powtore uprzeime y powolne 'słuzbi swe w łaskę WM., swego mcziwe- 
go pana. Datum z obozu pod Liaterną dnia 28 Sierpnia Roku Pańskie- 
go 1577. 

VM. poTolni prziacziel i sługa J. Zamoiski subscripsit. 



Digitized by 



Google 



168 

*) Sel^urg^ wieś nad Diwiną pny teściu Łwesły^ dzii w pow, frydrychsztackim, Ai do 
tej miejscowości Mikołaj Radziwiłła wojewoda wileń. dotarł z wyprawą ochotnika^ w której wi- 
docznie brał udział i jego syn, do którego tu Zamoyski pisze. Por. Heidensteio, Ror, PolOD. 
str. ii8. b, 8; fan Dulski, 



151. Zamoyski do Mik. Radziwiłła Rudego. pod Latarnią, 31 YIII 1577. 

Makowiecki {por. Nr. i^fj wiezie odpowiedź w sprawie małżeństwa, O uspo- 
sobieniu króla opowie Drojowski, 

Arch, XX, Radziwiłłów w Nicświeiu. Teka Nr, 3oy, List własnoręczny z pieczątką i adre- 
sem: Illuatri domino, dno Nicolao Radziwiłł, Duci in Dubniki et Bierze, palatino Vilnensi, 
Magni Ducatus LiŁhuaniae cancellario etc., domino coUendissimo. 

Osvieczoni X. panie moi mciwy. 

Zalecziwsi slusbi svo uprzeime w mciwą lasko VM., mego mciwego 
P. etc. 

Na te spravi, odniesione mnye od VM., mich mciwych P., pi'zesz P. 
Makovieczkiego, odkażałem VM. przesz tegosz P. Makowieczkiego. Pros- 
se WM. svich mciwych P.. abisczie VM. raczili uvazicz te me ratie, a dawsi 
iem miescze, mnie do koincza w tern laskę pokazacz, zebi sie ta sprava ^) 
na ten czas i na tern miesczu skonczicz mogła, iako VM. virozamiecz 
raczą z P. Makovieczkigo. 

Z Królem J. M. uzivai VM. bespiecznie confidentij. Nie omili się 
VM. na tern. TJsna ia tcsz VM. z drugi stroni, o czem VM. serzi virozu- 
miecz raczi z p. Droiowskigo 2), s ktorem racz movicz o wsitkem dufale. 

Przesz tegosz p. Droiowskigo prosse, abim mogl za laska VM. mich 
mciwych P., resolutia miecz o wsitkich circumstantiach spravi mei, która 
ia i sam s sobą w mciwą laskę VM zaleczam. Z obozu, 31 Augusti 1577. 

VM. svego mciwego pana sługa J. Zamoiski subscripsit. 

M Mowa tu, zapewne o intercyzie ślubnej^ którą podpisali 2g XII 1577 w Białej ks, Radzi- 
wiłłowie i Zamoyskie zob, w Dodatkach, 

2) Jan Drohojewski^ sekretarz królewski, 

152. Hieronim Mercurialis prof medyc. do Zamoyskiego. Padwa, 8 IX 1577. 

W odpowiedzi 7ia Nr, rj-] przyrzeka zachęcać uczonych włoskich^ aby udali 
się do Krakowa, Z powodu zarazy tylko listownie porozumie się z wysłań- 

cent królewskim. 



Digitized by 



Google 



169 

Bibl. naród, w Paryiu, Mb. fonda latin, ColL Faur. 6063^ t. III, str. 450—451 Koptct 
spółczesna z nagłówkiem: Mercurialis ad Illu»troui Dominnm Kegni Cancellarium. 

lUustris ac Magnifice Domine. 

Generosus ille spiritus, quo Ser-mus rex Poloniae ad ornandum, 
augendum atque provełiendum Cracoviense gymnasium praeter superio 
rum regum exeinpla excitatur, ita laude dignus atque ab omnibus amplec- 
tendus sumiuo studio est, ut prorsus a musis atque ab omni huinanitato 
alienum esse eum existimem, qui eiusmodi nobile institutum iuvare omni 
diligentia ac ope non studeat. Quaproter summas quas possum tibi gra- 
tias ago, quod me unum elegeris, cui doctores idoneos in philosophia 
atque medicina pro Cracoviensi Academia Regio secretario ad hoc munus 
perficiendum in Italiam misso proponendi occasionem dares. Nam etsi 
itineris longitudo, morum varietas ac coeli peregrini inąssuetudo multos 
deterrere ab hac provincia possit, attamen non defuturos etiam confido, 
qui istis omnibus et magni Regis gratiam et commoda ac gloriam antepo- 
nent. Id autem tibi persuasum esse velim me, neque sermone neque 
operę defuturum, quin eos omnes horter ac impellam, quo8 et utilitati et 
omamento conatibus summi principis conficiendis futuros esse cognovero. 
Hoc solom me valde soUicitum habet nunc ob pestis suspicionem itinera 
itu esse impedita, ut alloquendi Zamoiscium Grrimalam mihi omnis videa- 
tur erepta facultas. Dabo tamon operam, ut per litterras, quacunque 
ratione potero, ipsum iuvem. Interim vehementer abs te pęto, ut quae 
nostrae amicitiae tua singulari humanitate iecisti fundamenta, similiter 
ipsa in altum erigere et quandoque culmen imponere velis: id autem 
facies, si apud Ser-mum regem me commendatum reddes; et ut tibi 
vel tiiis me posse aliqua in re prodesse cognoveris, opera mea perinde ac 
viri omnium tibi deditissimi uteris. Bene vale. Patavii 8 die septembris 
MDLXXV1L 



153. Zamoyski do nuncyusza Laureo. Prusiec, 9 IX 1577. 

Opisuje zdobywanie Lałarni. Zbliża się sejm. 

Bibl. Watykańska, Vat. Lat. 6414 sir, 41. Kopia spółczesna z nagłówkiem: Particula 
Itttcrarum vicecanccllarii ad nuncium AposŁolicum. Dat. ex castris ad Yillam Prussiecz 9 die 
mensis Septembris. Anno Domini 1577. Stąd kopia w Bibl. XX. Czartorys. Teki Narusze- 
wicza. T. 86, str, gg. 

Oppugnationem propugnaculi Latemae non infeliciter Reg. M-tas 
aggressa erat. Quicquid enim in eą fuit munitionum murąlium, id vi tor- 



Digitized by 



Google 



170 

mentorum demolitum, quicquid vero lignearum, id globis tormentariis 
summo artificio confectis exustum est. Ac non deerat lam ipsius B/Og. 
M-ti consilium, quo propugnaculo illo potiri potuisset; nisi Germani mi- 
lites praepropere navibus in alteram ripam fluminis trąiecissent et locum 
ad defendendum difiicilem occupassent. Quod quidem illi fecerunt iniussu 
non solum ipsius Reg. M-tis, sed eorum etiam, qui ipsis praesunt, idque 
eo potissimum consilio, ut priorem illam ignominiam, quam ad idem pro- 
pugnaculum antea acceperant, aliquo edito egregrio facto obliterarent. 
Verum hac sua intetnpestiva festinatione et Reg. M-tis consilia detexe- 
runt et se ipsos in manifesta pericula coniecerunt, quandoquidem non- 
dum ponte perfecto, per quem miles in alteram partem fluminis transiro 
debebat, eam traiectionem fecerunt. Quo factum est, ut dum illi in loco 
illo difficili et periculoso versąrentur, Gedanensium milites, qui selectiores 
erant, impetum in nostros fecerint atque adiuti a tormentis (quae ex pro- 
pugnaculo et ex navibus in mari ad defensionem coUocatis displodebantur) 
stragem in militibus, qui tirones erant R-mi D-ni archiepiscopi Gnesnen- 
sis, ediderint. Verumtamen nostris acriter dimicantibus loco illo potiri ne- 
quiverunt, quin in eodem conflictu (ut compertum est) periere ex illis 
plures quam 400, imperator quoque ipsorum praecipuus Fon Colno vo- 
catus globo pixidario ictus tertio post die vitam finivit. Atque in toto 
hoc oppugnationis negotio flumina, lacus, aggeres, paludes et sylvae densis- 
simae nisi essent impedimento, non fuisset difficile idem illud propugna- 
culum capere. Verum cum difficultate locorum, quam natura praebuit, 
afficeremur, visum est non esse ex commodo Reipub. et dignitate Regis ma- 
gno nostrorum sanguine illo ipso propugnaculo potiri; praesertim cum flu- 
minibus et paludibus glacie hac insequenti hyeme concretis difficultas 
illorum locorum facile amovebitur illudque propugnaculum nullo negotio 
atque urbs ipsa minori cum difficultate ^) in potestatem Ser-mi Regis 
pervenire poterit. Premet interim urbem exercitus Reg. M-tis disposi- 
tus. In cuius supplementura novus miles ad medium hyemis mittetur. 
Interim vero Reg. M-tas comitia cum aliorum tum Livonicorum negotio - 
rum causa obibit. 

*) Cum difficultate nnajduje sią tylko w Tece Naruszewicza Ic 



154. Zamoyski do Krzyszi Radziwiłła lietman. poin. lit. Prusiec^ 10 IX 1577. 

Żal z powodu zajęcia Kokenhatizu przez Moskwą. Gdańszczanie nie chcą 
zgodzić się na warunki podane przez króla. Stąd musi jeszcze król Gdańsk 
naciskać oblętenieniy potem pojedzie do Malbórga dla słuchania posłów rzc- 



Digitized by 



Google 



skicA, a stamtąd wprost na sejm, na którym będzie się radzić^ jak zapobiec 

niebezpieczeństwom inflanckim. 

Arch, w łłieświeiu. Teka 307. Oryginał z podpisem własnoręcznym: Druk, Arch. Ootnu 
Radziwiłłów (Script. rer. Polon. Tom Vin\ 1885 Kraków, str^Sy, 



155. Zamoyski do Krzyszt. Radziwiłła betm. poln. Mai borg, 19 IX 1577. 

Życzy^ aby nadal w czujnościach swych przed nieprzyjacielem nie ustawał 

i nowiny przysyłał, 

Arch, XX, Radziwiłłów w Nieświeiu, Teka 307. Oryginał z podpisem własnoręcznym i pie- 
czątką. Przy adresie (jak Nr, 144) inną ręką: przez Kurzicnicza ii OctobrU do Wilna An- 
no 1577. 

Zalecziwszj sjuzby swe etc, 

Zicze WM. thego, ze łam WM. yakie takie staranie czinicz raczivsz, 
ze wżdy taką czuinnosczią swą y Królowi J. M. y Rptey przislugowacz szie 
nie raczisz zaniechąwacz. Acz to wiem dobrze, ze WM. napominania ża- 
dnego nie potrzeba, ąle przedszie iednak, yako nprzeimy prziiacziel y słu- 
ga, proszę, zebysz WM. w tech czuinoscziach swech nie ustawał, czego 
WM. s sercza ziczę. Czo szie ticze potrzeb y spraw WM., w tim, iakom 
szie raz WM. ofiarował, zawzdy mie WM. do wszitkiego chętliwego y go- 
towego uznawącz będziesz raczil. Proszę tez WM., gdy szie czo potrzebne- 
go wiadomosczi mei trefi, zebysz mie WM. stamtąd pisanim swim przepo- 
minacz nie raczil. A s tim szie w laskę WM. pilnie zaleczam. In Mal- 
borgk 19 Septembris 1577. 

t^M., 8vego mciwego pana, prziacziel i sługa J. Zamoiski. 



156. Jędrzej Tęczyńslci^ wojew. bełzlcl do Zamoysiciego. Kraśnik, 3 X 1577. 

Oddano mu list zapóźno^ przy innej sposobności będzie służył Zamoyskiemu, 
Odpisze szerzej przez swego sługę, 

Bibł, Ord, Zamoy, pi, 12C, Nr' J, Oryginał z podpisem własnoręcznym, pieczątką i zwykłym 
adresem. 

Mcziwy Panie podkanczlerzy. Po zwykłym zaleczeniu sluzb mych etc. 

The listhy od WM. dopiro mj dziś oddał P. Pytowskj *). Dziwno 
mię themu, ze tak nierychlo rąk mych dossly, ktorychem dawno oczeki- 
wał y w Bełskiej ziemiej byłem, chczącz sobie nałescz pretext służby 



Digitized by 



Google 



172 

Króla J. M. i R P. Ale nie wjem, kędy sie s mmj P. Pytowskj ba- 
wił tak długo. Na ten czasz na to nicz WM., memu mcziwemn P., nie od- 
piszuie, bo sserzey przez swego odpisse. Tilko teraz czo richlej odprawuje 
P. Pythowskiego. aby sie mną nie wymawiał, żebym go czo bawicz mjal. 
Bo j then listh do pana podkomorzego*), tułayącz się, nie wiem gdzie, 
zostawił, który mnie mjał bycz oddań. A tak, ze mi tłien pretext npły- 
nął, jednak inssego ssukacz bende jakobym wzdj w tłiem posłużyć mogl 
według wołiej i ząndosczj WM., jakom we wssitkicłi inssycłi sprawacłi 
zwykł. Załeczam mie przjtem y służby me zwylde w mcziwą łaskę WM., 
mego moziwego P. Datum Kraśnik 3') octobris Anno 77. 

WM., mego mcziwego P., ziczliwj a uprzeymy przjacził i sługa And. 
Hrabja na Tlieczjnie, woiewoda Bełskj, Oswieczimskj, Zatorskj etc. staro- 
sta suscripsit. 

') Komornik królewskie por. Nr, i6c. 

') Podkomorzy chełmski, Mikołaj Siennicki j por. Nr. i68 i lóg. 

•) Po 3 jest zygzaka tak ie motnaby tei czytać jr. 

157. Zamoyski do Mikołaja Radziwiłła Rudego. Malborg, 8 X 1577. 

Dziękuje gorąco za łaski. Doniesie Radziwiłłom o terminie sejmu. Lisi 
senatorów w sprawie syna^ podczaszego Krzyszt, Radziwiłła, wręczył królowi, 

Arch, XX, Radziwiłłów w Nieświeżu, Teka Nr, 307, List własnoręczny z pieczątką i adre- 
sem (fakNr, 151J, 

Osvieczoni mciwy panie. 

Załeciwsi słuzbi sve uprzeime w mciwą laskę VM., swego mćiwego 
P. etc. etc. 

Iterum atque iterum dzienkuiacz VM., memu mciwemu P., za laski VM., 
a ełiczacz ie VM. yiecznie zasługovacz, to tiłko VM. osnaimuie, isz, skoro 
ieno Kroi JM. o dniu i miesczu slozenia seimu resołvuie sie, ku VM., 
memu mciwemu p., posłie i ku JM. panu marsalcovi ^). A tak na ten czasz 
VM. pissaniem długiem nie bavie, bo to moie posłanie ku VM. o trzeczim 
dniu podobno bendzie. List panów rad w sprawie JM. pana podczassego, 
sina VM. *), oddałem Królowi JM., a to, na czem dałei nalezi i JM. i VM., 
tak, iakom povinien słuzicz, nie omieskaiacz do tego zadni pogodi, nie 
zaniecham, w czem i VM., memu mciwemu P., i JM. vetpicz nie trzeba. 
S tim sie mciwej łascze VM., mego mciwego P., poruczam. Dan z Mal- 
borku 8 Octobris 1577. 

VM., svego mcivego P. sługa J. Zamoiski suscripsit. 



Digitized by 



Google 



173 

*) Mikołaj Krzysztof Radziwiłł Sierotka^ marszałek nadworny litewski, z drugiej linii Ra^ 
dziwiłłów na Olyce i Nieiwieiu, 

') Krzysztof Radziwiłł Piorun, hetman polny i podczaszy litewski. 



158. Karol Sigonius do Zamoyskiego. Bononia, 15 X 1577. 

Cieszy się, te Źktmoyski^ jego ukochany uczeń^ dostał sią na łak wysoki urząd, 
W odpowiedzi na Nr, ij'; oświadcza^ te z powodu starości i słabego zdro- 
wia mimo obiecanej tak wysokiej pensyt nie moie przenieść się do Krakowa, 
Woli w Bononii uczyć Polaków^ których przy tej sposobności wychwala. 

BibL narodów, w Paryiu, Ms. fonds latin, Coll. Fftur. 6063, i, III str. 444, Kopia spół- 
ctesna, nieraz błędna, 

Carolus Sigonius loanni Zamoiscio, Regni Poloniae vicecancellario, 
calutem. 

Accepi longo temporis intervallo litteras tuas, quibus me diligenter 
de omni statu tuo certiorem fecisti, postąuam ego te Patavii Bononiam 
decedens reliąui. Quas ego tanta cum animi mei voluptate legi, ut in 
singrdis prope verbis insisterem, quo pleąiorem ex iis fructum delectatio- 
nis perciperem. Nam et commemoratio veteris nostrae necessitudinis 
grata mihi fuit et subsecuta honorum tuorum, quam significasti, amplifica- 
tio multo magis. Neque vero tam eo laetatus sum, quod tu, quem ego 
imice quoiidam litterarum mgeniique causa dilexi, ad tantos honoris gra- 
dus in amplissimo Regno provectus sis, quam quod singulare meum de 
ingenio prudentiaque tua iudicium haudquaquam inane irritumve cecide- 
. rit. Neque ego enim unquam veritus sum, quin si meritus virtuti honos 
haberetur, ipse brevi evaderes inter tuos et fortunis et dignitate amplissi- 
mus, quod nunc etiam multo maturius opinione mea video contigisse vel 
praestanti iudicio summi Regis yel magnitudine virtutis tuae ad egregiam 
landem antę tempus maturescentis- Quamobrem prosperos omnes hos tibi 
successus non tam tua, quam mea causa mirifice gratulor; siquidem puto 
ad moam etiam landem aliquid pertinere, si hoc percrebuerit, qui a mea 
doctiina praficiscantur, ad maximos honores a maximi8 regibus evocari. 

Erat etiam illud in iis litteris, quod tu me invictissimi Regis tui 
nomine in Poloniam invitabas ad litteras in gymnasio Cracoviensi cum 
annuo nummorum mille quingentorum stipendio profitendas, meque multis 
rationibus, ut tam honorificum atque utilem conditionem acciperem, hor- 
tabaris. Quam epistolam statim ipse etiam Regis secretarius *), qui eam 
reddidit, homo officiosus ac diligens, ita est subsecutus, ut regio chyro- 



Digitized by 



Google 



174 

grapho deroonstrato nihil praetermiserit, quid in eiusmodi negotio did 
efficiąue potuerit, identidem Regis vestri magnitudinem, praemii amplitu- 
tlinem caeteraque, quae haec causa suppeditare ad sani hominis incenden- 
dnm studium argumenta potest, in sermone iniciens. Quae omnia qao- 
niam ego verbo probans, re tamen eflfectuque repudiavi, videtur faciendum 
esse, ut pluribus explicem, quae me ab hoc consilio detenuerit, ne me 
teniere aut tanta praemia in praesens aut tanta commoda in posterum 
oxv^tiino3 r©spuisse. Ego, mi loannes, si conditionis a te mihi latąe amplitu- 
clinoin non yiderem, piane caecus ac rerum humanarum rudis atque igna- 
rus ossem. Neque eaim me fugit, qualis sit quantusque Rex Poloniae 
Stephauus^ cum vetere Bathoreae familiae splendore clarissimus, tum pro- 
pii!! yirtute iam pridem inter omnes gentes celebrata notissimus; cuius 
insignt! iudicium tanti faciendum esse arbitror, ut hoc unum satis valere 
jjutem ad consilium Polonae profectionis expediendum. Non me latet 
ctintn nationis vestrae dignitas, humanitas virorum, ingenia adolescentum, 
ąuippe (iuorum consuetudine iam per multos annos familiarissime ac iucun- 
dissimo uisos sim; magnitudinem quoque oblati stipendii spemque multo- 
rum^ quae ostenduntur, bonorum ac multitudinem illam mcorum, quam fu 
.seribis, in Polonia discipulorum, eam vim habere confiteor, ut me non so- 
luiii \estro nomini addictissimum, sed remotissimum etiam a Polonia 
quemque merito illicere possint. Sed haec omnia uno duobusve obiectis 
inconimodis ita obruuntur, ut ne in consilium quidem, dum de summa deli- 
bi^ratur. Yideantur esse vocanda Haec sunt: aetas mea iam ingravescens 
ii vnlt'tudo magna ex parte debilitata. Falleris enim, si putes, te aut 
flftreiu illius aetatis aut firmitatem eius valetudinis, quam Patavii in illis, 
qiioruni tu meministi, certaminibus ') conspexisti, in me hoc tempore revi- 
suruin, Omnino longe alius sum: nam ad annos quinquaginta quatuor 
ficcedit tanta infirmitas corporis, ut nisi mihi diligentia curaque consule- 
roBi^ nullum iam pridem ad officium idoneus essem. Quodsi haec patior in 
eo solo, in quo et natus et altus sum, quae mihi tandem ferenda esse 
exif^tiTna^ in extemo et alieno? praesertim vero cum a capitis imbecillita- 
te otiirriś mea labes proficiscatur, cui nihil aeque ac coeli frigiditas obest, 
r|ua satis constat regioncs omnes ad Aquilonem pertinentes vexarl. Ex 
ijiio inU Ulgo, si vestrae aut voluntati aut auctoritati obtemperans in Po- 
łonin m mo confeiTcm, non me ad commodura aut ad honorem, sed ad de- 
trinu*ntnia aut ad mortem esse venturum. 

At niaxima sunt, inquis, praemia neque ullo modo in Italia expectan- 
da. Fateor, sed neąue ego is sum, qui studia mea solo emolumento 
UH^titii.'4 sum; qui semper propositum illud habui, ut in mediocritate fortu- 
DKi' Kont^HTae studia, quae ab ineunte aetate susceperam, exercerem; quod 



Digitized by 



Google 



175 

mihi demam assequi Bononiae contigit, urbe cum vetere studiorum gloria 
tum summa civium comitate prae caeteris Italiae .civitatibus excellente, 
cuius aegre fero te aut nullam aut certę exiguam cognitionem, dum in 
Italia versabaris, hausisse. Accedit summi viri cardinalis Paleoti familia- 
ritas, qui cum omni sapientiae pietatisque christianae laude abundet, per 
se solus efiicere videtur, ut mihi non modo ab hac urbe non recedendum, 
sed, si procul essem, huc statim advolandum ad ingenium atque animum 
prudentia ac pietate colendum existimem. Quamobrem dabis mihi hanc 
veniam, non solum iustam, sed etiam, ut audisti, necessariam, ut memo- 
riam tuae erga me benevolentiae in Italia fovens Polonae iuyentutis studia 
Bononiae proveham. Quod cum seraper mea sponte libentissime fecerim, 
tum multo posthac diligentius eiusmodi me officio sendturum poUiceor, ut 
qui magno obstrictus singularis animi erga me vestri beneficio omnino de 
referenda gratia ac fide exoneranda cogitare accuratius debeam. Vale. 
Bononiae idibus octobris 1577. 

Carolus Sigonius nomini memoriaeque tuae addictissimus manu 
propria. 

') Jan Zamoyski Grzymalita, 

') Mowa tu o wspóizawodnictwie Sigoniusza z Robrrtellim, por. Nr, 138 Uw, 13, 



159. Jan Grotowski do Zamoyskiego. Uście, 23 X 1577. 

o kotnisyi wołoskiej i Janie Podkowie^ który uciekł na Nit; o liście swym do 
TęczyńskiegOy wojewody bełzkiego. 

Bihl, Ord, Zamoy, pU J/, Nr, 8, Oryginał z pieczątką i adresem zwykłym, 

Sluzby me w mcziwą laskę VM. zalyeczam. 

Commisia wołoska dalybog syę dobrze othprawy, yako VM. s py- 
sanya JM. pana woyewody Podolskyego ^) zrozumye. Czo syę tknye Ho- 
spodarzyka, thak pan woyewoda Podolsky ma sprawę, ze na Nyz pyerz- 
chnąl; wsakze, aby ssyę tho commodius sprawycz mogło, kazał my JM., 
abym pyerwey, nyz do pana Hetmana*) poyadę, porozumyal syę s pa- 
nem starostą Barskym y Kamyęnyeczkym % bo czy, na granyczach myes- 
kayącz, mogą tho wyedzyecz, y thak ucynyę. Lysth VM. oddałem panu 
podstaroscyemu na Zamchu*), aby go wyemye JM. panu woyewodzye 
Belskyemu*) odesłał, bom go nye zastał w Boturzu*;. A s tym ssyę 
mczywey łascze VM. zalyeczam. Datum z Uscya 24 octobris anno 1577. 

VM. sługa nąmnyoyssy Jan Grothowsky suscripsit. 



Digitized by 



Google 




170 

>) Mikołaj Mielecki, Chodzi tu zapewne o zatargi pograniczne z Wołochami a szctególnie 
o napaść Iwana Wody (Podkowy )i który wypędził z Jass wojewodą Petryłą^ por. Źródła dziejowe 
IVy sir. 230—1, 

') Hetman polny koron, Mikołaj Sieniawski, 

^) Starosta barskie Mikołaj Buczacki: kamienieckie Mikołaj Brzeski. 

*) Mikołaj Topor nicki, *) Andrzej Tączyński, «) Por: Nr, 168 uw. 2, 



160. Kardynał Hozyusz do Zamoyskiego. b. m. [X 7577 i)]. 

Dziękuje za mianowanie bratanka sekretarzem królewskim. Bunt Gdań- 
szczan^ to skutek reformacyi, O pośle szwedzkim w Rzymie; radzi posłać posła 

do Szwccyi, 

Bihl, Uniwersytecka w Krakowie^ Ms, 161 nr, 188, minuta ręki sekretarza i Ms. 164 f, 
212 h, {kopiaryusz Reszki); w obu nagłówek: loanni Zamoiscio yicecancellario Regni Poloniae. 

Quas ad me dedit litteras Mag. D-tio Yestra XXIIII mensis lunii *), 
eas mihi reddidit Dnus Zamoysky ') 8 Idus Octobris. Ex quo, quae me scire 
voluit, ea cognovi, operam illi meam in omnibus libenter navaturus, ąuera- 
admodum uberius ex his litteris intelUget, quas ad Reg. M-tem dedi. 
Non ita multo post pridie S. Lucae fuerunt etiam allatae aliae litterae, 
quibus me fecit certiorem de Stanislao, nepote mec, quod sit in secretario- 
.rum Reg. M-tis numerum allectus. Quod pro ea benevolentia, qua me 
semper Yestra Mag. D-tio prosequuta est, illius commandatione factum 
esse non dubito, quo plus illi me debere confiteor, hoc nomine gratam 
et memorem illi voluntatem, quoties mihi occasio data fuerit, lubens prae- 
staturus. Atque ut quod semel coepit, id facero deinceps etiam pergat, 
atque utrunque Stanislaum Hosium*), tam eum, qui provectior est aetate, 
quam illum, qui minor est annis, sibi diUgenter commendatum habeat, 
quaeso. 

Quae scribit de Gedanensibus, qui pridem papistae, his autem tempo- 
ribus etiam registao esse desierunt, nec uUum vel in coelis vel in terris 
magistratum agnoscunt: — sublato etiam sacerdotio et sacrificio, quo solo di- 
Vinus cultus discernitur ab eo, qui praestari mortalibus consuevit, pridem 
hoc ego futurum augurabar, quod nunc (proh dolor), evenisse videmus. 
yoluerunt habere sacra divisa, non ita multo post etiam imperium divide- 
ro conati sunt, ut in eo sibi priores partes sumerent Regique suo et eidem 
nóstro, sicut de religione novanda, sic etiam de quibusdam rebus politicis 
leges arbitratu suo praescriberent. Data fuit illis potestas ab orbe toto 
Christiano, ab ea, quae Christi corpus est, ecclesia catholica in his, quae 



Digitized by 



Google 



177 

pertinent ad religionem, se praecidendi; eandem sibi potestatem etiam in 
poKticis arrogaveruiit postea, ut se a Regno, cui subiectionem debent, 
praeciderent et illud sibi, non autem se illi, subicctum esse vellent. Hunc 
fructum tulisse videmus eorum, qui cum potestate versantur, conniventiam 
in separationibus ab ecclesia Dei permittendis, ut etiam ab illis ipsis a Deo 
sibi constitutis potestatibus se postea separent. Nec verius in omni vita 
sua quicquam scripsit Philippus Melancbton, quam quod qui nunc est 
status religionis in Germania, non alio quam cwi anarchiam spectat. Ex- 
cusserunt iugum pontificis et episcoporum non modo non prohibente quo- 
quam, verum etiam approbantibus plerisque. Cur eodem iure vel potius 
eadem licentia iugum quoque Regis non excutiant? Quo maiore studio 
proviclendum est, si quod hic supplices a Deo precamur, consiliorum suo- 
rum felices progressus et exitus Reg. M-tas habuerit, ut aperte Christum 
confiteatur neque ferat, ut aliquis Belial in teriis et civitatibus Regno suo 
subiectis in illius colendi societatem admittatur, cum nulla possit inter 
Christum et Belial esse conventio. Quae sunt hic acta per oratorem Ser- 
mi Regis Suetiae, ex his, quae scripseram proximo superiore mensę*), Mag. 
D-tio Vestra cognovit. Mihi digna res esse videtur, suum ut oratorem 
Reg. M-tas in Suetiam mittat, per quem illi Regi gratuletur, quod relictis 
idolis, quae coluit hactenus, ad unum Deum adorandum et eius in terris 
yicarium agnoscendum eique debitam obedientiam praestandara animum 
suum adiecerit. Deinde expostulet do his, quae per oratorem illum acta 
sunt magna cum infamia non tam Ser-mae Poloniae Reginae *), quam sororis 
illius, quin ipsius Regis Suetiae — nam certę ita se turpiter dedit orator hic, ut 
quid addi potuerit, non yideam;— satisfacere se paratum offerat, quicquid 
ab eo iuste petitum fuerit, et omnia inter Ser-mas sorores dissidia tol- 
lenda curet '). Qua de ro cum pluribus scripserim ad Ser-mam Reg. M-tem, 
nunc longior esse nolo. 

*) w liście jest mowa o pridie S. Lucae tj\ 17 X^ jako dniu minionym, niezawodnie zai 
list niniejszy napisano przed 24 X, w którym napisał Hozyusz j'ui Nr, 161, 

*) Nie ma tego listu, >) fan Zamoyski Grzymała, 

*) Dwaj synowcy kardynała, obaj Stanisławowie^ jed^n po bracie rodzon, Janie ^ drugi po 
przyrodnim Ulryku^ byli kanonikami warmij, zob. Hosii familia w JJ tom, Uosii Epist. 

*) Nie ma tego listu, •; Niema w MS-ptach, 

') Chodziło o sumy neopolitańskie. por, Eichhorn, St. Hof»iuP, Mainz 1885 // 516. 

161. Kardynał Hozyusz do Zamoyskiego. Rzym, 24 X 1677. 

Zdziwiony, że z kancelaryi podkancl, lit. Wołłowicza innowiercy, wyszły man- 
daty przychylne wierze katolickiej. Radzi Zamoyskiemu, aby za tym przykła- 
dem starał się znieść zbór protestancki w Krakowie lub wypędzić zeń ministr&w. 

Archiwum Jana Zamoyskiego. 12 



Digitized by 



Google 



178 

Bibl, Uniwersytecka w Krakowie Ms, 164 /", 2/p b, Kopiaryuiz Restki t końca XVI w. Na-- 
główek: loanni Zario Zamoyakj Begni Poloniae yicecanoellario 24 Octobris 1577. 

Magnifice Domine. 

Qui mecum est in ąedibus meis Gtenerosus D-nus Zamoyskj i), secre- 
tarius regius, nunąuam praedicare desinit fortem et excel8um animuiiL 
Yestrae Mag. D-nis, tum quanto studio fidem nostram christianam ad- 
versus Christi perduelles haereticos defensam cupiat et propagątam. Ex 
qua re maiorem, quam facile credi possit, voluptatem capio, Deo, qui men- 
tern hanc inspiravit Mag. D-tioni Yestrae, gratias ago, simul, ut, quod 
operatus est, in illa perficiat, supplex precor. Sed illud interea mirari 
satis non possum, quod ex hominis schismatici officina, qui, quo Vestra 
Mag. D-tio in Polonia, eodem in Lithuania munere fungitur, mandata 
vere christiano catholico et orthodoxo Regę digna prodire nec eiusdem 
generis aliquid a catholicis emanare video. Mihi quidem haec res indigna 
videtur, nec mediocrem animo meo dolorem adfert, quod non idem adhi- 
betur studium a nostris, quos esse vere cathoKcos nemo dubitat, quod 
adhibetur a schismatico; quod non eadem cura Poloniae Regni, qua Magni 
Ducatus Lithuaniae saluti providetur. Cur esse meliore conditione debet Vil- 
nensis civitatis, quae Lithuaniae, quam Cracoviensis, quae Regni totius et 
omnium adiunctaruin illi provinciarum caput est? Cur non aeque huius 
atque illius saluti provideri debet? Cur eiusdem generis mandata non 
dantur ad palątinum Cracoviensem, qualia data sunt ad Vilnensem?*) 
Equidem de pientissimo Regę nostro mihi certo persuadeo, quod non ma- 
gis ille Lithuaniam, quam Poloniam salvam cupiat. Sed fortasse qui re- 
ducat in memoriam, qui aeque sit soUicitus ea de re atque est bonus ille 
pastor 8uique gregis amans Vilnensis Episcopus'), non ita facile in Polo- 
nia reperitur, quamvis, qui mmc Ecclesiae Cracoviensi praeest*), eum 
offitio suo non esse defuturum confido. Sed quicquid sit, a Mag. D-ne 
Yestra pęto, ne conimittere Velit, ut a schismatico vere christianae reli- 
gionis tuendae studio superata videatur, sed instet apud M-tem Reg. et 
urgeat, ne diutius ferat abominationem istam in civitate sua, quae Regni 
caput est et ut Ułam sathanae synagogam in ea fabricatam funditus ever^ 
tendam, vel saltem impios Antichristi satellites ex ea curet eiciendos. 
Quam ad rem ut consilii spiritum et fortitudinis Mag. D-ni Yestrae 
Deus largiatur, opem illius implorąre nunquam intermittam. 



') y^'* Zamoyski Grzymała, 

') Mikołaj Radziwiłł. ») WaUryan Protaszewicz, 

•) W r. 7577 biskupem krakow. był Piotr Myszkowski. 



Digitized by 



Google 



179 

182. M. K* Radziw. marsz. nadw. lit. do Zamoyskiego. Czemiawczyce, 25 X 1577. 

Porozumiewa się co do terminu ślubu Zamoyskiego z swą siostrą Krystyną^ 
thce^ aby ślub odbyt się w Białg. O hetmaństwie wielk. lit, obiecanem Radzi- 
wiłłowie wojewodzie wileńskiemu, 

Bihl, Ord. Zamoy, pi, log Nr, 2, Oryginał z podpisem i dopiskiem wUisnorąctnym^ pić' 
■czątką i adresem zwykłym, 

Mciwy Panye podkanclyerzy. Służby swe w laskę WM. zalye- 
cam etc. 

Pan Droyewsky ^) bendąnc u mnye pod Zelborkyem, tak prętko a na- 
glye na myę o czas y myesce wesselya nalyegl, ze mi zgolą deliberować 
nye dopuścił y wycisnął tlio na mnye, zem volens nolens diem yigesimąm 
quartam Novembris w Byaley czas wesselyu zlozyl. Com potym obaczyl, 
yakom sobye trudność thym krótkim czasem zadał, gdy mi przyszło sza- 
ty, wozy sprawować, konye kupować, potrzeby na wesselye spossabyać, 
s tey woyny nye wytchnąwszy, po pannę *) do Prus. wyprawować y insze 
rzeczy obmyśli wać, kthore do takyego actu nałyezą; do czego wszy tky ego 
trudności syę przyczyniło, zem tak dałyeko od thego tłiu krayu bendąnc, 
lyedwo dopyero wczora sam przybyezal po pannę, mało co przedtym 
Jey M. panyą podczaszyną ') wyprawiwszy; jednak dogadzayąc ttiemu 
w czymem WM. przes p. Droyewskyego upewnił, czas ad 24 Novembris, 
w Byaley wesselyu złożywszy, tak się staram, pracey y kosztu przykła- 
dayąnc, ze syę then act za pomocą Bożą z moyą y WM. uczciwoscyą 
odprawi. Tlio mi tylko dziś scrupulum uczyniło y nyemały frasunek za- 
dało, isz myę doszedł list od JM. pana Trockyego*), którym longis per- 
suasionibus s tym wesselyem znowu myę na seym ciągnye; czo mnye 
uczyiiić, bendąc iusz opodal od przyiaciol y spossobiwszy syę tłiu iusz 
mało nye ze wszytkim, yest rzecz nyepodobna, a mimo tlio, yakom tho 
często WM. dał znać, nye słuszna, abym myał yezdzic s panną, szukayąnc 
panicza. Przetho zem syę tak na słowo p. Droyewskyego spuścił, od 
WM. ani na tlię, ani na owę stronę inszey wyadomosci o czas y myesce 
tliego actu nye mayąnc, posyłam do WM. umyśłnye, dawayąc znać, zem 
iusz sam thak w tho zaprzągł, że żadną myarą thego odmyenic nye mogę, 
na com p. Droyewsky emu, a on mnye rękę dał, y tak rozumyem, isz 
WM. według thego zasthanowyenya p. Droyewskyego na czas y miesce 
pomyenyone pozwolił y do thego actu spossobil syę, kthorego ya na insze 
myesce przenosić nye mogę, chiba czas isz syę barzo slo-ocil, rad pozwo- 
lyę, ze syę wesselye yeszcze tydzyęn abo dwye nyedzyełi przewlyecze, 
bo syę boye, aby y pani podczaszyną s panną tak prentko, to yest ad 



Digitized by 



Google 




180 

diem 24 Novembris do Byaley przyspiać mogła. Proszę thedy pilnye, 
racz- ze myę WM. w tym wskok resolvovś.ó, yeśli weselye pomknąć, a yako 
długo, zebych przyiaciolom o tym znać dal, com ych iusz na wesselye 
prosił. A nad wszytko proszę, yako swego mczywego p., nye racz-że myę 
WM. s tym actem na seym ciągnąnó, boc mi wszytcy przyiacielie do 
thego nye radzą, abych s panną od myesca do myesca myal syę wozie, 
panica szukayąc. Byala od Lyublina pyętnascye mil, a od Warszewy 
dwadzyescia cztyry. Prentko tho WM. przebyezysz, a dzyen kilka u mnye 
zmyeszkawszy a thę małą zwykłą clirzescianską ceremonią odprawiwszy, 
do dworu syc zwrócisz, a ya z bracią swą po lyekku z syostrą za WM. 
przyiadę, prowadząc yą do WM. na przenosiny. Powthore proszę o prentką 
resolutią, zebycli przyiaciolom oznaymil, yesli ad 24 diem Novembris 
w Byaley syę stawie, abo dalszego czasu czekać mayą. Mam co czynie, 
lathayąc zdrowye zle swe y domowe potrzeby odprawuyąc; jeśli mi WM. 
iakyemi variaciami kłopotu przydadzą, thedy ostatek zdrowya stracę, na 
czo proszę myey WM. respect, yako y na swe potrzeby. Tho tesz WM. 
swemu. m. p. a przy iaciely owi przypominam, yesliby syę WM. wydzyalo 
czas wesselya nyedzyelyą abo dwyema pomknąnc, w czym syę ya wolyey 
y potrzebye WM. rad bendę accommodowal, aby WM. indult u legata 
papyeskyego zyednaó raczył, za ktorymby slyub w advencie WM. dać 
możono. S tym sam syebye y służby swe w łaskę WM. mego m. p. za- 
lyeeam. Dan s Czamawczyc*) dnya 25 Octobris Roku 1577. 

Pysał do mnye JM. pan woyewoda Wyłyensky^), dzywującz syę, ze 
Kroi JM. w tytułye do JM. napysal: „Hetmanowy wyelkyemu", gdyss 
yesscze tego urzędu thąk JM. nye dano, iako syę zwykło, obawiayącz 
syę czegosskolwyek, iako tess tho wyęcz bywa, ze smyech wyęcz u liudzy 
rad s tego rosczye; y roskazal my, gdy syę trafy, abych o thym do WM. 
napysal. Jam odpysal, ze będzyess tho WM. wyedzial, ałye mym zdanyem 
mało tho JM. wadzycz może, gdy nye sam JM. syę thym pysse, ałye Kroi 
JM. go tak myanuye, u którego tho w ssafunku, y który mu tho iuss 
obyeczal etc. 

WM. m. m. p. sługa powolny Mykołaj Chrzisstoff Radziwil sspt. - 



*) Jan Drohojewski, sekretarz królewski, O Selburgu por. Nr, 150 uw, 1, 
') Krystyna^ narzeczona Zamoyskiego, O dacie i miejscu ślubu por. Nr. I2C uw, 5. 
') Żona Krzysztofa Radziwiłła podczaszego litewskiego i hetmana polnego^ Anna Sohkówna 
M Sulejowa, Zamoyski w Nr, 16$ dziękuje za to, Łe odprowadzała jego narzeczoną, 

*) Kasztelanem trockim był Wołłowicz Eustachy^ podkanclerzy litewski. 
*) Miasteczko w dziś, pow, brzeskim^ gub. gr odzień. 

^) Mikołaj Radziwiłł z Unit na Dubinkach i Birlach, 



Digitized by 



Google 



181 

163. 8t. Karnkowski biskup kujawski do Zamoyskiego. Wolborz, 26 X 1577. 

W odpowiedzi na lisi poufny, dziękuje^ te usprawiedliwił przed królem jego 
nieprzybycie; o niechęci fakichś ludzi {Zborowskich?), na których ma pilne oko, 

BibL Ord, Zamoy. pi, 70 Nr, /. Oryginał wiosno roczny g pieczęcią i adresem zwykłym. 

Mcziwi panie podkanczlerzi. 

Zalieczam uprzeimą checz sftą WM. 

Yoianowski pacholię moie pod odiechanie x. Sulikowskiego, przes 
kthorego podałem listh do WM., prziniosl mi listh od WM., w kthorim 
raczi WM. piszacz, ześ WM. u Crola JM. obmową uczinicz raczil nieprzi- 
iechania mego, za czo WM. wieleze dzienkuie i powinien bidz chczę. 
Niepomala mię thes y to uczieszilo, ze WM. raczis confidenter agere ze 
mną y confidenciei tey ze mną uzivacz. Nie omili§z szie, da Bog, na 
mnie. Isz nie contenczi ovi liudzie *) odiechali et alius insalutato hospite 
rosgnievaffsch(s) szie vipadl, dawno na to przalo. Mores eonim ulciscun- 
tnr eos. Alie równego pana gnieff, bo vana est sine viribus ira. Jechali 
z vielkiem pędem, quasi re bene acta. Mam na nie pilne oko, liecz to 
vidzę, ze creditu nie maią. Vos fortes estote, fumi isti evanescent. Sta- 
ram szię pilnie o pieniądze i yyprawie, iako będę mogl nayrichliei bucina- 
torem(!) laudum WM. Gawlovianum. A s tim schie mnie milei i łaskawi 
prziiazni WM. zalieczam. Datum z Wolborza XXVI Octobris 1577. 

WM. s sercza wszithek Stanisław Karnkowski, Biskup Kuiawski 
ręką własną sst. 

*) Afote Zborowscy, którzy zaraz tei rozpoczynają jakieś knowania na Śląsku, por. 
Nr. 166, 



164. Jędrzej Opaliński marsz. w. kor. do Zamoyskiego. Eadlin, 1 XI 1577. 

Skarży się na nazbyt krótkie listy Zamoyskiego; prosie by król przedłuiyt 
opatowi lubińskiemu termin spłaty rat. Poleca x. Goślickiego. 

Bibl. Ord, Zamoy. pi, 48 Nr, 11. Oryg-inał własnoręczny, 

Mczivi Panie podkanczlierzi. 

Słuzbi sve povolne VM. memu mcivemu panu zalieczam etc. 

Thagem sobie od VM. mego mcivego p. obieczoval viedziecz vsidko. 



Digitized by 



Google 



182 

czo sie tham dzieie na dvorze J. Kr. M., alisczi nicz, jedno kilka slov ja- 
kihsi od YM. miałem, s kthorih acz content jezdem, jednak s tha cautia^ 
abisz VM. in posterum, jezli VM. per negotia albo occupationes samemu 
non licet, kazał komu vipisovacz mi, czo sie tham dzieie, bo nie thelko 
ziemianoY, alie gi samego siebie mie srom, bedacz sługa JM. pana pod- 
kanclierzego, viecz do niego czestho sliacz, a ex fama publica thelko sli- 
secz o thamtich sprayach etc. S x. opathem liubinskiem ^) mam spravi 
trohe około coadiutorii na opacztvo mego jednego povinnego, na kthora 
J. Kr. M. consens z laski svi a za stharaniem VM. dacz mi obieczacz ra- 
czel; jednosz gisz jgnorant, viecz boiazłivi kthemu, obavia sie, bi ona obłi- 
gatia, kthora uczinieł EjtoI JM. yikupicz one dobra na one 5000 zastha- 
vione, nie na tho bela ucziniona, virzuczicz go z opacztya, bo thaka jesth, 
^e V rok 1000 złothich, drugiego thiliesz, a thrzecziego osthathek zapła- 
czicz povinien, a kozda ratha sub amissione abatiae. Gi vpravdzie dobracz 
tho veda nani^;, liedvicz sie nie iesth czego bacz na then skazoni sviad, 
na kthorim kozdi sie o sie sthara; alie go ia animuie, jedno gisz płohe 
zvierze, nie da sobie slow davacz, rzeczi każe viecz pewni. Viecz ja, abi 
jedno coadiutoria bela, obłigovalem mu sie (a tho v nadzieie laski J. Kr. 
M. gi mciwego stharania VM.) ziednacz mu u J. Kr. M., ze czo miał po- 
czacz V rok piervsa rathe placzicz, a pothim drugie, jako rathi gida, ze 
mu Kroi JM. pomknie czasu do trzech liad thi piervsi rathi, a drugie abi 
thak sli pothim, jako obłigatia niesie. Proszę thedi VM. mego mciwego 
p., abisz VM. prziczine sva u J. Kr. M. uczinicz raczel o pomknienie thih 
terminoY a mnie tho posłał przesz tho paholie. Bede the laskę VM. me- 
mu mciwemu p. zasługo val etc. 

X. Gosłiczki') pisał sam do mnie czegosi niemało. Summa thego 
Ysidkiego: radbi sie dobrze miał, ba liedvi nie panem bel, jednosz vidzi^ 
ze besz łaski gi stharania VM. bicz mu tho nie może. Othosz mnie- 
maiacz, zeszi VM. na mie łaskav, do mnie sie uczieka, abih go VM. za- 
lieczal. Proszę, vezvavsi go VM. do siebie, animui go VM., davsi mu 
znacz, zem v tim do VM. pisał, pothim racz VM. oni stharanie czinicz, 
zebi vzdi pod lava nie łiezal, bocz gi podobno godni gi mogłbi Idedikoł- 
viek bicz pothrzebnim sługa Króla JM. a, iako on upevnia, gi VM. Viecz 
gisz jusz gi V małih rzeczach nierasz repułsam odniósł, sthrahem viedsih 
czeka, druga zwadpivsi v pieczeczi (bo a iako przed viełgiem secretarzem 
X. Kozdrszewskim) ^) a on jako na dvorze zosthacz, spravi nie maiacz 
zadni, złie, odiahacz mu z niczem jescze gorzi, bo na residenti słabe alba 
żadne baczenie. Othosz vidze, ze go tho susi, albo vlasni pisacz, umarza 
gi jnsego refuium (!) v thim nie ma, jedno do lasld VM. Proszę VM. mego- 
mciwego p. za nim, nie odrzuczai-ze go VM. Vpravdzie-zecz nie jesthem 



Digitized by 



Google 



183 

thak głęboki, abih exquisite miał liudzie znacz, alie atholi sie mnie zda 
dobri gi godni czloviek gi mniemam, ze sczeri etc. Czo ja vsidko gi sam 
siebie lascze zalieczam VM. mego mciwego p. etc. Z Radlina *) 1 Novem- 
bris 1677. 

VM. mego mciwego p. sługa Opałyensky. 

O limitatia z Langiem p. generał ovi«) na siem piłnie proszę. 

') Według nagrobku w Lubiniu w r, 1585 umarł tamie opatem Stanisław Chrzczonowsh. 

*) T. j, węda nań. 

') Wawrzyniec póiniejszy biskup poznański, był w r. IS77 dziekanem kieleckim^ kanonikiem 
krakowskim i sandomierskim, 

*) Hieronim, por, Pawiński, Zródla Dziej. ///, 353' 

^) Wiei przy drodze żel, gnieinieńsko-oleinickiej , własność Opalińskiego, 

*) Wojciech Czarnkowski, generał starosta wielkopolski. 



165. Zamoyski do Krz. Radziwiłła hetm. poln. lit. Malborg, 5 XI 1577. 

Archiwum w Nieiwietu, Teka 307, Oryginał. Przy adresie uwaga: przez Kliszila do 
Wzielinbia 21 Noyembris A. 77. Druk. Arch. Domu Radziwiłłów (Script. rer. Polon. Tom 
VJJI), str. 87^), 

Prosił króla- aby WMci summy przypisał na Żyżmoracłi *) z strony długów, 
co się WMci winny tempore interregni i oddał w tej mierze list podskar- 
biego lit. Wojny, Król oświadczyła te nie może lego zrobić bez sejmu i nie 
chce płacić długów zaciągniętych przed jego wstąpieniem na tron. Dzię- 
hije^ te fosłał swą tonę ') dła odprowadzenia jego narzeczonej^ Krystyny 

Radziwiłłówny, 

*) w druku zamiast: udać ma być wdać (5 wiersz od dołu). 

•) Miasto w województwie i powiecie Trockim, ») Por, Nr, 162, 



166. Marcin Leśniowolsici do Zamoysiciego. Kraków, 6 XI 1577. 

Co z wojew. podoL Mik, Mieleckim o małteństwie Zamoyskiego z Krystyną 
Radziwiłłówną traktował; o knowaniach Zborowskich. 

Bibl, Ord, Zamoy, PI. 154 Nr, 6%, Oryginał własnoręczny z adresem zwykłym i pie- 
czątką, 

JWny a mnye wyelcze mczywy pjuiye podkancłerzy. 
Nanissze służby moye s nprzeimem wsitkicłi pociech wyncowanyem 
poTUcam w łaskę WM. mego mcziwego pana. 



Digitized by 



Google 



184 

Dzisieiszego dnya prawye kończy się on termin cterech niedziel mnye 
od WM. mego mcziwego p. do odniesienia albo przeslanya vyadomosczy 
w poruconyu do pana woievodi^) nasnacony. Temu nasnaconemu kreszu 
chąc(!) ncinic dosic, com sza rade wzyal w pni drogy, nie maiac pewnei 
wiadomoscy, yedno nadzieie szame o biciu pana woievodzinem w Malei 
Polscze, s copiei listu mego do pana woievodi ^ virozumiec VM. bedzies 
racyl, bom sczisniony krotkosczyą caszu, drogą niepospiesną, boyasnya 
niesastanya w Mielczu, skat do Usczya myl 60. Posiałem o dwu koni 
cuinogo posła dnyem y noczą do Ruszy, a szam w nadzieie bicya dlya 
weszelya do Sendomierskiej siemię bieszalem, pewien będąc, sze choćbym 
ustnie porucona sprawo doniósł, dacbym ya yednak yako przettem na 
pismye musyał. Nie sawiodlem sye w tem. Porachoval pan woievoda 
s daty listu WM., sze nie iedno ya na Sendomierska siemię yadąc, gdziem 
sie go spodzievac powynnye my al, alie o dwu koni pacholie sza pultori 
nyedzielye (bo to bil do syachanya s panem woiewoda kres mnye od 
VM. szaloszony) lyedwie mogl prze odlieglosc niemałą caszu wirownac 
nasnaconemu. Nie iedno sie them nie obraszil p. woievoda, szem ustnie 
nie mogąc, na piśmie posiał, alie list moy y panu stąrosczie Barskiemu') 
ukasal, po którego dlya deliberaciei bil posiał, y panom Radzi wiłom prze- 
pis przy swoym o tey sprawye łisczye odesłał. W tem szamem y WM. 
mego mcziwego p. woliey y moiei uprzeimei w posluszeniu checy nie 
stało sye dosyć, sze prze satrzymanie posła mego tidzien cały odpis y wia- 
domoscz posniei do WM. przydzie, nisłis był WM. roskasac racyl; alie 
sabawny y w kasdei sprawye długomysłny pan, cbocbjan go bił ustnie 
dosiakl, tosz bił ucynil mei rosmowye, co y pysmu, stat^) go p. Dudici 
Fabiusem dlia cunctaciei w sprawacłi svał. Mczywy panye podkancłerzy, 
s odpiszu yego sroszumyes WM., ylye checy przyloszil do tei sprawy 
WM. Pewienem tego, sze do Ich M. panów Radziwilow pisał, tak my 
snąc dal w odpysie do mnye. Alie isbis WM. do naymnieiszego punctu 
wiedzyał, tedy WM. badz pewyen (szam tho yedno odemnie uprzeimego 
sługy wiedząc), sze pan voiewoda w tei sprawye yest malcontento s panów 
Radziwiłow, nie isby nie myal WM. s Ich M, y s sobą powynowactva 
szicic (wiem pewnye, sze nie mniei sobye, yłie WM. tego szicy), alie sda 
mu sye, sze sza pozvolieniem przes list pana marsalkowem *) wkrocil bil 
głęboko w staranye y nyemal w upewnienie s starostą Slichowskiem % 
skat roszumye, sze go legitime nie visvolily tilie, ylieby sie iemu szame- 
mu dosic stało, mniei sie go w tem dokladałi, nisli y spowinowacenie 
i ono ius wpul posvolienie dopuscalo i wiecey strony WM. szamego w tem 
staraniu WM. wiedzyał, nis stamtat. Jednad is madri, nie iedno sze WM. 
szicy, alie y postępku panów Radziwilow, choć w nyem satisfactiei nie 



Digitized by 



Google 



185 

cuye, otvorziscie podobno nie gany, nye chzac rzeczy przes sie smacnei 
suąuasnyc. A tes go przez tego posła, o ktorem do mnie pisze, sze myal 
prawie po przecitaniu listu mego od pana marsalka Radziwila posła, yesly 
nie ubłagały, pogłaskały podobno. Posłie-ły panya woiewodzyną ałbo yesły 
vipravy panią starosczyną Barska, iego odpis WM. ukasze saras y s tern, yako 
tham gorąco o caszie y miescu wedłie szadanya WM. do Icłi M. pisał. 
Mnie sie tłio sdało WM. memu mcziwemu p. osnaimic, cegobym bil wie- 
cey ucynił, gdibym bil szamego mogl dosiac. 

In publicis is odvloke cierpieć mogły, nie piszalem mu bił nic s dro- 
gy, na weszełie odkładayac, ałie is sza weszelia pomknieniem a niepewnem 
iego bicyem mnie podobno łiedwie co nadzieie sostaye widzieć sye ustnie, 
wipisze mu iutro WM. sze mna rosmowy o przislem seimie i de statu te- 
rasnieisich rzecy, co abym ucynyl, pisał szam do mnye. Ja is sie szam 
nye iedno dlia weszełya JM. pana Bieckiego ^), alie y dłia polatanyą nak- 
kaszonego sdrowia szatrzymam, mam nadzieie w dobrocy WM., sze to bes 
obraszenya laski WM. mego mcziwego p. będzie. Nie omieskam yednak, 
da-łi Pan Bog, do tego pociesnego actu słusic, yako y do kasdey yoey 
y nie tak wdziecnei posługy sawdy calem szerczem gotów bede, prosząc 
pokornie, abym kilkiem slow mogl wiedzieć efect, a przithem, yesly co 
przet seimem iest, w cobym ya słusic mogl sdolac. Poruczam nanissze 
y uprzeime słusby swe w mcziwą laskę WM. mego mczywego p. S Kra- 
kowa 6 Novembris anno 1577. 

VM. mego mcziwego p. uprzeymy sluszebnyk Marc. Liesniouolski 
z Obvr subscripsit. 

Pokomye. yako mego mcziwego p. proszę, niecli to moye spetne reky 
moiei pismo nie obrasza lasky WM. mego mcziwego p. Po wcoraiszego 
dnia liekarstvo (s) cyesko my przicliodzy pyszac, wsak tego łisciska oproc 
WM. szamego nikt nie uirzy y nie nalaye, sze do takiego pana tak nie- 
sgrabnie pisze. P. Czesnyk przysvolił yacliac przet seimikiem do Lecice 
y na seimik; tuszi, sze posłuszi wedlie misły przes pewne media; teras na 
Morawę odiachał. Cris. Sborowski y Samuela i Ciołka •) do siebie pilnie 
na Słiasko prziwabyl. Myal byc i marsałek^), ałie go pieniesna sprawa 
sasła s voievodą Rawskiem ^®). Warzą cosz, cego ia postaram się, sze 
doide. Samuel się chluby, sze odzierszał oszm tysieci opatrzenia dorocne- 
go tym biciem u dvoru. Frikac^^) o dwu tisiacu iurgieltu powieda sze 
mu dano, tanta roba. 

*) Mikołaja Mieleckiego oienionego z Elibiełą Radziwiłłówną^ siostrą narzeczonej Za- 
moyskiego. 

•) Załącznika tego brak. 



Digitized by 



Google 



186 

') Mikołaj Buczacki oieniony z Anną Magdaleną Radziwiłłówną^ siostrą narzeczone/ 
Zamoyskiego, 

*) T. j\ stąd; Andrzej Dudycz^ niegdyś biskup piąciokościelski^ i internunciusz cesar, pod-- 
czas bezkrólewia po ucieczce Henryka, 

•) Mikołaj Krzysztof Radziwiłł Sierotka^ brat narzeczonej' Zamoyskiego. 

^) Stanisław Latalski^ starosta człuchowski, Człuchów^ po niem^ Schlochau, Że tu 
o nim mowa dowodzi list M, Krzyszt, Radziwiłła Sierotki do Krzysztofa Radziwiłła 
hetm, poln, z 24 V 1577, Według niego Jan Kostka , wojewoda sandomierski pisał do Mik, Miele- 
ckiego, woj'ewody podolskiego ^0 p. Liatalskim; już nie będzie Bollicitowal, i pisze, ie mu odpisać 
chce, aby sobie indziej żony szukał, bo nam Kadziwillom inakszego szwagra trzeba^ (Arch. 
Domu Radziwiłł, w Script rer. Polon. VIII, str, 11, 

') Mikołaj Firlej\ oienil sią z EUbietą Ligązianką, (Niesiecki, IV, 3$), 

') Samuel Zborowski i Słanisiaw Ciołek, stronnik Zborowskich, por, Heidenstein, Vita 7A' 
moiscii str. q6. 

•) Andrzej' Zborowski, marszałek nadworny, 

^ Anzelm Gostomski, 

") Ernest Frykacz, stronnik Zborowskich, por. Heidenstein, Rer. Polon. 282 b. 



167. Posłowie ko. Rzeszy do kancl. Wolskiego i Zamoyskiego. Gdańsk, 8 XI 1577. 

Odpowiadając na list kanclerzy^ wstawiają się za Gdańskiem w sprawie żąda- 
nego przez króla odszkodowania wojennego {zob. Nr, i^i), 

Arch, główne warszaw, Liber legationum internarum /. 138, Inne odpisy z tego Liber 
por. Nr, 117, Druk, Pawińf^ki, Źródl. Dziej. ///, str, 308, 



168. Mik. Sienicki podkomorzy chełmski do Zamoyskiego. Batorz, 9 XI 1577. 

Dziękuje za zalecenie go królowi i za opiekowanie się jego synem^ którego 
wnet do Zamoyskiego pośle. Według życzenia Zamoyskiego i króla traktował 
z Tęczyńskim^ wojewodą bełzkim, Gotów mimo wieku do usług dla dobra 

publicznego, 

Bibl, Ord, Zamoy, pi. 6i Nr, g. Oryginał własnoręczny z adresem zwykłym^ 

Laski mciwego Pana Boga, szdrowia etc, 

Mczivi Panie potkanczlerzi. 

Isz VM. na powinno$cz starozithną narodów nashich pomnicz raczisz^ 
a mnie mczivie chucz swą offiarowacz i pokaziwacz to, tak viswiatcza- 
niem posług moich przecziw Rptej przed Panem naszym, jako i obmisli- 
vaniem vichovania syna mego^), ze go tesz VM. przi sobie ku zaprawie- 
jakei na potim przygodnosczy jego miecz raczisz, — VM. panu svemu za> to- 



Digitized by 



Google 



187 

wszitko vielcze dzenkuye i acz równą miarką (bo mye nie iest sto) oddacz 
nie mogę, jednak ile mocz bendę odslugowacz, povinien ostavam i rad 
bende, tak isz WM. y yny znacz to bendą, zem ya tey VM. ku sobie 
chuczy wdzieczen, czo VM. lat wie poznacz bendziesz raczył, gdi my czo 
sluzicz sobie roskazesz. I rozumiem VM. zabawye U8taviczney y pilney 
i przeto nicz mye nye dziw, isz VM. pissacz do prziiaczol często pliacau 
miecz nie raczisz. Tak, iakosz my VM. roskazal y J. Kr. M., vydzalem 
sye sz JM. panem voiewodą Bełskim*), y virozumial zdanie VM. w ticb 
zatrudnionich sprawach pospolitim(!), y rozmavialem sz JM., ylie na ten 
czasz krotki bicz mogło. Na chuczy mey, iakom zdawna szvikl a VM. 
dobrze sviadom, nie zeydze, bo chocz owdze na ustroniu mieskam, nie 
mogę syę nałogu odjącz, abim o tim, czo dolega ym daley tim gorzey, 
mislicz nie miał y rozmaviacz, s kim bicz może, bo nye yednako wshitczy 
na to poglądayą. Iakosz VM. ludzy krayow ovich dobrze viadom, jenak 
nie mogę ynaczey znacz, jeno isz wsdy dolega to wszitkich y znayą za- 
bavienie panske a stąd swe nyebespieczenstwo, ale iako temu zabiegacz 
chczą, iescze nie viedzecz; nie opuscze ienak to, czo może bicz y viek moy 
natargany snossicz może, sluzicz w tym i folgowacz zdanyu VM. y Pani- 
skemu ku dobrem(!) pospolitemu. Syna syego nie omieszkam ku WM. tim 
richley odeslacz, którego wshitko na mcziwey lascze VM. nalezecz bendze, 
w ktorey nie viątpye, y sluzbi swe zaleczam. Dan w Botorzu, IX Novem-^ 
bris Anno 1577. 

VM. pana svego ziczlivi przyaczel i sługa Mikołai Sieniczki potk(?- 
morzy^) m. pr. 

^) Miał dwóch synów Jana i Józefa (Nieeiecki, VIII: 352). 

•) Andrzej Tyczyński ^ por. Nr. 1^6 , List niniejszy wysiał do Zamoyskiego Tączyński 
wraz zć STPoim {Nr. i6g), Oba listy napisano we wsi Batorz albo Botorz w dziś, powiecie janow- 
skim gub, bibel.y która naleśała do Tyczyńskich^ {ie była w ręku Tyczyńskich^ dowód w Arch. Do-- 
mu Radziwiłłów, Script rer. Polon. VIII, ^^4)* O rozmowie tu wspomnianej doniósł Zamoyskie- 
mu ustnie Allemani, por. Nr, i6c, 

*) Zob, o nim przez Szujskiego napisany iywot, Dyaryusze sejmowe (Script. rer, pol. 1) 
słr, 77- 

169. Andrzej Tęczyński wojewoda bełzki do Zamoyskiego. Batorz, 11 XI 1577. 

Otrzymał trzy listy od Zamoyskiego^ ale późno. O rozmowie swef z Mikoł. 
Sienickim podkom, chełmskim doniesie przez Alemanniego kuchmistrza. Od- 
daje mu syna w ćwiczenie, 

Bibl, Ord, Zamoy. PI, 62 Nr, 43. Oryginał z podpisem w czyści własnoręcznym j pieczątką' 
i adresem zwykłym. 



Digitized by 



Google 



188 

Mcziwy Panie podkanclerzy. 

Zalieczam sluzby me etc. 

Miałem troye listy od WM: iedne przes Pytowskiego, Króla JM. 
komornika, 19 dni po daczie WM. ^), a drugie przes Bolminiskiego, pa- 
cholic WM., które mi tylko swem tritem *) rąk doszły; trzeczie dopiro dzisia 
od p. Maczieiowskiego. Y pisałem WM. memu mcziwemu p., ze the listy, 
które naliezały do JM. pana Sendomirskiego '), porzuczil kęndys w drodze 
do JM. The thysz, które p. podkomorzemu naliezały, yako mi p. podko- 
morzy wczora powiedzisJ, w Tamogorze*) zostawił, yadącz do pana wo- 
yewody Podolskiego*), na które odpisy*) WM. posyłam. A ysz tak lieniwo 
WM. odpisuię, prossę i sam mię WM. za wymówionego racz miecz, 
y u Krolia JM. obmowicz, bo tycłi łistow nie maiancz od Króla JM., pre- 
textum nie miał takovego s p. podkomorzym o tem mowicz, s którym 
czom teras movił WM. memu mcziwemu p. przes p. kuclmiistrza ') oznay- 
muyę, iako mniey zatrudnionego. Tho tylko WM. oznaymuye, ze czalie 
a uprzeymie przyacziełiem WM. bycz sye ofiaruyę. A na więtsze upew- 
nienie tego vadem syna swego WM. w czwiczenie y do posługi WM. od- 
daię, o czem sam szerzey listem swem potwierdzam, który w łisczie swem 
WM. posyłam. Zalieczam mię przythym y służby moie w mcziwą laskę 
WM. mego mcziwego p. Dathum Botorz*) 11 Noyembris Anno Do- 
mini 1677. 

WM. mego mczivego p. życzliwy a uprzjmy przjacził a iako brath*) 
i sługa Andrzey Hrabia na Ttięnczynie woiewoda Bełski, Osvieczimski, 
Zatorski etc. Starosta subscripsit. 

*) For, Nr. 156. •) 7V^/, tr^t znaczy krok (Linde). 

») Kasztelan^ Stanisław Szafrantec. Pawiński, Zródla Dziej. Jl\ 151. 

*) Mikołaj Sienicki^ podkomorzy chełmski był starostą tarnogorskim. (Niesiecki, F///, 
J52). Starostwo tornogorskie w ziemi chełmskiej, 

») Mikołaj MieUcki, •) Por, Nr. 168, 

') Dominik Allemam\ kuchmistrz królewski, •) Por, Nr, 167, uw, 2. 

•) Powinowactwo łączyło go z Zamoyskim, Matka pierwszej iony Zamoyskiego^ Anny 
Ossolińskie;) Dorota z Tyczyńskich była siostrą stryjeczną ojca wojewody, ('Nieeiecki, 
7Ar, 62), 

170. Albrecht Fryderyk ks. Pruski do Zamoyskiego. Królewiec, 22 XI 1577. 
Poleca sekretarza swego^ Daniela Banka. 

Arch, państw, w Królewcu, Herzogl. Briefarchiv, Koncepte B. Minuta z dopiskiem 
a tergo: Ad utrumąue Cancellarium routatis mutandis, ad regem parabatur^) XXII-a IX- 
bris A ono LXXVII Registeriret. 



Digitized by 



Google 



189 

Generosi et nobiles consilłarii et subditi nostri, fideles nobis dilecti. 
Achatius Biirggravius et liber baro a Dhona, capitaneus Morungensis ^) 
et Wolgangus a Elreuzer, militiae praefectus, certis quibusdam in negociis 
suis praesentium exhibitorem secretariam meum Danilum Bank ablega- 
vit. - - - Rogo itaque Mag. Vestram, ut - - negotia ista sibi benigne commendata 
habeat et intercessionis meae subditi mei fructum optatum percipiant.- - - 

') Minuta ułoiona jest do króla; na tej podstawie podaje si^ tu excerpt, 
») Przekreśl.: Wcnccslaus Schachius a Stangenb. cancellarius. 



171. Jan Krotoski do Zamoyskiego. Żórawia, 25 XI 1577. 

Odpowiada na list do ojca^ kłćry umarł, więc nie może przybyć na wesele 
Zajnoyskiego^ lecz przyjdzie na sejm polecić się Zamoyskiemu, 

Bibi, Ord, Zamoy, PI, 152 Nr. /. Oryginał własnoręczny z pieczątką i adresem zwykłym, 

Wny Panie, Panie a dobrodzieiu moi mciwy. 

Nainisse sluzby swe mciwei łasce WM. zalecam. 

Mciwy Panie. Oddań mi iest list WM. mego mciwego p., 25 novem- 
bris pisany do JM. pana woiewody, pana a oica mego ') mciwego, gdzie 
WM. JM. wzywać raczysz ku posłudze swei radosny. Tedy racz WM. 
m. m. p. wiedzieć, ze iusz Pan Bog JM. pana woiewodę s tyh miserei 
przes śmierć do swei radości wyrwać, a mnie tym osirocłć raczył. Ale 
gdzieby byl ieszcze na tym świecie, pewnie, zęby mu wietsza radość nie 
była mogła być, iako w tak pocieszny sprawie WM. swemu m. p. słu- 
żyć, któremu on i zawsze i ku kazdei posłudze gotów był. Czego ia, na 
iego miescu będąc, sam ku tei potrzebie pociesznei, ku posłudze WM. 
m. m. p. przybyciem swym potwierdzić nie zaniehałbym był, ale mi 
prawie na ten-ze czas obhod żałosny pogrzebu nieboszczykowskiego przy- 
pada, na który ia umyslelęm był WM. swego m. p. uniżenie prosić, ale 
ze causa legalis wymawia, tedy tego zaniehywąm. O to tylko WM. swe- 
go m. p. a dobrodzieia uniżenie proszę, aby WM. tesz mnie od tamtei 
pocieszny posługi swei wymówionego na tęn czas maiąc, na każdą inszą 
wszelyakiego czasu, iako własnego nainiszego sługi swego, smiele używać 
raczył, a m. m. panem być raczył. Nie smięm teras szyrokiem pismem 
WM. swego m. p. bawić, gdisz sam, da Pan Bog. na seim przyiadę 
słuzyc WM. swemu m. p., a tezes WM. m. m. p. dobrze świadom, iako 
nieboszczyk pąn ociec, służąc Rptei maietnośó swą zawiódł, tak ze nie 
bedzieli mciwei łaskiei J. Kr. M., za przyczyną WM. m. m. p. a dobrodzieia, 



Digitized by 



Google 



190 

tedy my, potomkowie iego, musielybysmy zagipaó. Ja się tjm tylko cie- 
szę, isz Pan Bog WM. przy boku Króla J. M. postawić raczył, który mi- 
łosniki i sługi Króla J. M. Rptei forytowaó i onim dobrze czynić zwikles. 
Przeto sie i ia WM. swemu m. p. y dobrodzieiowi z nainiszemi rfuzbami 
swęmi uniżenie zalecam. Dan z Zorawiei 26 novembris Anno 1577. 
WM. swego m. p. a dobrodzieia nainiszy sługa Jan Krotoski. 

*| Jan^ wojewoda inowrocławski. 



J72. Zamoyski V do Gdańszczan. Malborg, 25 XI 1577. 

W odpowiedzi na Nr. i6y oświadcza się z życzliwością dla miasta i wzywa, aby 
jak najrychlej przyjęli warunki pokoju. 

Ar£h, państw, w Gdańsku, Urkunkenschublade LXXXVIT B, Nr, 23871, Oryginał 
z ^odphami cząiciowo własnoręcznymi^ z dwiema pieczątkami i z adresem: Spectabilibus et Fa- 
matiB dominie proconsulibus, conftuUbus, scabinis, centumyiris iotiąue communitati Begiae ci- 
Yitfltig Gedanensid, suis chariBeimis. Inną rąką przy adresie-, Bedd. 26 Noyembris Anno 77. 

