^uicciie pcrb^atcrici pbilofopbi:
ac mcdicomm facilc pnmi opc-
ra m lucc rcdacta:ac nupcr
quantumarenitipo
tuitpcrcanonicoa
cmcndata»
ILog^ca.
©ufftcicntia*
j©ccclo^mundo*
S^canimalibus.
13©eintclligcntqe.
^lpbarabiue oc intcUigentqe*
H^bilofopbiapnma.
CBXeciliue 'fabimifie cmonkne rcgularis kcto:i.0.
TRuper auicenaeco22ccra volumina lccto:
3ccipe longaeuo quac iacuere ftru.
iZanonici fccere patreetne tanta lat mis
Condita fub putri gurgirc gcnjma f02ct.
£uolcr aerbereae nullo p2obibenrc pcr auras
£^uonuUu0roropulcb2iO2o:bclabo2.
.SftpMusbaccfupcrum lccrureinucnra parcnti
5nde refcr parribus qui tribucre pijs.
-Cum p:iuilcgio.
1508
MINERVA G. m.b. H., Frankfurt am Main
Unveranderter Nachdruck 1961
CSdcm adcnndem.S^.i: foelicitstcm»
jElectams qmfge pbylofopbandi Mio actatc^ confumis : cano^
nicos regularcs t>m auguftini niira pietate p2ofequcre.:^ui cum
9lia.2^um tibiin p:aefennarum nonuUa Suiccnae volumina quac
fanc(;quodnepl)asDicere^penefquallenria totaioeperditaci? lacc"
bant: vultuo reparata in p:i02e9:ejramuirim emucta:elimataq5 nn^
p2imcndaDcnuo fo^mato^jbi^etradidcrunr.B^untautcm eabaec
due mctapbyiica. Jitidcm fufficientia.Xum bc anima.Dcc^ aninialibus libel-
M permilcfi bia qui ad pbylofopbiam arpirant.Bc fibi pariuut pcr gradus vir^
mmmfamamimmo2talem.^tenim3uicct)aeingeniumqualceictiterit.jaua'
tfiuead naturac fccrcti02a fpcculanda oefcendait: q^ue magijopcre .anftotile
cum p2imo:neceo fo^taflis inferio2:aemulando concertaucrit:ncd(j cgo. Btd
necqmdcmmufarupatcrvnacvtparcityuiscumpcgaftbusilluftraret.ifeacc
autemomniacadidolecto2ip3lamfieni.i^uacb2e5 qmciJce cequi 'rjegitmm
fopbon.£tquac vel vna eit Dominis Dignitasifcire Defideras.lfeacc q5p2inm5
auro p2eciol!o2a aurocmcs.^n bistelccto^iacmra^fcciire Dolcbisnfi^.lll'^
iudpollrcmo vt cum Buicenam ipfum lectitando Desuftaucne.Sico pziniu^
qui mentcm illuminat:'^ veritatem oftendir.Bcbinc qui p^aeftitcre rcgularib'^
patrtbuspioonimoeftononingratue. 'Balc.
341666
BGSTGN CGLLSGB USSSARY
^^lfS§1^UT HILL.
N0Y7 TO
gmcttop^c
culanua t acu'
utiia.
Amecftnfsrpc
cub>[iue«qui»
(Kauc,
&peculatiaa »i
gniozenoicrcic
(jjpjacncc.
JBifiorc? 6gb»
cnrcm rpccuu/
(UMt
Seritasrqrque
pnt a:nudari a
momouplcxd.
"Rceqpitt oenn
dflriainotu(Ql»4
tii ii e rpolie mo
t^)oupUrpiUce/
Ikterark
•jjbrirna para
Cr^ticipit Xogf ca auicenc.
(LXaptin oejnirando aptid fctentias.
Itenttoprjieeftcom
lp:ebenderevcrita'
item omnium rerii
quantom poflibile
cftbominicompze
bedere.CCPvesau
j'te5qucfunt:aHtba
benteflenoejcnfo
arbitrio vel opere:
vclbnteffee^nfo
£;rbitrio loge.Co^
gnitioautcmreruj
pzimi membji vocatur pfjia fpeculatiua.05 cogni/
tio rerii5 feciidimembji.'vocatur pBia actiua.^f inis
vcro pbie fpcculatiue non efl nifi pcrfectio ar.fc, vt
fciat tantui.^inis vcropjacticcnoefl vt kmtanta:
fed vt fciat quid 05 agere 1 agat.<^ini6 ergo fpecula
tiueeflappzcbefiofentetieque noeft opusipjacti/
ce verofinis t^ cognitio fcntentiequecft in ope.vii
fpeculatiua Dignioicftcoparari fcientie.([;'Re6 m
tem que funt qua? eflc non eft ej: voluntatc nollra
vcl opere fm pmus mebzii oiuidijtur in Duo:in rea
que comifcen tur motui:i res que n6 comifcent mo
tui.(ir ftcaaiitquecomifcentur motui oiuidijtur
in Duorqz aut in ree quc no babcnt effe;nifi q: polTfi
bilcefteasadmifcerimotuijficut eftbuanitas-r q
dratura-zbisfiTia.Sutin resqucbritee abf(B boc
^llcautcsquenonbiiteflc^njfi qzpofl^ibile cfteas
«dmifccrimotuiitcf DiuidiJt in Duo:qjaut f»cfi»nt
Q>neceeneciniell!gipofi'untabfcgma,pp:Jo.ficHt
fo:ma btianaautarininaraut fic ap poflimt intelligf
ebfcB ma:fed no efle.ficut quadratura ad qua intelti
gendl no cft oino ncccflc appzopziari ea aliqiia (p«
mle.ncc confjdcrari f m aliqua Difponcm tticnis.
'ftcs aiit que comifcen t motuii^': biit cflic finc illo)
funt ftcut idetitas ivnitas 1 multitudo 1 caufalitas»
d'^^V- 3utcm quepoflunt ocnudaria motu f itas
t^:% }? cft Duplcpaut cft veritas neccflaria: vt ocue
c intelligetia:aut vcritas eap no efl: ncceflaria^fs fiit
fiicgjnoneftboccisimpoflibile^ficut efl oifpofitio-
ideritati6:x vnitas -zcaufalitas -zntlenis quicfl:mul
titudo.CT^t b aut pfideratur Pm boc qd funt id q6
funtipfe:iconfideratio earum non variatur in boc
qp fpoliatc funtfcd crunttunc Dctota confidcratioc
ciuc cft in rebue e;; boc qj non fun t in matcria:q: bcc
t% bocg? funt ipfa non funt in matcria.2(iit confide/
ranturpmbocgjacciditeisnon babere effenifi in
matcria.crScdbocetiamDiuiditurin Duo:qz aut
j)pter boc qd accidit:ipo(Tibilc cft illas in telligi:nifi
Cn refpecui ad materia^ fpcciale^ 1 motum:fieut :>iii
deratio dc vno:f 5 9? eit aer aut ignis:-! Dcnuiltis f 5
Qjfuntclcmcta:i oeca fmg? eftcaloiaut frigu6:i
oe fc6o intclUgibili Pm cp eft aia.f.pncipiii mot^coz'
po:is.q§ui6 fcparata ab eo pofljtejcifterc per feipa^.
CTfit tpuis boc non accidat nifi coparaticc ad ma/
tcriam 1 admi):tionem mctuartame a iiquado Difpo
Ittioneseouiminteliigiintur-zcertificanmrfincco'
fidcrationc materic pjopae 7 motus. Con fideratio
f pdicta cft fic Dc aggrcgatione -z fcgrcgotioe': mul
eitudine 1 oiuifioe 1 rodicis iuenti6e:ct vt in cetcris
JLogyce
Sumatrpdudftf^jif;
ereicij eiTioMcs v'"'"'-^
rpc<ulatt;)ep^ie
£!6trafini'e^cii
ceeop' ivtMcic
Ss.z.maa ter*
i.§ ic. V.nd€lcp
fimepcticc ccoj'
Oiiponibus cofequunt niimerii:!3.n.?rcqHuf niicy :
1 funt in intellectu bominum:aut in c;:iilcntib"mo'
bilibue Diuifie fegrcgatie t aggrcgatie. ©5 int cllc'
ctusbo:u5aliquandopotcflobflrabialiquomodo:
ita vt no fit neccfle eie affignari fpccialcs matcrias.
<i;*P3rte6crgofcicntia:pfuntautfpcculatioDcc6'
cipiedo ea q funt cii B 91 brit i motu ce ■: e;:ritia 1 pe/
dente^m3ter^8^p:iaritfperij:outfpeculatiof5g7
fiit fcpata ob bie in itcllcii tifi:aut fjt^.fi.trepata ob^
Nsin cfle-: intellcctu.CL*P>:im3ailtpar6 DTiufiois
eftfcientianaturalis.CLSccunda cf^ Difciplinalisi
pura ifcicntiaDc numero.lJlla,qHeeflnotio::nam ;
cognitio Dc materia numeri cy boc cp cft numerus , jrogmtto nnert
nonpertinetadDifciplinalcm.(L*f>ar6 verotertia, eitwcqpe nfle/
cftfcicntiaDiuina.i^ofl$aute5caquefuntnatur0' i •'usnjcf'"" ?<l
Utcr fumunturbis tribus modis fcienticpr?rccct) ^'^"p""'"""'''
fpeciilatiuefuntifte.CPbilofopbia vero p:actica( t>ifiopcncefpo
fpectat vel od fcientias fentcntiarum pcr qiias ordi/ imcd rci?onom<
naturconfo^tiusbumanumcomune^ivocatur gU' ca$tett>icajn,
bernatiocuiitatis •: eft fcieria ciuilis:out pcrquas o:
dinaturconlo^tiusbumanijfamiliarcivocafuro:'
dinatioDomeflicaiiaautpcrquas o:dinQt modus
vnii»s bominis f m boncflatcanime ipfius:^ voca/
turfciena mo:alis.^ Ucritas autcm omnius boj: ©crttasmouUa
vniuerfalrcertificat p:obatione:': reflimonio lcgi6. ppjobaf tdhmo
joed vnijquodcB bo:ii figillatim ccrtificatur cj: lo n'" 'egtu oine,
geDiuina:finis crgoprMefpccuIatiuecflagnitio ve
ritatis^finis veropbicp:actice eft cognitio bonita'
' tis. CffTcntic vero rerii aut funt in ipfis rcbus:
autfunt in intellectu^Vi^tbabct tres refpectus^vnus
rcfpectuseflcnticcftfm qjipfacftnorelata od alv
q6 tertium eflbncc ad id q$ fcquitur cas Pm ^ ipfa ^"'"'^ •'"''"■ ■
eit fic.Sliu6 icfpectne cfr fi;; q, ettin bis fingulori/ a^f^n^ rcE tre«
bus.£t airf ni 95 efl; m iteltcctti. t (££1 ttic fequii/ i?nf refpcps 1 n-t
turcamaccidetiaquefunt^pjiaifliu6fuicflc:ficiit ptfcce'. 1 15 c q*
eft fiippofitio 1 p:edicatio 1 vniiierralitae 1 particii 1"' *''' ?"" *',' "*
laritasin pdicando iccntialttas 1 accfitaUtas in p/ b^cffZlTm
dicando-rceteraco^jquepoficafciee.CI^neieaiit -
qne funteytra n6 cfteflcntiaUtas ncc accidentaUtae
oino:neceft aUquod c6plcj:iimncc incomplc^rum:
nec^pofitionccargumetationec cctcro buiufmo/
di.Cu5 aute voUimiis ofidcrarcad hoc vt fciomua
casneccfleefteascolUgere inintellectu^itunc nc/
ccflTario accidcnt ilUs Difpofitiones que fun tp:op:ie
tantU5 intcUcctui:-: |:necipuc cum ptcndcrimus co/
gitadoapp:cbcdercincognitacycogniti6.ci:'|\cS'i -.^^.-i ~'''''
autC5 non funtincognitc:nifiquatumod nos.ijifpo xf,
fitio vero t id q6 accidit rcbus ej: co q) inuitamur g
cas Dc incognitis ad cognita cft Difpofirio ■: accide'8
qdacciditeisin intcUcctiuqpuis ipfe babeant cfTe
p:eterboc.(E£rgoDe neceflitate opus cfl frientia
od cognofccndum iUos Difpofitiones quot fiini; a
qualcs funntquomodoconfcquaturboc accidcng;
©ed(q:becconftderationoneft corfidcratio rc;:
f m g> babcnt cflc aliquo mcdo Duo^um modoaim 6^0 wi i re t?r«
p:edicto:u5 cfiendi:fcd fcpm boc cft vtilis ad 3pp:c •'"sulartb».
bendei'.dumDifpofitioncmillo:unmio:Hmce>iic -,-
fm gp fiierit pbia tractans -: Diuidcne 1 inquircne tXTt^l^
rcs f m cp babent eflc:': Diuiduntur in duo p:cdicta ftrurfitu' cai len
eflc:fcicntia b fm cum non crit pars pbiloropbic:f5 do pJptajv iw mo
fmg7p:odeftadboc:cri fmcuminftrumcntiim in
pl3ia.cr &cciidti5 qucm vcro pbio fucrir tractans _
Deomtiiinquifitioncfpeculatiua^-zDcomni m6:bec ^"«1«^« f*
fcictiaf m cu cftparspbic -z inftrumctii ccterorum llfaiXT
2{uic a z
re.tpoflrem.
b £>uppd^dica
tioivlitae pncu'
laruae prc(]UDf
ecnnasrcp ^u»
rtii in tntelkii.
£rqp5noarip
ponc rcalcji ncc
arsumetatioQt
Hccitaebsfet.
argiijftsdififit
circa iDgf civijt
fitBop^icvrnot
fiitfruftraifuB'
flU3.
laeratlosrciei
pte pgie.ni vni''
uerrapl^iaoidc'
batipcticajfpe'
culatiuJ 1 iHfa-'
le. 2>cl?ademici
iitoiieriit logf
cairenfice Ct«
p^ieefsviivfuef
otganu.piprl^e
ucrat^ccddtidf
ceozsand {pt^
Vt^itmamqi
ee 1 oiganu cof
pozie li^amam.
a i^uidfitlosr
ca.
b '^erfco twia
teocpfyo ico§'
(ccfMtitiffpter
feibonnvtfiat.
c xogfccnecef
fitas.
•HcB aliq fcinir
6uob'moie. vno
moflmpliciap^
|^eltoe.alto cuj
credutiiate aut
CialHtaaor«,
HnbSno iita
q6niielligii.
Crcderc^fupp»
lutitelUs^iDOH
ccenerfo.
tles M icosnt/
taouob'm6i8.f.'
fjiteirmfimpti/
ce. iSUo mo^ni
creduluatcm.
0uefolejtp!o/
defead fcicduj
idcut' itdtsne.
lciC.t qfr ea n cd
uemnt i vna ro/
•ccai»
JDialfloronte*
XosfutmHt
partiitm pl5ic.adijcicmus autcm poHca C]Cpofitioi
nem.CCictinde occeptioesquefuntoe buiufmodi
queftione fruftra z fuperflue funt:fruftra q: nou eft
oppofitio in bie oictionibnstvnufquifcp enim eozuj
intelligit oe pr?ia aliud^ aliu9.<5uperflue vcro q:
follidtudooebuiufmodind.pdeft. ^ £tl3fpcsfpe
culatioiB vocaturlogycaqueeft fpeculatio renim
piedictarum per quas oeuenitur ad cognitiones in/
cosnitiiei^^q&acciditeyeisejrbocQjfiit ad 15 tifi.
iBontam ?!K?i'
babens intcllcctuCficut poftea fuo
loco oftendctur^fiiit cognofccreve
ritatcm jjptcrfe ibonum p:optcr
fadcndii illud i acquircndum: fcd
natura pnma x incboatio bomints
folumicratparumvtilisadboc:-: gjplusbabct oc
bocnonbabcturnilT acquircndo:t1? acquifitio cft
acquifltio incognitifiacquirensincognitum eftco
gnitU5. ' Xucopouctvtpauffbomoincipiat fci/
requalitcrbabeaturincognitumpcrcognitH5:Tq/
liter fTtoifpofitio cognitorum i o:do in feipfis itavc
pzoficiat ad cognitioncm incc^iti.v5.vcl cu5 ^(tit
cta fucrint in animo ficutoictTtur:': fozmc illoail co«
gnitouim quicucrint in co ozdine quo ocbct:vt ttio/
ueaturanimusabeisadincognitumintcrrogatu^:
1 recognofcat iUud.(ir©icut autcm rcs fcitur ouo»
busmodis^vnovtintelligatur tantiT:itavt(cu5 no
mcn babeatquo3ppellctur>ep:efcntet antmo ci'
intcntio^cguis no ITt ibi vcritas nec falfitas:ficut cu
cicitur bomo:aut cum oicitur fac boccum crgo co*
pjcbcndcris intentionem etus qd tibi oicitur ia; in/
tellej:ifti.(Eaitcro vt cum in intcllectu fit crcduli/
tas^ficut cum oicimr tibi g> omnis albedo fit accns
ejcquononbabcbis intclligcrebuius oictionis in^
tentioncm tantU5:fed etiam crcdcrc ita efTe.Cus f o
oubifaueris ita eJle vel non eiTc ias intellejcifti quod
tibi oictum eft:non enim oubitas oc bocqd no itcU
Ugis:nec oc co qd ignozas^nodum tamcn crcdidifH.
Omnis.n.credulitas cft cum intellectu z non puer/
titur.^ntcllcctus cnis in buius intentionc^dcft tibi
ad operandum in animo fo:ma5 buius compofiti x
eozume^gbuscomponitunftcut albcdinis z acci/
dcntis.Credulitas vcro oc eo qd babemr in ammo
comparatio eft buf fozme ad illam ad qua cocomv
tciti\r.(n&cd metiri oilfert ab boc ficut rcs eft icof
gnitaouobus modis:vno Pm intellcctum: alio f m
credulit3tem:vnufquifcp aut bo:p non fit cognitus:
nifi acgrendo.Tlon autem acgrimr nifi e^: p:ius co*
gnito z c%. affcctionc t pzopdetatc qua bab5 illud co
gnitum:ppterqua5moueturanimus afcicntia co/
gnitiad fcicndu5 incognitHm.(r£ft ergo bic gdda^
q6 folet p:ode(Te ad fciendii id cuius in tellecms ne>
fcitunnoncftautemvfusvtintentiocontinensboc
(fmboc cpfcicntiaciu9^deftadfcientia5 intellige
di) vocetur c6is:aut foitafle n6du5 pcrucnit ad nos
Vt vna.Unum cni, coy eft oiffinitio:': aliud ocfcri'
ptio^t aliud ej:emplU5:'z aliud q6 eft fignum:i aliud
eft nomen (Tcut poftea oeclarabit .05 illud in quo
conueniunt non bab5 nomcn coe.^d aute qd oppo/
nit ei fit cognitumioeindc per illudcognofcif aliud
ad modiT credcndi illud.ctCiualcciicp fueritvoca/
tur. P»6aUaeftffllogifmus:ialiaiductio:'z alia fi'
fniUmdo:iaUaaliud.([;^ini9aut«fcieti£ logycce
XLogycc
pjodciTc oinc ad fciedu bcc ouo tantii;boc cft vt bo
fciat quaUter ocbcat cfTc oictio oans inteUcctus qui
alTcrat fcientiam veritatis cffcntic rci^iqualis fit q
etiamoftcdit illam^^uispcreamnon pcrueniatur
advcritateme(Tcntieipfius:t quaUsfit viciofaque
videmr boc faccrc i no facit:i ctiaj vt fciat bo qua/
lis fitoictioqucfacitfidcmnecciTarie vcriratis:it3
g)nonpofTitinfirmarf:iquaU8fitfacicns fidcs ve/
rifimiU'mdtnis:i quaUter fit cius modi vt putet ce
aUqua ouo:um modonim:ai5 ipfa non ,fit ita:fcd fit
falfa:i quaUs fit ita q> cogat opinari z flcctat aiutn:
^f\t(TiciatabfcpfidccertifTima:i quaUs oictio opc/
rans in anima ad quod operatur fides.f. negatione
1 affirmationcm i pzobibitioncm i oilatationcm t
conftrictioncm:non cje boc q? facit fidcm:fcd ej; boc
cp facit verifimiU'tudmcm:multc cnim vcrifimilitu
dincscomparanturbocmodogj operatur fides.
(ECum enim m oijreris mel cfTe bumozcs enozmii
tcr oefozmidat namra redpKqsuis non crcdat nuU
lo modo:aut fic ocfozmidarct fi cfTct ibi fidcs vcl R»
miUmdo quc cft pcnc fides:^ qiie funt oifleretie in/
ter iUos modo6:i quarc ftierun t ita.CQuifquis au
tcm Difcit banc ooctrinam: vt per cam tcdat ad bos
ouas intcntiones eget pzopofitionibus pcr quas ve
nitin cognitioncmbarumouaritmintentionum it
fc>ecooctrinaeftbgfca.(rContingit autcm bomi/
nivtaUquandomanifcftemrei oifTinitio naturaU/
tcr oans ciinteUecmm:i ratib facicns fidc:i ej: boc
e(t rcs non ooctrinaUs ncc fic vera qttin aUquando
faUat.G:Siautemnawrai inteUcctus fufTiciunt
ad boc fine ooctrina:fTcut fit in multis:n6continge/
ret in fcntcntijs tanta oiuerfitas i contradictio: nec
vnus iTomo con tradicerct fibiipfi aUquando: i aU/
quadonon:cumpzocedcrct fm intcUecmm fuum.
Tlamra autc; bumana cft infuflTcicns ad bocq^diu
non acquirit ooctrina:ficnt non cft fufltdes in muU
tisaltjsronibus^q^uisfcpecontingcrctvtfacit^tre/
ctam:fiatt recta iaculatio ceci.(ECumaiit acgfierie
ooctrinam totavimttcbumana:notamcn cftfufTi/
cicns fibi vndiq5:ita vt no fallaWr aUcjuo m6:aUqil
cni5 a Doctrina occUnatur in muUis oifpofitionib''.
(JC3pfacnim nocftoctincnsipzobibcs abcrro:e
muUis oecaufis.Zii q: ages no cftafTecutus Doctrt
na5 pfectc.ZiT q: aiTca;m8eftea:fcd plurimii p:e/
tcrmittit ca5 1 abitdatin fenfu fuo.Xii q: plurimu;
accidit oclTdem cc ad cjxrccdii ea i ptermittit caj»
(E©5 $uis ita fit fngrcs fcfam cu babucrit cam i
cj:ercueriteam:n6tantiicrro:i8 acddct iUi $tum
ilUs qui n6 babent eam.(E£t ptcr boc cii fcpe cjccr
cucrit actioncm aUqua fuc ooctrinc poten'tco::ige/
re erro:e vbicucp fiicrit in vUimo ftupo:c.(r£t qjf
ita cft n on ita accidct ci crro: drca occupationcs fue
ooctrincquasfepi^^ftudetejccrccrc^fiaitacciditcr/
ro^inncglcctis.ici^omocnim in conceptionibus
fuisbabetaUquaoequibuspUts intcndit:iaUa oe
quibus minus.*Dabes autcm ooctrinam logf cam
potcftftudcrcadccrtificandum vcritatem illarttm
f rcqucntando intentionem actionis (ucdupa regu/
lamfua. |bercj:ercitiacni5Doctrinalia peruenitur
ad fecuritates crrozis.ficut qui aggrcgat fcpc partes
alicuius numeri vt fiat ccrtio: dc q6nc^ptcr rctcn/
tionem totius fiimc.crtJcc crgo Doctrina nccefTa/
ria cft ad perfcctioncm bomini3:non cni5 fufTiilme
eftp»>p;ictateperqua3 cjccufctur ab inquilUione.
titlitaMitittt,
an3fimcirH«
tpnan^rirufficlat
fme ooctrina ad
acQredaoiironJ
Oatc fibi itell5 1
ronefacictefidd
£l«iibne creoic
ooctriafepi'ii^
IjHbctnos obcn'
rotc
tiotivtilUtattm
eoctriiie,
X»in'acadifer/
ro: i oociria $'
10 plue i ea ttst
ccmur,
Ibcrcfercitfa
Doctrmatiapue/
nifadiecuruaid
crroue.
rScIudit necclH
wclosfct.
CSparimoloep
ccadlociiHone;
(ntenoicm,
SreMitaet fu
dcenfntab vno
foio uttcltcao.
^ntclfe ftpe\?f
3ntdIigcervno
^boipaudeciv
tingit.
©nn i 01 apoft/
tovocaffimpfr.
Copo^fiiitco'
Snofcilira^flm
pUcib' pponcn^
nbue. ^
rotra ppbf. t.c.
j.totazcopolita
fat noB notio:a
ptib' -r aponeti^
b^.S ic. TtiidcE
ncgddo piiajtlo/
Qtur n^ £lut.6
(ognitioe pfccta
<iil?niib'ca$bf
pcanfajtvtinqt
auer.ppbr p.p
• «ofiKtudinrt
XXaoUgna Ute/
rcBilutu ptinct
ad ofidcratioem
!>omificato:(8: i
qiionon.
-Clilologfc^pfl'
dcratinfeiioncs
fimpiiceevcl c6'
pleraeif quoii.
Onoractonf
ccfTariafit plidc
ratio voai in lo/
gycaitquojogi'
cue filpsocnipa
ripcirca vocee.
•((bnma
(EiCompamtfo atite, binuB ooctrinc ad intcUcctii
intcriozein qiii vocatiir lociitio interio::cfl ficiit c6'
paratio gramaticiad manifeft-am fignificationcm
que vocatiir locutio:i ficut comparatio mclodie ad
metm5:redmelosnontantii5pjodefl;admcnfnran
du5 metra:fcnfus cnim cjrcufat ab bocg; ad grama/
ticam arabicam fufficit aliqiiado natiira nilticoni.
CT t>ac autcm ooctrina eget bomo qiii acqiiirit fci'
entia5Confiderandotcogitado:nififtteritbomoDi
uinitita infpiratus:cuius comparatio ad confidcran
tee eit ficut comparatio nillici arabici ad Difcentes
arabicum.
Piafepoiribilc eft S
'^ ri ab vno folo intellectu ad crcdcn/
dum aligd:bic enim intcllectus no
eftiudicium fadendifidcmeflendi
rcm vel non ciTendi.©i cnim fidcs
eflcfcbic intcUectus poneret res efle
velnon efle:': tunc ipfe inteUectus non valeret vlla
fidem vUo modo:q6 cnim facit fidc5 caufacft fidcj.
©ed impoffibile e(t aliquid fidei efle caufas altcri'':
Guebabcretcflefiucnon.(E5ntcUectusaute5fcpe
babetur ey: vno folo vcrbo.Si autem vnum no ftif/
ficit adintcUigcndum ilUid ef(e vcl non elTc in een/
tia fua autDifpo(itioe:nec facict fidem dc aUo. Cam
vero addidcris intcUcctns cflevel no Cflc iam addi/
dilii ei z aggrcgafti cumcoaUum inteUecnim : ficut
poftea Declarabitur fuo loco.t^oc aijt.f.e^ vno vcr/
bointeUigcrcin pauci6Conu'ngit:i^ptcr boc aim
plerifcpen:Diminutioimalum.Ci6aute5 in plerif/
(pDatinteiUgcrcfuntintcUecniscompofitifentcn/
ticccompofitum autem componinir ej: muUis:-; in/
ter multa funt vna.crgo in omni copofito funt aUq
vna:vnu5aute5inomnicompofitovocamrfimprj;.
kt q: cius q6 componitur ej: multis impofl^ibilc eJl
fcirinaturaigiiojatisciusfimpUcib^JdcopHcnien
tiu6 eft pzius cognofcerc fimpiiccs cp compofitas.
(£CoQnitio aute copofitoy fit Duob^^modis^qj aut
cognoicutur f m boc gp apta funt vt c); cis ftat com/
pofitio pdicta:aut cognofcfitur f m boc q» funt nac i
res gb^accidit t? inteUcct". a <E2d fititudine oo/
mus qne coponitej: lignis -z alijs coponentiiiicuius
opus eftcognofccrcfimpUcia Domus.f.Ugna i late»
rcs tlums.CScd Ugna t latcres i lutus brit Difpp
titiocs^ptcr quas fiut apta oomui:-? ei'?Un«ctioni:
taUas oifpones btsY bas ficut boc cp Ugna funt bui"
fii^e in qua ftiitanima vcgetabiUs^aut cp na coj: cfl
caU'da:autfrigida;aut3>oEatio eo?:intcr caq fnnt
efi talis vel taUs.l3oc afit fcirc no cfl necclTariu hp
tificiDomo:u5:fcdan trabes fit moUis vcl Dura:aut
fit fana vel puti ida:aut buin^neccfl^ariii cft fcire do/
mop artiftci.(r©imiUtcr cft in Doctria logpca:non
enim conftderatincomplcjra ba:p rcrum fm op funt
aUcuius Duoaim modozum oictozu^cflie:? m g? cft:
mbisfcnfibiUbus:autininteUectu:ncc vteftin cP
fcntia barum renim ey. boc q? funt cflfcntie:lcd P5 op
funtp:edicataaiJtfubiecta:tvin'ucrfaUa aut parti/
cnl3ria:aut bui^qne non accidunt bis iteUectibus;
nifiej:bocq6Dij:imu8inp:emiiTis.(ir2IdconfidC'
rationem autcm oictionum Ducit nos neccflTtas:!©/
gicus cnim ej: boc g? efl logycus no babct ej: boc p»
mooauparicircaverbapma:nifi qnantnm ad lo,
quendumct agendum^nonenipoffibileefl^ct logf,
par0 ^
cum Dicerc folo inteUccturita vt non confiderentUr
aUqua cius;nifi folus iteUectus nic fiifliccrcf . (L £t
fiDocto:artispofl^etrcuelarcidq6cftin anima cf
oUomodo:fuperfcdcrctfemga vcrbis:fed qj neccf/
fitas Ducit nos ad agcndum cum ^Jbis p:ccipuc(n6
cnimpotcftratio componcre inteUcctaquincfi il'
Us p:oferatverba:imo coguatio quafi locutto cft in/
tcripfumbomincm-zcogitatum riuimverbisimo/
ginaris}requitur vt verba babeat oiucrfas Difpofi'
tionespcrquasDifreratDifpofitionesintcntionitm
quecocomitanntrcfliein anima:tta gp fiantcis indi/
cia quc non babcrcnir nifi pcr vcrba.^^ict tdeo ne
ccflTarium cft in Doctrina bgf ca vt vna pars ci^^eflct
confideratio Dc oirpofitionibus verboHim:nifi cni^
elTctqdDipmus^noncfl^ctcinccclTarium ctiam ba/
beretJancpartemcumbacnece(Titate:loquieni oc
verbis comitatibus inteUccnts cft taqg loqui oe eoi
rumintcllcctibU9.C6gruu5 cftcrgo pziusloquiDC
verbi6.(E£tj3ptcrbocnon valct q6 illcDipt.f.g>
logfcainftinttacftadconfidcrandnmDictione^m
bocgj fignificant intcllecta;'; cp ooctrina logf cc eft
loqui Dc vcrbis fm cp fignificatintellccta. Opo:tct
autcm intcUigibocad modum qucm Di^imus.^Ue
autemnon DcUrauitficnifiqjnon app;ebedit cer/
tifllme fut?m logycc 1 modum cffendi eiuo pjopjius.
3nucnit cnim eite q6 babcnt res in intellectu:i idco
pofuit qp confidcrarc eflle q6 cft ej:tra (i^ectnt ad Do/
ctrina5 vel ad ooctrinas pbyficas. Confidcrare vc
ro cflc q6 eft in in tcllcau 1 quomcdo intcUigitur in
eo:fpectatadDoctrinamalia5 velpartem ooctrine:
nonotftingucns^znefcicsg^eaqucfunt in intcllcu:
autfuntrcs fojmatcin intellcctu app:cbenfcc>:trin
(ecus:autfunt rcs accidctes ei f 5 gp fiint in itcllectu
quc no fueriit rcp:efentatcin aliquo extrinfeco.Co/
gnitio autcm bo^p ouo?: fpcctat ad ooctrina vnam:
qiio^ vnu5cft (ubm ooctrine logpce f m accides qd
accidit ci.Q6 autc5 refiduum eft B fuiit pars.f.fcda.
CCfct q6 eft f m accidens q6 accidit ci r?.f.eit q6 fit
ceduccns nos ad babedum aliam fozma^ intelUgi/
bilem qna non babebamu6;vet vtiUs ad oucendu.
£t qm mi vcrc no cognoueriit firbm togfcc^ncc Ete
adquainftituraeft:idco DcliciHerut.ClXu atit po/
ftcactariusfcicsg? oisoectrina fpcculatiua babcr
fubiectii:': g? non tractat nift dc oiipofitionib'' ei'^ et
accidcntibus^ifcies g» tractatits oe fcictia fubiecti c
vniusDoctrine^itractatus occiusaccidetibus caL'
terius ooctrinftifimiliterocbesfcircoe oifpofitio/
ne togj^cc.
(ECaplln oicendi vcrbum complcpim 1 incomplc/
HMj-.i Diccndi vniuerfalc 1 particulorc:'! oicedi een/
ti8leiaccntale:t idq6 rttdet adgd.tqd no rndet.
^ff r^l iti °'"^^'^ "^ Difccdo
*^**-M? n» neccflario indige/
mus verbis:Diccmus qp vbn^ aut e
inc6plc^i5 aut oplcx:il(rC6pIc):ii
autcftin quoiucnit pars fignatiua
intettciiB g cftpe intcllcils fignaria
tota figiiatoc eentiali:ftcut e boc q6
oicimus bo fcripto:.l5.n.verbt't I56 figtiat vnu itette
ctu:tbocvcrbiifcrt'pto:figriataliu:quor vnuq6<g
cft ps bui'' q6 oicimus^bo e fcriptoz.figriationc rcg/
fita cj:\?bo.(r'J"<^opte]:ii aiit cft cuius ps no fignot
gte itclUis toti' figuat6cccntiali:fic 13 q6 oicim^^bo:
cpboimonb fi'giiant ijtes intctiois qua figriiat bo.
Zmc, a 5
£rl7<5cp5logr
cas ii ce ^mc W
vocibua.
Coduditneciuj
ti Xosfii iracv
re oe vocib^
£lic(tcrro:ccw
lufdajgvelebat
logfcaee t>voc(
buefjcpfigmfi/
cantinteUectfl.
Ano ta q fiit in
itellcnpritbHi^
pfidaart,
3lnnuitruB5l9/
Sfcccccnerots
Zractare i Tm
fu5ti c vni» Doi>
ctrinct T tractaf
ftei^acciitib^eft
altcri^ oocn-Mie
bocDictn idigct
piidcranone»
Horenplcr
.f-Compicra,
3ncompia:ii.
£luid:(>bn ppfe
niifeuw/rcom'
Plexa.
nnid *bB lco*
pJcni fcn vor f/
compicj«,
Htmouaonb'"
pas cocB icopit
xa^^m aiui4e>
Yte^feflo ilims
fecfcripnois fm
qoordam.
ScfennollIi*0e/
rcrtpcioiuo.
Sozexrci^ani
pMsntt,
aerbu} vd vox
cares itgnato ii
dlvcrbnt
•^orstiictidiai'
coplerevtacra
sanil^iliisnatili
cn foue lisna vt
B9inpo9«
CoAderatioftm
plicid ^cedit plt
derationc pplc
j:02um.
3nnuit dillone;
vocie icoplere i
vniuoca i equi'
iiocam.
et quo /egf g>
foHunail?uiuf
modi fut ^dica'
bilta 5 plurib^»
i^uaii stcat. cp
t^oc.ipedi'" e et
Eieiifeci^mac.
fcqrcgitV^Coc
«.-«nicSocratca
c6c plib'e tcrmi
nue eauociWt
iLogyce
Cr^n bac aatcm Oodtrina hot oebct colTdcran' c6
pofitio que efl ^m aiidttumiquoniism pars etiis non
fignificat partemtnteilectusiftctitbocqd oicimtis
Dominusccu; non intf dimus fignificare oo.vel mi'
nu9:beenim filiabc non luntDe verbis comple^.
)as:fedDeincomple)ds.lL)Q5 autcm inuenimr in
ooctrinaantiquo:umDeocrciiptionc verbonis in'
complej:oium boc eft.f.95 incompleja funt:qiiojti5
partes non fignificant 3iigd.tL G.a3S Deicriptione
multi repzebendunt Dicentes Dcbcre addiet.r.incd
plc^elTe:qt}02U3 partcs non fignificantaiiquid dc
intellccmtotiu9:qzcontingit aliquando partes in/
compicpjum fignificarc aliquos intellcctus: fs no
ftintpartesintcllcctU9tottus.(r£go autcm teneo
cp bcc repicbcnfioferro: ftiint cp bec additio no fuit
neceltaria ad fupplcndu:fcd ad cjcponedii. (TUcr'
bum cnimc^ feipfo fignificatomnino:aliogn omni
vcrbo Dcbita enj; fignificatio:qua nuqg variarct:n6
enimfignificarctadplacitum loqucntis: ficut cum
quisimponit vcrbumad lignificandum alique in/
tcUecmm:vtcanisciiDiciturpiolotrabili:'Z bec efl
eiiis fignatio:Deinde imponit ad fignificandii aliud
fiait pifccs^ct bcc e(t cius figitatio:fic ctia di in im/
politionefiierit vacuuma fignificatione rcmancbit
nonfignificans.(C£t^mmulto0auctorc8:necerit
vcrbum:vcrbumeni nocft voj:fmintcllcctiimuli
tozumlogfco:um:nili fttfignificatiuu3:t quando/
quidcm ita cd^t qui pzotuUt vcrbum incomplcjru
non voluit [xirtein ilUus feparate flgnificarepartc,
intellecmstotiusnature:tvoluit ilUus partem fi"
gnificarcaliquidaUudq^fignificare folet:t itapla/
cuit.£unc pars illa non e(t fignificatiuavllo modo:
cum fit pars cius in cffcctu.(L ©iaute; fticrit in po
tcntia:tunc foztaffe itgnificabitaU'quid:cum addide
rint ei relationem aliquas Deftgnatam:boc eft vt fit
i^bivoluntasloquentisaUquid fignificandi per ib
lam:omninoaute3non fignificabitous fiierit pare
vcrbi incomplcjxfcd cum fticrit verbum per fcCu
autcm fiicritpars non ftgnificabitaUquid vUo mo/
do.(n Ocrbum autcm aut ell: compiej:Hm:auf inco
pleoim.^am autem fcis cp puus eft confidcrare in/
complcptmq|complepim.(nibeinde intentio in/
complq:i:aut taUscrit q^non pzobibeturintcUe/
ctum:e7:boc q> inteUigitur muUa conucnire ineo
equaUtcnvtvnumquodc^cozumDicamriprumee
equalitcr:ficutbocquodDictmiis bomobabet in/
tcnrioncm in anima quc comuatur iSocratc t -p la
toncm 1 rcUquos vno modo: quozu; vnurquifcjjeft
bomo:imo ficut vcrbum folis 1 Uine vnumquodcp
fignificat intentioncm in qua non pu^bibet intcUc/
ctus muUa conucnire:$ui9 non fit in actu.(nii>20/
bibetur autem boc cj: caufa alia non cj: boc q6 intel
ligitur cj: verbo ipfo:vt ficut luiia aiit eitis intentio
clit vna licgj non pjobibcturin intcUcctu muUa cof
uenircinea.fincovnoquodtteUigit Dc ea.CrSi/
ciit in boc qd Dicimus ioocratcs^qz $uis muUi con
ueniant non conueniunt:nift ^m audicu; eius:at in>
tentio vna impo(Tibilccfl::vt ponaf vna in qua mul/
ticonueniantivnaetcnim fuarum intcntionum cft
fHbftantiavclefrentiabuiu9fingulari9:fedeffcntia
buiusfingularis vclfubftantiam pzobibct intcUc/
ctU9attribuialt}.aUquandoautemaim Dicit ©c
crates non queritur eius elfcntia^fcd aUqua fuartim
p{op!ictacumtnquainulticonuenutnt.3n bac oo/
tcmpartcDuiifioms ^uisnon pu>bibentur mote
conucnircqtianmmadauditumeiu9:t3mcnpjobi'
bcturciTeinvna ciusintcntione comitni comunio
in qua conueniunt.(L i>zim<i autem t^ars Diuifioia
vocattirvniuerfaUs^feciida ^o particularie.Xu kis
outcin mtilta cfTc in vcrbis od modum partis pzime
lin intcllcctibus muUi9 qui funt ad modU3 partis
pzimc:'Z bec cft intcntio oe qua id qtiod intciligit in
animanon pzobibctur baberc compararioncm fi/
militudinis admuUa.^cnonaircs autcm fm3
cp C9 logf cus qualiter fit 15 comparatio:'z an intcllc
cms cj; boc cp crt vnus(in quo muUa conucniunt)
babcat elTc in ipfis rcbu9 que in ipfo coucniuntvcl
eiTe fcpara tum cjrtra per fe pzctcr ciTc quod babet in
vnointeUccm:an quaUtcr babct in tuo intcllectu.
jTonfidcratio autcm bozu3 aUcrius ooctrineeft:aut
ooctrinartim Duarum.(L 3(am igitur nofti g>verbij
aUtid cft complc;:um:aUud incomplc^ms:-; s> inco/
plc):u:autcft vniucrfalc:aut particulare. Ilofti ctia
9>pcbemus poftponcie tractamm oecompleyis.
(L ©cias ctias nos non occupari circa tractatuver/
bozum (tngulariumtintenttonu5 tprarum:infinita
cnim funt nec numcrari polTunt:que ctiam fi cfTcnt
finita fcireea^9>funtpartiailaria non confertno/
bis perfectfonem fapicntic:ncc perticntemus pcril/
la ad fincm fapienttc:ficut poftca fcics in Ubzo fapi/
cnac.(L!8>ed q6 Dcbemiis confiderare eft confidc/
rario vcrbi vnitierfaU8:fci8 cnim cp verbu3 vniucr/
fale non eft vniucrfalc:nifi babcat comparationcm
aU'qua5:aut in eiTe:aut in vcra opinione ad particu'
la ria oc quibus pzcdtcamr.d^zedicatio autC5 fit
Duobtis modis:qz aut vniuocc ficut boc quod oijii
mu9 qi @ocratcs eft bomo:bcmo en im pzcdicamr
oe Socratevere tvniuocc:aut ocnominattue:vt al/
bedo Dc bomincDicimr eni; bomo albus 1 babcns
albedinem:necoiciture(Tealbcdo.@i autcm conu
gcrit Dici cozpus albti m 1 cotoz albus oifTinitio pic*
dicaribuiusnonpzcdicatocfubicctiscquaUtcnn»
ftta autes in ten tio non eft bic nifl oe co q6 pzedica/
lur vniuoce.CTirnumcrabimus crgo partcevniuer
faUs Pm Qp compKirat ad particulariavnitioce.-z oat
eisnomeaoitfinitioncm:muUaautcm que inneni/
mus faciiit vocem pzimo non inccdcrc folita via in
oiuifione vcrbozum:fcd poftco redibimus od illaj.
(Ci^iccmus gioe q6 cftieffentiam babct qua cft id
quod etttT qiia eft cius ncccflttae:-: qua cft cius elTc.
£fTcntia aiit vniufcuiufcp rei vna eft:fed q6 cft vnuj
abfolutum non eft id q6cft cj: muUis intcUccribus:
ej:qbus coniuctis pzoueniat vna clTcntia.i:j:empltt
autem buius no iniicnit in rcb' fcnfibiUbus: pcbcs
ergo niiccrcdere eius ciTe:aUquando oute crutvnu
aUquid non abfoUiwm.cuius cfTe 1 vcritas compofi
tacrteicreb^-zintcntionibtisej^gbHsconiunctis^/
ucnit ciTentia rci:cuiu9 ejrepUim crt bo^nccelTe elhn.
vtbo fit fubftatia bobes Dimcfioncs in fpotijs in g/
bU9 fiat logitudo 1 latitudo 1 fpiiTitudo:-; ^ptcr boc
ncccfTc eft vt fit btis oiam qua vcgetctur 1 fcntiat z
moueat volutote:': pzcter \y fit optus intcUigcrc in*
teUigibiUa:i kire artcs z oocere cae^nifi fuerit ^bi/
bcs cptrinfecii no ej: pte bilanitatis^cui oia q couc/
niiit ej: puetu oiu; couenit ce vna:q cft centici bois.
