(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Aromatum, et simplicium aliquot medicamentorum apud Indos nascentium historia : ante biennium quidem Lusitanica lingua per dialogos conscripta"



fctiA O.iti 



r 









B9ST9N /ACbieflL LIBRdRY 



PMRCHflS€D FR9/A TH€ INC9A€ °F TH€ 



0LIV6R F. (DdDS(D9RTH FVJNb 



AROMATVM, 

ET 
SIMPLICIVM A L I QJV O T 

MEDICAMENTORYM APVD 

INDOS NASCENTIVM 

H I S t O R I A : 

Ante bienhium quidemLufitanicalinguaper 
Dialogos conjfcripta, d. garcia ab 
h o rt o, Proregislndie, Medico,auc1:ore: 

Nunc vero primum Latina facla ,&in Epitomen 
tontracta ^carolo clvsio Atrebate* 




ANTVERPI^C, 

£x officina Chriftophori Plantinf, 
clo. Io. lxvii. 

CYM P R I V I L E-G I O. 



f «*# 

SVMMA PRIVILEGII. 

P h i l i v v i Regis Hijp.&c. Ducti Brab. &c. 
Priuilegio cautum efi, nequis ante quadrienniu citra 
Chrifiophori Plantini voluntatem Hiftoriam Aro- 
matum &Simplicium aliquot Medicamen- 
torumapudlndos nafcentium &c. imprimaty 
autaltbi imprejfam importet, venalimve habeatjn- 
tra omnes ditionis eimfines . quifecusfaxit $ confi- 
fcatione librorum, & pma fifco Regio exfoluenda t 
multabitur : vt latiuspatet in ipfo diplomate ; dato 
Bruxelltz, Anno m.d.lxyi* iii. Septemb. 

Subfig* 

I.dcVVitte. 




5 

MAGNIFICO VIRO 

DOMINO IACOBO A. F. 

FVGGERO 9 COMlTI IN KIRCH- 
PERG £T VVEISSENHORN, CAR0- 
LVS CLVSIVS A. 

O M M E N D A T V R apud Ho- 

rherum Vfyfles, generofe la- 
* cobe, ob variarum regionurri 
(perluflrationem, atque cofue- 
^tudinum rnorumq; hominurri 
ljfdem rn regionibus obierua- 
tionem. Nec immeritb iane , cum Prudentia 
(qua nihil in vita mortalium melius aut ma- 
ius eflepotefr:)aliud nihilfit , quam notitia 
qua*dam omnes noftras a&iones lta infti- 
tuendi, vt communis fbcietas reique publicas 
tranquillitas hi integro conferuetur . Quam 
quidem cognitionein fiue prudentiam longo 
diuerfbrum rituum &confuetudinum expe- 
rimento atque obferuatione adquiri necefle 
eft. Hacm fententia fueruntetiam plerique 
Philofbphi, qui vt prudentiores euaderent, 
rerumque cognitionemadiprfcerentur , lon- 
ginquas peregrinationes adgrefli funt. 

Q^y o d cum non ignoraret Magnificus 
fdemque prudentiffimus parens tuus Anto- 
aiui Fuggerus,, nullis pepercit fumptibus, vt 

4 * tead 



te ad corum exemplum conformaret . Si- 
quidem eius voluntate , non mod6 Germa- 
niam , & Bohemiam perluftrafti , fed etiam 
Gallias, Italiam^atqueHiipanias, hoceft, 
vniuerfam fere Europam . Eas vero fic per- 
luftrafti , vc omnium quos adrjfti populo- 
rum &mores, ritus ,confuetudinesque ob- 
(eruaueris , 8c linguam exacte didiceris . 
Cuius rei teftimonium praebere pofTum , qtu 
tibi ftudiorum comes additus , biennium fe- 
re tecum vixi,magnamque Hifpaniarum par- 
temperagraui. 

I n hac Hifpanica peregrinatione nactus 
fum Iibellum , qui Gox excufus , recens ex 
Orientali India allatus erat . Et tametft Lu- 
fitanica lingua confcriptus efTet ; mirum ta- 
men in modum placuit eius infcriptio, quod 
Indicarum platarum atque aromatum hifto- 
riampolliceretur. PerleCtum libellum haud 
mendaci titulo infignitum efle deprehendi. 
Etenim multarum plantarum meminit quas 
a veteribus haudquaquam deicripta? funt; 
atqueetiam de ijs aromatibus agit, qusve- 
teribus quidem defcripta , at non Cms per- 
fpecta fuere. 

Maxime vero me angebat, quod ea 
linguaconfcnptuseflet, qua?a paucisintelli- 
gatur. Videtur enim AiuStor, vir fane do&if- 
fimus, Lufitanis duntaxat fcribere voluiffe , 

atquc 



5 

atque fuas rationes habuifle , cur minus Lati- 
ne eum librum fcripferit . Expectabam certe 
aliquemqui nobis eum Latinumfaceret, vt 
qui ha&enus paucis vfiii fuerat -, omnibus 
vtilis redderetur, At cum viderem neminem 
id tentare, diutius id defiderium ferre nopo- 
tui; 6c malui hanc , tametfi meis humeris im- 
parem,prouinciam fufcipere, quam commit- 
tere , vt huius libelli vtilitate fbli Lufitani 
fruerentur. 

L a t i n v m itaque eum feci , atq; in Epi- 
tomen contraxi, pauto foriitan commodiore 
ordine fingula componens, quamante fue- 
rant^atque nonnulla etiam reijciens qus non 
multum ad rem facere videbantur. Nam cum 
fingulis fere fimplicibus fimm dialogumad- 
fcripferit, &ordinem alphabeticum fequu- 
tus fit nofter auctor ; multa illum fuo loco 
haud apte reponere, & pleraque repetere ne- 
ceflefuit, vtfere inDiaiogis contingere (o^ 
let. Huncvero laboremeolibentmsfufcepij, 
quod ab ineunte fere aetate herbariae rei ftu- 
dio fummopere delectatus fim , tum qu6d 
huius libri lectione excitata prceclara mge- 
nia, noftri Au&oris exemplum fequutura ar- 
bitrer. 

P o r r o ciim hanc Epitomen in publi- 
cum proferre ftatuerem, dehgcndusque eflet 
patronus qui illam a calumniatorum iniurijs 

A 3 vindi- 



6 

yindicaret, nemo magis idoneus occurrit 
quam tu , praefertim curn ipfum librum in 
communi noftraperegrinatione adeptus fim, 
& huius mei laboris rationem tibi reddere 
^equum fit : quem vt pro tua (ingulari huma- 
nitate boni confulas, rogo. Deus opt. max. 
omnmm tuarum peregrinationum amplos 
firu&us percipcre te faciat, & incolumem pa- 
triae reftituere dignetur. Brugis Flandrorum, 
Idibus Decemb . m. p. l x v i . 

Bene- 



BENfcVOLb IICTORI. 

Scripsit D. Garcias ab Orta Proregis tn» 
di&medtcitslibrum deijsplantis &aromatibus qut 
longa cura & diligentiftudio apudlndos (vbi trigin- 
taampltus annis medidnam fecit) obferuauit : fed 
Lufitanica lingua,amicorum efflagitationibus viftus, 
tametfi, vt ipfe refert> Latirieeum fcripfiffet . Hune 
nos Latinum facientes in Epitomen contraximus ob 
caufas alio loco recitatas.Cum vero variorum auclo- 
rum teftimonio vtaturioca diligenter contulimus at- 
que adfcripfimus , in Auicenna poslremam editio- 
nem 9 Venetam fc\licet anrit i jG^.fequutu Addi- 
dimusinfuper ad fingula fere capita adnotatiuncu- 
laS) & aliquot icones aromatum , qua quidem nobis 
nancifci licuit, ad viuum exprimi curauimus. Cogi- 
tabamfarie fuperioris aslatis initio eam in publicum 
dare ; verum ob noftras has turbas editionem differre 
coaclifumus. Quodfi qualemcunque hancnoftram 
opellam rei herbaria ftudiofis gratam ejfe animad* 
uertero\ animum mihi adijcient s adalia non minus 
forfitan vtiliain eorumgratiam elaboranda. 



A 4 Aroma- 



t 



SVMMA CAPITVM PARTIS 

P R I M AE E T O R D 6. 



2. Ambarum 

4. Aloe 

3. Altxht. 

4. Opium 

5. Benjui 
<?. Thus 
7. Myrrha 

5. Lacca 
^. Caphura 
le.Lycium 
li.Manna 
l2.Tabaxir 
Ij.Tutia 
i4.Ebur 
i5.Canel!a 
iff.Agallochum 
i7.Sandalum 
i8.Betre 
ip.Folium 
2o.M'acis 
2i.Garyqphylli 
22.Piper *■; 
2$ .Cubebe 

24. Cardamomum 
25.FanfeI 
26\Nux Indica 
27.Myrobalana 
2&.Tamarindi 
to.Cafsia folutiua 



so.Anacardium 

ji.Amomum 

3 a.Calamus aromat» 

jj.Nardus 

34.1uncus odoratus 

j5.Coftus 

jtf.Turbit 

37.Rhabarbarum 

38-.KadixChina£ 

jp.CrocusIndicus 

4o.Galanga 

4i.Gingiber 

42.Zedoaria 

4j.Zerumbet 

44.Lignum colubrinum 

45.LapisBezar. 

46 .Lapis malacenfis 

47.Adamas 

^S.Smaragdus 

^p.Rubinus 

jo.Sapphirus 

■■ fHyacinthus 

f iGranatus 

j2.Iafpis 

5^.Alaqueca 

54.0culus Catti 

55.LapisArmenus 

55.Magnes 

j7.Margarita 



SVMMA ET ORDO CAPITVM 
SECVNDAE PARTIS. 



x. Arbortriftis 

2. Nimbo 

3. Negundo 

4. Ia.ca 

5. Iamgomas 
€. Carandas 
7» Coru. 

8. Auacari 

9. Mangas 
io.Mufa 
li.Doriones 
l2.Mangoftan* 
ij.Iambos 
X4.Cydonia de Bengal*. 



i5.Carambolas 

jtf.Ber 

i7.Ambare 

i8.Iambolones 

i^.Brindones 

ao.Indicusmelo 

2i*Mungo 

22.Curcas 

jj.Caceras 

24.Datura 

i5.Bangue 

2d.Anil 

27iPlanta anonymo* 

28.Rcges indici. 



AROMA- 



3 



AROMATVM 




E T SIMPLICIVM 

MEDICAMENTORVM 

HISTORI^E LIBER I. 

DeAmbaro. cap. i. 

M b a r v m Latinis , Ambar Ambar. 
Arabibus dicitur: quo nomine om- 
nibus 9 quasfciam , nationibusno- 
tum efi,aut variato duntaxatpau- 
lulum yocabulo. 

Varia autecirca huiusge- 
nerationem Scriptoru efl opinio. Siquidem alij Sper- 
tna Balena effe afferuntialij belua cuiufdam marin& 
excrementum , aut mArisffumam (qu&fane opinio- A . - « 
nes ratione carent, qubdnullum Ambarum inuenia- lcnarum fpi 
iur vbi frequentifiim<t funt Balem, & vbiflucluum ma non cf£ « 
reciprocatione jpuma plurima excitatur } ) alij Bitu- Ambam Bi- 
minis medo ex maris alueo emanare, qu& opinio me- tume n ^ tu 
Uor,& veritati magis confonaplerifque vifa eft. 

A v i c e n n a lib. i. cap. 6$. & Serapio lib. 
fimp. cap. 196. fcriptum reliquerunt, fungorum itt 
rupibus & arboribus more Ambarum in mari gene- 
rari,& tempefiatibus vna cumfaxis interdum in lit- 
tus eijci ; qmfentetia verifimilior efi reliquis ab Auu 
cennaproduclis. Nam multum flantibus Euris, ma- 
gna eius copia Sofalam,& in infulas Comaro, Dem- 
goxa, Mofambicam, iotumcfe eum traclum eijcitur e 
Ualdmis infulis, qu& ad Ortentemjpeclant. Flanti- Ir £ uI * & Na 

A 5 bus 



IO AROMATVM HIST. 

btis vero Vauonvjs , copiose inuenitur in infulit qu& 
vulgo de Maldiua nuncupantur corrupto vocabulo , 
cum de Naledtua dicendumfit : etenim Nale lingua 
Malabaricafignificat quatuor,& Diua infula:Na- 
lediuaigtturpronunciandumerat- y quafidicas,Qua- 
An&ediua m- %m mfpiM^fimfa p[ ane Ya tione , qua Angediua vo* 

cantus eas infulas qua a Goa orientalis Indk empo- 
tio, 1 2. leucis diftant,qubdquinquefint numero con- 
terminA ; Ange enim eorum lingua quinque efi. Sed 
h&c prater inftitutum : nonpotui tamen horum non 
meminiffe,cum in Maldiua menitonem incidiffem. 
Scribvnt ijdem locisfup. citatis a mbarum 

Azel pifcis. deuorari a pifce quodam Azjd nuncupato, fed qui ee 
deuoratoftatim extinguatur. Hunc deinde vndisflu- 
ftuantem regionis itlius incoU vncis inficcu trahunt 9 
eocfe exenterato Ambarum colligunt : verum omne 
improbari,puter id quodfpin& adhaferitjdenim pro 
teporis diuturnitate purum & legittmuejfe. Sedhtc 
eorum opinio erronea mihi videtur. Nam veluti cer- 

Amfeari efu tum eft animalia quarere alimentum natmafua co- 

Azci non in- ueniens,& minime noxium , nififorte cibis innoxijs 
mixtumfit,quemadmodum muresfaUerefolemus :fic 
etiam haudquaquam verifimile videtur, huncpifcem 

Ambaru cor Ambarum venari,fieo deuorato fitperiturus.. Ima 
ciim Ambarumfit ex eorunumero qu<t maxime cor- 
dis viresrefciunt^ dixerim huc pifcem pr&fentaneum 
ejfe venenum , quandoquidem tam eximio medica- 
mentodeuoratoperit. 

Scribit Auenrois f.collig.cap. 56. Caphu- 
YAgenus inueniri natum in mam alueo, quod deinde 

aquit 



IIBERI. II 

tquis fupematetilaudatifiimum verb id cenferiquod 
Arabibus Afcap dicitur.Ouam verb eius ofiritoave- caphuri Af- 
ritatefit aliena , & tanto viro infigritfo Vhilofofho™*^*^ 
indigna ; clarius efi qudm vt muitis demonfirari de- n us. 
beat : primum qubd Cafhuram in mari nafci dtcat ; 
deinde qubdeandem qu&frigida esl& ficca tertio 
gradu , Ambarigenusfaciat quodcalidum &ficcum 
confiituit fecundo ordtne. 

Svbiiciemvs verb nonnulla vocabula qu& 
apud Scrapionem & Auicenam occurrunt. Magnam 
eius cofiaex regione Ztng Seraftolib.fimf.caf. i 96 . 
adferri afferit. Hac efi Sofak. Nam Zingue , aut 
Zangue Perfis & Arabibus idemfignificat quodrit- 
ger Lalinis- 3 & quoniam totus ille maritimus Aethio- 
p'u traclus a nigris incolttur^Serafio eum Zingue vo- 
cat. Stc Auicenna lib» i.caf.G^. efitheton illt addit 
Aimendeli, quafide Meitnda: item Seiachiticum* , a 
Zeilanforte Uudatifitma totius Orietis infula, quam 
falfo vrbem effe Lacunacommet.in DiofcJtb. 1 .cap. 
20. exifiimauii, cufitinfulamuitis vrbibus exculta. 

H je c funt qudL ab Arabibus traduntur : nullut 
autem Gr&corum,pr<tter A'ettum,huius meminit. 

C e t e r v m hu mea efi opmto. Veiuii fro re- Auftoris dc 
gionum natura terra interdum rubra efi,vt bolus ar- ni ™ aro 0£>l ~ 
tnenus; interdum candida,vt creta^ nonnunquam rit- 
gricans : fic verifimiie esl, aut infuias, aut terrasfi- 
milis cum Ambarofortm inuemri,qubdterrafit, aut 
fungofa.autalterius generis. Ouod verum effe tesla^ 
tur magna eius qutzreferitur quaiitas. Siquidem in- 
uentafunt interdum fragmentahumam magnitu- 

dintSy 



12 AROMATVM Hl ST. 

dmis, interdum nonaginta palmornm longitudinis , 
duodeuigtnti vero latitudints . Affirmarunt nonnulli 

£S! ae * Am ./* infulam ex puro Ambaro vidijfe, quam citmpoftea 
requirerent, nufquam comparuerit. 

Promonto- A n n o i $ f c . circa promotorium Comorim s 

numComo- , y . / l f / ... n r *, 

xim. quod e regtone tnjularum de Maldiua ejt,fragmentu 

triumfere miliumpondo repertum eft :fed cum u qui 

inuenerat, picem aut bituminis genus effe exiftima- 

Ambari fra- ret;vili admodum vedtdit. Maximum verh quod vn- 

f&raT umu " 1 uam viderimfragmentum s quindecimlibraspende- 

«lens. bat. Sedqui inAethiopiam commercijcaufanaui-' 

gant; multo maiorafragmenta fevidijfe affirm/tnt : 

totusenim ille Aethiopia traclus dSofala adBraua 

rfque Ambaro abundat. 

Invenitvr etiam interdum , fedrarb , in 
Timor,&in Brafil. Etanno 1530. inuentumejfe 
fiagmentum audio in Setubal Lufttankportu. 

Refertvm verb eft plerunque auium ro- 
ftris, quas in eo nidulari credtbile esl; interdum con- 
chylijs, teftucfe oftreorumpermixtum inueniturqua 
contaclu Ambaro adh&rent. 
Ambari de- P o r r o optimum Ambarum cenfetur, quod a 
fordibus maximerepurgatumeft, quodcfe plurimum 
ad candorem acceditMdeiicet quod cinereifit coloris, 
aut quod ex venis, nunc ctnereis, nunc candicantibus 
conftet,leue,quodcfe acuperfojfum multum oleacei /i- 
quoris refudet.Nigrum improbatur,pratereacandi- 
difttmum,tefte Serapionejocofup .citato: quodgjpfo 
adulteratum effe extftimo. 

Nota«/ Manardt contradiftio,qui in Btecla- 

m 



Jc&us. 



LIBER I. IJ 

rio de Gemmis dift. i . in comp. Mefi Ambarum rem 
muam ejfe affirmat , eamtfe non magno aftimaufed 
paulo poft in Eleclario Diambra ibidem , quafifui 
oblttusjianc compofitionem obAmbarum multu iati- 
dibm effert, eofefe in muUenbus &fenibus fapenu- 
merovtiafferit. 

Magna verbin aftimatione eft apudopukn- 
tiores lndos,eo enim cibispermixtofrequentervtun- 
tur medicamenti loco, Eius autem precium mtendi- 
ditur profragmentorum magnitudine : quanto enim 
maius eftfragmentum ; tanto eius intenfius eft pre- 
cium^non fecus atquein Gemmis.Sednufquamma- AmkariSm*. 

• •• • , rf J v,.,. . \ gna in sc&i- 

lontnpreaoestquam m Chmarum regtone . Cum mauonea- - 

enima noHris Lufitanis eimexigua copiaeb delata P^cbiaen- 

effet^ eius precium fuit mtile quingenti aurei infm- 

gulo Cate, quodapudeos ponderis genus eftpendens Ca« podetfs 

viginti vncias. Huius lucri cupidttate deinde alij mer- gcnas * 

catores alleclijantam Ambari detulerunt eb copiam* 

vt nunc multo vilioris aftimetur. 

Advbhitvr Hifpalim totius non dicam Bajticar t 
fed etiam Hifpani^ celeberrimu emporium , olei quod- 
dam genus ex America, fubrufficoloris, cuius mirabiles 
pradjcant efFectus in omnibus vteri morbis. Idoleum 
de Ambra nuncupant, eiusfeneodorisfere, qui Ambra» 
odorem «muletur. Id vero ex ea arbore exftillare exifti- 
mo,quam Mexicana hiftoria defcribitin hunc modum. 
Inter arbores Mexicanas memoratur & Ocofotl arbor Oco&tL 
pra?grandis, & venufta, folijs Hedera» fimilibus. Huius 
Jiquor, quem Liquidambar nuncupant, vulnera curat , Liquidaru» 
atq; cum corticis ipfius polline permixtus, elegans odo- bar. 
ratumque furfimentum prarbet, 

Dc 



14 AROMATVM HIST. 

De Aloe. cap. ir. 

A!oc\ Q^y j£ A [ oe Latinis, «Aow Gr&cis , hanc Arabes 

Ccbar. Verfa & Turci Cebar vocant, (nam quod Laber a 

Serapione vocetur, Interpretis errore, aut Librariom 

negligentiafaclum effe exiftimoftquidem Arabicunt 

exemplar Cebar habet) Guz.arate verb (quos Ge- 

Areaa. drofios putant) & Decan incoU htz2&\Canaririi , 

Adbar*" 1 "' W % mar ^ mum bunc traclum habitant , Cateco- 

^ieure. mer; Htjparit, Acibar; Lufitarit Azeure appellant. 

Alo«nata- F i t ^ Aloes herba fxccat&fucco , qu&plurima 

*«• nafciturinCambaja, Bengala, aiiisfemultislocis. 

Ceterum laudatifima eft in Socotora , qu<z inde ad 

ArabeSiPerfatiTwios, deritqueper vrituerfam Euro- 

Alocfocoro- fam defertur^eamcyob caufam Aloen Socotorina ap- 

Socotora m- P € ^ ant ' Diftatautem hdC infulaa freto [maris Ery- 

iuia. thrat] i iS.leucis^qua de re riominus Arabica quam 

Aethiopkadicipoteft, quod altera parte fretiArabia 

terminetur,altera Aethtopia. 

N e c verbfuccus hic extrahitur in quadant du- 
taxat vrbe,vt ait And- Lacuna Com.in Diofc.lib. 3 . 

LTvrbcs ha- CA P' 2 3 'f e ^P er totam mfulam, <l U£ nu ^ vrbibus ex- 

bct. cultaeft,fedpagos duntaxat habet cum multis gregi- 

bus:neque laterculis ad excipiendum fuccum fubftet- 

nitur pauimentum,vt idcm auclor eft , quadoquldem 

in tota infula non eft tantapolities. 

N e c hiaudiendi quifuccumexfuperioriplan- 
taparte profiuentem, eoqui mediaaut infima parte 
profluat,praslantioremfaciunt : fiquidem omnvsfuc- 
cus bonus esl ? & arenacaret , fiadhibita diligentia 
extrahatur, 

PR^ETE- 



I I B E R X. 15 

Pr^tereaww adulteratur, rivmta etenim ^ a ?°**- 
ZM eft quantitas , fed quod incola negligentiores fmt 
in auferendis fordtbus quas hicfuccus fecum trahit^ 
alius aliopeior videtur. Hanc ob caufam minus adhi- 
bendafides eft DiofcAib. 3 . cap. 23. & Plmio lib. 17. 
cap.^.qui eam gummi & acacta adulterarifcribunt, 
cum exiguafet ijs in regionibus gummi & acacia co- 
piaiimhjVt verum dicam,nuUa,quemadmodHm a vi~ 
risfide dignisaccepi.llludvero non negauerim, quin 9 
tranfiatum,alijs in regionibus adulterari pofiit . 

Porro qubdlaudatifiimafit qua in Socotora ^^j^ 
nafcitur,nonfolum vulgarifama,fedacelebribus vi- 
ris accephqui compertufe habere aiebant, Aloen qui- 
demplerifquealijs India locis nafci, qua cum Socoto- 
rinadeferretur Adem, & Gida (quam nonnuUi lor- 
rupto nomine ludaa vocant) & inde terreftri itinert 
*Cairum, pofteain Alexandriam adoftia Nili 1 vel, 
Orhms, deinde Bacora , poftea Cairum & Alexan- 
driam : facile tamen dignofci eam qus. in Socotora 
nafcitur 3 ab ea qua a Cambaja,Bengala, aliisfy locis 
aduehitur : Socotorin&cfo precium quadruplo maius 
effe/ius qua altunde adfertur precio . Inter reliquas 
autem notas hanc commendabant f quhdSocotorina %™ dtk ~ 
folidafet & bene compacla ; alterius vero partes non 
pojfuntperfecle cdire, qubdfuccus ex dtuerfis plantis 
coUeclusfit. 

N e c e ius plura funt genera*, vt volunt Ara- ^£ m e(l * 
beSyfedvnicum duntaxat , tametfivaria iUi indant 
nomtna. 

Q,v o- d vero Diofcorides & Plinius fcribunt 

Uuda- 



l6 AROMATVM HIST. 

laudatifiimam ex Indiaadferri : alij verb ex Alexan- 
dria aut Arabia, non fimpliciter idinteUigendum efi y 
fedde ea qua ex Socotora primum in Indiam de- 
lataeft. Nam etiam ex Cambaya & Bengala defer- 
tur Ormus,Adem,&Gida.Itaqj minusmale Mefue y 
qui vnum Aloes genus ex Socotora adferri fcribit , 
aliud e Perfia,tertium ex Armenia,quartum ex Ara- 
bia. Nam qua in Lufitaniam defertur (yti his oculis 
AloeAlexan-yi^) eaex Socotoraaliata eft. Alexandrinam autem 
a quibufdam praferri hincfaclum eft, quodfuperio- 
ribus annis pleraque aromata Ormus deferrentur , 
deinde Bafora , Adem, Gida , indeCamelis Suez. » 
qua in extremo maris Erythrai fxta eft , & Alexan- 
driam ad Nili oftium , vnde Venetipetentes ea rek- 
qu<& Europt communicabant : non autem quod m 
Alexandriafiat Aloe. 
Aioenpiants N a s c i t v r verb non modo in markimis , : 
^i^^ftdetiam defertis Indh locis, cum eam vbique vide- 
xatnafd. rim ducentk leucis itinere terreftri per eas folitudi- 
nes ccnfeclo . Nullum eius inueniri gummi certum 
eft,fedinterdum aqua qu&dam vifcida efolijsfttUat, 
at neglecla & nuBm vfm. 

H v i v s vfus eft non modo apud Arabes Tur- 

coscfe medicos (qui Auicennam, Abolahi apud eos di- 

cium , & eius itbros quinque Canum edidicerunt , 

legeruntq 3 Raz,en quem Benz.acaria vocant , item 

Mcfachtibi-HaliRodoam & Mefuen illis Menxm appellatum* 

noftw US a tametfx non isfu qui apud nos in vfu eft, Hippocratis 

Menxus. pr&terea, Galeni, Anftotelis & Vlatonis omnia ope~ 

ra, minus tamen integra , quamguco fermone con- 

fcripta) 



IIBER I, 17 

fmpta)fed etiam apud Indosfm purganttbus medica- 
mentiset colljrijs,tum etiam in vulneribm came ex- 
plendis:in quem \~vfum plerumcfein fuis offcinis medi- 
camentum habent,cui nome Mocebarjx aloe & Myr Mocebar 

. , ~ , medicamcR» 

rhaparatum , quo ettam plmmum vtuntur tn equu tUHU 
curandis,& vulnerum lumbricis enecandis. 

Med i c v m vidi magni StiltaniBadur Rsgis - 
Cambaja, ipfa herba Atoevtentempro medicamento 
fdmiliari,in hunc modurn. Folia Aloes concifa cumfit 
lecoquebat, etus decociioclo vncias propinabat , qu& 
aluum fine moleftia & nocumento fubducebat quater 
aut quinquies. ln hac vrbe God Aloen probetufam & A1 ^ s | an ^ 
cum lacle mixtam propinant ijs qui vlcere renum aut medicus 
veficalaborant, vel qui purulent% excemuntvrinds, rfui * 
nonfine magno fuccejfu & dgrorum cmnmodo : nam 
illico curantur . Eius vfus etiam Aucupibm notus eft 9 
qui confiacta auium crura ea conglutinant . Htcfimi- 
liter in India maturandis phlegmonibus idonea. 

Qjt a m o b r e m hailucinari mihi videtut 
Matthwlus,in Diofc.lib. $.cap. i.qui Aloenadfpecla- 
culum potius foueri ajferit quam admedicumvfum. 
Qupdvero Antonius Mufa in Exam-fimpl, neget A- Aloepian» 
loenherbamamaram^effe, mag^htirum: namfzpe zm * Z9, ~~ 
degufiatam admodum amaram inueni^quoc^ vicinm 
pars erat radici,eo amartor mihi vifa eft y extrema ati 
tem folia amdrore carere tnihi vifafunt . Totaplantdr 
virofoodore pradita efi. 

Cetervm quoniam controuerfia efi inter* 
nonnullos Auclores , debeantne ea medtcamenta qua 
Aloen accipiunt) ante cibumfumi, an vero fecundum 

B cibum 



It AROMATVM H I S T. 

cibum, & an illico a cibo, pauca vifum eft btc adijce- 
re , tametfi a doclioribus medtcis pottus hac erantpe- 
tenda.Galenusxeius quinque catapotia exbibet,& be 
ne quidem, quoniam bac ratione capitis doloresfedat , 
Flmius autem Itb.iy .cap. 5 . efficactorem effe ffipota 
eafumatur ctbus,modicus vtdelicet & bont fuccv.qua. 
ratto multum mihiprobatm, camc^fequuntur buius 
regionis medtci . Cum enim Aloe medicamentumfit 
debtle, non euacuabit , nififtatim vires confirmentur 
modtci cibi eiusc^ boni fucci fumptione , vt eo digefto 
melius euacuare pofttt . Vaulus lib. -j.cap.^.cotra^ ma 
nefumendampr&cipitjoscfe reprehendtt qui eam a ci 
bo exhibent.-corrumpit enim,inquit, cibum. Singuli 
fuis nitunturfirmis rationibus & Auclonbus,fedcon 
ciliarifacile poffunt.Cum vero controuerfiafit admo- 
dum vulgaris, & a multis agitata , an cibus cum me~ 
dtcamento mtfceatur ,fuperuacaneum effe iudico^ de 
his plura agere. 

S e d pr&ter inftitutum facere mihi non videbor, 

fi hicpaucula quddam inferam de vulgart ratione qua 

Indi medici tn exbtbendis medtcamcntis obftruant. 

Me&cameQ- Caiapotia & ttquidiora medicawentafummo dtlucu 

auud lados h exbibentur,nofiratiu morc, abftmedo detnde quin- 

rauo. que borarum jpacto a c'ibo,potu,& fomno. Ouodfi in- 

jraboc tempits non purgentur , roborado ftomacbo flu 

dentex Autcenn&pracepto ,quodfit fumptts duabus 

mafticbes draclmiis infttilatitio rofarum' liqucre dif- 

a folutis, aluum bubulofelle tnungentes .pannumc^lt- 

neumfelle madentem vmbilicoimponentes ,adme- 

dicamentioperationem iuuandam, expultricemfefa- 

culta- 



IIBER I. J^ 

cultatem excitandam , fi op mfit. Sin poft has quincfe 
horas bene foluetur aiuus ,propinantur illis tres vncta 
kifculi oalhn£,aiiud pr&terea nihil: deinde haufto ro- 
facea aqu£pauxiih,parumper fomno indulgent* H&C 
medtcandi ratio fuis rationibm & fcriptorum teftU 
nwntjs mtividetur. - , 

T a m e t s i RueUiuslib. s.cap.iy. magnopere 
cenunendstpouoneillan&ufi qut Aloen, ammonia- VQX *°'*n& 
ctm , mjrrham , & vinum recipit , ibicfe occafionena- > 
clus , acrms in Arabes inuehatur , qui reieclo ammo- 
niaco & vino , Catapotia ex Atoe, croco , & mjrrha 
concinnent, eamc^ compofttionem acceptam Rufore- 
ferant: facitprofuo recentiorumj 3 fcrtptorumwore, 
qui in Arabes pleruntfe inuehifolent ,vt Gracostanto 
wagis extoliant * Non negauerim certe Rufi rnedica- 
mentmn fmgulart remedto pottere aduerfm peftts con- 
tagta:illudtamen certum eft, Catapotia Rafis quibtis catapotia 
vtimur 5 efficax effe meduamentum & a muitti ma- Ra 
gnofucceffu expertum . A ddittir vero Crocum , quo- 
niam cor roborat ejr aperit, tuob aliasfacuitates qui- 
buspraditum eft. 

Manardvsj/jJ.i.^j. alijcfe nonnuili n- 
centiores acerrime in Mefuen,Scrapionem & Auicen 
nam inuehuntur, quod ajfinnauerint Aloen venarum 
ofcula adeoreferare,vt indepofieafanguisfaciiefiuat, Alo .^ 
eamcj 3 ob caufam hamorrboidibm non conuenire, de- rhoidibus 
inde qtibd fcripferint melli admiftam minus purgare, ™* conue " 
minusq 3 flomacho noxiam ejfe 3 quam reliquapurgan- 
tia 7nedicamenta.Dicunt enim Manardus & huicft- Aioehaafiot 
tniles , Aloen non modo non aperire lumorrhoidesffed IhuiJ* ° * 

B i eaf 



.rinct 



10 AROMATVM II I ST. 

easpottus obftruere,necfe recleferibere Mefuen qulil- 
lamftomacho minus noxiamfaciat , quandoquidem 
kmcfit admodum vtilis,nec nocumentum aliquodad- - 
ferat^mellijg admifia magis euacuet,rc\tquupurgan~ 
tibus medicamentis. Triora confirmant Galeni aucto- 
ritateipoftremuni verb, quod mel , cum fxt purgantis * 
facuttatis , alteripurganti adiunclum necejfario ma- 
gis debeatpurgare . 'RecliufAntonius Mufa , Exam. 
fimplqui in nullim Magiftri verba iuras, Mefue opi~ 
nionem confrmat ,f£pius expertumfe effe affirmans, 
AloenH&morrboidas aperire. Sic &fzpenumero ex- 
pertus fum fummos dolores cum hamorrboidumfluxu 
~ excitajfe, quodfaale puftare poteft Aloe ob amaritu- 
dinem, venarum ofcula referando & expultricemfa- 
cultatem irritando . Hac ratione purgatfel animan- 
tium^vmbilicbi\\itum,tefteSerapione,lib.ftmpl.cap. 
effeaLl 101. Quodverb ofculavenarumobturare afferat,cum 
Iacobo departibus rejpondeo ,foris quidem adhWuam 
adftringere Jintro autemfumptam aperire.Quamfa* 
cultatemobtinentpleraquemedicamenta ? qu<z intro 
fumpta,diuerfas & contrarias vires exerunt,quamfi 
foris aclhibeantur ,veluti Scilla qu& comeslaenecat,fo 
ris illita exulcerat. Adea qud obijciunt de meUe, Me- ' 
fuenvideltcet ajferere aloen cum melle mixtam mi- 
nuspurgarefic rejponfum volo.Quandoquidevtrum- 
que medtcamentumpurgatoriafacultate pudituefi, 
validiorufacultatem,debilioris, mellis fcilicet ,facuU 
Alot Romz' tate inftingi : Sic etiam ftomachum roborat &flr- 
rac^rTcd" M*t accidentaliter,euacuado videlicet fine nocumeto, 
dcm. aut eo certeperexiguojmmores qui veiriculuinfeftat. 

Pli- 



I I B £ R T. 1T 

Piinivm lib.iy.cap.^. mira7ifubit,quia- 

loen metallicam fupra Hierofoljmam inueniri tra- 

dtt.KEgo non mado medicos Iud<sos,fed etiam Pbar- Nuija Aioc 

macopolas qtti Hierofolymorum incolasfe ajferebant, 

diligenter interrogaui de hoc Plinij loco . Sed illi con- 

ftanter negabant vnquamfmjfe repertam huhtfmodi 

Aloen tota Pakftina. 

*Cairum,antiquitusMemphisPyramidumcelebrata c a i rum . 
miraculis,qua* dc in hunc vfque diem perdurant.Ibi fuif- 
felqfephcaptiuumferunt, &:adhuchorrea,quibusfru- 
mentum condidit, oftendi. Vocatur autem a Mauritanis 
Mefera:fed quoniamReginaqueedamJ^caire nuncupa- Mefcra. 
ta eius pomeriaauxiiIecreditur,ab eiusReginx appella- 
tione nomen Cairo fortita eft. Coepitverb ha?c vrbs po- 
puli frequentia paulatim minui,poftquam Turcoru Im- 
perator Conftantinopoli occupata,illicregiam fixitfede, 
confluentibus nimirum eb hominibus. 

* Nullam certe amaritudine in noftratereperies, quod~ 
obnimiamillamhumoris abundantiaacciderearbitror. 

Sed aliud quibufdam Hifpania? locis Aloes genus 
inuenitur , in cuius fane folijs manifefto amarorem cum 
acrimonia coniunctum inuenies.Eius cum icone hiftoria 
aliquando,Deo annuente,dabimus. 

* Galeno adftriptus ad Paternian.cap. 5 . tria grana ci- 
ceris magnitudinedatpoftccenam. 

* Aloenpoft cibumetiamexhibetidem Pauluslib. 5. 
cap. 43 . quam controuerfiam Nicolaus Rorarius in fuis 
contradi&ionum veterumauctorurn libris conciliat. 

* Non affirmat eo loco Plin.talem inueniri,fed, Fuere, 
inquit, qui traderent in Iud^ea fuper Hierofolymam me- 
tallicam eius naturam. 

DeAltihr. cap. i r i. 

T a n t a efiin nominibus Altibt, Anjuden, Afa 
fcetida,Afa dulcisftue odorata^&r Laferpkium confu- 
fio,vt vix explicare mepofiimiquandoquidem hacle- 

B 3 nus 9 



12 



AROMATVM HIST. 



Altihc. 

Antit. 

Imgu. 

lme;aca. 



Anjuden. 

Anseidan. 



Almharur. 



Afa. 



nusyieminem inuenire ltcuerit,quiplant&>ex quahoc 
gummiprofluat ,nomen indicare, autformam defcri- 
beremthipotuerit. 

V o l v n t nonnulli ex Corafone ad Ormuz,, & 
inde in Indiam deferritalij ex Gu^arate, tametfi ifiic 
ex regno Deliadferri vulgo afferant regtone admodu 
frigida,qu<£ ad Corafone vfque cjrngionem Chiruam 
ex Amcenm lib. i .htp. 5 ^.teftimomo extenditur. 

I l l v d autem certum efi hoc gummi Altiht 
Arabibus dicijionnullis Antir ; nam cuicuncfe Arabi 
gummilmgvL^aut lmg2i'2L ab Indis vocatum often- 
deris,ftatim id Altiht fiue Antit effepronunciabit. 

P L A n t A ex qua hic liquor cmanatjncolis An- 
juden, quibufdam Angeidan dicilur . Sedquumam 
hoc gummielongmquis adfertur regionibus , veram 
Flanta defcriptionem habere difficile eft. 

M v l t 1 s ab Auicenna lib.i. cap. 5 2, \ nomini- 
bus inftgnitum eft hoc medicamentum, veluti eft Al- 
tiht, A\mh.zmt, propter linguarum in reg\ombus vn 
de aduehttur varietatem. 

Q_v 1 p autem Jnterpretem mcuerit.cnm Afam 
vertttjgnoro , nifi quodverifimile fit eum non Afam* 
fed Lafer vertiffe,idc^ vocabulum deinde temporis m- 
luria in Afa deprauatum effe- 

Porro dicet aliquis Altiht non effe nomen 
flantdt, Laferiferx ,fedipfius potiusfucci concreti & 
coacli : cuiusfententia ejfe videtur Ggrard. Cremon. 
Commentarijs inRafin. cap.de Diminutione Coitus, 
lib.Diuif.i. capq^. Hukftcrejponfumvolo , Gerar- 
dum yeram Itnguam Arabicam ignoraffe, cum exBdt 

tka 



I I B ! R I, 23 

tica Hijpania oriundusfuerit -, Lingua vero qua Aui- 
cennafcripfit,legitima eft Arabica , qua videltcet Sy- 
ri,Mefopotamij ,Perfa,& Tartari vtutur^ apudquos 
Auicenna natus creditur vrbe Bafora ( qua non- 
nuilvs Babylonfuijfe putatur>certo tamen refeiui Ba- 
bylonem eam non ejfe % fedproximam huicfuijfe cuitts 
nulla nunc extent vefttgta) inprouincia V^bequefi- 
ta. (Eftvero V%bequeparsTartamftrenuosprodu- Vzh ^ 
cens viros, & pertnftxmos Jagtttarios , quitumpede- 
ftres , tum equeftres peregrtnorum Regum ftipendijs 
militant; forte autem Parthtfunt Romanis ohm adeo. 
infefti & formidabiles ) Bam igitur linguam vocant 
tlli Araby , ideft,Arabicanhqua videlicet fcripta inue 
niuntur Galem,reliquorumq 3 Pbilofopborum &fal- 
fe Propbeta opera. Isloftrorumvero Maurttanoru lin- 
guam Magaraby nuncupant ,quafi dicas,eorum qui 
ad Occidentem babitant,fiquidem garby Occidente 
Arabicefonat,& ma ecrum. 

Cetervm Aitiht nihil atiudeft quam ipfa Alliht> 
planta Laferifera , velutiplerumque fumitur gummi 
pro ipfaplanta. 

V e r v m obijciet aliquis. Si Aluhtnon eft Afa Afaduki?. 
dulcis,quid eft Afa dulcisl Afim dulcem apitd nullum 
probatum Auclore?n,fiue Arabem,fiue Grxcum,fiue 
Latinumjegijfememini. Sedcum Arabes liquorem 
cnz vocent,eum vero quiprobe cociusfit & denfttus 
Robalcuz ( Rob enim Arabhe denfatumjbnat , & Robai<jaz. 
Al efi articuhts genitiui apnd Arabes. ) bmc deprom- 
ptum ejfe nomen Afa dulcis verifimtle e(t. 

Cetervm Aitiht Ajabum effe Laferpitium 

B 4 Diofe 



24 AROMATVM HXST, 

Diofcoridis & Vltn'u\ tametfinemo legttimorum Au 

bum(qualis eft Rafis & Auenrois)vfquam ems meml 

nent^fatis oftendit Serapio hb.fimpi.cap. 1$ i . qui de 

Altihr agens , ad verbum ea refert qu& Galenus & 

Diofc.de Laferpitiofcripfere. Cadtt ergo eorum opi- 

*adem cum nw W 1 wdiis argumentis probare ccnantur 5 Afamfoe 

liicrpniQ. tidam a Laferpitio dtfferre. Nam quod Laferptuu ve- 

ierum in cibos admiffum effeaiunt , Afam verbfmt- 

dam medicamentisfoluw vtilem , id^ raro . m ctbis 

veroplane damnari cb tetrum odorem,plurimum d ve 

- ritate aberrare mihi videntur. Siquidem nul\um rtie- 

dicamentumfttrplexpertotamlndiammawre eftin 

sna-Srw- vfit,quam Afafmida , cum medtco in vfu , tum con- 

iu itidis* diendis ci bis. Eam enim pro fuarumfacultatum modo 

fibi emunt,cuiufmodtfimtBaneanes * & omnesgen 

tiles Prouincia Cambata , quos Pjthagoras imitatm 

cUiae 3 S n " videtur. Solent iili Afamfuis iufcniis & olertbm comi- 

fcere, confiicatoprimum ex ea lebete , necalio condi- 

mento vtuntur omnibus in cibis. Batult & huiufmodi 

tenuisfortuns. homtnes, quibus duntaxat panis eft & 

c<epe,non mfifumma in necefitate ea vtuntur. 

Commendarvnt mihi multi condimen 
tatftorum Baneanum cum afaporis , tnm ab odoris 
fuauitate. Hortt oratione perfuafm altquando eiufmo- 
di condimeta deguftaui, qtu fatiefic fatispalato arri- 
debant,riotamen adeo vt tlli pradtcabant^quoniafor^ 
te nety iufculis nec^ condimentis valdedeleclor: odore 
• cert efuo non erant molefta , tametfi nullm odor &qm 
tnihiinfeftusfit^at^ Afzfcetida. 
a * acu ta. S v m v n t vero notmulli Afam 9 vt dekcli appe- 

titus 



tIB!R I. 2f 

titmfaftidia tollant; inttio eriim aliquantulum ama- 
ra eft Afia, vtfunt olitu condit&, deinde deuorata mi- 
rum in modum illis benefapit. Solent etiam plerique, 
- eafola aiftomachi corroboratioriefiatusc^ difcutien- 
dos medicamenti loco vti.Quamobrem multum ballit 
cinantur , qui Sepulueda fequuti nullo ejfe in vfu me- 
dico afferuntjufi alijs medicamemis permtflam. 

S e d nonpojfum non mirari Hatth&i Syluatici 
cap.^y.de Anjuden ofcitantiam,qui Galen.citans, 
vcnenum ejfeajferit.Nam nec^ Galenm^nec^ Gr&co- 
rum quijpiam idvnquamfcripfit, cum omnes vno ore 
Lafer magnopere commendent aduerfus venena,peftis 
contagia, lumbricos , drfcorpionumplagas. 

Solent Indi cauerriu dentium indere in do- Afa m doio- 
lore,quamfacultatem etiam illi tribuit Dtofc.libr. y rc denuuni » 
cap.jG.tametfuPliritus lib. 1 i.cap. 1 3 . idnon cefeat, 
exemplo cuiufiam , qui ea de caufafefe ex altopmci- 
pitauit. Sed uforfitan cachexia laborauit,& medica- 
mentum eos humores qui turgebant , riimtum com- 
mouit. 

M A g n 1 apudlndos eft precij ',quoieiuimagnm 
fit vfus. Sednccfe radicis , necfefoliorum apudeos ali- Afa venerej* 
quis eft vfus(funt eritm illis incogritta) fedfolius dun- ftmuiac. 
. taxat fucci, quo plurimum in venere proritanda 
vtuntur. 

I s vero quemfupra dixi Afitfolafizpim vti, retu- 
Ittfibi narratum effefuccum hunc explanta quadam Laferi s <fe- 
folijs Corjli extrahi concifo caule,deinck in bttbula co ^^ 
ria con$jci,prius illitafanguine cum triticifarina per- 
tniftoconfemationisgratia : eamcfc obcaufamfiquid 

B 5 m 



iG AROMATVM HIST. 

in Laferefabt lomentofimile conjpiciatur , non aduU 
terationis,fedpuritatis potius ejfe mdicium. 

Fre q^v ens vero eft in Uandou , Chitor , & 

Deli;pmerea ex Ormuz, aduehitur in Pegu,Malaca 9 

Tanafarim & regiones his vicinas. 

genera. Porro Laferis duo genera ad Indos adferun- 

tur,alterumfincerum & tranflucens, alterum turbi- 

dum & impurum,quodaBaneanibus repurgatur an- 

tequam in cibos admittatur . Sincerum colore eftpu- 

ro, Eleclrofimilt , id Gu\arate conuehitur ex Chitor 

vt aiunt, & cx Patane & Delj . Impuruex Ormuz, 

■ ddfertur.Maioris precij eftfincerum,ne^facile Mer- 

catores impuru emuntffolet autem id magna expar-> 

te in tenuiorum cibos & medtcamenta cedere ) nifi in 

purioris defeclu. Smcerum validioris eft odoris, quam 

fordidu-yVtrumfe tamen mihifatet,fed id magis quod 

fincerius ejfeputatur. Qui vero eius vfui ajfueuerunt, 

fincerius,odoratius effeajferunt^quodquadam confue- 

styraxliqui- tudinefit . Multis enim male olent Stjrax liquida & 

Akalia. Algahapropter validum odorem , cum tamen maxi- 

ma expartefint odorata. Sic neutru Lafer mihi Por- 

rum redolet ,fed ad noftram Mjrrham nonnihil acce* 

dere videtur.Hincfaclumputo,vt Auicenna Afam di 

uiferitinfatidam & odoratam , quodfatidam por- 

raceo odore effe ajfererent,cum non itafit. Siquidem 

veteribus odoriferum dicebatur , non qubdfuauiter o- 

leret,fed qubd validi effet odoris. Sic vocant calamum 

odoratum , qui multorum iudiciofatiduspotim dice- 

dus erat: eadem ratione Mjrrha vahdi eft odoris, Aloe 

yahdiow , & Spica nardi adhuc validioris . Multos 

enim 



UBER I, iy 

entm agros purgaui qui a Rbabarbaro abborrebant 9 
quod iUi Sptcam admifcerem. 

Mirari fubit Antonium Mufam , Bxam. 
fimpl. qui adeo credulusfmt, vt bisfide 'adhtberet ,qui 
Beri)uy{quodveteribusfuit ignotum^vtpoftea often- 
demusjplantam conftmilem Silphio ejfe affirmarunt. 
Sed de bisplura fuo hco. 

S i c RueHms vtr eruditus & omrit laudedignus 
lib.de nat.ftirp. $.cap. 5 2 .fcribit in Gallia nafci craf- 
fam radicem, magnamfons nigricantem , intus can- 
didam , qiu cumfuoliquore &fenune mirafragret 
iucundttate . Huic ob infignes virtutesjlluftria indi- 
derunt nominainamcL mcdb Imperateriamjnodo An Im p«a«>ria. 

t\ n 1 ■ ■ }■ Angehca. 

geluam,modo Sancttjpmtus raatcem appellant Her- ei US quefa« 
barijieicfe caifacientem ficcatoriamq 3 vim in tertio ft- cult *tes. 
gnant abfceffu.Vritce venenis aduerfari tradtt,pefit/en 
t'u populatim fiiuientts arcere contagia : corpora ab 
lue pefttfera vindicare.fi tantum in ore teneatur , per 
hyemem ciceris magnitudine cuvino , per <zfiatem ex 
fttUatitio rofarum liquorefumpta : necfinfurum ea 
die contagionem ait,qua quis deuorarit,nam vrina et 
fudore venenum abigitific etiam aduerfus fafiinatio* 
nesvalere , altoscfepr&tereamorbos , quos breuitatis 
caufa omittOeHancigitur effe Laferpitium Gallicum, Laferpitium 
cuius Veterinarij medtcimeminerunt . Etfiquisnares a iCum * 
confulat jnueritri Lafir illud, idem quod Ben)uinum 
officinu appellatum redolere. Nam & dotlos in ea ejfe 
opinione, vt quodab offcinis Benluinum ftue Benlu- Benjuinum. 
daum appeUatur? Lajmufit Sjrtacigenus, dtclu quod 
luduparens buius miitat adnos prokm fuam. 

S EXJ 



it AROMATVM H I ST. 

S e d eius opinionem cap. deBenjuino,mulw & 
folidis argumentis conuellemus. Eiufdefententiafuif- 
fealiquando ( vt videlicet Benjuinum Lafer effepu- 
taret) ipfe Hatthiolus Commentarijsfuis Itb. 3 . cap. 
7 s . fcrtbit j veritate tamen coactas , fententiam mu+ 
taiiit. 

Baneanes. * Qupniam hoccapite totocj; adeo opere de Baneani- 

- busdifleritnofterAu£tor,quodgenushominumfit, ne- 
cefte eftfcire.Eorum igiturPhilolbphorum quos Banea 
nes vocant (tamedi nunc potius Negociatores appellandi 
veniat,qu^m Philofophi) nualta funt genera,in hoc con- 
tienientium , vtneque occidant rem aiiqu«manimatam, 
nedum ea vefcantur . Hoc pra»ceptum adeo itriclie obfer- 
uant , vt plerunque auesredimant , deinde eas auolarefi- 
naht.Non vefcuntur napis,non allijs,nonrcepis,non pul- 
xnentis rubro colore infe&is. Vinum non guftant,non a- 
cetum,nc Nimpa,non Orraqua (eafuntapud eos potio- 
numgenera)nonpamrm.Plurimumieiunant,no6tupau> 
cifsima edentes veluti faccharum , fuper quo autaquam 
autlac bibunt.Nonnuui interhos fupeiftitiofiores vigin- 
ti interdum diebus omni cibo abftinent. 

Formicis aquam faccharo dulcoratambibendam 
praebent, affirtnantes fefe eleemolynam inpauperes con- 
ferrerfed 6c auibus aqua propinant. Morituri,folent non- 
nulli certam facultatum portionem teftamento legare, vi- 
ris quibufHam qui perTolitudines vagentur & aquam pe- 
regrinis &iterfacientibus dent.Refert hofter hic Audior 
jn Cambaiete fe vidiife Nofocomium^ in quo omnisge- 
nerisaues curaretur,qua» fanitatireftitutaequolibeteua- 
gari dimitteretur.Eodem veftium geriere quo Gymnofol 
phiftae vfifuhTe perhibentur , amiciuntur, & animarum. 
tranfmigrationeminaliaatque alia corpora crederem* 
moreft. 

Sramenes. Hanc fimiliter opinionem fequi traduntur Brame- 
nes vocati in Balagate, Cambaya & Malauar,qui nifi lo- 
ti vniuerfum CorpuSjCibum nod(^tingunt, maioricjjfunt 
invenerationequam Baneanes.Ex bis etenim deliguntur 
Regibus Scrib*e,Procuratores negociorUm a Q«<eftores et 

Legati» 



IIBER 1. *9 

I>gati.Hitamenomnes , quemadmodum cVquiinma- 
ritimis Cmum appellacishabitant, vefcuntur omni gene- 
re carniu, excepta vaccina 3c porcina donieftica. Atrame 
omnes animarum tranfmigrationem creciintjali^so- ; iti 
rimas perfuafiones ridiculas habent . Atq; hajcex noilro 
Au&ote defumpfi qui varijs capittbus cte his agebac. 

DeOpio cap. ii ii. 

Q_vo d nos Lufitarit corruptonomine Atnfiam Am&sm. 
appeUamus , idMauritarii ( quos Inda feqimii funi J 
Ofiutn vocant , deduclo a Gracorum Qfio nomine. a uaim 
Vleracfe enim nomina a"lingua Gr&ca ( quam Ihu- ihumani lir^ 
mani, quafilonicam dicas,appeUantJ mutuatlfunt*** 
Arabes , P m F, qtibdfint litera multum affines,mu- 
tato.sic opium Ofium dixerunt,Vaonia Faunia, & 
tnultafimiliter. 

V a r i kfunt Opij generapro regtonum differen opn varia 
tia.Quod e Cairo adfertur (Megeri vocantjalbicat, ?J"f^ 
& magni eftprecij-.exiftimo id effe quodnos Thebai- opwm The« 
cum dicimus . Quodex Adem aduehitur, alijsq 3 Iocis aicuaa ' 
Erythrao mari vtcirivs,ritpum & durum eft: eimpre 
ciumpro regionum varietate aut intenditur , aut mi- 
nuitur. Qupd in Cambaia,Mandou,& Chitor cogi- 
tur, molltus efl & magufiauefcit . Magno venditur 
tnultis locis,quoritam huhis efui ajftiefcuntifolet eritm 
quodaliqua in regionejrequenti eft in vfu, carittsfem 
per vendi. Qupd dixi ex Cambaiaadferrhnaxima ex 
partein Malui coUigitur . Et quoritam Mhymeleam Opiura rhy 
aliquantulmn olet,putarunt nomiuUi Thymele&fucco J u e lt e e a , ac 
adulterarhfidfalluntur.nam tota Camba'ia,imo tota 
India Thymeleamprouenire non credo . Et certe in 
• Cam- 



itan. 



30 ARGMATVM HIST. 

Cambaiete refciui nihilaliud ej[e quamgummi ,fiue 
Caxcaxpr*- l as f) Y wiam Papaueru. Nafcknrifiic Papauer ( cax- 

grande pa- J ' . / • r ■ \ 

pauer. cax vocant nomine cum Arabibm communt)pr&gran 
dt capite,quod interdumfextartum cum dtmidio-xca- 
perepofiit ( inneniuntur etiam nofiris haud maiora) 
fuc mcifa opium exfiiUant . Non esl autem tdpapa- 
uer nigrum ; nam tota Cambaiahaud inuentas ,ta- 
metfi Auicenna lib. i .cap. 5 16. Opium ex Papauere 
nigropararifcribat.Sednum alijs in regionibm ex n't- 
gro Papauere colligaturjgnoro. 

P l v R 1 m v s huius vfus eft per vniuerfam 

Opij ma- Mauritamam i & Afiam 4 \f\quidem etm efui ita af- 

ifa & a- fuMWu&U vt eo abftmentes pertcukm vit<z incurrat: 

Ihca. quodfane admiratione non caret^quandoquidem adeo 

narcoticum & ftupefacltmim eft.Sed etiam qui eo v- 

tuntur, dormitabundipleruncfe videntur. ltaq 3 folent 

qut eim facultates tntetligunt , exigua quantttatefu- 

mere. alij veroplerife liberalius eo vtuntur t vt lafiitu- 

dinem ex laboribm^anim'tq. s faflidia tollant, non autt 

vtproniores in venerem effciantur , vtftulte qutdam 

Opium ve- credunt. Q uoniam Opium nsn modb venerem no fli- 

ncremnon rsp . . f n . , . r . . r r . . ,. 

ftimuiat. mtttat, fedpottm emfitmulos tnjrtngtt juajrtgtdita- 
te, & vaforum fpermaticorum con/lriclione. Et non- 
nullos Lufitanos noui qui huim efufteriles & impo- 
tenteseffccltftmt. 

Dosis communis apud iflos eft a vigintiad 

brti<p*yt. quinquagii%tjwrdeigrana. Noui tamen quenda Co- 
rafonem natione a SecretU Nt^jtmoxa , quifingulis 
diebm tres laminas Opij ederet,quapenderent decem 
drachmas & amplius : & licetfiupidm &dormtta- 

* bmdus 



LIBIR f. 51 

bundus femper videretur , aptifittm tame& docte de 
omnibm dtjputabat^ tantum poteft confuetudo. 

* Autftor habet Canadateft autem apud Lufitanos po 
culigenuscontinensquinque &trigintavncias.Cum ve 
ro Sextarius apud Veteres quatuor tk viginti vncias vini 
aceti 6c aqua? continuiffe inueniamus, Canada Sextariu 
cum dimidio verti, quodnon haberemTaptius vocabulti. 

* Belloniuslibr. 3 . cap. 1 $.ob(eruationum auitoreft, 
Opiumabundantifsime cogiex Papauere candidotota 
Paphlagonia,Cappadocia, & Cilicia, apudqueTurco$ 
Sc Perfasfummoelleinvfomontamenabeisfumifupra 
drachma? vnius pondus. 

DeBenjui cap. v. 

DixiMvsi« Laferpitio Afam odoratam non 
ejfe Benjuinum, tametfi nonnulli docli viri in eafue- 
rtnt fententia. Nunc tUudreftat vt noftramfiententia. 
firmvs argumentis comprobemus. 

N v l l v m vnquain condimenta recepiffe Ben- Benjuinum 
\ui certum eft-^Afc vsrbfatid&frequens eft vfus in co- ^ nonrecl- 
diendis cibis apud Indos,vt ante diximus,ex quopatet pitur. 
Btujm Afam effe uonpoffe. Jgg^ 

M a x 1 m a pars Laferis ex Xndia vltra Gangem ufer vndc 
(incoh Ganga vocant)aduehitur. Ben\ui vero quod Gaasa 
in Indiam adfertur ,quod(fe amygdaloidesvocant y na- 
fcitur tn Samatra & Sian, ) non in Armeniaaut Sy- 
ria, Africaue, aut Cjrene)eiusq 3 maximapars huc co 
uehitur ,deinde in Arabiam,Perfiam,& Afiam mino- 
rem defertur, atq 3 etiam (vtexvirorumfidedignoru 
relatu inteUexi) tn Pakftinam, Sjriam 3 Armerita& 
Africam . Antonio Mufic Exam. fimpl. impofiuerunt -K^ Ma * 
igitur tj Lufitani, quitncolas apud quosnaficdtur Bc- * ^ n *° 

)Ut, 



32 aromAtvm hist. 

]ui , veritate ceaclos ? td gummi etiamnum Laferpu 
tium vocareftgmfiearunt : quandoquidem ab wdtge~ 
nis Commham Appeliatur. 
RoclHjlap- A d Rueiiij attteitb.de Nat.Stirp. 3 . cap. 5 2. ob- 
&»• tecJfanem,quem,capite de Lafere, Imperatonam La- 

fer Gailicum atc^ officinarmriBen)uinum effejonten 
dere fcripfimus:Stc rejpondeo. 

C v m is inter reiiquas Imperatoriz facuitates 

hanc iili tribuat vt itbidmes extinguat: in Lafere verh 

dtxerimus Indos eo vti ad venerem excitandam, Impe 

ratoria Laferis genas cffe non potesl. 

Bfn)ui vete- C e t e r v yfnoftrum Berijui veteribus ignotu 

nbus i&M>™»f u \jf g omninoputo: ftquidenec^ Grteoruquempiam, 

necfe quenquam Arabumhuncdefcriberememirir.Na 

quod Auenrois $.Collig.cap. $6.dicit,Beleni^jin,aut 

Beleri%an,ftue Vetro\an exfeccmtej& excalfacien- 

teinfeiudo exceffu haberefacuitateftomachu humi- 

du & languefcenteexfeccare i & roborare y oris odorem 

comendare 3 partes corporu confirmare,& venereexci 

tare^ex eius adeofuccincla & breui defcriptione,per* 

fuadere mihi non poffum ejfe Ben)ui quod defcribit: 

quodfe quu contrafentiat,per me licet. 

Benjuiiu- Veteribvs ettam lud&u ignotum fuiffe ex 

bun V noS" e ° con ¥ ere Hcet,quod necfe Dauid, necfe Soiomon eius 

meminerunty tametftodores &fuffimentafummope- 

recommendarint. 

F 1 e r 1 autepoteft vt RueUius (in eo quod Ben- 
\ui ten luddtum vocat ) lapfusfuerit nominum affini- 
Benjaoy. tate^debueritq^ potius nuncupare Benjaoj s id eft,fiiu 
AeUoa^vbipiurimum nafcitur. 

S e R 1 - 



LtBER Ii $$ 

Scribit Mediolanenfis quidam nafci Ben- 
)ui in monte ParopaniJfo,& prater Macedones quof- 
dam, qui in monte Caucafo odoratiftimum , noftrofc 
multopr&ftanttusfe vidijfe aJferebant^Ludouicum e- 
tiam Romanum citat* 

E g o vero necfe buic Mediolanenfi,ne^ illis Ma- 

cedonibusfacile crediderim, quandoquidem videre li- 

cet huc commeanus tot Ibraces (quos iUi Rumes vo- Rnnws 

cant)& tot Turcos, qm Bett]ui mercium gratia binc 

tranfuehunt: quos,fi apudeos Ben\ui nafceretur , a- 

liaspotius merces , qua maioris effent emolumenti & 

qudftusjranjportaturos credibile eft. fieri autempo- 

teft vt tUt Macedones Stjracem pro Ben\ui inteUexe- *7"* ™ A * 

rint: fed tamen nuUtbi Stjracem nafctfcimusprater 

quam in Aethiopia,vbi etiam Mjrrha reperitur. 

D e Ludouico Romano a Lufttanis quibufdam au J-^ouicus 
... .. , A *■ „ •• • r • Romanus* 

dtut, quwus htc tn Indta cogmtitsjuit, nunquam eum 

praterijjfe Calecut neo^ Coclnm: necdum enim eo te- 

pore ea maria nautgabamus qu<& nunc nobis aperta 

funt. Egofane hunc Ludouicum oltm veracem ejfe cre 

didi,fed lettis eirn Commentarijs, multa eumpro ar- 

bitrio finxiffe deprehendi. Exemplt gratia,vbt agtt de 

Ormu^ltb.s. cap.i. infulam aut vrbem effepotetif- 

ftmam refertjn quafint aqu<zfuauifitma,cum tamen 

nuUamtftic aquamprater falfam inuenias , omnitcfe 

annona & aqua aliunde eb conUehatur, nec ifta qui- 

dem admodu bona #-. Deinde necfe aquam, nec^ tigna 

in Malaca inuenirifcribit, lib.6. cap.ij. cum tamen 

ifttcfit & aquapotabtlu eiuscfefuauujopia, etegre- 

gia lignorum materia.Mx quibw videre licet,non mul 

C tum 



34 AROMATVM HIST. 

tumfidei tribuendum effe huius Auftoris feriptls de 
rebm Indicis» 
Benjui ami- Porro Berijuiplurafuntgenera. idautema- 
gdaio xime a Mercatoribus expetitur , quod Amjgdaloides 

# vocanty quodcfe vnguesfeu maculas candidas admi- 
xtashabet amjgdalarum infiar : quo enimpluribus 
huiufmodi maculis abundat , tanto prafiantius ha- 
betur. 

M a x i m e idprouenit in Sian et eius cotermim 

Muf<jlapfu$. Martaban* . Eius memiritffe puto Antoritum hlu- 

fam, idfo permixta eius radtcumfcobe adferri affere- 

revfedfalfo^quandoquidem vnum idemtfe eftgummi 9 

ahud videltcet crafswri confijlentia , aliud liquidiori 9 

& altud nonplene dura, qtidt, detnde a Sole exufta ma 

gis albet.ld Benjutfic exficcatum nonnunquam infa, 

rtnarejoluitur, quaMufa radicufcobem effeputauit. 