Salutem. Patuisse D-bus Vestris litterąs nostras, quas cum R-mo d-no epis- 
eopo Plocensi et regni cancellario ad Magnificos d-nos legatos lU-moram 
Principum nuper dederamus, de rebus civitatis istius scriptas non gravate 
©K litteris D-tionum Yestrarum intellexi. Vellem autem, patuisset quoque 
tma iiBimus ipse, ex quo litterae illae prodierant, propensissimus in salu- 
teni, tranquillitatem, dignitatem et omamentum omne istius civitatis. 
Tum i^iiim non dubitem tanto maiorem datam facultatem fuisse D-bus 
Yestrig perspiciendae penitius eius, de qua mihi gratias agunt, benevolen- 
tiar« meae, quanto ea re ipsa maior est, quam fuerit in litteris ipsis non 
tuni expressa, quam adumbrata. Quod ad me attinet, ego in omni varie- 
tate rorum ac temporum, in quibus interea civitatem istam versari vidi, 
sturlium nihilominus atque amorem meum, quoad maxime potui, erga 
illam conservavi. Ex quo vero tempore plura, quae in ea desiderare coepi 
enrum, (juae ad mutuam illius erga communem Rempub. charitatem per- 
tiniTe Yłdebantur, nihil feci aliud, quam quod primum quidem institutum 
einsiiindL D-tionum Yestrarum valde sum demiratus, deinde autem alacri- 
tiiiein quoque illam demonstrandae benevolentiae meae inhibere quodam 
motlo necesse habui, ne aut officio meo erga Rempub. deesse aut etiam 
invit<>^ Tiderer servare velle. Nunc cum et D-bus Vestris benevolentiam 
nieam non ingratam esse intelligo et, quod primum est, cam studium 
civitati.H istius reddi quodam modo Reipub., communi omnium nostrum 
parenii, ac restitui perspicio, utrumque sanę facio: nam et D-bus quidem 



Digitized by 



Google 



191 

Yestris eum auimum gratulor et meum vicissim illis libenter reddo atque 
restituo ita quidem, ut si modo eo uti voluerint, prompto, profecto et pa- 
rato uti possint ad gratiam ipsam Reg. M-tis sibi conciliandam, quam 
et optare iam ipsae et in qua sola omnes fortunas civitatis recte, mea 
•ąuidem sententia, videntur coUocare. Hoc est, de quo me D-nes Yestras 
interea admonere facit meus erga illas amor singularis, ut gratiam hanc 
Reg. M-tis patemam, quae pacem tam clementer et tam liberaliter offert, 
amplectamini. Multum certę vobis id commodi. adferret, si alacritatem in 
deferenda S. Reg. M-ti yestra fide demonstraveritis nec amplius cuncta- 
bimini. Bene valere D-nes Yestras cupio. Datimi Mariaeburgi die XXV 
mensis Novembris Anno Domini MDLXXVII. 

D-tionum Yestrarum paratissimi Petrus Dunin Yolski, Episcopus Plo- 
'Censis et Regni Poloniae cancellarius manu sua subscripsit. 

loannes Zamoiski de Zamoście, Regni Poloniae procancellarius et 
Belzensis, Cnissinensis Zamechensisque capitaneus manu sua subscripsit. 

') List ten, acz podpisana przez obu kanclerzy, pisał sam Zamoyski, W podpisie słot/ta po 
dacir, D-tioDum Yestrarum paratissimi napisał własnoręcznie. Początkowo było paratissimua 
ale poprawił, w czem dowód, te pierwotnie miał list ten wysłać tylko od siebie, W podpisach 
kanclerze własnoręcznie dopisati jeszcze tylko manu 8ua subscripsit. 



\1Z. Gdańszczanie do kancl. Wolskiego i Zamoyskiego. Gdańsk, 28 XI 1577. 

W odpowiedzi na Nr. lyi proszą o poparcie prz^ obecnych układach poko^ 
jowychy obiecując wdzięczność. 



wek: 



Arch, państw, w Gdańsku. Liber missiyarum XXVII 36^ fol. 351 b. — 332 b. Nagło- 
Ad utruDqne Cancellańum, 28 NoYembris 1577. 

R-me, Magnifice ac Generose domini gratiosissimi. 

De benevolentia R-mae et Mag. D-tionum Yestrarum orga nos et uni- 
versam hanc civitatem adeo nunquam dibitavimus, ut eandem in rebus no- 
stris etiam adversissimis expertos fuisse magnopere nobis gratulemur. Ac si- 
quid forte incidit, ut in ea rerum ac temporum varietate fieri solet, quod 
animos illarum a consueto erga nos amore non nihil retinuit, operam dein- 
iceps omnem Deo volente dabimus, quibuscumque poterimus obsequiorum ge- 
neribus praestandis, ne vel a nobis offensionis alicuius causa consulto pro- 
fecta vel isthaec summae bonevolentiae redintegratio non gratissimis animis 
accepta fuisse videatur. Quam ut ęo magis exploratam habeamus, iterum 
ac iterum diligentissimis verbis perquam reverenter petimus, ut R-mą et 



Digitized by 



Google 



192 

Mag. D-nes Yeetrae nunc, cum de rei totius compensatione agatur^), quara 
et ex animo cupimus et universae Reipub. cumprimis utilem optamus, non 
minori quam antea semper ostenderunt ope, favore ac patrocinio civitatis 
huius salutem, commodum, fortunas, incolumitatem, totius deniąue provinciae 
tranąuillitatem benignissime complecti, augere, ornare et conservare dignen- 
tur. Quod uti non potest non esse in tanto nominis ac officii splendore 
clarissimum et Reipub. longe utilissimum, ita nihil certę praetermittemus, 
quod ad gratissimi nostrorum omnium animi memoriam pertinere possit, 
summis viribus et perpetuo obsequendi studio magis ac magis declaran- 
dam. Easdem Deo optimo maximo diutissime salvas ac superstites et nos 
earundem gratiae, favori ac benevolentiae perąuam reverenter commen- 
dąmus. 

') O owych układach por, Pawiński, Zródla Dziej. III 316—326. Moderatio conditio- 
num in colloquio d. cancellariorum cum d. legatis; Relatio d. legatonim ad moderationem; 
Responsum nomine S. Keg. M-tis ad eandem relationetn d. legatorum z podpisem Zamoy^ 
skUgo, 

174. Stanisław Górka wojewoda poznań, do Zamoyskiego. Poznań, 30 XI 1577. 

Składa tyczenia z powodu ślubu Zamoyskiego z RadziiviUówną, lecz nie 
7vie^ czy będzie mógt przyjechać, 

Bibl, Ord, Zamoy, pi, 6i Nr, /. Oryginał z podpisem własnoręcznym, 

Mcziwy Panie podkańclerzy. Sluzbi swe uprzeyme etc, 
lezdem s tego niepomalu pocieszon, m. m. p. podkańclerzy, ze Pan 
Bog wszechmogaci WM. m. m. p., do tak zacnego a swientego stanu 
małżeńskiego powołać racził, w ktorim stanie małżeńskim zebi Pan Bog 
wszechmogaci WM. m. m. p. wespolek i z prziszlą małżonką WM. moią 
mciwą panną wszeliakim swim szwientim błogosławieństwem, błogosławić 
raczil, o to ia Pana Boga proszic nie przestawam, zicząnc tego WM. 
oboygu od Pana Boga nie inaczi, yako wlasznemu domowy swemu. Co 
sie ticze bitnosczy moi do tak swieuti sprawy WM. m. m. p., nierzkac ') 
do tak uccywi i swienti sprawy zebich WM. m. m. p. śluzie nie riiiał, 
alie do wszeliaki inny, nakoniec bi mi zdrowiem swim zapieczentować, 
iezdem zawsze gotów, bi mi iedno gody, które sobie mało nie za sądni 
dzień poczitam, także nowe łiato nie przeszkodzieły. Jednak starać sie 
o to z wielką piłnosczią bęndę, zebich w tim woły i rozkazaniu WM. m. 
m. p. doszycz uczinieł, a nierzkac na to wesołe WM. m. m. p., alie i do 
ticli inszich posług starać szie bende, zebim ku posłudze WM. m. m. p. 



Digitized by 



Google 



193 

nie omieszkał, któremu uprzeyme a wierne slusbi swoie w mcziwą łaskę 
pilnie, pilnie zalecam. Z Poznania 30 Novembris Anno 1577. 

WM. m. m. p. uprzymy przyaczyl y sługa Stanisław Grabya s Gorky 
ręką własną. 

>) T. j, cóż dopiero^ nie tylko (Linde). 

175. Diannas Joamius prof. hebraj. do Zamoyskiego. Rzym, 30 XI 1577. 

W odpowiedzi na Nr, ij2 wzmiankuje o warunkach^ w jakich mógłby wykła- 
dać jeżyk hebrajski w Krakowie, 

Bihl, narodowa w Paryiti, Ms, fonds latin Nr, 6063 (collech Faur), tom Ill^f. 44C ko- 
prą z początku XVII w. z nagłówkiem: Diamas Joamiiis Fiorenlinus Augustiniensis ad Jll. D. 
Regni CancellariuiTi »). 

Illustrissime ac praeclarissime vir. 

Litterae, quas professori linguae Hebraicae nuncnpasti quasque loan- 
nes Zamoisky tuus Romam detulit, mihi nihil eiusmodi cogitanti redditae 
seu potius attributae fuerunt, quasi mihi iuxta voti tui desiderium conve- 
nirent. Ego vero et coram et scripto, quid in hac re praestare possim et 
valeam, tum de itineris ratióne, cum loanne Zamoisky tractavi pluribus. 
Sed quoniam in ea sum aetate, ut novos labores, praesertim in extemo et 
mihi insueto coelo, nesciam quomodo ferre possim, cunctanter, ut vera 
fatear, conditionem accepi, a]ioquin tuis humanissimis litteris, honestissimis 
conditionibus, sed potissimum honestate, splendore et dignitate rei vehe- 
mentissime inflammatus. Quis enim Regi adeo praepotenti, adeo christia- 
nae religionis cultori et defensori et tam praeclara molienti, etiam non 
Yocatus nolit operam suam omnem, praesertim vero in rebus sacris et 
divinis, quin etiam et se ipsum non libentissime dicare atque addicare? 
Sed me itineris vel prolixitas vel difficultas valde ut deterruit, ita et nunc 
deterret. Nam itineri faciendo nedum insolens sed ineptus prorsus sum, 
nec etiam, quod satis formido, satis firma valetudine, qui saepe laterum et 
ischiadis dolores et fastidia frequenter experior. Hue ąccedunt pene quo- 
tidie graves amicorum dehortationes, qui fortasse vires meas exactius 
aestimantes, quas ego accensus veniendi desiderio non ita ad verum me- 
tior et expendo, saepius mihi illud Pliaraonis quodammodo occinere viden- 
tur: :d3^D3 133 njTI ^3 ^M1 *), quasi mihi in hac aetate certum vitae damnum 
impendeat, ipsequo quodammodo IpYoyaepY*^^ inconsulte moliri aggrediar. 
Sed tamen Dei confisus auxilio, qui eius tantum gloriam et honorem me- 

Archiwum Jnna Zainnyskirgo. 13 



Digitized by 



Google 



194 

ditantes (quod mihi unicnm in hoc negotio statui esse propositum) ox 
omnibus periculis facile subloyat et erigit, consilium meum adhuc teneo, 
ut primo vere itineri me committam, iis scilicet conditionibus, quas loanni 
Zamoiscio perscriptas dedi. Et ąuoniara facile credo antę illud tempus 
te his litteris respondere posse, summopere ad bas optarem responsum 
tuum. Nam et hoc postremum non tantum mihi gratum quam rei ipsi 
necessarium ądiecerim, quod si forte professio istius Hebraicae linguae 
inter caeteras nobiles disciplinas non sit adeo (ut in Italia video) multo- 
rum votis expetita sitque potius ad ornatum quendam seu potius ad 
Gymnasii magnifice instruendi explementum quaesita, optarem ad hoc 
opus quasi frustra non vocari. Nam tunc mei laboris fructus ille mihi 
gratissimus praecipue fuerit, si cuius gratia fit, uberem fructum pariturum 
sperem et operae praecium facturas videar. Quod si adsit, difficillima 
quaeque mihi optata erunt et iucunda. Haec sunt, quae nunc ego tuis hu- 
manissimis et liberalissimis litteris invitatus, ruditer quidem, sed vere et ex 
animo respondere volui, quaeque etiam poUiceri et praestare posse confi- 
do. Vale. Romae, die ultima Novembris MDLXXVII. 

lU-mae D-tionis Yestrae addictissimus frater Diamas Joamius Flo- 
rentinus Augustiniensis manu propia. 

*) IV Ms, tym listy z czasów podkąnclerstma Zamoyskiego dają mu tytuł kaneUrza^ którym 
został dopiero i III 1578, por. Nr. 152, 177 i t, d. 

•) £xod. X, 10. Yidete, quia nialum contra vop. 

176. M. Antoni; Muret ^) do Zamoyskiego. Rzym, 1 XII 1577. 

Odpowiada na Nr, ijc. Miał jut przenosić się do Krakowa, gdy papież 
polecił mu zostać w Rzymie i pensyę powiększył, za co śle wyrazy wdzię- 
czności. 

Druk. M. Antonii Mureti rpistolae. Coloniae 1580/. I^. 4, Poprawniej-. Ingolstadii 
1584 str. 178. Przedruk. Bandtkie przy Obronie J. Zamoyskiego w Otwarciu Bzkoly nauk pra- 
wa r. 1811^ str, 44 — 4$. Tłomaczenie polskie w Czasopiśmie księgozbioru Ossolińskich, Lwów 
r. 1830 i. IV, str. 6, 

Marcus Antonius Muretus loaani Żamoscio, Regni Poloniae vicecan- 
cellario, Belzensi, Knissynensi, Zamchensi capitaneo, etc. salutem plurimam 
dicit. 

Praeter spem et opinionem meam accidit, ut cum inter me et loan- 
nem Zamoscium, Serenissimi Regis secretarium, omnibus prope de rebus 
convenisset, iamque ego me ad iter accingerem atque isthic animo et cogi- 
tatione totus essem, subito ostendorit Gregorius Pontifex Maximus pro- 
feclionem meam sibi non placere meque per viros summa auctoritate 



Digitized by 



Google 



105 

praeditos monendum curaverit, ne ex Urbe discederem: sibi curae fore, ut 
ne in Urbe deteriori condilione essem, ąuam qiiae mibi in Polonia defer- 
retur. Quin etiam ad quingentorum aureonim nummonim stipendium, 
quod mihi iampridem constitutum erat, statim ducentos adiici iussit man- 
davitque datario suo, primo qnoqae tempore quoquo modo efficeret, ut 
aliunde • mihi trecenti aurei nummi quotannis penderejitur. Ea re factum 
est, ut coactus sim deponere consilium, quod ceperam, veiiiendi ad vos, 
a quo, nec vivam, si me alia uUa res, quam summi Pontificis voluntas 
atque auctoritas abducere potuisset. Interea etiam tacente me facile 
omnes vident, quantum Ser-mo ac potentissimo Regi Stephano, quantum 
tibi, ZamoKci clarissime, debeam. Vobis enim, nisi piane ingratus sim, 
hanc tam luculentam fortunarom mearum accessionem acceptam feram, 
necesse est. Quare dum vivan), me utrique tantum debere fatear oportet, 
quantum ab homine deberi homini plurimum potest. A te etiam atque 
etiam pęto, ut mihi yeniam a Ser-mo Regę impetres tibique persuadeas, 
si ullum lempus unquam eveniat, ut me vitam ipsam vel pro M-te ipsius, 
vel pro tua, clarissime Zamosci, dignitate in discrimen exponere oportóat, 
nemini me cóncessurum, qui id promptius aut maiori animo faciat. Vale. 
Romae. Kalendis Decembris MDLXXVII. 

*) o tern samem piste Muret w liście do króla t tejŁe samej daty i do Pawia Sacra, 
tusa z 30 IV 1578 (1. c). 



177. Klaudyusz Gonzaga do Zamoyskiego. Rzym, 1 XII 1577. 

Z rozmowy z wysłańcem królewskim bierze assumpt do wypisania Zamoy- 
skiemu wyrazów życzliwości, 

Bibl, Narodoita w Paryiu. Afs. fonds latin, Nr, 6063 CoIJect. Faur, ///, /. 443, kćpia 
z początku XVII w. 

Claudius Gonzaga Pontificis Maximi Domui Praefectus loanni Za- 
moiscio Sarmatarum Regis Cancellario ^) salutem dicit. 

Quae virtus apud Regem sunimam ac sapientissimum illustri te loco 
atque gi-atia constituit, ea me quoque iam diu (habet enim hoc virtus, ut 
latere nesciat) in tui amorem adeo pellexit, ut qua ratione aditus ad ami- 
citiam mihi tuam paterę possit, nullo non tempore cogitaverim. Accedit 
autem peropportune, ut cum id maxime cuperem, ea mihi sese obtulerit 
oecasio, qua sanę commodiorem nec optare quidem potuissem. Nam cum 
Georgius Ticinius 2), Ser-mi Domini Vestri cubicularius, qui multis iam 
annis Romae omnibus, quae ost spectata ipsius probitas, charus vivit 



Digitized by 



Google 



190 

atque iucundas, loannem Zamoiscium Grimalium, negotia hic regia pru- 
denter admodum procurantem, intime notum esse mihi voluisset, ex 
huius sermonibus, quos non semel, sed plurimos atąne familiarissimos me- 
cum habuit, cognovi non solum, ąnani vera de to fama loąueretur, sed 
etiam, quam idem se tibi addictum ac mirifice deditum profiteretur. 
Narrabat autem inter ceteras egregias laudes tuas, praecipuam q[uandam 
atque singnlarem in Deum ipsum atque Apostolicam hanc Sedem pieta- 
tatem. Cui ex altera deinde quasi' parte eximia illa erga Regem tuum 
fides responderet, qua factum est, ut Rex ipse, quem nuUius consilio egere 
non modum Sarmatia ipsa, sed orbis iam piane praedicat universus, tuae 
tamen potissimum prudentiae atque industriae suam dignitatem, suas spes, 
se deńique ipsum iure optimo crediderit. Ergo loanni ipsi isthuc eunti^) 
tam tui studioso, mei quoque, quod quidem eonicere potuerim, peramanti 
has ad te litteras dare animum induxi, quibus, quem aditum ad amicitiam 
tuam peroptabam, eum nlihi eodem loanni internuncio aperirem que- 
madmodum summa tua humanitate fretus, polliceri mihi posse videor. 
Operam autem meam ita tibi omni tempore in omni re promptam para- 
tamque fore persuadeas, ut si ea imquam usus fueris, quod abs te impe- 
trare summopere velim, non dubitem tunc, quin me amantem redames. 
Vale. Romae Calendis Decembris MDLXXVIII (s). 

*) Por, Nr, lys ww. /. ") For, Ar, 28 uw, 2, 

*) fVr6cil do Polski juŁ w styczniu 1578 (por. Nr. ig:i i Wierzbowski, Vincrnt Laurco, 
Var^ovie 1887, słr. 646). Zatem data 1578 mylna. 



178. Albrecht Fryderyk ks. prueki do Zamoyskiego. Królewiec, 4 XII 1577. 

Podaje termin sejmu słanÓ7v pruskich i pyta^ kiedy nań przybędą posłowie 
królewscy dla traktatów z margrabią brandenburskim o objęcie Prus 

w zarząd, 

Arch, państw, w Królewcu, Herzogl. Briefarchiv. Konceptc B. Minuta z napisem. 
Ad. Reg. M-tem Polouiae, mutatione ad utrunique Csncellarium hoc ad di to, ut no mi na 
commipsariorum significare vclint. 4 Decembr. Anno 77. Regestriret. Na tej 
podstawie excerpt. 

Cum ex responsis Reg M-tis legatis meis superiori tempore aliquoties 
datis intellexissemus S. Reg, M-tem certos suos legatos propediem hunc 
missurum esse, qui me et ordines subditorum meorum de tractatibus inter 
S. Reg. M-tem et lUustrem principem D. Georgium Fridoricum, Marchionem 
Brandeburgensem, agnatum meum, ratione administrandi ducatus huius 



Digitized by 



Google 



K)7 

mei - facerint certioros, ad diem septimum mensis huius conventum sub- 
ditorum meorum indixi. Cum autem dies hic nunc instet, de adventu 
vero S. Reg. M-tis legatorum mihi nihil ądhuc certi constet, rogo Yestram 
Mag, - ut mihi tempus et diem adventu8 legatorum — significare velit, 
ne necesse sit subditos nostros frustra expectare. -- 

179. Kardyn. Hozyusz do kanclerza Wolskiego I Zamoyakiego. Rzym, 5 XII 1577. 

Utyskuje na stratę dochodów i szkody na Warmii: prosie aby król nie wy- 
syiat tam hajduków^ potrzebuje dochodów na budowę szpitala polskiego 

w Rzymie. 

Bibl. Jagiellońska, Ms. i6i^ Nr, 158^ minuta peina poprawek i Ms, 164,/, 223, kopiaryusz 
Reszki z końc. XVI w, z napisem: Regni Poloni ae cancellorio et vicecancellario, 5 Decembris 1577. 
W minucie dodano Bomae. 

Allatum est huc, qui fuerunt a Dantiscanis Ohristi regisąue sui per- 
duellibus ad eorum impios conatus adiuvandos et eorum rebellionem fa- 
ciendara conducti, quod ii conscensis navibu8 ad ecclesiam meam profecti 
non parvam pecuniam ab canonicis illius extorserunt. Idem fecerunt 
otiam ab oppidanis meis Brunspergensibus. Ita nescio, quae mea sit in- 
felicitas, quod et Neapoli refoimor ab Hispanis, qui quam a Ser-mo rego 
meo defuncto pensionem mihi attributam habui, eam ut semel ereptam, 
integram solyant, hactenus adduci non potuorunt*), et in ecclesiae meae 
terris, a Danis atque a Scotis; totus ut mundus insurgere contra me vi- 
deatur, dum noc domi nec foris locum uUum reperio, in quo tutus a ra- 
pinis esse queam. Ac non minus aliud etiam periculum impendere mihi 
scribitur: quod offensa Reg. M-tas propter numeratam a subditis ecclesiae 
meae Christi regisque nostri perduellibus pecuniam, quamlibet id inviti 
fecerint, adduci se fortasse patietur, ut haiducos in ecclesiae meae terras 
immittat, ut sic impleatur in illis, quod a propheta scriptum est: residuum 
eracae comedet locusta et residuum locustae comedet bruchus*) Id si fie- 
ret (quod pro sua misericordia procul Deus avertat) vix quidquam aliud 
mihi magis dolendum accidere posset. Quo maiore studio D-nem Yestram 
oro, ut, ne tale quid eveniat, providere conetur, ac si qui forte iam in 
ecclesiae meae terras haiduci sunt immissi, ut eos alio migrare aut in 
vicinam Livoniam proficisci M-tas Reg. iubeat, ut quae per Moschos occu- 
patae sunt arces, eas recuperent; quin et rationem aliquam inveniat, qua 
subditis meis, quos misere vexatos audio, satisfiat, vel a rege Daniae aut 
eius Admiraldo, vel a Christi regisque nostri rebellibus Dantiscanis. 



Digitized by VjOOQIC 



108 

Eam rem ut esse sibi curae velit, etiam atqae etiam maiorem in modum 
pęto. Faerat mihi deliberatum, ąuandoąuidem omnes fere aliae nationes 
habent quaedam in hac urbe, (juae totius orbis Christiani theatrum quod- 
dam esse yjdetur, saa hospitalia, ne sola nostra patria deteriore conditione 
esse videretur, aliąuam etiam pecuniae partem in hoc pietatis opus im- 
pendere; et iam a Sanctissimo Domino Nostro commodum locum impe- 
travi. Caeterum unde vectigalia mihi mea percipienda sunt, Neapoli 
Hispani, in ecclesiae meae terris Dani, Scoti, Dantiscani, quominus ea 
possim percipere, prohibere videntur. Iterum atque iterum " rogo, det 
operam, ut hoc impedimentum tollendum curet, quo liberę vectigalibus 
meis frui mihi liceat, in pios usus, Deo gratiam suam largiente, conver- 
tendis. Scripsissem ad ipsam M-tem Reg. hac de re, sed quoniam non 
plene sum adhuc de his, quae gęsta sunt, infoimatus, scriptionem hanc in 
tempus aliud reiciendam duxi, sed quoniam peripulum est in mora, moas 
hasce interea dare volui, quo celerius remedium aliquod calamitatibus 
ecclesiae meae possit adferri. 

*) Mowa tu o prowizji, jaką otrzymywał Hozyusz od „sum neapolitańskich^ dla 
których odzyskania wysłał go Zygmunt August r, is6g do Rzymu, por, Eichhorn, Stan. Hosiu8, 
Mainz 1854/5, //, 352, 411 ^ 516 i list Hozyusza w tej sprawie do Stan, Fogelwedera z 28 VI yy^ 
Broel-Plater, Zbiór pamict. // 130, O napadzie okrętów gdańskich na Warmią, wypłaceniu napastni- 
kom przez kapitułą 4000 talarów i ocenie tego kroku przez króla Stefana (por, 1. c, 475 i Wierz- 
bowski, Yincent Laurco, Yarsoyie 1887, 620, 658), 

*) loel, /, 4 OiStatek gąsienice zjadła Hzarańcza a ostatek nzarańczcj zjadł chrząszcz 
(Wujek), 



180. Mistrz Joannitów do Zamoyskiego. Malta. 2 XII 1577. 

Poleca rycerza Adelspacha^ miaftowafiego komturem zakonu w Polsce. 

Bibl, Narodowa w Paryżu, Ms, fonds latin Nr, 6063, Coli. Faur. tom Ul fol, 452. 
Kopia z począt, XVII w. z nagłówkiem: Magister Hospitalid Hierusalem ad Illustrem D-nunn 
cancellarium *) Regni. 

Illustris ad Magnifice Domine. 

Quomam ad Maximum Ser-mumque Regem tuum litteras non vulga- 
res dodimus eumąue suppliciter exoramus, ut fratrem Georgium Adelspach 
nostrae venerabilis linguae Alemaniae *) militem, cui diebus elapsis com- 
mendas de Rosdein et Possen*), ut iura nostra expostulant, tradendas du- 
ximu8, in earundem possessionem pacificam benigne redigere dignetur, 
peropportunum esse arbitravimus te etiam atque etiam hortari, ut dictum 
fratrem Georgium apud praefatam Ser-mani M-tem adeo benevolum ac 
couimendatum reddas, ut pacificam et quietam possessionem dictarum 



Digitized by 



Google 



199 

commendarum asseąui ac letinere po^sit. Quod non nobis solura, verum 
etiam toti huic religioni nostrae tam gratissimum erit, ut suae Reg. M-ti 
et tibi pares reddere gratias nuUo unquam tempore yaleamus. Vale, Do- 
minus Jesus te iuaque omnia perpotuo conservet. Datum Melitae quarto 
Nonas Decerabris millesimo ąuingentesimo septuagesimo septimo. 

D-tionis tuae ad obseąuia paratissimus Magister Hospitalis Hyerusalem 
manu propria. 

V Por, Nr. 175, UW. i. 

•) Zakon Joannitów dzielił się na 8 narodowości esy li ^jązyków*^ niemiecka obejmowała 
i polską, ') Zapewne komandorsiwo w Posnaniu. 



I8t. Albrecht Fryderyk ks. prus. do Zamoyskiego. Królewiec, [XI, XII 1517^)]. 

Prosie by wojska polskie dątąc przez jego kraj na wojnę moskiewską^ szły w drób- 

nych oddziałach, 

Arch, państw, w Królewcu, Herzog^ Briefarchiv. Koncepte B. Minuta z napisem a i ergo: 
Ad archicancelłarium et mutatione facta ad vicocancellarium. 

Albertus Fridericus etc. Officia nostra amica et quicqaid grati prae- 
stare possumus. 

Cum rumore non incerto ad nos perferretur decrevisse S. Reg. M-tem 
Poloniae, dominum nostrum clementissimum et affinem collendissimum, 
certas militum copias in Livoniam adversus tyrannum Moscoviticum mit- 
tere nosque arbitraremur fieri posse, ut miles iste per ditionem nostram 
iter susciperet, ideoque opera pretium nos facturos rati sumus, si a S. Reg. 
M-te demisse oraremus, ut M-tas illius eam militi suo transeundi rationem 
constituere dignaretur, ne simul et serael omnos, sed catervatim deni pro 
morę inter amicos principes recepto et sine omni prorsus maleficio tran- 
seat, nec ullam excitandis turbis materiam vel occasionem praebeat. Etsi 
autem hoc apud aequissimum et nostri amantissimum regem, cuius fiduciae 
multa illustria habemus argumenta, sine uUo negotio nos impetraturos 
vehementer confidaraus, tamen opera etiam Mag. Vestrae *) hac in re uten- 
dum nobis esse existimavimus, quod illam singulari erga nos animi bene- 
Yolentia ferri iam dudum habeamus exploratum. Petimus itaque a Mag. 
Yestrae summo studio peramanter, ut sua quoque, qua plurimum pollet 
auctoritate apud M-tem Reg., efficere non gravetur, ut eiusmodi caterva- 
tim certo numero constituto et sine maleficio transeundi ratio militi regio 
sub gravi poena imponatur. Nos vero curaturi sumus, ut is in ditione 



Digitized by 



Google 



I* 



200 

nostra pro iusta et aequa solutione necessarium commeatum habeat, et 
nulla invicem iaiuria a subditis nostris ąfficiatur s). 

*) Lisi niniejszy napisano przed Nr, /^2, który jest odpowiedzią, 

•) Oczywiście w minucie jest R-dae Ve.<lTae Paternitati, ho kanclerzem był Piotr Wolski 
biskup płocki. 

') Tu następuje ust^p^ który w liście do Zamoyskiego oczywiście opuszczono^ S^y^ ^ «'"» 
cieszy się ksiąie^ źe śród posłów, których król wysyła na sejm stanów pruskich^ przybędzie i sam 
kanclerz Wolski. 

182. Zamoyski do Albrechta Fryderyka ks. pruskiego. Malborg, 7 XII 1577. 

W odpowiedzi na Nr. i8i do?wsi^ te wojska polskie muszą iść przez Prusy 
ksiątęcCj w zwartych zastępach. 

Arek. państw, w Królewcu. Herzogliches Britfarchiv. B. 2. Oryginał z podpisem wła- 
snoręcznym, pieczątką^ adresem i dopiskiem inną ręką: Kcceptum 1577 dcn 11 Decemb. 

Ill-rne Princeps, Domina, Domino observandissime. Studiorum et 
obsequiorum meorum commendationem. 

Quae sit sententia Reg. M-tis de profectiono militis in Livoniam 
per ditionem lU-mao Cels. Yostrae, eam ex M-tis eius litteris lU-ma Cels. 
Vestra cognoscet. Ąc yidetur sano M-tas eius magna et solida ratione 
niti, ne sibi copias suas militares manipulatim solutas traducendas esso 
existimet. Id quod ipsa quoque lU-ma Cels. Yostra, ubi in animuni revo- 
caverit, ita esse perspiciet. Quae disciplina enim constitui posset inter 
milites, sine dominis aut sine praefecto dimissis? Meum quidem studium 
erga Ill-mam Cels. Vestram neque nunc defuit nequo deinceps est defutu- 
rum. Et habeo certę S. Reg. M-tem in omnibus illis faeilem et benignam, 
quaecunque pertinent ad ncgotia lU-mae Cols. Yestrae et ducatus ipsius. 
Commendo obsequia mea, in gratiam 111- mac Cels. Yestrae. Datum Marien- 
burgi die VII mensis Decembris Anno domini MDLXXVII^. 

Hl-mae Cels. Yestrae studiossimus et observantissimus loannes Za- 
moiski Regni Poloniae vicecancellarius subscripsit. 

188. M. Gurlandinus prof. medyc do Zamoyskiego. Padwa, 13 XII 1577. 

Gratuluje nowych godności i przyrzeka, te przeniesie się do fiowrj szkoły kra- 
kowskiej, ale dopiero po swej podróży do Indyiy na którą prosi o zasiłek 

króla Stefana. 

Bibl. Narodowa w Paryiu. Ms. fonds latJn, Nr. 6063^ Collect. Faiir tom III, 



Digitized by 



Google 



201 

foL 446. Kopia 8 począć. XV// w, z nagłówkiem: Gurlandioud ad 111. D. R<»gni can 
cellarium *). 

Ut primum litteras tuas ^) accepi, vir nobilissime et cum litterarum 
tum dignitatum laude omatissime, nihil habui antiquius, quam ut tibi de 
novis dignitatibus, quibus isthic post gestam in Schola Pataviana dictatu- 
ram auctus esse diceres, gratulareree. Et inauper gratiam agerem, quod me 
tua auctoritate, quae summa est, ac testimonio, quod nemo falsum dixerłt, 
apud Reg. M-tem ornaveris, promoveris, iuveris. Nam et ad veterem ami- 
citiam nostram a me omni temperę diligentissime cultam et ad meum 
praecipuum quoddam erga te studium pertinere duxi, non dissimulare 
Yoluptatem, qaam ex rebus his secundis capio, et agnoscere beneficii ma- 
gnitudinem, quod te favente promoventeque mihi repromittitur. Etsi 
autem ego in hac Patavinae urbis tranquillitate atque in hoc altissimo ad 
philosophandum ocio, quod mihi amplissimi atque Ill-mi Veneti senatus 
liberalitate ac indulgentia abunde suppetit, omnem vertendi soli opinioneni 
iam olim deposueram: tamen lectis litteris tms, quibus me certiorem facis 
Inclytum ac Ser-mum Poloniae Regem requirere operam meam, non aliter 
affectus fui, quam qui ex corpore excitatur nec sinitur veterno diutius 
consenescere. Itaque repudiata vetere sententia, quam alioqui per multos 
annos ratam firmamque habui, parere hoc tempore tum tuo consilio, tum 
Regiae voluntati constitui, rątus non minimum me operae pretium factu- 
rum, si principibus viris placuero sique, cui me rerum parens natura 
subiectum naści voluit, eius imperio obsecundaro atque eundem prono 
D-no pronus supplexque adoravero reveritusque fuero. Quod quidem tunc 
re ipsa atque in persona me comprobaturum promitto, recipio, spondeo, 
cum ab India orientali, cuius videndi desiderio iam diu multis et gravibus 
de causis conficior, sospcs atque incolumis in Europam revertero. In quo 
sensim tamen mihi et considerate est progrediendum, ut quoniam excclsuin 
fastigium constituere cogito, habeant fundamenta soliditatem stabilem. 
Quapropter cum non nesciam, quam mihi res augusta domi sit, quodque 
maecenatis egeam, cuius auspicio ductuque longinqua itinera continuam, 
tu, praestantissime Zamoisce, exorandus mihi es, ut pari humanitate be- 
nevolentiaque et meum hunc conatum adiuves et praeterea efficias, quo 
viaticum detur a rege mihi, quod quidem sufficere possit ad tantum terra- 
rum maximumque tractum, si non tuto, saltem commodo emetiendum, 
quantus inter nos, qui toto sumus disiuncti diametro, interiacet. Quod si 
feceris, ut facturum te confido, non modo ingenti me beneficio obstrinxe- 
ris, sed etiam tibi satis gloriae magnificaeque existimationis apud omnes 
totius Europae sapientos comparaveris. Nec tam habeto salutis Gurlandi (j) 



Digitized by VjOOQIC 



2ij2 

aut levis dispoudii acrarii publici rationem, quam quid te apud regem, 
quid gentem Polonicam deceat, tantopere videas atque in summa cavoa8, 
ne tua orga me desiderari possit humanitas. Vale. Ex horto medicinali 
Patavino Jdibus Decembris Anno a Chris to nato MDLXXVIP. 
Melchior Gurlandinus pecuHariter tuus manu propria. 

*) For, Nr. 175, uw, /. *) Prawdopodobnie Nr. 132. 

184. Kardynał Hozyusz do Zamoyskiego. Rzym, 14 XII 1577. 

W sprawie powołania uczonych włoskich do Krakowa donosi- te obecnie 
boją się jechać z powodu mrozów. Trzej proponowani profesorowie huma- 
niorćw odmówili^ zgodziłby się Ubertiis Folieia. 

DibŁ. Uniwersytecka w Krakowie^ Ms. lOi^f, 170 ^ minuta iMs. 164 (kopiarynsz Reszki) f. 
225, oba z nagłówkiem'. Dno Zamoyski vicocancellario 11 Dccenibr. 1577 Komae; Bibl. na- 
ród, w Paryiu, Ms, fonds. latin. 6063 CoUection Faur. /. ////. 44H. kopia z pocz. XVII w. 
(z Ms, opactwa Benedyktynów w Subiaco ^). 

Magnifice Domine. 

Quibus de rebus huc missus est a M-te Reg. G-sus Dnus loannes 
Zamoisky 2), in his conficiendis diligenter operam illi meam navavi, Cete- 
rum non cos, quos optabamus, res progressus habuit; hoc praesertim anni 
tempore multum homines isti sibi cavent, ne quod iter suscipiant, quod 
a frigoribus nostris valde sibi metuunt. Sub vemum lempus plus aliquid 
nos profecturos existimamus. Meum quidem studium in me requiri non 
paliar. Ex his, qui nominati fuerunt, nemo conditionem sibi oblatam 
suscipere voluit, qui politiores litteras profiteretur. Ceterum quod ad 
latine scribendum attinet, tribus istis, qui nominati fuerunt, nihilo videtur 
inferior esse Ubertus Folieta '), qui non abhorret ab ista provincia 
cuius etiam libros aliquos misi M-ti Reg., ex quibus illa iudicium de ho- 
mine facere poterit; sed videtur is non alia conditione nec minore stipen- 
dio munus hoc succepturus, quam quod aliis fuit oblatum. Cetera co- 
gnoscet ex ipso D-no Zamoiski, qui quantum alibi profecerit, nescio, in hac 
urbe non ita multum; sed pedetentim provideri cetera poterunt, si de Reg 
Mtis Yoluntato D-tio Vestra Mag. me certiorem reddiderit. Quam *) bene 
valere cupio meque illius benevolentiae commendo. Datum Romacj 14 
Decembris 1577. 

Mag. D-nis Yestrae amicus Stanislaus Cardinalis Varmiensis. 

') Przebywał nieraz w niem Hozyusz, •) Por, Nr. 132 uw, i, 

«) Humbert Folieta (lub Foglieta^ tak tei w kopiaryuszu) historyk miasta Genui i sławny 



Digitized by 



Google 



203 

Sty Osła łaciAski\ ur, iStS. Kozyusz tak go charakteryzuje w urywku listu do króla (na tejie mi- 
ntiae): minus quidein pronoptus lingua, sed mnltorutn iudicio stylo tribu5^ illis non inferior, 
qucmadmoduni ex libellis eiui^, quos M-ti Yestrae mitto, cognoscet. Non e^t ille litteras 
profesBUs unąuam in Acodcmia a1iqua, sed habero moduro yidetur. Ksic^ki tu wspomniane 
miT^/^' ijKi^: De philosopbiae et iuris ciyilis inter HO comparatione, Roinae J55j; lCx uniyersa 
historia rerum Europae puorum temporum, NeapoU 1571; Romae 1577; Ciarorura Ligurum 
ologia, Romae 1573/4/7; Opuscula nonnulla, Romae 1574; a szczególnie Do linguac latinan 
usa et praestantia, Romae 1574. 

*) Zakończenia od Quam niema w Afss. krakowskich, 

185. M. Radziwiłł wojewoda wileń. do Zamoyslciego. Wilao, 18 XII 1577. 

Nie mógł przyjechać na wesele Zamoyskiego z powodu niebezpieczeństwa mo- 
skiewskiego^ ale posyła na swe miejsce syna Krzysztofa podczaszego litew- 
skiego i przez niego prosi o spełnienie pewnych życzeń, 

BibL Ord, Zamoy, pL 55 Nr. 22, Oryginał z podp, własnor ,^ pieczątką i adresem zwykłym. 

Mciwy panie podkanczlierzy, panie a prziyacielyu mnie powinny 
y wielce łaskawy. 

Jzem tham sam na weselye ^) ley M. panny Krystyny Radzi wiło wny, 
synowiczy moiey przybyć nie mógł dłya wiełkiey niebespecznosczi tu- 
tesznego państwa J. Kr. M., wiełkiego Xięstwa Litłiewskiego, ktorey się 
sam od nieprzyiaciełya Krołya JM., Xiędza Moskiewskiego spodziewamy, 
przetłio na miescze swe syna mego, pana podczaszego tłiam posyłam, 
któremu porucziłem ymieniem moim ustnie niektóre rzeczy do wiadomosczi 
WM. doniescz y w nicli łaski WM. uzyc. Proszę tłiedy WM. pana a przya- 
cziełya powinnego swego, aby go WM. łaskawie wysłucliawsi y wyare 
onemu we wszitkim dawszi, tłio z łaski swey dłya mnie uczynicz raczył, 
a.ya tho WM. zasługować powinien będę. Zatliym służby me powinno 
lascze WM. piłnie załiecam, zyczącz WM. od Pana Boga dobrego y długo 
fortunnego zdrowia. Datłium z Wiłna die 18 dccembris Roku 1577^ 

VM. poYJnnj sługa j przja^z/i:/ W^kołaj ^^dziwiU Yoicwoda v\lcński 
etc. ręką sswą. 

^) Sluh odbył sią dopiero zg XII isyy w Białej, por. Wierzbowski, V. Laureo, Var8ovie 
I887 ^l^' 623 1 6 i intercyzą ślub, z tegoż dnia w Dodatkach. 



186. Petrella prof. padewsici do Zamoyslciego. Padwa, 26 XII 1577. 

0dp07viada na Nr. ijy^ te chętnie przeniósłby się do Krakowa^ jeśli na to 

pozwoli senat wenecki. 



Digitized by LjOOCIC 



204 

Bibl. narodowa w Pary tu. Afs^ fonds latin łYr. 6063^ CoH. Faur. tom III fol. 451, 
Kopia z pocz. XVII w, z nagłówkiem: Petrella ad III. D. Regni caQceUarium(j) ^). 

Ea observantia vel potius pietate magnanimi et inylctissimi Eogis 
tui divinum nomen propter eius tum in pace, tum in bello egregiara et 
singularem virtutem colui, ut loco summi beneficii alias existimasseDi fore, 
si mihi divino aliquo munere contigisset, ut sub eius imperio vivere et 
meam operam aliqua ex parte fortasse non inutilem navare possem. Ecce 
autem ut nunc optatis meis fortuna non modo respondent, sed ita ut 
multo plura etiam tribueret, quam speraro ausus essem, cum me isthuc 
ultro regis nomine et amplissimis atque honestissimis propositis praemiis 
accersiri intellexerim. Quod totum Deo primum, mox benignitati ac 
humanitati tuae acceptum refero, quas virtutes praesens, dum hic degeris, 
esse maximas cum universo hoc Patavino gymnasio oxpertus sum. Cum 
haec igitur ita sint, scias velim, me libentissime, si per senatum liceat, 
cui adhuc ex conditione debeo, quod obtulisti, accepturum, tum quod 
nihil mihi antiquius est, quara Begi ipsi rem gratam facere, tum quod 
suavitate morum tuorum familiarissime frui vehementer cupio; nec me ab 
hac mente avocarit valetudo mea non satis firma ob quandam continuam 
iam multos annos capitis ad pectus distillationem. Id igitur solum viden- 
dum est, an a Senatu mihi abeundi potostas fiat. Nam discedere contra 
oius Yoluntatem nec honeste possum, nec debeo, cum causam nullam 
iustam habeam et spatium temporis mihi decreto constitutum nondum 
confecerim. Nupor certę, cum experiri vellem, quid hac de re sperandum 
esset, loculus sum cum quodam senatorii ordinis viro primario meoque 
summo patrono, a quo hoc rosponsum tuli: noUe se gymnasia sua everte- 
re, ut aliena constituat. Quae tamen ratio iudicio meo iniri possit, ut 
utorque, quod volumus, consequi possemus, optime te docebit prudentissi- 
mus vir D. Fracassa Covaciosuia ^); si ea placebit uti — poteris; sin minus, — 
hanc saltem animi mei propensam voluntatem Ser-mo Regi tuo declarabis, 
cui quidom ego, me ut plurimum commendes, etiam atque etiam rogo. 
Vale et me tui semper obseryantissimum, ut facis, ama. Patavii VII Calen- 
dis lanuarii MDLXXVII^. 

D-ni Yestrae addictus Ber/ż^r^/nus Petrella. 

*) Por. Nr, lySj uw, i. 

*) Zapewne Kovachich Farkas {Wolfgang)^ por. Nr, !oy uw. 3 / Tortcnelmi Tdr. Buda- 
post i8g2 str, 6gi, 

187. Zamoyski do Radziwiłłów woj. wil. I marsz. nadw. Łuków ^) 27 XII 1577. 
Przez Drohojewskiego oznajmia ^ te jut jedzie na ślub do Biattj^) i o innych 



Digitized by 



Google 



205 

tct rzeczach, Z powodu spraw publicznych nie mógł wcześniej odjechać 

z Malborga, 

Bihl, Raczyńskich w Poznaniu^ Ms. 80, Oryginał z podpisem wlasnorąctnym^ pieczątką 
i adresem: Oswieczonem panom, panu Mikobiowj Kadziwiłowi, XiazeGziu na Bierzy y Dubin- 
kach, woicwodzic Wileńskiemu, canclerzowi W. X. Litewskiego etc, panu Mikolaiowi Kadzi - 
wilowi Xiazecziu na Olicze y Nieszwizu, marszałków] dwornemu W. X. Litewskiego etc., 
moim meziwym panom. Druk, Nehring, Kwartaln. hist. /. IV (rSco)^ str. 243, 

Zalecziwsy uprzeiine eic. 

Possilam ku W. Milosczy wem (!) swem m. Panom pana Droiowskiego, 
powinnego swego, aby WM. oznaymil o yechaniu mem ku they sprawye 
mey postanowionoy zemną przez WM. moie miloscziwe pany, y o niekto- 
rech ynech rzeczach. Czobym bil rad dawni uczynił, ale mi to odyela 
krotkoscz czassu prze zadzierzenie długie przy królu Jego M. dla spraw 
J. Kr. M. y R. P., bom dopiro dziesiąthy dzień z Malborku wybiezal. 
A tak proszę, abysczie mi WM. nie raczili mieć za zle. Ine rzeczy WM. 
s pana Droiowskiego wyrozumiecz raczą. A s tem się mciwej lascze WM. 
swem m. panom poleczam. Z Łukowa 27 Decbr. 1577. 

V. M. svich m. panów sługa J. Zamoiski sspt. 

^) Łuków miasto powiat.^ stacya drogi iel. wnrsz,-teresp. W Kwartalnika histor. 
mylnie', Zukowa. ') Por. Nr, iSS- uw, i. 

188. Gdańszczanie do Zamoyskiego. ada&sk, 12 I 1578. 

Polecają swych wysłańców^ którzy nmją dostać spis pokonfiskowanych rzeczy 
i w innych sprawach traktować, 

Arch, państw, w Gdańsku, Lib. mid8iv. /. 3^ f. 6, z nagłówkiem: Ad Episcopum Cra- 
coYiensem, uirumąue Oancellarium et Mareschalcum Regni Supremum exiverunt 12. Jan 
Anno 1578. 

Quamvis multis hoc tempore premamur diificultatibus iisąue impe- 
diamur, quo minus Consulares nostros intemuntios ad haec comitiorum 
initia ') mittere commodo possimus: praesentes tamen, qui has nostras exi- 
bent litteras, Egregios et Eruditos Henricum Lembke, 111. V. doctorem et 
syndicum, ac loannom Torbeck, secretarium civitatis huius, praemittendos 
esse censuimus, ut vigore transactionis cathalogum rerum confiscatarum 
accipiant et nonnulla alia Ul. D-ni *) Yestrae nomine nostro reverenter 
exponant. Quos ut 111. D-tio Vestra solita sua benevolentia ac favore be- 
nigne complectatur et in omnibus, quae pro nostro nomine exposuerint, 
fidem tanquam nobis ipsis adhibeat, maiorem in modum et enixo studio 
rogamus. Erit vicissim ea nostra perpetua cura, ut nullum officii aut 
obseqoii genus in contestanda nostra erga III. D-nem Yestram observantia 



Digitized by 



Google 




206 

iinąuam simus intermissuri Deo bene iuvante, cuius divinae protectioni 
111. D-nem Yestram ad cumulatissimam rerum omnium accessionem ex 
animo et nos eias gratiae et benevolentia obsequiose commendamus etc. etc. 

') Sejm zaczął sią w styczniu 1578 w Warszawie^ Heidenstein, Rerum polon. 118 b. 
') IV minucie (uioŁonej do biskupa krakow,) jest R-iuae D-tioni. 

189. Jan Jerzy elektor brandenburski do Zamoyskiego. Berlin^ 25 I 1578. 

Wysyłając posłćiVy aby wzięli udział w hołdzie pruskim^ prosta aby Zamoyski 

poparł ich starania, 

Bibl. Narodowa w Paryiu, Afs, Fonds latin Nr. 6063, Oolloction Faur,, tom ///, /ol, 435. 
Kopia z pocz. XVII w. 

loannes Georgius Dei gratia Marchio Brandeburgensis, Sacri Romani 
Imperii Archicamerarins et Elector in Pmssia Dux, etc. 

Magnifice O^enerose et nobilis, syncere nobis dilecte. Salutem et be- 
nevolentiam nostram D-tioni Yestrae Mag. ełc. 

Cum mitteremus deuuo ad Ser-mum Poloniae Regem, Dominum et 
affinem nostnim charissimum et observandum, oratores nostros nobiles et 
Mag. viros, D. Abrahamum a Grunbergk, Ducatus nostri Crosnae pro- 
principem et commendatorem in Lagau, et D. Christophorura Mayenburk, 
ut solemni iavestiturae agnati patrudis nostri carissimi, D. Georgii Fre- 
derici, Marchionis Brandeburgensis, adessent et pro iure nostro simultaneae 
investiturae, quam inclyti Regni et Regum Poloniae beneficio habemus, 
in actu homagii ^) vexłllum feudale attingerent ac reliqua, quae requiri 
ad ea videbuntur, praestarent, Mag. quoque D-nem Yestram, cuius bene- 
Yolentiam erga nos et humanitatem legatis nostris exliibitam iidem legati 
nostri nobis sedulo praedicarunt, litteris nostris compellare ac benevolam 
Yoluntatem nostram illi ostenderi voluimus, benigne petentes, ut sicut eam 
nuper Ill-mi Principis patruelis nostri negotia sua auctoritate iuvisse ab 
iisdem legatis accepimus, ita quoque causam nostram investiturae simulta- 
neae pro consilio operę et auctoritate iuvare velit. Quod quidem etsi D-nem 
Yestram Mag. per se facturam et hac in re potissimum rationem regiae 
dignitatis, superiorum Regum pactorum et investiturae iam antę nobis 
praestitae habituram non dubitamus, tamen pro nostra erga illam bene- 
Yolentia, quae nobis esset de Mag. Yestrae D-nis erga ncs voluntate per- 
sua^io, hac ipsa petitione nostra testari voluimus. Faciet autem in 00 
Mag. D-tio vestra rem sua prudentia dignam, aequitati et iuri convenien- 
tem et priorum coniunctionum, quae a multis annis inter Poloniae Regnum 
et Domum Brandeburgicam fuit (!), ad firmiorem retinendae mutuae benevo- 
lentiae et integrae vicinitatis nervum perducet. Nos quoque ad omnia 
benevolentiae et benignitatis officia, quaecunque illa ex occasione futura 



Digitized by 



Google 



wmm 



207 

esse poterunt, sibi devinciet. Quae quidem omnia de nobis Mag. D-tio 
Yestra, quaiii bene et recte ąuarn diutissirae valere precamur, certo sibi 
polliceri potest. 

Datum Coloniae ad Sprewam 25 lanuarii Anno Domini MDLXXVIII. 

*) Ho/d odbył si^ 26 II 1578^ por. Nr, 194, 

190. August elektor saski do Zamoyskiego. b. m. /7, // /j7<?7. 

Ponownie śląc swych posióWy poleca gorąco sprawę margrabiów brandenburskich. 

BibL Narodowa w Pary&u^ Afs, fonds latin Nr, 606^ Collcction Faur fom III, fol. 434, 
Kopia z początku XVII w. z nagłówkiem: Dux Saxoniac lUusiri dno Cancellario *) Kcgni. 

Augustus Dei gratia Dux Saxoniae, etc. 

Magna inter nos et lU-inos Principes Dnos Marchiones Brandebur- 
gicos intercedit necessitudo, magna propinąuitas et coniunctio. Sic fit, nt 
de Dilectionum ipsomm negocio non minus laboremns, quam si id 
nostrum esset. Itaqne et legatos nostros iam antea in Bomssiam ad Ser- 
mum Poloniae Regem misimus et D-num Marchionem Georgium Fredę- 
ricum ad comitia Warsoviensiensia properantem, ut seąuerentur, mandavi- 
mus, adeoąue omnia facere et curare diligenter iussimus, quae ad expedi- 
tam rationem eins causae, ob quam D. Marchio iter hoc suseepit, perti- 
nere videbuntur. Quam ob rem cum iidem legati nostri, paulo antę huc 
ex Borussia reversi, nobis tuum praecipue studium, laborem, consilium et 
operam praedicassent, qua D-nos Marchiones tam apud Regem, quam in 
publico Regni senatu ornasses atque adiuvisses, equidem gratissimum id 
nobis fuit ac consiliariis nostris *) hinc iterum abeuntibus in raandatis dedi- 
mus, ut de nostra erga te benevolentia te certiorem redderent, nos D-no- 
rqm Marchionum causa valde omnia velle sic, ut nihil nobis gratius face- 
re possit humanitas tua, quam si intellexerimus te pro tua Auctoritate, 
qua apud Ser-mum Regem Poloniae merite plurimum vales, Ill-morum 
Principum Marchionum negocium ex Dilectionutn ipsorum sententia 
confecisse; idque, ut non gravate ita facias, te etiam atque etiam roga- 
mus magnoque abs te operę petimus, ut omnibus, quibus maxime poteris, 
rebus, quoad tua fides et dignitas patietur, (poteris autem quam plurima) 
Dilectionibus ipsorum commódes tibique persuadeas te optimis et gratis- 
simis principibus gratificari. Vale. Datum'). 

') Por. Nr. lySf "w- ^« *) ^*o^' ^"^ iychie do Zamoyskiego Nr. 167, 

•) List ten niedatowany^ napisany przed 26 II 78^ tj, dniem hołdu pruskiego {por. Nr, 
IC4) kładzie sią tutaj z uwagi, ie w Ms. sąsiaduje z nim Nr, j8c, skrewiony w tej samej ma tery i, 

191. Gothard Kettler ks. kurlandzki do Zamoyskiego. Ryga, 7 II 1578. 
Dziękuje za po parcie w spra7vie zamku grobińs kiego. Poleca Tomasza v. Embden, 



Digitized by 



Google 



"fy 



208 

fiibl. Narodowa w Pa ryku, Ms, fonds latin, 6063 (Coli. Faur) ///, str. 43C^ kopia z na- 
główkiem: Dux Curlandiac Illiistri Domino Caiiccllario '). 

Salutem omniumque rerum felicos successus, praemissa simul officio- 
rum nostrorum testificatione a Deo Optimo Maximo ex animo precamur. 

Illustris et Magnifice Domine, arnice charissime. 

Accepimus ab internuntło nostro, nobili Oswaldo Grabovio, nunc in 
comitiis regni Varsaviensibus commorante, ąuanto studio et propensione 
in iuvandis et provehendis negotiis nostris, praesertim quod attinet arcem 
nostram Grobinensem '), lUustritas Vestra. animum suum nobis declaravit. 
Quod ut fuit nobis et erit semper gratissimum, sic omnem dabimus dein- 
ceps operam, ut Illustritas Vestra hoc -tantum beneficium non in ingratum 
hominem contulisse re ipsa experiatur, neque de iis, quae hoc nomine 
a praefato internuntio habet in promissis, confectis Deo fortunante ex 
sententia rebus nostris unquam dubitabit (!). Ceterum lUustritati quoquG 
Yestrae personam et negotia optimi viri, nobilis itidem Thoraae ab Embden, 
capitanei regiae arcis Rigensis, multis nominibus nobis et grati et probati, 
otiam atque etiam commendanda duximus, quam mirum in modum atque 
iterum amice rogamus, dignetur et in posterum non modo nobis in tuen- 
da ac promovenda dignitate et utilitate tara nostra, quam afflictae huius 
Reipub. benigne aspirare, verum etiam internuntiis nostris et huic Thomae 
ab Embden, sua qua poUet gratia et auctoritate, omnibus quibus fieri 
poterit modis praesto esse. lUustritati autem Vestrae tam de nobis, quam 
de bonis istis hominibus, iramortales vicissim gratias ac gratissima quoque 
poUicemur. Quam bene valere ex animo cupimus. Datum in arce Rigensi, 
die VII mensis Februarii Anno recuperatae salutis MDLXXVII[. 

Gottardus Dei gratia in Livonia, Curlandia Semigalliaque Dux. 

*) Por. Nr. lySy tiw. i, *) Grohin^ miasto pcw. w Kurlandyi. W Mi. dołączony opis spra- 
wy, pod tył, Ncgotiura Grobinense. 

192. Zamoyski do K. Radziwiłła hetmana poln. lit. Warszaw a, 18 II 1578. 

Na tyczenie Radziwiłła pytał króla- czy Radziwiłł 7noże udać sic z Litwy do 
Polski. Król pozwala ^). Gdyby jednak nieprzyjaciel j^od ten czas co przed- 
sięwziął, to niech tę podrćt odłoży. W i?inych rzeczach odpisał Zamoyski 
jut przez jego sługę^ Pakosza. 

Arch, w Nieświeiu. Teka 307. Oryginał własnoręczny. Druk. Arch. Domu Radziwiłłów 
(Scrip. ror. Polon. VIII). Kraków, 1885, str. 88. Adres jak Nr. 200. 

*) O tern pozwoleniu por. Nr. 200. 

Digitized by VjOOQIC 



200 

193. Zamoyski do kardynała Hozyuoza. Warszawa, 23 II 157S. 

Odpowiada na i6o i 184, ofiaruje gotowość do usług\ jedzie do Rzymu 
Zajączkowskie który o wszystkiem opowie. 

BihL Uniwers. w Krakowie Ms. 1131^ Nr, 75 ^ oryginał % podpisem wlasnorącznym^ śladem 
pieczątki i adresem'. Ill-nio et R-mo in Christo patri et domino dno Stanisino Hosio S. R. 
E. Cardinnli, Episcopo Varmicnsi maioriąue S. Sedis Apostoł. Paenitcntiario, domino co- 
lendissimo. Poniief ręką sekretarza Hozyusza\ Bedd. 26 Aprilis, reap. 5 maii 1578. 

Illme ac R-me domłne colendissime. 

Ad litteras Ill-mae D-nis Yestrae binas, quas per Zamoscium redeun- 
tem accepi, ita respondeo: cum ex nonnullis aliis rebus, tum vero etiam 
ex iisdem litteris illis agnoscore me gratiam et benevolentiapfi Ill-mae 
D-nis Yestrae, quae mc profecto magnopere delectat. Nihil enim unquam 
prius habai aut antiąuius, quam amari a doctis et praestantibus yiris, 
quorum benevolentiara ad omnes vitae usus maxime semper et necessa- 
riam et iucundam esse iudicavi. Habeo igitur hoc quoque nomine Hl-mae 
Dni Yestrae gratiam et si quid est, quod illius causa possim, id omne 
ad illam defero. Utatur studio operaque mea per omnem et rerum et 
tomporum occasionem. Factura mihi rem gratissimam. Praeterea quid 
Hcribam, aut etiam qui scribam, in tantis primum occupationibus meis, 
deinde etiam proficiscente istuc domino Zaiączkowski^), non video, qui 
omnia, quae hic fiant quaeque gerantur, abunde poterit exponere Ill-mae 
D-tioni Yestrae. Optime valere Hl-mam D-nem Yestram cupio. Datum 
Yarsoviae die XXIII mensis Februarii Anno Domini MDLXXYnL 

Ill-mae Cels. Yestrae observantissimus \o^nnes Zamoiski 'Regni Fo- 
loniae vicecancellarius ss. 

') Paweł Zajączkowskie kanonik olomuniech\ por. Uchausciana ///, str. 300 i 301, 

194. Zamoyski do M. Krzyaz. Radziwiłła marsz. nadw. Warszawa, 26 II 1578 

Życzenia na drogę. Wczoraj przybył tu Radziwiłł wojewoda wileń. Dziś 
składa hołdy z Prus Jerzy Fryderyk rnargr. hrandenb. Wojciech Czarnków- 
ski, generał wielkopolski umarł Wolski, biskup płocki złożył kanclerstwo. 
O wojnie moskiewskiej radzi sejm. 

Bibl. Raczyńskich w Poznaniu, Ms, 80. Oryginał własnoręczny z pieczątką i adresem: 
JW-nemn panu p. Xiazencziu na Olycze y Niwzwiezu roar&za}kowi nadwornemu Wielkiego 
Kiestwa Litewskiego etc. s wągrowi mcrou racziwemu. Druk. Nehring, Kwartaln. histor. 
/V (iSco) str, 243. 

Archiwum Jnnn Zamoyskiego. 14 ^|| 



Digitized by 



Google 



5lO 

Jaśnie Yielmozny m. panie Marsalku. Zaleci wsi powolne a po winne 
slusbi sve w laskę WM. 

Te listki ') posilam VM. Wprawdzie w wielkich rzeczach mie VM. 
uziwasz. Panie Boże dai VM. drogę sczesliwa'), abiss sie VM. richlo 
z dobrem sdrowiem wroczil, a R. P. potem sluzil. 

Krotkoscz czasu nie dopuści mi dlussei pissacz ku VM., i to w dwo- 
rze króle wskiem pisse. Wczora tu Jego M. pan vo\Qwoda wileński^) przi- 
łechal. Dziss X. Anspachowa przisiega. Pan General umarł. O woinie 
radziem. Diss trzeczi dzień x. Ploczki *) pieczecz pusczłl. Pais starich zbiwacz 
bende, tei drugi zarasz. S tim sie lascze VM. poruczam. Dan z Var- 
savi 26 febr. 1578. 

V. M. powolni swager i sługa J. Zamoiski ssp. 

*) Zapewne listy podwodne ^ por. Nr. icc, 

*) Wyjeidial do Niemiec dla poratowania zdrowia, *) Mikołaj Radziwiłł Rudy, 
*) Biskupa Piotr Wolskie po którym został kancler zem i III 757^ Zamoyski (zoh. Do- 
datki). W Kwartalniku odczytano fałszywie p. Tfoczki, nie odczytano zaś wcale'. Pais... tej 
drugi zara87,; poiia^=tarcza 

195. Achmet czausz do Zamoyskiego. Konstantynopol, 15 ni 1578. 

Poleca Sulejmana Czausa^ który jedzie do Taiarótv, aby wespół z zatrzyma^ 
nym tam posłem króla pojednać chana z królem. 

Bibl, Ord, Zamoy, PI. 22 Nr. /. Oryginał z pieczątką przy adresie^ przy niej napis tu- 
recki. ^rfr«.- Ill-mo ac Mag. Domino, dno loanni Zamouczki, supprcmocancollario rcgni 
Poloniae, Belscnsi, Knisziensi, Zaraosensi, Goniacensi capitaneo, domino et amico raihi ob^er- 
vandi88imo. 

lU-me domine, d-ne mihi confidentissime. 

Post servitiorum meornm perpetuam commendationem etc. 

Cum Zuleman Czaus ad Principem Tartarorum pro liberatione Tara- 
nouczky^) missus, rebus absolutis et Taranouczkio liberato ad S. Reg. 
M-tem iverit Taranouczkiumąue salzoim exhibuerit, ut singulari honore, 
dignoąue munere excipiatur, Ill-tas Vestra autoritatem suam inlerponat, 
oro nec moro reliąuorum czausiorum tractetur et excipiatur, supplico. Nam 
tam apud lU-mum Passam *), quam petentem Principem Tartarorum est magna 
autoritate, et ab omuibus pluribus amatur. Nos quoque multis promissis et 
poUicitationibus difficulter quidem, sed tamen ideo hunc ad principem Tar- 
tarorum mittendum curavimus, quia sciebamns nullum ex Czausiis Caesareae 
Cels. hoc negocium praeter huuc absolvere et Taranouczkium liberare 
posse; hic autem non solum Taranouczkium liberabit, sed etiam S. Reg. 
M tern cum Principe Tartarorum in gratiam reducet. Quare Ill-tas Vo- 



Digitized by 



Google 



211 

stia laboret, ut cum ad portam Caes. Cels. redierit, nullus quaerelae ma- 
neat locus, sed potius liberalitatem S. Reg. M-tis praedicet, neve nobis 
illudere valeat. Hac ratione omaes Czausios et omnia raancipia Caes. Cels. 
ad negocia S. Reg. M-tis et regni iacliti Poloniae prompta Ill-tes facient. 
Eandem lll-tem Yestram felicissime valere cupio. Datum Constantinopoli 
15 Martii Anno Domini 1578. 

Ill-ti Vestra addictissimus Ahmat Czaus. 

*) Andrzej Taranowski\ por, J. Janicki, Akta do panow. Stef. Batorego. (Bibl. Ord. 
Kraaińs.) Warszawa, i88i^ sir. 34. ») W, Wezyr, 

196. Zamoyski do M. Antoniego Mureta. Warszawa, 25 III 1578. 

W odpowiedzi na Nr. ij6 cieszy się^ te się mu przysłużył, lecz tałuje, że nie 
będzie go miał blizko^ prosi o najczęstszą korespondencyę. 

Druk, tamte^ gdzie Nr, 176. 

loannes Zaraoscius Regni Poloniae cancellarius, Belzcnsis, Knissy- 
nensis capitaneus, etc. Marco Antonio Mnreto salutem plurimam dicit. 

NTostrum tui studium tam bene cessisse tibi, ut scribis, tibi quidem 
gratulor, mihi gaudere non possum, qui te hic careo, ubi et frui e propin- 
ąuiore loco poteram tuis litteris et eas etiam omare magis, uti quidem 
summopere cupiebam. Sed haec Deo coramittamus, cui necessario obtempe- 
randum est Tu vide, ut ad nos quam saepissime scribas et, cum quid habes, 
quod tuis ipsius oculis atque auribus dignissimum esso arbitrere, nos quoque 
eo beare ne praetermittas. Rem nobis feceris gratissimam et nostra ami- 
citia dignissimam. Vale. Datum Varsoviae, die XXV Martii, Anno Domini 
MDLXXVnL. 

Scias te Regi nostro inprimis commendatum esse. 

197. Zamoyslci do Opalińslciego marsz. w. Icoron. Warszawa, 28 III 1578. 

Powtarza polecenie królewskie, aby Opaliński miał pilne staranie okoio po- 
sła moskiewskiego (jadącego od cesarza z Wiednia na Szczecin) ^). Posyła 
nowiny o odstąpieniu wojska moskiewskiego z pod KiesL Załącza spisek 
noclegów i drogi Króla JM. do Lwowa. Radzi- aby Tomicki ^\ którego oby- 
czaje wychwalał Zamoyski przed królem^ raczej bawił na dworze królewskim 

nit w domu. 

Druk. X. I. Polko .V3ki, Spnwy w »jeano Stjf. Batorego, Kraków, i887, sir. ccs Afs, 
Bihl. Kórnickiej 27 g II 153^ f, j, którego dziś brak. 



Digitized by Google -'^" 



212 

O Por. list z 25 IV 1578. 

^) Zapewne Mikołaj syn Jana kasztelana gnieinieńs.^ o którego układnoici obyczajów 
por, Niesiecki IX, 88, 



198. Jerzy Fryderyk margr. brandenb. do Zamoyskiego. Królewiec, 1 IV 1578. 

Żałuje, że spiesznie wyjetdtając z Wars!:awy {po hołdzie^ nie 7nógł go widzieć. 

Prawdopodobnie słaiiy pruskie dobrowolnie ztotą przysięgę, tak te komisarze 

krdłc7vscy nie będą potrzebo7vali przyjeżdżać, 

Bibl. Narodowa w Paryżu, Ms., fonds latin Nr, 6063, (collcctioii Faur), tom ///, 
fol. 436. Kopia z pocz, XVII w. z nagłówkiem: A Ducc ab Ansbach. 

Dei gratia Georgius Fredericus Marchio Brandeburgensis in Prussia 
elc, Dux. 

Salutem et benevolentiain nostram. Magnifice ac Generose Domine 
arnice singulariter nobis dilecte. 

Quid in causa fuerit, quare propóre, antoquam nos ipsi sanę speras- 
semus, Varsavia nuper discesserimus, non dubitamus, quin Mag. Vestra 
abunde satis perspectum habeat. Et ea ąuidem res fecit, quod cum Mag. 
Vcstra id, quod praecipue cupiebamus, colloqui et benevolentiam nostram 
ipsi coram declarare non potuerimus. Speramus autem, quod hoc tempore 
neglectum est, alia occasione rosarciri posse, quod certę graiissimum no- 
bis accideret. Ceterum cum huc venissemus, indicavimus baronibus et 
nobilibus, quos ad deducendum funus Dl-mae Nostrae eoniugis convocavi- 
mus, quid inter Reg. M-tem et nos actum esset ac qua mente quaque 
animi intentione omnia ea negotia et a M-te Sua et a nobis quoquo 
suscepta essent. Ad quae illi ita responderunt, ut officium se post hac 
facturos testarent, nec opus esse dicerent, ut a coramissariis Regiis ea fa- 
cere iuberentur, quae sua sponte libentissime praestituri essent *). Quod 
ipsum Reg. M-ti litteris nostris significare iam voluimus eamque rogare, 
ut quae nominavimus antea, comraissariis mandare velit, ne iter hoc 
ingrediant, antequam de eo a nobis litteras acceperint. A Mag. D-tione 
Vestra quam possumus diligentissime contendimus, ut pro auctoritate sua, 
quae merito apud Reg. M-tera plurimum valet, negocium hoc nostrum ita 
promovere velit, ut quod a Reg. M-te petimus, consequamur. Nam quem- 
admodum, si opus non sit, in Prussia, Reg. M-ti et ipsis Dominis com- 
missariis molesti esse nolumus, ita si negocia id requirunt, Reg. M-tis et 
eius commissariorum auctoritate utendum nobis omnino arbitramur. Mag. 



Digitized by 



Google 



213 

D nem Vestram recte valero eamque nos amare cupimus. Datae Regio- 
monti 1 Aprilis Anno 78. 

Georgius Frederlcus Marchio Brandeburgensis manu propia. 

») Por, mandat królew, do tyck komisarzów J. Janicki, Akta do panow*. Stef. Batorego, 
Bibl. Ord. Krasiń., Wf.rszawa i88t^ str, 26; por. łakńe listy Zamoyskiego do tegot Jerzego Fryde- 
ryka z 20 Vi ig VI iSlB. 

199. Zamoyski do Krzysztofa Radziwiłła hetm. poln. lii Warszawa, 7 IV 1578. 

Posługę ludzi Radziwiłła pod Lenwardem podniósł przed krćleiny który pozwa- 
la mu odjechać do Polskie byle tylko tam zostawit swe wojsko tak, jak w liście 
król poleca. Hospodar wołoski Piotr pojmał Aleksandra^ brata Podkowy. 

Posyła podwodne listy. 

Archiwum XX, Radziwiłłów w Nieświeżu, Teka 307. Oryginał z podpisem własnoręcznym^ 
pieczątką i adresem: JWnemu Panu P. OhrziBtophowij Radziwilowi, Kiazenczi na Dubnikach 
i Bierzi, podczaszomu i hethmanowi polnemu W. X. Łith., starosczie Boriszowskiemu i So- 
licczkiemu etc., panu szwagrowy ') mnyc mczy wemu. Dopisek inną rąką: przez Mczyka do 
Yaszun') 16 Aprilis Anno 78. 

JWni mcziwi Panie. 

Zalieczam uprzeime i powolne słuzbi swe w laskę etc. 

Powinowatei, uprzeimi chenczy my ku WM. y wedlie tego, iako WM. 
wszego dobrego ziczę, zalieczilem Królowi JM. thę czułoscz y dzielnoscz 
WM., z zacznich przodków urodzoną, y posługę te pod Lenwarthem^) 
liudzi WM. opowiedziałem. Czo wdziencznie od WM. Kjrol JM. przymo- 
wacz raczi y gotów bidz chcze laską swą pańską zawsze tho WM, pa- 
mientacz. Pozwaliacz raczi Kroi JM. WM. odiachacz do Polski*) tim 
spossobem, abiss WM. liudzie swe tam zostawił tak, iako z listu Krolia 
JM. WM. wirozumiecz bendzie raczil. Czobich z owand nowego WM. 
piszacz miał, nie mam nicz takowego oprócz tego, czo tesz iusz podobno 
dotand tam u WM. nie nowina: z© brat Podkowin iest pogimani od 
Piotra Hospodara Wołoskiego, a is Nizowczow tam ńadgnieło(j) *). Pod- 
wodne listi, o które WM. do mnie piszacz racził, possiłam WM. S tim 
powtore zalieczam uprzeime y powolne słuzbi swe w laskę WM. Datum 
z Warszewi dnia sziodmego kwietnia Roku Pańskiego 1578. 

VM- powolni svager i sługa J. Zamoiski sspt. 

*) Por, Nr, i8s uw. i, 

') Jaszuny, miasteczko w dzisiej, powiecie wileń,^ dawniej własność Radziwiłłów. 