(Libeindc atitem odmifcenmr ei oUe in tcntiones:^
aUccaufcpzoptcrquasfitvnumquodcpfingtilariii
bumanozum pzoptcr quas oi cernitur ynumquod/
SnmritMHosro
eiaicoptcrevni'
uoceivrejf E|ii<
culdran.
loffrcnsvtflci!
blcurarcftclTc
vGom.
Circanhsfaivs
voccand^ottu/
fatiotcie.
CiMaaHo b*
Ubtiellcircapo/
ceerree.
fStedica^bupTc
VRiuoca tino*
nfaiios.
Ibcciremiardt
<ino4da$ cftm/
pierttqdippo/
fua.
Qtecmiareico
poiUc:() c ppoff/
ca adl>uc masi»
pponaf Dum ad
An0ti)na^it.
Ot ^6aBltaB cft
tentt»*ai\Rg»f
lari» \feia.
■HimUtasint
ccffiUK pfidcre
taradpK* ttQ'
tm» conflst ^
manUaa,
Serbfi tintiait
qutd.
accnralftfffn'
no actnialte gd*
Sul)iiariOf
Solml».
Coparatio no c
odrcipru).
ZIccfitaliaaKqn
cram Oi^aUai
<g (IngHUre ab alfo.-fVat t g? boc cfl-bzcijc -z illiid 16'
gijm^tboccftalbitstilliidnignimrnoncrtaliquod
iftontm b9.(j» fi non bfcc ifUtd fingitlarc i bfct alia
Vi£eeiu9:ncce(Tcc(Tctco::umpip2optcr boc.Sunt
autemtaliaqueconlcciuuntur tque comitantur.
CCClefMsautcm fuieffc non cft nifi bumanitas:
crgo id qd cft vnumquodc^ fingularc ell ej: cius bu
manitateifed fpcciale acquiritur c^ qetitatc i qttali'
tatc 1 cctcri6.iL £t bab? ctias alias^ipiictatcs p2C<
terbumanitatem in quibite conucniut bominee: fv
ajtinbumanitate:fifuntverc pzopjietates bomis
coiszficut bocqd eftrationalis.f.babens anima, ra
tionalcm:i ficutboc qo cfl rifibilis n3turaliter:f5 1?
qiiit rationalie e(i vnum couim: ej: quibus coniii'
ctiaconflameeftbomo^g^outcmrifibilie efl natii'
ratiter eftqodamqd cum bumanitas conflata e cy
bi6C):quibu9conftatfuiinece(Tc accidcre i comi/
tari:cum cnim factiis eft bomo ej: coniunctione aie
rationalis cum materia cius fiiit apttis animari:q6
animari fequitur vt fit in materia afFectio ridcdi: fi/
cutfijitaptusadaliasaffcctiones vcrccundandi z
lacb:]rmadi:tadmiranditpercipicndiartem-:fapi
entiam.Tlullum outembowrebabims eft:'z peril/
la Dcindc fubiectum factii cft aptum rccipicndi anv
majrationalem.ergobabitusanimc rationalis p/
cedit:-: perficitur per eum babitue bumanitatis: et
bec confcquuntur cum.Cus enimconfidcros buma
nitatem neceffaria funt.^a ergo patet ej: boc cp bec
efl vcra cffentia refci fun t bic pjop:ictate8;c^ gbuf/
damqtiarum:iej:ali)0conftatvcrita6rei.([:Que'
damcrgoe^bisfuntaccidentia que non comitan/
Ririncflcciiisvcrba -zvniuerfatia qucfigtiant cflc
vnius rei:autmulto2um:i illa fignificant ca quc re/
fponcicntur ad qtiid non a lio modo.(£S>i outej JI/
gnifiicant ea que rtecene eft pjccedcrc in eflc ad een/
tiam rcL-ita qj ej: coniunctione coium pioueniat ee
rci(]quo2»m alterum tantum non cft ce rei:ncc vcr/
bU5q6fignificatvcritatcme(Tcrciintcgre;fedpar/
temeiiJ93ocbctvocariverbumciTcntialc:qjrcfp6/
dentur adquid.Qdautemfignificat pzopuetatcm
quc cft pictcrilla oijorfiue fit coitas.-fiuc non: ipfii;
VOCC8acddentalc:iciusintcntio vocatur intcntio
accidcntalie.C^c materia enim bic tractandu5:fi
opouetvtintentiovcrbtvniuerfalis fit contincns
Hjtcntionem verbi fignificantie quid cft elTc rciQCv
aJtcomuneqdcontinctp:op:iH5)autnon.(iri3oc
cnim q6 oicimus vcrbum cfliaitiale figniftcat ver/
bum:cuiU6intentiobabctcotrtparationemadecn/
tiamrei.£fTentiaautemnon comparatur od eflen<
tiamrei:noncnimcomparaturalicui:nifiidq6non
eflipfum. 5dco q? putatur vcrbum fubftantialc con
uenicntius eft:vt contincat intentioncs conftimcn/
tcseflerci^ivtvcrbum fignificans cflie rei non fit
fubftati3le;vt bomo non cft fubftatialc bomini:fed
animaUrationalcfuntfubftatialia bomini. i£S>i
autcmnonponimr boc nomcn bomo fubftantialc
bomini:ej: boc cp cft bomo fcd vnicuicp fingitloriii:
titncneccflceftvtautcompareturpjoptcrfubftan/
tialitatemvcritatifingulari3:i boceftetiam bomo:
out vt oicatitrcollatio qttc fit fingularis;i tunc non
erit ipfum integrum:fcd pars cius q6 cft f m boc g>
cft coniunctum:iaccidet vt necanimal:,nccratio'
n3lc;nccbomo;nccquicqB;buiufmodi fit fubftatia/
U vnicuiq^ fingulari tantti.cr3cctdentalia ecias W
par0 *
cuteiu8CoIo::{g)enfi[iud *tt>Iatoni6 ibuiulmodi!
aliqttandocrunt fubftantialia;quado erunt partcs
conftitucntescompofitum:i tuncbomo non plUB
eritfubftantialcfingulariq^boc:iifieopini6c6 ou/
centnosad boc;vt fubftantialc non fit continens
qiiicqnidfignificatcflc.CLI^ocaHtcmqDPictmHs
fubftantialc^iiisfmnaturam locutionie ftngula/
riebobcatintcntioncm comporabilcm:tamcn fm
placitum logicojum fignificat aliam intcntioncm.
ttboccftgj vcrbHmvniuerfalecftquod Agnificat
intcntionem;cuiu6 comparatio ad fingulario taiis
eft qp cum putabitur non eflie fubftantia illojus par/
ticularium;non bobebiteffe.nonqjbojum fubfla/
tiaparticularium ocbebat piimum Dcftrui:vt fic
poflit putari illaDeflnii:f5 quia e^ ilUiis Dcftntctio/
ncfeqHiturDeftructioifiojum:idcmaHtcm eflan 15
cefl:ructofit veritas ftientic;on fitoe coqucd cll
ncceflariumveritatifcicntiequoconlTimatiinnam
bociilludfubftanrialeDicitHr.giautcm non fiie/
rit ita:fcd fiierit poflfibilc in efle vd in opinione: vt
fubicctummancatDeilructo pjcdi^^.autnofit pof/
fibile in eflc:fed oeflrucuo cius non fit caufa ccflru/
ctionisfubiecti:i bociionfitpo(Tibileinefl(f:na; iU
Ittd Deftruinoncotingit;nifipjiu6DeftrnotHr fubiei
ctum infe;itaQjipfumodlru!nonertcaufa Dcflru/
ctionis fubiectLfcd cil accidens.CL Jbefhuctum an
tc in cfle elT ficut ftarcvel fcdercqucfunt oebis quc
citoDertrHunturvclficutiHucntijs quetadcm oc/
ftniitur.vcl fiicutira tranqHJlli quc focile rcmoue/
nir:ificittmoze6quifadle tolluntur.CiQd autcj
ceftrttiturin opinione non incflieeftficutragrcdo
etbfopie.(£Cl6etiitem non rcmouctur:nifi pjius
remotacaufa c ficut boc ad q6bomo nafitcr aptus
cft:qdpoffibilecflremoucriabbomine in efle. joi
auttmpotentia Deftniitnr bumonitae ocflrttctHr:
no qj Dcftructio optitHdisnoturalis ad ridedus fit
caufaDcftructionisbumanitatis^fcdquia non con/
tigitrifibileDcftruiinififueritanteabumanitasDc
ftructa.^pfo enim rifibilttas non cftcauiaponcndi
bumanitatc5:fed bumanitas eftcaufaponcndi illa.
Ct>otctfginirDiHcrfitasqticeftiterccmparatio
nemanimali6irotionali6;ictiambomini6 od fin/
BHlaria:iintcrcomporationcmaccidcntiu5adifia:
pjimiscnim Deftructis Dcbcnt Dcftrui fingularia;
fedpjoptcr ipfamDcftmctioncm fccundojum non
oeDcretDcftniifingularc.icxbis autcm funtqHcda
queDcftruHntuniqucdamqueimpoflibile eft oc/
ftrui:nifiDeftruotiirfingulare.£tqHonia5 ita cftin
re:tHnc fubftontiale cnt contincn e quicquid fignifi
cat eflc rci.C3Qrti autcm manifcftum cft q> vcrbu
incompIepimvniHcrralcaliud cftfubftanualc q6
fignificat efliKi aliud fubftanriale q6 non fignificat
cflc:i aliud accidcn ta Ic.
CJt>e Difaiocndo q6 oictum eft oc fubftanriali i ac/
cidcntali.
fubftanrialcab accidcntali q^ fub/
ftantialeeftconftitucns:accidcnta/
lcvcrononcft conftitHcns^fcdinon
^ ... . J oifcerni'ttqualrc pftitucsi qlr no
pftitues.&i^cmtctg» fubftatiale impole cftpiita'
riDcftrHctu:vtrcmaneatfubm:accidcntalefopofli
bile eftputari ocftructum vt rcmancat fubicctu: po
2uic. 34.
Sfia(nr(r»bi
fu^aUfFrc.
Sccffria TtsabU
Uafmee«
ZTcctina fepiMf
Itafitiopfoac,
fbiope pairio/
ncencpiitrtiro
uerifjqjffapti^
radmcBtrs roluj
qadaciusfuoo.
i^ijo eflfructa
^o^nalialic^fpc'!
qcci^pairiooei'
Ifruiti illafpcs
iEpflosu».
SuMttutAex.
qoda qo rigi^ai
ciTtit qSdaj qA
noiisnaccire.
SnraalioySji
Rencfubalie ab
accidcDtati,
Smpugnat (tn/
ronfidera W
iRanoimrairo;
uucUcflitni.
tcftautcmal^sotYaitere verttatcm-rfalfitLitem in
bis.tCisi^^^^nMiscrgo.qzbocqddiceruntQpiiibfta/
tialccft c6ftnues;noncontmctoe fubftantialisna/
mraqdcllnonfigmficanecflexonftitiicns eni; eft
continensaliudaic.3amautcmincidcntcrnofti}3:
SiautemvoluntconrtitiiensintclUgcreq6nonin/
telligif e);fignificationciuinomini9;fed volunt in/
teUigercidemq6DefHBali:contingit coa inducere
nomen multiuocusqD abftulerunt ab eo cui pamii
impQfucrunt:ncc fignant intentioncs eiua ad quod
tranflulerunt:zcrit labo: idcm oc conlhtuente i oe
fubali:quoJum vnuquodiptata egebit ejpofitionc
quanta t altcp.lLXontra boc autcm qd nitunt oe
oeftructione in opinionc ocbcs mcminiflc qd pzcd'
ctum crt.f.q? intcntio vniucrfalis babs pjopjictatcs
fluefuntpmonecefTaricqufljuspoftca cf(icii:x baj
bct alias p:op:ictates quc cocomitan tur i fcquun t
cam:cum ipfainicntio nieritbabita:nibil autcm po
tel> intclligi e(Tc remotis illis ^pzietatib'' ab co que
ncccflarie funtciadbocvtbabeateiTe.cr^as enij
in pjemiflis oipmus gj rcs babcnt ein q^ e(Te earu j
etlaliquandoin viftbilibU8:aUquado in intclligibi/
libus^tqicfl^encccfTcvtbabeatalterumotuim eflie
non cft ventm nifi pofi^ boc dl td quod res eft in
ipfo efle:'Z impofl^ibileeH vt non babeat alterum ee.
FoztaflTsautc; bdbebitaliqua qucconcomitantur
ramincfle:fedpauscrttipfum efle:nam cualitatQ;
comitatur ipfa parita6;i trianguius comttatur rrce
angulos parcd ouobus rectie eiTc-non pzoptcr vna
ouum e(Te:fed o:boc gj cfttrt3ngulus.(f tw cp
go eiTe quod babent p:ccedcntia conftttucntia fe
e^ boc Q) eft eiTe:non babu it eflbnifi q: iila p:ece<Te
ntnt:cum outem ciTe non babuit.^nec babcbit eflfc t/
tclligibilis nec fenfibilis.ergo cum babuit cfle in tcl
ligibilis babcbit eiTe cum ilio intellectu id qd confii
tttit f m boc qd in eo conftituit .Cum autcm boc no
babuericeiTein intellcctu:impoiTibile eritipa remo
lieri ab eo.(C ^^ isitm" conftituentia oebcnt in tel^
Ugi cumintelU'gituridquodconftituttttr;vt fciatur:
5? impoflfibilc cft ipfa ab co rcmoueri:-! conftitiii in
inteltectu ocftructis iUis in intcUccm: in effcctu no.
i^tiico autcm ipfa babcri in intcUectu non ipa cbi
fidcrari in animo in effectu:multa cnim oe inteUigi
biUbu8noninteditanimu9:fcdoico g> impoiTibile
eft caconftdcrari in animoiieflcquodconftituunt
% ip5 intcUigi e(Te fine illis in inteUecm.(E£t5ua/
doquidem fic eft:tunc p:op:ietate6 que oiaint fub/
ftantialesej^intentioHibusintcUigibiUbus ocbent
neceiTaricintcUigiadfubiectumbec modo.cfle cni
non inteUigitur in intcUectu:nifi p:eccdat pziue eo/
rumintcllectU8.(E3cadcntia vcro alia inteUigcre
non eftp:iit8 q^ intcUigcrc ipfumcfle:ncc funtetiaj
cumintelUgituripfumeflfe:fcd funt concomitantia
t confcqucntia:q: non funt conftituentia ciTc:f5 fun t
intcntioncs confcquentCG efle.ergo cSiz. ftatuitnr fi/
neiUis:poftq§autemftatuimrfincilU8:tunc no eft
longequin inteUigatur ipfumcfle^^uis non p:eccf/
ferintipfa vel non accrdcrint intcUt'gt.(C5am aute
fcis gj boc intelUgere non volo otccre boc.f.vt cum
intcllej:eriBaUquid icofideraiierisin £tTcctu:Qjin/
teUiga? etiam partee fuo:um confhntentium in cf/
fecat:fo:tafTi8 enim non confidcrabia partcs in tuo
inteliectu.Sed oico qp fi confidcraticris conftitues
^conftitutusnon erittibipoftibileremouere confti
tiitum a confttmcn tc fc:taU'tcr vt vcttt; fit conftitu/
ttisn babcrc c<^s. in intcUcctu non babcntc e(Tc con/
ftitiicntcfc,£t quandoqiiidcmitoeft:cfle Dcbctim/
poflibilcca rcmoucri abeo.imo Dcbj babercifta fi/
nc oubio.(L Sccidentia autcm non ncgo:quin vcrc
Ibmantiir cfle in intcllcctu:cum non intclUgatur
babcne iUa:fcdintcUecws remouetiftaabcofalfo.
•Docautcmnonatfirmooe omnibus accidetibus.
(Iiaccidcntiumcnisquedam concomitantur cfle
p:incipaUterimanifcfte:nonmcdianteaUooccidi/
tK-ztuncimpoiTibilccftca rcmoueri abee rcmane*
tc c^t/L confidcrans illa ncceffe fimul c6fiderat:no
enim eft c^WiA mcdia inter iUa:ficut boc 9 triangui
lus eft buiufmodi : qp aUquod latcruj cius potcft^*
trabiin oirectum in opinioncajutaUud buiufmodi
q6acciditiUi.(El^o(TibiUreftautem Qjcflc occidc*
tisfitaUomcdiante:^) finonottendctur potcritrc
moueri a fubo:ficut boc q? oee duo anguU triangnli
funt mino:c6 ouobus rectis.GTSi autem fecunda
pars Diuifionis non t^ct vcra:non ciTcnt ibi confta-
tia incognita;fi vero pars p:ima non eflict vera non
VcrumctTet qd oftendimu8:fc5 ofTirmare aUquod
comunicans eflie qd fit medt'um.(rin)edium cnij
finoncefl^atcomitaricfTevelnon coftat babcriab
ifto:autininfinitum:auteftDe conftitucntibus c6/
munican6:incognitum(^ficut nofti>ft comunicoa
boc:conftimens etiamnoneft c6ftimen6:conftitu/
ensenimconftituentiseftconftituens:-! cft comu/
nicane iUud etiam ftne mcdio.<r£rgo cu; id qd co
mitatur oUud non cft:manifcftum eft:poflibile e(Te
opinari in modo iUud aUud comitate ocftructo ali/
quo modo:i non cftpo(TibilcaUquo modo.(Lil3o
dr.3 vcro poiTibiUtatis eft:q: pot in tt\\\%\ t eiTein i«
teUectu cum rcmotioeiUius comitatie ab eo in cffe/
ctu. R.efpecm6 ctia buius poHtatiseft f m iteUcctu
abfobimm:modus vero impotitatie cft quonia pof/
fibileeftopinaritriftcs in fenfibue ilU) comitante
rcmotoabeo:itavte):epUgratia.boc anguUitu ba/
beat e(Te no c):iftete comitatione q comitato cftiUd
in pncipio nae:aut ficut t^ trianguUis cet Duo:U5 : t
anguU cius no cfTcn t mino:ce ouob'' rectie;que op/
pofitio falfa eet:q: no eft pore:boc efle verus nec ro/
tionalc manifcftum:ficut boc qd oicimr trianguUis
eft refpcctu buius politatis:-: eft f m inteUectns qui
comitamrce.C PatctergocjrbocQj jppactatum:
qucda; eft qua pofc eft ncgari in actu:-z ^da cft qua
poCc ell in intcUectii ncga re babere ec:i queda qu4
polc eft negari in tntcUecm ab":i qucdas qua tpolie
cft ncgariee aUqiio modo cum fit acciis^i qda qua
impoilibilc cft ncgari cum fit fubalc.(E^iffiert aut
ab accidcn tc:co g> intcr fubas non offirmat p:eccdc
recncaUqdec:aute(Te ful3alc:f5 fo:ta(Tt6 aifirmat
piecedcrc ful3ale:accntalc vero inteUcctus ponit ee
c6fequen6:qpui6 ponat 1 no rcmoueat.drCrgo iam
manifeftueftquaUternonpotuitoccHrrcrcintetio»
niaccfitaUeifiibftantiaUeiUequi noUiit contctus
cffc Duob^^modie oftcnfionie qiioe piie x>iy.\xmo.
(E3dq& figtiatceDijrcnintcflcfignatiHum fubaUs
coie qgtiiciicp fticrit:i non pucnit ad noe Dc 15 plua
oifcHffiont6.(r Hos crgo pquiramue on id q& itcU
Ugi t DC boc verbo f m fenfu5 vulgare fit l? in tcn tio
on non:ion q6 fciunt mtno:c8 1 confcntiunt in co
taq|inautcntico;figniftcctiUud:cum cni^ fcccrim'
boc:oftcndcturnobi6magnavtilita6.3(de aiit itd/
«UttlpUCM.
€lu(d'fitflgnlft'
tmmtirci ^m
fcnfum rulgarc.
*jbonfte»<pfB«
Ufqd fisntcnc
AniTnR.
Auidftifignifi'
cattudcercifnt
rcn(tunmaio|t.
Ugimr f m (tnfum vnlgareminunc figniftcandiim.
(L©«gn'fi<^3tiuij.n.eficrcidlidq6 figiiat intetiO'
nesqua rcs clt id q6 cftircs aiit non fit id q6 cft nifi
cumomncsliiasbabctpiopiictatcefubrtantiaUtcr
tam cocs q^ pjop:ia6:b6.n.non eftid q6 crt ej:^q>
cftaiaUalioquin e^atalitatcbaberct brianttas.^o
cedo at g? aialitas eil ncceiTaria ad boc. vt bomo ftt
fd q6 eft:t id p:optcr q6 babi tum babct ec rei iqo
quideft: iquado quidcsitac tunc fubtlantialecoe
alicui cu alio in fua DifFinitione vcl p:op:iu5:non eft
cfle rci f, pars cfle. (Lil^ip auteeft oe multis qui
tcnen t gj fubftan tialc:i q6 figiiat cc: fiint vnii: i no
ponantgjfubftantialefitp:op:iu fignificatiuii cflTe
cius cui ell fubftaKale.f.id q6 vocabim^^poftea Df ia.
iDoc aijt ftultii eft. (CCognitio autcm oifpofitiois
eins:q6 fignat efle^m pofitione fc6am:'Z fenfus ma^
iom 13 eft.f.g? inucnim'' alal i fenfibilc p:cdicari oe
bofeequoiboue.Cieinde iiicnimus aucto^csartis
oicen tcs q> fenfibile i oino quicquid eft buiufmodi.
cjc bis vocantDf ic eoyqucDiciiturgeneraiponii
tur fubftan«'alia;i non ponut ca cflc aiiquid iUi'' tc
tius q6vocatur gcnu6:i omnc qd eft figrtatiuu ec;'i
ptinet multa oiuerfa:ponunt genus. d fijimiliter i
Difpofitio bominis roalis coparatione fingulo:p bo
minum.poniit.n.g>bomo fignatcoseflcntiatr; i no
ponunt g> rationale eft ita:vndc ponun t boicm fpc/
dcmaiali9:fcdnonrationale:q6.n.Dicitfignareq'
le qd fubftantiale c6e:ponunt oiucrfu; ab co: q6 W
gntficateflefubftantialccocergonontenentpgruu
ctTcvtvnumaliquidcomparationctmiltoi^zfitce-r
quale cfle.ita vt ne e^ eo cp conucniiit in co illa mul
ta:fit co?r cfle:': in boc g? pcr illud Dfnt ab ali)9 mul
lis fitcoy quale efie:ita vtep boc g? Df oe multw. t
cic eo g? conueniunt in co fit gcnus aut fpecicerptcr
|5eriteisofia:iedcuinueniuntgcnirGqueruntaliud
q6fit ofiaquc conftimatgcnu8:ficftq6 babetoif/
fercntiam conftitutiua;fimilitcr cum inucniunt fpc
ries queruntaliaejrtra ea:p eflentiam que funt earii
ofic:fiaute id non efletfignatiuii ee nifi cu ect gen'
aut fpes:runccumeftfignatiuii fubftatialis inquo
conueniun t iudicium eius efl^ct oiucrfum ab boc.
CrSuntauteml3quedamp:obibentiaverumcflc
q6 oijrenmt.f gj fignificatm fubftatialis cois citfi/
gnificatifi efle:fi quis autc bo^ addidcrit aliquid p
q6 reftringatur id q6 oicitur gcnusvel fpcdes ab 13
q> eft fignificatm elTcboc .f.g? id quod cft couenics
intcr fubftantialia in quibus conueniunt ocbct con/
tineri in figiiiati^e fubat'c6i6:t boc cft q6 non figtTat
qualequid vllo modo:ita vt oifFcrentia interilla fit
b^g» id q6 flgiTat qualc gd eft idem cii totalitate fua:
1 fiait eft fignificat qua le quid:id au tem q6 cotinct
fignificationem magis comuniii ex fpectalibus coi*
bus non fignat qualequidnifiaccidentalitcr: fignt/
ficatcnijillud vnapartcftiitantii: ficutaidtt vegc/
tabile qguis oiflcran t per illud aliqua vcgctabiliu j:
tamen nonbabentboce^romnicoee q6aialbab5:
fedei: aliquo eius: non enij facit animal e^ boc g>e
co:fnJs.g>edej: boc q6 eft fenfibilc:q6 p:incipaU'ter
ngnificatqualequid^ip^optcrq^figniftcatanimal
oiifercntia i quale quid:ergo animal no facit oiflrer'
reeTcfuaeentia:fede):partefui fcnfibileiquod ejrfui
c(TentianonfacitDifFerre.(rt?ocautcm cft inccp
tfi 1 non rectum.p:imo quia fi ita eflct opo:terct: vt
cum acciperemus comunio:c in ter tn ten tioncs^fic c
fdbitmoA % adiungcremus ci pu7p:ictate magis ^ /
T(b:ima paro
piiam figniftcatiuajaltctjiHs t^i^fTcutfioicercmHs:
fubftanria ratoalis ocbct fignificare cflrc:vteflct ^
cicsbominie^velgcnusvfDiff^initiobominisrautrui
gencris cfl^et l5'fubftontia rationalis.-fed non eft tta
apudeos:eiu6cnimDiflinitiocanimalrationalc:ani
malvcro % fubftantia non funtvnum^impcfl^ibilccft
autcm vt vna rce babeat oifFinitioncm intcgram i
certam nifi vnam.CI&i autc ptendcrint inducerc:
cii pmo coiomnia ea quc funtin mcdio o^dinis: c6/
ficictur q6 tencnHis:quia cum fignificotcc 05 ec c6
tincns perfcctioncm quolitati6:i tunc bic labo: oc/
dttcet noe ad I3:vt non fit necefiiE notare 13 vcrbum
agcns ce ab co ciii impofitiim f ucrat ad oliud placii
tum.i^oftautemoftcndcmusgjretinercl^vcrbitj
itey^ eftobfeniare p:ima5 dm impofitione:i faciui
nobis omnes modipwptcrquos implicat fic ree: 1
poft 13 oeftructur boc tomm aitjs modie-.cx quibus
ctt'amcftquodoefenfibili.j£tDeideeftquodoeoni
maltipfe.n.conftat cj:intcnti6ibus c6munibu8 ijj/
p:ys:fcd intcntioncs in eo c6mune6 funt:fic 13 g» eft
co:pus:autaliquid aliud:': q6 cft babens virttitcm:
dutfouuam aut qualitatem qua non otfccrnimr; q:
non oifccrnitur nifi pcr id quod magis eft p:op:iu$
$ ipfa:boc eft:quia co:pU6 aut aliud eft babcnsvir/
tutem compjcbendentcm finguta tali vel toli m6:i
c^illiseft(3g>animalq5uisnon faciat oiflcrrevna
parte (i\e intcntionie quc cft co^s:ied alia parte q
cftfcnfibtte. nostamcn fcdmviamconfidcrationis
buius non incedimu6:ncc attendimtis banc c6fide/
rationcm:noscnim non conrideramusanimal nid
fmg7eftanimal:animalautem e^^bocg^cft anial
vnum quidcm eft:'z ej: boc g? eft boc vntis ncccflie c
Vtfadatoifferre oifFercntia qticeftintcr ipfuin z ve
getabilc:aut non.Si oute; non facit oiflferre 13 6dit
Vt vegetabite comniat animo li in boc g» cft animal
q6cft impofliibile.Si aittcm facit Difltrrc;tunc iam
dduenit e^ ifto f m boc g^ eft animal otflerctia:qguis
adueiat ctta5 cj: vna partc cius;': fo^taflfis B pars cft
caufo p:incipalts in boc. Ciim autes fiierit in aliquo
caufa p:opter qua illud fit caufa alicuius oifpofitio/
ni6qulbabetcaufa:nonvidebiturp:opicrb.vtba/
beat oiipofitionem acdden talitcr.XDulto en i5 func
buiufm6i:ciiautefucn't atiquidcaufa p:opterqaa
fttaliud alicuius oifpofitionts:': caufa babet illa otf
pofitionem;nonideo oebetbabcrc accidentalitcr:
multaemmcj:rebusfuntbuitifmodi.C Hon ncgo
autem ibicflie quedam que confcquunmr id q6 po/
niturfigiTanseequibus oiflfcrtidqdvocatur gen'
vel fpcdcs a oiflijrenua.£t qucdom queconfequun
turoificrentiam qucbabetfcnfibilc;i non animal:
fed 15 non eftf m p:imam pofitionc:nec f m auctozV
tatem fumptam oc boc ob illie qui tractaucrunt oe
iftis vcrbie f m p:imam impofirioncm: fed funt nC'
ccflttatcdadqugsnos impcttuntbuiufmodi rcpu/
gnantia.(ECi'm autem manifeftc intctligitur oc ^/
bo aliquid qtio pofliimus eflc contenti;tiic itl6 poft/
ponere:iadaliudtronfirc:modus.n.euagati6i6cft:
1 pcrtinacie:ad que adducit ctotio: acquircdi 1 veri
tati 1 fo^^iencfd re ncccogitarccj^bis ^s oifim^qd/
nibusnificumaiidiuit.
^C^mn(\ """^i^moiTfumcc
^vvlllUt' gi vcrbiim incoplc
jcum vniuerfale; aut cft fubftantiate
autacddentale^-zqd cft ftibftontiatc
aticui;flU(cftsiptumfigiiare efl^catia
JmpoTe ^vntoa
rcicireprceoiffl
nutoes pfietM,
©ic.n.(Mb5lf«.
Tcd totic inclius
datio acQcfcctU
vcritant t {auB/
istsmftcano te
i3isnaB8f£mr
pQa fubflba<
Cblitdat
Solttrt»,
•no cft necJd «f
gegdtiomfigtw'
ficatfniWnoi»
tiertaii».
Sigfiafio noto
3)()c rcfpidt tnt'
mam iponc»
modo:a(« non ed aptu.Sigitff icatis aitwm cffe cft:
aut q6 figriat e(Tc rmtltojutn que non DifFemnt fnb'
rtantialucnaiit fignificat ec multoai; quouim ccw
tie oiffcrunt fubftantiaU'tcr.i:)ccmplHm aiitcfn pnti
ell nomcfi folia quando vocaturfol B Dcfignat : aut
nomcn bominisquandovocatnr bomo&ocratce;
1 tpfpocras.Cjrcmplum outcm fc6iel1: fignificatio
buius nominis animal quu, oe equo i afino fimul
alicui inferroganti qui funt rcfpondebit g) (antanv
maliaboccnimnomenfignificatvcritatcmeozHm
inte6ref5l3cidintcrrogatHrDecoUcctioecouim:i
queritur ccrtittido quam babcnt communcm.
(ri:>iflfcrcntia aiit duo:^ modop 13 cll:q2 pumus mo
diis eft fignificanscccollcctionis:-: tuncrniufciuuf
t^ nomcn cam nominis fignificat i intcgrc veritate
fiibflantialcmqua bobcnt ©ocratee it^ifpocras.
Tlcc ej:cedit cam nec reUnquitur ab ca nifi q6 pjo/
fttium eft vniufcuiufcp Dcpwpzictatibus accidenta
UbU8:ftcutiamnolliej:p2cdictis.(ri5cmodovcro
fcdo tu fcis cp animalitas fola eft fignificatiua cc bo
minis i cqui vniufcuiufq; per fe:ej: ea enim fola non
eft vnumqdcp eo:um id qp eihncc cjrcedunt iM ao,
cidcntalibus Diifcrenti^sicdfubflantialibue. Ouic<'
quidoutcmbabentcdmune Dc ce nomcn animalis
ltgnificat:fenfibile vcro fignificat partcm rotius q6
complcctitur fignificatio buins nominis animaLef^
igitur pars pcrfcctionis veritatis eorum in qua con
ueniun t non intcgrr-fimtliB cH Difpofitio rationalis
com^ratione bominis.CL l^oteft autcm bic alige
Oicereq^animal nibil fignificatqd no fignificetfcn
Ttbilcficut enim iton cft animalnifi cojpus babcns
ara;:ita fenfibile non e(t n iii coipus babes anima;.
CrContra rcfpondemusoicentcs g^boc qitodDici'
musnomcnfignificare aliqua intentionc; noneft
eomodoquo intclligif.f.vtqutcquidnomen fignifi
cat neceiTario fit ide; eiue fignificatio. iocis eni$ g?
bocnomen mobilequiifignificat neccfrecftibieffe
moucntem;t boc nomen tectum quu; fignificat ne»
cefTc eft ibi «^iTc fundamcnmm: i tamen ob boc non
Oicimus cp boc nomen mobilc figniftcet: vcl intelli/
^wr ej: eo moucne:nec e)c boc nomine tcctu; intel>
Ugatur autfignificctur fitndamenmm:fcnfH^ enim
oe fignificationc nominiseft:vtnomcn fit illiusin/
tentionipqueeftcjrpzima intpofitioe.vndeetiam f»
fueritalia intcntioadiunctapume e^trinfecus qua
pcrcipit intcUectus quado pcrcipit pumam: no idco
nomen erit fignificatiuum cius fm impofitione; p'
iTiam.3Iiquado erit vna in tentio pjcdicabilis oe q/
cunc^pzedicabit intcntioaltcrius nominie^fiaitin'
tcntiocoqwus cftcum intctionc fcnfibilis: -zdi in/
tentioncnlwbilie.^fntcnoo cnimqui fignificatoiui
lio eft Duobus modi8:puncipaUter i k6ario. piincv
palia autc cf^rficut boc quod oicimus animal figmV
ficare coniunctioncm cojpous babcnus naturd (en
libilis» j&eciidaria cltficut buiufm^iq6 fign ificat
cozpMs.intcUcctue n.ciusicUiditurin intcllcctuani
maUtatis^nccciTario crgo id q6 fignificatanimaUta/
tcmconrinctinteUcctucojpous:nong>cptrinfcai3
inuat ilUJ. i;rit crgo b fignf ficatio vcra ■; pndpalis:
1 fcucdaria: i fignificatio cjrtrtnfcca.Quando.n. ot'
ctio fignificauerit aUquid q6 fignificat: cognofcitur
JntrinfccHs:': aUquid cjrtrinfccus adbercrcci:q6 no
babcmrC)cfignificationcDictionis:nccvtcontentiJ:
tiec vt panci^>aU::ncc vtcocqtialc. iC&i autcm vo/
lumueboctotus complectitacqittrere:oicemu0g>
'Logsxc
fignificatfo oictionum cfl trfbus modis^q: efl figni/
ficatio parilitatl boc cp e\\ animal fignificat co:pu8
babcns animam fcnfibilcm:t fignificatio continen/
tic: vt fignificario co:po:is ab animaU: i figniftcatio
comitanrie:vtc;: tccri fignificationefundpmcntiis.
C£t quarido qiiidcm itacfi: rcdibimus ad id in
quo cramus Diccntcs:quia intcUigitur cj: fcnfibi/
Uidq6babctfcnfHm:animalvo intelUgimus g? fit
cojpusbabens animom:ergo fignificatio co:po:i9
1 fenfibiUs cfl fignificatio comitantic.2liquado vc
ro fm pUjcitum logicorum interieriintg? eft co://
pusbabensanimam fcnfibilcm. £ft crgo fignatio
cius Pm intcgramveritatem fignificario panluatis:
cadeiuspartcs fignificatio co(itincntic:fignificotio
fenfibilis vero ^m pariUtatcm non cft nifi pcrfcctii:
totiim vcrotaUaspartcsnon fignificotnift fmco/
mitantiam. (£ Ciim ergo Dicimue bic oictioncm fi»
gnificarcnon intcUigimHs biinc modum fignifica/
tioni8:Vt iam oftcnfum cft^que cft oiciio fignificons
ee:e^quomodo rcmouctur p:cdictaquefiio. (L i)i/
ctioaHtemfubftantiaUeaUcUique non fignificatce
eius cui cft fubftatialis;ncc vt gcnus: ncc vt ipccice:
impofTibile cft ee id q6 cft gcncraliue fHbiiantialib'
comunibu9:ti}C enim fignificarct ee coe aliq mod*.
£ftergominu8c6muneq^iUud:fcdcft optujad 15:
VtperiUtid DiiTcrantcontentafubco inter fe:efter'
goaptum ad qualequid:ergo cfte fubftantiale q6
non fignificot efTc reieft fignificans qualc quid.
(£&i quis autem Dt]cerit:qd aptu; eft ad quatc quid
ipfitmetiamaptu; eftadquid.&efibile enimqua/
ttis negatur fignificare efTe bominie:': cqui: i boui»
odmodumgeneri6veHi3cciei:non tamen negatur
fi^ificareeecomuneaiidicnri tvidenrit tangcti,
(L Undc non opo:tet fubfta tiale oiuidi in id q6 r»
fpondetur ad quid:': in id <}6'refpondet ad q le quid:
ita vt aUcrum non contineat in aUcro:non cnim c6/
ftat: vt quicquid fignificatierit quid eft : non figni /
f icct quale quid:vnde compellunt conccdcre quod
oijifh'8 oebere aUos Diccre.
(CPkefpondemusadiUiid gjp'qofoUict aim fciet
nos non negarcgj illud q6 fignificatquid luntaliq:
fignificetqHalcquidfuntaUa:quiac6ccdimu6 boc:
noncnimnegamu6nifiq:(verbigfa:) fcnfibilc cft
fignificans eflc fpeciale.Senftbilc ctcnim eft:fic ani
mal in fubftontialitate bomini equo •: boui: quonia
fenfibile fubftanttale comune eft multie qiiibtis ani
roalcftfubftatialecomune^tDonnegarinienifiqd/
dam aUud.fc; oicentee qy conucnian t in fubftantiali
tate:Diftieranttaiticn in boc cp onimal cft pcr fc figni
ficans cffe c^munc ilUs quibus vtriiqj cff (ubftdtia'
leali):vtco:po:i.(r£tpcrbnonDcbcteecontetio
in boc quod oicimus cp fubftantialc non cft acciden
talctnoftracnim intcntiocftg»noncft accidcntalc
eicuicft fubftantiale.dTQo ailt fcoa foUiit pcr3 g>
non intclUgim^fignans qlequid^aptu ttfi od qlcgd
flbfc^ gd:ita vt ci^^fignatio no fit nifiintcriointrifcca
ei in nominc fignificontecftc gencralc: aiit f^TCcialc:
fed intcntio conftitnriuo qua DifTeruntkCiim autc; oi
cimu 3 figniftcas q le quid inteUigimus bac itc tioc;.
(£&iai\tcm qtiiBDubitaucriticonfidcraiicrit qua»
U'8 fit p:ecUcatio fcnfibiUs oe aucUente vel videme:
<zran^ntc:on fitrefpondcdii Dcco:autquid:autn6:
1 quo modo cft pofTibilc: vt rclpondcatiir ad gd:qih
bcc crunt fpccies fcnfibitis i aliqua Diiicrfo oiffcrcn
tia:tunc fcnfibile non p:cdicabitur oc ilUs: ytidtfi
SiSrtaiioeicno
niimplj:.
'l^araUiatic c
iincimc.
£omitant(e.
Ot)(cct/0o
Sotb.
Hoipticatcvf^
kfitaccntalcre/
fpccm ouKrfo?,
9kbOsui9,
Sobitiot
SccJState MiptJ;
Codnditnnn-fi
Tiidionduquo
noUd €Ofi ulc
uirc,
l&tKpIer ftsni
fic9tnl?ui'vocis
gcti^itqnotrdf/
Utafuera adgc
nueloeicB»
rcfpodctui' ad qnftfcanimal cm'm cft pcrfcctioiis (i>
gnificationi3:quomo<ioenim non dc ita.cum ipfu5
fitpcrfcctius prcdicatu oi co 6 quo p:ccljcat coirer.-'
(n^ftc autem fic oubitans oebet fpcctarc radicea q/
Uter pjcdicctur gcnus oe ona:boc cnim notum crit
poftea:'^ poft^ boc in manifclh'i cflcotccmue gp fub/
fiantialc fignificansee vclc^uideft:vocaturid q6 re
fpondeturadqmd:fubllantialevcrortgnirfcaneq[e
qoid oicitur ad qd rei)x>ndetur ad q lc:vt in fua een
tia:autquale quid eft.CT^cidentalcvero aliquan/
do eil p^op:tum nature eius oe quo pzedicatunt oc
cidit ilU tan tum:fiatt rifibile i fcripto: bomini:'i vo
catur p:opuum:'z altquando dl ilU accidcs c aly: (0
ott album bomini i ali):^ okitat acddens pmune.
CrUndeeiTe fubftontiale vniuerfale: aut ftgnilkat
edc minus comune i vocatur fpeci'ce:aut notat q le
e(Te z vocatur Dtfferenttaitc vniuerfale accidetale:
eut ell piopttum t vocatur puipmas^aut contteni/
tint in ipfo muUa t vocatur occidce c6munc.(££ri
go omne nomen vniuerffllc:aut gcnuo:aut oifferen/
tia:aut fpecies:aut pzop:ieta6:au[ accidcs comune.
Doc autcm q6 dt gcnus no efl genus in fc:nec in co
paratione omnium:fed efl genus eozii que coueniut
in eo:fimilitcr fpeciee non efl fpecies in feipfa:nec in
comparatione omnium rerum:fcd in comparattone
eius qd cfl aUqnid in ipfa:p;etcr 15 e't oifferetia no e
oiflercntianificomparatoeeiud qdoiuiditurin fua
eentia per illam:rtmiU'ter etiam pzopiietas non ipi
puetasnifi comparatioeciuscuius nature accidtt
tantum:finiiUtcraccidenflcomunenon efi accides
nifi in coparatione eius cui accidit;-: no aft-.CTTluc
g loquamur Dc vnoquoc^eoju pcr fc:i ocinde loq»
mur oc co:Hm comunitatibus i oiffercntqs^fic ba/
bet vfu8;incedcntes f mviam aUojum.
Ocrcrtpttagnw
'Sr^flltlft 9' vcrbum fignifi/
J* ^fc-i ituv cans intcntione gc
n cris pzius apud cos fm puma; im/
pofitionem fignificabataUud: t oei/
dc per impofitioncm fcdam tranfla'
tumefladftgnificandt) intcntionej;
que£»pud logico8Vocaturgenus.3l'
U autem intentionem tn qua multi couenicbant vo
cabant genusvcUiti genus eo:um:vt cefarc6:aut pa
triam vt eg)7ptq.Quod.n.apudco8 vtcefare8:voca
bamrapud nos genus comparationccefaruj fingu»
Io:Hm:fimiUter cgj-ptu vocabanmr intercos gcnus
comparatione fingulo:ij qui nati fun t in cgj-pto^aut
qiuincacomo:abantur.Undectiam inquo como/
rabantuniinquoconucnicbantmuUicratgcn^^co/
ntm.Cefar cnim crat gcnus cefa:p:-r egfptus gcnus
tg^ptio:^}i bcc pars erat conueniciio: apud eoe gc/
neralitati.Ccf3r cnim caufa eft oe boc q6 ccfarietas
fitgcnuscefa?j:icgyptu6 caufadbocg» cgyptictas
litgcnus cg7ptioy:t putobant g? caufa oignio: c no
mincqp caufamm.Conucnitenim vtrii^ in fignifi/
cationcnominieantcig app:opiqiiauerint fibiieo.
ClUidemr etiam mibi gp officia i artcsvocabatur
genu8.<E£t quonia bcc intcntio que nuncvocamr
apudlogicos gcnus fmt vnum in intellectuqdfja/
bctcomfwrationemadmulta qucconucniiit inco.