Benjui fecun A l i v d genus ritgrius inuenitur in laoa & Sa- 

dum genus. matra ^ uo ^ v \i mu eftprccij. Eft & genus riigrum m 

Samatra e nouellis arboribus profluens , quodab od$- 

BenjuideBo regrato Beri)u\ de Boritnas vocant: idfuperioridecu- 

mnas * plo carius eft . Eittsfragmentum fuperioribus diebus 

mihi dono miffum eft, fuauifiimi odoris , quodmani- 

bus confricatum , eas mira odorisfragrantta com- 

mendabat. 

E g o fitpius exiftimaui illud Benjui de Boritnas 

nihilalwdeffe^ quamBen\ui cum Stjrace ltquida 9 

styraxli- quam Chinenfes Rocamalha vocant , permixtum 9 

KoUmalha. quoniam eius odor ahquantum ad Ben\ui de Borimas 

accederet: eamcfe ob caufam idaliqttando experiri vo 

lui , mixto Benjui cum Stjrace hquida . Sedlicet id 

Ben- 



Ben\uiflc permixtum vulgari odoratius effet , odoris 
iamenfragrantia & fuauttate a Benyai deBoninas 
fuperabatur. 

Cetervm Ben')ui enouellis plantis profluens 
Amjgdaloide odoratius effe , caufam effeputo , quod 
gummimultumnatiuxfudfragrantia vetuftate de- BenjuitfeBo 
perdat,vt fere in reliquis fimilibus cotinverefolet. Sed nin f s cCl "<>• 

f jj i a <-j uellopermi, 

quomam candidum ekganum eft, nigrum vero & no fcctur. 
ueilum odoratius^vtruncfepermifcerefolenti vt odoris 
fragratith etiam elegantiam concilient. 

B e n i v i generavocantur a Cbinenfibus Co- Cominham. 
minh.am,ab Arabibus Louanjaoy ,quafi dicas Tbus 
de laoa,quod b<zc regio prunum Arabibus innotuerit 9 ^ 31 "- 30 ^ 
fiquidem Arabes Thus Louan dtcunt , Gu^araie & 
Decan incoU,Vdo. vdo. 

E s t autem Benjuiferaarborprocerd,vdft4,pul- Bs *wfa* 
cbra , magnamjpargensvmbram , ob ramorumfre- 
quentiam quos pulcberrimo ordine digeftos &inae- 
rem elatos habet. Caudice eft craffo, materi&pr&durx 
&firma. Eiusfolia partim aceto condita, partimra- 
mis ddhuc adhsxentia accepi ; minorafunt ea aliquan 
tum Citrifute Limonera folijs, non tamen adeo viren 
tia,fedparte duerfa candicantia: qu<e vero in ipfis ma 
ioribusrdmis enafcuniur dd Saltcis folid magtiacce- 
dere videntur Jatiora tame funt^fedminm longa, Nd 
fcitur interdum infiluts Malaca,loco humidiore. 

Vvlnerantvr arbores vt Gummi(quod 
eft Benjui)maioriquatitateeffluat. Nouell<£,vtdixi, 
arbores BemuideBoninas emittut^qUodefi exprouin . , 
itd Baymsjdypr&ftaniw eft eo quod m Stan nafti- fanufs, 

C 1 tUYi 



Tigris. 



§6 AROMATVM HIST. 

tur , natum vero in Sian reliquis generibuspr&ftan- 
titts eft. 

Hjec omnianonfinereinummam dijpendiodi 
dici : fiquidem perbelle fatisfaclum eft eiquimihiejr 
folia & ramos huius arboris attulit , vt aquum erat, 
Nampr<zterfummam qua his adeundis eftfiluis dijfi- 
cultatem>maximum fubeundum eftpericulum^ obTi 
Rcimones- gridum ( quas illi Reimones vocant ) in ijs filutsfre~ 
quentiam. 

S i quid vero eis qtu nunc difceptaui meliusin- 
tellexeroypalinodiam non modo in his,fed & alijs om- 
nibus canere non pudebit. 

*Credibileeftnoftro huic au&ori ab aliquo impofitu 
fuifle,qui Ludouico Romano parum a;quus erat,aut (a- 
neaiiudhabuifleexemplar, quam eaqusepafsimLudo- 
uiciRomaninominecircunferuntur.Namlib. 3.cap.2.de 
Ormuzagens, Aquarum inquit potufuauium,annon£'quemira, 
earitas: inuehunturfere omnia , quemadmodum & nofterau- 
#or hoc loco aiferit . £t libr.6.cap. 1 7. de Malaca agens, 
Mittit tammtriticum^cames, perpaucaque hgna . nufquam vero 
aquae meminit. 

* Hoc Benjui amygdalinum Amatus Lufitanus enar- 
rationeyi. cap.de Myrrha,praeftantifsimum Myrrharge- 
nus efte cenfet , quam Diofcorides a Ioco natali Troglo- 
dyticam cognominat. 

■ * Sunc illaj prouinci* fupra regnum Malaca? ad flumi- 
rium Aua» &: MenaninOceanumlndicuminfluxumjfu 
pra Gangeticum iinum. 

DeThure cap. v i. 
C v m Veteres duo Thuris ejfegenera tradant, aU 
tenm Arabicum^ alterumlndicum-jde eonobis dijfe- 
tendum exiftimaui. 
jhus \n in. p E R vnm rfam jttdiam Thus non nafci certifii* 

dianoanaf- v J J , J . J 

omr. mumefti cum qutcqmdThurts mc conjumttur , & 

r hinc 



L I B £ K I. 37 

bmc in Lufitaniaeuehitur, exArabia deferatur. No 
poffum ergo non mtrari a quo Diofcorides Itbr. i , 
cap. 70. [quem tamen & Auicenna lib. 1 . cap. 553» 
fequutm efi) Thm in India nafii acceperit . De Ara- 
bibm minm mirum qid ntgricantem colore, quo Thu$ 
Indicum pr&ditum effe vult Diofcortdes , Indumple- 
runcfe vocent, vt ex Myrobalano ntgro , quem indum 
appellant,patet. 

C e t e r v m Thus Arabibm , apud quosfolum Louan. 
prouentt , Lonam vocatur , nomine ex Gr&co dedu- 
clo: Auicenna lib. i.cap.$$$. Conder, id efi Reftna 
( camac enim illis efigummi, veluti camac Arabi, s amac « . 
ideftygummi Arabicu)Serapwni libfimpl. cap- 1 78. 
Ronder corrupto vocabulo.Nam multos Arabes con Ronder. 
ueni,fed omnes Thus a quoquam eo nomme appellari 
negant,paucos verbquofdam Conder vocare>& ple conder, 
rofcfeomnes Louan.frto a quibufdam Lufitanis qui 
in Arabia diu vixeruntjntettexi.Addebant & ilii ar- 
borem qua Thusproducit,abincolis Louan etiam ap 
peUari , eimcfe duplex effegenm-.alteram montanam, rhus mon- 
alteram in planis nafcentem. Montana arbor monti- ianum - 
bus confragofis prouenit, optimumq^ & laudahfiimu 
Thus profert . In planis vero nafcens Thus profert nt- Thus in pIa " 

r . J . r J , , r mcie naturo. 

grum, improbum , quo cum aliarum arborum refinis 
permixto nxuespicant & oblinunt , vti nos picefole- 
mm. Ea arbores illnts Prouincu Regi ceduntmec cui- 
quam Thus coUtgere licitum efi , nifi Regispermijfu. 
Confluere eo Negociatores ex Adem , Xael , & alijs 
Arabidt locis, & cum Rege de Thuris quatitate quam 
aueclurifwt,& deprecio conuemre folentjnodl lau- 

C 3 datum 



3$ AROMATVM HIST." 

Thus mafcu- datumfit & legitimum , quod nos mafiulum v<ica~ 

Mdatq. musjpfi Melato appettant. 

Thuris vi- L a v d a t i s s i m ,i ,huc etiam delati , vile efl 
precium:centen<z eritm ltbr<z duobus duntaxat Lufita- 
ritcis aureis emuntur. Improbum interducum optimo 
mifietux ,cuinonnunquam & corttcum fragmenta 
inlurent 3 atque buc defertur ,fedvtltfimi eftpecij. 

Thus non jf m er g n uUam aliam adulterationem nouit, Nam 
quis qmfo id adulterare vellet, cum tam vilt ematurf 

Thuris vfus. Mvltvs eft Thuru vfm apud Indicos medicos 
in vnguentis &fuffimentis. Nonnunquam & in cor- 
pm affumitur ad vartos capitis affeclus & alui proflu 
ttia . SedmaximaThuris pars hinc in Chinarumre- 
gionem exportatur(quoniamifticplurimum eo vtun- 
tur) & in rcgtones Malacm vifinas. 

Tjiurisplaw. Porro Thufu arbor humilis eft , &folia ha- 
bet Lentifco fimi\ta,pecultarucfe eft ArabU. Scribunt 
tamen Hijpani in nouo orbeetiam Thus inueniri , fed 
penes eos fit fides , egocertedeeo riihtlprqnunciarc 
pojfum. 

DeMyrrha cap. vii. 
Mytrha. Plvrima adfertur etiam ex Arabia adnot 

Mjrrha, qu& Indk Bola dtcitur-.tum etiam ex regio- 
ve Abexim,qua Aethiopia eft . Qualis verbfu arbor 
qu<z eamprofert,aut qua rationereftna eXiciatur ,nun 
quamfcirepotui. Intellexi duntaxat a quodam Mer- 
catore qui in Melinde & Mofambique negoctabatur, 
tum a quodamfacrifico Aethiopit, Epifcopofe Arme- 
mo,genus effe quoddam bominum montamm &fjl- 

ueftu 



Eola. 



iiiir i. 39 

veftre quos Bodotns vocant , linguatfe pura Arabica, Bodeias, 
qu<& nonnihilad Chaldaicam aut Sjrtacam antiquam 
accedat,vtiperhtbent . Id inquam hominum genus 
Mjrrham in Braua & Magadaxo tcrreftri tttnere 
adfert , & e Cbald&a regionefic Mis vocata fe adfer- 
re afferit. 

" Quiveterumopiniones de Thure &Myrrha nofle 
VoIer^canfulatTheophiaftumlibr.^. cap.4. de Hiftoria 
plantarum, & Plinij naturalemhiftoriam libr. 1 2 . cap., 
1 4. & 1 5 .Tum Jegat qua? aliquando commentati fumus 
in appendicead Commentarios Gallicosdo£tifsimiBo~ 
donaei de Hiftoria Stirpium addita. 

DeLacca cap. viii. 

(Vy a m officina Laccam vocant , eam Arabes y tacca. 
Perft,&Turci Loc Sumutri , quafidicas Laccam Locfumum, 
e Samatra,nuncupant: non quod Samatrafit Prouin 
cu Vegu , vbtplurima Laccanafcitur ^finitima ,fed 
quodArabes, &alij iam memoratiin Samatragigni 
putarent . idem nomen etiam inualuit apud Proutn- 
ctarum Balaguate, Begala,& Malanar tncolas,quo- 
ntam a Mauritanisfic edocltfuexunt. Legttimum ta- 
men earum Prouinctarum nomeeft Laq in Pegu ve- ^ac. 
ro & Martaban,vbipr&ftant'ifima eft , Trec, atque Ttec> 
iftuc e lamay adferritradunt . Non vocatur aec, aut 
ancufal, vt Pandeclarhu cap. 1 $.corrupto nomine ap 
pellauit inecfe Sac,vt apud Serapionem lib.fimpl.cap. SaCa 
i$i.corruptelegitur. 

Cetervm cutn ab ipfis incolis 3 apudquosplt4 
rima nafcitur ,Trec vocetur >mirabitur aliquis , cur 
nomen Lzc 3 Loc,aut Luc inuenerit . Sedbancfmjfe 

C 4^ caufam 



40 AROMATVM HIST, 

JIaCCA CVM SVIS BACILLIS, 



(MT 



'i V -W; , 





caufam contjcio : quodhocmedicamentum in Locfi- 
uemellitcrafitiemdijfolueretur cumad inficiedum, 

tum 



IIBER I, 41 

tum vt eius ejfet vfus in medicina . Pr&flaret tamen 
femperrtatiuumprouinciarum,in quibits medicamen 
ta nafcuntur, nomeferuare^qubd h&cimmutatio mul 
torum errorum occafionem pr<zbere foleat. 

P o r R o Pegu & Martaban incoU eam Sam4 
tram exportabant , & inde Piper in fuam regwnem 
reuehebant. 

Qj/ ipnam effetLacca, quomodopararetur> VariardeLae- 
& vbinamgigneretur, diu dubitaui . Nam adfirma- ** ntenua5, 
bant nonnulli in Peguftumina exundare atq 3 alueum 
fuum fuperare folere^ aqua deinde decidentejn lutum 
qubdremaneret bacitlos abincolu inijci,in quibuspra- 
grandesfwmica nafceremur.et e<e qutdem aluta,qu& 
multam Laccam accumuUrent. Percontanti autem 
an eorum qua narraffent oculati effent teftes, tantum 
fibi fuiffe ocij negabat, vt hac adeo diligenter animad- 
uerterent t fedfamam vulgareeam effe. Conuenitan- 
demvirum apprime honeftum & curiofum diligen- 
temc^ ,qm ifticfuerat. Dixit is vaftam arborem ifiic Laccac ni{ *°* 
inueniri ,foh]s quodammodo Pruni \ in cuius furculis 
& minutioribus ramis magnaformic<z,in terr<z vifce- 
ribits alijsfe locis enata,hanc Laccam elaborarentfvt 
apes melconficiunt ) materiam ex ipfa arbore exfu- 
gentes. Hos deinde ramulos ab arbore reuelli atque in 
vmbraficcari, donec deciderentramuli, Laccaautem 
ipfa veluti in tubulos concreta maneret: interdum ta- 
men lignifragmenta inharere. Meliorem tamen cen- 
feriy quafmcera effet , Itgnic^fragmentorum expers: ' 
eam verb cui inharerent fragmenta , deteriorem cen- 
[eri. Inueniri etiamfordtdam & minime fmceram 

C $ quam 



41 AROMATVM HIST» 

quampofteacoUiquarent &inpoUinem reducertnt, 

eamtfe viliorem cenferi,quoniam multam terram ad* 

mixtam haberet. Deinde negocium dedi quibufdam 

qui Veguprofecluri erant^vt,an itafe res haberetji* 

ligenterperquirerent \fed ij retulermit vertfima eum 

dixijfe. idem poftea verueffe didici in Balaguatepro- 

feclus,vbi nonnulla nafcitur,& referuatur.quam de- 

inde inproximosportus exportent.Huc item mihi aU 

latuseftramulus ab arbore Berifera (cuius infecundo 

Berifcra ar- 0^ o tnehtionemfaciemus)reuulfus, cui multa inh<z- 

rebat Lacca.Sedquoniam exigua admodum quanti- 

tate prouenit,aduerfante cdi teperie>negligitur. Mul 

rorrnicx f $ tamenfe vidijfe in ijs arboribus affirmarunt . Formi- 

labowat. cas autem hanc Laccam elaborare inde manifeftu eft, 

quodpleruncfo aUformicarum Lacc& permiJU con* 

Jpkiuntur* 

Pr^emansa autem h<tc Lacca * ,pulcherri- 
nto rubro colore inficit(qu<& eft deligendi ratio )&ex 
ta baciUi illi , quibus in obfignandis epiftoiu vtimur, 
conficiuntur , admixtis ijs colorlbus quos maxime ex~ 
petimus.Iifdem etfabri lignarij lineas ducunt.Hac ve 
10 Lacca implent etiam cum Aurifabri 3 tum Argenti- 
fabri vafa matoraaurea & argentea. 
Laccx planta NoNf/ autem ea arbor in qua Lacca elabora- 
^iim.hs m Mjrtofimilis autfacie aut magnitudine,vt aliqut 
volunt,fedinterdum in Nucis iuglandis magnitudine 
excrefcit,interdum minor eft. 

A v i c e n n a lib. i.cap. 452. Vaulumfequu- 
tus,laccam, qua ipfe Luc vocat, Mjrrhczperfinnlem 
facit^at^ odoratam ejfefcribit, deberec^ cum deleclu 

fumi, 



liBU i, 4$ 

fumUeosq^reprehendit qui eam Carabe fimilem fa- 
ciunt:nonnullas tamenfacultates Carabefimiles ha- 
bere. Exiftimo autem Auicennam Laccam non nouif- Laeea neque^ 
fe-.fiquidem necfe Mjrrhctfimilu eft , quoniam hac in ^"^0! 
extimU rarnis elaboretur, Mjrrba vero ex ipfo arboris dorau. 
trunco extillet: necfe item odorata t veluti Mjrrha eft> 
tametfi Auicenna ibtd-odorataeffe contendat. Qupd 
Bellunenfis Luc verterit \fieri poteft eum ita in veteri 
exemplart inueniffe. A ttamen nunc omnibus Arabi- 
bits Loc-fumutri dicitur.Erratfimiltter,quodfimi- 
les illi cum Carabefacttltates tribuat . Carabe emm tacC * f«u!- 
glutinatoria eft & adftriclionisparticeps.Lacca vero djffirmies. 
obftructiones aperit. 

Cetervm erroris anfam Auicennaprctbuiffe 
puto , quod Laccam Cancamum Diofcoridu effe ctfti- Lacca n6 eft 

* \ 1 * j- r r s r Cancamum. 

marit.cum tamenplane diuerjumjit a Lacca>qu<& mt 
nime 3 vt diximus, odorata efl: Cacamum vero adfuf- 
fimenta vfurpatur^quodgrati odoris eft indiciu* Pr&- 
terea eim error ex eo manifeftus eft,quod dno dmerfa 
capita defcripferit , in altero ibidem Cancami defcri- 
ptionem enarrans , in altero de Cheichem agens, chekhem» 
quafi diuerfa ejfentfimplicia. 

Serapio Itbr.fimpl. cap. 1 g 1 . defententia 
Diofc. & Aathabaric , (quem nonnulli Paulum pu- 
tantjgummi effe aitarboris in Arabia nafcentis ,Mjr 
rham quadamtenm referes. Deinde exfententia Rba 
fis , in ramos Sorbi quam ipfe Guberam vocat e cdo Guber*. $ 
delabi dicit-Poflremb,Lacca, inquit ifaac, res qu&da 
eft rubea^qtu tenutbus lignorum furculis inh^ret. Co 
quiturh&c ,& exeapannirubeo colore inficiuntur, 

quam 



44 AROMATVM H I ST. 

quam infecluram Chertnes appettant. Ceterum Lac- 
ca ex Armema defertur. Hacfunt Serapionis verba. 
Sed, quodpace tanti viri diclum volo y Serapio- 
Lacea vetcrj- nt \anotafu\t Lacca, quoniam Diofcoridis Cancamu 

fausfuuigno ,r ■ r '\ „ J , r r 

t* ^JJcputautt. Laccam tamen a Cancamo dtuerfam ef- 

fe iam dixtmus , nullify Gr&corum cognitam futffe 
afferimus. 

L a c c a m autem in Arabia non nafeipalaeft, 
quoniam in Arabiam ex India deportatur : Similtter 
nec in Sorbi ramos delabi^neq^ etiam Me(pili,vt non- 
nulliperperam verterunt , cum nutt&fintper vniuer- 
fam Jndiam Sorbi aut MeJpili.Sed nec in Armenia na 
fcitur , nec etiam eft Chermes Arabum , cum idnihil 
aliudfit quam Coccum infeclorium Gr&corum. 

C^v a n t v m vero hatlucinentur Monachi qui 
tn Mefuenfcripferunt,dift.i.cap.48 SangutneDra- 
conis vulgo vocatum Cancami loco fubftituentes, do- 
cliftime Matthiolus multis argumentis oftenditfuis 
m Diofc.commentarijs lib. i .cap. i$. 

Eorvm item opinio qui Diofcoridis Cancamu 
Benjut effe volunt, magis erronea eft , quam vt refetti 
debeaf.fiquidem non nafcttur in Arabia, vti de eo co- 
mentantes dtximus. 

Vervm/ mihi dicere licet quod fentio , in e& 
fum opinione , vt nos legnimo Cancamo minime ca- 
rere putem,& Laccam etiam legitimam nos habere f 
quam ex India omnes Mauritantpetunt , eafe etiam 
infuiscompofitionibusvtuntur >vclutt in Dialacca f 
quam ipfi Dallacca vocant. 

E r i t autem Gracorum Cancamum, meafen- 

— semia, 

._ / 



Benjui non 
eft Canca- 

ffium. 



Dialacca. 

Cancamuni 
«juid Ciu 



L i B E K I. 45 

tentujd quodnos Anime vocamus * , adfujfimtnta Amme. 
idonemn , quodin Lufttaniam ex Aethiopia ArabU 
finitima aduebitur . Si quis verb aliudproferat quod 
Cancami defcriptioni conueniat ,fentent'ummutart 
paratusfum. 

Hallvcinantvr verb qui Anime m 
Brefiliana regione inueniri contendut, &genus iUud 
picisfiue Bituminis Refwaue, in Siruan,vt aiunt>no 
procul a Maluccis repertum,Anime ejfe credut. Nam 
eiuspicis multa copia huc ex Samatra alijsfy regioni- 
bus aduehitur qua picandis nauibus vtuntur. Sed nec 
odore praditum efl Cancamo fimili i & duntaxatrefi- 
nam aut quoduis vulgare gummi olet. 

* Etiamnumea Laccaquarad nos aduehitur circa ra- 
muloselaborataeft^&quamuisprardura & exfucca,prg- 
manfa tamen fputum erficit fanguineum ;quod probita- 
tis eft indicium: imb alutas. & coria veruecina ea contufa 
Sc vrina veteri macerata rubro colore infici ex alcera par- 
te quidam volunt.ltaque verifimile eft,eam adhuc recen- 
tem eas omnes notas obtinere quas nofter Au&or Lacca» 
tribuit. 

* Eiu(He eft fententia? Amatus Lufitanus fuis in DioC- 
coridera Comentarijs lib. i .cap.2 3 .Eft verb Animegum Anime. 
mi quoddam Lufitanorumnauigationibus in Europam 
allatum,cuius tria inueniunturgenera . Primum fuluef- 
cit,&pellucidumeft, planequenobiliusilludfuccinucru 

dum «mulatur . Amatus hocgenus Cancamum efle , a 
Brifoto GalloedoclruSjIoco iam di&o contendit. Alterii 
genus nigricat, & fere fimile eft taurino g1utini,fiue illi re 
finzequamofrlcina: Colophonia vocant. Id Amatus Myr 
rhamaminneam Diofcor. eflevult.Tertiumgenuspalh- 
dum eft & refinaceum retorridumque.Omniaverb iucun 
duminfufFumigijsfpirantodorem,idemc|3videntui:tem 
peramentu fortita.Pofteriora tamen duo deguftata, ma- 
g»sficcare& amareicere deprehenduntur. 

D e Anime (qubd nefcio cur Anijmum vocet) in hanc Anime. 

feu- 



ifi AROMATVM HIST. 

(ententia Amatus Enarrat. 2 3 .cap. de Cancamo. Efl: ig?- 
tur Cmcamum gummi quoddam , quod ex Guinea,A- 
fricaue&infulisilhcircumiacentibus Lufitaninoftriad- 
feruntAnijmumappellates.Deciditenimgummihoc, vt 
teftantur illi,ex procerisarboribus , folia Myrti habcnti- 
bus,qubdalbumreperitur, &c aliudfubnigrum Myrrha» 
quodammodo perfimile,odoratum,quod Dioicorides ll- 
lisdecaufis tanquam improbum commemorat, ckMi- 
neam £Diofc.habetAminneam,Galenustamen Minarac 
roeminit] iiterra vndepra»cipue nafcitur eamappellar, 
cjuanquam Serapio Amineamnominet: Vnde Lufitani 
tioilricorruptadic^ione, pro mineavel amineaAnijmu 
VOcent,& eomulieresmaximepro fufr*umigijs,&medici 
contra dolores k frigiditate ortos prarcipue vtuntur.Hanc 
Verbaiiertionepnmo adftruxit Bnfotus Gallus, virma- 
gna eruditione pra?ditus, qui quum apud Luiitanos age- 
ret,vt inde ad Indos cupidus cognofcendi rerum nouaru, 
nauigaret, gummi bocvidit,quod Cancamumefledixit. 
Proirjde,quum Cancamoopusfuerit^Lufitanorumanij- 
jno deincepsvtemur. 
Myrrha. Item Enarrationeyi.cap. deMyrrha. Myrrhaver6 

minea vel aminea dicta, hodie quoque in Lufitania 6c v- 
niuerla Hifpaniapaucis mutari$luerishabetur,vt cap.de 
Cancamodiximus, gummifcilicetanijmumappellates, 
cuiusduo generahabentur,a!bum ik nigrurri. Na^m albu 
Cancamum eiie ex Brifoto didicimus : nigrum verb mi- 
neah^cDiofcoridis Myrrhaeft , quaiexprocerisarbori- 
busdecidit,nullocogentearcifice } autvulnereinarbore fa 
cto. Hxc Lufitanus. Veriim non defuntetiam qui Anime 
JegitimumBdelliumefieput;nt,ob mulcasquas habec 
notas cum Bdellij hiftoria communes , qua apud Diofc. 
lib. i.c3p.69.& Plin.lib.i2.cap.9.atquealiosviderelicet 
<juo jecfrorem remitto. 

C et e rvm ciim hancEpitomenconfcriberem,clo- 
no accepita" Iacobo Antonio Cortufo Patricio Patauino, 
clarifsimus virRembertus Dodoneus medicus Mechli- 
nienfis,exoticos nonnullos fru&us, inter quos ntice Fan- 
feIduorumgenerum,Sycomofi&Bdellijfru&um,&Fa 
garam Serapionis, quos mihi pro noflra amicitia hbera- 
liter communicauit. Hanc itaque fructus Bdellij iconem 
fxhibendina&us,nolui coininittersquineamhoc loco 

adij* 



# L t B E R I. 47 

adijcerem cum breui quadam defcriptione . Cuius fane, 
Fa^arxqjjde qua poftea, & Sycomori cognitionem Cor- 
tufo accepumfero. 

BofiJLLII FRVCTYf. 





E t r verb Bdellij fru&us iuglandis nucis magnitu- Bdcllim*. 
dine,autetiam amplior , triangulari fere forma t oblon- 

giorc 



4ff AROMATVM H I S T. 

gioretamen & adficum quodammodo accedente, odp- 
ratus colore fubcinereo, durlfsimo putaniine,quod prae- 
gnanseiie 6c nucleum contmerevidetur. 

£ o e l l 1 1 hiitoriaapud A.uicennam cap. 1 1 ^ . valde 
mutiia &:confutaeft. Diofcondes alijqueGracigummi 
Bdelliiduncaxatmeminerunt.Plinius tamen lib.12.cap. 
9,arboris etiam Bdellij meminit in hunc modum.Vicina 
eiiEaftrianaJn quaBdelliu nominatifsimum. Arborni 
gra eft, magnitudine Olea? folio roboris , fru&u caprifici 
natur^que. 

Skrapionis defcriptionemprudens omitto . Si 
quis taruen eam eupit , aut ipfum Serapionem confular, 
autdo&ifsimos Matthioii commentarios. 

De Caphura cap* ix. 

N o n dubium eft quin multum Arabibus debea^ 

fflits quibufdam in tnedtcamentis : etenim aliquando 

eontm meminerunt , qua veteribus Gracismgleffa, 

mtignotafuere . Quodft interdum plenam defcri- 

ptionem non reliqueruntM eo accidu quodtllis \u re- 

gtones ignota effent. Nam ey ego qut multo iam tem- 

pore in hac regtone habitaui, fumma cum difficultate 

yeram & genuipam Aromatum notitiam confequi 

pojfum ; partbn quoniam noftrt Lufttani, tametfi ma 

gnampartem orbis nauigant, fohtm foliciti funt quas 

merces quibus ex regiombus maiori cum quaftufmt 

eueciurt,quasue muetluri^vt verofciant qua inftngu 

lis quas adeunt regionibus, qualfeforma arbores naf- 

cantur,& numfructiferaftnt necne .poftntne cu no- 

ftratium quibufdam comparart,mintme curioft : tum 

etiam qubdpropter ingraucfcentem atatem ftngulas 

regiones mihi adire non licet , nec etiamfi velim con- 

eedatur ab barum Froumciarumprafeclis & Guher- 

natori- 



I I B E R I. 4$ 

ti4toribw,qui mea, propter feneclutem &rerum ex- 
perientiam , vtimalunt , quam aliorum Medicorum 
opera, tametfx erudtti viri non defint* Qiytmobre cul- 
yandmnon fum ,ftinterdum nonnuUa cmndubita- 
tione profero* 

Cetervm vt aditiftitutum reuertamur,Qz ?JJ ,ur ' c *' 
pur & Cafur ommbus Arabibus dicitur , quoniam 
apud eos itters, f& p, magnam interfe habent affi* 
nttatem . Quod ft a quibufdam tllt aliainduntur no- 
tnina , aut exemplarium deprauatorum ritio idacci- 
dit,aut ipfos auctores deceptos effe credendum eft* 

E s t verb Caphura(nobilemedicamentum , cu- 
iusnecGalenus, necquifquam veterum Gracoruni 
memmit prater Aettum e recentiortbus , tametft Ss- 
rapionisyulgata exepiaria BiofcoridU aucioritatem ^ 
citent, faifo tamen td tlli accefttt ) duorumgenerum? 
CaphuravidelicetJe Burneo,& qu&ex Cbinaadue- caphune 
httur. Caphura de Burneo mtnquamvfa 3 adnoftras duo s cnc «* 
regiones penetrauit ,faltem cum iftic efthn vtdere no s 
contigtv.nec idmirum.quandoqiudan hutus hbra tan 
tiemitur ,quanti centetu libra eius qu<z exChina ^phura di 
adfertur^qua fecundum genus eft, eac^ in Europade- ina * 
fertur , inpanes orbtculares coacla quinej 3 digitorum 
diametri- Et quontam ita coacla eft ,compofttum me- 
dicamentum videtur,non ftmplex. 

E a Caphurade Burneo qu& magnitudme eft Mi caphurade 
lij ,aut paulb mator,maxima expartevilwreft. Confi Blitne< * 
ciunt entm Gentiles, Baneanes, & Arabes qui eam e- 
tnunt eius genera quatuor,Namq 3 diutdunt in caput>. 
inpeclus 9 incruu & inpedes . Eius qu& ex capite eft 

D itbra, 



$0 A R O M ATVM HIST. 

hbra, peditpardansoclogintafeji verb Pardan* m* 
net& aure& apud Indos genm quod conficit decem re- 
gales caftettanos)qu& expeclore, aureis vigtnti : qu& 
tx cruribus,duodecim\qu& expedibus,quatuor,aut ad 
fummum quinque. Curioftores nonnulli quatuor in- 
Jlrwnenta cuprea fumant in&qualtbus foraminibus 
pertufa(qualia qui vniones vendunt haberefolet) per 
qu& Capburam tranfimttunt • Ea qu& per inftru- 
tnentum maiufcula foramina continens tranfmijfa 
tft^certum habetprecium: qu&per inftrumetum me- 
dwcre,aliud: qu& per inslrumentum minoribusfora~ 
minibus pertufum tranfmijfa eft,aliud etia pendit pre 
Batwanum ciMh ln ea vero difternenda adeofunt experti Banea 
ia u aa * nesifti ,vtCaphuram Caphur&permixta dextre di- 
(Hnguerenorintipreciumcfc iuftum imponere,nemo<fe 
fit,qui eosfallerepoftit. 
Ciphurs hi- M v l t a nafcitur h&c Caphura in Burneo, Bair 
ros^Samatra, & Pacen. Nomma autem locorum tn 
quibus Serapio & Auicenna nafti tradunt, magna ex 
partefunt corrupta. Nam quaSerapio lib.ftmplcap. 
244-ide Panfdr vocat,eft de Pacen in Samatra infula: 
■Ouam Auicennahb. i. cap. 134. Akuz,*appellat 9 
de Sunda ejfepoteft , qu& infula efi Malaca vicina: 
Qmm vero Serapio ex regione Calca aduehi tradit, 
corrttptum eft vocabulum,debebatq, s e Malaca dicere, 
quandoquidem in Bairros loco Malaca vicino na- 
fcitur. 

E s t autem Caphuragummi, {nonmedulla>aut 
cor.vt Auicennadoco fitpra citato,& alij quidampu- 
tarunt) quodin meditullmm ligni cadens } deinde ex- 

trahitur, 



LIBER i; ! ff 

trahitur , autper rtmas exudat . Id vidi in menfa ex 
Caphurs arbore conftrucla apud Pharmacopcla quen . 
dam\ detnde in ligno quodam femoris crafiitie donato 
Gubernaiori Domino loanni de Crafto; denique in ta 
bella palmum lata apud quendam Mercatorem . Non 
tamen negauerim, quin tnterdum in arboris concaui 
decidat. Principio verb exudat admodum candtdafi- 
ne vllis rubenttbus aut nigricanttbus maculismon au- 
tem organis elkitur ,velutt quidam fcripferitnt^ neque 
ad candorem concihandum decoquitur . vt falfo Aui- 
cenna lib. i.cap.i^et Serapioni libfiwpl.cap.jw 
perfuafumeft. 

P r o certo mihi relatum eft. folere aliquem pro- Ca P h , ur * <$f 
dire hmus cotitgendAgratia, qua vbi cucurbitam im~ uo . 
pieuent ,fi quis eo validior eum cum cucurbtta vide- 
ritjlico eum tmpune occiditiquomam id illis(yt aiut) 
fortunafit elargita. 

(Vy a. ex Burneo adfertur plerunque admi/}a c *f hutxi - 
habet minuttfiima laptdumjragmenta , aut gumrm 
quoddam,Ch$mdenos illisvocatum Succino crudo chamderros 
perfumle ,aut hgnt cuiufdam fcobetn . Sedfaale ma- & umm1, 
leficium deprehendttur . Nutiampr&ter hanc adulte- 
randi rationem fcio. Namfi interdumrubennbus aut 
nigricantibm maculis rejperfa con(biciiur , id vtuu ex- * 
fordidarum & impurarum manuucontreclaticne aut 
wadefadione contrahi affirmant.Sedfacile a Banea- exvur^dx 
ntbus id vitium emendaturiSiquidetnpanno lineo coU^o. 
hgatam in calidam aquam clam demittunt addttofa- 
pone & Limonumfucco, deindeprobe elotam m vm- 
kaficcant, & multo undidm redditur non multum 

D 2, de 



Ji ARO^ATVM HIST. 

depondere decedente . Id ab amico quodam Baneam 
fieri vidi,qui bocfecretum mihi credidit* 

V t r i v s q^v e generis meminijfe videtur Se~ 

rapio, loco fup .citato-fidobfcure admodum , cumait 

fnaiorem quantitatemefjeae Hariz,,minorem tamen 

ejfe quam qu& a Sim adfertur . Qupdfic inteUigendu 

puto,matorem quantitatem ex Cbinceo adferri, ma- 

ioricfeforma effe , quam qu& ex Burneo aduehitur: 

quandoquidem eius quantitatdrachma maior noin- 

uenitur , panes verbftue orbicult ex Chinceo allati, 

quatuorfunt vnciarum,aut eo ampliores. 

boii$hifto. r ° A vi r i sfidedigmsmihirelatumeft, Arbo- 

na. . remeJfeNuciiuglandifimilem,folijstamencandican 

tibmjfalignisfimilibus, fiuclum autflorem haudqua- 

quamfe vidip,fieri tamenpoffe vt vtrumtfcferat- ll- 

ludautem certofcio materiam effecinerei coloris ,fa- 

gtn&fereftmilem, interdum nigriorem> nec eam qui- 

dem leuem autfungofam, vt retulit Auicenna libr. i* 

cap.134.. (nififorte atate iam caducam & emortua 

viderit Jfedmediocriter folidam . Addunt pletifeva- 

ftam &pr<zaltam ejfe arborem latifime fefefunden- 

tem & ajpecluperpulchram. 

Fabvlosvm^/? quodadeius vmbram om- 
ne animantium genus confugere aiunt,vtferociora a- 
nimaliaeuitent. 
serapionis a- N e c minus fabulofum efi , quod quidam Serd- 

IioruniQUc . 

lapOxs. pionem Itb.fimp-cap. ^^-fequHtifcribunt, huhts lar 

gioris prouentm augurium ejfe,cum ftequentibusful- 

fah* 1 ** 1 *' gttoi* cdum corufcat , aut crebro tonitru conftrepit. 

Taprobana. Nam cutn infula Samatu (quam nonnuUi Taproba- 

twn 



LIBER I. 55 

mmfaciunt ) & circumiacentialoca Line<t ttquino- 
ftiali vicinafint,multis tonitribusfubieclafint necef 
fe eft, eamcfe ob caufamfingulis diebus imbresaut le- 
uespluuias habent . Singulis itacfe annis Caphura a- 
bundare debebat-Ex quibusp4tet,tonitru largioris C4 
phuraprouentus caufam aut indtcium non ejfe. Now- 
nullis Caphura de China copofita videtur ex eiuspar- caphum dte 
teqiu ex Burneo aduehitur . Affirmarunt praterea chma * 
tnihi , panes tUos orbiculares qui ex China aduehun- 
tur, compofuos effe , quoniam Caphura de Burneo in 
Chinceo deferatur , ideo eius incolis expetita , vteam 
alteri viliori permifceant . Cui opinionifuffragantur 
Baneanes de Cabaya,quipro arcano dicunt,deficien- 
te Caphura de Burneo,folerefe eius exiguam quanti- 
tatem cum multa Chinenfi commifcere , eamfefalfo 
de Burneo nuncupare. Addunt iteifti Baneanes , Chi- 
nenfem Caphuram compofxtum effe medicamentum, 
quod temporis lapfu euaporet & corrupatur: Caphu- 
ra vero de Burneo minime. 

M i h i fane compofitum medicamentum non 
videtur,tametfi Manardus in Comp.Mefdtft.%. con 
trafentire videatur. Sin verofit, ex duobus Caphurt 
generibus conflar i neceffe eft. Nam tametfi euaporet, 
non eft tamenadmodum corruptioni obnoxia,quod 
indtcium eft minime compofitam autfaclitiam ejfe, 
quandoquidem compofita corruptioni magis obnoxia 
ejfefoleant . Itafe cum Rhabarbarum vix quadrime- 
ftre i!lud,quo in hac regione pluitferre pofiit , multu 
fane eft Chinenfem Caphuram incorruptam hic in 
Indiamanerc. 

D 3 Aven- 



Auenrois 
lapfus. 



Bellunenfis 
lapfus. 



Caphura 
Ruchma 

Fiuila. 



Caphura fri 
fcida cCt. 



54 AROMATVM H 1 S T. 

A v e n r o i $ ^.CoUtget.cap.^G.aliudCaphn 
ragcnmfacitlonge afupertoribus diuerfum,fcribit<fe 
Ambarum eim Caphura genus effe. Cum autem tius 
opinionem Cap.de Ambarofatis abunde confutaueri- 
mm.plura de his agere fuperuacaneum effeiudico. 

$ c R i b i t Andreas Bellunenfis infuo Diclio- 
nario fecundum Arabes , aquam Caphuratam ex ar- 
bpre CaphuraftiUare, eamj^ cum arbore calidam ejfe 
tertio ordtne. De hac aqua a multis cum IvLedicisjum 
Mercatoribus fcifcitatm fum , neminem tamen tnue- 
nire licuit qui eam fe vidiffe affererei , Q uarefacile 
adducor vt credam Bellunenfem cum in hac aqua de- 
fcribendajum in elus temperamento lapfum effe. 

5 c R \ b ¥ n t Ruelliusylib. r . cap. 1 1 . & hunc 
per omniafequutm Matihiolusjnlibr. i . Diofc.caf. 
7 5. vtertfe vero ex Serapione , hanc Caphuram cete- 
ris bonitate prdftare qua a Rege quodam Rihah (qui 
primus dealbanda Caphuurationem adinuemt)Ria- 
chinafit denqminata . Ego veio vt id credam adduci 
nonpojfum, qUandoquidem India Reges potentiores 
fitnt ? quamyt talimangonio operam daxe opusha- 
beant. 

R h a s e s dere med.lib. ^.cap.n. eamfrigida 
& humidam^Auicenna hb. i-cap. 1 54. vero , quem 
plericfe fequuntur ^frigidam cjrficcam tertio ordine 
conftituit. 

In eaaliquandoopinionecum multu recention- 
bmfaiy Caphuram calidam effe , ob illum odorem & 
partiirm tenuiiate quibm pradita eft -# . Sedpofiea- 
qttam expnimento didiciin Ophthalmijs & oculori 

inflam- 



IIBBR I* f$ 

injUmtnatiombHS, tum etlam adufiis tmpofitam , nr 
uisfrigiditatem retultffejlicofentenitamutaui . Ad- 
de.qubd omnes apud quos nafciturjrigidam ajferunt. 
Nefe vero obefi qtibd odoratafit 5 quandoqutdem oh 
pamum tenuttatemfacile euaporat & exhalat qtti in 
fuperficie efi odor , contra quam tn Santalo & Rofit, 
qua obfuam adfiriclionem odorem in fe retinent. 

Refert Auicenna lib.i.cap. i ^.vigilias ex- 
citare Caphuram.Quifieriautemidpotefi, quando- 
quidem ipfitisteftimoniofrigidaefl ffoleantcfefrigtda 
fimnum conctltare f Somnu quidem inducitfomaut 
intus exigua quantitate vfurpata. Si quis verb f&pirn Sjj^* JJJJ 
odoretur & naribus adhibeat , cerebrum exficcat& 
vigilias creat . Magnus eitts vfus eft his in regiombus, 
multisinrebuSytumetiamincibu. 

* Perdan monetar aurea» Indica: genus Ludouicus Ro- p^a^ 
tnan.lib.^.nauig. cap. 4.defcribitrormaanguil:iorecon- 
tra&ioreq^quifcm fint Saraphi Babylonici, fed longecraf 
iiore : cui ab altera parte pro fuperfcriptione bini ftnt iftr 
fculpti darmones , ab altera vero n,efcio quid Iitcris exaxa- 
tumcernitur . Mendofus tameneftcodex, Sc Perdaypro 
Perdan Iegit. 

* Poftrema? a»ditionis exemplaria no meminerunt AL 
fuz,fed Alkanfuriduntaxat,& ariagie,deindealczeid, & 
alefcek. 

* Confulendus in hancrem Matthiol.commentarijs m 
Diofc.lib.i.cap.75. 

De Cate,^ Lycio cav. x. 

Qjy oNUMrfd gingiuarum mollificationem 

■& rdaxationem Indt medicajnento ex Betre, Areca 9 

& Cate compofitoplurimum vtuntur ,de fingulh com 

mcttfandum aliquid erit. Sed quoniam ordoficpofix- 

D 4 l*t, 



y6 AROMATVM H I ST, 

latjepofleriore videlieet Cate, medmmento cum &• 
maritudine adfiringente, hoc loco agenm y deduobm 
prioribusfuo ordme acluri. 

lycij nata- Plvri m v m nafcitur in Cambaya > pr&fer- 
iim Bacaim,Manora, & Daman, vrbtbus Luf\tmi& 
regiparentibus. Prouenit etiam in continenti Go&, a- 
lijstfeplurimis loci$,fednon tam abundanter vt fupra 
enumeratis , equibus mercimonij gratiaexportatur 
magna quantitatein Chinarum regionem: in Arabia 
verb,Perfiam, & Coracone,medicamenti caufa , & , 
paucaquantitate . Magnaautem copiainChinatum 
regionem &Malacam deportatur , ^quoniam in ma* 
fticaiorijsplurimus eius cum Betre efi vfiu. 

E 1 v s nomenapudomnes enumerdtas nationes 

£ate,cato. eft Cate ,in Malaca Cato . 

Q_v o-d verb hocnomen Cate .autpaululuim- 
mutatum^apud Arabes,Perfas, reliquasfe huius Afi<z 
nationesobtinuerit-j in caufa ejfeputo, qubdmaxima 
pars eius in Malaca regno abfumitur ,vbi idem nomen 
obtinet : qnemadmGdum in Cofii vocabulo acctdit, 

Vplot. quodjicet Vplot eaprouincia, vbi plurimum gigni- 

Pucho. tur.dicatur-^ab omnibus tamenfere Indis P uch o hn- 
gua Prouincu Malac&vocatur,qubdiflicmultus eius 
fit vfiis. 

tycij hifto- Cetervm arbor ex qua hic fuccus extrahi- 
tur, magnitudine efi Fraxini,foliominuto Bric&vel 
Tamarici ■xfimilimo, perpetuo virente:florereaiunt 9 
fedfruclumferrenegant : multis fiinu-horrev. mate- 
ries ligni robufia,duraidenfa, ponderofa, necvt aiut 9 
putredini obnoxia,fiuefolibm exponatur , ftue aquis 

immer- 



m. 



IIBER I. 57 

vmmmaturiauam ob caufam ab incolis Liqnum fem Li g num fcn * 

. <- * J . . <? _, , ■ J petuiuum. 

perutuum nuncupatur. Ex eopropter durme c? pon- 
duqpifttllafiunt deglumandA ori^j, idonea in morta- 
rijs ligneisfexpahnos in ambttu continentibtts. Inco- 
la eam arborem Hacchic vocant • cur autem ipfum Hacchic. 
fuccum Cate vocent,nul!aratione confequi poffttm. 

V o r p o fucci extrahendi h&c efl ratio. Ramos Lydj extra- 

u i ' 

huitts arboris minutim concifos elixant , deinde con- nenc * lraao * 
tundunt ^poftmcdum cumfarina Nachani -fc ( fe~ Machani 
jwewfj* ?/? » /grrf cT minuta fapore Secales confcien- ^ Uld Clt * 
dis pambits apta ) &cuiufdam nigri ligni , quodijlic 
naftitur,fcobe(interdum etiamfine eo)pafttlli aut ta- 
be!Uformantttr,qua$ in vmbraftccant, nefolisardo- 
re earumfacultas euaporet. 

OpnMVMe/ medicamentum non modo ad i ycij vires. 
confirmandas gingiuas, & deftccandum & conftrin- 
gendum-,verum etiam ada!uiprofluuiacuranda,ocu- 
lorumcfe dolores tollendos , in quibuspleruncy optimo 
cumfucceffu vfusfum. 

N v n c fupereft >fuerttne Cate veteribus ccgni- 
tum examinemus. 

EGo.fi mihi dicere licet quodfentio,omnino exi- 
ftimo noftrum hoc Cate nihilaliudeffe , quam Gra,- cate.qufc! 
corum & Latinorum Ljcium . Nam eius extrahendi 
ratio ab omnibus eadem defcribiturjtflemq^ faculta- 
tibus pollere cenfetur qttibus noftrum Cate. Huc ad- 
dequod Indtcum Ljcium prafertur cum a Diofco- 
ridelibr. i . cap. 114. & Pltnio , hbr. 2.4. cap. 14. 
tum a Galeno, libr.y^ fimpl Vocatum autem eH 
d Gucis Ljcium , quoniam in Ljcia primum inter 

J> 5 Gra- 



5# AROMATVM HIST. 

Gr&cos eius vfus repertusfit, optimumtfe iftic nafci es 
tempore cenferent.Pr&fertur ettam lndicum Auicen- 
n&M- i.cap.^^.&Serapiorit y Ser.lib.fimpl.cap.j. 

Hadh*<ih. q ui M Hadhadh appellant , eafdem^ illifacultates 
tribuunt>quas Grm & Latini.Aukenna vultin eius 
penuria Arecam & Santalum fubftituu 

Recentiores aliquot e Periclymeritfue- 
cofuccedaneum ehtsparant.Sedfi Lufitani Pharma- 
copok in conquirendis legitimis medicamentis diligen 
tiores effent , & in adibus Jndicis * nuncupatis Olyfi- 

rmfd pone requirerent,pojfet ehts tum etiam Faufelfiue A- 
rec£ magna copia clajferegia in Lufitariwn deferri. 

* Diofcor idi Lycium folia buxi habet, & pufilla eft ar- 
bcr.Itaquelongealia cenfenda eftquam eaquarnoftro 
Au&ori defcribitur. Tametfi non fktisfibi conftarevide- 
tur Diofcorides in Lycij defcriptione , fi oiodbpoftrema 
capitis de Lycio pars^Diofcoridis fit. 

* Huius fementis etiam meminit is qui naufragiu Na- 
uis S. Benedicli nomine, quarpaulofuprapromontoriii 
bona: fpei ad fcopulos allifa eft , defcripfit , aitcjue Sinapi 
fimilem efle , fed nigriorem cuiusfarina in panes orbicu- 
lares fubacta vefcunturtota illa Aethiopia: ora mariti- 
ma,prefertim inter fl.S.Chriftophori,& eum quia S.Lu 
cianomen accepit. 

* Suntverba:deslndicai, vafbeconcamerationes fub 
Regio Palatio in quibus aiferuantur non modb Aroma- 
ta,jfed omnisgeneris mercesquajexIndiaVlyfiponeLi- 
burnicis regijs aduehuntur. 



MannxtrU 
genera. 



DeManna cap. xi. 

A n Manna Gracis cognitafuerit , a Recentiori- 

busfatisdijputatumarbitror* .Ego paucula dunta- 

xat hicfubijciam,quafilentiopr<ztereunda non duxL 

E i v s igitur tria agnofcimus hkgeneraexpro- 

uhicia 



L I B E R I. 5«? 

mncia V^beque deportata. 

Primvm geriw vtribm CQnferuatum ^fapore ; *• 
/<*#j ?«^,xirqueft, <*#£ xircaft TW**f#r, *//£/? i^ xjrcaft^* 
exarbore Queft nuncupata : nam xir hngua Perfica 
Lacfonat, nosconupio nomine Siracolt nuncupa- Slz ^ ^ 
mus . Eft autem ros quidam in exs arbores ddabcns, 
autgummi ex eis dsftillans. 

A l t e r v m qenus diclum Tiriamiabirri aut „.. . r r * 
Trungi.bim,vf pazff Bellunenfis, in Carduis nafci bi ra . * 
ferunt , grav.is quam Coriandrumaioribus.colorein- 'fruagibun.' 
f ?r raf#?« <£* rubentem medio , </« <e e.v tribulis decu- 
tiuntur.Fulgus Platafruclum effeputauit,fedGum 
mi aut Refinam ejfe ufciium eft. Huius vfasprafer- 
tur a Perfts,ei qua vtimur; quoniam eam qua vtimur 
pueris exhibere non audertt , nifidecimu & quarium 
annum excejferint. Ego tamen ab eo tempore quo huc 
delatusfum 3 ea vti non deftiti , &fine moleftiapur- 
garefemper deprehendi. 

T e rt i v m genm magnis glebis aduehitur , m t 
ddmiftis plerunq 3 foltjs . Calabrma perfimilis eft h&c 
Hanna.pluristy, aftimttur- defertur autem ex Baco- 
ra vrbe Perfica admodum cehbri. 

Advehitvr interdum Goam in vtribus a- Manua?ge- 
liudgentts ex Ormuz. emporio, melli candtdo depura- nus aiiud - 
tQperfwrile : fedfacile corrupitur in hac regtons : pro- 
pterea qmd vitreis lagenis non affer uetur. 

* Confulecommentarios Marthioli in lib. t . caputve- 
rb 75 . Diofcoridis . Illicenim rum vererum Grarcorum, 
Latindrum, Sc Anbum opiniones recenfet, tum ctia Re- 
cenriorum fententias de Manna refellic.Eius vero,au;5to- 
riscjue noitri,atcjue adeo omnium cjui de hac re haftenus 

laipfe- 



6o ARO.MATVM H I ST. 

fcripferuntopinionesrefutat Donatus ab altomaritra» 
ctatudeManna. 

DeTabaxir cap. xir. 

Cvm Spodiumtammultas Arabum magnino- 

v tmnis & infignu doclrina Auctorum compofitiones 

ingrediatur, quas intro ajfumere itcet: non mirum efi 

fi dubitatio ortafit , an iUorum Spodium cum Graco- 

rum Spo&oquodmetallicum efi,& mimnieintroafi 

spodium fumipoteft,idemfit. Sed 3 vt verumfateamur 3 vnicum 
eft in orbe Spodiu,fiue Pompholix , ab Arabibus Tu- 
tia vocatum, in cuius penuria Graci ivilamS&para- 
bant. 

Hvi c autem dubitationi & errori anfam pra- 
buit Terentianus ille Dauus omnia turbans, videlicet 
Gerardus Cremonenfis , in RhafadAlm. libr.^.cap. 
36. quiTabaxk Arabum interpretatus eftspodiu, 
quunonminusinter fe differant , quam albus&ater 
color. Eius enorem omnes Arabum interpretes Latini 
fequutiJuntfTabsxii Spodium vertentes. 

Pericvlos^e autemfunt vocabulorum ver 
fiones & immutationes , prajertim inre medica , de- 
bentcfe medicamentorum nominapotius non interpre- 
tata relinqui a quam perperam Latina reddu 

fabaxir. Ceterv u,vt adrem redeamus 9 Tabaxh vo- 

cabulum eft Verficum,ab Auicenna Itb. 1 .cap.6 ij.et 
alujs Arabibus e lingua Perfica defumptum,nihilq 3 a- 
liudfonat quam laclens humor , autfuccus liquorue 
alicubi concretus : quo nomine etiam Arabibus & 
Tarcis hoc medicamentum cognitum eft. 

Vo- 



I I B E R I. 6l 

V o c A t v r (tutem ah indigenis Sacar Mam sacar Mam* 
bu,quaftdicas Saccbarum de Mambu.quomam Indi bu - 
drundmes, fiue ramos arboris iUudpYoferentes Mani 
bu vocant. Attamen nunc etiam Tabaxir vocare cce Tabaxir. 
perunt,quoniam eo nomine petitur ab Arabibus,Per- 
Jis et Turcis, qui id mercimony caufa ex India infuas 
regtones exportant. 

Magno emitur boc medicamentum propro- Tabaxirmira 
uentus eius ratione. Eius tamen communeprectum in canus - 
Arabia eft^vtpariargentipondere ematur. 

Arborw quagigrittnr interdum magna eft et Tabaxir hi. 

inftar Popult proceraimterdum minorjramos vtph- 

rimum ereclos (nifi quodpulcberrimos quoftfe interdu 

incuruant adpergulas & deambulacra , apudlndos 

ftequentiaiConficiendajfrequentibw nodis dtftinclos, 

palmi tamen longitudineab inuicem diftttos , babens- y 

folium Okdt, longias . Interfingula intemodia liquor 

quidam dulcis generatur , craffus velutiamylum con- 

geftum &fimili candore, interdum multus , nonnun- 

quam vero perpauctis. Sed non omnes arundtnesfiue 

rami eum bumorem cotinent,at ij duntaxat quos Bl~ 

fnager } Batecala, etpars Prouincu Malauar profert . 

H i c autem liqttor concretus tnterdum riwricas 

& cinereusinueriuur,fednon ideoimprobatur, quo~ 

riiam aut ob rivmiam bumidttatem , aut quoddtutius 

ligno inclttfus permanferitjnmc fibi colorem conciiiat: 

non autem ob arborum incendtutn banc ritgredinem 

adquiritjveluti nonnuUiputarunt.^am eiiam in mul 

tti ramis quos non contigit igntijitger inuerittur. 

Meminit buius Rbafes,libr. deremed. 3. 

cap. 



Auicenm 

JajJius. 



Tuua. 



Antifpeda 
exofTibus 
Elephami 
nuiia. 



Tabaxir fa- 
iuluic?. 



6 2 AROMATVM HIST. 

ta/>. ^6. fedomiffagmeratione ifolas viresrecenfet. 
Serapionis autelibr.fwipl cap. 342. exempiar teporis 
vitio conuptu?n ejfe verifimiie eft ,quandoquidem Sa 
raifcir pro Tabaxir legat. 

A v 1 cenna-El cap. 6q. vult exarundi- 
nmn radictbus crematisfien -.fedehs opinionemfal- 
fam effe ex fupradiciu manifeftum efi. 

C e t e r v m am^U^]u& Arabum eft Tutia, a- 
liud,vti diximus,eft medicamemum, cuius hiftoriam 
ex Gr&cupetendam cenfeo. Buius penuria amifpodm 
fieri cenfent nonulH ex ofiibus Elephamti; fid quam id 
faifumfit, egoiudtcarepoffum , qutppequi Elephan- 
tcru offa nuiltus effe vfus ,fed ea ab incoiu abijsifcta. 

Porro, quoniam pertierfa Cremonenfis inter- 
pretatio tot errores nobispepew, in pofterum vti cen- 
feo Spodofme Tutia in medtcamentis a Gracis defiri- 
ptis, qua nufquam riifi externis remedtjs hoc medica- 
tnentum admouem : Tabaxir vtio legitimo in Ara- 
hum compofitioritbus , qua vt piurimum intus in cor- 
pwfumuntur: 

Cetervm^ Medicorum tum Tndorum,tum 
Arabum, Perfarum eyTurccrumtefttmoriwTaha- 
xir internis & externis conuemt ardoribus , tuetiam 
biiiofis febribus ej djfenterijs. 



DeTutia cap.xiii. 
AvicennaEi. cap.701. Tutiam in In- 
dia inueniri fctibit . Huic etiam fuffragatm Serapio, 
lw.fimpl.cap. 422. Tutia quoddam genus lndtcu ejfe 



affertt. 



S ED 



L I B E R I. 6$ 

S e d vt verutnfatear : Nullaper vmuerfam In* 
&iam i nobu faltem cognita 9 Tutia inuenitur >flue Grx- 
corum amfroszaut&s, aliudue aliquodmetaliu ex quo 
conflari Tutiapofiit, Sed ea Tutia qua nos hlc vtimur 3 Tutia Lu& 
quamcfe in Lufitania &Hifpanid4,reiiquasq 3 occiden unomra * 
tales regiones exportantfe metallicu conflata non esl y 
fed ex eorum eft genere qm Diofcoridi dvri^m^a ap 
pellantur. Mihi enim retulit Mercator, harum,flmU 
liumfe rerum curiofus mdagator ,fe certb acceptjfe a 
Terflcis Negociatoribusjjanc Tutiain Ouirmon Fer- 
fu regione & Ormuz.finitima (vbi etiam iaudatifii- 
mumtotius Verfu cummum nafcitur )fieri,atq 3 ton- 
flari e cineribus arboris cuiufdam iftic nafcentis noml 
ne Gom^quxfiuclum eiufdem nomineprofert, cor- Gom *rfe©r. 
tice&putamineconftantem : corticem verb&nu- 
cleum,quiputamine clauditur,edu!es ejfe. Hanc Tu- 
tiam Alexandrinam vocari , non qubdin Alexandria **>**>**? M 
fiat : fed qubd ex Ouirmon Ormuz. delata , deinde in *** riRa * 
Aiexandna exportetur> ex qua tandem & Italia * & 
Gallu communicatur. 

* Imo vtMatthiolusfuis m Diofc. commentarijs libr. 
„ cj.cap-46.cenfet,caduciapotiusexa:rarijsGermaniarfor- 
nacibus petita vtuntur,tum Itaii#,tum Germania? atque 
GallL-eofficinar. Attamen fipaulbdiligentioresmagisq; 
curiofi eflent Pharmacopola: , facile Pompholygem ex 
ijfdemfornacibus accipere poffent,& fuaantifpoda,qu£, 
vt idem au&or eft , plerumque exboum ofsibus concre- 
matisparantjOmnino reijcerent. 

DeEbore cap. xiiii. 
Ossivm Elephanti non modb in Medicint 
nullus eft vfus ( tametfinonnullifalfotradant ex his 

cre- 



64 AROMATVM H I S T. 

crematu ftodium parari )fednec inftrumetuejr <rpe- 
Demes Ele- ribtisfaciendk . Dentmm duntaxat materies expai~ 
ux«expev" m - ^ am quod Aegtnetaltb. 7. cap.3. Elcpbamivn- 
uti. gulasmedicum in vfum vfurpari tradit 3 faifum eff$ 

puto. 

Appellatvr autem Arabibus Elepbanttu 

ccaiifii ^ : ■( *Pf e vero ^ ms Cenalfil ■> quod dens Elephanti 
An.Ane. efijtn Gu^arate & Decan, Ati: zw Malattar, Ane: 
Ascce,Yiebo j w Canara, Acete; .4 £f/:?0pto, Ytembo: nuUis ve- 
Baro. ^ nationibus quodfciam Baro, /*<;# Siw/o?? Genuen- 
fisxidaffirmet. 

NvLiivsiw medicina vfusfunt ipfi detes apud 
Indos : fedduntaxat ab Arabibas & Turcis vfurpan- 
tur ex Auicenn&pr&fcripto in ijfdem remedijs quibus 
■fearac! in.° w<? * #w«wr . Fm)^ f# operibus & infirumetu moni- 
dosvius. libuscfefabricandutantuseorumeftvfusjttexeaAe- 
tbiopi&parte qua efi a Sofala, vfc^ ad Melindefingu 
lis annis in Indiam deuehantur mtlliesfexcenta pon- 
do.prater eos dentes qui explerifque IndU regionibus 
conuehuntur. Huius Eborupars in Cbinarumregio- 
nem defertur: maxima vero & potifiimapars Cam- 
baja deuehitur. Efi cnim certum fuperfiitionu genus 
5uperftmo ^ D&monemulieribiu eius regtonu infiitutum,vt e vl 
muUcr um. ta fublato altquo ex fangmne iunclis, ilico omnia mo- 
nilia ( quorum viginti ex ebore confeclaftnguU mu- 
lieres in brachijs gerunt,fiunt tamen & ea interdum 
e tcfludinum teftu )conftingant, & poftto luclu noua 
inducant. Ingesvero efi apudeos Eboru precium,pro' 
dentiumagnitudine: ftquidemlnores dentes non adeo 
magm ^fitmamur^ magni vero, ingeniisfuntprecij. 

Ha- 



t I B E R r. ©5 

H A b e n t autemfinguli Elephanti bmosden- Elephamia! 
tis tn maxtUafupcriorejcd non deciduos & denuo re fo^SSdui 
naficentes , vt putarunt nonnulh. Eemim v£ro ijs ma- 
gnd ex parte earent i tametfinonnutkdentibmvnim 
palmi longitudine pr<zdtt<zfint. Maclantur ab Aethio dilcarnibT*" 
pibm ElepbantL vt eorum cruda carne vefcaturiden- ^S*W ; , 

1 N r , .. / ■ . . vefcuntut.. 

tes verd ad nos merctmonij gratia tranjmittunt vimi 
nibwftue laqueis colltgatos,quodfacjt vtputem ma~ 
iora apudeos Elepbantorum armenta inueniri, quam 
BouminEurcpa- 

Porro Elephanti natura melancholici funt 
admodum ,noclupauent &inf@mnijs metumincu- 
iientibm diuexantur. Sedprdfiens remedium eftft eo- ■ 
tum reclores f Naires linguavernacula vocantur)il- Na ; rcs ^ 
lorum tergis infideant ^femperj^ eos dUoquantur , ne 
dormtant. Aluiprofiuuio pleruntfe laborant-, interdum 
verb adeo in Zelotjpiam rapiuntur>vt efferentur , & 
. quodammodo furtbundi reddanmr, difirumpantfe ca- 
ienas & vincula. Eim autem mali ctiratfo eft\fii reclo- 
reseducant eosin dgros,& grauiter obiurgent. 

C e t f. r v m prater tdminifterium quodvehen EIe ptantof# 
dis oneribw pr&ftant , & tormentu beUicis e loco in io- 
cum commutandu ,fiolent beUo vtiles effie Elephanti-, 
interdum enim capite & peclore armaii equorum mo 
re in bellum educuntur.Sed qui his inprdijs vtuntur, 
idfolum emolumenti referunt , quod aduerfariorum 
aciesproturbent: &tdmeinterdum etiam,veluti in- 
tellexi,non fine fiuorum pernicie retro cedunt . Non- 
nullifiunt Reges , qui interdum miUe huiufinodi Ele- 
fhantos inpultu educut 3 alij plures.pleri^ pauciores. 

E Grv- 



6S AROMATVM HIST. 

Elcphantorii Crvdele^ idfpeclaculu,quando Elephan- 
ti veiuti monomachia prdiantur: fiquidem non modo 
dentibus fingultfuum aduerfarium impetereftudent* 
fed magno interdum impetu caphibus concurrunt, vt 
alteruter eorum, capite confraeio jn planictem cadat. 
F A l s v m eft quodquidam de maris &feminA 
congreffu tradiderunt,quandoquidem haud aliter co- 
gredtantur quam reltqud quadrupedes. 