*) Zamek w Inflantach nad Diwiną, *) Por, Nr, ig2. 

*) Por, Heidenstein, Rer. polon. iica. 



Digitized by 



Google 



2U 

200. Zamoyski do Gdańszczan. Warszawa, 7 IV 1578. 

Poleca Łukasza Setnego, pisarza kancelaryi królewskiej, 

Arch, państw, w Gdańsku, Oryginał z podpisem częściowo własnoręcznym^ pieczątką 
i adresem: Spectabilibos ac Famatl.s Burgrabio, Proconsuli et Consulibiw ciyitatis Regiau 
GcdaDensiB, amicis obserYandis. 

Spectabiles Domini amici observandi. 

Lucas Serny, notarius cancellariao Reg. M tis, cuius parens^) propter 
virtutem et singularem erga me fidem gratus mihi semper fuit, proficis- 
citur Gedanum certorum ąuorundam negotiorum causa. Quae quidem 
otsi ita expedita habeat, ut minime de prompta iustitiae et aeąuitatis apud 
D-nes Vestras administratione (sin eo ventum fuerit) addubitet, existima- 
vit tamen se his meis litteris apud D-nes Yestras magis gratiosum fore, 
potiitąue a me, ut eum comraendatione mea iuvarera. Commendo it^ue 
illum D-bus Yestris euiusąue negotia omnia et rogo, ot si aliqna in ro 
auxilio et autoritate officii D-num Yestrarum opus habuerit, pro sua 
humanitate et aequitatis studio ipsi benevolentiam suam atque operam 
omnem praestent, in oranibusąue ita iuvent, ut commendatione hac nostra 
8ublevatu8 eo celerius expeditam, prout ipsa rei aeąuitas postulat, nego- 
tiorum suorura transactionem consequatur. Facturae D-nes Yestrae rem 
mihi gratam et pari benevolentia recompensandam. Interim D-nes Ve- 
stras bene feliciterque valero cupio. Datum Warschoviae die 7 Aprilis 
Anno Domini 1578. 

D-num vestrarum amantissimus loannes Zamoiski Regni Poloniae 
cancellarius, Belzensis, Kneschinensis etc. capitaneus mann propia. 

*) Bartłomieja burmistrz sandomierski, przyjęty wraz z potomstwem r, isSi przez Za- 
moyskiego do herbu [elita, co zatwierdził król Stefan, Paprocki. Herby rycer. pol. (r. isSą) 
str, 207, 



201. Zamoyski do Jerz. Fryderyka administr. ks. prus. Warszawa, 10 IV 1578. 

Prosi, aby wyznaczył powtórnie komisyę w sprawie sporu grafiicznego {sioego 
sługi Szytnwalskiego z Bielińskimi) w Prusiech książęcych. 

Arch, państw, w Królewcu, Herzogliches Briefwechsel B. 2. Oryginał z podpisem wła- 
snoręcznym, pieczątką i adresem zwykłym. 



Digitized by 



Google 



215 

111-me Princeps domine colendissime. Servitiis meis in gratiam 
lU-inae Cels. Yestrae obnixe commendatis, salutem ełc, 

Servitor meus, Nobilis Stanislaus Schiinwalski, Ducatus Prussiae indi- 
gena, dudum habet contro versiam de finibus cum Nobilibus Nicolao et 
Bartholomeo Bielinsczi, eiusdem Ducatus incolis, inter bona sua Schimwald 
et bona ipsorum Ostrovithe. Ad quam quidem controversiam dirimendam 
finesque ipsos inter bona utraque constituendos iam aliąuoties Ill-mus 
Princeps commissarios deputaverat, ąuorum decreta sub hoc rerum Pru- 
tenicarum statu non sine magno partis utriusąue detrimento, praecipue 
vero ipsius servitoris mei, prorsus in cassam reciderunt. Vehementer ita- 
que rogo, velit lU-ma Cels. Vestra denuo eam ad rem commissarios de- 
putare, qui eum circa vetera signa conservent et iam tandem istas diffe- 
rentias componant finemque huic controyersiae faciant, similiter quoque 
eidem ac ipsius fratribus iuxta antiquam consuetudinem liboram piscatio- 
nem in lacu Liliopoliensi *) in bonis eius consistenti autoritate Ill-mae 
Cels. Yestrae assignent et concedąnt. Rem iustam et dignam omnibusque 
officiis et obsequiis meis re£ferendam Ill-ma Cels. Yestra faciet, in 
cuius me gratiam quam dilłgontissime commendo. Varsclioviae 10 Aprilis 
1578. 

lU-mae Cels. Yestrae observandis8imus loan. Zamoiski Regni Poloniae 
Cancellarius sspt. 

*) Lilienthal^ wieś w okrągu królewieckim. 



202. Zamoyski do Krzysz. Radziwiłła hetmana poln. lit. Warszawa, 14 IV 1578. 

Krdl zadowolony^ że Radziwiłł wyprawił poczet swój pod Kies a potem ku 
Rymborku ^) w pogonią za nieprzyjacielem. O łem dowiedział się król 
z listu Radziwiłła i przedstawienia Zamoyskiego {^robionego na podstawie 
listu Radziwiłła i p, Dziewantcgó), Król wyjetdża stąd 14 IV. Spis nocle- 
gów królew, załącza. Gdym Królowi JM. powiadał o tern mniemaniu, 
które jest między ludźmi o nim *), pytał mię: jesli-że temu, co te wieści 
sieje, przyszło to mówić z żałości z odjechania Henrykowego, czy z wesela? 
Jam powiedział, że podobno z wesela. Odpowiedział mi na to potem: że 
ja na złość temu, aby się z tego nie weselił, tego nie uczynię. Wojewo- 
dzie wileń. {ojcu adresata) służby swoje zaleca. 

Druk. Arch. Domu Radziwiłłów (Script. rer. polon. VIII), Kraków, 1885, słr, 88 
według odpisu z oryginału^ którego dziś brak w Arch. Nieswieiu, 



Digitized by 



Google 



216 

') Rumhorg {tei Ronneburg^ Ronnenherg) dawniej miasto i zamek, dziś miastćczko nad 
rzeką Raune w pow, wenden. gubern. ryskiej, *) Por. Nr. 2oy, 

203. Zamoyski do A. Opalińskiego marsz. w. kor. Sandomierz, 25 IV 1578. 

Druk. I. Polkowski, Sprawy wojenne Stef. Batorego, Kraków 1887, str, loo, z A/s, 
Bibl. Kórnickiej 2yc II iS3xf* 4 i którego dziś tam brak. 

Król obawia się^ czy o pośle moskiewskim {por. Nr. ip-j) Opalińskiemu wczas 
dano znać i poleca mieć o nim jak najpihiiejszą pieczą, Kazat napisać, te gdy 
we Lwowie będzie, jeśli WM. do Rochatyaa') nie przyjedziesz Króla J. M. 
czcić, to się tam sam czcić będzie. Sandomierzanie i Krakowianie*) po- 
waryowali nam, co się przez kilka osób tych') dzieje, którzy to przedtem 
spraktykowali. Dlaczego zadzierzał się tu Król JM. w Sandomierzu i li- 
sty do niektórych rozpisał, aby się tu zjechali, ale im jakoś zjeżdrzać nie 

sporo. Prosi w tern o radę% 

*) Opaliński był starostą rohatyńskim, 

') Aby nakłonić oba te województwa do podatku ^ od którego sie wymawiali ich posłowie 
na sejmie^ król zwołał senatorów małop. do Sandomierza i za ich radą złoiony zjazd w Kor- 
czynie ostatecznie sią zgodził na pobór. Por. Heidenstcin Rer. polon. 12$ a; J, Janicki, Akta 
do panów. Stef. Batorego, Bibl. Ord. Krasiń. Warszawa 1881. nr. 34— JS^ 54, str. 46—74, 
g3 i poniiej Nr. 206, 

•) Źe to byli Zborowscy, por. Wierzbowski, Vincent Lauroo, YarsoYie 1887, sir, 702, 

*) O oporze sejmików opatowskiego i proszowskiego doniósł Zamoyski mniej więcej współ- 
cześnie (przed 25 IVJ takie Patrycemu Nideckicmu (por. Wierzbowski, V. Laureo /. c. ógs) 
List ten nieznany. 



204. Gdańszczanie do Zamoyskiego. Gdańsk, 4 V 1578. 

Robią przedstawienia w sprawie wycofania talarów, 

Arch, państw, w Gdańsku. Lib. missiy. 37 str. 133 — 4. Bibl. Ord. Krasiń. w Warszawie 
Ms. 795'a Księga podkanclerska str. 60 F. odpis spółczes. Stąd druk. J. Janicki. Akta do Stef. 
Batorego, Bibl. Ord. Kra&iń. 1881 str. 78. 

Magnifice ac generose domine, domino plurimum gratiose 
Officiorum nostrorum paratissima studia, Mag. D-tioni Yostrae per- 

quam reverentor ac diligent^r cumprimis deferimus. 

Scripsimus ad S. Reg. M-tem, dominum nostrum clementissimum, quae 

nobis occurrerent difficultates obuniversaleslitteras detaleris recipiendis vol 

explodendis ad nos missas, ut publice proponerentur; quae quałes sint Mag. 

D-tio Vestra ex ipsis litteris nostris ^) fusius cognoscet. Paruimus Reg M-tis vo- 



Digitized by 



Google 



217 

luntati, rationes tamen et inconvenientias inde subsecuturas ad eandem re- 
tulimus. Ac prudenter quidem et ex Reipub. commodo iam antea Mag, 
Yestra consolait internunciis nostris, ut quoties nos quibusvis litteris prae- 
gravatos existimaremus, vel si qua gravior difficultas occurreret, Reg. M-ti 
rem integram accuratius exponercmus. Verum et ipsa necessitas nunc co- 
git nos, ut rationes, quibus videmus rem et publicam et privatam labora- 
re, pluribus aliquanto prosequamur, nam nudus saltem rumor de abro- 
gandis extraneis taleris tantam hic repente perturbationem in omnium ani- 
mis exoitavit, ut nunc in medio commerciorum cursu fieri non possit, quin 
edicti promulgatio tam incolis regni quam civibus nostris praesentissimum 
damnum et in mercimoniis iacturam sit allatura. Proinde cum in Mag. 
D-nis Yestrae auctoritate et gratia plurimum rebus nostris patrocinłi re- 
positum habeamus, perquam reverenter et diligentissimis verbis eandem 
rogamus, ut benigne dignetur hisce difficultatibus expensis apud Reg. M-tem 
intercedei*e ac efficere, ut in hao re monetaria pro commodo regni et ha- 
rum terrarum constituenda illorum etiam talerorura habeatur ratio, qui 
hactenus semper in usu fuorunt, et cum iis, qui edicto continentur, aequa- 
lis sunt valorjs; tum edicti executio in longius aliud tempus, quominus 
commerciis obsit, prorogetur eoque modo maiora detrimenta tam incolis 
regni, quam civibus imminentia, quantum fieri potest, praecaveantur. Fa- 
ciet rem officio suo senatorio maxime convenientem, universae Reipub. cum- 
primis utilem et quam nos perpetuo gratificandi studio perquam officiose 
promereri conabimur. Eandem Deo Optimo Maximo diutissime salvam et 
incolumem nosque eiusdem gratiae et benevolentiae perquam reverentor ac 
diligenter commendamus. Datum Gedani die 4 mensis Mai', anno Domi- 
ni 1578. 

Mag. D-nis Yestrae paratissimi proconsules et consules rpgiae civitatis 
Gedanensis, 

') por, J. Janicki, Akta do Stef. Bator. słr. js- 



205. Stan. Gostomski, kasztelan sochacz., do Zamoyskiego. Ciielm, 7 V 1578. 

Przestrzega przed praktykami Zborowskich^ szerzej opowie Wacław Uhro- 

wiecku 

Bibl. Ord, Zamoy. pi. 152^ Nr. 8. Oryginał własnorączny z pieczątką i adresem'. Memu 
iDCzywemn Panu JM. Panu Kanczlyerzowy Koronnemu do własnych rąk. 



Digitized by 



Google 



218 

Slusby moye powolne w laskę WM. mego niciwego pana pylno za- 
lyeczam, o dobre zdrowyo y wszystko wedlye mysly wodzenye WM. 
P. Boga proschąncz. 

Mczywy panye Canczlyerzu. 

Tern bendącz zawzdy, którym zwykł statecznoscz przyazny każdemu 
człowyekowy pokazowacz, tem wyenczey WM., na któi-ego ossobye y rei- 
publicao y moyey mały ossobye wyelye nalyeszy, pewyenem, jsze WM. 
w dobrey pamyeczy jesth, szem WM. w them przestrzegał yescze w War- 
schawye, czo lyudzye przedsyebraly, który ysz roscz nye mogą yedno ma- 
lo reipublicae, zawzdy o t^m s pylnosczyą sye starayą, yakoby omnibus mo- 
dis eam subruerent. Effect pokazał non vanas aut nudas suspiciones fułs- 
se, bo yusz WM. w Sandomyerzu y w Krakowye ^) okyem oglyądał. 
W Wyelgyey Polscze, podobno nye tayno WM., quąnto odio laborant po- 
słowye seymu przesslego. Czo sye tho za practika dzyeye et in quem fi- 
nem, yszem przeyął a ysz omnia in personam et iacturam dignitatis WM., 
zanyechaczyem nye chczyał (aczem pewyen, ysz WM. yako pan mąndry 
wszystko przeglądasz), abych trafywszy sye sam s bratem WM.*) panem 
Waczławem Uhrowyeczkyem, WM. przesen ostrzecz nye myał, gdysz prae- 
visa iacula minus laedunt. A yeslysz wyoćz w czem, ya nyewątpye, WM. 
ssam yusz czo czuyesz, tedy wzdam chencz moye a uprzeymoscz racz 
WM. z ląsky przyąncz. Breviter WM. wyecz: sze practica y zyezd Kor- 
czynsky ') eludat, a finis, aby syem zloszycz w yesyeny, a tam wytra- 
ctowacz one one basse (j), ktorzyby imminuerent dignitatem WM. Szerzey, 
przes kogo y yaki stuka, przes pana Waczława wskazałem*). Res haud 
vanas differo. Lascze WM. pylnye sye iterum atque iterum zalyeczayąncz. 
Data w Chełmye VII May Anno 1578. 

WM. m. m. mciwego pana upraeymy przyaczyel y sluzebnyk C. So- 
chaczowsky*) m. p. 

') Por, Nr. 203, 

*) Stryj Zamoyskiego Feliks, później chorąiy hslzki^ miał za sonę Katarzyną Uhrowiccką 
{siostrą ojca Waclawaf) por. Rei. castr. bela. 186, sir. iig8. 

') Por. Nr. 203. UW, 1. 

*) lVraz z liftem ^wym {por. Nr. 212) Uhrowitcki przysłał list niniejszy, 

^) Kasztelanem Sochaczew, był Stanisław Gostomski por. Pawiuf»ki, Źródła Dziejowe 
t. III Nr. CV1L str. 177. 



206. Zamoyski do M. Radziwiłła, wojewody wileńakiego. Lwów, 14 Y 1578. 

Usprawiedliwia się, czcfnu częściej nic donosi o sprawach Rzptef. Gdy 
rzeczy nie poszły do zgody - - z drugiemi województwy na opatowskim i pro- 



Digitized by 



Google 



210 

szowskim sejmiku, około 12 se7iatoróiv {przybyłych do króUi do Sandomie- 
rza) i kilku posłów wysłanych z łych sejniikó-w poradziło złożyć drugi 
sejmik w Korczynie \ na którym tak oni jak i Mielecki, wojewoda podol- 
ski^) obiecali stareLnie pilne uczynić. Król pragnie istud malum, które tle 
in Repub. ugasić. Prosi zaraz oznajmiać o ciągnieniu moskiewskiem, 
Adolf ks. holzacki traktuje listownie z królem. Pamiętam iż Król JM. in 
margine przypisał był do WM., abyś WM. nie kazał puszczać posłów mo- 
skiewskich w ziemię, ażby i drugi goniec Króla JM. zbieżał; a tak i tego 
drugiego gońca mimo Haraburdę^), którego jeszcze Król JM. pośle, cze 
kaj WM., bo Król JM. fundament sadzi wszystkich rzeczy v a przewleczeniu 
zerwania [por. list z ij VII -jS). Król polecił podskarbiemu^ aby pieniądzo/ó- 
rzemu 0^c/>{r<97c;/weje wodzie smoleó. dał- -a WMciMerecz oddał, także i o za- 
płacenie służby WMci na 200 koni. Co do sum na Zytmorach, odpowiada tak 
jak w Nr, 16^. Sługa p, Paleckiego z listem Radziwiła jeszcze nie przyjechała 
odprawi się go wedle woli Radzriviłła, Gdy w sierpniu przybędzie marszałek 
Radziwiłł do króla, Zamoyski go nakłonią aby mimo złe zdrowie nie wycofał 
się z tycia publicznego. Liczby pi sarzów łitew. kroi nie powiększy. Listy Radziwiłła 
nie zastały go jut przy krółu^ bo prosto z Sandomierza pojechał do Zamchu^ 
chcąc ochotnym być gospodarzem wdzięcznym gościom ^) a w Gródku 
zno7vu podejmował gościnnie wojewoda podołski, więc dopiero stąd odpisu- 
je. Onym rzeczom zagórnym slekka*) przypatrywać się trzeba, a dalej 
Bogu poruczyć. Posyła regestr gości tu przybyłych. 

Ar eh, w Nieświetu, Teka 307. Oryginał z podpisem i dopiskiem własnoręcznym i adresem. 
Druk, Arch. Dorno Radziwiłłów, Ser. rer. Polon. VIIJ Kraków 1883, sir . 8c. 

') Por. Nr. 203. UW. i, Instrukcja na ten sejmik {druk. J. Janicki, Akia do pauow. 
Stef. Bator. Bibl. Ord. Kraslń. Warsz. 1881, str. 56—74) ostro i wyraziście sam p. Knnrldz 
napisał (Polkowski, Sprawy wojen. Stef. Bator. Kraków 1887 str. 106). 

') Był starostą w N. Korczynie por, Wierzbowski, V. Laureo. Varsovie 1887. 705. 

') Jerzy por. Heidenstein, Ker. polon. 121. b. 

*) Z owych to przyjąć w Zamchu pochodzi J. Kochanowskiego: Dryas Zaincbann polonico 
et latine, Pan Zamchanus latine Leopoli A. D. 1578 Cecinere ad Zarachum VIII Idiis Maii 
(/./ * F) A. D. 1578 sub adventum Ser-mi Stephani Regis P. P. Podobizną znajdującego sią 
w Bibi, Ord, Zamoy, autografu j.Dryady^^ Kochanowskiego (z własnoręcznymi nagłówkami Zamoy- 
skiego) ogłoszono w 3, Kochanowskiego Dzieła wszystkie. Warsz. 1884. ///. 

*; A-ie z dałeka, jak w Ser. rer. pul. 



207. Zamoyski do Opalińskiego, marszałka w. koronnego. Lwów, 17 V 1578. 

Listy i ekspedycje, o które pisctł^ posyła. Na kasztelanię rogozińską 
choć jeszcze nie wakuje, polecał Zamoyski królowi synowca Opalińskiego 

Digitized by Google ^^^^ 



220 

Posyła konstytucje przeszłego sejmu z trybuaaiem do publikowania po gro- 
dach. Poleca mieć pilne oko ?ia posła moskiewskiego {por. Nr, 20 j). Do tej 
fabuły około jechania naszego do Lwowa, jeszcze to przydają, że B^ról 
JM. siostrę swą dać ma za p. marszałka lit. Radziwiłła a mnie z p. woje- 
wodą belzkim Tęczyńskim gubernatory poczynić, a sam jechać do Węgier. 

Druk, I. Pol- kowski, Sprawy wojenne Slef. Batorego. Kraków. 1887, sir. joą g Ms, 
Bibl, Kórnickiej. 27C, II, 153. s. 8^ którego dziś brak. 



208. Radcy elektora saskiego do Zamoyskiego. Królewiec 20 V 1578. 

Odjetdtają z Króle%vca komisarze królewscy., a za kilka dni i oni sarnia stra- 
wiwszy prawie cały rok na spełnienie swej misyi] dziękują Zamoyskiemu 

za względy. 

Bibl, narodowa w Paryiu Ms. fonds latin 6063, Coli. Faur. t. II, 177. Kopia z pocz, 
XVII w, z nagłówkiem: Coasiliarii Ducis Saxoniac lUaatri Domino eancellario rcgni. 

Magnifice Domine. 

Cum redeunt iafn ad vos Reg. M*tis, Domini nostri clementissi- 
mi, commissarii*), rebus omnibus recte confectis, videmur iam nobis 
videre portu m aut finem potius negotiorum istorum, quae, ut Mag. 
Vestra optime novit, integre fere annum nos detinuerunt, ac consti- 
tuimus intra paucos dies, Deo volente, hinc discedere; omnino autem officii 
nostri esse existimavimus antę discessum nostrum Mag. Yestram his litte- 
ris salutare ac gratias ipsi agere pro insigni benevolentia sua erga nos, 
quam multipliciter nobis testatam fecit, ita ąaidem, ut ad omne genus of- 
ficiorum Mag. Yestrae vicissim obhgatissimos nos esse libentissime fatea- 
mur. Nam Mag. Yestram ita existiraare cupimus inter ea, quao in his 
itineribus nostris grata nobis acciderunt, non postremum fuisse, quod cum 
Mag. Vestra amicitiam contrahere nobis licuerit, homine cum propter exi- 
mias animi dotes, tum etiam propter auctoritatem, qua merito suo apud 
potentissimum regem, Dominum nostrum clementissimum, plurimum valet, 
in Regno isto nulli secundo. Ac sicut non dubitamus Mag. Vestram in ea 
sua benevolentia erga nos perseveraturam, ita rogamus, ut Mag. Vestra om- 
nino sibi persuadeat nos amicitiae et observantiae nostrae erga Mag. Ve- 
stram ius tota vita sanctissime culturos esse. Quod quidem ut Mag. Ve- 
strae testaremur, has litteras ad eam mittere yoluimus, quas ut eo animoł 
quo a nobis proficiscuntur, amicissimo scilicet accipiat. Mag. Yestram 
etiam atque etiam rogamus. Quod reliquum est, Mag. Vestram recte va- 
lere et omnibus rebus diu felicem et florentem esse optąmus et petimus, 



Digitized by 



Google 



221 



ut Reg. M-ti, Domino nostro clementissimo, diligenter nos comniendet. Da- 
tum Regiomonti, die XX Maii Anno MDLXVIII. 

Mag. Vestrae observantissimi Abraham Bock mp. Andreas Pauli mp. 

*) Por, Nr. igj uw, /. 



209. Kardynał Hozyusz do Zamoyskiego. b. m. 27 Y 1578. 

Życzenia z powodu nominacyi na kanclcrstwo i poślubienia Krystyny Radzi- 
wiłłówny. Radzi, aby nowego urzędu utywął na poty tek religii katolickiej 
i czynił to w taki sam sposób jak jego teść swego czasu na jej szkodę na 

Litwie. 

Bibl, Uniwers. w Krakowie Ms. 164 [kopiaryusz Reszki) f, 263 b. z nagłówkiem: D-no Za- 
moyski Regi. i Canccllario 27 Maij 1578. 

Simal ut mihi ronunciatum est, Mag. D-ni Vestrae munus Cancellarii 
delatum faisse ^), magna sum ex ea re laetitia perfusus. Nam sivo quis 
ingenium spoctet, sive iudicium, sive doctrinam, sive prudentiam, sive quod 
ad rem maxime pertinere puto, mores intogros et incorruptos ac sanc- 
tae religionis nostrae tuendae studium, sive quascunque alias et animi et 
fortunae dotes, nulli magis idoneo mandari potuit. Quam ob rem non 
tam ipsi D-tioni Vestrae, quam regno gratulor universo, quod a iusto 
cuiusque meritorum aestimatore tantum hoc munus tibi prae caeteris man- 
datum est. Nec enim dubito, quin eo sis usurus et ad Reipub. salutem 
conservandam et sine qua salva illa esse non potest, ad Christi corpus, 
Ecclesiam. quam miserandum in modum in tot sectas tam inter se dissec- 
tas dissectam videmus, redintegrandam, ut unum corpus, unus spiritus si- 
mus omnes et uno ore unanimes glorificemus Deura patrum nostrorum, 
Dominum nostrum Jesum Christum, qui propterea pati, crucifigi, mori dig- 
natus est, ut filios Dei, qui fuerant dispersi, congregarot in unum. Habet 
in matrimonio Mag. D-tio Vcstra filiam Illustris viri, qui fuit aliquando 
Magni Ducatus Lithuaniae Cancellarius «). Quod matrimonium Mag. D-tioni 
Yestrae gratulor et feliciter eveniro cupio, simul ab illa pęto, quibus ar- 
tibus usus ille fuit ad dispergendum gregem, quem precioso sanguine suo 
Christus coUegerat, iisdem utatur ad eum dispersum ad unitatem revo- 
candum. Fuit ille Magni Ducatus Cancellarius et plus, proh dolor, profo- 
cit hisce suis artibus, quam vellemus, bonamque Lithuaniae partem a Chri- 
sto traduxit ad Antichristum. Est Mag. D-tio Vestra non Ducatus, verum 
regni totius Cancellarius. Quaeso. cum sit illo et iudicio ot prudentia et 



Digitized by 



Google 



222 

doctrina longe superior, ne patiatur, ut plus ille profecisse yideatur ad 
homines in Antichristi castra alliciendos, quam Vestra Mag. D-tio ad eos- 
dem in Chri^ti castra revocaados. Ut autem intelligat, ąuibus ille fuerit. 
usus artibus ad lioc institutuin suum prosequenduin, quod ex viro ąuon- 
dam pio mihiąue magna familiaritate coniuncto ąuondam audivi, brevjbus 
commemorare visum est. Quoties veniebat aliąuis ad Cancellarium illum et 
honores aut praefecturas impetiari sibi petebat, non aliud ab eo re- 
sponsum tulit, quam oportere prius confiteri Christum. Vocabat au- 
tom ille confiteri Christum, negare Christum et ab illius corpore se per 
summum sacrilegium separare. Est enim hoc iis, qui discesserunt a nobis, 
usitatum vocare malum bonum, amarum dolce et contraria nomina rebus 
imponere. Vocant enim pacem religionis, quod merum est beUnm atquo 
dissidium religionis; vocant Evangelium, quod ex diametro pugnat cum 
Evangelio. Sed ego tamen, quominus iisdem verbis utatur Mąg. D-tio 
Vestra, quibus fuit usus ille, non impedio, et quoties ab illa petierit ali- 
quis, ut eum honoribus et muneribus auctum velit et honestatum, dicat: 
oportere prius confiteri Christum et Antichristo vel Islebiensi vel Gene- 
vensi vel cuicunque tandem alii nuntium remittere; nam sic demum fieri 
posse confido, ut a Christiano, Catholico et Orthodoxo Regę, quod petsi, 
impetrem, si non aliura, quam ipse Deum, Deum patrum nostrorum, in 
eodem cum illo templo una cum reliquo Clero populoque Christiano colu- 
eris; si vero non abstinueris ab adorandis alienis istis diis, quos ignorave- 
runt patres nostri, non est, quod speres me sequestro aliquid te obtentu- 
rum. Hoc si fecerit Mag. D-tio Veslra, quod eam diligenter esse curatu- 
ram spero, non ita longum temporis intervallum intercedet, quo videre 
licebit eos. qui dispersi fuerunt, ad ovile Christi, quod unum est, et ad 
agnoscendum unum illius Pastorem in coelis et unimi eius Yicarium in 
terris, denuo congregatos, nomen suum immortalitati consecrabit etingen- 
tem apud Deum sibi gratiam comparabit, ac tum demum futurum est, ut 
maiore cum laetitia munus hoc tuis meritis delatum omnes tibi gratule- 
mur. Quam ut ment^m tibi Deus inspiret teque diu salvum et incolumem 
conservet, sopplex misericordiam illius implorabo. 

1) / ITI 1578 {por. Dodatki). 

•) Żona ZamoyskiegOj Krystyna była córką Mikołaja Radziwiłła Czarnego, który był kanc- 
lerzem litew, 1550 — 1565, fak wiadomo y gorliwym kalwinem i wydawcą biblii brzeskiej, 

210. Adolf ks. holsztyński do Zamoyskiego. Gottorf, 1 YI 1578. 

Pisze w sprawie otrzymania w lenno Inflant i podaje rady^ 
jak je zabezpieczyć. 



Digitized by 



Google 



223 

Bibl. narodowa w Paryiu foiuls latin A>. 6063^ (Collcc". FaurJ /. ///, fol, 43^^, Kopia 
z pocz. XVn w. z nagłówkiem: ,,Dux Adolphus ad I II nitrem D-num Cancellarinm Regni". 

Adolphus Dei gratia Haeres Norvagiae, Dux Slesyici, Horsatiae, Stor- 
maviae Ditsmarsiaeque, Comes Ordenburgi et Delmenliorsti. 

Illustris et Generose Domine. 

Litterae Yestrae Dilectionis plenae erga nos amoris et benevolentiae 
in magnam nos spem erexerant, futurum ut apud Reg. Ser-tem, dominum 
et affinem nostrum omni reverentia (3olendum, de obtinendo in feuduni 
Ducatu Transduniano voti compotes reddamur^). Itaque prioribus eius 
negotii vestigiis insistere decrevimus et litteras per praesentem dedimus 
ad Suam Reg. Ser-tem. Cam vero de fide Yestrae Dii. et benevolentia 
erga nos omni a praeclara nobis poUiceamur et praeterea satis nobis super- 
que constet, quantum ponderis et auctoritatis Yestrae Dii. consilia apud Reg. 
Ser-tem habeant, idcirco benigne et amanter petimus, Yestra Dii. (cui to- 
tum hoc negocium committimus) illud apud Reg. Ser-tem omni studio pro- 
movere dignetur. In quod tanto raagis inclinaturam Yestram Dii. spera- 
mus, cum postulemus ea, quae Reg. Ser-ti et Regno honori et eraolumento 
futura sint. Illud oro Yestrae Dii. inprimis curae sit, ne Reg. Sertas dif- 
ficultatem moveat in his, praeter quae hoc negocium, quod permagnum 
atque periculis plenum est, confici non possit. Urbs Riga et cast^lla in 
ripa Dunae fluminis constituendae sunt arces et capita belli contra Mos- 
cos et Tartaros, ex his barbarae illae gentes profligandae provinciaque 
Transduniana liberanda et inposterum consei-yanda erit. Itaque petimus. 
Dii. Yestra sedulo det operam, ne illae munitiones excipiantur. Hoc erit 
Yestrae Dii. honorificum et nos Yestra Dii. eo nomine in perpetuum 
memores et gratos fore intelliget. De quo Yestrae Dii. responsum per 
praesentem nuntium nostrum expectamus. Deus Optimus Maximus Yestram 
Dii. diu servet incolumem. Ex arce nostra Gottorpio Cal. lunii Anno 
Domini Millesimo DLXX^^[IL 

Ad. Holstein. 

') Por, p. Janicki, Akia do panów. Stef. Bator. (Bibl. Ord. Krasiń.) iSSi. nr. wg. str, 173, 



2\\. Nuncyusz Laureo do Zamoyskiego. Warszawa, 4 VI 1578. 

Prosi o odpowiedź królewską na swój list o wysłaniu poselslwa do cesarza. 
Posyła fascykuł dla Jerzego Radziwiłła^ koadjuiora loilen. 

Bibl. naród, w Paryżu. Ais. fonds latin, Nr, 6063 (coll. Fulir) f om II I, fol, 453, Kopia 

Digitized by VjOOQIC 



224 

z pocz. XVII w, z nagłówkiem: Vinccatiu3 Liurcu-ł Episcopm Montisrogalis a«l III. Regni 
Canc^llarium. 

Illustris et magnifice Domine. 

Quae de legatione a Ser-mo Regę mittenda ad Imperatorem sentiam, 
ex litteris meis ') ad Reg. M-tem cognoscet D-tio Vestra Mag. Ego cer- 
tę cum piane intelligam id Ser-mo Domino Nostro maximae curae esse, 
ad omnem negocii conficiendi occasionem intentus tempus hoc si alio un- 
quam ad id peropportunum iudico. Nam Turcarnm Princeps motis in Per- 
sas armis gravi et diuturno bello implicatus Hungariam atque Transylva- 
niam omni terrore liberasse videtur. Quae omnia cum non dubitem Mag. 
D-nem Yestram profundo quo pollet rerum visu penitus introspicere, ab 
se maiorem in modum pęto, ut gratia et auctoritate sua rem promoveat 
huic Regno et toti christianae Reipub. salutarem. In qua curanda, ne uUa 
unquam negligentiae nota mihi inuri prossit, det quaeso operam M-tia 
Vestra, ut ad meas Reg. M-tas particulaftim respondere dignetur. Faciet 
profecto M-tia Vestra perquara mihi rem gratam et mutuis officiis compen- 
sandam. Fasciculum R-mo Coadiutori Yilnensi inscriptum de meliore nota 
commendo Mag. D-tioni Yostrae, quam cupio diutissime valere felicem. Da- 
tum Varsoviae die IV lunii MDLXXVIII. 

M-tiao Yestrae studiosisaimus et deditissimus Yincentius Laureus Epis- 
copus Montisregalis Nuncius Apostolicus. 

•) o łrj korespondencji por, Wierzbowski, V. Laurco, YariuoYie 1877. str. 712, 



212. Wacław Uhrowiecki do Zamoyskiego. Sielec, 14 VI 1578. 

Donosi o rozmowie z Gosiomskim kasztelanem sochaczaoskim i przesyła je- 
go lisi {Nr, 20$)' Prosi o pośrednictwo w sprawie sądowej z Ossolińskimi 

o dług, 

Bibl, Ord. Zamoy, pi. 133^ Nr. i. Oryginał własnoręczny z pieczątką i adresem*. ,,WneiDU 
Panu Panu Janowj Zamojskiemu, Kanczlicrzowj Koronnemu, fttaro3czio Bełskiemu Kniajn- 
skiemu Zamęskiemu etc., memu mcziwemu panu y brathu ')*' 

Wny panie Panie mnye mczwie laskawj. 

JM. pan Sochaczewskj mowil ze mną nyomalo tho, czo ku przestrodze 
WM. swego mcziwego pana rozumiał, bom ja, pokym thak zatrudniony 
nie bil, samem bicz u WM. pana mego mcziwego miał. Ozo iss mi się do 
tego czasu nie szeslo, bom ym daliei thom zatrudnieiszj, przetho WM. 



Digitized by 



Google 



225 

listh JM. otLsylam, za pewne tho WM. osnajmująszcz, zem wielką przj- 
hilnoscz y hencz ku slusbam WM. po JM, panu Sochaczowskjm snalem. 

Thęsz trudnoscz, o ktorijm do WM. przethjm pisał s pany Osolyn- 
skjmy, thąsz y theras VM. pana y dobrodzieja mego mczjrwego molestuję*), 
prosąncz, aby yesly nie dla mnye albo dla siebie, thedj dla upomnienia 
WM. w sprawie mej thak zawiedzjonej wienczej sie poczuwacz chcielj, 
abowjm yass ny mam czassu yedno dwie niedzielj ugadzacz sie w spra- 
wach Ich M., a pothem do banicii przjcz musze prze dług Ich M., abj 
Ich M. w Sendomirzu natenczas bili. Zathjm sie w mczjwą laskę WM. 
mego mcziwego pana j dobrodzieja pilnie zalieczam. Dan Sielcza') 14 lu- 
nii 1578. 

WM. mego mcziwego pana zjczljwj y powolny sługa Waczlawf 
Uhrowieczkj. 

') Por, Nr, 20$ uw. 2. 

*) Zamoyski był spowinowacony z Ossolińskimi przez swą pierwszą ioną Anną^ cór- 
kę Hieronima^ kasztel, sandom, 

•) Zapewne Sielec tak zwany Belzki^ dzii w po w, sokolskim^ dawniej naUŁal do starostwa 
bełzkiego. 



213. Jan Uxkul komendant wyspy Ozylii do Zamoyskiego. Arenburg, 16 VI 1578 

Przypomina swe zasługi zv obronie Inflant jeszcze za czasów Zygmunta 
Augusta; o swemz tego powodu zuhoieniu^ którego zmusiło przejść w słuibę 
króla duńskiego. Obiecał mu wprawdzie Zygmunt August dożywocie w In- 
ńantach {zamek Rzeźycę) a nawet nadał pewną tam posiadłość, ale pozbawili 
go jej Szwedzi, Prosi tedy, aby dano mu teraz jaką nagrodę czy to w pie- 
niądzach czy posiadłościach; powołuje się na listy króla duńskiego, pole- 
cającego go Janowi kr. Kotritzowi. 

Bibl, Ord, Krasiń. Ms, 79S-a Ksiąga podkancl, spóiczes, str, 152 Druk J. Janicki, Akta 
do Stefana Batorego. Bibl. Ord. Krasiń. r. 1881, str, igr. Nr. 118, 



214. Myszkowski biskup krakowski do Zamoyskiego. Kraków, 18 VI 1578 

Juź rozdał kanonie i dlatego nie mote ich dać sekret. Zawadzkiemu 
poleconemu przez króla, 

Bibl, Ord. Zamoy. pi. go Nr, 2. Oryginał z podpisem i dopiskiem własnorfcz. 
Archiimm Jam Zamoyskiego. 15 



Digitized by 



Google 



j 



226 

Mcziwy Panie Canczlerzu. Zalecziwszi slusbi me ziczliwe w laskę 
WM. etc. 

Kroi JM. piszal *) do mnie za Panem Zawadzkim, zebich y na bene- 
ficia Xiedza Wolskiego institaował, czo ia na roskazanie Króla JM. uczi- 
nielbich beł barzo rad, bich ich bel przedthim nie rozdał. Ale iako iedno 
Xiedza Wolskiego na opatcztwo Ploczkie wzięto, za przicziną niektórych 
prziaczioł i ich tesz zasługami dałem canonią Crakowską Stanisławowi Go- 
molinskiemu ^) siestrzankowi memu i człowiekowi statecznemu i godnemu. 
Także Kłeczka Adamowi Pieczichoiskiema tesz memu powinowathemu •). 
Atak proszę, abi WM. i dla mich sluszb i dla samego Gomolinskiego, ob- 
mowidt mie przed Królem JM. Bondzie Kroi JM. niedługo miał gratias 
Summi Pontificis, za nimi Pan Zawadzki bendzie miał richłe opatrzenie. 
Nicz w tim nie wątpię, że tho WM. dla mnie uczini, czo ia wszelakimi 
uczinnoscziami bende WM. othsługował. Zathim sie łasce WM. pilnie za- 
lieczam. Dan w Crakowie 18 lunii 1678. 

WM. mego mcziwego pana ziczliwy sługa Piotr Myszkowski, Biskup 
Crakowsky ręką swą. 

Mcziwi panie Kanclierzu. Prosse WM. mego mcziwego pana, racz mie 
WM. u J. Kr. M. i sam tes u siebie obmowicz. Pan Bog - czi mi sswiadek, 
bich bil wiedział w tim wołią J. Kr. M., zeczbich to bil s chęcią uczinil, 
alie teraz iuz mi sie w tim nic nie godzi czinicz, gdizem sobie rękę iuz 
zawarł. Nie wątpię tez ze tego WM. Gomolinskiemu ziczicz będziess raczil 
który WM. ex animo rad słuzi, a ia i sz nim pospołu będziemi hoc eius 
socii beneficio in perpetuum obstricti et obłigati. 

*) IV liście z ig V IS7S Łądał król^ aby Myszkowski nadał Bartłomiejowi Zawadzkiemu^ 
sekret, królew,, kanonie krakowską i kielecką^ których zrzekł sią Jan Wolski (synowiec Piotra hiskit- 
pa płoc) wybrany właśnie na opata płockiego^ J. Janicki, Akty do pan. Stef. Bator. Bibl. Ord. 
Krasiń., 1881, str, 88-9. 

•) Syn Mikołaja kasztelana spicimirskiego z córki Marcina Myszkowskiego kasztelana 
wieluńskiego y f biskupem łuckim 1604. 

•) Matką biskupa Myszkowskiego była Dorota "Bieczy chojska. 



215. Jerzy Fryderyk marg. brandenb. do Zamoyskiego. b. m. 18 YI 1578. 
Zastrzega się przeciw pozwaniu swego poddanego z Prus przed krdla polskiego, 

Arch. państw, w Królewcu Herzogl. Briefarchiv. Konccpte B,^ minuta z napisem a tergo; 
Ad supremum Regni Poloniae cancellarium in negocio baronie Christophori Schenck a Tau- 
tenbergk cum Paulo Wobissero intercedente. Die 18 lunii Anno 78. 



Digitized by 



Google 



227 

Georgius Fridericus etc. Salutem et beaevolentiani nostram. 

Magnifice ac generose arnice nobis singulariter dilecte. 

Ex litteris nostris ad M-tem Reg. Poloaiae, dominum nostrum cle- 
mentissimum et affinem carissimum, perscriptis procul dubio intellectura est 
Mag. Yestra significari a nobis Reg. M-ti eius, qaendam Paulum Wobisse- 
rum adversns subditum nostrum Christophorum Schenck, liberum baronem 
a Tautenbergk. militiae praefectum a M-te eius Reg. citationem impetrasse, 
qua sese coram Reg. M-te eius in iudicio sistere iubetur. Quae res et ipsi 
baroni nostrae iarisdictionis subiecto, quod hoc modo ad forum incompe- 
tens evocatur, permolesta est et pactis conventis, quae nobis cum inclyto 
Regno Poloniae intercedunt, inprimis adversatur. Cam autem persuasissi- 
mum nobis habeamus nihil magis cupere Reg. M-tem eius, quam ut ea 
integra et inviolata conserventur, officiose Reg. M-tem eius interpellavimus, 
ne aegre ferre vellet^ quod dictus baro, qui nostrae iurisdictioni subest, ad 
editam citationem compariturus nón esset, ac ne deinceps in pactorum 
conventorum praeiudicium cuiquam eiusmodi citationes adversus subditos 
nostros impertiri permitteret, quod illam pro singulari sua aequitate ątque 
in nos studio ac voluntate haud difficiliter facturam esse omnino existima- 
mus. Cum autem Mag. Yestra ne id fiat, pro auctoritate atque officio suo 
inprimis cavere possit, et illam hac de re amanter requirendam esse cen- 
suimus. Quam sic piane statuere volimus(!), eam nobis gratius, quam si 
id nobis effectum reddiderit, praestare nihil posse et nobis curae fore, ut 
Mag. Yestra intelligat, non ingrato Principi sese officium praestitisse. Quam 
recte valere cupimus. Datum. 



216. Zamoyski do Jerzego Fryderyka, margr. brandenb. Lwów, 19 YI 1578. 

Bill. Ord, Krasiń, Afs, ycs-a [księga podkancl. spólczes ) str, 76, Druk, J. Janicki, Akta 
do pan. Stef. Bator^o, Bibl. Ord. Krafliń. r. 1881, str, 117. 

Żałuje^ te przy obejmowaniu rządów księstwa pruskiego nie wszystko tak 
wypadło^ jak się spodziewał. Skarży się mianowicie na nieobecność korni- 
sarzy królewskich przy przysiędze poddanych pruskich {por, Nr. icS), o co woli 
winić raczej innych^ jak samego adresata^ z którym w tej mierze król 
się zniesie. W sprawie *) odpowie dopiero, gdy przyjdą tu akta kancela- 

ryt królewskiej, 

') fV Ms, luka na nazwisko. 



Digitized by 



Google 



228 

217. Jan Tomasz DrohoJow8ki do Zamoyskiego. %ga, 29 VI 1578. 

Zdaje sprawę z poselstwa swego do Inflanty z umawiania się z księciem kur- 
landzkim, z szlachtą inflancką i Rytanami\ donosi o dobrem usposobieniu 
ks, Magnusa^ o obecnym stanie w Inflantach i o zachowaniu się Moskwy. 

Bibl. Ord, 2kimoy, PI, 51, Nr, /. Oryginał częściowo własnoręczny z podpisem własnoręcz- 
nym, pieczątką i adresem zwykłym. 

Wielmożni mnie Mcziwi Panie Kanczlierzu, pilnie sie y sluzbi me 
WM. zalieczam etc. 

Tredecima die lunii ze Lwowa*) wiiechawszy na Koidanow do JM. 
pana Wojewodi Wilienskiego ^) na Wilno, na Curland, do Rigi iakom 
prędko zbiezal, data listu mego pilnoscz mą WM. zaliecza. Inflanthi nala- 
zlem niestateczne y thakie, którzy o ssobie iuż radzili y radi u Czeszarza* 
gdzie yuz sie wżdy sklonicz maią, szukali, a thym czaszem nie przikrzili 
sye Moskiewskiemu, me gardzili Sfedem, Magnesem, az y Duńskiemu Kró- 
lowi. Naprzód thedi do Curland yechalem, tham s kxiązecziera po dłu- 
gich rozmowach to conclusum, ze wiarę swą y posłuszeństwo wyznawa 
y podaie Królowi JM.; yakoz dobre, wierne, życzliwe y które sancte J. K. M. 
ob^ervat, bycz baczę. Pothym takiem uczinil, iż convocovalem Curlandiae 
nobiljtatem, którzy toz przy niem Królowi JM. rzekli y pismem po- 
thwierdzili y na każdą potrzebę sspolem żołnierzem Krolia JM. odpór da- 
wacz każdemu nieprziaczielowi rzekli. Pothym wziąłem s sobą consiliarios 
Ejtiązeczia JM. Kurlandzkiego szesczy przednich do Rigi. Tamże nobili- 
tatem et ordines zwołałem, których było do piączidiesiąnth, y daley opo- 
wiedziałem yem wolią Krolia JM., studium et laborem, ut provincia redu- 
catur ad pristinum statum etc. Pothym napominałem, aby in fideet sub- 
iectione byli constantes etc. etc. et multa alia in hanc sententiam. Posła- 
łem też do nich y oni consiliarios Ducis Curlandiae. Odpowiedź wziąłem 
takąż, yako od £[xiązeczia JM., ze y gardła sfe pod nogi Krolia JM. kła- 
dą s czalą a nigdy nie odmienną wiarą. Pothym trzeczy dzień na ra- 
thusz sthąpilem, a zemną Curlandiae Ducis posłowie y para sliachty In- 
flanczlriey. Tham też czinilem, czo y u Kiiązeczia, czo do szlachty. Po- 
tym po mey mowie them wziął odpowiedz, yz chczą to communitati od- 
niescz, a deliberowawszy, dacz my odpowiedz, gdysz tot yariis periculis et spo- 
liis subiecti nie widzą ssobye locum bycz y u Krołia JM. tutum. Pothym 
posłowie Kiiązeczy przy mnie disertissime napominali, zadali, protestaban- 
tur etiam imieniem Kxiązeczim, aby y do zgodnei odpowiedzi z niemi 
przychilili sye, toz i sliachta et ordines Livoniae czynili. Na czo respon- 
dent Rigenses durius. Jam pothym powiedział, ze res est Kroliowi JM. 



Digitized by 



Google 



229 

z wami yuz dawno, yako sfemy. Jam też posłem non ad vicinos Regni, 
minus vero ad exteros etc. etc., przetoz descendendum ad meliora con- 
silia. Pothym powiedzieli, iż iutro chczą lepiei mye zrozumiecz, czo gdy 
było, et interim przedsyem z niemy nie próżnował przez Curlandiae Du- 
cis posly. Tandem protestantur se esse exhaustos, oppressos etc. etc. od 
sfycłi wienczei, anizli od nieprzijacziela, auxilium nunqu8m se sperare; az 
pothem declarant trzeczy dzień, yz cliczą bycz in fide et obedientia sta- 
teczni, alye żołnierza sfego iakiego dacz do zolnierzow Króla JMci, ie- 
sliby była potrzeba gwałtowna, nie widzą ani moznosczi sfey potliemu, ani 
czoby yem tłiego był za pozitek: in summa iuz y od nicłi mam respons, 
iz perseverare promitunt in fide et obedientia, alye yeszcze czynie, ut 
militem iakiego assignent, kthemu na piśmie aby wiarę sfą oddali Krołio- 
wi JMci. Naczym iż dzień y drugi z wielką czieszkosczią sfą strawie, po- 
dobno WM. my nie nałaye. Otłioz to Kroi JM. ma z Inflanth, czo miecz 
raczył. 

Tłio czo dali czynie, s tesknosczią ma wielką to czynie, aby WM. 
maiancz przyczinę bycz mym panem y dobrodzieiem, Krołiowi JM. też 
zalieczył. Zamki w Inflancziech: pustki y ziwnosczią y żołnierzem, nie- 
rząd barzo wielki około nych, niestatek, oprócz Dembińskiego a Biringa'); 
otóż y Hethmana trzeba y lustratorem albo curatprem exercitus dłią żyw- 
ności, rząudu w cziągnieniu, opatrowania zamków etc. etc. Bo na osta- 
tek thaki zly rząd iest, ze przyiechawszy rothmistrz pomieszka w ziemy 
Intlanczki tłiydzien, dwye niedzieli, złupiwszy miasteczka, wssy, wypowie- 
da słuzbe y yedzie precz. Moskiewsky lud ma wiełky, yedno czeka po 
swienczie swientego Piotra, żywnosczy ma wielkie, wiozą do Inlłanth usta- 
wicznie y wszendzie o wielldcłi woiskacłi iego iuż spiegowie powiedają. 
Posłowie Dunsczy przebiegaią sie często do Moskwy, Moskwa też do niełi, 
ttiakże y do Czeszarza y czeka posła w tycłi dniacłi Moskiewsky Czesar- 
skiego. Magnesowa sliacłita supłicatią my posłali, ut recipiantur in gra- 
tiam regis. lam ym do cłementia dubitare nie kazał et interim przy 
drugich aby in fide byli constantiores, czo rzełdi y obieczałi y pewne 
tliakże pocztłiy przy żołnierzach stawicz. Magnes zda mi sye, ze sye ze 
mną gdzie chcze widziecz. Panu Bogu dzienkuyą, iz prozni od Kothkowi- 
czow, yakoz y iam przedtym nie wierził, aby tak zła iego ądministratia, 
az theraz! Z Hethmanow tak wczass kont^nci *), woleliby łeda kogo in- 
szego narodu y pilnie sye pythaią, yesłi wżdy dwór krolewsky bendzie 
miał inszego narodu Hethmana. Ałie thoWM. thiłko piische 
czo od nich wiem*). Wszysczy yako zbawienia Krołia JM. czekaią. 
O pewny odmianie w Moskwi za lada wienthszemi łiudzmy Króla JM. do 
Inflanth prorokuią y malem łiudzij zwoiowacz go, Krołiowi JM. błogosla- 



Digitized by 



Google 



230 

wią. Ostatek ya w lychle do wiadomości WM. odniosę, bom pewien, iz lulii 
prima z Rigi, w który mye barzo teszno, wyiade. O Inflanczech iuz 
Kroi JM. niech nie wąthpi, bo sschą dobrze utwierdzeni i 
i thrwacz będą^). O Polubenskym zlie rozumieyu w owym kraiu, na Pu- 
cziathę, Suchodolskiego, Gradowskiego ^) barzo sye skai-zą a słusznie baczę. 

Lystu dopisuye, a consules do mnie s tym, iz mamy wiadomoscz pew- 
ną z Lithwi y z inąd, iz przymierze z Moskiewskim; othoz czo po twey 
legatii? przythym administracia zieto złego człeka Kothkowicza, a ktoz 
administratorem? Na czo takąm dal odpowiedz, ze kontenczi odeszły, 
y mam nadzieye, ze yescze wienczey ziednam, anizłim thuszyl. 
Ostatek yutro dokończę. Przytyra zaraz posłowie Magnessowi byłi 
u mnie, proszą, abym sye z ychy panem w drodze w zamku Kxiązeczia 
Curłandskiego widział. Dałem odpowiedz, ze yako poseł Krolia JM. pana 
mego, gdyż do niego nie mam nycz od pana mego, wydziecz sye z nym 
nie bende, ałie iako privatus w drodze rad z niem mowicz bendę, czo 
bendzie. oznaimie zaraz. Moy Mcziwy Panie, boye sye, by mye zass admi- 
nistratorem nie ucziniły; w thakym powadze u nich, ze y Kxiazetłia oto 
proszą, abym od nich brał przysi«^»gi. Yabym sye śmiał wazycz, tobym 
sprawył, czo kommissarze sprawicz mięły. S tym yednak chcze odiechacz, 
ze czokołwiek thysieczy wolska Niemieczldego, Inflanczkiego gotowego ben- 
dzie, a Kroł JM. niech imi szafuie. Poseł Krołia Szweczkiego theras do 
Rigi przyiechał 7), który yedzie do Krolia JM. 

Znowu®) ssie wroczilii do mnie posłowie Magnesschowi ») prossącz, 
abiisch posslał do zamków thich, kthore Magnes dzierzii, abii biłii nadzieie 
dobni, iż sschą w lasscze Krołia JM., azebii z Magnessem ssthathecznie 
przii Kroliu JM thrwali, a nie odriwałi ssie. Odpowiedziałem, iz posścheł- 
sthwo tbeii ziemi prziinioslem, kthore atho iesth prawie pubłicatum. A thak 
i thi zamki i drudzii chcząłii miecz salutem, a chczą bicz pąrticipes laski 
Krołia JM. z drugimi, niech thesz wiarę sfą i poddanoscz podadzą, pewie- 
nem, że imi Kroi JM. iako pan Krzossczian^ki nie zgardzy i s thim odesslii 
odemnier. Nowini z zamków pogranicznich WM. odsschilam o Moskewskim. 
Do zamków niekthorich, iako do Diamentu i drugych stharosthowie puss- 
czicz mnie nie chczieli dla thego, iż pusthki. Jako na Dinemoncze barzo zam- 
ku pothrzebnim niema Gradowski dziesschiączu drabów, a bierze pieniądzii 
na 150 drabów ^®), in summa nierząd. Raczże WM. mim mcziwim Panem 
zawsdi bicz. Die 29 lunii z Rigi Anno 1578. 

WM. zawsdi sługa mego mcziwego Pana Jan Thomas Droiowski Sta- 
rosta Przemyski. 

•) Por, daną mu instrukcyą i inne akty. J. Janicki, Akty do SUf. Bator., Bibl. Ord. 
Krasiń., Wawzawa r. 1881. A>. s^ ' nstp., str, cc i nstp.^ Nr. 144 i nstp. 



Digitized by 



Google 



231 

') Kojdanów miasteczko o 6 mil od Mińska, własność Mik, Radziwiłła RudegCy wojewody 
wilćń,^ który tu wybudował sławny zbór kalwiński. Do Radziwiłła wiózł Drohojewski zlecenie od 
króla, por, Janicki, Akty do pan. Stef. Bator. 103. Nr. 60, 

«) Maciej Dembiński, por, Polkowski. Sprawy wojen. 8t. Bator. p7, 195, Jan Buringius 
{Biirinck) rotmistrz w Inflantach, por, J. Janicki. Akty do St. Bator, str, ic8, 304. 

*) Univtrsałem z 3 VI 1578 król Stefan oznajmiła ie skoro Aleksander Chodkiewicz Atarosta 
grodzieński, któremufimy byli sprawę hetmaństwa polnego w ziemi inflanckiej, za złożeniem z sie- 
bie administracyi Jana Chodkiewicza, kasztel, wileń., star. żmndz., marsz, W. X. Lit., poruczyli, 
przez chorobę swą z Inflant odjechać musiał, /ra/-/^ król zwierzchnią pprawę tej tam ziemi zlecił 
Mik. Radziwiłłowi wojew. wileń., W. hetmanowi i Kancl. W. X. Lit, aby jej obronę i zwierzch- 
ność nad żołnierzami (synowi swemu) Krzysztofowi Radziwiłłowi, podczasz. lit. hetmanowi pol- 
nemu zlecił ( J. Janicki. Akty do Stef. Bator, gi), 

*) własnoręcznie dopisane, 

•) Aleksander kniai Połubiński, starosta wilkijski\ Marcin z Marnawy Suchodolski, starO' 
sta wendeński; Grodowski^ starosta Dinemondzki, por, o zatargcuh jego z Ryianamii Polkowski, 
Sprawy St. Bator. 94, 

7) O tern poselstwie por, J. Janicki. Akty do Stef. Bator, str, 160 i nstp, 

') Odtąd do końca własnoręcznie. *) O rozmowach z nimi, por, J,J&mc\dop,cit, str, i88. 

*0} Por, J. Janicki, Akta do Stef. Bator. str. 325, 

218. Zamoyski do Jana Chodkiewicza marsz. w. lit. Lwów, 1 YII 1578. 

Innej odpowiedzi od króla nie mógł uzyskać od Łej\ jaką Chod- 
kiewicz otrzymai. Łatwiej będzie króla sobie zjednać w czasie pobytu jego 

na Litwie, 

Arch, Dzieduszyckich we Lwowie. Teka Gołębiowskiego IV, Listy Chodkiewiczów. Kopia 
XIX w. z „oryginału wł.** {własnoręcznego?) z adresem', Illustri et Mag. domino domino loan- 
ni Chodkiewicz, comiti de Sklow et Bychow, castellano Yilncnsi, supremo marsalco Magni Du- 
catus Lithuaniae et Samogitiae capitaneo etc. domino amico observantissimo. 

JW-ny Mciwy Panie. 

Służby me w łaskę WM., mego m. Pana, zalecam etc. 

Każde (s) wysługi WM., memu m. Panu, życzę, iako tak zacnemu 
człowiekowi. Starałem się, abyś WM. mógł był inakszy respons ') odnieść, 
ale nie mogło byc, jeno tak, jako WM. J. Kj. M. odpisać raczył. Jednak 
ta rzecz prorsus będzie integra; J. Kr. M. nikomu obiecać nic nie raczi do 
bycia swego w wielkiem Xięstwie Litewskiem, gdzie też rozumiem^ że ła- 
twiej będzie WM. J. Kr. M. dosiąść. Z tern się mciwej łasce WM., mego 
M. Pana zalecam. Dan ze Lwowa lulii prima 1576 (!) •). 

WM. mego m. Pana przyiaciel i sługa J. Zamoiski. 

')• 3 VII I $7^ pisze ks. Jan Piotrowski do Opalińkiego marsz, w, kor,: Pan Wileński ty- 
dzień jako odjechał nie kontent, chciał czegoś wiele za to, że administracyę inłlantską puścił, alić 
Jedno za 15,000 zł. popiołów w jakichsi lasal^h w Litwie wypalić pozwolono (Polkowski, 
Sprawy wojrn. Btef. Bator, Krak. 1887, 7/5). 



Digitized by 



Google 



232 

>) Wediug Metr. koron n. /. 114, str. 1 05— 134 Zamoyski był zg VI— y VII 1576 w War- 
szawie, Do ctasu zaś śmierci Chodkiewicza (f 4 VIII IS79) przebywał we Lwowie tylko 17 V— 
to IX 1578 (por, listy z tych dat). Zatem tf oczywistą omyłka (kopisty?) nałeiy sprostotoać na 1578. 



219. X. Piotr Gawłowski do Zamoysiciego. Niesułków, 2 YII 1578. 

Na zlecenie bisk, Karnkowskiego prosi o mandały aby moina wybrać rcietiły 
z konłrybucyi na synodzie uchwalone/. 

Btbl, Ord. Zamoy, pi, 152 Nr, p. Oryginał z podpisem i dopiskiem własnoręcznym^ pie- 
czątką i adresem', JWnema a moicnou wielcze Mcziwema panu JM. panu Canclerzowi Coron- 
nemu etc. etc. do własnych rąk JM. 

JW. a mnie Mcziwy panie Canclerzu. 

Wiecznie nainisze posługi swe zaliecam WM. memu Mcziwemu pa- 
nu etc. 

Jusz JM. Xiądz Biskup 1), moy mcziwy pan a wielcze chęthliwy 
WM., do dworu szlie. Kazał mi tesz pisać do WM., m. m. p., gdysz to 
wie, izem iest nainiszym sługą WM., m. m. p., a WM. tesz m. m. p. ra- 
czysz byc na mię łaskaw. Racz WM. m. m. p. wiedzieć, isz iest retent 
niemało contributiey i donatiei, po seymie nikt syę nie upomina, a wiem 
to pewnie, ze icli sziła ieszcze da, boby drugim krzywda była; yakosz na- 
rzekaią na ty, co nie dałi, a JM. Xiędzu Biskupowi niebardzo sie godzi tak 
zgoła, isz iest rzecz yakoby przemiłczana. Ało pro mea fide, którą WM. 
m. m. p. pókim zyw, cliowac bendę, radzę, aby był łist do JM. X. Bisku- 
pa oth Kroła JM. w tey sprawie, zęby za tym praetextem mogłiszmy szyę 
upominać. A yeszłi syę y to WM. m. m. p. zda, niechay mąm patentes 
łitteras otli Króla JM., abym to wyciągał, bo wyem, że dadzą. Na then 
czas nic inszego, tylko szię pod obronę y mcziwą laskę WM. m. m. p. 
pilnie zaliecam. Dąn z Niesulkowa^) dnia 2 lipca 1678. 

WM. m. m. p. wyeczni sługa Piotr Gawłowski'), p. p. 

I tłiom juss na roskazanie WM. m. m. p. wsisthko puscził Panu Ba- 
ranowsldemu *), et vitam ipsam, jesłi WM. każe. Dla Pana Boga, Domine 
si vis, potes me mundare. 

*) Kujawski Stanisław Karnkowski, 

') Wieś dziś w pow, brzezińskim ^ naleiała do biskupów kujaw, 

*) O tym sekretarzu królewskim i „fac totum" bisk, Karnkowskiego^ jakotei o jego stara' 
niach w imieniu królewskiem o pobór donatywy uchwalonej r, 1577 przez synod prowincyonal, por, 
Wierzbowski, Vinc. Laureo, Var80vie 1887. str, 608 ^g, 

*) Baranowski Wojciech sekretarz króUw,^ póiniejszy podkancl, 158$— cOj potem biskup 
płockie od 1608 arcybiskup gnieinień. 



Digitized by 



Google 



233 

220. Zamoyski do Opalińskiego, marszałka w. kor. Lwów, 3 YII 1578. 

Druk, Polkowski, Sprawy wojen. Stef. Batorego. Krak. 1887 str, ud z Ms, Bibl. 
Kórnickiej 27 g II 153 /., którego dztś brak. 

Król czeka tu na przyjazd Taranowskiego z Ordy {Nr, /pj) i nie odje- 
dzie stąd, aż bene compositis Russicis rebus do Krakowa, a stamtąd do 
Litwy. Moskiewska wojna pewnie na drugie lato dojdzie. Uniwersał około 
wywołania złych talarów^) pospołu z poborowymi uniwersały — obwołać 
WM, każesz Bannitao dtug^) ma tak \dttigo siedzieć w więzieniu^ póki nie 
zapłaci dtugUy a wtedy dopiero gardło eius in gratia Regis consistet. — 
O ziemianach, co się na jurydyce kaliskiej ranili, tak będzie jako jest wola 
WM. Kościeńskim ') prorogacyi żadnej pieczętować nie będę. Latalskiej 
pozwolił kroi mieszkać w Płocku lub Sieradzu^ póki nie wysłucha drugiej 
strony^ jej małżonka *). W tej mierze mandatu kopię posyłam WM., przeto 
chociaż my tu głupi, przecie ci tam Wielkopolscy sapientowie niech nie 
rozumieją, abyśmy ostrożnie pisać nie umieli. 

') Por, Pawiński, Źródła Dziej. IX, 264, 

*) List niniejszy objaśnia i nań się powołuje x, Jan Piotrowski listem z tejie daty do te- 
got Opalińskiego (Polkowski, /. c, 114): okjlo tych banitach drugich, co na drugiej jurydyce 
będą, śmiał pię kanclerz gdym o informacye pytał, radzi wiąc powtórnie doń pisać ^ bo to rcfl ma- 
gni niomenti. O dwu zuchwalcach kaliskich wspomina^ ie według woli Opalińskiego^ gdy rok 
przyjdzie, pokłusują na ^&^m, Jurydyki^ o których tu mowa^ odprawiał Opaliński, fa ko generał 
wielkopolskie którym po śmierci Wojciecha Czarnkowskiego został właśnie dopiero co (6 III 1578) 
wbrew staraniom, czynionym przez Górków na rzecz Andrzeja Górki kasztel, międzyrzec, {por, 
Polkowski /. c. gg), 

•) W związku z tern pisze X, Piotrowski do Opalińskiego I, c. posłańcy Kościańscy 
nie wskurają tu nic, by się p. Filipow;*ki f Hieronim, star, nurski?) jak najbardziej wspinał, 
juź się w obu Kancolaryach zabieżało. P. Bóg nieprzyjacioly majestatu WM. vindicabit. 

*) X, Piotrowski I, c, pisze*. Około pisania od p. Janusza Latalskiego ni kąska się nie 
obraża JMP. kanclerz; rozumie, ześ to WM. rogatus uczynić raczył. Czytał około tego JM. 
list WM. de verbo ad verbum królowi JM. 



221. Zamoyski do Gdańszczan. Lwów, 3 VII 1578. 

Wstawia się za Jerzym Formanowiczem^ którego statek naładowany pszenicą 
zajęli swego czasu Gdańszczanie. 

Arch, państw, w Gdańsku, Abth. LIII. Aktenschublade. go Packet, C, Oryginał s podpisem 
własnoręcznym, pieczątką i adresem. 



Digitized by 



Google 




234 

Spectabiles domini amici charissimi ac honorandi. 

Cum eo tempore, quo tractatibus inter S. Reg. M-tem efc cmtatem 
Gedanensem finis imponebatur, navis siligine onusta, quae Elbinga Re- 
giomontum cursum direxerat, a quodam milite D-tionum Vestrarum Ge- 
orgio Formanowicz sit intercepta, peticionibus quorundum amicorum meo- 
rum adductus negotium illius D-bus Yestris dibgenter commendo atque ro- 
go, ut cum eo nomine non mediocre rei familiaris patiatur dispendium, illi 
et ratione nayis et siliginis satisfieri curent — Datum Leopoli die 3 lulii 
Anno domini 1578. 

D-tionum Vestrarum studiosissimus loan. Zamoiski Cancellarius sub- 
scripsit. 

222. Oswalda a Grabów do Zamoyskiego. Ryga, 5 YII 1578. 

Jeteli się nie wejdzie w układy z Adolfem ks. holsztyńskim, ło król duński go- 
tów połączyć się z Moskwą^ która zagraża jut reszcie Inflant, Pisał w in- 
teresie ks, holsztyńskiego^) do króla Stefana i Radziwiłła wojewody wileń. 

Bibl, Ord. Krasiń, Afs, jgs-a ICsiąga podkancL spółczes. sir, 150/, Druk, J. Janicki 
Akta do Stef. Batorego. Bibl. Ord. Krasiń. 1881 r. str. i8c, 
' j Por, L Janicki /. c. str, lyj i 175. 



223. Oswalda a Grabów do Zamoyskiego. Ryga, 8 YII 1578. 

Posłowie szwedzcy przybyli do Rytan, o czem napisze szerzej Drohcjewski po- 
seł królewski. Wrócił tu poseł od króla duńskiego. Twierdzi- te ks. hol- 
szłyńscy Jan i Adolf odwiedli króla duńskiego od układów z Moskwą^ tak te 
odwołał posłów z Moskwy i gotuje się do wojny. Ofiaruje Oswald wszelką 
pomoc w utrzymaniu dobrych stosunków z ks, holsztyńskimi i sprzymierzeniu 
się z Danią, Rytanie chętnie przyjęliby Adolfa ks, holsztyńskiego za pana. 
Przed nadaniem mu tego lenna radzi posłać do Inflant komisyę^ w którejby 
71 i c było ludzi chciwych^ o czem szerzej 7iapisze w- da wileń. Poleca Tomasza 
V, Embden, starostę zamku ryskiego, ArtyktU o pewnym chciwym człowie- 
ku ^) wyfaśfii ustnie Zamoyskiemu i wojewodzie wileń, wuj Oswalda,^ Bal- 
tazar Jezierski, 

Bihl, Ord, Krasiń, Ksiąga podkancl, Boruhowskifgo, Ms, 795'^. ^^f* '^g /;, </r«*. J.Janicki 
Akta do Stef. Batorego. Bibl. Ord. Krasiń. r. 1881, str. 167, 

O Por, pismo As, Kurlandskiego do Radziwiłła wojewody wiCeń, pisane przez Oswalda, 
I. Janicki /. c, sir. 172 § XIV, 



Digitized by 



Google 



235 

224. Zygmunt Czyżowski, kaszt, bełzki do Zamoyskiego. Wojsławice, 9 VII 1578. 

Przestrzega przed knowaniami nieprzyjaciół Uniwersały królewskie wyka- 
zujące^ te z nieprzyjacielem niema nadziei pokoju- zaniepokoiły wielu. Prosi 
w tej mierze o wiadomość. Dziwno mu^ te król do niego listu nie przysłai. 

Prosi o zalecenie go królowi. 

Bibl, Ord. Zatnoy. pŁ. i$i. Nr. /. Oryginał własnoręczny t pieczątką i adresem zwykłym. 

JW-ny a moy Mczywy Panye. Slusby moye zyczlywe etc, 

Umyszlylem bel szam WM. m. m. p. zdrowye nawyedzycz, alye 
P. Bóg mysi mą ziem barzo zdrowyem odmyenycz raczył. Myalem tego 
wyelką a pylną potrzebę z WM. szye m. m. p. wydzyecz y rozmowycz 
w rzeczach szwych y Wił. szamego własnych, a lystowy tak wyelye 
zwyerzycz nyebeszpyeczna. To telko, a bendzye mądremu doszycz: in* 
vidia laborantes consilia consilia (!) ineunt, tractantfabrilia fabri; WM., yako 
pan mądry, patrz ostro we wssytkj strony a sprawy szwe, yakosz VM. 
zwykł, szadzycz racz na prawdzye, cznoczye y boyazny Bozey, non prae- 
valebunt et cum summa ignominia otbyezecz rad swych muszą, ku wyel- 
kjey WM. slawyey poczyesze. Nye watpye, ysz to moye pyszanye z laską 
od WM. m. m. p. bendzye przyyete, bo pochodzy z uprzejmego szercza 
y z uprzeymy wyary przyyaczyelskj, bom WM. zawzdy zyczlywem sługą 
yest y bende, pokym zyw, a nyewątpye, ysz my szye tesz od WM. 
thalcąsz szczerosczya y checzyą słuszby moye płaczycz bendą, a mnye 
zawzdy tem wyeczey chuczy do slusb WM. m. m. p. przybywacz bendzye. 

The unywersałi ') Kroła JM. barzo łyudzye strwożyły y usz zwat- 
pyły o pokoyu s tym nyeprzyyaczyełyem, a ya proszę, racz my WM. m. 
m. p. oznaymycz, quod inde sperandum. Barzo mye temu dzywno, zem 
do szyebe J.Kr. M. łystu nye my al w tey sprawye, a wydze ye uynych^), 
ałye yeszły mnye wyedzyecz ny o czeni nie potrzeba, tedy po lysczye mało, 
a ya szwemu pokoyowy bende rad; yednak czo bj my szye godzyło wye- 
dzyecz, nye watpye, ysz my WM. m. m. p. oznaymycz bendzyesz raczył 
przesz łyst szwoy. JKr. M. panu moy emu, proszę, abysz mye WM. m. 
m. p. do laskj załyeczacz raczył y posługy moye wyerne, a uczyń to WM. 
y z raciwey łasky szwey przeczywko mnye y s powynnosczy urzendu 
szwego, a ya WM., yakom zwykł, służy cz bende, a P. Bóg płaczycz ben- 
dzye. Na ten czasz nycz ynego t^lko moye zyczlywe słusby y szamego 
szyebye do Mczywey łaskj WM. mego mciwego pana pyłnye załyeczam. 
Z Woysławycz '). 9 lulii. Anno domini 1578. 

WM. mego mciwego pana zyczlywy uprzeymye sługa Zigmunt Za- 
klika na Czyzowye Csistelan 'Belski ręką włajw^. 



Digitized by 



Google 



236 

*) Uniwersał około pieszych, por, Janicki, Akta do pan. Stef. Bator., Bibl. Ord. Erasiń. 
1881 r., str, 140; Polkowski, Sprawy woj. Stef. Bator. 1887 r., j/r. ///; Pawiński, Źródła Dziej. 
XA 39' 

«) Por, Polkowski 1. c, wj. 