Quia in lingua fua non crat ei nonic quo appellare'
tur ea que funt intcr fe fimiUa tranftulcrunt adbuc
1 vocaueruntgcnus boc.f.oe quo loquuntur oialcti
a:i oefcribunt oicentee g» eit;id q6 ^icamr oe plu
ribiwDiffercntibuefpecieincog? quidcft,Cirt'?i'>
autem i$ incipfamae ej^poncrc bartc oefcriptioncm
inuoluamus facile fenflim oiffiniuonis i oefcriptio/
nis^fcdDiffercm^cjrpofttioneseaE vfqjad locij quo
oftendcmufl quid fit fillogifmus bmcftratiu^.CL i^i
camus crgo qj p:imum q6 p:edicatur:'Z qucritur in
oilfin iendo boc cfl.f. vt nomcn ff gniftcct cfTc rci. £>i
autc intcntio rei fucritintcntio incoplcjra non com/
pofita tj: multis intcntionibus:tunc no ocbct flgni/
ficarieius fubftantia nifi nomineqd tatuj figniftcat
ipfam fubftantia."z boc erit nomcn cius tanmm:nec
eritaUquidquopotiusftgnificeturenerci^^pziii
nomen cius.iSUquadoautcm fignificabitur nomie
multipUcata-q6 e(l nomcn eiu6;q6 crit manifenius
q| ipfa.Cum vero ftgnificatio nominis non ocdcrit
aliquid ccrtii:crit ncceftaria aUa figntficatio quc no
tantiiiignabiteiu6fubflatia:quibus CTxitabitur in'
tcllectus ad intentiones pcr quas perticnict ad iteU
lcctum eiu8:aut contmis erit ffgnis abfc^ cffc: i no
comp:cbendct ilUid ftcut tu modo.Ouod crgo e bu
iufmodi non babet oiffinitioncm:lcd babct nomcit
quooftcndunwreicjrtra': accidentia icomitantia.
tL Si cnim intcntio fubff anric fticritcompofira ej:
intentionibus grquibus cfleuie cffe:ita q? 13 oent ci
effe:quia oefubftantiaUbus magi6p:op:ia funtd
genus z oifferenria.(^ficut oebcs in tcUigcrc cx pmif/
fis.^ iSifferenriaautem oiffcrcntie i gcnusgcncris
1 q6 componitur e]c illis babet media te aUo que c6/
tinenmr in gcnere vcl oiffcrc'tia.opo:tctidco:vt oif/
finirio fit compoftta ej: gcncrc i oiffcrcntia:cii autcj
Dcdcrintgenus p:opinquii i oiffcrcntia quccff poll
ipfumiconficietur e)c cis Diffinitio:ftcut 13 q6 oicitur
oe oiffinitione bominis g? eft animal r6nalc.(£ Qi
autegenusnobabucrit nomcn oabiitet oiffinitio/
nem au6:ft'ait ftanimal non baberct nome: oicere/
tur co:pu8 babens animam fcnfibilc.£>cinde appo/
nercturrationale.j5imiUtcroeoiffcrcntia:omnuio
anteoiffinitionemcomp:cbenditomnc8intcnti6c8
liibftantialcs reui oftenditcas^autfigniftcatioe pm
cipaU:ficutcij oftcnciitintcntione vnom contractaj
e^ collatione i fignificationc cotincntieficutquum
oftenditpartC6.{C3n ocfcriptioc vcro no qucritur
niffcvt componamr OMtio e% cofcqueiibue rem que
funt eiparia quc babcbit quicquid cotinctnr fub ea:
tinibil aliud:ita vt figniftcct cam ftgn iftca toc figni.
IL Couenicn tius cft aines; vt p:iu8 o:dinctur in ea
genu6:aut pzopmim:am loginquum. giocidc ap/
ponanturaccide'tiaautp:op:ietatce.g7fiitan6fue.
rit:crit tiic ocfcriptio viaoi'a.(L fijccmplij oute, bu/
ius boc eft;quii Didmr g? bomo cft animal latarum
vnguiii crecte ftaturc cminctium carniti: rifibilc:vf
cum Dicitur boc torii abic^ animali. (ECrgo pdica/
ri in oeclaratioc nominis gcncris cft:ficutbocqucd
vocamr gcnus.CTl^zcdicamsaijt aUud cft oe mul/
ris:aliud eft oe vno folo;crgo p:cdicatii ocpluribus
crit gencriquangcnu6:p:edicatii verono oc pluri^
bU9 no indicat gcnu8:p:edicatit vcro oe plurib'' co'
rinetgenustcetera.ocquintBvKb^.CTCu^oDici/
mus oilfcrcribus fpeciein eo q6 qutd eft.app:op:ia'
tur genu8.i)ifferc'ria aute fpcdc itclUgimus oiffere'
tia fubftatiaUter.Cfepcdea cnim aUquado of veri
tas omnis rci in fuoclTe i foma:i ita vt no confide/
rcmr ciuscomparario ad aliud;i p:ccif uc cum fuei
ritpofTibileiniteUecmp:cdicariDemula'6c6ucnie
tibu6 in ipfttin dfectuaut noin efTectiufcdin potea
ua 1 «Jotitateotnoni8.c:2d oftcndaidu m atite* q6
"noubc tiffStt
•e^siirtrtptot.
fiuarrfirj5fa</
pitoviciofa.
T^jcdicail ictf
fitvitocgiiia^fic
gcnuB.f.rnnotn.
^tcan tw 6 pn
ItisclicgcB'^
pir.qooi.
©Pftj»fof(U
'Pn» tvbiuao,
xxaopdtaribe
muliia fidicald
gncicptomerft
modciAttnS^
^oiai&aramcc
^uile0io qfifyiit
fcdc itcHote q6
ctiereiuicc ^t
carimoato.
SciiVtibimo*
#pOjpt>rrljc«p«
toUocrp^t
O6o^ma*
6c6a»
Z(rt(a«
fit g€nus:non eil nece((e contidcrare aliqfild bozu.
Ca enim miUta fncrint oiuerfa in ee.ft oeinde pze>
dicatur oe illis aliud tali p^cdic Jtiot: illud aliiid erit
gcnus.CCi>ebctauteintclligil3:q6Dictmu9Debac
re.r.g> piedicatur oc multis ad interrogationes pcr
quidrquoniasBiamDebctfierinift interro^tur oe
multis fimul non oebent quoc^ eo^ pcr le^rtcut ias
nofti isifferentia autc non pjcdicatur in gd vllo mo
do.iCSp^cics quo^ e^boc g? ell fpecies no p:edi/
cattir Dc aliquo p^cdicatioe butufmodi:fcd oe eo pdi
canir aliter.Si vero contigerit ipfam p^edicari talt'
teriam fitgcnus.CCJbebcsaute fcireg^nibilbabet
genus 1 fpeciem:(quepcrtinct ad rclatione.^nifi ej:
boc q> babet intcntione Diffinitionie eo|:.jCum aute
attribuimus banc oifFinitionegenen: pcrcipim'g<i
gentis.-percipimus ali^d infuper qd iudicaretur (i
oiceremii8.f.e;:bocg> itaellliplenius Dicercmus:
q;^ autem poilea app:opziatur nomie fpeciei poilea
fcics cpnon pzedicatur Dc muUis Diuerfis in Ipecie:
fcdin numero.SccidentaliriveronuUu p:edicat in
quid:nulUu8 igimr alio:;: eit boc p2opziii.Omne au
tem genus babet boc pjopziii:Diligenter crgo pftde/
rataintentlo buiufmodi DitTinitionid vocat geniis.
(^iContingimt aute eirca 15 quedioce multe:quarum
vna e Q^ fi genus babet aliquidrquod fit ei quafi ge/
me:Qi boc eit pzcdicatu oe multis.^ tuc gcnus pdi/
cabitur Dcgcncre: quod eft fupza ie.
(t^d qd refpondemus:q6 p:cdicatur oe multis pdi
catur oe genere vt genus:fcd genus Dc eo non:vt ge/
nus:fed vtacciden8.Tlon.n. Dtcitur cp omni pdica/
to oe multis acciditgenu8:nifi aliquo rcfpectuificut
animali accidit generalitas aliquo refpectu.f.refpcu
comunitati8.ficut in p:o;cimo oflendemuo: ita q> ge
neralitas non efl conftitucns animal vllo mo. Tlos
aiKcm non negamus quin intcntio minue comunis
p:cdicctur dc magis cdmuni:f$ non De omni.&i au
tem genus pjedicatur Dcpzcdicato Dc multis^ftcpze
dicatii oemultis p:cdicatur Degcncre^eflfetimpole.
(£3tefn qucritur oc boc gp accipimus nomcn fpecici
tn oiifinitioncgcneris.Cumenim volucris oiffinire
fpedem:videtur neceffario apponcndii nomen gene
ns:iicutpollea ollendetur.cu; oiciturq? fpccies eit
id quod ponitur fub gencrc.^ed intcrrogantt vide/
tur elTe ignotum.Oftenderc.n.ignotu pcr ignotiim»
non eft oftcndcrc: ncc Declarare;omnis autem oif'/
^nitiovel ocfcriptio efl; oeclaratio.(C3d boc outej
iam refponderunt quidam oicen tcs gp quia ouoais
relatiuoaum vnu non intclligittir eiTc nifi pparatio
ne aUcriU3:genus aiitem i fpecice relatiua funt:ideo
ocbctvnufquifcp eouimaccipiin ocfcriptioneaUe/
rius necefran'o,Unumqiiod(5cnim conim noncit
id quod eil niii e]c comparatione aUeritis.
Ct"DecaHtemoefcriptioaugctD»bitationcmfnal^8
quefuntpictcr genus % fpccicmrin quibus eft impH
catum^q&ingencreifpecie^aiigmcntiim vcro im/
plicarionis non eftcpplicatio . ClJ^ndagatoz ctiam
oicettibiadapta oiltiniriones rclattuoaim:cu5 oitfi
nitione generis i fpeciei:a fac fcire quomodo: ( quii
fintfitnulincognita.J)fcituraUerHmpcraUenim.
C^Jtemin folutionefolentconfiderari piopofitioes
queftionis i peftrui aUcra vel vtracpan bac aute fo
Uirione qua B inducit non cofiderauit pzopofitiocs.
TloncntmDipitgjgcnusifpccies vtracpnon funt
incognitaapudintroduccndus: nccoipt cumfciaf
aUe jj e% altero: QV^ix ipfum (it ignotum.^Tlon eit
boc Diccreignot«5pcrignotu5. iDocenisnegarciq^
polfibifcerateHm:necpoteritctiamnegarcQ7Docc/
re ignotii per ignotii no eratoeclarare. Ilcc oijcit g?
ej: oidinc baf pjopofitionii non p:ouenit: q6 qucri
ture^ei6:quarel3 non confideraiiit^pofitionesq/
ftioni6:nec luum if Uogifmum in boc fecit.
Cr£tctiamacciditcimaj:imu8crro:ej:boc gpnopo t^uu»,
tmtinucnirc Diffcrentias quccft intcr id qd icif cu5
aU'quo:t id cj: quo fcit aliud. CT^d cn i ej: quo aliud ® ' '" «cr fctmm
fcimreft idqdperlcfcitunifitpare oftedcdialiiid '"flj® ' i*™""
cui:quu adiiicta fucrit alia pare penicnief ad cogni **^
tionealtertu9:q6 ia^ cognitii fuerat nuncg anteiu6.
06 autem fcitur cum aliquo eft id q6 cum perfcc^
fiieritcognUio rciej: conuentu oftcndcntiii rem: fiX
ficut res etiam fcietur.£t cum non illa fcitur ill6 nit
qg fcictur:nec ej: illo fcicf re8.i!:t ideo e gs totius col
lationis que oftcnditrem:partesenim coUationis
oftendentisrem:quunonconueni'untfimul:n6fci&
turre6:vnaenimea:peft fignificanspartem cognir
tionie qua babet rcs tantum: i interdum partce oi>'
cuntunt nodii funt complete:ideo oicimus eft rce v
cognita.Cii vero complete fuerint:licHt rcs.tiic t fci
tur idquod fcitur cum rere veta vero non fciuntur
nifi fimuUCii autcm fciuntur alia cj: ali)6 legf :vt co
gnitio vnius fitpzio: cognitione alteriue:-! non cum
co^itione aUerius.£t idco id q6 fcitur cii aliq alid
eft ab eo ejiquo fcitur aliud.3d eni; ejc quo fcif ali6
prius cft in co^itione $ illud.CL Undc oicimus cp
relatuia non oifTiniuntur f m banc impcritias: qua;
inueratillcquiputat percamfoluere buiusqdne;.
@ed in oiffinitione i elatiuof eft quida modus cot/
lationis per quc$ remouebitur bec perplcptas: cui'
Oeclarationis alms eft locu6.Cir&cdc]cemplU5 ei* i
p2oj:imo eft boc:^ quu interrogatus Kierit quid cil
nibiloice8.*P^efpcdeo g? 13 eft qui babet fratrc: niii
oij:crit9>ille fratercuiuspareepater alteriuequt
oicitur e(k frater eiU6:'Z tiic in ouas partcs oeclara/
tionis qua;:nulla eft oiffiniraej:aUcro relatiuoai5.
Oui autem 15 e;;pedieris iam oftcndifti rationcs rc/
latiuozum fimul.CL 1i>oft^ vero iam oftcdimus il stxomt» ad
lnmnibil6tcrmiTiaiTeredibimu9 ad id aquo oigreP <cda)otjt}itdc05«
(i fumus oiccntcs cp oiifimtio generis pcrfcaa eft^lj
non accipiaturin ea fpccies^-fm boc gjfpecics eft; %
refcran- ad ipfum: fed fmbocq> cft ciTcn tia.jCii cn ij
intcUigitur ejc fpccie elTcz veritas rci -z fozma:(j)lc/
rumcB.n.intelUgitur ej: ea boc:f m vfum C0ZU5/) no
crit tunc fpccics adpenu6.Dim.n.intcltigitur. (oif/
fcrcn tia fpccic5.} Ditfcrentia incfTc -z fozma:iam gfc
cta cft oiffinitio generis.Cii cnim oijrcns cp gcn^pze
dicatum oc multis oiuerfis in feipfis ciTc ■z fozmis:
1 fubftatialibiis ad intcrrogatione pcr quid ibnt:ia$
pcrfccta eftoiffinitio gencris:-: non eft necefTc f^'m
ej: boc gp eft rclata poni in cins DifFinitionc:$ius re
latio aUqiio modo B intelUgamr.Scd non cft fic:vt
pzoptcr boc fit Diifinitio que eft cozum: quo;: vniij
oitTinitur cj: aUero:fcd rclatio quc cft b in tclligifcfk
l5ec.g?quu oijceris g> eftpzcdicatum oc mltie oiucr
fis in e{Tc:ia5 poatift i oiucria in elTc pzcdicari oe ijpo.
-zboc eft quod inuif oe relatioc quetibi accidit,
CirQ6autcmnon feceritoiffin!'tionemco:Hm:quo:p ©oluit &uWu3,
alcenim oitfinitur cpUcro boc eft:quia pare oiffini
tioni6 eft eiTc;fcd vmuerfalitae ou!crla in eiTc no oif/
finitur per genus.CEtrgo ia5 oiffinifti gcn"' taU oif
finitionc:ej:cuiu6 fine t in potentia oiffiniri (pcciei
que refertur adgenus q^uis non pofueriKcam in eti
Mxoifatk,
lafpci^tnaHalo
Stam.
plcs.f.coia-xp'
f>:U fcu fpalifli/
ma.
6pc9coie(id<
epedcsfpdltai
nuiquidt
bfia itcr TpAn
connfrpcjfpi/
bfiinia.
erfpcacfisnon
fu licuf gen'ad
fpiikirimdfpc;*
iQnismc^rpci
6ip:iot.
fecta:(Jn\ ep cft relatiaaO paiteofffifnmonis gcne
ris.(E£»cd oifpiitare oc bac Ettia Diffinitionum cjs
babcnt rcrma:i qiwrc fic e(Te dbcot:-! qiiomodo pc
tcritconfidcrari:idq6babetvni)quodrcbtmojiim
per le non : vt p:edicetiir comparatione alteriu6:po/
fteaocclarabiturars.
1 'iCSi^nca «"^eapud grecos ol
IW^^**'^ cebatur^saliamin»
tentionem p:eter fpcciem logica: no
mcncniscidtranftulerunt grccipBi
ad tntcntione; fpcciei logicc paius v
pofuerant Pm p:imam inftituticncj
fo:mevniufcuiufcp:tqui3poflca inr
uencrunt g? ca que fun t fub codcm gencrc babet foj
mae:': e(Tc quc funt p:op:ia vnicuicp coy ;ideo voc«
ncrunt ca:e): boc cp funt:ita fpecics: •: ficut nome gc/
ncris continebat intentionem vulgarem z logicam:
itanomenfpeciciabfolutecontinct intentione vuU
garem i logicam.CI^t fic nomen fpcciei logicc con
tinet:fm logicos ouae intentioncs: qiwf vno cfl co
niunio::i alia magie p:op:ia.(rtomunic: Qimin'
tcntio eft bec qua Diciit rcfcrri ad gcnue:-: oiffiniiit
oiccntcs gp e(t pofita fub gencre:aut oc qua p:edica
tur gcnufl fnbftantialitcr i alia buiufmodi. (T^nte
tio vero magis p:op:ia eft qua aliquando ocfcribut
f m aliqucm rcfpcctu oicetcs g? eft fpccics fpecialiP
fima: 1 13 ert que fignificat e(Te;q6 eft comunc pluri'
bus non oiffci-entibus fubftantialiter. (Eict bcc in/
tcntiovocaturfpecie8:fmp:iinamintentionem:qz
13 nu^crit quin fit fub gcnere. (CiSctoicitur fpcciee
fmintentioncmfcdam.CScdintcrbosouoeact^
cft oiffcrcntia:qHum tantum fm p:imam intcnti6c$
rcfcratur ad genu8:fcdi f m fcdam intentioncm no
rcfcratur ad ipfum:ad boc enim: vt pdicetur oe plu/
ribus oiffercntibua numcro in quid non cftneccfle:
Vt fit alind quid comun ius ^ ipfa:q6 p:cdicatur oe
ipla.CT^tentio autem fpecici;f m p:imu modii non
cft:ficutgenu8:Pm intentionej fpeciei;iuj:ta z"" mo/
dttmconftiniensillam.CPoffibileeft.n.inopinio
nc:vt id q6 eft fpccics boc modo: pamo non babcat
Ipccicm^uijrtaz^modus. 'nonp:obibetur cnimin
intcUectu intelligcrc vniuerfalc q& fit p"'; i non e(ie
fubcovniucrfale.£tp:ctcr Bnon oiuiditur oiffc//
f eni^s:ficut piinctue f m aliquo6.(CJ£t qd eft poiTi
bilercmoucriinopinione:etiam non erit fubfta'tia/
le:ficutiam nofti:qdautenon fueritfubftantialcnd
crit genu6:fcd fi neccffe fueritibieflc non etitnifi ac
ddcnB comitans.Sliquando aute oicitunvt fpecies
fpecialiffima.(rCi6 autem intelligitur oc boc g; cft
fpecics fpccialiffima:non eft idqd intelligituroe B:
cp eft fpecies:^m intentioe; qua oicitur oc multis oi
uerfis numero in quid:quo eteni; cu ej: bocgj c fpc/
dcsfpecialiflima:fpccie6 fit ci:vt gcnus intras in ei''
ciffinioonc: p:opter qua refcratur ad fpecks q funt
fup^aeam.^^Liieindcccrtiffimc nefciovter eo:um
modo:um:Pm logicos fuerit p:io:;n6 cft.n.longc q>
id ad qd p:imu tranftulcrut nomen fpecici fit id q6
cft fup:a fingularia. J£t oeide p:optcr boc $> accidit
ei babere fup:a fe aliam c6munio:emvocaucrijt;q6
eft fub comuni butufmod! fpcdalitatcm. Tlcc ctia;
cft longe q> alia intenuo ontiquo:ij fit:fcd q: bac in/
tentiocjcomitabamr: vtcffet fpecics fpccialiffima:
1 p:optcr fuam rclarionem rcftringcn te fpedalitatc:
tantum abfcp generalitatcpofuerunt oignio:ej: tiic
nomine fpeoaUtatis:'! quiaeft ftatij poftfingularia
vocata eft fpecies.l^ocftutcm cll:q6ego ncqueo oi
fcernerc:^ui6 magis fouca gp nomc non fucrit pua
impofitufpecici.f5rcfpcctii quorcfertur adgcnus.
([^iScbcmus autem fcirc oe fpecic quc vnaeft dc gn/
c$ in oiuifionc p:ima;f m quc ifto;j modof cft fpes.
CCjbicamus crgo poffe ce;vt 13 quinc^memb^is oiui/
fiofiattaliter:vtincludatvnumtantum ouo;:mo/
dorum:': non alium:cum.n.oicitur qj nomen comii'
nc fubftantialc:aut oidntr fignificarc cffe: aut no: II
cft fignificane effe;aut cft fignifica^ cffe comunc oif
fercntibue niiero non fpccic;tiic mcmb:j: fignificaa
dTcconrincbat gcnus i fpcde quc eft ftarim poft fin
gularia:i ejrcludit refpectii lpedci:f m intcntiones q
eft in relatione gcncrie:? 5 mcmbp p:imu. (TCt po
ftca p:cdicanij ocmultie siffcrentibu^fpccicin ^d
oiuiditur in id q6 cft fic;oc quo no p:edicatur aligd
buiufmodi:': boceritq6vocatur gcnue tantii:'Z in id
q6 p:cdicat oe multis oe quo p:edicanir aliquid bu
iufmodi.£tf m bunc refpectu crit fpecie8:fcd bcc oi/
nifio non attribuit numcpfpecialitatis^fmintetio/
ncm relatam abfolute:fcd oftcndit nobiepoteftatcs
buiufmodifpecialitatis;fmbuncrefpectum.f.9ieft
gcnus^ibabctfpccialitatcs^toftcndit nobie natur»
fpecici:? m rcfpectum p:op:iii faluam *: intcgram.
CiStpoffibilecauteoiuiditalitenvtoctnobisfpe
cicm quecft f m intentionem comune;; 1 fpccics P5
intcntionc p:op:ia fit in fc6o memb:o;itavt fitin id
q6 cft fpcciC8.aut q6 cft rpccice fpecialiffima:tanien
acciditeffefpecie.(fmintcnrionequapoftiimu0ce
magie pzopziasO<ip ^^ fpecics que fit gcnus.CTCii
autcj oiuidimr vniuerfalcf m q6 cft vtc comunica
rio: cofideratio oe illo e(t:vt oiuidamr oifione quaj
babet comparatione infcrio:um fuoy gbus eft xnv
ucrfale:-: nincrcmoucbiturfpecicsB intcntioncm
c6munc:i non babebitur poftea nifi ejc alio refprii;
1 tuc fpecice que p:imo pcrcipitur erit fpedcs:? 5 m/
tentioncm p:opria.!Si autcm non curauerit oe boc:
nec oe oifpofitionibus vniucrfaliii:': oe accidctibus
co?r quc funt inter illa:e>: 13 g^ funt vniucrfalia: Q fic
boc cp vnn eft comunius vcl magie p:op:iii compa
rarionealteriusnoncomparationefingulariii.^tiic
p:ouenict tibi fpedes rclatiua:ficut in p:o^hno ofte
dcmus.([rTlon oebcr autc quis crcdcre: vt 15 gnt^/
meb:is oiuifio fit includcns omne id in quo oiuidi/
tur vniuerfaIe.3liquando.n.altquidoiuiditurin ali
qua 1 qxludnnmr ab eo alia quc non includunt ni/
fi in alia oiuiftone.2nimal.n.cum oiuidit in loqucs^
1 in non loqucne non erit nifi bimemb:i6 oiffcretia
a qua e%c[ttdimr rolatile 1 grcffibile:': tiic erit neccf
farium ficrialiam oiiH'fioncm.(CTlon ocbes ant^
pcrfifterein oicendo q> 15 oiuifio qufcfemembzis oe/
bcat includcre omne intcnrionem cuiufciitp vniucr
falie:'; refpec tuu eiu6:fcd oebee fcire gpno tmcit noe
ad boc implicitij:nifi q: ouo memb:8 oifcreta couc
niuntin vnonomincq6eft fpccice. CCConuenicn*
tiu8 cft autcm oiccre g? cri 15 gncp babita fucrint^*
ucnitcjrcompararionc quc cft intcr illa aliquidali6
•f.oifpofitio cius q6 cft magis p:op:iu5 intcr ca que
p:edicanturin quid:comparationemagi6 pmunis:
ita g? fit fpecialitas magis p:op:ia:ficut anteaccidir.
bccctia5 fingularitas'; indiuiduatitasquaepjeter»
miferun t fic currentcs oe eis.^EJBiautcmvolnerit
faccre oiuifioncm e;: qua octur nobie fpecice: f sin/
tentioncm relatam que cftc6munio::ninc conucnit
oici g' nomen rubftantiate:autp:edicatur tn ^dmi
CLuie nio<l*rpA
cltvnujcxfiiuB
vtibiis.
S>OiOt
TeSifiRoiimg
mffotpHrpM
iimc vulsata.
pratu ii ^dicaf 6
Sfniib^fpctctcri
rpimdo fiiTiitaa
< boiufmoi.qff
tc.fdluem.
THota Umitatto/
ne oiffoniB fpci
rpaUlTtmc:cul'li
muatdiefuiiau'
ctoj2lu(cc.lj.vt
Harraiait>cr.in
vlib;i3,
Mon:id autem q8 jjjcdfcattir fn qiifd tntctUgitiir c6
mutic id qd conuenit reiponderi ad interrogationc
factas oe multis quid fint. t:€inde oicemue q> ca q
pzedicanturinquidDifferant incomunitate ipjo/
p;ietatc.Quedamcnsmeo,r,funt comuaia -4 queda
commmmej: picdicabilibi.s autc; in quid id qt> e
comunius eft genus frwnuG comunis: i minus com
jnunc elt fpeciee comunioasiinucnta autem ipecje
oiuidem^^atrDicentes^necefreceaut vifpecics fiat
genus alij fpcciei aut non.£t bec oiuifio oftendit no
bis quintp manifelk;i natura fpccici fm intcntoc,
comunc; continetur in ca.£»pccies vero z"'intc'tio/
ncm fecuda inciudctur in ea^liquo modo:fcd in oi/
uifionepumanon fiiitita. CL Uulgataaute vimfio
boias quincp affinio: clt p:imc oiuifioni.£)iuidirur
cnim ficomnc nomen incomptej;un) fingulare: aut
fignificat vnii aut multa. Significane autem vnus
tit nomen fingutare:iignane aute; multa:aut figni-'
ficat mntta oitferentia fpecicraut niicrc.Signae ve
ro multaoiffercnttafpecic:autett fubRantiaicaute
acciden talc.©i autem eft fubrtantiale: aiit p^cdica'
turin quid:autin quatequid.Signansautc^multa
oifl^crcntia fpecic in quid ponitur genus^fignificans
quatc quid eft oifTcrcntia:accidentalc vero eil acci/
dens c6mune.i>eide oiciturgj id q6 fignificat mul/
ta oilTcrentia niicro:aut pzcdicatur in quiiieft fpo
cie9;aut pjcdicatur in qualc qHid:a fic c pzopactas.
CrT3ecautccojz oiuifionon incliEiditfpecicfsinte/
tionem relatiuam: nec oiffcrcntiai J>'.m q> eft oiiTere
tia:non cnim continctur »n ca oc oifferkTnt^s nifi qd
pzedicatur oc multiB fpeciebus.llon cft .intes B na
tura of ie:aut B ejc 13 g? eft Diffcrcnti9:non cnim omt
nis oiiTercntia cft ita ficutpoftca oftcndctur i£&i
autem con(idcrarentq6 tupollea (cic& non poffent
rcpzcbcndi:(cd fcics co6:nec conltderaiTc:ncc pcrce
pifTc:t idco non poiTumus coe ci:cufarc:fo:ta(Tis au
tem Doctozum pzimus confidcrauit.Ctt in bac oi
uifione non oiftinxerunt intcr pzopzictatc z oilTere/
tia qua non babet nifi fpecies.CTCt ej:clufcrun t ^/
phetatC5 quc cft pzopzictas fpecief mcdic x compar
cius.Tlon enim alTignaucriint pwpzictatc f m g? clt
pzopzictas fpeciei:icd fsgped pzopzictae fpccici fpe
cialilTime;fiait non afTignaiicruntfpccicmnififpe/
ciatifTimam.
Crtificemu^rS!?/
ptioes fpeciei oicetcs gp fpccici.(f in
Qjfpccies non rcfermradgen^^.^per
fpicitur oilTinitiotatis:gj ipfoeque
picdicatur oepluribus nucro oifTe/
rcntibus in quid:in qua non conue»
nitcuca:necgenus:nccaccidensc6mune:vniiq6cp
cnimco^ pzcdicaturocmuttis oifferctibus fpccie:
non aute multis oiffcrcntibus numcro. CL troc dt
q6 of pzcdicari Dcmultis wffercntibusniieroDe/
bet intclligi.f.oc numero tantu.llifi eni? fic intelli»
gatur:C):!>ocgjpzcdicatur oemultis Diffcrentibus
numero non pzobiberetur pzedicari oe multis oiffc
rentibus fpecie:pzcdicaturenim oemuLtis oifferen
tibiis fpecie atiqti q6 pzcdicatur oe multis oifferen/
tibuB nHmero:quare pzopzictasbuius nominisno
cd: fpeciei;fed titus eius q6 pzedicatHr:nifi fic cficlu
datur id q6 pzedicat oc multis oiffcrentibus fpecie
abeoquodinteUigiturDcboc^-zboccftpcr q6oiffc
runt a fpeciegcnue z sccidens: autpcr q6 oifccrnit
3togycc
abeaoiffcrrcqucpzcdicantuf 0« multie oifferenti'
busfpecic.Ct^uiiisaHtemoficejrcmptucftidqd
Duiiditur in ouo equalia:c cnimoiffGrentia paris f 5
numcy :fed atiquando oicitur oe linca 1 lupcrficie t
cozpoze:nonenimparelT tantiiq6 oiuiditurin ouo
equalia:ledcu additu fiicrit numero q6 cft ciquoft
gcnuseritpzopziiiparis.CCSed non oifccrnif pcr
Boc fpeciee a oifferentia que cft pzopzia fpcciCLficut
cft rationale.f babcns xirtatc Difcurrcndi. bocenis
folus bomo battet.Quod enij ocangelo pzedicatur
boc elT alterius intentioni6:in qira non conuenit bo
CH5 angelo.CTSliqHi oute verbofi poffunt e^cli;de
re ab bac oiffinitionc.Cf m buncmodum oiicerncn/
di.^ fpecicm a Diffcre'tio.XDcdu6 vcro bic eff: vt w
catur e)c natura fpecici f m banc intcntionem cebct
non picdicartnifi oe muttis oifferentibHs nunicro;
fed naturc oiffcrentienon oebet boc.j£t bic mcdue
cft e):ccptus: icd pcr 13 g? pzcdicamr in quid Ipccice
oiffcrentia abrotuitur:i ctias oiffert o pzopzietatc;
pzopzietas enim non pzedicatur in quid, CL ^rgo 13
oefcriptio elt rectc affignato que non comitatur nifi
intentioncs quc oicii ipccics ipccialifTima.CL ^pc/
cics vero fm gp refcrtur od genus babct ouoe 6fcri'
ptionce: quarum vna eft l?:qua oiciturQ? eif pofita
fub gcnere:attera vcro qj c id oe quo pzedicatur gc/
nus in quid.CL i^ebemus autcm 13 cofidcrare oice/
tesgjfiqc.Cpofitafubgencre.) itcltigiturgi fitma
gis pzopzia qg ipiHm in pzedicatione;ficut q6 pzedi'
catur oc partc cius ocqua pzcdicatur oicitur effe id
fub quo 13 efl:fi in^ ita clT tiic fingulare 1 ipccics 1
oiffcrentia 1 pzopzictas coucniunt in boc. CL ^i ^o
intcliigatur.Cpofitum fub gcncre.) oe eo q6 vtc cfl;
tantii:t non fingulare;tiic intetiigitur g> non oatur
Ej: fignificatione nominis:? pzcter 13 Difitre'tia 1 fpe
cies X pzopzium conueniunt in bocCL ©i vero itel/
ligaturcj:pofitofHbgenereq6cftpzopinqHiue(ibi
coniunctii in itlo fine medio:tunc c^ciudnur fingtv
larc:ied non pzopziu-z oiffcrentia.CL ©' vero intcl»
ligatur g) eft fibi coniunctus non in ozdinecomunb
tatis tantum:fed in ozdine intcntiois^ctiam cxcltide
tur pzopzietas:fcd non Differentia.CEJoi vero itcili
gitiir gp cft in cuiue natura eft comunc.f.id q6 eft fu
pcriuseftcontentiiinlignificationeciU6:appzopzia
bitur bcc ocfcriptio fpccici:gcnue enij non eft in na
tura Dfie:ncc pzopzietatis:fed eft quafi fcm cn cop:i
non eftintra enientias eo:^:i cft romparatic cius ad
illa:ficutc6p3ratiorciconfeqHentia necefTario: 1 no
comparatio eius q6 introt fubftontiam eo^: ficut ia
nofti.1r'Oc aute5 nomcn.Cpofltii (ubgencK.^ no fv
gnificat banc intentione ej:pofita5 tot modie.^icc f 5
impofitioncmnccfmvfiim;noncnimmeminimc
oliquo loco iibzo:?: wcto:^ buiue ortis inucniiTe boc
nomc fic oebere intet[igi.CL fcefcriptio vcro fc6a 13
eftgjfpccicseftoequa pzedicaturgenus eiuBiQd:
autfic oicitur:g7 cft id 6 cjuo pzedicatur gerius eius
in quid.CEContra tiic ft tnteliigit pzcdicori in quid
quod iatnoftcndimus: opoztet aligd addiq6 cft oc
quo aati6 pzcdicatur gcous cius in quid: -zcrit boc
pzopzium fpcciei:De Differcntia etcnim non pzcdica
cur genus in quid vllo modoificut nec oc pzopzicta/
te -: accidentccffe autes indiiiidui non peificitiir gc
ncre tantiim.CCSioutcm e%boc q6 intclligit inter
com 1 Difi^^crentiom t^piictote' -z occidcns oiffcrctia
intelligitur:inter com -z ftngulore non cft oifferctia
nifi contineamr in ca gj fit vniuerfale buiuimodi.
Tpre fpdlilVima
amiafpci fnia
alio;;.
^^V^-Xipiit*,
©cfcTipriocrpei
cdie q rcfcri ad
gcnue.
i@i]0 iiciligcda
fitilla Ofcripfio:
fprs c q ponutir
rubgcncrc.
Ptttne (ntdlf 11*
illi^ Kfcnptoie.
£!cni!S i !^f\ fe/
mc Piffcr<?t!c txi
p:ii:ndni mtrat
fu^am co;:.
duci rtclIigMa
Ht 2" Diffo fpti
coievbicrcludi)
tur nniiti inicUe
ctiie falfi.
Ctnu9 «aptcxt
epiatut^tx.
Cam» triptic.f<
&uptnn0.
jQbcdiom,
SnAmum.
lofie irifitx,t-
&tipttmi,
£)&edia.
Jnfuna.
Coo:dratio^dt
camcnrDCc.
^oebiabi fm
vid lllaiomco /
rn:quactpop^I>
riu8 i ^c fcquu
luscftiiri l^ocQi
a& infinc capti
tnoderabuurat>
Sluiccn.
lopioi cguoca
adillos (rcemo
doaf pci,
R£ouet eubia .
eubrptfpaiiiri/
aitfum(ut3ta
vtta.
CrSTanicn adbitc intcr cam t Dril gcncns iion crit
Oria.C'^"' ""j^ oifFinitDiccs g? fpce cllid qde ma/
gisj?p2ifi Dc Diiobusvlibiie pzcdicabilibijs in quid:
nclciuntDiffinirefpcm.l!on.n.pucnitDitinifific.r.
cpt(txk ma^ppiia oc Duobiis vtibus pdicabiU'
bu9 in quid.t): quibus aut icics B.-^nifi excraicm
pncipia i locos que funt^paa DifFinitionii.(£ £)ice
mueaiitnucg^gcnusa ibellgcnusqd ipolecfieri
fjxm:qtn fupza ittud no cft aliud cotue gcniiB: z ali6
e qd f m aliu refpectii potcll fieri fpe8:qz b j fupja fc
gcnus coius $ fit ipfum.£ t fitr Ipc8:q2 alia cli fpca
quaiporecfi:fierigcnu6:ndnon cftfpeeminus cois
^ ipia:'!: alia cft quc alio rcfpectu pot fierigcnu8:na
fub ipfa elt aliafpcs minue cois c$ ipfa. d Oidina'
bitur crgo gcnus muUis modi8:q: aliud eft fupmu;
gcnH9:q6 non eft fpeevUo modo.i genue mediii q6
eftfpccies:-! genU6:fub quo cftfpccice i fupja qdcft
aliud gcnu6:i gcnu9infirnu5:q6 eft fpecicsigcnus:
fub quo non cft gcnus.(L £ilr i fpc8;qi alio cft in fi
ma fub qua non cft fpecies vlio modo: nec cgcnus
aliquo modo:i c fpcciea fupicma fub gcneraliiTimo
gencrc:ifup2a el no eft fpes aliquo mo; i eft fpccicp
media que cii fpes i gcnu6:fed no vnius cft gcnus i
fpccie8.CUulgatu atc^replii buius cftcatbcgojia
rubc:f«bftantia ctenim non babctgen'' fupza fc:fub
qua eft co:pu6:fub cojpo:e vcroco3pus aiatHm;lijb
co2po{eaniniatoanimal:fubaiali: aial roalc mojta/
lcrliib oiali au t roali eff bomo fub boie vero eft ©o
cra.i 1i>lato i fillia.CSoites sil^lato i Mia funr
nngularia;tfubaeflgenu6gnalifTimi}:nationc(lfu
p2a eam gcnu8;bo vero eft fpcs fpalilTima:na no cft
fub eo fpes.Quc aiit funt inter B funt gcnera i ipcs:
1 media refpcctu inferiof gcncra:rcfpcii fupio^ fpc
cie6:vt cozpue fpecice eft fubc^ieft geniis aioti: aio.
tum aiit eft fpccics cojpojie i fpcs aiali8:in quo con
ueniun t vegctalMlia i aialia;atal vcro eft fpcs olott:
•: eft gcnus roatis ofali9:in quo ;Hieniun t aialia irra/
nonaliatb6:aialvcror6alceft fpcsaialist gcnue
boi8.Conucniunt.n.bomo i ongclus in co.C t rgo
aiatroaleeritgenus ifimij.i fuBo gcnus fupzemti.
Cozpue vero t gcgd cft intcr illa cft gcjius mcdiu;:
fcd cozpufl cft fpcciee fup?ema:'Z bomo cft fpcs infv
ma:aiatu vcro q6 cft intcr co eft fpcs media:fubaf o
relpcctu eiu6 q6 fub ipfa:eft gcnus gilalilTimii i fup/
tnum:': qm non b, refpectu? ad aliquid q6 fit fup:a
ta eft id q6 no eft fpes^bo vero refpcctu eo:j: quc fU'
p2a ea funt erit fpes fpalifTima i fpce !fima:fcd rcfp6
ctu infcrto?^ eft ouobus modi8.f.in refpcctu eo:ii q
funtfubipfa^fmbocg^non funtfpcs. £tctfmg>6
illis pdicai :refpecm6 ^o quc b; ad id q6 cft fub ipfa
f m^cationcrattribuitciintentionc fpalitaris noit
relatiiieadgcnu9.£tbcftinictio rc6aciu6 qooctii
eft.aiiUBvero rcfpectueattribuitciqjcftfpeei no
penuB:-! q> eft fpce fpaliitima.-fpcs aiit non eft gcnus
icft fpes co modo quo Dipmus.Cir^flteUectus aut
eo:?: triii ^uis fint comitantes fc:funt tiT DiucrJi.©!
aiitfpes Df vnaquccp ida^ intentionii; oicct Dcbia
tribusfola pticf^tionc no{8:fcd Diflfocs ipfo:p intcl
lectuenmt Dincrfe.Si vcro vnus tin co;i fpce funt
ipfa Dictio oicet quababcbit vnus crit DifT6 cius : i
0° alteriiis erit Dcfcriptio cjus que non intelligif cj:
bocnoienon vtfignum a^mitiisiUa. ([ £>icnt aut
fub fpc l'pali(Tiiaa funt fnbt^ vtia qpuie no ftnt fpce:
fic fcripto: nauta^etbf ops fur ftib boie.(E£'irr no e
tonge qitio rup:a goiue giTaliftimii fint pdieabtlia q
non funtgenusjfcdintetronca comftanrcs fn gb^co
ucniuntgcncraTgcnep gna ficutaccn^^ificalio
que pdican t oe mltis gnaliffimis.fic poftca coij,ke'
tur.(L 3llo aiit of io qua attribucriit fiibc guemcns
vfcp ad boicp no eft recto:^ui3 no ipcdiot intcUigi
id q6 intcndif ;cojpu6.n.bn8 oio; cii pplectif vcgc/
tabilia cii fcnfibiUbU8;n6 pplcctif angclos ntfi folo
gticipatioe nois;gcojpus biis aiam no erit ptinene
ongelos.(I ©ilr aut quii of roale bo i ongelue; no
crit boc nififota gticipationc nois.^P^onale.n. q6 cft
ofia pdicata oc boie no pdicaf oe angelis: i qfi gde
itaclhtuncaial roalcnocft gcn^boiusiangclozii:
neccojpii6bii6aia5eftgenusboiU5iongcloy:nec
cojpue bnsaiajcftgenus vegctabiUii i ongcloai t
aialiu:i qti gdcm ita cftmojtalc non cftofia quam
necc fit poniin Diffoneaialis rationali6 per boicm i
non bomincm.
'2fivrrrifl> ncmenfmlogt/
^ii VI viuiv (ce inrenticnes
pjima figtiat i fc6am. (£ tJeaurcm
intentionc6 no funt;licut intcnticca
grits 1 fpci.-f-jima.n.pofitiogcncris
non fitit nifi avulgo;traflatiq f o fiiit
amaiojibus: fed ofienome pmii lo/
giciipofuemnt:iDcindetraftulcriit.C^uiu6pma
pofitio eft B cii Df grof ra cft qua DifFcrt aligd ob ati
quo fubalr.Cn^on^ igif iic factii cft 05 ona pdir a
ti oe tribus fs fnius 1 poftcrius.itaf.vt of ia alia cet
cois laliajpjia taliamagie^pjia.CTiCoisat ofia
eft id pcr q6 pt aUgd oifferre ob aliq:q6 itep. p6t oif
ferreper illird ab ipfo:i per qua aUqd pct oilfcrre a
feipfo in ouobas fpibu6:cuiu6 cvcplti funt accfia fc/
Eabilia:vt ftorc fcdtf .©ocro.n.oliqn oiffertab f f /
Do.p boc g? illc cft fedcns 1 no iffcii poftca oliqiT fit
ep.Vcc g of ie ipofitio cois c vtrifqj.ffitr foztc&alv
qti oifFcrt a fcipfo ouabue bojis in q?: vna cft fcdes
toltera no fcdcns.ft bcc cft Dfio cois.CTI^^zopQ f
Ofia eft id q6 acciTtibus eft pdicobilc c omitans.iTus
cni of aligdoifrerreaccideteifepobiliabeoq^pcr
ipfum ciffcrt:f^ erit ofia <pp2ia:vt of ia bois ab cqiio
boc gj eft carnis nitide.C~l3ec.n.Df ia eft ppa bois
c6p6n«;cqui.'pcrquaitc:;i nopotcquus Diifcrrc ab
boie-.nece cft.n.vt aut nullo mo fit polc cquu bobe/
re bancj3p2ictatc:«utvt fit polc.^i Ipotc fucrit bfc
aliq m6:tunc Ipofcerat banc of io; clTe intcr cos nifi
fi]com.Sif poflibile ftierit vt cquu8 beat ea :n6 oif
fcret per ea cquus ab boIe:fcd coucnict. B igit ofia c
quo no b5 nifi altcp Diiii tm.(r©iit aiit qda; pcrci
fp fit Dfia:ficut cjrcpUi q6 pofuim".": BcftjJpctas: 1
fttnt qdd quc funt fcibti fui gbiis fit Df ia fcd no fcm'
per;JTc nigrcdoquaDtffcrt ctbfop6oba!iobolc;ob
ctbj-opc.n.no fcpaf nigrcdo:illii fo oUii bolcm pote
c ficrinigp: 1 tuc nigrcdo n6 crit Itcr eos oiffcretia.