M v l t a Fiiniusltbr. §. cap. i . 2. 3. & feq.de 

Hlephantu fcribit Jedpleracfeparuin probanda, & ha 

clenus non experta. Qupd vero in Taprobana infula 

maiores,doaliores, beiitcofioresc^ Elephatosgignitra 

Taprobaiu fa : verum id eftfi Taprobanam inteiiexerit eam in- 

" fulam qud nunc Zeilan vocatur. Nam,vt poftea dice- 

mus , huius infuU Eiephanti reltquis omnibusprmU 

lunt , eorumfy imperia reliquos agnofcere fcribunt» 

'Eius etiam cum Rhinocerote inimicifu meminit idt 

PlinMjtb-8-cap.io.eorumc] 3 pugnas defcribit. 

Rhinocero- ^ s T aUtm Rhinoceros vaftum animai cornu in 

ns hiftoru. nare gerens, quod dtfficuiter domart poteft. Muitos in 

Cambaya Bengaiafinitima,& Patane inueniri tra- 

Cands. ^, & ab incoiis Gandas vocari.Mthi haclenus Rhi 

nocerotem videre non contigii: iUudtamenfcio Ben~ 

gaia incoias eius cornu aduerfus venena vfurpare,vni - 

cornu effe exiftimantes, tametft non fit , vt ij referunt 

quifprobefcireautumant. 

Meaowros. Cetervm^ Monocerote tam incerta om- 

tita ab Aucloribus referuntur , vt iUos eum haudqua- 

quam vidijfe manifefto appareat • Ego hoc ioco refera 

qu^avirtsfide dtgnis accefulmer pQinQntorium Bo- 

n& 



t I B E k 2* 6? 

najpei , & aliud Promontorium vulgo de Currentes 
nuncupatum vidiffefe affirmabant terreftre quoddam 
animalis genusjicet mari etiam delectaretur,quodca 
put & tubam equi baberet ( mihinie tamemarinum 
equum effe)cornupr<&dttum duospalmos oblongo,mo 
btli 3 quodq 3 nunc in dextrant , nunc in fwiftram ob- 
uerteretynodo illudattoHeret,modo demitteret *ld a- 
nimdlcum Elephanteferociterprdiari * emtfc cornti 
aduerfus venena laudari.Eius experimentumfaclum 9 
propinato duobus canibus veneno: alterum enim cane 
cui dupla quantitate propinatum effet venenum.funt- 
pto biitus cornu puluere ex aqua,conualuiffe: aliuve- 
ro cui exigua quantitate venenu effet datum^ nec ex- 
bibitum hoc cornuftatim mortuum corruiffe* 

C e t e r v m non modo vernaculam linguam Ekphantl 
tnteiiiguntjed etiam peregrinasfi eas edoceatur. Glo- ^ 00 " 1 " 8 * 
r'u funt cupidi, beneficiorum memores,iniuriarum vt 
ro haudquaquam obltuifcuntur,& vindicla cupidifii- 
mifunt. In fumma huic animatt nihil deeffe videtur 
vt ratione pr&ditum appareat ,pr<£terloquelam : ta- 
metfi non defint qui in Cochin publicum inftrumenvu 
(atteftationem vocant)fe vidtffeafferant,quodrefer 
ret Elephantum aliquando iftic loquutum^petijjfetfe a 
feio rectore(quem m Malauar Naire, in Decam vero 
Pilaane vocant)cibum,Atreclorem rejfondijfe, Le- 
betem in quo illi Ori{am coqueret ,pertufum effe , cu 
tamen ad Cacabarium deferret obturandum , deinde 
iili Orifym fe coclurum . Lebetempromufcide fum- 
ptum Elephantus ad Cacabarium defert . IsLebetem 
reparat 9 fedrimam quam non animaduerterat^ inoh- 

B z tura- 



6g AROMATVM HIST. 

turdtam relinquit .Lebetem cum retuliffet Elephatw 9 
Reclor in eum Ori\am cum aqua coquendam inijcit, 
fedcumper rimam effluere conjptceret aquam , rur- 
fus Elephanto tradit confarcinandum vtferat. Eude- 
nmfumptum defert Elephas.Cacabarius de induftria 
lebetemfereparareflmulans/tmaauget. DefertEle- 
phantus lebetem admare , & aquam haurit , quam 
dum effluere videt,lebetem intefiigit non reparatum: 
ad Cacabarium redit magno barritu intonans , quafi 
deeiusperfldiaconquereretur . Cacabarius tandele- 
betemprobeferruminat,&reparat.Sedei Elephatus 
nonfidens , denuo admareprofeclus , aquam haurit, 
quam cum continere lebetem animaduertit , domum 
redit,& ori^am in eo coclam edit.Viuunt etiamnum 
qui hocfpeclaculumfe vidijfe affirmant, loquutum ta 
men afferere non aufint. 
Rax sian. R v m o r <?/? Regem Sianjn cuius regnopraflan 
Eiephantus tifimipofl Zeilanos inueniuntur Elephanti, candidu 
ca us. Elephantum habere, eumcfe propterea Regem candidi 
Elephantiper excellentiam appeUari. 

R e t v l i t mihi amicusflde dignus , fe duas 

Elephantorum venationesvidiffe , adquas profettus 

RexRegu. ejfet Rex Pegu cum inflnita hominum multitudine, 

fiquidem inprima ducentahominum milia fuerunt. 

Ampleiluntur illi in orbem totum eum locum in quo 

Eiephamorii Ei e pk an tosfuapafcuahaberenorut, deinde paulatim 

orbeflue hominum coronam contrahentes, tandem in 

medium conciufenmt nonmodv ingentem Elephan- 

torum multitudinem(fiquidem ea venatione quatuor 

tnilia captafunt)fed & alia ani?nantia,veluti apros, 

tigrides 9 



IIBER I. &9 

tigrides^partim viua f partimiaculis confixa . Omnes 
autem Elephantos dimifit,prater ducentos tum aduU 
tos, tum iuniores,nefuam regionem Elephantis depo- 
pularetur • Eos verb domaruntin huncmodum. Ma- 
gnistrabibus eos fepientes,paulatim circum,quo con- 
duduntur, in anguftius contrahebant, donec fingulos 
Elephantos vixlocus caperet : deindefumbus e vimi- 
ne contextis eorumpedes & dentes aptabant, vt Eie- 
phantife mouere loco non poffent . Hos binisfunibiu 
cintlos fubibantreclores,& calcibus hnpetentes,tum 
baculoferientes ,perpetuofe verberaturos & tandem 
fame enecluros minitabantur ,nifi ejfent morigeri.Sin 
verb ejfent morigeri,oleo feperuncluros,& cibos fub- 
miniftraturospoUicebantur. Deindefingulos educe- 
bant & lauabant , lotis fingulis binos Elephantos do- 
mefiicos & iam domatos admouebant , tnter quos 
vtrinc^ coercerentur» Hac ratione domitosfuiffe re- 
ferebat. 

A l 1 A m pr&terea Elephantos capiendi rationt 
idem mihi narrauit. inteUexerat idem Rex Eem m- 
gentem Elephantum in fyluis oberrare , vt eum cape- 
ret,aliquot Elephantosfeminas domeftkas eo mittit, 
prius commonitas ne cum Elephantis congrederentur, 
fedfignis indicarent feprimum cogreffuras vbi adfua 
ftabula peruenijfent . Pofteaquam eo veniffent femi- 
mftatim eas fubfequuti funt Elephanti cumiUispa- 
fcentes , donec in vrbem Pegu , qua admodum vafta 
eft,deductiejfent . femim adfuaflabula remearunt 
fubfequentibus eas Elephantis. Educlis indefeminis, 
folos Elephantosconclufos, eadem, qtiamfupra retu- 

E 3 liffius, 



70 AROMATVM H 1 S T. 

limu$,ratione domarunt. 
Eiephanto» Ivniores etiam verberibus , obiurgationi* 
fc£eT t> m & fame,interdum vero beneficijs domantur. Ma- 
iores vero magnis adibus concludunt qua multas ha- 
bent ianuas anguftasjquibm qui Elephantos domare 
Volunt 9 iacula &jpicula in eos conijciunt , donec lam 
fepiVulneribusfe & fame prope fint enecii. His dein- 
de recloresfigmficant eosfi ita exercitaffe vtfentate 
deponerent : quodfi humi fe proftrauerint , beneficia 
in eos coUaturos pollicentur ' , procumbunt Elephanti, 
lauantur, vnguntur oleo,& ctbtis datur: deindefingu 
lisferemomentisinterrogantur qui valeant,quidpe- 
tant.His rationibm paulatim edomantur. 
plinij lapfas. Manifestvs autemPlinij error in eo de- 
prehendttur ,quod Elephatos minimofuisftridore ter- 
reri & retro cedere fcribit hb.$.cap.<). Namplerunq^ 
fues Elephantorum ftabula ingrediuntur , nec eis ter- 
rentur, aut eorumpr&fenita quidquam commouetur, 
Sed & infjluis MaUuar multosfues cum Elephantu 
Elep ^ an j U t s verfari certum eft. lUud verum eft,quod mures oderity 
& fotmicaj. quemadmodum idem tradit. Namfi mures infuisfta- 
bulis verfarifenferint y nunquam nifi contorta infe & 
conuolutapromufcide Elephanri dormient, ne eamu- 
res ingredtantut ■& mordeant ; eademplani ratione 
formicas abhorrent. 
And.Lacun« M i R a r i fubit, a quo Andreas Lacuna lib. 2. 
plas * cap.jo. com.in Diofc. edoclus , fofiile & minerale e- 
bur inuenirifcripferit^quandoqmdem nihita veritate 
magis alienumfit. 
cop. n ** Nec minus Fuchfmm lib , de Compof. med. mi- 



I I B E R I. 7! 

M, qul nullibi verum ebur reperiri fummo errorefcri 
pfit: cum totfxnt Elephantiper vniuerfam lndiam & 

Aethiopiam. 

*VuIgariaSimonis Genuenfis exemplaria huius mc» 
miniflenon reperio. 

D i Elephantorum docilitate & induftria multa apud 
Au&oresleguntur . Sed & recetibus exemplis eorum in- 
duftria & docilitas eft cognita.Nonne Elephantus quem 
antetriennium hicin Belgicovidimus,quemcjuead Ma- 
ximihanum CtffaremRex Catholicus mittebat, fummil 
docilitatis & intellectus propemodu humani fpecimen 
nobis prarbuit? Attame adhuc erat iunior^necnonura an- 
num excefsifle ferebatur. 

DeCanella cap. xv. 

T a m longa dijficiliq s via petebantur olim hac 
dromata , vtperfeclam eorum noiuiam confequi Ve- 
teribus haudfactle fuerit. Hincfaclum vt millefin- 
gerenturfabuk,quas Herodotm pro veris refert . Et Herodori fa« 
quoniam ingens eorum eratprecium , maiortfe in bo- 
tmnibm lucri cupidttas, adulterabantur aromata, & 
hac rationefiebat, vt diuerfa illis inderentur nomina> 
tametfi plerunfe eiufdem effent generis. 

Propter locorum igitur diftantiam>& mU 
nmfiequentatas has regiones a Negociatoribm, pro~ 
be cognita Cafia hiftoria veteribm nonfttit . Naqui 
eam Ormuz, & Arabiam deuehebant, Chinenfes(vt 
infra dicemm)erant ; Ex Ormuz, deinde in Alep Em- A!e ? s y ri x 
porium totim Syru nobilipmum ab alijs negQtiatori- Gm ?°* ium ' 
bm transferebatur. Qui vero inde eam ad Gr&cos de- 
portabat, aut apudfe nafci, aut in Aethiopia dicebat, 
multisfo cumfuperfiitionibus udt, diuidufc afacerdo 

E 4 te 



CANELLAE JPOLIYM ET; 3ACILLVS. 




tem 



iibu i. 73 

te in ternaspartes, quarum vnam Deoponeret,alte- 

ram Kegi,tertiam facerdotibus ■& . * Paulo aijter 

C e t sb r v m necfe Caftiam,neq 3 Cinnamomnm cap n |^ r " * ■ 
4pudAethiopes,aut Arabes nafci , noftrorum Lnfita- caflu neque 
norum nauigationepalamfaclum eft,qui totam illam ap^a^thk»- 
oyam circumlegerunt, magnaq 3 ex parteterreftri tti- P e s rufritur» 
nere peragrarunt,nullam atitem Caftiam aut Ctnna- 
momum vidijfe affrmat . Huc adde quodipfimet Ara 
bes Canellam diclam hincpetunt , eiusq 3 preciu apud 
eos intendttur,quoties hinc eo non defcrtur* 

Dicet aliquis Canellam quidem apudeos non 
naftci, &propterea ab Indispetere-fidlegttima Caftia 
& vero Cinnamomo eos non carere,forteautea Bar- 
baris & inconditis populisignorari . Vamtlures habco 
eruditos viros Medicos Arabes,Turcos & CordCones y 
qui omnes Canellam craftiorem,Caftiam ligneam ap- 
pellant. Vraterea nonnulli ex noftristotam Aetbwpia 
ftib Aegypto (quam nunc Guineam vocantjno {s//mi Guinca. 
fecundum mare,fed & in mediterraneisperagrarunt t 
alij ab infula D. Thom<& nuncupata vftq 3 ad Sofala & 
Mo^ambique & inde Goam penetrantes, alijpleriq^ 
a Promontorio Bon&ftpei ( cum nauftagiumpafii ef- promont©- 
fent^vftfe ad Mo\ambique & Melinda, ita vt vtracfe " um Boflae 
Aethiopiam fupra & infta Aegjptum per!uftrarint- y 
nullatamen his conjpecla eft CaneUa vel Caftia. ' 

C v m igitur orbis nunquam itafuerit cognitm 
Vt nunc efl, pr&ftertim Lufttan'u,verift\mile eft non de- 
futura huiuftmodi Aromata & celebria medicamcnta. 
qualia funt Cinnamomum & Caftiaiftd ahuniantm 
ipfamjianc nobis dubitationem parere. 

£ 5 Ns« 



74 AROMATVM HIST. 

N e qjv e enim ( tametfi noftriminimi cmtoft 

fuiffent)credendum eft ipfos incolas tam nobilia Aro- 

matatacituros. Namquemadmodum Barbarifima 

infula D.Lau gens qu& infulam D. Laurentij incolit jnercatorikus, 

um ' qui eo interdum deuebuntur,fruclum quendam Auel 

Fruftut Ga- Ima magnitudine oftendit , quod GarjophjUos redo- 

ryophyibs /# ; eadem ratione credendum eft Aethtopes Cinna- 

momum & Cafitam adeo odorata medicamenta no+ 

ftris demonftraturosfuiffe. 

Porro Cafitalignea Arabibus,Verfis & Indis 

Salihacha. Salihacha vocatur: a vulgo autem lndorum , eodem 

canriia cft nomine dichur quo Canella i nuUam enim inter Ca~ 

Caffia " neUam & Cafttam dijferentiamfaciunt . Neque , vt 

verum dicam , quijpiam Cafiiam a CaneUa dtjferen* 

tem vidit. 

C e t e r v m quod Canelk diuerfa Cinnamomi 
& Cafia nomina inditafuerint, occaftonempr&buifi 
feputo Mercatores Chinenfes {nam Annales vrbis Or 
muTLprodunt olim quadringemas naues e China vna 
eodemtfc tempore eo appultjfe ) qui cum efua regione 
aurum,fericum,vdfa murrhina (porceUanas vocani) 
mofchum, cupru,margarttas,aliasq 3 buiufmodimer- 
ces eueherent, nonnullas ex eis in Malaca vendebant^ 
fandalum ,nucem mjrifticam,macere, GarjophjUos, 
lignum aloes,contra infuas naues inferentes: qua rur 
fus in Zetlan & Malauar dtuendebant, indecfefume- 
bant Canellam laudatifiimam, ex Zetlan videlicet,et 
ex Malauar minus feleclam,ftmiliter & exlaoa, vn- 
de etiam piper,cardamomufe euebebant, eacfo omn'14 
deinde Ormuz, aut in Arabk oram maritimam per - 

ferebant. 



IIBER I, 7^ 

ferebant . Interrogatiautem iftichinenfes qu&nam 
tffenth&c Aromata , &vnde ea adueherent ,fabulas 
ilLts narrabant quas recenfet Herodoius , vt his com- 
tnentis earum mercium precia augerent. 

C v m autem qua tn Zeilan nata effet Canellam, CaneHa i&* 
abeaquaminlaoa & Malauar fumpferant differre ^sion^' 
confyicerent, diuerfa illis tndiderenomina, cttm tame^pcm. 
eiufdem generis effent cortices,profoti cdtcfe varieta- 
tefolum dtfferentes , vtplerunq 3 idemfruclmpro re- 
gionum & folivarietate fuauior fieri, autanatura- 
li bonitate degenerarefolet. 

Emewtis eygo Ormuz, incok eam Canellam 
k Chinenfibus,idcirco eam Davc\imi,quod Perfis li- Darchini. 
gnum Chtnenfefonat,appel\arunt\deinde Alexandria 
vehentes vt eam Gracu eo comfluentibus cartus ven- 
dereni, Cinnamomum vocarunt,quodftgritficat Ugriu 
odoratum, quafi Amomum ex Chinadctatum. Dete- 
rioriautem CanelU, quafcilicet ex Malauar & laox 
delata effetMcm nomen quo in Iaoa appeUatur, indi- 
derut ,fttltcet Cais manis, quodltngua Malayadul- c a is-manis. 
ce hgnufonat (hanc corrupto vocabulo Cafliam Gr<z Caflia. 
ci dixerunt)duo diuerfa nomina eidem rei imporietes. 

V s y s eftautem Auicenna lib. i>cap. 1 iS. cum 
Rhafe & reliquis Arabibus ,vocabulo Verfico Dar- 
chini ,vtplerif(fe alijs Perficisfolet. Nam Canella cu- 
mfcuncfe generis Arabice Querfaa & Querfe dici- cwka 
tur . Reltquaverb nomtna Arabibus prodtta corrupta Qucrfc. 
funt,vt D arnh ahan &fimilia. Vocatur in Zetlan 
Cunrdo: in Malajo,vti dixi,Cais manis: m Ma- 
latiar , Cameaa . t$am quod Serapio Darchini ^mea» 

Arho- 



Cmnarao- 

mum. 



j6 AROMATVM HIST. 

Arborem de China interpmatm ,corruptum efit exem 
plar,& luc interpretatio ab Interprete addita. 

C e x e r v m rogatosvolo omnescum Medicos 
tum Vharmacop&os,vt pofthac Cafuloco CaneUam 
deteriorempuficribere definant, & feleclifiima vtan- 
tur ,quandoquidem tanta nunc eft eius copia. Tum e- 
tiam ne Cafiiam duplici pondere pro Cinnamomo in 
Compofitionibus inijciant, tametfifieti Dioficoridis et 
Galeniaucloritate. 

Scribvnt nonnuUi CaneUam noftram ve~ 
terum Cafiiamnon ejfe, qiibd(vt aiunt )nigricasfit 9 
& inodora : autfiifit, Pfieudocafiiam Diofcoridis ejfe 
potius quam kgnimam. Fit interdum vt etiam hic in 
India Cafiiam admodum deprauatam cum alia inue- 
niamus non exigua quantitate( quoniam attt non be- 
neparatafuit,aut nonfuo tempore cafa)quandoqui- 
dem vix Aroma repcrias corruptioni magis ohnoxium 
quam Canella efi, pr&fertimfi diu in nauiperfiitertt. 
ift enim ]uc regio putredini admodum obnoxia ma- 
ritimis prafiertim locisjmo quotidiana experientiavi- 
demus CaneUam finguhs annis multum defiuailla odo 
7is & faporis fuauitate deperdere. 

S i quisplura de Cafiia requiret , legat Manardu 

lib.Epift-S.Epift. i :& Commentarios Matthioli,lib. 

i ,cap. 1 i. & 1 3 .qui multis argumentu demonftrant 

noftram CaneUamJegitimam Cafiiam ejfe. Sedquod 

cinnamo- Cinnamomum inueniri negent , in eofatluntur , cum 

fo U £ 'canci- Cafiia,Cinnamomum, & nofira Canella vnum idecfe 

h idem iunt. fint medicamentum. 

Annotavit Lacunalib. i .cap.13.in adi- 

bm 



tlBIR I. 77 

buslndkisVlyfipone fe omnla Cinnamomi generaa c '^^^ 
veteribus defcripta obferuaffe.Sedego hic in India plu j U o dunu* 
ra duobus non obferuaui,vtdelicet quod in Zeilan na- xat efle g c - 
fatur,&quodin laoa & Malabar. Nam quodin Lu e 
fitaniam deuehi folet ,Zeilan\tkum omninoeft.Pote- 
rit autemfieri vt quincfegenera bonitate difcreta in- 
uenerit,non autemgenere diuerfa, Quod verb deinde 
addtt de Ctnnamomo cum Maria Stiltconis vxore re- 
pertofub Paulo 1 1 i. P. M. fabulofum prorfus vi- 
detur. / 

Fatentvr nonnuUi,Cinnamomum quidem 
nos habere,fednon illud Mojjlitkum quodaDiofco- 
ride lib. i.cap.i^caterisgenenbusprxfertur ; quodfe 
Theophraftus lib.y. cap. 5. multisnodis conftare fcri- 
bit.Sed his abunde fktisfacluputo ijs argumentis qu<& 
antepretulimus. 

P o r r o Cinnamomumfiue CaneU&arborma- caweiixhi». 
gnkudine eft Oleajnterdum minor, multis ramispra ftori3, 
dita , non ijs quidem contortisfed reclisferme : folijs 
lauri quidem colore,fedforma ad Citrifolia accedente 
(non verofolijs Iridis vt fabulose quidam fcripfere) 
ftoribus candidis ,fructu nigro & rotundo , auellana 
fere magnitudine aut exiguis oliuisfimili.Eft auteCa 
neUanihilalmd nififecundus & interior arboriscor- 
tex * 3 nam hu arbor duplici corticemunita eft velu- 
ti Suberis arbor, non eo tamen adeo craffo et diftinclo. 
Exemptus ergo cortex craffo iUo <£r exteriori libro re- 
purgatur : deindeper laminulas quadrangulas feclus 
humi abijcitur , atq 3 itaperfe conuoluitur , vt trunci 
vnirn ram'% intcger wtex videatur, cum Umtn dun- 

tdxat 



78 AROMATVM HIST. 

taxatpartcsfint corticis m tubulos dtgiti crafsitie con 
ttolutt, truncus vero interdumfemoru crafitudine re 
periatur • Rofeum autem illumfiue ex cinereo vino- 
fum colorem Solis calore contrahit: qui/non probepa- 
ratus,candicans fiue cinerei colorisfit-, nimijs vero ar- 
doribus Solis aduftns , ntger . Exempto cortice, tribm 
poftea annis ab ea arbore abflinetur. 

F r e o^y e n t e s funt b<& arbores in Zeilan, 
foiebatq 3 vrft emt Canella : fed tngmta abhtnc annis, 
hemo eam emerepotUit,pr&ter Procuratorem regwru 
negociorumfatiorem vocant .Zeilamcis minoresfunt 
e& qu£ ignobilwrem CaneUam pr&bent in Prouincia 
Malauar & in Iaoafiue Iaua- } nontamen adeopufiila, 
Vt eas Fliniw lib. i i.cap.19. & Galenus lib. 1 ,de An 
eanell* ar- tidotis ejfe cenfent. Sut vero omnes fylueftres &fbon~ 
jj£* lu *- tenafcentes. 

N v s QJ7 a m alibi y quodfciam^nafcitur CaneU 

la, tametfi Francifcus de Tamarafcribat infreto ma- 

rts Erythrd Cinnamomiarbores^ & Laurosmaru <z- 

ftu interdum cpertos inueniri : quoniam noftrifingu- 

Iti annkper mare Erythrmim nauigant, nullam tame 

hutufinodi arborem viderunt.Nam quod ad Qcciden* 

talis quam vocant tndk hifloriam att'met,non verifi- 

NullaCanel milevidetur Canellam iftic nafci, quadoquidem eam 

ri«u mC " dtcitcalicesglandes<feSuberismodoferre,cumlegiti- 

ma Canella velutiohuasferat-fedalia erit fui generis 

Nulla item arbcr-NeCjVti eadem refert.in China nafcitur-jiam e 

u ciun* Malaca Chinam cum alijs mercibus defertur. InteUi - 

go vero plurimam etia Canellam in infula Mindahao 

nafci & vicims infulis \fedprotul ea a China abfunt. 

Pv- 



I I B E H I. 79 

Pvtarvnt ettam nonnuUl in Alep nafci Ca 
neUam,quod apudaliquot Scriptores prafcriptum in- 
uenerintCinnamomuAhpitinum:fed fciant non ma- cinnamoma 
gis iftic quam in Hifpanijs nafci. Verum cum ex his re A1: P umura - 
gionibus Ormuz, & inde Alep deuehatur ,faclum eft 
vt incorruptam Canellam inde in Europamaduecla, 
ab ipfa vrbe Alep denominarint. Tametfiautem Z«-canei!azrf- 
lanitica rekquis pr&feratur , inuenitur etiam interdu Umuc4 * 
ignobilis,qualis eft qua craftiori cortice coftat y minuf- 
que in tubulos conuoluitur , quod nonfit eiufdem an- 
ni:quo enim vetuslior cortex,e)i deterior.Qua verb in 
Malauar nafcitur, totafere eft ignobtlis , tantumcfe a ^" e J^ M ** 
Zeilanitica differt , vtcentena Zeilarittic&ltbra, dece 
aureospendant, Malauarica vero libra quadringenu 
vnum duntaxat aureum. 

Exstillat ipfa radix liquorem Caphuram Ljquor <? »»- 
redolentem.Sedrexvetuitradicesvulnerarinearbo- cc aae ? * 
respereat. Eluitur aqua plubeis aut vitreis inftrumen Aquaecor- 
tis ex ipfisfioribus,fedqu&fragrantia et odorisfuaui- fl l r ^u^cL 
tate ei cedat, qua ex corticibus nondum exficcatis eli- neiiz. 
citur , tametfi ex folis fioribus elici auclorfit Lacuna 
lib. i .cap. i z. 

V t i l i s eft ftillatitius hic liquor adplurima: Aqu* canei 
namftomachi imbeciUttatem roborat , coli dolores ex ls k culu,tcfc 
eaufa frigtda prouentetes iUico lenit, vt plerunq^ fum 
cxpertus ,fac'tei colorem commendat & oris halttum, 
prsaterea ad condiendos fuauioresq^ efficiendos cibos 
perquam idoneus. 

E x Canelld baccis oleum extrahitur, quemadmo ^Jjj^" 1 Ca " 
dum ex oliuis,feuaceu?n quodammodo &faponi GaU 

lice 



§0 AROMATVM H I S T. 

lico fimile,inodorum riifi calefaclufit,tuncenim Cin~ 
namomum aliquantulum olet . Eo vtuntur aduerfus 
Ventricuii & neruorum frigidam intemperiem. 

Cetervm vtde nominibus generum CanelU 
a veteribus traditu ahqutdhk dicam:fieripoffe exifti 
2igir. mojrt Zigir vocatusfuerit totus ille Chtngalarum tra 
clus >qui eft Zeilan.Nam Perfe & Arabes nigros vo- 
cant Zangues , omnes vero Zeilan & Malauar inco- 
h nigrocolore pr<zditifunt- Mofjliticuab infula Zei- 
lan,qu& montofa eft,diciputo. 

Piinivs lib- 1 i.cap.19. in Gebanitaru per- 
tum Ociia vocatum deferri tradit , qui nihilaliud eft 
qudm Ctimgalarum fiue Zeilan portus. 

2eilanmfula: CoNTlNET ailtCm ZSllan, flUC Cetlotl otto- 
neicnptio ©C . ... . . >/.,.,. 

vbertas. ginta ieucas w circuitu , mgmta vero m longitudmem 
patet ; poium eleuatum habetafexto ad nonumgra- 
dum 3 vberrima & iaudatifima totius orbis infuia 

Taprokma. (hanc nonnuUi veterum Taprobanam effe volunt, alij 
vero Samatram eam pntat) habes e regwne & in cow 
Jpeclu Promontorium de Comorin vulgo nuncupatu. 
Populofa eft admodmn,tametfi magna exparte mon 

chingalar, tofa, cuius incoU Ctimgala appeilantut . Mult£ iftic 

zeiianm- n uces mjyiftic£,Garjophjili,Piper,omnis gcneris pr<£ 
ter adamantem gemmd-y margaritarum,auri, argenti 
magna copia. Siiiu omnugeneris auibusfcatent, pa- 
uombus,gallmis , palumbis varij generis, muitocfe vje- 
natu,cetuiset apris.Deiicatifiimi ifticfruclus,tametfi 
fpomenafcentes,ficus,vu£,aurea malafuauitate relt- 
quatotim crbis fuperantia-.ligno etferro abtidat: mul 
ta Pdmarnm genera >optimi<fc Elephantcsfummife 

ingen^ 



iiBBR i. gr 

hgenij, quibusreliquos obedientes effeferunt. Fabu-tkfizmi* 
lantur Indi iftic ejfe Eljfios Campos,& in excelfo qui ^^lZl 
iftic eft monte (quem roftrumfiue acumen Adami vo 
cant jpedtim A dami * veftigia apparere. ' 

* In noftra fane Canella interdum inuenies fraementa l 
qua? non videtur interioir ille cortex, fed omnino {uperior 
cinerea quodammodo pellicuia obductus. Plerique verbi 
tubuli, delibrati& cralsiori inarquahcjue cortice denu- 
dati videntur. 

Cin n a m o m i Verb duos ramulos in Belgico vidi; 
alterum apud Generofum Dominum Carolum a* D. Ati- 
doraaroralterum apud C. V. D. Nicolau ValdauraBru- 
geniem medicum.Suntverbijre&i, crafsitudine pollica- 
ri,non enodes , fednodis quibufdam fiue ramulorum ve- 
ftigijspalmumablnuicem difsitis infigniti. Cortex te- 
nuiseft, fubcinereiquodammodo coloris , iucundi odo«* 
ris,fuauis guftus,fedqui fua acrimonia aliquantulum lin* 
gua vellicet. Lignum certe inodorumeft , & infipidum, 
nonminus quam Salicisramus, cuipcrquamfimiliseft. 
Retinetautemcortex, fuauem illam cumodoris tum fa- 
poris iucunditatem ( tametfi totis quadraginta aut am- 
plius annis aTua matrereuulfi fint ramuli)atque eam etia 
maiorem quitai ncrftra Canella , cuius foliii Clarifs. vir, 
D.Ioannes PIac,a mcdicus ac ProfeiTbr Valentinus in Hi 
ipanijsmihidedit; 

Lvdovicvs Roman.lib.6. cap.4. fimilem fere na 
ftro Au&ori Cinnamomi fiue Canella? defcriptionem 
tradit.At Maximil.Tranf.epiftolade Moluc.inful.Cina 
momiarboremPunica?mali fimilemfacit, qu^mreclie^ 
riefcio. 

* HuiusfabuhememinitetiamLud. Roman.lib.6\na 
uig.cap. 4-vbi de infula Zeilan agit. Memorat, inquit,in- 
coiardiuum Adam , poft lapfumillicftetu accontinentia 
pcenitudine duclum culpam redemifie.Id aflequuntur eat 
conie&ura, qubdparentisadhuc vifunturimpreflapedti 
feftigia,longitudinegeminumpalmumexcedentia. 

DeAgallocho cap. xvi. 
Dioscoridhs lib, i.cap.u.lignuAloes 9 

F quod 



81 AR6MATVM HIST.' 

quodipfe AgaUochum voeatjx lndiaatq 3 Arabia de- 
• portari,cute verius quam corticeveftitu,& proThu» 
re adfuffimentafubftttuifcrtbit* 
iignfl i alo£s Sed leqitimum Limum Aloes non nift ex India 

ex India dttti , * m .. ® . , ,~ . J . 

«axat deportatur. Ex Arabta qutdem adjempotutt,prtus ta 

men ex India eo deportatum,vt pleraque alia merces. 
l$am in Arabia nafci nonputo . Cutefane non vefti- 
tur ,fed cortice vt reliqua ligna . Nf tfe veriftmile eft 
Agaliochum p Y0 Thure adfuffimentafubftitui :fed potius e contra 
fubftiiui. t ro AgaUocho Thusfubftitui debuit,vtpote cuius fem- 
per maior copiafuit*Non folemus enim rariora & in~ 
ueniudiffictliavulgaribusfubftituere:fed contra. Na 
ThurisfelecTt centum pondo aureo duntaxat hic emun 
tur,tametfi ex Arabia huc deportetur. Lignum vero 
Aloes 9 licet htc natum , tres aureospendit inftngulas 
libras. 

P v t A n t nonnuUi Plinio defcriptum effe fub 
Tarinomine, quodTaru, libr. 1 1. naturalis Hiftoria 
cap.io»ex confinio Cafu cinnamitfc per Nabateos 
Troglodytas inuehiferibit. 

M e m i n i t AgaUochi Auicena duobus diuerfts 
capitibm,altero, lib> i.cap.7^2.videltcet, de Xjlaloe, 
& alteroy lib> i.cap. 14.de Agalugen. Solet enim de 
medicamento aliquo dubitans, duo , vt ante diximus, 
capitadeferibere , pofteriori plerunque plenius &ac- 
curatiusomnia defcribes. Priorijib. 1.7 \i.fciltcet,no 
nmna recenfet & prouincias enumerat e quibus depor 
tabatur. Sedin omnibmverum & legttimum Lignu 

promonto- A y^ s non m C c \t m . $iam quod in Promontorio Como 
cmmCon. . • •> .,.„', ... . ,. 

WhVetewus Cort dtclo 9 & Zetlan muemturjtgnum 

quidem 



quidem odoratum eft quod Lignum aloes fylueftre vo XyhloSd 
carunnattamen noneft . Legitimum vero in Malaca 
& Samatra nafcitur , vndea Chinenftbusferebatur. 
Hallvcinatvr autem Auicenna #, c u 
ab incolu elixari,vt omnem odorem elicidntfoibit. 

E i v s plurageneraenumerat Serapioltb.fimpt. 
cap.i$j. Indum , id in quadam India infula inuerit- 
tur qua Fiuma nominatur . Seleclifiimu eft tiigrum 9 
quodvarium oftendat colorem t ponderofum. Mondu- 
num a Mondellndia vrhe denominatum.Seifcumipo 
ftremo Alcumericum, Seifico bonitate cedens\ tametfi 
Alcumeri non bngius a Seifi , quam triduano itinerc 
diftet . Ceterum praftare quodfuagrauedine in aqua 
conieclum non innatet , fed ftatim fubfidat , quodcfe 
tgniumfiammu diu refiftat. 

£ g ofariequidper hac vocabulafibi velit Serapio 
ptarie ignore,& nomina ddmodum deprauata effe ex~ 
iftimo . Nam quidper Fiuma intelligat , nefcio : per 
MondeUforte MeHndainteUigit: per Seifi & Alcume 
ri Zeilan infulam>& Promontorium Comorin>a quo 
triduano itinere marino Zeilan infula diftat. Conie* 
cluru duntaxat vtor . In Cqmortn certe & Zeilan li- 
gniquoddamgenus odoratumprouenit , quodAguila 
brauajdeft, Lignum aloes fylueftre appeUant,vt pau 
tb mte diximus . Eocremantur Baneanum corpora, Baneans^ 
quos huius hifteria irittio ab omrii re aritmata abftine* 
redixi. 

I d e m Serapio lib ftmp .cdp.iyj. ramos ab ar- 
bore refeclos integro annofepelirifcribit s vt ita obru- 
U Agahchi marcefcat cortex, lignumtfc purum dttn* 

£ ^ taxat 



§4 AROMATVM HIST. 

taxat remaneat^adeo vt e ligno nibilerodatur. Addit 
collabentes ex AgaUochi arboribus ramos , afluminu 
inundatiombus raptos per circunftantes regiones de- 
ferri. In nonnullisfane veritati confona refert , fed in 

Agaliochi quibufdam veritatem ajfequutus non eft. Qupd vero 
fiuclum proferre rotttndum piperis modo, & rubente 
refert,an verumfit ignoro, cum haclenus videre mib'% 
tion contigerit ,nec quenquam muenerim qui aliquan 
do vidtritmec reliqui Arabes y Rhafes^ Auenrois , & 
ifaac eius vfquam meminerunt, tametfi AgaUocbifa- 
cultates defcripferint. 

M a g i s autemfabulofafunt eortrnifomniaqui 
Agallocbi arborem terreftri untum paradjfo proue- 
nire , eiu&cfe fragmenta fluminibus ferrifabulantur 9 
quam vt refeUi debeant. 

Ne c minusabfona funtquA Vandeclarius cap. 

chamcjca in io.de AraUocbo fcripfit. Nam quod Cbamdea adul- 

reenoMala- i . *>„ , J r rj -,. ■ s l •• n 

exaon na- teran AgaUochum fcrtbtt , a verttate altenum ejt om- 
fc"" r « mnoycum tota ea regione Chamdeanon nafcatur. 

R v e l l i v s lib.i .cap. $6.vero tametfiper om 

nia veritatem nonfit affequutusjnplerifife tamen hal 
Agaiiochi lucinatus non eft.Quatuor qua recenfet Agallochi ge- 
cumgcnus ' nera haclenus videre mihi nolicuit-ffedvnicumgenus 
inueniri. indicum noui. Fieripoteft vt reliquagenera legitimu 

AgaUochum nonfintjedlignum aliquododoratum. 
B e n e etiamfcribit Mufa exam.fimpl de Agal- 

locho-.in eo tamenfallitur,quodeius pluresfiluas inue 

mrifcribat. Nam rar&fimtarbores. 
Agalugcn, Cetervm AgaUochu dtcitur Arabibus Aga- 
Kaud.vd. j U g en ^ Hau j , Gu ^ arate & Decanwcolis, Vd, 

quod 



IIBER I* tj 

quodvocabulum ex Arabko defumptum videtur : in 
Malaca Gzvro,feleftiftimum autem Calambac. £*££*■ 
? A r b o r ef Olea inftar , interdum maior,ftu- AgaiiocM 
ftum autflorem viderenon contigit , ob difficilem, & hlftona * 
periculofam buiw arboris diuturnam ohferuationem, 
ftequenter iftic graffantibw Tigribw. AUati vero mi- 
bifunt e Malaca rami cumfolijs. Ferunt autem reces 
diffeftum Agallochum nulla odoris fragrantiagratu 
ejfe,nec nififtccatum odoratum effe-.imo eum odorem 
per vniuerfam ligni materiem non diffundi,fedin ip~ 
fo arboris cordefme matrice coaceruart* Craffm eft e- 
nim cortex 3 & ligni materies odoris expers- Haud ne- 
gauerimtamen,quinputrefcentecortice&ligno, o- t 

koftis ille &pinguis bumorfugiat, & admatricere- 
cedat, iUamcfe odoratioremfaciat, fed vt odor AgaUo- 
cho cocilietur,minimeputredine opus eft. Multi enim 
funt adeo experti & dextri inAgallocho dignofcedo, 
vt etiam recens feftum tudicare poftint,fitne qdoratu 
futuru,annullaodorisiucunditate(piraturu. Etenim 
in omni lignorum genere,aliud alio praftatiw eft. So 
lentautem Malacs. incok AgaUochum repurgare an~ 
te,quam Negotiatoribus vendant. 

Pr^efertvr vero multum nigricans,cine- Agaiicchh 
reis difcurrentibw venu,ponderofum 3 plurimo humo- deieftus. 
re pingui pragnans # . Probatio eritft igne accenfum 
- multum humoris exudet; nonfi inaquam conieftum, 
noninnatetifedfubfidat.Namfelecliftmumquando- 
que innatat,necfubfidit. Gu\arate & Decan incoU 
prater fupradiftas notas, vt magnafintfragmina re- 
quirunt, quemadmodum maiores gemmti & Marga 

F $ rttas 



$6 AROMATVM H I S T. 

ritas ceteris praferunt : perfuadent enimftbi quo n$4* 
torafuntfragmma , eopius facultatis infe continere. 

* Ego totam Agallochi hiftoriam apud Auicennam le- 
gi , fed nufcjuam eius mentionem feciffe inuenio , faltem 
in "noftris exemplaribus . Quare omnino dicendum eft 
• Au&orem a noftris diuerfa habuifle exemplaria. 

*Eiufmpdi ex India Vlyfiponem adfertur , fed magno 
seftimant.Fiuntinterdum ex eofpherukeprecariarodoris 
jucunditate & precij magnitudine comniendabiles. Fre- 
quentiores tame funt ex qu§ exXylaloe vtvocantfylue- 
nri,noftro Au&ori defcripto,fiunt;tum ex alio ligni gene 
requod mirumin modum Agallochii amulacur, inodo- 
itjm tamcn eft. 
• 

DeSandalo cap. xvii. 

9t»datum. Qjr o niam Sandalum vfibus bumani* valde 
tiecejfarium eft,vtpote quod Cordis affeclibus nonpa- 
tum conueniat,de eo dijferere non alienum duxi. 
Appellatvr autem in Timor infula em- 

chandama. mbusq^ prouincij s Malac&vicinis Chandama; Ara- 

SandaU hes corruptonomineSan&Avocarunt > quosimitati 
funt omnes ingenere Mautitani cuiufcunc^ tandeilli 

Scrcanda. fmt prouincia: in Canara^Decan^ & Gu^jtrate Ser~ 
canda dicftur. 

sandaii tria Porro triafunt SandaXtgenera^ubrum^AU 

*&*** bum> VaMum quod Citrinum officina vocant. H&c 
autem omniageneranon nafcuntur vna inprouincia; 
fed magna locorum eft diftantia. Siquidem Rubrum 
in Timor , vbiplurimum Album & Pallidum proue- 

ttangw B. nit, non nafciturifed in India intra Gangemfl. quern 
inccU Ganga vocant 9 videlicet in Tanaftrim & ma- 
fitimis quibufdam Cbaramadel. Huius defcriptionem 
ftonproponQ) quodbaclenus em confequi nolicueriu 



lUudautem certum eft omne Santalum ruhrum ex tjs 

qu<£ iam recitaui locis adferri. Uarus in bacprouincia 

eius vfuseft , quod Indi duntaxat eo aduerfus febres 

vtantur , reitquum in Lufitamam & occidentales re- 

giones defertur.Ex eo etiam interdum buius Prouin- 1 ^* &****- 

iu incolafua idola eorumcfo delubra fabricant : qua 

de re crafiiora ligna magis expetuntur y maioricfc pre- 

cioredimuntur. 

Differvnt auteinter fe Santalum rubru\* M }™ h *\ 
& Brafiuum hgnum.vtrumc^ tnodorum. Nam San-( CK au3. 
talum rubrum netfe dulce eft^necfe infciuqu& not& in 
Brafilio manifefte deprebcnduntur. 

Cet EKvuSantalumAlbuetPaUiduminln- 
dia vltra Gangem nafcitur 3 plurimum vero in Timor^wolL u 3 
infuUy qiu vndique portuofa eft . Prafertur autem 
quodadportum Menainuenitur : eftenim uibaud- 
quaquam lignofum>fedtotumfere cor.Adportu Ma- 
tomea eft Santalum etiam pallidum :fed illud muhum 
Hgni,parum cordis babet : Lignum autem a cordefe- 
grego^quoniam in corde tota odorisgratia cofiftit. Ad 
aliumportum CamanafeappeUatumimprobum San- 
talum nafcitur,vtpotequodplurimilignifit^ & nibil 
fere cordis pofiideat. Huiufmodi eft & illudquodad 
portum Seruiagonuncupatum inuenitur. Suntaute 
Mercatores in bis difcernendis adeo exercitati r vt con- 
fpeclolignoftatim indicare poftint vndefit aliatum. 

Invenitvr etiam Santdum aJjbum & pal- 
lidum in Verbaluportu laua, vebementer quidem od$ 
ratum , fed quod breuifenefcat , debeatque poftan* 
mm multoligno adempto eius odor reuocari , qui m 

V 4 m~ 



lidum odo 
ramm. 



$8 AROMATVM HIST,' 

medxtuUto confiftit. 

Santalu pal- P r i m v m vero locum obtinet paUidum , quod 
edoratitts eft 3 fedminori copia inuebitur.Etenim inter 
innumeros Santalt truncos vix quinquagefimus quif- 
quepalhdus eft. Nuper tamen amercatoribm intelle- 
xi qui diu m ea infula verfatifunt, plurimum Santa- 
lumpallidum locis apricis nafci^tatamq^ inter vtrtuf- 
que Santali arbores ejfe affinitatem, vt pajlidu a can- 
dido difcemi non poftit , nififorte ab ipfis incolis , qui 
eas c<sfas Mercatoribus vendunt. 

santali hi- Cetervm Santalum in nucis luglandis ma- 
gnitudinem attoUiturfolijs admodum virentibusj.en 
tifci amulis : flos ex cceruleo nigricans : fruclus Cerafi 
magnitudine\primuviridis 3 deinde niger , infipidus & 
faciledecidens. Xnodoramferunt ejfe arboreminifi de- 
traclo iam cortice exfucatam. 

Magm?s San M a g n a Santalialbi & Citrini quantitasper 

tahvfusa- . _ . w . ' f 

pud indos. vmuerfam Indiam abfumitur,quomam omnesjere e- 
iusincokfiue Mauritanifiue Gentiles, eo in morta- 
rijslapideu-contufo ejraqua maceratofibi vniuerfum 
torpm inungunt ,deindeficcari finunt 3 adaftm corpo- 
Yis toUendos & odoris conciliandi caufa* Eft enim bac 
regio admodum calida 3 & incohplurimum odoribus 
delettantur. 
couchm & Advehitvr autem vtrumc^ Santalum , 
emporia. Lufitanorum liburnicis ex Malaca, & in Coucbin & 
Goa maxima totius India emporia inuebitunperijt e* 
nim nunc Calecut ampltfimum olim emporium. Inde 
fcilicet ex Coucbin & Goapotifimampartem expor 
tant in Malauar>Canara,Bengala,Decan,& Gu{a- 

rate: 



IIBIR i. 89 

utt\ minima verb defertur Ormuz,,Arabiam,& Lu ? ntaia t? ffi 

' . . . J r t • • . .^ ctumxanfs. 

fitamam . Imo vix m Lujitamam legitimum Cttrtnu in mfitani* 
deferriputo, cum multbpluris bkematur , quam, in cx i? ortatur - 
Lufitaniam delatum,vendi pofiit. 

A n t i q^v i o r e s Guci Santalorum no me- 
minerunt,fed Arabes duntaxat, Qmd verbfibi velint 
Machazari & Mahazari vocabula, quibus paftidi 
Santalum nuncupariquidam volunt , prorfits ignoro 
(tametfi Monacbi diftinc $.cap. 161. Commentato- 
'res in Mefuen- Machazari explicent odoriferi ) nifi 
forte Machazari fxgnificet e Malacapetitum , aut MacbazaA 
Mazafrani legendum fit , quodpaUidum aut croceo Mazaffcmi. 
colore infeclumfonat. 

C e t e r v m in pallidipenuria albi & rubr'% par * antali P aIIi 

f r i i ' r i « i flipenunam 

tes <&quales pr&fcnbendas non cenjeo , vt vult Sepul- candidum 
ueda, fedpotius folum candidum: magisenim cupal- ex P let * 
lido affine eft album quam rubrum . 

I n exteras regiones delata Santaliarbor etiacre- 
fcit . Vidi enim in Andanager totius regni Deca vrbe Andanager 
primaria,vbi regtamfuanihabet N'i^amoxa,attame vl]ys ' 
non erat odorata. HabetautemNitymoxaifticbor-Wzamoxx 
tos ampitfiimos omniperegrinarum arborum , etiam ^ " 1 * 
noftratium genere excultifiimos, qu<efruclifer*funt. 

Signifi catvm mihi erat in infula D. 
Laurentij Santalum etiam inueniri, & tpfos Aetbio- 
pes incolasfic afferere . Verumpoftea Santalum non 
effe intellexi ,fedligni duntaxat genus odoratumyCu-ty™™**** 
iufinodi hkplurima inuemuntur. 

InvenjtvrcHw Malauar odorati ligni ge- 
nus Santalo alboperfimile,quofeinfebribus indigen* 

F 5 *»#»- 



£0 AROMATVM HIST. 

? nu f ? C inungutjingua Malauarica S ambranc appeHatum. 

* Quantum ex hac Sandali defcriptione colligere^icet, 
\'aldeeritdubitandum an legitimum Santalum pallidii 
habeAmus, quandoquidemfcribitvixin Lufitaniam de- 
ferri , quoniam eius precium maius fit apud ipfos Indos, 
quam apud Lufitanos . Fieri igitur poteritvtaliquod 
aliud odoratura lignum nobis pro legitimo Sandalo ob- 
trudatur. Certecandidumnoftrum plane inodorum efb 
Sc rubrum taraetfi dulce inficit tamen , quam notam na- 
iler Au£tor in Santalo rubro non requiric. 

DeBetre cap. xviii. 

F r e q^v est issi mo invjueft apud tn- 
dos Betre; ab inftituto igitur alienum non eritfi hoc lo 
(o ei us memionemfecero* 

Betw. B e t r e mafticatum , amarum inuenitur : tam 

ob caufam ei Arecam admifcent,& calcis mometum, 
fitcfe pr&paratum fuauifiimi ejfefaporis ajjirmat.Mi- 
- hifane citm primum deguftaui, propter amarorem ita 
diftlicuit, vt ab eo tempore femper abhorruerim > nec 
vnquamdeguftarepotuerim* 

$etre c5 aliji S v n t qui addant Lycium : potentiores verb & 
opulentiores Caphuram de Burneo , nonnullilignum 
aloes & mofchum autAmbarum . Sic autemparatu 
adeofuauis eftfaporis , oriscfe halitum adeo commen* 
datfuafragrantia, vtperpetuofere illudmafticet opu 
lentioresytum etiam alij pro facultatum ratione , ta- 
tnetfi non defint qui Arecacum Cardamomo aut Ga- 
rjophjOis mafticent.Infolitudinibus autem & remo- 
tioribus a mari locis caro venditur. ideofertur Ni^a- 
moxafingulis annis in id impendere trigefies mille au~ 
teos lufitamcos. lUcfunt eorum tragemata, hoc ab- 

tuntem 



Jhixcura. 



1 I B £ R . I. JI 

itmtem donavi: atq^ Rex ipfe interdumproprla ma- 
tiupotentioribmdonat , alijs verbper manmfamuli 
fui quem Xarabdar aut Tambuldar vocant . Sed xaraWar. 
quia Betre venas habet aut coftas fecundumfolij lon- TambuWar * 
gitudinem excurrentes, vnguepollicis(queea decau- 
fa in acutumpr&fecant,nonj>eluti nosyin rotundum) 
eas eximuntjeinde admifto calcis momento ( qua ob 
exiguam quantitatem & materiam vnde coflata eft, 
fit entm ex oftreorum teftis concrematis, nullum no- 
cumentum adferrepoteft) & Areca contufa aut con* 
fracla,folium Betre complicant atq 3 in os conieclum 
wafltcant ,priorem iUumfucum expuentes(quodta- 
tnen nonnuUi nonfaciunt)qui cruentus videtur ,dein- 
de alia atcfe diafoltafimili modopraparatafubfeque- 
terfumunt. Solent aliquem dimiffuri , aut ipfi ab ad- 
ftanttbm difcedentes bis folijs praparatis plena buu 
fulafericea abeuntem honorare. Nemo autem difce- 
derefuftinet , donec Betrefit donattts - y id enim dtmif- 
fioniseftindicium. 

C e t e r v m opulentiores aliquos adituri , hoc Bette vfau 
Betre mafticarepro more habent,vt odore os commen 
dent. Siquidem apud eosfummainciuilitatis eftodo- 
ratum non habere anhelitum: ita vt ft tenuioris fortu 
m aliquem cumpotentiorifabulari neceffeftt, manu 
ori oppofita idfacietjic teter aliquis odor alterim na~ 
resferiat.sic etiam mulieres viris congrejfurt, Betre 
mafticantantequam coUoquantur , exiftimantL ad 
lafciuiam fummum effe iUettamentum. 

O m n e s huim regionis incoU id ,fumpto ctbo, 

wanderefoUnt , alioqui cibos naufeam quodammodo 

, v moue-* 



fl AROMATVM HIST. 

tnouere aiunt : & mafticare ajfuetis , oris halitum te- 

trum olereji quando abftineant. 

jQwando Be-* Solent^ eius vfuper aliquot dies abftinere, 

tte efu ab- q Ui ^ m obkrunt fanguine iuncli , ejr in quibufdam ie- 

iunijs.Ab huius etiam efu abftinent, & humife abij- 

Moalis ridi- ciunt Arabes & Moalis, hoc eft Alifeclatores dicli, 

«u a per ua. j e(m £ e i ils quibus ieiunant. Vabulantur autem ift'% 

Alifeclatoresfitife morituros conclufos in quadaar- 

ce 9 multa6^ pratereafabulas addunt. 

Bstre aatales. N a s c i t v r Betre in omnibus lndi<z regionU 

bus marittmis Lufitanis cognitis: na in continenti non 

reperitur,mfi e mantimu allatum. Verum quidem eft 

in Dultabado, vrbe opulenta in Decan, & Bifnagua 

inueniri,fedminori certe quatitate, quam vtad Per- 

fas & Arabes deferatur* Supra Calaiate, quod oclo* 

ginta leucis ab OrmuzJdiftatjnuenire hauderitfacu 

le . Nam necfe regionemftigidam amxtvt eft China, 

necfe folibus nimiyadufta, vt Mofambique & Sofala. 

I n Malauar vocatur Betre, \n Decan^Gu^arate, 

Betre ?am & Canam Pam, in Malaio Siri . Hatiucinantur qui 

sui. ' ' Betrefoliumlndumejfeputant : inquoerrore etiam 

foTumlnda. verfatttsfum, cumprimum in Indiam appuli.Sedfen- 

tentiam mutare coaclusfumpoftea,a Ni%amoxa,que 

NiXamaluquo vocant,euocatus : cui medicamentum 

roboradoftomachoiuffus componere, eafimplicia qu& 

medicamentum ingrederentur enumeraui,addens,id 

folium quod mafticaret Folium indum effe. Adquam 

vocem rifit iUe(fiquidem hoc vocabulum inteUigebat) 

& Auicennam mihi oftendit Arabica lingua confcri- 

ptum qui diuerfis capitibus defolio & Betre agebat. 

Du- 



II BER I. 93 

Dueentefimo enim quinquagefimo nono capitejib. *• 
de Folio i»*/o,Cadegi indi i/fr nuncupatofcribit , d^ cadegi iadt 
feptingentefimo feptimo capitelsb> i. de Betre, quod 
ille Tembul vocatcorrupto,vt mibi videtur,aliquan 
tulum vocabulo,quodab omnibusTamhulrfon Te- TamfeuL 
bul dicatur. Hucadde quodfiquem Arabem aut Ae- 
thiopemperconteris,qui vocetur Betre^atim Tam- 
bul dicet, 

AvicennaM- 2.^.709. gingiuas confir- 
mare esi auctor, ittquem etiam vfumfernper ab Indis 
mafticatur,& paulo poftfubijcit 5 ftomacbum robora- 
re,ob quamfacultatem etiaab Indis expetitur. Quod 
mtemfrigidam illifacultatem tribuat in primo gra- 
du & exficcantem in fecundo : putauerim exemplar 
vitiofum ejfe, aut (quoderuditi Arabes arbitrantur) 
Auicenm, in temperameti defcriptionejmpofitu ejfe, 
fit enimpleruncfe vt vulguserret in temperamenti di- Betre tempe* 
gnotione,vtpote cui Piper,Cardamomu, Cepafintfri ramcntum « 
gida.Caliduauteetficcueffe Betre adfinefecudi ex- 
ceffus tpfe expertusfum t etfic exfapore et odore coijcio. 

Est autemBetrefoliumfimilefere Malimedi-<BcttchiGo' 
c*folio,oblongius tamen &per extremum arcTtus,ve m * 
nas,fiue coftas, vt diximus , per longitudinem excur- 
rentes habens.Optimum cenfetur bene maturum, co- 
lorefuluefcente, tametfi nonnulU mulierespraferant 
quod immaturum eft,quippe quod maiorem fonum e- 
dat in ore dum mafticatur . Corrumpitur ,fi recens a ' 
planta coUetlum diutius manibus tracletur. , 

F e r t Betre in Ualuccis fruclum quendam con B etre fr«t# 
wtum,Lacerti caud&fimilem, quem iftic edut^ quod ^- 

bem 



f4 AROMATVM HIST. 

hene iHisfapiat. Vuit idfemen delatum Malacam, at- 
que deguftatum optimtfaporis inuentum eft. 

S e r i t v r autem Vitis modo, addunturq^ fti- 
pites & pedamentaper qu& reptsfefuftineat noftra- 
tti Hedera modo. Qmdam maioris qu&slus gratia Pi- 
peris aut Areca arbortbus idmaritant , atque itapul- 
cherrima vmbracula conficiunt.Multam verb curam t 
& aftiduam rigationem defederat. 

* Betre fiue Betle meminit etiam Aloif.Cadamuft.cap. 
75. Viri , inquit , &femina?inceduntpervrbem CatecuC 
ehtantes folium quoddam,cUi nomen eft Betle. Hoc igi- 
tur inficitora & detes colore fubrufFo : hoc more abftinet 
tantum obfcuro loconati. Vbiverb obfunera pullarn in- 
duunt veftemin fpeciem moeftitia?, temperant jfcfolio hU 
iufmodi, vt & dentespra?feferantmoerorem,&fubrurFo 
colori fucceditnigricans. 

Lvdovicvs itemRoman.Iib.nauig.5.cap.7.Rex 
Calecutquandoqjadductus fuperftitione , ad annum ab 
revenereaabftinet,&item animodeftinat vefci nolle Be- 
tolis. Hajcfuntfoliaqua: Affyrij malifrondis fimilitudi- 
nem exprimunt : has enim frondes in cibatu habent gra- 
tifsimas,&c. 



TamaUpa 

U3. 



DeFoIio 



CAP. XIX. 



Folivm indum a Betre dtfferre y dwerfisfe ca 
pitibus ab Auicenna defcribi t fuperiori capttefatis de- 
clarauimus: qua dere fuperuacaneum duco eadem htC' 
repetere* 

Appellant autem Indi folium Tamaia- 

patra , quam vocem Graci & latini imitantes cor- 

Malaharru. rupte Malabatrum nuncuparunt . Arabes Cadegi 

Cadcgi.icdi. j n ^ g^ Foliumindumdicunt : ftquidem inter- 

pres Auicennam verbum verbo reddidit.Itafy non di- 

citur 



VAMAtAVAY&A CVM SVO tAMYSCVLO. 




$6 AROMATVM HIST. 

citur Foliumper exceUentiam ,fedquoniam Auiceti- 
na lib. i.cap. 159.ua vocauit. Natn quod Acluarius 
Mauritanos id Ternbul dppeUarefcnbit,in eofaUi- 
turvtalijpkrique. 
Folij hifio. E s t vero Folium indum # Mali medicafoliofi- 
mile,anguftius tamenper extremum,colore viridi,tri 
bus per longitudinem excurrentibus coftis ( qua notjt 
facile dignofcitur)odoratum , Garjophjllos quodam- 
modo redolens , non tam vehementis odoris vt Nardus 
aut Macis : neque tamfubtilis aut acuti vt eft Ca- 
neUa. 

At npnaquisinnatat hocfolium lentis paluftrk 

Biofcoriais modoyVtfcripfit Diofcorides hh.i.cap'U.& huncfe- 

pfus. ni) quutus Flinius lib. 1 2. cap. 16. quibus impofitjim eft 

inbuius defcriptione . Sednafcitur inprocera arbore 

proculab aquis , cum multis alijs locis , tum in Cdm- 

«andis. baja. Etfi ab aliquo Fharmacopola (quem ipfi Gan- 

dis vocant) TamalapatrapmcT# ^ftatim teintelli- 

get,quoniam vernacula eft eorum lingua. 

N o n funt vero h&cfolta tam validi odoris atque 
Spica Nardi 3 fedfuauioris, nequeeo modo colliguntur 
vt Diofcorides lib.i.cap. 11. perhibet. Sed collecla in 
fafciculoscoUigantur,at^ ita veneunt.Dilutiori viri- 
di colore nitent , non ex candido nigricant , &pr<zfe- 
runtur integra quod facuUas iftis tnelius conferuan 
credatur. Odore nequaquam caputferiunt vt reliqua 
edorata. 

A v c t o r eftFliniuslib. 1 i.cap-iG. arborem 
effe in Syriafolio conuoluto, ex quo exprimitur oleum 
advnguenta , feniliorem tamen eius effe Aegjptum, 

Lau- 



tlBER K €)f 

Laudathts tamen ex India venire: inpaludihm ibigi- 
gni lentis mcdo odoratius croco,falis guftu,minus pro- 
bari candidum,faporem eitts Nardo fimilem effe debe 
re , & cuiits odor in vino fufferuefacti antecedat a± 
hos,&c* 

AnI« Sjria & Aegjpto nafcatur ignoro * Ver- Maldbatrem 
quifiut tamen a Medicis Memphiticu, Damafcenis et ^neguc i* 
Alepittnis ; fedomnesvno ore negarunt autinSjria ^gyptona- 
aut in Aegjpto gigni. Ai iUudfciojiecfe tam validi o- 
doris ejfe vt Crocus eft,neque Nardiejfefapore. Quod 
vero huius in vmofufferuefacli odorem alios antece- 
derefcribit,ea tempeftate verum id ejfepotuit,cu igno 
ta adhuc ejfent Ben]ui deBoninas , Ambarum, Mof- 
chus, Calambuco(quod AgaUochum praftantiftimum 
eft)aromata odoratifttma- 

Scribit Auicenna lib.i.cap.i^.ijfdemfd, 
cultatibmpr&dttum effe cum Nardofoliafe ejfe Sai- *$ahefefr*ra. 
fifram,* in paludtbus generari, lentis palufiris modo 
aquis innatare fine radtce , nonnulhsj^ putajfefolijs 
Njmphea * effefimile, eittsj^ oleum Laferpitij facuU 
tatem habere & olei crocini^valentiusq^ effe. 

S e d ciim certumfit Arabes in hoc medicamento Gf *ci Mala- 
Grtcosper omniafequutos effe, & abundefatis Gr<e- riam ign °-" 
corum opinionemfalfam ejfe demonftrauerimus, plu- ranwt. 
ra in medium ejfe proferenda non duximus.In hoc au- 
tem omnes conueniunt,vrinam ciere y om halitu com- 
tnendare,veftes ab erofione tueri,eafdemc^ cum Nar- 
do viresforttri. 

S v n t ex recentioribus nonmHli $ qui Malaba* 
trumfibi ignotum ejfefcribant.llli meafententia cor* 

G daw 



?o!ium indu 
Garyophyl- 
lorum foliu. 
non eft. 



Folium in 
Athiopiano 

nalcitur. 

Candla: £o- 
liura. 



Folij fucce- 
daaeum» 



TalUafitr. 



58 AROMATVM HXST. 

date loquuntur. At ijfalli videntur quifolium Garjo- 
phjUorum effe ajferunt, quandoquidem regio vbi Ga~ 
rjophjlli nafcuntur , bienmjfere itinereabefi ab ea in 
qua Malabatrum prouenit. 

S c r 1 b 1 t Francifianm quidain Aethiopia gi 
gnifibi^ datum ejfe cuminfiriptionefoliorum Canel 
i&.Sed valde haUucinatur.Nam in Aethtopia nulla efi 
CaneUtz arbor.neq^ Foliumfimiliter. Fieri autempo- 
tefi , vt ad eum miffafint CaneU&folia cum ipfa Ca- 
neUa: ea emm non multum a Folio differunt indo, nifi 
quod CaneUafoiium angufiius & minus acutum efi, 
tnbuscfe iUis coftisfiue neruis caret, quos Foitum indu 
habere diximus. 

N o n cpus erat «yT/jSaMo^a fi diligentiores 
effent PharmacopoU & Medici Lufitaniifiquidetan 
ta eius copia hinc exportaripoterat ,qu& vniuerfie Eu- 
rop& fufficeret. Eius autepenuria 3 CanelUfolp vtan- 
turfi ea nanfiifieturifin minus.Spica Nardi,non au- 
tem Maci,vt voluerunt nonnuUi. lubet etiam Auicen 
na,ltb.i. cap. 259. interprete Bellunenfi ,Thalifa- 
£ar-%fiubftitui,fidquidfibi velit Thalifafar ,piane 
hnoro. 

*'FoliumindumquaIehicAucl:cr defcribit ad nose- 
tiamnum adfertur , ipfistenuioribus ramis interdum ad- 
hucinhacrens, & integrum } quale nos hic exprefsimus: gu 
ftu launni fere folij. Longe verb illud diftert a Garyophyl 
lorum folio t quodpofteadefcribetur: ipforum etiam te- 
nuiorumramufculorum cortexaromaticum quiddam fii 
pit.HuiushiftoriamcumBetreconfunditAmatusenar- 
ratione xi.&lxviii. Cap. de Malabathro , & Mala- 
bathrino. 