») Miasteczko w dzii, pow, chełmskim^ własność Czyiowskich {Zaklików) por. Al. Jabłonow- 
ski, Źródła Dziej. XVIII, cz. II, 306, 

225. Zamoyski do Opalińskiego, marsz. w. koron. Lwów, 10 VII 1578. 

Druk. Polkowski, Sprawy Stef. Batorego, Kraków 1887, str, iig z Ms, Bibl. Kórnic- 
kiej 2yg II, 153, f, 35, którego dziś tam niema, 

W Sprawie pojmania śląskiego barona Jerzego Brauna przez Adama 
Mielińskiego (w odwet za ujęcie Andrzeja Górki^ kasztel, międzyrzec, ^) przez 
Zygmunta Kurtzbacha) radzi Brauna wypuścić^ bo tego ratio Reipublicąe 
exposcit / smarowniej pójdzie sprawa Gorki i inne sprawy ^ogre^mcznych " 
ukrzywdzonych, których się regestr z przeszłego sejmu cesarzowi posłał. 
ZiMÓ to, że pany Niemcy bardzo się oglądają na to, bo dziwujemy się, 
jako pisanie ich tak prędko tu przyszło, pierwej niż z Wielkiej Polski wia- 
domość o tem przyniesiono. — Wnet po tym przypadku zjechali się do Nis- 
sy / stamtąd postali listy do cesarza i króla Stefana, Niech się Opaliński 
stara przez osoby drugie o to^ coby należało do opatrzenia bezpieczeństwa. 
Jabym rad aby jako najlepiej rzeszy Górki szły. Ale rozumie J. Kr. M., 
ze tak najlepiej pójdą. - - O *) tem, aby miano na Braunie mśció się, niera- 
dzono się Króla JM. O Kurtzbacha, na którego często się cesarzowi skar- 
żono, innaby była, gdyż jest, constitutia. Przy uwolnieniu Brauna^ zrobić 
także zastrzeżenia jak przy wypuszczeniu Górki. 

•> Akt^ dotyczące tego wypadku por, Janicki, Akta do pan. Stef. Bator., Bibl. Ord. 
Krasiń. War!»zawa 1881. str, 124 i nstp, 

*) Odtąd ceduła, na którą powołuje sią x, Piotrowski w lifcie z tejie daty do tegoż Opa- 
lińskiego (por, Polkowski, /. c): JMP. kanclerz około Brauna odpisuje WM. dostatecznie. 
W pośrodku listu jeit tam cedułka; swą własną ręką napisawszy ją, kazał przepisać jeszcze 
nie ręką moją, ale czyją inną. 

226. Zamoyski do Opalińskiego, marsz. w. kor. Lwów, 13 VII 1578. 

Druk Polkowski, zob. Nr, 225, str. 120, 

Posłańcy królewscy {por. Nr, ic^) zawarli przymierze z chanem tatarskim^ któ- 
ry pójdzie wojować do Moskwy, a upominki otrzyma 8 sierpnia w Czer- 
kasach, Król urządziwszy sprawy w Rusi pojedzie do Krakowa, potem 
na Litwę. W Lublinie ostatniego lipca przyjmie posła moskiewskiego. Król 
pozwala, aby Opal, nie przyjeżdżał teraz na dwór królewski. Niech Glazer 
złotnik nakoniec zrobi dla Zam, dwa puzdra talerzów a Łukasz Kościeleckiy 
biskup poznański zapłaci mu 100 złotych należnych Zamoyskiemu 1). 

>J Por, 102, UW. 3, 



Digitized by 



Google 



237 

227. Zamoyski do Opalińskiego, marsz. w. kor Lwów, 13 YII 1578. 

Druk, Polkowski jak Nr, 225, sir, 121, 

Prosi wybadać^ ku czemu zmierzają jakieś dziwne praktyki (por. Nr, 20$ 
i 224). Opaliński ma teraz jurydykę w r^^a^A i k'temu ten tumult około wzię- 
cia Brauna (/t?/". Nr, 226) snadnie przyjdzie. Osobliwie trzeba mieć pieczę 
na synod Piotrkowski, na którym było podobno coś więcej, niż około wia- 
ry. Ma być praktyka przeciw poborom^ a Krakowianie i Sandomierzanic 
chcą znowu sejmu. Król odprawę posła moskiewskiego poslanowił przewlec at 
do jesienie bo chce doczekać się dogodnej pory do wojny, 

228. Gołliard Kettler ks. kurlandzki do Zamoyskiego. Mitawa 15 YU 1578. 

Bibl, Ord. Krastń, Ms. ycs-ay Księga podkancl, spóŁczes, słr, 151 F, Druk, Janicki. Akta 
do Stef. Batorego. Bibl. Ord. Krasiń. r. 1881, str, /po. 

Dziękuje za obietnice pomocy dla Injlant i za przychybiość dla siebie wyrażone 
w liście przysłanym przez Drohojowskiego, Obiecuje wdzięczność. Pragnął- 
by widzieć się osobiście, Słan Inflant przedstawił w piśmie ^), danem Dro- 
hofewskiemu^ który zresztą zda szerzej sprawę. 

') Znajduje się ono ^KMcW l.c, 144, Nadio w odpisie z końca XVII w, Bibl, naród, w Pary tu. 
Ms. fond^ latin Nr. 6063 (Collect. Faur.) /. III /, 437 Jest odpowiedź przedwstępna^ która widocznie 
Kettler przesłał w kopii Zamoyskiemu^ gdy i jest tu nagłówek: Dux Curandiae III. D. Cancellario. 

229. Mikołaj Firlej, kaszt, bieoki do Zamoyskiego. Gdańsk 18 YII 1578. 

O układach z Gdańszczanami; poleca sprawę duszanowską; o pogłosce 

śmierci ks, brunświckiego, 

Bibl, Ord, Zamoy, pi, 22 , Nr. i. Oryginał własnoręczny z iladem pieczątki i adresem zwykłym. 

Mcziwy Panie Canclierzu. 

Zalieczam me życzliwe sluzby etc, 

Przyiechalem tu do Gdańska iusz to tydzień dzissia, o czem zdało mi 
się WM. memu mciwemu p. oznaymić, ysz mi się ten possel traffil, który, 
iako mi sprawę daie, prosto do dworu iedzie; alie isz possel nie swoy, te- 
dy tesz breviter to tilko WM. oznaymuię, zem tu bel dossyć wdzięcznie 
przyięt, aczem miał kilka actow z nimi na ratussu. De illis primis et le- 
vioribus *) wziąłem responsa non aliena ąb illo antiquo ipsorum fastu, któ- 
rego nie wiem, by na dobrey piędzi nie przybyło. Inter alia dziś mi oko- 
ło apellacyi poviedzieli, ze ich przed tem nie bronili asz do tego czassu, 



Digitized by 



Google 



238 

quantum iura ipsorum patiebantur, alie od tego czassu będą się mussieli 
zgadzać z postanowieniem ziem Pruskycb, których są membrum; skąd, y tesz 
z rozmowy z niektoremi privatis, nicz mi nie przybywa nadzieio rerum ex 
sententia conficiendarum nad to, czom iey miał na tę drogę iadącz, iessli 
ioscze nie ubywa, choć iey mało belo. la non deero officio meo instando 
adhortando, by yedno sslo w possluch. 

Interim prossę, racz^ WM. JKr. M. posslugę moię zalieczac, którą 
z mei chęci, pilności y starania, więczy nisz z effectu, który non est in 
mea potestate, ma Kroi JM. uważać. Onę Dussanowską *) sprawę prossę, 
nie racz WM. za zle mieć, ze WM. często przypominam, boby mi to belo 
barzo zalossno, bym tu nadtraciwssy na tej poasludze zdrowia y miessek 
wyproznywssy, tam tesz miał sobie hac absentia to upuścić, w czem mię 
iusz Kroi JM. indemnem reddere obieczal. 

Nowego tu niemass innego nicz, iedno isz powiedaią, ze Erricus 
Brausvicensis *), prowadzącz liud don Gioannemu *) na pomocz, powietrzem 
umarł, które snąc in utrisąue castris tam we Flandriej iest niemałe. S tern 
się y uprzeyme sluzby me zalieczam w laskę WM. m. m. p. Datum ze 
Gdańska die 18 lulii Aduo 1578. 

WM. mego mcziwego p. życzliwy y uprzeymy przyiaciel y służeb- 
nik Mikolay Firlej z Dąbrowicze, castelan Bieczky, suscripsit. 

') o misyi Firleja do Gdańska i o punktach tu wspomniany ch^ por. Janicki, Akta dopali. 
Stef. Bator., Bibl. Ord. Krasiń. 1881. Nr. 136 i 7. 

*) Duszanów^ wieś 15 kil, od Przemy ślan a 2 od Fir lejowa. Z kim miał spór Firleja nie 
wiadomo, W r, isy6 byli tej wsi właścicielami Białoskórscy ^ w r, 1578 lVacław Naraiowski 
i Stan, Zawisza {por, Al. Jabłonowski, Źródła Dziej. XVII/^ cz. /, 73, cz, II 310). 

») Eryk II, 

*) Don Juan d* Austria ^ namiestnik niderlandzki. 



230. Zamoyski do Gdańszczan. Lwów, 20 VII 1578. 

Wsławia się za Andrzejem Bobolą. 

Ar eh. państw, w Gdańsku (Jak Nr. 221), Oryginał z podpisem własnoręcznym , pieczątką i adresem, 

Spectabiles Domini amici charissimi. 

Annuae stationis, per Ser-mum Regem Augustum in civitate Geda- 
nensi antea sibi donatae, obtinuit Generosus D-nus Andreas Bobola ^) a S. 
Reg. M-te confirmationem litterasąue mandati pro retentae ab aliquot an- 
nis stationis eius solutione ad D-nes Vestras expeditas habet. Libenter 
ego et apud S. Reg. M-tem et apud D-nes Yestras causam illius promo- 



Digitized by 



Google 



239 

yendam suscepi, cum propter modestiam ingenuosque ipsius mores, tum 
quod multo tempore amicitia • illius sum quam familiarissimi usus Idcirco 
oro D-nes Yestras eum in pleno iure suo libera litateque benignissimi. 
Regis consequenda, non remorentur diu, sed pro voto ipsius absque impe- 
dimento expediant, ut intelligat meam quoque commendationem sibi apud 
D-nes Yestras profuisse. Tandem D-nes Yestras bene feliciterque va- 
lere cupio. Datum Leopoli die 20 lulii Anno Dni 1678. 

D-tionum Yestrarum studiosissimus loannes Zamoiski Cancellarius ssp. 

*) Póiniejszy podkomorzy królewski. 



231. Nuncyusz Caligarl do Zamoyskiego. Kraków, 20 YJI 1578. 

Dziękuje za odpowiedź jego i króla, Possewin radził uprzejmie obchodzić się 

z postem szwedzkim. 

Bibl. narodowa w Paryiu Ms, fonds latin Nr, 6063 {Coli, Faur,^^ tom III^ f. 455, 456, 
Kopia z pocz, XVII w, z nagłówkiem: A Caligario Nuncio Apostolico. 

niustris et Magnifice Domine 

Cum ad Ser-mum Regem litteras dederim, etsi nihil praeterea esset, 
quod ad Magnificam D-nem Yestram seorsum scriberem, committere tamen 
nolui, quin et ipsam privatim salutarem et simul gratias agerem de hu- 
manissimis litteris, quas ad meas haud ita pridem rescripsit rescribique 
a Sermo Regę curavit. Caeteras vero, quae in fascieulum meum coniectae 
erant, Romam perferendas diligenter curavi iisque, quibu8 inscriptae erant, 
fideliter reddendas. Antonius Possevinus antę suum hic discessum accu- 
rate mecum egit, ut oranino Andream Lorichiura, Ser-mi Regis Sueciae 
oratorem, quam humanissime tractaremus et si non certam, at aliquam ta- 
men rei et publicae et privatae bene gerendae spem ostenderemus i). Id 
totum, cuiusmodi sit quantiquo S. Reg. M-tis intersit, Mag. Yestra pro 
sua prudentia considerabit, ego ad omnia praesto ero et, si qua in re ope- 
ra mea prodesse poterit, officium meum non requiritis. Cupio Mag. D-nem 
Yestram semper in Domino bene valere. Cracoviae die XX. lulii 
MD. LXXIII. 

D-nis Vestrae Mag. deditissimus loannes Andreas Caligarius Referen- 
dari.us et Nuncius Apostolicus m. p. 

*) Chodziło o udział Katarzyny Jagielonki w spadku po Zyg, Aug., a mianowicie w su- 
mach neapolitańskichy por, Wierzbowski, Vlnc. Laiireo, Var80vie 1887, 65/ / Eichhorn, St 
HoBiup, Mainz 1 54, j/tf. 



J 

Digitized by VjOOQIC 



240 

232. Zamoyski do Krzysztofa Radziwiłła hełm. poljił. Lwów 21 YII 1578. 

Nie może być na weselu Radziwiłła. Wspomina o urazie wspólnego 

ich powinnego, 

Arch. X, Radziwiłłów w Nieświeżu. Listy Teka 30*j. Oryginał z własnor^znym dopiskiem 
i podpisem, z pieczątką i adresem: JW-nemu Panu, Panu Christoffowi Radziwilowi na Dubin- 
kach y Birżach Xiąnzencziu, Podczaszemu y Hetlimanowi Wielkiego X. Zi/^rwskiego Nad- 
wornemu, Panu... jn^agrowi *) mnie mcziwcmu. Przy adresie inną ręką: [Anno 27 lulii. 78. 
od p. Zamoiski^o do Polonky. 

JW-ny a mnie mcziwy Panie. Zaliecziwszy powinne sluzby elc. 

Isczie s sercza radbym bel u WM. Mego Mcziwego Pana na wesselu*), 
ale raczysz WM. dobrze wiedziecz trudnosczi moie, ktoremi tu zawsze za- 
bawiony iesthem, w czym abysz mi WM. za zle miecz nie raczel, pilnie 
proszę. Jako w każdej pocziesze WM. Mego Mcziwego Pana, tak y w te- 
rasnieyszy, nie telko pospołu s WM. bendancz, ale i bess WM. na każdym 
miesczu, pomogę sie WM. wesselicz, a nie telko wesselicz, ale y sluzycz 
tak, iako czass przyniessie. S tym powtore powinne sluzby me lascze 
WM. mego Mcziwego Pana zalieczam. Dan we Lwowie dnia 21 Lipcza 
Roku 1678. 

lesli czo iest offensij in animo u poyinnego nąssego spolnego, ulezę 
sie to s czassem, czemu WM. animi sui moderatione dogodź. 

WM. poYolni svager i sługa J. Zamoiski ssp. 

') Por. Nr, i8s. uw. i. 

*) 22 VII 1678 w Dubnie zaślubił Radziwiłł Katarzyną, córkę Konstantego Ostrogskiego 
wojewody kijowskiego {por. J. Wolff, Kniaziowie, Warsz. 1895, str. jsy)- » 



233. Nuncyusz Laureo do Zamoysiclego. Kraków, 28 VII 1578. 

Będzie nunc. Caligari pomagał w sprawie układów z cesarzem. Prosi 
z naciskiem^ aby mógł jut wyjechać z Polski. 

Bibl. narodowa w Paryiu Ms. fonds latin (coll. Faur) Nr. 6063, tom III. fol. 454 Kopia 
z XVII wieku. 

Ulustris et Magnifice Domine. 

Cum primum in hanc urbem veni, accepi litteras *) D-nis Yestrae Mag., 
gratissimas mihi, quod Ser-mum Regem indicabant ad Lnporatorem intemun- 
cium mittere constituisse. Itaque quod officium a me postulabatur, id 
ąuanto potui maximo studio meis litteris quam primum praestiti apud Impe- 



Digitized by 



Google 



241 

ratorem^). Cuius voluntatem spero ad honestas Reg. M-tis rationes fore 
accoiumodatam. Caetera, quae et rei conficiendae supersunt et Apostolicae 
legationis rniinus spectant, studiosissime curabit R-mus successormeus '), vir 
pietate rerum gerandarum cognitione et divini humanique iuris scientia 
plurinium commendatus. Me nunc urget a regno profectio, quam litteris 
Reg. M-tis et D-nis Vestrae Mag. retardabam diutiusque retardasseni, nisi 
adventus Reg. Mtis, contra quam spem ipsius litterae fecerant, dilatus vi- 
deatur. D-nem igitar Yestram Mag. rogatam volo, efficiat cum M-te 
Reg,, raihi ut secunda ipsius voluntate proficisci liceat, Alienum enim 
videtur a dignitate S. Sedis Apostolicae duos in provincia Legatos 
tam diu osse, praeterquam quod tam diutuma mea mansio, postquara ego 
meum munus absolvi, in duriorem partem fortassis accipi possit. Quae 
mihi praeterea essent ad concordiae rationem pertinentia coram Imperato- 
re tractanda, si de iis certior factas fuero, omnia Ser-mi Regis mandata 
pro meo in Rf^g. ejus M-tem studio et observantia persequar diligentissime. 
Reliqua ex meis ad S. Reg. M-tem datis litteris cognoscet D-tio Mag. Ve- 
stra, quam pro magnis virtutum eius meritis, ubivis gentium fuero, omni 
officiorum genere, prout occasio sese offert, sum semper prosequuturus. 
Bene et feliciter valeat Mag. Vestra. Datum Cracoviae XXyiII lulii 
MDLXXVIII. 

niustris et Magnificae D-nis Vestrae amicus deditissimus Yincentius 
Laureus Episcopus Montisregalis Nuncius Apostolicus. 

') O tym liście Zamoyskiego (i o liście króla) ^ w którym w odpowiedzi na list Laurea 
(w sprawie układów z cesarzem i w sprawach szwedzkich) zaleca mu, aby zatrzymał się w Krako- 
wie ai do powrotu króla, por. Wierzbo W jłki, V. Laureo, Var80vie 1887, str. yn — 2. Tamie str. 
7 tg o niniejszym liście (i do króla), 

•) IV tej sprawie napisał Laureo do nuncyusza przy cesarzu Porzii I, c, 

») Caltgari, 



234. Zamoyski do Piotra wojewody mołdaw. Lwów, 2 VIII 1578. 

Postarał się^ te posłańca wojewody król prędko odprawił i jtŁt przedtem ka- 
zał swym wojskofn dać pomoc przeciw Nitowcom wiodącym samozwańca pre- 
tendenta^ o czem pisał ^)jut król przez swego komornika. 

Bibl, Ord, Krasiń. Ms, ycs-a Księga podkancl, str, loo F.\ druk. Janicki, Akta do pan. 
Stef. Bator^o. Bibl. Ord. Krasiń. r. 1884, str, 138, 

') Druk, Janicki /. c, str. 133, 130—140. 

16 



Archiwum Joiui Zamoyskiego. 



Digitized by 



Google 



J 



242 

23^. Gdańszczanie do Zamoyskiego. Gdańsk, 2 YIII 1578. 

Odpowiadają na Nr, 230, te Jędrzejowi Boboli nie mogą wypłacić zaległych 
słacyi umorzonych w układzie. Pytają^ komu je płacić^ skoro przyszłe dostał 

Jan Zborowski, 

Arch, państwowe w Gdańsku, Liber misswarum XXVII 37 ^ fol, 201 ^ z nagłówkiem: Domino 
caacellario, exivit 2 August! Anno 78. 

Quod Mag. D-tio Yestra negotium G^nerosi domini Andreae BoboUae 
quo stationis annuae per nos pendi solitae iara olim sibi donatae confir- 
mationem nunc a moderna Reg. M-te, domino nostro element issimo, obti- 
nuit, adeo benigne commendat, in eo quamvis absque longiori mora in 
Mag. D-nis Yestrae gratiam et pro voto ipsius BoboUae gratificari libenter 
yellemus, duae tamen res obvenerunt, de quibus Mag. D-tioni Yestrae ne- 
cessario significandum duximus. Quarum una permolesta nobis accidit, quod 
idem d. BoboUa pensiones superiorum quattuor, qui praeterierunt, annorum 
a nobis postulat, quas nos debere non ezistimamus, nimirum quod cum in 
superioribus tractationibus varia de istis pensionibus et retentis disceptata 
fuissent, tandem in transactione ita definitum fuit, ut stationes et annuam 
pecuniam in signum supremi dominii dari solitam iuxta vim veterum pri- 
yilegiorum et consuetudinem suis temporibus deinceps exsolvamus; quibus 
verbis aperte non de praeteritis, scd de futuris saltem annis cavetur. Al- 
terum illud sit, quod iam antca Reg. M-tas easdem pensiones Mag. Joanni 
Zborovio, Castellano Gnesnensi etc. in quinquennium donavit ^), qui iam 
pridem ełiam de persolvendis rationibus non nihil nobiscum egit, neque du- 
bium est, quin is etiam id ipsum a nobis sit petiturus. Quapropter ne in 
utramvis partem peccemus, vel aerarium duplici onere afficiatur, perquara 
reverenter ac officiosissime petimus, ut Mag. D-tio Yestra Reg. Mtis hac 
in parte sententiam accuratius inquirere velit, ut certum nobis sit, cui po- 
tissimum deinceps exolutio fieri debeat, deinde bem'gne operam dare digne- 
tur, ne Reg. M-tas velit praeteritorum annorum pensionibus contra trans- 
actionis praescriptum amplius praegravari. Faciet rem sua beneyolentią 
erga civitatem perpetua maxime dignam, nobis autem omnibus quibus pos- 
sumus obsequiorum studiis diligentissime promerendam. Eandem Dco O- 
ptimo Maximo diutissime salvam et incolumem votis omnibus commendamus. 

») /\)r.2 Janicki, Akta do pan. Stef. Bator. 347- 



Digitized by 



Google 



243 

236. lerzy Radziwiłł Icoadjutor wileń. do Zamoysiciego. Praga, 4 VIII 1578. 

Skrupuły sumienia nie pozwalają mu pozostać w stanie duchownym. Prosi 
jut nie mówić z królem o obiecane mu biskupstwo. Bracia skrzywdzili go 
na majątku. Nie będzie mógł spłacić Zamoyskiemu części posagu, Prosi 
o jakie starosjtwo. Udaje się teraz do Norymbergi, 

Bibl, Ord, Zamoy, PL log Nr, 3, Oryginał własnoręczny (na brzegu nieco naderwany') 
z pieczątką i adresem: JM. Momu Mcziwcmu Panu i Szwagrowj Panu Janowi Zamoiskiomu. 
CanczJerzowj Coronnemu. 

Mcziwy Panye Canczlerzu, Panye q szwagrze moy Mcziwy etc. 

Napisałem do WM. mego Mcziwego Pana s Crakowa, proszącz, abyś 
WM. raczył się trochę pozatrzymacz s Królem JM. mowicz około oney 
rzeczy, kthorąś mi WM. z łasky swey naprzód we Lwowie, a pothym 
w Grodku obieczacz raczył, i obieczałem w tymże lisczie WM. m. m. p» 
thu s Pragj napisacz około tego szerzej; i zem na on czas thak wiele cza- 
su do tego miecz nie mógł, przetho racz WM, m. m. p. wiedziecz, zem 
tho teras po sobie znacznie poznał, ze contra vocationem divinam i prze- 
cziwko conscientiey próżno czo czynicz i prawie Pan Bog miraculum na- 
demną w thym pokazał. A zebych we wszythkim liberę się przed WM. 
m. m. p. odkrył iako przed tym, kthorego thak przed spowinowaczeniem 
tym naszem ^), iako i po spowinowaczeniu wielką laskę znaiacz, wszystkom 
WM. powinien, yakom we Lwowie WM. m. m. p. sprzodku powiedział: 
yam do duchownego chleba zadnei chęczi nigdy nye miał, i owszem było 
tho zawzdy repugnans naturae meae et conscientiae thak barzo, ze widzącz 
się bycz nad wolą swą fortelnie przywiedzion do thego od tych, kthorzy 
w tym więczej pozythku swego, anizly chwały Bożej patrzyli, od wielkiey dis- 
tractiey umysłu mego i thakich frasunków, kthore na mię przychodziły, 
dobrzom po kilka krocz w desperatią nie wpadł. Yakosz tho WM. m. m. p. 
snadnie considerowacz możesz, ze tho czięszka rzecz iesth przeciwko con- 
scientiey czo poczynacz; bo acz ia wiem, iako pożyteczna rzecz jesth bycz 
duchownym i zaczną, y iakobych się ia prze duchowny chleb thak ten, ktho- 
ry iusz mam, iako tesz i then, kthorybych z łasky WM. m. m. p. miecz 
mógł, dobrze miał, wszakże iz ia to, iako człowiekowi dobremu a prawemu 
chrzesczianinowi przystoi, nye dla nędznej sławy tego swiatha, ani dla 
pozythku mego uczynicz-bych chcział, ale dla szczyrej chwały Bożej, 
wiedząc tho pewnie, zebych temu dla ważnych przyczyn i propter certa 
vitia naturae sprostacz nie mógł, wolę w boiazni bożej z mnieiszym po- 
zythkiem mem bespiecznie życz, nizly się thu prawie dobrze maiącz 
z zgorszeniem ludzkiem in periculum salutis przyscz. A izem mówiącz 
z WM. m. m. p. owo we Lwowie, był na tho przyzwolił, patrz WM. m. 



Digitized by 



Google J 



244 

m. p., czo za czudo Bog nademną potazal, czegobych był nigdy nie wie- 
rzył, by tho było na mię samego nie przyszło. Kiedym tedy zezwolił na 
tho przed WM., izem tho był uczynił uwiedziony trochę tym tak zacznym 
i mozoym biskupsthwem «), kthore mi WM. ofiarowacz raczył, skoro pothym 
napadła mię thaka tesknoscz na serczu, zem nie wiedział, czom s sobą miał 
czynicz i thak mi się wszysthko zdało, yakoby mi ktho mówił, zem zle 
uczynił a izem barzo zgrzeszył czos; o czym gdym długo myslił, czobych 
thakowego zbroił, nie mogło mi długo nicz na mysi przyścz, asz raz 
w noczy nie mogącz spacz od wielkiej tesknosczy, w Buczaczu, wspomnia- 
łem sobie na tho, zęby tho podobno mogło bycz, zem tho był przyzwolił 
na tho, uwiedziony łakomsthwem, i obieczałem zaraz Panu Bogu, retracto- 
wacz tho przed WM. Ulżyło mi się zaraz, iakoby mi ręką odiął i więczej 
nie czułem żadnej tesknosczi na się, thak iakobych się znowu narodził. 
Kiedym zas w Grodku') był kilka razów, zanosiłem się WM. m. m. p. mo- 
wicz, iedno ze mię od tego odwodził wstyd, zem nie chcział u WM. m. 
m. p. in notam inconstantiae albo inconsiderationis wniscz i zem -tho iusz 
był na tho przed WM. przyzwolił. Wneth skoro WM. m. m. p. z Gródka 
odiachał, znowu mię tasz tesknoscz napadła a ieszcze daleko więthsza. Prze- 
cziem iedno respectu zawiedzienia WM. nye chcział WM. m. m. p. o thym 
znacz dacz, asz mi czym dalej tym gorzej poczęło bycz, zem naosthatek ad tur- 
pes cogitationes przed wielką melancholią przychodził i czasem na mię thak tę- 
go przychodziła, zem omdlewał. Dopiro ia widzącz, ze nie zarth, złaszcza tu 
przed Pragą wthory noczleg, obieczałem Bogu, skoro thu przyachawszy do 
WM. o tym napisacz; a iż mi się tho nie zdało thak ladaiako się s thym obyscz, 
szedłem się spowiedacz i powiedziałem tho wszysthko confessorowi, kthory mi 
tesz inaczej nie radził, iedno abych tho retractował, i dziwował się huic 
casui barzo. Dopiro od tej spowiedzi prawie mi się ulżyło i zarazem-em 
tesz then list począł pisacz do WM. m. m. p. Przeto z tego wszysthkiego 
widzącz WM. m. m. p., ze tho nie iesth wola Boża, racz WM. iusz tesz 
i umysł swój odmienicz w tym, a tego nie inconstantiej mej, ale Bożemu 
przezrzeniu przjrpisowacz. Bocz do tego nigdy moia checz nie była i do 
Rzymu dla tegom nabarziej jezdzył, abych będącz iusz w tho wprawion, 
mógł tham się był odmienicz, ale tho wszysthko było próżno; i gdym 
wielkie paenitentie podeimował, prosząc Pana Boga, aby mi drogę pokazał, 
yakobych sobie w tym miał postąpicz, zawz^ly idem instinctus we mnie 
był: dacz themu pokoy; dla czegom nabarziej do Polsky się pokwapił, 
abych tho był s siebie złozycz mógł, ale izem widział, ze absens themu le- 
piej sprostam, dla tegom się na tę peregrinatią udał, iakom to WM. m. 
m. p. panu we Lwowie powiedział. Otosz WM. m. m. p. proszę, abyś 
WM. yusz Królem JM. o tym nie mówił, a raczył WM. mowicz, tedy 



Digitized by 



Google 



245 

WM. J. Kr. M. możesz tho wszysthko powiodziecz, czom thu WM. m. 
m. p. wypisał, ze Kroi JM. sam obaczy, ze tho thak iesth wola Boża; ya- 
kosz możesz mi WM. m, m. p. wierzycz, ze tho rzecz i dziwna i straszna 
była, i pomału możesz tho WM. m. m. p. i drugim powiedacz, ze podobno 
ten sthan renunciowacz muszę dla pewnych przyczyn, aby tho pothym 
thak noYura nie było, ieslibych ia tham mutato statu vltae przyechał. 
A czo się około posthanowienia zywotha mego dotyczę, ieszczem iesth in 
dubio, iesli bycz relligiosus czyly redire ad statum saecularem. Obie stro- 
nie po sobie ratie maią, thu ia ieszcze plenius deliberare chczę, kthorej de- 
liberatiej termin iesth, pokąd dalibóg do S. Jakuba ^) doiadę. Tam nathchnie- 
li mię Pan Bog, abych w zakon wstąpił, tedy tho w tamtychzo stronach 
uczynię, za czym mi niczego nie będzie trzeba. Jeśli tesz Pan Bog umysł 
moj nawroczi, abych się do sthanu swieczkiego nawrocził, poiadę zaraz do 
domu, Oyczyznie i Królowi JM. panu memu słuzycz. 

Na ten czas będę WM. m. m, p. prosił, abyś mi WM. do tego dopo- 
mocz raczył, iakobych iedno sthan swoy uczcziwie chowacz mógł; alia non 
pętam, nec magna, bo ab his natura mea abhorret. A zebych scopum ip- 
sum attingam, isz dotąd więthszy instinctum w sobie czuię ad resumen- 
dum statum saecularem, tedy o nicz inszego WM. m. m. p. nie proszę, 
iedno abyś mi WM. do tego czymkolwiek dopomocz raczył, iakobych swoie 
własne wykupicz mógł. Tho gdy od WM. m. m. p. będę miał, o więczej 
do smierczi ani WM. ani Króla JM. molestowacz nigdy nie będę, bom ia 
iesth paucis contentus. Gdzie tesz tho nie będzie mogło bycz, wolę prze- 
czię mizernie na tym swieczie życz z błogosławieństhwem Bozem, nisz be- 
ate s przeklęcztwem tego et cimi periculo animae meae etaliorum.Powiedałem 
WM. m. m. p. we Lwowie, iakom iesth na dziale od bratha starszego*) oszu- 
kan, thak ze gdzie on piętnasczie tysięczy z oyczyzny ma a drudzej po 
dziesiącziu, tam ia iedno siedm; acz i na tym-em ia content i siła tho na 
mię, ale nie idzie mi o intratę, yako o zły umysł tego przeciwko mnie, 
czo mu Panye Boże odpuscz. 1 tho nie dbałbych, by mi były 'i tę trochę 
wczale dały, ale ieszcze pierwej połowicze zasthawiwszy, dopiero mię imj 
zarzuciły, a ieszcze iako niesprawiedliwie: czosmy obadwa s panem Al- 
brychtom w Rzymie trawiły, tho thy imiona, kthore na ten czas spoinę 
były, zasthawiwszy, mnie ie pothym samemu dały, teras ia ie sam wyku- 
powacz muszę; i czo ieszcze więthsza, ze i drugie długi pana Albrychto- 
we płaczicz muszę, gdyzem zań ręczył, a yzem od niego cyrographu żad- 
nego nie wzi^, wierzącz mu yako brathu, on theras płaczicz nie chcze, dla 
czego musze ieszcze iedno imię me zasthawicz, kthore gdy zasthawię, nie 
zosthanie mi, iedno iedno (bo yusz tróie zasthawne), kthore mi czynj dwa 
tysiącza złotych, tho wszythka moia intrata będzie; i tho na tym imieniu 



Digitized by 



Google jń 



24G 

zapisałem się WM. m. m. p. na posag za pułthora latha i tho straczę, bo 
nie maiącz WM. ni. m. p. cźym posagu zapłaczicz, będziesz WM. musiał 
w me wiacliaczi (!). Tliak ia, nio będzieli łasky WM. m. m. p., będę musiał 
z łasky tych dwu panów braczi mych przebóg prosicz; wszakże u nich nie 
będę, by mi tesz i od głodu umrzecz, abych ich w tym nie poczieszył, 
czego widzę, ze mi życzą, ieden oszukawszy mię w dziale, drugi w długu. 
Wierzę, ze się albo obadwa podobno na mię zmówiły, albo się młodszy od 
starszego uczy. Wyem, zebych temu wszythkiemu łaczwo zabłezecz 
mógł, chczącz bycz duchownym. Ale czosz na thym, wolę Bożej wolej 
a constientiej swej folgowacz nizly pozythkowi, więtszą odpłathę za tho od 
Pana Boga będę myał. Wszakże ia nicz nie wąthpię, ze WM. m. m. p. 
tenże dobry umysł będziesz raczył miecz in adiuvando me per modimi 
ssiecularen/j kthorys miał per modum ecclesiasticura i zawzdy .... iednako 
będziesz raczył bycz Mcziwym Panem, k^Aoremu Bog wie iakom za- 
wzdy rad służył i póki jeszcze tego spowinowaczenya między nami nie było. 
Yakosz może bycz tego świadek listh moy, kthorym pisał do Pana Mar- 
szałka, respons na thon, kthory do mnie do Rzymu pisał o consens na wy- 
danie siostry naszej za WM. m. m. p.; czo ieslim w ten czas czynił, pogo- 
thowiu theras tym chęthniej tho czynicz chczę i poznasz tho WM. m. m. p., 
da-li mi Pan Bóg zdrowie, ze się WM. na posługach mych nigdy nie omy- 
lisz, a i ze WM. m. m. p. w kaszdej potrzebie iako prawy przyacziel i słu- 
ga słuzycz chczę i choczby mi WM. nigdy nicz dobrego nie uczynił, tenże 
umysł i tasz checz zawzdy we mnie przecziwko WM. będzie. Tho summa: 
ze o nicz inszego nie proszę, iedno aby mi WM. m. m. p. do thego po- 
mocz raczył, iakobych ia wrocziwszy się do Polsky, mógł się czym pora- 
thowacz, iakie starosthwo dobre, kthore ia zasię WM. m. m. p. obieczuię 
pusczicz, komu wola WM. będzie, bych się iedno trochę porathowacz mógł, 
alias człowieka nędznieszego nad mię w Polszczę nie będzie. Wszakże ia 
nie wąthpię w łascze WM. m. m. p, w kthorym wszysthka nadzielą moia, 
ze mię WM. opusczicz nie będziesz raczył. 

Ja thu iusz tydzień czały mieszkam, czekayącz na pasporth cesarsky, 
bes kthorego mi się trudno w drogę puszczacz. Wszakże iuthro dalibóg 
mam wolą stąd ku Noremberkowi wyachacz, skąd zasię do WM. m. m. p. 
napiszę. Na ten czas służby me powolne i życzliwe w łaskę WM. m. 
m. p. pokomye zaleczam, a proszę, abyś WM. ten listh przeczył hawszy, 
zaraz go zdrupał albo spalił. Dan s Pragj 4 Augusti 1678. 

WM. Mego Mcziwego pana powolny szwagier i sługa Jrzy Ra- 
dziwyl. 



Digitized by 



Google 



247 

*) Zamoyski pojął siostrą Jego, Por. Nr, 185, uw, /, 

*) Wileńskie^ na które mimo tych skrupułów wstąpił Radziwił r. 1579, 

^) Por, Nr. 206, W Buczaczu i Gródku był u szwagrów^ Buczackiego, i Mieleckiego, 

*) San Jago di Compostella w Hiszpanii, 

*) Podług starszeństwa szli bracia: Mik. Krzysz. Sierotka {od iS6c marsz, nadwor, lit.) 

/erzy {autor tego tu lisłu), Albert (od 1579 marsz, nadw. lit.) i Stanisław {od 1592 marsz, najwyi- 

Sty lit,), 

237. Zamoyski do nunoyusza Lauroo. Lwów, 12 VIII 1578. 

Odpowiada na Nr, 23^. Krdl po powrocie do Krakowa wyśle do cesarza, 
O sprawach szwedzkich, Kovachich mianowany kanclerzem, odjechał do Sie- 
dmiogr. Niech odjeżdżając do Rzymu zniesie się listownie z królem^ który 

śle mu sobole, 

Arch, Watykańskie^ Borgheee /// 92'b, f, 20, Kopia spółczesna z napisem a tergo: Exemp]uni 
litteranim Cancelarii rcgni Poloniae ad episcopum Montis Regalia datarum 12 Augusti 1578. 

Est reddita mihi R-mae D-nis Yestrae epistoła Crącoviae XXVIII 
lulii sciipta, in qua quod sibi gratissimum esse scribit S. Reg. M tis de 
mittendo ad Ser-mum Imperatorem internuntio consilium, R-mae D-nis 
Vestrae confirmo ab ea voluntate haud quaquam discedi ac simul, ut S. 
Reg. M-tas Cracoviam venerit, intemuntium nulla dubitatione missum 
iri. De Sueticis rebus, quamprimum Ser mus Sueciae Rex ostenderit, qua 
Yolimtate, cognito S. Reg. M-tis responso, quod Mag. Oratori Andreae Lo- 
ricłiio datum est, affectus sit, penitus deliberabitur sanę quam diligenter. 
Rmam D-nem Vestrąm antę suum e Regno hoc discessum videre et com- 
plecti et cum ea aUis atque aliis de rebus colloqui mirifice concupivit S. 
Reg. M-tas. Sed quando et. Ipsam pemecessariae res his locis (quibus ob 
immanium et barbarorum gentium vicinitatem etiam atque etiam consulen- 
dum est) omnium nostrorum expectatione diutius detinuerunt, atque etiam 
num, etsi non multos, tamen aliquot adhuc dies remoraturae videntur et 
R-mam D-nem Vestram iustis sanę causis in viam reditumque Romam fer- 
ri intelligat, studium hoc suum vel potius desiderium videndi, R-mam 
D-nem Vestram cum suae hic commorandi tum R-mae D-nis Vestrae pro- 
perandi necessitate remittit. Quae vero S. Reg. M-tas cum R-ma D-ne 
Vestra communicata volet, aut per litteras, aut qua alia occasione R-mae 
D-tioni Vestrae scire faciet. D-num Covacciocium ad R-mam D-nem Ve- 
stram hoc tempore pervenire non sinit eius a nobis in Transylvaniam dis- 
cessus; qui auctus cancellarii Transylvanici dignitate et munere paucis an- 
tę diebus ąbiit, quam litterae R-maś D-nis Vestrae redderentur ^). Mittit 
S. Reg. M-tas discedenti R-mae D-ni Vestrąe munus, certum pelUum sobe- 



Digitized by 



Google 



A 



24S 

linarum (20) numerum; munus illud quidem, si magnitudo S. Reg. M-tis 
beneyolentiae erga R-mam D-nem Yestram spectetur, non ita magnum, sed 
tamen (si quid hoc ad rem pertinet) huic Regno suo quasi vemaculum, 
Italiae peregrinum, quo etłam notnine R-mae D-ni Yestrae gratius futu- 
rum esse exi8timatum est. De S. Reg. M-tis erga sa animo, benevólentia, 
iudicio, sic R-ma D-tio Vestra existimet hoc fieri propensiorem principom 
sibi neminem posse, statuat se sua ista existimatione minime falli. ' Quod 
reliquum est, R-mae D-ni Vestrae suum ad Urbem reditum quam felicissi- 
me evenire discupio eamque maiorem in modum rogo, ut sua erga me 
studia coram śaepo mihi significata absens etiam conservet; a me R-mae 
D-ni Yestrae et memoria cum perpetua praedicatione summae sapientiae, 
doctrinae, prudentiae, quacum in gerenda hoc in regno legatione Aposto- 
lica versata est, coniuncta, et omnium officiorum genera, quae ab homine 
deditissimo proficisci possunt, diligentissime semper praestabuntur. R-mam 
D-nem Yestram recte valere exopto. 

Datum Leopoli die XII Augusti anno MDLXXVIII. 

*) w owym liście do króla z 28 VII nuncyusz zmuszony powracać do Rzymu po przy^ 
jeidzie swego następcy Caligariego^ prosiła aby dla porozumienia się przysłał król do niego Ko- 
vachicha „segretario confidentissinio*, ^or. Wierzbowski, Vinc. Laureo Tzo. Otrzymawszy zaś ni- 
niejszy list Zamoyskiego y jako tei list od króla {nieznany ^ zapewne takiejŁe treści) y zaraz gotując 
sią do drogt wysłał listy w odpowiedzi i do Zamoyskiego i do króla {por. Wierzbowski, ibidem). 
List ten do Zamoyskiego jest nieznany ^ ale list do króla z 2$ VIII 1578 oddał widocznie król 
kanclerzowi y bo znajduje się w Bibi, Ord. Zamoy. {pi, 465 Nr, 16, oryginał z podpis, własnor,) 
wraz z dołączoną do niego tajną cedułą (ręki sekretarza), W liście tym dziękując za pozwolenie 
na odjazdy jeszcze raz zaleca posłać do cesarza, ofiaruje wszelkie swe usługi i radzi otaczać opie- 
ką nuncyuszów i biskupów^ a nadawać dignitates et pracfecturas tantum catholicis hominibus, 
quo autem omnem tumultus suspicionem vitet, M-tas Yestra eas saltem, quae praccipuac sunt, 
ad catholicos deferre incipiat. W dołączonej zaś cedule z napisem: Scńptum a S. Reg. M-t« le- 
gendum et postea COmburenduro, nuncjusz przypominając swoje poufne rozmowy z królem o jego 
zamiarach ożenienia synowca Stefana z. królewną szwedzką Anną i utorowania mu drogi do suk- 
cesyi w Polsce {por. Wierzbowski /. c, 632^ 688^ 703) i swoje zabiegi^ aby zjednać dla tych za- 
miarów spowiednika królowej szwedzkiej Katarzyny , jezuitę Stan, War szewickiego, — wskazuje na 
potrzebę, aby król miał kogoś zaufanego w Rzymie dla popierania tych zamiarów i sam się ofia- 
ruje do tych usługf skoroby został kardynałem {został nim istotnie XII 1583, zob, Ciaconiuii?, 
Vitae Pontif. Roman, et S. R. E. Cardinalium IV 6 g i8g^c4j. Tę cedułę podaje się w całości, 
poniewaś w niej są ustępy odnoszące się do Zamoyskiego: Cum mihi compertum sit de eximio 
M-tis Yeslrae in catholicam religionem et christianam Rempub., studio deque Sanct-mi D-ni 
nostri in M-tem Yestram paterna et propensissima voluntate, in ulraąue peccare eąuidem vide- 
rer, si in hoc meo e Regno discessu, quae cum Ycstrae M-tis commodo et dignitate esse intcUi- 
gerem, eidem M-ti Yestrae minime significarem. Et quamvi8 haec sermone potius, quam litte- 
ris f uissent explicanda, quoniam tamen id locorum intercapedo, singularis M-tiB Yeetrae mode- 
stia, meus etiam pudor non permisit; deesse non potui, quin praecipua quaedam summatim hoc 
scripto complecterer; quod (ne forte in manus pcryeniat invidorum hominum, qui mihi vitio 
yerterent, quod honeetissimis M-tis Yestrae rationibus cau tionem huiusmodi adhibere volue- 



Digitized by 



Google 



249 

rim) fitatim est comburenduiDy ubi a sola M-te Yestra kctum fiierit. Idque M-tem Yestram 
pro 8ua aumma prudentia facturam esse confido.— Quae nuncii Apostolici Bomam de grayibua 
^erlisąue rebos per notam scribere Bolent, fieri non potest, ut ea soli summo Pootifici cognita 
sint. Mos enim est, ut secretarius notae interpres omula ad verbum translata afferat cardioali 
secretariorum omnium praefecto; is eadem, po&tąuam summo Pdntifici legerit, tradat primario 
secretario asseryanda. Quamobrem ipsi nuncii suae fidei periculo interdum coguntur in magnis 
rebus fidem multorum experiri. Hinc fere omnes catholici principes suum ąuisąue oratorem 
vel cardinalem sui studiosum Eomae habere solent, qui de gravioribus negotiis coram cum solo 
Pontifice agant. Idque etiam gratius est ipsi Pontifici, qui plerumque commodis unius libentius 
quam alterius principis pro meritis consuUurns de iis secum agi tantum mallet, ne ullius prin- 
cipia animum alienet a Sancta Sede Apostolica.— Curaveram ego per eiusmoii notam Sanct-mo 
D. N. nuncianda, quaecunque M-tas Yestra ad Begni huius et religionis catholicae incolumita- 
tem de matrimonio dcque Begni successione mecum loqui non dedignata est, id autem de con- 
sensu M-tis Yestrae eo consilio factum est, ut si ad id M-tas Yestra Sedis Apostolicae autori- 
tato et opera indigeret, ea sibi in tempore non deesset; sed quoniam meae litterae Bomam per- 
latae in id fermę tempus inciderunt, quo mihi successor luerat designatus, nihil ego de eo ne- 
gotio responsum tuli, sed omnia (ut yerisimile est) commissa sunt fidei ipsius successoris, qui 
tamen a me etiam primo colloquio proYocatus, si quae ego de rebus M-tis Yestrae per notam 
scripseram, cunctA leglsset, ambigue quidem respondit, altero autem congreesu quasi sua sponte 
succesionis consilium in medium protulit, tanquam huic Beipub. inprimis salutare. At ubi po- 
stremo cognovit me cum M-te Yestra amplius locuturum non esse, sed propediom in Italiam 
profecturum, interrogatus, num dp successionis negotio (quod antea proposuerat) Bomae man- 
datum accepisset, quo res inter nos diligentius expendi posset; ille eorum, quae dixerat, poeni- 
tens conqueri cepit, quod id me a se exquirere honestum. non esset, asserens negotium huius- 
modi nihil ad Apostolićam Sedem pertinere. Contra ego institi atque optimis rationibus osten- 
di Bedls Apostolicae officium esseBegno (quod totius christianae Beipub. qua3i arx et propugua- 
cuium est) imminentibus ex interregno periculis in tempore occurrere; ea autem hoc uno suc- 
cessionis remedio praecaveri posse. Cumque ille nihil haberet reliqui, quod responderet, homi- 
nem panUum turbatum reliqui; atque hic fuit colloquiorum exitu3.— Scio ego ista nequaquam 
profecta eese a Sanct-mo D. N., yerum ab iis, qui fortasse optant aliorum principum gratiam 
sibi conciliare. Matrimonium namque e^ successio utrumque (ut audio) studiosissime curatur 
ab ea domo, cum qua Suecus affinitatem contrahere rehementer cupit. Becto igitur M-tas Ye- 
stra rebus suis consulet, si hisce grayissimis in rebus utatur opera et consilio solius Mag. D-ni 
Canceliarii, qui dexteritate, prudentia, usu rerum Polonicarum rectoque erga M-tcm Yestram 
studio ut est omnibus meo quidem iudicio anteferendus, i ta solus (quateDUs res ipsa patie- 
tur) utrumque negotium poterit ad optatum finem dirigere.— Yideo ego M-tem Yestram roaximum 
ad dignitatem et amplitudinem suam tuendam et amplificandam momentum allaturam esse 
gratiam et antoritatem Sanctae Sedis Apostolicae. Oratorem igitur vel prudentem aliquem 
cardinalem sibi addictum Bomae habeat necesse est, qui graviora huiusmodi negotia cum solo 
summo Pontifice tractare queat; aliorum autem opera parum promovere res suas poterit M-tas 
Yestra. Ego hinc recta ibo ad ecclesiam meam, ut iiiius rationes diuturna mea episcopi ab- 
sentia aliquantulum perturbatas componam resque praeparem ad Bomae tantisper commoran- 
dum necessarias, dum legationem meam renunciem. Quod si mihi, ut spem non obscuram fa- 
ciunt primarii aliquot sacrosancti OoUegii proceres, ad cum gradum ascendere contigerit, re ipsa 
profeclo experietur M-tas Yestra meam erga se summam fidem et observantiam. Yerum quia 
ista pendent ex hominum yoluntate, quae mutari solet, quocunque res cediderit, mca sorte 
meaque vocatione contentus ero, cuncta permittcns providentiae Dei, quem diligentibus omnia 



Digitized by 



Google 



250 

(tesŁo Apo^lolo) cooperanŁur iu bonum, neque unquam desiiioni, quin mci8 ad ip^ius aumen 
precibus et pacrificiis omnem M-ti Yestrae felicitatetn contendam. Mcmini ego M-tem Yestram 
paulo antc suum e Varsovia discessura roihi ad huiusraodi honorem conseąucndum sponte de- 
tulisse studium euum meque debitis actis gratiis respondisse in ea re mihi in provincia commo- 
ranti non licere ipsius favore et benignitate frui. Nunc e provincia dUcessurus id Boluro M-ti 
Vestrae in memoriam reduco; si me M-tas Yestra per huius dignitatis adeptionem sibi rebu8que 
Buis, id cst ipsi christianae Reipub. et catholicae religioni, usui fore censuerit, volo equidem 
M-ti Yestrae obstringi memoria huius beneficii sempiteraa daboąuo diligentem operam, ut ist- 
haec de me opinio M-tem Yestram nunquam fallat. Verum quia mihi M-tis Yeatrae dignitas 
niaxiroae curae esse debet, nollem M-t«m Yestram rem nggredi, quae ex sententia non succc- 
deret; non parum etenim de exidtimatione sua initio sui Regni debraheretur, praesortiro cum 
alii magni principes binos singuli vel ternos in eadem dignitate non ita pridem coHocare po- 
tuerint. Tantum gravi9 et prudentis viri opera utendnm est. Si Mag. D-no cancellario per 
Kegni negotia liceret Bomam adire, ut ex parte M-tis Yestrae cum summo Pontifice consilia 
communicaret (qaae mecum aliquando conferrc dignata est M-tas Yestra) de inducenda nimi- 
rum consuctudiue vctens religionis in Transilvaniam, de punienda Dani perfidia et improbitate, 
quo uomine non Gednni modo et in tota Pru«<sin, scd ipso in etiam Daniac tractu catbolica reli- 
gio in antiquum statum restitucretur, dequo id genus aliis, quae prosperos tantarum rerum exi- 
tus coD8equi solent, de aequi8.simo Fcilicet et religioso foedere adyersus christiani nominis ho- 
stem postea faciendo; atque ea causa peteret a summo Pontifice opem et consilium curaretque, 
ut ad eas atquo alias res tractandas primo quoque lempore cardinalis in gratiam M-lis Yestrae 
crearctur homo rerum Polonicarum experien3, cuius quoniam M-tas Yestra fidem, probitatem 
et soIlorŁiam contcstat^m habet atque per^pcctam, fideli ot assidua illius opera apud eius 
Sanctitatem uti vellet: si hoc, inquam, fieri posset^ dubitandum non est, quin omnia secnnda 
evenircnt. Nunc cum M-tis Yestrae rcs non sinant fidissimum ac praestantissimum consilia-. 
rium optimumque senatorem a Regno ne memento quidem temporis abesse, verendum sanę ea- 
sct, ne si M-tiis Yestra alteri ncgotium imponeret, mea causa ob magnorum principum aemu- 
lationem sua spe frustraretur, praesertim cum seni de Sedo Apostolica XII perpetuos annos 
non małe merito post hunc facilis ad honoris amplioris gradum esset ascensus non sine maxi- 
mis M-tis Yestrae commodis, iaudc et exi8timatione. Ego tanicn cuncta permitto grayis^imo iu- 
dicio S. Rog. M-tis Yestrae. — Patrem Yars(»vicium monui, ut do matrimonio ageret contrahcn- 
hcndo non cum privato' (quod ille mihi obiocerat) scd cum co, qui Transilyaniae princeps confe- 
stim designaretur; qua affinitate Suecus spc rare posset principcra filium gratia ot favore M-tis 
Yestrae aliquando sub M-te Yestra PoJoniae regem deligi. Id ultimo additum« quo Rex ille 
ac Regina coniux ad hanc affioitatem aliis ant^ferendum yehementius adduccrentur. Nunc re- 
sponsum ex8pectatur ipsius Yarscyicii, quera de Herbesto Polono sacerdote e Suecia huc nu- 
per rcyerso audiyi salyum et incolumem appulisse Stocholmum ibique a Rcge et Regina hu- 
nianissime exc«ptum. Qno animo sim erga M-tem Yestram^ quantopere confidara singnlari 
eius probitati, quantum dcnique illam colara atque obseryem, ex iis, quae scribo, M-las Yestra 
facile intelligere potest. 



238. Zamoyski do M. K. Radziwiłła, marsz. nadw. iii Lwów, 14 YIII 1578. 

Sprawa z Kasprem Dębińskim skończona. Król wueŁ odprawi postów łurec. 
i tatar. Tatarzy nie bqdą się jut domagać większych upominków i w czacie 



Digitized by 



Google 



251 

wyprawy na Moskwę będą ją pustoszyć. Król wysiał pomoc wojewodzie wo- 

los, i chce udać się do Kamieńca, potem do Krakowa^ a w końcu na Litwę. 

Król kazał Opalińskiemu uwolnić Brduna. 

Bibl. Raczyńskich w Poznania Nr, 80, Oryginał z podpisem własnoręczny m^ pieczątką 
i adresem zwykłym. Druk, Nehring, Kwartalo. histor. IV (i8gó) 244 (w dwóch miejscach błi^dnie). 

Jaśnie Wielmożny M. Panye. Powolne y powinne sluzby etc. 

Sprawa WM,, ktorąss WM. miecz raczył z p. Casprem Dembienskim^), 
isz iuss koniecz swoy wziela, oznaymnię WM. memu Miloscziwemu Pa- 
nu, która zęby ssie była z naylepssim WM. odprawiła, staranyam 
wsselakiego czinicz nie zaniechał. Niebytnosć WM. sziła nam przeszko- 
dziła y rzecz tlie barzo była zatrudniła, wssakosz yednak wedle zdanya 
p. Jezierskiego, misi y woła WM. w tey mierze wiedzączego, niemal wssit- 
ko skonczilo y zawarło ssie y tak stątecznye opatrzilo, yakoby na potom- 
ne czassy trudnosczy zadnycli z tey strony obawacz (sic) ssie nie była po- 
trzeba. Czo wsithko dostatecznie od p. Jezierskiego WM. wiedziecz l>en- 
dziesz raczył. Oznaymuyę tesz tlio WM., ysz Kroi JM. nye długo russy 
ssie ztand do Crakowa, odprawiwszy skoro posly tłiy, którzy thu ssą, Tu- 
reczkiego y Tatarskiego, a ycłi odprawa rychło bendzie, poniewasz thy 
prośby, które był nowe y przedthym niezwyczayne Tatarsky poseł do 
Krolya JM. przyniósł, około dawania więtszych upominków, anizfcy 
przedthym były dawane, yusz są utarthe y umiarkowane. Opissal się 
thess Czaus then Tureczki, Irtory tbu iest z tym posłem Tatarskim, ze cze- 
sarz Tureczky przywiedzie do thego czara Przekopskiego, ysz na thych 
starodawnych upominkach przesta wacz ani ssie więtsich domagacz bendzie. 
Jusz tesz iest tak upewniony od Króla JM., ze skoroby szie Kroi JM. 
ruszył przecziwko Moskiewskiemu, tedy on thess w ziemyę yego wycziąg- 
nie pustoszicz. A isz posłał Klroł JM. ku graniczy na pomocz woie- 
wodzie Wołoszkiemu p. Bieldesza*) ze wszithlderai Węgry sluzebnerai, tak- 
że thess y tuteczni żołnierze pograniczny tamże ssą obroczeni, i thedy za 
thą occasią y bycziem tych łyudzi tam na graniczy cłiciałby Kroi JM. 
na kotczich ') lekko dorwacz ssie do Kamiencza, do ogłandania thego tham 
mieiscza, czo było wczora proponowano in senatu, ale in dełiberatione ie- 
scze do dzisia zostało, y wątpię o thym, aby do tego prziscz mogło. Z Pol- 
sky, odprawiwssy convocątią senatorów, obroczi ssie Kroi JM. do Lithwy 
tąm ku s. Marczynowi albo s. Mikolaiowi. O Brauna^) pisał Kroi JM. 
do pana Marschalka Koronnego *) yako do O-enerala, aby pilną inquisitią 
o nim czynił, y nałassy go, wolnym zęby uczynił, y rozumiem ze wołen 
yest do tego czassu. Na ten czass nie maiacz nicz insego do WM. pisacz, 



Digitized by 



Google 



252 

powinney lasczo y milosczy WM. mego M. Pana y szwagra pilnie ssiij ząle- 
czam. Dat. Leopoli die 14 Augusti, anno Domini 1578. 
V. M. swego M. pana szwager i sługa J. Zamoiski. 

') 14 VIII 1578 Zamoyski G-so Casparo Dębionski, anlico noitro ci capitaneo Roznis- 
8ovieQ9i atqae Marinae Kopcziowna coniugt eiusdem nomine III. et Mag. Radziwilow ducum 
de Olica et Nieśwież summas pccaniaria'), ipsi^ III. et Mag. Radziwiłom per G-Bam olim Re- 
ginam ducissam Polubinensem in bonis ipsain G-sam Marinam Kopeziowoa cam marito suo 
concernentibua inscriptas, levavit. Arch. glówn, warst. Metr. Koron, 122 /. 184. 

*) Kasper ^ por, Janicki, Akta do Stef. Bator. 133 ' Polkowski, Sprawy wojen, Stef 
fiator. 124 {gdzie tei o invidii dworzan z tego powodu przeciw Zamoyskiemu), 

') Na kotczich =ipowozami. Uwaga pro/, Nehringa <) IV Kwartalniku biednie Branya. 

*) Ten list królewski ogłosił Janicki, /. c, 127, por, Kr, 225, 



239. Jerzy Sokołowski do Zamoyskiego. Bystrzec 30 YIII 1578. 

Wymawia się od urzędu poborcy w województwie malborskiem, 

Bibl, Ord, Zamoy, PI, J50 Nr. /. Oryginał własnoręczny z pieczątką i adresem zwykłym, 

W-ny a mnie mcziwy panie. 

Slusby moie nanysze dó łasky WM. mego mcziwego pana zalieczam 
etc. 

Imo wiadomoscz y wolią moię iest my poslan uniyersal poborowy 
y list od JKr. M., abych ten universal przyiąwszy, pobór wedlie niego 
w woiewocztwie Malborskim odbierał. Do czego any sdrowya any do- 
wczypu miecz nie mogę, gdysz mię P. Bóg raczil terasz nawiedzicz, sze my 
malszonka umarła, szam tesz niedobrego sdrowia iestem. DUa czego temu 
urzędowy żadnym sposzobem podolacz nie mogę. Zaczym bych mogl 
więtszą skodę, anysz pozitek Rptej y szobie uczinycz. A yzem ten uni- 
wersał przyiąl y list oth komornika Krołia JM., thedim tłio uczuiył dlią 
utczywosczy listów JKr. Mci a nie dłia tego, abycli ten urząd na szie 
przymowacz miał. Za ktorem prziięczym tliycli listów oznaymilem tłio 
w woiewocztwie Malborskim, zęby ten pobór wedlie thego uniwersału go- 
thowaly. Na czo szię wszisczy sgadzaią, ze thego podatku nie wedlie uni- 
wersału Warszawskiego, alie wedlie postanowiony a Gniewskiego*), które iusz 
tam u Krołia JM. iest, dawacz chczą. Dłia czego ia WM. m. m. p. uny- 
zenie a pokornie proszę, aby tho WM. m. m. p. JKr. M. opowiedziecz ra- 
czil, a proszicz JKr. M., aby then urząd na kogo ynszego, ktory-by the- 
mu podolacz mogl, mayacz do thego sd rowie dobre, czwiczenie y dowczyp, 
anizeły ya w thym szmutku szwoym, włozicz raczil. Nicz nie wąthpye 



Digitized by 



Google 



253 

W lascze WM. m. m. p., ze WM. bendziesz raczil pomniecz y baczicz na 
zaloszny szmutek inoy, który przynoszy niedostatek sdrowia, ze then urząd 
JKr. M. ze mnie bendzie zlozicz raczil, za łaskawym staraniem WM. m. 
m. p. A ia za the laskę WM. m. m. p. czaszy wiecznymy zaslugowacz 
y za dobre sdrowie P. Boga prosicz będę. Zalieczam szię powthore do la- 
sky WM. m. m. p. Datum Bystrzecz die 30 mensis Augusti Anno Domi- 
ni 1678. 

WM. m. m. p. nanyszy sługa Gierzy Sokolowsky ze Wronczey. 

*) Na sejmiku w Gniewie i6 VI 78 ^ por, Longnich , Gej>ch. der prcuss. Lande /// 28g, 



240. Zamoyski do Opalińskiego marsz. w. kor. Lwów, 10 IX 1578. 

W sprawie Brauna {por. Nr. 2 2j) radzi napisać, że ma byó zjazd 
consiliariorum - - Surogatorją E^liską posyła\ z elektów na pódsędkowsłwo Ka- 
liskie ^) uwzględni się (Marszewskiegó) •) poleconego przez Opalińskiego. 

Druk, Polkowski, Sprawy wojen. Stef. Batorego, Kraków 1887, str, rjg z- Ms, Bibl. 
Kórnickiej 27 g II tS3, którego dziś tam nie ma. 

') For, Polkowski, /. c, str, 135, 
•) Por. Polkowski /. c, sir, 133. 

241. Ostrorogowa, kaszt, międzyrzec, do Zamoyskiego. Grodzisko, 12 IX 1578. 

Przystaje na radę Zamoyskiego^ aby sprawę skończyć ugodowo i poleca ją je- 
mu i wojewodzie bek. Tęczyńskiemu, W tym celu posyła służebnika Mi- 

reckiego, 

Bibl, XX, Czartoryskich Rkp, 2460 b. Nr, 18, str, 137. Oryginał z podpisem własnoręcznym, 
śladem pieczątką i adresem zwykłym, 

JW-ny Panie Canczlerzu Panie mnie Mcziwy. 

Nanisze a zawzdy uprzimie życzliwe sluzby etc, W dobrym zdrowiu 
wssech wedlie myszly pocziech - - z społem z IM. Panią Canczlerziną, a moią 
mcziwą panią- - od Pana Boga winsznię etc. 

Oddano mi list WM. m. mcziwego p., z ktoregom wyrozumiała mcziwe 
staranie WM., które WM. m. m. p. w sprawach mycłi pilnie czynie raczysz; za 
co ia WM. swemu mcziwemu Panu tyłie, ilie naiwięczy mogę, dziękuię — 
A isz tha sprawa ^) moia nie mogła szię odprawić przes sząd i dekreth Króla 
JM., niesczescziu to swemu przypisuię, bo iako dawno tego pragnę, abych 
sie w thych sprawach y trudnoscziach swych albo przes prawo albo przes 
ugodę, choć szkodą swą, uspokoieła, thak to niesczescziu swemu przypisuię, 



Digitized by 



Google 



254 

ze w tych frasunkach, w których mi tesz iusz i zdrowie barzo nawątlialo, 
uspokoicz szię iakimzekolwiek spossobemnie mogę. Jednak isz się thoWM. 
m. m. p. zda, aby się tha sprawa moia praes spoinę przyaczioly porównała, 
tedy ia iako y pierwy pusczielam to beła na łaskę WM.m. m. p., thak i teraz 
nie iesthem od tego i na wssistkim przestanę cokolwiek WM. m. m. p. 
z JM. Panem Woiewodą *) uzaac bendzieczie raczyli. Jakosz o to WM. m. 
m. p. pokornie proszę, abyś WM. m. m. p., iakom to w każdy sprawie 
swei znała, thak i w thei pracze i starania swego litować nie raczył dla 
mnie zyczlywei szluzebnicze swei: aby przez uznanie WM. mych mczi- 
wych p. to pogodzyc y skonczic szie mogło. Pissal mi JM. Pan Woiewo- 
dą, abym sama ku thei sprawie przybyć mogła; co aczbych rada uczynie- 
la, alie bych nabarzy chcziala, uczinic temu dossic nie mogę. bo zdrowie 
moie thak iest napsowane, ze thak prętki a naskręthny*) drogi żadną mia- 
rą wytrwać-by nie mogło, gdysz y do folwarku liedwie szię zawlokę. 
Przetozem JM. Pana Woiewody w tym prozbami swymi uzywaln, aby tlie 
sprawę moię zspolnie z WM. m. m. p. przezemnie zskonczycz raczył. Do 
który sprawy ysz sama byc nie mogę, tedy possyłam służebnika swego Mi- 
reczkiego, ktoremum to zlieczieła, aby WM. m. m. p. o wssistkim dosta- 
teczną sprawę dawał, któremu abis tesz WM. m. m. p. we wssistkim wia- 
rę dac raczył, — pilnie i pokornie proszę — A ja P. Boga ustawicznie 
prossyc bęndę, aby Pan Bog thę mcziwą laskę WM. wssistkimi pocziecha- 
mi, — WM. nagradzać raczył, a sinom swym ząslugowac rozkażę. Za- 
thym się i nanisze sluzby swe w mcziwą laskę WM. zalieczam etc. Da- 
thum w Grodzisku 12 dnia Wrzesznia Roku 1578 

WM. m. m. p nanisza sluzebnicza Zophya s Teczyna Ostrorogowa rę- 
ką swą. 

') Sprawa z Kruszem lub ks. Zbaraskim^ o czem por. Nr. cĄ, 

*) BeUkim Andrzejem Tączyńskim^ bratem Ostrorogowej. ') Naskrątny=^na'Skrząłny ^ 
szybki, 

242. X. Łukasz Podoski do Zamoyskiego. Kraków, 21 IX 1578. 

Tłómaczy sią, dlaczego nie wysłał jeszcze soboli ntmcyuszowi Laureo {por. 
Nr, 2J7) / zatrzymał przeznaczone do Rzymti listy. Ksiądz Dębski ofia- 
ruje Zamoyskiemu mieszkanie, 

BibL Ord. Zamoy. PI, 752 Nr, 10, Oryginał z podpisem własnoręczny m^ pieczątką i ad- 
resem zwykłym, 

Mcziwy Panie Canczlierzu. 

Wczora mi oddal pan Morel listh Krolia JM. a drugi WM. m. m. p., 



Digitized by 



Google 



255 

yako szię z dathi znaczilo, barzo nierychlo pothem, yako były piszane 
Yednak iusz byl Pan Woiewoda *) za męm solicitowanięm u zydow szobo- 
li thargowacz począł, alie iz Montis Regalis *) iusz był otiechał, a nie była 
tłierasz insza occasio, iakoby szie commode przesłały, zdało szie JM. tłio 
negotinm odlozicz do przyazdu Krolia JM., bo i pan Moret, yako rozumiem, 
przed tłiem czaszem sthad nie odiedzie s). Interea Pan Woiewoda na co- 
missią na Sliąszko z JM. Xiędzęm Biskupem ^) do nieiakiei pogoniei re in- 
fecta otiechał, o czem zdało mi szię oznaimicz Kroliowi JM. thakiesz i WM. 
m. m. p. A isz thesz byl fascicul listhow pieczęczią WM. zapieczęthowa- 
ny do Xiedza Ticzina i do X. Zaiączkowskiego *), zadzierzalem i thes przi 
szobie (poniewasz i szobolie na then czasz szię nie posziłaią) do dalszei na- 
uki WM. Xiądz Dęmbski ®) offiaruie w domu szwym sthanie WM.. ktliori 
acz sząm odiechał:, alie mnie poruczil, abych tham gospodę WM. oddał zo- 
stawiwszy thi gmaski, w (!) kthorich on sząm uziwał y uziwacz ma. S then;i 
sluzbi szwe zaleczam w łaskę WM. p. m. m. Datum Cracoviae 21 Men- 
sis Septembris Anno Domini 1678- 

WM. m. m. p. ziczliwi służebnik Lucas Podoski P. GtJ) Cano. Crac. 

*) Krakowski Piotr Zborowski. 

*) Nuncytisz Laureo, 

•) Moreta cavalcatora Król JM. do Włoch i Hiszpanii posyła dla koni / t sobolami dla 
innych dostojników, por, x. Polkowski, Sprawy wojen. Stef. Batorego, /j/, / J. Janicki, Akta 
do pan. Stef. Bator. 216—7. 

*) A^akowskty Piotr Myszkowski, O zjeździe consiliariorum por. Nr, 24 O, 

*) O Tyczynie^ por. Nr, 28 uw, 2\ Paweł Zajączkowskie kanonik ołomunieckij sekret, król. 
wysłany do Rzymu^ por, T. Wierzbowski, Uchansciana /// 300—30$, ^) Paweł kanonik krakow. 

') Proboszcz gnieinień,, był tei sekretarzem krolew. (Korytkowski, Prałaci i kanonicy 
gnieźnień.). 



243. Marcin Ossoliński star. krzesz, do Zamoyskiego. Księżopol 23 IX 1578. 
Odpisuje w sprawie sporu granicznego z Chmieleckim, 

Bibl, Ord, ZUimoy, PI. gó Nr, i. Oryginał z podpisem własnoręcznym , pieczątką i adre- 
sem zwykłym, 

W-ni a mnie Mczywi panie, sluzbi swe ziczliwe zalieczam efc. 

Oddań my iest w noczi lyst WM. m. m. p., s ktoregom wirozumial 
wolią y roskazanie WM. m. m. p. a to 8 stroni tich roznosczy, które mąm 
8 p. Chmielieczkim od gruntu Krolią JM. ^). Sam to p. Chmielieczky, m. m. 
panie, zeznacz mussy, ze tak, iako dobremu podcziwemu czlowiekowy przi- 
stoy w tern samsiecztwie p. Chmielieczkiemu zawzdim się tak zachował, 



Digitized by 



Google 



256 

poky ieno y slyachcziczowy y dzierzawczi dóbr Krolia JM. mnie przi- 
stalo. Y teras P. Bog moy zna, ze nicz czudzego nie pragnę y ziczilbim 
sobie tego s sercza, abi kazdi z nas przi swey się sprawiedliwosczy została 
aby y p. Chmielieczky spelna swe otrzimal y ya abim grantu Krolya JM. 
nycz nie upusczil, gdisz tego ani mogę, any mi się godzy uczinicz. Ja- 
kosz wydze, ze mię WM, m. m. p. lystem swim do tego tesz napominacz 
raczisz. Procuratorow zadnich do tey sprawi nye wziąłem, any miUis dif- 
fagiis pewnie tey sprawi nie radbim rozerwał. Złczilbich sobie y p. Chmie- 
lieczkiemu konczaj day to ieno Panie Boże, bi się do tego Chmielieczky 
miecz chczial, na mnie pewnie nicz schodzicz nie będzie, to, czobi mi się 
godziło y przistalo, rad wszistko s chęczią czinicz bendę. Aczczy my te- 
go barzo zali, m. m. p., ze WM. naszego m. p. do tey sprawi natenczas 
miecz nie mozemi, bo to wiem pewnie, gdibi Pan Bog WM. naszego m, p. 
sam nam bil do tey sprawi dacz raczil, zebismi biły pretszi koniecz miecz 
mogły, richleybi się bil p. Chmielieczky WM. dal prziwiescz do ynakszich 
granicz, anysz yako teras chcze po Tarnogród. Nathenczas więtszim pys- 
sanim WM. m. m. p. bawicz nie chczę, tilko pylnie lasoze się WM. m. 
m. p. zalieczam, s ktorey abich nie bil opusczon, powtore pylnie a pyl- 
nie proszę. Datum s Xiespoliai) die 23 Septembris 1578. 

WM. m. m. p. sługa zawdy powolny i ziczliwy Marczin Ossolinsky 
z Osolina suscripsit. 

*) o odrywaniu dóbr królewskich od strony Krzeszowa przez p, Chmieleckiego ^ dziedzica 
wsi Chmif Ika por, Źródła dziejowe. XVIII cz, II 259, 

') Ksiąipolf wieś w dziś, pow, biłgorajskim^ parafii iarnogrodzkiej. dawniej w starostwie 
krzeszowskiem^ które trzymał właśnie M, Ossolińskie por, Paprocki, Herby rycer. / Źródł. Dziejowe 
XVIII, cz, /, 24, 



244. Piotr Słostowski do Zamoyskiego. Urzędów, 241X1578. 

Skarży się na mieszczanina Biegańskiego za napad na posłów moskiewskich, 

Bibl. Ord, Zamoy, PL 12 Nr, i. Oryginał własnoręczny z adresem zwykłym, 

M-wi Panie Canczlierzu Panie, Panie ku mnie zawssze Mczywy. 