(T Cii aiitnigredofiieritofiaerit^pa ctbfopisttfi:
cii "(o no fttcritci^^po^ttic no etiteim ofia.Coie at
nocftito.peripfom.n.aliqii iUrdoifFcrt obboc:-: 15
ab illo aliqn.(ri^cr ofia; vero cocm t^pjia aliqii
Ofnt fingularia eiufdc fpei:pcr p" ^o mnr b:p olfio/
nisjjpjicDfienon ofntfingulariaeiufde fpciinter
fe;comitanf.n.n9;fpe'i:pboc.nq6acdditalicuifin/
guloriii|i fic no rp of t pcr ea. ©i at accidcrctaii ac
ciditin p cfTc:fic biit bolcs a pn" natiuitatl g> poftea
ipore cft acadcre:tunc polc cft cfTc in bac of ia a! icd
quoDifFcratobaliofingulari:ieftIpot'c no oifferre
Vtlo mo ab boIc:ctenan fingulari poft e(Tc(uii ca vit
Q p gcn'' gtii
liiiinMlfumaUi)
fidicaij;
iS^odcrat fupe
riuc poiita i«e
plo coozdinauo/
ma i)\iuamtntl
fu^ctqziUa non
funt pipaii^ciice
Mcra.
t>:iafpofirtoge
ntria 1 fpct luit
fcaavuIsoif;^>
raaipofittoefte
futtfcdaiapicn/
tit»U8.
£r (luopj qpbH
factiacfianalo
0aadirtafignift
cara.
SfUCMSfld.
BfiatpUi^f
g>efia^p:f(o<j
nopomtcficmn
lua rcfpcii cjrtre»-
niozum.
j6jrqaopj9>6if
(eretiajfipt titai
ouo); niodo;;.
JBiiftingait inttr
vnii modujofic
A-PiiciTOfidcd/
muHcni.
billietiirncrcff
fcrcita cctixjff
pJid lc^i moi cjc
vnacititojiam
ppciafiroinjodi
eralta.
pziagd»
aUlr MtKflonra
siffcrenne.
iQaobtfreratal
icraxiifaUad.
famcnHfton
IBarran rtfibili
ini^iu riftbilesfj
itK^turdniiie*
:@iildfbM(rere
Haq^vnum cr
qBincp vfib*
Supplo fteffri'
otiocs oiffcrctie
qCtcriiu^tJica/
Ule,
fccsTitpitdpiiieendubocigit crftidpcr q6 Diflferut
fing«laricjipriii3fpei.(r£>fia vcroquc vocat nia/
gt3 ,ppa'£i cft pfhaitiua fpci que cii adiungit n ac gc
ncria efficit illud rpem:'! oeiiide coinitatur i accidit
quicgd comitat t accidit:-: t? cft fubalis nature gcne
ris q5 3l^ituitur iii ce fpei:'Z b oat cfTc i oiftinguit i
oefiignat:ficutcftr6nalitasbominique oiffert acc
tcris quc pueniun t cii earjjpaa.n.non p:imu5 ocw
rit naturcgeneri6:i accurrit i gficit:cctere vero no
adueniunt nAt coirnifi portq^aducnit l?;t adaptat %
pzcparat ad oia quc aaidiit % comftan t .I3ec eni no
aducniuntnecaccidi4t:nifipoflbancpp:ietateqeft
licut ronalitas bomini.(rUirtus.n.quc vocat aia
ronalis ty: boc qj coiungitur mac aial fit ronale i g/
ccptibilc fcic"tie i artiii:vt nauigationis i agriailtu/
rc-radaptaturetia ad mirandu-z refpiciendu; p:o/
pter miraj:': lacb:f inadum i erubcfcendii i facien/
duni cetcra quc bj b6:non q: t% piunctioe alicuius
bo:umciiatalitatC'b;antalaptitudinequa fiat ro'
nalcfedq^aptitudocoisivirtus coisbumana cft
:pptcr qua vocat ronalis.^Jlla aiit funt accidetia ei'
1 pfequentia eaj.CClDoc afit kixi potcft focilc i cer >
tificariinaflnoninucniret in boie virtus pmaapta
ad cognofcedum i ad inteUigedum:n6 baberetbas
fingulas aptitudines.que virtus cf^illa ^ vocat ro/
nalita8:,ppter qua fit ronalerquecft ofia pfHtutiua
(tibftatialis nac fpeciei.Qd aiit efl; album vcl nigrit
vel aliquid b^ non eft oc eis q aduenint nature fpei
aut generis:-! fcparat i efficiunt ej: eo gdda q6 ptin/
giteitcb6.C»ebC3auticirccertilTime:quia ofia iter
ofiam magisjjpziatillasofias T? eft.(rUif ptoi/
ci9)Ofia»aliel\intrcB3btlc6alieinfepabiiC3.3fnfe/
parabiliii vero:alia cf^ futJalis:altac(l accidcntalis.
(175^5 pot oici qp Ofiap alia facit aliudralia altcra/
tii5.3liud ^oclhdcui^^nacltaUa^alteratumfo cft
coius $illud.Omne.n.q6 Differtabaliocft altera/
tti5:n6 at'it omne qd oiffcrt ab alio eft aliud fiintcllt
gat aliud id q6 eit oiiicrfua fubatr.(E 5tc?^ ofiarHj
alia eft faciens alteratu tifcfiuc fit fcparabilia vt fc/
dcrc: ftare:fiueinfet»rabi!i6:ficut rifibile i lativn
guis:rtftt)ilc ctcni qsuis ncceffc fubatV oifferat a no
rifibili:tnbDiucrfitasnonptingitinfuba:c):boc£p
rifibilcq: rifibile ^ccidiit fccundario.poft^ oiucrfi/
tas otina,it in liitJa fineeo:-: Deindeacciditill6. -piii
mujaute; qd DiuerfitateelTicit cft ronalitas tantii:
impofTibilccfiaute vtrifibilcfaciatoifTerrc fuljalr
fel oe quo pdicat ab co oc quo n6 pdicat :f5 ^ ap oif/
fcrat fuBafr no elT ec rifibili:fcd cj: alio q6 e(T rona/
le.iif ia ergo que cft m3gts.pp:ia cft ca ccntialis oif/
ferctic facicntis aliudfm placitiiauctoy buiusar/
tis impondtiii boc nomcaliud.^Cllof^ra autcj ini
ten tio bic cft pffderare bac ofiam tifi quc clf vna vp.
quincgtnoalias^cui^^ccrta oefcriptio cft bcc:g?eft
Vte fiinple]: pdicatii oc ipc:in quale gd elf Pm effcn
tia5 generis fui.(C £t boc ct q6 pdicat oc fpc in q lc
quid b5 etia multas ocfcriptocs DtHulgatas: ficut 15
q6 oicif g? of ia cft qua oiffcrt a gcncre fpcs^ictiam
qua abfidat fpes a gencrc:i ctia qua Differiit quc c5
ucniuntingencrc^tqucpdicaturoeplurib^^Diffcre/
tibus fpe in quale gd.(n£5cbemu8 aut oiligeter cbi
fiderarc bas oefcriptioes i certificarceas. iiiccm''
crgo cp cii addiderint vnicuic^ ba:p Dcfcriptiomim
aliquid crit parf? aiitcft vt oicatur fulialis:': 13 fub/
ftanaalc eft id per q6 oiffcrt fubft.itialitcr fpcs a gc
nerc.p:op:ieta8,n.(q|ui0 per ea; fpea oitferat>on
eft taliii fntSal.CTSifr 05 oicioc co q«o oiffcrt fpce
a gficin fua efTcntt'a:'i DC bocgj ofnt futJalr eaq noti
Diffcrunt gne:'; Dc b Q' pdicatur cfrentialr Dc phiri/
bus in qualcgdcft.d^ jbcfcriptioncs vo tres po:c8
(pui3ftntpare8CU3Dfia:n6triincludutidq6cftin
of 13: vt gen^cius^quo.f.pplct oiffinitio ^uts finceo
poffit babcri figiiatio liibalis equalis:fici)t fialiquis
oiceret qp bomo eft r6nalc mo:tale:figiiarct.n.natu
rambois^tectciequalis^fednongficcrct nifi noiai
rct id q6 t\tti quafi gcnus q6 eft aial. £«ed cur aut
quo cft boc poftea oicct in fuo loco. (COd ailt e qii
gcnus Df ie boc eft vIc:D5 g addi illi. (]_ 3n 6fcript6e
Vo ia noiaf vfe cu of pdtcari oe multis: p:cdicari.n.
oe multiseft Defcriptio vlis:g iam attribuif et oefcri
ptio aliq quc eft q fi gcnu6:$ut'6 n6 Dcftgncf vf: no/
minc.(L *t5oc aut q6 of oc pluribus oiffcretib'' fpe:
bj tree intellectU8:vnu que no ccipit qui vult perle
gerebuncli^bf :quepofteaoftendemHs in ftioloco.
dJCcteri vero Duoi>pe manifcfte funt qf vnuseft:
vt na of ie cotineat ^icatiot plures fpcs finc outtiio
p:eter vna illa fpem a qua oifTerf .(Taiius vero cft
Q^ na of ie 05 pdicari quale gd eft vntiq6q3 multo:ii
oifferentifi fpc iter l'e:qfi oicat e^ ipfa: pdicaf t'n qk
gd n6 6 oib''^ Hf; ^vnoqcp eof g fc: vcluti fi oiceret
cp cnfis c q pcutiuf boiC6:ii 5» botcs oce illo gcutia/
tur:fcdciHtciicp.C1^ccaiite]cp6aliea etno rccta.
(CSiaiJt pofe fuerit boc intelligi ejr ea nifi q6 pmii
intellcctii cft: tunc 15 ocfcriprio 13 modo itcllccta crit
viciofa.n5.n.ohc e;: 15 qj eft of ia no D5.(fic tu fcis.)
no e(Te j7pa vnius fpei:boc.n.contingit:aliquddo.ri.
accidit 15 uligb^^^accidit.n.tS accite nge ofie^f; n6vBr
oicteone.£t pp boc no eft acciie coc oibus ofijsiita
Vtl5 (ttin ocfcriptoib^^ficut oiia in Dilf6nibu6:boc g
viciofum eft.(C£ftautq6 in bocqjof pdicariin q/
lequid:becaiitDi(feramH8Vf(^ad iltii loctt;qloq/
jnur oe ohja iftop giicp.(CQuaui8 fi intellcj:crim'
Dcfcriptione' Pm rifa pncipia.t /; boc q6 cj:pofHt'm'
ars:Eficictur ocfcriptio: -: erit oefcriptio mHlto:wn.
(rfiosautnon gfcrutamurbac DcfcriptioncinB
ioco nifi f m boc qd intclligiit biqui tractant Deea.
(Tfcebct e't kixi q> nulla ofia coftituit Dc fpebus qa
Otinctgenus nifi vna tin.({7i)eidc oficDuas hwbct
PEatione6:vna5 ad id q6 oiuidHnt.f.genus: t oliam
adidtn q6oiuidunt.'(^6alectenimoiut'ditaial il70
minem 1 o^tait boicm:g eft oiuifiuu gencrist pfh'
nttiuii fpcctei.Si aiitgen'' fiicrit giialiffimii noba/
bebit ofias nifiDiuifiuas:fifo fticritfubgnalifTimo
bebit Diffcrcntias oiuifiuae 1 pftitutiuas. 1 1 of ic oi
uifiucpftttHtiuc:funtquc oiuidiltgcTiue ciue tpfti/
tuunt fpem c^ co:gcnus.n.cii oiuidif ofijs giiaf fpe'6
fubgne,£>iuifiHCi^ofuntqucDiuiduntifttidic6ftt'/
tuunt fpem fub co.(L XonftttutiHC>?o giiis non fimt
minue cocs tp ipfu5:fcd cius Ditiifiuc fun t min'c6cs
(p ipfum.(E6cnus grialifTimii b; Drias Dtfi'uas:fcd
non pfh'mtiua8:fpc0 vcro fpaliffima b; pftitutiuas:
fcd no Diiufiuas.Cr Tlulla ai^it coftitiitiua eft nifi oi
uifiua.fciuifiuarii aiitQf m qp vidcf >iliqua cft non
conftitutiua.boc aiit rt6 eft nifi in ofys ncgatiuis fi/
HC puato:i}6 q vcrc n6 funt Df ic. Cii cni Dicimus, qp
atalaUudeftronalcaliude irrationale. irronalcno
ftabiliuit fpem aliqua oppofita; rationaliflifi foitc
contingcret g> qcgd Gftirr6nalc efTct vna (^es.ficut
ldq6 non oiuidif in cqualia fubniicrocftfpcs vna:
1 cft impanaut fi bomo non cnibcfccrct poncrc ani'
mat irr6atc gcnus b:uto;t 1 fpcm aiaUe.C^cd (j|
£)ifT6tq'npoflf>
lurgcn^Wfrtnui
IjiigiKinaiotifi
nin':Ht ci cqriri
triclf ppiaa.
biffercntie.
Srcriponif ttr'
fcripn6ib'fdic«
titiuifj iJfeTipnff
viislocovDe.
£luo rtcirm 1II6
qoDiia^dtca<6
pIurib*oiffcren»
bua fpc.
f>2iin^iieUu«.
€c^u0.
Zercw9<
Jmpugnanofl/
(opintcUeemu.
SfielTiitbncc
pparanonea.
Bfiaglii«Btia'
linuni nd b; mi>
»ni pparatiocj.
fixqpjcpabfo'
lutc loqncdo oc
ofiatnpt etcici'
i^a i\t niasid ^^
niiiHio vl minuR
gnllocul^cPfa.
lHecgen'0iMli!"
firauniiRCC fp':f-
fpatiflima l^ab'.
Trrflqjofia5.f.t>*.
nifiuat oflitnii'
uam.
OiiooieOfiac^
nituiuiacotliuii
fjnonep.
fufcipiat magte
flnt miim0«
ui9 boc ali^s facercttadbuc ti! o([idm^cp irronalc
vcre no eft of ia:fecl e qucda coiraa .Sirr oe oib'' pw
tiatiinsrpuatiue eni comitantes funt re:p:cdparat(0'
nc intcntionum:gbH6 carent.^rronaleeni non itel/
ligitur nifi rcfpectu ronaUs.CUSpes ergo babj itc'
tionefuatDfiamfHasquecftaligd ejciftens in een/
tia fm:i oeindeconfegturvt non pzedicetur oc alio.
Craiiquadoautcm cogimur nomepuatojiii ponc/
re pzoitcntioe quaj babet ree in fua eflcntia cu non
fuerit cius nomen:^pter boc autej no opoztct qj ne
gatio 13 fit^p:iu5 eius nomen:fcd eft nome coicans
illarqd trlffcrf ab eo cai iditum eft ad I3.(l Si aiit
c]c aialibuB non eet pjeter boiem nifi binibilc: binv
bilcectDfiaeius.i>eindeliect bocnome loiccret
irrdnale^zitcUigcreturc^ceobinibile^tuncirronale
oabitlignationem ofie,(Cl^oft^ autc irrationale
eft quodda; cdius $ of ia vntufcuiufq; Ipecierii ant
malie:'z non b; vnu3 aligd coe ponens affirmatiim
pio quo poitct poni irronalcin quo coueniat lignus
eius:ni(ic):itenti6epuandirdnalc.(E'1^uuationcs
vero q: boc qjfunt puotioee no funt ite^tioee confti/
tutiue re;::fed funt accidetee 'zcomitantee rcfpccti/
ue:poft$ ia funteflienticeoip^tijcirronale no cft ve/
rcDfiainciuaconueniiitbzuta^-zque fit coftitutiua
co:|j.(E»iaiitaliquisvolueritponerc iliud ofiam
1 ftabilire g? anial ronalc piiue eft fpc6:i poftca gc/
nus:'! ponere q) aial oiuidit vna oiuifionc equalt in
fpemfpecialiiTimam lin genu6:fimul faciet: z tunc
cp ois oifTcrcntia oiuifiua crirctia pfhtutiua.(E!5«
autemvolucritmodtiquibabctvcriffimc no erat
ifte oifferetie:quo.n.cffent oifferenticcii non confti
tuant aliquam fpcrum.''(iri>iffercntie cni) vere no
funt nifi que funt c5ftitutiuecu5 oiuidunt. (££:>€ 13
autcmqdquidam putanf:q> oifferentia?: quedam
funtcdfcrctescfrequeDiuiduturiDcindcej^pectat
Doncc alia veniat of ia •: pftituat fimuhficut ronale
cp fo:tafTis putatur anial oiuiderc : fed e^pectat ad
coftituendam fpem:Don ec ei adiungatur mojtalc.
(E;t)ec opinio falfa eft.iif ia enim que no oiaiiit i
IKOuenit q: ca conftitutio fpci non eft nccefTc omni/
noivt fit cojilKtucns fpcciem fpecialilTimas. "Jntcr/
eft entm an oicamus cp fpecie$ coftitutit- aut oicam''
rpconftituitfpemfpcctaliflima.'i^6nale eni5 ^iua
conftituatboiem qui eft fpcs fpecialifTima: pftimit
tfi ronale aial:q6 eft fpes aialie -z gcnue bominie: II
cfTct ve:p q6 oicit .f.g7 ronalc coius cft qg bomo:'Z g?
animalronalc pdtcatur oc boic -z oeangelo non fo/
lac6ioncnomi8:fcdvniuocc.(irt?ocaiitq6Dfaial
ronalc eft octfi cui'' iunctura b, itentioncs itcllecti/
ua5 que cft min'' q^ aial:-: no cft of ia Jed of ia eft ps
ciu8.f.r6nafe:neceftj3pjiij:gfineDubio cf^ fpcs ci'.
Sifr ofiditur q> fit gcn us bois:ficutmaifeftauit ait/
cto: yfagogap afe.'J\6nalc igif iam oMait fpc5 ad
quacratgenu6:cum ergo oiuiditconftituit fineoii/
bio.CTConftat autc? oc boc cp vnaofia non p:edi'
catur pzima p:cdicati6e:nifi oe vna fpc fempcr: nec
pzcdicatur in quale quid dc multis fpeb'': nifi fc6a'
rioimediatcaliquo.dr^iccmusautnuc ap cfTcn/
tiavniufcuiufqsrcivnaeft.drOpsergovtclTentia
td necaugeat :nec minuatur.Si enf5 cfTc rd-z effcn
tia clTet ides q6 cft vcrum inter terminos antcdicte
oiuiftonis:fed qd cft augi nen tatii eft p:eter oiminu/
tum;tuncaugmentu5eft p:ctcrefTerei.&imfrr ficc
cius cfTet id quod cft oiminutuj.fitV fi efTct clTe mc/
diocrc.^ntetio aotem cois tribiB quc »6 eft vna ntt
Tlbrima par0
mero no eft ipfa cflfcntfareique eft vna niicro.-nS.n,
p6tDici^augmcntaturo ■zDiminmum conueniat
in vna itetioeq fit ccntia.ergo centia rci non rcc/pir
magisnecminu6.(ESiaiitaugeat:pfhtuit cf cf/
fcntia^-zepeiueaugmcto.tucci'' effentia eft magis.
©i >?o ei'' een tia n6 pfHtuif cf augmeto f5 e;: oirnu
nuti6e;tunceiu8 clTentia c minus:fi i^o c;c nullo eo/
ium pftimitur;tiic non eft c6ftituta ej;augmefo ou»
Diminuti6e:fedcj:ireti6ec6i.(C£teibiqftioquam
p:edip'mu6:$ui8cntimpoliefit Dcbie itcntioibne
oici cp cii augef radi;: b5 cfie q6 augef :fcd cii auge.
tur Diftrabif id qd p:iuB babcbat ee:in cuf ocflnu
cti6c c oeftructio cius q6 p:iue conftitucrat:? in ci''
Deftructi6ec ocftructio ciue qd p:ius erat pftituf u.
(EJSitfrctiaoCDiniinutioeradijc cni n6c ^aea/
dein oifponepma •zfcda Difp6neXDiminuti6c ; tiic
maifcftu; icpqc magie^pa no reftHcit magis % mi
nu8.(E3li38^o of iaecq: aducniiit poft eentia nibil,
pbibct rccfgemagie i minus:fiuc fintfeeabiles:fic
rubo: -zcrubcfcctia 'zpal!o:e;c fimo:c:fiuc fint infc
Uabilcsvtnigredoctbfopie. ^ (E£t ^uis boium
ali^fit fubtilio:;ali''i^ bebetio::n6 tii virt^ronalis ^
rccipit magie i min'':l5 et alige ccf g oino nibil itel/
ligcretficutifan6:l5.n.3ccn8n6eeiei''Dna:ei''.n.Dif/
fcretia cft q6 in fua fuba c virtus;que quii nibil^ bi'
bucritopabitur r6nalcs oponcs;': F? virtue e vna. '
CE05 aliq« acciditei oefectusinftrumcntojJi-zali'
quando ouritia linolscdiet ia eop:tiT varianr actio/
ncB ei'' aliqn in tarditatc i i Dcftructionc;': aliqn in
magis 'Z min^^.^ntcntio afit ei'' pzcdicta c pmancns
ftabilis q c vna na ci';vari3f actionee " fm oiuerfi-
f atem paticn tiii ab eo bos modoe oiucrfitatis ; qiic
aliquado fiiit Debilio:c6:aliq ti fo:tio:cs:': boc fit gg
nam C): qua 'Z in qua ogaf :fiir co: i ccreb:ii fun t ct n
tra vtutis ronalis quib^^eficif ei'' pot e'tia:vt actio in/
telligcdi-zcogitadi-z b9:e)ccqualifates •zinccjlita'
te fuec6plej:i6is ^uenit oiucrfitae ba|i OE6nu3:r6
cni^cintellectualis^fgcgdcftb^non eofia confti*
tutiua bclp:fed funt acciftia -zjjpzietates^^zj^fecf no
cftnifiinaptitudincquefitifcr Duas aptifudics.C
aptitudincmagentis^z aptitudincmpatientis:fcd Yy
qua niic b5 agene n6 variaf.(E£>cbe6 aute (cire cp
Df ia q eft vna oc gnc^ eft (icat ronale q6 pdicaf oe
fpe abfolutc:r6nafita8 aiit pdicaf oe fpc Dcnomiati''
uc.(E1^ccgncp funtvnii qddam.f.B nomc vlc.cui'
founa nois in illis oibue eft vt pdiccf oe otbus fuie
fingiilarib''^ pueniiitin eo:fic vf attribuatei nomc
fuii^zDiftoncs fua:r6nalitasn6oafalicuinome fuii
vcl oiff initioncm fuam:boc autcm fi vocaf of ia:fit
of ia:fed altcruis it etiois ab ea itctioe oc q logmu r:
(L Joilr itcUigc.ppctate ■: acciis:l5.n.gnq5 ccbet p/
dicari ad modii pdicatiois gcneris t fpei ?5 13 q^ cft
pdicatio:q§uis ti fit ita q ad fititudine i accnt alitate.
mop2teta6SsS'S
di6:vno modo q: of dc oi intent ionc
que cft ^p:ia alicui'' fiuc abfolute fi/
uccoparatiocaUcui^^.alio m6 q: of 6
aliquo qd c ^p:tTi aliaii" fpci p .'C': fl
=J alteri^^.aiiqn etia jip:iii of q6 c fpci
ois 'Z femp.CI 1^:(^Jiii aiit q6 cft bic vnu5 oc gncp
Pm logicos vtputa idquodeftmcdium ipfo:«5 cft
quodp:cdicamrDeindiuiduisvniu6fpeciciinqua'
le quid non fubftantialiter:fiue fitcoe fcmper : fiuc
non.(EQ6 enim cftcoc fcmpcr(^fiue fit fpce fpaltf/
2uic. b
b;ici:aliqrrt>iie
Ueiskbilte paca
desqrfpiitferrf
pcrcrnagtsTitit
nue i codc ftiBo
nuoiCT (imiias:
l; rcfpcu t>tix(o;f
fnrcipiat itiagi»
iminue.
a '8\cinou(tt)D
biuiii.
b airt'r6nar:i
pprisrcnalcnd
rnrrtpitmaste <
tninue.
c iS^fquAibms
ronalisiirnrctpi
afir3si3 tmtn*
ci" opcnce fufci/
puitmagtoimi
nue.
dSaonvatiii
fs oinerfiiatc pa
ttentiii.
tontidtra ^tqt
viveilecp ratto/
nalcruDfiamat
ronalitae i ma0l
.n.fflcciffcrrero
nalitae&roate:
io B ocrn vtdet
outitabtle.
iftonalirascDif/
fcrfnaifjiifji}»
of ia pfiderat ^.
q.o.g>c ofiaq^/
td qd facr Dtffcr/
rciiiaiit^tii ad
prt.er ^b^foIuiE
ro lupi' taod.
Ouflli.o.cp cbet
priJ>ptib*:ficijt
0^tfpe6:iliii c|
ad prt acciitflrr
coucniat cti giic
tfpe.
duidfit pp:iii$
qocnmo «nq»
pbilib^^lBilofi}-^
cos.
p:ioqi)cquar(u
3mpu0nat(o
opuuonw.
Dimbaitaa fl ^
;pf)Ui! fj rlfibiic
tl?oc itdUge fic
<V n cppiifi iqj'
tu ^dicabilc.
Oi accm qd cft
qitcuvrenntiUo
qopdiuidifad
fuBanit
Jnnnit^cr^c
cdcrctu accfiiaic
rignarfvird(8.f.
fo2ntat(a&m>
JLogyce
fim3:(iue medtOni^gis.PP^»"' eft q| B.CTSi aiit
boc edet jppiicms qiie cet v. i a ce quin(p:tuc maioj
elTet oiaifio ^ in gnc^fed qmais bcc appjopzietur
ipetali} tii pjcter boc pucfjietitis cftnomen ,ppii):i
alia intetio cfl: magis ,ppa cg itla:po(T»bilc e aute vt
omnc acciis q6 eft ^ppaii aiilibj vti oicat j^paiuTt/
ue iliud vle litgenHS gnaLiiTimus^fiuegcnus fubal/
teriiiJ:fiuefpe8ipiliiTima.(LUfu6aiiifuitj?pzium
accipiidqDclljjpjiumfpei': piia Dfiam.£t ^p:ie/
taa qucelt vna oe gncp eilid qd p:cdicat oeindMi/
duis aiicui'' fpci jih i non oc 3lij9;fiuc ft i coe illis ov
bu3: fiuc no fic coe oib^^^fiuc rpea fit media : fiuc fpe
ciiliiTuna.iL Quidaaiit volueriitoiaaliaptcr p^o/
pziu; ponere inter accidctia coia:ita vt fi no fit nifi
vniu9 fpei tin:red no omni:aut alicui eius parti 7 fif
poiTtbile illa parte illud non bfe:fit 13 acciis cde:ita
Vtaccidesfitvni^fpei-zois-zfemg:^ fit 13 p:op:ie^
tas vel no fit ita;fed fit multajj fpeciejt vcl vniu8:fj
non eo mo quo ot^amus x fiit accidens coe. CCSed
bec oictio eft viciofa non figuans rcm vel coitatcm
eius 1 jjpzietate eius i vnitatem eius:fed ^m aliud:
nomeenimaccidctiscdis ponuntopponi pzopiioi
poftqj aiit non ptingit appellarejjp:iu5:nifi fm boc
qdefVvniU8lpei;ergotiicc6en6 pucnit oicinifiqi
ell vnius fpeLergo quu oictmiis bocnome ,pp:ium
no ptingit vt pofuimus id q6 clt magis pwjpaus oe
tribus modis fignificare intentiones que c^ vna oe
quinq}-i£CLae acceptio coio: facit pzop^ictates w
uidi in quatuot.f.in p:op:ietate quc conuenit aliciu
|peciei:fed non foU vt bipes comparationecqui:': in
eam ciue cfl: Dignio^f.in eam que cot ingit omn i Q7e'
ciei;'z in cam que puenit foli fpecici;fed vcl cuiqsvel
non omni;vtnauigatto agricultura bomini;t in ea$
quepuenitomnit fEvrrinbitc vel btpcs^nlfrau»
tem animo femg vt iuuetus bomini.(£;-(^:op2icta9
Butcm quc ofgnio: efl cfTe vna De gnip efl itla quaj
oipmu6;quc.n.c6uenicntio: eil efTe^ppuetae eit coi
municansiempcri pueniesfpei -zomni % fempcr,
(E;"Doc aut q6 oicimus g> fk 1 l!c fempcr cft j:»p:ic/
tasveraqueappzop^iaturfpesinonefl vna oe oir
uifiionequiq;:n3m cotradicitad 13 q6 oicimU8.f.q2
id q6 e(t oe oiuilionc quinc^;q: vero ^ppuetas f ; |3:
non q> ipfs fiit vero p:c^acta8 q| conucniat cfTe pt
p:iu5 fpecictCCjbcbes autc fcire g? pjop:ieta8 que
c(t vna oe quinc^ cfl rifibiic n6 rinbilttas:t nauiga
bilc no nauigabilitas x alia b^^ficutoijrimus in oif/
fcrctia:aliquado tame conccdimus in ^bis x accipi/
mu6 riffbititates toco rilibilis.CCSccidce vcrocoe
cfl id q6 cftpzedicabitc oc pluribus oiflfcrentilj^fpe
non ful5alitcrvtalbumnon vt albec!o.<rnon cfl
aute boc accfis ittud q6 efl oppoff tii fube.ficut mul
tiputant:ipm.n.nonpdicawrDefuo fuljtofic vtfit
ipm:fed ocnoiatur ab co nomc;l5 aiit gntp .p:edicak
tur vno modo:ficut iam fcpc oi^imus. (EScciis aiit
coe q6 cf^ biccft ff cut album;t fiait vnu^;': alia b^.
oicitur cnim focrates eft albu6.i.foceft aliquid i al
bcdo;rc8 autem biia albedine; cll id quod p:edicaf
oe foc.pjcdicationc vcraifed rcs biis albedincm no
cfl accidcns eo modo quo eft oppofitii fubftatie^fed
cfl piis acddcna Pm banc intctioncm:,ppter 13 ctil
quiioicimii9Q)co:pu3autcftcrcatiiauteftctemti:
etemii aurcreatii:nec eft genue;ncc ofia;ncc .pp:iit;
nccfpe8co:Ei9;f5CDccottccrioncpdicabitiii B mo.
crcatuaiitn6 eacoisfmbacitctionc.Si.n.ita cet
tanc 9ccn» ptcdicaret oe co:|x>:e no c>ettoiaiione:t
fic co:pue eet acctT8.(r3ccii8 aiit in tclligit Y>paii
ciden tali;q|ui8 no ff taccidcns f m vcra intetioncm.
Scciitate aiit aliud elt,pp:iii attud cocaccritalc aiit
cftoppofitiifulJati^zcentialtaccrievero oppofitii c
fi5be.'ilTentialeveroaliqiieftaccii6;vt gcnus acci/
deti8ficutcolo:albedini:aliqiicftfuba;acciitalcfl[/
mirratiqiieflaccii8;aUquandoe fub3;bicaiit acciis
nonintciligit nifiacciitate;$ui6 n6du5 ofledimus
oifponcm accideiis q6 elloppofitii fubflatie.(i7i:t
boc cfl q6 p:imii non confiderauit qui ppofuit a(Tj/
gnationcgnqj bo:um aii togyca^.tL iseindc accris
cocbab, oefcriptioncs oitit!lgatae;ficut B que oicit
gp accns eft q6 adeil i abeft pier fubiccti co::uptio/
nesii ficut q6 oicitur q) accidcns eft q6 poteft idcm
baberc % non babcrc:'Z q6 eftnecgcnug^ncc fpccies:
nec oifTerctia:nec p:opaum:femE autcm in fubicct»
fubfilTcns.CL Confidercmue crgo b^oefcriptioncs
oiuulgatae:pmaaute multis modis viciofa elh^ii
q:non nominaturincainte'tio queef^ciqfi gcnus.
3[am aute inuimus fimile buic in aligbus oitf6nib''
oficCEXusq^fiintclligitcjcadciTczabefTeficrii
oelTrui;tunc acciitia c6ia infcparabiUa non funt iti.
5J^autconoeduntg7accide6c6munc aUud cft fc/
parabilc aUud infcparabilc.CE £i 13 aii t iiclligif cj:
bocgj cftincfTc ce in ojMni6ein vtrocfe;tiic ia5 oatur
nomcn q6 Pm cos efl trfi voce coc.boc cnim qd boc
rtominc^adclTe^Df ince;'z abopinioncof equiuoce
f m vocis participatione5 tm:fcd boc cfr oc bis que
iarn p:obibita funftficut poftca manifeflabimr boc.
CE^f^oft 13 autem.accidctalia quc non ftint efler tia*
Ua:queda$ fitnt quibus rcmotis in opini6e impoiTi'
bile eft remancrc id q6 clT:non co::uptum;ffcut ias
oflcdimus in p^cdicris:-: qucda poft que no eft ipop
fi[bilcinopini6cremanere;nonco::uptum. ibe b^
aute$ oibus non fit menrio in bac ocfcriprioncq oia
inueniunturin feciidaDefcriptioRcmuttaeni q-ac*
cidentibus funt fcmp pcrmanctia:fcmg aiit perma/
nen8n6eftpolen6ciTE:nifiin opionciin;ipfc aute;
non noiauit opinione.Si autc5 noiarct fcqrctur q6
Dij:imu9.CC5noefcripri6cautpcrnegationctcrtia
fingtilaria accntium puenitit.CL ©i aiit addidcrint
eicpe vle b^ app:op:iabif accii ri c6i.aucto: autem
buius artie addidit ei g? c in fubro fubfiftcs^B autei
noaddidinniff q: putauitej: |3accri6q6cfTbic vnii
oc gnqj effeaccnsq6cfT opp"' fubcCL 5a aiitDf 9»
vrilitas bui" addiriois no cnifi vt oiftinguaf itcr iU
Uid -z nome q6 nibil ftgfiat;fic c Dub'".CL&5 e fabu
lofii.^pe.n.cj: dyp oi%it ri ecgen^ri itcllcjrit: nifi no
me q6 fignat ite'tionc vfes q ncc c ite'tio gcnerie^ncc
fpei;necDfic;nec^pa}.5il3riptienit ciicov^bii riti/
giian6:l3.n.p5g5audif riDifFinitaccri6;ita vtcu of:
gj n c gen^ncc fpc6:ncc of ia ncc ^p:iii;pucniat cuj
co i 15 ali6 noifi q6 nibil figiiat: vri opo:teat apponi
ofia q c itcr 15 1 itl6;fi.n.l3 oictio ri figriafnifi f 5 qd
audit:PHcniiiticaalianoia auditaq ff fignan^^nec
funtgcnus;nccfpccies;nccDfia;nec^p:iu5.
(££xpleta cfT pars pma lib:i coKectibnis pmc;^ oeo
cui nibit cfT ffmilc fint gfc mfinitc.
oiuifioncboy cjuintp fuflFicprisciJ
agcndum oc c6itatilHi8 1 oifferctue
quc lun t intcr 15 qnincp.C Uius ««
tc5fuitinlib:i9 introducrionii age/
fCDf bis.faciWgficiilUpfiderateg oijxriir.t C'
Carrxtlatemtt
po:p(?r.
©c9nj.
CcntDia.
(roducto>iot:fu'
it agcr^ 6 cbita/
UbHtitfcriiiia,
ntneioiK,
/DBtociUfinrol'
mt.
•poff^bicicfi''
tc pBb' ptiir $_
accue:q: nuUu e
gcu'' qD n poiTit
prialmm''6Dn
«b'fp:b^r5biie
atiq;i iiccne qs n
p( pri niii 6 vna
loUCpcivt pja-
ftniitatcigbufdi
alijeaccAtib^co
putoiia.
z*^|>(taacora/
don»
dpiemu3 a cdftiittbus Dicetttee Q^ coftas In qua con
itcntunt becquinc6:eftf3.f.gj nuUa ftnt.f.picdicabu
Uaoeplurtbud:fed oiaconueniant in alio.V5-q: qcf
quid p:cdicatur oepzcdicato eoaim vt oc fubiccto:
illitdidcmpzcdicat ocfubiectoeo^ .llatiira enim
generts gnalifTimi piedicat oeomni eo Dc quo pdi«
caturgenuefubalternus^iirrgenusoifferetie^zofia
one:ftrnitr id quod pdicatur oe j^pzio x accnte: colo
ratumeniq6eftgcnusalbip2cdicat oe focrate aU
bo.Sitr viftbilc q6 eflacddens albo pzcdicatur oc
rocratealbo:qihpdicatDeciusaccidcHtec6i:Dfcni
omnc album vifibilcfirr autem ni^utatio que clt gc/
nus riftbiU9:oi3 enim T? pjcdicant vniuoce:etenim
oe quo predica tur attribuunt nome fuum i oifimv
tionem.Cir6cnus autcs i oiiferenria conucniuntin
Vuigato:naturaenigcneri805 picdicarioe fpcbus:
fed fi no fuerit neceffe:non taih crit impolTibile:fitir
no cft impoiTibilc naturaj ofie pjedicari ocplHrib'
fpcdebiis:fcdcftq6damptrariubuicq6 iam eppet
diuimusin pdictis.C^JCcplumaute buius pofuci
runtronaleqdcontincatmultasfpes^^ztu nofli gd
fit in boc:qf ficut nofli non bene feceru t:in ponedo
boce^mplitmrdnale:q^i8.n.pt(neat phires fpee:
non tamc ille fpes pzopinque funt ilUusifed fiit (pe r
dea vnius fpeciei qua ::>flituit ronale qunm adiun^
gitur aiaU.iE&i aiit noUtnt bec oicere oc fpeb*' ^#
pinqut8:fcd oe f^Kbus quibufcuc|^:tijc opcjtetvt no
obUuifcanmrbuiusciialTignantcdttatemtnterge/
nu9 1 rpccicm:aliqtta eni fperum eft quecotinet plu
res fpedcs.^pft vcro non poniit b^ coitatem ee iter
gcnus 1 fpcm.C^^oitasautQ fc6a Diuuigata e(t b
Qj genus t ofia pueniunt tn boc g? gcgd pjcdicat oe
iltisingdpzedicat ctiaoeilUsfpebus que centine/
tur fub ipfi6.Xu autcj nofti q? b coitas no eftjjpjia
gencrts i of ie:fcdcft cois ctia al^e.Si aute of qp id
q6p:cdicat DciUis ingdpiedicat et(pe bis fpcb'
que ptinctur fub ilUs^in gd;boc oftendit mani^cftg
q6 Dcm cft:i tamen (i oiccrct veji clTet fi intelligat
pjedicariinquidaUudq^pdicat ad intcrrogatione
per gd Itcut in ^^irao oftedcmus.CComunio ve/
rotertia DiuHlgat3cftb:q>Dcftructioco^ca eftoe/
ftructionisipcrumqucptinent f midcstps. fccftru
cta cnisaiaUtatczrdnaUtateDcftniit b6'J cqu^^tc.
tDccatitcditadconfcqHcnscftadaliam cditate^ q
cft radi;::boc eft:qj vniiqdcp eo:;: pars cftfpci -zcon
tinens ipfaj^bcc ergo eft radij: i i[\a cft ramufl:-! b i
pjopjia coitas intcr genus i of iam:q non muenif tn
ali|8.<E*P>Jopjictatu)?ogbusoftgeMJ9abalt)6p/
ma Dtuulgata Yyedxfi genus pdicatur dc plarib'' $
ofia -: fpcs t j?pjium i aaii9;fed boc qf pdicatur oe
plurib'' ^ fpf 6 ofia i^pjiii manifcftum cft:j?pcia9
eni ppjia cft vn ius fpci tm.fimitr i of ia.C t>e acci
dete afit no ita p5 pcr fe:an ocbeat ee minus gcncre:
j)pjictascni50ccepdicameto:;iDeqbus poftea lo/
quemur funtaccittiacoia fpebus co:p:-i non funtin/
fcriojcs gcncrib^in fua coitatc.fift aiitqucda ej: iV
lis coio j 1 maioj liatt b q> fuba ita eficpnon recipit
magis-zmfntts^b.n.coiojcftqgfuba.CrSi aute gs
oi);erit qp B negatio cft que no ptinct intcntione ali'
qua:poiTumu6 inucnirccotcanria i acciTtia quefiit
coioja vnoquo* pdicamcto:;::fiaitcft vnii i cn6:i
ficut incipe vel rieri.(ri5fia aiit fcfta q alfignaf itcr
gcnus 1 Dfia? B c:q> gen'' ptinet ofiam in po". Cit.n.
pfidcraucrisnamfiibtajgnaUtari^DfiasefTe no cft
neccffcnec iporcifedci^^eeeftpot&cui^^poUtae epof/
Tlbnma par^
10
(ibiUtasqndefteqUsnScgcnerie^r^ui na generis
remanat ciopp"';i potitas altcri'' Dftc:i B e uitentio
ptinctie:ptinene.n.D5adeciritorirci; i fuge)ccedere
partc.(L ^ia vcro tertia eft q> gen'^ puseft of ia.-gef
ncrid.n.aUqri iucnif ofia Dcftgnata:aUqii vero of ia
nonb5eenifiingcnere:i^pterl3 oeftructano oe»
ftruit nam generis.C 5n bis autc ouab^^DitTcrctijs
eft qda oubtctae^cp qda orij:p eft e%tra gcncris na<
tura5:fic oifio in cqliaqcftofia pari6;ficut f u ta t ^
cjctra nficf .(L 'i^nUo afit ad 15 poftca maifieftabif
af6,(Ei3uarta aiitDfiacft:^Dfiapdia)fin qlegd:
genusi^o in gd,C05 bfolu ocm non ponitoria;:
ouob^^cniattribuercouas^pjietatcs oiucriasno e
boc fignare ofias q cft itcr ca:fi gs cni otceret g? oif/
feretia iter platone i focratc c ^ !5 eft fenfibilis.-illc
rdnalis:i b eft nauta:ille ^ arrifcpno fufTicit 15 ad
oilfcredu.Cmeeni pprimtea q funt oiuerfe in itcU
lcctitfojtaiTi8eidepucnirepiit:nec cloge gn plato
ritfenfibiUs.Ut]iq^ti6itellectU6b90iuerfus fit ab
boc 9* focratce e r6nalie:non tri iccirco op5 vt pts/
co oificrat ab eo:non cni ipotc cft cp vnufquifqs eo^
cii boc q> eft fenfibilis fitct r6naU8:^pjictate6 enij
po(Ttbile8inintetlcctu:aUqttado pueniilt in aUquo
brite^pzictatcm:ficut nauta i artifejc^fed ocb; iter
tlias vi0cencgarioni8:ita vtfcnfibile comitef non
c(Ter6nale:ir6nalcnonecfcnfibttc.Cjbeide 13 g>
genus pdicatur in gd non^ibet pjcdicari in qua te
quidfmpncipiaifto;::nccPmco6eftbic vis ncga/
tioni8:pcrtdcniq6pftituitcilci«n6cft impote re
otfferrcabcoq6non b5iltudec;ita vti P5 B quo iit
eopuenif pdicef in9d:iftiibocipcrillud quooi/
ftinguitur pdicemr in qnalc gd.Uri non eft impolTi
bilcgenuealicuiuseeofiam etia:ouob'' rcllpcctib'':
fi of ia qucqueritur fitcrit bcc.llon aiit ^tcmt im»
po(tibilee):bcc9>genu6aUcuiu6 fiteiue Dfia:feug»
of ia aUcuiue fit genus altcriue:boc non eft impotc
fmg7ttelUgo:(icntlcnfibitcqnodcft genus aUquo
m6 audicttei videtis 1 e ofia atr.(f7©i98 aut oijrc
ritgjvnualigdaliqricgcn^^iDfia alicui*':^^ ^i\»
fitgcnueiofiaalicui^^.-tn rerpcctu6'quo eft genu9
cft rcfpectue quo eft ofia: z oijrcrit noe non vclte ni/
a oftcdcre of iam que cft in ter ouoe rcfpecttie: quo/
ru5 vnu6 vocaf gnaUta6:i alius Oiffcrettalira6:noft
aducrfabimurct:necptcndcmu3ciieo oc appclla/
tionc:alitts cft eni bic ab eo cii quo nobie fcrmo eft:
nofbereni fcrmo cii eo cft q oicit q> nomegencrie t
one figriat oitas naturas oiucrfas.ita vt nibil vnuj
fitappjopjiatii Duabus naturis fm vnu fubm^fj po
nit vnd ouaf namra:pcompctente vni ouappjrdi
cationu:iaItcram ati) pdicationi.ClitDodusaute
f m que pjoccnimus in oftcdedo id q6 eft pdicabile
tn gd 1 ^icabilc in q tc gd oftcdct ttTji q> Bdicabite
tn gd no cpdicabilein qlegd.b g oiffo no c eo m6
ftabilis.Cl^otaiitalige Dicerenobie:vo6ia5 fepe
aptc Dijaftie q> ofia a liqri pdicaf i gd:i pcipue i li".
t^m^ftratiois.CCoo^aquf oicem^qtfi itcreft intcr
15 q6 oicim^^aligd pdicari i gd.i aUgd pdicariqfi in
9d:ficitercft itcr 13 q6 Dicim''cc.i 15 q6 oicira^^c^ti/
ncriin ce.Cli>Jedicabitc.n.qfli in gd eft oc id q6 c6
tincf in intcri6cfactaDccc:iiU«dfolum nofigriat
effc.Cl^ jedicabile in quid cft id folu5 quod rfidef
ad quid.fciffercntia vero ptinef in effei qfiin gd:
quoniamcftparsciusquod rcfpondemrad quid:
fed in quibufdami nonin ali)s:genu8 vcro fem/
pcr figniftcatquideft:fcmpcrcnimmonftrat pjin^
2ui& b z
oUfercnc
Kubitmia,
jQuiru .p^«M
gHietefie.