Cetbrvm cumnuncfubprxloefletnoftra hecEpi 
lome, accepiab Amplifsimo yiro Doraino Iacobo Anto- 

nio 



nioCorturofruftum quendam exiguumglandisform* 

cum hac infcriptione.Frwtfns CantU ex quorundam fententU: 
txalierum <vero femenmTembulconuoluoli m India. Eum, quo- 
niam intellexeram interdum vna cum fblio Indo vulgari 
ad nos adferri, atque id legitimum eflefolium ex Garcise 
ncftri deicriptione conijciam , (qUandoquidemTen bul 
fruelus longe fit diuerfus vt ex Betre defcriptione collige- 
re licet) adpingendiim hic curaui ea magnitudine qua ad 
memhTuseft. 

* Legit hic nofter Au&or folijs Golfam fimile, quod GolfaBk 
ego Nymphe* reddidi, fiquidem alsam interpretationem 
habere non potui . At noftra exemplaria nufquam GoL 
fam meminerunt , CedNereidemindA , ideft Nardi indicac: 
quod fatis euidens eftargumentum Auicennas interpre» 
tem in plurimis lapfum eife,aut alium inueniri Aukenna 
Arabicum. 

*EgoperThaIififar Auicennam intelligere puto , id 
quodlib.2.cap.694.Talififardefcribit,quodcj;n6fterhic 
Auc/tor Macere Grarcoru fignificare fequenti capite dicet. 

De Maci c a p. x 



^. 



N o n dubtum eft,quin Macis de quo nunc aclu* 
rifumus,plurimuni a Macere Gv&corum difcrepet ,Ji 
vtriufque defcriptionem &facultates conftderemus, 
Cum igitur recenttorum quidam * ,fatis manifefte id 
demonftrarint , non optts effe exiftimaui eorum argu- 
menta hlc recenfere . Sedfatis faclurum me effepa- 
tauift Macis & Myrifticanucis biftoriam hic breui- 
ter contexerem , quandoquidem Gracorum Macerem 
hoc tempore ignorariputo* 

E s f igitur arbor qud Myrifticam nucem & Ma 
cimprofert , Vjri magnitudtne ,foiijs eiufiem , fed 
hreuioribus et fubrotundisfme, vt verim dicam,arbor ^ uci t ™ vrF * 
ejt Perjtca, malo haud abjimuis , breuwrwiis ta-ih. 
menfolijs . Vruclum fert dufo cortice munitum , 
qui per maturitatem dehifcit , atque tenuiorem 

G i ccrti- 



160 AROMATVM HIST* 

corticemfiuemembranamqua nucem cumfuoputa- 

mineambit,oftedit. Tenuis ilia membrana Macu eft. 

De externo cortice nullam mentionem facimus 5 ta- 

tnetfi htcfaccharo condaatur, &plur'tmum commen- 

detur(cumfit odoraius & gratifaporis) in morbis Ce 

rebri,vteri & neruorum. Maturoftuclu,& dehifcen~ 

te,vt dixi, corticeillo externo, calicum echinatorum, 

qui caftaneas amplecluntur,modo:Macis Qocci modo 

rubefcens conjpicitur,pulcherrimo ajpeclu, bene onu- 

ftispr&fertim arboribus. Exficcata nuce, dehiftit etia 

Macis,&flaccefcente ruhore , aureum quodammodo 

colorem adquirit.Eiusprecium triplo maius quam Nu 

cis mjriftica. 

Nucis myri- Nascitvr autem h&c arbor in infula Ban- 

' da . Inueniri etiam tradunt in Maluccis ,fed non eft 

ftuclifera 5 quemadmodum nec ea qua in Zeilan 

prouenit, 

Nux myrifti F v i t autem h<zc Nux cum Cuo Maci veteribus 

ignou. Gr&cis incognita , quemadmodum Auenrou * etiam 

teftatur , qui hoc medicamentum ex eorum numero 

recenfet qu<& Gracis incognitafuerunt : quamuis Se- 

rapio lib.fimpl. cap.2. in huius medicamenti defcri- 

ptione^Gr&corum aucloritate nitatur. 

H vivs meminit Auicennalib.i. cap.4^G.Ka 
Taiififar. quamfub nomine Talififar lib. i . cap. 604. defcribit, 

Gracorum macer eft. 
chryfobaia- E o s quinoftram Mjrifticam nucem Chrjfoba- 
nus Gaiem. fe^ m g a i en i e ff e vo [ m t , fatis conuincut cumforma y 

tum color & temperamentum. 

GETZRVMhtfc nuxab incolis em regionu vbl 

nafci- 



IIBER I, ior 

nafcitur, Palla, Macis vero Bunapalla vocatur ; in Paila,Buna- 
Decan nux ipfa japatri, Macis verb jaifol. Auicenna \* if *l apat 
lib. i. cap. 503. lingua Arahica nucem vocarifcrihit 
jaufiband,ii*/?,N«* Bandenfts, Macim verb Bef- ^Jj^ 
bafe , cuius nominis deriuationem nunquam fcirs 
fotuu • 

H & c funt vera & legitima nomina Arahica, 
tametfi plerique Mauritani &Arahes&Turctalijs 
nominihus vtantur,qu& temporum iniuriadeprauata 
funt,vt etiam in Serapione pleraque inuemuntur» 

M a c 1 s autem appetlatur ea memhrana qiu Macis a Ma- 
nucem ampleclitur,a Macerisfunilitudme,queGuci f^pfiT^ 
ruhentem depingunt. 

*Confule Matthioli Commentariosinlib.i . Diofco- 
ridis de materia medica cap. de Macere . Ludouic. Ro- 
man.lib.6.cap. 24. & Maximilian.Tranfil.de Moluccis 
infulis Nucis Myrifticxhiftoriam tradunt. 

* Aut alia habet nofter hic Au&or Auenrois exempla- 
ria, aut noftra mendofa funt . Nam fecundum noftra ex- 
emplaria Auenrois 5 .Collig.cap.42 . fuaui fententia Ga^* 
leni au&oritate ftabilit. 

De Garyophyllis c A p. xxi. 
N v s cijv a m Diofcoridem , aut Galenum Ga- Garyophyi- 
ryopbyilorum mentionem feciffe inuenio: tametfi Se- l ° n . P lofc : & 

J ■ t • n • 1 1 t, t- 1 Cal.ignom. 

rapto ex Galem auctontate ae Garyophyuistradide- 
rit • Ouamohre crediderim aut Galeni lihrum m quo 
de Garyophyllis differuit, perijffe (nam liher de Dina- 
midijs falfo Galeno adfcrihitur ) aut Pauli potius 
quam Galeni tefiimonio de his Serapionemfcripftffe. 
Garyophylii meminit Plwius lihr. 1 2. 
capq .inhanc fententiam . Eft, inquit, etiamnum in 

* G 3 Indid 



102. XKOUAXVU HISTV 

GA&YOPHYJ.M CVM SVO fOLlO 




IIBER I ? }oj 

Jndia Piperis granifimile,quodvocant GarjophjUon, 
grandiusfragtliusfe. 

Cetervm Caryophjllum ,fiue Garjophjllon 
vocatur Arabtbus, Perfis,Turci$ 3 etplerifqueomnibus 
fere Indis Calafar ; in Maluccis vero , vbifoliigigm- c * lifar - V 
tur , tum etiam in hisregionibus dicitur Chanque. chanque. 
Nominaautem qu& in Pandetlariofunt ArmufelArmufel. 
& Carrumfelj aut imperitialibrarij Arabici corru- Ca rrumfei. 
ptafunt, aut atatis vitio . Sedde nominibus minime 
efi altercandum,quandoquidem res ipfa omnibusper- 
Jpicuaefi. 

Nascitvr,^ dixi , duntaxat Garjophjl- Garyophyili 
loin Maluccis infuli4,qu&funt quinq^ numero (qua- Maiucc* 
rumprimaria eft Giloulo) nec proculmmium a mari 3 mfuLc. 
nec etiam locis mari nimis vicinis . Nafcitur etiam in Gar 
Zvlan, nonnullisfe alijs locis,fed nulhbifiuclifera efi ion m Ma. 
arbor,quam in Maluccis. lucc j s du * ta - 

P o r r o arbor eft Launjorma & magmtudt- rum. 
ne,folijs eiiam laurinis fedanguftioribus , multis pr^ jjjjgfap**y^ 
dita ramis, copiofoflore,primum cadtdo, deinde vire- 
fcente,poftremum rufefcente,qui induratus , eft Ga- 
ryopbjllum ipfum * , claUum vocant , quod capitatm 
fit \n modum claui,exertis in aduerfum quatuor den- 
ticults fefe fiellatim decuffantibus> Prouenit tn extre- 
mis ramulis Mjrti modo. Esl autemfks hic viridis(vt 
a fide dignis viris accepijadeo odoratus^vt rcliquosfto 
res odorisfuauitate fuperet. GultoresflageUant altio- 
res ramos arboris, emundato prlus circa arborem folo, 
fiquidem nuUum genus graminis fub hacarborenafci- 
tur 9 omnemfuccumfiue humorem adfe attrahente ar 

G 4 bore* 



104 AROMATVM H I ST. 

hore. Decufii GarjophjUi biduum aut mduumficcan 

turjeinde ajferuantur, & Malaca aliasfe prouimias 

mittutur.li GarjophjUi qui in arbore h&ret crafiwres 

fiunt 3 neque ab alijs nifi vetuflate dijferunt , tametfi 

falfo exiftimarit Auicennalib. i,cap,$ i S- crafiiorem 

hunc marem ejfe . Magni prouentus augurium efl ,fi 

#rbor pluresflores produxerit quamfolia: idcirco ncn 

debent nimium flagellari arbores , quiavehemens & 

nimiaflageUatiofteriliores efltcit . Pediculi oblongi e 

tMU. quibus dependentflores vulgo Vufti vocantur . Folia 

tanta odoris fuauitate nonfragrant vt ipfum Garjo- 

phjUumifedneque ipfi rami odori funt jiifi aliquatu- 

lumficcati, 

Gatyophyiii Nascitvr autem ipfa arbor jponte ex Ga* 

coiimr. rjvphjUu decidentibm, Nam cum nunquam huk de<* 

fit pluuia qu<zfruclui alvmentumpr&beat quiintmf 

ram decidit , enafcuntur arbufcuU qu& intraotlen- 

nium quidem adolefcunt , in annum vero centefimum 

perdurant,quemadmodum ipfi incokteftantur. 

Garyophyi. Collectio GarjophjlUfit a decimo quinto 

tegiura, septebris vf% in lanuariu & ¥ebruariu>non manu vt 

nonuUi volunt, fed violentaflagellatione vt iam dixu 

F A l s a eft eorum opinio qui Garjophjlliarbo- 

rem cum MofchaU nucis arbore eandem effeputant. 

Nam Nuxfoliafere rotunda habet , Vjnfofysfimu 

lia. Garjophjllu verofolio eft Lauri *. Pmerea Ga- 

rjophjllum defertur in Bandam infulam proculinde 

£xfiitam,qu<s ) Ntmmprofert. 

S c r. i b i t Auicenna libr.i. cap.^1%. gummi 
jota^JSmL Garjophjliorum fimilifacultate puditum ejfe cum 



1I1!R I, IOJ 

Terebinthina refina. Hac ob caufam percontatus fum 
ab ijs qui ex Maluccis GaryophyUum aduehut,fedne- 
gant fehuiufmodi igummividiffe * . Non negauerim 
tamen omnesfere arbores gummiferas ejfe , pr&fer- 
timfi vulnerentur . Sed haclenus nemo,quodfciam, 
expertus eft. 

Nvllivs autem precij fuijfe GaryophyUos Garyopfylli 
intqUigo apud Maluccanos , donec eo dektt nauibus Maiuccanos 
Chinenfes , inde magnam eorum copiam infuam re_ neglecti. 
gionem exportarunt, & inde in Indiam, Perfiam , & 
Arabiam, Conferuariautem infua bonitateaudio Ga 
yyopbyllos,fi marina aqua infpergatur,dtoqui teredi- 
mmfentire. 

Mvltiplicis vfus funt Garyophylii tum paryophyi- 

-^ lorum vius» 

adobfiniajum ad medicamenta:magis tamen expe- 
tunturin laua crafiores illi & annotini Garyophylli: ^J^ ylu 
a nobis verb tenuiores, qui adhuc virides aceto &fale 
apud Maluccanos condiuntur ,fed his tenerioresfac- 
charo ajferuantur , hi mirum in modumpalatogratv 
funt . Lufitanica mulieres qm iftic habitant e Garyo- Ac P\ ^ IIa " 
phyUis viridibus aquamftiUatitiaorganis eliciunt mi- phyL 
ra odoris fuauitatefragrantem , & cordis affettibw 
vtilem.Nonnullifudores mouet ijs qui lue venerea di- 
uexantur, GaryophyUis, nuce mofchata, maci, pipere 
longo & nigro . Alij GaryophyUorumpuluerem capiti 
admouent aduerfus capitis dolores afrigida caufapre- 
uenientes . Mulieres Indict tum etiam Lufitanic& eos 
mandunt commendandi hahtm gratia. 

Nascvntvr flores, qui a GarjophyUorum Garyophyl- 
cdoreGaryophyUati mncupantur , etiam inChina- au orcs% 

G $ rum 



Xo6 AROMATVM HISt7 

rum regione , fed nequaquam odoris fuauitate ita 

commendati,vt qui apud nos afferuantur. 
pfu&us Ga- Est etiam in infula cui D.Laurentio nomenfiu 
SooL y ° S & m qtiidam AueUam magnitudine cum (uo putami- 

ne 3 aut eo amplior, qui GarjophjUosredolet,fedinco- 

pertiadhucvfus. 

* Imo Garyophyllum ipfum nihil aliud eft qu3m ru- 
dimentum frucius, quemadmodumin malis , pyris, pu- 
nicisatqueplerifquealijsvidere eft . Namflos ipfe,qui 
quaternisfoliolis conftat, huicfrudhis rudimeto infidet, 
multis fibris plenus , veluti Myrti flos fere. Garyophyllii 
etiam defcribunt Lud.Roman.lib.6.cap.2 <;.&: Maximi- 
lian.TranfiI.de Maluccis infulis. At quem M.Paulus Ve- 
netus lib. i .cap. 5 8 .exhibet,plane alia eft planta. 

* Huius folium Laurino eft anguftius,Salicis autPer- 
iicamalifolio fimilimum, oblongiori tamen pediculo. 
Huiufmodialiquando vidimus vn£cum Garyophyllo- 
rumramulis muriaconditis. Eoscumfolio &fru<5tu ex- 
primicurauimus. 

*InterGaryophyIIos qui Antuerpiaadferunturinue- 
niturinterdumgummiexatrorufefcensodorum fane 6c 
quod prunis inie&um Garyophylloruodoremrefert.Id 
forteeritgummiilludab Auicennac6memoratum,quod 
tamen afhrmare non aufim, ciim eius vires nondura fint 
cxploratar. 

DePipere* cap. xxii. 

Piperis na- M A x i m A Viperis quantitas prouenit in Ma- 
Uuar , totaea maritima regione qua a Promontorio 
Comorim ad Cananor vf% pertingit. Nafcitur etiam 
in Malaca maritimis,fedbonitatefuperiori cedens,& 
magna ex parte inane . Prouenit ftmiliter & in Infu - 
lis latu vicinis,& Sunda,& Cuda^alijsj^ locis. Sed 
idtotum in chinarum regionem deportatur , & loco 
natali confumitur, pr&ter idquodin Pegu & Marta- 
hm exportatur. Potifima etiaeiuspars quodin Ma- / 

Uuar 



ttles. 



?IFI&19 TTA AB TXTtH 

expreiU, 



:yy* 




iifl 



10$ AROMATVM HIST. 

lauargigniturjn vfum incolarum cedit, tametfiregw 
tdmodum ampla nonftt , nonnihil etiam a maritimii 
cius regwnis populis abfumitur . Vars eius defertur in 
Balagate bubulis corijs. Et magna copia (tametfire- 
gio mandatofitvetitumja Mauritanis per mare Ery- 
tbr&um exportaturjdfuffurantibus ipfis incolis. 

E je funt regiones qu& Viperm$nunt,quanquam 
& inueniturfupra Cananor qutnseptentrionemjpe- 
ciat : fed adeo extgua quantitate , vt ipfis incolis non 
fufficiat^& extemo importato opus babeant. Etenim 
nongaudet hacplanta locis defertis & mediterraneis. 

cauotftuii 8S^ mvero P rocu l * Caucafo monte difiiu fint h& 

non nafd. regiones 3 ex topographicis chartisfatispatet. 

Moianga. Nomen efi Malauarica lingua Molanga , 

La£ j a> Malacitana verb Lada, Arabibus medicis tum vulga 

Eilfii. Filfdjametfi Auicenna lib.ii cap. 5 5 7 . & 5 5 8 • fc- 

Puiful. cundum Bellunenfis^ralationeFulful, & Piper-lon- 

Darfutfui. g U m Darfulful appeUet & Fulfel , quem fequutus 

eft Serapiojib fimp .cap.567 .vter^ Arabs. In Gu\a 

Merkhe.Mo rate & Decan Mcriche , & in BengalaMotois: 

pimpilim. longum vero , quodfolummodo ifticprouenit , Pim- 

pilim. 

M 1 r vunon eft,fiTheophrafiusJib.f).cap .11. 
Diofcorides lib. i.cap.is3* & hosfequutus in plerif- 
que Fliniwjib. 1 1. cap. 7. Viperis plantaformam ac 
notas ignorauerint, & indigenam in ea defcribendafi 
demfequutifint,ob regionum diftantiam. Quodverb 
Arabes in eodem errore verfatifint,& nonnuUi etiam 
ex recentioribusJUud mirum. 
ftor e ia. shU S e r it YKautem ViperispUntaddradicesaU 

terius 



-*/ 



IIBER le 109 

terius arboru(magna certe ex parte iuxta Faufel ar 
horem aut Palmam plantatam vidi ) adcuius vfquc 
faftigiumfefe conuoluendofcanderefokt: folijs raris 9 
malt aftyrij effigie,fedminoribus, &per extremum a~ 
cuti$,virentibus,guftucalidi$aliquantulum , &folm 
BetreftueBetle, cuius ante memmi } fapientibu$. Fru- 
clus vuarum modo racematim coluret , minores ta- 
menfunt Piperis racemi , & ipfefruclus minor,fem- 
percfe virens, donec ficcetur , &pknam maturitatem 
confequatur,qu& incidit circiter medium lanuarium. 
Radix pufeUa,non Cofiofimili$,vt veluit Diofcorid.es, piofcoridk 
lib. i.cap. 150. quandoquidem Coftus radix non eft, ap us * 
fedlignum,vtpeculiari capite dicemus. 

I n t e r verb eam plantam qua Pipernigrufert, Exigua intei- 
& eam qua candidum, tam exiguaeft differentia,vt ^SSri & pe 
i nemine quam ab incolis dignofcipopnt : quemad^ aiw differcn- 
modu vite qm vuamfert nigram ab ea qu<& candida tia * 
fert non dignofcimus 3 nifi cum vuas habent , & eas 
quidem maturas. 

Qjr je autem longum Piper profert , longe alia pipcr long3. 
eft plantaietenim nonplus babetftmilitudinis cumfu 
perioribus,quamfaba cum ouo. Puterea Piperlongu 
in Bengala nafcitur , qud regio quingentarum leuca- 
rumjpacio a Malauar diftat , vbi Candidum & Ni- 
grum gignuntur . 

Precivm longi Piperis in Bengala eft vnius 
Lufttanici aurei cum femiffe infingulas centenas li- 
bras . in Couchin verb vbiplurimum Xigrum nafci- 
tur, quintfe Lufitanicis aureis emi fokbant centenali- 
buffedabhinc quadrienniu aut quinquetmium, quod 

in 



IIO AROMATVM KflST^ 

tn alias etiam regiones importari cosperit , quindecwt 

aut viginti Lufitanicis aureis emendafunt.Piperis ati 

temnigripreciumincentenas librasefi duorumLu- 

fitanicorum cufemiffenatali loco.at in Bengala du§- 

decim Lufitanicis emuntur totidem Ubr<& Nigri. 

Piper album C a n d i d i planta raricres funt , nec nifi certis 

rarum. Malauar & Malactz locis rara nafcuntur. Solet Ma- 

gnatum menfis inferri : eo enim vtuntur qumadmo- 

dum nosfale * . Venents refiftere & ocularibus medi- 

camentis vtile effe afferunt , quod& Diofcorides hb. 

i-cap. i $o.annotauit,atque vtinam tota huius plan- 

ta hiftoriam tam vere defcripfiffet ■. 

Brafma. S £ d nec B rafina vocabulum 3 quod apud eundem 

Brechmafio. Diofcoridem ibidem legiturjiec Brechmafin quoda- 

pud Pliniumjib. i i.cap.y.vnquam hts inregionibm 

mdiui,aut auditum puto. 

Condivntvr aceto aut fale virentes ad- 

huc & immaturi Ptperis nigri racemi , * ejr vfui af- 

ferwantur. 

Piperis tem- A r a b e s & Perfcmedici Piper calidum ter* 

peramcnw. f' w ordwe conftnuunt . Sed Empirici, cuiufmodi funt 

maximapars Indkontm medicorum, frigidum Piper 

faciunt,vt eirplera^ alia aromata qud excalfaaunt. 

O r a t o sautem omnes Medicos volo vt Pipe- 

riscandtdi loco(qttodcalidim eft & odoratius) Nigrii 

non pfkfcribant i nifi candidifit penuria . Similiterne 

longum Piper candidi aut nigri locofubftituant, cum 

prorfus diuerfz fint planta , & nigrumcum candtdo 

vians commuat. 

C e t i r y m ne qnod Piperisgemis dcfit^ men- 

tionem 



IIBER I, III 

ttonem hkfubijcere libuit eius Piperis quod lingua 
Malauarica d Canara nomen fumpfit . £/? autem id p 'P er Can * 

r . J \ fJ . J , , riDura. 

tnanejocfo vtunturtnpituita a capite euacuanda den 
tiumfe doloribusmonmdli & in Colmco quem vocat 
affeclu . Eius autem formam defcrikre fuperuacaneu 
exiftimo y quomam in Lufttaniam non deportatur. 

* Piperis hiftoriam etiam defcrbic Ludo.Rcman. lib. 
5 .cap. 1 4. & lib. 6 .cap. 1 c>.fed paululum dnoftr o Aucto- 
levariat. 

* Vidimus Vlyfsipone candidum Piper , & inde nobi- 
(cum attulimus , grano non rugofo, [qq pleno, acriore &C 
odoratiore quam nigrum, Vlyfsipone tamen neglectum. 
Ex Indijs vero copiofum,faltem quod medicamentis fuf- 
ficeret, haberepoflemus, fiLufitani Pharmacopol» pau- 
16 diligentiores eflent. Inuenitur tamen interdu Antuer- 
pitB apud myropolas nigro permiftum. 

* Eiufmodi racemos interdum cum Gingiberis radici- 
busmuria conditis Antuerpia» reperire licet, oblongos 
quidem illos & graciles , neque ita far&os vt funt vuaru 
tacemi.EiusiconemadviuumexprelTam,hicadiecimus. 

Olim Antuerpiaminuehi folebataliud Piperis ge- 
nus,quod Lufitani Pimenta deIrabo,id eft caudatum Pi- 
per,appellabant: fed metuens Rex Lufitanus nelegitimu 
Piper alterius inue&ione vilefceret, id amplius inuehi e- 
difto vetuit. EratidCubebisferefimile, pediculopnedi- 
tumexiguo,rotundum,plenum,aliquantulumrugofum, 
nigricans,eadem acredinequa piper prarditum, aromati- 
cum,racematim (vt ab ijs qui racemos habuerunt didici- 
mus)cohajrens. Amomum,nonnulli peritiperperamex- 
iftimarunt. 

DeCubebis cAP. xxi 1 1. 
T a m e t s 1 Cubebis raro in Europa vtamur % 
nifi in Compofitiombus: attamen apud Indos magnus 
earum in vino maceratarum eft vfus ad excitandam 
venerem j tum etiam in laoa adexcalfaciendum ven- 
triculum. 



112 AROMATVM HlSf. 

Cubcbe, Appeliatvr hicfruftus ab Arabibus medl 

Quabebe- ™ Cubebe & Quabeb-i vulgo Quabebechini : 
chini,cu- in j a oa y vbi frequens nafcttur ,Cumuai rcliquis In- 

*nuc,Cubab- ,. ■ \* . : /^* i ' t i • ■ ■ n 

chini. du ,pr<ttcrquam tn Malayo, Cu babcrj n i . Non efl 
mtemfortiius hanc appcllationem, quodin China na 
fcatur , quandoqtitdem ex Cunda & laoa, vbipluri* 
mtiseft, tn Chinamperferaturifedqttoniam Chmen- 
fes^qtd Oceanum Indicum nauigabantj)ucfruclumi 
quem in iam enumeratis infetlis emerant , cum aljjs 
mercibus in alios maris Indictportus & emporia de- 
ferebant. 

cubebc hi. Cetervm fimilis efl lucplanta Malo vulga- 
ri,minor tamen ,folijs Viperu fed angufttoribus ,per 
arbores Hedert modo repit, aut, vt veritts dicam Pi- 
peris modo : non eft Mjrti effigie , amfolijsfimilibus 
Myrto .Truclus raccmatim coharet, non quidem vt in 
vua coniunclim jfed fingulis granis exfuis pediculis 
dependentibus. Flos eft odoratus, 

Monachord S i l v e s t r i s eft l)£C planta &Jponte na* 

Iapfus. fccns,non domeftica,nec^ multorum generum. vtifal 
fo Monachi Comentatores in Mefuenfub finepimA 
- partis dift. i . cap. 3 C.putarunt. 

Cubebc de- T a n t a autem in exifttmatione eftfruclus hic 

perffruntur! etlam v ^ ^fii^ur,vt eum incok decoquant ,ante qua 
efferrifinantjnetuentes nealibifatus enafcatur .Htnc 
fieripnto vtcorruptionimagisfit ebnoxius cum hki 
tum in Eurepa. 

H je c a Lufitanisfide dignis accepi , qui longo 
tempore tn infula laoa habitauerunt. 

SmPipe"? 11 Non eft piperis genw(vtputantmnnulU)quo- 
' mam 



t I B E R I. tf/ 

niant pUmmum Piperex Cunda aduelntur quodriu 
Inldtffert a Malauarico- VL&c veroplanta cumjruclu 
diuerfi generis efl 3 minimdque quantitate ifiic naf- 
titur. 

P v t a t Mattheus Syluat.cap. 3 8 1 . ex Serapio- Matth.syiui 
nis & Arabum aucloritate Cubebas. riihil aliudeffe^ ^ 16 " 01 ' 
quam Diofcoridis Myrtum jyluefirem,quem Rufcum 
vocat,aut CarpefiumGaleni. Sedfallitur.Namcum 
Serapio,alij(fe Arabes qui in hngua Grua multu ver- 
fati non erant 3 a Diofcoride & Galeno nihil effepr&- 
termiffum exifimarent ^fiquasfacultates infimpli- 
cibus a Gruls defcriptis inuenirent conuenientes cum 
ijs quibus pr&dita erant Indica medicamenta auditu 
tanttim illis cogniia jidem medicamentum effe ilico 
crediderunt.Non effe autem Myrtiim fyluefirem^cla^ 
rius efi qukm vt demonfirari debeat . Carpefium ve- 
ro alind effe a Cuhebis , argumentis euincere poffemfi 
opus effeti 

* Lavdatvr Carpefiu Ponticum ,plurimuq 3 catpefium 
inSyrianafci tradunt . Sedfi Cuheb&fimt Carpefiu, n °n eflecu 
cur Cubebas ex India petunt Turci & Syrt, magnocfe e *** 
redimunt ,cum non inueclo vtipoffent, & finemagno 
fumptufcarpefium item Galenus itbr. 1 • de Antidot* 
defcribit feftucarum tenuium modo: quhn verbfefiu 
cis difiimiles fint Cubeb<e,qUisnon videt? 

N o n defuerunt qui Cubebas affererefint aufi Cu ^ chxV ^ 
Viticu effefemen : cum vero vtriufque hifioria &fa - ticis fruaus 
cultatesplane difiimiles , taliumfententiam omnino noReft * 
conuellant, plura de his agere fuperuacaneum effe 

dUCQ* 

H * Cu- 



XI4 AROMATVM HIST. 

FaGA&A AVUIMHAIt 




• Gubebarum facultates in memoriam mfhi reuocarut 
fagara; hiftoriam apud Auicennam, que fereijfdem cum 
Cubebisviribusprajditaeft . Cumigiturcommodiorem 
in hacEphome locum nonhaberem, cuieius iconem & 
hiftoriaminfererem, oper«eprecium me fa&urum exifti- 
snaui,fieam hicdarem. 

E s t itaqueFagarafruc-tus Ciceris arietini magnitu- 
dine,corticetenuiconftans ex cinereo v nigricante,cuiftfb- 
cft tenue putamen nucleum continens fans folidum , & 
tenui nigraque membrana obduitum.Integer fru&us cu 
ftiagnitudine tum forma $c colore adeo fimifis eft ei qu€ 
Iioftr# ofHcina? Cuculum indum, Itali Coccoledi leuan- 
teappellant^ vt primo afpe&u fallere* & pro eo fumi 
pofsit. 

Msmihi Thuius Auicennacap.2 66.inhuncmodu. 
Fagaraquideft? Granum fimileCicenhabensgranu Ma 
Jaaleb, 6t inconcauitaie eius eft granum nigrum ricut Sce 
hedencgi , 6Vafportatur deSofale. Collocatverbeam in 
tertiocalefacientium 8c ficcantium ordine ,atqueftoma- 
chi &hepatisfrigiditativtilem efle, cGnco&ionemcj} iu- 
aarej & aiuum eonftringere fcribis. 

Oe 



tlBBR 1. tif 

De Carctamomo c a p. x x i i i i . 

Q_y g d Cardamomitm vocant, Aroma eft ijs tn J^„* m ^ 
regtombus probe cogmtu , tn quibus magnus eitts vfus 
efi. Eius etiam mdgna pars in Eurcpam Afrkam& 
Afiam euebitur. Quam vero reclefit tlli inditum Cat 
damomi nomen,aiijsdifceptandum.reunquo. Auicen- 
naitbr. i. cap. 1 59. farie pecuhare caput inftituit dc 
Saccolaa,quodduum ejfegenerum tradtt,alteruS2LC- s * cc °}** 
colaa qiichivjdeft^magnujnyalterum vero Sacco-, saccoUace- 
laa tegucrjd eft,minns.liis nominibus cogrittum eft £"«• 
vtruwq. s Cardamomum cum Medkis Arabibus, tum 
Mercatortbus. 

I n Malauarvocaiur Etremelli, in Zeilan En- Etremeili, 
ca!>m Bengala vero,Gu{arate, & Decanftnterdum En ^» HU » 
Hiljnterdum Elachi, idfe inter Mauritanos^ naab Eiachi. 
Gentilibm indigenis omritum prouinciarum enarra- 
tarum Dorenuncupatur . Qjia diuerfitas funimdm Dore. 
illam nominum confufionem inter Arabes fcriptores 
peperitf eteritm norinutii Indicis yocabulis vffunt^atij 
vero Arabicis) & multts errandi occaftonem pr<zbuii, 
Nam quod alterum Serapio . Saccolaa , alterum 
Hilkarie vocat , mendofum eft exemplar , er Hil H »lk»nev 
auritaxat fcrtbenaum erat . pcritmfi Bane omriino 
adijciendum volumus.potiusii^ dkenduerat, quod 
linguaCanartnamagnumfondt. 

N 1 h 1 l igitur ahud eft Saccolaa omritbus Ara CarJamomu 
bibus nuncupdtu,aut Sdccule Autcenna, dui Elachi, Ln C v ^f^ U5 
qudm quod CardamomumvulgoappeUdnt y Veteribus 
cum Gr£Cis,tum Latinisplane ignotum, vt ex eorum 
mommentvs coUigerelket. Siquidem Galenm libr.j. 

H 1 fimp. 



II 6 AROMATVM HIST. - 

fimp. med. Cardamomum fcribit non effe tam calida 
facultatis quam Nafturtiu,fedfuauius & magisfra- 
grans,cum quadam amaritudine: qu& omnesnots, no 
ftro Cardamomo non conueniunt , vt experientia do- 
cet. Diofcorides lib. i.cap.$. vero commendat quod ex \ 
Comagene,Armenia, Bojphorofe deuehitur( tametfi 
in India quoque & Arabia prouenire dtcat ) eligen- 
dumq^fcribitplenumfiangenti contumax , guftu a- 
cre,fubamarum,odore caput tentans. Noftrum cotra 
Cardamomuin illas regiones defertur^ e quibus Diof- 
corides fuu deuehi fcribii. Sedneq 3 idfrangenti contu 
max eft,neque caput tentat,neque amarum, necfe gu 
ftu adeo acri,vt GaryophjUi. 
Cardamomi P l i n i v s lib.i i.cap. i ; . quadruplex effe Car 

genera^.Pli. , . /•■,/••.••,,., 

damomi genus Jcrwttjic mquiens. Simile hts & nomi 
ne 3 &frutice Cardamomum, femine oblongo . Meti- 
tur & eodem modo in Arabia . Quatuor eiusgenera* 
Viridipmum acpingue,acutis angulis,contumaxfri- 
canti,quodmaxime laudatur. Proximum e rufocan- 
dicans.Tcrtium breuius atq 3 nigrius. Peius tamen va 
tUim &facite tritu odorisfe parui : qui verus , Cofto 
iHcinus ejfe debet. Hoc & apud Medos nafcitur . Hu 
Plinius, tametfitam Diofcoridi, quam ceteris Gr&cis 
vritcum tantum extet Cardamomigenm. 

S e d nuilum expr&diclis cum noftro quidquam 
Commune habet,quodfragile ejfe debet,filtqua candi- 
cante,granis intus nigris. 
sa-coJaa Seritvr vero id leguminu modo , altitudi- 

ne, quando fumma , cubiti , in quo dependent filiquuU 
granuU interdum vfque ad yigmti contiriete$> non, vt 

Cordus 



mo. 



hiO.otM. 



iibir r. 117 

Cordus in lib.i. Diofc.fcripfit, Glandis aut AueUana 
magnitudine #. 

Hvic autetnerroriocca(ionem prduitDauus panusTeren 
iUe Terentianus,omniaperturbans,Gerardum Cremo 
nenfim # interpretem inteUigo, qui cum hoc medica- 
mentum ignoraret , nomen illi ex Gr&cispro arbittio 
indidit, tametfi legitimum Arabicum nomen in inte- 
gro & non mutatum reliquijfe prsftitijfet. 

Q_v a m Ruellij lib. i.ca. $.opmiofit erroned qui Raeiiij error. 
" nobis Capfuon,aut Stliquaftrupro Cardamomo Mau 
ritanorumproponit -,omnibus notifiimum efi, 

A d ea verb qu<z Lacunaltb. i.cap. $. commen- Laeunxer- 
tarijsfiiis in Diofcoridemfcrib\t,fatispYoterue in Ara ror ' 
bes inueclus,fic rejponfum volo . Ne^ eius Meleghe- Mciegheta. 
tam-Cardamomum effe Diofcoridis ,/iqmdem ignota 
fuit Diofcoridi : neque Cardamomum maius coloris 
efi cinereimeque Nigella tertium idgemts quodtn of- Nigeila. 
ficinis haberi afferit , quandoquidem NigeUa totis his 
prouincijsnonnafcaiur» 

C e t e r v m non multumforte refragabor tjs 
qui Cordumeni Arabum , Cardamomu Gracorum CordWni. 
ejfe putant : quandoquidem Serapionis & Auicennn, 
Saccolaa Gr&cis efi ignota,vtifupra diximus. Ouod 
m^Saccolaa vtendum negent , quontam Gracide 
eo nihilfcripfire,non concedoynuliis enim experimen- 
tis comprobatum eftplerifcfe morbisperutik effe: eoq 3 
vtendum cenfeo in omnibus compofuionibus Arabum 
& Recenttorum qui Arabes fequutifunt. 

Q^v o d verb Mekgueta, Cardamomum mlnm Meiegueta 
* mnfit,fatis ex vtroque genere quod in his regionibm no n d£° ma 

H $ nafciM 9 



llt AROMAtVM HIST. 

$icco\n Auonafckur , manifeslum eft : quorum alterum Carda- 
r aeca - momum, vt vocant,maius eft : aliud minus, eiufdem 
tamenforma, & duntaxat magnitudine differentia. 
Saecotaa de- O p t i m v m autem cenfetur minus, quod odo- 
gcftui. rat - m e jj. a i tm ^ g? ft cm dumfacu\tatem maius dici 
foteft. 

Provenit vtrumtfe in India, pr&fertim ve- 
fi ab Emporto Calecut vfc^ ad Cananor, tametfi alqs 
ttitlocu Malauar^et in Iaoa nafcatur ,no tamen adeq 
topiofumjiecfe cortice adeo candtdo. 
Saccolai M v l t v s eius vfus eft in hisprouincijs, fiquide 

*** vna cum Betre ( velutifupra dixhniu) manditur , pi- 

tuitacfocaput & ftomachum expurgat , '& Serapijs 
admifcetur. 
uSd crior. F A L s v M autem eft quod Matth&us Syiuati- 
cus cap. i ly.fcripfit , Indos etm radiceaducrfusfebris 
circuuus vti # , nafcic^ in tuberibus quarundam ar- 
horum.^am exili eft admodum radicejiec nififatum 
prouenit ,folo ante ignibus perufto , v.tfacilim eqaf- 
catur. 

* Cordus in libr. i . Diofc. Cardamornum maius ficus 
propemodum magriitudine facic , nunus verb Auellana 
niinus.Sed iib.^.dephntis Cardamomum mediu Auel- 
lana:gradia;qualefacit. Matthiolus fimiliterCardamo- 
mi iconem ficus forma & magnitudineesrhibec : ciim ta- 
men nihil aliud iic quam Melegueta fuo inuolucro tedta, 
quajfaneinterCardamomi vulgaris fiue Saccolaa Ara- 
bugeneraexnoftri Auftoris fencenciarecipiendano eft. 

* Pande«ftariuseiusmeminifle|'nuenieturcap. 1 17. in 
noftrisautem exemplaribus apudRhafin haudfacilein- 
uenies. 

*NuIIam huicflmilem faculratem noftra Pande&arij, 
«jui Matthanu Syluaticuseft,exemplariatribuunt. 

Dc 



FaVPIX* CVM SVO IMVOLVei.O| *fr 

inuolucxo exemptum, 



^VELIAXAI I H © |. 

c* genus oblongum. 





Faufel yulga 

Eeefi;. 



Faufel. 
Filfel, Fufel, 



Pac. 

Arcca. 



^upari.Poaz, 
Pman.Cha- 

cani. 

Faufel na« 
cales. 



Mombaim 
infula. 



ilO AROMATVM H I ST. 

De Faufel c A p. x x v r 
Improbe faciuntquipro¥m£el , Santalum 
mbram fubfiituunt , quodplerumcfe alio ligno rubro 
perfimili adulteratur : efi enim vtrumqae inodorum, 
ytin Satalo diximus. Vaufelverb & minoris emitur, 
nec adulteratum efi, poteratcfefacilein Lufitamade- 
ferrt cum alijs Aromatibus,fi aut PharmacopoU,aut 
Medici curiofi magis effent y id% adferendum curaret. 
Picitvr autem Arabibus Fanfel ( tametfi 
corwpte Auicennalib .1. cap. 16 1. Filfel drFufel) 
tum etiam in Dofar et Xaelportubus Arabicis: m Ma 
lauar Pac a vulgo, a Nobiliortbu* veio Ateca,quo no 
mine ytuntur Lufitani qui in Indijs habitant,quonia 
primuea regiofuit illis cognita: in Gu\arate & De- 
can,capm:in Zeilan, Ppaz.m Malaca,fmm: in 
Couchin, Chacani. 

N a s c 1 t v r plurimum in Malauar\ in Gu\a 
rate & Decanpauca quantitate, idcfe duntaxat in 
maritimis , fed laudatum,pr&fertim in Chaul , quod 
defertur Ormuz. . Optimum itemprouenit in Mom- 
baim infula , quam mihi Rex Lufxtanu dono dedit 
excepta emphyteufi. Laudatur etiam quod in regtone 
Bacaimprouenit, atque id defertur inDecan cum eo 
quodin Gauchin nafcitur nigrum &puftlium , dum 
admodumpoflquamficcatumfuerit. Nafcitur etiam 
in Malaca, fed tam parua quaniitate , vt vix incolis 
fuffciat. Item inZeilan magnacopia,fedcandidum^ 
quodin eampartem regionis Decan defertur qu& Co- 
tama!ucoparet,tumetiamin Bifnaga. Defertur etia. 
ex Zeilan in Ormu^Cambaja, & in tnfulas Maldi- 

uas 9 



L I B E R I, 121 

uat, fiue NtlediuM . Et tametfi fcribat Serapio libt* 
fimp . cap. 3 4 yArabiam non alere Arecam (de medi- 
terranets locis,& magna ex parte imelhgedum ideft) 
nafcitur tamen laudata,fedexigua in Dofar & Xael 
locts maritimis>Amat enim h&c arbor maritima loca 9 
& mediterranea rejpuit,alioqui magna cum diligen- 
tiafereretur, quontam fingulu diebus eam edunt cum 
Mauritani,tum Moalis (genus hominumideft , qui Moahs. 
Ah vtdixi,generum Machometifeclantur) etiam in 
fm teiunijs cum a Betre abfiinent. Mafinant enim 
Arecam cum Cardamomo >purgadi ventriculi& ce- 
rebngratia. 

Adm 1 scentvr Vmfelfiue Arec£,eadem Faufeimi- 
qu&fupra Betre admifceri dixtmusitawetfi, Betre ca xtuw * 
lidumfit,Areca verofrigida & (icca.Sed& admifce- 
turLycwm, quoniam vtruncfe gmgmas confirmat & 
dentes fiabihufiomachmn roborat 3 & vtile eftaduer- 
fusfanguinis reiecliones,vomitus,& alui profluuia. 

E s t autem ipfa arbor reclafungofa materiefo- F . aufe l hift o* 
lijs Palm£,fruclu nucvs Mofchata,minore tamen,aut li ' 
iuglandibus exiguisfimili,intus duro, & candidk rttr 
bentibuscfe venu rejperfo^nonplanerotundo } fedalte» 
rapartefefiili:qu£ tamen not& non omnibus Arec&ge 
neribus conueniunt . Integitur hicfruclus inuvlucro 
admodum lanuginofo &forisfubfiauo,perquamfiml 
li Datiylis,ciim maturuit, &*ante quamficcatusfit. 
Immaturus vero,ftupefacit& inebriat- editur autem 
immaturus a nonnuEis , vt 3 veluti inebriaiijolorum 
cruciatus nonfentiant. 

Siccatvm verbfruclumficparant.Contu- 

H 5 fi>* 



211 AROMATVM KIST. 

Faufeipr^pa famnucemVaufelin tenuiftimas partes cumLyctol 
rauo & v- frf iio Betre cui exemptusfit neruus mafticant>veUt 
ti m Betre diximus, & priorem faltuam qu&cruenta 
eft expuunt,eaq^ ratione cerebrum & ventriculu ex~ 
pnrgant,gmgwas et dentes ftabiliunt.Votentiores ex 
VaufeULjciOiCaphura^Lignoaloes, & Ambarimo- 
mentoformas orbtcularesfiuepafttUos coponunt quos 
mafticant. 

Scribit Serapiolib.fimp.cap. wj.excalf* 
cere i & amaritudinis particeps ejfe. Sed cum degufta* 
uijfem, nullum calorem deprebendi ; verum cum infi- 
piditateadftricloriafacuUatepraditum ejfe comperi. 
Itaq 3 puto aut Serapionem hanc Arecam non nouijfe 9 
autftnouerit,eam nunquam deguftaffe. 
Aqua ex E x ea viridi aquam fttUatitiam vitreis organis e~ 

liciiubeo, quamaximo cttm fucceffu tn biliofis alut 
profluuijs vtor.Sed arcanum id mihi haftenusfuit. 

* Nucem Faufel cum (uo integumento nobis aliquan- 
do communicauie Petrus Coldemburgus Pharmacopo- 
la,vir eruditus & rei herbaria? peritifsimus. 

Invemivktvr interdum aJia»nucesobIonga? qug 
Faufel cum fuo inuolucro magnitudine ajquant, prardu- 
tx, & foris nigricantes,qua* per medium fe6ta> Nuce my- 
rifticam mirum in modum atmulantur. ForteFaufel ge- 
nus erit, aut aliquid fimile . Sed cum duntaxat vetuftate 
cxfucca videre licuerit, de eius guftu dc temperameto ni- 
hil pronunciare poiTum . Vtriufqueiconem exprefsimus. 

Meminit etiamAsecaeLud. Roman.lib. nauig.j. 
cap.7.inhuncmodum. Edere fueuerunt(de rege & ma- 
gnatibus vrbis Calecut loquitur ) fruftum quendam cui 
Chofolo (Faufel intelligit)noroen eft . Hunc miitit arbo* 
Arecha nomine,PaIma»non ab(imilis,que cariotas gignit, 
Sc confimiles producens fructus.Mifcentinfuper contri- 
tas oftrearum conchas calcis inftar. Harc ille. At ridiculu 

eft 



IIBER I. I25 

cftqtiodidemUb.^.cap.^.fcribJtjquoniamqu^fanitatis 
tuenda? caufo eduntur, prarrentifsimum efie venenum af- 
ferat. AtSultanus, inquit, letho traditurus e Satrapis 
cuempiaro,ad (e acceriitum cui mors imminet, nudu fibi 
afsifterecompellit, moxcjj edit nonnullos fru&us, chofolos 
vocitant,ipftar nucis myrifticajjmandit etiam quafda her- 
barumfolia,modo mali AiTyrij,<<imto/os nominant , addit 
ictiamattritarum concharum oitrea>calcem, fimulcjjcun- 
&a rnandendo ruminat. Tandem in eum quem cupit oc- 
cidi,expuit,afperfoq^eo,continuomorsfubfequitur,pre- 
fentaneoveneno vitam perimentemam vbiin hominem, 
vtpr«mifimus, expueritcontritavenena,intramedia! ho' 
rar fpatium perfuius veneno in terram corruens efrlat 
animam. 

De Nucc Indica. # cap. xxvi. 

N v l l a m arborem vfibus humanis aptiorem Palma in- 
inuenir'tputo,quam fit Palma Indica^veteribus Gra- lca * 
cis y quantum coijcio, incogmta, & Arabibus fere ne- 
glecla y quipaucaadmodum de ea fcripferunt . 

A V I- C E N N A Ub. l.Cap.506. eam VOCat Iatl- Iaufialindu 

fialindi , quod Nuctm indicam fonat : Serapio Itbr. 
fimp.cap. 228. & Rhafes libr.$-dere med.cap. 20. 
arborem ipfam Iaralnare * , id eft, A rborem nucife- iarajnare. 
ram .Vocatur autem vulgo ipfa arbor Maro , &fru- 
clus Nave\ t quodvocabulum Narel comuneefl Per- 
fis & Arabibus : in MaUuar , arbor ipfa Tengama- Tengamara, 
tmjruclus verh maturusTcnga,fedviridis adhuc et l^t:\Z* 
immaturus Eleni,^ Goa Lanha: in Malaio, arbor can.Nihor, 
Trican,*/?/* nux Nihor;«« nos Lufitani nomen Co Co 1 uo ' 
quo indidimus ob tria illa foraminum vefligia quibus 
Cercopitleci , aut alteriusfimilis animalis caput re- 
pufentat. 

Arbor^/ vafts. magnitudims , folijs Pahu ]^jj/ n * C8 

aut 



Olb. 



1 24 AROMATVM H I S T. 

aut Arundinifimilibus , aliquantulum tamen Utiori- 
bus ifiore Caflane<&,materiefungofa etferuUcea.Gau 
det arenofofolo & mari vicino , vt in mediterraneis 
hauifacilefit reperire.Seruntur ipf& nuces,ex quibus 
enataplann tranjplantantur , irpaucis annis adole- 
fcunt & fruclifemfiunt,pr<zfertim fi diligenter colan 
tur. Nam hjeme,cinere autflercore rigari volunt, <z- 
ftateaqua: Utiores tameeuadut,fi fecus ddificiaplan 
tentur,quia videntur fordibus & lutogaudere. 

Materies iigni,cumfitprocera,adplurima 
perquam vtilis efl , ita vt interdu in Nalediua infula, 
Maldiuam vulgo, vt diximus, vocant , e x hac arbore 
nauesfabricentur^atq^ clauvs,malu, velts & rudenti- 
bus armentur. Ex ramis qui in MaUuar Olla appeU 
lantur,fiunt<&ditm tecla & nauium tabulata & 0- 
percula. 

cocci duoi PoRRok arbores in dmgenera diftinguunt. 

|ura. ' Alteru enimfruclusferedicaufa dfferuat. Alteru cu- 
ix cogendagratia,qu<z eflvinum muftum : hacaute 

Orra<ju* decocla , ab incolis Orraqua vocatur . cura vero in 
hunc modum cogitur. Pr&cifis ramis, vafcula alligan- 
tur adliquorem , curam vocant , excipiendum,quem 
vt ex altioribusramis colhgdnt, arborem confcendunt 
aptatis adpedes compedibus & laqueis, autforamina 
qu&dam in arborefacientes , vt commodius afcendere 
pofiint. H<zc Suradeftillatur aqudt ardentis modo, vi- 
numcfe extrahitur aqmardenti per omniafimile , vt 
etiampannuslineiiseomadefaUm non fecns ardeat, 
quamfi aqua ardenti intinclusforet. Vocatur autem 
Tuia. ftiM\imhic\iqmr^\Az^ideflfi6s:qvMreliqmm 

e fi 



X I B E R I. f 2j 

eft Orraqna appellatur admifto ftillatitij liquoris 
momento . E cmz.vel$\iv:a(itaenimpronunciandu 
eft) antequamexftilletur , infolata , fit acetumfitis 
interdum acre.Exemptopriore vafculoft vulnus in ar 
bore fatlum adhuc Suram exftiUet ,feruatur ea , & 
folis dftu vel igni denftta , faccbari modo coit , id ja- jagra. 
gra vocant . Optima cenfetur qiu in Nalediua infu- 
la nafcitur : eanon nigricat veluti ea qu<& in alijire- 
gionibw gignitur* 

T e g 1 tvr nuxadhuc recens tenero admodu 
eortice, Cinar&,dum guftatur,faporem referente. Con 
ftat teneravalde & dulct medulla,qUa infe coclufam 
aquamfuauem & dulcem habet &faftidium nonpa 
Yientem^multocfe tempore durantem. Ouanib autem 
recentior eft nux, tantb eius liquor fuauior eft> tuetit 
medius cortex qui amjgdahs fuauttate non cedit, edi- 
turcfo a nonnullis cum jagra , cuiuspaulo ante memi- 
nimus,aut cumfaccharo: aut ex eo trito lac exprimi- 
tur cuquo coquitur Ort(a non minusfuauis quamft 
cum lacle caprino decocla effet : autex eo & auium 
quadrupedumue carnibus edulia parantur Caril illis caril. 
nuncupata. Maturior verbfacla nux,cotinet quidem 
etiam liquorem,fednon adebfuauem vtprior , quicfc 
interdum acefcat. 

N v c e s ift& recentes ficcat<& atc^ fuperiori cor~ 
tice delibrata & confracl<& , ab indigenis Copra vo- cop«„ 
cantur ,deuebunturcy in Ormuz,^ Balaguate, aliasfe 
regiones quibus rarioresfunt quam vt exficcaripof 
finu aut in eas prouincias qiu his omnino carent. 
Suauesfunt , tjsfc vtimur tanquam caftaneisficcis. 



Oleum ex 
Ccpra. 



Oleum ex 
Cocco re- 
«emi. 



Olei ex Co- 
pra facuka- 



I26 AROMATVM HIST. 

Gratiores multofunt palato,quam qua integra \n lu 
fttaniam perjeruntur . 

E x ijfdemfragmentii,fiueCopra,limpidifitmum 
cleum magna copiatorcnlari exprimitur, nomodo ad 
luctmas vtile,fedetia Ori^j, coquenda aptum . Duo 
ycrh exprimuntur e^is nucibus oleigenera. 

Vnvm e x nucibus receniibm contufxs caltdaaf- 
fufa aqua , quibm expreftis oleum aqu&fupematat; 
Hoc vtimur adpurgandum excrementis ventruulum 
& mteftwa ipurgat enim leniter &fine aliquo nocu- 
mento,multi Tamarindorum exprefwnem addunt, et 
vtile medicamentum ejfe fttpiusfum expertus . Si hoc 
oleum inteUigunt Auicenna lib. i.cap. $06. & Sera- 
pio, lib.fimp.cap. 11 8. cltm id butyro.puferunt t re- 
clc fentiunt mea fententia. in eo verofalluntury quod 
ventrem minus leniredicant,quam butjrum. 

Altervm getms olei ideft , quodfuperius ex, 
Copa exprimi diximus. Idputer iam diclas faculta- 
tes,neruis admodum eft vtile .Siquidem magnam hu- 
ius vtititatem quotidie experimur in neruorum con- 
traclionibus & articulorum dolortbus antiquis : hoc 
enim inunclum &grum cup&grandi qu<& hominem ca- 
perepofit imponinms,ibij 3 dormire & quiefcere con- 
calefaclumfinimus magno cum adminiculo. An vero 
lumbricos enecet, vtfcnbunt Auicenna lock iam cita- 
tts & Serapio,nondum expertus fum . Quod vero, ip- 
fam nucem eademfacultate puditamfcribant ,' non 
modo rationi confonum non eft > fed ipfa quotidiana 
experientia manifeftifhnum eft eius efu lumbricosge 
mrm.ln Serapionu aittem lihftmp.cap.22%.fenten 

itam 



i i b e r r. 127 

tiamfacile conceffero, qui Manfarunge (quem an- Mmfum^. 
tiquum Mefiten ejfe ait)aucloritatefretus , nucis hu- 
iusfiue Cocciefualuiprofluuiafiftiauttoreft. Alienu 
enim a ratione non eft , vt ipfa nux,qua terreftriu eft 
partium^ventremfiftat: ipfum vcro oleum , quod te~ 
nuium & aerearum eft partium, ventremfubducat. 

N v l l v uautemoleum exftillatipJaarbor,fed ^unsec- 
duntaxat ex ipfo Cocco exprimitur : tametfi Lacuna 
Com.inDiofc.libr. 1. cap.iy.fcribatin eaopinione 
quofdam ejfe, vt credant dulce id oleum , quod exhac 
ialmaftiUat, Diofcoridis effe Ekomeli. ElxomeU. 

C e t e r v m duplici cortke integttur hac nux. 
Hxtimus viUofa materie copaclus eft , ex quafit Cai- cairov 
ro Malauaribus diclumjoac inprouincia magni vfus. 
Nam & ex eorudentes* drfunes nauibus neceffa- 
rij (manent emm incorrupti in aqua marina)fiunt,et 
cx eoftupa loco naues obturatur &ftipantur , ipfiscfc 
adeoftupisprtftat, quodputredini minusfit obnoxiu, 
&,aquamarina injperfum,infletur denjeturfe. N«/- 
la certe ex hac villoja materiefiunt aul*a, vt perfua* 
dere nobis nititur Lacuna Com. in Diofc. libr-i . cap. vafa « 
1 4 1 . Ex puiamine ilto interno & praduro , vafa in te- 
nuioruvfum tornantur, & etta carbonesfiunt aurifa 
brisperquam vtiles> Sed ea vafaparaljtkos,fi inde bi- vadulaex 
bat,minirneiuuat,vt putauit Sepulueda, et vuho Lu , Cocco p?ra * 

r - j "' n Sr-> -i n r r, ■ r 1 lyncosnon 

Jitanoru crednu ejt. Na mhtl huiusjrucius neruujalu iuuant. 
tare eft, prateroleum de quopaulo ante \fed nec ipfi 
incok huiufmodifacultates talibus vafculistribuunt, 
nec quifquam probatus auclor meminit. 

Sed minime pmermittendum putaui qttodha-^^^' 
rumregtonam incoh iftarum Palmarum germinibus 



I2g AROMATVM HIST. 

vefcantur , gratiora enimfunt patato,quam aut Ca~ 
ralmitos. fianea rn o lles aut humites Palm& quas vulgo Patm i~ 
tos t ltali Cefagtioni vocant . Qup autenivetuftior eft 
Valma,eotenerius & delicatius germen produeit. At 
eo exeptoperit Palma: hincfit vt qui huiufmodiger- 
men edit^non immerito Palmam edere dicatur. 
Coccus de N v n c fitpereft vt de Cocco , quem de Maldiua 
* appel!ant,atiqiiidfiibijciamus. 

LAVDATVRk Coccus, aut hacmtx(fedpra 
fertim eius medulia ) aduerfus venena ab ipfis earum 
infularum incoiis. Et a virisfide dignis accepi ad coli 
doloresparahfim,epilepfiam , aiioscfeneruorumaffe- 
itusfe vtilemfenfiffeia coti quidem doloribus,quod vo 
tnitum excitaret , ab alijs vero Agritudimbus immu- 
nes reddi agros ,fi aquam in ijs nucibus ( adieclo me* 
dutla momentojatiqttandiu conferuatam ebiberent, 

S e d cum nonfim id expertus,minusfidei his tri- 
buo. Nutlam autem,periculumfaciendi,occafioneha- 
bui,qtibd vtimatim medicamentis quorumfacuitates 
iam mihiperjpeffa, & mtttta experientia comproba- 
tafunt,velutifunt Lapis Be^arjheriaca, Smaragdi t 
terrafigiUata, aliatfe plerafe medicamenta(de quibus 
fuo locojquam recentibus minuscfe certis. Nam quod 
nonnulii dicantfe huim vfu commodumfinfijfe,an id 
perfuafione et imaginationefaffumfit ignoro- y hincfit 
vt rithtiaffirmarepofiim. Sedfiquuicertm cum tem 
porenaclusfuero,fententiam reuocare nonpudebit. 
lualfftodal ^ i g e r eft autem huius Cocci cortex, & riitu 
dior vuigari Cocco^ figura ouati magna exparte , nec 
ita rotunda vt vutgarU : medultafiue pulpa interior* 

qua 



qmftccatd durd eftadmodum & candidd , nohnihil 
tdmen adpaUorem inclihans , infuperficie rimofa efi 
& valdeporoftt,nuUofdpore exteUens . Dofis vero efi 
buius medulU adgrana decem , cum vino aiit aqud, 
pro morbi rdtione & ndtura. 

Invenivntvr interdum ifti Cocci pr<t- 
grandes admodumjnterdum etiam exigui: omnes au 
lem in tittus eieclu 

Vvlgari autefdmd atcepimus infulas Mdl- 
diuas aliquando continentemfuiffe , fedinundatiom 
mark fubmerfumjjas infulas effeciffejn quibus obru-> 
U Palmdfuerint qu£ hos Coccos protulijfent,qui ter- 
ta indufati in hunc modum conjpiciuntur. Sintne ve~ 
tb eiufdem generiscum noftttsfacile iudtcdti nonpo- 
teft, cum hdclefius nemofoliaaut arboris truncum vi 
derepotuerit : Sedfoli Cocciin litttts eijcUntur nunc 
hini coniunclim, nonunquam verofingulifeparatim. 
Sedhos nemini coUigere Itcet, nifi cum cafttis pericu- 
h y quoniam Regis effe dfferunt quidquid e mari in //f- 
tus eijcitur: qu& res matorem auclorttatem huicnucl 
concthauit . Eximttur autem ex his Coccis pulpafiue 
meduUa,deinde exficcatur eadem ratione qua Copra 9 
dtque induhfcit eoquovendtturmodo, dtceres ejfe cd 
feumeuillum. 

* Huius arboris defcriptionera eumalij, tti Ludo. Rd 
man.lib.5. cap. 16. <Sc Iofephuslnduscap. 137. & 15 8. 
tradidcrunt.Sed tc StraboGeographia; 1 6.huiusPalme. 
meminit,quare fatis mirari non poffum noftrum Au«fto«- 
rem qui vecerib. Gr«ecis incognitam dicathancarborem. 
Sicenimhabet Scrabo . Ceteraverb ex Palmapr^bet;es 
eaenim panis,mel, acetum, &oleumfit,&teftilia varia: 
«udeis pro carbonibus fabn ferrarij vtuntur , qui in aqua 

1 naacerati 



IJd AROMATVM HIST. 

aiaccsrati bobus & ouibus in pabulum dantur. 

*Nufquaminnoltns exemplaribus huc adduc"tiAu- 
£tores Uralnare meininifTe comperio : ac Neregil meruine- 
runt,quemadmodum & Pandectanus cap. 56^, 

* Omnes rudentes&funes nautici liburnicaru regia- 
rum Vlyfsiponeconfectifuncex villisCoccorum fiuenu 
eum,prajfercim verbearum qua? in Indiam nauigant.Sed 
eciamexijs villisfiuntnodofa cingulamagnoin vfuom- 
nibusfere tenuioris fortuna; mulierculis Vlyfsipone. 

* VidimusvafculaexhocCoccode Maldiua confe&a 
Vlyfsiponetumalijs locis oblongiora plerunque quara 
qux exvulgariCoccoparantur,& nigrioranitidioraque. 
Sed & ipfam medullam ficca.tam Vlyfsipone venalem re- 
perias, cuiusfacultates mirifice extollunt,atque omnibus 
rere alexipharmacis prarferunc : eamq- obcaufam magnu 
eius preciu m. Quam verb parum fidei fic adhibendum hu 
iufmodi fabulofis&commenticijsfacultatibus, Au&or 
nofter facis dedarat. 

De Myrobalanis cap. x x v i r. 

M a n 1 f £ s t v m <?/?, netfe Diofcoridem, nefo 
crxcis&L* Galenum, necfeVlinium ^noftraMyrobalanacogno- 
tinis inco- uiffe,fedeorum Mjrobalanum plane aliudejfeiex quo 
smta * videhcet oleum ad preciofa vnguenta exprimennt. 

Myrobaia- ^ Mv§ o$a.ham enim idemfinat Gruis, quod Nux vel 
nus Gr^coru. ^^ vnguentaria Latinis. 

E t quoniam Auicena & Serapionu interpres vi- 
dit hu noftra quodammodo adglanditformam acce- 
dere,nuUo iudicio Myrobalana vertit.cum meafenten 
tia Pruna(quibusfimiliafunt)melius vertijfet. 

Vocat ea.Aukennalib-i.cap.vS- Delegi: 
Sk etiam SerapioMr.fimp.cap. 1 07. tametfx libra- 
tiorum vitio Hahlig corrupie iegatur . Omnes enim 
Medki Arabes mihi afjirmarunt otnnia Mjrobalana 

Delegi 



L 1 B t R I. l$i i #I 

Delegi vocari^Pecultariter veroflauaazfarjndicafi- ii g , yfztx 
uehigradi\iat,quebula quebiAgi, bellerica beiere-Afuat.Que- 
gi, & emblica embelgi ,fub quo nomine haudqud~ rcg^Eai- 
qtiam nctafuere hac pofteriora Auicenri&libr. i.cap. ^igi. 
11S.& Mefua,de femp-med.purg.cap- $.fedfub no- 
tirinc Seni , vt patet ex serapionequi Seni tenuifii-setd. 
mo cortice pradtta ejfefcribtt j quariota Efnblicis con- 
utnit. 

Svnt igiturin vriiuerfum quinque eorumgene Myrobal. , 
ra , quorum nomina magna expartemutuatifumtis. qw in queg*. 
Nam quodgenus quo^ddam Serapio Damafcenum ap 
peUat,melancholtcis morbis perutile: idfacit, noquod 
in Damafco proueniat htc frucltts ,fedquodhinc ex 
Indta Myrobalana inda eo deferrentur . 

R t quamuisidem Serapio lib.femp.cap. i oj.fcri Sera Pkak' 
bat Seni cognominata genus effe Oliuarum,tamen er- 
rat (quodpace eius diclum volo) atque ei erroris occa- 
fionem pr&buijfe credo , quod emblitd fale autacetQ 
conditaedantur. 

Fallvntvr autem tam ij qui ommaMy- M y robaia n© 
• robalanortim genera tn eadem arbore nafit putant, AwctC*. 
quam quifiaua et quebula tantum. Nam qumcfefunt 
dtuerfa arborum genera: & , quodmagis mireris , iri 
regionibwfexaginta aut centum leucis intet fe diflaH 
tibus nafcuritur.Proueniunt eriim notmulla m Goa & 
Batecala , alia tn Malauar & Dabul . In toto regni 
Cambay<£ quatuor eorumgenera 'muenmnturiquebu- 
la vero in Bifnager,Decam, Gu^arate^ & Bengalt. 