Uniżone i na wszem powolne sluzbi me zalieczam do lasky WM. m. 
m. p. etc. etc. 

Za roskazanim J. Kr. M. a za laskawim a mcziwim do tego dopomo- 
zeniem WM. m. m. p. ben dacz przy stawem u poszlow Moskiewskich '), przy- 
prowadziłem ycłi z Łukowa do Ursedowa*) dnia 23 Wrsesnia, ktorich gdim 
stanowicz poczal w gospodach mnie z ursodu ukazanicb, mieszczanin ie- 



Digitized by VjOOQIC 



257 

den miasta onego na imye Biegański, wolnoszczi ani prawa na dymienie ma- 
iącz, posłom gospodi bronicz i ich z niei wiganiacz poczal, sobie dobrze 
podweszeliwszi. A gdim go s tego napominał i hamowacz poczal, na mio 
sie targnął y wezwawszi sobie w thim podobnich, s ktorimi dobrei miszly 
bil, ziemian owego kraiu na imię Ostrowskich Kotów, a właśnie burych '), 
przipadszi iako piorun na zwierschnoszcz pańska, ani na utcziwoscz y po- 
koi posłom nicz nie pamietaiącz, broni dobywszy siecz, bicz poczęli, w czim 
sie im do koncza nie poszczescziło, bo trsezwoscz moia ich kupje umiszłu 
ich czinicz doszicz nie dopuscziła, A iz sie w tim stało łiekkie poważenie 
raaiestatu i zwierschnosczi J. Kr. M. i naruszenie pokoiu posłom, ktorsi 
prsi audienciei skargę czinicz umiszłiłi, proszę i do uszu tho WM. m. m. p. 
donoszącz, abi WM. iako mądry i wisocze rostropni senator, w to tak wei- 
rzecz racził, iakobi czi swowolni liudzie tak pohamowani byli, zęby sye y in- 
szy takowego swowołienstwa wazicz nie smiely, bo gdzie sie to tak zamił- 
czi, boie sie, abi czi abo tes i thim podobni csego gorszego sie nie wazili; a na 
tego miesczanina list J. Kr. M. do ursedu, którego on zwierschnosczi nie 
prsiznawa, szliachtą sie scziczącz, ktorim pywa nałyewa, abi był osadzon 
do nauki Kroła J. M. Czo ia wszitko Mcziwemu bacseniu WM. m. m. p. 
zliecsam. Datum z Ursedowa dnia 24 Września Roku 1578. 

WM. m. m. p. naniszy służebnik Pyotr Dworzanin J. Kr. M. sst. 

») Por, Nr, 227, 

•) Łuków dziś miasto powiat, gubern, siedlec. Urzędów osada miejska w pow, janowskim. 

') Herb Kot przedstawiał koła albo białego albo szarego. 



245. Kr6l Stefan do Zamoyskiego. Sól, 26 IX 1578. 

Posyła list Leszczyńskiego^ w sprawie monety pisany do Zamoyskiego i pyta 
się o zdanie, O wiadomościach z Konstantynopola, 

BibL Ord, Zamoy, PI, i6 Nr, 7. Oryginał z podpisem i dopiskiem własnoręcznym^ pieczę- 
cią małą i adresem zwykłym, 

Steplianus Dei gratia Rex Połoniae etc. 

Magnifice sincere nobis dilecte. Accepimus literas a capitaneo Radzie- 
ioviensi^) Sync. Yestrae inscriptas, quas cum negotia nostra concernentes 
iudicaremus, aperuimus. Quoniam autem in iis de re monetaria agit atque 
nostrum consiłium exquirit, eas Sync. Yestrae mittimus*) postulamusąue, 
ut in iis rebus sententiam suam primo quoque tempore nobis perscribat, 
yellemus enim servitorem iłlius cito expedire. Sync. Yestram bene vałere 

Archiwum Jana Zamoyskiego. X7 



Digitized by 



Google 



258 

cnpimus. Datum Soli die XXVI Septembris Anno Domini MDLXX oc- 
tavo, Regni vero nostri tertio. 

Oubicularius •) Oonstantinopoli rediens quid nobis attulerit, intelliget 
ex transmisso exemplari. 

Stepbąnus R6x sp. 

*) Rafał Leszczyńskie starosta radzitjow, był wtedy zarządcą tnennicy królewskiej, por, 
PawiDski, Skarbowość w Polsce, str, 443, 

>) Zamoyski odjechał króla, por. Nr, 247, uw, i. *) Łobzowiecki, por. Nr, 250, 



246. M. Sienickf , podkomorzy chełmski do Zamoyskiego. Bończa, 27 IX 1 578. 

Przy nadchodzące/ konwokacyi senatorów, radzi raczej skończyć z Prusami, 

jak zaczynać wojnę z Moskwą, O niechęci szlachty do poborów i trybunatów. 

Narzeka na ucisk ze strony żołnierzów, Prosi o Tarnogórę dla syna. 

Bibl, Ord. Zamoy, PI, 75/. Nr, 2, Oryginał własnoręczny. 

Łaski Miłego Pana Boga Szdrowia y wsheeh fortun WM. swemu 
Mcziwemu Panu wiernie zicze. 

Mcziwy Panie Canczlerzu, Panie a prziiaczelu mnie łaskawy. 

Nie wiedzalem o bitaiosczi tu na ten czasz WM. w Zamchu \ bo bim 
bil wazil sye WM. sam nawiedzicz, acz tesz, yako slisze, nie na żadne od- 
poczinienie WM. ugodził, przipatruiącz sye domowemu swemu porządkowy, 
a zasyę ricłilo do swego kieratu ku Crolowi JM. bracz sye raczisz. S pi- 
ssania WM. niedawnego rozumiem, ze iakasi convocaciia senatorów ma bicz 
do Lublina ku Crolowi JM., jakosz to consulte WM. zamislacze, bo niela- 
da iakiei deliberacii bendze trzeba na odprawę poslow Moskewskich. Je- 
slize sz nemi czo zaczącz ku niepokoyowy^ ktori vyo to P. Bog iakobi sie 
richlo ucziszyl? Jeśli tesz w Prushech pirwey uspokoicz sobie wszitko, bo 
bez tego nye viem, bi nam poziteczno bilo, bismi tez nailepiey Inflantów 
obronili, albo y czo tam odebrali, gdibi nam o to czy gotovy, o które vielie 
sye krwie polskei od dawnich czashow wilevało, nym do iakego takego 
uspokoyenya s nimi prziszlo, wisliznącz mieli. Nacz zawsdi pilno chyhayą (j), 
bo ich to boly ze pod Polską sprawą ssą, j teraz nie lada iakie indicia te- 
go pokazuyą, gdi uchwali seymowe w nywecz obraczayą, a wshitke jna- 
czey sobie stanovią, wibiiayącz sye sz szwierzchnosczi krolewskei *). Czemu 
wshitkemu iesli naprzód nie zabiezicze WM., prozno sye tan sz Moskwą zawo- 
dzicz ma. Przimierze tesz s nim nieslusne prziiącz? hoc opus, hic labor. 
Przetosz w oboye to ugadzacz trzeba, abi wszdi albo s timi albo sz owe- 
my stateczny pokoy bil, a nie sz obema sye razem zawodzicz; w czo rozu- 



Digitized by 



Google 



259 

miem, ze WM. potraficz umiecze, jenak me continere non potui, bim 
tego sz WM. tknącz nie miał i proszę, niech czo w tim od WM. otuchi 
mam, bo choczia to mnie mało albo nicz nalezi, jenak bicz nie może, abim 
o tim fantastikowacz nie miał, widzałem bowym pissanie Króla JM. ku Se- 
natorom o sprawacli Pruskicli etc. Domowe tesz rzeczi nie viem jako 
poydą, bo łudzę na ty pobory, gdi sye gym sz universałow przipatrzyłi, 
barzo łamentuyą, a tamto Prusko onycłi przedsyewzencze na smak sobie 
poymuyą. Sandi talcze nie wshytkim wszłascza(!) nyeprawym k misłi ssą, 
na któreśmy my Pana Castełłana') swego jako i Lubłianie swego ledwo 
uzili. I nie wadzilobi, by to warowacz, abi ta convocacia gycli nie prze- 
szkadzała, gdisz tam wielie senatorów i s przednieiszich, actiie swe mayą. 
My owdze wiełke a obczisliwe iugum na sye mamy. Zołnirze Króla JM., 
ktorzi na ono pissanie królewsko *), ktoresz nam WM. przislacz raczil, zacz 
wszitczi dzenkowali, nicz nie dbayą j iako sye insolenter obchodzą, wstyd 
pissacz. A nie mogl nasz Elroł JM. barzey sznyedzicz *) yako tym owdze na- 
słaniem ich, bo na p. Kazanowskiego *) dobrego człowieka nicz nye diayą. Je- 
słi-ze laski WM. nie bendze o postaranye sye russenia ich czo richłei szo- 
wąd, tedi bich ya pirwshy mało czo nie wołiał poganyna wydzecz, bo bim 
syę wsdi przed nym s czimkolwiek skricz mogl na czasz. Ale teraz wszi- 
tko my synduyą ^). Jeśli tego nie mam, czego zolnierzowy trzeba, tedi my 
każe kupowacz, bi nadrozey było, a mnie chcze płaczicz, nie viem kiedi, 
wedle ustawy swey, która połowiczą tego nye wynyesze, jako owdze za 
złim urodzayem drogoscz iest etc. A temu finał: Domine, si vis, potes nos 
iuvare. 

W swich rzeczach przikrzicz syę WM. nie chcze, bo vydze, ze y Pan 
y WM. ym dałei tym barzey zatrudnion. Nie wiątpie jenak, ze i Pan po- 
mnącz na obietnicze swe, które ex patria iescze iego mam y WM. aliquan- 
do mei recordabimini j ingenue WM. powiadam: Magna non ąmbio, biłech 
jeno sz dlagow, w ktorem sye his interregnis wprawił, vilescz mogl. A nie 
moze-łi bicz jnaczey, tedi wszdi proshę, abich to mogl miecz, czom od zoł- 
nirzow Tamogore odkupował. Racz WM. pan moy pomislicz. Jesłi zapła- 
ta bicz nie może teraz, (Ijtora ienak wedle condicii Pańskich na nym 
ostawa) niech- bi my jenak na potim nie gynelo, a potomstwu memu tego 
lichego opatrzenia mego, Tarnogorą nie wydzerano, bocz tak rozumiem, ze 
instat dies resolutionis meąe, ktorei ja rad oczekivam ®). Proshe, racz-ze to 
pissanie moye WM. s łaską prziiącz, a przetcziwszy zdrapacz, bo iako temu, 
komu duffam, confidenter pishe, bosz my tesz tak WM. kazał. Pissalem 
bił do syna svego, abi sye na mali czasz owdzie uproszil dla opatrzenia 
swego ku zymie. Ale isz WM. wiyeszdacz richło raczisz^), wole, isz tam i besz 
tego bendze. Jeno WM. pana swego pilno a piłno proshe, rącz-ze go wsdy 



Digitized by 



Google 



260* 

WM. czym zabawiacz, abi tam prozao nie mieskal. Czo ya WM. Mcziwe- 
mu baczenyu poruczam, a sluszbi swo WM. Panu swemu zaleczam. In Bo- 
czą 1^) XXVn Septembris Anno 1578. 

WM. swego Mcziwego Pana uprzeimi prziiaczel sługa Mikolai Sieniczki 
Podkomorzy Chełmski m. pr. 

') o zamiarach odjazdu Zamoyskiego * dworu króla do swych staro ;tw, porówn, x. Pol- 
kowski. Sprawy woj. Stef. Bator, str, 136 i 138. 

*) O zachowaniu sią Gdańszczan i szlachty pruskiej, por. Nr, Jjg; Lengnich, Gcsch. der 
pTcuań. I.»ande /// 281 i nstp. i x. Polkowski, Sprawy woj. Stef. Bator. /j;. 

*) Chełmski Mikołaj Łysakowski; lubelski [ądrzej Firlej, 

*) Z 30 VII1 1578, por. Janicki, Akta do Stef. Bator. 214—5, 

*} r= znudzić f nąkać, ^) Por, Nr, 142, uw, 4, ') Grabią, 

^] Sienicki (i po nim syn Jan) był starostą tarnogórskim^ por. Nr, 168^ uw, i, 

*'*( Słowa „ii WM..." w miejsce przekreślonych: jeśli iest potrzcbien WM. Był sekretarzem 
kr^cw, por, list z 31 VI 79, ^^) Bończa, wieś w dziś, pow, krasnostaw. 



247. Kardynał Hozyusz do Zamoyskiego. b. m. 28 IX 1578. 

Ihmaga się resłytucyi kościoła katolickiego w Elblągu^ poiwłując się na fakŁ 
isinwnia zboru w Krakowie, na konfederacyę warszawską i na zeszłorocz- 
ne przyrzeczenie Elblątan, 

łiibl, Uniw, Jagieloń, w Krakowie Ms. 164 f, 26 g. (Kopiaryusz Reszki) z nagłówkiem; 
Vm\m\ Zflraoiskj Eegni Poloniao Cancellario. XXVIII Septembris 1578; Bibl, x.x, Czartorys 
Tckii Naruszewicza 86^ str, 865, Druk, Op. Stan. Hosii, Coloniae 1584 //, p, 448, 

Ex his, quae scripsi Reg. M-ti ^), D-tio Yestra, ąuid ab ea pętam 
co^riioicot. Fructum ut ąliquem feram huius petitionis meae, dare volit ope- 
rom, tjuaeso. Nam toto biennio ąuantum orando et obsecrando profecerim 
i II t^ausa tam pia, quae cum salute Regni et ipsius etiam Reg. M-tis esse 
ioriiuncta videtur, vehementer me paenitet. Cuius autem est id munus ma- 
gin [)roprium, quam eius, qui Regni Cancellarius est, ut eius generis pe- 
titiones adiuvet, quo possint ad optatum exitum perduei? Equidem cupe- 
pur<-*m etiam eius civitatis incolumitati prospectum, in qua primum lucem 
hatie r>j?pexi, ut unus in ea tantum Deus, et quidem patrum nostrorum Do- 
Mh in templis ei proprie dicatis coleretur, nec uUus Belial in societatem 
eius aflmitteretur, quod et ad Reg. M-tis existimationem tuendam et ad 
regni tranquillitatem conservandam et ad Christi gratiam conciliandam plu- 
rinnim pertineret. Sed si magis arduum id esse videtur, quam ut his ini- 
tjiiis temporibus impetrari queat, saltem hoc ut obtineam, quaeso, ut in 
ElbiD^ensem civitatem, quae meae iurisdictiouis est ecclesiasticae, qui 



Digitized by 



Google 



261 

ąuarto ab hinc anno proscriptus ex ea fuit Christus, una cum suis fidelibus 
ministris tandem aliąuando restituatur. An autem ego talia petendo, pri- 
vatis meis rationibus provisum cupio et non potius totius Eeipub. Christła- 
nae saluti? lam inde a sexcenti3 et amplius annis in civitate Cracoven- 
si non alius, quam patrum nostrorum Deus Christus in templis sibi dica- 
tis colebatur; antę paucos annos datus est etiam locus Antichristis in ea 
domo, quae dicitur Ącenrus (et est revera malorum omnium Acenrus), ut 
in ea, qui cum caeteris piis nollet Christum, cum impiis illius perduellibus 
adoraret Antichristum. Nunc ego pęto, et a Christiano Regę pęto, ut in 
oppido suo Elbingensi concedat etiam locum Christo, quandoquidem om- 
nia sunt occupata per Antłchristos, in quo debitus illi cultus praestetur; 
neque novi quicquam pęto, sed quod nuper adeo per summum sacrile- 
gium ereptum est Christianis templum, ut id restituatur supplex oro, quo 
liceat in illo rem divinam Christiano ritu facere et purum Dei verbum 
praedicare; ut cuius rei liberam potestatem facit Christianis etiam Turca- 
rum tyrannus apud populos sibi subiectos, ne velint Elbingenses Burgima- 
gistri prohibere, quominus in Begia civitate Christum aperte confiteri et 
qui debetur cultus ei praestare liceat. Audio quo'sdam dicentes, quod per- 
turbatior sit Prussiae stratus, quam ut id hoc tempore, quamvis maxime 
cupiat Regia M-tas, facere possit. Sed unde nunc status illius tam pertur- 
batus? Non aliunde certę, quam quod Reg. M-ti persuasum fuit conser- 
vari posse Rempub. non conservatis prius ecclesiis; ut non Regnum Dei 
primum quaereretur, verum et caetera quaedam, quae Deus adiecturum so 
promisit his, qui primum . Regnum Dei quae8ivissent. Quid petitum est ab 
haereticis, quod non statim illis concessum fuerit? Num ea re sunt ad 
officium sanitatemque revocati? Nihil minus; quin quo plura sunt illis con- 
cessa, hoc facti sunt contumaciores et ad omnia audenda proiectiores, cum 
praesertim viderent a solo Diabolo sibi metuere eos, qui cum potestate 'f er- 
santur, omni Dei timore propemodum abiecto. Pro dolor, omnia metuimus 
praeter Deum; quem si metueremus, nihil eorum, quae sola metuimus, me- 
tueremus, quin ipsi potius metueremur, et qui pot^stati debetur timor et 
honor, cum animadverterent subiecti populi, qua sit illa religione, quo Dei 
timore praedita, omnem quem debent illi timorem; omnem honorem et re- 
yerentiam praestarent. Sed est illud verissim,e dictum: Deum non invoca- 
verunt, ideo trepidayerunt timore, ubi non erat timor *); etiam a folii strepi- 
tu nobis metuimus. Quod si yera fide Deum invocaremus, si quem debe- 
raus timorem et honorem illi tribueremus, si quam oportet fiduciam in 
illius praesidio coUocarimus, facesseret statim omnis timor humanus et fe- 
Hcius nobis cederent omnia. Nunc solum Diabolum perhorrescere vide- 
mur et ruiturum esse coelum existimamus, si vel minima in re volunta- 



Digitized by 



Google 



262 

tein eius oftenderimus. Faciamus .periculum, incipiamus aliąuando timere 
Deum; non solum non trepidabimns timore, ubi timor non est, verum etiam 
praestabit hoc pro sua misericordia Deus, ut qui debetur ei timor et ho- 
nor, eo legittima potestas non fraudetur. Cum esset Marieburgi Reg. M-tas 
anno proximo superiore, deque Gedanensi cmtate oppugnanda deliberatio- 
nem susciperet, venisse quosdam ad eam Elbingenses mihi scriptum est, 
qui quod erat officii sui praestarent suamque debitam fidem et subiectio- 
nem illi deferrent; cum autem instaret, qui tum praesens fortassis aderat, 
R. D-nus Martinus Cromerus Coadiutor meus, ut quae fuerunt Episcopo 
per sammam iniuriam erepta templa restituerentur, ac ut id facerent Reg. 
M-tas horteretur, assensi feruntur, dummodo nuUus in eis locus daretur 
his, qui sunt de societate Jesu. Ego vero, quandoquidem eo res perducta 
est, simul ut a diabolo magis quam a Deo nobis metuere coepimus, ut le- 
ges subditi Regi suo ferant, non eram conditionem hanc reiecturus, mo- 
do Ohristianos in eo templo sacerdotes locare et ovium curam eis manda- 
re liceret. Sed nescio quomodo, simul ut excessit ex Aula Coadiutor me- 
us, mutata sunt omnia, et quae non dubia spes ostensa nobis fuBrat, ea 
frustrati sumus. Iterum atque iterum a D-ne Yestra pęto, quam in spem 
semel vocati faimus, det operam, ut ad rem ea conferantur, cum praeser- 
tim qui princeps est haereticorum in patria nostra, sententiam hanc Reg. 
M-tis aprobasse, meos etiam haedos, qui tum aderant, ut acquiescerent in 
ea, cohortatus fuisse dicatur. Cautum fuit Regni constitutionibus interre- 
gno durante, ne quid vel a Christianis vel e Lutheranis per vim ageretur 
in causa religionis, neve quis in alterutrius partis templa irrumperet, aut 
ministros eorum offenderet. Cur ea constitutio non valet in causa mea 
vel ipsius Christi potius? Ausi fuerunt scholares Cracovienses nescio quid ') 
in illam Sathanae synagogam, quae Oracoviae fuit exaedificata; num hoc 
impune tulerunt? an capitis supplicium de quibusdam, ut mihi renunciatum 
est,* insontibns, non fuit sumptum, quod Sathanae ministros attingere non 
fuerint veriti? At Elbingenses Burgimagistri non ex sua, sed e Regia civi- 
tate fideles puri verbi Dei ministros ab Episcopo constitutos, per summam 
ignominiam lictoribus comitatos eiecerunt et non modo ferunt hoc impu- 
ne, verum etiam ut spoliati restituerentur in locum suum, in hunc usque 
diem fiustra fuit ab Episcopo laboralum. Itane melior est conditio chri- 
stianorum sub Turcarum tyranno, ubi ritu chrisłiano christiani Christum 
aperte nullo prorsus impedimento colunt, quam sub istis Elbingensibus 
Burgimagistris, apud quos omnia templa sunt per Antichristi ministros 
occupata, nec obtineri potest locus, ubi Christus caput suum reclinet? 
Quaeso D-nem Yestram, qualia sint haec, quamque minime ferenda 
a christiano, catholico et orthodoxo Regę secum diligentius expendat. 



Digitized by 



Google 



263 

Quad si non potest hoc impetrari, ut cum subiecto sibi populo pro im- 
perio Reg. M-tas agat in causa Christi, saltem agat precario, et quoquo- 
modo perficiat, ut vel unum mihi saltem Parochiale templum *) restituatur, 
Sat scio, si serio M-tas illius id velle se declaraverit, quod facile sunt ac- 
quieturi, cum praesertim ego non impediam, quando quidem contra torren- 
tem niti parum prudentis est, quominus habeat sua nihilominus Antichri- 
stus profana fana, in quibus non sacra fiant, sed sacrilegia patrentur. Omnes 
habebit M-tas Reg. consiliorum suorum progressus feliciores, si de restitu- 
eundo Christo cultu suo in oppido Elbingensi dignam Regę Christiano co- 
gisationem susceperit. Ego vero D-ni Yestrae debebo plurimum, si 
uerit hoc opera illius perfectum, n3qiie dubito, modo nervos suos adhibeat, 
quin facile sit, quod a me petitur, confectura. Nec est quidquam, quod 
hoc tempore mihi gratius facere possit. Nam cum non deesse dicantur 
adhuc Elbingae pii quidam homines, qui cuperent in ea Civitate Christia- 
nam religionem restitutam, saltem illarum animaram saluti pro eo, ut offi- 
cium meum postulat, consultum cuperem. Ad divinam quoque gratiam 
promerendam plurimum ea res Mag. Dni Yestrae pertineret, si suam opem 
et operam inhactam pia causa mihi navaret. Quod reliquum est etc. 

») 28 IX isyS. Op. Stan. Hosii //, sfr, 442, por. A. Eichom, St. HobIos Maiiiz 1854, 
str, 480. *) Psalm 52, *) Por, W. Sobieski, Nienawiść wyznaniowa, Warszawa 1902 sir, 
^9^33' *) Kbiaół s, Mikołaja, 



248. Jan Krzy8zt.Drohojow8ki,8ekr. król. do Zamoyskiego. Przemyśl, 28 IX 1578 

Kro' I tęskni za Zamoyskim^ bez którego rady sobie nikt dać nie można. Spotka 
się z nim w Jarosławiu. Bekiesz się poleca, 

Bihl. Ord, Zamoy, PL 5/ Nr. 2. Oryginał własnoręczny z adresem: Wnema a mnie Mczi- 
wemu Pana i Dobrodzieiowi JM. Panu Kanclerzowi Koronnemu etc. do rank. 

Zalieciwszy nanisze sluzby etc. 

Jadącego tam JM. Pana Grafa przes listu swego puscicem do WM. 
m. m. p. nie chciał, oznajmuiąc WM. o byciu sam w Przemysliu Króla 
JM., który pilnie sie o tym pytał, ieslim czo o WM. słyszał albo wiedział, 
gdysz on na troye pisanie *) swe ku WM. żadnego odpisu od WM. do tych 
czasów mieć nie mogl. Powiedziałem ia, zem s świeżego pisania WM. m. 
m. p. y o dobrym zdrowiu WM. wiedział y o tym, że podobno w Jarosła- 
wiu 8 Królem JM. wydziec sie WM. będziesz raczył. Był tego wdzięczen 
EIrol JM., to przyłożywszy, ze vel innitiar iako WM. ulterius nobiscum 



Digitized by 



Google 



SG4 

trahemus. Sam około Króla wielky nierząd wydze. Wszyscy rozkazuią, 
nikt nie słucha. Kroi JM. sam Pany sadza, posly odprawuie, w radzie 
proponuie, zda mi sie, ze go s tym wszystkiem teszno a daley ieszcze bę- 
dzie teszniey. O czym wieczy, s WM. m. m. p. y Dobrodzieiem się zie- 
chawszy we czwartek dalj Pan Bog, którego dnia Kroi JM. w Jarosławiu 
byc umyślił. Pan Bekesz piłnie prosy, abym w liście swym służb iego 
WM. m. m. p. załuie nie zaniechał, łdiory sam imię WM. często wspomi- 
naiąc, tego barzo załuie, s namy pospołu, ze sam na WM. naszego m. p. 
i Dobrodzieia patrząc nie możemy. Zaczym ia sam siebie i służby swe 
do Mcziwej laski WM. mego mcziwego Pana załecaiąc pilnie proszę, abym 
s zwykłey łaski y miłości opussczon nie był. Dan s Przemyszła 28 Sep- 
tombris Anno 1578. 

WM. swego m. p. powolny sługą i życzliwy kusen') Jan Krzysztoff 
Droiowski ssst. 

») Por, Nr, 246. 

•) i X 1578 pisze podobmei x, Jan Piotrowski do Opalińskiego^ marszałka w, kor,: Poseł 
wołoski - - dziś odprawion będzie. Matko Boża! tti nie wiemy co rzec bez p. Kanclerza, onegdaj 
gdy miał audyencyę ten poseł, po węgiersku sprawował poselstwo, tłumacza nie było, Król mu 
odpowiadał sam po węgiersku, i potem gdy poseł uszedł, sam Król Panom referował to, z ozem 
przyjechał. Miły Boże! by ale był co rychlej p. Kanclerz, nie przeminą się pacholęta z dwo- 
ru do niego, jako list albo negotium jakie przypadnie, to wnet po consilio do niego, jako od- 
pisać {tolf. X. Polkowski, Sprawy wojen. Stef. Bator. 146), o4em desiderium »a hetmanem tci 
ibidem 148, 

') Niewiadomo, jakie pokrewieństwo łączyło Drohoj. z Zamoyskim, Był on bratem Jana 
Tomasza y starosty przcmys, {por. Nr, 217), 



249. Król Stefan do Zamoyskiego. Przemyśl, 29 IX 1578. 

C/ice go spotkać w Jarosławiu^ gdzie odprawi Wi§nio7vieckicgo^ 

starostę czerkas, 

Bibl. Ord, Zamoy, pi, i6f Nr, c. Oryginał z podpisem własnoręcznym, pieczęcią małą 
i adresem Z7vykłym. 

Stephanus Dei gratia Rex Poloniae etc. 

Mag. syncero nobis dilecte. 

Etsi non ita pridem Sync. Yestram cerfciorem de adventu nostro Ja- 
roslayiam feceramus, tamen minima praetermittendum putavimus, quin ite- 
mm Sync. Yestrae perscriberemus, nos die Jovis proximo Jaroslaviam ven- 
turos esso. Quare postulamus, ut Sync. Yestra ad eum diem ibi quoque 
adsit, nam Capitanei Cerkasiensi expeditionem in enm locum distulimus. 



Digitized by 



Google 



265 

Sync. Vestram bene valere cupimus. Datum Praeinislii XXIX Septembris 
Anno Dorami MDLXXVIII Regni vero nostri Anno tertio 

Steplianus Rex spt. 

*) Michał Wiśniowieckt, Mowa tu o ustanowieniu go hetmanem nad kozakami na wojną 
moskiewską. Por, x, Polkowpki, Sprawy woj. Stef. Bator. r44—5' i Janicki, Akty do Stef. 
Bator. JJ7. 



250. J. Borukowski, podkanclerzy kor. do Zamoyskiego. Przemyśl 29 IX 1578. 

Rozrażewski wyjechał jtiź do Prus. Upominku Berzewiczowi nie odesłano. 
Król czeka Zamoyskiego w Jarosławiu, gdzie odpra7vi WiśniowieckiegOy star. 
Czerkas, i Sieniaws kiego hetmana, Łobzowiecki wrócił z odpowiedzią sułiana 
i Maehmelbc^szy, Wojewoda wołoski skarży się 7ia kozaków^ którzy chcą tam 
wtargnąć z Konstantym, Posyła Nr, 242 i 244, 

Bihl, Ord, Zamoy. pi. 42 ^ Nr, /. Oryginał własnoręczny z pieczątką i adresem zwykłym. 
Druk. L. Hormuzaki, Dociiniente privitcare la Istoria Bomanilor. Snpleraentul //. Vol, I, 
i $10— 1608^ str, 287, 

Mcziwy Panie Canczlerzu, Panie a Dobrodzieiu moi. 
Uprzeime y ziczliwo slusbi me w laskę WM. mego Mciwego Pana etc, 
Dziss dopiero oddane ssa listhi WM. Kroliowi JM. y mnie tesz, 
8 ktoremi yednak nicz sie nie omieskalo okrom thego, iss yuss Pan 
Rozrażewski wyachal do Prus, a o P. Piętrze Bathorem y o zadnem ynem 
nie mogłem się dowiedziecz, aby tham yachacz miał. Przetho nie posiał 
sie upominek tłien na weselie P. Berzewicza ^), ktoris WM. poslacz raczil. 
Jakoss nie sginie then u WM. Panu Berzewiczowi, może mu sie oddać, 
kiedy przyedzie. Tlien kubek, ktori WM. posiał, yest yescze przi themze 
komorniku, przess ktoregoss go WM. posiał, y bendzie ass dotąd, ass WM. 
ku nam prziyacliacz bendziesz raczil, albo go każe do siebie wziacz, yesli- 
by go on dobrze chowacz nie mógł. Kroi JM. proszi, aby WM. pew- 
nie do Jarosławia prziyachacz raczil, yakosz y sam o tho ku WM. pisze*) 
y dawa znacz WM., ze tham we czwartek przisly bendzie odprawa Pana 
Starosti Cerkaskiego % A boye sie, ze y Pana Hhethmanowa *) tham sie 
odlezecz mussa, y dla thego posyłam WM. przepisszi scriptow thich, które 
podali około othprawi swei, aby WM. przeczitawsszi ye, mogl wczass 
y Yolniei dełiberowacz, yakoby othprawieni bycz mogli. I<łObsszowieczki 
wrocził sie s Thurek, prziniosl listhi od Czessarza y Mechmethbassze y od 
woiewodi Wołoskiego. Na thich łiscziech od Czessarza y Mechmethbassze ni- 



Digitized by 



Google 



266 

mass nicz ynsszego, yedno odpisuya na listhi przess Lobzowieczkiego po- 
siane, wdzięcznie ąuidem przymuyacz tho, czo sie yem ku mysszly dzieye od 
nass; alie tesz dawayą snacz morę suo solito, ze czierzpiecz wieczei nie mo- 
gą, yesli sie yescze yakie burdy w tich Wolosszeh dziacz bendą. Jakoss 
y therass tham snacz znowu zaczinalo sie czoss, kiedi koinornik then byl 
Wolosszech, około czego y sam Woiewoda Kroliowi JM. pissał, oznaimu- 
yacz, ze mu przisla pewna nowyna, yss kozaczi z Constantem *) ssą u Pro- 
bitego ^), sbirayacz sie y dawayacz gloss o sobie, że bess żadnego omieska- 
nia do ziemie yego wtargnącz chczą. Czo tesz y przess Woloszina thego, 
ktori thu na Krolia JM. czekał, pissal y wskazał, ze yesli the naiasdi z Ko- 
rony nie ustaną, on Woiewocztwo pusczi a Thurczi osieda ono etc. S pil- 
nosczia prosszi, aby tho lotrostwo Kroi JM. pohamował y nieprzespieczeń- 
stwa them zabiegał. Jakoss Kroi JM. żarass p isacz roskazal do Pana Heth- 
mana % aby byl yachał do lyudzi thamtich zluzebnich, alie woliał thu do 
nass prziyachacz. Posyłam WM. listhy dwa, yeden od x. Podoskiego *), 
a drugi od P. Słostowskie'go ^). Inego na then czass nicz wdeczei, tiłko pro- 
szę, aby WM. m. m. panem bycz raczil. Dan z Przemisłia w dniu s. Mi- 
chała 1578. 

WM. m. m. p. ziczliwi y uprzeimy służebnik Jan Borukowski, Pod- 
kancłerzy Coronny. 

*j Kanclerza siedmiogrodzkiego z Wojanowską^ por. x. Polkowski, Sprawy wojen, Stef. 
Bator, //tf . •) Por, Nr, 24g, •) Jaka to była odprawa^ por. Nr, ź4c, uw, t, 

*) Hetman Mikołaj Sieniawski, 

y Konstanty Łakusta Wołoszyn^ por, Janicki, Akta do Stef. Bator. 394 i ssqq, 

^^ „Uroczysko Probite u Bohu", Paprocki, Herby rycer. 1584 str. log, 

^) Mik. Wieniawskiego 30 VIII 1578, Por, Janicki, 1. c. 2H. 

•) Nr, 242, ^) 244, 



251. Król Stefan do Zamoyskiego. Przemyśl, 1 X 1578. 

Zgadza się na uwagi o monecie (por. Nr, 245), Wyrusza jut zŁąd 
a obroną Rusi powierzy w czasie swej nieobecytości hełm. Mik, Sieniaw- 
skiemu i Mich, Wiśniowieckiemu, Jutro w Jarosławiu pomówi z nim i o in- 
nych sprawach. 

Bill, Ord, Zamoy, pi, i6^ Nr, lo. Oryginał z podpisem i dopiskiem własnoręcznym^ //>• 
czącią małą i adresem zwykłym. 

Stephanus Dei gralia Rex Połoniao etc. 

Mag. sincere nobis diłecte. Placet nobis consilium Sine. Yestrae, qnod 
nobis de re monetaria aliisąue in negociis porscripsit. Porro non exi- 



Digitized by 



Google 



. 267 

stimamus diutius nobis in his partibus immorandum esse nec Constantini '), 
nec alia de causa; si quidem ea expectatio et mora requireret ad detinen- 
dum nos in his oris ultra unius septimanae spatium, ubi per id tempus hae- 
rere debeamus, non videmus. Propositum itaąue nostrum est iter csonsti- 
tutum continuare; provisionem vero tranquillitatis istius Provinciao in no- 
stra absentia cumconsilio Sine. Vestra^, quod cras Jaroslaviae ex Sine. Ve- 
strae intelligere eupimus, Mag. Castellano Cameneeensi Campiduetori nostro 
et Capitaneo Czerkasziensi coniunctim demandabimas. Bene valeat Sine. Ve- 
stra. DatumPramisliae die prima monsis Octobris Anno Domini MDLXXVin 
Regni vero nostri anno tertio. 

Ac simul de aliis ingruentibus negociis conferemus. 

Stephanus Rex spt. 

*) Por, Nr, 25iy uw. 5. 

252. Maciej Kłodziński do Zamoysiciego. Przemyśl, 1 X 1578. 

Usprawiedliwia się^ czemu tak późno oddał lisŁ królowi. Co rzekł król na 

list Zamoyskiego o nadanie Kłodzińskiemu prezenty na probostwo w Chodhi. 

O liście do Wołłowicza^ podkancL liicw. Jutro jedzie król do Jarosławia, 

Bibl, Ord, Zamoy, pi, 152^ Nr, U, Ory^nal własnoręczny z pieczątką i adresem zwykłym. 

Mezywi panye a dobrodzieiu moy. Szluzbi moie powolne do łaskiei 
WM. mego Mczywego pana pylnie zalyeczam etc. 

Po onich ddzach żadną myarą przebyez nyo mogłem thu, ass o dwu- 
dziesthej iednei godzynie z Zamehu, gdisz droga s podzywieniem zła, 
a dzyesyecz mył prawie Ruskich thu iesth, przetho prossę nye racz WM. 
za złe myecz, ze the lysthi nyorichlo do rąk WM. m. m. p. y dobrodzieia 
odsiłam. Zarass przyachawssi starałem sye z wielką pylnosczyą, abich 
mogl roskazanyu WM. wedlye powinnosczy moiey do sluzb WM. m. m. p. 
y dobrodzieia dosicz uczinycz, alye zaprawdę nye mogłem. Kroi JM. na 
przeiazdzkę iezdzył, ass v vieczor przyachał. JM. x. Podcanclyerzi odpo- 
cziwał po przepiczyu, gosczy wielye wezora myał u siebie. Wssakze zarasz 
skoro J. Kr. M. wroczycz sye racził, thedi zarass biłem u nyego y de mo- 
rę sluzbi WM. m. m. p. y dobrodzieia zalyeezywssi, J. Kr. M. oddałem 
lysth od WM.; ktori przeczithawssi odpowiedziecz my racził, ze: nemo de- 
inde sollicitat nos de isto sacerdotio,. aiunt esse adhuc vivum, qui nuntia- 
batur mortuus, videbimus, veniet D. Cancellarius tamen. The słowa bili 
iego. Myałem pogothowiu presen tacie, maiącz uffanye dobre, zebi J. Kj*. M., 
ponyewasz obieczacz bil raezil we Lwowie, podpissał ią, alye discessi alia 



Digitized by 



Google 



268 

fronte od J. Kr. M., bo chocz vivus, tedi-bi tho nye praeiudicowało iemu 
nyc2, gdibi podpissacz bił racził, owa czo sye zarasz nye skonczi. Za 
obiethnycza J. Kr. M. thedi diificile to aquiri posse wydze, iuss dobrze 
bilo we Lwowie dothrzecz. Wssakze ia iescze nye wąthpie w łascze WM. 
m. m. p. y dobrodzieia, ze zarass do J. Kr. M. przyachawssi, taką laskę 
my prziczyną svą do nyego pokazacz będzie racził, s skthorei ia, powol- 
ni sługa WM. m. m. p. y dobrodzieia będacz, contentowacz y cziesicz syę 
])ędę mógł; bo zaprawdę, m. m. p. a dobrodzieiu, bi mye z domu nye ra- 
thowaly prziaczyelie moi, tedi prozne moie myeskanye u dvoru. Czyągne sye, 
iako ieden da Pan Bog, uthczywie, ziczlywie słuzącz J. Kr. M., thakze 
WM. m. ra. p. y dobrodzieiowi, prosse, racz my WM. dopomocz, iakobich 
thą occasią iakiekolwiek opatrzenye mogl myecz, za czem bich snadniey 
y godniei mógł sluzicz WM. m. m. p. y dobrodzieiowj. O smierczy tego 
Yjęczei przed sye slichacz, nyss o zyczyu tego to Alexandra plyebana Odel- 
skiego ^), a thak bil-bich ąuietus, kiedi-bich presentacię myał podpyssaną 
y pyeczęthowaną na tho. JM. p. Troczkiemu «) nye oddałem lysthu iescze 
w thei rzeczi od WM., sthąd dalyeko a ąuapye sye odsiłacz to, podpy- 
ssawssi, popieczetoyawssi thak, iakoss WM. my racził roskazacz, m. m. p. 
y dobrodziei. Czo sye thu dzieie, J. M. x. Podcanczlyerzy WM. seroko 
opyssacz racził »), vyazd pevni iuthro sthąd J. Kr. M. do Jaroslavia. Zathem 
y powtore sluzbi moie do łaskiei WM. m. m. p. y dobrodzieia pokornie 
zalyeczam etc. Praemisliae, 1 Octobris Anno Domini MDLXXVIII. 

WM. m. m. p. y dobrodzieia sługa powolni Macziey Clodzynsky. *) 

*) Chodel^ miasteczko^ w dziś, pov, IttheU ') Kasztel,^ Eustachy Wołlcivicz^podkancL litiw, 
') Por, Nr, 2$3, ■*) Sekretarz w kancelaryi Zomoyskiego (Paprocki, Herby rycer.). 



253. J. Borukowskiy podkanclerzy koron, do Zamoyskiego. Przemyśl, 1 X 1578. 

Dostał dwa listy od Zamoyskiego, Nagli o przyjazd, O obopólnem pozwo- 
leniu otwierania sobie listów. Tatarom biatogrodzkim nie bardzo się udało 
70 Moskwie, O wizerunku królewskim. Dziękuje mu za względy dla pro/e- 

sora kolegium wileńskiego, 

Bibl, Ord. Zamoy. PI, 42, Nr, 2, Oryginał własnoręczny z pieczątką i adresem 
zwykłym, 

Mcziwy Panie Canczlerzu, moi mczlwy Panie. 

Uprzeimo y ziczliwo shisbi ete. 

Dwa listhi mi od WM. oddano, dnia wczoraiszego wieczór yeden, 



Digitized by 



Google 



269 

a dziss Ks. Kłodziński *) rano drugi. Dałem sprawo, dliaczego komorniczi 
nierichlo sie wroczili od WM. Nima Kroi JM. ani WM. ani komornikom 
za zle, gdyss WM. tho wsziczko nagrodziss prziyasdem swem, o ktori ito- 
ram atque iteram prosiem. Jutro dalibóg Kroi JM. stand wyiedzie do 
Jarosławia, o czimem yescze wczora rano dal znacz WM. A dziss sliachte 
tuteczna bendzie miał u siebie na czczi. WM. m. m. p. dziokuye, ze nicz 
nie obraza WM., zem listhi od P. Starosti Radzeyowskiego othfforzil *), a na- 
konecz, ze mi y yne othffieracz WM. facultatem dawacz racziss. Pocho- 
dzi tho wsziczko z osobnei a sczerei laski WM. przeciwko mnie, WM. tesz 
niech zawsdi bendzie wolno otffarzacz Kasde listhi me. Nowiny Tureczkie 
y nam sie thu samem nie podobayą. Alie czoss themu rzecz, kiedi thak 
chcze miecz swa wolia, a zuphalstwo nassze. Jednak them sie yescze cze- 
sszem, ze sie nicz około thego z Wołoch nie ponawia, telko tho mamy, 
czom wczora •) WM. pisał. Bialogroczczi Tatarzi slissze, ze w Moskwi nie 
barzo dobra pogodę mieli. Miał o them pissanie pan Starosta Czerkaski*). 
Jednak yescze za Nieprem ssą, mieli odwroth uczinicz. Sługi pana Sta- 
rosthi Radzieyowsłdego thu nimass, y owsszem nie wiem przess kogo listhi 
posłane, tiłko tho wiem, ze mi ie p. Piotrowski **) oddał. Mussze podobno 
umesłnie komornika z odpisszem do niego poslacz, a z Jarosławia yuss tho 
musszi uczinicz, przetho y effigiem *) Krolia JM. racz miecz WM. przi so- 
bie, która liepiei ze Kroi JM. ogłiada, nisłi posłana bendzie. O them, yesli 
Kroi JM. tih wiesczi o Constantinie ^) nie chcze tu czekacz, dam WM. 
znacz przess drugiego słuskę. Dziekuie WM. s piłnosczia, ze WM. tak ra- 
czisz bycz łaskaw na Collegium Wileńskie y koscziol boży w zatrzimawa- 
niu thego cznego y uczonego człowieka^). Posyłała sie WM. listhi wedle 
sdania WM. O zubrzetha ^ bende rad mowil s Krołiem JM. y posłie łisth 
WM. przess drugiego sluske. P. Woiewoda Sandomirski *) poruczil mi go- 
spodarstwo w Jarosławiu. Alie wie tho Bog, yako mu ssprostam. S tem 
powtore slnsbi me własne WM. m. m. p. piłnie załieczam. Dan z Przeme- 
slia 1 die Octobris 1578. 

WM. m. m. p. ziczliwy służebnik Jan Borukowski, Podkancłerzy Co- 
ronny. 

^) For, Nr. 252. «) O tern por. Nr. 245. *) Nr. 230. ^) Michał Wiiniowiecki, 

*') Sekretarz król. por, uw. Nr. 220, 248 j 270 *) Por. Nr. 254. •) Por. Nr. 250.^ uw. 5. 

') Zapewne mowa o Hiszpanie dr. Viannu5ie, o którym mowa w Nr. 2S5» 

») Por. Nr, 255. 9; /an Kostka. 



Digitized by 



Google 



270 

254. Rajcy Lwowscy do Zamoyskiego. Lwów, l X 1578. 

O portrecie królewskim przeznaczonym na talary, 

Bihl. Ord, Zamoy, PI. 33, AV. /. Oryginał z pieczątką i adresem zwykłym, 

Illustris et Mag. Domino, Domino et Patron© noster observandiissime. 

Promptissima studia et obsequia etc. 

Czo z nasego urzędu i starania byc mogło z W-nego P. Mcziwego 
pissaniem, Wny Mczlwy Panie, o wykontrifetowanio twarzy Krolia JM. 
na wybiianie talorow, czyniliśmy sam zarazem pilność wielką kolo thego. 
Yeno iz nam do tey rzeczy wyprawienia malarz nass ten, kthory Króla 
JM., gdy byc raczył u nass we Lwowie, odmalował, prze chorobę swą nie 
może pospiessyć, tedyśmy mu yednak zliczili y roskazali kilka dni na tho 
odlozyc, ażeby po woliey, iako nasnadniey y wlasniey byc może, in hac 
exprimenda effigie elaboraret wedlye formy y czyrklya, yakosmy mu od 
Wnego P. Mciwego oddali. A tak podyąl się yuz sam tey praczy. Telyo 
Mcziwy Panie, o kilka dni sio czekać poslanczowi Wnego P. M<5iwego, ktho- 
rego sie nam bawić nie godziło, ze też y sam od Wnego P. Mciwego tego 
zliczenia nie miał. Wssakze my nie omyeskamy tego, skoro wyrobi, Wnemu 
P. Mciwemu odesłać nassymi posłanczami, kthorzy te2 w tym czasie do 
Crakowa od nas wyechać maią. I stym sie łasce mcziwey Waszey^ 
Wielmoznosczi pilnie powtore zalieczamy. Datum Leopoli l-ma Octobris 
Anno Domini 1578. 

Illustris Mag. Yestrae perpetuo obsequentissimi Consules Civitatis Le- 
opoliensis. 



255. Zamoyski do M. K. Radziwiłła marsz. nadw. lit. Zamch, 2 X 1578. 

Cieszy się, że wrócił zdrowszy. Niech Albrecht Radzi7viii z werbowaniem roty 
wstrzyma się at do przybycia króla na Litioę, a przedtem niech przyjedzie na kon- 
wokacyę do Lublina. Posyła listy królewskie w spraicie zatrzymania Hiszpa- 
na dr. Vianna 7V kolegium wilcflskiem. Chce się z nim znosić. Listo żubrzęta po- 
śle dopiero jutro, 

Bihl, Raczyńskich w Poznaniu Ms. 80, Oryginał z podpisem własnoręczny m, pieczątką 1 ad' 
resem\ I Hus tri et Magnifico Domino Nicolao Ohristopłioro Radzi wil, Duci in OlicA et Nicswiess 
Marsalco Curiae Magni Ducatus Lilhuaniac Domino et afflni obserYandissimo. Druk. Nchriog, 
Kwartał, histor. i8go^ IVy str. 245 {z paru drobn, omyłkami). 



Digitized by 



Google 



271 

Jasnye Wielmożny Mcziwy panie. 

Zalieczam powinne i powolne sluzby me v laskę VM. m. m. p. a swagra. 

Cziesse sie niepomalu s tego, ze VM. z drogi swey aczensliwiesz sie 
wroczic raczil i ze wżdy nieczo, yako VM. pisacz raczisz, poliepsenia na 
zdrowiu swem czuyesz. Day Panie Boże, aby go prziby walo ym daliey them 
wyenczey ass do statecznego recuperowania, uprzeimie tego VM. od Pana 
Boga zicze y winszuyc. Tho my sye yenak do koncza nye podobało, zesz 
sie bel VM. w alchymisty ^) wdał, bo ych lieczenia bywaya nyebespieczne; 
zdało mi sie, ysz natura VM. młoda mogła morbum superare. Dzienko- 
wanya tłiakiego, yakie mi VM. za chenczi me czynicz racziss, nie belo po- 
trzeba; wyem, ozom ya powinien VM. nie yeno wzgłiendem tliego, ktorem 
z VM. wziął spowinowaczenia, alie zem y przedtem znał VM. sobie zawzdy 
miloscziwie łaskawem y chentłiwem. A thak, czobykołwiek yeno odcmnio 
przeciw VM. poscz mogło, słuszniem to powinien ząwsso czinicz y słuzicz 
VM. we wssem, yako memu Mcziwemu Panu y powinnemu. Czo sie do- 
tyczę wzienczia pieniedzi na poczeth albo rotłię yezdną przez JM. P. 01- 
bricłita ^), ya, gdy my o tern swem przedsiewzicncziu pan Ołbriclit znacz 
bel dal, zarasz, aby mu czo na mnie nie schodziło, posłałem mu listy kró- 
lewskie, zęby te pieniądze dane mu beły; ale zdanie moye belo y teras 
yest takie, aby sie z tem nie squapiał, raczey zoby czekał, asz gdy sam J. 
Kr. M. obroczicz sie bendzie raczil do thamticli krayow, aby wiecz na on 
czas przed oczema panskiemy zawzdy bel y s tym, czoby za kroliewslde 
pieniądze wywiódł, y z tem, czoby ku temu swego osadził, bo przez oczu 
pansldich tłiem sie zabawiacz, yest nie JM., alie czyey ynszey condiciey, 
y accomodatius czoss bendzie, gdy wsitek apparat y dostatek na on sie 
czass zachowa; o czem żebym sie them lepiey z JM. namówił, radbych wi- 
dział, aby JM. na convocatiey w Liublinie J. Kr. M. sie pokazał y tham 
sie z nami o wsitkiem them porozumiał, a interea ssie od stawienia thego 
pocztu zatrzymał, o czem thess i do samego J. Kr. M. pisse. O Doctora 
Piotra Yianna Hispana zda mi sie bydz słussna, czo VM. pissacz raczisz, 
bo iesli Kroi JM. z insich krayow o ludzi uczone sie stara ') y radby yo 
do Polsky prziwiodł, them wienczey sie godzi the, ktorzi tu sam, zatrzy- 
mawacz; a tak, aby sie zandosczi {s) VM. dosicz w tey mierze stało, ka- 
zawssy thu u sielńe w Zamchu, gdz'em sie na ten czass trochę naderwał, 
popisacz listy takowe, o yakie VM. pissesz, słałem s nyemy do Krolla JM. 
dłia podpissu y odszylam ye VM. Prosse przitem VM., mego M. Pana, 
abyss my VM. oznaymil, gdzie sie po the czassy zabawiać i w ktorich 
j mionach przemieszkiwacz VM. bendzies, abym sio mógł y przes listy 
o wsitkich rzeczach nassich porozumiewać, y iesłiby Idedy opportunitas sie 



Digitized by 



Google 



272 

trafiła, widzieć z VM. A zatym wmcziwa sie a powinna laskę VM., mego Mczi- 
wego pana y S wągra zalieczam. Dat. w Zamchu 2 oct. 1578. 

Listhu o zabrzetha nie possilam na then czass VM., bom nie bil u dworu; 
yutro dopiero wiiesdzam, a sthamthad nicz nie mieszkayancz prześlij go VM. 

VM. swego M. pana sługa i swager powolni J. Zamoiski. 

^) Snąć R. ta granicą uciekał się do tajemniczych leków, 
'\ Par, Nr. 23 6 ^ uw, 5. •) Por. Nr. 132. 



256. Nuncyusz Laureo do Zamoyskiego. Praga [1—4] X 1578. 

Zawsze pisząc do króla pisze i do Zavioyskiego. Następcy swemu Cali- 
garcmu doniósł o układach z cesarzem^ jedzie stąd do swej dyecezyi i Rzymu. 

BibL Narodowa w Paryiu. fonds latin, Ms. 6063^ (colL Faur), tom III, fol. 455. Ko- 
pia L J^olZ. xvii w. 

Illastris et Magnifice Domino. 

Nuaąuam ad Reg. M-tem meas litteras venire patior, quin al teras 
fUmi ad D-nem Yestram Mag.; tanti enim facio singularem D-nis Yestrae 
Mag. i)robitatem, pietatem caeterąsąuo praeclaras virtutes, ut meo muncri 
f|ł"ei^se yidear, nisi meis in se perpotuum stadium saltem litteris significa- 
rem; iiccedit eo non obscurus Mag. D-nis Yestrae erga me amor, qui me 
ilriAi. D-ni Yestrae ita coniunxit, ut tum Yoluptatem maximam capiam, 
cum iid se scribo. Quae hic cum Imperatore de concordiae negocio egi, 
de oninibus R-mnm successorem meum certiorem facio, quo is susceptas 
pro iiitmere suo coniunctionis rationes curet ad optatum finem perducen- 
i las. Hinc Ecclesiam meam ^), *inde Romam iter instituam, ibi atque ubi- 
vis loronim fuero, in amplificanda D-nis Yestrae Mag. existimatione et di- 
gui tutti' constans meique similis semper sum futurus. Quod superest, opto 
D-iiuju Yestram Mag. diu valere felicem. Datum Pragae^) Octobr. 
MDLXXVIL 

Ulustris et Mag. D-nis Yestrąe studiosissimus et deditissimus Yincen- 
!hit?i Liureus Episoopus Montisregalis Nuncius Apostolicus. 

* ) w Mondovi. 

') Z Pragi odjechał Laureo 4 X {por. Wierzbowski, V. Laureo, Var80vie 1887, słr. 722)^ 
stifł'/ft ił\ł. mógł być napisany miedzy 1 a 4 X, 



Digitized by 



Google 



273 

257. Zamoyski do Opalińskiego, marszałka w. koronnego. Pilzno, 6 X 1578. 

Król chce^ by Opaliński pospieszył zaraz do Krakowa *). Prosi Zamoyskie by 
mu przywiózł dzwonki sokole franciiskicy jako łct talerze od złotnika Gla- 

zera (por. Nr, 226). 

Druk. X. Pulkowdki, Sprawy wojen. Stef. Batorego. Kraków 1887, sir. 147, il/y. B/ól 
Kórnickiej, 2'jg II IS3, /. <?', którego dziś tam brak, 

*) O tern objaśnia^ powołując się na niniejsza,* list x. J. Piotrowski w liście tio Opalińskiego^ 
ibidem str, 147, 



258. Zamoyski do K. Radziwiłła, łietm. pol. i podczasz. Niepołomice, 12 X 1578. 

- - Spravi VM., w ktoriehes sam VM. sluge swego p. Thiminskiego /^j'/*??/, 
odprawili sie vedlie potrzebi, y yako prawo nasze dopusczilo. Oczemwsist- 
kiem dostateczną sprawę od p. Thimienskiego miecz VM. bendzies. — 

Archiwum xx\ Radziwiłłów w Nieświetu, Teka 307. Oryginał z podpisem własnoręcznym^ 
pieczątką i adresem twykłym, a przy nim dopiskiem inną ręką: „Od JM. p. Zamojskiego praM38 
p. Tymińskiego do Solca. Anno 78, octobris 16.'* 



259. Henryk III, król francuski do Zamoyskiego. Ollainyille, 28 X 1578. 
Poleca Stanisława Czarnkowskiego na koadititoryę gnieźftieńską, 

BibL narodowa w Paryiu Ais. fonds latin 6063 (Coli. Faur.). t. IIL^ /. 456, Kopia 
z pocz. XVII w, z nagłówkiem: Hcnricus Gallianim rex ad Dorainum cancellariuni rogni. 

Henricus Dei gratia Francorurn et Polonorum, rex Magnus Dux Li- 
thuaniae. 

Magnifice, sincere Nobis dilecte. 

Magna et praeolara merita clarissimae Czamkoviorum familiae erga 
Ser-mos praedecessores nostros atque adeo in universam Rempublicam Po- 
lonam semper ex8titis8e, Sine. Tuam minime nesciam esse ezistimamus. 
Nobis qnidem Mag. sincere nobis dilectus Stanislaus Sandivogius, in ea fa- 
milia natus, tum praeclaris animi dotibus, tum eximia et singulari erga 
Nos fide semper abunde satisfecit. Eo fit, nt Ser-mi Sigismundi Augusti, 
praedecessoris nostri, de ipso iudicium libenter amplexi et sequuti simus, 



Archiwum Jiu» Zamoyskiego. IB 



Digitized by 



Google 



274 

a quo hic ipse Saiidivogius cohonestatus est coadiutoria archiepiscopatus 
Gnesnensis. Td quod cum prudenter a rege sapientissimo factum, non fa- 
vori aut gratiao datum, sed virtuti magnisąue meritis tributum esse ani- 
madverteremus. Nos quoque eam dignitatem a tali tantoque viro obtineri 
omnino aequum esse iudicavimus, quam ad rem diploma nostrum conscri- 
bi iussimus, quo diplomate hunc ipsum Stanislaum, coadiutorem praefati 
Archiepiscopatus denuo, quantum opus esset, creavimus atque adeo Gne- 
snensem Archiepiscopum designavimus. Nunc vero ad Nos est per/atum 
haec ab iis in dubium vocari, quorum haec sola curatio est, ut et nostrum 
et praefati praedecessoris nostri beneficium et iudicium R-mi in Christo 
Patris sincere Nobis dilecti lacobi Uchańsky, raodemi archiepiscopi, qui 
hunc Sandivogium grayissimis adductus rationibus suura coadiutorem in 
00, quem diximus, Archiepiscopatu declaravit, suis artibus eludere non vere- 
ant in eoque toti sint, ut paefati Ser-mi praedecessoris nostri (quod ad 
hanc rem attinet) ac nostra praecipue rescindantur acta; qui tamen non 
vident se suorum regum dignitati ac proinde Reipub. istius securitati, ac 
postremo sibi parum consulere, qui regum legitimorum acta ita pro nihilo 
sibi ezistimant esse habenda, quasi vero ii Nos non simus, qui praestare 
possimus, ut ipsos huius livoris aliquando fortasse poeniteat. Haec res do- 
dit Nobis causam harum litterarum, quibus Sine. Tuam vehementer etiam 
atque etiam rogamns, ut, si quid pristinae erga Nos observantiae in ipsa 
(uti^speramus) etiam nunc residet, hoc negotium non modo non impe- 
diat*), sed suo favore, auxilio, consilio et ope promoveat ipsumque Stani- 
slaum Sandivogium a Czarnków, hominem multis de causis Nobis charissi- 
mum, ita tuendum suscipiat, ut is nostram hauc commendationem non pa- 
rum apud Sine. Tuam pondus habuisse merito laetari possit. Qua in re 
si petitioni nostrae Sine. Tua satisfecerit et Sandivogium, qua re maxime 
potest, iuverit, rem sua persona eoque, quem isthic obtinet, loco Sine. Tua 
dignam Nobisque gratissimam fecerit idque adeo, ut nihil sit, quod ipsam 
tali re a Nobis expectąre nolimus. Bene valeat Sine. Tua. Datum OIIivi- 
cillae, die 28 octobris anno 1578. 

Henricus Rox m. p. 

*) że przeszkadzała por. Wierzbowski, Ucbansciana //, 346 i F, 631 uw. i. 



261. Zamoyski do K. Radziwiłła, hetmana poln. lit. Kraków, 28 X 1578. 

Mówił z królem 7v jego sprawie. Dobrze^ te jedzie Radziwiłł do Li- 
twy^ ho zagrata Łam nieprzyjaciel. Pieniądze za służbę wojskową obliczy mu 

podskarbi lit. Wawrz. Wojna, 

Digitized by VjOOQIC 



275 

Archiwum xx, Radziwiłłów w Nieświiiu, Teka 30'j. Oryginał z podpisem wiasttor^cznym^ 
pieczątką i adresem zwykłym, 

JW-ni mcziwi panie. Zalieczam powinne sluzbi me ełc. 
Mówiłem w rzeczach WM. thak, iakos mi pisacz WM. raczil, z J. Kr. M. 
Prawies WM. vedlie czassu uczinil, ze do Lithwi WM. jedzies, bo JM. 
pan woiewoda ^), pan ocziecz WM. daye znacz o niebespieczensthwie zie- 
mie Inflanczkiei y zamku Kiessi^). Około zaslnzonich WM. referuic się 
J. Kr. M. na pana podskarbiego, abi z WM. porachowanie uczinil, gdiss 
on wio y na yako wielio y za ktori ezass prziscz ma WM. placza. S thini 
sie lasczo powinnei WM. swego m. p. a svagra zalieczam. Datum w Cra- 
kowie 28 octobra 1578. 

WM. svego m. p. Syager i sługa J. Zamoiski sst. 

») mieński. 2; Por, Nr, 264 i 266, 



262. Adolf, ks. holsztyński do Zamoyskiego. Gottorf, b. m. [^ X 15^8], 

Cieszy się z jego przychylnościy łtćmaczy się z braków w liście do króla za- 

wwożonych. Posyła powtórnie list do króla o warunkach nadania mu 

w lenno Inflant, Poleca oddawcę listu, 

Bibt, narodowa w Paryiu Ms, fonda latin Nr. 6063, Coli. Faur. /. ///, /oł. 440, Kopia 
z pocz, XVII w, 

Adolphus dei gratia, haeres Regni Norvagiae etc, 
lU-me et Mag. Domine, arnice nobis singulariter colende. 
Superiore anno Dil-nis Yestrae litterae nobis exhibitao fuerunt, ex 
quibus singularem vestri animi erga nos propensionem benevoIontiamque 
cognovimus. Quod quidem nobis summae Yoluptati fuit, dum nobis hoc cer- 
to constare potuit opinione nostra non falsos nos fuisse, sed quae nobismet 
ipsis promiseramus, revera abunde nobis ox Yestrae Dii. litteris datum fu- 
isse, intelligere. Yestrae Dii. erga nos satis intellectum candorem atque sin- 
gularem affectionem gratissimo animo suscepimus eamque erga nos bene- 
Yolentiam amicissime agnovimus. Verum hoc małe nos affeoit, quod ex G-si 
ministri nostri Osvaldi GruUy a Grabov ad nos perlato scripto, tum etiam 
ex Yestrae Dii. ad illum datis litteris ^), quas nobis una submisit, intellexi- 
mus nostras litteras, cum ad Reg. Ser tem Poloniae tum ad Yestram Dii. 
datas, non ea, qua piane nobis persuasum habuimus, fide neque integre sed 
mancas^) in Ser-mi Regis aula Leopoli redditas fuisse. Quod quidem 
penes nos suspicione aliqua non caret. Ut autem suspicionem omnem 



Digitized by 



Google 



276 

quocumquo nomine haec indicere posset, apud Bog. Ser-tem extergereinus, ad 
eundem effectam, in quem nunc ad Yestram Dii. has denuo litteras no- 
stras, ad illius Reg. Ser-tem scripsimus, ne nobis aliud Sua Reg. Ser-las 
imputare dignetur, quani praeter nostram opinionem et expectationem il- 
lam litterarum mancam, ut praefatum est, redditionem evenisse. Quod ut 
Vestra Dii. apud suam Reg. Ser-tem pro sua prudentia, nobisque commen- 
datissima bonitate excusare dignetur, etiam atque etiam rogamus. Caete- 
rum negotii nostri apud Reg. Ser-tem expediendi rerumcue nostrarum ra- 
tiones intelliget Vestra Dii. ex scripto ad Reg. Ser-tem destinato, non solum 
priore, tum ex nostris replicationibus ad Suae Reg. Ser-tis declarationem 
super investitura de Ducatu Transduneano, sed etiam ex his litteris, quao 
nunc coram hic minister noster perfert. Quorum scriptorum nostrum Ve- 
stra Dii. exempla litteris hisce adiuncta inveniet. Harum rerum oninium 
is est scopus, an Reg. Ser-tas inclinet ad hoc, ut nos de Ducatu Transdu- 
neano investire velit ad formam, ut in nostris officiosis replicationibus con- 
tinetur. Causam nostrorum postulatorum Sua Reg. Ser-tas ex prioribus 
nostris scriptis intellexit, nimirum nobis cordi esse afflictissimis Livoniae 
rebus, quae hactenus totius christiani orbis ignominio neglectae fuerunt 
auspice Sua Reg. Ser-te suppetias ferre uti vicinus utrisque littoribus ma- 
ris Balthici Princeps, dummodo saltem ea inter Ser-mum Regem et nos res 
tanti momenti in consultationem deducatur et concludatur, quo perfectum 
et constans institutum tuendae eius provinciae ineatur atque Reg. Ser-tas 
proponat conditiones infeudątionis eąs, quae nobis ferendae sint et penes 
qaąs nobis integrum esse possit tueri et defendere ab immanissimo et po- 
tentissimo hoste partes susceptas. Id certę sua Reg. Sertas aequo animo 
suscipiet, dum intelliget nos nihil vagi affectari, sed in Suae Reg. Ser-tis 
regnique sui honorem et emolumentum certis rebus iuncti (!) velle. Quod 
quidem omnino perpendere necessarium est, si Vestra Dii. consideret vą- 
stitatem terrąe, munitiones ruinis deformes et necessario reparandas et quae 
praeterea in iis locis firma ferma sunt annihilata et desperata. Quod si 
Vestra Dii. exactam harum rerum rationem aequis oculis (ut speramus) in- 
tueatur, dubii nihil apud nos relinquitur Vestram Dii. intellecturam sine 
urbe Rigensi, Dunamundo reliquisque praesidiariis arcibus ad flumen Du- 
nam sitis nihil firmi praesidii contra Moschos superesse, maxime cum ad- 
huc Mości castella praesidiaria quedam haud exiqua ad Dunam occupave- 
rint et adhuc teneant; quapropter non solum defendendis finibus, sed etiam 
profligandis hostibus ex illis, quas adhuc tenent, arcibus ac praesidiis ope- 
ra et impendio necessitas nobis vellet incumbere. Deinde Vestra Dii. nostra 
spe, qua falcimus, habitura est rationem, terrae tam dosolatae, ubi omnes 
pagi et praesidia exusta, coloni in miseram servitutem deducti, neque se- 



Digitized by 



Google 



2t? 

getes, neque pecora, sed ubivis saltem calamitosa solitudo et vastitas appa- 
reat. Quamobrem in recompensationem infeudationis merito incertis ad- 
huc eventibus, quid de Mosco expectanduin sit, Reg. Ser-tas ad aeąuitatem 
eius recompensationis respectum habere non gravabitur. Nos certe ut Reg. 
Ser-ti sumus addictissirai, łta Suae Ser-ti ex facultatibus nostris, si actio- 
nes oonyenientes praecedant conficianturque, libenter erogabimus aequa et 
rebus his convenientia et illud etiam nobis curae erit, ne, sicut ex anteac- 
tis Livonicis rebus nobis constat, inani levique consilio aliquid temere ac- 
tum deperditumque fuisse intelligi possit. Vestrą Dii. quam patriae provin- 
ciarum adiunctarum bono devinctam novimus, promittat sibi vigore hąrum 
litterarum nostrarum, si hae res Deo largiente ad effectum perducantur, 
nos illi futuros gratissimos, uti etiam Dii. Vestra ex praesente nuntio no- 
stro, qiii has litteras nostras reddit, uberius intelliget. Yestram Dii. Deo 
Optimo Maximo ad omnes prosperos successus et incolumitatem commen- 
damus. Datae in Arce nostra Gottorpio Anno Domini MDLXXVIII. 

Adolfus Holstein. 



^) Okazał sjc brak deklaracyi na lenno Inflanty jak donosi list Oswalda z Grabowa do 
sfróla z Buska 24 JX isyS (Janicki, Akta do Sfef. Bator. 351). Mniej więcej równocześnie 
z owym listem do króla (w nim bowiem pisze ^ że ks. Ado l/d o ten brak deklaracyi pro necessitate 
cius admonui) napisał Oswald list {nieznany) do ks. Adolfa^ a ten na skutek tego dopiero listu 
wysłał list niniejszy] nie wcześniej zatem jak X 1578, 



263. Gdańszczanie do Zamoyskiego. Gdańsk, i^^S XI G 

Nie mogą słać ibota do Rewia, \ 

Arch, państw, w Gdańsku, Liber missivarum ^XViI^ J/' /• 'SS<^ — ^sóa z nagłówkiem 
D łinino canccllario loanni Zamoiski, O Novcmb. 

Magnifice ac generose domine etc. 

Scripsit non i ta pridem ad nos Reg. M-tas, d-nus noster dementissi- 
mus, litteras \), quibusa horttur, ut inter nos civosque nostros rationes re- 
periremus, quibus centum lastae frumenti in hac civitate colligerentur, 
quae Revaliensibus nunc in augusto constitutis antę hanc hyemem trans- 
mitterentur. Recepit itidem benignissime se vel frumento simili vel cine- 
re vel mercibus silvestribus vel alia quacumque ratione, quo commodius 
visura fuerit, nobis clementissime satisfacturam. Qua i a ro nihil magis 
cuperemus, quam et Reg. M-ti, d-no nostro clementissimo, fidem et debi- 



Digitized by 



Google 



278 

tum gratificandi studium probare et civitati sociae prompta manu suppe- 
tias ferre, nisi qtiod eius rei conficiendae rationibus piane destitutos nos 
videamus. Etenim quantum apparet, non adeo magna nunc est penes hanc 
civitatem frumenti copia, tum autem quatenus aerarium publicum conti- 
nuis erogationibus exhaustum sit, Mag. D-tio Yestra prudenter intelligit, 
privatae vero civium facultates ut plurimum ita eonstitutae sunt, ut quili- 
bet suis ipse rebus sustinandis vix sufficiat. Neque desunt, qui ob prae- 
stita divo Sigismundo Augusto eiusdem generis obsequia in eas angustias 
se reda etos conqueruntur, ut qaantumvis velint et cupiant Reg. M-ti mo- 
rem gerere, rei tamen familiaris inopia prohibeantur. Quibus de causis ne- 
cessario nos apud Beg. M-tem nunc excusavimus, cum non voIuntas desit 
sed rei copia nos destituat. Ac proinde Mag. D-nem Yestram perquam re- 
yerenter rogamus, ut habita ratione praesentis penuriae excusationem no- 
stram apud Reg. M-tem pro saa auctoritate benigne adiuvet ac operam 
det, ut Reg. M-tas hac excu^atione nostra, quam necessitas nobis exprimit, 
non oflfendatur, sed Revaliensi civitati aliis quibusdam rationibus pro sua 
paterna benignitate clementissime prospicere dignetur. Faciet rem suae er- 
ga nos perpetuae benevolentiae raaxime convenientem, quam nos gratissi- 
mo vicissiin inserviendi studio promereri non disinemns. 

») z 18 X, druk, Janicki, Akta do pan. Stef. Bator. 339 « ssqq. Odpowiedź na to ró- 
wnoczesna z listem niniejszym^ ibidem 3sS; por. o Re^valczykcu:h^ Heiden.*»tein, Rer. Polon.'/2<y. h. 



264. Zamoyski do M. Radziwiłła, wojewody wileń. Kraków, 8 XI 1578. 

Król uradowany z zwycięstwa {Andrzeja Sapiehy i Macieja Dębińskiego)^ 
nad wojskiem moskiavskiem, oblegającem Kies \ Król odjechał na polowanie 
do Niepołomic^ tak, te mógł zalecić Radziwiłła królo7vi tylko za pośrednic- 
twem podkanclerzego Borukowskiego, ale ir XI pojedzie sam do króla. Prze- 
syła nowiny o zamieszkach śród Turków na Cyprze^ o straceniu baszy bu-- 
dziackiego^ o śmierci Don Juana d' Austria^), Papież zawezwał do siebie 
Jerzego Radziwiłła jadącego do Jliszpanii (do grobu ś,Jakóba w Composłelli}), 

Arch. w Niei7vieiu, Teka 307, Oryginał, Druk, Arch. Dora u Radziwiłłów ed, A. So- 
kołowski, fScrip. rer. Pol. Tom VIII), sir. go; 7v wierszu 8 od dołu zamiast wiadomość, ma być 
nowina, w w, 4 zamiast aby-abym. 

') Por, Heidenstein, Rer. Polon., 126 a, ^) f t X 1578, ') Por, Nr. 236 uw. 4. 



Digitized by 



Google 



279 

265. Gdańszczanie do Zamoyskiego. Gdańsk, 10 XI 1578. 

Proszą, aby Andrz, Bobola {por. Nr, 2^0 « 5) nie upominał się o pensye z lał 
ubiegłych iteby nie konfiskowano w Rzpłej ich łowardw ponad miarę zawa- 

ro7vaną w układach. 