Tp>utna ar^cc»
Sc6m»r"'»
JBbieaio.
Solutfo»
Aingd.
3Lc0Vce
£Lu(ntfl pbttaa
sni9 1 Ufiiriiv.
jObiccoio.
eoIui(o.
€fmapp:«ta$
gmsf oitfcrctic
l; tit ficma.nAt
Hucr.p mco,c.
17.
']^2(ma coitas
giusiDiffcTciie
2»c6it«s.
'^tia&fUs^*
tfpc».
citHumrefcnentfe.CEi^iflfei^icvero foztiilTie liint
coparatioes-zreroiieacidacnones^itxiiTioncs i ad
aliai-zeEbocponit genuscouenietiusiitis rcfpon.
Iioni ad gd. (E3n quibiis verbts ouplqc eft erroz:
vnusgjoriequefuntb^ndfuntcolTituttue; fed co/
tnititee.aiius.qz cii aUgd oiffcrt ab alio: 05 vt ill6
babeat of iam iltam tm 1 non almd.&i aut Df ia po'
niturfolovbovnomaioiczmeliojeparteverbi^vt
verbigfa.Dicat genusertccoucnicntiuiJ refponderi
adquid $ Dria:tunc oiuerfitas no erit fm b:f5 f m
aptitudincm quecftin vno eo:u5 1 no in altcro.&i
autcs boc fcccrintcritbic ocuiatio 3 certitudinc 6'
moflrandi ad aliud ali(|d relm accidctalc. £; i aute
boc no feccrint crit intcr genus ■: a Uquae illarii Dif'
ferentia in oiffoncC^rw autcque eft poft bac clt
becg? oegeneribuefpcenonbabcntnifi vnum. ^
(E 3n boc aijt oicto abfolute crro j cft:nam fi aaipit
modo qualicuc^ genus no p:opinquum % ptinuum
cantti : inueniutur ctid vnifpci gencra tnulta:genc/
ra zniy oiucrfa coitatc al iquado funt multa vnius.
(EiScd non oia funt verc gencra iUiu9;q: queda illo
ru;funtgcneragcncri6 fui.&iiraUqn inueniuntur
ofie multc oiucrfc in o»lie:fed vcrcno funt oifferc/
tie aUcuiuKnas qucda ca?i funt Differentic fui gcne
rie.([r©icutC):eplumq6pofucrunt.f.r6nalen6cft
pjopinqua oria boie:Pm qp ozdinaueitint oiuifione
fu3:fedeftDfia fuigenerisMfmbac fniam non ici'^
of ia ^pinqua nifi mo2tale.(i; Tooc aiit f m eyeplus
cop vnij eft.ficut cui geniw j^pinquuj ci6 no eftgc
neraU(TimuCfmciu8e;ccpliHn)cftvnu:itatofia^'
pinqua(que non eft of ia gcnerie^fm co?: cj:cpli» e
vnaq6eftmoitalc.^cd tbisloaspilt iucnirialia
e^cpla:ficutfenfibilctmo2talc.voli)tatc autc funt
fmqjvtderoueofie^l^uiqueaiaiisergogcnus^/
pinquu$ non cft rifi xmA oiffcrentic.ppinque alt/
quSdo funt plurcs q^ vna.(r?tc eft bic aUue erro::
fc; qz pUirafunt gcncra:quo:p altaptinent in al^s:
oonccvltimiibabcat vnumgcnu8:pUircsaijt ofic
legregatcfunt:necpttncturaUc{naU)s:ledfulTicere
vcrbisinbocaUcri^^cftooctrinc.CL^i^ia vcro que
cft poft bacB eft:g' genus eft ficut ma^of ia vero fi/
cut founa^Tl^lenio: aiit fenfus buius eft vt oicat
c|7tdee(t:ncutmatnonma:ma.n.non pzedicat oe
com|X)fitoq6?pofitumfitipfa:genu8 vcro pdicat
oc fpc:ita op fpcs e ipm:m5 etia fubiectis ouab'' foi/
misDiuerfisnoncoparaffld vtrafqp:nifi in ouob''
tcpozib^jgcnus \?optinct vtraf(B oriae oppofitae in
todi tepozc.(E0i»t aut I: ic aUc of ie;que nunc oiffe
runtur ats oiccde:qnquidem gcnus non cft ma:nec
ofiaeftfo:ma:fedcficutma;coq7naei'' in intellcu
eftrecipiene of iam cuiquii aducnit of ia fitipm aU'
quid c^ns in ac W:quaUs c oifp6 mae 1 foz'. (L Q m
aiit eft gcnus of ie ficut c ma foime:t oilTerentia cft
gencrificut foima materie patet.
iftlftld DiuulgataitcrgcnuBCt
iiMII|i4 fpcmeftcoitasqua ba
bcbat cfi of ia : qm vtraqj pjioza fii t
cis Dcgb^^pdicant .f.ei3 quop fut gc/
nus-z fpes.dJiScda ecoitas gnaiis:
fc5 vntiqdcpeoy e vniucrfalc: 1 qui
banc coitatem affignant indicant Q)
bcoitas cftgeneraUsquaitcrujrepetit.Si autem
bicaU'tervoluitacdpivniuerfale:tuncDeb5inteUi/
ai p:etcr vniuerfalc abfoluwm.f.gj eft coz effc fuo^
ringulartum.(C'l>2i<naquof Diffcrentiaeillaqua
b jbebat a>5 oiifcren tia.f.qj fpes ?tincrur fiib gcre*
rc:genus autem non con tinet fub f^.(£ 3tcm aUa
oria in qua eft fenfus idcm cft:q: natura gencris cft
p:io: natura fpei;i boc q: pofita natura generis non
ponit natura fpci:fcd ocftructa Dcftruit nas fpci:De/
Itructa vcro na fpei non ocftruitnam generi6;f5 po/
fita gonit.(£ 3te5 aUa ofia atfinis iftis c:q: gcn'' p/
dicaf oe fpe vniuoce -: vniuerfat'r:fpe'6 vero no pdi/
caturocnagcneris vniucrfalr.CCSed I? oiffcren/
tia inctuditurin ofiacontinendiinon ptincndi:nec
eft oe Difft.renti)8 que funt in vi ncgandii affirmon
di pncipatr;boc cnis effct fi oiceref q? genus pdica/
turoc fpevniuoce % vniucrfalj-^-roeinde 13 p:op:ic/
tasremoiicrcf 3fpc:Uautemnon negaturafpe fm
buncmodum:fedaUter:fcdq:n6p:edicamr oe gc/
nerevniuocczvniHcrfarr^bocautcsnegatm n6 cft
iUudaffirmatu.fo:maverobiu'usDficb tit:qp fpee
no eft pars generis in eo cp bs gcnus erga fpeciem,
(C3temalJaDifferctiacftg?vnijquodc^ gencris x
fpei c]ccedit altcrus eo modo quo altey non cjrcedit
altcrum:genu9 eni^ cjrceditfpcm vniuerfalitatc: c6
tinct autem multa alia fubiccta p:eter fubiecta fpei.
©pccies veroejcccditgcnusin intetione:ptinet eni
in fe intetionem gencris 1 infuper intetioncs mcSv
cut cnis aial otinet fub fua vniuerfaUtate bomine 1
q6 non cft bomo:vt q6 eft p:eter bumanitatcs. Si/
mitr JTomoptinetin fuaintetione aiaUtatc laliam
intentione vltra animalitatc.f.raa'on3litate. (E3te
aUa of ia quafi ex:o:ta ab illa cftg? inter fpes non e
genus gnaliffimu5:ncc inter genera c fpccialilTimii:
$iu'e in vnoquocB fit mediii.(E6cnu6\5o "Z.pp^ius
pueniunt in boc g? p:edicanf oc fpc t, pfequunt ad
cam:qu'ipofitafpeponif p:opuum.}j autc5 conuc/
nien tia aliquado cft cu alio p:cter p:op:iH5 : piienit
cni in B cii J3p:ioc6i.ir5teaUa c6ita8 cgjnagenc
rispdicaf ocfpcbusfubicptentisequarnfpee enis
aialis equalitcr funt afalia:nec recipiut magis 1 mi/
nus.0ifr etia j^p^iu^ vt rifibile oc finguUs boium.
iJZVtc ailt coitas fi oefignaretur in coitate que eft
tntcrgenus 1 fpecie % DfiammeUuscfTj^fed ibi p:c/
termiiTumponitbic.irQuauisnonpueniatomnt
p:op:io.Ucrecudia cni^ in cffcctuj3p:ia cft boi que
noncequatriillie.Silrmultaaliainalijs.CQua
afitratione ppofuitbicb6:velquainductionem ad
ocn)6ftradu cp ^pu5 e ita confidera:nec pofuit nifii
vnu ejxplii oe b:qui modue oemoftratiois no c 00
ctrinaUsin oeclarado id q6 n6 c p fe notu5.(ElDoc
tirccrtevc^peinaligb^^p^ijsncinoib''^ fimt ^/
pziaaptatia-zpiitiafo^mas^iq brltipesoce 1 fcm/
per.-f^^op^iaVo fubaUaqucpfcquunf mae pturiu?
recipiiit magie •: minu6.(L S5 qui b oi):it:qfi obli/
tu6 bui'':!^ fequetib'' ptrariii ponit ciu6:cu5 affignar
p:op:iil cius luodi cui n6 puenit b of ia ficut poftca
fciC9.([r3[te;:ealiac6ita6.f.g5vniiq6(p co?; p:edi/
catur oe fuis infcrio:ibu6 vniuocc 1 nominc t oiffi/
nitionc:t ctia^ poffet oici oc alqs p:ctcr ip^.Oixi^Cfi
autem audierit b ■: intctlejrcrit 1 c6ncj:crit:Dcbebit
noncbliuifci ciusq^Diciturin Ub:o catbego:iariJ:
cum putatur gp p:edicatum vniuocc eft fubftantia.
le tin.(E'f>2ima aut ofia beftgjgcnus p:iu6 ccen/
tialiter:j)p:ium veropoftcriU9:,pp:iu;.n.n6ftt nifi
cii fit fpc6:i ,pucnit aut cf ma:fic latitiidovnguitim
Vctaliudbuiufmodi:aute):fo:ma ficut pcrceptibi/
lcDoctrine:autc)cvtrocpvt rifibile.Ci5c6a vero
ofiacftgjgcnuscontinctmultasfpcs: pp:ium VC'
z°cfia,
fb^ia.
A^tiia.
'bocuclli0c6co
tinciia actualKi
n 6 potcttattua.
5'ef(a.
/Jbiiniapucnie
tiasme^zfpct.
Scta pticuictia
BniB if psi;.
^mpusnatlate/
tcrpo:pI?rri6,
"ip>2itno,
Sci5o.
Ccrtio.
2)ccrat6 ghue
jpziietftvcpcp
Afurcipmtmasl
aut niin':'c q<
bueooik
jfcrtia?ucn(cn'
tia$iii*ajpp:ii.
^jfanfiafinis
■tpjopji).
"^topauquarro
1116 mprr.
Scba oha giii»
ip:op:t|.
'Kb^ra TL
ft
J.ofia.
,4..tfii.
.i.oftej
fbiia pucnicn/
cugnieiaccn!^.
11^:13 &fiagiTia
? accidcnilo.
ScSadfla,
ronort nift vnaccna.CTertii omcdqiQenPpzo
dicatw oe vnaqtp fpc vlr i non piicrtit : no eni, of
Q7 oc aial eli b6:ftcut or g? ois bo eft aial; piopjuim
^o puertif :ois.n,bomo aptus natus efl; ridere: z om
ne aptiT ad ridendii e\t bomo:)3 aiit oria efi mtcr ge
nus t^pjm coc fuDalc.CPort banc aut fequit alia
of ia que ?tinet in ea.f.Q5 qguis ^pjiii bifat f[ie3: i fg
ficut b5 gcnu9:non tn bs iUo alia fpe6:ficut bs gen''.
(tjtem alia ofia qucclicit cj: pma.f. gp cj:gnc bllru
cto Dcftruif 43p:iij:fcd non puertif . (L £>i luie autc
voluerit occipcrc bac ofia ptcr of ias que cft f$ piC
1 poftcrius non occrir ei r6:fcdcrit ei labouofum.
CTSenus vcro z accns coucniunt in boc q> vnaqt>q$
co;ppdicaf ocpluribue.CLiScdBcoicatio cftgna'
liKqjliifalte oiceretpUirib^DfntibHe fpc aflignarct
coitatc^pjiaitergcnus laccnetiiulicsnon affigna
ret alil coitate.CTI^zima ^o of ia eft q> gcnue pus c
fpe:ficut iaj nofti:fpcH ^o poj cft co q6 ei accidit.Si
cnis q6 ci accidit^uenitab d'' fpalitatc: tuc fpalitas
iam pflimta eft ej: of ia:i ocinde accidit cigcgd acci
dit qd ia aEtcejrpofuimus.iSi-ergo fiierit Oeaccnti/
biis e)ctrinfecue:fpc6 pus crit iam facta fubm t apta
od rccqjiendu ipfum accns cxtrinfccus. U aij t of ia c
ctiam in tcr genus t^p:iu.(]i3tc alia ofia cft.f.g7 ca
que funt fub gnc pueniunt fn eo ccjrnquc vcro funt
fub acciue no pucniun tin eo equatr.(ji Vec autem
aiTighatioDcfctjmatfteft:oftcndimus.n.Dfiaquceft
intcr fuba eo?i:i eft ite^ opus ondcre of ia iter ipfa.
Cr£6ucnicntiu9 aut cfTct oicerc g> gcnus no pdica'
tur oe fuis infcrioubus nificaufafnaccns vcro cqli
tcr:'; enfet cfia cognita in ^ma afli^at6e:Debcrct.n .
ofe gp acctdcntia aliciii pjcdicant ineqtf : vci il non
g^oiaacciiapdiccnfincqrnficutqdranguUtsttria
gulus^zfiUa^cuiuslectiofacitopiariQ^omneaccne
pdiccf incqfr.(EConfidcra gcicbocg? poftqjacci/
dentiij aliqua pntpdrcari icqrngs^bibcbitetias 13
fieri inppi\is.i££t fwtaflts CE boc g? acciig e com
muniu9:^pjiu ^opanattribmf iftiqb non attribui
tur illi.(C 1^011 bac fo fcgf ofia.f.g? accn tia cviftiit
in indiuiduis pncipathgiia vcro i fpes funt po2a in'
diuiduis.G; t)cc cjcp of ia obliq c i iuoluta: 6bcrct
cnioiccreg^acciiafuntin indiutduie pncipafngiia
vcro 1 fpcs no funt in idiuiduis pnctpath aut oiccrc
g? giia funt pzioza fpcbus:acciitia attt non. Ouis .n.
^bibct qii aligd ftt pmu:vt babeat ce pncipalitcr:'
.4.Mii sni» 1 (i^^tcaliaDfiaeftgtaccidentia pjcdicanfDc indiui'
""" duis nullo mediate t'n quo pueniant:vt cft fpce.-gen''
vo foztaflis non ita pjcdicaf . nomc aute fpci no erat
cincce.^pfe.n.non intendcbatofias oflignarenifi
intcr gcnus i accifs.CTl^oft bac aiit cft of ia g? gita
prcdicanf m quid cft:accidctia ^o no.B ct of ia c in/
tcr gcnus i pzopzium qitam illic pjetcrmifiit.
fouenieiia biic (Ei^ifferentia aut i fpcs pucniut i boc g? pdicanf oe
1 fpci. fub fe ptcntis eqt'r:t in boc g> funt fuBa[ia:fcdB con
uenicntiacftintcrgcnus 'TDfiaquaibi p:ctermifit.
•^a-" T^m^" (CiJifferunt aitt in boc g> fpcs pdicaf iii gd: of ia ^o i
2i,fpc . qij9iegd.b6.n.q5uis?gnierefpondcafadqlccj:am'
malibus : 13 tti no babct pncipat'r:ncc cy feipfo:f5 ca
rationalis qd iam oudii pertractatum cft.([;£)iffc/
rentia fcda cft.gj fpcs non pdicaf nifi ocplurib^^oif/
fcrcntibus niicro tm:Dfia vcro plurunij:aut frcqite
tiusp:cdicafocpturib''ofntibusfpe.(LC!ucDifcre
patia ejtcr of la i (pes fpali^'": ii iter of ia i fpc5 abfo
lute.(L ?" vo Difcrc''^ c gp of ia c poz fpe:a pofuit ej:e'"
iTuiite fm oeftructione oiccns gp ronale fublatu rc/
i;t>fi9gnt6!JC
cidcnne.
«S.tifia.
\S36(\n<0 rndcf
adqkoaialtb'»
fcd vtT accne.
.z cfia.
Ttota Itmitatoes
I?ac! qi abfolute
loquendotjojia
elVctfalfaiifici/
relligc po:pl?f/
nuiii.
.3.Mia.
mouctboicm: fcdnon rcmouct fublatoboicyjngcl'
cnimrationalis.CTlecpofuit ofiamifpcm qfunt
fimul;fcd accepit of ia giiis boie t pgauit boi. £>s fi
aligs oicerct q> fpcs eft pziozof ia quc cft roalc; efiet
ocuius a vcritatc.(C Sifr fi bic poncrct of iaj i fpc5
qucfuntcqlc8:Dnaeft pziojfpefmboc g> cftcau'
faeiuscBB qita 05 bf e eflfc:cuius pparatio ad fpes eft
ficut PEatio fozmc ad copofitii. C3tetn afl^.gnauit
aliaofiam oiccns g> oue ofic altquado c6ueniiit ad
pftituendl vnam fpcm:fed ouefpce non c6ucntunt
ad pftitucndatcrtiai fpcm:'Z pofuit cpcmplii ouaruj
ofia^ roatis 'zmonalis.Conftatautbos non cflN^cq
lcs in o:dine:ficut iam cjrpofuimHS. (L T^cc aiit ov
fcrcpantia of ej: vno ouoj: rcfpcctuij.f.aut vt quum
ponanf ouc oficad ttiodu Dictii.f.fcnfibilie 1 mobif
Voluntatc:aHt vtoicaf gj oue ofie oiuerfcin o:dinc
quiipiteniuntc^ca^pitetuciieocii quo pueniunt
^ucnit alia fpcs oiuerfa abvnaqtp illa?t. Jbucf fpe
dcs oiucrfc in o:dinc non pueniiit: vt cj: cis^ucniat
fpcs alia ptcr vnaquatp itlap.c6io:.n. e% illis cft gs
minus c6is:comitatii f n6 cft a tiqd pftatum ej: ea/
rumpcHrfit:fcdidq6cftc>;vnaca^;Due vero fpes
Diuerfeqitcnonfuntoiucrfc ino:dincnon pucniijt
Vllomodo.dll^otcftaiitaligs oiccreg? rationatc-z
mo:tale funt in fc ouc fpcs aliq? rcf :$ui6 non fint
Duc fpes boi6:pucnicntcr vcrO fecerun i fpecicm.
Cr^ifrtnultenacoiucrfefpcciipucniiitp:oucnitej:
cap c6uenm tertia fpes^ficut ej: otiatitatis:'! tcrnali
tatis pucnw fitgnarictas:quccft fpes tcrtia abiltis.
(Cad B rndcmus qtn intcntio pfidcradi b9 oifcrcpa
tiam alia cft ab bac nfa:ctcni5 in tctio eli B oc ali)8 q
pdicanf Dcat^sgbua funtc6ia.£iiaiitf(tcrint ofie
vt roa le moaalc quc pd icaf oc atigb''iitbti6:'z cu ve
ncrint faciant q6da tertia qd critvnfi cj: fpebus illa
rum rc;:.3lle aut rcs crunt illis^ficut inciiuidua fitt
fnbta fpc:|r:cft aut fic roalc aial intra cfli^ illo;: indi
uiduojt^fcdnoncftintracn^croBlevelmo^tale.Uii
toate 1 mo:talc n6 (unt Duc fpes c6parationcillo:ti;
q^itispdicenf ocittis:aI(ogn cfTcntmcdia inter ipfa
indiuidua 1 gcnus qd cftatat:etcnim oue fpcs fuba/
lcs non Ditc ofic oiuiriuc.^CJam gin oftjeinucniu
tur ouc of ic pftituetes vna fpem cocm iubtis q6 no
inucnif in fpcbu6.(L0ed g» fint fpcs oiucrft ef q?:
pcurfu fiaj fpcKcuius fuBm fit p:ctcr fubta ilia?:: p
non negaf .CTJt^fia vero 1^3^:111 pucniun tin B $> p/
dicanf Dc fub fcptcntis equatf.£)cbes aittfcircboc
non ptingere nifiin aligbus^p:y6:ey quibHseft^/
p:iHm coc q^cft fg 1 fo:malc.*Pkifibitia etcnim oia
riftbilia funtcquafn ficut roatiafunt cqualf roalia.
Cr£tpueniuntin bocgjoiabntitla tfcmpcr. J3.n.
ct bippiia coc fp inbercne. (Cfcificruntaitttn boc
g7^p:iii vcf non cft nifi vniua fpci.£)f ia vcro aliqtl
multay:tu aiitiam noftiboc. (L l^oft bac fcquitur
alia ofia quafi cadc vet pfifis.f.g7 of la aliqn no pdi/
catur puerfim:non cnim of gp cffc roalc cft bo: vera
aut^p:tctas pucrtif .(LConucniunt atit ofia 1 acci
dens infcEabile in boc gp fuBm fg b5 illa. (TS^ oif/
fcrunt in boc:gj ofiafg ptinet id cuius eft bfid: fs no
ptinef ab co.(r£»ij:it ct vir ittc-g? acciia otinct alia
p:ctcr illa quc bttt:cj: boc gp lunt coia: 1 ptmetur ab
ittis:eo gj fulJm non cft^p:ie rcccptibile alicui^co:!!
q6 cft in ilto:fedcft fubs altcrins:': 16 ptinet itlud:fi/
cut ptinet accns q6 no bsx^pzie p:cdicari Dc vno trii
iuo^ fuBto;::fcdaccidiralt}6. (LDblitusat fuitbfl
q6 Di]ccrat,f cf vnfifubm aliqtt multas bj ofiae quc
llota 6cctiitor;i
qttiacrpofitozcs
P02pl7fri|.alucr
txponattfou
.4:taia*
t>uplexitdlcn«
p^oiK,
0^0 pma,
&ci».
QoVopmc,
3rnnu(tforoflcm
rc$e>
•pii» pucnietfa
tiutxpiif.
Scia puilitia.
'^uibiiappzif
^oiie.
Scba^iia,
toumietia tUc
ni acciite ircDa'
bili.
TP>:ia biia itcr
02ia;iacci!e.
latcntcr carpit
pojplpfrumi.
eotrish ttibid
po:pt>frtf.
,T. f^tlA accSit
mt.
Cotri po:pl7r*
4.0f(a>
toileBt^tta fpa
-tpptij.
•jSzia&fiafpeit
*P2*r
£arpu povbr^
poipl?rriJ'
;.t)2ia<
4;6trapoipl?r-
f oueni^tia fpe<
1 accnti«.
© j(e fpct 1 accl
dentie.
T^rima.
feeda.
Zcrii3.
Ouana.
jCoueniciia jpf^
■t flcciiiti! infepa
bilio.
E>fia ppniTac/
cidciiireGabir,
iaenimtin illo. (nTlomcn a5tptincndi cftnomc
atnbiguu no ooctrinolcrnecoji agere ocillo. (£06
aat itelUgit 6 mo ptinedi qui attribuit accnti •: giii:
Diucrfum e(t a tno qui negat ab cis. (££rat afit ali'
modus que oicere meli'' fucMt.r.gj accne aliqii pti'
netur laliciit ptinetifubm enij fm aligd cft coius i
fy aligd mintts coc (imt albu qd ficut pdic jt 6 a lio
pter boic,:'; fic bo pdicat oc alio pter albii. Un nec
ois bo eft albus:nec oe albu cil b6:fcd aligd b^ cll il
lud;'Z aliquid illiufmoi cfl boc. (L "Dec aut oifcrepa/
tia cH ab aligb'' accntibus non ab oibus. Sittcndeg
qtlo pofuit acciie rci cui no cH coe c;:tra vn iuerdta'
tem accidcntis:q6 in pdictis vidcbat ec i ca i e;:ca:
boc autc io fic pofuit gin accntUa quo oiftiguit oiffe
rcntiam.^ttribuit necio pucnirc fpcm i aliquid am.
pliU0:fo2ta(Tis aiit noluit banc oifcrcpatia cfTc ab of
accittefcd ab ali^. (EJtc alia c.g? nulla oi^ia rccipit
magis 1 minus.lJjTlo.n.Df ic^bibcnt recipcre ma
gis iminUB!qd.n.cftaccns non pbibcf bfcboc. bic
autbo abfolutc oi^itq» accidentia rccipiunt magl i
ttunus 1 of ia non.(L Jtc alia oifcrcpantia eftiep oid
fcrcntialitas.pbibct oppofitas of ias beri in vno fub
f ccto:ita vt ide (it roalc i irroale. acctitalitas aiit no
^bib, boc.?aa.n.oeaccnralibu8 fceubiUbiis oliqn
bnt fiibm vnu.(CConHcnit aijt fpcs cu ^o ^piio m
bocg^Dcfepucrfimpdicatuniin bocgjvtruqj fg:
fit: b5 e(tc.(EJ^fntatin boc g> idqdcftfpcs alic' fit
genus aLtcrius:j)p:iui?o no fit^p:iii altcri^.djloec
aut of ia minus oifToluta cfhp^^quidein pmiffis non
pfiderauitofiasquceftintcrfpem quceftfub giic;
iaUud:fcd fg intcdit oc fpe fpaliifima: nunc aiJt pjc*
tcrmittitillud-zintenditoefpc qcftfub giTcqdad/
buc p3pcrat.(rrfc»5 fi oiccrct g> fpcs aficuius aliqii
fitjjptiu altcri^^rjjpnii vcro no (itfpcaPHemens cet
Dfia:fediudiauocfpceiTctfalfum.(E©ii5ooiccref
^fpcsalicutusfitgenus altcriue:^p2iu;aLit nullC
fit gcnu8.Congrucoiccret bocfcd iudictu oc^pzio
cflfctfalfumifedficutfpes nofpaliffima fitgcnu8:fi/
miUtcr^pzietas()xinon fplUiTimcfitgenus. izii.n.
ppyctas ftiBious fpci:t cft genus fua:p fpc;2 : ftc co/
loz qui cftjJpctas t genus.(L ©i aiit ofct q» fpccics
oUcuius aUqn fit^actas altcrias.-^pctaB vcro ali.
cuius no fif j)paetasaltcrius eiTct pticnics. (| jSUa
ofia cft g? fpcs pzio: cft C dtc: ppzictas # poftcrioj:
1 boc eftitelUgibilc i pccdedu. (C ticinde fubiiijrit
alia of ia; f .qz fpce fp cft in actii: j^pziu aliqn. (ESs
bic crt piictai?.Si.n.vuU oiccre ppziix^M qui eii in
cfTecm:tunc iam occUnabit a via per qua inccdcbat
Vfcp mafi v5o oi):critj»p:ietatt aptitudincnalcm:!?
fg eft in actu.(r£5itr B of ia.rfi ^e.) ocberct ct po
ni intcr genus i ofia cii.Pp:io".(i; 3tc alia of ia q> co/
rum DitToncs funt oiuerfc.CrSed B of ia cois cft oV
bu9:t non c,pp:ia titi itcr fpcm 'Z|»p2iu.(L iSpcs^o
t acdis pucniunt in boc cp funtvtia.^toijcit no cfle
muUa in gbue pucniiit co qp funt nimis oiftantia.
(Liifia vo B cft:g?iUa eft in c(Tc:boc aut nofL £tg>
vniufcHiuf(p fubc fpcs vna cft:accii8 \5o non e vnu;.
(LScdi li ofia inucnitur intcr genus i accne^Tintcr
fpem -z.ppjiii.^EJict qr fpcs pzioz ell accidcnte in ee
intcUccto.CTCt gj fpe'fut5ta cius cq t'r pticipant:acd
dcntc f n6:$ui9 fir ifepabilc:vt nigredo ctbiopia.
(f^-Piopiiu f 1 accns ifcpabilc coucniunt in 15 g» fp
bi!turafuBt!6.(E0cd Dfiono ocbuerat ptcrmitti
tnter fpem i accnis ifcpabilcC C)fn t at in boc:g7,p »
puctas cft vnius tm fpcL-acciid ^o ifcuabile c phifi$
vnius fpe7:(Tait nigredo ctbiopis t conif. fccbctaijt
bic reminifci cius q6 oipit i p^Etc.CT^tcalia ofia q>
accidens infcgabile cqlr non gticipaf :^paiu5 vcro
cq fr.tu pute (cis quid ftt caufa inB. (Lt^c funt cow
tates 1 Df ie oiuulgatc qs pofuit qui gntp vlibus pzO
mus Ubp fecit! gbus nos ptcnti fumus iujrta ouJinc
ipfius.(t Quicquid aiit oi)Mt oc onjs quc non funt
c6c6 ptcoxrigijficvt Dicaf.^.g.Qj ofia no folct ftc ce:
icrit B coiruptio fuc lcctionis; fcd B non fcmper,
(L®i-n.rcctcincciTi(Tct 6bucrata(Tignarc coitatceq
fun t intcr gncp:i oeinde quc funt iter qtcrna i q ter
na.£t Dcindc inter tcma i tcrna.i Ddde intcr bin«
1 bina.(C©ilr oebutrat pus affignare of ias vniuf
cniufd^adreUqua qtuoziiocindc ouof adtria.£c
ocindc vniulituiuft^ ad altud^pzic. £t fi Diligentcr
luilTet: vt Debuit non dTct ibi coitas vcl ofia itcr ali»
quaDuoqsptrrmittcrct indiifinitci no a(Tignaret
eas iter alia DUo:qfi fouafie aiTignahvbi ptcrmifit:
puenicntiuecfTct.
oiidim*
Z.t>£(f>
3fngb»eotrtg?^
d«9Htpopl?}-tt*
titt>,vriu.
vtia Dcbemus fcirc: qm id q6 e% ilUs
cftgenUenocft gcnuevniufcuiufcg
rctfcdfoUusfucfpcf.Sitriofia no
cftofia vniufcuiuftp rci: fcd ftn boc
q6 cft oiuifiua eft vniue gnis: i f j 15
g» eft pftitutiua cft ofia fpei ilUue gtiis. (L t^cbcs ct
fcire q> vniiq6cp ifto:p:pt c(Tc gcnos vcl qfi gcnus:-!
ofia.ifpe8:i^pjiii:iacciis.(r©cnfibilcetcnimcft
qfifpcsapif*cndcntis:icftgcnn6 audicntie ivid^
ti8:i cft of ia aiaUs.JScncrabilc ^cg c gcnue bipcdis
1 qdnipcdi6:i cft fpcs mobiUe^ijjpctas aialis; i cft
coc nois boiu5.(L3liqn cgo illa gntg coucniunt iit
vno.(r6enu8 at no cft genue offe vUom6:nec oif/
ftrcnna cft fpes giiie:fi.n.ita cettiic oficcct alia Df f/
fercntia:Dfia.n.cft intcntio qctra nam gnis. 15.6316
etcnim no cftaial biis roej^fcd qudda bfie rocm^qg/
ui8ComitefiU6ecaial:aial.n.bnsr6neb6c.(L©i
autaialc(Tctintr3intentioncr6ali6:tuncciiDicercf
aial roalecct qfi oiccrcf aial q6 eft aiat:biie.n. r6e5
1 roabilcide eft.(LCii aiit gcnus pdicaf oc of ia cft.
ficut cu pdicaf accne infcjjabilc oc co oc quo pdica/
tur:i non cft i ntra oc ci^fs gcn^e of ie qfi ma^cui^co/
paratioadipjqdiJ^mocft.ficpp^^pzij qftnon cft:
oisDfiapftjtuitiDateicein cffifctu^uis infit itra
oifllDncei^^ici^^ce.ftfcftitraqlecc rcf ci^^ific mac
fozma;fcd B cft fi fuerat ofia giiis abfolutc: i no fuc
rit cjitra ce ei^vllo m6.^' x^o DiUgetcr attedif vnii»
qfmp co:p f c no nifi 6 ipc pdicaf .iDCc dt oia adifcc»
in pBia p^C®? ppogiiisadDfia^cftfic ppo accn/
tiscois.CScciioVococaliqnppoegnise.ppctae:
1 aUcin pponc fpciaccnsc6c:fic mouerivoliitatc:<i6
cft^ppctas aialisii c6c accns boiu5.(LSliqn ^JPV^'
tas gitis fupiojifiific albedo q cft oc^pctatib^cozpo
ris ppoffti^i cft coe acctie boiU5:i aliqti c Dc.ppctati
busgnis giiaUlT»mi.(L2liqn acctiB coe no cft ^pc
taealic^giiis^accidit.n.ali} ejrtra catbc0o:idilla5.fic
nonrccipemogisimin^^qftcftftcoitanVliibc.icft
cociUi 1 ali}:ncc cft.ppctos olic^gnis^poftca .n. fcics
qrii alia ctgnaUlTima bnt f5.(LC6EatiooiaU6 ad 15
aiol:f m gy eft aiol:i oddif ci Dcfignatio: n6 pfidcra/
taincor6aU'tatc.eftcpp6giii9adidinidna:qiicpet
pdicof Dcco:vi fpc6:q cft fpcs rc" fdiuiduo;p: oc idi'
HidHi8:non a"r vt gcn''.!!^ cft.n.gcn^in pponc finga
loy ataliu f m Qjfca funt roalfe» vf Pgoe b^roalts no
Hiae giiqs vtte
•liqiipueniDiiii!
vno.
<lJ5en'n5fitg6>
ii*D:ie:necoiia
fitfpcee<'»o>
<Vgen'n6fit(ii/
trai((Uectu Ofic
biuifme,
iStio ^ieef ge/
nueticnia biffe^
miaciiiua
£luerit?p6C£ie
Difloc ad Qtmt
tcc6ucrf0.
£lni)ciliqdipi
piid fini» 1 acci/
dcecocfpci.
IDare aliqi} seri
d/ecocqt^no^
i)pndalicDiU9.
Orio afal fit cS/
pariad iTocaiii.
maltrtgciiDa:c
Ono goi'mifce
cwcuofUi
£luogcn'n]irc<
nircaacciiK
ncne cii^pzio.
T^CTmirtdoJie
cussncpio^oi
occtite.
confidcrata in eo mlime.en.nMf[^ f m intetocj
qul Dij^im^.C tt ide c. vt of ia fpcs •z^piis.c.n.of 19
fingulo^ aialiu.rifibilc ct cftvt fpce buic rifibiii p6
^fidcrato f m boc qp cft bomon c.n. ^pjifi nifi boi»
1 idituduo;: bois.tCioirr it albii bmc albo:(rc";c«
iu9 c albu dfignatii.) evt fpcstacciis qcg coe n ccoe
nifi reiq eft fubs: Vt fit t? albti:non buic albo f 5 g? e
bocalbu.CC^bctetfciriojBgncBaUqn comifcc/
tur intcr fc multis modi8;gcnue.n.cu of ia; appben/
dene.n.cn: qlt genus Df ie bois q cft •■6ale;aut babee
0135 q6 cft genus roaliBci fic cfl: genus Df ie.^a aute
accidit ei: vt fit of ia giU6:bn8.n.aia5 of ia eft alic^gC'
neris medio?r que b5 bo. CC^liqn aute comifcctiii'
genu8citacciite:fic colozquicgenue acciitiusbois
que funt albcdo 1 nigrcdo.(L Vec at pQ,o of r a p^iii
.n.D5 vt gcnus Dfie pftitutiuc e(Tc gcnus fpci;-: pot vt
genue e((e aans ad ipfas.CTJConcedo aut g> genud
Dfic aliqn eft Df ia oflitutiua gfiie aut fpei;-: pg 13 ge
nu8 accntis eft accne giii t rpci.(E*f>ermij:tio autc
gttis cii^pjictateeft;ftc admirane in actu q6 c: vt gc
nu8 ridentis in actu quod eft^pjifi^ivocifcras c gc/
nu9 binibilis q6 efl^pjiuj. (JT^f w etaliqn mifcct
CU5 gnc:ficut fenftbilc q6 cft Df ia 1 gen'' bois. (££t
mifcet cu5,PPMetatc:ncutPE6ad Duos rcctoeangH
lo3 cius cuius tres angulioicun t cqles Duob'' rectj,
£ft.n.Dfia •zjjpetaa triaguli.(r2liqn at mifcetcuin
flcciite fic Difgregatiuu vifus q6 eft of ia accntl vifui.
•piermirrfopio (]j-p:opcta8aliqnmifcet ciigilcgrefTibile.n eppe/
pvi '•n siic eiu tas cois bois.dT^t aliqn mifcef cu Df ia:': plcrijcp H
1 4ccntt. oefinit ccrpctae fpcualiqit eft coioz jjpjietatc fpet:
boc atit elt cu Df ia fiieritcoi6:fiau Diuidi in duo cq/
lia q6 eft Df ia parie^bne.n.mcdiii qfijjpctas cft bu'
ius ofictCaiiqn atmifcetcii accntec6i:vifibile ev
enim cft^petas colo2ati.Colozatii atit cft acciie coe
boi.(Caccns aut aliqn mifcei cn gne:nec Dcfinit ce
accits fpei.£ft.n.acciiB fpetfcdeft oc nijero accntiii
fpci:nec eft coe accns giii:fed eft ^petasciiie. £ft at
aligd q6 cft accns coc vtricg:t cu 15 et filr cft acciie
oiffcrcntic 1 p:op:ietati8.
(CCopleta cft fc6a pars Ubjf pami;i ei qui Dcdit fd/
refintgraticinfinite.
^na fiirf VtcugncBBDiftt/
^^wx? iwn- gueret.Dicerctfm
:boc 9) vno rc" funt nalia:': alio re" lo/
gicaliaii alioitellectualia: 1 fojtafTis
ctDiceretQ7vnore"aintabfcp multi
plicitate t alio cti mltiplicitatc: 1 fuit
vfus:vt tractatus oe bis poneret pti'
nuuo cii tractatu gtiis ■: fpci:$ui3 13 coe fit gncp vli'
bu8.(r^K^^'""S6''"'tate8po:esg7vniiq6cpeo:;r
quc ponunt ejrcpla p aliq ifto^ gncg eft in fe aligd
Qliud:': in 13 gjcft genus^aut fpcs:aHt ofiajaut^p^ie
tas^autaccfiscoccftaliudaligd.CCli^onam^^aijtin
Btjreplii giiis Dicetes:Q7 aial eft in fe q6da: ■: ideeft
Vt;: fit fcnfibile:aut ftt intellectu in aia. 5" fc atbu/
iu8:nec eft vle:nec cft fingulare.©i.n.in fc effct vfe:
itagjaialit33e);13g7eat'alita8eftvfis:opo2terernul
lum aial e(Te fin^ilare:fcd oe afalcflet vle.Si autc5
flial epl^gjeftaialeetfingtare^iporeect c(Teplufi$
vnii fingiilare.f.ips fingulareaii 6bet aialitas:': cet
3ialiB fe^aial ipore3li6fingularecfl'cai3l.(r3ialatinfceq6da5
«fi. itcUcctii in mcte q6 fit aial:': hBq> ttclligit cc atal
no e nift aial tin.^i at pter 13 itclligit eevt'e:aut fin >
gulanaitt aliQd ali6:i3 itelligir ptcr 13 q6da.8.idq6
eaialq6 accidit aialit9ti.C^ial(ta9.n. no ftt fingu'
Tlbara HL
IZ
•J^entiijnlo ac*
cidetiscnali/o.
iHialirctnrceft
Anstorencc<ire.
laris DefignatanifT:q:adiugtt etalfgdqd facit illa;.
feitreftin iteUectu:q:n6 fitfingtoriBniftaddidcrit
inteUcctU8aUgdpcrq6fiatfingulari6.(Cteidcn6
Eiccidit e):trinfecu6; vt ft t vl'c;ita vt ft t vna een tia ve
rifTimcquecftaialcui accitin vUb^^ejrtrinfeciie: vt
ipfa eade bcateflie in muUisrfcdin mete acciditbuic
fo:meaiaUtati itellecteM ponat ppo ad muua:": vt
ipfius vnius fojme fit pgo ccrta ad muUa q fimilan
turiniUa:intcUectU8.n.pdicatillaDcvnoqcpillo;r.
(C©ed qtr fit 13 vUerius attcnde: q:ita ftcut 6 figu/
ravcl Deali)8.aut ficut panus atbu8;panus dt alb' i
fccft q^da:-: albcdo aliudquc ?jungif:fic q6da a\L
udcftcj: vtrifcpppofitii.dJSitraial iitcUcctu q6'
das eft:-: eius vlitas fiixc giiaUtas aliud gdda: •: boc
q6 cft aial gtiale aU6 q6dd.(r£t gfialitas vocaf ge
nus logicii:Dc qua itelligif q? pdiccf Dc mtitris cf n/
tibUBfpeadintcrrogationcfacta pergd; tnocjcp:!'/
mit vel Deftgnat aligd q6 fit aia t vcl aUud aliquid.