C e t e r v m qua in Lufitamam ficca deportan 
tur ,magnaex parte fumptafunt in regtorie qua efl 

I i imcr' 



Afare.Ari- 
uqui. 

R,exanaak< 
Gouai. 



Arctca. 
Anuala. 



Mjrobala- 
corum hi« 

ftoria* 



IJl AROMATVM HIST. 

i »/er £><*&«/ & Cambaja> Nam experientia comper- 
tum habemus eosfrufttts quos regto Septentrioni vu 
cimorproducit, minus putredini obnoxtos ejfe . Inue- 
mo autem apudeos tria Myrobalanorum genera,quo~ 
rum vfus efi in purgatiombus leuibus etfine moleflia: 
hdcvocant tfiagenera : horum primum genusquod 
rotundum eft, & bilempurgat, indxgena arare, me- 
dui athiqmvocant * nobisfunt fiaua: alterumgenm 
tncolis rezanuale diftum, nofirafunt indicajiue ni- 
gra: tertiumgenus Gotim incolis nuncupatum , ro- 
mndum,nobis beUericafunt. Chepulavero nofira qu<t 
pituttam purgant iUis aretca appellantur . H&cfunt 
quatuor Myrobalanorum genera, qud iUisfunt in vfii 
medtco . Nam quintogenere , anuale ijsnuncupato^ 
nobisvero emblicadtfto(tametfiapudeos reperiatur) 
non vtuntur, ntfi denfandis corijs , Rhois cortartorum 
tocOy & atramento conficiendo. Sunt tamen etianon- 
nuUi qui ijs viridibus vefcuntur exeitanda dppetentia, 
eaufa. 

P o r r o Arare rotundueft& Soxbifoltapro- 
fert. Anuale fotijs efi minutim tncifis Valma magni- 
f/#fe.Rezanuale oftogonum efl, ejrfolia Salicifi- 
milia habet.Gntifolijs efi LauriJedpaUidioribw & 
fubcinericijs. Aretca magnafunt & rotunda, oblon~ 
giora tamen dum ad perfeftam maturitatem perue- 
neruntj & angulofa :folta eius Verficuftmilta . Sunt 
avtemfinguharbores Vruni magnitudim ,. omnesfy 
fylueftres cjrfponte nafcentes,non domefiica. 

C vm aute guftufint adflringente & acido,Sor+ 
forum mimaturorum modo j, ex frigtdotum & fic- 

cantium 



IIBIR I. *l\ 

cantium claffe ejfrdixerim* 

Pr^eparationis modus apudlndos no 
inualuit , vtpote qui ijs non vtantur purgattonis ,fed 
adftriclionis duntaxat gratia. Namft purgare veltnt 
eomm decoclo vtuntur , & maiore dofi quam nos in 
Europa. Solent autem ijs ftccha.ro condttis vti magno 
cumfucceffu , nec qutfquam medicorum vfu tftorum 
famam vnquam efipericlitatm. Cbepulomm # aute 
maior eft gloriauondiuntur hacin Bifnager ^Benga- 
la & Cambaja:flaua & tndtca, in Batecala & Ben- 
gala. 

I v b e o egoex bis immaturis ftiilatitium liquo- Aqua ftilia- 
rem organis eltci, quem poftfumpram aliquam confer [ lu bal My ° 
uam adftringentem propino , & fyrupis admtfceo , fi 
quando opuseft. Flaua & Beilerica pr&fcriberefoleo 
tnitio menfa , ijs qui aut alui profluuto , aut ftomacbi 
relaxationelaborant: taltbus entrn couenit huiufmo- 
di ctbmpropter adftriclione cum pauca aciditate con- 
iunclam . Pr&terea immaturorum Mjrobalanorum 
fuccum , inaluiprofluuijsapprime ejficacem ejfeex- 
pertusfum. 

* Chepula rarius ad nos adferuntur, &nonnifidura 
& malecondita.Emblicavcrb(quorum nullammentio- 
nemfarere AuAorem mirum)copiose, recetifsima & op 
ptimeconiitainu^huntur Antuerpiam. 

De Tamarindis cap. xxviii. 

Medicamentvm omnibm coonitum (imi 

Tamartndi , quamobrem nullum adulterium norunt. 

Nascvntvr mulris india locisfedqui locis 

motofis & ad SeptentrioneobuerfisproueniHtrfr&fe- 

1 3 runtur 



134 AROMATVM HIST. 

V * , "".,'.'■ ' 

r#»fw c^ dtutius mcorrupti ma.net : qualesfunt quos 
Cambaiete & Gu\arategigmt. 
jhili.Ambilu Vocantvrj» Halauar Puli, in'Gu\arate 
Ambili, quonominereltquislndu prouincijs noti 
Ttourindi. funt Arabes Tamarindi appedant j <j«^ */ir<# P*/- 
7»«/.^ indicaS'Nam Tama.r(quodqmriibtis notu eft) 
eorum lingua Dattjlumfigntficat . Palmulas autem 
vocarunt Arabes huncfruffum , npn qubd cius arbor 
Palm&fimilisfivfed quoniam aliudnomen magis ap- 
tum non inuenerint, ofitcula etiam tnfe comwere con 
fticientes. 
Tamarmdo A r b o r eft Fraxini aut Juglandis CaftaneAue 
2/ dmplitudine y matertefirma,nonfungofafiuefpongio- 

fa,ramisfolijs ornatis multis mmutifvq^ incifis,palml 
magmtudme: fruclus in arcus a,ut digiti incurui figu- 
ram efformatur. Huitts immaturi cortex vires eftftc- 
cattts verb cinereus esl &facile aueUitur: nucleos tn- 
tm continet fatiuorum Lupinoru magnttudme , quo- 
dammodo rotundos,fedplanos,colorefuruosfed Uues, 
quibus abieclis,pulp(R vfus eft qm lenta & vifcida eft. 
Sed illud obferUatione dignum,quod hicfiuclus in ar- 
bore adhuc pendens noclufclijsfefe inuoluat vitandi 
fiigoris caufa , interdtu verbfefe expediat & e medio 
Tamarind. foliorum emergat. A cidus eft hicfiucius du viret , fed 
^cuhatcs. tamn ea aciditas fuauitate non caret. Plurimum illis 
expurgatis vtor cumfaccharo, atcfe idmaiori cumfuc 
cejfu,quamfi Syrupo acetofo vterer. Soleo etiample- 
runque&gros Tamarindotum infufione purgare. Ta- 
tnarindorum quatuor vncU aquafrigida autftillati- 
tio intjbi liquore macerenturper tres horas> deindefa 

Cl4 



IIBIR I, 135 

Ba exprefwne, eximantur Tamarwdi , quos modico 

faccharo injperfos vtiliter exbibeo ; euacuant enim ex 

parte biliofum bumorem attfepituitofum incidunt & 

attenuant. Huius regionis incokfinemoleftiafefepur 

gant Tamarindis cumoleo nucis Indicxfumptis. Me- 

dici vero Indicifolia Tamarindorutntapartibuscor- 

poris eryftpelate infeciis imponunt . Nos hic Tdmar 

indis aceti loco vtimur, gratior enim palato eft eorum 

aciditas,prafertim maturorum. Deferuntur m Ara- 

biain, Perjiam , Afiam minorem & Lufitaniamfale 

conditi, vttemporis iniuriam meliusferrepofint.Ego 

vero fme fale domi afferuare cumfuo corticefoleo. Tit Tamarind. 

exijsrecentibus cumfaccbaro conferua, pr<&clarum concitu ' 

proculdubio medicamentumaddigerendos & expttr- 

gandos humores,nec minus palato gratum. Tamarm Aqua ftiilati- 

dorumftillatitio liquore pro digeftiuo aliquando vfus "^ J ma * 

fum: Verhn cum nimis dulcem & inftpidumfeie in- 

uenirem,eovtidefij. 

Nvnc fupereft , vt ex Auclorum Arabum fcri- 
ptis hoc medicamentum exammemus , cum veteribus 
Gucisfuerit incognitum. 

Avicenna lib.i.cap.Gyy.boc medicamen- 
tum non defcribit,fedeius deleclum dutaxatprofert t 
aitj 3 recentiores Tamarindos puferri, 

M e s v e lib.de fimplmed. cap .$,facit eos Pal- ^ e ^. 
m&fylueftris Indicafruclum: fedeius error ex eo ma-?^ 
nifeftus eft.quodtota India Valmas non reperias : fed 
palmukadferuntur ex Arabia in Indiam, vbi magna 
quantitate eduntur ficc<t,fimiliter & in maffam com 
pacls, ahieclis nucleis . Memini tamevidijfe quoddam 

1 4 genut 



r$6 ARpMATVM HIST. 

ValmiCylus- gtnusJjlueftrePalmarumin Cambaj4 &Gu%ar4- 
f^ te , fed fterile & longe dtuerfum a Tamarindifera 

trbore. 

Serapio libr.fimpl. cap.^S- exauclvritate 

Bonifaajn C&jarea Aman prouemre affent. Sedpace 

e\us dtclum fit : nuUos Tamarindos in Cafqrea Aman, 

qu<& eft Sjrid, prouenire certum eft^ cum a Negocia- 

toribus mercimonij gratia eo ex India deportentur. 

N o n n v l l i Tamartndos afaporis aciditate 

Otyptianix. Oxjphcenicemfaciunt, quorum fententiam vtnec im 

tor. probare jta nec approbare poffum . Sed quod Lacuna 

Gomin Diofc. hbr.i. cap. n6.a Thebaicispalmulis. 

tion dtfferre fcribit jnon proboiquemadmodunec quod 

eius arborem Palma fjlueftris genus factt folijs oblon- 

giSy&perextremum acutis } quoniam hmufmodipro- 

fittfolia vt ante dixu 

Tamarind. Cetervm Tamarindi ex Arabum teftimoni» 

tierapeuraa yefrigerant & exficcant tertio ordine, tametfialiquot 

ejxemplaria Mefueffedmendofa^fecundo ordinerefri- 

geranitum &fucantium collocent. 

E i s femper vtor in febribus admodum biliofis 9 
%on caftiafolutiua aut manna,quoniam obfuam duU 
cedinem , bilem generant . Hinc fit vt huius regionu 
medtcifacchari vfu infebribus ardenitbus abftineant* 

DeCaffiafblutiua cap. xxix. 

Svpervacanevm videbatur de ea arbo* 

n hic dtfferere , quam vulgo Capamfiftulam appeU 

lant , quandoquidem medicamentum eft omntbus no- 

tiptmum, nifi cotrouerfia effet de nomine male itlt m- 

dito 



II B E R I, 137 

dit a Gerardo Cremonenfi * , quem ( vtfupra dixi- ^ a ,f" a ^ 
mus) Arabicanominaintaclarelinquerepraftttijfet, remccUap» 
quatnperuerseita Arabesinterpretari, &anfampr& 5i " 
bere eos calumritandi , cum omrit potius laude quam 
yttuperio fint dtgrit, qui nobis huius tam nobilis , tatn 
pr&ftantts , tamcfe humanafaluti neceffarij medica- 
menti cognitionem protulerunt. 

Poiuo vulgariter Arabtbus dtcitur Hiar- Hiarxamfeer; 
xainber, vocabulo tetrafyUabojametfi Auicenna lib. . 
i.cap* 1 97.Chiar(amdar corrupto nomine vocetiin 
Malauar Comdaca: in Canara, cuius prouincid eft comaaea. 
Goa , Bauafimea : in Decan & a Bramcnis Baua- Baua fi«ig a » 

r • ^ % j v ,, • ^ Bauafirogua* 

iimgua; tn Gu\arate & a Maurttanu regnum De- 

can tncolenttbus Gramalla : arbor ipfa in Canara Gramalla, 

Bahop. Bahoo. 

E st autem hac arborPyri magnitudine ^folijs CaffiarfoUii- 
mah Verfic&,anguftior\bus tamen aliquantum & vi- ftoria ' 
rentibus ifloribus Genifla perquam fimilibtts , luteis, 
Garyophjllum odore amularrttbus , qutbus decidenti- 
btts , exiliunt oblongafiliqua virentes admodum antt 
maturitatem (non autem rubentes , vtfcripfit Lacu~ 
na) quaper maturitatem ntgrefcunt, longitudine in- 
terdum quinque palmorum , nunquam vero infla bi- 
nospalmos. 

Nasc itvr per vniuerfas has prouine'w t 
praflantiftima tamen & durabihor locis ad Septm- 
trionem magis vergentibus.vt in Cambaya. Inueni- 
tur & in Cajro , & m Malaca & in Sian totoque eo 
tratlu. 

H a n c non ritfi fjlueftribm per fe fatam vi&, tn ^^fjJJJ 1- 

I j Ameri- 



I$S AROMATVM HIST. 

Amertca tamen(quamfalfo Indiam occidentalm ap 
pettant , quandoquidem vritca fit lndia ab Indo flu- 
ntine denominata , veteribus cognita ) intettigoe fyU 
ueftribus locis tralatam effe in hortos & agros , ita vt 
nunc ifticfrequentifitmafit. Vortunattores tamen no- 
ftros Lufitanosputo, apudquos finefatione tanta co- 

Caadilqaid pianafcitur , vtvritus Candtl,hoc eft quingentarum 
& viginti duarum librarum precium non excedat de* 
cem regales caftettanos,qui conftituunt aureum Indi- 

Pardaon. cumPardaonnuncupatum. 

A v i c e n n a lib. i.cap. 1 ^j.fcribiteamme- 
dio effe inter calidum &frigidum temperamento,rio- 
nihil vero humeclare. Serapto lib.ftmp. cap. 1 1 . tem- 
peratam eamconftituit. Mefuedefimpl.med. cap. 6. 
nonnihiladcalorem accedere fcrtbtt . Antonitts Mufa 
exam.fimpl. excalfacere & bumeclare ordineprimo 
dutfecundi irittio, 

Maoardi S^pivs fum miratus Manardum tn lib.fimp. 

lapfju. Mefue fcripfiffe granafiue femina huius Caftupur- 
gatoriafacultatepraditaeffe , ctim tamen potiits ad- 
ftringentemfacultatem obtinere videantm ,quam fo- 
lutiuam. 

s uluedx I l l v d verb omrit reprehefione dignum eft quod 

cuor. ritt Sepulueda,nimirum ad mouendos menfes , dijfici- 

lesqfpartussemorantesfofecundas, decoclum corticu 
barumfiliquarum cum Artemtfia propinari , autex 
euoforbili cum vncijs quatuor mettis exhiberi. Nam 
ttfi demus magno, vt ipfe ait,fucceffu propinatum ef- 
fe huiufmodi medicamentu, Artenitfu potiusfaculta- 
' tembos effecluspubuiffecenfebimus^quamhamfi- 

UqtUt» 



IIBER I. 159 

Gquarum cortices tale quidprtftitijfe , quiftigidi & 
ftccifunt temperamenti. Huc adde fecundas f&pim e- 
tiamfine medicamento reijci,natuupropria vi.Nam 
quod Auicenna hb.ixap. 1 97 .pr&fcribit adpartus dif 
ficultatem , multinonabs refufpeclum babenthunc 
lccum : cenfetq 3 Bellunenfis.in contextu cucumerem 
ficcum repom debere. Haric ob caufamftatuerunt do~ 
clijres,Capamfolutiuam intelligendam effe quotief- 
cunque Caftu meminiffet inpurgante medicamento, 
reliquis locis Caftiam Itgneam intelligi. 

Ridicvlvm vero eft , quod de Lufitanis smltadeCaf 
quibufdam nuncproferam, qui crediderunt plerofque ,|*^ pet * 
buius regionis bomines contmua alui folutione labo- 
rare,quodboucs, quarum carmbus vefcerentur , Caf 
fiam folutiuam depafcerent . Naarboresaltiores funt 
quam vt 4 bobus depafci poftmt 3 neque tanta copia eft 
*rborum,vt numerum infinitum vaccarum(fiquidem 
multas iftt alunt, nullius vero camibus indigem vef- 
cuntur)alerepoftint. Deindecum duro cortice pr<zdi~ 
tafttfiliqua , verifimile eft ( etiam fipertingerepof- 
fent) vaccas graminu pabulum , quod femper fere hic 
viret , iftarum filiquarum auiditate non rcliclurxs. 
Quodcum ab incolisptrcontarer, non mcdiocrem illis 
rifum moui, 

DeAnacardio cap. xxx. 
Anacardio nomen indiderunt recentiores Anarardium 
Gr&ci (nam vtteribus ignotumfuit ) a cordis tumfi- VCKtthai 
militudine tum colore, Arabum veftigiafequuti,qui- Baiador. 
bus Balador, lndis Jty bo dicitur , Lufitanis Faua de j^'?"* 

Mala- 



24O AROMATVM H I ST 

AhAUKDHH «IJlClBAftm 





Seraj>ioius 

lapfus. 



Malaqua , ^«^ viridk & in orborependensfimHis 
ftt noftratimaiori Faba.mawr tamen. 

M a g n a eius eft in Cananor copia,tum in Ca- 
Jicut & reliquis Indiaprouincijs mihi cognitis, veluti 
in Cambaya & Decan. 

S e r a p 1 o hbr.fimp.cap.2, 56. Galenum cttat 
tanquahuius fruclus meminerit( cum tamen illtpla- 
nefit incognitus ) & deleteriamfacultauhabere ait 9 
cui tamen experientia refragatur. Stquidetn his ixi re- 
gtontbus e laclisfero maceratum afthmaticts daturjt 
aduerfus iumbricos: praterea ijs viridibus &fale con- 
ditts vtimur in cibarijs , oliuarumconditarum modo. 
"Bruclu vero ficcato , cauftici vice vtuntur inftrumis: 
totatfe India huius cum calce miftt vftis eft adpatmos 
§bfignandos. 

Avicenna hb.i.cap.41 .idfacitfruclus Ta' 
marindiofitfirttile , eiwfy nucleum Amjgdak effigie, 

ftne 



.IIBER T. 141 

fmenocnmentoepaffirmans : Et paufb poft fubijcit t 
id inter venena refem qtu deleteruftntfacultatis. 

Nvlla autempraditum ejfe vcncnofafaculta- 
te> exemplis fuprademonftrauimus : Caufticamverb 
vim obtmere, in wn exficcatofieri dixiwus* 

N o n n v l l i Anacardium calidum &ficcum Anaeardij 
conftttuunt in quartogradu:ahj in tertio.Nemo tame*^*"*** 
mthifatisfaat , quandoquidem in vkenteclarum eft 
deeffehunc excalfacientem & exficcatem exceffum: 
neque rationi confentaneum videtmin eo caltditatis 
& ficcitatis gradu conftituere quo eft Piper. Ntfifor~ 
te,quodin Siciiia nafcitur y ftt eafacultate pr&dxtum* 



C A I 9 V S„ 

per mediumfe&us 
siucleo integro. 



m 



teger. 





* Adfertur interdu nucis genus Vlyupone h Brafiliano- 
ru regione,quod Ca\oM vocar.Arbor eft magna.folijs pyri: Cajous. 
fru&u oui anferini forma Sc magnitudine qui fucco ule- 
rmseilvelutiid Citriorumgenus quod Limam vocant, 
<juo quidem rtuntur Braiiiianij (' Licet Thenctus cap 6 1 . 

Dtif- 



141 



AROMATVM H I S T. 



Defcriptionis Americatcontra 2flerat, )vt ab ijfdem intel- 
lexi. Inextremofru&u prominet nux quxdam renis le- 
porini forma,coiore cincreo,interdum ex cinereo rubican 
te.Duplici verb ha?c nux conftat corrice, inter quos fpon- 
giofaqua^daeft materiaclei afperrimi &c calidifsimi ple-. 
naantus verbnucleumcandidumcontinetefuiaptum & 
piftacijsguftusfuauitatenoncedentem , pelliculacineri. 
ciaobductumquameximereoportet.Eoleuitertoftove- 
fcuntur incolar,gratiorenim eft, & venerem ftimularefer 
tur. Acri illo oleo nihil pra^ftantius eife ferunt ad lichene* 
& impetigincs tollcndas. Incolar etiam aduerfus fcabiem 
Vtiitur. Sed illud mirurh primarium fru<5him nulla femi- 
nacontinere : &extremaiilanuceearum arborum genus 
conferuari debere. Nonnulli Anacardicrum genus efleau 
tumant,ob fimilitudinem acris illius humoris quem cor- 
ticibus conclufum habent . N6s& ofKeinarum Anacar- 
diuro,&hanc nucem integram, &permediufec"tamex- 
primi curauimus. 

DcAmomo cap, xxxrV 

Magna inter recemiores dubitatto efl,qttidfit 
Amomum. Amomum .Hinc fit vt nonnuUi eiw loco Acoruex Ga- 
leni lib.fimp.med.G.prdceptofubftitult^dequo haud 
fecus tttque de ipfo A mcme dubitatuf. 

E x recentwribus nonnulli in ea opinione fuerunt, 
vtRofam Hiericuntinam , legitimttm Amofnum effe 
contenderint,quorum opinione docle Mdttbwlm com 
ment.in Diofc.lib. i .cap. 1 4. multu drgumentu refel 
lit. Alij Pedem cotumbinum ejfe aiunt^ qnos ideMdt- 
tbiolus erroris conuincere nititur. 

E g Oytametfihk nohviderim easflirpes quas EU 
ropagignit , fubijciam tamen liberequa in Indiade 
Amomo didtci.Percontatusfum Mquando a quodam 
Vhawiacopozo natione quidem Hijpano >fed religione 
ludao, qui Hierofolptisfe habitare aiebdt ,quideffet 

Amo- 



Rofi hieri 
cuntina. 



LIBER I, I45 

Amomum. Rejpondit Me, lingua Arabica Hamama Hamama. 
nuncupari , quodinterpretatum Pedem columbinum f cs eoto«- 
figmficat.HancJttrpemJw cogmtam ejje aprnubat^ 
quatameapudlndos riovidiffet. EuocatuspofieaaNi Nizamoxt 
%amoxa{quevulgo Ni^jtmalucco riucupani) Rege in ***• 
Decapotentifitmo,qutpr&ter mediocre doclrina fenu 
per apudfe eruditos medicos alit cum Perfasju Tur- 
cos\magrivs fiipendijs. Eius medicos interrogaui, num 
Atnomum haberent, dixerunt illiiftic quidem non n* 
fciftdinter aliaaromata qu& ad Regem ex Afea,Per- 
fia, & Arabia confciendis Alexipharmacis perferren- 
tur,Amomum etiam adferri , cuius ramulo me dona- 
runt . Hunc cum Diofcoridis defcriptione contuli , ad 
quam venuftifiime quadrabat, &licetiamficcus } pe- 
dem tamen columbinum referebat. 

Nam omniaplantarum & morborum fere no- 
ntina apud Auicennam, aut ad verbum reddutur,aut 
ab Ipfa re nomen fortiuntur , exempligratia , Lingua 
bouis,Lingua canis, Capillus veneris, Lingua auis:fic 
& in morbis Elephantia dicitur illis Daulalfil, ^«^^rizaU 
efi, Pes Elephantis, Hydrophonia marazalquelbe, <iueibc 
quod eft Dolor canu. Hincfciendum eft Amomum a~ 
pud Auicennam nihilaUudeffequam Pedem Colum- 
binum *. 

C v m apud Ni^jtmoxa ejfem, aliquot platas ob- 
feruaui,quibus Goacaremus,veluti Eupatoriu, Mex- 
€juetera,Mexir,*mel){fophylon,bugloffum ,fumum ^c^aetcta, 
terra,tamaricem , ajparagos , & violas purpureas in 
Rcgio hortofatas. Haforfitan omnes etiam in medi- 
terraneis nafcuntur: fedtanta efi noslrorum Pharma 

copola- 



144 AROMATVM HIST. 

copolarum auarttia , vt potius mercibus conuehendk 
Arborijflo'. fiudeant,quam officinajua excolenda. Hincfitvtvio 
kca° um larumlocovranturflonbmcmufdam atboris diuerfa 
pUnefacultatu anoftris vtolu : qudrum tamen vfurit 
non admitto mfi m tjs medtcamentis qua foris' appli- 
cantur: atque Syrupum violaceum confia iubeo i vio- 
lu condilis ex Qtmuz* aut Lufitania delatu. 

* VtinamnoftcrhicAu&or Amomi defcriptione ple- 
nioremdedifletquandoquidem plactam legitimam fe vi 
difleafKrmat. Nammultis altercationibus anfamprxci* 
diflet.Certe Pes eius columbinus, nofterefle non poteflr, 

. tjuem nonnulli, Amomi legitimi loco vfurpare non vereri 
tur,ciim fitpotius Geranij genus. Sedhorum turpem er- 
rorem.erudite - detegit in commentarijs fuis Matthiblus. 

* Quienam nobis firit plantae Mexquetera 6c Mexqiiit 
planeignoro : nec quid hxc vocabuia 'iignifkar^nt, qiiifc 
«uaamindicarepotuit. 

De Calamo aromatico cav. xxxi r. 

Bi^utatio N o N minor eft cotrouerfiainter fecenttores mt- 

Caiame. dicos de CaUmo & A corc.Vclunt eritm nonnulli Cald 

mum officinarum ejfe Acorumveterum : Alij malunt 

Galangam cffe Acorum.Eatn obcaufdm difficiteeft tft 

tanta opinionmn varietate aliquid certiftatuere. Ego 

tamen riullim opinioni addiclus hbere dtcam quod 

fentio. 

«felama» Calamvs Oromattim quo cffcina in Lufita- 

atomat. .. , , 

ma vtunturfaremattcum voco non odoratum, vt ple- 

rique alij , quandoquidem aroma odorem norifignifi- 

catifedquodvulgo droguam vocantjiequeettam Ca- 

lamum odoratum fciofedluncum duntaxat)idetn eft 

cum eo qui bic in India magm eft in vfu cum vtwJu 

raulk- 



i i b t r i* *45 

mutterilm & iumeiis.Vocatuf is in Gu^jtratt , Vaz. v«,Bach^ 
I» Dff^Bache: m 3i4/4ter,Vazabu: i» M*fy<p, ^u^h*. 
Dirimguorw Perfia, Heger : tnCuncam, qus, eft gcr.vaticim; 
regiomaritima,Vmcam, Ardbibus Catfab & AU 5^$^ 
dirira- S«v*/w itb.ftmp. cap . 20 5 . ^w fcffiff Afla-* bci-diiri. 
beldiriri ,fedcorrupto vocabulo: omnes enim Arabes 
medici cum Aukenna lib.i.cap. \6 1 . & in. Caf- 
fab & Aldirira appellant. tdem dutemfondt Caffab 
quodCdldmtts & Aldirird ex aromdiibus:Xdm Di-Diriil* 
rire idem quod nobii aroma eft» Qupniaikverb Md- 
layoincoUeitis vfum ab Arabibus, qui exCord$on$ 
crant , itdicerunt , idcitco cbrrupto nomine Dirim- 
guo vocarunt. 

S e r i t v r per vniuerfam Indidm : flurimtu 
veroin Gufyrate & Balaguate. Hk etiam Go<t(vb$ 
multus eitts eft vfusj inhortisfatus prouenitfedper^ 
pauctts. 

e t e & v m noneft odordtus nifi eterra auuU 
fiis : quantofy virentioteft , tantb mihi validiortstc* 
triorisj s odotis videtur , tametfialiudfentiat Ruellim 
Ub.i. cap. 1 $.ConUehitut admdrttimd,quoniam qut 
iftic ndfcitur ,no fuffictt . Qui ex Baldguate adfertur, 
*d Occidentem mittitur. 

F a m 1 l 1 a r 1 s eius vfus eft rftultefibus m catarhivk& 
vteri affeftibus,& netuorum doloribus. Scd maximi 
expetitut hjeme amulomedtcis: comufum enim, ad- 
dttisallijs,dmmi(quodeft Cuminumrufticum) falis curmhuia 
inomento,butjro,& faccharo, iumcntti aduerfutfrl- rufticttnu 
gotamane exbiient, vochique id medicamenfum • 
Arata, 

X G E T £* 



Calamus vn 

guentarius. 

CaUmus 

Arabicur. 

Calamus 

Alexandri- 

»m» 



Calaraus no 

aifi in Indu. 



I46 AROMATVM HIST. 

G e T B R v m quoniam Hippocrates & Galemts 
libr. i.fimp. med. Indicum hunc Calamum vnguen- 
tarium appeUant, Tlutarchw vero Calamum Arabi- 
cum, & Comeliw Celfw Calamum Alexandrinum 9 
yidetur etiam extra Indiam nafei. 

E g o,vt veritate elicerem>fcifcitatwfum a muU 
tis Coracone incolis et Arabibw qui huc venales equos 
adducuntfi apudeos nafceretur Calamwjtem an ef- 
fet eis cognitw,eoj 3 vterenturiNegarunt omnes apud 
fe inuemri nifi ab Indis adueclum mercimonij gratik, 
probeq^fibi cognitum,vtpote cuiwplurimw apud eos 
cjfet vfw . NonfaUuturtamen qui Arabicum vocant t 
nam ex India in Arabiam defertur f & inde in alias re 
giones: nefequi Alexandrinum appeUant , quoniam 
binc Alexandriam , deinde Barut & Tripolim Sjria 
defertur. 

Qjr o d autem Menardw libr. g. tp. r. dicit in 
Tannoniafe vidijfe adeo recentem, vt non longepeti- 
tw videretur.fieripoteft vtfallatur: aut^fi viderit,fa- 
tumforteinjportaautollavidit, vt pleruncfe fatum 
Gingiber nafcitur.Sed illud certifiimum eft t hinc aue- 
hi Calamum in eas regiones. 

I s verb quo vtimurjtadtx non eft(pufiUa etenim 
eft radix) fedipfiw Calami cum aliquantula interdu 
radicispartefragmentum. HaUucinantur erge qui ni- 
hil nifi radicem * ejfefcribunt confirmand<z fuafen- 
tenti&caufa , qua contendunt hunc Calamum Acoru 
ejfe . Netfe quod in Calamo eftfpongiofum &flauef 
cente colore^aliquain refimile eft Aranearum telu>vt 
falfo putarunt Auicenna hb*2. cap. 161. & Serapio* 

lib. 



I I B E K. I. ^47 

B.fimp.cap. ioj. quos Cucis & Ldtim hac melitis 

noffe oportebat* 

Cetervm quod Calamus Acorum nonfit> net 
etiam Galanga,fatis ex Auicend & Serapioneproba- 
ripoteflj qui tria difiincla capitd de Calamo , Acoro % 
& Galangafcribunt. Praterea qui Calamum defcri~ 
buiit , aiunt eum in India nafci,quodverum efi : nec 
I enim in alia regione nafcitur. Acorum verb nonifi in Acotfl dus- 
Europa nafci tradunt . Itafe riobis ignotum eft Acoru^ ro p a / ** 
aut imaginari rion potuimus quod Manardus, leoni- 
cenus & alij animaduerterunt. Omnibus fane Arabi- 
bus,Turcis,Corafonibus,& IndUmedicisignotum eft. 
Nam a Ni^jtmoxa vocatus vt eum tremoris affeclu li 
berarem y magna mihi cum ittis contentiofuit de Aco- 
ro: quid tamen effei ACdtum (etidm illti indicato no- 
ttiirie Arab'ico)indicare nottpotuerunt^nifiquodapud 
Turcosnafieretur. 

Pr^terea Calamus cdlidus &ficcus eft in 
fecundo ordine-.Acerum vero in tertio: Gdlanga aute 
vtrocfc calidior,vtfuo loco dicemus. Deinde Ca\amu4 
& Acorum cerebri & neruorum morbis conueniunt: 
Galangdverb ventriculumroborat yflatus difcutit, & 
vris halitum commendat . Galanga item & Calamus 
medicamentafunt in bac regione ab initio cogmta^T 
tn Occidefitem vebifotitd. 

Soleo tamen perpetuo Acort loco Calamum Acotife<#. 
fubftituereffed maiori quantiiate, qubdnon ddeo ex- daQcum * 
cdlfaciat & exficcet veluti Acorum. 

* Noftrarum officinarum Calamus lorige' alius eft ab 
eoquem hoccapitedefcribknofter Auctor,quippecuius 
Calamus legitimus fit £ Yeteribus defcriptus, Nofter ver6 

K z rtihil- 



148' AROMATVM H I ST. 

nihilnifiradix eft, cum aliquantula interdum foiiotum 
particula. Cui cum omnes not«e Acoro k vetenbus adfcri 
pt«e pulcherrime conueniant,Manardi &c aliorum fenten 
tiam improbare non pofium,qui Acorum legitimum efle 
voIunt.Adferturad nos exTartaria & Lituania, necnon 
& in Poionia nafcitur, quibus Pruskuuorzecz nuncupa- 
tur.Eo & Germant, & Itali & Galli vtuntur , ahumque 
Calamum nonnorunt.Solebatenim Antuerpiam Vlyfi- 
pone aduehi Calami genus vfuali noftro fimilimum, fed 
tetriodoris & faporis horridi , qua nota illicommunis 
erat cum Calamo noftro AucStori defcripto: Solam tame 
hancobcaufam in vfuapud nosefie defijtjlicetomnesa- 
romatarij multb efticacius,eo quo nunc vtimur, fuifie af- 
firnient. 



De Nardo 



CAP. XXXIII. 



Ittardus. 



Cahzeara- 



$;mbul. 



Illvd affirmare poffum,multb plura aromaia, 
maioricfe quantitate, & minus adulterau adnos ad- 
ferriyUioriife emi, quamantiquitusfiebat: quodnuc 
Lufitanonim nauigationibus Indit nobis apertaftnt y 
ipfkfa regiones qua aromata gignunt , longe cultiores 
nuncfmt,qnam Veterum temporefuerunt. 

I n eorum numero Nardutn repono, qu& legitim* 
&ftne magonio ad nos importatur, licet interduaut 
tnaris bumorefibi afcito fttum contrabat , autfenio 
fuaueolentiam illam amittat, qua initio pradita erat. 

V o c A t v r autem Narttus incolis ( narn Gr<e- 
cum & Latinum nomen notum eft) Cahzcara:^//i- 
cennajtb.i.cap. 646. & omnibus huius tempeftatis 
Arabibus ctmh\\\,quod eft Spica,& cembul indi, 
ideft,Spica Indicaieadem rattone, quam nos Spicam 
Celticam vocamus , illi cembul rumim appellant, 
Qupd aute corrupte Matihm Sjluaticus cap. 640. 

Simi- 



IIBER I. J49 

Simibd&Sumbelprotuleritjnirumnoneft,cum sumbei/ - 
is Imguam Arabtcam ig#orarit:nift malimus tempore 
paulatim corruptafuiffe vocabula. - 

C e t e r v m nafcitur Nardus in Mandou & 
Chitorprouincijs, Regnis Dellt, Bengala , & Decan Gangej & 
vicinis,iuxtaflu.Gangem,quem incoU Ganga appel 
lant,& facrofanclum exifttmant, ita vt mortturi re- 
gni Bengaja incok hocflumine mergife iuheant ,fed 
pedibus duntaxat* Sunt in eoflumine certa idolorum 
delubra M ad quorum cultu cateruatim confluunt Mer- 
catores e Gu\arate & regno Decanjnagmcfe dona- 
ria inhac idola conferunt,inde redeuntes fantttficati, 
Vt aiunt,fedpotius a cacodamone obfefii. 

Porro nonfuntdiuerfa Nardtgenera:fedv- ^ardi v *w 
nicum dutaxatrnihi notum efigemis , idfcilicet quod fecnu? * 
exiam memoratis locis adferridiximus* Prouenit 
quidem in monte quodam qui alteraparte Orientem 
Jpeclat,altera Occidentem, ad quem fcilket occidente 
fita eft Syria multis regionibus ab ladia difcreta. Scd 
tamen multis aiijs cius regionis locisfataprouenit, no 
facile enimfponte nafcitur. Neq 3 vna praftantioreft Nardusfpon 
altera , Spicamue habet aliaaltera multo longtoretn. , !e m " 

C e r t e raiix eft fpargsns fupra folum breuem :<irdx «kfcti- 
virguUmfeu caulem circiter tres palmos longum cu l 
longtftimus, atq 3 dits inftiper virguUs multb breuio- 
ns: infummt radtce (ptdt produamtur,kem aluper 
virgulas.Tali enim modo venditur in Cambaiete , A- 
furate & Gogua, ~!ijsfa portubus marinis y vude mer- 
catores Arabes & Perfit petunt : potiftimam tamen 
. partem ab indigenis abfumiferunt- 

JC 3 Ix- 



Ij9 AROMATVM M I S T, 

Kardttsfoi:* Invenitvr intcrdumfordida &puluertt- 
lenta, villis ipfius plant<t inpcUinem redatlis. Emitur 
tamen ab ijs quos dixi mercatoribus, & eo puluere m* 
nuseluereinteUigo. 

H ac vnica Nardo qus, iuxta Gangem oritur, 
quamcfe in Occidentenfexportant, vtunturmedici cti 
indici, tum Turci t Perfa & Arabes. Na quod ex in- 
gentiprecio quo antiquitus teftcl4m\olibr. n. cap. 
12. emebatur, inferre volunt, noftram Nardum non 
€J[c legitimam y obieclioni mefatis rejpodijfe arbttror, 
cum dixi Indias nunc magis apertas & cognitas ejfe, 
quam temporc ?linijfuer'mt 3 & ipfa aromata makri 
copiaadnosadferri. 

^acanr ofci- Getervm fabulofum omnino iudico quod An 
dreas Lacunafuuin Diofcoridelib.i.cap.6.comenta~ 
yijsfcribit > Nardi vfum apudlndos effe periculofum, 
quoniam ex caftat veneni quodda genus mortiferu, 
quodnon modo bauftum ,fed etiam cuti infudoribus 

*xr ~ infberfum, bomincm ittico iuoulet ; idL toxicum Pi- 
lum vocan. Nam cum multts tn Indta annts Medtct- 
nam exercuertm, & non modp verfatusftm cum om- 
nisgencris medicis Aftaticis^fedetiaKcgibiu & Prin 
cipibusfamiliarisfuerim : nuquam tamen boc Pifttm 
Vtdere mihi contigit^aut cius nomen audire. 

saticcK. I d genusquod Scpulueda Satiech & Satiach 

| jtiach. tppcUatjd cffe puto quodex Satiguam adfertur,cete- 
berrimo rcgm Bcngalaportu & Emporio adft. Gan- 
gis oftia* 

* Cum 



IIBE& I. IJ! 

Hi*. CVIY S V«mTB, 





*Cumruperiore Aprili Antuerpi§ eflem,interaliquot: 
Nardi Celticaefafciculos plant ulas quafdam inueni quas 
adamufsimquadrabantcumDiofcoridis Hirculo,quem Hirculfls» 
libr.ptimo de remedicacap.7, defcribit,eoqueNardum 

K 4 CeJU 



|JZ AR.OMATVM HI?L 

Celcicatn adulterari refert. Nam plantulaeftNardo Cel- 
tkx fimilis , candidior tamen & veluti ex viridi cinerea, 
fine Cauliculo, minoribus breuioribusc^ folijs, villofa ad- 
modum fecundum radicem & nigricans, nullaodorisiu- 
cunditate. Folia premanfa nulium aromaticum faporem 
ffedduntjfed lenta & vifcidafunt-ctfm Nardi Celticefblia 
6c calidafinccum aliquatamen adftri(5tione,& odore Ck 
porecjue iucunda . Gum igicur hoc capice nofter Au&or 
de Nardpexprofefloagac, facere non pocuiquin Hirculi 
rneminiflem,eiuscjue hic iconem fubijcerem,cjuam nenio 
ha&enu? exhibuic. #' 

De Iunco odprato cap. x x x i i i i. 
Ivncvs odoratus in Ma\cate gr Calaiate A- 

%ab\&prouincusmaxtma ftequentia & abundantia 

pafcitur, veluti in Hijpania gramen \u\gare quopaf- 

cuntur animalia. 

Hvivs graminisnominaGr<£ca& Latmano 
Sa«hbar. tafuni.Ab incolis autem Sachbar vocatnr: a nonnul 
Haxis c*. lis yerb haxis cachule,*^ eft,herba htoria^aut lotio- 
«hulew n fiiy idoMj . tametfi non negem alijs etiam notnini- 

hus apud Arabes infigniri. Nam Auicenna Ub. i.cap* 
Adh*r. $y$.euty zdh^fSerapio cap. 19. adher appeUant: 

quosfequunturomnesArabici &Ferfici medici hk 

agentes:florem vero vocant Foca. Nam quodSjlua- 
*<** ticus , cap. 1 1. adcher & acihecarum vocarifcri- 

htt , corruptafunt vocabula , Perfis , qui ad iam di- 
Alaf. ftas vfifeprouinciaspertingunt, A\a£,quod herbam 

fignificat^ vocatur , quo nomine per excellentiam ap- 
HerfeaMw- pellari poteft. Apudlndos peculiare nomennon eft for 

catenfis. 



jJS dc titusyfed herba. Md^catenfis appeUatur* Sunt qui Pa 

" \Ca- 
rtinti 
junt 



Mecha. [e am de Mecha nuncupent. Nec defunt quipaftu Ca- 
«ciwura. nttlorum vocent,nec immerito: fedtamn Cameli nt 



UBBR I. I55 

pmt\fikdd<ofrcquentes 3 vthoegramencumfloribu& 
ommno depafcere pofiint. Sedfunt tbidem multVafiriu 
muli,equi,quc$ Arabkosvocamusjjoues^caprdi & 0- 
ues qua mbd altudpafiuntur quam hanc herbamfiue 
gramen. 

Defertvr quiiem in Indiamjn vfum me- 
dkmn vfurpandus. Maxima tamen cnm cepiaperfa- 
fckubs colligdtu in nauibus adfumunt equarij merca 
toreSyVt equisfubfternant, neftercoris &vrimpedo- 
re offendantur. Nam fimuUtc^ maduerit recemefub^ 
fternut ejrmadtduw tn mare abijctunt. Sed & nautt 
fafaculos diquot fecum aduehere folent, quosdemde 
in Indta vendunt.Ueminiin infula Diu *, vilt emif- i n f u i a Din* 
fe multos luncifafckulos qttosin Lufitaritamcuma- 
lijsaromatibusmittercm.-nullumtamwflorewvtde- . ', 
re cotigit . Sednec aliquo in precto ab incolis habetur, 
cttmgensfit rudis &fylueftri$. 

Nvllvs eft huius vfiu apudiftius regtonu in- 
colas : fed nosduntaxat & Medki Arabes & Per- 
fi, eo vttmur. Ipfi indigens. eofe &fua iumenta l<t- 
uant. 

N v n c ad Auclorum qui eius meminerunt ds- 
fcriptiones veritamus. 

Dioscorides libr. i.cap. i6.laudatifiii> 
ftfum ex Nabathaa,proximum Arabicum, quem att- 
qui Babylonium vocant , pefitmum exAfrka adferri 
fcribit.Floris,culmoruwjadici$<fc ejfe vfum.Ehgendii 
tum qui mantbus c&nfrkando roft odorem emittit* 

Scioinijs quasfupra enumsrauiproutncijs qu& 
Arabknommecomprebendunturproueritre. An verb 



154 AROMATVM -HIST\ 

Kabath». in Nabatbaagignatur (qua a NabatocblfmdeUsne- 
poteHcnominata, prouinciaeft Arabu ludz&eonter- 
tnin&)diligeter psrcontatusfum a medtcis qui in Hte- 
rufalem , Galilaa , alijsfe vicinis prouincijs verfati e- 
rant: Sedillirejponderunt , eum quo iftic vterentux» 
ex Cairo aduehi. Interrogati verb an inCairo nafce- 
retur,an autem ex lia\cate adferretur : tgnorarefe 
dtxerunt , quoniam medicamenta imerdumugnota 
tnanerent ob indigenarum negligentiam. Qua cum 
dudirem, inquirere non volui num Babjlone nafeere- 
tur,tametfifieri pojfe putem,vt gignatur. 

C v m vero Diofeorides Africanum improhet 9 
nonoportetnosadmodumfolicitos ejfein eo inueslt- 
gando y pr&fertim cum non adfcripferit qua Aftie& 
lancj flos. regioneproueniat . Defloribus autetn , cum meam 9 
tum reliquorum medicorum negligentiam agnofeo, 
qui non iubeamus eum aduehi. Noftra etenim culpd 
faftum efivt eius vfus defterit. 

I n medicamentu odoratis , Diofcoridemincertis 
eomparationibus plerunque vti video,quemadmodun% 
& in boc lunco . Nam tritus, iucundum quidemjpi- 
rat odorenhfed Rofit haudquaquam. 
iuncui ro- I v n c v s odoratus , & Cornelio Celfo luncm 
tundas. rotundus vocatur , ad differentiam lunci vulgaris, & 
Cjperifiue lunci triangularis :fed minime in eam aU 
titudinem excrefiit qua luncus efi. 

Avicenna libr.i.cap. 59$. duo eius gene- 
raconftituit. Alterumenim Arabicum vocat, qui 
eft odoratus . Alterum in Agiami natum , per quod 
tocabulum DmafeuminteJligit , SedquodDiofeo- 

ridu 



IIBES. I. IJJ 

rtdis teftimonio, luncum fruclum proferrenimLpro- Auiccnns la- 
bet , manifefim error eft , cum Dwfcortdes tnffiam p u ' ' 
fruclm meminerit. 
s S e r a p 1 o /i&r. fimpl.cap. 19. ex aucloritate i»mcihifi*. 
Bonifaa fcribit luncum habere radicem Chuiein j£- 
milem, latiorem tamen, & minoribm nodis cinclam, 
multps calamulos pr&duros proferentem,quifruclum 
proferatftmilemfloribm Arundinis , graciliorem ta- 
tnen &-minorem : ftmulfc & invno cejpite mulias 
plantas nafci. Kuim radix adeoftmilis eft Chulem # , 
vtfub eo nomine a nonnullis appeiletur , quemadmo- 
duminitiodixi. 

MiTTHivs Syluaticm cap.11. decem 
dnnis conferuari afferit . Credo inficcis & mediterra- 
neisregionibmmulto tempore conferuaripojfe, ckm 
humiditatenonabundet . Sedin huim proutncia ma- 
ritimis , paucis annis m fua odorisfragrantia confer- 
uaripoteft. 

Qjod adBrafauolum & Monachos in Me- 
fuen commentatores attinet, docle illorum argumen- 
tarefeUit Matthiolm,Com. in Diofc.libr. 1 . cap. 1 6. 
quare fuperuacaneum effe iudico quidquam ijs adde- 
re.Satis tamen Monachorum in Mef dtft.i. cap. 47. MonachorS 
ofcitantiam mirari non pojfum , qui Galangam lunci ofatancia. 
odorati radicem effe contendunt,cum Galanga in Chi 
nanafcatur , qu& bis mille fere leucis ab Arabiaab- 
eft, & plurimum ablunco odorato dtfferat tumfo- 
lijsjum radice.-nec nififataproueniat GaUnga,que- 
admodum & CaUmm; luncus verojpontenafcatur, 
necferatur. 

N *Diu 



Ij£ AROMATVM H T ST. 

* Diu vel Dio infula Oceanilndici aduerfus oftia f?u- 

miqjtf ndi(quem incol* Diul appellanc) fita eft,eamque 
PadBn Plinio dici puto. Continetverb ea vrbem mercu- 
rialem potentemqueadmodum, & celebcrrimum quen- 
dam portum,quoconfluuntnegociatorcs Veneti,Gra:ci, 
Thraces (quosRumes vulgo vocant ) Perfar , Turci , &c 
Arabes. 
Ghulera. * Quid per Chulem intelligat nofter Au&or,hac1:enus 

fcire non potui,tametfi di ligentifsime perquifiuerim: niii 
forte" intelligat gramen fiueherbam vulgarem quam Gre 
ci 7rietv vocant. Nam £ quibufdam Haxiscachule nuncu- 
pariait,ideft,lotoriamherbam. Et PadeSario cap. i 58, 
Chulera herba capillaris eft. 

DeCofto cap. xxxv. 

Magnopere commendatus a veteribttsfuit 
Coftus^at nec nuncfua laude caret* Sed cum Gr&ci 0- 
mnes tum Latini, tum Arabes, plura eimgenera con* 
ftituerint,faclum eft vt magnaftt orta dtjputatio, an 
legitimum Coftum habeamus.Flerique negant, & ra 
dices vel in Hijpania , velin Italia nataspro legttimo 
Cofto in Mjropolijs oftendi aiunt. Ego vcrofum in ea 
epinione, vt vnum duntaxat Coftigemts ejfe credam, 
cuius nomina primumproferam, deinde deltneatme, 
poftremo vfum medicum indicabo. 
eoftoi.coft, E s t ergo Coftus diclus Arabibus Coft .* in Gu- 
vpiot-Pucho ^arate, Vplot: m Malaca,vbi eiusplurimus eft vfus, 
Pucho,dr inde vehitur in Chinarum regtonem>Gr& 
ci & Latiniab Arabibttsnemen mutuattfunt . Nam 
quod Serapio lib.fimp cap. 5 ■ 8 . Choft appeliat,cor- 
ruptum eft exemplar Jegendumfo Caft: & quotquot 
caft. conuem Arabes> eum mmc Caft , nunc Coft , nunc 

coftu. CofarocaMt. - . 

Nas- 



IIBER 1, T 57 

Nascitvr circa Gu^arate , tnter Bengala, 
Delii & Cambaja,in Uandou & Chitor:Ind*mutti 
currus Vplot, Spica, Chryfocolla (quavulgo Borrax, 
Arabibus Tincar dicitur) alusq^ mercibus onufttad- 
uehuntur , in vrbcm primariam Regni diclam Ama- 
dabar , qua in defertisfita eft ,&in Cambayete non 
' procul a mari fitam vrbem : vnde poftea per maiorem 
Afia, norinuUam Africapartem 3 & vmuerfam Euro- 
pam deuehitur. 

Describitvr autem Coftus * , ab ijs qui c o fti W- 
viderunt, Sambuci effigie , & Arbuti aut A (tmbri * *** 
magnitudine^florem odoratum proferens. Pracelltt u 
qui intus candidus efl, cortice cinereo-inuenitur tamt 
etiam colore buxi,corticepallefcente.Tanta eft odoris 
fragrantiapraditus, vtplerifynaresferiat &capitis 
dolorem excitetiguftu minimk amaro,nec etiam dul- 
ci,tametfi iamfenefcens interdum amarefcat. Nam 
recens acriguftu eft,vt reliqua aromata. 

H o c vtunturin multis medicametis Indici me- 
dici.Hunc in Ormuz. mercatores exportant,quo Co- 
rafones & Yerfit confiuunuinde in Adem, quo huius 
emendi cum alijs mercibus gratia Arabes & Turci co 
ueniunt. Nec mtrum eftfi eius loco, alw medicamen- 
to officina vtatur in regionibusprocula Lufitania dif 
fitis , quandoquidem exigua admodum quantitas in s 
Lufitaniam defertur* 

Q^v oniam vero Veteres tria Cofti genera cofti tri» ge- 
conftituunt*: videlicet Arabicum , quifitcandidus, vwtcs?** 
leutsjximia odoris fuauitate: Indicum leuem , ama- 
rum i &nigrum:& Sjriacum^grauem, cglore buxeo. 

Per* 



IjS AROMATVM HIST. 

% Perquifiui a negociatoribus Arabibus,Perficis & Tur 

ci$, vbmam tanta Cofti copia confumereiur qua ad 

cos hinc exportaretur.Refponderunt ittt maximapar- 

tem in Afia minori & Sjria confumi,fed & etiam a- 

pudArabes &Perfas. Interrogati vero an ditus quif- 

piam Cofius apudeosnafceretur, negarut nafci.idem 

percontatus fum a Ni^amalucimedicis^fednegarunt 

tUi aitumfe Coftum vtdiffe vnquam,quam qui ex In- 

dia ad eos perferretur . Vnus tamen iUorum olitn Xa~ 

tamas m edicusfuerat , diuturnotfe tempore in Cairo 

& Conftantinopoit medicinam feeerat.Vt autem tam 

diuerfa nommafortiretur,6ccafionempr<zbuiffe nego- 

ciaioresputo , qui ex vdrijs regiombus oriundi e- 

rant. 

Coftusama. Q_y o d Arabes eius dud generafaciant , ama- 

Arabibus." 8 rum & dulce.-faclueJfeputOiquodhocmedicamentu 

cum recens eft & incorruptum , nuUitts amaritudinis 

fitparticepSiCandidittsc^perfiftat-.vbiautem vetufta- 

tecorrumpi incipitiamaritudinem contrahitjitcfe rii- 

grtcans. 

* Non videtur huius Cofti defcriptio curh Veterum 
Cofto conuenife . Nam ex Diofcoridisdefcriptionefatis 
manifeftum eft illorum Coftum radicem fuifle,ciimait: 
Suntqui, admiftis Helenij Comagenipneduris radici- 
bus, adultcrent. Verifimile enim non eft truncum aut ra- 
roum fruticis tantam habere fimilitudinem cum radice, 
vtradice adulteraripofsit. Atnoftri Auitoris Coftus mi 
nimum radicis habet , & fere nihil nifi lignum eft fuo 
corticeconte<5him. Quareautveteres Coftum ignorafle 
dicendumeft,aut ArabumCoftum(fiquidemhicdefcri- 
ptusCoftusillorumCoftuseft) £ Gra?corum veteruiB' 
Cofto diucrfamefle plantam. 



I I B E K T. I59 

C « 5 T V * 1 M D I • Y •• 





i6"o 



AROMATVM HI S T. 



Tarbit. 



Barcaman. 
Tiguar. 
Turbit hi- 
ftori*. 



Coiti genus Antuerpiam e* Lufitania inuehitur Ca 
lidum corticecinereo,intus indicans, interdum verb cine» 
rei coloris y odorata eft admodum radix , violaceum fiue 
irinum fpiransodorem,prefertim dum manditur,eapar- 
te cjua extra terram eminet,pleruncjue iriherereadhucco- 
fpicitur caulis fragmentum ferulaceum cjuiddam referens 
Sc fungofam meduliamcontinens,vtfacileappareatCo- 
fto noftri Au&oris pluriroum coriuenire. Eius icbnem, 
qualis videlicet ex licca radice exprimi potuit,hicadijcien 
damcuraui. 

*NifiperAzimbroiuniperum riofter Au&or intelH- 
gat(Zimbro enim Lufitanis Iuniperuseft)c]uidfit,ign6- 
rare me fareor. 

* Venetijs interdumadfertur Cofti quoddagcnus Giri 
giberis radicibus adeo fimile.vtnihil ftipra, iritus etiam £ 
brofuro,fed pjtllefcens & eximieamaritudinis. 

N o n defuntqui Zedoariam vfualerii inter Coftige- 
nerareferant, & priroum apud Diofcorrdem defcriptum 
Coftu elTeautumenr,qu6dmuhasn6tashabeaf qiie Ara 
bico illius Cofto pulchrequadrerit. 

DeTurbit cap. xxxvi. 

D e Turbit Atabum magna eft intcrrecentioies 
Medtcos controuerfta- Nam nonnuIliTripoltum Gra- 
corum ejfe volunt: alij Vityufs. radiceejfe coMendtit: 
alij Alypi.Sed errant omnesmeafententia . Siquidem 
turbit pLtntam & virentem vidij&flmbtts exorna- 
tam,qu&planl diuerfaejt ab ijs quas vh mediumpro- 
ferunt. 

Q_y o d igitut nos Turbit vocamusjodem nomi- 
ite& Arabibus,& Terfis, & Turcis appetlatur : td- 
tnetfi Andreas BeUunefis infuis emendaiionibus Ter- 
betvocet.ln Gu^arate.vbi pWtmumnafc\tur$>2X- 
camarKiw Canara.cum prouinciaeft Go4Tiguar. 

E s t autem Turbit plaxta, radice mque magna, 

nequc 



i. I B E R I. 1^1 

pf ^ fo»^4, <"#*w/e hedera modoperfolum extenfo ,.<#- 
gin craftoie , interdum crafiiore , duospalmos longo, 
interdumveromultolongiore .Folia Althe&profert* 
flores etiamfimtles, ecandidorubentes,nonnunquam 
ommno candtdosyion (vt quidam volunt)colorem ter 
die mutantes. Bft vero duntaxat vtUis& gummofit 
eaulis pars inferior iuxta radicemireliquapars graci- 
lior tfi, & comofior, quam vtvtilis effepofiit . Non- 
nunquam radix cault adh&ret , fed inutilis cum caulti 
duntaxatin medicum vfum recipiatur .Totaautem 
planta infipida efi cum colligitur. 

P r o.v e n i t in maritimu , verum nonadeo Turbitn* 
mari vicina,vt vndaaUuipofiitifed duabus,interdum ta w * 
tribus a mari leucisfeu miliaribus. Plurimum nafci- 
tur in Cambayete,Surrate,Dio infula,& Bacaim, * 
locistfe vicinis. Inuenitur & in Goa ? fed a medicis im- 
probatur,nec eovtuntur. InteUexeram^etiam in Bifi 
nagerprouenire, quocLcentum quinquaginta & am<* 
plius leucu a Gu\arate diftat : fedpoftea refcitu eft y 
eo ex Gulfarate deportari ( vnde etiam magna covia 
in Perfiam,Arabiam,Afiam minorem, et Lufitaniam 
exportatur) quoniam fi quodin Bifnager nafceretur? 
viribus adeo infirmis ejfet , vt a medicis recipiendum 
non cenfednt* 

F i e r i poteft ,vt alijs etiam per Jndiam locisgi- 
gnaturfnon enim feritur, fedjbonteprouenit )fedid 
incertum efi ob indigenarum negligentiam. 

C e t e r v m non ornne Turbit nimmofum eft „ , . 

. . . . ,. s s £ J Turbitqaa 

natura.Sed quomam viderunt Indi agummoJitate,op rauone gum 
timiTurbit notas nos petm,folent etusplantam, an- momra *»*• 

L U 



X6Z AROMATVM HIST. 

te quam eacolligant,aut contorquere,aut leuiter vuU 
nerare,quo liquor exiliat & denfetur. Deindepoft a- 
liquot diesredeunt , &gummifiue concreto liquore 
plenos caules reperientes eos coUigunt. id mihi retulit 
ajfinis meus medicus in Bacaim, qui aliqmiies cum ip 
fis Indis colligendi gratiaprofeclus eft, & banc elicien 
difetcci rationem obferuauit . Nam cum iufiffet ali- 
quotplantas intaclas relinqui,eas minime gummofts 
muenit,aut nonnullu tantumpauco cumgummu Ex 
eo igitur deprehendere Ucet,gummi nibiladprdftan- 
tiam agere- y (edidplerunqueprizftantius cenfendu ejfe 
cuiusgummi non appareat, quippe quod in ipfa plan- 
tareconditumfit, Non negamrim, quin etiam Turhit , 
gummofum fine contorfione reperiatur: fed vtfacilius 
liquwem fuum aut gummi exerat s contorqueri & 
yulnerariplantam certum eft. 
Tucbit dde . ^ltera probationis nota eft,vtfit candidum. 
. Siccatum adfolem, candidum eft : in vmbra verofic- 
catum ? tametfinigrefcat, non minusforie bonum eft, 
quam album infoleficcatum. 
Turbic facui E s t veio Turbit Indicis medicis medicamentnrn 
pituitam deijciens,cui interdumfi abfitfebris, Gingi- 
ber adijcere ( vt etiam alijspurgantibus medicamen- 
tis)folent : alioquiplerunq^fineGingibereexdecoclo 
pulligaUinacei, aut ex aqua exhibent. Vrsfertur au- 
tem quod in Cambaja natum eft. Memini me in in- 
fula Dio emiffe fingulas quas vocant manus, vna tan- 
wlaus. ga * y Vendunt autemfinguk manus vigintifeptem 
libras. Sedpoftea intellexi eum 9 a quo emiffem, duplo 
minoris emijfe. 

Ce- 



uces. 



Tanga. 



t!B!K !. 1^3 

C e t e R v m ionge nobisaliudTurbit * deferi- r ^ tKi ^ 
btmt Arabes.quam idquodmodo exhibui . Siquidem 
Mefueltb. i.defimp.med.cap.2.aitradicem ejfc ber- 
b& foliu FeruU minoraferentu & ex earum planta-* 
rttmgenere qu<n Ucleofucco turgent: varia eitts ittue* 
nirtgenera, videltcetdomefiicum,fjlueflre : magnu* 
paruum\album,nigrum, &fiauum\ & in locisficcw- 
ribus gigni,quod exfttccj denfitate deprehenditur. Se- Turbic Ar#* 
ptem vero in eius deleclu obferuanda: vtftt tadtdum, ^ 
intus cauumfwe vacuum & arundinofum , &gum* 
vtofum , cortice cinereo , planum , fragile , & re~ 
cesuraffum autem fiue denfumtmprobari. Sed, quod 
eius pace dixerim, ex aliorum reUtufuum Turbit de- . ^ , . 
fcripftffe pottus videtur, quamlegitimumvidiffe . N4^££*£*ii 
ne cfe forma cpnuenit, nec e. Ucle madentium plantaru mero nd" ci^ 
eft numero.nec eitts domeflicum genus inuenitur.cum 
vniuerfumjponte in incultisproueniat.Alterumgema 
interdum altero effe maius vcrwn eft. Color auteaui 
albus,autflauus , aut niger naturalis eitts plantd non 
eft -.fedpro prdparationis ratione contrahitur . Nani 
quodprobe prdparatttmfuQue tempore coileclum non* 
eft,albu ejfe non potefl. Nafcitur vero potius locis hu- 
mentibus quamficcis. Necfe albedo &gnmofitas pro- 
bitatis funt indtcia, veluti iam dixi . Neq 3 arundina- 
cemn aut ferulaceum eft.autpUnum, autfragile,nifi 
ttimiaficcitate exfuccum. Denfum dutempoinis miki 
videtur prcbandum,quam improbandu, quippe quod 
plus fubftaniu contineat, modo cariofum non fit. 

Serapio lib.fimp.cap.zio.Tripolij Dicfco- ri[ P°Ka& 
ftdts btftorta adfuum Turbu trarftttttt 4 Sedjt cum IwlblW 

L x legtii- 



1#4 AROMATVM HIST, 

legitimi quam exhibemus Turbit defcriptione confe- 

ratur-.manifefte eius error deprebendetur . Nam necfe 

folia ifatidis habet, neque eius caules infummo diui- 

duniurfed in mucronem definunt largofoliorumpro- 

ttentu 01 natum. Flos non mutat ter die colorem, necu 

eius radix odorata eft, aut venena arcere adhuc depre 

henfa eft* 

Aiypum non D e n i o^v e non eft Aljpum Diofcoridis^vt re- 

eft Turbit. centiorum quidam exifttmant,cum eius hiftoria Alj- 

pi defcriptioni plane repugnet , &facultatesfint di- 

uerf&iTurbit enimpituitam duntaxatpurgat, Aljpn 

atram bilem deijdt.Neq^^vtiamdiximus, cuiquam e 

laciarijs comparari poteft , qus nonfme noxa in cor- 

pus admittuntur.cum Turbit legitimumnullam acri- 

moniam habeat,&fine moleftiapituitam deijciat. 

Arahcs crro- P o r r o huic errori anfam pr&bmffe puto Ara- 

«s auaores. y $ , ^ ut Con fy K i mtes apudfuos in vfu effe Turbit ab 

India petitum, idad Gr&corum altquam defcriptione 
ilico referrevoluerunt, Gr&cu omne plantarum genus 
fuiffe cognitum exiftimantes . Sedfatius multo fue- 
rat , ea ratione ornnia non confundere , &fimplicem 
aliquam eorum medicamentorum, qua lilis non erant 
probe nota,defcriptionem contexere* 

*Bacaimvrbs eft vafta , multas alias vrbes Sc pago* 
fubfuodominio habens : quinquagintaleucis ab infula 
Diu abeft } & Rcgi Lufitania» paret. 
Tanfa. *Monetajgenus Indicum Tanga efl , quod (exaginta 

Lufitanicis regalibus aeftimatur, hoc eft duobus fere Ca- 
ftellanis regalibus autfeptem afsibus Gallicis. Regalee- 
nim Caftellanum triginta & fex Luiitanica conficit. 

*Turbit£noftrG Auftore deCcriptum longs aliudeft 
sk £<* ^uo vulgo in oiHcinis yjtuntnr.De q\\Q qui plura vo 



IIBER I. l6$ 

Iet,«mfulatdo&ifsimos Matthioli commentarios in ca-« 
pita 3 o. 5 1 . & 7 8 .libri quarti Diofcoridis.Per vniuerfam 
Hifpaniam Thapfiaabundenafcitur, eius radicepleraqj 
Hifpania» officin* pro Turpeto legitimo vtuntur . Non 
defuntetiam multisperEuropam iocis ,quiScammonij 
radicem concifam pro legitimo Turpeto oftendant , atqj 
in fua medicamenta recipiant,vt his manifeftum efle po- 
teftquifcammonexradices ficcas cumillorumTurpeto 
diligentius contulerunt. 