Arch, państw, w Gdańsku, Liber tnissvvarum^ XXVII, 37, f, 258 b. z nagłówkiem: Ad 
eosdero (!) regem nostrum anno78, exivit 10 N'overab. et mutatis mutandis ad cancelIario» rcgii (!) 
Te muianda naznaczono nad wierszami, 

Plnrimum nobis negocii facit Mag. ac Q--sus d-nus Andreas Bobolla 
occasione pensionis annuae, quam Reg. M-ti d-no nostro, clementissimo sta- 
łionis anouae nomine debemus, dum illud inprimis urget, ut quod interre- 
gni tempore solutum non fuit, ipsimet nunc posthabitis omnibus civitatis 
rationibus exolvatur. Enimvero ipsa transactionis legę disertis verbis cau- 
tum et in eam sententiam semper acceptum ac per dominos intercessores 
principum legatos diserte nobis promissum est, qaorum fidem sine ulla du- 
bitatione secuti sumus, ut deinceps ad futurarum, non etiam ad praeteri- 
tarum pensionum terminos obligaremur. Proinde cum non ignoret Mag. 
D-tio Vestra quantis alioquin onoribus civitas nunc implicita sit, perquam 
reverenter et officiosissime petimus, iit Mag. D-tio Yestra apud Reg. M-tem 
gratiose intercedat, ut ex paterna clementia benignissimam civitatis rationem 
habere dignetur ipsumque dominum Bobollam clementissime admoneat 
Reg. M-tis beneficio secundum voterem consuetudinem uti, neve pra^- 
teritorum annorum ponsionibus contra transactiones praescriptum contra 
que bonum et aequum civitatem velit onerare. 

Praeterea vehementer etiam conqueruntur cives nostri, quod praeter 
eas confiscationes, quae peculiari catąlogo descriptae sunt, quaeque trigin- 
ta raillium florenorum summam, de qua convenerat, longe excedunt, nunc 
etiam merces illorum hinc inde in Poloniae regno praetextu damnorum 
supcrioris belli arrestentur et confiscationibus subiicłantur, ac quod magis 
etiam est, citationes adversum eos, qui talia perpetrant, quominus in iuro 
conveniri possint, ex cancellaria denegentur. Quod non solum cum insigni 
civium nostrorum iniuria et nonnuUorum pemicie jei familiaris coniunctum 
est, sed etiam transactionis legi piane advers^atur, qua Reg. M-tas clemen- 
tissime recepit, se ea omnia, quae catalogum excederent, benignissime prae- 
stituram. Itaque ne tam enormiter adversus ea, quae transacta sunt, ci- 
ves nostri praegraventur, iterum ac iterum perquam reverenter et officio- 
sissime petimus, operam benigne dare velit Ma;;. D-tio Yestra, ut Reg. 
M-tas clementissime iubeat catalogi eius rationes ad liquidum deduci, et 



Digitized by 



Google 



280 

prout antea clementissime recepit, etiam hac in parte civibus nostris in- 
demnitatem praestare dignetur. Faciet rem sua benevolentia erga nos per- 
petua maxiine dignam, nobis autam omnibus quibus possumus obseąuio- 
rum studiis diligentissime promerendam. 



266. Zamoyski do Jerzego Radziwiłła, Icoadjutorawileń. Kraków, 17 XI 1578. 

Odpowiada na cedtUę własnoręczną łet cedułą {której brak). O zwycięstwie nad 

7vojskiem moskiewskieni pod Kiesią (por. Nr, 264). Król na konwokacyi 

senatorów w Krakowie i XII wysłucha posła moskiewskiego^ odprawi go 

za^ na Lil7vie. O straceniu baszy budziackiego. 

Bibl, Raczyńskich w Poznaniu, Nr, 80, Oryginał z podpisem własnoręcznym^ pieczątką 
i adresem: Illustrissimo ac ReYcrcndissimo Domino domino Georgio Radziwil Duci in Olika 
et Nicswiesz Coadiutori EpiBCopatus Yilnensis Domino et affini obseryandissimo. Druk, Nch 
ring. Kwartalnik bistor. (iSgo\ IV ^ str. 246 z drobnymi omyłkami. 

Zalieczam powinne y uprzeime, zawzdi chentliwe sluzbi me etc. 

Prosse pibiie, abyś VM. moi Mcziwipan a swagier za zle miecz nie 
raczil, zem przes then czas nie pisał do VM.; nie mogła mi sie nigdi tha- 
ka occasia traficz, za którą bich pewnie sie bil mogl nadziewacz doscz li- 
stom mem do VM. A yss theras sługa JM. pana Marsalkow do JM. pa- 
na Stanisława ') yedzie, przezeń tłien do VM; łisth possiłam, odpissuiącz 
sam ręką swa') na the rzeczi, o ktoricłies mi VM. na czodułie pissacz racził. 
Sam o rzeczaeli nassich, czobim VM. oznaimicz miał, nicz prawie nye mass 
okrom tliego, ze Pan Bog z łaski swei dacz racził J. K. M. panu nassemu 
zwiczięsthLWo znaczne nad nieprziyacziełiem panstliw J. K. M. Moskiew- 
skieni, ktori posłał bił voisko dosicz niemałe y s niemałem apparatłiem do 
dobiwania Kiessi w Inflancziecłi. Tho wsitliko woisko yest od łyndzi na- 
sich, s ktoremi sie tłies Swedowie y laflanczi bUi złaczełi, na głowę tham- 
ze przi Kiessi porażone, tliak ze o kilkanasczie tłiysieczi lyudzi zbiticłi {sic) 
zostało. Dział viełkicli 24 s proclii y apparatłiem ynssem voiennem wzie- 
tlio; poi mano thes niemało ossob przednicli, a drugie zbitho, owa z łaski 
miłego Boga dobrze sie zdarziło y nie łieda Idieske wziął tben nieprziya- 
cziel. Kroł JM. tliu convocatią do Crakowa na pani połskie ad primam 
Decbr. złozicz racził, gdzie posła Moskiewskiego, ktori yusz nie błizu cze- 
ka, visłucliacz ma posełsthwa, y ynsse niktore consułtacie o potrzebacłi R. 
Posp. odprawicz a potem russicz sie bendzie raczil na swietłia narodzenia 
Bożego do Varssavi, stłiamthad zasio do Litwi, a tłiam panów Litewskich 
wezwawsi y maiąncz tłies niektóre pani polskie, posła thego odprawi tliak, 



Digitized by 



Google 



281 

yako sie namówi y na convocatiey Crakowskiey y owdzie s pani Litewskie- 
mi. Daliei czo bendzie miał volia J. K. M. czinicz, gdis sie tho s consul- 
tacij przislich y odprawi posła thego pokazacz dopiero ma, nie zaniecham 
pothem oznaimicz VM. S Turek nie mami do thego czasssu nicz ynszego, 
yeno ze bassa Budziacki yesth zadawion. O Mechmeth bassi zgolą nicz 
thu ani przes Yolochi ani przes Vegiersl^ą ziemie yescze nie slissem. Na 
then czass vieczei nicz do pissania ku VM. nie maiąncz, lascze sie powin- 
nei VM. mego mcziwego pana a swagra zalieczam, vinszuiancz VM. do- 
brego zdrowia y fortunnego we wsem powodzenia od Pana Boga. Dat. 
w Crakowie die 17 Novbr. 1578. 

VM. swego M. pana swagier i sługa J. Zamoiski sst. 

') P<?r. Nr, 236 UW, 5. *) Tej ceduły brak. 



267. Święłosław Lipski, podstar. bełzlci do Zamoysiciego. Bełz, 22 XII 1578. 

Nie może zapłacić Oleśnickiemu według zlecenia Zamoyskiego, Z po- 
wodu niebezpieczeństwa od Tatarów domaga się silniejszego opatrzenia zam- 
ku bełzkiego, 

Bibl, Ord, Zamoy. PI. 41 Nr, 37, Oryginał własnoręczny z siadem p/ecząłki i adresem 
twykiym. 

Mcziwy Panye. 

Tak yako WM. m. m. p. do mye piszacz raczil, abym pieczseth zlo- 
tech zaplaczil panu Oleszniczkyemu *), thedy - bym tho s checzyą rad 
uczinil na roskazanie WM. m. m. p., dogadzaiąncz potrzebye WM., ale za- 
prawdę, ys na ten czas pieniędzy nie mam tak wiele, bo y then dług WM. 
Ormjanom theras mam placzicz dziowieczszeth zlotech nad arendę. By 
tham mogło bilo bicz na dalszy czas trochę, thedy-bym tho mógł uczinicz, 
ale theras na mye prziczięszem, a czo mam długów potrosze u łudzy, the- 
dy y t^ch nie mogę wicziągnącz. Yakos y u panów Marczinowskiech *) 
mam pultrzeczja thisziącza zlotech, o ktorem szie spodziewał, ys ye tham 
myely WM. m. m. p. w targ wtreczicz ^). Mcziwy Panie, o Tatarach szam 
pewnie powyadayą, ysby bicz myely, a szam zamek nie dobrze mam 
opatrzni, y niemasz szie s kjem na niem bronicz, na chłopy prozna na- 
dzieya, bom yus thego kilka razów doznał. A tak-by trzeba czo drabów 
prziiąncz, przinamniey 50, aby na iedne czwyercz, bo yako baczę po Pa- 
nów Bracziey, ys szie nie mayą do thego, aby mięły yechacz przecziwko 
nyem. Prochów y tich nie wiele, proszę WM. m. m. p., abyś tho WM. 



Digitized by 



Google 



282 

raczil obmislicz przes omjeskania, a mnye naukę dacz, bo yako baczę, poy- 
dą ly, thedy wie tho P. Bog, gdzie szie oprą, bo ych nie masz komu 
wcziągnącz. S tern szie y służbami momy w Mcziwą laskę WM. m. m. p. 
zaleczam. Dan zamku Bełskiego die 22 Decembris Anno 1578. 

Szwietoslaw Lipskj WM. m. m. p. sługa powolni. 

») Por, Nr. 268, 

•) SummaryuPZ dokumentów dóbr Ord, Zamoy. (Afs, Bihl, Ord. Zamoy, 1580^ słr, 206J, 
podaje pod 27 i 28 Xl 1578: dislimatio bonoruro, ex qtia constat loaDnrm Zamoyski super bona 
Łosiniec, Eogozno et Wieprzowe Jezioro a Martino, Stanislao et Andrea Marcinowskie donatio- 
nem obtinuisse in castro Be^sensi obtinuise, /2 / i57g tet dobra Zamoyskiemu in terminis tcr- 
restr. Belsen. Stan. et Adrianus (s) Marcinowskie donant.,/or. Nr. 2^5 / Terrestr. bels. t.i6— 
17 str, 784^ 846, ') wtrącić. 



268. Stanisław Konicki, pisarz bełzici do Zamoysiciego. Bełz, 22 XII 1578. 

Czy rozpocząć sprawę na tokach bełzkich przeciw Oleśnickiemu, Prosi o przy- 
słanie aktu, 

Bihl, Ord, Zamoy, PI. 38^ Nr, 6, Oryginał własnorączny z adresem*, Wncmu P. Pann 
Kanczlierzowy Coronncmu Bełskiemu, Knyssinskiemu etc. etc. etc, sthaiosc/.ie moycmu viclcze 
racziwemu panu. 

Mnye vielcze mcziwy Panye. 

Wasey Panskyey Milosczi oznaymuye, ze y roki Belskye theras po 
Trzech Kroliach w Bełzie doydą, a ya nie mam wiadomosczi od WM. m. 
m. p. czo za postanowyenye z p. Olesniczkiem ^) WM. raczis miecz na one 
pozwy, na kthore szie rok rospisal s p. Oleszniczkjm o krziwdy. A thak 
prossc WM. m. m. p., zęby my WM. raczył oznaimicz, yesly bedzye szie 
thrzoba na nye rospieracz; acz czi ya tho mam na dobrem baczeniu, ze po- 
dobno pan Olesniczky będzie chczial, y pisałem ya do Poplavskiego, zebi 
thes do thech spraw WM. przybył. Przithem thes prosse WM. m. m. p., 
aby then zapis p. Marczinowskiego *), kthory tham WM. w Krakowie uczy- 
nił, WM. racził roskazacz my posłacz dłia trasportati (j) ad acta terrcstria 
Bełzensia, yesli-bi potlirzeba. A zathim dai Panye Boże, zebim WM. m. p. m. 
w dobrem a forthunnem zdrowiu ogłiądał. Datum z Bełza 22 Decembris 
Anno Domini 1578. 

WM. m. m. p. powołny służebnik Stanisław Koniczki, pisarz. 

') Por, Nr, 267. *) Por. Nr. 267. 



Digitized by 



Google 






583 

269. Zamoyski do Krzyszt. Radziwiłła, łietm. poln. iit. Kraków, 24 xn 1578. 

Król polecił listownie podskarbiemu lit, dać pieniądze Radziwiłłowi, Z powo- 
du niebezpieczeństwa tatarskiego będzie król musiat udać się ku Lublinowi. 
O konwokacyi w Krakowie, Nawet na małą ilość wojska podatki nie 

wystarczają. 

Archiwum xx, Radaiwiłłów w Niehuiein, Teka Nr, 307. Oryginał z podpisem i do- 
piskiem własnoręcznym. Przy adresie zwykłym pieczątka i dopisek inną ręką: przes p. pisarza do 
Birz Anno 79. lanuari 22. 

J. W-ny Mcziwy Panie. 

Zalieczam uprzeime y powolne służby etc, 

S stronia [s) dania pieniendzy WM. piszał Kroi JM. do pana pod- 
skarbiego Wielkiego X. Lithewskiego ^) tak, iako to WM. z listu Króla 
JM. y JM. pana Troczkiego') wyrozumiecz bendzie raczył. Czo sie tycze 
inszich potrzeb WM., umislil był Kroi JM., do Grodna przyachawszy, za- 
rasz o nich ex propinquo cognoscere y odprawycz ie wedlie potrzeby. Te- 
rasz za timy trfogamy Tatarskimy nie może tak rychło, iako umislył, do 
Lithwy przibycz, bo muszy się iusz indzie udacz na Liublin ku Wołynio- 
wy y podobno gdzie daliey, liudzie kupiancz, obviam ire periculis Reipub. 
Y w takowych trudnoscziach na ten czasz nie może tych potrzeb WM. od- 
prawycz. My sam odprawowalismy Convocatią, która tanto magis była 
mi molesta, ze my małżonka móya była zachorzała. Czo się na tey Con- 
Yocatiey concludowało, wyrozumyecz WM. bendzie raczył s scriptu tego % 
który w tim lisczie WM. possilam. S tim powtore zalieczam uprzeime 
y powołne służby swe w łaskę WM. Datum z Crakowa dnia 24 Decem- 
bra Roku Pańskiego 1578. 

Dzivuie si^ temu Kroi JM., ze jescze sie voina nie zaczęła. Tak mało 
łam sie ludzi cłiova, a przedsie i starich poborów i s tich novich podat- 
ków nie mogą sie odpravicz^) i czi, czo sa, ludzie, o czim Kroi JM. pisse 
pilnie do p. Podskarbiego. A dali czo-bi miało bicz, radzicz bendzie s p.. 
Radami V. ILięstwa i potem i na seimie ze wsitkemi stani oboiego panstva 

VM. svego mciwego pana svager i sługa J. Zamoiski suscripsit. 

') Por. Nr. 261, *) Eustachy Wołłowicz^ podkanclerzy lit. 

') Brak go^ por. Nr, 270^ uw, /, 

*) O nieznacznej sumie poborów^ por. list króla do Opalińskiego^ marszałka w, kor, z 22 
XII, i$78. X. Polkowski, Sprawy wojen. Stef. Batorego, str. J52, Por. też Nr, 272. 



Digitized by 



Google 



284- 

270. Zamoyski do Opalińskiego^ marszałka w. koron. Kraków, 28 XII 1578. 

Posyła listy królewskie ^) o tein, co na konwokacyi było, i o wieściach z Rusi. 
Aby ogłosić postanowienia konwokacyi^ trzeba złożyć roki grodzkie^), (bo ziem- 
skie nie przypadają teraz). Niech je potem przerwie i przybywa do Warsza- 
wy do króla na dzień oznaczony^). 

Druk. X. Polkowski, Sprawy wojen, Stef. Bator., słr, isj. « Ms, Bibl, Kórftickiej 279. 
//. J53i /• 73' którego dziś brak, 

») Wydruk, x. Polkowski, Sprawy wojen. Stef. Bator. Ic. 

') Por, Pawinski, Źródła Dziejowe XI 49, 

') Mote odpowiedzią na ten listj był list o którym tak pisze 31 XII 1578 x, Jan Piotrow- 
ski do Opalińskiego (ibidrm, str, 134)- To cos WM. z mciwej łaski swej do JM. p. Kanclerza 
pisać raczył, nie wiem, I o mi listu przeczytawszy, jako przed-tem był zwykł czynić, nie oddał, 
tylko Szymonowi („co pieczęcie pasuje" /. r.) cddawając rzekł: ^Schowaj ten list do skrzyni, b<> 
tajemny". 



271. P. iNyszkowski, biskup krakow. do Zamoyskiego. Kraków, 31 XII 1578. 

Poleca Gdaflszczanina Krzysztofa Szturma. 

Bibl, Ord. Zamoy, PI, 44 ^ Nr, 48, Oryginał z podpisem częściowo własnoręcznym i adrc- 
sem zwykłym, 

Mcziwy Panie Canczlierzu. 

Po zalieczeniu życzliwych sluzb moych do laski WM. etc. 

Christoph Szturm Gdańszczanin, który ten moy listh WM. odda, za- 
służył mi tho dobrze przes czass nie mały, abym go WM. zaliecził. Ten 
ma pewne sprawy z niektórymi ossobami, które iemu na sąd Króla JM. 
przipadly, a isz iako on powieda są sprawiedliwe, zalieczam go wespolek 
y sz nimi WM. proszącz, abyss mu w nich WM. pomoczen bycz raczył, 
czo on życzliwie odslugowacz WM. bęndzie y pozna tesz tho, ze przyczy- 
na moia miała mieiscze u WM. A zatim szię zwykley lascze WM. zalie- 
czam. Datum Cracoviae die ultima Decembris 1578. 

WM. m. m. p. ziczliwi sługa Petrus Myszkowski. Dei gratia Episco- 
pus Cracoviensis ręką swą. 

272. Zamoyski do M. Radziwiłła, wojewody wileń. Kraków, 31 XII 1578. 

O wyprawie Krzysztofa,^ Radziwiłła hetmana pol, do Inflanty postanowi 
się coś pewnego dopiero, at król przybędzie do Grodna i naradzi się z radą. 



Digitized by 



Google 



285 

Archiwum xx, Radińuillów w Nteświeiu, Teka Nr. 307. Oryginał z podpiwm i dopiskie m 
własnoręcznym, pieczątką i adresem {Jak Nr. 274), 

Oświeczoni mcziwi panie. 

Zaliecziwsi sluzbi me etc. 

O viprawie JM. p. Podczasego, sina VM. do Infliąnd tliak, iakos mi 
pissacz VM. raczil, mówiłem z J. Kr. M. Yeno w tliom zatrudnieniu, gdi 
y thu w Polscze y tham u vas Ich M. yescze prawie nicz albo mało czo 
dochodzi, nie wiedziecz, iako sie raeczi mayą odprawowaez. Alie ma J. Kr. M. 
w richlie tham bicz u vas Ich M. w Grodnie, gdzie porozumiawsi się z VM. 
pani Radami Wiel. X. Lithewskiego, bendzie-li sie tho zdało VM-cziam, syem 
walni bendzie zlozicz raczil, abi wiecz o tich wsisthkich rzeczach na niem 
sie czo postanowiło. A thak do bithnosczi thei J. Kr. M. u vas Ich M. po- 
czekacz prziidzie i tham pokaże sie, czo daliei w thei mierze bendzie sio 
czinicz miało. Na then czass vieczei nicz do pissania ku VM. nie mayąncz 
lascze się VM m. m. p. a povinnego zalieczam. Datum w Crakowie dnia 
ostatniego Grudnia 1578. 

Niech JM. p. Podczaszi nie prziczita tego niecheczi, bo Bóg to vi o, 
ze miedzi Królem JM. a iem ieno sie niedostkem *) roschodzi. A te otoli 
[s) misli, iako może, rzeczi latacz. 

WM. swego mciwego pana sługa i svager povołni J. Zamoiski sst. 

') Nkdosłatkiem poborów? 



273. Gdańszczanie do Zamoyskiego. Gdańsk, 12 I 1579. 

Skartą się na wywołanie gdańskiej monety i na paszkwil Fridewalda, 

Archłw. państwowe w Gdańsku^ Liber missivarum XXVI/y 38, foi, 6b z nagłówkiem: 
Domino canccllario regni Poloniac cxivit 12 lanuari Anno 70. 

Magnifice generose et płuriraum gratiose D-ne. 
Mag. D-tioni Yestrae paratissima studia et obsequia nostra etc, 
Prodiit nuper edictum novam ^) S. Reg. M-tis de minus iustis et inae- 
ąualibus taleris proscribendis, quo inter caetera incommoda, quae non tantum 
nobis et huic civitati, sed universae etiam provinciae eveniunt, Gedenensis 
moneta tam aurea quam argentea (quamvis talerorum et minutiorum num- 
morum tantum, qui post Ser-mi regis Sigismundi Augusti cusi sunt, men- 
tio fiat) omnibus in universum subditis interdicitur. Quae res non imme- 
rito admirationem quandam nobis movere yidetur, praesertim quod vero 
verius sit, monetam omnem auream et argenteam quoque, quae sub ima- 



Digitized by 



Google 



286 

ginę Reg. M-tis principis moderni, d-ni nostri clemeatissinii cusa est, iu- 
starn et fidelem ligam ac pondus, sicuti ab antiąuo, habere, et isti qaae 
inaequalis et minus iusta censetur, adnumerari nullą ratione posse. Si ita- 
que monetam iniustam et iaaeqaalem proscribendam esse S. M-tas Reg. 
censuit, iusta certę et aequalis proscribenda non fuerat, quemadmodum 
neque in ea sententia M-tem Reg. fuisse neque etiamuum esse nobis per- 
suaderi patimur, sed de taleris tantum et minutioribus quibusdam nununis 
belli illius tempore cusis agi statuimus, atque ea propter Mag. D-nem Ve- 
stram enixo studio rogamus, ut de emendatione illius delicti cum M-te 
Reg. agero gratiose dignotur, cum ea res non nobis tantum in hac civitale 
diftlcultates multas pariat, Sed universam etiam negotiationem ubivis fer- 
mę locorum cum summo Reipub. incommodo impeditam reddat. Faciet 
rem non minus soUicitudini suae convenientem, quam universae Reipub- 
comprimis utilem, et qua non solum perpetuam suam erga nos et uniyer- 
sam hanc civitatem gratiam, favorem et benevolentiam magis magisque 
testabitur, sed nos etiam ad summa inserviendi studia devinctiores reddet. 
Edidit etiam libellum famosum Fridewaldus') ille homo irrequietus admo- 
dum, cuius nomine ad S. Reg. M-tem dominum nostrum clementissimum 
scripsimus, et enixe rogamus, dignetur Mag. D-tio Yestra partes suas apud 
S. M-tem Reg. interponere, ut is ad supplicium meritum trahatur et nos 
penes transactionem et tranquillitatem pristinam conservemur. 

*) i8 Xl iSTS.por. Pdwiński, Źródła dziejowe Xl 42, 

') Fridevaldus Michael z Elbląga^ ur. 1526, wydal „Die Gcmainc vnd cintrechtige... 
Apweichunge de Lande Preussen von denn KreuzHetrn durchden koniglichen Preuschen Insti- 
galoren... H. Mychel Frydwalt... ins Deutsche transferyret, Crac. 1578". lVłaściwie napisał fc 
książkti sługa Frtdwaldal Maciej Laventalter, jako tet i drugą do tej należącą „Das ander Buoh 
^V^arhaftige^ beschreibungcD der Preuschen geschichtcn 1579.** 

274. Zamoyski do M. Radziwiłła wojewody wileńsiciego. Warszawa, 21 1 1579. 

Król dopiero w Grodnie będzie mógł dać odpowiedź Radź. ojcu i synowi (Nr, 

lyj)^ łam zaś przybędzie około 6 11^ chyba te Tatarzy ruszcząc się za na- 

paść kozaków wpadną do kraju. 

Archiwum xx, Radziwiłłów w Niciwietu Teka J^, 307 Oryginał z podpisem i dopiskiem 
własnoręcznym^ z pieczątką i adresem: „Oświcczonemu Panu Panu Mykolaiowy Radzlwilowy 
Xiazcucziu na Dubinkach y Bierzach woiewodzie wileńskiemu Canclcrzowy y Hetmanowy 
W. X a Litewskiego etc. Panu a szwagrowy mnie mcziwemu.** 

Oświecony mcziwy panie. 

Zaliczam uprzeime y powolne sluzby swe etc. 

Nye tylko ia, alie any sam Kroi JM. przesz piszanie nie może WM. 



Digitized by 



Google 



287 

W tych rzeczach, o którich WM. raczi pyssacz, resolvovacz, az gdi 
hondzie w Grodnie a bendzio tam pewnie quinta albo sexta Febru- 
arij. Tham za radą WM. in re praosenti postamy (s) w rzeczach tich, 
iakoby się te wszitkie difficultates ulacznily. A tak racz WM. m. m. p. 
pilno staranie uczinycz, iakobi tesz WM. pod ten czas tanize do Grodna 
przibil. Ja iakom powinien y WM. y IM. panu Podcassemu y wszitkie- 
mu domowy WM. słuzycz tara gotów bendę. S tym powtore zyczancz 
WM. zdrowia dobrego y wszelinkych pocziech zalieczam w laskę WM. me- 
go mcziwego pana uprzeime y powolne sluzby swe. Datnm z Warssewy 
dnia 21. Sticznia Roku Pańskiego 1579. 

To bnzie ') Kroi JM. w Grodnie circa 6. Febr. Żadną miarą sie nie 
odmieni, chibabi Tatarzin w ziemie wpadł, o ktorem ta wiadomoscz, iz po 
zavarcziu pravie przimierza przesz czusza{!) z posłem Króla J. M., kozaczi 
pograniczni naszi palili Tatarom kilka uluszow i skąp ze dvieszczie wzięli, 
prze czo zadzierzal posła, a posiał do Turca skarzacz sie i o rade. Galdze (!) 
w Persij stoiacz dobito '). Ale iednak trzeba tego, abi Król JM. w Litvie 
czo richli bil i bendzie richlo. 

WM. svego m. pana povolni sługa i svager J. Zamoiski sst. 

*) T. j. będzie, *) Por, Nr, 2C0 i 300. 



275. Samuel Zborowski do Zamoyskiego. Złoczów, 28 I 1579. 

Prosi, aby za spraivą Zam, Krzeczowski oddał Tatarzyno7vi wiciniowi Zborow- 
skiego^ co mu winien za wykupienie powi^tnej z jasyru. 

Bibl. XX, Czartoryskich Afs, 24 60 h, str, jcr. Oryginał z własnoręcznym częściowo podpi- 
sem^ ze śladem pieczątki i adresem: „W-nemu panu, panu Janowi Zamoiskicmu Canclerzówi ko- 
ronnemu Belpkiemu, Knygzinskienm etc. Słaroftczie. memu zawf>zo M^^ziwemu panu. 

Mcziwi Panie Kanczlerzn. 

Słuzbi swe uprzeymo w laskę WM. swemu m. p. pilnie zaliczam etc. 

Jako sobie zawzdi wielie o mcziwey a laskawey prziiazny "WM. 
swego m. p. obieczuię, thak nic nie wąthpie, ze w they sprawie thego 
wienznia Tatharzina mego, kthorą s p. Krzeczowskim ma, laski y mcziwey 
pomoczi WM. doznam. A iz then Thatarzim powinna p. Krzeczowskiego 
pieniąndzmi swemy za iego usiłowaniem y prozba z ordy wikupieł, ma- 
ienthnosc swą na tho, iako mam pewną sprawę, utracziwszi (gdiz-by ona 
biła nigdi nie wiszla iedno przezeń), theraz sie onem wipuszczeniem przez 
Podkowę^) szcziczi y brony. Czo abi mu yako y inszim nie szło, gdiz 



Digitized by 



Google 



288 

wszithkie dopla czonia okupu Kroi JM. decrethem swim poddał, nic nie wąnth- 
pie, zo y thego wienznia mego przi theyze sprawiedliwosczi zax;howac 
bendzie raczil; w czim abim ya mcziwey pomoczi WM. doznać mogl, zebi 
sio Krzeczowski żadną rzeczą, ani dawnosczią iaką abo odwoliwaniem do 
prawa inego nie broniel, ale wedle cerographu swego placzieł, proszę, czo 
tez służbami swemy zawdim zadzialiwiac gothow. A w tim pilnie proszę, 
abis mu WM. m. m. p. wiarę dac y onemu do iego yasney sprawiedliwo- 
sczi thak, iakobi w mej wlasnoy rzeczi, dopomóc raczil. Przithim sie po- 
wthore mcziwey prziiazni WM. zaliczam. Dath. ex Zloczow die 23 lanuarii 
Anno 1579, 

WM. swemu m. p. chenthliwie ziczliwi prziiacziel y sługa gotów 
Samuel Zborowski z Rithwian ręką wlaszną. 

'; Por, Nr. tsg. 

276 Eustachy Wołowicz podkancl. lit. do Zamoyskiego. Brześć, 28 I 1579 

Posyła listy od Janusza Zbaraskiego^ wojewody bracław, z nowinami z Tur^ 
cyi, O sprawie Zbaraskiego z Osłrorogową. 

Bibl, XX. Czartoryskich Ms. 2460 b, str, 43c, Oryginał se śladem pieczątki i adresem 
„J. ^V-nemu panu panu Zamoyskiemu Canczlorzowi Ck)ronnemu staroście Bclzkiemu, Kny- 
szinskiemu i Zaraccheskiemu, Panu a brathu mnie mciweniu i łaskawemu." 

Mcziwy panie Canczlerzu. 

Posyłam do pana Agrippy pisarza listhy, które mi dziś oddano do WM. 
i do mnie od JM. pana Woiewody Braclawskiego pisane, które WM. pokazane 
będi^ i s thych sprawie sie WM. będziesz raczył o nowinach thamthych kra- 
iow, iako sandyak sylistrowski ku woiewodzie pisał. Oznaymil mi thes 
WM. pan woiewoda o tłiym, is przezyskał prawo na Paniey miedzyrzeczky, ^) 
wssakos nie chciałby nic w thy sprawie czinic daliey krom wiadomości 
W^I., a WM. będziesz raczył do thego wiesc, iakoby się tho przes pomiar- 
kowanie przyacielskie dokonać mogło. Na then czas nic inszego pisać WM. 
zowąd nimaiac P. Boga prossę, abym WM. swego m. p. w dobrem zdrowiu 
oglądał. Służby moie poliecam lasce WM. Pana. W Brześciu d. 28 stycz- 
nia Anno 79. 

WM. życzliwy powolny przyjaciel y brath Osthaphy Wołowicz Castełan 
Trocki ręką swą. 

*) Por, Nr. C4 i '241. 

277. Zamoyski do Gdańszczan. Warszawa, 2 II 1579. 

Odpowiada na Nr, 2yi. W sprawie monety wysyła król Leszczytlskiego, Po- 
stara się ukrócić tego rodzaju paszkwile^ jak Frtdewalda, 



Digitized by 



Google 



289 

Ar eh, państw, w Gdańsku, Oryginał z podpisem i dopiskiem własnoręcznym^ pieczątką 
i adresem zwykłym. Dopisane obcą ręką: Redditum 10 Februarii Anno 1579. 

Spectabiles Famati Domini araici honorandi. 

Quam mihi D-tiones Yestrae monetae causam per litteras commenda- 
runt, de eą cum S. Reg. M-te sanę qnam diligenter egi, ac dabitur a S. 
Reg. M-te Mag. d-no Capitaneo Radzieioviensi ^) negotium, ut quam mo- 
netam D nes Yestrae nuper cum suae M-tis effigie ferierunt, próba satis 
nec ne sit, cognoscat. Neque enim recusat S. Reg. M-tas, quin quae próba 
est, in Regno passim usurpetur. Quod si talem esse eam, de qua scribunt 
D-nes Yestrae, constiterit, dabitur a me opera, ut in mandatum illud, 
quod brevi cum catalogo iustae et permissae pecuniae edetur, pro certo re- 
feratur. De Fridewaldo equidem doleo effecisse, ut D-nes Yestrae conque- 
rantur, libensque in id incumbam, ut ea quidvifi in quosvis scribendi licen- 
tia, quae hoo tempore passim grassatur, coerceri et restringi possit. D-ni- 
bus Yestris omnibus semper studiis cupidissime satisfaciam, qua8 bene 
valere exopto. Datum Wąrschawiae die II mtosis Februarii Anno domi- 
ni 1579. 

Curabo huuc librum recognosci et rem totam diligenter ad Reg 
M-tem referam. 

D-num Yestrarum amicus studiosisimus lóannes Zamoiski Cancella- 
rius subscripsit. 

') Rafał Leszczyński, por, instrukcyi dla niego: Janicki, Akta do pan Stef. Bator. itr. jyj. 



278. Zamoyski do Grzegorza Xlii. Warszawa, 3 II 1579. 

Zapewnia o swem przywiązaniu do kościoła katolic, i życzliwości dla nuncyusza 

Caligarego, 

Art^h, Watykańskie, Nunziatura di Polonia i6 p, jr, *j Oryginał z adresem: „Sfinct-mo 
Do N-0 D-no Gregorio XIII-o Ponitifici maximo/* 

Binas a Sanc. Yestra litteras accepi, alteras a lacobo Brzezni- 
cio 2) allatas mihi, alteras a R-mo Domino loanne Andrea Caligario Sanc. 
Yestrae nuntio redditas. Quod primis Sanc. Yestra et tuendae religionis 
catholicae curam et in iure et libertate ordinis ecclesiasticae (!) retinenda 
defendendaque studium mihi comendat: non committam, qui meus est catho- 
licae reljgionis cultus et mea perpetua in sedem Apostolicam pietas, ut 
huius in me unquam quicquam desiderari possit, cum hoc a me et religio 
ipsa et muneris mei in hoc Regno ratio exposcat et (quod apud me pon- 

Archiwom Jana Zamoyskiego. 19 



Digitized by 



Google 



290 

dus maxiinum habere debet habetque) hoc mandatum ethaec de me expecta- 
tio Sanc. Yestrae, ąuam mihi clementissime litteris suis ostendit, etiam 
accedat. Adhibitunim igitur eam me diligontiam esse voveo, ut ąuantum 
hisce iniąuissimis temporibus diligentia, cura, opera perfici poterit, et 
Sanc. Vestrae et muneri meo et erga Deum religiom, omni studio atque 
officio me satisfecisse Sanc. Vestra perspectura sit. Ex alteris Sanc. Yestrae 
litteris et mandatis R-mum D-num loannem Andream Caligarium ąnam 
potui maxima obseryantia complexus sum, meaque omnia officia detuli, 
quae ab eo in me nupąuam desiderari sinam, et quod hoc mea erga Sanc. 
Yestram pietas flagitat, et illius summa virtus, candor, gravitas, industria et 
i a rebus gerendis singularis quaedam prudentia requirat, quibus ornamen- 
tis magna cum dignitate sua et eximio ecclesiae catholicae commodo mu- 
nus suum, quod a Sanc. Yestra. commendatum habet, administrat - - Dat. 
Varschaviae die tertia mensis Februarii a. d. 1579. 

Sanc. Yestrae humillimus servus loannes a Zamoście Regni. Poloniae 
Cancellarius sst. 

') Tamie jest z tejte daty Ust {oryginał) Zamoyskiego do kardyn, sekretarza stanu {kard. 
di Como) Ptolomeusza Gallo^ częścią dosłownie z Nr, 278 zgodny, Prosi tUj aby go polecić papieio- 
wi i wychwala nunc, Caligariego, 

*) Brzeinickif kanonik poznańskie por. Wierzbowski, Uchansciana /F jjp. 

279. Zamoyski do Jerzego Radziwiłła, Icoadjutora wileń. Warszawa, 3 II 1 579. 

Siara się o biskupstwo wileń. Król jedzie dziś do Grodna^ aby porozumieć 

się z panami Ulew, w sprawie wojny moskiewskiej. Hetmanem wczoraj lniano- 

wal Mieleckiego^ wojewodę podolskiego. 

Bibl, Raczyńskich w Poznaniu Nr, 80. Oryginał własnoręczny z pieczątką i adresem zwykłym. 
Druk. Nehring, Kwartał, histor. IV {t 890) str. 247 (miejscami błędnie). 

Jaśnie wielmożni m. panie. Zalecziwsi slusbi swe cle. 

O tich rzeczach, o ktorich VM. pissalesz mi i o ktorichesz mi s sobą 
we Lwowie mówili,^) pilnie ia raislie, a tak, ze mało nie pilni, nis3 o sobie. 
W czem za kasda occasia sensim a me fundamenta iaciuntur. Jacz ben- 
de to czynił, czo bendzie z nalepsim VM., nie watpie tesz nicz, ze VM. 
o tem, czo postanowię, iesli Bog sdarzi, auctoritati meae stabit, i ze mi 
sij to bendzie od VM. dobrze nagradzało. Jakosz i mnie silą na tem 
nalezi i komu yietsemu, abi na tem, czo na tem-bi miesczu bil, nam nicz nie 
schodziło. Ale P. Bogu to poruczicz, w którego to samego renku. Ja pe- 
wnie pilne staranie czinicz bende. lecz milczenia wielkiego trzeba. Kroi J. M. 
iedzie do Grodna dzisz. Tara porozumiawsi sie s pani Litewskimi, dalei 



Digitized by 



Google 



291 

bendzie czinil, czo necessitas tei woini Moskiewski poniesie. Hetmanem 
wczora IM. p. voiewode Podolskiego declaroval. Rotmistrzom iusz sie listi 
p rzepo wiedne rossilaia. Inse rzeczi VM. yirozumiecz raczi z pana Ko- 
nopaczkiego «). Stim sie lascze VM. zaleczam. Z Varsavi 3 Febr. 1679 
V. M. svego m. p. ziczlivi svager i sługa J. Zamoiski, Canclerzi. 

») Por. Nr, 236. *) Mtkoiaf, dworzanin i sekretarz królew, por, Janicki, Akta do Stef. 
Bator. 347* 

280. Gdańszczanie do Zamoyskiego. Gdańsk, 12 II 1579. 
Odpowiadają na Nr. 277 w sprawie monety i książki Fridwalda, 

Arch, państw, w Gdańsku ^ Liber missivarum XXVII^ 38. fol, 30 z nagłówkiem: loanni 
Zamobki cancellarlo regni, exiyit 12. febr. 1579. 

Magnifice etc. Quod Mag. D-tio Yestra monetae nostrae causam adeo 
benigne apud Reg. M-tem egerit, pro eo perquam maximas.ac possumus 
agimus gratias, qua in re Mag. D-tio Yestra non nobis solum, sed toti 
Reipub. magnopere gratificatur, ąuoniam alioąuin non ezigna fuit minoris 
monetae penuria. Quod autem ad bonitat^m eius attinet, experietur Mag. 
d nu3 capitaneus Radsieioviensis ^), cui hac de re negotium datum Mag. 
D-tio Yestra scribit, eam omnem tam auream quam argenteam, quae sub imagi- 
ne Reg. M-tis prodiit, probam et ad ratiouem grani ligaeque veteris (quam 
vocant) cusam esse, ac ideo cum ipsius Reg. M-tis dignitate cathalogo ius- 
tae et permissae pecuniae annumerari. Quod ad Fridwaldum attinet, iti- 
dem diligentissime gratias agimus, quod Mag. D-tio Yestra eam curam 
libens suscipit, qua hominis eius certę praeter decorum immodesti scriben- 
di licentia et calumniae coerceantur. - - - 

') Rafał Leszczyńskie por. Nr, 245 uw, 1, 

281. Kardynał Hozyusz do Zamoysiciego. Rzym, 20 n 1579. 

Poleca sprawę swego brata Jana. 

Bibl, Ord, Zamoy, PI, 14, Nr, 2, Oryginał z f odpis, własnoręcznym ^ pieczątką i adresem 
zwykłym, 

Magnifice Domine. 

Proficiscitur istuc frater meus natu maior, vel si tantos itineris la- 
bores ipse ferre non poterit propter ingrś.viscentem aetatem, mittet filium 
suura Ylrioum, certis de causis M-ti Reg. supplicaturum, ut, quao liberali- 



Digitized by 



Google 



S92 

tatę Ser-mi Sigismundi Regis Augasti (cuius memoria sit in benedictione) 
antę multos anaos illi concessa fuerunt, his itixta di plonie sibi datum 
i ta deinceps fruatur, ut quod ei detrimentum allatum est, per decem an- 
nos, id M-tis Reg. munificentia sarciatur. Totum autem hoc negotium 
ipse, cum istuc venerit, pluribus explicabit. Hunc a Mag. D-ne Vestra, 
de cuius in me praeclara voluntate multa mihi poUiceor, malorem in mo- 
dum pęto, velit eum habere sibi diligenter commendatum et ąuibus in re- 
bus opem et operam illius imploraverit, se talem praestet, ut non illum 
tantum, verum et liberos eius et me perpetuo sibi devinctos habere queat. 
NuUum erit oificii et obseąuii genus, quod vicissim Mag. D-tioni Yestrae per 
omnem occasionem summa cum alacritate non sim praestiturus. Quod reli- 
quum est, opto Mag. D-nem Vestrani diu bene feliciterque valere, cuius me 
amori dictumque fratrem meum causamque illiuś iterum atque iterum dili- 
genter commendo. Romae die XX. Februarii MDLXXIX. 

;. D-tionis Vestrae Amicus obsequens Stan. Car. Var. m. p. 



282. Jan Sprengel burgrabia elbląski do Zamoyskiego. Elbląg, 25 II 1579. 

Od zięcia przybyłego z Warszawy dowiedział się o życzliwości Zamoyskiego. 
Opisuje szczegółowo swą sprawę z Janem Bolemdnem. 

BihL Ord. Zamoy. pi. 152 Nr, 12. Oryginał z podpis, itlasnorącz. i adresem: ,,111. ac Mag. 
])-no, D-no loanni Zamoyski Rogni Poloniac Cancellario, noc non Belzcnsi, Knissinensi Za- 
mechen^iąue Capitaneo, Domino iic Patrono meo gratioso ac perpetua ob8ervantia colen- 
dissimo.'* 

Illustris ac Magnifice Domine, Domine gratiosissime. 

Ul. Mag. Yestrae observantiae et cultus mei paratissima studia etc. 

Tametsi Ul. Mag. Yestrae voluntatem et benignitatem erga me sin- 
gularem iampridem re ipsa perspectam habeam et de eandem porro mihi 
optima omnia poUicear, tamen eandem et ex generi mei Varsovia nuper re- 
versi sermonibus cum voluptate recognovi. ltaque in eadem porro acquie- 
sco, nec dubito, quin si ea, quae expectanda et speranda occasio est, se 
quando offerat, III. Mag. Vestra benignissimam quoque eiusdem et promissae 
munificentiae regiae sit rationem habitura. Interim memoriam meritorum illius 
grata mente recolam et quoad vixero, coaservare et quantura potero, prae- 
stare non intermittam. Nunc quidem illud tantum ULMag. Yestrae signifi- 
candum existimavi, de quo et ex genero meo loanne Neodico nonnibil eam 
istic corain cognovisse puto, litem mihi quandam permolestam cum loan- 
ne Bolemanno esse de quodam ipsius chirographo, quo se nomine Mag. D-ni 



Digitized by 



Google 



293 

Castellani Ravensis ') ad certae pecuniae a me mutuo sumptao sumtnam 
oxsolvendan}, simul atque frumenta^^ab illo missa yendidisset, bona fide et 
sine omni fraude obligavit. Eam vero solutionem frumentis iam divendi- 
tis et pecunia accepta non praestitit, sed venditionem quoque in universum 
tergLversando negavit tantisper, dum ipsius emptoris testimonio et litteris 
convinceretar. Ao licet iterum iterumąue per honestos viro8 debiti ad- 
moneretur, nihil tamen praestitit. Quamobrem tergiversationibus et calli- 
ditate illius saepius delusus, tandem ne debiti prorsus incertus essem, iadi* is 
officio cau8aque snmmatim exposita implorato, cineres illius, quos hic 
habebat, sequestrandos curayi, donec vel satisdaret vel promissa ex- 
solveret. Quod et ipsum illo cum magis magisque dubia spe protra- 
hendo negligeret, ut iure soquestrationem demum prosequerer, necesse 
fuit Itaque in ius illum citatum termino peremptorio constituto vo- 
cavi. Vorum et iudice loci, ubi cineres sequestrati sunt, et iudicio con- 
tumaciter spreto ad dictum diem non comparuit, postridie saltem eius 
diei per litteras forum declinare tentavit; quapropter in contumaciam 
condemnatus fuit et torminus aUus ad eandem purgandam inferendum- 
que si quod haberet legit mum impedimentum datus. Ad eum cum com- 
pareret quidem, sed nec legitimum impedimentum uUum afferret, nec 
ad petita responderet, exceptioni tantum suae innitens et cineres ex seque- 
stro liberari petens, res per appellationem interpositam ad Magistratum in 
secunda instantia devoluta fuit, termino prosequendae appellationi pro morę 
constituto prima senatus sessione. Quam et ipsam ille tametsi sciret et 
constituere procuratorem posset, iterum tamen temere contumaciterque 
8previt et clam hinc sive in aulam, quod prae se ferre visus est, sive alio 
se recepit. Quocirca et in secunda instantia absens, cum in totam causam 
posset, in contumaciam est condemnatus dictusque iUi alius dies, quo 
illam vel purget, vel senatus sententiam de eo, quod iuris est, porro expec- 
tet. Quod ad 111. Mag. Vestram propterea perscribendum existimavi, ut 
si forte in aula vel ipse vel nomine ipsius quispiam secus narrando quid 
in praeiudicium causae et legitimi iudiciorum ordinis moliatur, constare 
possit, quo pacto res hic omnis acta fuerit. Tametsi vero ille pacta per- 
petua, urgeat, quae arrestari quenquam vetent, sicubi in locis, quo 
spectet, instantia obtineri possit, tamen cum et pacta et leges om- 
nes bonam fidem in contractibus desiderent, nec fraudibus patrocinen- 
tur, nec decipientibus, sed deceptis subveniant, ille vero mała fide agen- 
do se suspectum reddiderit. contra quem leges sequestrationem ad- 
mittunt, spero illum hoc nomine, quo se tueatur, non habere. Quam ta- 
men rem Ul. Mag. Vestrae iudicio subicio atque oro, ut si quid istic apud 
S. Reg. M-tem occurrat, benignissima illius et officii mei Mag. Domino 



Digitized by 



Google 



2 94 

Rayensi praestiti ratio hal^eatur, nec perraittatur, ut cineres seąuestro prius 
liberentur, quam liquidum ex chirographo debitum praestetui\ Quod n liąuum 
est, 111. Mag. Yestram ad aetemi Dei gloriam, necnon incolumitatem subdi- 
torum felicissime floren tern quam diutissime valere opto. Elbingae scri- 
ptae die 25 Pebruarii Anno 1579. 

Illustris Mag. Yestrae observantissimus loannes Sprengell a Robem sst. 

*) Mikołaj Firlej, 



283. X. Stanisław KłodziAski do Zamoyskiego. Neapol, 27 II 1579. 

W odpowiedzi na list z 3 I przedsłaivia sprawą swoją i swego brała z x. 
Janem Krasińskim i zatarg o kantory ę krakowską. Czy ma istotnie zakupić 
dla króla 12 koni w Neapolitańskiem? 

Bibl, Ord,Zamoy, Phsf^Nr, 20, Oryginał z podpis, wlasnorącz,^piecząłkąi adresem zwykłym, 

Ulustris et Mag. Domine, domine arnice observandissime. 

Yigesima sexta Pebruarii miałem list od WM. de data 3. lannarii, 
s ktoregom wirozumiał, is Kroi JM., iako mi tes o tern szam raczi pi- 
szacz, zlieczil WM. y JM. x. Biskupowi Cracowskiemu ^) componere 
controversiam te, którą mam s xiendzem Crassinskiem około cantoriei 
Cracowskiei. Czo wszistko rozumiem temu, is szię stało za proszbą adver- 
sarii mei, ktori widzącz dobrze, is niema zadnei sprawiedliwosczi, ad favo- 
res confagit. Alie iakoskolwiek iest, dogadzaiącz woliei Krolia JM. y uffa- 
iącz tak sprawiedliwemu rossządkowi WM., iako tes moiei wielkiei spra- 
wiedliwosczi, to wszistko tam P. Bogu y WM-cziom polieczam. A is adyersa- 
rius zawzdi to obiicit, is niebosczik x. Biskup *) dał bił brathu memu') 
canonią Cracowską, tedi brath moi iest gotów wroczicz mu te canonią, 
y iescze nad to uczinicz, czo szie WM-cziom bendzie zdało, iedno zebi szie 
został przi cantoriei, którą ia szobie wienczei wazę, niżeli kilka Canonij; na 
czem isczie x. Crassinski może szie contentowacz, gdzie gdibi prawem 
przisło, oboiga-bi nie miał. Alie ieszli zebi szie tam tak zdało, zebi mia- 
sto wislugi za tak wielie liat y to dawno nabyte miałobi odemnie y od 
moich odiszcz, tedi pilnie proszę, abi WM. maiącz wszgliąd na wielką spra- 
wiedliwoszcz y na dawne zasługi moie, raczili mi to u Krolia JM. wipra- 
wicz, abi na miescze tego raczil mie opatrzicz iakiem imieniem szwiecz- 
kiem, to iest iaką dobrą dzierżawą w Polscze albo w Litwie, które pospo- 
liczie non requirunt praesentiam; a brathu memu, x. archidiakonowi 



Digitized by 



Google 



295 

Zmuczkiemu, ratione contentationis niechbi x. Crassinski ną kaszdi rok 
do iego ziwota dawał trzista talierow et fructus indebite przes ti liata 
pfiTceptds -oiechaibi obrocził od piąs^causas tam, gzie szie WM-cziom bendzie 
zdało, a mianowiczie na poprawę Bursi Hiemsalem. A ieszlibi szio ta 
conditio dura zdała x. Crassinskiemu, tedi nie zadawaiącz mi tnidno- 
sczi y molestii, ktorich tes tu*) w sprawach Kroliowei Jei M. doszicz mam, 
niech oantorią bratu memu wroczi, a on mu rad spuszczi canonią y poło- 
wicze fructus canlioriae postąmpi. Tom WM. chcział oznaimicz, is w tei 
mierze honestatem, non utilitatem specto, bo gdibi biła non intercessisset 
auctoritas Krolia JM. y WM. tes, quam ego, ut debeo, plurimi facio, tedi- 
bich y ia za pomoczą Bożą cantorią y brat canonią miał. Jakosz nie wąt 
pię, is WM. w tei mierze y sprawiedliwosczi moiei y zasług moich, które 
nie privovania bonis, alie znacznego opatrzenia potrzebuią, aequam et be- 
nignam rątionem bendą miecz racili. 

Posiał mi pan Fogelueder s Hispaniei licentia Regis Catholici ku wi- 
wiedzieniu dwuna.scziu koni s tego kroliestwa na potrzebę Króla JM. pana 
naszego, o czem mam za to, ze tes szam Klroliowi JM. piszał. Tom i a 
iedno chcział przipotaniecz, isbi szie tu strudna naliazło tak wielie dobrich 
koni przedainich y ktorebi szię tam mogły podobacz; y ktemu musziął-bi 
ie przepłaczicz, gdis tu, kiedi czo dobrego, po kilku szet dnc/i^ow przedaią, 
a dowiedzienie zasz do Polski zdrowo barzo trudne y kostowne. Zdało 
mi szie tedi, zebi ti konie skfadniei szie mogli kupicz in Lombardia, 
to iest w Bononiei, w Ferrarzu y w Mantui, gdis tam ius w tich stronach 
barzo dobre stada maią, a tu zasz barzo zniszczałi. Wszakże czo bendzie 
raczil rozkazacz Kroi JM., z wielką ehęczią y pilnoszcią, iakom powinien, 
posłużę. A s tim szam sziebie y sluzbi szwe powolne w łaskę WM. zalie- 
czam, pilnie proszącz, abi WM. na mię y na powinowate tam moie racził 
bicz łaskaw, a około opatrzenia mego tak u Krolia JM. iak y u Ko-oliowei 
Jei M., od ktorei do tego czaszu nie mam nicz pewnego, racził mi bicz 
pomocznem. A czokolwiek WM. w tei mierze dlia mnie bendzie racził uczi- 
nicz, tedi ia to wszistko WM. zaslugowacz y wszelaką wdziącznosczią zą- 
dzirfiwacz bende powinien. Neapołi die XXVn Februarii Anno Domini 
MDLXXIX. 

WM. poYolny przyacziel y sługa Stanislav Clodzinski. 



*) P/otr Myszkowski. •) Franciszek Krasiński, ^) Macieja był archtdyakonem imudzkim, 

*) Do Neapolu wysłał go Zygmunt August V is6g dla rekuperowania dóbr po Krolowey 

Bony, to jest Barskiego Księ!>twa y Rossanu, także y summy, którą była dała na pewne dobra 

w tamtym królestwie, »<?*. Paprocki, Herby rycerstwa pol. Krak. 1584, 324* Por, Akta podkanc. 

Fr. Krasińskiego (Bibl. Ord. Krasiń.) i86g i 70 / / //, passim. 



Digitized by 



Google 



296 

284. MacTopornicki, podstar. zamach, do Zamoyskiego. Skokówka, 4 III 1579. 

Zdaje sprai7vę z robót przy budowie późniejszego Nowego Zamościa, O spra- 
wie sądowej z Oleśnickim, 

Błbl. Ord, Zamoy, PL 64^ Nr, 10, Oryginał własnoręczny ^ naddariy z pieczątką (3 ini- 
cyałami M. T.) / adresem: JW-ncmu JM. panu a panu Canclerzowy Korony Polskyey panu 
a panu mnye &£czivcmu. Papier z znakiem wodnym herbu Jelita, 

W-ny a moy mczciwy Panie etc. 

Oddal my Bernath ^) lyst od WWlni. abym mu doplaczył tey rathy 
ostatek, to yest dvyesczje zlotich, ktorąm zaraz dal, alye zaraz upomyna 
szye yuz trzeczjey. W jnszjch rzeczach pyssałem byl ku WWlm. przez 
Janusza, jeszcze vyadomosczj nycz nye mam, a thego my pylno trze- 
ba. Pysze tam do WWlm. Bernardo, tak my sam povyadal, o 400 zlo- 
tich, które, jesly WWlm. raczj roskazacz, dam. Alecz to yuz wzyąl 
tiszjącz zlotich, a mało za to pokazał. Ukazjvalem mupjssanye WWlm., 
ze my WWlm. nycz ynego nye pysacz raczył, jeno doplaczycz tey ra- 
thj, a on slownye povjada, ze WWlm. raczył roskazacz, Narayl my gra- 
barza Pan Sędzja Clielmski y słyszę ze dobrego, ktorj, skoro podszją- 
knye, kazał po szię przjsłacz podvody. Czjesłya yuz sam ten od WWlm. 
przjyecłial y począł robjcz około drzeva, rzemyesnykom y sobye czjesze 
drzevo, gdy szję ogrzeye. Proszę svego m. p yzby WWlm. raczył pyssacz do 
Kniszyna, abj szje postarały o łyepyarza y tego czo s kalenyczą*) snopj 
słomą poszywa domy, czego sam nye umyeyą, kovałya tez dobrego nyemasz. 
Teraz w ten zapustny ponyedzjalek bjlem z JM. panem Yoyskjem v Gra- 
bowczu') popyerayącz decretliu lyubełskjego. Juz nye tak fukały jako 
na troych roczech, cziszey mowył y przyacziełye jego. Skazano za decretem, 
obmissis jego ałegacionibus. Byłą nyemała prza, na którą szję jescze pro- 
curatorovye były nye zgodziły. Bral szję pan Ołesnjczld *) przysziądz, jako 
tąm na ten czas nyebyl any oto . , . JM. prószył, alye sąd any od WWlm* 
nye chczza/... mu tego pozvolycz; apeloval, nye dopuszczę mu ^pela^ 
ryey. Potem swyadczjl de gravamine . . . urzą^w, przedszję mu y to nyeposz/i?, 
o czem tez WWlm. . . . nye JM. P. vojskjego. Barzoby dobrze mci wy 
P., abj WWlm. raczjł (s) posłącz raczjł ze dwa czugy yakycłi voznyczkow 
smodzjnow vałaszkow, czobj to o travye tem szię robyło, choczby nye 
yednąkye, byłye robyly, czobi to tam tanye spravił. Balidat tez yuz ze- 
szel, nye vyem, bj czo ucliovał stada, Jestin tałtze, jeno czo Starzechowslcy; 
clioczby WWlm. raczył jeden kony do nycli przysłaczy dlya stada. Jne- 
rzeczj wszystkj mam na pyeczj vedlug roskazanya WWlm. A zatem P. 



Digitized by 



Google 



297 

Boże day, abym WWlra. m.m. p. wdobi:em afortunern zdrowju oglyądal 
svego m. p. Z Skokovek ve srode wstępną 1579. 
WWlm. sługa M^) Tbpomyczkj. 

*) Bernard Morandi^ który w układzie z Zamoyskim z r. IS99 o wysławienie bramy w Nowym 
Zamościu nazwany jest „archi lec torem'* Zamoyskiego, [Bibl. Ord, Zimoy, pi, 6 Nr. i8). 
*) Pokrycie z perzu, ') Miasteczko w dziś, pow, hrubieszowskim, 
*) Por. Nr, 267 i 268, 
*) „^* i „7^* naderwane, 

285. Piotr hospodar mołdawski do Zamoysiciego. Jassy, 6 III 1579. 

Prosie aby kazano pojmdć Konstantyna Łakustę i przysłać komisy ę, na granicę. 

Bibl, Ord, Zam, P, 26. Nr, i. Oryginał bez podpisu z pieczącią i adresem zwykłym. Druk 
Horrauzaki, Docum. priv. la istor. Romanilor. Supplementul. II. Vol I. 1500— I6OO str, 288. 

Piotr z Bozei laski Hospodar ziemi Mołdawski Pan i dzedzic. 

Zdrowia dobrego i na wszem sozesliwego powodzenia od Pana Boga 
Wszecbmogączego WM. wiernie miecz zicze. 

Przythem WM. oznaimuie, izem tham posłał sluge naszego do JKr. M 
w potrzebacłi naszych i), przetłiom niecłicział zaniechącz pisaniem swem 
zdrowia WM., którego WM. Panie Boże racz vziczicz. A isz WM. racziles my 
sie ofiarowacz bycz we wszem pomoczen do Kroła JM., thagze i tłieraz proszę, 
racz się WM. tham staracz, aby mieli pretki przychód do JKr. M. sludzi moy 
y WM. racz oznaimicz JKr. M. o them łotrze Kosthantinu, kthory ucziekł od 
JKr. M., tagze sie był zebrał ku ziemy naszey, kthoremu Bog nie raczył 
dopomocz do tego y w thym ucziekł był ku Kaniowu. A teraz tak nam 
dali sprawę, zęby miał bycz czterzy milie od Czerkas i swemi łiudzmy. 
A przetho racz WM. mowicz JKr. M., aby posłał komornika swego, zęby 
y poimał, albo zęby dal JKr. M. mandat sługom mym do starosth pogra- 
nicznich nałiezączych «), zęby sie on starali, iakoby był poiman, a poima- 
wszy, aby był karan, zęby nie gwałtował wieczey ziem zobopołnych, bo 
dla takich się psuią pacta. Thagze tesz racz WM. przipomniecz JKr. M., 
aby zesłał comiszarze nagranicze ku czinieniu sprawiedliwosczy zobopoł- 
nych stron, bo sie wielkie szkody dziewaią podanym JKr. M., także i na- 
szym, y naiazdy do ziemi, zęby tho opatrzili komiszarze. A zathym sie. 
1 aseze WM. zalieczam. Dan z lasz dnia 6 Marcza roku Bożego 1579 

WM. we wszem życzliwy przyiacieł. 

Z wlasznego rozkazania J. H. M. Piotra ziemi Mol. 

'j Odpcwicdi na to króla wojewodzie wołos. z 18 IV, zob, Janicki, Akta do Stef. Balo- 
r f go 401, 2) Mandaty z rozkazem pojmania Konstantego Łakusiy^ Wółostyna^ wysłał król 6 
i n IVjZob. Janicki, e, c, 394^400, 



Digitized by 



Google 



298 

286. Rajcy Warszawscy do Zamoyskiego. Warszawa, 10 III 1579. 

O zatrzymaniu łalerzów srebrnych i skonfiskowaniu pewnych sum i małma- 
zyi Gdańszczan w Warszawie. 

BibL XX. Czartoryskich, Ms. 2460 b str, 301. Oryginał tf śladem piectą^ki i adresem 
zwykłym. 

Mcziwi Panie Canczlerzu. 

Sluzbi nasze na wszem zawsze powolne ełc. 

Okazali szye sam, Mcziwi Panie Canczlerzu, w Yarszawye pewne sthu- 
ky srebra w thalerzach obłędnego poth roznemy herbamy, y do urzędu 
naszego sam podane, kthoricli my przeth zadnem czlowyekyem nye opo- 
wiadani!, aby czy, kthorzy ye w Tarszawye zosthayyly, nye zchronyly 
szie, alye zebi za przyazdem sceslywem J. Kr. M., albo za zlozenyem sey- 
mu moglichmi ych dosthacz, zebi o sobie urzędowanie sprawę dały, skąth 
tliego srebra dosthaly, bó sam czudzoziemczi, kthorich rzeczi regesthr, 
yesly WM. raczisz roskazacz, P. swemu m. poslyemy. W them thesz las- 
kawey a meziwey radi WM. p. naszego m. uziwami, ysz JM. Pan Dro- 
bię wski pewne dobra y sumi pyenyezne w Varssawye Gdańszczan confis- 
cowawszy, pobrał, a o nich do regesthru skarbowego wpisacz nye dal, 
za czem my obawyami szie thrudnoszczy oth O-danszczan; thakze tłiesz 
y sthathek malmaziey yeden zahamovani y do tliicli czasów yesth, kthory 
yesly zebich-mi themu [O-dansczaninowi, czya yesth, myely vidacz, o łas- 
kawą a mcziwą radę y oth Gdańszczan obronę WM. p. swego m. pokor- 
nie prosziemy, łascze szię WM. piłnye zaleczayącz Dat. w Yarszawye we 
whtorek po wsthepney niedzieły Roku pańskiego 1579. 

WM. p. naszego m. we wszem powolny sluzebnyczi Burmisthrz 
y Raycze stharego miastha Varszawy. 



287. Zamoyski do nuncyusza Callgarlego. Wilno, 12 HI 1579. 

Zapytuje kiedy przyjedzie do Wilna. Cieszy się^ te papież loo Polaków chce 
wychowywać w kolegiach jezuic. Opisuje zdobyte działa moskiewskie. Radzi- 
7vit hetm. polny stoi w kraju nieprzyjacielskim. Tatarzy cofnęli się z Moskwy 

i mają iść na Persyą, 

Arch, Watykańskie^ Nunz, di Polonia i6^ p.76 — yy^kopia *) rąką sekret, nunc, Calig, z na* 
główkiem'. Ex Htteris Mag. D. Cancellarii Regni Poloniao, Vilna XII Martii 1579. Druk. częścio- 
wo Turgeniew, Hist. russ. Monum. I. Petrop 1841. Nr. CXC. 



Digitized by 



Google 



299 

Etsi non dubitabam ea scribens, ątiae se E-ma D-tio Yestra in 
meis litteris summa cum voluptate legisse scribit, quin illi pro optimis 
suis erg* S. Reg. M-tem ac rem Polonicam oranem studiis periucunda fu- 
tura essent, tamen id ipsum ex epistoła R-mae D-nis Yestrae peculiari 
quadam cum suavitate cognovi. Confidimus autem Deum praepotentem, 
cum principia S. Reg. 'M-tis liisce in locis conmiode benigneąue verterit, 
caetera quoque benignissime fortunaturum esse. 

Quod R-mam D-nem Yestram Varschaviae fastidium, Vilnae deside- 
rium tenet, ex eo se etiam animus R-mae D-nis Yestrae cupidissimus cum 
S. Reg. M-te versandi singulariter ostendit. Equidem iam antę, et quidem 
Grodna, a R-ma D-ne Yestra per litteras petii, laceret me de sua ad nos 
veniendi voluntate certiorem, quo curari a me in tempore D-tioni. Yestrae 
R-mae pro dignitate atque amplitudine sua hospitium quam commodissimum 
posset. Quod ut faciat, etiam nunc expecto. De adventu suo si R-ma 
D-tio Yestra sibi persuaserit, eum Reg. M-ti multo gratissimum fore, de 
quo equidem confirmere R-mam D-tionem Yestram possum, non eam ea 
fallet persuasio. Faxit Deus, ut R-mam D-nem Yestram salvam hoc 
loco complectar. 

Quae addita epistolae R-mae D-nis Yestrae scheda cóntinentur, in iis 
ea est S. Reg. M-tis mens idque studium, ut illo Principum Ohristianorum 
concedere nemini possit, sed tamen omnis illius deliberationis ratio, nisi 
atque fundamentum, in belli huius Moscovitici eventu atque felicitate ver- 
satur. Quod R-raam D-nem Yestram scire, idque solum ad S-mum Domi- 
num Nostrum hoc tempore perscribere velim, coram cum R-ma D-ne 
Yestra his de rebus commodius et certius plaribusque comunicabo. De prae- 
clara S-mi Domini Nostri liberalitate, qua centum Polonos iuvenes in col- 
legiis duobus societatis Jesu afficere instituit, magna cum voluptate legi, 
estque, quod nobis de tam singulari ac piane patema ista voluntate in 
gentem nostram gratulemur, perutili futura, cum ad ecclesiae in his locis 
atque Reipub. utilitatem, tum S-mi D-ni Nostri ad omne tempus nomi- 
nis celebritatem atque observantiam. 

De nostro Yilnam adventu credo D-nem Y-estram iam antę inaudisse. 
S. Reg. M-tas altera huius Martii mensis die civitatem ingressa est; e tem- 
plo in arcem primo digredienti capta nuper ab hoste Mosco tormenta bellica 
tradita per Ulustrem D. Palatinum Yilnensem ^) fuere, muralia sex magna 
et perpulchra omnia, sed inprimis insigne cum magnitudine, tum operę 
unum, łupi imagine atque ructu magna tubi parte affabre admodum insigni- 
tum, mortaria ibidem sex magna et maior etiam illo tormentorum medio- 
crium numerus. Quae omnia R-ma D-tio Y-estra Deo volente adveniens 
visara atque ex iis coniecturam facile captura est, victoriam illam *) non 



Digitized by 



Google 



300 

mediocrein fuisse; nobis profecto miseraeąue Livoiiiao hanc hyemem ab 
iniuriis hostilibus tranquillam et bello vacuani praestitisso videtur. Copiae 
S. Reg. Mtis hoc tempore in agro hostili versantur duce 111. D. Cbristo- 
foro Radzivilio,Ill. D. Palatini Yilnensis filio, de quibus propediem aliąuod novi 
expectainus. EMoscovia nuntius novus ad S. Reg. M-tem ia cursu est, eum iam 
iatra Lituaniae fines versantem hic expectamus. De Turcicis rebus, de ąuibus 
alia, quam ad nos Constantinopoli allata essent, ex Caesaris aula perscribi R-iua 
D-tio Vestra significat, ne ad nos ąuidem eadem hoc tempore perferuntur, 
Rediit hoc loco S. Reg. M-tis iuvenis ąuidam e Circassiis *), qui narrat Tarta- 
rorum Bialogrodensium summum ducem Bakkari in Moscoviam quidem pro- 
fectum, sed ob nivium magnitudinom se inde referre coactum. Primum 
quidem nuUam rerum Turcis adversarum dedisse significationem, posfc tamen 
in convivio a Capitaneo nostrato luculentius acceptum atque adpotum 
ostendisse, deletas in Perside Tartarorum copiąs esse, et nunc novas in 
bellum Persicum imperari ac cogi, Tartaris admodum invitis, sed tamen 
imperium Imperatoris Turcici defagere non poasunt. Est et alius, qui a fini- 
bus Turcicis rediens hospitem suum, hominem Christianum, clam sibi nar- 
rasse ait, Turcicos exercitu§ a Persis cladem certam accepisse. 

') Dołączona do listu Caligariego do kard. sekret, stanu z 21 III 1579, ') Mik. Radziwiłł' 
') Por. Nr, 264. *) Czerkasy, twierdza nad Dnieprem, 



288. Zamayski do Piotra Wolskiego, biskupa płockiego. Wilno, 12 III 1579. 

Radzi przygotować się do podróty, gdyż król nyśle go na miejsce odwołanego 
posła Uchailskicgo do Rzymu, 

Arch, Watykańskie, Nunziat. di Polonia^ vol, i6 p. p3. Kopia {zapewne tłomacz, z pol.) 
rrką sekret, nunc. Caligarego *) z nagłówkiem', Particula cx littcris Mag. 1). Cancellarii adR>mnm 
D. Episcopum Plocensem, Vilna die XII Marbii 79. Por, Wierzbowski, Uchaósciana, /. V, 
sfr. 44 uwaga. 

Quam S. Reg. M-tas iam antę D. Paulo Uchanscio abrogandae lega- 
tionis Romanae voluntatem suscepit, eam ita conservavit, ut per litteras 
Grodna in Italiam per cubicularium propere missas ei munus illud piane 
abrogaverit, ac privatum esse nihiląue lectis illis Utteris agere aut tentare 
iusserit, quod ad legati sui ad S-mum D-ominum Nostrum nomen officium- 
que pertineret *). Cum igitur S. Reg. M-tas Rmae D-ni Yestrae eam le- 
gationem decreverit et de ea, quam primum R-mae D-ni Yestrae scriptura 
sit, volui illud R-mam Dnem Yestram praescire, quo se maturo ad eam 



Digitized by 



Google 



301 

profectionęm comparare posset, ne ąuicł sit, ąuod acceptis a S. Reg. M-te 
raandatis R-mam D-nem Yestram a proficiscendi expeditione retardet, cum 
potissimum sciam S. Reg. M-tem R-mam D-nem "Vestram ad omnem pro- 
ficiscendi celeritatem diligenter cohortaturam esse. Hoc pro meo officio si- 
gnficandum R-mae D-tioai Yestrae esse iudicavi, quam etc, 

*) Dołączona do listu Caligaricgo do kard, stkreł. stanu z 28 III ł5'^c, 
') Por. Uchansciana /P''///— /20. 

289. Andrzej Pauli, radca elektora sas. do Zamoyskiego. Królewiec, 12 III 1579 

Dziękuje za Tozglądy okazane braht. Sprawę Zamoyskiego^ jako też Berzevi^ 
ciusa popierał na dworze królexvieckim. Wkrótce wraca do Miśni, 

Bibl. Ord, Zamoy, PI. 152. Nr, 13. Oryginał z podpisem własnoręcznym i adresem 
zwykłym. 

Magnifice Domine observandissime. 

Ingentes ago gratias Mag. Yestrao pro constanti sua erga me bene- 
Yolentia, quam cum aliis multis nominibus antę hac testatam fecit, tum 
vero insigni illa sua humanitate, qua fratrem meum, quem ei commenda- 
veram. complexa fuit, satis superque declaravit. Quo quidem beneficio 
Mag. Vestra ita me sibi devinxit, ut quaecunque eam velle intellexero, 
et a me fieri poterunt, in iis vicissim libentissime sim elaboraturus. Ni- 
hil enim magis cupio, quam amicitiam superiore anno inter nos consti- 
tutam *) perpetuam esse. Quod ut fiat, pro mea erga Mag. Yestram 
observantia nihil intermittam, ac quod Mag. Yestram eodem modo affectam 
esse ex humanissimis ipsius litteris intellexerim, summam mihi voluptatem 
attulit, deque ea re non parum mihi gratulatus fui. Fratrem quem dixi 
meum ut Mag. D-tio Yesłra porro etiam commendatum sibi haberet, 
diligenter eam rogarem, nisi eximia humanitas Mag. Yestrae eiusque erga 
me toties perspecta propensissima voluntas talem petitionem iure quodam 
suo repudiarent. Qua de re Tidemannus Gisius Mag. D-nis Yestrae no- 
mine ad me scripsit, eam quam potui diligentissime curavi, ut ex ipso 
Mag. Vestra intelliget. Mag. quoque Domini Berzevizej 2) negocium, quan- 
tum quidem in me fuit, promovi et cupivissem sanę, homini amicissimo, 
clementissimis praesertim litteris S. Reg. M-tis et commendatione Mag^ 
Yestrae aceedente, magis etiam prodesse. Sed non ignorat Mag. Vestra, 
in aulis orandi quotidie tempus esse, exorandi non item. Ego iam sarcinas 
colligo ac Prussiam tandem relinquere et in Misniam Deo volente rediro 
cogito. Ubicumque autem ero, Mag. D-tio Vestra me ad omnia officią 



Digitized by 



Google 




302 

paratissimum semper habebit. Beno valeat Mag. Dtio Yestra. Datom. 
Regiomonte XII Martii, Anno LXXrX. 