(CS>iait atbii q6 in fc eatigd itcUcctti. !5cd g? fit bo
awt lapis ciTet pter id q6 itcltigif oc it lo:fed pfcg t ad
illud:': putat eflie vnii:': gcnus logicii i boc. CL tla'
leaiitgcnuBeftafal f m g7eftaial:q6eftaptit ad Br
yt ei q6 itelligif De ilto ponaf ppo giiaU'tatis. Cii.n.
iam intetlectu eft in aia fit apttl; vt intclUgafci giiolt
tasicui no eft aptii id q6 itctligif dc ©ocra.nec q6v
telligif oe boie.([;£rgo nS aiatita tie que bs ec i fcn
fibili^b^tof t g 13 acciis a na biianitatis •: a na ioocra
ti8:i6 q: cft eiuB modi:g' cti itclligif fit apta:vt plirq
tur ea vlitas.f.gtiaUtas que cft cu ipfa: z no b5 cjrtra
nifiaptitudinc5: vii of .CC£rgo 13 q6 Df gcnus.(^iqd
VuUinintctUgircs nalisqucfitaptain itettccmee
genus:': in naturalibus no eft gcnHs:fcd q: admifci
tur ei quc funt atigd cetero:;: na tiii.^ no cft U)nge vt
app:op:icf ei nome b^ ttctiois^-^vt ocnoief 13 nomc
ab eo q6 accidit ei aliq m6:q6 eft giiatitas, Cii autcj
gfialeeiintcltectu:l3eftq6intcUigifDcgnenati.fc5
ppofttii.SiialitaB at intcUecta p fe.(f m 13 gj cll pc r
fefola in intcUectu^teftgcn^itellciis:?^ gjc aligd 5
cis E q tractat togiais.) eft gen^togicii.CCTrioc aute
gcn^logicii qguis np bcat ee nifi in in tetlcctt!:n on tii
05:vt id q6 ttetligif cj: 13 q6 c itetlcctuate: fit id q6 1/
telligif cj: 13 vteft togicii.': no c idc:ci'i onfa fit oiuer
fitasvtriufcprcfpectue.CC^tcinfra gcn^togicii duo
funftvnii.f.ljpesei^c^ bocgjcftgcn^^^attc^futjta fua
gb''accidit.Spe8 aiiteius funt q: gcn^^abfoUitc evni
uerfatiUB $ genuB gfialilTimii 1 gcnus fubattcrnu^.
i:rgoipfumattribuitvnicuicpeo|: gtiu5 octermina
to?i q ftit litb ipfo;DifFonc fna t n ome:-: vn iiqfc^; eo^
ru5 of ee gen'':': oif^nif Diffone gfiis^fpeb^f fubto:p.
eiu8 no attribuit oifltinc fua.nec nome.bo.n . C g eft
fpcs aialis Pm 13 gj cft aial.) no pdicaf oe co cu aia-
litategiialitaeci acciditaralitati.ncc noie. ncc oifFi/
nitionc.boicj.n.non 0; ficri gcnus:ncc noicnec Dif/
finitionc Pm 13 g? pdicaf oc co aiatita6.(C)Si autes
atiq fpe^r fit genus 13 non bse% gtc fue giialitatie q
cft fupsj ea:fed c^ ptcco^p q fun t fub ca.fiicn^aiit na"
leattribuitciqd eftfub fenome fuii tDiffoneejrgtc
fuc nalitatiB.f.cjc P.f .g.q> aial c aiat:n6 e^ 13 gj c gc/
nus nale.f.aligd q6 cii inteUectu fuerit appctcf fieri
gen''^): 13 g? cft ita:fpol'e.n.c vt P no beat id q6 c ifra
illHd.CCff oio ct"i of q> gcn^^nale oat eiq6 cft fiib fe
nomcfuii':DifF6ne:15noeftfati8ve|j;nifiacciital1'.
no.n.Dat c]c 13 g? cftgcn' natc:fice"t noocdit ei 13 q6
eft gen^^togicii:^: no Dcdit nifi nas q eft apta cc gcn'
nale:l> at na g fcipfam no eft gcnue nalc fic d6 c qo
0DO atilfiat
vreeitcUcuj.
£en*Io2icufl(U
£(en*B|[egdi
Xicsgenlogicfi
f>dlcci of fpcb»
fuienote^ oiffi/
nitice. notii^di
cafi rpebTiii»/
lecto;: fuo^ Ipoc
tnodo.
® lio itcIUgcdfi
iUudcrscn'nS'
Ic!)atnq6criib
fenoifi.ieiffcr5.
^togycc
•riis sff(« qil<a
bjee^ loiitcV
Itctat t>ckie i fm
fibaib' t qnqj
ecenuerro,
SCdjfttriptes tS
vlis.f.anreiire.
1 poil rcni*
5n fligriribua
crcra itellco} n^
•notafttnuSgt'
ney gnalifTinio?!
fpc?fpaliinma?
1 tndiuiduo;:.
0pfsfpfli(r(me
mrro^^dKfltnc/
to^fantifimte.
•fllo poffum' in^
tclUgef qt fintfj
nikp.ppctaiee?/
bcce'^ fpe}ade<
(uduuduatc.
ims logfcu.C Sf aiit n5 vultirelUgigcnus nale tti'
ft ng p''b fe q eft apw gnalitatux no itclUgit gcn^nS'
Ic qo nos itelligimi»9;tiu: :?gruij eft oicere q> gen^^na
lc ei q6 eft fub fc attribuit luii notne i oiffqne;"^ tijc
oial no eft gcn^nale t^e:nifi q: cft aial tin. (L attede
g fi eft rectii 6 itellectuale cile lub? ■: bfe gnalitatej
vel :3poiitione:bo:ji aut oiu; ludiciu f intellectu c.fi'
cut iudiciu nat'.(ECoucnienti'' auteft: vt aialitas in
l'e aljqii vocct fozma gnat;'Z aliqn foima itelligibil';
fedej: 13 qjcftaialitae^noertgcn^vUo mo; ncc in in'
fcllectH;nec qrtra itellectu:qz no fitgen^^nifi cu adiu
gif eialigs rcfpectU8:autin itcllcctuautcjc.^aautc
inucnimus bos ouos refpectus. (T^a at itellectii c
9> na gtiis eft ouob''modi8;aliqii.n.eft in itcllectu p:
% oeindecjriftjtin fcnfibilibuftt ejriftit in multiplici
tate q:tri(] {eca:fic caqe itclligit pzius aligd artiftcia
le;'z poftca efficit illud in actu:altqtl p b;cfte in fenfl
bilib'';^ Dcinde fozmat in intcllectu:fic cu alicui ptf '
git videre aliqs bof e8:i cj: eis fpzimtt fozma btiana
in eo. CSt oio aliqn fozma itellccta eft ca ejdftcndi
tn renfibiiibus fo:mae q funt in eis:z iiiqn foime q
bnt e(Te in fenfibilib^^funt c4 aliq mo eflendi fozmaj
in tellectiua.f.^ ocifttt in f tellectn: poft$ ia babuic
ecin fenfibilib^^.Ssqiofusquefunt pgoad oeusi
ad angelos eft:IU oQo artiftcialiii que funt apd nos
ad aia; artifice:to id qd eft in fapietiacreatozis z nni
gelo;: i oe ^imc cogii iti i ppbenft ej: reb^^nalib''^ j
efrcau multitudinc.gcgd aiit ftelUgit oe illis eft ali/
qua intetio.JctDefdcacgiit eceisqdeflin multipli^
£it Jtc:z cii funt in mfttplicitate no funtvnii vllo mo.
Jn rcnftbiUbus.n.fo:infec''n6'eft aUgd coc nift tati»
oilcretio-toifBfio.iJeidc ite^bntur ite[Uge'tieap6
no8 pofti^ fiieritin mftiplicitate. i£t>oc aut. 3> fiit
aitmfiipUcitates^^qtt-fteiligeticfuntvnfcentie.-an
1 B multipU'catgBilla6:aitt nocuius fttlitudinee cp
fliit 1? nf tractatiui no fufTidt ad 15; qz odaUii tracta
tum fapie Etmet.(ni5ebes aiit fdrc: «ji boc ci6 oid»
mus oe gneejccplii cft fpci z of ie z jppetotl z acciitl:
q6 oeducet te ad via copzebedcdi q tr B funt intelle
ctuaUa 1 logica 'r naUa:t q6 ej: eie cft in mttipUdta'
te:i ait.-i poft multipUdtatc. Cijcbcs ct fcire c% te
9jqueinnafuntgnagenc?funtplura$vnijifunt
finita:fic poftca dclarabim^^.ga 'io q funt fpes fpc?:
quciuntferuatciin na:funtfinitc:ipfc^oin feinfini
te funtinpoa.!3pcs.n.fpe:pmulta:p catbcgojia:}rq
fequunt poft:n6finiunt:ficfpc8fpc:p ^titatisi qU
totis 1 fitus t alio:}:.(E5ndiuidua io funt f finita f$
gniitionc t potitatc t pofteriozitatc i fcnfatoe; ■; col
locationc oc cis in tge tcrminato finitu; eft oiuifio^
CC3ndiuiduii atn6fitindiuiduiinilicii adiungiit
nae fpeijspetatcs cjrtrancc coicdtes: atit H coica^tee:
iiDefignafeiaUqmaBvelilla.^r^Jfitpofeeatadiii
gi fpci ppetates itelfcctas qtqt fiicrint:qj ad vltimii
non erit ea^ Dcmoftrarcintctioncindajiduontc pg
i^indiuidunconftituafiniteUccni.Si.n.DiccrcsQ>
•piato eft longU9:fcriptoj pulcber talts i taUs:qtqt
jjpetates appofueris^no tn oefcribef per iUas in in»
teUectu indiuiduaUtas IMatonis.-iboflibilccftH.vt
intcntioquecoponif cjcbis oibuBbcatur aplurib''
q^ ab vno;noii aiit oemoftrat tibi eti nifi ce; i onfio
in tcn tionis indiuiduaUs; velut (i oiccrc f g" cft filfue
ilUus 1 eft in taU boza longus pl59:ptigcrct illo boia
nullu aUu pucnire cii co in iUis jjpjietatibus:-; ptin '
gcret te fcirc bunc vifum;tijc fcires eius indiuiduali
catcqucsdmodu fcires id qd e fcn fibiU; (t oigito on>
par0 IIL
dercftibfcvciutifiotidcret ii>latob«a tcrtfa: tcin.
certificarcf tibi indiuidualitas ilUtie^^zboc effet tibi
oiidcns idiuidualitatc eius.CL lla aut gnis tm:(nt
fi aU'gd aliud in fug adiiigaf ci^^^fpofe eft ptingerein
camuUitHdine;boc.n.9)oicim''-p>Uitoncfeu©ocrs
tem ee idiuiduii no eft nome equocii:i]fcut multi pu
tant;nifi intcUigaf idittiduu aUqd oeftgnatii: indiui
dHij.n.abfolutu no figriat niri vnd intentionc coe;.
Cii.n.Socra.Dfceidiuiduij^nccvoltim^^oiccfqjftt
©ocra.fcdqzb9cft9- idqdintelUgif oc eono pot
puenireali):iinbacinteti6epucniiitalglpjcterip5.
CT/crgof^uidualitaecftDeDifpqnib^qucaccidunc
naturis fubtis gnalitati i fpalitau;fic acddit ei ^nai
U'ta8tfpaUtas.(rt»ft«atquec fter boicjge fpcs:
1 indiuiduii bof s;q6 eft c6e no ttn noie:fed et pdica
tione oe multis;B cft.ibidmu8.n .qi in tcUectus 6 bo
mine:qui eft fpc8:cft qp fit aial r6ale:97 aiit oicimus
DC bof e indiuiduo cft g? 15 na accepta CU5 acctite:q6
accidit ci:piuncta eft alf cui mac Defignate:t 13 eft ftc
cii oictlnus bo qda .f.aliqd afatr6ale:g afal roalc efl
c6iu8 (p boc;aUqti.n.eft fpce aliqii fdiuidtiii.f.|3vnit
nofatii:fpe8.n.cftaial r6ale:ficafalr6alc fdfuiduu5
eft aial r6ale.(CC6io aiit of t i rcbus c6ibu8:qz qda
cft ^m fubta pticularia;ficc6ita8 q afal c6iue eft bo<
mine:i qda eft f 5 refpcctue ptingete6;fic 13 q6 e ani/
inal:eft coius q§ af al cii accipif genue: t cp af a l cii ac
cipitur fpcs:': ^ afalcu accfpif indiuiduii.6naUta6
S 1 fpalitas 1 fdidualitas no funt fubto?: Eticulariit
qiji vnuff t fub attero:fed funt rcfpcct^qui ptigunt cu
1 app:op2fant iltud:'; fic b6 aUqii acdpf f cii aUq ac
cidcnte:fic b6 rifibili6:i pdicaf oe Eticularib^fiibtis
oeqt)ufcuc^b6tifi:ftc tbo fingulan's.l3nita8.n.efl:
oe bfs q comf tan f rcoe gb^^poftca oiidem ■ 9> no fiit
pflitucntia ecntia rci.([;j£rgo cii vnitas piiigif bua
nitati ^t b6 ftngularis vel fndiufduu: in q pueniunt
oia indiuidua:nec tri 16 efl fpc8:qz cft ptanctio ex na
1 accntc vcl n6 comitantc vcl comitontc:fed n6 pfli
tuente:': qtie funt b? no pfhtuiit fpc6:fic b6 cii rifibi
li X lacbzymabiU -z mobilit gcfcenti tertius cii rccc/
ptibili putcb:itudi8:t vni^no eHaUa fpc8:q: bo e fe
eftfpe6:qtn pfequiif accritfa quefunt acciia fpei n^
ptenta fub pip gbus oebeat efTc aUa fpce noua:t b
poftea certificabttur in p^ia pma.
(£'Piicij^& jSiakine pBi ogica auctojc Dco ejiplidt.
^uclitbfiaitcr
t>oicjquiefpe«
t idiutduii l?oie
qSccdeiiitii»»
roitas (H rcbw
PupleXt
jaam l^ c5c
(.idiuidun l?oi«)
nd e tpes fin^ra»
riii l?oiu;i Ij i eo
pueniatoiallU.
Tjbrobcmwtn
nos au^ilto Det ab co q6
()pu5fuit pponerc butc
noftro Ubzo.f.oe Doctri'
na panutatis logfce ar'
tieiocbemus nunc ape<
rire fermonc; oe ooctri'
na rcientie naturalis,- fs
modujnoftripjefipco'
nit):9dquemia;nof^ra
IpeaiUitto guenit:qi vt
ponamus online in ipo:
ad fimilitudinem o:di'
ni0:quem conrueuit(4>]7lofopbiaperf patbettco:fi:7 ac
dngamtis noo in id quod remotiue eit a manifellaaone
X a puma fpeculanone:<! in qtio aduerfariue longius xi»
detur eflc a pcrf idia.T^emittamur aute in eo in quo vcf
ritaa octcgit faciem fuam: i con « incit aduerfariii in boc
oe fua faliitatc i mcndacio:? non confumamue vita no'
ftramin oeflruendo qualibetrententia:nec occlincmus
a btcuitate obuiando et8aliquantnlum.Oua multu; p'
cermifcmnttractato:e8rcicntiarum:eo g? Iabo:aueriic
inoeltraendovcrbu5 oebilc:<:fuerunt oiUgentitTimiin
ejcplanationceiusqucftionie^cuuisvcritasper fe pate/
bat:enumerante6 omnem vim:-: certificantes qualibet
Diui<lonem:'z pcrfcrutati funt vnamquac^ afTcrtionem.
Ouidoautcmfluctuaucruntinintricato i peruencriit
adpartematnbiguampertronflerunt tranfairrcndo.
CITlos autcm conftdimus cp in boc erimus in via illis
oppoiita:': in femfta illo:um fcmitccontraria:': fludcbi/
mus pw pofTc^vt en>licemu8 rectum eo:um cjui pxccO
fenutt nos;': ptermittemue tranfcurrcndo id in quo crc
dimuseoserrafTe.jStbocen:quodnoe p:obibuit elucii
darc libws coaim:t ejponere auctoatatcs co:um. Xi»
niuicni$peruenireade3:inquibuscrederemeo8erraf/
re:ne fo:te eflet necefTc aut e;:cufare eoe:t induerc ratio»
ncm quc viderctur efle p:o eis:aut manifcftc aduerfari
ei8.0ed ocus libcrauitnos ab bocg oeftinauit illis bo«
minesquiomncmvimfuam appofuentnt inboc i qc/
pofueruntUb:o8 eo:um.Quifgs aute; oefidcraueritfci'
rc oicta co:um:e^fitiones oocebun t cuj ^ fufTicicn t ci.
loed qni appetit fcientiam i intcllectum:inucniet ca cof
aceruata.fcdm qp cociuiftnit modus noflrc inquifttionis
atm b:cuitate noflri tepo:i6 in bis Ub:is quos fecimue:
«appcllammu8U'b:osfufficientic.£tDeu6fit oato: au/
jcili|. (TfijcpUcit p:obemium.
CL ^ncipit Uber pamu8.)Capt}n.Ljbe caufts t p:incipt^8
naturalium:<: oe afTignonda vta qua peruenitur ad fcie«
tiam naturaUum per puncipia caufarum.
191 m ff-ijl-i ^?:tractatutnquoeftfct/
JU.III ll^llU entiapwbationiequaab'
b:euiauimus^fdcntiarumaUefuntvniuer
rale8aUepam'culare8:t fdfli comparatidcs
aUaru; ad alia6.£t ntic ocbes fcire:q: fcietia
incuiusDoctrinafumueeftfcietianaturaUs leius fub/
CttbiKtn iectum(quandogdem fciftig? omnis fdcntia fubiectum
6i« iH 19. babet)eft co:pii8 fenfibile:fm boc cp fubiacct permuta/
tioni:i id quod inquirit oc eo tn :lla fun t accidentia que
flccidunt euejc boc cp talc eft.gt ca fun t acddetia que vo
canmrefTcntiaUa^^zfuntcobercntia^q: ri cobercnt ejreo
g; c(l co:pu9 fenrtbilc:ftue Itnt fo:me:ftue fint acciditia:
fiueconiunctaqEilUs^ficut intellextni:'! ree natnrales
z.pt)yflc
funt becco:po:a fcdm btinc modum:t quicquid accidic
eis e^eo9> funt buiufmodi.£t vocantur omnia nanira/
Uap^optcrcomparationcmqueeflinterillatvirtutem
quc oidnir natura:qua tu fciea poftca.CTCluonim quc/
dam funt fubietta ilUus:qucdam vero funt imp^cfTiocs
tmonisj-zoifpofitioncequcemanantcj: iUa.CC&i rcs
naniralcs babcntp:incipia vel occafiones t cavdie: no
ccmficatur fcicntianaturaU'8:nific^ilU6:q2 iam cjcpjef/
rumcftin fcicntiap^obationisgjnoncft via adcertitu
dincmcognitionisreruj qHcbabenrp^incipianifT per
comp:ebenffonem fHo:um p^incipiojum:-: per comp:e/
bcnfionem p:indp(o:um babeturcognitio carus.Ouia
bocgenus ooctrinecftooccre quomo perueniamr per
illud ad ccrtitudinem cognirionis reru:que babent pn/
dpia.d^tcm fi rce nantralcs funtbabentee p:indpia:
nonpotcflefTcquinipfapuncipiaftnnautRngulaltngu
Us partiailarium:<: omnia non comunicat in p:tncipt)6:
ttunc opo:tet:vt fcientia naniraUs vtiUs fit limul:': ad
affirmandum quia fun t bec p:incipia:': ad ccrtifica ndtt;
quid funt:aut (i rce naturalee comunicant in p:incipt)e
primis qucomnibue funtcomunia:': fnnt p:incipia fuo
fubiectocomnni toifpofitionibue c6munibu6;f7ncou/
biononcritafKrmariobo:um p:incipio:um(t eguerint
p:obatione in arte namraUum:(tcut cognitum efl ejc
tractatufcripto oefdcntia p:obarioni6:fedin«lteraar/
tc.3(mo conccdcndumeritponendoq: funn-zfciendnm
imaginando quid vcraciter funt:et becerit naniralie.
CI3tem ft res naturales babuerint p:incipia comunia
omnium carum:aut babentp:indpia p:op:ia: fiait e(t
genits earum:vtantmatum:ant babent p:indpia p:o/
p:io:a p:op:i)s.'queftintaliqucfpedes fuartim fpecie;::
xt p:incipia fpeciei bominis earum.i5i au tc; babuerinc
acddcntiaefTcntiaUa comunia omninm illam;:-: bec.f.
oUaoomuniavnigeneri.taUacdmuniavni fpccicterit
in bts fbuna oocendit oifccndi rationabiUtcrboc fcsvt
indpCaturabeoquodmagis comunccft: tpemcniatur
ad tdquod mogis pK>p:iu5 cft.^am enim fcie q: gcnue
parBeftoiffinirionisfpecici.ergo oebet vt cognitto gc/
nois (it p:io: cognitione fpecici.Q: cogniuo partie oif/
finirionisp:io:cilq^cognitiototiue oifTinirioniert co/
^iriooifffniriois p:io:ef>^cognitio Diffiniti:q: cogni/
tioncoilfinirionie cognofdmr qiiid fit Diffinini5.([;Qj
€r£o (icell:oebcntcognofcip:incipia rcnim comunium
priitii^rcscomuncs^tres comuncs p:iufi$ ree minus
comuncs.cr^bcmusergo inciperc in ooccndo a p:in
ctpt|8 renim cdmuniu:q: res comunce magis notc func
qutmtum ad rationcs noftrae^qguie non (tnt note quan /
(umadnaniram:boc efl quianon funtres quas natii'
raintendifcvt perficiat cfTc in ipfis.CTTlon enim epgii
tur a natura facere animal abfolutc:vcI co:ptis abfoUi/
te:fed vt(tntnaturefpeciaUum:f cum natura (pecialiai
babucriteiTcinfingularibuefietaltquodindiuiduum.
£rgobocintcndintr: vt nature fpcciaiium faciant cfTe
aliquaindiuiduain fen(tbtUbu6:nonautem intenditur
bocindiuiduumc^p:e(Tcfignatum:fcdin natura pant/
culariquep:op:iaeflipfi indiuiduo.Quia (i intenderc/
tur boc indiuiduum e^:e(Tum:ocftmercturefTc t o:do
eiu8:quandooellrueremrindiuiduum:vel qtiando oc/
iinerctefTc.^temmftintenderemrnaturacomuntetge
neraUs cfTc t o:do cius perficeremr cum fieret:(icut cit
fierctco:pu8quaUcticgmo:vel animal quaUdii^ mo/
do.grgo ias pene maifcfTu c(t:q: boc edgitunvt nS fpei
opcfindiuiduii^nd j3p:ie oefignatu:t H c pfecrio t finlB
vKs^i q^edpuus t magisnoti} q^tu^d na3:l5 ell:t no c
t>nc aliq tao
fld nam.
cipiu^miU.
Pi, I.I.Z.p^.
Z7.X vb((B
io.|«ll<,c.4
B
prakrate pn'
cipio9cpm9
Pt)f.t€3r,#,,
'^tidpia nS
jpbflftrcia.p
Pt>rfi.ri.i.p»
P0ft«n.«.4.«
meta.
OideteetH
ncppi?r.if*
t»e.«.texii7.
C
£( fireWfft
Sp^eptib»
aialiuj.cap.
ap-pp(>r.t.
co.z.
pmaapifi.9'
actTi Aipp*
fmfijpfyt.
C^ na ftMt
idimduuva/
gn:no ont IV
enatum.
^nffi*
ILihii
^mrtii pAa«
^(titHapo
mcca. te. i4*
3« poip^r"
cDefpc.
Ct fysc Sji,
Kjr.cd.4,
11<H««
boc pilfxs nUXi itelligimud p:i(i6 ficttt Dcin e in catbego/
n)6:fcdtntelligimu6pjiitspzo ftne.i(ir£tomnc& bomi^
nesrunt quafi conuenientce in cognittone natumrum
^munium i generaltum:redoit?erunt:qz quidamillo/
him rciunt fpccialta i pertingunt ad illa i perfcrutantur
oiutfioncm.Sl^ vero pcrdurant in fcientia generalium:
alg.n.fciunt atalitate:algbuanitate.£tcufcia puenerit
ad nas fpales i ad ea q accidiit eisxeffabit ingfitio:'^ no
curabit cp Defft ei fcietia finsitiarii'i:ncc oiucrtet ad illd.
(TTlotum cft autcj g? fi comparauerimuo inter rcs co/
munesinocomunes^tcontulerimuseas inter fc qua/
tum ad intellecatm:inuenicmus rcs comunce notio^cs
quantumadintellectum. S>edcum contulerimns eas
inter fe quantitm adozdine; ciTendi qui requiritur a na^
euravn(ucrfaU:(nuenicmu8re8fpecta[es notiozcs qud''
tumadnaturam.Ouadoautemcomparaucrimusintcr
(ingitlaria Deiignata': res fpecialee: i condcraucrimue
quomofuntquantumad tntellectum:non tnueniemus
rtngulariaDelignataquantumadintellectU3:necpofle/
riojanecpaoza nifiinteruencritvisfcnfibilis interio^
qituncfingulariacritntnotio:a qp vniuerfalta. ©tngu'
laria cnim Dcpinguntur in vi fenfibtli in tert'o:c:'z poft ejc
lllisitellectusabrtrabit comunitatcs i otuerfitatc8;ct
abftrabit naturas comunium fpcctalium:i cum compa
raucrimus ea quantum ad naturam inuenfemus comu
nia fpecialia notio^i^qgutsinitiitm abllractionis eouim
cftafingularibus ocfignatis.djnaturactcnisnon ap/
petit facereco:ptt8:nift vtper tllitd pcrncniatad facicn
dumbominemvel aliitdciufdcm gcneris:': appetit fa/
ccrefingiilarelignatum^gcneratu-zcojjuptibilc^vtna'
tura fpcctei babeatelTe:-! cttm potueritbabcrcqdappc i
titin aliquofingulariqd taleellicuius materia non cft
fubicctacouupttoni-zmutationi^non cft neceiTc vt fa<
dat fpecicialiudfingularcqitaliafuntlbU luna ic.c^f
uis fcnftts 1 imaginatio in fuis compjcbenfionibus par/
ticularium incipiuntp:imum ab imaginatione fingulari
que magis babct fimilttudinem ctt; inteUecmcomuni:
Donecperucniat ad imaginQtioncm pcrfonalem quc eft
indiuiduumpurum cjcomni partcCScd Dcclaratio
buius qualitcr'cft:bcc eft cp co:pu6 eft intellcctus comu
nis:teiceovnde2ft co:ptts:potertficri fingularc:': c((e
bocco:pU8.3tenim animal eftintcllcctus comunis et
magi8^p:ius $ cojptte:-! vnde cft ant'mal:p6t fieri fiw
gulare^-zeffc boc animal.3terii bomo cft inteUectue cov
muni9:tmagis^p:iU9q|animal:ivnde eftbomo pot
f icri fingularc^teflc bic bomo.£t qittt? coparauerimus
bo6 o:dinc9 virtuti comp:cbendenti:i oftderaucrimus
in iUts Duas fpecics o:dinatiois:tnueniemu3 q< ilUtd q6
rimiUus eft comuni i p:opinquiu6 fimiUtudini:iUud no
tiuseft,q:nonpotcftapp:ebendi fenftit imaginationc
gjboceftiftudammalnifiant&appbendertt q: cftboc
co:pus.£tnon app:cbcnditur g^bic cftbic bomo:niJi
fnius appjcbcdatur gj cft bocanimal -z boc co:pus.SU''
quando autcm app:ebcnditg» bcceft co:ptis:cum vi/
derit a longe ; inon app:ebcndit g> cftbic bonio. 5am
crgoDeclaratumcft "z ratu5:g5Difpofitio fcnfus eft in ic/
<undaDtfpofitionerotioni9:q: quod magis fimilat c6/
mune:notiu9 eft in feipfo quantitm ad fcnfum:fed in tii
po:e imaginatioacquirit per fenfum indiuiduu; fpeciei;
non (ignatump:opzictote:p:imument'm quod Dcpiiigi/
txc in imaginationeinfanti6cj:fo:maqua5fcntit fc6m
affectioncm c);eaimaginatione:iUitdeftfingulari6 fo:/
maviri:autfingulari6fo:mamulicris:nifiqin6Dircer'
nit tn ter fxxvm quicft pater eiue:'! Tiru3 qut non eft pa
CapFm* L
tcr eitts:': i:iuUerem que eft mater ei«8:t mulierctti q«c
non eft mater cius.Scd poftca Difcernitur abeo vJr qui
cftpatcrcius:ivirquinoneftpatcreius:': muiicr que
cft mater eius:^ muUer quc no cft mster ciue.fit fic oc/
inccps non DefiftitDifccrnere paulatim becfingularia.
£tbec imaginatio queoepingitur in eo ej: indiuiduo bu
manoabfoUttononp:op:iato:eft imaginatio iteUccttis
quivocatur:inccrtU9Vcl vagusivndcDicitur onpliciter
nngtttare vagiim:quandofo:maturin fenfuoe fingula/
ri eminus apparen tt:': quondo imaginatur q> eft co:pu8
abfc^app:cbenfionconimaUtatis vel bumanitatis^con/
uenit vtrifcp nomcn fingularis vagi vntuocc:quia qttod
inteUigitur Dc vcrbo ftngularis vagi in xteiltctu p:imo:
boceftg? cft vnumfingularcej: fingularibuefpcciciejc
qua p:ocedit non fignatum:quomodo eft vel qualcfin»
gulareeft.&iautem fitaUquis vtr vcl aUqua muUcr:
eritquafiinteUectus fingularis.i.non comunis muUis
quictue participant oiffinitionem quafi adunans intcl/
lcctumnaturefubiectcfpcciaUtatiaut oiucriitati:fcd fit
ejc iUie vnus t'nteUcctU9:qui vocatur fingulorc vagitm
vcl tncermm:non fig»iamm:ffcutbocquod fignificatur
cumoicimus anfmalrattonalceft vnum:inon tiicitixv
Dcmulris:'! DifFinitur bac DifFinitionc. £rgo oifFinitio
fingularis critvnumcum oifTinttione nature fpecialis:
lomnino boccftfingularcnon fignams.ScdaUucleft
bocfingulareco:po:alce]cp:cfre ocfignatum:': non cft
aptum vt fit aUud.Scd quantum ad in tcWtctixm aptuj
cft:vt adunetur ci intcUcctus animaUtatis i inanimaU/
tatisrnongj rcsinfeipfafitapta^vtvniaturdus co:po/
raU'tatiquiUbetbo:um Duo:um tnteUcctuum.©t'ngu/
larc aittcm vagum vel inccrtum in p:t'mo intcUectti
aptttmeftquantum adfenfum: vtfitin c(Te. ©tngula/
rcquodUbet eius gencris -: cius vnius fpeciei:': in tntcl/
XcctVL fccundo;noneft aptuj fcnfui;vt fitquodUbetfin/
gul3retpfiusfpcciei:quianoncrif n/fiboc nngttlarc fii
gnatttm:ift't tamen aptum quantumad rcnfumoptittt/
dinc incertitudinis vtriuftibct vtafTigneturanimafi/
tati fignate tantumabf(^inanimaUtate:aut(nantmaU/
tati fignatetantttsabfcp animaUtatc;fignatione quan/
titmad fe:poftc^eiu6 iudicium eft:quod in ic nonpo/
tcftcffe apttimad vtruUbct:fed vnum tontum figna/
tum.CL3nteUe]cimu8 ctiom comparationes inter cmi
fos acaufata^icomparoaonesinterportcsfimpUccs x
compofitas^tcum fltcrintcaufe inteUecteincfTc coufa/
to:um fi cut partcs eo:um:ficut Ugna i com figura qua/
tum ad lcctum;ert'tcomparatioeo:um adcaufata: ftcut
comparatio fimplicium ad compofita. Sedcum fijc/
rintcoufcremote acaufati's:ftcutcarpcntariU9 a lccto;
erit ibiaUaconfidcratio^ivtrccpcomparationcs babct
comparationem quontum od fenfumct quantttm od
inteUectum'Z qttantttmod noturam.!@ed comparatio
quantumadfcnfum intcr caufomct caufato bcc eft:^
quandocaufefuntremotc:fi fuerintcaufeicaufota fen»
ftbiUa:n6 crit ibi mogno pjio^itos vel poftcrioiitos aUo/
rum ad oUo fcnfibiU'a.£t fi fiierint non fcnfibiUa: nuUa
(Uo:um bobebunt comparotionem quontiim od fcnfu^.
©imiUtcr ctiain cft iudicium oc imaginQtione:fcd qua/
tum ad intcUcctum:fo:tafli9 coufo potcft cognofci p:iii8
qg caufatum:i rotio p:occdt't a caufo od coufatum: ficu/
ti cum bomo vidct Uinam coniunctam ftcUc cuius gro/
duscftin o^oconeifol ftierit ci oppofitus per oj^ame/
trum:iudicobit ratio gp eclf pfis crit.SimiUter cum fcic/
ritgjmotcriocft motoad putrefcendum :cognofcct q>
fcb:i9crit,<^o:tafT(8aute$aUquandocognofccfcaufatij
Stgula
vagu 01
Plcj:.
«3C.35.
prfnl^caufamtt ptoccdct oe caiifato ad canfam. ZW
quandoautempercauratumfciet caufam:nunc ftgnift/
catione:nunc fenfu.^oztalTeqHandocp icict pzius caufa'
l«m:':e;:coperuenietadcau(am:'Z iterum c]c ca caufa
«d aliud caufamm.Sed tam Declarauimue bas omnee
confiderationes^in ooctrina noftra qua ooaumus arte
p:obandi.@cdcomparatiobarum caufartim remQta<
rumafui8caufati3:beceft:gjfc6m comparationem eo/
rumquantumadnaturamx]uodciic^eoat; fucrit cau'
fi} finali6:ipfum eft notiusquantum ad naturam £t qd/
ciicpillouimfitert'tcaufaelftcien8:non quod ciTe illtus
eft vt fit caufa efficiens etus quod facit ipfus eflc crit no/
tuis q^ caufatum quantum ad naturas-S ame efTe fue
rit quanmm ad naturam:non pzoptcrfeipfum;fcd vt fa'
riatq6babete(1cpcrillud:Donec facmm fitfinis cius:
nonfoluminfaciendo^fedettamtncfle^fiftjcritinnatu'
ra rC9 buius modi:non eritillud notiua ^ caufatu^lmo
caufatumnotiuaeritilloquanttim adnamram. Sed
cotnparatiopartiumcompofitozumad eaque funt c5>
pofita ej: ilU8:bec cfticp compofitum notius eft quantii
od fen fum:qz fcnfus p:(us fen tit •: compiebendit romm:
ocinde Dircemit:': quando compzebcndit tomm^appzC'
benditiUudintenttonecdmuniozi quod eit co:pu8 auc
qdcftanimaUoeindc Difccrnjt illud.j5cdquantum ad
intcUcctum:fimplqceftante$compofimm:q: non fd/
tiirnaturacompofittnifi p:iufq§ cognofdmus fimpli/
ria ciu9.£tquinoncognouenteitt8 fimpU'cia:fo:ta(Ti0
tamcn iam cognouit illud per aliquod acddcns fuo:um
occidenttum:aut pcr genus fuo:um generum : i tamen
Ron pcntenitadcfTcilliustaqlfinouifTctco^pue rotun/
diim:autgrauc:autbisfimiUa:^nonnoui(Tctcefuciiib/
ft9nu'e.©cdq0anmmadnaturam:compofimm efi q6
appctinirinpluribusrebus': partesappetiimnvt fiat
ej: cis perfcctio compofiti.Sed quod cfT noritts quantu
ad intellectum:e^rcbu8c6munibu6':p:op:t)8:': ej: re/
buo fimpUcib''icompofiti8:funtc6munia': fimplida.
&cdquannimadnami'amp:op:ia 'zfpecialia': ca que
funtcompofita.Scd tamcnficutnaturainoando cffe:
incipitacomunibusifimplidb^^iDeillisfadt ei par/
tes fpedales i compofita:fimilttcr oifciplina a c6muni/
bus 1 fimpUctbus;': ej: illis fapiens fumit fcienriam (pc»
daltum t compofito:um:: oc vtracp illanim ccfl^at injji
Itriop^ima^quandoinucniuntfpccialia^zcompofita.
C;Capt'm.lI.£>cDifponendi8 p:incipy6 natijraliii fm lc/
gem p:cponendiiconftituendt.
jetncepa poftqul ISK
p^icMjia^enumcraboio^dinaboillaficutqci'
_ _ gito:do illo:um:i oemonftrabo quid fun t: ct
*^oicam.C€fe co:pu3 natttrale cft fubftantia
©cco^e j„ qi,3 pojftbilc cft intcUigilineam vnam:taliam lincaj
fccantcm iilam fupcr rcctos anguloe:': tertiam alia; in/
tcrfccantemambasillasftipcr rectos angnlos^-zcj: boc
eftq7buiufmodicftfo:ma.quaco:pu8eftco:pti6:tco:/
pu0 non eftcovu9:e):co q> babet tres Dimenfiones oc/
ilgnatas:^: covpm babet cfTc co:pu8 conftituiu j: qpitia
mutcnntr Dimcnfiones que funt en co in efTccni:quia cc/
ra aut pars aque aliquando babct oimenfiones in cftc/
cni.f.longttudincm tlarimdincm': fpifliwdincm oefi/
nitasfiii8termini8.©edquado c6mutatur ftgura:co:/
_, j , rumjMturvnaquccpillarumoimcnfionumDcftgnataf :
bimficca tfucceduntlocoiUarusalieDimcnftoncs icj^tcnfiones:
itcrmiate tco:pu9remanctin fuacoqx>:eit3te:necpcrmutatum:
f in aaic necco»upuim.'$ounaautemqua afTignauimus.fc; 9
IL
14
ipfumeftciuemodiin quopofitHceft intcIUgibae oi/
mcnfione6:ncceftpermutatanccco:aipta.<ocd m oc
biaate innuimuertcognouifti q^beDimenfiones ocfi/
gnate funt quantitaseictremo:um eius que aducntunt
eii pcrmutannir:fedfo:marucfubftanttenon pcrmii/
tatnntbecquantitas fcquitur pcrmutotioncm accidcn
tium in co:aut fo:marum fictit aqua cum calefcit augc/
turcapacttas.CSsboc cozpusnaturale vndc cftco:/
pu6naturalebabctpancipi3:fed vndeeft generatum 1
co::upiibilc 1 omnino permutabite babct etia ampliue
ftip:a p:incipia.Jocd p:incipia quibus app:ebcndirciU8
co^po^eitas^quedamfuntpartceefl^cntieetue 1 oemoni
ftranten^enttasdus^ibecoignio^a funtapudeoe voca/
rip:incipia:bccautem ouo funt:quo:um vnum fic eft
co^poaficutmateries Icctoaliud vcro ficut fo:ma lecw
tas abftracta a lecto:i quod eft in eo tai$ materics in Ic/
cto.vocatur f lc fubiectum:materia:o:igo:i clemcntum:
fedDiucrfisrcfpcctibue^iquodcftincoficut fo:ma lc
ctitas in lccto: vocamr fojma.Scd poftqg fb:ma co:po/
rdtari6:autcftpa'o: cetcrisfo^miequefunt namraliii:
1 gcncribus 1 fpecicbus eo;: aut fimul iuncta cum illie:
itag7nonpof1untfeparanabea:tuncboc quod cftcoz/
po:iq6cftmatcrie8lccto:ipfumctiomcft ali}6 que ba/
ben t bas fo:itia8 in boc o:dinc:q: omnia babentcfTc cii
co:po:citatc:iboccft fubftantia.06 quum confidera/
tum fiterit in fc non relatum ad alia:inueniemr in fe va/
cuumabbacfojmainacm^icritciue apritudo rcciptc/
dibae foimaczcobcrcndicis^lecdejcapnmdincna u<
re fuc abfoUitc vniucrfalie eft quafi gcnue Mtarum fpe/
denim quanim vninfcuiufgj p:op:iii cft rcdperc quaf/
dam fo:ma8 tanm;:-: no alia8 poft co:po:eitatcm.&ed
e^aprimdJnep:op:ie fiicnamrccftc6munt8 omnibue:
tipftimtottimcftpotensrccipcre omnee bas fojmae:
quafdamfimulquafdamvcroviciflifm tantus:': babc/
bit in nanira fua comparationem aliquam cum fo^mie:
vtfitreccptibilcillamm.eteritbcc comparatio quafi
e(fct in illa:picnira vcl vmb:a vcl tmaginatione fo:ma/
rU5:tcritft):maipfaperftdensbancfubftantia in actu,
CLi^onanirci^o naturaIitcr:gjco:pu8e)cco qy eUcoi'
pU8babetpancipinmquodeftyle:i p:inciptum q6 eft
fo:ma:fiue fo:ma co:po:aIi8 comunie : fiiie fo:ma fpc/
cidlie aUqua ej: foanis co:po:um;fiue fo:ma accidenta
Ud:cum acccperis co:pu8 fc6m cp cft albuj vcl fo:tc vcl
fanumi^ponamritcrum^q: bocqd eftf lcnon oenuda/
tur a fo:mi8:vt qriftat per fe vUo modo:q: non babet in
recfTein effectu:nififticntin ca fo:ma pcr quajbabeat
efTcinacni^ifitfincfo^maqneDifccditabea.g^soifcef/
fiodtisnonfitnififucccfTioncaUcriueqneexaifetcam
1 cjaftat vicc ciu8.aiioqiiin co^umpcrcmr f le in acw:
1 bcc f U fc6m boc quod cft in potenria rcccptibilis fo:/
tt^eautfoanarum vocaturf Ie:i fcom boc g? efl in actu
fuftincnefo^mamvocaturfubiecmm.CTlonautcbic
accipimu8 fubiecmm ficutin logf ca quando oifTinteba/
ttir fubftantta:q: f le non eft fubiecmmcj: bccintcUccttt
vllo modo.£t fc65 boc q? eft c6muni6 omnibue fo:ma/
ti6:vocaturmatcria vclmafl^a^ifcSm boc cpcmniaret
foluunmr in ill3:i cft ipfa pars fimplcj: reccptibili8 fo:/
mctotiuecompofituvocaturclcmcnnim.ClSimiliter
criam quicquid eft ficut illud:i fc6m boc g? ab illa inci<
pitcompofitio:vociwro:t'go.(E0imiIitercriam quic/
quid cftaltud quodcftficut illa^fo^tafl^ecftquando mci
pimrabeaougo:quandoautem incipimra compoftto:
ipemenimrad iUam:vocat clhmm:q: crntucft fimpli/
do:par6compofiti.£tbecfuntpuncipiaqucfHntccef/
i^ £ z
:&
tenS.S^yno
dleoicta.
JnBcflrpft
7. mctapJ?.
eviSmfk*
VOauria,
JBriso.
S-mti\f».t.s.