DeRhabarbaro cap. xxxvii. 
NoNf/ oper&precium multade Rhabarbaro re 
cenfere.cum omnibus notiftimumfit medicamentum. 
Silentio tamen pr&termitteridum non duxi , quodhic 
in India didtcuvidelicet, omne id Rhabafbarum quod 
in Indiam , Ferfiam & Europam importatur , effe in 
Chinarum regione natfim, Nam ex Chinarum regio- RhabarbarfS 
neper Tartariam Ormuz, & Aleputn defcrtur , mde °™^ "^ 1 
in Alexandriam»& tandeVenetias ,vnde reliqua Eu- «inciaaafd, 
rop£ regnapetut. Nosprater idquodnauigij^ex Chi 
na infertur , eo etiam vtimur quod Perfit ex Ormuz, 
aduehunt , quodminus teredinem & cariemfentit, 
quam quodex Chinanauigijs infertur.Siquidemplus 
corrumpuntur aromata quaper mare inuehuntur v- 
nius menfisjpacio , quam qu<e terreftriitinereimpor- 
tantur vnius anni tempore. Praterea India,pufertim 
in maritimis,maximc humida eft, &~huiufmodi aro- 
mata diu integraferuare non poteft. Nam Rkabarba- 
rumfub menfem Maium in Indtam locis videlicet ma 
ritimis importatum , nifiante Septembremabfitma- 
turplane inutile eft, & abijciendumx corrumpiture- 
nim y vtpleraque alia aromata quatuor iUis menfibus 
hjbernisjquifmt lunius y lulius, Auguftus, Septebcr, 

L 3 Interea 



l$6 AROMATVM HIST. 

Jtiterea aliudrecentius ex Ormuz. importatur quo v£ 

tuntur , idife quod in maritimis hjbernauit , in mare 

pbijciunt. 

^kabarbara Referv-NT genm quoddanafci in certa Tar 

samarcanda- tariavrbe nomine Samarcandar: fedquodimprobum 

tinum. r . r . . J ,, l ■ ., f •-" 

fit,nec mji imientorum purgattontbtts vttle. 

Nvlivm autem eft Rha barbaricum, aut ln- 
dicum-fedfolummodo Chtnenfe, quodRzuayn Chi- 

Saua chini n * ^ -f £ appellant^Mauritam tamenplerique folum- 

iuuara. modo Rauam. 

A l i qx A n d o in Couchin inteUexi Rhabar 
barum ab indigenis interdum decoqui aut dtfttUari.et 
eius decoclo aut ftiUatitia aquafefe putgare , eamj^ 
ejfe caufam , cur interdutamfacife teredinemfenmt 
& corrumpatur. Sedcum nemine audtuerim qui h<zc 
itafefe habere,fe vulijfe diceret, ajjirmare non auftm. 

DeRadiceChina» CAP. xxxviii. 

Iiadixchipg» NAsciTVRk radix in Chinarum vaftift- 
ma regione , qua Mofcouiam vfque extendi qeditur* 
Quoniam vefbpertotam hancprouinciam, & etiam 
inlapanftcuit lues Venerea, quam alij Neapolitanum 
morbum^alij Gallicum vocant , noftrifcabtem Hijpa- 

]|adc fhtigi. nicam,Verfz Bacte Yrznguquodmorbum GaUicum 
fonat; aperuit Deus huitis regionisincolis vfum radicis 
cuiufda, qua apudeosnafcitur,vt huic malofuccurre 
vetur. Quemadmoduin nouo orbe Guaiaci vfum often 
dit , quoniam eapars orbis etiam hocmorbo ab omni 
hominum memoriainfeftatafuit. ibi contraciu mor- 
bum in Eurofam adferetes Hijpani anno Redemptio- 

nu 



t I B E R I. l6y 

nishuman& i^.rehquunatiombusclimumcarunt. Luc$venerea 
Nobis veroprimum innotefcere coepit huius radicis v- primum in 
fuspofiannum quingenteftmum trtgefrmum quintu^^ 1 ^ 1 ' 
fupra mtUefimum, adferentibus eam huc Ctitnenfibus 
qutbufdam ea lue infeclis 3 quafe, interea dum titc ne*> 
gociarentur,curarent. 

Cetervm anno ante quam huius radicis vfiis 
in India innotefceretjmc e Lufttania ddatusfum no- 
nuUasfacultatesmecuadferens,at^ intereas y Ligni 
Guaiaci libras qmngentas. Ex eo,ta?netfi multufub- 
latum effet dum in Liburnicam inferretur, etefferre- 
tur,miUe tamen aureos contraxi Lufitanicos, quonia 
miagna auidttate e Lufitania expeclabatur hoclignu, 
quod multi maleperirent inunilionibus.- &forte tum 
temporu nemo pr&ter me aduexerat. Curati ergofue- 
runtplurimi meo ligno.Sedeo abfumpto,cum nouum 
e Lufttania non importaretur,eius, quodiam decoctu 
fueratMra quincfe Lufitanicis aureis v&nijt. 

F a c t v m efivteo tempore mercator quidam Qu<mtione 
inDiuinfulanarraret inclytoviroDomino Martino 5Ix cfcmle*" 
Alfonfo de Sonfa meo tnoscenati, qua ratione a Galli- Lufitanisuv- 
ca fcabie curatus fuijfet quadamradice e Chinarum nomsnu 
regione aUata , cuius vires magnis laudibus euehebat, - 
quoniam qui ea vterentur extrema iUa vitlus vatione 
non egercnt, qualis in Gudtaci vfu obferuabatur , fed 
tantum abftinerent abubulis &fuiUiscarnibus, pifce 
& crudis fruclibus : tametfi ne in Ctitna quidem pi- 
fcibus abftinerent,quoniam magnifimt helluones .Cu 
inualutffet is de radice rumor apud vulgus , mirum in 
modum hanc radicem videre auebant , atqtts ea vti, 

L 4- quo-* 



l$$ AROMATVM H I ST^ 

quoniam molefteferebant extremamillam viclw ra~ 
tionem , quam in Guaiaci vfuobferuare cogebantur. 
Adde qubdhuiwregionts incoU ob otiofam vitam na- 
turafint magniepulones. Subidtepw appeMnt Ma- 
lacamChinenfesliburnic<&,paululumhmwradtcuin 
fuum vfum adferentes . Sedidpaululum tanta auidi- 
Ganta. fate requifitufuit , vt infingults huius radicis gantas 
(pomiw efi apudeos vigtnti quatuor vnctas pedcns) 
decem Lufitanicos pendere oportuent. Poftea veio ad- 
iiehentibus eam magna copia Chwenfibw Liburnicis 9 
tninui coepit precium, ita vt nunc gantaematur dun r 
taxat regali cafteilano- 

A b eo tempore vilefcere ccepit Guaiaci vfw, atqg 
exlndiarelegari, tanquam Hijpanw quidam qui in- 
digenasfame enecare vellet. 

C e t e r v m : , vtad inftitutum reuertamur,non 

fine caufa,tantis laudibw ejfertur Chim radix < Nam 

obferuatis ,qu<z in hoc morbo obferuanda veniunt, na- 

tura morbi,anni tempore,regione,fexu,<ztate, & tem 

taAicis chi- peramento agri , mirabiles eiw funt effeclw : tametfi 

iwe raicabiies non defint ex recentioribw qui eam acriter fedmmt- 

effe&us. ■ » 

rtto damnent. 
Prxparatio- i N ma n n ^ dolortbw & inueteratis, huiw radicis 

msmodus. ■ ■•■>-/? •• i v • •■• " >' 

vncta tnfex aquajextarijs #■ coquitur, ad dtmtdtj vj- 
que humoris confumptionem . Seruatur iddeco^um 
vfui,vafealiquo vitreoautfigulino vitrato.Spuma ve 
ro inter buUtendum colligttur,& vtiliter vlceribw tu- 
tnoribwtfe imponitur. Salutaris eft etiam denfw iUe 
vapor inter coquendum exhalans, ipfis doloribw . In- 
Urdum calido decoclo tumoresfouemw: nonunquam 

lineos 



tlBER I. 16$ 

Uneos pannos decoclo madidos vkeribm imponimm, 
eacfe mundamm. 

Solent Chinenfes maiori quantitate infua chinarua» 
regioneajfumere,cumfrigidaadmodumfit. Ouoscu^ ll& " 
imttari vellent huitu regtonis nonnulIi,radtcis duas vn 
cias 3 addtta interdHmfemtffe.inpracedenti aqtu quan 
titatedecoquentes, ob nimium medtcamenti calorem 
in grauia inciderunt fymptomata . Sed & quod mibi 
dccidit,pr<&tereundum non duco.SciaticaUborans,hu 
ius radtcis decoclo vfusfum prouocandifudoris. caufa. 
Sed cum caltdumhawirem , vt initioferebat confue- * 
tudo : in tantes hepatu ardores incidi, vtvniuerfum 
corpus eryfipelate &phlegmone laborare coeperit, ne- 
ceffecfefuerit ftatim venamfecare , decoclum hordd 
cumfaccharo rofatofumere , &aeri me exponere vt 
fanitatempnfttnamrecuperarem. Itacfe meopericulo 
faclifapientiores reliqui,ca!ido decoclipotu,& tantA 
radicts copia in pofterum vti defierunt. 

A n t e omnia deligenda eft radixponderofa, re- Radicis chi- 
cens,firma,qm necfe teredmem^ieq^ cariemfenferit* n*d e ie&»«- 
& qtu candidafit: melior enim talis eft, quam rube- 
fcens. Huius vnciam tnfexaqutfextarijs decoquimus Eiusvtendx 
ad medias aut adtertiam partem , pro morbi & <tgri ' 
natura,fubinde ea medicamentainijctentes , qua hu- 
ius radtcisfacultates corrigat. Exempligratia. Si do- 
lor capitis autneruorum adfit,rorem marinu, aut ro- 
fas inijcio:Si obftruclionibus hepar laboret, apium :fi 
ardor adfit cum obftruclione , intybum :fi vlcus veficx, 
aut renuinfeftet^additurglycyrrhi^fuccus: interdu 
radici admifceo aquale pondus hordei. 

L $ So- 



rauoi 



I?0 AROMATVM HIS1\ 

Solent autem buius radicis decoclum fum* 
ptmi , prius (jrupis conuenientibus purgari , quibus 
(quoniam plerun^ materia qu&peccat pituitofa eft) 
Turbit aut agaricum maiufcula quantitate indmus , 
mt nonmmquamfjrupos Cbina decoclo dduimus. Be 
nepurgato corpore radicis decoclum propipare incipi- 
nw.poft decimumquintum diem, minoratiuofi opus 
fxt,exbibiio : item alio interdumpoft trigefimum die, 
quodex manna conftet,aut caftiafolutxua , aut Rha- 
barbaro decoclo radicis macerato, aut hordei , pruno- 
mmue,velgljcjrrb'i{&, aut intjbi decoclo. Toto hoc 
temporefi almisfingulis diebus libera non erit, cljfte- 
res ex radicis decoclo t melle rofato, oleo violaceo , & 
caftia filutiua paratos inijcimus , habita neceptatis 
tatione. 

Q_v o d fi nimium incalefcat dger, radicem mi- 
nus decoquimus } aut ehisdecoclo aquam intjbi, velfu 
mi terr&fiadfxt,aut buglofii,im]cimus * Qupdfi nec 
hocfufficit , decQtlum fubtrahimus , curationewfe in 
aliudtempus magis opportunum differimus. 

H o c decoclum interdum intra vigefxmum diem 
curat,interdumferhtsjnterdum vero citius . Vulgari- 
ter tamen ad decimum quintwn vfque diedolores au- 
gentur,& intenduntur ,deinde paulatim mitigantur. 
Nonnullos vidi . quilicet aliquoties hocdecoclufum- 
pfiffentspoftrema tatum dieta curatifunt. Alios item, 
qui nullo modo curatifunt 5 quod forfitan frigidiores 
effent humores. \taque confulo , vt qui in Europa bac 
fadice vtentur> eins quantitatem augeant, cumfrigi- 
diorfittegio. 



S, I fc E R I. 171 

l uftngulas verb curas,radicis vfus effefolet$d vn Medicanaw 
tias trigwta , v»c^ totidem dierum numero , ^wte u 
curaperficitur, rejpondentibus- Raro calidum decoclu 
eghtbeo , ri\f% in vehementibus ejr inueteratis dolori- 
$m,quando fudoribw materiam euacuari oportetuuc 
eritm bis fmgulis dtebtis exhibetur, manefcilicet & ve 
jperi. H£C autem vulgaris esl vicltts ratio . Datur caro vi&as «***• 
gallinarum,pullorum gallinaceorum s & veruecina e- 
Itxa cumfalis momento ( td eritm modicefumptu no- 
xiu m ejfe non puto)& croco , & coriandroficco . In- 
terdum eaiem affa exhibetur , habita morbi ratione. 
Vintim omritno adimo , ritfiadftomachi ex muitapi- 
tuita con*raclam debilitatem , appetent'uc$ 3 deieclto- 
nem toRmdam,decoclum fumatur : tum enim radicis 
decoclo dtlutum &gm propinatur , appetentiam eritm 
ciet, & concoctionem plurimum iuuat'. Pane meUito 
vtuntur Chinenfes . 

E f f 1 c a c 1 o r eft luc radtx in inueteratis ^*£j *? Ja? 
morbisyvbi videlicet magni tumores , & vlcera mali- m muetera- 
sna adfunt.quam in recentibtis morbis. t0 ^ uim r ' - 

° J l , .. . .. ,. . cenuraorb»» 

5 v n t & ah<& hac radtce vtendt rattones* Nam 
quofdam in Balagate vidi , qui calido radicis decoclo 
eiufdem radicistriu drachmam cumfemiffeinijceret 9 
quotiefcunque mane & vejperifumerent. 

S v n t qui mane laminam conferua ex huitis ra- conferua 4 
dicispuluere & melleparau (autfaccharofimagnus radice chi. 
adfit calor) edant,deinde radicis decoclum bibant. Au 
geturautem , aut minuitur pulueris quantitas in hac 
conferua > & quandoque corrigttur ,fro Mcdiciar- 
bitrio. 

Va- 



IJ 1 AROMATVM K I ST. 

V a r i a n d a funt interdum remedia. Memi~ 
riifolo decoclo binos curajfe , quibus teslkuh intu- 
mueranto 

H a c radtce adhuc tenera, Chinenfes cum came 
elixavefcuntur ,velutt apudnosnapisautrapiscum 
carnibm ehxu vefci folemus. 

*Ti S; H v x v s mdtcts WmftMaitiam vtilemfore 
chm*. cndo.fi quueamnanctjcipoffet. Egofanedefttliato- 
ria organa in Chinarum regmiem mtfi,vt ex ea radi- 
ce Itquorem mihi elkiant. Nefcio an impetrabo. 
l^hllh^' V T J L E '/ ettam hutus radtcis decocl:um,puter 
i9s. eos morbos qut cum contagio luu veuerea, commune 

aliquidhabent s adparalyfes 3 tremores, artkulorudo- 
lores,fciatkam,podagram , tumores fcirrhodes & oz~ 
dematodesjum etiamftrumas exfttrpat . Succunit 
ventrkuli debilitationi,inueterato capitudolori, cal- 
culo &veftcce vlcerihu . Huius enim decocli vfu ple- 
rique liberatifunt , chn nuUis antl medkamentis iu- 
uamenfenftffent. 
RadiQ^chi- C e t e r v m indigens hancplantam Lampa- 
nac defccu tam vocant: trium aut quatuor palmorum altitudine 
? uo * ^ffurgtt, cauliculu tenuibus , quos rarafolia cingunt* 

malt affyrij iuriwruftmilitudinc,radixpalmi longitu- 
dinejnterdum crajfa, nonnunquam tenui,qua recens 
eruta,admodum tenella eft,& cruda aut elixa mandi 
poteft . Ego vritcam duntaxat plantam hic in Goa vi- 
dt,eamcfe perpufxtiam. t quaficcitate perijt, ante quam 
excreutffet.Siferetur ea radixMxta arbores feredam 
ejfeperhtbent^quoritamfuo complexu heder& modo 
eqsfcandit* 



I I B E R. T. 17$ 

I n t e l l 1 g o eos qui hoc decoclo vtuntur^mu ^J^^ad- 
#m«w con/peclu vebementer ad libidinem accendi. auucnd* 
Quareconfultum videtur , vtper cura, tempus nuU& 
ad agros mulieres admittantur -* . 

S e d quoniam in Cbinenfium mentwnebis com- 
wentarijs plerumtfe incidimus.prafertim vero hoc ca- 
pite, non alienum ab inftituto erii^fi ex hti qua, de illis 
afide dignis viris accepi^paucula hkproferam. 

S v n t ervo Chmenfes Aftatict Schita , qui licet chinenfes 
g£w Barbara efje afttmentur , jh negottatwne tamen 
& manuarijs operibm cenfentur admodum induftrij. 
Sed neque in literarum cogmtione cuiquam regioni 
cedere aftimantur . Habent emm leges fcriptxs lurl 
Imperatorio fimilimas , vt ex libro quem eorum legi- 
bus infcriptum apud Indos ajferuari audio 5 videri po- 
teft.Vnam ex his legibus exempli gratia profera , qua 
eftiNon effe integrum viro 3 mulierem,cum qua yiuen 
te marito adulterium commiferit, posl mariti morte, 
matrimonio fibi iungere. 

Intelligo etiam apudeos Doftrinagradus Do&rin* 
etpramia ejfe: Eruditis etiam viris,Regis totius^ re- cj^J^"* ' 
gnimoderattonecommitti . Sed & in eorum pifturis, 
viros efuggeftu legentes,& auditores circum adftan- 
tes confpicere licet . Huc adde artem typograpbicam 
tam vetuftamapudiBos effe , vt omnem bominume- Typograph?- 
moriamfuperet , &femper vfurpatam apudeos cen- ^^^ hlm 

feant. uifsiuia. 

*Hoclocoetiamnofter AuAor vocabulo Canadav- 
titur,cuius interpretationeni cap.de Opio dedi.Cnm ita- 
queradicis China: vnciaminquatuoraqua: Canadisde- 
f oqui dicat-ob rasiones eo capite addu&as, quatuor Ca- 

nadas 



174 AROMATVM MIST. 

nadas infex Sextariosverti. 
gtrca parilla, * Nunc per vniueriam Europam radicis cuiufdam vfus 
inualuit, quam Hifpanico nomine ( illi enim eius vfura 
primi ex Peru in Europam inuexerunt) c,ar$a panlla vo- 
cant,qualidicas Rubum vitkula. Cuiusiane magni funt 
efle&us,& RadidChinxfuamlaudemadimit, qua:r)on 
nificariofa& longa vecturaemarcida ati ncs peruenire 
folet. Qui de carc,a parilla plura requirer, Dodtifshni Mat 
tbioli Epiltolas,&: eius in Diofc.commentarios legat. Et 
nos breui,Deo annuente, eius hiftoriam cum icone exhi- 
bebimus, atque^Smilaceafpera (quamgarcamfineZar- 
fam parillam nonnulli arbicrarjfunc) plurimum difterre 
oftendemus. 

De Croco Indico c A p. xxxix. 
Alad. AvvellatvrImc radix in Canara AlacL* 

k«?uawad" f iCettam m Malauar ,fedproprie manjale : in Ma- 
Habec. /^0,cunhet:^ Perfes,daTzad , quod lignum luteuffl 
fvnat : ab Arabibm habet. 

Nascitvr plurima in regwnis Malauar par 
te,videlicet in Cananor^ & Calecut . Frouenit etiam 
bic Go<z,fed exigua quantitate. 

M A g n' a eius copia ad Arabes & Verfas defer* 
tur, qui omnes apudfe non nafci 3 fed ex India adfern 
fatentur. 

H v i v s mentionem facere videtur Auicenna 

cfealeafiuffl" Mr. i. ducentefimo capite #• & Chalednum fwe 

Chaliduniu. Chalidunium appellare . Sed cum dubitanter h&c 

fcribat.aliorumc^ aucloritates citet tahquam de re no 

mdtufibiperfpecla,nihilaffrmarepoffiim. Fieri au- 

tempotefi vt ecrruptumfit vocabulum 3 vocataq^fit 

AlecL b&c radtx initidArabibm aled, quemadmodu & In- 

dti,poftea vero comtpti Chaledfium. Vtautem hoc 

• facu 



LIBIK I. I75 

facilius credam,me impulit,quod eutn, caput de cur- curcum* 

cuma/wecurcumani/ifr. i.cap.166. (qnodetiam 

hutc radicifimile eft)firipfiffe vuiea. Solet eritm Aui- 

cennadefimplici aliquo medicamento dubitans, diuct 

fa(vti diximus)fcribere capita. Neque eorum auclo- 

ritas me mouet, quiper Curcuma Chelidonium intel- chcUdonifl. 

ligi dicunt, quoriiamcroceafitradice ,fcribatq 3 oculis 

perutile effe , qu& twt& etiam Chelidonio conuerivunt. 

Istam tametji vuigo hac radice vtantur ad tingendos croci indte 

condtendoscfe cibos,cum hk,tum apud 4rabes et Per- v "* 

fas , ob eam nimirum caufam , quodviliori ematur* 

quam nefter crocus,qui apudeos etiam prouenit: hu- 

ius tamen etiam in medicina vfus eft , pufertim aitte 

in ocularibus medicamentis: tum etiam adpforam ,fi 

cum mali aure&fucco, & Coccufiue nucis lndica oleo 

mifceatur. Qmbus ajfectibus Auicenna vtroc^ ilio ca- 

pite chaledfium & curcuma vtilia effefcribit. 

E s t autem hu radix recens , intus crocea ,foris crod indici 
vero Gingiberiperfimilisfolijs compaclis, cauiecfefo- 1 
liaceo.Vehementi amaritudine & acrimonia,dum re- 
cens eft,caret,ob multam humiditatem : ficcata vero 
acris eft,fedmn adeovt Gingiber : putocfefine ncxa 
poffefumi. 

* In noftris exemplaribus Auicenna libr. 2 . cap. 2 00. 
Chelidonium defcribit . Capiteaurem 1 66. deChorcu- 
roani , fiue Chorchumma ma agit cum hac interpretatio- 
ne.Et eft fex oleide Croco. Ceteriide Ofricinarum Cur- 
cumaquod Diolcoridis Cyperum Indicum volunt rece- 
$iores,lege Matthioli turnalioruna cemmentarios. 

Dc 



IjS AROMATVM HlSt. 

De Galan^a cap. x l. 

E s t GaUnga medkamentu vfibus humanis val- 

de necejfarium,fed vetenbus Gr&cis ignotum i & Ara 

bibus nonfatis perfpeclum. 

calurgiam. .Dicitvr auteffl Caluegiam Arabibus . *Et 

Iket omnes Mauritani, vt Serapio lib.fimp.cap. x x i a 

Culunaem. .\ ; „ r^ \ *-> 1 r ■ i -> 

€aiun|em. corru p te kgtt Culungem , aut Gahmgtmfcribat* 

fides eis adbibenda nen efi , quoniam omnes Arabes 

Caluegiam nuncupant. 

piex! nsa E s t mo Galanga duplex. Altera minor, odora- 

Mmot ga- r^, fl»<e £# Chinarum regione hucjnde in Lufitaniam 

Uvsndon. deferturieam incoh Lauandon appellat. Altera ma- 

i^aior g a- ior,qua crafiior efl priore 3 ignauior tamen & viribus 

Lanosaz. infirmior. Nafcitur hac in Iaua , & incolii Lancuaz 

dicitur . Nostamen hieinlndia vtramcy Lancuaz 

appeUamus. 

Porro minor duormn palmorum altitudine 

fiuticat^foltjsMjrti ,radice nodofa , ffonte nafcens» 

Maior in laua nata binumfere cubttorum ahitudine 

Gaiangse hi- attolliturfofys in modum cufpidis lancea 3 radice craf- 

fa,nodofit,arundinis modoi flore candido 3 feminifera 

eft .Sentur tamen bac maior radice duntaxat vt Gin~ 

giber^ nonfemine, licet apud Auclores aliudreperias, 

Galanga re- g e j tamen g, exfemine fata , hic prouemt in hortis, 

censinacc- J . J . \ .. i. . 

tarijs. fedexigua quantitate , quantavidehcet acetarqs & 
huimgentis vfui medicofujjicit. 

Avi cenna & Serapio exaclam huim plan- 
ta notitiam non habuerunt. Nam cum eius , vt dixi- 
musjuofintgenera, &prior Chinenfis (cilicet .pr^ 
feratur; dubitanter tamen de eafcripfirunt; hincq 3 fa 

cltim 



LIBER I. tyf 

clumputovt Auicennaduo diuerfa tapttddeeafcri^ 
pftnt.alterum lib. i. cap> 511. fub nomine Calun- 
giam, alterum vero lib.2.cap. 1 96. fub Calerheri- 
dar nomine-Sedfub quo ndmine Chinenfis>cuius pri- 
marim efi vfus,autfub quo Iauanenfis,qua ignobiliot 
ejiy defcribatur , ignoro : quoniamvtriufque non nifi 
fumma cum dubitatione meminerunt. 

I n t e r recentidres Medicds controuerfia efi de 
Galanga,Caldmo,et Acoro. Volunt enimnonnuUijn-, 
ter quos efi Antonius Mufa> exam.fimpl. ex Leonice* 
ni teftimonio , Galangam Acorum ejfe veterum. Alij, 
inter quos efi Manardus libr.6. ep.$.& Mattbiolus, 
Com. in Diof.ltb. 1 .cap.i. Calamum officinarum, le- 
gittmum effe Acorum malunt. Sed capite de Calamo 9 
tieutrum ex his ejfe Acorumfatis oftedi ■*. Calamum 
tamsn odoratum , vt ebderh loco dixi , in Acori locum 
femper fUbftituerefoleo. 

C e f e r v M omnind explodenda eft Mondcho- MonachariS' 
rum dift. 1 . cap.arj . qui in Mefuen commentatifunt, l cuu * 
op'mio(vtrecle Matthiolmjqui Galagam Schoman- 
ihi radicem effe volunt . Ndminutilu eft SChcenanthi 
radix : pr&terea Schcenanthmin Atabia & Caliate 
nafciiur- Galangavero inChind & Iauafiue Iatut 
prouincijs ab Arabia protut difiitU prouenit. 

* Vide caput de Calamo , vbi noftrum vfualem Cala- 
miim haudquacjuamcumrioftri Au&oris CalamOcofV- 
fienire diximus, 

DeGingibere Cap. xti; 
Gingiber appelldtur Arabibm , Perfis, & Geng&iv 
Turcis GengibiljWow-Lengibel: (yt corrupte legut 

M Serd- 



3^8 AROMAtVM HlSt 

Serapionislibr.femp.cap* ^S.exemplaria) in Gu°{4- 

rate , Decam , Bengala cum adhuc recens & viridc 

Adrac suftc, e ^. ^ ac r t ccatumvero,Sude:in MalauarJam v*~ 

Imgi.Auaa. x •> „ , . . . - 

ndequamjiccum ungv.in MalajOiZhaa. 

Gingiberis E s t autem Gingiber fimilibus Iridi aquaticd , 
aut Gladiolo(non Arundini) folijs * magis tamen rit- 
gricantibus : caulecumfolqs duorum auttriibnpaU 
tnorum altitudine, radice etiam Iridis , nonferpente, 
vt voluit Ant.Mufa exam.fimpl.At nec admodum a- 
cris eft prafertim eius quodin Bacaimnatumeft ,ob 
ritmiam qu& dominatur humiditatem. 

eingiberisra W js. c radtx minutim concifa & alijs herbis ad- 

acecams!" "* w «tf <i in acetarijs editur cumaceto,oleo &fale: at e- 
tiam cumpifcibus & camibus cocla. 

cingiberu N a s c i t v r Ginqiber in omnibus India pro- 
utnctjs nobis cogmtts,femtne aut radtcefatum . Nam 
quodjponte nafcitur,exigui eft momenti. Optimum 
& ftequentiftmu eft Malauarkum,Arabibus et Ver- 
fis maxime expetitum. Secundum locum obtinet quod 
in Bengala inuenitur.Tertium quodin Dabul, & Ba 
$aim,tota<fe ea oramarttima nafcitur . Infolitudirit- 
bus & mediterraneis vix inuerittur , necfe inde adnos 
adferiur. Inuenitur etiam in infulis D. Laurentij & 
Comaro , qus, Aethiopia funt contermina. Indefum- 
pferunt occafioncm nonuulli vtfcriberent apud Tro* 

TrogtocJytx. glodjtas nafci, 

Colligitvrc^ eruitur Decembn & Ia- 

nu&. nuario , deinde aliquantulum ficcatum limo obduci- 

tur , «o» quo maioris ftt ponderis >fed vtforamiritbus 

ehuratis 3 diutiusfine corruptione infua humiditate 

natu- 



iiBU *. *79 

nmuTi confiruetur* Nam nonprobe obdudum teri~ 
diniobnoxiumefi» 

Galenvs lib.6.fimpl, e Batbaria conuehifcrl 
bit. Siper Barbariam Indtam intelligit, bene quidem' 9 
at fi eam Afric&partem qu& nunc Barbariadicitur, 
tnale. 

Dioscorides libr. i. cap. i$i.aniem itt 
Troglodjtica Arabia nafii tradit . Nafiitur quidem 
apud Troglodytas & Aethiopes,fed adeo exigua quart . , 
titate,vi ipfis incolis vixfufficiat . I» Arabia vero non^ t m au*. 
ttafcitur ,qudttdoquidem ad Arabes exportatur. iUud ^ 
autem verum efi , quodprimis eduiijs admifienfcri** 
bit : idem enim adhuchodie apud lndos obfiruatun 
Qupdverb dicit huius radices Cyperi modofaruas ef- 
fejaUitur: mam tnulto maioresfunt Cjpero . Aluum Gingfb«5s 
leniter emolliunt concoclionem iuuantes. Aluum con- ™« s « 
tra>vt alij volunt^etiam adfiringit, quoniafacla pro- 
ba concoclione fiftuntur aluiprofluuia a crudis humo- 
ribtts nata. 

S c r i b i t Mufa Bxam. fimpl.faccharo condi~ 
lum dum manditur^ infine vtlutifilamentum in orc 
relinquere. Sed,quemadmodttm ipfe ait, idduntaxat 
in eo contingity quodadulteratum aut teredinofum a- p 
cri Hxiuioprius maceratumi deinde faccharo coditur, 
ttmdleficium non deprehendatur sWant bcnematu- 
tum,&plenum , non cariofumi multis aquis elotum, 
&per multos dies maceratum , deinde jaccharo con* 
ditum , gratifiimum eft , nec vUavehemcmiacrimo- 
tiia moleflum,nequefilamenta in ore relinquit* Taie 
fitin Bengala 3 quodlaudatifiimuefl,dsinde in ChauU 

U i Ba- 



i$o 



AROMATVM H I ST. 



Gingrtxr im $ a caim & Dabul.Improbatur quod ex Batecala ad- 

j»robum. , 4 . • * 

* uehttur. 

* Meminit ZingiberisLud.Roman.lib.<;.cap.i ^.Pro- 
ducit,inquit, Calecut ager Zingiber, qux radix eft , erui- 
turque nonnunquam pondo vnciarum duodecim: (ed no 
omnibusefteademamplituda . Plusnonagiturin pro- 
fundum radix,quam ad ternos vel quaternos palmos, ha 
rundinum modo . Citm eruiturZingiber,relinquunt in- 
fernodium radicis in fcrobe , terramque radici aggerunt, 
ceu femeneius radicis,proximo annoeruturifrudtum, id 
eft,Zingiber. Maximilianus item Tranfil. de Moluccis 
infulis Gingiber hoc modo defcripfit. Gingiber vero paf- 
fiminfingulisinfulis huius Archipelagi nafcitur : aliud 
feminatim,aliudfponteprouenit. Sedquodfeminaturne 
biliuseft. Herbafimilisilliqua^Crocum (jndicumintel- 
ligefiue Curcuma] fert,& eomodo eius radix fere naici- 
tur,qua*Gingibereft. 

DeZedoaria cap< xlii. 

M a g n a efi dubitatio de Medkamentis Zedoa 
ria & Zerumbet, quoniam Aukenna Itb. i.cap.j^}, 
& 74 5 . diuerfa duo capita de eisfcripfit. Rbafes libr. 
3 . de re med.cap.sA. vtrumcfefub vno capite compre- 
hendit. Serapio vero Ub.fimp .cap. 172. vnicum caput 
de Zerumbetfcripfit. 

E g o diu in eadem dubitatume verfattis fum, & 
exiflimaui Zedoariam,qud celebrior efi,eam effe qu& 
nobis htc Zerumba dkitur, eymedkamentueft Fer- 
fis expetitum,quodhinc Ormuz^defertur, indein A- 
fiam minorem & Venetias. Zerubetverb ideffequod 
nos hic vocamus Crocum mdtgenum , cuius in Croco 
Indico mentionemfeci.Poftea tamen errare me depre 
hendiex diuerfisquibuspraditafuntfacultatibus Cro 
cum Indkurn & Zerumbet. 

QjyoD 



Zedoaria. 



Zerumba. 



Zerurobcc. 



Croeum 

J»dic»EH. 



1 I B E R - I. 181 

Qv_od noshic Zedoariam appettamus,Auicen- 
na lib. i.cap.j 5 2. {tametfi non nouerit ) Geiduar Gehiu» ratf 
dicitunaliudnomen ignoro, quoniam nafciturregio- 
nibus,Chinenfium prouincm vicinis . Magno vero e- 
mitur Geiduar, necfacile inuerim nifi apud Circu- 
foraneos quofdam & circulatores qucslndi jogues, }ogues 5 Ca. 
Mauritarii Calandares appellant , hominum genrn 
quod peregrinanqnibus &fttpem emendicado vitam 
fuftentat* Ab his enim & Reges & Magnates Gei- 
duar emunt. 

E s t vero Geiduar * magriitudine glandis,eiuf- Geiduar hu. 
demc^fereform&,colorefublucido. Vnicum huius Gei 
duarfragmentum, quodcirciter dimidiam vnciapen 
debat> a Ni^amoxafemel impetraui.fed id in Lufita- 
mam cum infigni lapide Armeriwmtffum , vnacum 
nauiperijt . Oftmderam id prius Pharmacopolis in 
Chaui & Goa : fed nemo illorum nouerat quid effet , 
Aliudpauxilkm apud iftos circulatores vidi ,fed non 
emi,qubdftaudem metuerem. 

Vtile eftautem iflud Geiduar ad plurimd, Geiduarfa- 
fedpr&fertim aduerfus venena, & virulentorumani- cUltate5, 
malium iclusjnorfusfe . 

Porro hoc medicamentum Diofcoridi inco- 

gnitumfuit, tum etiam Auicenna, libr* 1. cap. -jj2» 

quoniam fe exiftimare ait Geiduare/J£. Zedoarm Gc -^ utvt , 

vero vocabulum corruptum eft , & Geiduar dicen- tenbusign©» 

dumeft. turu - 

* Incognitum Europa» efle puto Geiduar hlc defcri- 
ptum,& difficulter cognitum iri credendum eft^ob eas ra 
tiones quas nofter Audtor in medium profert. Nam cjua - 
Zedoariare vocamus, nihil minus eilcju^m Geiduarifad 

M 3 CK 



%$l AROMATVIC HIST. 

exZerumbeforfitan erit genertbus, quam fecuienti capite 
pofter Au&or defcribit.Tametfi non defint, yeluti in Co 
jko dixirous, quieaminter CoftigeneraDiofcorifiii defcri 
psa refgr endam cenfeant. 

ZSIVUSET SSKAMQKIfo 




Cachorat. 



^iaglfcee 
^lttcfoe. 



DeZerumbet cap. xliii, 
Zervmbet appettatur Arabibus , Perfts & 
Turcis Zeruba* : inGu%arate i Decan i & Canara* 
cachoraa.* in MaUuar cua. 

Abvnde prouenit in Malauar prouincia , w- 
delket in Cakcut & Cananor. Sata autem &plail- 
tata bac pUnta y plurimis locisprouenit. Sponte autem 
nafciturfyluofisiam memoratarum regionum locis: 
inde a muUu Gingtberfylwpe appelUtur, nec idftne 

uti$* 



IIBIR i. 185 

tat kne , quoniam eius folia Gingiberis folijs fimilia 
funtynaiora tamen & magisaperta : ekts item radix 
Gingiberemaior. 

R A d i x eruta conciditur &ficcatur y deinde in 
Arabiam 9 Perfiamq,j deferturjn Gida et Alexandria, 
vndepoftea Venetias & alias regioms transfertur. 
Conditur etiamfaccharo ,laudatior<fc eft Gingibere 
cmd.it o. 

NvNcew Auclores qui de hac fcripferuntper- 
curramus. 

A v i c e n n A libr.i.cap.j^. Zedoariam ra- zedoaria, 
dicemejfeait Ariftolochhfimilem , atc^ eampraferri 
qu<z adradices Napelligigniturpt4ftantifiifflumau- 
tem ejfe antidotum aduerfus venena,ferpentumpr<t- 
fertim & KapeUi.Capite vero j^j-att Zerumbet Cy zeruitb«. 
perofimilem effe.minus tamen odoriferam. Alio loco 
arborem effe vultfimilibuspr&ditafacultatibus, qua~ 
les Serapio Zedoari&tribuit. 

S e r a p i o libr.fimp. cap. 172. Zerumbet effe 
Zedoariam fcribit : deinde ex aucloritate iftac Ze~ 
rumbetradicesrotundas effe ihflar Ariftolocbi<e,colo- 
re vero &fapore Gingiberifimdes^easc^ e Chinarum 
regioneconuehi. 

A v 1 cenna/^,2.^. 745. duntaxat Ze- 
mmba aut Zerumbet nouit . Sedquoniam eam vidit 
inftufta rotunda, interdum vero in oblonga concifam 
infinu Perficuvehi , duogenera effe exiftimauit Ze- 
ruba et Zerubet. Hac etiam de caufafolia qua non vi- 
deratpratermifit: & queadmodu ipfa radix ex India 
m alias regiSes trasfexatm^dutaxat expreftit. Et certh 

U 4 ttim 



IS4 AROMATVM HIST. 

ttiamhodierno die diuerfum eftprcciumeiusqut m 
rqtundafrufta refecla eft , ab eius precio qu& in ob- 
longa conctfa eft. 

4tf eenn* o- Qrv o d verq iuxta 'Napellum nafci optimafcri- 

gnio e p o- Yvt^lanefabulofum eft, quandoquidem Napellus vix 
bicreperitur ( nonfuntenim huiusregionisfjluaprg- 
(reando Napello apu) & Zerumbaplurima^vt dixi- 
mus,nafcitur fjluofis Malauar locis: tum etiam mul- 
tis locis fataprouenitinec quenquam (tametfi dtligen 
tifime perquifiuerim) hanc radicem iuxta Napeilum 
yidiffe intellexi-Praterea ex reliquis ex Auicenna tam 
adduttvs locis manifeftum eft , quamfibiparum con- 
ftet, vtfacilehinc iudicaripofitt , eum Zurumbet hi- 
ftoriam plane ignoraffe. 

Serapionis autem legitimi codices tion 
babent additam expofitionem Zerumbet , id eft, Ze- 
doaria , fed ab interprete infertam verifimile eft , qut 

pud chincn- differentiam inter Zedoaria & Zerumba ignorabat. 

fes. id exfequentibusfacile deprehenditur cum ait e Chi- 

narum regione conuehi. Certum enim eft Zedoariam 
non nafci apudlndosjedeChinarum regione aduehi, 

zemmba a- raramcfe apud Indos mueniri . Zerumba vero ahunde 

judlndos. - mlndt4m f CUUYa 

N o n defuerunt qui crcdiderint,Arnabo * dc quo, 
Pauluslib.-j.cap.^.fcribit» idem effe cum Zerumbet. 
Verum ex vtriuftfe hiftoria fatis manifeftum eftdi- 
Aroab*. uerfas effe plantas, Siquidem Arnabo Pauli, arbor eft 
proceraffuaui odorefpirans. Zerumba verbgramina- 
ceaeftpUnta,vtmodb diximus. 

C £ t e r v m minusfunt audiendi,qui aut Ben- 

album 



IIBER I. !§5 

Albfttn &ruhrum i aut Carpefium effe volunt ; quorita Benaibum st 
boc vtruma, medicamentum huc non ftne qu&ftu con ™ h wp- 

, . ^ 3 . \i- • * . J < Carpefium» 

yehttur . Zerumba vero mnc tn exteras regiones ex- 
portatur. Praterea longe diuerfa efi vtriufquefacies i 
Zerumba. 

* Zeruba fiue Zerumbaforlitan eritea radix quam ca- 
pite de Cofto Venerijs adferri dixi , Zingiberi adeo iimi- 
|em vt nihil fupra , plerunque tamen maiorem , & intus 
pallefcentem. 

* Inuenitur Antuerpia? apud quofda aromatarios Ze- 
doaria» quodda genus illis Bloczevval,id eft tuberofa Ze- 
«Joaria nuncupatum , rotundum mftar Ariftolochia: ro- 
tunda?,foris nigricas , interdum cinerei coloris intus can- 
dicans,guftu vlualis Zedoarjae . Eam radicem, quoniam 
niuUum cum Serapionis Zerumbet conuenire videtur, 
hic exprimi curaujmus. 

* Qi" pluradehorum opinion«requiret,legatdo<fti£. 
fimi Matthioli commentarios in Diofcoriden , 5c alioru 
xeccntiorum dere herbarialucubrationes. 

De ligno Golubrino cap, xliiii. 

N o n modb aduerfus animalium virus eiaculan- Ligni coiu- 
tium morfus iclufue efficax efi hoc lignum, fiucpotius^^^* 
radtxifedetiam eiuspuluis lumbricos neure,papttfas, 
exanthemata,& impetigines toUere creditur, & cho 
lericam quam vocantpafiionem(incoU Mordexi di- ^ cra raor 
cunt)fanare.Similiter vttle effe medicamentumferut Mordexf. 
aduerfusfebrium circuitw, vncupondere propinatu, 
prius tamen tritum & aqua maceratum,per vomitus 
expurgata multa bile. 

H a n c verb radicem Serpentium morfibuspro- 
deffe,hoc modo deprehenfum efi. 

I n Zeilan infuLt, Serpentis genus efi coronatum, 

M 5 Lufi- 



I$6 AROMATVM HIST^ 

Re golos fer- (Lufitarit Cobras de capelo, nos Regulum dicerepof 

cobras <fc fumus)maxime noxium : Eft item animalis gemu mt 

capeb. gmtudine viuerr<& huicferpeti iritmicifiimum, Quil , 

v~.wQi» r * yel quirpele vocant. Quotiefcunc^ cu Serpente cotu 

grejfurum eft hoc aritmalculum, iftam radicem ( qus 

multa iftic nafcitur) eapartepramordet qua denuda* 

taefti eteritm eiuspars aliqua extrafolum prominet. 

q^Jp ogna , Pramorfa radice } p edibus anterioribus faliua confper- 

fis caputprimumjeinde reliquum corpusfibi demuU 

cet : pofteaferpentem aggreditur , nec eum dimittit, 

donu occiderit . Quodfi eo congrejfuferpentem vin~ 

cerenonpoteft, denuo adradicem confugit, ad quam 

fefricaty deinde inpr&lium redit , atcfo ita morfufer- 

ckingal*. pentem necat. Hocjpeclaculo edocli ChingaU [j funt 

Zeilan incok) hanc radicem venenls refiftere dtdice- 

wnt. 

Hvivsmodi pugnammfteclatorespleriqm 
fuerunt Lufitant . Namfolent dorrit alerefimilia arit- 
malcula tum ad mures extirpandos quos acerrime 
perfequuntur ,tum vt cum ferpentibus Regulis pra- 
lientur quos circumferre folent Circumforanei quida* 
. jogues appeUantfftipem emendicantes^ & cineribus 

fe afpergentes , vt hac rattone venerandosfefe fancli- 
inoriu titulo vulgo prdeant . Circumeunt ifti omnes 
regtoneSi & nonnuUi ex ijs Circulatorum munerefun 
guntm , ,geftantq 3 ferpentes regulos quos demulcerefo 
lent & collo aptare (prius umen exemptis dentibus) 
vulge perfuadentes eosfe incantajfe ne nocerepofint: 
Interdum vero ferpentes quos etiam habent integros, 
quibuafe nonfunt exempti dentes, acceptopnmio cu 



IIJER I. I§7 

ijs quas dixi viuerris 9 fiue aliofimili animalculo com- 
mitterefolent, 

Tria funt huius lignigenerain infula Zeilan. Trialigni ۥ 
P r i m y m & laudatifimu illud eft a quo fub- l ^* l * c ' 
fidiumqumtvwerra yVocaturcfe incolis Rametul,Ramctul^. 
Lufitanis Pao da cobra 9 id eft , Lignum Colubrinu, fcnpuo. 
quod ferpentum morftbus fitfalutare . Duorum aut 
trium palmorum magnitudine ajfurgit, paucis virgu- 
lis, quatuor aut quincfc duntaxat tenuibus: radix qua 
rnaxime in vfum venit , veluti ttnuiorum noftrarum 
vitium radices,multi$ capitibus aut nodufepropagas, 
itavtftmperradixaliqua extrafolumfeexerat , & 
radtce vna exempta,alia in eius locumfuccedant.Ra- 
dtx hac ex candido cinerea eft,folida admodum,ama- 
roguftu :folia Perfica mali , magis tamen virentia: 
flos longe afolijs racematim coh&ret, pulcherrimo co- 
lore rubens . Fruftusfambucifedrubens & durus ra- 
cematim cpharens veluti in Pericljmeno.Teriturpri- 
rnum hac radix , & ex vino aut aqua cordtali propi- 
natur a ferpente percuftts,teritur etiam ad cotemfan- 
tali modo,&vu\neribw infpergitur.Hanc multU dijs 
regtombus,& in Goa, continentinafcitradunt. 

Secvndvm genus veluti primum aduerfus A|tcri 
venena commendatur, eodemc^ modo quofuperius v- ncris defcr^ 
furpatur.4rbor eft, cufolaprouenit nullis vicinis arbo^ 9, 
ribus,Malopunicafimilis,Jpinis breuibus etfirmis,hor 
rida,cortice candtdo,denfo,rimofo &folido,& ama- 
ro,non tamen velutiprioris cortexfolijs efl luteis,ajpe 
ftupulcherrimis. Hacautem,ftiuxta aliquam aliam 
«rborem proumiat 9 perfummos eius ramosferpere, 



ISS AROMATVM H I 5T. 

*t<fe eos Cucurhiu modo amplectiferunt. Solent ip* 

fum lignum cum radtce & cortice permixtum exhi- 

bere. Prafertur tamen radix. Hoc etiam in infula Goa 

nafciferunttfednunquam idvidere mihi contigit. 

Tttttam ge- C v m Prorex in lafanapatan infula, Zeilan con- 

8as « termina effet, dono datifunt iUi aliquotfafciculi ligni 

cumfuis radicibus qua tenues erat, dura, nigra & o~ 

dorate. Eam radicem mirificcpradicabant, & aduer- 

fusvenenapollere aiebant . Stmilein Continenti Goa 

Fibs defcii- nafciferunt . Ramos habetpaucos, tenues ,quatuor 

^ 10 ' aut quincjf cubitorum longitudme,qui,nifx attigati,fu 

ftentarefe nequeantfedper folum fefe diffundant.fo- 

lia rara,Lentifcinorum effigie,oblonga, no viridia,fed 

maculofa ,fiue nigricantibus ex candido maculis re- 

fperfa. 

R A d i c e m quandam in Malaca inuenirtru- 
mor eft,qua aduerfus vulnerafagittis toxico iRitisfa- 
cia prafentaneumfint remedium. 

* Primigenerisfragmentum, trium digitorumtranf? 
uerforum longitudine anno falutis 1 564. oftenditmihi 
Salmanticas^ornatifsimusvir Auguftinus Vafieus dono 
olim e Lufitania miflum D.Ioani Vafa^ovirodo&ifsimo 
eius parenti , cum vafculo e Cocco de Maldiua confed~tOj 
LapideBezarinfigni , & vafculisteftudineis: qu«e omnia 
mirifice aduerfari venenis creduntur. 

DelapideBezar cap. xlv. 
A L A p 1 d e Be^ar nomen inuenerunt medi- 
Bezaraica camenta venenis reftftentia,quaper excellentiam Be- 
mcdicamen- ^ardica dicuntur. Eft enim hic lapis eximia aduerfus 
**" venenafacultatis-.nafcitwfehocmodo. . 

Lapidis Be- £ s T m corafone & Perfia Hirci quoddamge* 

aarhiftoria. ' *■■', „„, 

nus 9 



I I B.E R !♦ 189 

tiw,quod Pazam lingua Verfica vocant, rufi aut al- 

terius coloris ( ego rufum & pragrandem Goavidi) 

mediocri altitudinejn cuius vemriculofit hic lapis Be 

\ar,circum tenuifimam quandampaleam fempex att 

gefcens,& veluti multis e tunicis contextus\Qo\umeU 

U autglandisformaplerun^ eftjnterdum aha & a- 

liaformajauis magna exparte,colore veluti ex viridi 

nigricante.Inueniuntur exigui,& magni.Magni,qui 

rarioresfunt, ab earum regionum iUuftribus virisex- 

petuntur : quo enim maioresfunt , eo valentwris effe 

facukatisfibi perfuadent. Memini vnum babuiffe, qui 

fere quinque dracbmas penderet. Is in Lufitaniam de- 

latus,vixfexaginta quatuor Lufitanicis aureis(ij Eun 

garicis aquipo!lent)vanit, cum tamen aliquanto plu- 

ris hic emptusfuiffet. 

H v n c vero lapidem ea ratione generari quam 
modo retulimus, tum his oeulis obferuaui (lapidem e- 
ttim contritum huxufmoda tenuem paleam in meditul 
lio continere inueni) tum a virisfide dignis accepi, o- 
tnnes in Perfia natosfimili modo circum paleolam ef- 
formatos inueniru 

Cetervm non folum generatur hic lapis in Lapis Berar 
VerfiaSedetiam nonnullis Malaca locis , & in infula muIns ^* 

\ /. r \ tnuetntur. 

qua a Vaccis nomenfumpfitjuudprocula promonto- 
rio Comorim . Nam cum in exercitiu annonam ma~ 
clarentur iftic multi pragrandes hirci, in eorum ven- 
triculis magna ex parte hi lapides repertifunt. Hinc 
faclum eft , vt quotquot ab eo tempore in hanc infula 
appeUunt,hircos obtruncentjapidestfc ex ijs tollant, 
Vervm nulli Verficis bonitate compararipof- 

fuHt. 



190 AROMATVM HIST. 

tapjs Bezat f mt , DextYt auteadeo funt Mauritani , vt facik qud 

aerhcus reli- '. • r r v t • i r r , ?■ 

quos ante. tn regtone natijint jinguli lapides, dijcernere & dqu~ 
wiliu dicarepofimt . Vt verb adulterinos a legnimis dignof- 

OcicAu» cantjnanihus ccmprimunt, deinde fbiritu inflanu Na 
ratio* fiaer aliquispermeat^adulterini indicium eft. 
Pazar jpazan. V o c A t v r autem hic Lapts, Pazar a Pazan, 
ideft, hirco , cum Arabibus jtumVerfis & Corafone 
incolis : nos corrupto nomine Bezar , atc^ Indi magis 
corrupte Bazar appellant , quafi dicas lapidemforen- 
femwam Bazar eorum linguaforumfonat. 
lapiJi» Be. Vtvntvr w Indi,nosfequuti, aduerfus de- 
iac facuiu- leteri&facultatis medicamenta . Ormuz.vefb & Co- 
rafone incoU 5 non modo aduerfus virulentorumani- 
walium morfiis vtuntur ,fed etiam aduerfus omnes 
mehncholicos morbos. Opulentiores bisfepurgantfm 
gulis annis, Martio videlicet & Septembri. Apurga- 
tione , quinque fubfequentibus diebus continuis hau~ 
riunt infingulas dofes, decem huius lapidisgrana ma- 
ceratainftillatitio rofarumliquore. Hoc remedio iu- 
uentam & membrorum roburfebi conferuari dicunt* 
Solent interdum nonnulli ad triginta vfife granafu- 
merejaimisfane magna quantitate. Natametfinul- 
Usnoxiasfacultatesinfe contineat hiclapis: tutior 
tamen efi eius exigua quaniitas . Atque etiam parua 
quantitate exhibere folcnt in Ormuz.: nec fine pericu 
lo liberaliusfumidicunti 

E o vtor in inueteratis morbis melancholicis> velu 
ti in malafcabie^lepra.pruriginibusfimpetigimbus^ 
JJac etiam ratione quartanis conuenire pojfe arbitror. 
Virosfaneplane deploratos , atcfe a medicis dereliclos, 

huius 



IIBIR I, 1^1 

bnmlapidis vfupriftin<&fanitati reftitutos fuijfe i«- 
ttttigo. 

Qjr o d fcribit Matthiolusjib. 5 . cap.j 3 .Com- 
ment.in Diofc. adaUigatum> itavt nudamfwiftrila- 
teris carnem ccntingatjmnia venenafuperare,expe~ 
riri nunquam vidi, nec hicfimili modo vtuntur » lUud 
autem verumfcimus^quodeiuspuluu vulneri impoft- 
tus,a mortiferis animalibus ittosliberet* lifdem viri- 
bus poRet apertis carbuculis in Pefte impofitus: etenim 
yenenum exugit. 

Qv ONiAM vero exanthemata fiuepuftuU* 
& herpetes in hac regione admodum noxiafunt , & 
fubinde agros necant ,folemus agrls perfingulos dies 
puluerem lapidis Befar exaqua rofaceapropinare ad 
vnum aut alterum granum,magno cumfucceffu. 

C oe p 1 t autem fuccejfu temporis hic Lapis ma, 
iori inprecio haberi . Nam neceffeeft nunc omnesad 
eius regioriu,in quagenerantur, Regem perferri: nec 
fxne difjicultate inde haberipoffunt, 

* Inuenitur interdum Vlyfipone venalis hic lapis aiia 
atque alia forma 3 quem rametfi magno admodum #fti- 
ment mercatoreSjea conditionevenderenoluntvt pericu. 
lum,an legitimus fit,faciat emptor. Id autem fit in hunc 
modum, ducitur cum acu filum per toxicum(herba bale- 
ftera vocant) deinde per canisaut alteriusanimakulipe- 
dem tranfmittitur acus,atque filum relinquitur in vulne- 
re . Canis ilico ea fymptomata incipit habere qua? comi- 
tari folent eos qui toxicum biberunt . Cum plane conci- 
dit canisatque defperatusvidetur, tumpuluerem abhoc 
Japidcabrafum 8c aqUadilutumcani in os inijciunt , fi 
auxilium fenferitcanis , legicimi probstio eft ; iln minus, 
adujtcrinura cenfent» 

De 



f?Z AROMATVM HIST. 

DelapideMalacenfi cap. xivr. 

«^$ MaIa " C e t e r v m Lapis Be^jtr alium lapidem mihi 
in memoriam reuocauit, quem vnice venenis reftftcn- 
tem tn Malaca inueniri tradunt : faltem in Pam Re- 
gni Malacenfis prouincia - Inuenitur antem iftic in 
felle Eiftricis : fed tanta eft in aftimatione apud ipfos 
indigenas ob raritatem , vt e duobus quiftmulreperti 
fuerunt* alter pro ingenti munere miffusftt ei qui pro 
Rege Lufitania Indtamgubernat. Et licet iftic freques 
lapis Be\ar inueniatur , hunc tamen longe pr&ferunt 

bteenfisdcfai mo ^'^ num duntaxauvidiffe memini,cuim color dfc- 

jno. lutioris videbatur purpura , guftu amaro,tangenti U* 

uis & lubncm,quemadmodum Gallktts fapo. 

u? Maiao Hactenvs eiusfacultates experiri mihi nt 
Ucuit. Sed Clariftimus vir & mftgnu medicus Dimas 
Bofque Valentinm eitts facultates experimento com^ 
probajfe in duobus viris qui venenum hauferant, mihi 
affirmauit . Vulgari autem aqua ( cum cordialis deef. 
fet & periculumejfet in morafhunc lapidemaltquari 
diumacerauit : eam deinde aquam dgris propinauit ,• 
qutiUamguftu amaram inuenerunt, attamen eofuM 
ftomachm roboratns eft,ejr venenum nihii obfuit. 

Mvltvm certe huic viro debent omnes Indict 
wedici, qubd huim lapidtsfacultates nobis aperuerit. 
Nam neeeffaria admodumfunt hac in regione medi- 
camcnta qu& venenis reftftunt^ alexipharmaca Gmi 
appellanf. 

D E G E M M I S. 

Absolvta Aromatum hiftoria, non inuttle 
foreduxifinonmllade Gemmisfubijcerem ,pufer- 

im 



£ i b i r t 9 t$$ 

Hm cum in Upidum mentioneiam incidenmus .' inU 
tium igiturfaciemits ab Adamate , quoniamreliquai 
omnes excellere 3 & quodammodo rex Gemmaru effe^ 
obfuftantid duritiem,creditur. ISamfi valorem & c6 
Uris elegantiamjpeclemus, primarium locum obtine- 
bit Smaragdmfdeinde Carbuculus (modofjncersfini 
gemm£)ter:tum Adamas. 

S e d Gemmarum preciumMt ex earum raritt- 
fV, aut ex hominum affeclibus &voluntate intendi- 
tur.Maioribusetiimfacultdtibus , tjsfa longo experi- 
mento comprobatis prtditus eft Magnes , tum etiam 
is lapis qui fanguinem vndecurtquefluentemfiftit.Ven 
duntur tanien hi per mdnus , ( ponderis genus eft in Mant«. 
Cambaja , vnde petuntur , quod vigintifex # libras 
penditjSmaragdi verbper ratisfpondUs efttria triti- Ra&. 
cigranapendens) reliqua gemm&, in Europa quidem 
ferCarates (pondus quatuor grana conftituens) in 
India vero per mdngelis , pondus quinque pendehs Mangelis. 
grana. 

* Supra capite de Turbit, mahus illi eft au&ior vha 11- 
&ra:fiqurdem viginti feptem libras pendir» 

DeAdamante cap. xivir. 

A r a b e s" , quosplerique omnes Maurhaiii fe- 
quutifunt , Adamantem appdlant Almaz , tametft ^&v 
Serapio lib.ftmp.cap. $ji.alio vocet nomme.Ab indi- 
genis vbi nafcitur ',iraa : in Malayo^ vbi etidm inuefit- 
#/r,itam. 

C e t e r v m tribus aut qudtuor locis inueniun- Adamasjn' 
turAdamantes, viddicctin Bifnager prouincia,dua- Birna s^ 

N bm 



Carate. 



*SuntI*o. 
gcana, vel 
drachrms 
duas grana 
fex. 

Atktnasin 
Decan. 



Adamas de 
rupe veteri. 

Lrfpor em- 
fonuin. 



Naift». 



.Adsmasin 



194 AROMATVM H I S T. 

hw veltribm rupibm . Magriuquaftum adferunt h* 
fodin&illw prouincia Regi , magnatfcfunt eimiura. 
Nam quemadmodum in Hijpanijs Rexin Thjnnori 
capturafua habet iurajta vtfi vnicmThjnnm capta~ 
tur, Regi cedat oportet. Sic in hisfodinis magrit funt 
Regis reditm • Nam quotquot Adamantes umeniun- 
tur triginta # mdngelis excedentes ,Regi cedunt. Pra- 
terea diligentiftime obferuantur oper<& ; quoritaft quit 
vnicum Adamantem fuftuliffe deprehendatur , ilico 
tpfe cum ojnnibmfacultatibm Regisfifco addicitur. 

A l 1 a eft rupes in Decan ,nonproculab dttiont 
lmadixa,quem nos Madre Maluconuncupamm.Alia 
-qu&da rupes eft in dominio cuiufdam Reguli indige- 
na, in qua yr&slantiftimi Aaamantes inueniutur , fed 
minores. ifti a vulgo de Rupe veteri cognomen fortiun 
tur : & vmum exportantur in vrbem quandam re~ 
gionis Decam,Lilpor nuncupata, vbi celebris eft mer- 
catm. iftie emptos Gu^aratenfes huc nobis adferunt 
emendos.Sedetiam in Bifnager deferurit,magnitudi- 
ne precij eosinuitante . Nam magnoapudeos haben- 
tur in precio Adamates de Rupe veteri cognominati, 
pr&fertimquos natura ipfa elaborauit, Naifes ab in- 
colis appellantur.Nam quemadmodum,inquiunt t vir- 
go prsferenda eft iam corrupu mulieri tfic etiaAda- 
mas a natura elaboratm,pr&ferendm eft ei,quem ho- 
minum induftria expoliuit. ContrafentientibmLufi- 
tanis » qui induftria hominum expolitos longepluru 
dftimarefolent. 

AnAf/ rupes adftetum Tahjam in MalacA 
traclu , qua etiam derupt veteri cognominatos pro- 

fert. 



t I B E R I. *9$ 

fnt.Kxiguiquidemfuntfedlaudathvnumtamen ha 
. bent vitium,quodponderofifent r quo nomtne gratio^ 
resfunt vendttoribus quam emptqribus. 

Nvuo autem expradiclis loco Criftallus inue ^jj^ ^ 
nitur,quemadmodumnec per vniuerfam Indiam . A- dia. 
tnat enim Criftalks locafrigida , qualia funt Alpes 
Germaniamabltaliafeparantes, 

iSJ o unegauerim in India BerjJIum inueniri,qui Beryiius cr*. 
CriftaUofimilis eft,& quidem magnisfragmentis, ex Mio fimUi ** 
quibus 07* vitra & vafafabricarifolentpreciofa . Sed 
is in Bifnager non inuenitur, nifi locisprocul ab Ada- 
| mantumfodinis difiitU . Plurimw autem eft Berjllus^YMzM* 
1 in Cambaja,Martauan 3 & Pegu regionibus,vbi nul- cs 
! lus Adamas,nifi qui importatusfuerit . Inuenitur & 
in Zeilaninfula vbi nullus Adamas. 

R e f e r t Flwiuslibr- 37. cap. 4- & in Arabi* 
nafci . Verum id nsc videre , nec audire mihi licuitz 
quemadmodum nec in Cjpro,nec in Macedonia.Nani 
fiifticnafcerentur Adamantes, ijqui htc nafcuntur 
adeo non expeterentur a Turcis 3 quipotifimam Ada- 
mantumpartemadftioseuehunt. 

S c r 1 b 1 t Francifcus de Tamara , in Veru A- Frandfcusdc 
damantes reperiri. Sed huic auclori exiguamfidead- 
hibeo,quodvideam in indicorum Adamantum extra- 
flione tam ineptas commentum ejfefabulas : veluti 
quodperuigiles fint ferpentes qu<& Adamahtes tuen- 
tur-pscfc nonpojfi inde auferri nifiprius obieclis car- 
nibus certa quadam rationepr&paratis 3 quas cumfer- 
pentes vorantjuto Adamantes auferripojfimt, alto ni 
mirum ocwpatisferpentibus. 

N 2. N o n 



fj$ AROJtATVM HIST. 

Ataas nui- N o n <fe/#»f g «i w Uifbanijs inueniri putcnt , 

lusinHifpa- , f ■ ri r t rr -> t 

aia. quorum opmionijubjcribere non pojjum, quonta nul- 

lis probata aucloritdtisfcriptoribusfulciatur. 

. R e f £ r t etiam Plinius loco iam citato , haudfd 

cile inueniri Adamantem Auettans, nucleo maioremi 

inquofane hon eflreprehendendus: namfibicomper 

tafcribit. Sed inueniutur hic interdum maiores qua- 

Magmss A. tuor AuelUnis . Maximns tamen quem vidi centum 

4ama5 ' quadraginta ntdngelis ■#■ pendebat* Proximus huic ce- 

tum &vigintipendebat . Intettexiapudquendane- 

gotiatorem effe vnum qui ducetos quinquaginta mati 

gehspondere aquet 3 tametfi isfirenue neget talem a- 

pudfe ejfe.Accepi item a virofide digno, qui affirma- 

retfe Adamantem vidiffe in Bifnager magnitudine 

exigui ouigaltinacei. 

Adamantum S e miraculi inflar id mihi videtur , huiufmodl 

nuio. SCn gemmas qu<z altipme in terrd vifceribm^multu^ an- 

nis perfici debebant , infummoferefologenerari , & 

duorum aut trium annorumjpacio perfici . Namfi iri 

tpfafodinajooc anno.ad cubiti altitudineinfodias, A- 

damantes reperies. Poft bienniumjnirfus iUic excaua- 

tojbidem inuenies Adamantes. Sedcertum eftgran- 

des non nififub injima rupe nafci. 