Mag. Vestrae observantissiraiis Andreas Pauli j. 

») Por, Nr, 208, •) Por, Nr, 107. uw, t. 



290. Jędrzej Taranowski do Zamoyskiego. Adrianopol, 12 III 1579. 

O usposobieniu w Turcy i po klęsce poniesione; od Persów i przygotowa- 

niach do odwetu, 

Bihl, XX, Czartoryskich Ms, 2460 h. 207. Oryginał z podpisem własnoręcznym i adresem: 
JM. memu mcziwemu Panu, Pauu Canczlierzowi Coronnemu etc. Panu a dobrodzioiowi me- 
mu mnie zawsze mcziwemu. 

Mczywy Panie Canczlierzu. 

Sluzby szwe powolne ełc. 

Azem iusa w tey drodze trzy listy do WM. m. m. p. piszal, alie yzem 
thu w Jedinie kupcze, kthorzy do Lwowa iechali. naliazl, thedym ich przesz 
listu do WM. m. m. p. puszczicz me chciał. WM. memu m. p. oznai- 
muię, yzem d. 20 Marty do Andrinopolia prziiechal. Woloszech sznieg 
wielky a za Donaiem zasz mokra droga iazdy mey opozdzyla, tak ze my 
iusz korne barzo naoslabialy. Owdziem Turky barzo zaloszne zastał, s tey 
przegraney bitwy przecziwko Per3om, w ktorey Eminskiego Paszę zabitho, 
Mustaphę Paszę poimano, Begliebega iednego poinoano, szeszczy szdiakow 
znacznich zabitho, Adelgiereia Galgę ze dwiema brathy y ze dwiema szyny 
ze sterdziesczią tyszięczy Tatarów woiska pobitho, Szarwany miasto y za- 
mek moczny, kthory beli Turczy przed tem wzięli y inszich wielie Perso- 
wie odięli, potim poszli do Babiloniey, gdzie y do tbych czaszow woyuią 
etc. Terasz czeszarz Tureczki wszitkę mocz szwoię przecziwko niem wy- 
prawuie, ze y czy czo pul-aspri vlaphi ^) na dzień maią, na woine isz muszą, 
a czi zasz, czo na woinę nie idą y chrzesczianie, y żydzi pobór dacz mu- 
szą; konie u kogo zastaną, okrom poszelskich gwałtem biorą, albo ie mu- 
szą okupowacz. Woiewodzie Wołoskiemu, Mułtanskiemu, Siedmigrodz- 
kiemu pokilkunasczieszet kony dacz pod strzelcze kazano. Ja dalibóg 
w tem tegodniu spodziewam się bidz w Oonstantinopolim, gdzie Czeszarz 
Tureczki ^) iest y ma tam terasz bidz Aiag Dywan, tho iest rokosz. Stam- 
tąd zarasz wszisczy na woynę poidą terasz in Aprili, pr^y kthorich dwu 
Paszow wielkich poszłie. Czarowi Tatarskiemu upominki nie małe posłał, 
szablie, pieniędzy nie mało, zęby rozdarował szwoiem Murzom y inczem, 



Digitized by 



Google 



303 

y zęby czo z naiwietszą moczą szam szię ruszył. Zatim szie WM. memu 
m. p. mcziwey lascze zalieczam. Danw Andrinopliud. 12Marty A. D. 1579. 

WM. m. p. m. sługa nanissy Jendrzey Tharanowsky poseł Króla JM. 
do Thurcyi. 

{Dopisek częściowo nie dający się odczytać:) molestam principum et 

, fere in deterius fit et periculosa ale od czego Bog for- 
tuna y przyaciel. 

*) La/a z tureci, ulu/e = piaca^ żołd, *) Afurad IJI, por. Nr. joo, 

291. Zamoyski do Jana Sprengla, burgrabab. elbląs. Wilno, 20 III 1579. 
O przywrócenie nabożeństwa katolickiego w kościele parafialnym w Elblągu, 

Arch, biskupie w Frauenhurgu D, 3g. fol, 35. Kopia spółczesna z nagłówkiem; ,,A domi- 
no Cancellario doo Bnrgravio Elblngensi^)/' 

Spectabilis et famate domine, arnice charissime. 

Admonetur saepius S. Reg. M-tas, dominus noster clementissimus, 
a plerisąue praecipuis Regni Senatoribus, ut ne ius suum patronatus et 
coUationis ecclesiae parochialis Elbingensis posthabeat. Admoneor et ego, 
ut quod officii mei eeset, ea in re praestem. Ego ąuidem cum intelligam 
necessario id ad S. Reg. M-tem pertinere, neque per leges licere eius M-ti 
eam ad rem connivere, D-tioni Yestrae hac de re scribendum putavi eam- 
que certiorem reddendam S. Reg. M-ti hoc onus et ratione iuris sui Regii 
incumbere et aliter tuendae authoritatis suae causa facere non posse, quin 
parochiale templum in civitate illa sacerdotibus catholicis restituatur «) 
Memini, cum de hac re Toronii ctim D-bus Yestris nomine Reg. M-tis age- 
retur, eas respondisse: non se alienas esse a recipiendis sacerdotibus iisque 
templum parochiale tradendo, modo ne ii sint ex ordine, quem vocant So- 
cietatis lesu. Quamobrem D-tio Vestra una cum iis, qui in senatu sunt 
provideat, quo et iuri Regio et rei ipsius necessitati in eo negotio satisfa- 
ciat, at et Reg. M-tas studium erga se civitatis illius suae, quod in aliis 
rebus est, agnoscat et nos, qui illi civitati singulari benevolentia devincti 
sumus, maiorem causam de illa apud R. M-tem benemerendi habeamus. 
Haec prius scripsi, quam aliquid eius rei fieret, ut placide hoc negocium 
perfici posset. Qua de re expecto responsum D-nis Yestrae. Bene valeat 
D-tio Vestra. Yilnae XX Martii A-o 1579. 

loannes Zamoiski Regni Poloniae O^ncellarius. 

>) że on był burgrahią^por, Eichhom, Stan. Hoaius, Mainz. 1854 II sir, 482, Por. Nr, 282, 
') Zob, Nr, 247; ten liU wywołał niniejszy. 






Digitized by 



Google 



304 

292. Zamoyski do Gdańszczan. Wilno, 21 III 1579 

Prosi, aby spławiający m jego zboże do Gdańska udzielono pomocy. 

Arch, państw, w Gdańsku, Abtk. LIII. Aktenschtiblade, go. Oryginał te znakiem wodnym 
„Jelita/* Ę podpisem częściowo własnor^ce, z pieczątką i adresem zwykłym ^ obok którego dopisano 
inną ręhi: "Redditum 12 Aprilis Anno 1579. 

Spectabiles Domini amici observandi. 

Deducunt mei e bonis atque possessionibus meis framentum meuni 
atque alia rerum genera Gedanum, qui ut iis in rebus vendendis expedi- 
tiiis et feliciore negocio versari possint, eos D-bus Yestris maiorem in mo- 
tlum cummendo petoąue, ut et his et iis, qui in posterum etiam meis cum 
rebus i^tbuc perventuri sint, omnibus studiis suis adsint et quoties D-num Ve- 
sfcraruMi auctoritatem opemve requirent, libenter eos adiuvent. Hoc mihi gra- 
tissimiim erit cupido D-bus Yestris vicissim omni studio satisfaciendi. 
Quas bene valere cupio. Datum Vilnae die XXI mensis Martii Anno 1579. 

D-num Yestrarum studiosissimus loannes Zamoiski, Regni Poloniae 
Oancellarius, Belzensis, Knischinensis, Zamechensisque Capitaneus manusua. 

293^ Atihmet czausz do Zamoyskiego. Jaspazar, 25 III 1570, 

Wysłany przez suiiana do wojewody mołdawskiego, załatwi sią jak najszybciej^ 
aby pomagać posłowi Tąranowskiemu w Konstantynopolu, 

łhbl, Ord, Zamoy, PI. 22 Nr, 2, Oryginał podpisany tąi rąkąco i Nr. ręSi « diadem pieczątki 
f fułi't\f'm-. Spcctabili ac Illustri Domino Donaino foanni Zamou3zki Canccilario regni Polo- 
nii (^ (*L Cupitaneo Belzensi Domino Domino mihi favcntissimo. 

111 me Domine Doraine mihi faventissime. 

Post officiorum meorum perpetuam commendationem etc. 

Quod ab initio regno regibusque Poloniae fideliter constanterque in- 
si*rvierjm, lU-me domine, notum optime Ill-ti Yestrae est; quod etiam in 
]iosnjrum declarare modis omnibus studebo. Doi et autem mihi vehementer 
in praesenti negocio S. Reg. M-tis et regni Poloniae me cum Mag. Do- 
mino Taranowczkio ^) non esse iniunctum Constantinopoli, quod non mihi, 
stńl iiKindato Caesaris mei potentissimi, quo Moldaviam ad palatinum 
Moldavił nsem sum missus, lU-tas Vestra et S. Reg. M-tas tribuere debent. 
Tanioii viribus totis dabo operam, ut quo citius fieri potest, rebus Cae- 
?a^^5 rnei absolutis, Constantinopolim redeam et negocia S. Reg. M-tis ad 
oKttiim deducam. Interim officia mea Ill-ti Yestrae offero, utque mihi man- 



Digitized by 



Google 



Śo6 

det, singulariter pęto; intelliget Ill-tas Vestra ine m omnibus - promptum 
et paratum Ul-tis Yestrae esse amicam, nec qaicquam in maadatis eiusdem 
pratermissuruiiL Oaeterain, ne meilll-tas Vestra obliviscatur, sed tempeslive et 
intempestiye S. Reg. M-ti commendare dignetur, etiam atque etiam pęto, 
intelliget autem Ill-tas Yestra commendationi lU-tis Yestrae responsurum. 
lU-tem Yestram quam felicissime valere cupio. Datum in laspazar, oppi- 
do Moldaviae, 26 die Martii Anno Domini 1579. 

Seryus fidelis lU-tis Yestrae Ąhmat czaus, Adrianopolitanus. 

') Por» Nr. 2C0, 

294. Zamoyski do Gdańszczan. Wilno, 28 III 1579. 
Poleca spławiających komtęgi ze zbożem starostwa knyszyńskiego. 

Gdańsk, Abt.h, LIII, Aktenszublade 90. Oryginał Jak Nr, 2g2 {z takimie podpisem). Dopisek 
a ter go: ^ddiium 10 Maii Anno 79. 

Spectabiles Domini amici observandi. Salutem et studiorum meorum 
commendationem. 

Et anie ^) D-bus Yestris commeadayi meos, qui cum frumento meo 
aliisque rebus e Russia Gedąnum boc anno pervenient, et hisce num eos 
commendo, qui ex capitaneatu meo Knischinensi frumentum itidem meum 
ratibus quinque, quas vulgo cameias *) vocant, impositum deducent, maiorem 
in modum a D-bus Yestris pęto, ut iis rebus omnibus adsint, qua.e facere 
posse ac yenditionis cum facilitatem tum utiUtatem existimabunt. 
Erit hoc et gratissimum milii et curae, ut D-bus Yestris omnibus vi- 
cissim studiis quam cumulatissime semper satisfaciam. Bene valeant 
D-nes Yestrae. Datum Yilnae, die XXVIII mensis Martii Anno Domin? 
1679. 

*) Por, Nr, 2C2, *) jKbmiega=:galar do spławiania zboia. 

295. J. T. DrohoJowskI star. przemyski do Zamoyskiego. Przemyśl, 29 III 1579. 

Po odjeździe króta na Litwę spokój w kraju. Trzeba pieniędzy^ by wziąć w po^ 
sesyę Uhnów od Sienieńskiego. Wstawia się za Żółkiewskim i swym bratem^ 

Kilianem, 

Bibl, Ord, Zamoy, PI, li Nr, 2. Oryginał z podpisem własnoręcznym^ pieczątką i adre* 
sem: Wnemu a mnyc Mciwemu Panu i Dobrodzieiowi JM. P. Kaoclirzowi Koronnemu, Sta- 
roście Zanieskemu, Bełskiemu, Knjsinslryemn etc. etc. do rąk własnych nalyezy. 
Archiwom Jana Zamoyskiego. 20 



Digitized by 



Google 



m 

Mnye Mczywy Panye KanczlirzU. 

Pilnye sluzby me do lasky WM. mego Mezywego Pana zalyczam. 

W sprawach Krolia JM. i Coronnych nimam nycz z naszego krain 
ku WM. pisać. Sam then odiazd Krolia JM. do Lithwy pomdlil wsyst- 
ko i uspokoił, az tysz i the, którzy przebigali sie s krakowskyego 
krain do nasz, o czym w pirsych lyscich ku WM. ode mnye było. 
W sprawach WM. tak czynye, iako za pomoczą Bożą bendzie WM. wdzien- 
czno, o czym na listy me pirsze trzeba od WM. responszu. Przytym 
pyenyendzy by nam czokolwyk trzeba na S. Woiciech, panu Syenyen- 
skyemu, abychmy zarasz posesią wzięli do rąk WM. i s tegoż imyenya na 
gody zebrać czo pienyendzy do summy glowny, bowym na S. Woiciech 
w Ilchnowiei) bendzim s Toporny czky m *') dlia possessyiej, abym nys 
pustky odebrał od pana Syenyenskyego. Insze rzeczy i okoliczności iusz 
tak sie obwaruyą, iako wsistko czalo bendzye, tosz i Stabrovem •) zarasz uczy- 
nye. Pan Mikolai Stadnyczky Burgrabia Krakowsky odumarl trzech 
wsyiei w Przemiskym starost wye; iesli zona iego nima dożywocia, racz 
WM. z lasky swy pana Żółkiewskiego przenisc do tych wsy a ia mu 
nyech iescze czo dam do tego, bo prawie nisczeye, m. m. panye, bez 
siana, bez pastewnyka, bez drew, bez chrustu do iazu i mostu i dalii etc.'). 

Dały WM. bandz mym mciwym panem. Dan w Przemisliu 29 die 
Marcij Anno Domini 1679. 

WM. m. p. m. zawsdi sługa Jan Thomas Drohoiowsky Starosta 
przemyski. 

Piisscharzem ziemskim przemiskim prosschimi racz WM. uczinicz 
pana Kiliana Drohoiowskiego. *) 

*) UhnóWy miasteczko f dtii wpow» rawski m- ruskim, 

•) Maciej Topornicki^ podstaroici tamechski. Por, Nr, 2p7. ''^ Por, Nr, 2gy utt, 2, 

•) i dalii etc. dopisane własnoręcznie, *) Brat autora listUy (Paprockie Herby ryoer.) 



296. Zamoyski do Jerzego Radziwiłła Icoadjutora wiieA. Wilno, 1 lY 1579. 

O przygotowaniach do wojny moskiewskiej i uchwałach w tej mierze na Li- 
twie; o szczęśliwem odparciu nieprzyjaciela z pod Kiesi i wtargnięciu Krzysztofa 
Radziwiłła, hetmana polnego^ aź po Dorpat i o posłach moskiewskich, 

Bibl, Raczyńskich w Poznaniu. Nr. 80, Oryginał z podpisem własnoręcznym, pieczątką 
i adresem jak Nr, 266, Druk, Nehring, Kwartalnik historyczny IV (i8có) str, 247 (z drobnymi 
omy łkam i). 



Digitized by 



Google 



30f 

Zaliecziwszy powińńe sluzty sWe do łaski YM. m. m. p. swagra etc. 

Czo szie sam u nasz na then czasz dzieye, krothcze VM. swe- 
mu m. p. oznaymuyę, bo podobno od ynszich tesz bendziesz miał 
VM. o them wiadomoscz. J. Kr. M., yako szie na seymie Var- 
szawskyem postanowiło, wziął przed szie voynę Moskiewską y clicze yą 
serio a statecznie prowadzicz. W czem ku poborom, które na seymie 
sam na tlię woyue uchwałione, niemały przy tliem ratliunek y pomocz 
s tego państwa, Xienstwa Wiełkiego Lithewskiego, miecz bendzie. Bo na- 
przód panowie Jcli Moszcz w Grodnie, na pierwssem z J. Kr. M. 
zieclianiu, postampiłi J. Kr. M. poczty doszicz niemałe na tłię potrzel)ę, 
tliosz y riczerstwo na swycłi ziezdziecłi potliem uczyniło; wieńcz zaszie 
2 dóbr Krołia JM., cłiocz są niektóre zastawamy, niektóre dozywocziami one- 
rowane, yednak pewną z włok quotte zbosz, pewną wołów in commeatum 
woysku, y odwosz tego do voyska; ku themu pewną tłiesz łiczbą cłiłopow 
z siekierami, motykami, rydłiami, dła potrzebnicli w woyscze robotłi postam- 
piłi. Nadto pobory od kupi wszełakicli, które ad primum Januarii miały 
szię konczycz, prorogowałi do dwu łiatli y nabywayą na nie pieniędzy. 
Awa doszic niemałe chenczy J. Kr. M. w łudziacłi thego państwa ku tey 
potrzebie Rzeczipospołitey poznał y iusz szie wszytek ad bełłi cogitationea 
obroczil. Żołnierze tak yezdne yako y piesze przymuye y czo do woyny 
nałezy, s piłnosczią opatruye. Tho tesz yusz VM. wiedzieć dawno 
raczisz, yako szię naszem z łąsky miłego Boga przeciw themu nieprzya- 
cziełowy, gdy ładzie iego Kiessi w Inflantacli dobywały, poszanczowało. 
Potliem zaszie tłiemy otłio niedawnemy czassy JM. p. Podczassy brath i) 
VM. znaczną przeciw themu nieprzyiacziełowi posługę uczinił: woyo- 
wał yego ditiones około Derpatu, ucziniwszy wiazdę z łudzmi zolnierslde- 
my dobrze głęboko; miasto Derpt opałiJ; zamek Kerepeth wziął y zborzil, 
na niem łudzi niemało pobrał y dział kiłka, zywnosczy bardzo wiełe, któ- 
rą popalił, korzisczy y plonu wygnały (?) doszicz, łudzi na kilka tysienczy 
a bydła kilkanasczie; awa z łasky Bozey doszicz dobra i znaczną po- 
sługę JM. uczynił. Posłał tesz terasz znowu Moskiewsky posłancza swego 
do ;J. Kr. M., napominayancz, aby J. Kr. M. przimierze poprzisiągl 
a o Inflanty sz niem tractował. Alie J. Kr. M. poprzisziegac go nie chcze, 
bo łisth, który posłowie na tho przymierze dali, rożny yesth od listu yego, 
y kthemu isz posłowie Moskiewsczy w Crąkowie nie chczieły słowa hospo- 
darskiego do J. Kr. M. sprawować y ni w czo szię wdawacz, upornie szię 
thego domagayancz, aby J. Kr. M. wstał pitayancz na zdrowie ho- 
spodarskie, y s tym temere od J. Kr. M. odesłi. Przeto J. Kr. M., pusczi- 
wszy ye iusz tak, yako szie naparły, besz sprawowania poselstwa, wienczey 



A 

Digitized by VjOOQIC 



m 

ych do sziebie przipuscźacz y przizywacz nie clicze. A iusz w ymie Pań* 
skye 8 tern nieprzyiaczielem czynie bendzie. 

Thocz telko yest, czom chczial VM. swemu m. p. o rzeczach 
sam naszicb oznaymicz. Caeterum o mnie y chencziach mych ku sluz- 
bam VM. wąthpicz nigdy nie trzeba VM. Wszisthkie rzeczi VM. tak 
mam na pieczy, yako własne szwe. A s tym szie w miloscziwą a powinna 
laskę e^c. Dat. w Yihiie 1 Aprilis A. 1579. 

VM. swego m. p. swager i sługa J. Zamoiski canclerz. 

*) Krtysztof Radziwiłła syn wojewody wileńskiego) por, Heideosteia, Rer. Polon. 
///. 127, 



297. Maciej Topornicki, podstar. zamach., do Zamoyskiego. Zamech, 2 lY 1579. 

Z Drohojowskim dopiero na Wielkanoc pojedzie do Sienieńskiego, Trudno 
wziąć pieniędzy na rajłary^ bo i architekt Bernara Morandi się o nie upo- 
mina. Topornicki wybierał z innymi miejsce na zamek (przyszłego Nowego 

Zamościa), 

Bibl, Ord, Zamoy. PI, 64 Nr, 11. Oryginał własnoręczny z adresem jak przy Nr, 284, 
i dopiskiem obcą r^ką: Od Topornickiego, od p. Soopkowdkicgo, od p. Yhrowieczkicgo Yacla- 
^a, od p. star. przemiskiego: około Yhnowa. Reddit. Yiinae d. U Ąpril. 

JWni a moy Mciwi Panie etc. etc. 

Prosiłem był JM. Starosti Przemiskiego^), abim był mógł społu z JM. 
teraz przed svięthy doyechacz do p. Szienienyskiego, a toz mi JM. odpisał, ze 
az z viełkyey noczi, czo WWłm. raczi zrozumyecz z łistow JM., które do 
mnye pyssał *). Oddal my tez JM. p. Urovieczky *) łyst od WWłm. m. m. p. 
w poniedziałek w wieczór yuz postdominicam Laetare*') w Skokowkach *), bo 
myę tam zastał, w ktorem my WWłm. raczi pissacz, abym na thi rayteri do- 
stał pyenyędzi dwanasczie seth złotich na fanti. P. Bog to vye, ze sam 
takie bezpyeniąze w ovych krayech, ze na dobrą viesz y nie mogą ych do- 
stavacz, y nietiłko na srebre ałbo złoto, a wszakoz pisałem o them dzyszj 
do JM. starosti przemiskyego, ova P. Bog zdarzi m. m. p., ze ych tam 
może dostaczj. 

Pisałem przez p. Jana Droyowskyego ku WWłm.y o tem tezpyssalem, 
ze s panem*) Marczinowskyem, ani zapisu ucziniłi, any tbich pułtoru thi- 
sziączu nazad nye wrocziłi, które obyeczuią wroczicz na viełką nocz. Są 
tez pultora tisziącza złotich, są tez 400 złotich, których szię yuz Bernar- 
do*) upomyna. Jesłybi to nagła a potrzebna, tedibi s thich daczj, ałiebi 



Digitized by 



Google 



309 

to tez pylna p. Dunykowskyemu y p. Sienienyskjemy. W loth chcze po- 
czącz muroyacz 'po vielkyey noczi za dvie niedzieli y yuz ma materyey 
niemało oprócz ozegli jescze, ktorey nycz nyemasz. Otoz, m. m. panie, 
yyyezdzalem tam s p. woyskyem y s p. Urovieczkyem na to miesce, jako 
yest roskazanie WWlm., ve Zdanovye 7): tedy szię iem to tam nie zdało, jeno 
przed Skokowka, y miał tam p. Urovieczki y p. voysky o thera ku WWłm. 
pisaczj, trzeba yzbi W Włm. richlo racził o tem znaczy daczj. Bernardo acz 
to yuz wzyął odo mnie 1000 zloticli, napira szię tey rati 400 złoticb, pro- 
szę, racz mi WWłm., m. m. p. o tem naukę dacz etc. A zatem P. JBoze day, 
abym WWłm. m. m. p. w dobrem a fortunnem żdroviu ogłiądał a w poczie- 
chach yielkych. Z Zamcha 2 Apriłis 1579. 
WWlm. unizoni sługa M. Topomiczky. 

*) Por. Nr. 29$. 

*) ZJaje Sł'^, Me to do Topornichiego pisał Drohojeutski listy z którego został się tylko ury- 
wek taki (Bibl, Ord, Zamoy, pi. 5/ Nr, p. oryg. z podp, częściowo własnor.): s. p. Dunkowekym 
O SUbrow, bo ton nam ius na (j)zginye, a s picnyandzroi nam tys gotowymi dlia p. Syenyen-* 
fikiego dobrzeby było, alye lus tak terasz te zmowę zachowam do szczęsnego uirzenya z WM 
Przy tym iesliby sio czo nowego z Litwy ponowiło, prose oznaym mi WM., a ia ty^z także uczy- 
nye, bende-li mia! czo nowego. S tym szye lascze WM, zalyczam. Dan w Przemysliu 28 Marcii 
A. D. 1579. WM. życzliwy prziaczil zawsdi, Jan Thomas Drohoioweky z Drohoiowa starosta 
przemyski. Do JM. tys WM. nye omieszkiwai pisać, kiedy szye trafi per occa&ionem 

») Por. Nr. 212. »') =30 III. 

*) Wieś^ na miejscu której stanął Zamość. ^) Przekreśl, pany Por. Nr, 267 i 8. 
^) Por, Nr. 284. ') Wieś Ordynacyi Zamoyskiej pod Zamościem. 



298. Mik. Krzysz. Radziwiłł, marsz. nadw. iit.do Zamoysiclego. Nieświeża? IV 1579. 

O uwolnieniu go od spraw trybunalskich. Robi wyrzuty Zamoyskiemu^ te 
szydzi z jego biadań na kłopoty pieniężne. 

Bibl. Ord. Zamoy. PI, log Nr, 4, Oryginał z podpisem własnoręcznym^ pieczątką i adresem: 
„JM. memu mciwemu Panu i szwagrowj Panu Jaaowi Zamoiskyemu Canclerzowj Coronnemu.'* 

Mcziwy Panye Canclerzu etc. 

Doszedł mię z laski WM. list Króla JM. do tribunalu, za którym 
spodziewam się, że od tych praw wolen na ten czas bendę, gdyż nie mam 
zadney takiey causy, chwalą Bogu, iakie w Constituty Piotrkowskiey opi- 
ssane, acz tesz i sam ieszcze do końca nie wiem, bo prawo Polskie mądre 
nazbyt na nas głupią Litwę, a doznałem na sobie tego. że na zlo Litwino- 
we prędko mogą odmienić, którego zmywszy za odpłatę u Boga sobie poli - 



A 

Digitized by VjOOQIC 



310 

zayą. Więc posiałem wskok do niektórych moich dobrych przyiaciol 
w Po]scze, ktorzi caas moich świadomi. Od tych propediem spodziewam 
Bię wiedzieć, iesliz bespiecznie iusz absens byc mogę etc. 

Isz są rożne officia amicorum, więc między inymi y to kładą za na- 
podleysze, że dobry to przyiaciel, przed kim się kto swych tesz kłopotów, 
oiako to na świecie, uskarżyc może; ale widzę, że ia przy drugich y tego 
UW mam, bo miasto żałowania szyderstwo mię od WM. podkało, com się 
u.skaizal, zem dłuzen. Znać że WM-ci nie dolega, wienc wedlie Rusldey 
przypowiestkj .lacwo durowac koli pristupaiec**, a isz ten iedno czuie, kogo 
bolij tedy ten tesz wie, gdzie ma sadno. Ja nikomu nic nie przycinam, 
ale loDge diversa ratio mnie z WM., bo iedno iakie tłuste zapieczętowanie 
stoiy za moie wszytkie cynsze, a laska Pańska to to iako minera auri. 
Więc slysszę, że WM. me jmyona targniesz, chwała Bogu, a iam iescze 
oyczyf^tych nie wykupił, anim długów poplacził, y co więtsza, y teras ie- 
dno imienie przedawszy z dwoigiem leszcze na targ posłał. Więc nic po 
owym szyderstwie było, bociem ia tesz po oycu osmdziesiąt y kilka ty- 
syęcy długu zastał. Jusz thak mym zdaniem lepiey Bogu za wszytko 
dziękować a s przyiaciol nie szydzić etc. Zalecam przytym służby moie 
w laskę WM. m. m. p. Dan w Niesuizu 7 Aprilis 1579. 

WM. m. m. p. sswagyer y sługa povołny Mykołaj Chrzisstoff Ra- 
dziwyl sst. 



299. Zamoyski do Gdańszczan. Wikio, 8 IV 1579. 

W odpowiedzi zapewnia o swej i króla życzliwości dla Gdańska jako ważnego 

członka Rzptej\ Żąda zaś nawzajem poparcia podczas wojny z Moskwą nie- 

bezpieczną dla Prus, O tUatwienie zaciągu 206 szkockiej piechoty. 

Ar eh, państw » w Gdańsku, Oryginał z podpisem wlasnorąctnym^ z pieczątką i adresem 
twykiym. Dopisek inną ręką: 'Redditum 18 Aprilis Addo 1579. 

Spectabiłes Domini amici observandi. 

Salutem płurimam coniunctam cum studiorum meorum omnium com- 
nieiidatione. 

Accepi, quae mihi D-nes Yestrae per łitteras commendavere, et de 
iis iloraino syndico civitatis respondi, ex quo quam incommoda sit horum 
toinporum ratio ad ea expłicanda, quae D-nes Yestrae optant, facile intełłigent, 
M<?um tamen studium nułlo tempore D-bus Yestris deesse sinam ad ea 
ofTiciendum, quae pertinere ad cłarissimae civitatis statum, tranquiłlitatem. 



Digitized by 



Google 




omamenta iudicabo, cum quod illi eximio Regai membro me eam volun- 
tatem curamque pro meo in Repub. munere debere facile intelligo, tum, 
c^uod non ignoro Regnonim omnium plurimum referre omnia Reipub. mem- 
bra recte curari, negligi nuUum, imprimis vero civita,tes conservari et 
commodis affici. Quod ipsum S. Reg. M-tem, Principem sapientissimum, 
sentire D-nes Yestrae sibi persuadeant. Quod cum facient, pertinebit ad 
fidem, yirtutem, prudentiam D-num Vestxarum primum non pati uUam 
apud se residere causam, quae S. Reg. M-ti offensionem atque molestiam 
adferre possit; tum efficere, hoc potissimum tempore, quo grave magnumque 
bellum pro communi omnium nostrum, imprimis vero etiam Prassiae salute, 
cuius iam ab ardente pariete admodum propinquae res etiam atque etiam 
agitur, Reg. M-tas susceptum habet, officia, studia, atque animorum promp- 
titudo alacritasque cómprobetur; cuius rei occasiones domi forisque ea 
civitas permultas habet, quas scire et perspicere D-nes Vestras rectissime 
puto. Atque haec publicłs de rebus. 

De meis quaedam Domino syndico commendayi, ad quas ut D-nes 
Yestrae auctoritatem studiumque suum conferre velint, etiam atque etiam 
pęto, imprimis vero ad illud, ut ducentos et sex pedites scotos lectos bo- 
nosque milites meis stipendiis consequi antę festum Pentecostes possim. 
Hoc m'hi gratissimum D-nes Yestrae facient, quas recte valere cupio. Da- 
tum Vibiae die octava mensis ApriUs, Anno Domini Millesimo D-o LXX 
nono. 

D-num Yestrarum studiosissmius loannes Zamoiski Regi Poloniae 
Cancellarrius, Belzensis, Knissinensis, Zamechensis Capitaneus manu sua. 



300. Jędrzej TaranowskI do Zamoyskiego. Konstantynopol, 8 lY 1579 

Lisi zapdźno otrzymała bo Jut po audyencyi u Mechmeła paszy ^ załem prosi o dru- 
gą cyfrowaną inslrukcyę. Zdaniem paszy trudno- teby Tatarzy mszyli na 
Moskwę, bo sułtan wzywa ich przeciw Persyi, Odpowiedź paszy o zamecz- 
ku zbudowanym w Tehinie przez Turków i więźniu w Siedmiogrodzie trzy- 

manym, 

BibL X, X Czartoryskich Ms, 2460 b str, 239. Oryginał z brzegiem uszkodzonym z adre- 
sem: W-nemu Mczywemu Panu y dobrodziejowi IM. Panu Canczlierzowi Coronnemu etc etc. 
Panu a dobrodziejowi mnie zawsze mcziwemu. 

Mczywy Panie Oanczlierzu. 

Salutem plurimam et officiorum meorum commendationem etc. 




Digitized by 



Google 



312 

Listy od Crola JM. sz% mi w Constantinopoliu oddane przez Turczy- 
na, sługę Woiewody Wołoskiego, d. 3 Aprilis de data 14 Februarij, w kto- 
rich Kroi JM. daie mi znacz, isz s ticłi listów wyrozumiał, które Pan 
Kloczowsky od Cesai-za Tureczkiego przyniósł, ze rzeczy s czarem Tatar- 
skiem na tern punctie bidz miały, ze Czar y list przymierny przysłacz 
y p. Broniewskiego odprawicz miał y na zwiczainicli upominkacli prze- 
stacz y z Crołiem JM. w dobrem sząsziedztwie mieszkacz etc. A tak mi 
Kroi JM. rozkazuie, zebicłi zatrzymawszy się, instructią nazad odesłał, az 
inszego rozmysłu Croła JM. etc. By mię ty listy beły zastały Wołoszecłi, 
albo stamtę stronę Donaią, tedy bicłi woliey y rozkazaniu Croła JM. do- 
szicz uczynił, ałie isz mię ty listy doszły na mieisczu w Constantinopoliu 
po pierwszey audientiey, kthorąm miał die 29 Martii u pana Pasze zasta- 
ły, tedy mi szię nie zdało za rzecz bespieczną talde rzeczy, o Irtorycli szię 
iusz belo oznaimiło, przesz czudze państwa nazad poszyłacz. A isz o tern 
pewnie wiem, isz Aclimet Beg, tłumacz Laczinski tam do Croła JM. ie- 
cliał dlia tamtego więźnia, który iest u synowcza Crołia JM. Wegrzedi, 
tedy laczno mi może Croł JM. inszą instractią cyframi: Da Ge Li Ro Pv 
napiszaną przezeń poslacz« I tak rozumie, ze mie szam zadzierzą kęsz, asz 
ten Aclimet Beg nazad szię wroczi. 

Tlio tesz WM. m. m. p. oznaimię, zem od Machmet Pasze wyrozu- 
miał, ze to z wielką trudnosczią Czarowi Tatarskiemu prziscz ma, zęby 
on terasz przecziwko Mosldewskiemu miał woiowacz, bo z roskazania Cze- 
sarza Tureczldego nawiętszą moczą szwa przecziwko Persom cziągnącz mu- 
szi, msczicz szię por^sld Tureczłuey y Tatarsldey, pobiczia bracziey szwey 
y więzienia brata swego Gałgi. Poszila mu terasz wodą upominld barzo 
wielkie, iakicłi żaden Cesarz Tureczld nie zwild Tatarom dawacz, czego 
wszitkiego WM. spiszek poszyłam, które rzeczy s tey niedziełie przysley 
gałierami do Caphy powiozę etc. Temi czaszy po audientiey, Ictorąm miai 
u Pasze, iusz trzeczia posta bieżała do Czara Tatarslriego, y rozumiem 
temu, zęby to Czeszarz Tureczky rad widział y Paszowic, zęby iakiekol- 
wiek woisko nie wielkie Tatarskie szło na pomocz Crolowi JM. przecziwko 
Moskiewsldemu. Ałie spodziewam szię, ze to przeskodzi, isz terasz wiellde 
woisko Tatarskie w Persiey do gruntu iest porażone.' Druga, ze gdy 
szam głową pocziągnie, tedy radby czo nawiętsze woisko s zobą miał. 
Trzeczia ze tesz w ordzie stoliczę szwa przy zonacli y dziecziacłi szwicb 
muszi oszadzicz, obawaiącz szię zdrady od którego brata szwego, talue na- 
iazdow od kozaków naszich y moskiewskieho etc. Ałie tego Croł JM. 
pewien bidz może, ze terasz czausza do Czara Tatąrsldego poszlią, roz- 
kazuiącz mu, aby przymierze dał według staradawnego zwyczaiu y w do- 
brem pokoiu mieskał y posła odprawił etc. Czo pewnie trzymacz będą, 



Digitized by 



Google 



313 

poki 8 kiem inszem szię zabawią y może Crol JM. teraz pokoiu bidz pe- 
wien od Tatar. A wszakosz ia przedszię expostulowalein około tego s Pa- 
szą, zęby Czar Tatarsky szyna któregokolwiek albo brata z iakiemkolwiek 
woiskiem wespolek z Tatary Bialogrodzkiemi przy woisku Crola JM. po- 
siał. Naczo mi Pasza respons dał, ze tego wiedziecz nie może, zęby Czar 
Tatarski tak wielką mocz miał, aby woiśko szwoie na dwoię albo na troią 
rozdzielicz mogl. O czem wkrotcze wiedziecz będzie, bo do Czara Tatar- 
skiego posła posiał. 

Tezem doszicz szerocze powiedział około tego zamku, który na tę 
sztronę Niestru szedziak Tehinski*) zbudował na gruncziech Crola JM., 
y żądałem, aby bel znieszion, według instructiey •) mnie pod aney etc. Ałie 
iakom s Pasze wyrozimiial, ze s tego nicz nie będzie, bo Pasza powiada: 
każdy Czeszarz, czo raz szabłią weźmie, tedy iego potomek, czo po niem 
nastanie, na to przyszięga, ze tego bronicz ma a nicz nie utraczacz, iedno 
przyczyniacz. A tak to mieiscze, na ktorem zamek terasz zbudowano, za- 
wzdy Tureczkie belo y na grunczie Tureczkiem, bo tam wiesz przedtem 
Tureczka bywała y folwark do Tehini przynałiezączy, iedno ze ią kozaczy 
kiłkakrocz spalili y potem yliekrocz się zbudowała, zawzdy naiazdy czy- 
niły. A tak dlia tey przyczyny na tern mieisczu, gdzie folwark bel, zamek 
zbudowano dlia tich złodziey y kozaków, którzy nie sza poddani Croła JM. 
A wszakosz cliczą rozkazacz sędziakowi Tehinsldemu y zęby tego przestrzegał, 
aby od tego zameczlni zadney skody w państwie Crola JM. nie belo; gdzie- 
by iaką skodę mieli, tedy nikt inszy o to karan nie będzie, iedno sędziak 
na oszobie szwei, iesli tego dagłądacz nie będzie. Na ktorem responsie iam 
nie przestał, y tom opowiedział, ze to nie iest lo^zywda szamey oszoby 
Crola JM., iedno wszitkich Coronnich stanów, a nawię^^jy tich ulcrainnich 
panów, którzy s tich pol od zwierzu, bobrów etc. pozytld maia, y także 
naiazdy y skody od tich liudzi czierpią, którzy pod zamki tamtemi mie- 
skaią. Na czo Pasza powiedział, ze tego Czesarz JM. zabronicz chcze, zę- 
by tich naiazdow bez naszey przyczyny dania nie bywało, a pożytków 
hTonicz nie chcze tich, łctorych kto dawno używał etc. Do Pasze Budzin- 
słdego y Fiłiaczldego sędziaka piszacz będą, zęby dogłiądal y bronił te- 
go, aby naiazdow zadnich do spiszkich miast Croła JM. wieczei nie 
l>eło. O tego więźnia, kthory iest u szyno wcza Croła JM., tedy my szię 
Pasza wręcz upominał. Kiedim szię wymawiał według instructiey Croła 
JM., ze go Czesarz JM. zakazał na okup dawacz, tedy powiedal P. Pasza, 
ze mnie tu ynaczei daią znacz, y ten więzień pisze, ze go tam na każdy 
dzień byią dlia tego, iz nierichly okup zań daią, y dziwuią szię tesz, ze 
to, czo mi iusz pewnie Crol JM. obieczacz raczeł, zasz roię iedno pięknemi 
słowy zbywa. Nowin inszich na ten czaz nie mam iedno ty, kthorem z Jen- 



Digitized by 



Google 



314 

drinopolia przesz Ormienina Arendę ze Lwowa WM. m. m. p. piszal de 
data d. 12 Martii*). Zatim szią WM. m. m, p. mcziwey lascze zalieczam. 
Dath. Constautinopoli d. 8 Aprilis A-o 1579. 

Prosę raczze WM. m. in.pan Królowi JM. o tęm wsytkyem oznaymycz, 
a yeslyby tam yescze ten lyst moy tam . . . -^chmeta dragomana zastał, 

tedy prosę WM. m. m. p., racz my WM. m. m. p. wolyą Króla JM 

.... o te xyąngy *) się pylnye stara, o które mciwy pan do nyego pysal. 

WM. mego mciwego pana sługa nanyssy Andrzej Taranowski poseł 
Crola JM. do Cesarza thureczkiego. 

») Por, Nr. 308, 

>) WBibl. Ord, Zamoy.pl, 466 Nr, 21 Jest hez daty notatka z końca XVI w, pod ty t: PunctA 
pcculiaria ex legatione Taranowski: 1. Castra et munitioDes in campis desertis inter Borystc- 
nem et Tyram Hipanimque flavios iacentibus non erigantur, nisi prius eorum dislimitatio 
a commiBsariis utrinąue ad id negocium deputatis facta fuerit. —2. Tran^itus per Nestrum apnd 
Ohocinnum arcem Polouis sit liber et medietas proventaum ex rippa Regno adiacenti eisdem ce- 
dat.-r-S. Hostium transitus per ditionea alterutriua impediatar. O tym zamku, por, I. Folków 
ski, Sprawy wojen. Stef. Batorego str, 161, 

•) Por. Nr, 2ci. *) Pewnie o autorów Reckich. 

30 i. Michat Wiśniowiecki star. czerkas. do Zamoyskiego. Czerkasy, 8 IV 1579. 

O zachowaniu się Tatarowi kozaków. O podejrzeniach^ jakoby porozumiewai 
się z Łokiistą, Biaiogrodzcy Tatarzy obiecali iść na Moskwę, I on poszedłby 
też z rotą^ ale mu nie dano na nią pieniędzy. 

Btbl, X, X. Czartoryskich Ms, 2460 b str. ISC, Oryginał ze śladem pieczątki i adresem zwykłym, 

W-ny Mciwy Panie kanclerzu, panie p. a przyiacielu mnie mciwie 
łaskawy. 

Sluzby swe powinę y nawszem powolne w laskę WM. swego m. p. 
pilnie zalecam. 

Dziekaie WM. swemu m. p. wielcze, isz mie WM. sługi swego pi- 
szaniem swym nio przepominaianc do tego wiesc racysz, abym Królowi 
JM. y WM. swoim Mciwym panom około szpraw y potrzeb ukrainnych 
tutecznych cesto dawał znać. To zawsze mam u siebie na dobrei piecy, 
a zwlasca w cym pewnym a Królowi JM. wiedzieć potrzebnym, nieomieszki- 
wam. Co sie dotyczę Tatar, yz naprzód od kogo ynszego Kroi .JM. o wtar- 
giiieniu ych pod Czerkaszy wiedzieć raczył, na tym barzo mało, gdysz 
nie nowina y nie pirwszy raz Tatarom y po kilka razów na iednym 
thydniu pod zamkiem ukrainnym bywać, tym sie niebespiecznosc żadna 
państwom Króla JM. nie okazała, ani tcsą gię miastu y poddanym Krolą 



Digitized by 



Google 



115 

JM. skoda żadna nie stalą; by sie o takowych trwoszkach zawsze miało 
dawać znaó za każdym razem, pewnie zęby y posłańców prze dalekosc 
y niebespieczność drogi nie stawało. • 

Piszaó mi WM. m. m. pan racysz, ysz tu zasz Kroi JM. lancego 
posyła, aby pieniądze Nizowcom były dane, tedy nie tak pieniędzy, ale 
y Jancego kozacy docekac sie nie mogli, a iam ych tesz dluzei zadzierzec 
nie mogl żadną miara'). Sli wszysci na Niz. Ucynilem byl wolei y rozka- 
zaniu Króla JM. dosyć, zem ych byl wszystkich do Czerkasz zwiódł, [ale 
znadz prze niedbalosc posłańców Króla JM. abo nie wiem zacym ynnym 
ta roszprawa kozacka omieszkała, acz kozacy wszysci mnie przyrzekli 
y obieczali nad wolą Króla JM. nic nie czynie, Tatarom na t/lhusy nie byc; 
ale temu do końca wierzyć nie trzeba, gdysz to iest lud swowolny. Zro- 
zumiałem tesz s piszania WM. m. m. p., ze mie tam iakis niebaczny czło- 
wiek, nie wiedząc sprawy ani obyczaiow tutecznych ukrainnych, iako sie 
w cym zachować y w tych potrzebach Króla JM. z takimi ludźmi postę- 
pować, odnioszł, iako mu sie widziało albo mu to czynie przystało, do 
uszu Króla JM. pana mego y do WM. m. m. panów rad y urzędników 
Króla JM. złe a nieprzystoinie, co mnie z młodości od żadnego na świecie 
nie potykało, gdysz ia wiem, iakom począł z młodych łat moich Królowi 
JM. panu swemu i Rptej sluzyć wiernie, uccziwie, iako na moi dom sla- 
checki przysłusza. Terazem na siwy wlosz moy y na dawne zasłużone 
łata moie na takowego młodzika niebacznego sprawę przysedł, yzbym 
z thowarzystwem Lukianowym') iakie spółki miał mieć y w tym ych 
lotrostwie ym dobrze tuszyć, a od nich dzieci Murzy iakiego mieć. Temu 
WM. pan moi mciwy panowie wiary nie daiąnc yako zmysłonei rzecy, 
pokornie proszę WM. swego m. p., abyś mie WM. y przed Królem JM. 
laszkawie obmawiac racył, wiedząc to odemnie zapewne, ze ten Lukian 
z towarzystwem swym bywszy w Wołoszech, do państwa Króla JM. pro- 
sto posłi y tam sie rosprosyli, a tu do Czerkasz żaden nie byl. Daię tesz 
WM. swemu m. p. znać o Tatarach Białogrodzkich*), którzy za namową 
moią takie ze mną postanowienie ucyniwszy, obieczali byc skoro po wiel- 
kiei noczy tu do zamku Króla JM., Cerkasz, a stad zasie na posługę Kró- 
la JM. ysc woiowac na Moskwę; z ktorymi-bym tesz y ia za pomocą Boga 
wsechmogącego ysc chciał, cego besz wolei Króla JM. ucynic niewazac, 
proszę, aby mi na to woła Króla JM. oznaimiona była. Czo mi tesz z la- 
ski J. Kr. M za listem przypowiednym kazano dac ne rotę pułtora sta 
koni pieniedzi, o cym listy były Króla JM. do pana safarza ziemie Rus- 
kiei y do pana piszarza polnego piszane, tam mi pieniędzy nie dano dla 
tei przycyny, izby pieniądze poborowe Rpta na sie wziela, bez których 
wolei dać nie mozeni, a ynakszych pieniędzy na ten casz Króla JM. u sie 



Digitized by 



Google 



316 

bie nie mamy. A ia bedac pewien laszkawei obietnicze Króla JM. wsy- 
stek pocet ludzi zwiodszy, yusz dwie czwierci sluze; w cimem sie barzo 
zawiódł y zadłużył, nie maianc na to z skarbu J. Kr. M. wieczei iedno 
pięćset złotych y to lewkowymi talarmi dawano po złotemu y po groszu, 
na Irtorychem skodowaó musiał po piąci grosy, azem swymi własnimi pie- 
niędzmi dokładał. Gdziebym mogl mieć sluzac KIrolowi JM. y Rptej 
pożytek iaki, tu mi iesce wietsą szkodę przynioszlo. Pilnymi prozbami 
swymi WM. swego m. p. proszę, aby sie (!) WM. w to łaskawie do Króla 
JM. obietnicze były dane, za ktorymibym ia tym sposobniei mogl Królowi 
JM. y Kptej służyć, a ia przy ynszycłi wielkich łaszkach WM. swego 
m. p. y te służbami swymi na wsełakie roszkazanie k'wołi WM. zasługo* 
waó będę. A s tym y po drugie samego siebie y służby swe na wsem 
zycliwe, powinno lasce WM. swego mciwego pilnie zalecam, z ktorei pro- 
szę, abym opuscon nie był. Dath z Cerkasz 8 Aprilis. Anno D-ni 1679. 

WM. swego mciwego pana zycłiwy y powinny sługa y przyiaciel 
Michał Wisniowieczki Starosta Czerkaski y Kaniowski. 

*) WUniowieckiego król mianował najwyistym sprawcą nad ko*akami i6 IX iSl^y Por, 
Janicki, Akta Stef. Bator., Warszawa 1881 r. str, 337, 

^) Łokusła Konstanty por. Nr, 285, 

•) Por, mandat króla Stefana do Wiśniowieckiego w sprawie tych Tatarów z p IV 1579, 
Janicki, Akta do Stef. Bator, str, 400. 



302. Marcin Kromer do Zamoyskiego. Heilsberg, 11 IV 1579. 

Wsławia się za Brygidkami gdańskimi {por. Nr, 307). 

BibU XX. Czartoryskich Ms, 2460 b, sir, 23, Oryginał z podpisem własnoręcznym^ ze śla- 
dem pieczątki i adresem zwykłym. • 

Magnifice et obseryandissime Domine. 

Quid scribam S. Reg. M-ti de negocio monachąrum Brigittensium Gda- 
ni commorantium, recte D-tio Vestra Mag. ex ea ipsa epistoła mea cogno- 
scet. Adiuvet eas, ąuaeso, gratia et patrocinio suo, ne egenae et cultui 
divino deditae diutius novis citationibus turbentur. Vexatae his annis duo- 
bus non habent panem, quo vescantur. Quid opus sit, facile ipsa expo- 
(liet. Fecerit officio suo et pietati consentaneum. Bene valeat. Heilsber- 
gae 11 die Aprilis 1579. 

Mag. D-tionis Yestrae obser^entissimus servitor Mart. Cromerus Co- 
adiutor Episcopi Yarmiensis. 



Digitized by 



Google 






3l7 



dOS. Jan Dzieriek do Zamoyskiego. t^rankfWt n. Menem, 12 IV 1579. 

O rozmowie z elektorem Palatynału w Heidelbergu, Wskazując na przykład 
Kosików^ warzących sól w opactwie oliwskiem^ podsuwa Zamoyskiemu projekty 

warze Iń, 

Bibl, Ord. Zamoy, pi. 20, Nr, /. Oryginał własnoręczny m adresem: 111. ac Mag. Domino. 
DomiDO loanni Zari Zamosczkt, Kcgni Poloniae summo Cancellario, Belsensi, Kncssinensi etc, 
Capitaneo . . . patrooo *) pcrpetua obaeryantia ...do in manuspl-oprias. 

JWny a mnie mczywy panie p. moi mczywy łaskawy. 

Obieczuie tho sobie o lascze WM. m. m. p., ze then odyazd moi na 
czasz mały do Niderlantu laską y baczeniem szwem panskiem przed Kró- 
lem JM. ogarnącz będziesz raczilL Czo ia sobie za wielką laskę y dobro- 
dzieystwo pokladayącz, chcze wiecznie WM. za tho y sluzycz y uprzeymo- 
sczyą moyą ssadzyalywacz, a zwlascza, zem obstalował onegopana Lathkow- 
skyego •), który w nyebithnosczy moiey ma o wszithkiem wypissowacz WM. 
m. m. p., czo sie kolwiek we Włossech y we Franciey dzyacz będzie. Ja 
bedącz u Electora w Helderbergu, namówili mie niektórzy professorowie, 
abym wytal Electora, zwlascza *)[franczusz iuris consultus nostra aetate 

celeberrimus, który mi snadnie przystęp do niego uczynił. Witałem iako pe- 
regrinant student, wynczuyącz mu wyełe dobrego, za czo przes tłuma- 
cza morę solito, iako oni zwykli, odpowiedał mi, dzłekuyącz za wynczowa- 
nye. Miedzy jossemi rzeczami spital mye o Gdąnsczany: .,Yesli sz nyemi 
kroi wasz ma pokoy." Rzekłem: „Oni mayą pokoi od Króla JM. za przy- 
czyna Electorow Sacri Romani Imperii, lUustrissime Princeps, y poddanemi 
są, iak byli zawzdy y powynny są.'^ A maiącz na then czas effigiem ve- 
ram Reg. M-tis nostrae na mynczy złotey Gdąnskiey, ukazałem mu yą, 
ktorey sie przypatrował. Pitał mye połhem o one poraske Moskiewską*), 
o ktoreyem ia miał s Polski sprawę dobrą, jako sie przytraffila, do ktorey 
jzem iaczy S wędo w pultorasta z rusznyczami przylozil, uśmiechał sie 
Oni thu they nadzieie są y tak denkuyą, za tho Svedowie biły uczyniły. 

Miedzy ynszerai rzeczami zdało mi sie tho WM, oznaymicz, mczywy 
Panye, ze lcxyadz opat Oliwsky ziednał tho panom Kosthkom u Króla 
Franczuskiego, ze iem placzycz ten dlag 120 tyssyeczy coron chcze, któ- 
rego były pozyczełi Monlucowi, ale thą conditią, którą oni sami podali za 
radą niektórych thu Włochów Norimberskich, abo Florenczkych, ze tho- 
ukazacz mayą, iakoby Kroi nie gotowemi tego zapłaczieł ani u kogo odka. 
zał, ale tak, yako oni sami podali. Tho iest: obrał sie Włoch ieden, 
który chcze sol przewarzacz z rumu iuz varzonego rasz, abo tho, czo 



Digitized by 



Google 



318 

pyrwey odchodziło od warzenia soU, s czego obieczuie the sumę wylbracż 
do lat pyaczy nadaley y iescze ledwo nie tile drugie. A tosz kx. opat 
ziednal iuz takie przywileie panom Kosthkom y nądziewayą sye stąd bez 
skody krolewskiey a s pozythkiem Rptej zapJathy swey, w czem ich P- 
Boże spomosz, ieno aby nie wozili do Prusz tey soli, zyczelbych tego 
Polscze, zęby Francuskiey soli, mayącz swoiey dossicz, nie iadla, a pie- 
niądze raczey za swoie wlaszną, nie za czudzą wydawała. Wielki tho 
pożytek, m. m. panye, abyszmi po wszithkich provineiach nassich sol 
nasze iedli, a tho opątrzili tak w Lithwie, w Ynflancziech, w Prussiech, 
iakoby iey mieli dossicz, do czego nie mozem przyscz, jesly wieczey zup 
u nasz nie będzie, s tego rumu wieliczkiego nizli terasz, bo iey the zupy, 
które terasz są, zadnem spossobem coronnem państwom nie dostarczą. Na 
ostatek y do Moskwy mogłaby nasza sol chodzycz, ku Rydze morzem za 
czassem, gdybyszmy iey mieli dostatek w Coronye; y Niestrem do Byalo- 
groda moglobj sie iey dodawacz, gdysz wiem, ze y w Constantinopolu bar- 
zo droga. Jeslyby WM. raczil miecz raaiethnoscz iaką nad Wysłą, a las- 
sow dossicz dla drew, racz WM. m. m. p. pomyslicz o them, iako-bysz 
zupę miecz raczil w maiethnosczy swey; abo jeśli tak blisko niemasz, zda 
mi sye, ze u Knessyna iest nad Bugiem, gdzie grunt starostwa WM. Tham 
byłby soli odbith wielki do Lithwy, y jeslyby zazdroszcz ludzka na wlasz- 
ney maiethnosczy przeskadzala, tedy przy starostwie przeskodzycz nie 
może. Uczynysz WM. y sobie wielki pożytek y Rptej ieszcze wiekse. Uka- 
że ya tho WM. m. m. p., ze s czudzem nakładem możesz tam zupę myecz, 
a pożytek po iednem roku począcz bracz będziesz mogl. Mozę ku górze 
Bukiem yscz ten rum, iako tesz y do Bydgosczey chodzy, abo yako w Lewar- 
towie pan Rawsky *) czyny, iesłyze mu tesz zazdroscz ludzka do tych czassow 
nie przeskodzila. Do tey soli warzenia dostane ya WM. chłopów stąd, mczy- 
wy panye, y kazesz-li WM. sobie sluzycz około tego, zebych y doglądał 
pożytków iey, będziesz WM. raczył myecz ze mnie gotowego służebnika, 
którego, do czego ieno będzie wola WM., uzywacz racz; nie dąm nikomu 
naprzód y w zyczłiwosczy y uprzeymosczy, wierze y statecznosczy ku slu- 
zbam WM. S tem sie lascze WM. m. m. p. pilnie załeczam. Datum 
Francfordiae ad Maenum die 12 mensis Aprilis Anno 1579. 

WM. mego Mczywego Pana służebnik uprzeymy Jan Dzierzek 
s Krzyncza sst. 

Jutro stąd da-łi Bog do Cołna sie puscze, a bedzie-li bespieczno, te- 
dj sye dorve in castra Hispanica, bo ieno 12 mil od Cołna lezą. 

*) ,,Do ojczyzny przyjechawszy, na dworze Zamojskiego ... był kuchmistrzem", por. 
Paprocki, Herby rycer. *) Słanislaw. por. Paprocki /. c. ') Zostawione okienko. 
*) Por. Nr. 264 UW, /. *) Mik. Firlej vt swem miejcie Lubartowie, 



Digitized by 



Google 



319 

304. St. fiórka, wojewoda poznaiiski do Zamoyskiego. PoztiaA, 13 IV 1579. 

Z powodu niedostatku po stratach dotąd nie nagrodzonych nie może wystawić 
pocztu na wojnę moskie7vską. 

Btbl, X. X, Czartoryskich Ms, 2460'b, str, 531. Oryginał s podpisem częściowo własnoręcz- 
nym j kładem pieczątki i adresem zwykłym, 

Mcziwy Panie Canczlerza Panie a przyacielu moj mciwy. 

Uprzeime, a przyacielskie sluszby swe w laskę WM. m. m. p. pilnie 
zalecam etc. 

Z listu J. Kr. M. m. m. p., które mj komornik przed kilka dni od- 
dal, wyrozumiałem wolą y roskazanie J. Kr. M. byc takowe, abym w tej 
potrzebie przeciwko Moskiewskiemu J. Kr. M. iakimkolwiek pocztem słu- 
żył przykładem tych, którzy z chęci swej pewne a dosyć nie małe poczty 
tak iezdne, iako y piesszych stawie obiecalj. Mam za to, mcziwy p. Can- 
czlerzu, ze iako inszym obywatelom Coronnym, tak tesz ossobliwie WM. 
m. m. p. rzecz nie iest taina, bos sie WM. temu sam częścią przypatrzyć, 
a częścią od inszych, iakosz podobno naiwiecej od zacnej pamiecj niebo- 
sczyka JM. pana oica swego przysłuchać sie raczył, z iąką checzią począw- 
szy jescze w młodych lecziech swych, nie łituyąc kosztu y nakładu 
żadnego, wydawayąc tesz y zdrowie swe, służyłem świętej pamiecj niebo- 
sczykowj Crołowj JM. Zygmuntowj Augustowj. Potym tempore utriusąue 
interregni doswiatczyczes tesz tego WM. m. m. pan raczył, zeć ta chec 
we mnie nie ustawała y nicz mi tak miłego na świecie nie było, czego - 
bym był miał żałować dla dobrego Rptej y Croła JM. teras sczesłiwie 
panuiacego. Ta chęć nie zgasła y teras we mnie y radaby sie wynorzyła, 
si non obstaret res augusta domi, gdysz wycziagnąwszy sie, na tych słu- 
szbach Jch Kr. M. y Rptej maietnosć y oicziznę swą zawiodszy y utra- 
ciwszy, iusz chociabym rad chciał, niemam o czym słuzycz Rptej y Kro- 
lowy JM. Skąd iakj zał mieć musze, kaszdy baczny rozumieć może. A tak 
aczkolwiek o tym wszitkim w łisczie swym do Croła JM. m. m. p. pisze, — 
prosząc, aby J. Kr. M. weirzawszy w ten moj niedostatek, mnie na ten 
czas licentiatem od tej posługi swej uczynić, a iestliby tesz kiedy iescze 
J. Kr. M. posług moich potrzebował, mnie wedle obietnice swej na początku 
panowania swego uczynionej y częstolcroc powtórzonej poratować raczył, — 
jednak tesz WM. m. m. pilnie proszę, abyś WM. te obmowke moye, kto- 
rać iest prawdziwa a nie zmyślona, Crołowi J. M. opowiedzieć a u J. Kr. 
M. per occasionem o to sie starać raczył, iakobym wszdam in his angustiis 
od Croła JM. opusczon nie był. Jakosz w mcziwej lasce J. Kr. nicz nie 
wątpię, a o WM. m. m. p. tesz sobie to obiecuye, ze w tym zwykłą 
chec y laskę WM. poznam, którą odslugowac wszełaldm obyczayem 



Digitized by 



Google 




3Ź0 

chce byc powinien y pilnie sie do niej zalecam eto. 2 Poznania l3 Apri- 
lis 1579. 

WM. m. m. p. uprzeimy przyaciel Stanisław Grabią z Gorkj Voyewo- 
da poznański, Buskj, Colskj etc. Starosta manu p. 

305. J. T. Drohojowski, star. przemys. do Zamoyskiego. Przemyśl, 16 IV 1579. 

Przysyła ciekawy Ust z Włocha ostrzegając przed oslawianiem króla i Zam. 

zagranicą. 

Btbl, X, X, Czartoryskich Ms. 2460*6, słr. igg, Ory^nal z podpisem własnoręcznym^ ze 
śladtm pieczątki i adresem zwykłym, 

Mczywy panye Kanczlirzu. 

Sluzby me w laskę WM. swemu Mczywemu Panu pilnie zaliczam. 

Roznmim themu, ze WM. list moi pomnisz ieden, który byl do WM. 
około tych panyant, którzy i tak i owak około spraw swych radząncz, nye 
zamyeskiwaią tysz Kr. J. M. i sobie i inszym liudziom nye potrzebnye 
Kr. J. M. zaliczać, zaczym i w Niemczych i we Wlosych o tym tysz sły- 
chać. Terasz znowu z Włoch mam o tym wiadomość, który list WM. 
posyłam, a trzeba-łi, tedy i Kroliowi JM. ukazać, bo tak rozumim, ze interest 
i WM. i który na tym czyłiu raczysz być, także i Królowi JM. panu me- 
mu i o naimnieisych rzeczach mić wiadomość. Raczze WM. w kazdim 
wirszu notare verba tego to Kurzeliowity ^). Mnie WM. nye racz mieć za 
złe, isz tys czasem i bonkami WM. zabawiam, bo tak rozumim, zem to 
powinyen Królowi JM. panu swemu. Powynienem tysz i WM. m. m. p. 
iako wielkimi, tak tysz i namnieisymi rzeczami wiarę swą pokazywać. 
S tym sie w łaskę WM. załyczam swemu m. p. Dan w Przemysliu 16 Apri- 
lis Anno Dni 1579. 

VM. zawse sługa mego mciwego pana Jan Thomas Drohoiowski, sta- 
rosta przemyski. 

') Ktoś z miasteczka arcybiskupstwa gnieinień,^ Kurzelowa^ dziś gub, Kielec, fow, 
włoszczow. 

306. Zamoyski do nuncyusza Caligariego. Wilno, 17 IV 1579. 

O 2 listach poprzednich, O przygotowaniach Turków na wyprawę do Persyi. 
Car moskiewski podobno chory śmiertelnie. Poseł Broniewski wraca od Tala- 
rów^ którzy pójdą na Moskwę. 

Arek, Watykańskie, Nunziatura di Polonia i6^ f, jos--lo6. Oryginał z adresem 
i pieczątką. Drukował czcić Turgieniew, Hifit. Rus8. MoDumenta I. Petropol, 1841. Nr, 
CXCin (z błędną datą 7 /V isyg). 



Digitized by 



Google 



321 

Binas nudius septimus una die uni dedi Rosnovio, familiari R-mi 
Domini Episcopi Plocensis, ad Rmam D-nem Vestram litteras, quibus re- 
spondi omnibus, qaae (!) in antę illum diem a Rma D-ne Vestra acceperam. 
Hae inanes erant futurae, nisi quae Constantinopoli quartą die Martii scrip- 
ta a nostrate homine nobili essent, aocepissemus, in qiiibus haec his nun- 
tiantur verbis: Novi hoc unum explorantum adesfc Caesarem edictum pro- 
mulgasse, ut omnes incolae totius imperii in diem s. Gregorii Constanti- 
nopolim veniant bene instructi et armis praedncti, quibus congregatis una 
et ipse cum exercitu suo castra metare in Persiam ratus est. Causam 
vero ferunt hanc nempe, quod magnam et insignem stragem in exercitu 
imperii Turcici Persae adminus quater edidere, caeco marte cum iis con- 
tendendo et perinde, ut ne quarta pars huius exercitus, trecentorum mi- 
lium videlicet remansisse certo dicatur, qui missus erat a Caesare in Per- 
siam. Quod quid6m certissimum et exploratissimum est. Alterum est: in- 
strumenta beUica aquatica perinde instructa sunt et bello aptata, ut a nul- 
lo unquam tempore. Quo autem ea Caesar Imperii Turcici missurus sit, 
dubitatur. Aliqui ad inśulam Yenetorum, aliqui ad insulam quandam 
Hispaniensem, aliqui ad regem dominatus Phaes vulgo dicti dicunt, sed 
tamen nihil omnino certi statuunt. 

A nostris rerum Moscovitarum exploratoribus iam semel atque iterum 
affertur, Magnum MoscoYiae ducem gravi corporis morbo teneri, a quo 
moriendi suspicio ńon absit. Ita affectum illum primariam nobilitatcm 
suam conYocasse, quibus filium loannem aetate maiorem successorem no- 
minaverit atque in illum fidem commendaverit, tum diligenter hortatus sit, 
operam darent, ut aliquas pacis cum S. Reg. M-te faciendae rationes in* 
iri possent, quas quidem S. Reg. M-tas admittet nullas, nisi quae cum di- 
gnitate sua atque insigni aliqua utilitate regni coniunctae sint. Ego ut mor- 
bo hoc extinctum non iri putem, ducor graviore tyrannorum, quos unus 
ille omnes quotquot sunt aut fuere unquam anteit crudelitate, interitu, 
quem ille evitaturu8 esse haudquaquam videtur. 

De Bronievio ^) nostro, Regio in Tartaris nuntio, etsi ab eo quidem 
ipso nihil litterarum allatum est, accepimus pro certo tamen, a Principe Tar- 
tarorum, expeditis e sententia rebus, dimissum esse illosque Tartaros con- 
tra hostem etiam nostrum in Moscoviam arma transferre. Haec erant hoc 
tempore, quae nolui R-ma D-tio Yestra ignoraret, quam recte valere 
exopto. Dat. Yilnae die 17 mensis Aprilis ADMDLXXIX. 



*) Marcin BroniewskL 
Arebiwuin Jana Zamojskiego. 21 



Digitized by 



Google 



322 

807. Fabian Czerna wojewoda malbor. do Zamoyskiego. Grudziądz, 22 IV 1579. 

Prosie aby był wolny od pozwu za ło^ te z urzędu wykonał wyrok królewski 
w sprawie gdańskich Brygidek z Mac. Żalińskim^ kaszl, gdań, 

Bibl, X, X, Czartoryskich Afs, 2460'bj str, 407. Oryginał z podpisem częściowo wkLsno- 
ręcznym^ ze Śladem pieczc^ki i adresem zwykłym, 

Wny, a mnye mczywy panie Canczlyerzu. 

Sluzby swe powolne y chętlywe w laskę WM. swego m. p. pil- 
nie zalyecam etc. 

Przithim WM. swemu m. p. oznaimuyę, yszem thak rok J. Kr. M. 

docrety i mandati obwieszczon w sprawye kiasztora S. Brigidi we O-dańskUf 

a JM. pana Gdańskiego, starosthi Tucholskyego etc, w ktorich my J. Kr. M. 

srodze rozkazacz raczil, abym według decretu J. Kr. M. executią uczinil. 

Gzom ya na Krolia J. M. rozkazanie y według urzędu pzwego do effectu przi- 

wiodl y przerzeczonemu klasztorowy the dwie wsy Krebsdorf y KarsaaA *) 

od J. Kr. M. przisadzone w possessiąm oddal a pana Gdanskyego ich 

priwowal. W sprawye they thak, yako WM. z actow będziesz wirozu- 

miecz raczil, procedowalem. Gdisz thedi proviszorowye thego klasztoru 

przesz czasz nyemaly pacifice w possessiei thi wszi dzirzely, a J. M. pan 

Gdansky od intromissiey nie appellowal, wżdy iednak nad spodziewanie 

moyę J. M. pan Gdansky, thak dobrze mnie, yako y sługi moye, ktorem 

do they executiey dlya niespossobnego zdrowya szwego posiał, przed J. 

Kr. M. od feriam 4 post festum S. Alberti*) pozwał. Poniewaszem the- 

dy nie własne sprawy swe, alye Kr. J. M. decreta exequowal, thedy WM. 

szwego m. p. pilnie proszę, abisz WM. raczil u J. Kr. M. intercedować, 

thakze y szwa ossobą mcywye dopomocz, zebim od thak nyesłusznego 

pozwu absolwowąn bydz, a klasztor przi possessiey thych wszi zachowań 

bil. Boby tho obcziązliwye było, ieszliby tho nasthalo, gdi woyewoda 

rozkazaniu J Kr. M. doszicz czini, iescze dlya thego muszi przed J. Kr 

bicz pozwan. Nye watpye, ze WM. na prozbę moyę będziesz miloszcziwye 

a łaskawye uczinic raczil; bendę tho WM. swemu m. p. zawsze odslugo- 

wacz powinien. Zathem szam syebye y sluzby szwe powolne a we wszem 

ziczliwe mcziwi łaszczę WM. załyeczam. Datha s Grudziądza w pir- 

wszą srzodę po wyełkonocnich szwięcyech roku 1579. 

WM. szwego m. p. na wszem powolny y ziczłiwy prziaczieli sługa 
Fabyan Częma Woyewoda Malborsky etc. ręnką własną sst. 

') Kreuzdorf {Krohisdorf) wieś pod Elblągiem\ Karszewo^ wieś przy granicy pow, elbląs. 
darowana brygidkom r. 14S4 przez króla. •) 2g IV, 



Digitized by 



Google 



823 

808. Zamoyski do sandiakbeja białogrodzkiego. Wilno, 26 IV 1579. 
Krdl posyła mu upominku Kozacy białogrodzcy niech idą na Moskwą, 

Bibl, Towarzystwa Przyjaciół niuk w Poznaniu Ms 31 /, IJS — 136, Formularz z XVII 
w. Kopia z naiisem\ ^Prziacielowi memu miłemu Panu Huseibengowi ') Sędziakowi Bialogrodzkie- 
mu, Thehynskicmu 7 Oczakowskiemu.^ 

Posłaniec wasz z lystem do Króla JM. przyiahal. Przyient iest wdzię- 
cznie y łaskawie odprawion. Wam tesz przezeń upominek, kubek wielki 
y dwa Soroki kun posyłać raczy, Jakoscie poczęły, tak nie zaniehaycie 
przeciw Królowi JM. zachować się, a zwłaszcza, aby kozacy Białogrodzcy 
sly do Moskwy ku slozbie Króla JM. Będziecie tesz znać laskę Króla JM. 
Dan w Wilnie dnia 26 miesiąca kwetnia Roku Bożego 1579. 

*) Powinno być Huscińbeg lub Huzainbeg por, Janicki. Akta do paD. Stef. Batorego. War- 
szawa 1881. słr, 2o8-g, 

809. Zamoyski do Gdańszczan. Wilno, 27 lY 1579. 

W uzupełnieniu Nr, 2c8 prosie aby 6oo Szkotów pod wodzą Marcina v. der 
Schlahe wyprawili na 28 VI na wyprawę moskiewską, 

Arch. państw, w Gdańsku, Oryginał z podpisem częściowo własnoręcznym^ z pieczątką^ 
adresem zwykłym i dopiskiem inną ręką: Ro, 12 May AmiO 1679. 

Spectabiles Domini amici observandi. 

Qaod proximi3 litteris a D-bus Yestris etiam atque etiam petii, ut 
mihi auctoritate atque studio suo in ducentis Scotis peditibus legen- 
dis conducendisque adessent, hoc iam iterum atque iterum yehementer peto^ 
multis enim nominibus plurimum mihi laborandum est, ut peditatum illum 
consequar. Ad haec vero cum mihi commendata sit Martini von der Schla- 
he virtus et militaris rei usus peritiaque singularis quaedam, rogo D-nes 
Yestras, si illum respondere tali commendationi atque scotico iniliti recte 
praeesse posse illosque facile ei parituros inteUigant, cum iUo de opera 
mihi in hac militia navanda et ducentorum peditum scoticorum praefec- 
tura agant eamque ad rem missionem suam in huius belli tempus facile 
ei accommodent, denique faciant, ut ad suminum ad XXVIII diem lunii 
mensis cum illo peditum numero quam fieri possit lectissimo ad me per- 
Yeniat. Hoc mihi gratissimum D-nes Yestrae facient, quibus ego omni- 
bus benevolentiae studiis respondere semper contendam. Datum Vilnae 
die XXVII mensis Aprilis anno domini Millesimo Quingentesirao LXXIX. 