©uffi^
t^ibii
©ef(n«t rf'
fici^te,
catoeizsci'
Ittace 6 ^ma
5.meiab.z'
^ i.z.pi^jrn.
rotracoa q
ticatdmno
l;>iccdm effi/
aenK?H«
8
De pttcipye
fecozpori3.Scd co:pudbabetaUapji'ndpia:e(ficien8 1
finale.fiificicns autcm eft quod impjimit foimam
que eft in cozpoubus in imteria comm:': perficit mate'
riam pcr fo:mam:i ej: vtrifcp conftituit compofitum
quod agit per foimam;-: paticur per materiam.-^inalis
elt j?pter quasimpjefTe funt fojme m materMs:-: qz no»
fter lermo eft oe pjincipijs c6munibus:tunc erit efficics
(icat bic accipimus comun . :i finis c^ui bic inteditur co'
munis.C6muneautembic intclligitur ouobusmodis:
vnocnimmodoefficienscomuniseft illequi facit pji/
mum opu3:e): quo cetera opera babent oidinem.Sicut
tlle qui atcribuit pjime macerie pzimam fojmam cojpo/
ralcfi eft ibi res quc iic eft:fiajt fcies fuo loco.C^t bic
eW qui oat ojiginem pjimame^ qua completur genera/
tio queciic^ eil: poil eam:t erit finis comunis: finie qui
intenditunnaturalibus omnibU8:iieftibi quittc eilft/
cut fcies fuo loco:t bic eil vnus modus.Slins aute mo/
duseilcomunis q participatur admodusvniucrfali?:
ficutefficienscomunccft idquodpjedicatur oe omnif
buB factojibus particularibus rerum particularium: et
finis vniuerfalie cft illcqui pjedicatur oeomnibus par/
ticularibusfinibus rerumparticularius. £t oiiferenua
quecilinterouosmodosbeceft.f-Q' comunefcdm pji/
mum intellcctum eft in ciTc eifcntia vna numcro:-! inu/
itinteUectusgjipfacft:-: non competitcizvtoicatur oc
pluribus.£6muneautcm fecundo modo non babet in
cnfe eitentiam vnamiimo eft res intellccta complcctcns
efTentiasmultas conuenientcsinintcUcctufcdm quod
fuhtefficientcsautfinales:crgobocc6muncoiceturoe
multis.(ir»ed pjincipium cificicns comuneomni fc/
cudummodumpjimum:nrcs naturalcs babent pjin'
cipiumbuiufmodtnoncritnaturalcqj omne naturale
cftpoft bocpjincipium:i ipfum babet ad omnia rela/
tionem:eog^eftpjindpiumcojum:nong' (tt naturale:
qjftpjincipiumclTetnaturalc:tunc efTetpjincipius fut/
ipltus:quod eft impoffibiie.Sut pjimum pjincipium cf/
ficicnsectaliudpzctcr boc:iboceftimpo(Tibile:i qua/
do quidc; boc ficeft:naturaUs non babet vlU> modo tra
ctare oe co:qj non comifcetur cum naturaUb" vUo mo/
do.^oJtalTe autempjindpiumerit boc naturaUbus ct
n6 naturaUbus:': cius caufaUtas babcbitcomunius e(Te
q^ caufaiitas ciu8:qd pjopjte eft caufa rcru; naturaUus:
irerumqucbabent relationem adresnaturaleaficft
ibi res que ftc cft.Conccdo autem poiTe cf(e:gp vniuerfi/
tatis rerum naturaUum fit ipfe pjincipiuni cff icies om/
nia nawraaa pjcter fe:non pjincipium eflficicns natura/
UaabfoUttcfnabcpjincipio autesefficiente comuniin
fecundo modo^noneftmirumficractatnaturaUs lcijm
fuam oifpofitionem.7^odu8 autc; tractandi oe co bic
eftivtfdatoifpolitionemomnisciusqd cft pjincipium
efFidensaUquodrcrumnaturalium:i quomodo ocbe/
atclTcin ciuspotcntia^iquomoocbeat elTe relatio cius
adfuum caufamm pjopci k)nge:icquidiftantia i op/
pofitioicctera:igjpjobet.Cit<e fecerit boc: fciet natu/
ram comunis factojis naturaUum boc modotpoftqg fci/
uerit oifpofitionem quc pjopjia eft ei quod cft natura tc
efficicns naturaU'um:i bocmodo cognofcet oifpofitio/
nempjincipi)c6muni8.©edqj bccpjincipia funtqua/
tuoj:ociUisadbucftgillati5 tractabimusint^tu funt in
fubftantia nawraU':vt pjobatum eft in pbj-Usfopbia pji/
ma.Sedcojpus q:boccp eftmutabilc:i ejrboc qpeft
perfcctibile:aut ccpit eiTe:autgcneratum:babet infiipcr
aUudpjincipinm.qje):boc g>eftmutabileaUud cft cj^
ej; bocg^eft perfectibilr.ic;c boc Q^ccpitefTe: aut cft gc/
ncratum:aUudeftcp cjrbocqjcft bec Duo.QuJa quod
inteUigiturej:bocg>eftmutabile:boc eftfcdm g> erat
aUcuius pjopjietatis babite qua oeftructa (ucccfGt aUa.
gftergoibiresftabiUsque eft mutabili8.©cd affcctio
que babebat ciTc pjiuatuni que aberat cepit cfTc. 3am
crgoomninoDeclaratumcft:qj ejc boc g?cft mutabiie:
babetaptitudinemrecipiendiidquod rcmotum eft ab
iUo:fdl; rcm rccepcibilem eius quod mutattun eft oc iV
lo:ieiu8 quodpermutauitiUud: i fojma babita.i pji/
uatio eius crat cum fojma permutata. 0icut panus g>
permutatur oealbedinc in nigrcdinem.nigredo pjiuo'
tuncumalbedoincipit eiTc.Q6auteintcUigitur ejc boc
Qjcftpcrfcctibilc boceft:qj contingitres quc non crat
ineoabfc^ remotione aU'cuiu6abco:vt quiefcenscum
motietunqjoumquiefcebatnon crat nifipjiuatio mo/
tus quieftiniUopoiTibiUtatci potcntia.lboft^utcm
motumeft:non cftabeoaUquid remotum:niftpjiuatio
tantu;:itcut tabulamundaqnandofcribitur inea ftcuc
perfectibiU:necciTe eft vt babcatefTentia; que fiiit pjius
impcrfecta:ipoftcacompleta eft:irem que acceffit d
ifuiuationem qucpjcceffit.qjpjiuatione opiiseftpjo/
pterquasreefitmutabilisoutperfcctibilis.Sienisno
cfTct ibi pjiuatio:non polTct ciTc perfectibiie aut mutabi/
lc:imoperfectioifojmacfTentin eo fcmpcr.jicrgo mu/
tabilciperfectibilcncccfTe eft: vt babeat antea pjiua-
tionemquoufcp certificeturQ? fitmurabile vel perfc/
ctibilc.1^ jiua tio autcm non babet opus inquan tum cft
pjiuatio:vt fit ibiperfcctio i permutatio.'l^emota enij
pjiu3tionc:necclTccft:vtrcmoucaturmutabilc i pcrfe/
ctibilefcdm boc^^cftmutabilci pcrfcctibilc. 'l\emo«
to autem mutabiUi perfcctibiU:non cft nccciTcvt remo/
ueatur pjiuatio:ergo pjiuatiofc6m boc pjiuscft: ergo
eft pjincipium:quia ii quid eft neceiTarium:vt babcat ef/
fc/qualeciic^adboc vtalitid babeat c(Te:fed non econ/
uerfo.tunceritpjindpium.3ut (t boc non fufficit cp rcs
fttpjindpiumquicquidncccfTarium cft: vt babeat cfTc
qualcciicp:nifi cp necciTarium eft:vt babeat cfTe a re qtie
cftcipjincipiumfine pjiojitatei poftcriojitatc:i tunc
pjiuationon critpjindpium.Scdnoncft vtile:vt con/
tendamus oc nomincvndemittamus nomen pjincipt):
1 oicamue cp opus eft finc conuerfi:onc3nuenimu6 er/
go receptibilemutationis -z pcrfcctionis^i inucnimua
pjiuationem:i inucnimus fojma: que omnia opus funt:
vtcojpusfitmutabilci pcrfcctibiici bocclarcfcctno/
bis CU5 pania inipcctione.Sed quod inteUigitur cx boc
gpcoipas eftgencramm:atttccpit cfTcfacit neceflarius
affirmarerc5quefit:ipiiuatione pccdercCrSed res
generata ique cepit ft babetnece(Tcg>pjecedat fuum
tnitium ifuam gencrationemefTcfubftantic quod bai
bet>at coniunctioncm cum pjfuatione fojme generati.
1>ofteaoiuifitfc:icojjuptacftab ta pttatio:beceft res
quetamcito nonclarefdt ficutiUud. 3mo pjius oebet
poni naturaU pofitionc.i ftifficienti inductione:i pjoba/
riin pbf lofopbia:ifojta(Te poterit ars tbopicojum fa/
tiffacere voUintati oifcipuUi faciet eum quiefccrc Sed
ooctrina pjobationis non mifccwr cu$ arte tbopice oif/
putationta.grgo cojpiis babet oc pjincipije quc non fc/
parantur ob eo:nec etiom ob eo q6 vcnit in illud poft ef/
fentiam:iipfQ funtquc non pjopjieoefignamus nomi/
ne pjincipiojum.Scd ej: boc cp eft cojpus abfoUitc: f lc
eft 1 fojma cojpojaUs fignata qua comitaf ^titatcs ac^
cidentaleeaiitfojmafpecialisquccapficit. @5 e% boc
cp eftpcrmHtQbile:out pcrfcctibi[e:ailtgencratuj: addi/
museicomparationcm pjiuationieqticbabs conueni<
paiTio efc
aiuatco:
ruptiua.
z.oe lua
"^ccitas
fiuaitcia.
4-P^».7
«4.
f.pp.u*.
5.p5.t.s<
Jpl?f.no
«>: ptigc/
nfitpiin'
gcne.
p. p(?rli.
7'Pl?f.
ap.fimo
p^f.t.CO,
5s,
5.nina.
f> pi^rfif.
ennam aim fita p lc ontcd| cjriitcrcfc-z crit boc p:incipi5
ficut oictum cft.Scd fi scccpcrimus fcdm cp eft comu/
nepcrmutabili:pcrfectibiU':': gciicrato:crunt pjincipia
flKtaflfcctio-zpziuatio. Siverofc6mq6pjop:ium elt
pcrmutabili;cruntpa'ncipia yle-.i cotrarictaaxjz ad mcf
dium non mut3tur:ncc oe mcdio:nifi cj: boc q> c(t in eo
aliqua contrarietas.£t videmr cflc Diffcrentia in ter coi
trarictatem i affecticnem -zpiiuationcm qua tu iam oi/
dicifti^ifubftantiaecbocqjcft liibftantia:affcctio cius
eft fozma:-! iam te fecimus lcirc oiflcrcnttam quc cft in/
tcr fo:mam i atfectionc5.Scd mutabilium x perfectibi/
lium non in fubftatialttatcaffcctio eoaim cft accidcne:
fediamvfusfijitivtinboclocoomnts affectio vocetur
fo2ma.£rgo vocemns nos omncj atfectionem foima^:
fc5 vt^ptcromnc q&fit inrcceptibili:rcccptibile fiat
cciignatum p:opiictatc.£t f lc oiffert ab vnaquacg ifta/
rum:q:inucniturcumvnaquaq3illammaIiquomodo.
£t fo:m3Differta p:iuationc:q: fo:ma cft cflentia per
ftipfam.f.cft addttU5 e(Te fupcr eflrc;q6 babet f lc.-paua
lio vcro non addit eiTe fupcr e(Te quod babct ylc^fed co»
mitatur cam ad modu; comparationie eius ad banc foz
inam:cu5 non babueriec(Te:nili in potentia ad recipien/
dum illam M!Stbccp:iuationoncft piimtio abfolutftfj
eft p:iuatio babcns aliqucm modU5 cfTcndi:q: cft p:ina'
tio rci cum p:cparatione i aptitudinead illam in mate/
riaoefignata. "Domo eni^nonfitbomo crnonbuma/
nitate;(edcj:inbumanitatercccptibilibiimanitati6:igc
ncratiofitpcr fo:mam:non pcrp:iuatione5:icoz:uptio
fit per p:iuationem:non per fo:mam. £t oicitur q> rcs
fit cj: f lc % p:iuatione:i no oicitur gj fiatcj: fo:ma: ficut
oicitur q> lectus fit cj^ yle i c)c p:iuationc:t no oicitur q>
fiatej: fo:ma.q:cunioidmrlectU9fieriex: f le ■: p:iua/
tioc:intclU'gitur.f.e): lignis ■: ejc non lccto:i multis Iocib
certiimeftoici gpfitcjifleiiin multis non eft ccrmm.
CCScmper autemoicimr^lttcjc p:iuationc. Tlon.n.
oicitur gj q: bominc fiat fcripto::fed oicitur g? bomo fit
fcripto:;toiciturg)Cj: fpermatef it bomo: 2 oicitur cp
q:Ugni6fitlectU8.Caufaautemeiu6 qdoicimr cTcfpeo
matcboc.f.e:q:c]cpoUaturfo:ma ipcrmaUtati6:q: p:c/
pofitioc)c.babetbicintcllecmm Dcpoft:ficut fignificat
in locutionibug eo:um e]cp:iuatione:licutcit5 oicitunqj
cj: non bomine fit bomo.i.poft non bumanttatcm.Sed
cic materiaUtcr: vt cu5 oicitur qc Ugiiie fit lcctuerquia It/
gna 1 fi non fian t obfcg fo:ma U'gneitat»8:fiut tamcn ias
cum ipfo abfcg fo:ma qtiadam.quia nifi mutentur Ugns
fcdm aUqucm modo:um 1 aUquam ffgitrarum craden/
do 1 oolando non fiet e% eis lecme:nec figuraUtur eius
figura.£rgo afTimilantur fpermati oUquo modo:co cp
vniiquod<i5 co:um mutatumeft 3 fua oifpolitionc:': oi/
cunt ibictiam p2cpofitionem cj:.({r£rgo in bie ouobus
modisfubiccto^umtmatcricrumcj; Dict'mr'cj: intcUc/
cmpoft^iinvno modo fubiecto:um:ot'citur p:cpofftio
c]iJ:ioccj:aUofenfu.Ucrbi grotia.q:quado oUquafiiit
fubiccta aUcui fo:manim:i fiunt fubiecto iUicomirtio/
ncautcompofitioealiquaU:oicimraUquid gencrari e%
iilieiz fignificattuncp:epofitio.c]c.aut.De.bocfc5 g>gc/
ncrammconfttmtiicftej:illt6:ficutC):galla 1 ottrame/
to fit incouftrum.CTfit videtur odbuc etia^ qj in p:imo
modo oicimrc): p:cpofitto intellectu compofito ex poft:
lej: bocintcUcctu.Sicutin fpcrmate vclmatcriccnm
fitcjc illi8qdfitej:boc intcllcctu:fcil5quiaq6cft:p:t'u3
crat in oifpofitioncaUqu3:oeindemutamm eft e>:ea aU'»
qut'd:i conftitutum eftc):cogcncrotumquod oicitur
fuifTe e)c ilU9.j!crgo g? fuitquafi fperma vcl atramcntus:
non oicimr q> fiat ej:eo rcs gcnerat9:ncc oicitur q> fpcr/
n. «
im fiatbomo;nec Qttramcntum Cncauflrum: ficut oici/
wrgjbomofcriptojfitnifi oUquo modo tranfumptio/
m's:aut modo quo oicimr aliquid altcrotum cft.i.co::u/
ptum.gt e)cco q> cft ficut matcrice.aUquandc oiciitur
biouomodi;quia oicimrg?e)cmatcriefitlectH8:q: ma
tcrieenon co::Hmpimradmodumco::upti6i6 rperma-
tis.(L UndcafTimilafurbominifcb^boc g^pcrc^itfci/
cntiam fcribcndi.©ed q: fi npn omifcrit fjgurom;nd rc/
cipict figurom lecti:indc ofTimilatur fpermati fcgm q>
mutaturad bumanitatem.gt fcdmgjbocnonconucnit
vt oicamr oc illo cjc.Sed cum adiungimrici p:juario;af/
finnamr;ficutcumoicitur.£>:bomincnonfcripto:efit
rcripto:.£t ipio p:iuatio non conucmt ci vUo modo:nili
vioicatur cump:cpofitionc.e)c.T(oncni5Dicimr q> no
rcripto:eft fcripto::quiatunc efTctfcripto^non Ccripto^
CCctus cftautemg? fi non inteUigimr c)cnon fcripto»
rc:ipfemet non fcripto:.@cdfubicctum oc quo p:edica/
turnonfcripto::fo:t3fTctiicDtcctur illud:fcd p:cpofitio
e)c.potcftoiciDeeofemper:q5Ui9boc omninonon affir/
momcc cctera buiufmodt^quia foztafTe lingue oiuerfifi/
canturinvfu DicendibccinonDiccndi.imooico g?cu5
inteUcj:en'nt oe p:cpofitionc e^c.ouos modoe qtioe oijci/
mue:rccipicnmr vbi recipimue:i non recipientur vbi
non recipimus. {rtiicmt autcm in boc loco f lc ofTici
oefideriofo:mc:iflca(nmiiantfcmt'nc;fo:mamautcm
afTimilant mafculo:i boc cft q6 cgo non intclUgo.gt oc/
CderiumanimaUenemo eftqui non rcmoueat abfle:
ocfideriumautcm namralequo trabitur ree ficut lapis
oeo:fum:vt pcrficiatur poft imperfectionem qua babc/
batfuiloci naturaUs.^UHdetiamDcfidcriumlongc e(t
abea:pofTetaHre5 boc concedi g? f lecft ocfiderans fo:/
mam:fi ipfo cfTct vocuo ab omnibus fomne^out clTct of/
fecta foftidio fo^mequc odiunctacft eimt finon efTct
contcnta fo^miequc perficmnteom ifaciunt cam cfTe
fpccicm:autfipofTetipfflmoueriperfe ad fufcipiendam
formam:ficut lopisad confequcndum locum:out etlas
fieflfctincavirtuemouens.ged non cftvocuaobom»
nibue fo:mi6:nec conucnit ei faftidire fo:mam babitoj
Vt ftudcat camejccutcrc 1 abijccre a fc:q: fi p:opter acg/
llrioncmalteriu6fo:mc:vcnitfaftidinm babite fo:me:
iccircog)babctcam:mnc ocbct vtnon ocfidcrct com.
jSiautcmfaftiditcam p:optcrlongcuttatcm tcmpoiis:
tunc ocfiderium accidet ilU' fc6m tempue:i non crit oe
fua fHbftatio:fcd erit bic coufa que boc focit oeberc. ©$
non conccditur vtfit noncotcntaco qt> babct:quafi oe/
fidcrct vt coiungantHr contraria in fe:q: boc cft inconue
nicn8:q:inconucnienecftfo:tafTcq6 putatur ocfidcra/
rc ocfidcrio animaU'6:i ocfiderium vebcmcns non eft:
nifiodfinemin noturapcrfictente:i fineenotHrolee no
funtinconuenientce. jCiim bocigiturquomo concedi»
turgjflemoueoturodfozmom^cum fo:ma non adue/
niat eiinift cjc caufo quc p:iuo rcmoucteiue fozma^ quc
erat:nonq:tpfaacqHiratcam fibi fuomotH:i ctiam fi
non acciperentbococfidcrium eflTe fo:morum confti/
tuentiHmqucfuntp:imc conftitutionie^fed fccudonim
conftitucntium quccon lequtimr:acceptio buiue ocfide/
n)adbucefTetDifficiU9:ncdH5 cumottribucrint ei ocfi/
deriumfo:morum conftituentium^vndcpiopter bcc
omnio.DifTiciUe cft mibi tntcUecme buiue vcrbi;qj ma»
gis vf boc c(Tc Dicrio.figuratc loqHctiii qg pbf lofopboE.
Fo:tafTc potcritaUHebocintcUigcre rectoitellecm:vii
in boc couertJtHr ad ilUim.Sed fi eflfet loco f le fimpli/
citenoUqua f leiom coftituto fojmo noturaU:i contin
gerete):ipra fo:ma naturaliqueeftin co^moms ad per/
fcaione6ilUu6fo:mc:ficuttcrrain ocfccnfu:i ignie Cn
;Suic. c i
£fq6matt/
rieefultaf.
£B>ncicov
ruptibir fm
cemiapp^r
fi.inftrtc.
15
P pi?rs<.
guffu
'Libti
ti
Oi coitai
pttbile ■: iiv
coiiupabO
le efiu pluf/
qjgencrc.
ccli 'ccoinft
ttJidnn.
x.maai f p
afccnlit:foztafTi8bcclocim'(J9dbitccctpo(TibiU's:^m'6U'
lud oefideriiun no attribiieretiiraiifi fozme ageti. £>ed
in f le fimpU'citer Defiderium no intelligo.
CCCaptin.llI.qHaUter bec pnncipia liint coia,
3 '^ ntl I d «ti ""'^''^ fpccitlQtio fuit bic 6
1, V^^lii4ll| cojbus piicipi)s:ccbemiis
iconfidcrareinbispacipgstria coikj:fm quc
■Duoiu? piedictouij modonis funt coia. poftf
modu5 autem oeclarabitur g» coipoy qucda
fiint rcceptibilia generatiois i co«uptionis:boc eft quia
qued3$iuntquo:u5flercnouatfo2mam'z amittit foif
ma5.gt quedam funt que non funt rcceptibiUa gcncra'
ttonigicowuptionis.-fcdcfrceoiuscft perpctuum:i qn
quidcm boc fic e(t:non erit flecomunie fm pzimii duo/
ru5 p2cdicto:u5 modop:q: no potcft f le cum fit vna:vt
aU'qua"do rccipiat fo:ma5 generatoiu, i co:iuptibiUu5:
-raUquido rccipiat foimam ciue qd non co::umpitur in
fua n3tHra:nccbab5generationemmareriale:q: boc cf'-
fetimponiibile.Sed fo:ta(Ti8 :3ccditurQj fit f le cois ali'
quibus co:po:ibus.i.co:poub'' gencratis cowuptibiUb''
quo:um aUa generatur ej: alqs^zcojiumpunt alia:ficut:
Dcclarabitur ej: oifpofitione quatuo: que vccantur cle/
menta.(C*^o:taiTi8aute5ponitur'materia fubiecti fo:»
mcque no coijumpituni fubiccti fo:mc que co::umpit
materia vna in ic apta recipcre omnes fo:mam.iocd ct
q&n6co::umpiturcontingitilUtd:q:adiiictum cll: fo^
me quc no babctcotraria.crgo caufa gp non gcneratar
1 non co«umpitur:crit e% parte fue fo:mc que p:obibet
rius matcrias ab co q6 eft in natura cius:non cjt: Ete ma*
tcrie obedien tiaU3.(ECu$ ergo fic fucritimo poft$ fic
cft;fiait poftca apparcbit:tunc crit f lc cois fm biic mo/
dum:i fi fit coie omntbus naturaU^bus^aut gcncratisc):
conuptibiUbus ej: iUis^eft tamc oe numero perpetuc^;
co 9? no cft e^ rc que mutetur in aUud.CJSi cni5 ita ef/
fefcopuebaberctaUaf lc^iillaalia eiTctp:iot ea-z cois»
CrScdfinatur3Uababetpnncipiumfo:male coc fm
p:imii modum:non inuenitur in fo:mi8 gp putemns fic
c(Tc:nifico:po:eitatc3,Q:fiperroutatioco:po:um in ge
ncratione i co::upti6e non fit nifi poft forma^ co^o:ci
tati8:i?bi gr3tia;(Tcut fo:ma co:po:eitati6 quc eft in aq;
quado mutatur in aerc5 rcmanet ficuterat in jaqu3:tiic
critpncipium co:po:u5 fo:malec6e ilUs oibus ftu buc
modu:q:poftbocpncipiu5:adbuc crunt ilUs p:incipia
fo:maU'a:quo:p vniiquodcpcrit p:op:ium vniufcuiufc^
illo:u5.Scd fi res no ita eft:fed cu5Co::umpitHr aquci/
ta9:co::i5pitur co:po:eita9 que erat in f lc cius:^ptcr co
fo:t(um co::uptioni6 aqueitatis:-: generata cft co:po:ei'
tasalianumcrofimiUsiUiin fpecie;tunc non babebiint
co^Jow quale boc eft {nincipium fo:male communc:
polTca autcm apparcbit loco fuo vcritas bo:um ouo*
mmmodo:um. feibaberent cozpoia p:incipium fo:/
malebuiu9:cu5qucdamepi6babeantfo:ma5 qne no
feparatur:tunc iiUid puncipiu5 fo:maIc cfTctfempcr c6/
iunctU5fuematcrie:znone(Tetc)ciUi6 qucgcnerdtur ct
co::umpiJtur:fedDcpcrpetuis.(LScdDe p:iuati6c ej:
fiia Difpofitionc cUiret g» ej: omnib^^p^iuationibus ; non
conceditur aUqua elle comunis fm p:imu5 modum: q:
becp:»uatioeftp:iu3tioaUcriu3 reiquepotcft gcncra/
ri;i q: potcft gcnerari:non eft bngc quin gencrct . £rgo
tunc non remanebit ip(a p:iuatio:n6 crgo tunc eritc6i3.
iScd comunc fecfido inodo q: ouobus potcft ineniri in
vnaquacp maneric bojum p:incipio:u5;rc5 gp fit comiv
neomnib^^gcneratisimutabiUbus^q: omnia coucniiit
in bocijjvnuquodqjconisbabetfo^mamimatcriain
-zpuuationes.i^tboccomuneDicHnt gpnon generamr:
Capliti* m.
nccco::umpuur^ptcrbocQ5 vniucrfaU'a no ofcuntur
generarinecco::umpi.£ed vniuerfaliaDicytur nctge/
ncrari nec co::iipi oiiob^^modis. ^ntcUcctusvnius mo/
dig> vniuerfalcnogencratur nec co^umpitur cff bic.f.
c}: no fuitbo:ain miidop:imain quabobuiteiTc p:imii
fingularc;aut p:ima fingularia:in qua non p:cdicaretur
oeiiUs aliquodvniuerfalK-zfuit bo:aantc ilUidin qua
nuUus eonim babuit ciTe;': in co::iiptionc ccntrarium.
grgo buius modi fiit aUqui qiii oiciiugp bcc p:icipia c6«
munianec gcncrdtur nccco^^iipuntun-zifti fiieruntbo
mincsquiDiccrcntq^inmiido fempcrcft gcncratioet
co::uptio % motus;-; ^diumimdus ec babuerit.CI Sc/
cundi autC5 modi bic cft.f.vt confideietur quid funt; fi/
ajtquideftbomo^-zvtconfidcrctunan bomocjrboc g>
eft bomo:gcner3Wr ico::umpitur:i inucnietur gp inteU
lcctus cjuo cft gcncratus:': in tcHectus quo eft co::ijptu8
non cft inteUcctus quo bomo eft bomo;imo eft quodda
q6concomitaturcum:xnoncftDcfubftatia cius. £rgo
ficDiciimrbecp:incipiac6muniaiuj:K» fcDm modu^ejc
Duobusmodisp^cdictecomunitatis^-znoftrafpecuiatio
Dep:incipijscftbicbocmodo.Tion cni5 loquimur bcc
Dep:imo modo iSed cuaccciTcrimusad fingulariaque
babet c(Te ej: iUis:inucniemus matcrias quc gcneratur
•:co::umpiimr;ficut Ugnaod lectum:'Z gaUc ad cncau'
ftru^^iflcp^imcDcquainuimue Qjnon gcneratur nec
co::umpitur e(Tc cuis cft pcrpctuH5.Cirfecd fo:marum
aUcfuntquegcnerantur-zco^^umpiitim-zipfefuntque
funtin gcncratisicoKuptibiUb^^^iaUe funt quenccge/
ncratur nec co:njmpiitHr:'Z ipfe funtque babent c(Te in
fcmpiternis.SUquadoautesDici^itur ncc gencrari:nec
co«umpi aiia rationc^q: fo:tafl'e oicit gp fo:me que fun t
ingcncratieicouuptibiUbU8:nec gcncrantunncc coz/
rumpiitur bac rationcf.ci: no fiit compofitc cj: matcria
1 fo^ma^vtgcncrentur^zcc^^umpatur. UoUtntct.n.gC'
ncrationc$c(Tc aduentus fomicadlubicctn^:': c(Tegcne
ratu5 compofitU5 cj: iUi6.£t conuptioncm quc eft ci op
pofita.fed puationis generatio;fi ipfo bab5gencratione:
boc eft.f.vt fitpoftqjnon fueriti-z efreeius i accefiusn5
efte(Teq6 babcateiTe in rc:fed cft c(Tcp nccidis:qz puo'
tiocftp:iuatiorciDefignoteinreDefignotain qua eftil/
la in potentia.firgo babct aUqiictTi modu5 gcnerationis
etiamaccidetaUten^zco^^uptionis accidcntaUtcr. grgo
gcncratio cius cft ch$ fcparat fo:ma a matcria:-: fit p:i/
uatioboc modo.Scdco::upriociu6eftcu5recipif foi>
ma^^ztuncpuatioquecftbuiufmodin^babct c(Tc; qzitg
bec p:iuatio cft p:iiiatio accidcncaUtcr:ficut c(Tc cius cft
accidcta iterqiieftco^iuptiofo^me^tciuspuatio cftcc
fo^mc.Sspcrfcctioformczcflcnon eftnifi ej: compa/
rationcp:iuationi6quec6tingitciaU'qHo rcfpcctu. Con/
ftitutio aute p:iuation is -z cfi'e:cft ejc ccparationc ipfius
ad fo:ma5.£rgo p:iuatio puati6i8 eft rcfpcctns aliquis
qui c6tingit fo:mcc;: reipcctibus rclatiuie cr quib^^fo:/
ta(Ti6 aUquie accidit ci aUquando vfqs in inftnitiim:'Z po
tcntia p:iuationis cft boc o:dinc:q: potentia vera cft in
comparatione ciTcctus 'z pfcctionis. f t no eft pfcctio in
p:iuatione.ergo non bobet vcrum cfTcctum. (L. i^cbes
etia5 fcirc adbuc bec tria p:incipia c6mun»a quomo fm
compar3tione5 co:u5 conucnisntvnicuicp iUop queco'
tincntur fub cie.q: pigct nos quod Dicun t.fc5 q> nomen
vniufcuiufq3iUo:u5 eft tronnotiuii:q:fiit3 fucrit: lobo:,
pbflofopbopcritirritus:qu!impofHerunt multis p:in
cipijB tria nomino:quo:p vniiquodcpcontincat muUitu/
dincjoUquaspncipio^us^-ztria noinina contincont oia
p:incipia:q: fotis potcromns cj:cHforiin boc;vt itcr no8
coucniremus tn oibue:': vniuocarcmur in eis^t fi boc
f'Cdi.t.8
Stiartp/
pciua pu
uaiiuc
7-mtta,
n eoacur
fpa:f5 fpe
racnca.
5.pt>rli.
JCXai voi
cdt al^ 6/
iiiione lo
srcam.
ppl?r.4>
itric.
C6,8Z,
Siti.pwo
f.plff.K.
^npp^if.
n alibi. p
meil^a*}.
ccU.
faceretntie dutnS facer€n\ti6:ied recipercmtie: q6 (ecei
runtipfi:nonc(Tcntin manib^noftriernifitria nomiaiT
fgnoiaremtte itellectus p^incipioziis vllo m6:vnde ma/
le fecit qui boc tantii contetue elTevoluit. Ho poiTumus
ctia; Dicerc g? vnuquodcg co:um picdicctur oe contcn/
tisfHie vniuoccpure:cumcadantfub vnoquocp illoaij
oiuerli modi oiucrfc pzedicatioie^qui Diucrfificatur in i»
tcUcctu pncipalitatis f m pjiojitatetpoftcrioatatcj.Sj
pot:imo o;: vt ngnado eo;^ fit iigtlatio quafi eguoca: fi/
cut fignificatio eiTc eft pzincipy -; vniue.^am vero oidi/
cifti oiffcrcntia; inter vniuoca i cqutuoca^tqualt equt)
uoca in logf ca.C£rgo quicgd oicitur effc f lc babet na
turasquegcncraUtcritclUgiturg^ell reequefolct rect/
perc aUa; rem in fua cfTcntia qua pziue non babebat.lcC
boc cfl vnde ell quicgd e(t:i eft boc in iUa non acciden/
caUter:iaUquadoe(lfTmplc;c.-aU'qnado compoiVta pofl
fimplices^fiajtmatcriee lccti.fit reccptUa aUquado cft
fbzma fubilauaU6:aU'quandoeflaffcctio accidcntaUe;et
ciuicqdoiciturefTefojmaboceflafftctco rcccpta in bac
re pzcdicta:q: quibus fit aUqua reru; boc modo compo
ntionie^-zquicgdoiciturpuatio^ctlnonefTe idq6 voca/
tnus fozmas in fuo fnfceptibiU.iSt tota noflra fpccuUitio
oefozma^ioceiuepncipaUtateadid pcrdudtur.fc; q6
e(t pyncipium cp inteUectu: q6 ell vna ej: ouabus parti/
busgencratinon qp fitcfTidene.crSi autem conccdi/
cur 9? fozma Itt ef^ns^iam oeclarauimus gp naturaUs
nonbabectractareoepzindpio efficicntdpzincipio fi<
naUcomuni^mmoduspzimu; omnibus namraU^bus»
;grgo ocbemus traccare oe pzict(Ho efTicie'te comuni na
niraU^b' que funt poil eu;.Ouadoqmde; iam qcpUcaui/
tnits oc pzicip^s que magis ocbet vocari pndpia.i.con«
ftituentia gencratii fiue cozpus naturale. CTisebcmu?
ergotractarc ocpzindptjsqaemagisDigna flintvoca/
ri caufe:'! ej: iUis nocu; facicmue^pzindptu^cfTidens co/
munc nataraUbu6:qd cft natura.
ClCaprm^^Cjeimpzobauoneeoziiqucoijccnuifibar'
menides z iDcUfTus oepzindpi)6 eflfendi.
^ftnn^ autc;adbocperuenimu8:ro
X^um$^ gaucTtitnos aUqui oe focijs
noftris:vt loquercmur oe fcntetijs quas od/
|inueneruntantigoe pzincipijs naturalibus.
5ameni;fuic vfus nominadieas in ingrep
fu fdcnticnaturalis:-! vtinducercmus verbum oe n^tu/
ra^iipfcfenteticfuntlicutlcntentia queoicta eft XDe<
liffi 1 •^armcnidis.f.gj cns cft vnum no mobilc.(I7iii/
jiit eni; iDcUlTus:^? cft infinitU5:fed-lbarmenidcs gp fi/
mtu5:qziiaitfentcciaciusquioip't:gjCns vnu; infini/
tU5receptibilemotU3:auccftacr:autaqua;autcetcracjc
bis.gt fiau fcncecia eius qui pofuit pncipiu; infinitum
nnmero.f.g7 aut funt atbomt oifperfe pcr inania aut mi
nima cozpoza BmiUa eiqnc gcneracnr q: eis in aqueito/
te^-zcarneitate-zacricace^zccceris^omniacomixca in oi:
tcctcrefencetiequcenumcratur in libzis perbj^paccti/
cozu;:qz ecia; q> loqucremur oe eis fm modum quo iUt
Deflmj:emnc fencccias eozu;.Sed oicemus g? fencetias
:CDeUlTi 1 1i>armenidi8 nos no ppzcbcndimu3:ncc pof/
iumus intcUigerc incenciones cozum:nec piicamue eos
adeo fuifTe impcricoe:ficuc videcur in verbis eozu;.'?^!!
cni;eciam craccaucrunt oc namralibus:'! oc muUitudi/
nc pzincipiozu; eo:u;:licut li>armenidcs concedii tcrra
^ ignc;:'Z cp omnia gencraca componiicur ej: iUis.Unde
Videcurinucrc:gjen8ipfnmeft:q6babcc venim elTe:fi/
cuc fcice fuo loco.i g? cft inf inicu non mobile:'^ g? cfl in/
finitepotcntie:zg?en:finitU5intcUecm fmcp finiseft:
adquesomniaperueniunt^^ztnbocQjpcruenitur ad il'
mi.
u
zptff.u.e^
31nnie(t;>a.tif
altgd^ Bcii'
pp(?f.ta.<jp
lum puranir finim;:f m g^pcrucnittjr ad iUnm.ant vt>
detur cp intentio corn; fit aUa.-fc; gj natura cncis: vnde
cft natura cfTcndi Jit vna in intcUectn:oiffinicioe oi« oe ^
fcripcione:-; qp cecera cncia func aliud a natura iplTus ee:
qzfunttaUaquib^^aduenic clTc-zcomicacurea^flcuc btu
manitasincns^-znocft ipfum cfTe:necelTc cft oiffinitio
cius;fed cfTc efl cj:cra oifTin icionc; ciue^-z aducnic een cie
cins:li'cut occlatatum eft afe.Uidccur crgo cp ie qui oO
jat finim;:noUiic inceiUgere terminatu; effc in fcipfo:n6
naturos eiites in multimdine in infi'nitu;.j£t qui oijcic u
finiw;:!ntcUe]citideo g? aducnic rcbus infinicie.gc boc
non enccibiobfcumm epcis quc oifccs afs^qz bomo itt
eocp eftbomo:n6eftcns:inquatumcft ens.Sed inteb
leccns eius eft ejm-a iUu;:-; jppter boc cft oiftribuciovni*
ufcniufcpremmquccocincnturin pzcdicamcnci8:co g»
vnaqueq^illaramcftfubiectum entie:-: cns comitatur
illa;.aut fi boc nolucmnc:fed pocius pzoteraierfic: cunc
noeft mibipoiTcaduerfandi eie.Qim argumctario qua
impzobetur COZ05 fcntcria:crit ftnc oubio compolica cjc
pzopofitionibns quas opoztet in fe elTe manilieftiozes co
cUifione.CrSednibil inuenio manifcftiue bac conclu/
lioncaut vt fint concelTe ab aduerfario:fcd non pofTum
fcirequac^ ipfis pzopoffcionn^ns conccderctqz f< ipfi
conce(Terintbocabfurdu5:quicpzomiccccgj ipfi aude/
ancncgareaUqna^ejrfnopoficionib^quc pofice funtin
argnmetacione concra illos.£t etia^ qz inuenio pzopofi/
tiocs multas quibus opponituralU» minns noias ^ fit
conclufio jjpter quas volumus illas iducercl^icut oi/
cicur.-qz fi cns eft fubftacia canca5:non cric fifnitum nec i/
f inicum.*Dcc cni; ono «ccflfibilia funt quaricatu-z quan p pt)r>tctf(
titasacceiTibiUBfubftatie:tnnccrgo fubftana cns.-z $/
titas ens.crgo ens erit plnf$ ouo.Sed cum atccndcris:
inueniesfinitatfaucinfinicatiopusefTe ad cercicudincs
fuiefTe:vt fit quaritas concinua.f.meTura ccrta.©3 mul/
tum opus cft ejcponcreg? quatitas ccrta non cft ejciftcs:
nifi in matcria -z in fubiecto:qz 15 no cft ens:nifi in (abie
cto:qz boc non poteft cj:poni per fe:f5 cgct ad e;cpofi'tio/
nem fui no modico ftndio.CTQuomo ergo aaipiemtie
T> pzopofitioncB ad concludendii q6 paict per (e:Bimit
Uter-zilludoij^criii.f.gjinfinitti^eft oifWnitus partibne
fticoilfiniciois-zc.CrScd fcnceciammccccrozns bomu
nu5 inucniemus ocftmcrionc5 in boc loco: aliqua facili
fignificaci6c.Tloseni5ia50ifpofuimu8vcrbum cc bis
quepofteafcquuturpcr q6 cognofccs rcuclationc5 fue
tczricudiniscognitioncfufTicieci.(r£tDiccmu6 nuc cp
bis qui oijxmnt pncipins vnn; efTe:po(Tumu6 opponcre
ouobus modis.vno qz oijrcrunc ^ncipiu; vnum cfTc:ab
tcro qz vidcrunt g? boc pzincipiu eraC:ouc oqua:aut aer.
JScdopponercilUsquioircriJt:g7pzincipiu5eft:3Utaq:
autacr:ibicritmcUn6:vbiloquemur oepzicipijs gtner
ratozu;cozzuptibilium:n6vbiloquimnr oe pzincipija
c6ibU8:q:ilU pofueruntilUidpndpiu;gcncrati8 1 coz'
rupcibilibns.joed ocftructio oictiois g» pzincipius vnii
cft:becefhq:eo:um fententia ponitofrnce rcs conucni/
reinfubftonti3:'ZOifTerreinacctitibu8:'z negont cfTc oi/
ucrficotc; in cozpozibue ej; fpccifids onjs.fcd in fcqucn
tib^^oeclorabit gjcozpozaoifFcmnc fpecificis oifTcren/
tijs.Quiaiicpicuncgjpzincipiacj: gbne gnantur bec ge
neraca:infinicafnnt:iacognorcuinrignozaregnata:i6Q> p,pl?r.55»'
oiciic pncipia co;i infinica efTcvnde no copzebcdunt ca
fcicnria:nccc6pzebenduntg7gn9iHrcj:ci6.l^oft$crgo
non funt tn via fcicdign 9ta:quom6 crgo idrc potcrun i:
gj pncipia co:p ifinita fun t.Scd opponere illis qui Dij:e/
runt pncipia illa ifinico eiTcatbomoe Difperfos cc p ina/
nia:3ntpoCca in c6mi;:tioncanelius cnc tbi: vbi loqmur
T&aic c 4
Snaiienc,
a
ce pncipys gnatop co«upfibiIiuj:polt$ aHtem E»Hent'
mud ad bmc fincitcrminemus boc capt\n.£apttulu aw
tCin boc incidens eft in boc noftro lib^o Uri fi quis vo/
luerit iterferere:iterfcn3t.g aijf noluerit:n6 iterferat.
duaplm quintii.Dc notificatioe nac qutd fit.
3CCmU<\ g3Co:poabH6qiicapudno3
V-vl 1 1 141? ijjnt.adueniut actioes 1 mo/
I ms:i iucniemus gp queda eof ven iii t ej: cau
Bfis q funt cjrtra ca:e;: gbus fiut i eis ipc actio'
*n€Q% motue^ficut catiditas aq i a fcefus lapi/
dis:^ iueniemus cp gbuidas eof aduenifu octioes zmo
tu3 er fcipfi3:nd c% ca e>:trinfeca:ficut aq calefacta cum
eimittit Bfcfrigefite):iua natura^tlapisin altum j3ie/
ctii3:cu relingtur oefce'dit ejc fua na.ict foztaiTis nra opi/
nio oepucrfionefeminuin 3lia:'Z fpermatil in aialia erit
ftnbancopiones^tinueniemuset^jaialia aguntur in
OCB fuos motue fua fpontc:i no videmiis cp ipellentem
babeat^trifecus.qui agitet ca illis motib^^.-per 15 ergo
fozmabit in nfisaiabusopiniorqjmotusioino omncs
actioes i paffiones q eueniiit cojpoiib^^^aUquado fut ej:
caufa cjrtrinfeca x percgrina:aliqnej: feip(is:n6 ec caufa
33 cj:trinfeca:fcd eo?: q funt ej: fcipfis n6 ab e^trifecis: nos
in pma fpeculatioc pcedimus^g? quedaj (mtiditim ad
•■l*f fi.i«.r« V"" al^gd^"! non oeclinant ab co.i:t qdaj funtinftituta
ad multa:'Z ifuper ad vartos modos:? pccdcmus g? oiuj
bo;: modo^. alij adueniuntfp6te;ali) n6 fp6te:(icutad/
uentus lefiois ejccadcntc lapide^zcobuftio ej: igne vje/
te:-: boccft qd fo:ma t in n f is aiabu3.iboft boc aute gs
faciet fdrc cp bec cojpoza quop n6 iuenimus moto:e ep
trinfccu5:moueant -z aganf e;: pncipio ej:trifcco qd nos
non copicbcndimus nec0fentimu6.©3 fojtaflis angeli
Oicutur monere firmamctij:aut vi firmame tii remotuj
e(t 1 n6 fentitur;aut foztalTis cft fenftbilein fua eiTentia:
5 no in acti6e:boc cft qz no ell fcnfib/lis babitudo que e
wteripfu5ipaticnsabipfoqiTgnificeiq>c)c ea fmih^
actio:ficutboquinonviditmagnctcm attralrctem fer/
ms feniibitnnec cognouii intelUgibiiiter q> fit attrabes
fcrrum:qj oiificiliseftbecc6p2ebenfio fue itelligentic.
Cu5 viderit ferrum moueri ad ipm:nc erit loge ipfu5 pu
tarc g> moucat ejc feipfo:fcd facicmus ponej qua concc/
dat naUs:-! pzobet oiuinus.f.gj cozpoja quc moucn f bia
motibus;quoticfcucgmouenf cjcvirib^quefunr in eis:
quc funt.f.pndpia fuo:j: motuii i fua? actionu.^llarum
viriu qdas vis eft quc mutat i puertjt:': vcnit e% ea actio
vno mo non fpontcict eft qdam alia fponte:'Z eft aliavis
variop motuum z actionu; fiDs n6 fpontc:-: eft aUa via
CraiUs fponte.Simirr eft oiuilto in quiete.ibzima crgo
Oiuiftonumcft ficut vis lapidis in fuo oefccnfu: x quica
ciusincentro.gtbccvisvocaf natura.Seciida vis cft
licutfoUs in circuitu fuo apud fapicntiozes pl5o2um :cc
yocaturanimaangelica.^ertiaeft ficutvis bcrbarum
£ in nafccdo -r crcfccndo i quiefcendo:q: (pfe mouen f no
rponte:-: oiucrfis motibu6.f.erigcndo:radicando:Dilata/
do:elon^ndo.£t vocaturaia vegetali6.Cluarta cllvis
animaUii^ivocafanimafcnfibiUs^-zfoztafTisomnisvia
ef qua venit actio no fpontc:vocatur natura.Unde aia
VCgetabiU8:natura vocaf.(E£t foztalTis vocatur natu*'
raomiU9vi8,ej:quavcnitfuaactiofinecogitatioe •: oi/
fcreti6e:(icutarancaDicif tej:eree):nanira:ficut i fimi/
lia aialia.ioed natura cft qua cozpoza naU'a funt naU'a:t
qin volumus bic ingrcrc cft natura Pm pzimii modum.
intOimi cftautem iUudqd oicunt.f.gj quiinquirit:an
ipfacft:ccrteDeridedu6fit:fedputobocco6 noUiifle in/
telUgere;gj naUe fi ingrit an natura eft:Deridendu8 cft.