E s t vero Adamantis nitor viuax & robuftus. 
Cryftalliverb non nifi elanguidus: quanota, tum etix 
duritie,a Gemmarijs digmfritur. 
A4ama< mai Cetervm tantum abeft vt mallei iclum re- 
l?cuf. ufran " $ Uai Adamas, vtetiam in fcobem malleolo rectiga- 
tur. Vacilime verb atteritur piflitto ferreo : eo etenim 
in mortario confringi & attmfolet ,quomam eiusfco 

be 



noa > 



UBEK fi *P7 

be alij Adamantes expolirifolent 9 

F a l s o iqttur creditum eft a Vetenbus , Add- Adamas Crf 

/i ii • •*• > ii • fi j? • «allonoin- 

mantem Cryftallo mnafcu & mallei tctu nonjrangv pafcitur , 
fed hircino duntaxat fanguine rumpi\prafertimfi (ex 
quorundam fententia Jbtrcusprius apiumaliascfe diu- 
rettcas plantas depafcaturMnuci btbat. Sednec Ma- AdWsMa 

• • ■ . f t - r • • j snctctn pc»H 

gnetem impedit qumferrum trahat . Nam japms ta f v ^ v 
experiri volui,fedfigmentum ejfe deprebendt: quem- 
admodum & illud,quod de Adamarite capiti mulieris 
ipfa infciafuppofitoferunt . Etenim in ^mplexus viri 
dormiens ruet,fifidelisftt :fin labes eius pudicitieifit . 
illatajnaritum auerfabitur. 

Fabvlosvm etiam eft , quod Adamantis a- Plumbfi Ada 
ciemphimbo obtundi putant,propter argeti viui cum °on obtS™ 
plumbo commixtionem.Nam quemadmodum &fer~ 
rum vincit & reliqua metallaftc etiam plumbum ea- 
demfacilitate penetrat,qua napum penetraret. 

I l l v d verofapius expertusfum in Adamanti- 
bus exquifitis,ex mutuo attritufic glutinari,vtfacile 
feparari non pofitnt. Sic etiam Adamantem vidi,vbi 
incaluiffet s feflucas trabere nonfecus ac eleclrum. 

N v l l i v s autem eft in medicina vfus 3 tametfi Adamas nui. 
inuenerim medicos indigenas , qui euxnperfyringam cml^rus! 
in veficam inijciebant ad confringendum calculum. 
Per os vero amplius non exhibent , quoniam erronea 
qu&dam perfuafio in vulgus peruafit ? deleterufacul- AdamasHe- 
tatis effeSi intro fumatur Adamas. ob fuam tenuitate leienx faci, i" 

. " J , ■ n- ' r r , UtlS non cft. 

& penetrandt vtm , qua intefhnaperforaret fahcet: 
cuius opinionis etiam video effe aliquot e recennoribm 
wedtcis. 

N 3 S e d, 



I$S AROMATVM H I S T. 

S e -DiVt dixi,erronea efiperfu#fio.- Nam Aethie- 
pes Lapidariorum feruos noui, qui Adamantes deglu- 
tierint, quos quum requireret domini , tandem verbe- 
ribus egregiectfiferuhfe deglutiuijfefafiifunt: eoscfo 
deinde cum recrementis eiecerunt 3 fme aliquo nocu- 
mento. Id ego teftaripoffupu 
Adaniahtii A t infcobem tritus, inquies, venenum eft , qupi 
ftobes dde- n ' tm fe ft mac i* um & mteftina perforat . Imo ne- 

teriaetacul. * ^ J f J 

saiisnoneft. quaquam eumjcpbe attrahet adfe jtcmachus ; at Jua 
grauitate celeriter ad inferiora defcendet . Et mu- 
lierem quandamfcio , qu&marito antiquadyfenteria 
laboranti , Adamatisfcobemper multos diespropina- 
ftitfine aliquo detrimentj) , donec medicamento tpties 
reiterato lajfus abftinuit ,prafertim cum eiusvxord 
tnedicis intellexiffet fruftrafe laborare : nonpoffe e- 
ttim maritum hoc morbo libeuri. Is igitur multepoft 
temporefublatus eft ,cumfcpbe vti multis tam dtebus 
defijjfet. 

* 140 Mangelis , id eft feptingentagrana , fiue vnciam 
tum drachrna,fcriprulis duobus &c granis quatuor.Nam 
xnangelis, vtantedixit nofter Au&or, quinque grana 
pendit. 

DeSmaragdo cap. xlviii. 
Rarior &preciofior eft Smaragdus , eiuscfc 
locus natalis vix agnofcitur ; nullis remanentibusfra- 
gmentisjedpropter raritatem s etiam ea auferentibus 
negociatoribus. 

Porro Smaragdw appellatur Perfis & Indis 
?acKee,?*- Pachec, Arabibus vero Zamarrut, non Zabarset, 
frrgee. M vulgatus Seraptonu hbrfimp. cap. 384. codex, aut 

Tabar- 



1 X B 1 X U t$f 

Tabarget , vt Tandeclarius in literis T&Z. vult. Tabarge* 
tfam corruptus eft ille locus cap.de Smaragdo; & Za 
marrut legendum eft* 

V v l g a r e autem efi in Balavate & Bifna- smatagdu* 
ger , vtficlttias Smaragdos exvttrearumlagenarum 
eraftioribusftagmentis conflent. 

Sed & Smaragdi qux ex Perunoui orbispro- 
ttincia aduehumur , adulterationisfufyicionenon ca- 
rent. 

C e t e r v M plurimum haMcinantur , qui in 
Elecluario de Gemmis Smaragdum prafcribi putant, 
ixislimantes per Feruzegi SmaragdumimeUtgen- Tezaze ^ 
damiignorant enim iUt lingu& Arabica proprietatem> 
& ipfius Mefue mentenon inteUigunt. Praterea Me- 
fue codex Arabicus legit Peruzegi de Elecl-dtft.i.Et P«ruz«gi. 
quoniam magna eft,vt aliquando diximus,apud Ara- 
bes inter V.& F.literas cognatiofacilisfuit lapfus Li 
braris\vt F.pro P.reponeret. 

E s t vero Peruzaa * Arabibus Turchefa noftra, Peruw^eft 
quaplurima tota Perfia nafcitur. Nofuit igitur Me- Turc cfa ' 
fuemensvtSmaragduseam compofitionem ingrede- 
retur, tametfi cotra fentiat Chriftophorus de Honeftis 
eius interpres :fed Turchefam voluit , quam omnibus 
Arabum compofitionibus inijci oportet,qua habent Fe 
ru^egi . Nam apud Mauritanos eius eft in medicina 

vfus Jfed apud Indos minime. 

* Idem fuboluifle videtur Bellunenfis in eadem comp* 
fitioneElecluarij de Gemmis. 

DeRubino cap. xlix. „ 

M v i t A funt Rubinorumgenera. Nobttior Gr<& c jj^f cuios. 

N 4 cis 



20O AROM^TVM HISL 

cis avb$ct%y Latinis Carbunculus vocatur; nqn quod in 
tenebris ft>lendeat(fabulofaeft enim iftaperfuafw)fed 
quod eius nitor viuacwrfit ceteris . Dicam tamequod 
a Gemmario quodam audiui. Emerat ille aliquot nob'% 
liores Rubinos ex Zeilan infula delatos , fed minutio- 
RtiVmi de re$i qu^les ijfunt quos vulgo Rubinos de Cor]a voca- 
musjd eft, qui vigenifimul etnuntur.Hos cum e men 
fafuftuliffet , latujtvnus inplicisftraguliquo. menfa 
ftrata erat. Noclu in tenebm animaduertit quafi ignti 
fcintiUam quandM in mefa.Accedit admenfam, ac- 
cenfapriuscandela , inuenit exiguum Rtibinum, quo 
fublato nullampoftea in menfafcintillamvidit . Non 
ms latet Negociatores plerunque hmufmodifabulas 
fiiis diclis admifcerefplere-fedpenes eumfides efto. 

Carjjfculiw. Carbvncvivm igitur appellabimuSyCU- 
tus ruborfuerit jplendens & elegans , & qui erit vi- 
gmtiquaum quilatumftue earatumvtvulgovocat. 
Eiufmodi ego vidi apud Magnatem quendam in De,- 
cam , qui cum mihifamiliaris effet , oftendere tamen 
non voluit , nifi prius accepta a mefide , Regi eius re- 
gionis non indicaturum quodeum haberet . Cenfeba- 
iurvicies miUe Lufitanicos aureos valere. Ipfe tamm 

^anus auii. dominus ajjirmabat afe emptufex auri manus , qu& 
quinque Lufitanicas arrobas * efficiunt. 

$alafiu$. Secvndvm genus eft quem Balafwm vo- 

cant, aliquantulum rubens.Vilior hic eft. 

Spinellus. T e r t i v m genus eft Spinellus appellatus: m* 

gis hic rubetifed tamevilior eft,quia non habetfylen- 
dprem illum legitimi Rubini. 

Inven iv n t v R & candicantes . Sunt alij 



IIBER I. 201 

ixpurpura candicantes, vel , vt verius dkam,colore 
cerafum maturefcens referentes . Sunt & qui media 
parte rubent , altera candicant . Alij media ex parte 
Sappbirt,altera Rubini. 

H y i v s varietatis caufam,fieri puto ab ipfa Ru 
bini origine. Cum enim Rubinus infua rupe autfodi- 
na recens generatus efi,candicat; deinde maturefcens 
ruborem adquirit: qui rubor cum tempom diuturni- 
tate concilietur,fit,vt qui ante mattmtate eruti funt, 
nunc candicante$, nunc ex rubro languefcentes conjpi 
ciantur. 

Qj/ o n i a m vero Rubinus & Sapphirus i»RuWnns & 
eademfodina nafci creduntur , fit interdum vt altera eaScmfod£ 
parte Sapphirum reprafentet, altera Rubinum : qui, nageneran. 
cum elegans efi, & coeruleu colorecum rubro <cquali- 
ter permixtum habet , vocatur a quibufdam incolvs NilaeandiV 
Ni\aczndi,quafi dtcai Sapphiro-Rubinum. binus" 01 ^ 

P o r r o Arabibus & Perjis Rubinus nuncu- 
patur Yacttt: hutus regionis incok manica appel-V*™** 
lant. ^ 10 "" 

* Lufitanica Arroba conftat triginta duabus librisrhoc 
$ft fere modijs quinque Italicis , ingens fanegemmae pre- 
cium. 

DeSapphiro cap. l, 

G e m m a eft Sapphirus qu& vili emitur:cum t* 
men ob eiuselegantem cceruleum colorem , cuius afie- 
clu oculi mirum in modum deleclantur* magni debe- 
ret ejfe precij .Vocatur ab incolu Nilaa. Nilas. 

E i v s duofuntgenera. Vnu enim obfcurius eft, 

N 5 Alte~ 



202 AROMATVM HIST. 

9w?hU\u Alterum vcrbJp!endens,quodgentts vulgo Sapphkut* 
«<ju au. Aquettrn vocant.Vdior hic efi, & interdum coioris cu- 

iufdam admixtione Adamantem ita £mulatur,vt no- 

nuUos plertmquefefeUsrit. 

Invenitvr vtrumfa genus in Calecut£a* 

nanor,& varijs regni Bifnagua locis . Prafianttores 

«a»j>Wr«» tx Zet ^ 4n a 4 erumur : mmum w™ laudatiflimi ex 

«Veju. Vegu> 

T a m e t s i verb adeo oculis ftt grAtahacgem- 
wa, nuUius tamen quantumuis magna , & viuidi co- 
loris precium t miJk Lufitankos ameosfuperafft in- 
uenietur. 

DeHyacintho&Granato cap. 11. 

&y aeinthw. V i l i s s i m i funt hic precij cum Hjacin- 

«cautus. x ^ m * tum Granatus, quos volunt nonuUi ex Rubino- 

rum ejfe generibm , HjacinthumflauefcentemRubi- 

num appeUantes , Granatum vero , nigrkantem R«- 

hinum* 

Nascvntvr autem & in Calecut, & Ca- 
nanor : Granati ettam toto regno Cambaya & BaU- ■ 
guate : Hjacinthi vero & quibufdam Lufitania locit 
prouenireferuntur,vt in Belas non procul Oljftpone» 
& multis Hijpank locis. 

Delafpide c ap. ti i.. 
ti#s viridi». Invenitvr lajpidisgenus virtde, ex quo ya 
fa Uurrhina conflantur(PorceUanas vocant) adeo vi 
«*• renttaiV t ex smaragdo conflata videantur, 

Bx eiwfonegenmmt idquod Gtnu oftendi- 

tur, 



1 I B E R I. 205 

tur, qaodfc ex Smaragdo ejfe contedunt 3 rarius Id vi- 
dendum proponentes , quo maiorem aucloritatem la~ 
pidiconcilient. 

Hvivsmodi vas Murrhinum aliquado m- v&Cs ^»u»M 
hi propofitumfuit venale ducentis pardaons fiue au- v i r ii % pi e 
reis Hifparitcis: cuius^fi ex Smaragdo confiatumfutf 
fet , miilefimam partem eo precio vix nanctjci po- 
tuijfem. 

DeAlaqueca gap. liii. 
Invenitvrw Balagate Lapidis quoddam 
genus quod Ahcpeca.,Arabes Queqni vocant, cu- Alaqueea. 
ius Itbra minutuftagmentis expoliti regali Cafiellano ^^ u 
tmipoteftjanta eft vilitas. Huius tamen virtus reli- 
quarumfacultates exuperat , quippe quifanguinem 
vndequaquefluentem ilicofiftat. 

De Oculo Catti * cap. liiii. 

LavdAtissimi inueniuntur in Zeilan. 
Nonnulli etiam ex Pegu aduehuntur quos eo deferri 
rumor eft ex regione Bramaa. 

M v l t o maioris U e(i apud Indos precij , quam ° caI °» c*«3 
tn Lujitama. Memim emm quedam eo mififje qui mc mamrapui 
fexcentis Lufitanicis aureis aftimabatur. Sed cum in Indos * 
Lufitania duntaxatnonaginta aureos aftimaret , huc 
relatus eo>quodnunc dixi 3 precio venditus eft. 

PersvadentJi^ Indt, eius qui hanc gem- fo^ at * 
mampoftidetfacultates nopojfe imminui,fedfemper 
tncrementumfacere & augert. 

E g vero quod expertusfum referam . Linem 

pan~ 



104 AROMATVM HIST. 

pannus itacomprejfus, vt ipfius GemmamedituUitffl 
fiue oculum tangat,nuUo igne vripoteft. 
JTeudoowu * Hunc Cardanus Iib.7. de Subtilitat.Pfeudoopalum 
lus. vocat:de quo,tum etiam de alijs gemmis illeibi muha. 

De lapide Armeno cap. lv. 

Mixtvs efihic Lapis ex cceruleo & diluto vi- 

Hag« ar- ridi.Appellatur Arabtbus Hager axminiMcft» ha~ 

EpUArme- pisArmenus. Interrogatitamen Armeni,an apudeos 

nus. nafceretur hic lapis,affirmare nonpotuerunt* Sed Tur 

ci & Perfit medici dixerunt extgua quidem quatitate 

apudfe vtdiffe,verum ignorare, num ex Armenia ad- 

ferretur,nec ne. Aiunt mukos inueniri in Vltabado vr- 

be celebri regni Balaguate. 

H o c laptde melancholiam purgant Mauritani 
medict.Sedtamen experimento didici,fegniter admo- 
dumpurgare. 

DeMa^nete cap. ivi. 
Fafeul* de Fabvlosvm^/t quod nonnuUi de Magnete 
Magnetc f cr iy Uii f 3 ridelicet eas naues qu<& Calecut commeant, 
dauisferreisnon compingi, obfcopulorum e Magnete 
lapideftequentiam,aquofcilicet attraherentur & ra 
perentur nauesfiferreis clauisfabricata effent . Nam 
&in Caleeut, &toto eotraclupluresinueniuntur 
naues clauis confixaferreis,quam ligneis.Verum qui- 
dem eft in Maldiuis infulis naues ligneis clatiis effe ex~ 
truclasjdautem obferripenuriampotius i & quodmi 
noriconftent ,fieriputo 3 quam quod aMagnetefibi 
metuant. 

Ce- 



IIBER U I0| 

C et e R v m Magnes ideo femtrn adfebaud- F*l&<fcHa- 
quaquam trabit,quodm eademfodina nafcantur^aut | ones . 
eorumfodinafint contigua t veluti quidam exiftimat: 
quandoquidem Magnes inuenitur ijs locis vbt nuttum 
ftrrumeft. 

S v n t quiputent Magnetemadfeferrum tra- 
bere , ob eamfacultatem quamferro communicauit 9 
quaad Magnetemferatur : eamc^ ob caufam Ma- 
gnetem non maioris ejfeponderis etiamfi multumfer- 
rum itti addatur , quam cum exiguaferri quantitate 
in bilance pofitum . Atnoscontrariumplerunqueex* 
fertifumus. 

S e d nec deleterius eft hic kpu,quodnonnutti vo- Magn« noa 
luerunt. Nam tradunt buiusregionis incola, Magne- ^f 1 " 6 "* 
tempauca quantitate fumptum , adolefcentiam con* 
feruare. QUa de referturfenior Rex Zeilan , patinas 
&x Magnete iufttjfe confici jn quibus cibus eius coqua- . , 
tur. Hocjpfijui mandatum erat negocium, mibiaf- gnetc. 
firmduit. 

De Margarita <; A p. tvn. 

N v N cfupereft vt de Mdrg4ritisferibamus 3 qu& 
non modo ad decorem, fid etiam ad medicamenta ex- 
petuntur. 

Pr^egrandes igitur Margariu , Vniones Vni». 
Latinis dicuntur ,quoniamvixdu& reperientur ma- 
gnitudine,figura & nitorefimiles. Minores appellan- 
tur latinis Maroarita fimpliciter, Arabibus & Per- ^ fa , r s« r ! t ' # . 
psLmuJndis Moti, tn Malauar Mutu , Lufitams Mutu.Aijo- 
Aljofar , quod Arabicefonat de Iulfar , is eftportus ^J^* 

in 



20<J AROMATVM HIST. 

in mari Perfico, vbi laudatifiimagenerantur. Nam M 
metfi Barem , Catifa , Camaran , alijfa buius maris 
portus eas Uudatas mittantyquia tamen noftris notior 
fuitinitio bicportus , ab eo nomen Margariuindtde- 
runt lingua Arabica Aljofar. 
Margarit* H i n c etiamfit vt iU& Orientales appelkntur, 
oncnt es. ^ uon j am y c ji nus p er f icm orientalisfit } ficumno- 

ftra Europa conferatur. 
Margatitaru Generantvr. etiam Margarita apromon 
torio Comortm, adinfiiUm vfife ZeiUn(qu& captura 
&pifcatio Regis Lufitank eft) fedminutiores maxi- 
maexparte , nec cumfupcrioribus conferend&( qua 
magnafunt & amrit dote abfolutifitmd) ideo^etiam 
viliori emuntur. 

G ■ e n e R a n t v R & in infula Burneo,qua ta 
metfifintgrandes ,forma tamen elegantiaafuperio- 
ribtts vincuntur.Sic & nonnuUas Cbinaruregtomit^ 
tit,fedviles. 

C e r t v m eft etiam in nouo orbe inueniri, ve- 

rum nulla ratione cum Orisntalibus funt confeundtt. 

Nam aut obfcur&funt, & nubilt coloris,aut nuUo or- 

bekuorecfe commendantur. 

Margaritaru O r i g o atcfegcrittura eft i concbis, bdud mul- 

•rigo. tuniab oftrearum concbis difiimilibus. Concha autem 

qu&fuperiori maris parte natant,gi andiores Marga- 

ritasgenerant: Oua verv inalto mari degunt, minu- 

* . twresproferunt. 

H je concbaaeriexpofiuficcantur , &fefepan* 
dunt,in quarum carne inueniuntur Margariu, nunc 
multa } nuncpaucctproconcbarummagrittudine.- 

In- 



II BER I. 107 

Invenivntvr & m noftratibus conchj* 
lijs oftreifue,fed mtnus nobiles. 

Omnivm autem puftantiftima adgeneran~ 
das Margaritas cenfentur ea Conclu Uues & candi- 
da j quas eius regionis incoU Cheripo appeUant, ex cfe«i{s«, 
quibus cocbleariapoculacfe conficiuntur. 

Vervm, illud Cheripo nonideft,quodvutgo 
Mdtrem perkmm vocamus. Namid Chanquo *«- ctaqo» 
coU vocant , ex quo videlicet menfa, ciftuU,jpheruU 
precariafabricantur . Licet enim parte externafca- 
hrumfit & impolitum hoc Cochjlij genus Chenpo 
appetlatum, internatamen Uuiftimum eft&afpeftit 
pulcherrimum. 

DEVEHiTVRii Conchjtium Bengala mer» 
chnonij gratia , vbi expolitur & pocult vkesfupplet : 
maxima tamen exparte conficiuntur ex eo arrmlla et 
alia opera. Fuit enim olim iftic confuetudo vt nulU no confu«u<!« 
biliores virgines corrumpi poffent y nifi huiusgeneris ar j* c v,r g»a*- 
wiUisbrachiaexofnatahaberent . Nuncveio deftjt 
ifta confuetudo : eamcj 3 ob caufamviliori emutur hac 
conchjlia. 

Habjnt mercawes hutusreqionis cuprea l ?^ mmtn !* 
quadam mftrumenta multts joramtmbus pertufa, Marganus 
quibttspreciaMargaritisimponerefolent . Namqua^ oa<a% 
per inftrumentum minoribus foraminibus pertufum 
tranfeunt Margarita, vniusfuntprecij, vendunturtfo 
ferdrachmas . Qtu per inftrumentum maiorapaulu 
foraminahabensmaiorisfuntprecij : &itadeinceps 
proforaminum quibus inftrumentapraditafunt,qui- 
kuscfc Margariu tranfmittuntur, magnitudme,pre- 

04 



20$ AROMAT. HIST. IIB. T. 

cta intcndentes.At qu& adeofunt minuu,vt perford- 
ri nonpofiint (arte enim perforantur ; non natura vi 
fabulantur quidam) cedunt officinis , qua de caufa iii 
Europam exportantur.Harum vncia duobusforte af- 
ftbusGaUicisvenit. 

Maxim h qudt adpromontorium Camerimge 
nerantur Margariu, pendebant centufiumentigra- 
Vfliomim na . TaliumpreciummiUequingentorumaureorum 
«agnuudo. ' m f xn g U \^ e ffe folet . Multo maiorcscgo vidi^quas m 
infula Burneocaptas ajferebant: fednon erant eins e- 
leganti<& cuirn fuperiores . Vidi aliam hk captam qu& 
centum fexagintagrana tritici penderet: 

Senectvte pondus earum minui,& colorti 
Margarhi* eleoantia immutari Creditur . Diu autem oriZa leui- 

sitor rclti a 

loiiiif. ter csnfiacla &fale verfatas ^prifiinutn vigorem &. 

fulgorem recnpermjxpertusfum. 

CERTVMefi Margaritas poft 'Plenilunium cd 

ptMyCum tempore minui & deirefcere.Qiu vero an- 

te plenilunium capiuntur , huic vicio haudquaquam 

funt obnoxi*. 
iniis imiios Cetervm raro in medicum vfum venit Mar 
i^Sidna ^drita a p u d lndos.Mauritani verbfreqitenter, noflra 
vfas. more , Margarttas cordialibus medicamentU inij- 

ciunt. 

Ijf- 




' i INDICAIVM 

ALIQ..VOT PLANTA-, 

R VM. HISTORIiE, 

LIBER SECVNDVS. 

DeArboretrifti cap, i, 

)N medkamentis & ftirpibusln* 
' dicis nobis incognitisnon abs refo* 
reduxi , mitiumfacere ab arbore 
quadam , qm non nift a folis occa- 
fu vfque ad eiusortumfloret 9 inter- 
diuminime. 

A r b o r eft Ole& magnitudine,folijs Vrmofi- Arborls rii. 
miltbus,florenoclu {dum fciltcetfloret ) odoratiftimo, fh . s<dcfcu: - 
nuUius quodfciam vfits propter teneritatem : nifi quod 
florumpediculis , qui luteifunt , buius vrbis incoU v- 
tuntur cibis tingendis,fiquidem Croci modo inficiunt. 
Et volunt etiam nonnulli aquam ftiUatitiamflorum Aquaeflo» 
oculis vtilem effe admoto lineo panno hac intinclo. tlb ' Alb - mft » 

P e c v l i ar 1 s eft b&c arbor Go<z , quam e 
Malaca allatam ajferunt. Eamfane nufquaalibiper 
Indtamvidi.Hanc Gos, Parizataco:*» Malayo Sin- ??«*«*». 
gzdivocant . Arboris triftisnomen iUiindttum qiibd Arboririfti* 
duntaxat noclufloreat. 

Fabvlantvr autem indigen<t , Satrap* Fabuiade p» 
cuidam nomine Parizataco elegantemfuiffe filiam, rizawci fiIia * 
qu* cum Solem deperiret, eam iUecomprefferit. Cum 

O « vm 



&IQ FIANTARVM HIST. 

vero poftea ittam relinqueret alterim amore irretitus 9 
Fari^atacifiliapr^ amoru impatientiafibitpfi mor- 
temconfcwerit.Excuius crematd cineribmfnamad- 
buc vmntur in hac regione cadauera)bAC nata eft ar- 
ior^cuimfloresadeoSolem exhorrent ■", vtfum videre 
mnfuftineant. 

Cetervm horumflorumfragrans odor> duo- 
rum aliorum odoratifmormnflorum memoriam re- 
uocauit. 

Mogeti. P r i o r e s funt dicli Mogori, mali aure&flo 

ribm multb odoratioreSiquorumftiUatitim hquor eun 
demapudiftos vfum obtinuit , quem apud Hiffanos 
florummali aureaaqua. 

A l i i flores(quorum hkmagnus eft vfm)dicun 

ehampe. tur Champe^^ grauiori quam Liliumalbum'. ' 
P o r R o (quandbquidem in odoramentortimen 

indi odora- t \ onm Incidimus ) odoribm adec dediti funt huius re~ 

roenusdedi- .... f .. . n . J . . 

cifsimi. gionu mcoU,vtplerunque cibo abjhneant^vt habeant 
vnde odoresfibicompararepofiint, ideocfc non imme- 
rito proniores in venerem ejfe cenfentur. 

Mvnera qu&ateniwribus offerrifolentRe- 
gibiis,pudicli funtflores 3 & rofiz noflrates.quibmfa- 
lent cubiculaRegis infternere, & corijsfloribus varijs 
deptclis ornare. 

Narrarvnt mihi quidam tantam effe Int 
iusgentis in odores amentiam , vt tributa ex odoribus 
&floribus infingulos annos Regi Bifnaguer foluta t 
ad quincfe millium Hifpanicorum aureorumfummam 
fere aaedanu 

De 



DeNimbo cap. rf. 

A b ommbtisbuiusIndU incolis Nimbo voca-^ itnhol:A> 
iur ,arbor qmdam Fraxini magnitudine , folio Olea, 
acuttore tamen, per ambitum ferrato \ vtraqueparte 
viridi,non cinereo aut viliofo 4 Multis luxuriatfoiijs, 
flos candidus eft &fruclus exiguis oliuUftmilis, 

V t i l i s eft luc arbor in vfu medico. Namfo- t ™" bo &Ca ^ 
iia trita &yulnmbus cum hominum, tum iumento- 
rum cumfucco Limonumfmaliafyrij genus eft)imp9 
fita, miraculose eafanant t Foliorumfuccum vtilem 
ejfe ferunt lumbricvs necandis, cum BaUguateincoU, 
tum Malauarenfes : quod rationi confonum eft , cum 
nonnibil amaritudinu pofiideant. 

Exprimitvrw/ Bifnager & Malauar o- oteum ts 
leum ex eius Mboritfruclu , quod huc mercimonij gra ,ra a * 
tia deportatur . Vtiliftimum ideft aduerfm nermrum 
dolores,fi eo caltdo inungantur* 

De Negundo c ap» 1 1 r« 

Provenit in Balaguate & Malauar arbtt- Negunio hi» 
fcula quadam Perfica magmtudine,frequentibus ra- &ot & 
tnis: qui recififrequentiores Utioresc^ renafcunturfo 
tijs Sambucijimili modoper ambitum ferratts & ali~ 
quantulum bijpidis: flos ex cinereo candidus : fruclus 
niger^Piperis magnitudine, autpauto maior. Mala- 
uarincoU eumfuis edulijs Canl nuncupatis injper- 
mnt. 

V v 1 9 a r e nomen eft Negundo, nonnulli in samb^* 
JBalagate Sambali appellant: in Malauar Noche. Nochc. 

Mvlti s facultatibus pradita eft luc arbor. C uifatcs.° : 

O 3, Tene- 



1X1 PLANTARVM H I ST. 

Teneriorum ramalorum cumfolijs decoclo , aut tpfis 
elixis & contufis vtiltfiim e contufafouentur modo nt 
adfit vulnus.Friguntur interdum ijdem rami cumfo- 
lijs in oleo 3 & cotufionibus applicantur, refoluut enim 
tumores & curant. Frequens adeo efi huius vfus,vt in 
omnibus doloribus,friclum cum oleo, aut elixum exhi 
bendum cenfeant. Nondefunt quifupra vulnera ad» 
mouerint ^vnacfe nocJe dobremfufiulijfe, matertamtfy 
digefiijfe adfirmenf.deindefofys contufis, ipfis vulne- 
ribus impofitis ita emundajfe vulnera , vt breui ad ci- 
catricem p zrduclafint. 

V t i l e m perhibent effe mulieres adiuuandum 
conceptum: eius enimfucco aut decoclo epoto , vteros 
ad conceptionem praparari . Ego malim pramandi , va~ 
lentius enimfuturum extftimo medicamentum. Ma- 
fticatafolia oris halitum commendant. Acrimonia ve 
ro cutufdam participat veluti Nafturtium: vnde ma- 
Ncgundovi nifeftum eft calidam ejfe hanc plantam. Expertifunt 
nonnuUi venerisftimulos & impetus cohibere, eamc^ 
ob caufam Viticem effe contenderunt: fed multum er- 
rant. Nam Vitex multum ab hac arbore differt. 

Delaca cap. hii. 
Ue» hiftoria. A r b o r eftin India pragrandis,fruclu in fum~ 
mo eaudice, non in ramisferens, pr&grandem magnl 
Meloniseffigie, interdummaiorem,forisviretem, in- 
tus vero fuluefcentem, multis jptnults inftar erinacei, 
fedmoUtbus obfeptum. Continet autem hicfruclus m 
fe magnas quafdam nuces duro putamine teclas . Cor- 
texfruclusguftu M.elonis,feddifficilima concoclionis % 

nempe 



l!BI*. II. **5 

netnpe qutplerunquefoleatMa vt ajfumttur.excerni. 
Huces verb intus natajorrenturaut eltxantur t abie- 
ftofyputamineCqw nulhtts eft vfusjcaftanearum mo 
do^qutbm funt perfimtles^eduntur. 

V o c a t v r hicfruclus in Malauar Iaca : sn «** 
Canara & Gufarate Panaz . Nafcitur autem dun- PanaB , 
taxat in marittmis- 

Expertvs fum cum in me, tum in plerifque 
alijs , kafcecaftaneasfiuenucesaluiprofluuiamtrutn 
in modumfiftere. 

* Hancarborem defcribitLud.Roman.libr.^.eap. i 5. 
fiiarum nauigationum his verbis.In Calccut reperiuntur 
nonnulli frucius,quoscu!tores /dcfros appellant. Caudici lacerus. 
eius arboris amplitudo Piri eft : fruSui magnitudo bini 
ac medij palmi,crafsitudinis vero humana? coxa». Gigni- 
tur fru&us in caudice arboris fubtus frondes , alij circiter 
medium caudtcem . Colos eft viridis , cerera riuci Pineac 
haud abfimilis,vinaceis tamen minutioribus. Quum nqa» 
turefcereincipit, obducitnigricantemcolorem,marcereq; 
videtur. Legitur is fru&us menfe Decembri: (aporis ficut 
ferme Peponis mofchum redolentis , paruro^ue fi fapo- 
rem qua?ras,abeft a cotoneo perfico,eodemq -> mitiore.Va 
riam in cibatu voluptatem parit. Videberis modb ederefa 
uum mellis,modo fuaue medicum malum comedere.In- 
tra,membranas habetvtMalumpunicum,inqueeis deli— 
te!cuntfru&us nefcioqui,mollibus non difsimilescafta- 
neis. Si enim ignetorrentur, faporem caftanea* reprajfen- 
tant.Proptereafateri licet, non eile excelletiorem dignio» 
remue iilo fru£tu quempiam. 

Delamgomas cap. v. 
A r b o r Vruni magnitudinejponte nafcitur in iamgom** 
agris&etiam in hortis Bacaim,ChauU&Batequa-^ tktl v™*' 
la,multisjpinishorrens , folijs itidem Pruni ifioribus 
candidis,fruclu Sorbofimili f guftu Vrunotum adftrm 

Q $ gcnte 



1T4 PtANTARVMHIST. 

gente & acerho. Cum primum emergit,Strobiloper^ 
lamgomas. ftmilis eft. Vocatur incolis Iamgomas. 
lamgomas A c c e p i afide dignis viris, optimam ferendi r* 
fcrcdi rauo. ftonem effe, fifruclus, poftquam eu ederit certa qtu- 

dam auis,excretw^ vna cum excrementoferatur, Va- 

ciliw enim hac ratione fatus emergit , ciiwcfefrucli- 

ferafitarbor. 



Carandas hl 
itoria. 



Catandas. 



Auiuba. 



DeCarandas cap. vi. 

Arbvscvla eft arbuti magnitudine , folijs 
■Jimilibus ,copiofoflore, odore Vericlymeni.fiuctu exi- 
guis malis perfimili,nigricante per maturitatem,gra- 
tifimotfe vuarumfapore , ex quo a wnnullisvinofus 
fuc<w exprimitur. Tiuclw autem virensmagnitudi-- 
ne eft nucis pontktz cumfuoputamine,interdum ma- 
tor ; fuccum nonnunquam exftillans vifcidum & la- 
cleum . Editura nonnullisfrucluswaturus cumfale, 
Solet tamen,cum viridis efi,muria aut aceto condiri* 
& ita afferuari , adexcitandam elanguefcentem ap-* 
petentiam. 

Nascitvr tum in continenti,tu in Balaga- 
te 3 vocaturife Carandas. 

* Hiiic fere fimilem defcribit Ouiedus lib 8 .fuar hifto- 
riaseap. i 2. in huncmodum. InHifpaniolainfula, vafta 
eft arbor pulchracjue materie firma & vtili Au^uba norai- 
ne;fru£tuquidemlongefuauifsimo, vtfunt piraapiana, 
rouftatellina vocat, fed qui Jacteo fucco eoquevifcido Sc 
glutino(babundet,qualis eftquiin ficubus immaturis: 
ldcirco moleftus his qui eo vefcuntur , nifi priusfru&urn 
jnaquam inijciant & la&eum fuccum digirisexprimant 
qui in acjua iidit. 

De 



IIB-BR II. 2TJ 

DeCoru cap. vii. 

C o r v lingua Canaricadittusftutexeftin ^r. cowhift©. 
butialtitudinem affurgens^aut paulo minorfolijs ma 
li Perfic& 3 floribus candtdis> Pertclymerit odorem &mu* 
lantibus . Hunc Lufttani Indiam incolentes Herbam {^J*^** 
Malauaricam nominant,quoniam Malauarenfes eius 
vfumprimi docuerunt. Hac etenimplanta cuiufcuncfe 
generis djfenterias prafentifiime curant , euacuata 
primum magna ex parte peccante materia, alioquifa 
cile in eundtem morbum rurfus incidunt. 

V s v s eft cortuu radicumprimu exficcati, quo- 
niam recens latteum liquorem exftiUat , quem rntio 
calidumputauhfeddeguftatum* mfipidum &frigidu 
inuerii.Otfamobrem ob eius effettus, frigidum &fic- 
cum conftttui, plus tamenficcitatis quamfrigiditatis 
obtinentem-. in quo ordtne etiam buius regionis medi~ 
ciconftituunt. 

Pvlverem huius radicis contufe in allulam J^°™ facul - 
difttUatoriam imponimus, ac cumfero lattis macera^ 
mus: deinde additis Ammeos, api]\ coriandri ficci , & 
cumini nigri feminibus tritis & tonnfattis^vnciac^ v- 
na butyrinonfaliti , igniseabre elieimus aquamftiU 
latitiam, cuius quatuor vncias cum aqua fhUatitia ra 
farum , aut aqus. epedtculisrofarum, aut ptantagmis 
duabus vncijs agro propinamus.Quadfi opus eft, adij- 
cimus puluerem paftilloru exberba Malauarica conr 
fettorum Formantur autem ex ijfdem rebus e quibus 
fit aqua,dempto butyro . Tnijciumur etiam clyfteres 
ex hac aqua confetti magnocum fuccejfu:fedfrigidi y 
quoniam regio calida eft .Quodfi neceffefitjam aqu* 

O 4 hii 



tates. 



liS 



?lANTARfM HIST. 



Canje. 



Anaeari h»« 
*oti-fc 



Attaetrl. 



hisfingutis diebmpropinamm,manevidelicet horafc- 
xta,& a meridie horafecunda. Cibus efi ori\afero la 
ttis macerata,& pulltgaUinacei in aqua ori\&,quam 
Canjc vocant, macerati,pro virium agrirobore cibu 
fubminiftrantes.Certe vinoomnino abftinemm , nifi 
vrgente admodum necefiitate in inueteratis dyfente* 
rijs eim neceffarimftt vfus. 

S e d tametft mihifemper bene fucceffertt huitts 
aqu&vfus : cogortamenfateriMalauaricamherbam 
ab ipfis Malaudrenfibmpr&paratam magis pr&fenta- 
neam opem adferre. Ea vero paratur ex ijfdem , e qui- 
hus noftra aqua,rebm tenuifime tritis,&fero,aut a- 
qua or'v(j,probe cocls, maceratis. Sunt quifuccum ex 
planta virente exprimant , cuiusfeptem vncias mane 
exhibent , & totidemfub vejperam ,fi necefiitas vr- 
geai . Sedquoniam amarus eftfuccm & ingratm , ah 
eim potuferum propinare ad os eluendufolent. Qupd 
fi Malauarenfesfortiori adhuc remedio opuseffev't~ 
dent, opium admifcerefilent , tametfi idfemperftre* 
nuenegent. 

Salvtare eft item hoc medicamentumfto- 
vnachi debilitati:tum etiam vomitm compefcit , cum 
aquaMentha & Mafiichespuluerefumptum. 
De Auacari cap. viii. 

E s t etiam in hac prouinciapufiUa arbor, maior 
tamen fuperiore , quafolijs ,floribm &fruclu Mjrto 
perquamftmiltbm conftat. Iruclm eiufdem etiam eft 
cum Myrtofaporis,multb tamen adftringentior. Hac 
platam Auacari nominant incoh. Nafcitur in mon- 
tibus, 

AlVNT 



X. I B 1 R II. 217 

Aivnt w/ra ejf/e efficacis aduerfus inueteratas Amcan fa- 
djfenterias e caufafrigida prouenientes. Eitts experi- cu ^*' 
mentum fefeciffe ajferuit Lufitanus quidam fenex 
infiliafua>qm cu integro anno djfenteria laboraffet, 
nec ei quidquam rehqua medicamenta profuiffent 9 
fumpto huius plant<& cortice trito et in aqua on\& ma 
cerato inptifanz modumfanata efi . Hanc anbufcula 
trifolium olereferunt. 

DcMan^as cap- ix. 

Tametsi ij fruclus qui apud Indos nafcutur 9 
longeftnt excellentiores ijs qui in Europa proueniunt y 
veluti aurea mala,citriaficus, vu<£,perfica,punica,& 
fimiles:omnibus tamenpr&fiatfruclm qmdam apud 
eos nafcens quem ipfi Mangas vocant • Tanta efi e- Mangas. 
nim eius fuauttas ,vt citm inforo profiat, Ormuz, inco 
k,apud quosfrequens efi cum alijsfruclibus iam enti 
meratis,reliquis negleclis,huncfibi emant . 

Colli gendi tempus efi in regionibus ca- Mangas an- 
lidioribus,mefe Aprilr.alijs regionibusferotmis, Maio 
& lunio : interdum tamen Oclobri ( quem ipfi Ro- Ro( j olh0# 
dolho vocant)& Nouembri. 

C e t e r v m pro regionum natura & diuerfu 
tate,variat etiamfaporis bonttate hicfrucltts. 

Primas igitur tenet is qui in Ormuz, nafci- MaRgM ^, 
tur.Secundum locum obtinet qui m Gu^arate proue- kau«» 
nit,prafertim ts quiper excellentiaGu^arateus nun- 
cupatur ,magnitudine quidem reliquis cedens,faporis 
tame& oderisgratia ijsfuperior, exiguo inttts ojfefi- 
ue nucleo, Tertmbonitatisgradum obttnet quem Ba 

O 5 lagate 



Mangss ar- 
bor bifcra. 



Mangas fa- 
eultates. 



2IS PLANTARVM HIST^ 

^agate gigritt,mafor in vniuerfum fupradiftis.Memi* 
rit emm duos vidijfe , qui quatuor hbra* cum dtmtdia 
penderent . Sed inter eosfuauior mihi vifus eft quem 
proferunt Chacanna, Qutndor, Mad/nager & Dul- 
tabado primariavrbes Regis Ni^amoxa , Bonifunt 
item ijfruclus qui in Bengala , Pegu & Malacapro- 
iteniunt. 

H a b e o in meo pradio quod eft in Bombaim 

(cmtts inpriori huitts Hiftoriaparte memmi ) arbore 

huiufmodifruclus proferentem, qua bifera eft. Nam 

Maio menfefruclum fert faporis quidem & odom 

gratia exceUentiorem-, Autumni verofubfinem,alium 

fuperiori magis commendabilem,quoniamprater tem 

pusfolitum nafcatur. 

Colore eft Ufruttus ex viridi xuhefcente,&* 
odoregratiftimo. Exempto cortice,editur autftne vi* 
no.aut generofo aliquo vino maceratus , velutiperfica 
duracina. Conditur etiamfaccharojnterdum vero & 
aceto, & oleo,&fale, injperfis in eius meditullio gin- 
gtbere,& allijs.Interdum editurcumfale, & nonnun 
quam elixus. Frigidusvero eft & humidm, quemad- 
modumperfica.Eius opculis affatu,alui proftuuiafifti 
aiunttfuod verum effe deprehendi. Nuclei vero recen- 
tes lumbricos & ventris tineas necare dtcuntur, quod 
rationi confonum effeputo ob eorum amarorem. 

*Hic fructus in memoriammihireuocatTaiama O- 
uiedi } quem feptimo Cux Hiftoriarlibrocap. \ 3 . defcribit, 
tametii plus fimilitudinis habere videatur cum eius Anon, 
dequolib.8.cap. 18. Vtriufqueigiturhiftoriamhicad- 
/cribam,vt vtrahuicfru&uimagis quadret, lectori diju- 
ilicandum relinquamus. 

Ahun igitur arbor eft xuius fru&us magnaro curn 

Gua- 



■tlBIR II. 119 

Guanabanofimilitudinemhabet,cumforma, tum carne 
& (emine.Sed & ipfa Anonis arbor Guanabani arborifi- 
jnilimaeltcum magnitudine^tum forma 8c, folio. Dua- 
bus verb in rebus difterunt;primum, qubd huius fruclut 
nunorfi.tGuanab.ano,cortici^colorluteus,cuiin Gua*- 
nabano vitidis eftjdeinde,qubd meo quidem iudicio gra- 
tiorfitpalato Auon,quam Guanabanus,vtpotefirmiore 
rarne . Vtrumque magnoin precio habent Indi Americi, 
Sc diligenter infuis praedijs coliit.Ha?c Ouiedus de Ano- 
ne:Nuncad Iaiaina hiftoriam accedamus. 
' Najcitvr in Hi(paniol,a,relJquisc[ue vicinis infu 
lis fra&us.quidam, quem noftri a Strobih hue Pinex nu- laiam» 
cjs fimilitudine Pinas appcllant, non cjubdeiufmodili- 
gnofasfquamas habeat^fed quod eius cortex fimili modo 
diftinclus videatur, tametfi non fquamatim, fed peponis 
modo cultellointeger auferatur, Vtautemfucci bonitate 
&fuauitatereliquos fructushic antecellit • itacolor illt 
; pukherrimus ex Iuteo virefbens, paulatirn per maturita- 
tem virore euanefcente . Odoriucundifsimus qualisfere 
in eo Perficorum genere quod a malis & cotoneis nomen 
apud Italos & Hifpanosinuenit, magnitudo illivulga- 
ris Melonis. Nafcunturverbfingulifrudtus exCardui ge 
nereafpero &fpinofo,oblongis pra?ditofolijs, equortitn 
medio profilitcaulis rotundus vnicum fei es fruilum, qui 
poft 10. aut 1 2 . menfem demum maturefcit . Eo fublato, 
nullus praterea in plantanafcjturfruchjs , ideoq; eave- 
iutinutilisabijcitur. In extremofruchj,interdum verbe- 
tiam in extrcmocaulefubfrudt,u enafcuntur velutigerml 
n^&turiones quidamquifruclui magnum addunt or- 
namentum. Hifunttanquam femenrpangunturenimtri 
bus fub terra digitis,fic vt media turionum pars extra fo- 
Jumextet, atqueradicesagunt,fruftum.c}uefuotempore 
perflciunt.Varia funt eius genera,qu#pro ling.uarumva 
rietatediuerfis nominibusnuncupantur: tres verbdiftin- 
cbefpecies notantur,prior laiama ab incolis appellata, a!- 
teraBonirtmrf,tertiafa/dgKd.Pofteriorhacccarneeftcandidaj 
guftu vinofo,fed acido &c acerbo. BMiamaatvne eftcandi- 
da , guftu dulci & quodammodo fatuo . Iaiawa reliquis 
oblongioreft, & bonitateillisprarftat, carnefuluefcente, 
«Uiki & fuauiguftu . Per ompjum tamen carnem fpzrfx 

funt 



tio 



f t ANTARVM H I $T. 



funt veluti fibra qua?dam tenuifsima? , qu* tamttri pafa* 
tuminteredendum non ofi-endant , gingiuas tamenla:- 
•duntii crebrius quiseis vefcatur.Quibufdam locis nafcii- 
turetiam hajcgenerafponteinagrisabundanter: atqui- 
Uus cultura accefsit , longe funtillis fuauiore», & culcoris 
benefkmm abundecompenfant. Huiusfru&usabundari 
tiaauetoritatem eius minuit: Sed tamen & Kis infulari- 
bus cum bonitate^tum magn itudine praftant qui in con- 
tinenti nafcuntur . Maturusfruclusquindecim tantu aug 
viginti diebus conferuari pcteft. Ha&enus Ouiedus. 

H^jjc Theuetus lib. Singularium Americascap. 46, 
Uana a Brafilianis vocari tradit , eoque pluriraum in fuis 
argritudinibus vefci. Alium item huicnuailedefcribit n©- 
mmeHofim cap. 5 3 .eiufdem hbri. 



DeMufa 



CAP. X. 



Muf» hu Hjec planta non niftfemelferitur . Namfemel 
fata, extrunci pede multos fiolones producity qui 
tn Arbufcuks euadunt. Truncus exfquamofofolioru 
cortice conftat r folijs ampliftimis binorum cubitorum 
velamplius bnguudine, cubiti latitudine, excurrente 
per medium lata craffac^ cofta. JSuUis conftat ramis, 
fed egermineflores quofdam coniunclim profert t fub- 
rufos, out effgte , & palmi longitudine , equibus cir- 
cumeminent pediculi^centum interdum ducentos aut 
plures ficusfuftinentes. 

N a s c 1 t v r inCanara, Decam^ Gufyrate, 
& Bengala : vocaturc^ illis Qucll i . Nafcitur etiam 
in Malauar, vbi Palan * ; & in Malayo , vbi Pican 
dicitur. Prouemt etiamplerifq- alijs locis, & in ea A- 
Jricapartequam Guineam appellant,vbt Bananas * 
nuncupantur. Arabes eumfruclum Mufa,d«? Ama 

£T" * & vocant.Sk & Auicenna^ Serapio,et Rbafes,qtti 



Quelli,Pa- 
lan,Pican. 



Cuinea. 

Bananas. 

Mu{a,Arau 



l!B!K !!. £11 

£e boefruUupeculiari capttefcripferunt. Scnpfermt 
foru & alij quos mihi videre non cohtigit. 

CoMMENDANTVR tjfruftuS qUt I» MOY- 

tahan proueniunt : primum enim e Bengala eo dclati 
funt ,deindefati vt gratiores euaderet: vocatur nuc ij 9 
fcus Martabanis. Alij adhuc inucmlitur mco palato J^. 0Mn ** 
gratiores & odorati Cenorins appellant \funt ijU- 
nes,flaui , &plerit . In Malauarfunt Chincapalo- ^ mcapaio * 
nes ditliyfuaues & palatograti.pieriiy celore vircfccn 
tes.taudantur etiain Sofaia nati.Aethiopibus t mm? i min s* 
ga dtcli- Inuenitur etiani in Bacaim alijscfc prouincijs, 
genus quoddam amplum,plenum,palmi longitudine. 
idajfatum et vino deinde maceratum injperfit Canel- 
la, multb meliusfapit quam malum cydonium ajfati. 
Idemfruclus per medwmfeclus, & infartagine cuni 
faccharoprobefriclw i wjperfopofteacinnamomo,gr& 
tifiimuseftcibus. 

S c r i b 1 t Auicenna libr. i.cap. 491. paucum MuCc & a * m 
prabere alimentum, bilem generare &pituitam:pro- 
dejfe tamen aduerfus pecloris & pulmonum incendia 9 
ftomachum autem offendere, idcirco biliofis, ab hutus 
efu , oximelcumfemiritbuspropinandum effe: pitui- 
tofis vero mel.VttlU eft renibus & vrinam ciet. 

S c r 1 b 1 t Rhafe s lib.de re med. 3 .ad Almanfi 
cap.10. noxium eJfeftomacho,appetentiam deijcere; 
fubduceretamenaluum , & gutturis exajperationes 
lenire. 

S e r a v 1 o autem lib.fiimp. cap. $4.exaliorum 
aucloritate Mufam injineprimi calfacientium & ha 
meclantium ordinis ejfe ajferit , & vtilem ejfe aduer- 

fm 



lll 



PLANTARVM H IST. 



Riclicttlum 
Muf* «y- 

»0»» 



Figaeraba- 
&ana» 



Poma Pa* 
radyfu 

Pacona. 
Pa<juouere. 



fuspecloris & putmonum ardores, eisc^ qui liberalim 
bac vefcuntur ftomachum prsgrduari: augere tamen 
fcetum in vtero y renibus opitulari, vrinas ciere t & ve- 
nerem exftimulare* 

Vka s v c ribvnt medici Jndi huncfruclu 
infebribus alijsq s morbis. 

Rioicvlvm autem eft quodfcripfit quida 
Francifcanus. Appellatur, inquit , hic laudabilis fru- 
ftus Mufa, quoddignusfit Mufis, aut qubdearumfit 
cibus . Additpmtereaeum ejfefruclum quedegufta-* 
uerii Adam in Paradjfo tevreftru 

"Iamahquotdnnis in eaopinionefui vt exiftimareni 
Mufam Arabum eam elTe plantam cuius Plinius lib. i 2 . 
cap.6.meminithis verbis. Maioraliapomo,&fuauitate 
praecellentior quo fapientes Indorum viuunt . Folium a- 
las auium imitatur,longitudine trium cubitorum, latitu 
dineduum . Frucfum corticeemittit, admirabilemfucci 
dulcedine, vt vno quaternos fatiet. Arbori nomen Pale, po 
mo Ariena?. Plurima eftin Sydracis, expeditionum A)e- 
Standri termmo,&e.Nara fereomniapulcherrimead MU 
Cx defcriptionern quadrant.Huc accedit quod in Prouin- 
ciaM^lauarjquajfupfaindumftumeneftjintraverbGaft 
gerr,Palan nomen adhuc retineat, k ejuo Latinifuum Pa 
la muruati videntur. 

* Vlyiiponevbi aliquotplantas vidi, minime tamefrU 
cfiferas , nomen hoc retinet . vocant enim etiamnmr; Fi- 
gueraBanana,ideftjflcumBananasferentem:Eiusicona 
fatisafFabre piifaminuenies apudMatthiolumcommen 
tarijsinlib.primumDiofcoridiscap.dePalma. 

C fi te r v m meminithuiusfruiitusLud. Rom.libr. 
nauigafionumfuarum.<f.cap.i ^. actriaeiusgeneracon- 
itituit . Meminit item F. Brocardus qui terram fandfam 
defcripfit,fub nomine Pomorum paradyfi, quem per orri 
riia fequutus eft Cardan.lib.de iubtilitatib. Sed Sc Theuc 
tus lib.Singularium America; cap.5 3 . eundern defcnbit, 
atque Pacona, arborem vetoVaquouere Americis vocaritra- 
dk. Ouiedus verb nomineirrrproprio Platanum appellat 

lib 3 



IIBER II. 22$ 

Kb.Hiftoriatlndic* S.cap. 1 .cuius defcriptioncm tanqua 
pleniofem omifsis ceteris(netotiesrepetiu Le&orifaiti- 
dium pariant)hic fubiungemus. 

Invbniiv R,inquit,hic fru&us Platani nomine, ta Platanus, 
metfi neque arbor dici pofsit, nequevera (it Platanus:fed 
planta quatdam huic Indiarhaudquaquam peculiaris,<Sc 
aliundetranflatafub Platani nomine. Interdum autem 
harc improprie dicta Platanus in arboris celfitudinera ex- 
creftit, & hominis crafsitiemintumefcinalias verbcoxa: . , 

humana?crafsitieconipicitur, profoli natura Sc vbertate 
augefcens . Abinfimoadfummumfoliafertamplifsima, 
interdum duodecimum palmos longa, ternos autqua- 
ternos lata,plerunque minora. Hxc ventorum fiatibus fa 
cilemultifariamdiflecantur, & excoftaillaperfolijlon- 
gitudinemexcurrente pendere fpe£tantur eumin modii 
difle&a.Tota planta velutigermen eft aut furculus,in ctt 
iusfummo enafcitur pediculus aut malleolus brachiali 
crafsitudine,qui vuamproducitjviginti, triginta, interdu 
centenos & pluresfructus palman longitudine brachia- 
lique crafsitudine fuftinentem , nonnunquam minor.es* 
quandoque etiam ampliores pro planta» ipfius & (oli fer- 
tilitate.Cortexhuicfatiscraffus, fed quifacileeximatur t 
continens pulpamfiue carnem bubula: medullarperfimi- 
lem . Integra vua ante maturitatem colligenda eft , cu vi- 
delicetaliquis fru<5tusflauefcereincipit, deindein ardibu» 
fufpendenda, illicenim plenammaturitatem cofequitur. 
Hicfruiftusin duaspartes per longitudinem apertus 8c 
vtrinqueincifus,deindeinfolatu?,gratifsimieftfaporis,et 
caricas fucci bonitate fuperat. Tegulaeitem impofitus, 6c 
in clibano co&us cor reficit, & fuauifsimus eft. Sunt qui 
cum carnibus elixent, corticeexempto olla: imponentes 
ciim carnes fereco£t«cfunt,diutinamenimco(ftionem n5 
ierr.fedneque maturus nimium , nequeomnino acerbus 
deligendus eft.Sunt qui crudum edant,at raaturum, fine 
panealiouealiquocondimento , gratifsirnietenimeftfa- 
poris,necminus falubris &facilis conco&ionis. Caudex 
qui vuam profertannuus eft & femel diitaxat in vita fru- 
jftus gignir.verum adradicesconfurguntquinque,fex,aut 
plures iurculi qui parentem renouant, & fubfequente an- 
60 fructum perficiunt. Exempta vua abijcitur planta vt- 

potc 

( ■ 



*14 



PLANTARYM H I S T. 



Doriones 
defcriptio. 



AliaDorio* 

ticsdefcti- 

jrio. 



pote inutilis. Adeo verb fcecunda eft harc planta, vt nun- 
quamintercidatjfedfubindenouasproles gignat, vtfru- 
&us toto annovberrimelegereliceat.Formicxhuicplan- 
t«admoduminfeft«funt,ideoc|ueplurimxhicinitiope 
rierunt , antequam aduerfus eas inuenta efTent remedia. 
Peregrinaenim, vtinitiodiximus, eft ha:cplanta, &huc 
ex magna Canaria anno Domini i <j \ 6.primum tranila- 
ta.Haecex prolixa Ouiedi defcriptionedefumpta. 

DeDorioncs cap. xi. 

Intbr celeberrimos IndUfrticlus, recenfentut 
aplerifq 3 Doriones in Malacavocitatifruclus Me- 
lopeponis magnitudine,denfo cortice roftratisq^ tuber- 
tulis plurimis cbduclus, veluti is quem Iaca Goa, vo- 
cant,de quo cap.quarto diximus,fori$ virefcens, intus 
rerb concameratus.feminac^ exigui ouigatlinacei ma 
gmtudine infingulis cameris continens , coloris &fa- 
foris eius condtmenti quod ex amygdalis contufis , la- 
cle ,farina , aquarofacea & faccbarofit , Manger 
blanc Galli vocant , non tamen ita moUefcentiaaut 
glutinofa: in nonnullu vero non candidafunt,fed paU 
lidi coloris . Opculum h&c infe continent mali perftcl 
oftculu perfimile,fed rotundum . Folia huius plantd 
tnedium palmum obloga,acuta,falfo guftu, colorevi- 
tidi dilutiore parte auerfa, internaverb parte admo- 
dumvirefcentia: flos e candidoflauefcens. Arborem 
luglandu modo pragrandem effe aiunt,fotijsiaurtnis. 

Svnt alij qui hunc in modum defcribunt> Fru- 
clus eft Strobiliftue mcupines, magnitudine , inter- 
dummulto maior ; & eiufdemfereforma,nifi tuber- 
culaiUafiue aculeos multb tenuiores acutioresq 3 ba*> 
heret , Erinaceifyinuferefimiles. Intus quatuor con- 

came- 



1 ! B I R. ! !• 23tj 

tamerattonihus ftue cauitatibus coftatjneduUamtfefi- 
ue pulpam continet pinguedini illi laclisfimilem qu% 
Htftani Nata, G4& Crime , Itali Capo di latte vo- 
cant.Volio eft virente,cuj})idislance& effigie, ducloper 
longitudinem duplici neruo , e quo deinde alU venuU 
perfolij latitudinem euagantur. Arborem ipfam ingeh 
temferunt, nec nifipoft quadragefimum annumfru- 
clum edere -,alij vero poft quartum annumfruclifera 
effe. Fruclus maturus viridis eft quidem coloris,fed di» 

luti & elanguefcentis. 

*Cumhocfru£tuplaneconuenitGuanabanus Ouie- 
di^quem libr.8 Xudt Hiftoria: cap. 1 7. defcribit, quemcjue 
per vriiuerfam fere Americara fiuenouum orbemnaici 
tradunt. 

Qvanabanvs igitur procera arbor eft, &formo- GuinabaniMb 
fa,folio eius Medica; mali quam Limoneram appellanr^ 
virenterfructu pulcherrimo, : mediani Melonis raagnitu- 
dine , qui tamen interdum in capitis pueri crafsitudineni 
excrefcat . Cortex huicfru&ui viridis , &C quicertis qui- 
bufdamfquamis diftin&us videatur,- vt Strobilus, lenio- 
ribustamennequeitatumentibus, quandoquidem totus 
cortex tenuis fit neque crafsior qalm inpiris . Carocan» 
didifsima faporiscjue delicatifsimi, cjuajfacile , pinguedi- 
nis la&is inftar,in ore refoluitur. Per eius carnem fparfa 
funt {eminamagna t Cucurbitafum (eminibus aliquan- 
tomaiora &nigricantia.Frigidusefthicfru£t,us , &per 
arftus vtilis. Nam tametfi quis integrum Guanabanu de- 
uoret,nullum indefentietnocUmeritum. Infirmaeftlignt 
materies.Haec Ouiedus. 

Citervm hic Guanfabanus diuerfus eft abeo cuius 
Caifar Scaligerlib.de Subtilitat. aduerfus Cardanum ex- 
crcitatione 2 8 1 .partic.6.meminit in huncmodum. 

Gvanabanvs arboreft Piniftipite, procera.folio Guanabanut» 
magno oblorigocjue, fru&us Melonis magnitudine: cor- 
ticijcolor viridis,fplendor Cydonij , digitalis crafsitudo. 
Caro intus candida,dulcedine laftis coa&i, (emina conti 
net phafiolacea , Hunc enim efleputo qui fuperioribus 

P annis 



%l€ nAHTAHVM ttlST. 

annis ex Aethiopia; Mozambique Antuerpia allatuseii 
fructuscraflTus, fefq aipedali longitudine , cui denfus du- 
ruscjue cortex tenui mollique vt in cydonijs, fed viridi la- 
nugineobductus, aliquotper longitudineexcurrentibus 
venis , fiue potius fulcis vt in Melonibus . Extrema par~ 
te in mu ronem definit:Superiori verb,qua videlicet e ra- 
mis depedet,pediculo inhaeretfirmo dUro dc fibroib.Co- 
tinethicfru&uspulpam candicantem qUa Aethiopes in 
febrium ardonbus vtuntur fitis (edandas gratia , iucunda 
etenim aciditate praidita eft.Ha:cficcata friabilis eft,fic vt 
digitistritain pollinem reibluatur, remanetetamenper- 
petuo aciditate. Perhancfparfa funt femina renibus , aut 
Anagyndislegitim*frufcuifimilima , nigro tamecolo- 
renitentia,acex vmbilico fibris quibufdam fufpenfa vtirt 
eius icone contpicere eft.Hsec terra: coromifla , plantulas 
folio Launnis fimili protulerunt , fed quaz fubfequente 
hyemeperierint. 

H v i c etiam fimilimum foli js tamen ab hoc diuerfis 
defcribit Theuetus cap. i o.lib.Singularium Americ* his 
verbis. Tres funt Hefperidu infulg ad Aethiopfi promon 
toriu, Caput viride vulgo appellant. In harum vna arbor 
inuenitur, folio noftratis fici, fru&u duorumfere pedum 
longitudine, craflb , magnis oblongiscjue Cyprijscucur. 
bitishaudabfimili. Nonnullieofructu vefcuntur vtnos 
Melonibus:continet verb feminafabarmagnitudinelepo 
rinjs renibus limilia.His quidam iimias alunt.Alijmoni. 
liaexhis colloaptandaconficiunt : ficcataenim & bene 
matura, afpedtu pulcherrima funfe 

Sed &aliumfru&umapudCanibalesTheuetus& 
alijtradunt,cuius hiftoria non male noftro fructui qua- 
drare videtur,pr*fertim fi imeriora, qua? a" nemine defcri- 
buntur,demas:idcirconum{eminacontineat phafiolacea 
incertum.Talis autem eft deicriptio. Inter reliquas arbo- 
res quas apud Canibales inuenire eft,fru£tus quida con* 
fpicitur,Cucurbitajminori,autPeponiquemCitrullum 
vocant haudablimilisjoblonga fiue ouali forma, quali fci 
Iicet Struthionum oua funr. In cibos haudquaquam ad- 
mittitur : fcd eius afpectus oculisgratifsimus , prsfertim 
onufta arbore. Canibales ev eo vafcula conficiunt:fed ta. 
men tk eum ad fuperftitignis quodda genus feruant. Si- 

quideoi 



t I B E R IX. 227 

^uidemhuncpulpaeKempta,granismilij, fapillifueji aue 
reiimilumplent,varijsqueplumarum genenbus fupernfc 
exornanf.deindeihferiori parte pertufum bacillo adaptaG 
quemterrarinfigunt Huiufmodifru&usbinosautternos 
In fingulis tugurijs feruare magna cura reucrentia apud 
eos m"oriseft.Exiftimantenim,ciim hiic fruitum (quem 
Maraka, & Tamaidku nuncupant)manibuspertractat,cre- Mafaka> 
pitantemque ob miltj grana inie&a audiunt , cum fuo Cc 
Toupan,ideft, Deo fermones conferre, atqueabeoqua»- 
dam refponfa acctpere t dck ftfis Taygt ( Diuinatorun? ge- 
nus eft , qui fuffitu hetD* Petun,de quanosalia*s, & quii 
bufdam obmurmurationibus illorum Tamaraka diui- 
hamfacultatem rribuere perhibent)perfua(i. 