Digitized by 



Google 



324 



D-tionum Yestrarum studiosissimus loannes Zamoiski Regni Poloniae 
Cancellarias, Belzensis, Knischinensis Zamecheiisisque Capitaneus manu sua 



810. Jan Tomasz Drohojowski do Zamoyskiego. Przemyśl, 27 lY 1579 

O objęciu w posesyą Słabrowa i Uhnowa. Szlachta tutgsza utyskuje^ te ma 

za mało czasu na przygotowanie się do wyprawy moskiewskiej. Także jeszcze 

nie gotów Mielecki wojew. podolski. 

Btbl, X. X, Czartoryskich Ms, 2460-bj sir, jog. Oryginał s podpisem i dopiskiem własno- 
ręcznym, te śladem pieczątki i adresem: „W-nemu a mnie M-ciwemu Panu JM. Panu Kanczli- 
rzowi Koronnemu , Staroście Bel&kiemu, Zaroesidemu, Knysiuskiemu etc. etc. d u rąk wła- 
snych naliezy. 

Wny a mnie mciwy Panie Kanczlirzu. 

Sluzby me w laskę WM. swemu m. p. pilnie zaliczam. 

Strony Uhnowa i Stąbrowai) i insych spraw WM. m. m. p. tak za 
pomoczą Bożą dozna WM., ze o nich staranie i pilność mam, iako o włas- 
nych sprawach swoich i iusz tak i pieniandzmi i ratami dawania pienyendzy 
safowaó bendziemy, iako WM. bendziesz dalibóg content. Wiąnzanie tysz 
zarazem tak się o to staram, aby miał pan Topomyczky«) w tych imio- 
nach, iakosz do Stabrowa iusz tam iachal i ia tysz w tych dniach do 
Huwnowa, s nim iade. Pokoi sam z laski Bozey we wystkim, tylko isz 
tak krotki czas do wyprawienia liudziom sie na te potrzebę, tedy zaluią 
tego, isz tys nye mogą drudzi przybyć panu swemu sluzyć. Pan Woie- 
woda Podolsky radby iako baczę i ptakiem przeliecial, iednosz mu tysz 
silą nye dostaye i rystunku i liudzy. Dąly WM. racz byc nasym m. p. 
Dcm na Przemysliu d. 27 Aprilis Anno Domini 1679. 

O mnie iako WM. m. tcl p. thak prossche, abi i Kroi JM. wiedział 
o thim, ze et vitam, nie thilko bona fortunae na roskazanie YM. rad wa- 
zicz chcze. 

WM. sługa zawzdi m. m. pana Jan Thomas Drohoiowski, starosta 
przemyski. 

^) Por, Nr, 29S i 297, •) Maciej pods tar ości zamechski. 



811. Jan TęczyńskI kaszt, wojnie, do Zamoyskiego. Lublin, 28 lY. 1579. 
Według tyczenia Zamoyskiego poile mu wierzchowca na wyprawę moskiewską. 



Digitized by 



Google 



325 

Bibl, X, X, Ctartotysiich Ms. 2460'by sir, 263, Oryginał z podpisem własnoręcznym , ze 
śladem pieczątki i adresem zwykłym, 

Mcziwi Panie Ganczlierzu. 

Zaliecam sluzby moye w laskę WM. m. m. p. 

List od WM. oddań my yest (prawye gdy pacholie moye do dworu 
w potrzebie streia szwego wyiezdzalo), na ktorem my WM. pysac ra- 
czysz, abych WM. posiał do tey potrzeby kon pod zy woth WM. ^) Rad to 
uczynię, mciwy panie, nie maiąnc nicz odmowiąnego gwoly WM. yako 
zawzdy tak y terasz, ze taky, yaki naliepszy mam, WM. poslie, a sprawie- 
dlywie szie z WM. rozdzielie, yeden yedno taki szobie zostawiwszy etc. 
A ze P. kuchmistrz •) pysal my tesz o tem, na co mu odpiszuye, doszycz- 
czy, ilie mnie billo na pyszaniu WM., którego szie łaszczę zalieczam. Dąth. 
z Lublina 28 Aprilis Anno 1679. 

WM. m. m. p. zyczliyy przyacziel i sługa J. Teczinsky sst. 

*) Por, Nr, 326, 

*) AŁlemani Dominika kuchmistrz królewski. 



812. Marcin KazanowskI rotmistrz do Zamoyslclego. Slonim, 1 Y 1579. 
Prosta aby król naznaczył lete dla roty Zbaraskiego^ wojewody bracławs kiego, 

Bibl, Ord, Zamoy, pi, 7/, Nr, i. Oryginał z podpisem cząściowo własnoręczny m^ pieczęcią 
i adresem zwykłym, 

Mcziwy Panie Kanczlirzu. 

Sluzby swe w laskę WM. zalieczam. m. m. p., zyczącz dobrego zdro- 
wia ełc, 

Iz mi sam pisał JM. p. Woiewoda Braczławski ządaiącz mie za tlio, 
żebym mu liezą ukazał, a tłiak ia tliego w poruczeniu nie mam, gdyt ka- 
żdemu liezą naznaczaią s kanczeliariey Wielkiego Xięstwa Lithewskiego; 
a thak ja WM. proszę, zęby WM. m. m. p. Królowi JM. opowiedziecz ra- 
czil o roczie JM. p. Woiewodi Braczlawskiego, zęby J. Kr. M. roskazacz 
raczil liezą ukazacz roczie JM. p. Woiewodi Braczlawskiego. S thim sluzby 
swe pilnie lascze WM. m. m. p. zalieczam. Dan w Slonimie Maia d. 1 
Roku 1679. 

WM. mego Mcziwego Pana powolny sluzebnyk Marczin Kazanowski 
Rothwij/re Króla JM. manu propria. , 



Digitized by 



Google 



326 

818 Stanisław Maiżycki do Zamoyskiego. Knyszyn, 1 Y 1579. 

O gospodarstwie rybnem w Knyszynie, Prosi o wsparcie^ 

BihL Ord, Zamoy, pi, 44 Nr, 4, Oryginał m pieczątką i adresem zwykłym, 

Wny Panie a Panie mnie Mcziwy. 

Oznaimuie WM. swemu m. p., zem yusz then staw vedlug potrzebi 
zlowil y ribi poprzedal, ktorich WM. swemu m. p. regestr posilam, a pie- 
niądzem oddal iedni w Wilnie panu Simonowy ^) złotych 60, a Gayow- 
skiemu*) ostatek, czo WM. m. m. p. z regestru tego virozumiecz raczis. 
Yieczei yusz sie go thez zlawiacz nie godzi, bo yuz nie widzę nicz rosłego 
y ktemu nie masz rzeki do niego vielkiey, skadbi riba prziscz mogła. Pil- 
nobi tego potrzeba, iszbi WM. raczil go kazacz zastawicz czo narichley. 
Alie do niego potrzeba stawyarza, sczedł-bi sie Haficzki, bo yako baczę, 
isz sam nie masz nikogo takiego, czo bi sie s tim rozumiał, a nie zasta- 
wiwszi, będzie w nim wielka skoda. Matherią aczbi chcziano do niego 
gothowacz, alie nie wiedza, czego potrzeba. 

WM. thez oznaimuye swemu m. p., zem w domu na bidle barzo 
opieszal. Dal mi znacz sin, ze mi volki y konie pozdichalj, a thak WM. 
swego m. p. proszę, izbi mie WM. m. m. p. z mcziwey laski swey cztmkolwiek 
w dom opatrzicz raczil, bom czi barzo podupadł. Nie bedzie-li mcziwei laski 
WM., naweth y do domu mie mam iachacz na czim, thakze y na strawę 
nie mam ani pieniaszka, w czim się ya wszitkim spusczam na mcziwą ła- 
skę WM.. m. m. p. S tim P. Boże day, abim o dobrim zdrowju WM. 
swego m. p. y dobrodzieya zawsse słiszał. Dan w Knisinie die 1 Maya 
Anno Domini 1579. 

WM. swego m. p. naynissi sługa Stanisław MałziczkŁ 

O „Szymon, co pieczęcie pasuje" /or. PolkowAi, Sprawy wojen. Stef. Baterio. i$4. 
•) Marcin Gajewski 22 V iS79 ' Knystyna donosi „Symonowi pisarzowi JM. p. Canclerza Oorono.'* 
(Bibl, Ord, Zatnoy. PI, 24, Nr, /. *• Oryginał własno r,)'. Wiem, isz WM. raczisz wiedziecz, ze 
p. Lisowski p. liesniczi, skarzd sie na Niedzwiedzkiego {Por, Nr, 75) przed JM. (/. /. Zamoy- 
skim)^ zęby tham niemało zwjerza w pusczei pobicz miał, y rozkazał mi sie JM. o tliim wywic- 
dziecz. Alie, isz tliimi czaszi po JM. odiachaniu nicz nie ubił a JM. się sam zwierzyny spo- 
dziewa, tłiedym mu się kazał wywiescz s tego przed JM., gdysz iei sam niemasz, tłiiłko beczoł- 
ka. A i^z WM. pisał o zwierzinę na woinę, thcdy proszę od JM. o łistli do Dzierzanow- 
skiego, isz każe ossocznikom i sąm poiedzie. Sukna p. Hert)ortłiowi nie mogłem thu dostliacz, 
azem dła niego posłał do Gdańska przez p. Madałianskiego; a Zamojskim l)edą na świądki 
gothowe, aliecz y Lwowcziczi piszą, isz tesz nię maią w czim chodzicz. Proszę za p. Niedz- 
wiedzkim, odpraw go WM. richło. Dla Boga, dai mi tesz WM. znacz: miesso dla Jey M. skąd 
ya l)ędę miewał, gdysz się thi woły do WM. odeslią. O ruszniczc WM. do mnie raoseł pisacz. 



Digitized by 



Google 



327 

alie powiadał p. Staluskt {por, Nr, 44 sir, 52)^ ze yą yusz do WM. odesłał, thilko nie wiem, 
iako tłio WM. nie doszła. Samem iestłi bardzo clior, gorączka mi bywała; yusz z łaski Bozei 
liepiei. S tliim się lascze etc. 



314. Gdańszczanie do Zamoyskiego. Gdańsk, 4 V 1579. 

Dziękują za przychylność^ za którą będą się wywdzięczać, O żegludze nar ew* 
skief hanzeałów, O handlowych stosunkach miast hanzeatyckich z Anglią, 

O zaciągu Szkotów, 

Arch. państwowe w Gdańsku. Liber mtsswarum XXVII fol. 88^ z nagłówkiem: „loanni 
Zamoiski regni cancełłario, exivit 4 may l&79.i 

Ez relatione syndici nostri abunde intelleximu8, ąuatenus apud S. 
Reg. M-tem, d-nm nostrum clementissimum, civitatis liuius negocia fuerint 
expedita et quid de reliąuis in posterum expediendis Mag. D-tio Vestra 
perąaam benigne volaerit nos admoneri. In qao eiusdem Mag. Yestrae 
D-nis et summam beneyolentiam erga nos et singularem in promovendis 
robus nostris favorem animadyertimus. Quod utrumque adeo grato prose- 
ąuimur animo, ut nihil reliąuum facturi simus, quo propensionem eam et 
gratiam haud yulgarem pro facultatam nostrarum tenuitate perpetuo de- 
mereamur, iterum ac iterum perquam reverenter diligentissimis verbis ro- 
gantes, ut Mag. D-tio Yestra eadem qua caepit benignitate in posterum 
etiam civitątis rationes benevole ac optime complecti dignetur, prąesertim 
iis ia rebus, quae iam dudum ciyitatem yehementer aggrayant eiu8que non 
fortunas solum, quibus alioquin Reg. M-ti luculentius inservire poterat, 
sed etiam ipsam incolumitatem non mediocriter remorantur. Pro quibus 
in meliorem statum reducendis Mag. D-nis Yestrae admonitionem libenter 
complecti mur ac sequimur, ut una cum Mag. D-nis Yestrae consilio et pa- 
trocinio etiam Mag. et Q-sos d-nos, castellanum Biecensem et eapitaneum 
Radzi eioyiensem *), patronos et interces^ores habeamus amicos et fautores, 
ac illorum et Mag. D-nis Yestrae cumprimis opera et ope aliquando tan- 
dem ex hiis difficultatibus omergere possimus. Inter caetera, de quibus 
S. Reg. M-tis mentem intelleximus, illud etiam est ut per intemuntios 
nostros in conyentu ciyitatum foederatarum Hansae Teutonicae diligenter 
operam demus, quo Naryicae nayigationis oxercitionem eae ciyitates 
penitus inhibeant ac omittant. Quod nos iam antea saepius ac sao- 
pius in publicis deliberationibus etiam cum odio plurimorum urgerc non 
destitimus nec in posterum urgere desistemus. Nec enim ignoramus, quod 



Digitized by 



Google 



re ipsa demum esperimur, qaam isthaec nayigatio ad instruendum atrocls- 
simuin hostem cum inclyti Poloniae regni inaximo praeiudicio et ad ever- 
tendas huius civitatis fortunas et commerciorum titilitates ab initio sit ac- 
commodata. Verum quoniam non desunt ex iis, qiii eius nayigationis lu- 
crum impense sectantnr, qui exi8timant, quicquid huius rei gratia dicitur, 
a nobis saltem proficisci neque tam principem ea curare, quam nos com- 
modi nostri causa aliis invidere, idcirca nostra quidem opinione plurimi 
futurum esset momenti, si Reg. M-tas specialibus litteris hoc nobis iniunge- 
ret, quas in ipso conventu internuntii producere possent ad confirmandum 
id, quod iam antea Reg. M-tas de vitandis Moscorum commerciis ad civi- 
tates eas perscripsit. Eoque modo admonitiones nostrae maius aliquanto 
pondus apud plero8que habiturae essent, si principis accederet auctoritas. 
Quod totum S. Reg. M-tis arbitrio clementissimo prout melius et commo- 
dius visum fuerit, humilime relinquimus. Mittimus praeterea ad Reg. M-tem 
literas a Ser-ma Angliae regina ad nos perlatas, quibus ad Reg. M-tis in- 
tercessionem pro privilegiis civitatum Hąnseaticarum conserrandis respon- 
det. Ex quarum exemplo, quod aliunde ad nos pervenit, yidere licet 
jeginam illam non tam regi nostro gratificare yelle, nedum libertatibus 
nostris vetustissimis subscribere, quam subditos suos in alienis regnis 
plus, quam par est, eyehere conari. Etenim quod ipsa iustum putat, ut 
eadem libertate subditi eius in civilatibus gaudeant, qua civitates in An- 
gliae regno fruuntur, vel certę frui debebant, id a ratione nostra longe di- 
versum est. Nam civitates Hanseaticae libertates certas ac perpetuas in 
Angliae regno ab annis ultra hominimi memoriam multis, multis impensis 
multisque laboribus ac maximis in regnum illud beneficii, sibi compararunt, 
quarum libertatum Angli nobis debitores sunt ex privilegiorum praescripto; 
nos yicissim illis nihil aliud debemus, quam ut eo morę in ciyitatibus iUi 
negocientur, quo maiores illorum antiquitus consueyerunt. Nunc iUi priyi- 
legia nobis omnia, libertates, contractus onrnes eyertere conantur, hoc sal- 
tem praetextu, quod illis non aeque id apud nos liceat, quod apud *illos no- 
bis. Et inde per consequentias quasdam id, quod amice illis alibi certis 
utique conditionibus indultum est, ad legem et necessitatem pertrahere 
yolunt. Quae res si obtinebit, dici non potest, quanto cum incommodo 
et detrimento cum ciyitatum maritimarum onmium, tuto . inprimis subdi- 
torum Reg. M-tis_^coniunota sit. Is enim Anglorum mos est in hoc con- 
yersationis genere, ut pecuniis, quibus pollent, merces omnes undique 
ąffatim ad se corradant, suo ipsorum arbitrio lucrum inde fadant, hospites 
autem suos, quibuscum conyersantur, egenos ac inopes relinquant et tan- 
dem quasi seryos cum peculio suo sibi obnoxios habeant. Quod exemplLs 
etiam diserte demonstrare possemus, si huius esset loci, nunc ideo saltem 



Digitized by 



Google 



329 

paucis hoc scribimtis, ut intelligat Mag. D-tio Vestra, quo vergant istae 
Anglorum opiniones de aequalitate utrobiąue conseryanda, quae tam civi- 
tatibus caeteris, quam praesertim Reg. M-tis subditis nimis esset futura 
pemiciosa. ' 

Tandem, quod Mag. D-tio Vestra de conducendis aIiquot Scotis mili- 
tibus syndico nostro commendavit *), quae interyenerint impedimenta, quo- 
minus id ex sententia confici potuit, ex ipsius syndici litteris plenius co- 
gnoscet. Alioquin Mag. D-tio Vestra studium gratificandi nostrum non 
minus hac in re fuisset experta, quam omnia, quae praestare viribus et 
facultatibus nostris possumus, obsequia cupimas eidem esse praesentissima. 
Eandem etc. 

*) Mikołaj Firlej i Raf al Leszczyński, •) Por. Nr, 2cg i 30C. 



815. Elblążanie do Zamoyskiego. Elbląg, 6 V 1579. 

Posyłając królowi proch strzelniczy na wofnę^ proszą o przyrzeczone ulgi 
w podatkach dla powetowania strat dawnie/szych, 

Bibl, Ord, Zamoy, PI, 30 Nr, /. Oryginał z pieczątką i adresem zwykłym, 

lUustris ac Magnifice Domine, D-ne gratiosissime. 

Illustii Mag. Vestrae parątissima officia et observantiam nostram 
cum Yotis felicissimis deferimus. 

Cum ad S. Reg. M-tis clementissima postulata et per nuntium regium 
111. D-num Oomitem a Rozdrazow ^) superioribus diebus et per litteras no- 
stras nuperrime pro debitae subiectionis et fidei nostrae studio aliqQam 
pulyeris tormentarii summam ad bellicas necessitates regias nos missuros 
humillime ostenderimus atque de iis iam conficiendis et satis tuto ac recte 
in quem S. Reg. M-tas vellet locum transferendis omnino cogitaremus, 
percommode nobis novissimae litterae regiae adyenerunt, tanquam compro- 
batrices iUius a nobis expectatae voluntatis. Itaque hanc oblatam occasio- 
nem gratis animis complexi, cum eo, qui litteras nobis regias reddidit, Georgio 
Purbachio, yiginti quatuor centenarios pulveris tormentarii quoquo modo 
comparatos et singulos centenarios singulis vasculis inclusos mittimus, at- 
que ab Ulustri Mag. Vestra maiorem in modum petimus, ut in iis beni- 
gnissime offerendis S. Reg. M-ti ciyitatis huius Yoluntatem ac studium, 
quod eidem impense probare studet, sua grątia et patrocinio prosequatur, 
et eiusdem rationes omnes proyehere benignissime dignetur. Neqae dubi- 
tamus, quin S. Reg. M-tas pro singulari erga nos clementia et affectione 



Digitized by 



Google 



330 

sua, quad de damnis civitatis huiuS per ternas óontributionam vices com- 
pensandis et sarciendis clementissime recepit, id secundum indulta sua 
clementissime prąestitura sit. Qua in re ut Illustris Mag. Vestra suo quoqiie 
nos cou.^ueto favore et benignitate iuvet, qua par est, observantia rogamus, 
cui et oinnia gratae mentis studia nostra omnibus modis yicissim deferi- 
mus ae eandem divinae protectioni officiosissime commendamus. Scriptae 
Elbingae die 6 Maii Anno 79. 

Illostris Mag. Vestrae addictissimi clientes proconsul et consules 
Regiao dvitat;s Elbingensis. 

*) Krt)'szłof Rosdraiewskij starosta łęczycki. 



316. Andrzej Patrycy Nidecki do Zamoyskiego. Warszawa, 6 V 1579. 

Dzickufć za list własnoręczny iprezenŁacyę królewską na pr4^osłwo warszaw. 
O układach o nie z biskupem chełm, Pilchowskim i troskach o swe upo- 
sażenia. O korespondencyi królowej Anny z Tamoyskim, Biskup płoc. Wol- 
ski goidw do drogi do Rzymu. O dziele hisłorycz. O książce Vicloriusa. 

BfbL Ord, Zamoy. PI, ^7 Nr. 36. Oryginał własnoręczny z pieczątką i adresem zwykłym, 
J^ruk. Kaz, Morawski, P. Nidecki, Kraków 1892. 

Illustris et Magnifice domine, domine obseryantissime. 

Gdim byl w Poltowsku przeshlego tegodnia na optionem praestimo- 
nioroiri (xięza wiedzą vim vocabulorum istorum), oddano mi list WM. 
pospnlii i z praesentaciami Króla JM. na probostwo varsawskie, za czo 
oboie iiuiltis nominibus WM. dziękuię, bo i listu WM. zwlascza ręką WM. 
pisanego dawnom nie miał tak długiego i res ipsa, to iest praesentacie 
Krnla JM* z wielkiei laski WM. toties et repetitae et imniutatae ad ratio- 
nGin sivc temporum sive hominum, vel ut hoc magis gratia Ill-mae D-tionis 
Yestrae in hac causa nostra constare possit, contra omnem propemodum 
rationcm repetitae toties et toties immutatae, ukazuie omnibus ex partibus 
to, 7:ci czo człowiek wielce WM. dziękowacz i wielce obligatus bycz musi. 
Jakoż z moiei strony bądź tego WM. pewien. Widzę z pisania WM., iz 
sie iuz z tą sprawą naszą WM. stiskało. Sed cui non? I iacz mam 
cztcrzech ^) światków solemniter yocatos et rogatos do tego actu nie barzo 
dawnj^mi czasy, izciem iuz byl chciał tego odbiezecz, nisi Deo et qaibus- 
diim eorum testium accersitorum aliter visum esset. A to iuz z laski WM, 
cegosmy z x. Clielmskim *) pożądali, tegosmy docekali, mamy praesentacie. 
Jam tu do Yarsawy z Poltowska wczora w wieczór prziiechal, a dzisia 



Digitized by 



Google 



331 

snadz x. Chełmskiego się spodziewała. Videbimus, quid sequatur. O cym 
abo praesons dalibuog*) abo per litteras dam znacz WM. Tam w Poltow- 
sku będącz dostała mi sie iuz ex optione lepsha wioska, lecz iz eius pos- 
sessionis') acceptandae tempus odłożono usque ad diem 4 lunii, przeto 
niechai to proshę nie obraza laski WM., iz ten act drzewiei odprawię ^), ni- 
zli odiadę. Gdim ono byl odiechal do Malborku na roskazanie WM., tedy 
mię tu Xięza praesentes zmyli w wiosce, która mi sie dostacz miała, si non 
abfuissem, a ucynila ta wieś tego przeshlego roku pod same fi. 300. 
Nie chciałbym sie tedi drugi raz przez ten kamień powalicz w Poltowsku, 
przez ktorim sie raz powalił shkaradzie w Yarsawie, chociam za sobą 
miał praesidium regiaram łitterarum. Ałecz i JM. X. Podcanclerzego *) toz 
na on czas w Malborku potkało, czo i mnie. Chyba iz się wzdi JM. na- 
grodziło w richłie potim piececią Coronną, cego JM* ex animo życzę, ale 
ia Andreas in eodem przed się. Tak iz ledwie będę miał o cym do Vil- 
na*) doiechacz, gdiz i w Neapolim iurgełt moi od Krołowei J. M. haeret^) 
i tu w skarbie coronnym iuz za kilka liat mi zadzierzano, a to probostwo 
Yarsawskie do tego czasu więcei mie stogi, niz samo stogi. Lecz ia scio, 
cui credidi, loanni Sario Zamoscio» maximo regni cancełłario, a iuz by 
mi się zadłuży cz, tedi przedsię do Yilna dishliem obroczę in nom ino tuo, 
bylie tu rebus utcunąue constitutis. 

Czo VM. pishesh około pisania do VM. od Jei Kr. M., ieseem nie byl 
u Jei Kr. Mci, z Połtowska prziiechawshy, alem iuz był tak obacyl odiez- 
dzaiącz, iz byl aequior animus. To tez widzę, iz canonia Yarsawska 
tak się obróciła, jako była wolia Jej Kr. M. Tak iz by oprawa Jei Kj* 
M. bycz mogła ex animi eius sententia, ad plonam quidem benevołentiam 
desiderari nihil plus videretur. Lecz skoro się uzrzę z Jej Kr. M., ex ser- 
mone eius, quod cognovero, perscribam Illustri Mag. Yestrae, bo teraz pan 
Macieowski Chorąży^) kwapi sie od nas. Nie wątpię, zes tez WM. odpisał 
Jej Kr. M. 

W Poltowsku będącz, baczyłem, iz JM. X. Biskup Płoczki na druogę 
do Rzimu^) spiritu promtus est, telko iz na nowinę o panu posłie Ychan- 
skim*) czeka, o ktorim pisano mi, iz antę diem decimum Martii nie byl 
iesce w Rzimie, ale, iako baczę, miał bycz *ezo dzień. 

O historią, ktorąby koncycz trzeba, coram skoncymy dalibuog. No- 
vum opus novi operis ius est, do cego trzeba myśli uspokoionei, cego 
multa pusilla et longissime a se disiecta ^) beneficia praestare non possunt. 
Ale ia i w tei mierze scio, cui credidi. Tegom tez pewien, iz mie WM. 
duplici poena karacz nie będziesz racyl, żebym miał i arma virumque 
canere i arma virumquo tueri. Z tim sluzby swe zwykłe do łaski WM. 
zaleczam. Yarsayiae 6 May 1579. 



Digitized by 



Google 



332 

lUustris Mag. Yestrae servitor obseąuentissimus A. Patricius Ni-. 
deczki p. v. 

Teraz teraz (s) przislal mi tu pan Sebastian Montelupi ") opus P^/n' Vic- 
torii ") n mnie quidem novum, bo ie dopiero vidzę, ale nie novum, bo 
drukowano 1668 fsj. Czoz za opus? Przidal libros 13 variarum lectio- 
num do onych swoich dawnych, które przedtem byl wydal. Jeslis ich 
VM. nie widział, prziniosę ie s sobą. Spomina mie tez tam vir bonus 
pro gratia sua. 

List^^) ten od p. Fogeluedra'*) WM. posyłam. 

{Cedułka), Rotę stokonną za przypowiedzeniem Króla JM. prowadząc 
Stanisław Zalesky, gdzieby się z nią miał. JM. pokazać, pyta się przes list. 

a) Opuszczone op, cit, 

') Adam Pilchowski biskup nominał chełmski dotychczas proboszcz warszawski, któremu 
Nidecki po dluiszych układach odstąpić musiał połową dochodów z probostwa w Tarczynie, (Por, 
K. Morawski op. cit, str, 276, *) Nie Błowem jak op, cii, 

•) Nie proc6S3ionis. b) J^ie odprawi się. *) Jan Borukowski, biskup przemyski, 

') „Powołany został na służbę do króla.^' Morawski op, cit. 277, 

*) Nidecki był kanclerzem królowej Anny; za zaj\cie sią sprawą Sum neapolitańskich po- 
bierał pensyc 600 dukatów, 

') Bernarda póiniejszy arcybiskup gnieinien^ •) Por, Nr, 321. ») Por, I, c, c) Nie dissita. 

'<*) Kierujący pocztą w Krakowie, 

*•) Piotr Yictorius (Vettori)^ sławny filolog ur, ii VII lągg we Florencyi i tamie f 1585, 
W dziele „Yariarum lectionurn XIII noYi libri. Fiorentiae apud lunctas \b^^ pisze o Nideckim: 
Andreas quoque Patricius vir magni ingenii nec minoris eruditionis. Poprzednio wydał w 1353 
i 54, Yariarum lectionum LXV. 

»») A^i^ przywiozę. *») Odtąd brak u Morawskiego, 

**) Stanisław Fogelweder, dworzanin królowej Anny^ listu brak. 



317. Zamoyski do Gdańszczan. Wilno, 8 V 1579. 

Ponownie (Por. Nr. 2pc, jop i J14) nalega^ aby zwerbowali dlań na koniec 
czerwca 200 piechoty pod wodzą Marcina v. der Schlahe, 

Arch, państw, w Gdańsku, Oryginał z podpisem cząiciowo włcunoręcznyn^ z pieczątką 
i adresem zwykłym. Dopisek inną rąkąr. Kedd. 19 Maii A. 1579 per Begium cubicularium. 

Spectabiles Famati Domini amici observandi. 

Qaae mea summa sollicitudo est atque cura de ducentis peditibus 
quam optimis atque lectissimis, quos S. Reg. M-ti ad diem ipsam generalis 



Digitized by 



Google 



333 

delectus 28 lunii sistere discupio, eafacit, ut D-nes vestras saepius eadem de re 
appellem, a quibus iterum atque itemm maiorem in modum pęto, ut me ia illo 
milite conseguendo auctoritate, ope, opera atque omni studio suo adiuvent; ne 
quod privato non accidit, in publico Regni munere collocato eveniat, ut sine 
milite meo in bello publico verser. Valde me solicitum habet ea fama, qua 
militem omnem scoticum Gedano in Elandriam se contulisse nuntiatur; et 
tamen sunt, qui sperare iubeant, posse D-num . Yestrarum studio atque 
auctoritate eum ex navibus, quae quotidie appóllunt, conquiri partim Sco- 
tos, partim Gallos Belgasque atque alios probe in re militari versatos, qui 
mihi ad eum, quem cupio, numeratum boc in bello ornamento esse pos- 
sint. In praefecto yirtutem militum sitam esse D-nes Vestrae non 
ignorant; est mihi iam semel atque iterum commendata Martini von 
der Schlahe industria ac bellicae rei scientia, de quo iam antę a D-bus 
Yestris petii, ut illi missionem tantisper concedant, atque adducant, ut 
operam mihi navet, dum hoc in bello versabimur. Idque ut D-nes Yestrae 
mea causa faciant, iterum rogo. Denique negotium totum D-num Vestra- 
rum erga me studio, de quo mihi omnia polliceor, etiam atque etiam com- 
mendo rogoque eflficiant, ut mihi sub exitum lunii milites illi ducenti, 
quales desidero, praesto sint. Hoc ego permagni beneficii loco ducam et 
D-bus Yestris yicissim omni studiorum meorum genere cupide satisfaciam. 
Bene valeant D-nes Yestrae. Datum Vilnae die 8 mensis Maii Anno D-ni 
Millesimo DLKKDC 

D-num Yestrarum studiosissimus loannes Zamoiski Regni Poloniąe 
Cancellarius, Belzensis, Ejiissinensis Zamechensisque Capitaneus manu sua 

818. Maciej Konopacki ^) do Zamoysiciego. Świecie, 16 V 1579. 

Prosiy aby wsławił się za nim do króla, 

Bibl, Ord, Zamoy, PI, 40 ^ Nr, 20, Oryginał własnoręczny z adresem zwykłym i śladem 
pieczątki- 

W-ny Mczywy Panie Canczlierzu Panie moy mczjwy. 

Zalieczam sluzbi swe nanissze ek, 

Mczywy Panie. Jakom wschystkiego sczesczia swego grunt po them 
zalosnem moyem a niesczesnem sierostfie odyezdzayącz s Wilna na lascze 
WM. m. m. p. zasadził, tak nicz nie wątpię, ze za tąsch mcziwą laską 
WM. zalosczy swy ulżenie miecz bende y nędzy, która by stąt na mie 
upascz mogła, podporę. Do czego teras occasia dobra WM. m. m. p. przi- 
stapi Króla J. M. odwiescz, abi sie na mie sluge swego skwapiacz nie raczel- 
Gdisch slische s ofego seimiku stani pruskie wschistkio sgodnie, mocznic 



Digitized by 



Google 



334 

sie u Króla JM. indigeni s inschemi prawi napominayą; s ktori prziczini 
Kroi JM. sluschnio nie obrazayacz sobie liadzi sam tich bendzie czo mogi ad 
conaitia differowacz, abi sie iuz tam na pewne prawa s niemi sgodziel, czo 
pewnie, gdi prziczina WM. m. m. p. do tego przistapi, J. Kr. M. snadnie 
iiczinicz bendzie raczel, a ya niech tho staranie WM. m. m. p. dlia mnie 
podyętho do smierczy swy odsluguye. Ą s tern sie mczywy lascze WM. 
m. m. p- uniżenie zalieczam. Dan s Swieczya*) 16 May Anno 1679. 
WM. ni. m. p. sługa nanischy Masch (!) Konopaczky m. p. 

'j Był podkomorzym chełmińskim i starostą grudziąskimy potem wojewodą^ a w JS9S bisku' 
ptm chfłmińilim (Niesieckl V 2IÓ). 

■) Śii>łfcićy miasteczko o milą od Chełmna, Słownik geograf. Xl 6 S9 podaje^ U w r. 1566 — 
)g byli ht st&rostami Jerzy ^ Jan i Maciej Konopaccy ^ ale r. IS79 przez króla z urzędu zlcUni. 



3(9. Torunianie do Zamoyskiego. Toruń, 18 Y 1579. 

Polecają Jana Langego. 

Ilibl^ Ord, Zamoy, pi. j8j Nr. /. Oryginał z pieczęcią i adresem zwykłym, 

Ilhistris ac Magnifice Domine Domine gratiosissime. 
I Hus tri Mag. Yestrae - - - servitia nostra paratissima etc, 
Necessitate privata compulsus ad lUustrem Mag. Yestram Famatus 
loliannes Lange \ collega noster, proficiscitur; eum ut cum negotiis suis 
benij^no pntrocinio Illustris Mag. Vestra comendaremus, a nobis vehementer 
petiit* Xc' igitur iusta petenti deesse et spem conceptam afflicto excntere 
Yiderenius^ lUustrem Mag. Yestram, D-num nostrum gratiossimum, demisse 
summo qiio possumus studio rogamus, ut in cognoscenda ipsius causa, in 
qua omnom suam et liberorum suorum salutem positam esse aflfirmat, be- 
iiignas aures Illustris Mag. Yestra element er ipsi praebere et, quantum 
iieąuitati.-? ratio postulat, pro singulari sua pietate erga oppressos, autoritate, 
eonsilio ot auxilio suo iuvare eum et praesenti omnium suarum fortunarum 
naufragifi in tutum aliquem vadum constituere gratiose dignetur. Hoc et 
enim lionolicium Illustris Mag. Vestrae pro viribus nostris demereri sedulo 
polliccjomr, praefatus vero lohannes Lange perpetuis servitus gratum se et 
memorem declarabit. Uxor deniąue cum liberis id ipsum arduis et a«si- 
duis vot]s ad Deum pro Illustris Mag. Yestrae florenti salute conipensare 
non cessabunt. Quod reliquum est, nos et officia nostra lUustri Mag. 
YostraG benignissimo arbitrio subiicimus, eandem diu ac feliciter vivere 
fidolitcr cKpetentes. Datum Thorunii XVIII mensis May Anno Domini 
MDLXXIX. 



Digitized by 



Google 




Illustris Mag. Yestrae observantissimi Proconsul et Consules Regiae 
Civitatis Thorunensis. 

») Por, Nr, 164, dopisek. 



320. Jan SłużewskI wojewoda brzeski do Zamoyskiego. Tomń, 19 Y 1579. 

Napomyka o niechęci Zamoyskiego względem siebie. Wysławi poczet na 
wojnę moskiewską, Ks. Gawłowski doniesie o pruskich sprawach, 

Bihl, Ord. Zamoy. PI, 6i, Nr, 3S» Oryginał z podpisem własnoręcznym ^ piecząt- 
ką i adresem: JM. Panu Canclerzowi Coronncmu etc etc memu mciwemu panu y przia- 
cielowi. 

Mcziwy Panie Kanclerzu. 

Oddań mi iest list przes sługę, ktoregom do Wilna sial, od WM., 
y cieszę się naprzód z tego, zem usłyszał o WM. dobrem zdrowyu. A iz 
mię przitem upewniać raczysz o chęci laskawey prziiazni swoiei, jać temu 
wszitkiemu, Mcziwy panie, wierzę, czo mi WM. pisać raczysz, bo się tak czuie, 
zem do tego nigdy prziczyny nie dal, zkądby mi iaka niełaska y niechęć 
WM. rosc miała. Aczczi mię po czesczi słuchy dochodziły o niechęczi WM., 
ałem ia to P. Bogu poruczał, kthory wie y zua serce moie, in quą synce- 
ritate wiek swoy do tegom czasu przepędził, y raczył mię tak w moiei 
uprzeymosci do tego wieku chowacz, nie wątpię, ze mię do koncza opu- 
ście nie będzie raczył; a ieslize którzy są, czo mi małevolunt, P. Bog bę- 
dzie raczył bydz stróżem y obrończą moiem. A czi tego nie zazywią 
cum ea aviditate, gdy niepoboznie se złą conscientią pod błiznym swem 
czego dochodzą. Juzem ia tego niebarzo za dawnego wieku swego siła 
przeczekał, ze P. Bog potentes deponit de sede. A czosz wiedzieć? Ja po 
smierczi rządzie nie chcę, ale przipatruiac się chciwości łudzkiei, boie się, 
by to u nas zasię nie nastało, czego ieszcze do tego czasu nie barzo się 
rozmnożyło. 

Ja za pisaniem Króla JM., także tez y WM. persuasią, acz prawdzi- 
wie WM. pisać mogę, przed tim niz mię list Króla JM. doszedł, umyśliłem 
był iaki poczet wyprawie z tey miłości y uprzeymey checzi, którą mam 
przeciwko Panu swemu. Aczcibych tez iuz wżdy mógł bydz kiedy emeri- 
tus milłes, boc iuz od 36 lat Kjrołom Jch M. Panom swem y Rptej służę, 
ieslize nie tak godnie, ale dali Bog tak wiernie y zycłiwie, ze tego niko- 
mu naprzód nie dam, non parcendo nullis sumptibus; jednak iz Kroi JM. 
sam osobą swą iachacz raczy, nie tilko nie lituiac sumptów, niewczasow, 



Digitized by 



Google 



336 

ale naostatek y zdrowia swego, Boże mię uchoway, gdiz z tey chęci y mi- 
łości, którą mam przeciwko panu swemu, rad bych przy nim gardło swe 
niosl, gdzieby sląbe zdrowie dopuściło, a czosz tego marnego kosztu, mial- 
bycli lithowac dla pana swego i Rptej? 

A iz X. Gawłowski*) dawny moy prziacieł, iedzie ku Królowi JM. 
w tycłi tez sam Pruskich sprawach, dla których widząc tego bydz potrze- 
bę, samismy na ten seymik s JM. X. Biskupem Cuiawsldm •^ do Grudzią- 
dza iezdziłi. O czem wszistkim naprzód Ejroł JM., także tez WM. do- 
stateczną sprawę wezmą od tego tho x. Gawłowskiego, któremu, nie- 
chcząc WM. bawić dłuzszem pisaniem, poruczyłem w niektórych potrze- 
bach swych laski WM. uzywac y to, ożo mi się widziało potrzebnego, 
przełożyć. Proszę, abyś w tym czo. ymieniem moiem WM. powie, wiarę 
dac, a przitem moiem Mciwem panem y prziiaciełem bydz raczył, którego 
się laskawey prziiazni pilnie zalecam. Dathum w Torhuni die 19 May 
1679. 

WM. zycłiwy prziacieł j sługa Jan s Służewa Woiewoda Brzeskj 
^ieLZ&iviecktj ssL 

*) Por, Nr, 21 g i 322, ') Karnkowsktm, 

821. Piotr Wolski, bisicup płocicl do Zamoyslclego. Pułtusk, 23 Y 1579. 

O rozmowach z nuncytiszem. Siara się o pieniądze na podrót do Rzymu, Niech 
biskup poznański uwolni dwie Jego dzierżawy ćd opłaty. Poleca rćtne 
osoby królowi. Prosie aby król w czacie jego nieobecności naznaczał tylko 
godnych kapłanów w jego dyecezyi. O zabiciu Magntiszewskiego^ który plą- 
drował dobra duchowne. 

Archiwum x, x. Sanguszków w Sławucie Afs, Nr. 32 a. Kopia spółczesna bez podpisu ^), 

Mciwy Panie Canczlerzu. 

Dzisz tydzień pissalem i dałem WM. znać przes sługę JM. pana Ba- 
thorego, którego pan Zawaczki^) do Ejrólą JM. posłał, isz mi JM. Xiądz 
Nuncius «) pissał i iam listy dati 27 Martij z Rzymu miał, że mie tham 
iusz czekaią. O czem daiąnó mi znaó JM. Xiądz Nuncius, zarazem mi sie 
thesz do Pultowska obiecał, i ni© chcąnc naznaczyć, kiedyby być miał.. Dzisz 
thydzień po obiedzie thu przyijachał, beł u mnie asz do do dnia wczorai- 
szego, a póki beł, niceszmy nie czynili, iedno rozmawiaiąnc około postemp- 
kow Rzymskich wszythek czas trawili, o kthórech iuzem iesth dobrze od 



Digitized by 



Google 



337 

JM. infonnatus. Dalsze! infonnatiei trzeba mi od Króla JM. i od WM., 
a snąc potrzebnieiszey, iesli przethsie mam iachaó, iesli theraz zarazem, 
przed thym, nisz wyiade, trzeba mi thu i kościół i imion kościelnych rze- 
czy opatrzyć. Dla czego pisze do Króla JM., aby Kroi JM. pilnie du- 
chowne rzeczy JM. Xiędzu Legatowi zaleciJ; — aczem ci thego thak mia- 
nowicie Die dothknąl, ale przypomni WM., prosę;— pothem obronę a oeco- 
nomią pana Łenczyckiemu *) siestrzenczowi memu zalecił, do starosthw, 
w których inrisditiei imiona są, listy mi daó kazał, zęby bronili od szkód 
i gwjJthow imion biskupich, a co pilnieiszego, zęby ich sami nie czynili. 
Łdsth ezceptionis od prawa, choć każdy poseł iest wijeth prawem pospoli- 
them, ale przedsie racz mi WM. od Króla JM. posłać, wszak mi nie za- 
wadzi, a pomoże wiele. Listhy wszysthkie do Rzymu kasz mi WM. dla 
swieszey daty odmienić, bobym nie chciał nie telko od roku, ale i od kilku 
miessięcy listhow oddawać. Tytuły JM. Xiądz Legath powie, komuby 
trzeba pisać. Tho nie są trudne rzeczy, ale mnie potrzebne. Potrzebniei- 
sza iesth ostathnia i nie wiem, iako będzie łathwia —pieniędzy dostać. Wszak- 
że iusz sie o nie staram. Powinowaci moy, co bendą mieć, dadzą mi 
ale i zapiszą sie za mie. Jedno izesz my wszythko śmiertelni, trzeba sie 
mnie o tho u Króla JM. starać, iakoby oni, i gdyby P. Bog śmierć na 
mie przepuścił, nie zawiedli sie. Przetho do Króla JM. piszę, aby mi i do 
powinowatych thakże listhy posłaJt^ ze coszkolwiek dla mnie uczynią, bąndż 
pozycziwszy, bądź za mie renczywszy, tho sie zawżdy z biskupstwa thego 
zapłaczi; i do thech, kthorzy, iako ludzie rozumieją, pieniądze maią, ze 
gdy mi czego pożyczą, ze thakze s thego biskupstwa odbiorą. lać iem sam 
da Bog oddam wssythko i niedługo, bo mało nie wssythko thego roku wypłacę, 
a ostathek iesli co płaczić zostanie, thedy wneth drugiego. Co mi thesz ktho 
czego da albo pożyczy, tho sie zawzdy z zapiszow albo renki mei wlasney pi- 
sania pokaże. Ale mi da P. Bog użyczy zdrowia, isz ia o them sam pomyślę; 
kthorech mnie listhow nie bendzie trzeba, odeślę WM., bo dostanę li u iednego, 
albo dwu, inem dam pokoy. Zmieszkam-li thesz thu tak długo, isz mi na 
naznaczony czas arendątorowie pieniądze zniosą, thedy thesz mniey rai do- 
brze pożyczać potrzeba bendzie. Wszakże iesli tho tak pilnie przedsiębrać 
mam, nie wiem. JM. Xiądz Legath thak wczora odemnie odiachał ku 
Vilnu do WM., iszbym sie koniecznie gothował. Dla thego ia thesz tho 
pacholę moie na podwodzie ku WM. posyłam, a skoro mi sie wróci, około 
pieniędzy sie zawinę, pothem nic niemieszkaiać i w gorąnca poiade. O pa- 
nu Ychafiskim*) ia nie wiem nić, snaić(!) kthosz przijachał, kthory go 
pothkał kilka noczlegow przed Rzymem; iesli odprawił obędientią, thego 
nie wiem. Dai P. Boże, aby odprawił; ia iście wszelakiei pociechy thak 
człowieku zacnemu i dobremu życzę. Ale ia o them sie thak nie pytham, 

Archiwum Jana Zamoyskiego 22 



Digitized by 



Google 



338 

iako rozkazaniu J. Kr. M., mam-li iachać czyli nie? Na kthorę sie iji 
oglądam, i themu doiść(!) chcę czynić; a o them proszę prenthkiei od 
WM. i od Króla JM. odpowiedzi. 

Przypisałem do Króla JM. na końcu listhu, isz cobym miał wiencei 
pisać a o co proszić J. Kr. M., tho WM. powie Królowi JM. Tho WM. 
thak odemnie racz wiedzieć: 

Mam za tho, isz pomni WM., gdy w Thoruniu Kroi JM. dawał bi- 
skupstwo Poznańskie dziesieiszemu JM. Xiędzu Biskupowi/) isz WM. za roz- 
kazaniem J. Kr. M. tho postanowił między nami, abym ia JM. Xiędzu 
Biskupowi s biskupstwa Poznansldego imion Kozłowa y z Zbikowa ^) lidz- 
by nie beł powinien czynić, bom tho imienie iako canonik w swem po- 
ruczeniu miał od capituły, a wziąłem ie beł dla obrony sub interregno, 
pomyslaiąnć na tho, iesliby do rąnk mech przyszło, żeby wcale beło. Tho 
imienie nie wiem, by na on czas i tyssiąnc złotych wyniosło beło, ale coss- 
•kolwiek belo, miał tho JM. Xiądz Biskup imo sie pusczić, czego snąć, ia- 
ko mi capituła pisze, niedobrze X. Biskup pomni. Prosse o kilka słów od 
Króla JM., aby pisał J. Kr. M. do X. Biskupa, aby JM., iako sie na on 
czas postanowiło beło, i był przy thym JM. pan Marszalek Corunny wielki *) 
i dzisieiszy pan Podskarbi Corunny »), aby tho iusz JM. X. Biskup thak przyął. 

Drugą rzecz, iszbym rad i Xiędzu Cłodzińskiemu ^^) w kthorem ko- 
ściele, gdyby co in mensę Pontificis wacowało, thakze i panu Thyliczkiemu, 
pisarzowi WM. ^^), a w Crakowskim kościele canonią synowcowi memu ^*) 
ziednał, żebym tho mógł za laską J. Kr. M. czynić. 

Trzecia, isz i przy sobie bendę miał i thu zostawię ludzie godne i ka- 
płany dobre, aby Kroi JM. raczył na thę thesz miłościwe baczenie mieć 
them podawaniem, kthore w diocoesiei moiei ma, a plebany zęby nie da- 
wał, iedno them, kthorzy by residowali przy kościele, albo od administra- 
tora mego świadecztwo mieli, ze godni są. Bo moiei diocoesiei na them 
siła, aby kapłani i godni beli i residowali. 

Tho wszythko otczymawszy mi u Króla JM., proszę racz J. Kr. M. 
pożegnać odemnie, renkę pocałować, prossić, aby J. Kr. M. nie raczył mie 
przepominać a z łaski swei mcziwei opusczać. A iesliby co ktho albo 
mówił albo pisał, niechby thesz pierwei odemnie wssythkiego sie dowiedział. 
Iako therasz wole, isz thesz tho WM. odemnie wyrozumiesz: czi żołnierze 
pieszy, a z iednei-ze rothy wszythko, kthorzy thendy ciągnęli, thak wssylh- 
kych duchownych poddane połupili, isz nie telko co w oborze, w domu, 
ale co i w skrzyniach mieli, tho iem brały. Co gdy Jacob Magnuszewski 
we wsiach moich, ode wssi do wssi z draby chodząnć, czynił, przyszedł do 
Gródka '') stand podobno kilka mil, i łhosz czyniąc, co indziei, chłopi gwal- 
thu zawoławszy, gwałthowi sie bronili,bo bił, tłukł, siekł, strzelał, iako mu sie 



Digitized by 



Google 



339 

podobało; chłopów rannych srodze doisc. Ale Magnuszewski od kijów 
(a snąć i wloczenką ^*) iakąsz traffił go chłop kthorysz w twarz) w onei 
burdzie został. la dowiedziawszy sie, zarazem posłałem po urząnd Króla 
JM., aby wssythko obeirzał, i iako sie co stało, za swieza obaczył. Ten 
przypadek iesliby tham ktho wspomniał, racz WM. wiedzieć, isz ci nie 
inaksem sposobem beł. Ale podobno słyszał WM. o them niebosczyku 
Magnuszewskim, co tho za człowiek beł. I iam beł theras z wielkiemi 
skargami za niem do woiska posłał, mniemaiąć, aby hel miał tham ciągnąć, 
a on iedno od wszi do wszi duchownei sie przeiezdzał. Wszakże mnie 
thego przypadku zal, acz ci i indziei tych zolnierzow pozostawa, bo lupie- 
stwo wielkie i nieznossne. Drudzy sie thesz skromnie i utcziwie zachowali 
i zachowaią, za co iem i przed VM. dziekuię, i Panie Boże dai iem tham 
na woinie wssythkę fortunę, czego thesz WM. m. m. panu uprzeimie od P. 
Boga życzę. A isz sie na rożne części światha bierzem, dai P. Boże, 
abyśmy o spolnem dobrem zdrowiu często slychali. Na mie, proszę, bądź 
WM, łaskaw, kościoła mego i duchowieństwa, dóbr kościelnj^ch y mnie sa- 
mego bacz WM. obrońcą, proszę. Pan Bog wszelaką pracą i życzliwość, 
łaską swą nagrodzi WM. A ia o tho prosić P. Boga nie przestanę i słu- 
żyć we wszem za wżdy bendę. S thym P. Boże, abym WM. zaisz **) 
w dobrem zdrowiu zastał, a o mem często slychał, a iszbj^ mnie WM. z ła- 
ski swei nie upusczał, proszę. Dan s Pułtowska dnia 23 Maij 1579. 

') Źe autorem tego listu {yeybierającym sią 7V poselstwie do Rzymtt) był Piotr Wolskie o tern 
por, Wierzbowski, UcbansciaDa IV iiy i nstp, 
') For, Nr. 214 uw. i. •) Caligari. 

*) Paweł Szczawińskie syn siostry Wolskiego^ Anny, por. Paprocki, Herby rycerstwa. 
*; Por, Nr. 288. 6) l,ukasz Kościelecki, 

') Wsie Kozłów Biskupi w dziś. powiecie Sochaczew, i Żbików w dtis, pow, warszaw, 
*) Jędrzej Opaliński, ^) Jakób Rokoszowski, '<>) Por, Nr, 252 i 283. 
**) Piotr później podkanclerzy koronny , umarł biskupem krakoiinkim i6l6. 
'') Por, Nr, 2J4, uw, i, 

*') Wieś zamieszkała przez Kurpiów w dzis, powiecie pułtusskim, 
**) =r mała włócznia **) = zaś, 

322. Stan. Karnkowski, biskup kujawski do Zamoyskiego. Ciechocin, 26 V 1 579 

Gawłowski doniesie o sejmiku pruskim. Radzi, by król w wojnie nie na- 
ratal tycia^ ani nie wierzył Lihuinom. 

Bibl, Ord. Zamoy, PI, 37, Nr, 2. Oryginał wyblakły z dopiskiem i podpisem własnoręcz- 
nym^ z pieczątką i adresem zwykłym. 



Mciwy panie Kanczlerzu. 



Digitized by 



Google 



340 

Sluzby me przyacielskie WM. pilnie zaleczam. 

Jakom iest solicitus barzo, co się dzieie s Królem JM. naszym mci- 
wym panem y w tich tam sprawach, które się przes Króla JM. zaczynała, 
tudziesz z WM. panem y przyacielem moim osobliwem, ktori prawie sąm 

tilko z Rad Coronnych hoc pondus diei et aestus nosić raczisz, Bog 

, . . i Indzie dobrze wiedzą, et praesertim horum omnium testis est locu- 
pletissimus moy xiądz Gawłowski i), WM. stndiosissimus, którego posyłam do 
WM. z relacią spraw seimiku Praskiego teraznieiszego. Acz ledwa to nie pirw- 
sza, abych wiedział o zdrowiu y o sczesliwem powodzeniu Króla J. M.pana na- 
szego, także y WMci, maiąc to sobie za osobliwą pociechę, gdibych in tanta 
perturbatione rerum y w tak znacznei niechęci naszey przeciwko panu y przed- 
sięwzięciu iego co pociesznego o E[rolu JM. y o WM. mógł usłyszeć. O czem, 
a podobno y o wielu inszych rzeczach tam publicis quam priyatis, s xiędza 
Gawłowskiego tanquam ex mari longo et spacioso WM. hauriet S tem sie 
laskavey przyazni WM. zaleczam. Dan z Ciechocina*) 26 Maii Anno do- 
mini 1579. 

Kiedi na ten czasz dla niedosthathku ani Crolowi JM. ani WM. siu. 
zicz nie mogą, czobich bil. Pan Bog wie, rad uczinil, fide studio et obse- 
quio ita certabo, ut excellam. Non deerunt occasiones gratificandi. 

VM. s sercza czali i uprzeimi prziiacziel i sługa Stanisław Camkowski 
Biskup Cuiawski ręką własną sst. 

{Ceduła). To mi się zdało WM. przipomnieć, co mnie sołicitum tenet. 
Nie zebych to rozumiał, aby y Kroi JM. y WM. na to się nie miał dobrze 
obeirzeć, ale tilko, ut fidem meam exołvam. W przedsięwzięciu swem tego 
się niechai Kroi JM. warnie, czo ludzie pod Gdańskiem ganili. Munia mili- 
taria non obeat, in apertum discrimen ne se coniiciat. Nicz przed sobą nie 
chceó dać nec imperatori nec miłiti viciosum est. Arguitur istius vicii Plii- 
łipus a Demosthene i bo stąd rosczie i hetmanowi i żołnierzowi ranoor 
ku panu. Lituanis ne se credat, bo ci zawsze przeciw panom mobili ani- 
mo et ingenio. Plus habent in fronte, quam in recessu. Siem aby nie 
był richlo składan, expedit hec Regi et Reipub., abychmi go przemarli 
O Pruskich zyemiach aby Kroi JM. serio racził radzie, bo się ia i teras 
i potimnicz stamtąd dobrego nie spodziewam. Grożą regi, nie wiem, dlaczego. 

^) Por, Nr, 2ig t 320, 

') lVi€Ś nad rz, Drwęcą w dzts, powiecie lipnowskim^ własność biskupów kujawskich, 

323. Zamoyski do Gdańszczan. Wilno, 29 Y 1579. 

Poleca Franciszka Moliera^ mieszczanina gdańskiego, 

Archiw. państwowe w Gdańsku, Oryginał z podpisem własno roczny m^ pieczęcią adresem; 



Digitized by 



Google 



341 

,,Spoctabiiibus DominU Proconsulibua et C^D^ulibus Begiae Ciritatis Geianensis Dominia 
amicis obsetTandis," / dopiskiem inną rąką\ Rgddiium 16 lunii Anno 1 579 Canceifarius. 

Spectabiles Domini amici observandi. 

Conqueritur Franciscus Mollerus Civis Gedanensis, qui hasce reddet, 
cum pro loanne Loyssio ^) spopondisset certo creditori et ea pecunia a Loy- 
ssio cum maximis usuris soluta esset, quod rationibus, quae inter Lojssium 
et illum creditorem intercesserunt, liquido probari posse affirmat, setamen 
ab haeredibus illius creditoris conventum D-num Yestrarum sententia ex 
sponsione solvere iuberi atque etiam ut solvat, adegi. Quod cum etsi gra- 
Yjssimum accidere et aequitati non consentaneum esse intellegeret, ut idem 
bis exigatur solvaturque, et mea fieri posse commendatione putaret, ut D nes 
Vestrae sui rationem aequam habeant, nolui illi in commendando dees- 
se, eumque diligenter D-bus Vestris commendo, et si talis causae eius ratio 
est, qualem perhibet, pęto, ut quod ius est, facile obtinere possit, imprimis 
vero, ut prorogata executione certa illi temporis dilatio tribuatur, intra 
quam, quod se facere posse affirmat, probationem solutae pecuniae ex ra- 
tionum liquidatione afferre possit. Hoc aequitati ac iuri convenientissimum 
fuerit. D-nes Yestras bene valere exopto. Dątum Yilnae die XXIX men- 
sis Maii Anno Domini Millesimo Quingentesimo LXXIX. 

D-num Yestrarum studiosissimus amicus loannes Zamoiski Cancel- 
larius suscripsit. 

>) OLoisack, kupcach gdańskich por, Pawidski, Skarbowość 74* 

324. Anna królowa Polska do Zamoyskiego. Warszawa, 3 YI 1579. 

Wsławia się za poddanymi, 

Bibl. XX, Czartoryskich Ms. 2460 b. Nr. 6 str, 45, Oryginał z podpisem wiosno ręcznym, 
ze śladem pieczątki i adresem: Mag. loanni Zamoiski Regni Cancellario et Belsensi, Knyr<inensi 
Gonedzensiąue etc. capitaneo, eyncere nobis dilecto. Druk. Frzeździecki. Jagiellonki. 
/. V str. 215, 

Anna Dei gratia Regina Poloniae, Magna Dux Lithuaniae, Russiae, 
Prusiae, Masoviae etc. Domina. 

Mag. syncere nobis dilecte. 

Aby P. Bog dal WM. zdrovie gi wsiczko dobre, żądamy tego WM. 
na czasy długie. 

Is thu do nas często a często biegaią liudzie z Goniędza ^) z obczię- 
zlivemi skargami na urzędniki WM., od ktorich w prayach gi wolnoscziach 
swych mienią sie miecz krzywdy, zdało sie to nam WM. oznaimicz, żąn- 
daiącz, aby urzędniki sve napomionacz racżil, aby sie z ubogiemi liudzmi las- 
kavie obchodzili, a krzywdi gim nie czinili. Posilamy tes WM. supplicacią 



Digitized by 



Google 



342 

z liesnisthva Ticoczinskiego ') do nas podaną. Prosiemy, aby w nię WM. 
weirzal a skodi ubogim liudziom nagi-odzicz roskazal. Bo ac niebozenta 
szą ponędzeni, kazaliśmy gim iednak tich na woinę wyprawicz, którzy &zą 
naznaczeni. P. Bogu przytim WM. porucząmy, Z Warsawy dnia 3 czer- 
wcza 1579. 

WM. zyczlywa Anna królowa polska sst. 

*) Miasteczko w dzts. powiecie białostockim. Tenut^ goniądzką dostał Zamoyski wraz z sta- 
rosŁicem Knyszyńskim {por. Nr. 30 — 2j. O prawach do tego starostwa królowej Anny por. 
Nr. 44 UW. /, 53 UW. 7,58, 64, 119. 

') Starostwo sąsiadujące z Knyszyńskiem, 

325. Jerzy Mniszek, krajczy koronny do Zamoyskiego. Łąki, 6 YI 1579. 

Pro5i\ aby król oh7varował mii^ prawa do pewnych wsi, 

Bibl. Ord, Zamoy. PI. 8c Nr, i. Oryginał z podpisem własnoręcznym i adresem zwykłym. 

Mcziwy Panie Kanczlerzu, panie moy mciwy. 

Sluzby moie powolne zaleczam w laskę WM. memu mciwemu 
panu etc. 

Nie chcąncz WM. m. m. p. bawicz pissanięm, używam P. Bobole przesz 
list swoy, aby w them, czoby sie WM pissacz myało, WM. m. m. pana la- 
sky używał, zwlascza około spusczenya wsi Króla JM. przesz mie IM. pa- 
nu Halyczkiemu ^). Mayąncz nadzieie o lascze WM., ze sie sam WM. w to 
bęndziesz raczil wlozycz y tak to przy ziednaniu consensu panu Halicz- 
kiemu mnie tesz obwarowacz, yakobim w thim starostwie na insze wsi 
bespieczne prawo myał. Zathim powtore sluzby me zalec;:am w laskę 
WM. m. m. p. Datum z Lank d. VI lunii Anno Domini 1579. 

WM. m. m. p. brath y sługa powolny Jerzy Mnysek Krayczy Ko- 
ronny sss. 

*) Mikołaj' Herhurt^ por. Źródła Dziejowe XI 266. 

326. Janjęczyński kaszt, wojnie, do Zamoyskiego. Końskowola ^) 6 VI 1579. 

Już nie zwlekając (por. Nr. jii) posyła mu wierzchowca na wyprawę mo- 
skiewską. 

Bibl. Ord Zamoy. PI. 62. Nr. 44. Oryginał własnoręczny z pieczątką i adresem zwykłym 

Mczywi Panie Canczlierzu. 

Zalieczywszy chętnie a życzliwe sluzbi me w laskę WM. cłc. 

Mcziwy Panie. Miałem then dobri umisl bedacz na they ugodzye X. Jey 
Mosczya niethelko then kun sząm WM. oddacz, allie y then y każdy do the- 
go, kthorribi bil WM. szobie obrał, z vielką checzya, nierskacz -) do thakyey. 



Digitized by 



Google 



J 



343 



allie do kazdey potrzeby WM. dacz. Czo isz vidze, ze tho thak w długą, 
nie wiem dlia czego, idzye, nie mayącz yescze zadney viadomosczy, gdysz 
Pan ^oiewoda belsky w Rubieszowie '), yam thesz do Crakovskiey zye- 
mie odyezdal, skorro przy echa vssy WM., jako zyczlivy, kon, nie chczacz 
omieskacz, possilam, czegom pevien, ze szye WM. podobacz bedzye. A ya 
yiernie zycze, yako szobie wlasznie, aby szye WM, yako na wszithkiem, 
thak y na thim koniu sczesliwie wyodlo etc. Zallieczam szye zathem w laskę 
Wił. szwego m. p. Ds^fum s Konskivolly 6 lunii 1579. 

WM. swego m. p. zyczlywy przyacziel y sługa J. Teczinsky m. p. sspt. 

*) Miasteczko Tyczyńskich o milą od Puław, 
2) Nie tylko, 

') Zuykle zwany Hrubieszowy miasto powiat, gub. lubel, Andrzej Tączyń^ki wojew. bcłzki 
brat autora listUy był starostą hrubieszowskim. 



327. Stanisław Herburł, kasztel, lwów. do Zamoyskiego. Sambor, 7 YI 1579 

/donosi o wyłudzeniu odeń pieniędzy przez łotrzyka Dimideckiego, Z tup 
ruskich prześle królowi pieniądze dopiero po sprzedaniu soli w Bydgoszczy. 
Uwiadamia, te przez Sambor przeszli z Węgier tołnierze węgierscy do króla. 

Druk. Michał Grabowski i Alex. Przeiilziecki „Zrzódla do dziejów Polski/* Wilno 1843. 
T I. str, 6o: „z papierów O. L. Prozora** Adrcs\ JM. Panu Canczlerzowi Coronnemu memu 
ineiwemu panu do rąk raa bycz.'* 

Wny a mnie mcziwy Panie. 

Zalecziwszy sluzby me powinne do łasky WM. mego Mciwego pa- 
na, thym listem zdrowye WM. nawiedzam, które Panie Boże wsechmoga- 
czy raz WJI. dacz na długie czasy. 

WM. swemu mcziwemu Panu dziekuye s tey laskij, ze mye WM. 
m. m. p. pisaniem swym przepomniecz nie raczil y p thym łotrzyku Di- 
mideczkim ^) racził dacz znacz, fiacziłem tho w thym lisczie, który mj' 
od Króla JM. oddał o pieniądze, że było pisanie praeter formam inusita- 
tam cancellariae. Ale za tak pilnim pisaniem y niespodziewaiacz się taky 
zdrady, dałem mu osmseth y sesczdziesiath złotych. Nie tykacz*) the su- 
mę, ale by był trafił na mię, żebym byt przy pieniądzach, dałbym mu 
był pewnie y wieczey, folguiacz potrzebye Króla JM. Ni watpie yednak 
w thym, że to WM. opatrzicz będzie racził, iako m. m. p., żebym ia na 
thym nie skodowal, a mnie the pieniądze, w skarbie żeby były przyiethe. 



Digitized by 



Google 



344 

Posłałem tliego listhu copią, ktory do mnie prziniosl, do rąk WM. przed 
thym. 

KjoI JM. m. m. p. raczil my pisacz o pieniądze, ktorich Bog zna na 
ten czasz zadnich gotowich nie mam, y pieniędzy przy mnie zadnich zup- 
nich') niemasz, bo czo sie wzielo zup od nowego lata, thedy się wsitko 
wydało na nakład ku spusczaniu soly do Bydygosczy *), którym ieszcze do 
tego czasu dla niedostatku wody nie spuszcził, co nie iesth rzecz thajna 
obywathelom w owych krajach; wsakże będę czinił wselaką pilnoscz, abym 
mogl dosicz roskazaniu .Króla JM. uczinicz, acz nie upewniam, bo thego, 
czego doma nie masz, thedy trudno u ludzy nabywacz. Mam kilka thisie- 
czy beczek soly na brzegu; skoroby iedno P. Bog dał wodę, thedy spu- 
sczeniem soly do Bydgosczy nie omieskam, iedno prosę, racz my WM. 
m. m. p. mandat h Króla JM. przislacz, aby krom wselaki trudnosczy pie- 
niądze w Bydgosczy za the sol do rak mich były oddane ku przedaniu 
do skarbu J. Kr. M., gdisz Slupsky*) zwykł wielkie trudnosczy czinicz 
około przedawania they soly y odbierania pieniędzy, czego skarb J. Kr. 
M. dobrze świadom. Ludzye służebni z Węgier, którzy przesz Sambor 
przesly, mam za to, ze rychło u Króla JM. będą, ieslize ych yusz do the- 
go czasu niemasz; którzy sam będacz y spoczywayącz w starostwie Sam- 
borskym, zachowały się we wsem przistoynie, zadnich skód nie czyniacz. 
The rzeczy WM. będzie racził wyrozumiecz z listu Króla JM., który ku 
Krolowy JM. posilam. Z owich kraiow nicz nowego nie mam WM. swe- 
mu m. p. pisacz, yedno ze za łaską Boga a forthunnym panowaniem Króla 
JM. w pokoyu syedzymy. Zaleczam się lascze WM. m. m. p. Datum 
w Samborzu 7 lunii 1579. 

WM. m. m. p. przyyaciel y szluga Stanisław Herborth s Fulstyna ca- 
stelan Lwowski, starosta Samborski ręką swą. 

*) DimicUccy (Dymideccy) szlachta mieszkająca spółczesnie w ziemi lwowskiej na wsiach 
Dimitycze, Spa% Iwanowcze, /^r. AL Jabłonowski, Źródła Dziejowe XVIII cz, L sir, lojy 105. 

«) Nie tylkoćf 

•) Herbttrt był iupńikiem ruskim. 

*) Tu była komora solna^ do której spuszczano wodą sól rtiską^ por, Pawiński, Skarbo- 
WOSĆ S8. 

') Wawrzyniec^ żupnik bydgoskie por. Pawiński, Źródła Dziejowe IX 64 i Skarbowo^ć /. c 



327. Zamoyski do M. K. Radziwiłła, marsz. nadw. lit. Wilno, 12 VI 1579. 

X. Baranowski sekretarz król, wysłał z kancelaryi Radziwiłłowi list na Sta- 
dnickiego nie po myśli Radziwiłła, Posyła się zatem inszy. 



Digitized by VjOOQIC 



345 

BibL Raczyńskich w Poznaniu Ms. 80, Oryginał z podpisem własnoręczny m^ pieczątką 
i adresemi JWnemu Panu JM. Panu Mjkolajowi Chrzistophowj Kadziwilowy Xiazencziu na 
01ycz6 y Nieświeżu W. X, Lith. MarschaJkowy Nadwornemu, Panu y swagrowy moiemu 
mcziwenm. Druk. Nehring ,Kwartal. histor. IV (1890) 249. 

Jaśnie Wielmożny mciwy Panye. Zalieczam uprzeimie y powinne sluzby 
ełc. 

Raczył my WM. pisacz, ze nie taky list WM. iest posiany do Sta- 
dnickiego, jakiego by potrzeba. Mowylem z Baranowskym *)) ktoremum tho 
byl poruczyl, y frassowalem syę nan, ze w tym, iako wolia WM. była, nie 
poslusyl. Omawyal my syę, zes mu WM. nye raczył dacz sprawy, iako 
myal pyssacz. Terasz possyla sye WM. inssy. S tym powtore zalieczam 
etc, Datum z Wylna dnya 12 czerwcza Roku Pańskiego 1579. 

VM. svego m. pana svager i sługa J. Zamoiski sst. 

*) Por, Nr, 2iC uw, 4. 

329. Zamoyski do Mik. Radziwiłła, marsz. nadw. lit. Wilno, 13 YI 1579. 

Otrzymał 2 listy. Zalecał nunc, Caligaremu sprawę x. Niedtwieckiego, Po- 
syła list wolny od żołnierzy na wieś Radziwiłła^ Dubrowy, 

Bibi, Raczyńskich w Poznaniu Ms, 80, Oryginał t podpisem własnoręcznym bez adresu. 
Druk, jak Nr. 328, 

Jaśnie Wielmożny mciwy Panye Zalieczam etc, 

Przyniesziono my potym ^) dwa lysty od WM. W iednym raczy 
WM. do mnye pissacz, zalieczaiancz my sprawę X. Niedzwyczkiego. WM. 
raczy wiedziecz, in quibus terminis sit negotium hoc. Mowylem iusz wczora 
w tym z Xiendzem Legatem. Obieczal my obmyslycz o takym spossobye, 
którym by sye ta sprawa ułacznyla, daley postaram sye, ze nicz na mnye 
nie zeydzie. W drugim raczył WM. do mnye pissacz o lyst wolny od 
żołnierzy na gimienye WM. Dubrowy *), który possyłam WM. S tim pow- 
thore zalieczam etc. Dat. z Wylna dnya 13 czerwcza Roku Pańskiego 1579, 

VM. svego m. pana svager i sługa J. Zamoiski sst. 

*) T, j. po napisaniu Ms, 328, 

*) Miasteczko w dziś. powiecie mińskim, 

330. St. Herburt kasztelan lwowski do Zamoyskiego. Przemyśl, 13 YI 1579. 

Nie mote z tup ruskich posłać królowi teraz tak wielkiej sumy, por. Nr. jzy. 
Wyprawił część do Rawy. Po sprzedaży soli w Bydgoszczy pośle resztę. 



Digitized by 



Google 



34G 

IhbL Ord. Zatnoy. PL 33 Nr, 36, Oryginał z podpis, cześcioiBO wlasnorącz. i adresem zwykłym" 

Wyelmozny mnie mcziwy Panie. 

ZiloGziwsy sluzby swe ełc. 

W\[. daye znacz, zem miał pisanie od Króla JM. mego mciwego pa- 
na, Łibyni arendę thegorocznią zup Ruskich (osmasczie thysieczy zlotich) 
J. Kr. iL przislal, czobym z uprzyma checzia rad uczynił. Tho WM. pra- 
wdziw}-*^ a nie ynaczy yedno yako pod przisiegą pisę, żebym byl w thym 
rad woły y roskazaniu J. Kr. M. dogodził, y czyniłem wsełakye staranie, 
abym byl mógł thicłi pieniędzy nabycz, alem tak wielkiey sumy zadnim 
obyczayem w owycli Icraiocli tak pretliko dostacz nie mógł, gdisz, czego 
doma nil.* masz, trudno u łudzy nabywacz, y thicli, ktorycłiem nabył, te- 
dyni ieli dostawał za wielką y niepobozną łicłiwą, czo nie są rzeczy tayne, 
u kogom ycli pożyczył. 

Wy prawy lem yednak terasz do Rawy wsytlikicli pieniędzy pułdwa- 
nasta tliisiacza złoticli, s ktorich wedle constitucy regestrów lustratorsłdcłi 
roska7.alrin oddacz pułpieta tliysiacza zlotliich quarthy, a siedm thysieczy 
isloticli rnskazałem oddacz sługom swym do skarbu J. Kr. M. do rak pana 
MloibJeiowskiego ^). Mam za to, ze pan Mlodzieiowsky thymy pieniadzmy 
do skarbu J. Kr. M. nie omyeska, bo my pisał, ysz czob