Oviedvs lib.Indica: hiftoria; t. cap. 4. fuum Hi- 

fuerotetrafyllabumdefcribitinhuncmodum.HigKeVoar- Higucrjk 
or eft prargrandiS, veluti Mdrus nigra: Fru&umfett Cu 
cutbitar rorunda:, interdum vero 6'bTong* fimitem . Sed 
quirotundus eft,fumma rottindita*tefpectatur;Exe^>pa- 
terasetakeriusgenerisvafa conficitint.Materieeftrobu» 
fta,acqueaptafedibus,fubfJIijs,ephippijs,alifsqueope- 
ribu« fabricandis: mali etenim medica: aut punica; mate- 
riam effedLefes.Corticefacile delibratur.Folioeft oblo- 
go, angufto,petextremumlatiore, 3quo adpediculura 
yfquepaulatimanguftiusfit. Indi nonnunquamprara- 
liorum fru£tuum penuria hoc vefcuntur,hoc eft eius car- 
fie,quar cucurbita» ca*rni chm adhuc virct fimilis eft. Cor- 
tici color & forma Cucurbitai . Maximus eiiis frudtus li- 
bramaquarcontinere poteftrminimus vefb pugnUm ma- 
gnitudine non excedit . Vulgaris eft harcarbor in Hifpa* 
6iola,reliquisqucinfulis,6t huius India- continente. 

P 2 &VJ^ 



TAIIASAttft reAlIClAI tefctf» 




Citirvm huncfru$um , quocunque tandem no« 
imneappelletur, qubd raru9 eflet &peregrinus, non ne- 
gligendum ,fedhuicnoftrat Epitoma? adijciendum pu» 
taui in gratiam ftudioforum rei herbaria» , qui eum Col- 
dsfeergo^ quo mihi communicatus eft^ acceptum ferent. 



tlBBK II. 



£29 





P o r a o apud meferuo ex huius fru&us autriuicfi- 
milis feminibus,quibus exempta eft medulIa,lora duo fi- 
lo xylino contexta: alia icem bina e fru&u quodam angu- 
lofo.Conftantverb fingulaloraduplici aut triplici filoru 
xylinoruni orditie reticuli modo contextorum , e quibus 

P 5 depen- 



£$0 JtANTARVM H I ST. 

«Jependetvacuifructus eo quem exprimi iufsimus modo. 
HjsCantbafesad crura aljigatis infuis fakationibus vti 
fqlent,quemad."nodu napua VUuritanosatqueetiS Hi- 
fpanos nolarum et tintinnabulprum vfus eftrmiru etenitn 

?uantutn hifruiitusex mutuacollifioneronitum edant. 
'pftertorismiemuutTheuetuscap.^. Singular.Ameri- 
coein hunc modum. 

Ahovas thsveii. 




I I B E & II. *?< 

AhotaV nomeneftarboris fruclq venenofb & le- 
thali,magnitudinevulgariscaftanear, candido, forma li- 
teramGraicam A.repratfentante. Huius nucleus prarfcn- 
tifsiinum eil venenum , quod aker alteri in mutuis odj j» 
& difsidijs , pratiertim vero viri vxoribus infenfi, aut con- 
tra vxores viris indignatarpropinarefolent.Peregrinis fa- 
nenullo modo eum fructum recens collectum commu- 
nicanc,acqueabeius etiam conta&u liberos fuos arcent, 
niiicui exernptusfitnucleus. Eo erenimexempto,frudt.u 
pro nolis vtuntur,quas e cruribusfufpendunt , tantumcf; 
ibnitum edunt,quatum cintinnabula autnolas noftrate». 
^rboripfa Pirimagnituiine,folioternos autquaterno» 
digitos longo,duos lato, femper virentercortex ligno can- 
dicans.Recifiramiiuccumemittuntla&eum.Arborpra?- 
cifateterrimumfpiratodorem: quam obcauiamnullius 
jft vfuSjimo ne igni quidem itr uendo idonea. 

DeMangoftans cap. xii. 

Sed c^ tnter celeberrimos htiius Indm fruclus Mangoftms. 
recenfent quendam Mangoftans incolis nuncupatu, 
guftus fuauitate commendabilem . Eum extgui mali Mangoftans 
aurei magnitudine effeferut cortice cinereo (alij e vi- e cnptl °* 
ridi nigricante ) pulpa qu& malorum aureorumpulpt 
Jimtlisfit,fed qtu cortici non adlureat. 

Nascitvr hicfruclus inpufilla arbore, Ma 
io vulgarifimili. Volijs eft laurinis-fioribus luteis. Huc 
ftuclum dulciftimum effeperhtbent> non tamen adeo, 
Vtfua dulcedme naufeam moueau 

Delambos cap. xiii. 
Magna apudlndos in &{limatione eft isfru- 
Bus cuitts nunc mentionemfaclurifumus ,primum e 
Malaca ( vbiplurimus nafcitur ) paucos ante annos 
buc traiatus. 

P 4 Est 



l$l PLANTARVM H I ST. 

ambos hi« E s T autem isfi uclus oui anferini magnitudine, 
mtpaulo maior,colore ex candido purpurafcente,pul 
chtrrimo,odore rofaceo. Veljtt verius dicam ftmilis 
efi hicfruftus magnis GaUis * recentibus(quM poma 
de Cuquo nuncupamus )cum in odore, tum in colore: 
guflufuauiflimo,fed humido . Vocatur in Malaca & 

UtohQiu bac regione Iambqs. 

Arbvscvla ipfa in Truni magnitudinem 
ajfurgit,foliaferens magnamfimilitudinem kabentia 
cum cuflpideferrea maioris alicuius lance&,v\ridiia,afl- 
peftupulcherrima: flos ruber odoratiflimus , guftu a~ 
cido. Firmti nititur radicibus h&c arbor, quonta admo 

fambos poft dumfruftifera eft. Voft quartum enim annumfru- 

l-Scra! #if*ft* eft, necfemel duntaxatfert in anno vt pler&c^ 
omnesfere arbores >fedpluriesfingulisannis nouos. e- 
ditfruftus. 

Cqndivntvr tumfruftus,tumflores,aU 
que ita ajferuantur. 

* Nifi nofter Au&or.Gallasillas maiores , quat in Ro- 
borepafslmperHifpaniam &Lufitaniam nafcunturjn. 
telligatperBugualnasgrandes, quid fibivelit, ignorare 
nierateor.Ceterueasexiguapila palmariamaiores nun- 
quam vidi , colore pulcherrimo rubicantes dum recentes 
funtj& odoratas. 

De Cydonijs Bengalenfibus 

CAP. XI III. 



Appellavimvs huncfruftum Lufltanica 

Mafmetoi fingua Marmelos de Begalawie/?, Mala cydonia e 

BengaIa,quoniamflaccharo conditaprimuadme per- 

Utafum e BengahiCum hacinflcriptione^i&iz liinc 

aduer- 



& BengaU 



tlBER II. 1)3 

aduerfus alui profluuia.Iwf ellexi autem ab amico, 
qut frequenter tn proximas fjluas venaiionis caufa 
excurrtt , huncfruclum non modo in Bengala nafci, 
fed eius multas arbores incontinenti huius prouincu 
inueniri, 

C e t e r v m legitimum huius fruclus nomen 
tum in Bengala, tum in reliquis vbiprouenit regwni- 
bus,eftSinfoles,& Beli : Sirifoles quidetn nomine smfoko,Be- 
vulgo cognitus eft , Beli vero notnine medicu dunta- 
xat , quiinfuisfcriptis hoc vocabulumfefeAnuenire 
aiunt. 

E s t vero ipfa arbor Ole<z magnitudine, aut am- Beli hifto- 
pliorfolijs Perfica mali, eiufdemc^ odoris,flortbus pau u * 
cis &ftatim deciduis: frucluper initia tenero, colore 
ex viridi nigricate,cortice tenui, magnitudtne exigui 
mali aureiifenfim vero maturefcesfruclus autttorfit, 
donec^iamplenamaturitatem confequutus, in Cjdo- 
nij mali magnitudinem euadat ; cortex autem denfa- 
tur>exficcatur, &indurefcitvelutiputamenucis In- 
dicA quam Coccum vocant. 

Frvctv maturopulpafiue medulla eximitur, 
quam in laminas feclam faccharo condmnt . Atit te- 
ner adhuc & immaturus muria afferuatur in vfum. 

S o l e n t Gu^aratenfes medtci vti hocfruclu Beii facuk 
tenero adhuc & immaturo , aceto velfaccharo condt- UKSU 
tojninueteratis aluiprofluuijsfiftendis ; adftriclwne 
enim tllamfemper conferuant tametfi matura cj- 
donta. 

Retvlit mihi Clartfiimus vir Dimas Bofque oima$ Bof; 
Valentinus medtcus rei herbari<z peritus , & nunc hlc 2Us. Medi * 

P j medi- 



& 



£$4 PLANTARVM H I ST7 

medicinamfaciens^fe.cum caftra Illuflrifitmi Princi- 
pis Domini Conftantini in Indiapro Regefiqueretur 
m lafanapatan , magno & admtrabilifuccejfu vfum 
ejfe inprofliganda djfenteria qu<& vniuerfum eius ex- 
ercitum affligebat , cum ad manum non effent vfttata 
remedia . Etenimnuncexhuiusfruclusfucco &fac- 
eharo miuamparabat quam agris daret: nucpulpam 
eius emplaftri modo ventriculo & aluo applicabat-jno 
do pulpam faccharo exceptam vt in cjdonijsfolet , a- 
gris exhtbebat: interdumfruclum affum inflperfofac- 
charo: nonnunquam corticesexemptapulpadecoque- 
hat , at% id decociumper cljfteres inijctebatftmtlem 
vero effeclum prabebant , qualem balauftiorum alio- 
rumfy adftringentium medicamentorum , qutbus vtt 
folemusjecocla pr&ftarefolent. 

A t filentio pratereundum non eft quod eadeca- 
ftrafequenti contigijfe refert, Dederatfiruo Aethtopl 
btna huiufmodi malaajfanda, vtea cuidam militi dj- 
fenterta laboranti edendapr&beret:verum, dum affaft 
tur.ea crepueruntjpfacfepulpa Aethiopisfaciem, pe- 
clus et brachiafic adufitt ,vt puluere tormetario vftu- 
iatus videretur: quod contigtffe puto obpulpa letorem 
& vifcidttatem fiwul £; adftriclione^ qu&femelac- 
eenfavehementim vrit , quamficca aliqua matcria, 
quemadmodumferrum incenfum magis quam hgnu 
dutftupam vrere videmus. 

DeCarcmbolas cap. xv. 
TRvcrvseftin Goa magnitudine minoris ou% 
galhnacei, in quatuor^vt v'tdetur,partes diftinclusfta 

uefiens s 



I I B I K I T. 25 J 

W /fott , tftft *» Malauar Carambolas vocatur , /» CaramfeoJ*!», 
Canara & Decan Camariz,*» Malajo Bahmba. i»mb a . 

N v l L v s eiusin medtcina vfus , pr&terquam ^""^ 1 * 5 
quodinfebnbus quotidtanis exhibetur- i & ex eiusfuc 
co,cum alijs idonets,fiunt colljria adoculorum Itppita 
dines vtilta. 

P l e r i s qv,e benefapit hicfruclus , prafer- 
iim qui vinofus efl.Saccharo conditur, gratiflimusjg 
eftpalato. Eo vero vtor fjrupi acetofi foco. 

DeBer cap. xvi. 

V o c a t v r hicfruclus in Canara Borfm De- Bor.Ber, 
ean Ber, in Malajo Vidaxzs,pr<2flantior quidem no- Vldaras * 
ftrate ,fedei qui in Balaguate nafcitur bonitate ee+ 
dens. 

Alivs alio fuauior efl ,fed tamenaliquidad~ 
ftriclorictfacultatis retinet, quoniam nunqua ita ma- 
turefcityVt commode exficcaripofltt , quemadmodum 
is qui in Anafeguaprouenit . Hanc ob caufam , expe- 
ftorantem facultatem obt inere nopotefl vt Zi^tpha, 
e quibus fjrupum tonficimus. Sed cum alijs efut aptis 
malis careamus vti funt camuefe, Hijpanis dtfta, com 
mendantur hi apudnos. 

D 1 F f e R t arboraZi^jphis, magnitudine Md 
Ihetufdemq^folijSjminustamenrotundis: verum rio- 
nihilfpinofa eft, , 

DeAmbare cap. xvir. 

F r v c t v s efihicin India , Atnbare vorant, Ambattt. 
uucis magnitud'me,nullius in medicina vfus. Sed eofo 

knt 



1$6 PIANTARVM HTST. 

lent cibos condire, vtpalatogratiores reddantur: ma* 
turus enim, odoratusefi , gratdm^ aciditatem reti- 
net-Cartilagineo quodam integitur cortice,virefeente 
dum immaturus efi,at in maturofuluus eft color. 

* Lud. Roman.lib.nauigat. ^ .cap. » 5 . huncfru&u Am* 
Amba. fanominat.Eftitem,incjuit,alius frucius Amba nomine. 

Magna. Eius caudex Magia dicitur, fimilima eft arbori , frequen- 
tes4ue,vt Piro fru&us . Is iuglandem nucem e noftris e£ 
fineit,cumiamfuntab{bluti. Quum maturefcit, fuluije- 
iufdemcjue fplendentis coloris eft . Intra corticem occul- 
taturfru£tus. ) vtamygdala»aridar. Damafceno,guftu fua- 
uior eftfru&us:conduntur in cadis vt apud nos oliua^fe^ 
funtlonge meliores. 

Delambolones cap. xviii. 

N a s c 1 t v r jponte frutex quida in agris Mjr 

ti effigie, (edfolijs Arbuti . Tertisfruclum maioribus 

oliuisperfimilemftdguflu admodum adftringentem, 

lamboloncj. mcoh lambolones vocant. Muriacondituroliuaru 

modo. 

C e t e r v m neque hicfruclus , nefe laca ad- 
tnodum falubres ab huitisregtonis incolu <&fiimantur* 

DeBrindones cap- xix. 

sriodonci. lu hac regione efi fruclus quidam Brindones 
vocatus. Isforis aliquantulum rubicat,'mtus verofan 
guinis modo rubetigufiu admodum acido. 

Invenitvr interdumfom nigricans ( qu'% 

color maturitate conciliatur ) nec adeo acidus vtifu- 

perior t qui tamen non minus quam ille inius rubeat. 

Mvltobvm palato Japidus efi hicfruclus 9 

nico verb minme^ob ntmiam aciditatem . Eo tinclo- 

m 



IIBER II. IS7 

resvtuntur . Cortexverb ajferuatur atque mari alio 
tranfuehitur aceti conficiendiQratia : quodaLufita- Acnumi 

■ i n - -? r+ • c n /2 Brindoriet. 

m quwufdam etiam m Lujitamajactum ejt. 

De Indico Melone cap. xx. 

E s t apud Indos Melonisgenuspr&grande & ro- Mel ° ind '- 
tundum, oblongius tamen aliquantulu,forma<fe quo- 
dammodo ouali , quod Lufttanis Indiam incolentibus 
Patecaf corruptoab Indorum Baxiccvocabulo)dici- p ateca,B«- 
tur . HunC Melonemper longitudinem non aperiunt, 
vt melopepones noftrates comefturi aperimus: fedper 
tranfuerfumfecant . Et litet dulcedine anoslrisfupe- 
retur hic Melo: attamenfuauis eft, reftigeratfa miru 
in modum & humeclat , tota carnefefe in quendam 
hquorem refoluente. 

Vtuis eftinbiliofisfebribus, &ardentibus, Meionisin. 
aduerfus iecoris & renum ardores , vt experientia dt- dici kcuiu- 
dicimus. Vrinas ciet-.folentcfefani eumftuclum edere, 
quatuor horis a ientaculo , quoniam tum maximefie 
infeftus calor. Melius tamen mihifacere viderenturji 
ab eisfuas menfas aufpicarentur. 

H v i v s femina (qua antematuritatem candi- 
dafunt,per maturitatem verb nigra) fomnum prouo- 
cant , eafe reliquisfeminibusjrigidis , tametfi eis non 
careamus,praftantiora aftimamus. 

Refervnt Arabes & Perfa primum ex In- 
dia huncfruclum adfe delatumyeamcfe ob caufam Ba Ba«e c indi. 
tiec indi appeUant ,id eft Melonem indicum- y quo no- 
rnine etiam Auicenm appellatur multis locis. Batiec 
enim eorum lingua Melonemfonat . In India verb ab 

ipfis 



l$t PIANTARVM H I S f • 

CahagxtL ipfis incolis Calangari dicitur. 

M e m i n i t huius Auicennalibr^.fena .cap. 
3 9 . cdpf.de Tertianapura 7 ac eum multts laudibus com 
mendat. 

Pvtarvnt nonnulli id Melonis genw quod 
in Hijpariu Cafiella nafcitur , quodcfo Budiecas vo* 
€ant,ejfe hunc Melonem induum^ & deprauatoa Ba 
Suiiecas. tiec nomine B udiecas appellatum.Sedplurimufal- 
luntur.Nam plurimum ab hoc differt tumfolijs, tum 
totaplanta,qu<t Melonum indtcorum modoperfolum 
non extenditur &ferpit,fed fefe in akum attolltt. 

A i vnt etiam in Afika Induisfimikm nafci: 
fed cwn non vtderim,affirmarenon aufim. 

Ignorabant eruditi huius regionis medici 9 

ijlius Melonis m medicina vfum ( nonfolent entm ad 

huiufmodt minutiasfefeabijcere,& infuis curatiorit- 

bus experientia & confuetudme duntaxat rittuntur) 

feda me edocli,eis vtt cyeperwit \ 

* Cumhocfruaufimihtudinem quandamhaBcrevi- 
detur,cjuam Lud.Rorrtan.lib.^.nauigar.cap. i ^.defcribit 
jn hunc moelum. Habent in Calecutrructu-» quofda Ctf-* 
curbitis fimiles,fedconditur«anticres. Reseltnon indfe 
<3#»»kutc« S na m emoratu, huic nomcn elWjtuolange. Oriturincult* 
tellure Peponum modfo. 

DeMungo eAp. xxr. 

Maigo. E s t vero M ungo femen riride, quodper matti 

titatemfk ritgrum, Coriandrificci magnitudine. Pa* 
bulum esl equorum^ interdum tamen etiam ah homt* 
ritbus ediiur . Gu^arate & Decan imok infebrtbus 
bocmedonumm. \ 

FfiBR l* 



IIBER II. 1$$ 

Febricitans cibo abftinet per dccem , Mangf» 
nonnunquam per quindecim dies:poft quos illis huius v "** 
fruttusdecoclumpropinatur ,in quo nonnihilpuipA 
remanferit: deinde cortice dehbratum Mungo & 
inftar Orify coclumfebriciunti exhibent , Panevc- 
ro triticeum non nifi poft multos diesprabent . Non 
enim carent frumento ha prouincia, tametfi nonfter- 
corentur & colantur agri quemadmodum apudnost 
fedfuperficialiterdunt4xatdratufolum,propmpin-m 
guedme & vbertate etiam mterdum fme pluuiajru- 
mentum fibi menfe Nouembri commiffum, medw la- 
nuario coiligendum & maturum exhtbet. 

N a s c i etiam ferunt in Pakftina hoc Mungo. 
Biusmemink Auicenna,libr. i. cap. 488« vocatque 
Mefle * , Bellunenfis eius interpres Mens{ Mex ^ eifte i*" 
autemdebere dtciab eruditis medicis Arabibus tt/0-exempiatu. 
clusfum)item alwlocolib.i.Fen. ^.cap.-j.vbiprohU Mcx " 
betauiculas cum mex edi,quoniam cumfaciiioris fmt 
concoclwnis quam mex , periculumfit necrudum ad- 
kuc mex cum earum chjlo adhepar raplatur* 

DeCurcas cap. xxii. 

Nascitvr in Malauar fruclus quidam ma- Curc « &• 
gnitudine Auellana cufuoputamine, non tamen adeo cnpDO * 
rotundm eft, candidus^guflu qualifunt tuberacocla: 
hunc Chiuiquilenga vocant, ideft,exiguum Inha- chiuiqw* 
me* : mCatro,vbifrequens eft, Curcas (ficetiam cuf?». 
in qutbufdam Malauarbcis ) in Cambaya Carpata. c* r p*«* 
Dependet ex ramis cuiufdam plant* } quaferitur:nul- 
hus,quodfciam,in medicina vfm* 

Q.VAN- 



24° PLANTARVM H I S T. 

Q_y a n t v m conieclura confequipoffum , vi- 
detur Serapiolib-fimp.cap.ii$. huius meminiffe^vo- 
Habdcuicui. caffefe Habelculcul * corrupto vocabulo, cuHzb- 
alcuicul dtxiffedeberet,quod Cuvcasfignificat(ni- 
JinosipfiforteCmcas corrupte vocemus) Hahe- 
nim magnufemenfonat, al articulus eftgenitiui que- 
admodum aliquando diximus . Scribit autem Seraplo 
eius frequentem vfumfeminis quidem copiamfacere, 
fedcolericam quam vocant pafiionem excitare : qua 
omnia Malauares buic fruclui tribuunt. 

E i v s memiritt Rhafes,de re med.lib.ycap.io* 
Vocatfe Killul, fedforfitan corrupte. 

S e d quoniam in Coleric&pafiionu (quam vete* 
res medici Choleram dixerunt) metionem incidimusi 
Vocatur hic affeclus M orxi Indis ,ideft , affeclus ob 
tiimiam cibi ingurgitationem caufatus, (nos corrupte 
Movdcxi)Arabibus Hachaiza,tametfi corrupte le- 
gatur in Rba^e Saida. Mulib auteacutior apud In- 
dos eft hic morbus^quam apud nos,pr&fenttbuscfe eget 
remedijs. Nam plerunque intra vigmttquatuor hora- 
rum , interdum rero decem horarumjpacium homi- 
tiem necat : fednonunquam etiam inira quatuor dies 
folummodo. 

S o l e t autem eos magnaexparte inuadere qut 
voracesfunt, & lafciuu nimium dediti,pr£fertim ve- 
ro menfibus lurito & lulio. 

* Inlwne Lufitanis vocatur plantaqua^aariiplifsimis 
folijs iuxta aquas & in ipfis aquis nafcens . Verum non 
fponte prouenit,fedferi debet.Eam tametfinonnulli Aru 
Aegyptium effe cenfeant^Colocaiiam potius nobis videri 
Deoannuentealiquandodemonitrabimus . Abhocln- 
hamenonideit quodalionomineT«f4 vocacur, ex qua 

Ameru 



Kilkil. 

Cholera 
morbus. 



Hachaiza. 



Inharae. 



L I 8 E R !!• l4i 

Americi farinam conficiunt. 

* Videtur Serapio eo loco(quod tamen pace noftri Au- 
&orisdi&umvolo)non Curcasintelligere, fedfuum po- 
tius Secacul. 

DeCaceras cap. xxiii. 

InVen i t v r hic radix Trafium modo in tp- caccras «fe. 
fisteru vifceribw ndfcens , qu& demdeperficcitates fcriptien 
cduliculum emittit dodrantalem,folrafimulimplica- 
ta,virentia lridi lutea aquatic&fiue Gladiolo fimilia* 
Dehifcente perfeccitates terra exilit tuberummodo, 
deindeficcata caftanearum fdporem refem nonficca- 
ta autemfmgratifaporis e/?.Caceras hic yocant. 
DeDatura cap. xxiiii. 

Pianta quamhuiusregtonis intok Datufa Datura 4c 
appe(lant,caule eft crajfo,folifs amplis, Acanthifimi* lcn P u0 * 
libus, minoribw tamen,per extrema & inambitu d- 
ctiledtis,multos fecundum longitudinem neruos habeti 
tibus, infipidisfere , nifi qiiod admodum fent humida^ 
&guftu nonnihil amara, odoremc^ fohorum Rapha- 
ni ahquantulum amulentur . Flos in extremis ramis 
prouenit colore Rorifmarini , magnaexparte rotun- 
dus . Nafiitur in Malauar. 

I n 1 1 c i t v R afuribus hicfios, autemfcme 
in cibos eorum quos depradari volunt : merite enim 
quodammodo alienantur quotquotid medicamentum 
fumunt, & in rifum foluuntur , magna cum libertate 
finentes quodlubitum eft deprMari . Durat vero h&c Patura men 
mentis alienatio viginti quatuor hcrarum Jpacio, [£"* oG - cu ° 

Prima cura efto vomitum cientta exhibere, 
vt quidquidinftomachoremafit,vna cum cibo eijcia- Curatl0, 
tur; deinde euacuare & diuertere oportet vahdu clj- 



i4i HANTARYM RIST* 

fteribus,&forti crurum paulo fupra pedem confrtcd* 
tioncfortibunfeligaturii: interdum etiavenamfeca- 
re in maiorepedis articulo. 

, Horv^ remediorum vfummo exmeis vnqua 
periditatus eft : fed omnes Dct beneficio wtra viginti 
quatuor horarum fpacium curaui, 

Propinatvr a plerifque hoc medicamen 
tum ridendi & relaxandi animi gratia , cum vident 
iosquiidfumpferuntvelut amentes & ebriosferri, 
Attamen nonplacet hic luduSy & ne inferuis quidem 
experiri velim. 

DeBangue cap. xxv. 
Qji a nonnuRiineaopinionefuerunty vtpu- 

Brngia, tarent Bangue Indu diclum ab Opio, quod iUu corru 
pte Ofium vocari dixi , non differre , non abs refore 
duxhpaucade Bangue differere. 

Banguc de- E s t igituv Bangue planta Cannabi haud abfu 

fcnpuo. fnilUy nifi quod huiusfemen Cannabino minm eft, nec 
ita candicas vt ilkd: deinde huiusftolones lignofi nul- 
lofere cortile veftiuntur contra quain Cannabi . Po- 
ftremo Indi huiusfemen &folia edunt vtfiant in ve- 
neremproclmioresy cum Auclores contrarias faculta- 
■ tes Cannabmo femini tribuant y videlicet : quodgenita- 
lefemen exficcet. 

Bangue fuc- Cogitvr autem hicfuccus efolijs contttfis, 
hiterdum exfemin& 3 cm mnnuUi admifcent faufel vi- 
ventem ( nam inebriant & quodammodo fcnfus cere- 
bri Udunt)aut nucem mofchatam, & macim, tnter- 
dum garyophyttosjnterdum caphuram de Burneo co- 
gnominatam 9 alij ambamm & mofchtwiiplerique o- 

pium, 



eus. 



II B ER I !• 

plum,vt potentiores Maurkani . Nullam verh ex eo 
aliam vtilitatem capiunt, nifi quodin extafin quoda- 
modo rapiantur^atc^ omnifolicitudine Itbennturje- 
iiuc quidddm ndentes. 

C e t e r v m ehis vfiis primum excogitatm ef- 
fediciturvt Imperatores exercituum & militares ho 
minejs quiperpetuis vigtlijs torqtierentur, hoc Bague, 
dut vino,aut opio epoto,veluti ebrijferrentur i & om- 
ni velut fohcitudine & labore foluti , altitis dormi- 
rent. 

Solebat enim dicere inagnus Sultanus £<*-j^ ta,u * s ^* 
dut Martino Alfonfo de Soufa regto confiliario, qiiem 
plurimum dtligebat , & cui fecretiora confilia crede- 
bat , quod cum in fomnis adire vellet Lufitaniam, 
Brafiltum, Afiam minorem , Arabiam,& Perfia^pau- 
xillttm Bangue duntaxatfumebat, quodfaccharo con 
ditum,& fupra recitatisfimplkibuspermiftum,M<3.- M *ju. 
yxvocant. 

De Anil c ap. xxvi. 

A n i l Arabibus , Turcis omnibus(L us nationi- Anii. 
bus diclum,vocaturin Gu\arate, vbifit, Gah ,'nunc 
vero a plerifque Ni 1 . Nil. - 

Herbaj/ quaferiturfingulis annis , Ocjmo 
^fvmlw.eodem enim modo colligttur, &ficcata ma- 
ceratur.Uanc deindeprope contufam & inpanesco- 
Atlam,per aliquot dtesficcandam exponunt, &fuca- 
ta> virtdt colore prjzditavidetur : qudque magis exfic- 
catur , eo magis ad coeruleum colorem tcndit , doncc 
tandem in coaruleum exfaturatum fiue venetum cclv- 
rem euadat. 

Q 2. Xb 



144 PLANTARVM HIST. 

Anii d«fc. I D Amlprobatur quod maxinie purmn eft>quod- 

& * s - que vftum aren<& modo non remanet ,fed in tenuifti- 

mamfarinam diffunditur. Alij idpr&ferunt quod in 

aquam conieclumfluitat . Lcue igitur ejfe debet , & 

henecoloratum. 

Mangiri<ju5. * Mangiriquam habet Au&or quod vocabulum.quot- 
quot Luiitanos confului , Baiilicum feu Ocymuminter- 
pretati funt. Atmihi eoru interpretatio haudquaqua pla- 
cet.Siquidem non folemus ex Ocymo paftillos conficere, 
fed potius ex Ifatide, qua» cum huius planta: dcfcriptione 
multb elegantiusquadrat. 

DeAhonyrno cap. xxvii. 

Pianta pcre- NascitvrI» Malauar planta mira naturd 9 

§nna * namfi quismanum admoueat s illico contrabitur* To- 

lia Poljpodijftores vero luteos habet. Nullus veterum 

kuius,quodfeiam, mentionemfecit^Eamverb inteUi- 

gere videtur qui Americam deferipftt, quoniam in Pe 

plama ia Pe ru p^ouincia plantam nafei ajferit, cuiusfoliafolo con 

zanaiccns. tacluficcantUT. 

De quibufHam Indias regibus. 
c ap. XXV III. 
Cetervm, quoniam plerunque Ni^amoxa 
& quorundam Indu Regum in his noftris commen- 
tarijs mentionemfecimus: nonalienum a noftro infti 
tutofore iudicauiifi quidde his alijsq^ nonuUis Orien 
tis Regibus commemorarem . 

E l a p s i funtigitur<ircitertrecentianni,quod 
potens quidam Rex in regno Dely,magnam illius In- 
du 9 quA intra Gangem eft, pattem occupauit , & re- 
gnum Balaguate fiue Balagate quibufdam Regulti 
Gcntilibusademit. 

Eo- 



£ I B I R I I. *4| 

E o d i m tempore tyrannidem %n Camhaja oc- 
euparut quidam Maurltani , expulfts legitimis domi« 
nis Gentilibus quos Reisbutos vocant. ReiAutos. 

A regvlis Balaguate originem ducere cre 
duntur ,quosnunc Venezaras appellant , tumalij VcrkCZ * t * Sa 
banc regionem incolentes Colles nuncupati. Sed tu coiics- 
hi , tum quos Reisbutos vocant , pr&da & latrocinijs 
vitam in bunc vfque diemfuftentant . Illis totum R e- 
gnum Decan. His,Reisbutisfcilicet, Cambajaregnu 
tributum pendent , vt ab eorum incurftonibus fe redi- 
tnant» Nec haclenus a vicinis Regibus domaripotue- 
runtmamftrenuifunt & militares viri.Sedetiam ip 
fi Reges pecuniarum auidt , illos impune graffarifi- 
nmt,modopr&dapartemauferant, 

Est verbhocregnum Delj yroculin contmenti cgn cy " 
fitum Septentrionem verfus,& Corafone vftfc exten- 
ditur.Frigida admodum eft regio,niutbus & geluper 
hjemem non minus diuexata,quam noftra Europa* 

H o c regnum occuparunt , elapfifunt tnginta ^°f a ° r rcS4 
mplius anni , Mogores quos Tartaros nuncupa* 
mtis. Sedaliquantopoft tempore Tartaris ademptum 
eft idem Regnuab vno Equite, qui infenfus Regi Ben 
gala quodeiusftatremoccidijfetjfeditionem aduerfus 
Regem mouit, eo<fc trucidato regnu Delj.alia^ mul- 
taregna occupauit,ita vt omniumfui temporis poten 
tiftimus Rexfuerit exiftimatus . Nam a virisfi.de di- 
gnisaccepieius ditionem oclingentas leucas ambitu 
occupafife. 

E r at hic Eques initio dominus montium qtto- 
rundam vicinorum regnoBegala 3 vocatus^fuit Xa- 

Q^ 5 holam 3 



XaViolam. 

Tamirrwn. 

Tambcrla- 

nes. 

Tamir-lan. 

§ue. 



XikoUm, 



Aielham. 
Idalcam. 



Nizamalu- 
co» 

€warc,naos. 



Z4$ PtANfAR^M HISTr 

hohmJdeft,Rexmundi. 

D e huiusgeftis maior hiftorla confcrtbi pojfet t 
qudm de magno Tamirhan, quem nos corrupto no- 
mineT amberUnem vocamw, nonnulliTamir-hn- 
gue , idcfe melius , quodTamir proprium eius nomeri* 
fuerit, & langue # cUudum figmficet , quetHadmo- 
dumtpfeerat. 

Cetuvm cum hic Rex Xahoiam occupaf- 
fet Decam & Cuncam, nec pojfet tantum imperium 
4ontinere,redijt adfua : & hispoftremo occupatis re- 
gnufuumConfobrinnmprafecit. 

Delect a t v s eftfemper eius Confobrinus 
peregrinis nxtionibus vt funt Turci> quiproprie funt 
Afu minorls incoU quam nunc Natoliam appellant: 
Rumes, quiThraces fitnt j Corafones , quos nonnuB 
Ariosputant,& Arabes. 

Di visit autemregnuminprouincias , qut- 
bmprzfedkos dedit . Maritimam eam regionem qua 
ab Angeliua vfque ad Cifardam per fexaginta Uucm 
extenditur , deinde interiori regione cum alijs termi- 
natur Vrouincijs,gubernandamdedit Adelharn, que 
nos Id alcam appelUmus. Eiprouwcia qua a Cifar- 
dam vfque ad Negatona extenditur per viginti leu- 
cas , interiori vero regionealijs prouincijs , & Cam- 
haya iungitur,pr<zfecit Nizamaluco. 

H i folum duo pr<efecluram obtinuerunt in Cun- 
cam,qui traclus eft maritimus vfque ad monteGuz- 
te appellatum . Latepatet hic mons , & multiilock 
prdaltm eftaHudautem mirum^ehisfafiigium inpul- 
tiberrimam pUnickm defimre . JEt quoniam lingu* 

Verfi- 



1 1 b e r i f. *47 

Terft ca Ba\afaftigiu?nftgnificat , Guatc verb mon- Baia,6m* 
rew , v<*/?4 *//<* v/tfd £«?w montem prouincia , «07w« 8mra ' 
Balaguate inuenit ; quafidicasfapramontanam vel 
vltramontanam. 

Balagvate igitur proutncta pr&fecli funt 
Imademaluco,g«*w nos Madremaluco appella- ^™]^ 
wus\& Cotalmaluco,dr Verido. iuco,coral- 

E r a n t vero omnes ifti Pr&fetli,peregrini na- ^ a ^ C0,Ve ' 
tione, pr&tcr Nizamahico quem ex Decan oriundu 
prtdtcat, &filium effe vnius Tocha Regis Daquem Rex Da * 
cum cuius vxoreftupri confuetudinem habuerit Rex 
Daquem . Hincfit vt Nizamaluco ex regiaftirpe 
fe prognatum prtdtcet: reliquosverb Prafechs Regis 
ejfeferuos & regiapecunia emptos* 

Svccessv vero teporisfaclum eft> vt hos om 
ttes Prafeclos t&deretobfequij regij . Cowratione ita- 
que inter fefacia.prouincias quibus prsfeclt erantfm 
guli fibi occuparunt ,& captitm Regem Daquem,w 
Beder primariaregni Decam vrbe , Verido vni ex 
Prafeclis cuftodiendum dederunt. 

Hvivs coniurationis etiam participes fuerunt 
Gentiles quidam 3 veluti Mohadum coja,^ Veri- Mohadum 
che , qmbus cefferunt regiones ampU cum aliquot o- yjj^/ 
pulentisvrbibus.-videlicet Mohadum, vrbs Vifapor, 
qu£ nunc eft regta Idalcam , & Solapor & Param- 
da, quaspoftea illtademit Nizamaluco . Veriche 
fuam prouinciam retmuit. 

V r o a v v s eius Adelham qui nunc viutt> v- Adeiham. 
nus e coniuratoribus fuit,natione Turcus-.mortuus eft 
anno quingetefimo trigefimo qmntofapra miUcfimu. 

Q 4 Val- 



Nizamala* 
«o. 



luco. 



Cotalms- 
luco. 



Veride, 



Rao. 

>Jaique. 



PIANTARVM HIST. 

Valdepotens isfemperfuit: at ei bis ademerunt Luft- 
tarii ciuitatem Goa qm ducentis leucis ab oftijsfiumi 
nti lndi,quem incoU Diul vocant,abeft. 

A v v s ««5 Nizamaluco qui nunc mumpo- 
titur,pater iUiw mei amici quem aliquoties curaui , a 
quoplw duodecies miUepardaons accepi;&,fi aiiquot 
menfibus fmgulis anms apudeum lurereveUem, infti 
pendium annuum offerebat quadragmta miUia, quod 
accipere nolui : obijt anno nonofupra millefimum & 
qmngentefimum-Hic erat,vt fupra dixi,ex Decam. 

Imadmalvco,k/ Madremaluco > na- 
tione Circaftiwfuit, irittio Chriftianwimortuw is eft 
anno miUefimo quingenteftmo quadrageftmo fexto. 

Cotalmalvco, natione Corafone: mor- 
tuw eft anno quadragefimo offauofupra miUefimum 
& quingentefimum. 

V £ r i d o , natione Hungarw & iriitio Chri- 
ftianw,anno miUefimo quingentefimo & decimq mor 
tuus eft. 

Cetervm ante quam ad horum nominum 
interpretationem accedamw, qu<zdam pramittere lu- 
bet huic noftro propofito deferuieniia. 

Rao lingua indigena Regem fignifuat : Nai- 
que vero Tribunum militum>autCapitaneum vulgo 
vocatum. Admittentibw ergohis Regibw aliquem 
Gentilem indigenam infuum famulicium &mirit- 
fterium,fi exiguo honore iUum cenfent,proprio eiw na 
miritvocabulumNaique adneclerefolent , vtSal- 
uanaique, Acem naiquc: Si vero multo honore di- 
gnum cenfentiRzo vocabulum adijdunt^ vt Chita- 

rao. 



LIBER II. 249 

rao . SedRaofimpliciter &fineadditioneprolatum 
"Regem Bifnagerper exceUentiamfignificat, qui olim Rex Bifna- 
certe ab Adeiham multum diuexatus eft : nunc ve- § er * 
rb, reliquis totius Decam regulis potentior eft ,&ab 
eisfidelitatem accipit. 

$ e d vt aduredeamm. Adel lingua Perfica Iu- 
ftichimfignificat : Ham vero apud Tartaros Regem 
fonat : & quoniam eos quihusfauent Uamvocant: - 
hincfacium eftvt Adelham,<j^_/? Rex iuslus diclus Adei-Ham. 
fit , cum ipfe & eiusfimiles iuftitiam haudquaquam 
coluerintMunc Hijpani Sabayo appellant,quoniam ssbay*. 
vt intejligo Arabica & Perfica lingua Saibo Domi- S:ubo ' 
numfonat,quo nomineper exceUentiam vocatur. 

Malvco regnumfonat,&Neza.laeeam lin Maiuco. 
gua Perfica: hinc diclus eft Nizamaluco quafi lan- 
cea regni. 

S 1 c Cotzidem eft Arabibus quod arx Latinis: Cora - 
hinc Cozzlmaluco, ideft,arxregni. 

I m a d eadem lingua Solium fonat: hinc Imad-imad. 
tnalucoMeftjSolium regni. 

V e R 1 d o conferuationemfignificat: /;wcMe- Ven ^' 
lique veric\o,quafi dicas Regem conftruationis. Si- 
qutdem a nonnullis vocatifunt hi Prafefti, non Ma- 
IxicufedMdicpxzstfuafidicasRegulos.Sedneti Ma McIi q««- 
luco proprie regnumfignificat,fed regionem autpro- 
mnciam. 

P o r r o quoniam Nizamaluco interdum a 
meNizzmoxa appellatur , huiusvdcabulifignifica- NfcatnoWi 
tionem pmermittendam effe non duco . ' v ir -ei 

X a ismaei pater eius Xatamas qui nunc xatamas. 

Q_ 5 rerum 






Coi&mixa» 



Saf/. 
Sofjr,, 
^ue. 



Tcmir 

eutlu. 



Acfac catlu. 



1^0 IIBU It 

termn m Verfiapotitur ex humiligenere cueclm cf$ 
mfummum Imperatorem:& controuerfiam cuTur- 
corum Imperatore habuit fuper fuareligione . Is om- 
nibv4 vicmis regwnibus qu& eius religionem excipere 
non vellent.cruentum intulit belium . Huicfuccedens 
filius Xatamas jdetti mandatum dedit Regulis reno- 
nu Decam : & eostitulo xzqtwdregem Perfica /i«- 
guafonat.decorauit.Hincfacium eft,vt nunc Adel- 
xa,Nizamoxa,Corumixa^/?^fa/2/r,K^^. re- ■ 
giumfaltem retineantitametfi monetam cudendifa- 
cultatem non habeant ,mfi aream . Hu itts religionem 
amplexus eft Nizamoxa ■ at reltqui Regulipoft Ls- 
gati eius ahittm,eam reiecerunt» 

Hvn c xaifmael appeUarunt etiam TurciSo- 
fy : qucniatn fui exmhus Imperatorem virumftre- 
tiutmi Inbuit nomine Sufi. 

S v n t qm Xeqae non xa dicendumputent:fed 
mant.Nam tametfi xeque digmtatts fit nomen> quip 
peXeqt'.efenemfigmficat( vnde dictmtur xeques A- • 
rabes ) tamen Xa Ifmael dicendum eft. 

'Mathiasa MichouIib.i.deSarmatia Afiinaeap. 10. 
paulh alirer , vbi de Tartarorum Imperatoribus agit: 
Qu<*rtus,inquit, Imperatorex Bathigenitusfuit . Temit 
cutlu, Sc interprctatur exTartaricofelix ferrum, temirfe- 
lix,& cutlu ferruni:erat fiquidemfeiix & beliicofus. Ifte 
eit Tamcrlanes in hifiorijscelebratus , qui totam Afiani 
vaftauit,&viquead Aegyptumpertranfijt, &c. Etpaulo 
poft.Fuit Sc alius princeps Tartarorum eo tempore Acfac 
fMf?«,quod in Latino fonatclaudus, velclaudumferrum: 
quoniamdauduseratfedferox. Ismulta beila felieitec 
gefsh, &c. 



F I N I $. 



I N D E X 

EORVM QVJEHOC LIBRO 

C O N T I N E N T V R. 



ABeximfegio. 
Acem-naique. 



acete, 
ac,ibar. 



39 

24$ 

64 

e M 
acorum. 144.&147 

Acfac cutlu. 251 

adamantis generatio. 45 

adamantisfcobes. ibid. 

ad^rnas. i^.&feq. 

adamas de rupe veteri. 1 9 4 

adcher. ibid. 

Adel. 2*49 

Adelham. 2 46. & 248 

Adelxa. 

adhar. 

adhecarum.- 

adher. 

adrac. 

aee. 

agallochi hiftoria 

agAllochum. 



agalugen, 

ahouay. 

alad. 

alaf. 

alaqueca. 

Albohali. 

aldirira. 

aled. 

algalia. 

aliaa. 

aljofar. 

almaz. 

almharut. 

aloe. 



2<{0 
152 
J94 

tbid. 

.178 

39 

. H 
81 

84 

230 

174 

M 2 

203 

M 

*4S 

174 

26 

178 

2o<; 

»93; 

22 

i^.&feq. 
»4 



aloe fofsilis. 


21 


aloe Socotorina. 


14 


altith. 


21 


alypum. 


164 


Amba. 


236 


atnbar. 


9 


a rtbare. 


»35 


ambari dele&us. 


12 


ambarum. 


9 


ambili. 


»34 


amfiam. 


29 


amomum. 


142 


amufa. 


220 


anacardium» 


M9 


ancufal. 


39 


Andanager Decarri empori- 


um. 


89 


ane. 


64 


Angediua infula. 


10 


angeidan. 


22 


angelica. 


27 


anil. 


245 


anime. 


4* 


anjuden. 


22 


anon. 


118 


anonymos. 


244 


anthrax . 


199 


antifpoda» 


6z 


antit. 


22 


anuale. 


M 2 


arare. 


M 2 


arata. 


»4? 


arboris triftis aqua. 


209 


arbortriftis. 


209 


areaa. 


1 -* 


areca. 


120 




aretca, 



INDE^ 



itttca. 

arkiqui. 

armenus lapis» 

amiufcl. 

arnabo. 

arroba. 

afa. 22 

aifabeldiriri. 

afuat» 

ati. 

auacari. 

auacarihiftoria. 

auzuba. 

azelpifck. 

azeure. 

azfar. 

Ache. 

^badefrangi» 
Bahoo. 
Bala. 
Balador. 
Balaguaie. 
balahus. 
Balymba. 
bananas. 
Baneanes. 
Bangue. 
banguehiftori*. 
Barbaria. 
barcaman. 
baro. 
batiec. 
baciec indi. 
bauafituga, 
bauafimgua. 
bazar. 
Bdellium. 
befbafe. 
belenizan. 
beleregi. 



132 
132 
204 
103 
184 
200 
,&feq. 

»45 
151 

64 
216 
216 
2 14 

10 

M 
131 

166 

246 
139 

2 47 
200 

2 H 
220 

28.83 

242 

242 

176 

160 

64 

237 
ibid. 

.157 
ibid. 
190 

47 
101 

3* 
131 



2 ?! 
beli hiftori*. 23} 

ben album & rabram. »85 

Bengalavirgines. 207 

behjaoy. 3 2 

benjudauim. -27 

Benjui aroygdaloides. 3 4 

benjuideboninas. 34 

benjuiferaa rbor. 3 5 

bsnjuinum. 27.32.10 

Benzacaria. 3 

ber. 235 

berifera arbor. 42.53 

beryllus. 195 

betre. 9©.&feq. 

betrehiftoria. 93 

bezardica medicamenta. 

188 

bezar lapidis hiftoria. 1 8 S 



bezarlapis. 

Bodoins. 

bola. 

bor. 

Bramenes. 

braiilium lignum. 

brafma. 

brechmafin. 

brindones. 

budiac. 

bunapalla. 

bybo. 

CAceras. 
Cachoraa. 
Cadegi indi. 
cafur. 
cahzcara. 
cajous. 
cairo. 

Cairum vrbs. 
caismanis. 



188 

39 

38 

28 

«3 
110 

110 

236.237 
238 
101 
139 
241 
182 

93- & 94 

49 

148 

141 

127 
21 

7% 
ea/$fu 



«alafur. to; 

calambae. £ $ 

calambuco. 97 

calamus. 1 44-& &<{• 

calandares. 1 8 1 

calangari. 258 

caluegiara. 176 

calungiara. ibid. 

camac. 3 7 

camacaraby. ibid. 

camariz. 235 

cameaa. 75 

cancamum. 43 

candil. 138 

canella. yi.dcfeq. 

canelfcefolium. 72 

canellarhiftoria. 77 

canella: aqua. 79 

canellas oleum. ibid. 

canje. 2 1 6 

caphura. 48 

caphuraafchap. 11 

caphurarhiftoria. 50 

capficum. 1 1 2 

capur. 49 

carabe. 43 

carambolas. 23$ 

carandas. 2 1 4 

carate. 193 

carbunculus. 199. & 200 

carca parilla. 174 

cardamomum. 1 1 5 

caril. 1 25: 

carpara. 259 

carpefium. 113.18^ 

carrumfel. 103 

caiTab. 14^ 

caferhendar. 177 

cafsia. 7}.ckfeq. 

f afsia fol. 1 3 6 , 3i feq. 



I N D E X. 

cafsia: fol.hittoria. 1 3 7 
caft. i%6 

catecomer. 14 

cate,Lycium. ^.&:ieq. 



81 cate,ponderisgenus. 15 



cato. 
cascax. 

cebar. 

cembul. 

cenalfil. 

cenorins. 

chacani. 

chaledfium. 

chalidunium, 

chamelxa. 

chamderros. 

champe. 

chandama. 

chanque. 

chanquo. 

cheicnem. 

chelidonium. 

cheripo. 

chermes. 



i & 
14 

*4§ 

*4 

5 l 
1 20 

174 

ibicL 

84 

5* 

210 

U 
»05 

2Q/ 

-*7% 

207 
44 



Chinae Scithae Adatici. 175 
Chinarum regio. »69 

chincapalones. 221 

Chingala*. $0.186 

Chitarao. 57 

chiuiquilenga. 239 

chofolus. 2 7 

cholera morbus. iS 5.240 
cholerica pafsio. ibid. 

chryfobalanus. 100 

chulem. nje» 

cinnamomum. 74,6^ feq. 
cobra de capelo. »86 

cocci hiftoria. 120 

cocci oleum. 128 

coccus. 124 

COCCU» 



I 


N D 


»9ccu5 deMaldiua. 


128 


Colies. 


24C 


comdaca. 


»57 


cominham. 


3S 


comolange. * 


238 



concscr. 37 

copra. 125 

ex Copra oleum. 126 

coquo. 1 23 

cordumeni. 117 

coru. 215 

coft. 156 

cofti. 1^6 

coftihiftoria. 157 

coftus. i<6 

cota. 249 
Cotalmaluco. 2 47. 6^248 
Couchinlndiarempoir. 88 

crifrallus. 19$ 

croci indici hiftoria. 175 
crocus mdicus. 175.180 

fua. 182 

cubab chini. . 1 » 2 

cubebe. 1 1 2 

cubebe hiftoria. ibid. 

culungem. 176 

cuminumrufticum. • 145 

cumuc. 112 

cunhet. 174 

^upari. 120 

cmra, 124 

curcas. 239 

curcuma. 175 

curcuniani. ibid. 

cuurdo. 75 

cydonia de Bengala. 232 

DArchmi. 75 

datfulful. 1 o 8 

dariihahan. 75 

«iamra. 241 



E X.' 

daturardefcriptio. ibid. 
darzad. ^74 

daulalhX 143 

delegi. 1 3 1 

Delyregnum. 245 

Dirnas bofque medic. 233 
dirimguo. 145 

dirire. ■ - 1 45 

Diu infula. 153 

dore. 1 1 5 

dorlones. 224 

doriones defcriptio. ibid.' 

EBur. 63.8ci.eq. 

eburfofsile. ibid. 

elachi. 1 \ c, 

elaeomeli. \*J4 

eleni. 123 

elephanti dens. i>% 

elermantorum carne vefcun 
tur Aethiopes. ibid. 

elephantus. 65.6^ feq. 
embelgi, .31 

encal. 1 1 5 

etremelli. 1 1 c; 

FAgara. 1 1 4 

FanadeMalaqua. 139 
faufel. 58.1 19.120 

faufel hiftoria. 121 

faufel aqua Pciilatitia. 1 2 2 
feruzegi. 199 

fkusmartabanis. 221 

figuera banana. 222 

fih 64 

rllfel. 120 

filfil. 108 

foca. 152 

folii hiftcria. 96 

folium indum. 94-&feq. 
formic£ Lacca elaborat. 42 
fufeJ, 120 

fula. 



IKDI X. 



fu!*c 

fulfut. 
fwfti. 

GAlanga. 
galangadiiftoria. 

gah. 



124 
10U 

104 
176 
176 

*43 

176 

66 

96 

3» 
♦ 1.86.149 

loi.&feq. 



galungen. 
gandas. 
Gandis, 
Ganga fl. 
Ganges fl. 
garro. 
garyophylli. 

garyophyllihiftoria. io> 
garyophyllos redolens fru- 
elus. 74.106 

garyophyllorum gumi. 1 04 
geiduar. .181 

geiduarhiftoria. ibid. 
gemma*. 192 

gengibil. 177 

gingiber. 1 77. &feq. 

gingiberis hiftcria. ihid. 
gingiber fylueftre. 182 
Goa Indi#emporium, 88. 
goanarbor. 6j (248 
golfam. 99 

gotim. 152 

gramalha. 157 

granatus lapis. 202 

guaiacumlignum \66 
guanabanus. 22^ 

guate. 2 46 

gubera. 43 

Guinea. 73.220 

guti. 1 3 2 

HAbalcuIcut. 240 

habelcuicul. 240 

habst. 174 

hacchic. 57 



hachaiza. 


240 


hadhadh. 


58 


hagerarrnini. 


204 


haHlig. 


»3 l 


Ham. 


**9 


ha.x.ama. 


*4j 


haud. 


S4 


haxis cachub. 


152 


heger. 


14? 


herbaMalauarica. 


*<* 


herha Mezcatenrls. 


M* 


hiarxamber. 


»37 


higuiiro. 


227 


hil. 


iif 


hilbane. 


> J T 


hirculus. 


151 


hoiriri. 


218 


hyacinthuslapis. 


202 


T Aca. 2 1 2 
Ajacahidoria. 


&fec£. 


21% 


Iacerus. 


**5 


jagra. 


\ 12^ 


jaiama. 


2 1 9 


jaifol. 


101 


jambolones. 


236 


jambos. 


231 


jamboshiftoria. 


232 


jamgomas. 


* l ? 


japatri. 


ibi 


jaralnare. 


**3 


jafpis. 


202 


jauiialindi, 


» 2 ? 


jauliband. 


201 


Idalcam. 


246 


ihiimani. 


29 


Imad. 


2 49 


Imadmaluco, 247 


.&248 


imgara. 


22 


ttngi. 


,78 


insgu. 


22 




iciiga. 



I N D 

imiga. 2 2 1 

imperatoria. 2 7 

Indi odoramentis deditifsi- 
mi, 210 

inharne. 240 

jogues. 181.&186 

iraa. 193 

itam. - ibid. 

lulfarportus. 205 

iunci hiftoria. 1 <j ^ 

iuncus odoratus. 152 

iuncusrotundus» 154 



Kllkil. 
Konder. 



240 
8 



39 

39.&feq. 

4i 

172 
176 
123 



LAc. 
lacca. 
facc£ehiftoria 
Iampatam. 
Iancuaz. 
lanha. 

Iaier. 2$.& feq.& 31 

laferisdefcriptio. 25 

laferpicium Gallicum. 27 
lauandon. 176 

infulaD.Laurentij. 74 
lengibeb. 176 

ligni Colubnni [defcriptio. 

42 
lignum a!ob's. 82 

lignum colubrinum. 185 
liquidambar. 1 3 

Lifporemporium. »94 
Ioc fumutri. 3 9 

louan. 3S-&37 

louanjaoy. 35 

luc. 42 

lulu. 20^ 

lycij hiftoria» 56 



E X. 

lycium. ^.&feq. 1 

MAcer. ,,. 

macis. 99 j 

machazari. 89 

Madremaluco. 247 

Magna. 2 3 6 

magnes. 204.20^ 

e Magnete patina:. 205; 
maju. 243 

malabatrum. 9 4. & feq. 
Malacenfis lapidis defcri- 
ptio. 192' 

Malacenfis lapis. ibid. , 
infula; de Maldiua. 10 

Malucc^ihfulie. 103 

Maluco. ^49 

mambu. 66 

mangas. 2\jr 

mangas affcor. ibid. 

mangiriquam. 244 

mangoftans. 231 1 

mangelis. »93 

manjale. 174 

manica. 201 

manna. 58 

Manfarungel. 127 

manus. 162.193 

rranusauri. 200 

Maraka. 227 

marazalquelbe. 14^ | 

margarita. 2 0$.&feq. 
margaritarum origo. 206 
marmelosdeBengala. 232 
maro. 123 

mazafrani. 89 

meceri. 29 

meifce. 239 

melato. 3 8 

melegueta. 117 

melique* 249 

melo; 



I ND 

tnetoTndicus. 237 

Menxus. »6 

meriche. »08 

Mefera. 2i 

fnefpilus. 44 

mex. 239 

mexir. 43 

mexquetera. . M3 

Moalis. „■ 92.121 

mocebar medicam". 17 
Mogaraby. 23 

Mogores. ' 245 

mogori. , * 216 

Monadum-coja. 247 
molanga. toS 

Mombaim infula. 126 
monoceros. " 06 

mordexi. 185.240 

morois. 108 

moti. 2o<f 

morxi. 238 

mungo. 238 

mu rrhina vafa. 20 3 

mufa. 220 

mufa^hiftoria. ibid. 

mutu. _ 205 

myrobalana. 130 

myrobalanorum aqua. 133 
myrobalanor.hiftoria. 132 
myrobalanus Grarc. 130 
myrrha. 46.38 



\| Abar na?a. 
i-^ nachani. 


»54 


57 


Naifes. 


\94 


Naique. 


248 


Naires. 


65 


Nalediuajinfula:. 


9 


Nana. 


220 


nardi hiiloria,' 


»49 







nardus. 


14« 


narel. 


125 


negtind». 


21 1 


neregil. 


13» 


Neza. 


24^ 


nigella. 


117 


nihor. 


l2 3 


nil. 


*M 


nilaa. 


20 1 


nilacandi. 


20t 


nimbo. 


21* 


nimbo hiftoria. 


ibid. 


Nizamaluco. 246.6«: 24$ 


Nizarnoxa? horti, 


89 


Nizamoxarex. 


»43^5» 


noche. 


211 


nuxlndica v 


-^ 2 ? 


nucis myriJftica: 


biftoria. 


99 
^vCilaportus. 
v^pcofotl. 


$0 


*? 


ocutuscattigemma. 20? 


ofium. 


29.242 


olla. 


124 


o7rio$ecyt§. 


3<> 


opium. 


29 


orraqua. 


124 


oxyphoenix. 


136 


pA c - 

* pacona^ 


129 


222 


pachee. 


39S 


pafan. 


229 


paleadeMecha. 


152 


palla. 


IOI 


palma Indica, 


12 3 


palmafylueftris. 


<ii 


palmitos. 


128 


pam. 


92 


panaz. 


2 »? 


paodacobra. 


42 


R 


Paquo^ 



INDEJ. 

psqueuere. 222 quelli. 32© 

pardaon. 138 quequi. 20 j 

Parizataci filia. 20$ querfaa. 7^ 

Parizataco. 209 querfe. ibid. 

paftus camelorum. 1^2 quil. \%£ 

pateca. 237 quirpele. ibid. 

pazan. 1 90 -p Adicis Chinai aqua. 3 9 

pazar. ibid. *\radicis China; confer- 

perdan. $f fla. 171 

peruzaa. 199 radicisChinardefcriptio. 

peruzegi. ibid. 172 

pescoiumbinus. 143 radixChina*. i66.&feq. 

petrozan. 32 rametul. 187 

pic,an. 220 Rao. 248 

piluane. 67 ratis. 193 

pimpilim. 108 rauara. 166 

pinan. 120 rauamChini. ibid. 

piper. io6.&feq. regulus ferpens. 186 

piper canarinum. 111 reimones. 36 

piperis hiftoria. 108 Reisbutos. 245 

pifum,toxicum. 150 RexBifhager. 249 

platanus. 223 RexDaquem. 247 

plumbum adamantem non RexPegu. 6$ 

obtundit. 201 RexSian. sbid. 

poaz. 120 rezanuale. 132 

porcellana». 202 rhabarbarum. 165 

poma paradyfi. 223 Rhafis catapotia. 19 

promontorium Bonas fpei. rhinoceros. 66 

67 robal^us. 25 

promotorium Comorim. rocamalha. 34 

12.80 rodolho. 217 

promontorium Cori. 28 ronder. 37 

promontorium de Curren- rofa Hierichuntin*. 142 

tes. 67 rubinus. 200.201 

pfeudoopalus. 204 rubinus de Corja. 200 

pucho. <j6.&ic6 Rufipotio. 19 

puli. 134 Rumes. 33' 

QVabeb. 112 CAbaio. 249 

^quabebeChini.ibid. ^Sac. 39 

^ttebulgi. 131 Sacarmambu. 6\ 

Sacco* 



I N D ! X. 



faccofa*» n$.&feq. 

faccolaa hiftoria. 1 16 

(achbar. i$2 

fahefefrani. 97 

Saibo. 249 

faida. 54 

faififram. 2 2 

ialihaca. 74 

Saluanaique. 251 

Samatrainfula, $2 

(ambali. 211 

fambarane. 90 

fandal. 86 

fandalihiftoria. 88 

c Sandalo idola. 89 
Sandalofimilelignum. 87 
(kndalura. 86.&feq. 

ianguisdraconis. 44 
fapphiro rubinus. 201 
fapphirus. ibid. & feq. 

lataifcir. 62 

(atiach. 150 

fatiech. ibid. 

(eni. 131 

fercanda. 8 6 

iingadi. 209 

firacoft. 59 

firi. 92 

firifoles. 233 

fmaragdus. 199 

Socotora infula. 14 

Sofy. 250 
forbus. 4J.&44 

(permabalenaf. 9 

fpinellus gemma. 2 00 

fpodium. 60 

rxofos* 6 2 

ftyrax. 3 3 
ftyrax liquida. 2 6 . & 3 4 

fu&c. 17 $ 



Sufy. 


2?t 


SukanuiBadur. 


*43 


fumbel. 


»49 


fura. 


27 



npAbargeV »99 
A tabaxir. ©o.&teq. 

tabaxirhiftoria. 61 

talififar. 9* 

tamalapatra. 9? 

tamarindi. M3 
tamarindorum aqiia. 135 
tamarindorum hiftoria. 

l 34 

Tamberlanci. 246 

tambul. 93 

Tambuldal. 91 

Tamirham» 246 

Tamir-langue. 246 
tanga. 162.164 
Taprobana infula. 52. 66. 

80 

Tartari. 245 

tarum. 8a 

Temircutlu. 250 

tenga. 123 

tengamaran. 123 

terbet. 163 

thalifafar. 98 

thapfia. 165 

thuris planta. 38 

thus. 3 6 

thymelea. 29 

Tigris. 3 6 

tiguar. 1 60 

Timorinfiila» 87 

tincar. 102 

tiriamiabim» 5 9 

trec. 39 

trican. 1 2 3 

R 2 tri- 



£ripoliuttt« 163 

Troglodytar, 178 

trungibim» 59 

turbit. l6*6.5cfeq. 

turbithiftoria. 160 

jturchefa gemmap 169 

kurpetum. 165 

tutia. 62 

jypographica apud Chi- 
nas. 173 



VAticam. 
Vaz. 
Vazabu, 

vd. 

vdb, 

Venerealues. 

Venezaras. 

Veriche. 

Verido» 

vidaras. 

vitex. 



}4* 

M5 

l?5 

84 

35 
166 

245 

247 

247.&feq. 

*35 

ll 3 

20^,&feq 



vplot. $6.&i$6 

Vzbequeprouincia. 25 

x A - 

"^Xaholam. 

Xa-ifmael. 

xarabdar. 

Xatamas. 

Xeque. 

xilaloesfylueftre, 

xir. 

xircaft. 

xirqueft. 



YAcut. 
ytembo. 

ZAbarget. 
zamarrut. 
zedoaria. 
Zeilan iniula. 
zeruba. 
zerumbet. 
zigi*. 



2^0 
246 
253 

9 l 

2 5° 
ibid. 

59 
59 

ibid. 

201 

64 

198 

ibid. 

180 

66.80 

180 

ibid.&i82 



ERRATA. 

Tag. t.inpriorislibricapitib.Taufel. Vag. t^.Un. it. Bdftrtl 
1 6,i^..Abohali 3 1 , ^.Sextarium. 3 9,20. Malauar 41 , 1 3 . 
fila xs» -4 5 > 4. defcriptiont magis con. &c. 46,37. F4«/ri. 41. 
txhibendioccafionemjlegmdum 50, 6. fumunt. 60,27.^4- 
#««s. 6'3,2 2.c4dw/irt. 82,26. lib.i.cap. 84,2o.R«e//i«si/e- 
rolibro&c. 8 7, 2 6. in^iwr 90,1. Sambarane. 122,19. Co/- 
<fcmk«gfes, i6.exfucca. \ 41 .poftrema lin. Thcuetus. 1 43 , 2 1 . 
hydrophouia 1 44, 1 5 .Mreir. 146, 17.Mjz.wd. i6o,2.i»f«s 
candicans. i66,2 3.Badefrangi. i67,2i.Soh/4. 179,7.«» 
jtmlibr. i.cap. i^i.iwTro. \f.adSvringunt. 180, 19. Zctie^ 
182 , 1. Zerumbt, 208 3 6, Ma x im ae. Gwwiw 240, 
hn.femdt.Atlnc. 



ExCVDBBAT CHRISTOPHORVS 
P L A N T I N V S ANTVERPI j€, A N N O 
M* I>. LXVII. M£NSE APRALI» 



rr 




-V 






11 



M.