Jdco q; vuli ef ipfa fua arte^bare pncipia eiuQ.&i m
z.jX?j.t.?>a
Opfm. V*
boc voUicriit:aut aUquid aliud b9:fcd voUterutbocfc?
qi effe butus i^tuiis manifcftii cft pcr fe:boc cgo non aui
diam nec oicam quo m6 boc Dicam:cum Diffjcilc (it iue/
mrc motozc vniuicuiufq? rei motc:cH lamttias in I? oiu
labojaucritipfcquibacfniamDedit.Ouo ergo Dcridc/
biturg moiu5 videt:-: querit r6nem:an babeat motozc.
£t qucrit ab co vt coccdat cfjc motojc':': g» fit ey.ra. ©.
vc:?j cft:q: Dictio dc efic nae pncipium eft fcientie naliii
tnaUsnonD^ refpondcrencgitieas.ios cius oijfinitio
pcrtinet ad tractatojcs pr?ie p:ime:nalis autc Dcbj fcire
ccrtitudinemgdeft.fediaDiffinicruntnam Dicentcsg?
ipfa cft pzimii pncipius motus rei in qua cft i gctis eii\9
pcr fetpfam:n6 per accus.l lon q: necclTc eft:vt omni re»
naU fimul fit pncipiu vtriufcg.f motiis ■zgctis^lcd vtper
fc fit p:incipuim aut motus (i ftierit:aut quictis fi fiierit.
S5 poftea vifus ftiu cuidam g fiKcefdt q> bcc Dcfcriptio
cflet imperfecta:vn i voUiit ei addcre oicetis/q: bec Dc
fcriptio effectU5 nature fignificat:non fubftatia : n6.n.Ji/
gnificatnifibabitudineeiusadidqdvenic ejc illa:t id
opo:tet:vtaddaturciui; ocfcript(o:tDtcat g>na eft vir/
tusDitTufapercozpozaqucattribuiteis fojmas i figu/
ras.gt eft pncipiii fic i fic.1 los autc incipiemus cccla/
rare intetione Defcripti6(s pofite ab aucto:e pzimo:': po/
ftea redibimus ad rcfcllcnda bui^^garruU fugiluam ad^
ditionc buic Dcfcriptioni Dem6ftrate6:q: q6 Di]cit:pefli'
mu5 cft 1 falfum:-: n6 cftopus co:nec ctiasadcomutan/
dum.^t oiccmus qp iteUectus bui^^q^ oicitur pnc^^ium
moms bic eft.f.pncipiu5 ^fidensxf. quo venit motue iit
aliii a fe.f.co:pus mobilcgt q6 oictum eft p:imii:intcUc
j:imus^pinquii.f.vtinterilU)d'zmobilenonfitmediu.
^o:talTisanima.n.pncipiumeftaliquo|rmomu5coqx>
rum in gbus eft:fcd mcdiate aUo.'3fam.n,opinati fiit ali*
quiboium:g;an(ma facitmotus loco:;:mediantc natu/
ra.@ed non video g? na conucrtat motum meb:o^ co/
tra feipfam ^ptcr obedictiam (Ui ad aia5.£t fi fic natu/
ra ?iierteret:non ptingcrct Ia(TitHdo;quando c6pellit il/
lamaiaadidqdnacnoconucnit^toflficiumaic non ac/
traberet ad fe oflldti nae.Si aut voUiit oicereg? anima
facit appcterc:': ejc iUo appctitu mouef .fimirr etia natu/
ra fadt bocficut poftca Dcclarabif .£t foztafl^is ifte appe
titus n6 eft moto::fed cft res per qua mouct moto:.£t fi
anima babHeritmediij in moucndo:n6 erit iUe itcr mo.
tus locales:fcd iter motus gnationis i vcgetatiois. UiT
qzvoUieruntg^Diflfinitio beccfletcoisoibus motibus:
ideo addiit ei p:imu.q: aia aliquado c in re mobili:t mo
uet aia id in quo ipfa e motuvcgctatiois 'Z aUerationis:fs
non pmo:imo cum adminiftrati6e narum •: quoUtatus:
t boc Dcclarabif poftea: fcd q6 Dictii eft rci in qua c:boc
oicif ad Df iam nae ab artificiaU i violcto:fcd qo Dictu;
cft per fe;bicia iteUigitur Duob^modis^vno in compara/
ti6c cius ad rem mobile:': aUero in coparationc eius ad
moucnte;': in pmo m6 fic itcUigiwng» na mouct pcr fe>
ipfas qn eft in Difp6ne: vt ipfa moueat:q: non eft pofl^iTji/
le. vt ipfa no moueatmifi ipediatur aliquo motu contra/
r('o:fi'cut eft motus cogens.iccdo aute m6 itel iigif g? na
mouct gcgd ipfius mouct pcr centias no ejctrifecus. £t
qdDcm eft non peraccns^itcUgif etia Duob^^modis^vno
in c6parationcnae.fc6oautcin coparationemobilis.^n
c6paratione aiit nac fic:q: na cft pncipiii eiue q6 mouct
certe per fc:no pcr accn6.£t motus aaiitalis c ficut mo
wsgcfcentisin nauie):mom nauio.CJJocdsautemo/
dH6eft:gjqHadopamouetftatHam:n6 mouct nifiacci/
dcntarnq: n6 mouct ciTcntialr nifi c6:non autc ftatuas:
q: ftatua vndeclt ftatua;n6 mouef a na ficut lapie.ict io
medicusnon critn9:cuipicfib(mcdcr.^tpbfrica mo/
S.mna*
llb^rmi
i
6
'otra fe
coml.
uet (\6 in ipfa cft.-q: cfl m co:n6 vn eft tnftrmitstfed vn/
dcemcdiciis. Qtiiacu mcdiciis medet fibiiciirjf; no
curat vii cil medicue; fcd vnde mcdicatiis. Citua vn cft
tncdicatiis cfl alius:-: vri mcdictis aliii6:qz vndc cft mc/
dicue cft efficicns medicina •: coponcns. vn aiit mcdica
tue;citrccipicns medicina t infirmiis. @cd additioil'
la quavoUiit addcre ille qui voluit co:r«gcrcp«mo6:cft
tnanisiqjvirmequapofuitquaftgenuein Defcriptiene
n 3C;boc cft vis efficicns;-: cii ea Diffinicrit:Diffinict gp cft
pncipiQ momevniuo in aU'ud:vndceftaliud. ^titcllciis
f tutis non eft a[itis:nifi qz eft pncipiu; motue qui cft in
re:i no cft in tcllectus penetrantis: fcd q: eft in rc: i nort
cftintcllcctus fozmantis autfiguratis^fcd potiue epnt
tcllcctumouentis.igtnoeftinteUectuscuftodtendifot/
mas 1 figura6:fed c^ intcllectu quietan di illas. £t fi bic
bo Diccrctg? na cft pncipiii cpftes in cozpozibus ad mo
uendurn ea ad fuos pzofectua:': quietandu ea in eis:': cp
eft pmu3 pncipiu motus rei in qua cft;*; quictis cius per
fcipfam.nonperaccidcns:^fcnone(Tct nifi itcransver
ba quibus opus non eft. £tt'r ficomntaret aUquaj par/
tcm fue loquutionis pcr i^bu qd effet multiuocu ad iUa:
repctcrct verbij:ncc putarct fe repettne;': per boc cozre'
ao: illc fperfectedfcriptionis lTcutcjaftimat:putauitg>
ciiDiptvirtutc:iamfigniiicauiteflcntia non rclatiuam
ad oMig? non vticg fecit.>qz q6 inteUigit virtus boc piin
dpium motus z gctis i nibtlaUud:? virttis no Dcfcribi>
tunniftepcoparationereUitionis^vrinon rcceffitabca:
qn ^ipt virtute.Quicgd g bic bomo Dij:it:n6 fiiit nifiva
nu5 1 falfum.^ntcUcctus crgo eiusqd Dijrit Difftnito? p/
inus.f.Q7 e pncipiu motue t qutetisinon voluit tiicere.cp
fit pn°'motU6 locaUs tmtita cp non fit pn"'motue PsqUV
tatcm^fcdvoIuitDiccrc^gjgcquidfuerit^n^^cuiufcuncp
motus per feipfum:boc eft na.Sicut pn"' moiusquicft
in^titate:iquicftin qUtatfttquicftin locotincctcrl:
n fiierit aUquis motus.@ed poftea Dcclarabun f mane
ries motuii.Sed pn^^motus quo m6 cft in qptitate(boc
cft^.f.Difpo nac en qua vcnit augmetii oiUitatois in fpa
rio:autpctt'opftrictionis in fpacio:q:boceftmoueriDe
^titate ad CBtitate.£t ft voUieris intcUigcre crcfcerc ej:
natift-rcjrtcnderctacccperisnamejrinteUcciuvrius
intcntionii p:edictajr ttfi:fac.J5ed quo eft pn^^moms in
quaUtate:boc cft ficut.f.oifpo nac aque.cii5 acciderit ei:
Vtrecip^tquaUtateej:trancaquanonbabetpcrnam.
C^rigiditatcetcnim b5 pcr na5:vn cij coactio remota
fitericna fua conuertet aqua in ful q Utate^: t quietabit
eain tlla.@it'rco:po^citcomimpunf complejriocspo
ftea n itimr na:t reuocat ea complejrtonc conuenicn te;.
JSed in Ujco manifdhi eft:q: boc eft fia\t oifpofitio nac
lapidistquiimoucteiiDCojfum^ictfponaeignis^quHm
mouet cii furfii5.Sed qiio cft pn^^motus in ftibftatys 6
cft:fiait oifpo nae:quu mouet i pjcparat ad fo:ma maj
cu apparam q^titatis -z qUtatis: ficut fcies pofteo. Sed
fozmam ei foztaffis na no attribuit:fed pparaf ei:'j b5 cl
aUudcUndc meUus eft;vtcognofcaf boc cjralia fcietia.
in£rgf> 13 c oiflfo nac quc eei gnaUs x puertibiUs: i Dat
vnicuicp naf qiic funt fub ea:intcUectii cius.
(CCapfsfcptii.cccopoe nacad mas i fo:ma ■: ad motu.
^ fna S^vniiqdcgcojp^bsnam:
vl ititJ mastfo^ma^tacciia.Tla
ciuscftviscjrquavcnitmomsciuettE/
mutanoiquedtntin ccntiacRis: fitVges
cius 1 ftatU8.fo:maciu6 cft eflfen tia efue
ej: qua eft td qd cft:ma ciu8:cft id q6 iw
" teUigif :fuBm e(Tc fuc fo:me. acciia funt
caqueqii roacoy fiiiiinfojmata foanacojKipftjtura
©ertum *^
fiteritco:jtfpaU'tas:aHtfimnlconcreanf;autacddiitej>
triijfcais:': fo^taftis na rcialiqiieritipfa fo:ma;aUquan
do non crft.Scd in firnplicibue na cfi ipa fo:ma:iz natu
ra aquc eft ipfa fo:rf la qiia aqua cft aqua.Scd na e vno
rcfpcctu:'! fo:ma oUo refpcau.£Hm.n.pfiderat fs actio
nes 1 motus que venjun t e;: iUa:vocaf na./Ctn vcro co/
fidcramr f m boc gp pftimit fpcm aquc:'Z non attcndun
turmomstfpjcfTioncsqucveniHntcpca^fo^mavocaf.
Unde fojma aquc;fo:taffi6 cft vis quc ex ma aque con
ftituit fpem que cft aqua.Jgt bcc eft non fcn fibilccj: qus
veniuntpafTioesfcnfibilcs^vtfrigiditasfenftbiU'^:':^©/
derofitas fui DCfccnfus quecftinclinatio in actu queno
eft co:Et':qn e in fuo tcrmio nali.crtrgo aciio nac ficu/
ti in fuba aque cft;aut rcfpcctu patietis ab ca frigiditae: 25
AM refpectu agcntis in ilUi biiiditae^aut reipectu U>ci no
p:op:t) momstaui comparationc lodj3p:tj;qHie8:ibcc
frigidiias-zbiiiditasfuntaccidcntiaquccomitamrna/
mra:quu non fiicrit q^ ^bibeat.Tt6 aiit ofa accidentia
lcquunwr fo:main co:po:e:q: fo:maaliqtieft pparas
mam ad patiendii a rc ci>;trtnfeca que accidit: ftciit cum
p:eparat ad recipiendu accidentia artificialio.": mrtaej;
accidcniibus nattbu6.&edin co:pou'buscompofit] na
cft ficutaliquid fo:mc;<; non cft ipfa fo:ma;q: co:^ c6'
pofitanonfuntidqdfuniej; folavirtutequc mouctea
eiTeHtialiieraUcubi;$uisnccitieft:vtqiifuerintq6func
iint in ei6 ipfe vinutes.^cd veluiiipfa virtus fitpe fue
fojme^^ztan^fo^ma co|rfitpiunciaci:multi8 intcrio/
nibus 1 adiiata;ficui buaniias que rctinet in fe virce ne
mrc -z viree aie:q: qii piungunmr aUquo modo piuctio
nisbecoiaconfiimuniefTcntiabumanas.Jccdquisfit
bicmodu8Coniunciionis;mcUuseft vtDcclarcfin pBia
^ma.&iqui aiit votuerint appeltarc nam:n6 id q6 nos
oilTinimus:fcdt'd ejrquocucpveniuniactionce rciqciicp
modo; ritie fit iiie modue que noe 6 na Di;ctmu8:fiuc no
fti;fo:ta(Ti6 na attufciic^ret';eritmnc fo:maeiu8.j&3 ro
nfi^pofiac):igit:vt nomc nac ci ponamus qft oiffintui/
mu8.(ir*l3o?:autaccidcntiuqucda funtque accidunt
e]ctrinfccu8:quedafuntqHeaccidunicj:fubarei.iStit.n.
quedam quc pfcquun t mamtvt nigredo ctby opis:': cic«
triccevutncpt-zeicienfioftaiurOountctquedaqHeco/
fcquunf fo:ma:ficut fpcs i gaudiu 'Zpotcnt ia ridcndi 7
cetera in bof bU6.0uia 13 q^uis ad ciTe fuii neceffmo ejii
gant;vt ma babeat ce:tn o:igo eo?: i pn'" ey fo:ma d-q:
ctinuenicsaccidcniiaqticcomitanf fo:ma: ioiiimie% .z.ietit^
eaii accidiii ci atio modo:-: non cgcnt particii^toc mac
j£t boc fcics qii oecUirabimr tibi fcicn tia oc aia.£>iit itc
rum accidcntia qucegcnt ma -: fojma.-r o:iunf c j: vira'
C0 ea?::ficut Do:mitio i vigiUitio; ^iiie cjc illis quedam
funt ^pinquio:a fo:mc:vt vigilatiorqucda vo ^pingo/
ra mac;vi Do:mitio.Quc vcro pfcquun f e% partc mac:
aUqit rcmanct poft fo:ma;ficut cicairices vulncy: i ni/
gredoctbfopi6poftmo:tc.£rgonaveraeft illa qiiam
fnuimu9./ct o ilftrcniia in ter ipfam -: fo:ma cft itla qua
fnuimu8.€i ofia inier ipfam i motii:multo manifcftio? Bf Wcois
cft.boc aijt nomcn nac iam accipif ej: mulrie f tcltecrib": "'' '^"ft • «-
fcdquimagisoigni-z^p:!) ftini:tresfuni;Dr.n.na:pnci™ P'?f"*'-'«
q6p:cdij:imus.£)iciturna;quapfttmit fuba cuiufcuc^
rctof iia;e(TcniiacuiHfciJc^ rci.Qui atoiciitnas^id ^ co»'
ftiiuitur fuba cuiufcutp rci;merito DiHcrfiftcanf in co f $
Dinerfitatcfttap fcnicniia:;: 'Z inteiionii. Qttia quiDiuer
tit ad D6m qy pars quc oignio: eft od pftrucndii omnca
ftilja8:itla cft ma eo?: i fte.Dt'cit g? na cuiufcuntp rd: eft
maeiu8.QuiaiJtDicit:g>fo:mabic magis mcref ponit
camnam rcfcfoztafTisaiitintcrtractatoJCs fticmntalig
gpiitaHcrunn^moiuecftpmiipn^^qdacgntrubftanjs
Bnffi.
30
UXX0,7.
«s.pt^r.tcca
tms pcrfcctfonee:': pftitucrimt illu$:n9m cuhikdqs rei.
Qui vero oicit nain cuiufciicp rci foimi ms: ponit cas
iti fimplicibusxnfcntii illoy:^ in compofttis eo:p coplc
jrionem.Sed pollca fcies quid fit c6plepio:nunc tn inte
rim aliquid oicemus oc ea.Ci^icimug ergo gj comple
jio eftqualitas venieas ej: redp:oca psjffione qiwlitatii
^ih^in cozponbus fibipermittis.antiquiat pozeofo
lebat nimis comendare ■; p:eferre mam:': oicere gp ipfa
crat n5.C£j: quibus crat antipbon que noiat ooctozii
p:imu9:oe quo Dicit:g> conftituerat i ratnm babebat gp
ma erat m:x illa coflituebat fubftantiaa: z Dicebat:^' fi
foatiaefrctna rei:lectU6 cumputrefceret:ouertercturin
id qd faccret ramu5:i eius ramus f jcret lectus.Scd no
eHita.imo reditin ruamnamligneale: inafcitur lignii.
Q.mfi bic bomo vidiflet:g> nl eft m9:i non oia ma: (€d
ma cuius eflentia pfcniata eft in vnaqc^ permutatione;
1 tl$ non oifccneret intcr fo:ma artificiale i nalc.Sed
non oifcernit inter id qd accidit:-: fo:ma:nec (ciait:g;> c6
ftituens res: necelTc eft:vt fit oc cfle eiHs rei quc non cft
neceifc in puatioc eiu9:vt pcrmancat cu; fuerit p:iuata»
Quia quid p:odcft nobis:vt res fit permanens in oifpo
fitionibus i effc du9.''cii non fufficiat ad boc vt ree beat
e(Te in actu:ficut boc qd cft f lc:quc no oat rci cflie in cfFc
ctu:nifi boc qd ci tribiut potentia fui cflc. S; fo:ma cft
que Ducit ad cffcctij.Tl6nc,n. vidcs:^) quii ligna i lapi/
dc9 fiuc lateres babuerint efle:Domus erit in potentia;
!oed eius ce in efrectu:babcturet fo:ma fua: i d poffibi
[e eflet fo:mam eflc fine m9:ma non effet ncceflaria. Q:
13 bomo igno:auit:g7 ligncitas fo:ma e que fcruat :etia5
tnnc qn nafcitur.CTfitgo fi qd ncccfliiriii cft intclligcre
cflie nam:boc eft qd oat rci fubftantialitatc fua: tunc fo:
ma adbuc oignio: e.£t qm co:po:a fimplicia fun t id qd
funt in actu q: fuis fo:mis:i no fun t id q6 fiit ej: fuis ma
terijs.aiioquin non Diuerfificarent.tunccU|:cft:q:na
noncftma.Scdinlimplicibu6cftfo:ma:iipfainfeeft
fo:ma fo:ma?J:non mama?:.Scd in compofitis no te
latct:qj na oimnita fola non oat cis centias coy :nifi cu5
adiiincta ftierit altjs additi6ibu6 cjuoufcp auocct fo:m£»
co:;: perfecta:na:ad modum multiuoco:p. £t tunc oe ft
1 Dc p:imo:oicetur na coiter.Scd motus boc cft q? ma^
gis I6gccft:vt fit notura rc;:.Quia ille eft:vt manifcfta/
biturpoftca:quiaduemtc)coifp6neimperfcctioni9:icft
peregrtnus a fubftantia.
CTCaptm fcptimu5.Dc vcrbis oenominatiuis a natura: 1
Dcclarationc fignificationum fua:p.
jP^ rimr verbaque ponutioiciitf.
iJd. lUlll- naturanaturalc:iq6bab3
n9m:i qd ee>: na 1 naturalni q6 currit cur
fu naturali. (Cioed nale eft: quicquid e coi
paramm nae^icoparatii naccft: autin qao
eft na: aut q6 cft per nam: 1 in quo cft n9:l3
cft cp fo:matur na^aut cuius na e:vt pars fue fo:me.)55
q6 eft per na^: boc eft.f.imp:eflionc6 1 motU6:i quicgd
eft eiufdem gencris cu5 illie^vtloais 1 tempus 1 cetera
alia.©cdq6babctnam:boceft q6babctin febocpn"':
1 boc e co:pus mobile ej: fua na:i quietii e% fua natura.
Ci;£>edqdefte)cn9:boccftcuiusce cftinactu:aut fua
cjnftentia in actu ej: na:fiue fit cfle pmii:ficut indiuidua
naUa^fiue fit eflie z™: ficut fpecics nglcs.Scd q6 oiciwr
ratiirarnboc e qd imitatur nam quocutp m6:fiuc fit q6
abea e):igitur:ficut indiuidua 1 fpccics fnbftantialce: fi/
uefintcomitantiailla:ficacctdentiacomitdtia:autfubf
fequentia.©edq6cHrritcurfunaturali:boceftficutmo
tns 1 quietCB quaa facit na pcr fcipfam 1 per fua ccntia:
t no p^ter foUtii;q: q6 eft p:cter foUtii^aliqti eftec cau>
'Libzi C^pVm VIL
fa e^tranca:aUqji cft per feipfam:c]CcaHfa rcdpietfactio
nem cius:boc eft matet ia.Quia caput latum 1 oigit' fu/
perfluu6:non funt currcntee curfu naU': fcd funtnatura' 36
Utcr 1 cr natura:q: caafa cof. namra eft: fed n6 p:optcr
fc:fed EE rccipicns^boc eft qma matena cft in tali oifpo
fitione fue quatitatis 1 qlitatis fue:vt rccipiatifh3.£t na
tura oicimr ad modu particulari9:i ad modii vniucrfa ^ ^
lis.Sed quc oicimr ad modii particularisiboccft naw ^^,
ra p:op:ia vniufcuiufcg indiuidui.&cd que of ad mcdii traaa .
vniucrfaUs^fo^tafl^isauteritvniucrfaKpfidcratavtfpe/ ca.ii
cie6:vtcritvniucrfaUsabfolute:iambc non babentce
in fignatis indiuiduis:nec fun t eflisn tie cjciftcn tC8:n ifi iii
inteUcctu.(rii>ico.n.Qj n6 bntcfl^e nifi t)articularc:vnu
aute5 eo:;2eftq6 intelU'gimus.f.Q7 pncipio eius modiq6
Dat oibus fingularibus fue fpeciei cflie iUo^.&cdm aute
cft q6 itclUgimus oc pncipio q6 ptinet oia qc^ in fuo oz/
dinc:i ia5 putauerunt aUqui-q vnuqdcp eoy cft virtus
babens et(e,Q>ed pma eft oitfufa in fingularibus fpci:i:
altera eftoiiHufa ioibus.£tquida5eo:p putaucnmtq;
vniufcuiufcpboy^fuiicflieifuao^jgoapmo pncipio dl
vnu:fed oiuidiwr f m oiuifion^ totius:i oiucrfificat in
rccipientibus.Scd nibil bo:p ocbct audiri: q: no babet
cfl^e:nifi vircs oiucrfc quc fun t in recipientibu3:i nunq^
fiierunt vnu:q6 poftea oiuiderct .£>ed c6cedo cp biit co
paratione ad vnu: 1 illa coparatio qua babcnt ad vnu.5
q6cftpncipiii:nonaufertDiucrfitatcca:p quababct eje
rebus:nec facit eas comparatas nudas vf abftroctas in
fe cfre.Quia na non babet eflfe e% 3 inteUcctu:nec in een
tia pmi pncipi|.inconuenien6cft.n.vt babcat in fua een
ti!i aUqd q6 fit ey:tra.neam a fua ecntia:ficut fcics poftea.
tlcc funt vnu in via veniedi ad rc6:ad modu; aUcuius
fluentis ante^ perucniant:ncc babcnt ciTc vnui aU'q6in
rebus fine oiuerfitate. C&cd na cuiufciic^ rei:aU6 eft C
in (pecie 1 numcro:nccctia c;:emplu qd oant oe oppari
tione foUs:cft ita:quia a fole non 6fcendit aUquid q6 co
(tittm vnii aliq6:ncc co:pu9:ncc accide9:fed eim radi":
fit in recipiente:i fit in vnoquocp rcdpientiii aliu9 niie
ro.fitillcradiug non babctcfl^ein n6 recipicnte: nec cft
aUquidq6 fit e;t: coUectionc radi) fubftantie fo[i9 q 6(cc
dita fol£admas:vcl ocgit 1 veftitcas. Scd ^cdog^fli
non variarei rccipicn9:i efliet vnu5: imp^cfl^io eflct vna
fS iUudtuncSed certitudo bui^^occlarabit in aUa fcia:
tamen fi fuerit na quc fit vniucrfaUs boc modo: no ertt
vniuerfali6;i6 q: cft na.Scd q: aut cft intellecta ap6 p/
moequifuntpncipiaa quibusoefcedit oifpofitiooius:
aut q: cft na alicuiue pmi co:pc:i6 ej: cclcftibug co:po:i
bus^gbus mcdiantibusfcruat o:do.£t non crit oio vna
na que fit vnain eflrena'a:Difrufa in aUa co:po:a.!oic aiit
DcbesinteUigcre natn vniucrfale 1 particlarc. (CPoft
boc at fcJreDcbe9:q: muUa funt ejctra airfum nann-alcj
partiailare quc non (mtejitra curfum naturalcs vfcm:
q: mo:s ^uis n6 eft Cf. lege nae particularis: quc e S>o
crati9:eft tit ej: lcge nac vniucifaUs: (s muUis modi^tii
.f.vtanimaepiatnraco:po:c adfcUcitate beato:p:quc
cft caufa p:optcr qua creatus cft bomo. Q>ed fi ocgene/
raucrit:bocnonfitcaufanaturc:fedcaula malcelccrio/
ni6.Zu5Vtalijbominc9babeatefl'cquitantU50cbcnt
babere efl^e^quatii 1 bi qui modo funt.Quia bi fi fcmper
Viucrct:cctcros n6 caperct locus:nec fufl^iccrct cis vict'':
necinpotcntiamatcriacetfufficictiaaUopcuiipfisDC
beamrerrequalccftbo:^ cflcinccilU mcrcrcnturpua'
tioncm fcmpcr:ncc ifti vfta^ fempcr. CT,?; rgo B 1 cctcra
alia:acquirunmr c)c na vniucrfali.SimiUtcr oigitus fu/
pcrfluws acquifitus e cjc natura vniucrfaU quc oat vni/
mc^ materie gcqutd fonne p:eparatii eft ci finefupcr/
T|i>2ifin'
Bctmnm
(s
n
,2. pljyfi.
((;. (o.is*
z.pl?r,te.
(«.tPt
:&
fliriratc.Siattte fuperflititas fxierit m materia qtie mei
i^cHir fozma? D;gitale:non p:obibet necoiminiut.
CLCaprrrt.VIIl.Deqiiibiieoebetintcndcrcfcianalis:-!
in gbiis piicntgtcii alijs fcienti)9:fi piicnit.
mIl^ fr^ lclttl "^'^ "^5: •zfciseaq fiint
'J Uilttp mni natitralia:titncia56cla/
»^lratit5eft tibi apertiffimc oc qiiibus tractat 13
.fcia naiuralis.Ht qz^titas Diffinitae(t:vna
sSje^ bis que comita t boc cozpue nale^iej: fuis
accittibitseflentiaUbus.f longitudincz latitudinei fpif
fititdinc Defignatis:t figura eft vna c% bis que comitan*
tnr q5titatc:tunc figura eft vna oe comitantibus cojpiia
nale. Btqi geometricfubiectii eft ^titas: tunc fubicctii
eiuseft- vnit ejraccidentibus buius coipoas naturalis:?
q: accidentia De quibus tractat geometra acciden tia fiit
buius accidcntis.Cl i: rgo H boc Seomctria fit particu
laris aliq modo apud fcientia namrale.)Sedgeometria
pura non coniteiiit cij fcientia naturali in queftfontlJHe.
<3ed fcia numeri eft remotioza couenientia cii na: ■zeft
maiozis fimpUcitatis.©; funt aUe fcie fub bis. ficut fcia
oc poderib'':': fcia mufice:-! fcia 6 fgis mobiUb'' 1 fcia oe
afpcctib'':t fcia 6 aftrotogia:': iftcfut ^pigojcs ?ueic'tic
fcic n3U'.Sed fcietia oc fperie mobiUbus: fimpUcioj eft
omnibus iUis:t eius fubiectit eft fpera CU5 motu:i mot''
mttUa babet conuenientii cu q^titatibus p^opter fud co
tinuatione:q§uis faa continuatoC) no babeat e^ fua ecn
ti3:fed ej: caufa cotinuicurfus aut tempojis:ficHt poftea
ccclarabimus:': et pwbatioibus quas induatntin fcia
oc fperis mobiU'bti6:non ponunt jjponcs naturalesvUo
modo.^Scicveromufice fubiectu; funttboni^ztepoaai
cbabs pncipia a fcia naturaUij 1 fcia numero|:. Cl&itr
fcie Dcafpectibus:t fcie dc poderibus fubicctu funt^ti
tates comparatcad alique fiius vifus:i babcnt pncipia
a nafuraU'bus : 1 a geotnetria : 1 bc omnee fcientie non
conucniun t cu fcia naturaU in queftion ibus vUo modo.
©cd oes tractant oc bis quc fitn t fibi fubiccta f$ g? biit
q^titate:-! fm cp accidunt eis coaccidetia qptitati.Hecqj
inteUigiituraccidcreqBtitati:Dcbettdcirco poni^titas
in co2po:e namraU' in quo eft pn^motus z quietis:qt no
eft neccfl^c.gied fcic aftrologie fubiectit c m3):mia pars
fnbiectifctenaturaUu^ipziciptadusfuntnaliaxgeome
tr jca. £>; naturaUa funt ficut boc q6 vr.gp motus co:po
mm celeftiurnecefTe eft:vt fit fempcr vnius modi:': cete
ra fimiUa bis oe quo muUa Dij:erijt in pmo Ub:o 2lma
gefti.©edgcomctrican6funtoauUa.i:tgeometriaDif
fertabaUjsfcie^tysin bocgjparticipatcii fcientfa natu/
raUin qonib^^et.CL Crgo fubiectii fua:p qucftionum eft
aUquid oe fubicctis queftionu fcienaturalis:': etiamp:c
dicatum tn ilUs eft aUqd accidens e)c accidctibus co^po.
risnaturaUs^qdeftctiamp^cdicatiiinqtieftionib^^fcic
natitraU's.©icut tcrraeftfperica: -: cclii e fpericii t ftmi'
lia.Cfrgobecfciaeftquafi fitmij:taep naturaU-roi'
fcipUnaU.Cum oifcipUnalis pttra fit abftracta no in ma
teriavUomodo.fctbocquafifitponensbacabftracta;
in matcria Defignata.©ed p:opofitione6 quibus^ban/
tur queftiones que funt comuncs tractato:ibus fcie'tie;
aftrologie 1 naturaUs^funt oiuerfe. Quia ^pcnes Difci/
pUnalesfuntinueftigatriccs fpcculatiuc vd gcometri/
ce.0ed,ppofitionc8 naturales fumpte funt ab co^gg ci»
ius ee cft natura co2po:i9 nalis; : aliquado comifcet na/
titraU':i rcdpict p:opofiriones DircipU'nale6 in fuis^ba/
tionibus:': cp.©itr comifcet oifcipUnalis;': rccipit^po
fitioncs niiles in fuisj3bationibus.£t cu audicris q> nS.
Us Dicit:g5 fi terra non edet fpcrica:q5 remanet oe Utna^
ri eclf pfi;non cifet actuale.^ctas quia lam comifcuttu
atmaudieris:(;' oifcipUnaUs ctct't:q:c):(:o:po:ibue iU6
eft otgnius q6 eft oignio^is figure «luecft rotnnda: -rqd
partes terre inouent adiUudin oirectii; tfiUa bisrfciap
q: iam comifcuit.C^ttede ergo qiio DifcipU'naU's ■: na-
turaUe oifferunt in jDbatione bu/us.f g? aU'q6 ij: cozpo/
ribus fimplicibus eft fpei icii;q: DifdpltaUs fumit od oe
clarationem buius qdinuenitin Difpofitioncplaneta:p:
ino^tu.f.eojrtoccafurtreceffioncabbemifperio^taccef
fi'oneadt'lUid.Tlon.n.l3efi'etpofl'ibilc:nifiterrae(Tetfpc
rica.£tnaturaUsoicitg5terraeftco:pusfimple]c:gfi'gti
ra eius naUs qua oebct babere cj: natura fua:cin toto fi/
bic6fimiU8:ergo eft incoueniens^vt fit in ea Dinerfitae.
Oi fit in vna cius parte anguUis -: in aUa parte recta U'»
nca:aiitg7iaU'aparteeiit8 fitaUquismodus curuitatj:
1 m aUa oiucrfus ab ea.CZ^Pzimm crgo oiicit^baticea
fitmptas ej: comparationeoppofitionii ■: fitttii:': oiftan/
tia:;::ita vt non fit ci opus aUquo intcUecttt virtiitis na/
titraU'8:vt per cam p:obet inten tione ful.Ctinncnimue
cp fcds iBducit pbationcs fumpras ab eo q6 oebet natii
ra co:po:i8 naturaiis^vndc eft naturale.(f;£rgo pmua
oi)ct't:g? eft.a.-: non oij:it cam: 1 aUus oi^it cam: •: quarc
eft.Tlumeris aut e% quo funt niieri:altquado inueniun t
ca que fun t nali3;cii inucnitur par eis vnii; -: aUud vnfi,
£t boc q> vnuqdcp co:p eft vnu:n6 cft bocej: fua emia,
V.g.Undc c aqua:aut ignis: aut terra;3Ut arbo:: autcc/
tera.Sed vnitas eft que comitatur iUud cj:tra e(Tcnn'a$
cius:': bec ratio illo;: cuo|r vno?:.vndcfuntaU'qHo mo 5
cffendi fimuUeft fo:ma onaUtatis in iUo cffe:': filf in ce/
terisniieris^tBcft numerus nileramsqui firrctiam in/
itenimr In efTentgs non naUbus:quepoftca occlarabun
tur tibibabcre cflicntia t cp'fte'tias. (Tf rgo ntierus no
continetur fub fcta naturaU':quia non eft ps ein6:ncc fpe
cics fui fubiectLncc eft^p:iij accidens ciu8:q: cfTcei^no
cftnecefevt pendeate;c naUbus: ncc^ ex non naturali'
bits.*Pvatio.n.pendendibec eft; vt ^p:iii efl^e eius c 6 of
pendcrc;fit e% il\o:i oebea t fe ci.^fmmo eft oppofit^^vn i.
cuicp iUo:p ejciftcntia 1 oiffinitoe.Scd fi pendercab aU'/
quo nccefl^ariii eft: tuc ab cfl^e c6i:q: eft ej: iUis que cc mi
tanturiUud.crfrgona nucri.vndeeftapta inteUigi:B
eft.f.nuda vel abftracta;: oio abfcp matcria^ttractat'' 6
ea;fmbocqdeftnaturaniicri.£toceoq6 acciditei q:
b3cparte:cft tractatus nudus abfc^ ma.ged poftea iaj
acciduntoifpofitiones oequi^bus tractet aritbmctidw.
Ve oifpofitiones non accidun t ei; nifi q: ia; ocbuit fuu
pendcre ej:i(iemie in ma:$ni8 non oebet fnii pcdere cu
iUis materic in oiffinitt'6c:nec materic fignatc. C£rgo
fpccnlatio oe natura numcri erit f m q? eft fpcculano w
fcipUnaUs.Scdcgtitatcspueniunt cu^pcndcntibus cjc
ma^ioiffcmnt ab eis.Sed ;Duenientia eap cii pendcnti'
busej:materia;beceft:9j$titate6 funtoebis qucfntelf
lignntur fubfiftere in matcria^culdubio.Sed oria ean
eftmultis modis.Uno q: fo:ma;r naturaliu qneda; eft
qHeftatimpcrfcintelligit non cffeapta acciderccuilt^bs
matericificut fo:ma quc clt aque qua cft 3qna.'3[mpofi'i/ p
le ctenim eft:vtinueniatur in ma lapidis quadiu fticrit
in coplepone iUa:non ficut rotfiditae qne poteft c(fe in
qu3Ubet oua;: materta:^;': in qttauis alia.Scd ficut fo:
mabiianitatis '^eiusnaturaqucipoiTtbilecft ctTeima/
teria ligncaU':': bcc eft loqnutio qua ccrtiiTimcinteUigc/
renon eft Difficile:q: ad manii funt ej:cmpla ciusraltero
q: fnntqueda ey: fojmis naturaUbus quas n6 e(i ipcfTi
bileacciderc cuiuis mae: ficut e albedo ■: nigredo '^aUa
buius gencris.^ntcUcctus etcnim n6 cimt^im ponat
cas in qUbet materia:fi ratio 1 DiU'gcn6 pfidcratio facit
poftca cognofci g? ns albedinis ■; nigredinte n6 pt acci/
^affi. ILibzi
^crenffl[cottiplCFfonii;p;eparatfontj5pzie.Q6.n.aptu5
e(t nigrcdini ^m in tcllectu colowndi no tingendtno cQ^
recepiibilc albedinia ca raiioe pjopter aligd.f. q5 cll in
(m coplepone i na.(ri3cd $«'9 l^cc ita fint;tn non po
teH altqua illaf intelligi: nili coniuncta cu alio ab ipfa:
qdeft fuperficics z q^titas que in intcUectu oiucrfa funt
coloje:Dcinde conueniunt bi ouo pzedicti modi in vno
,f.q: intcllcctua no pcrcipit aliqui illa;:: nifi qz ia5 occcf
fcrat^pzietae comparationis eius ad alittd:qi:e coiucta
cft cij effentia cius ficut fubiectu.'3ntcllectU8 ctems cuj
pcrcepcrit foima buman a-.yns eit: vt pcrcipiat ctias cii
ca coparationeeius ad m|5 pzopjia.Quia non pcrcipic
nifi RcRir emm albcdine:cu pcrccpcrit intcllmus:co'
fcqucnter ctia$ perdpiet latitudine in qua cH neceffarto.
^ Cui3ndvultintelligialbcdo:nilIinteUigatcu$tiiate.
•* £t notiicll:qz albcdo alid eft a ^titate;vn coparauo al/
bcdinis ad (^atate ftmilie e(t coparatioi qua babet rcs
adid qd cH fubiectU5 cius. i^eindc ^titas oiffert ab b ts
ouobus modis in quibus coueniunt. Q: intcllectue ed
pit ^titate nudl.quo modo.n.non ecipit fic.-^rii itellciia
multacgcatinciuijlitoein tractando:DonccpateatQ7$'
titas non inucnitur nifi in m3.£t oiffcrta p modo:i vno
qd elt piopa'ii.f.q: intellectus qn intclligit coparatione
^titatis admam:non eftncceitariiKVtalTignet ci mam
p^opua:-: oiffert a fci5o mo in bocg? ficut intcllectui no
eft nccciTariu ad intelligendti $titatem: vtaitignarct ci
mam p:opaa:ita ratio i intcllectus no cgcntboc. Quia
ratio ad injcUigcnda iplam qptitatc:non cgct:vt ca intcl
ligatin ma.iratioctiamnon iudicatgjqsritasbeatjj/
p:iammamipccialeDcfignata:q:q5titasnonfeparatur
ab aliqua ma:p jgrgo no ctlj5p:iavni foU mae:-: tii curo
boc et non eget in intellectu ■: oiflFinitionc ma. 5^5 autc
qttida putaucruntg? albcdinis-z nigrcdinisidc e(t iudi/
ctum:fed no eft ita:q: nec inteUcctus imaginans nec oif
finitioncs ncc oefcriptiones qo arfignant eis: piit elf icc/
re:vtnoncgcantma:cu5 multiiinquificrintt otligctcr
tractaucrint.&ednon oenudant amanifi alioitellcu:
f' boc elt:q: fo:ma non eH; pars e^ifientie ea;:: ficut efl gs
^* ejciftcntic compofiti. Scd cit pars in ea?: Diffinitione:-:
mulrafuntparsDifTinitiontsalicuttisque ndfunt pars
eiten tie eimxu in oifTinitione ciue aUquid fucrit.cfi ba/
bet coparatione ad aU'ud:q6 e cjctra eentia oiffiniti. Ji
etiam oeclaratii efl ti^bi boc in Ub:is p:obationi8. £rgo
Ooctiinantieritooctrinagcometrie^funtDueooctnnc:
que non babent opus in fuis ^bationibus attendcre ad
mam nalem:autvt afTumant j^pofitionesrquc pueniant
mae vllo modo.gcd ooctrina fperc mobiUs^-rct plufi^
illa:ooctrina muficc:^ pUtf$ et illa: ooctrina oe afpccti/
bus:'! pluf$ ocs ille: ooctrina aflrologic: afTumtint ma/
teriam:autaUqd fuo;:accidentiii materie.f. q: inquiritt
Cifpofiuoncs eius. Unde nccelTe cft: vt alTumant maj.
Duia beDoctrinc:aut tractantDcnuorci:autDc^tita/
tc:aut 6 figura qtic cft in rc.£t n iierus •: ^utas i figiira
funt accidcntia rebus naU^bus i acctdiit cii nticro i $ti
tatc sfcquutioncs clTcntialcs^et numeri •: ^titatce:': cu
roUicrin t vt tractcmus oe bis qucaccidun t Difponibns
rumeri % q^titatis que acddunt vnicuicp re;r naturaUii:
confcqHituroino:vt nccelTario pfidercmue illa rem na/
turalcm:(iuafi c octrina naturaUs fit copofita: i geomc/
trica fit fimple^:': nafcunt cjc iUis aU'cDoctrinc;q> fubj
efl vnius Doctrine^ip^cdicata fuay qomi in ilUe^fiint al
teriUBDoctrinc.ictqiiquidem in aUqbue fcientijsq c6/
parant oirdpUnaU: opus babet intellcctus refpiceread
mam:gj2 comparariones que efl itrter 11138-: maUa:qua/
co magis ipfa fcietia nauiraUe.*' C ^fQO f»Vi cilopinio
CapPm IX.
ilUus qut putauit:Q7 fo:ma ttfi eil td q6 oebet traccari m
fcientia naturaU:': nullo modo ma.
(ECaptm.IX.Dc aiTignado quid c oc quo potuio 05 inti*
dere naturalis in tractatu fuo.
iFjTjliamneglcjccrunc SS^
|U] y^^''^^''^^ Sntipbon:attendcrefo:nidrci:-:pu
IU| BF^catteruntq^ma folacflquaoes oebentiti^/
™^i??SMrerc •: cognofcerc.Que cii aftequuta fiterit cc
tera que cofcquun t cam:accidetia 1 cobercn tia funt ifi
nita;quc non comp:cbcndunt.£tvf mibi g? bec ma cui
obU'gauerunttractatufuii:cmaco:po:eainfo:mata:nd
aut p:ima tanqg fin t obUti pymc.^o^tafTis.n.aliqui eo^
confir.mabunt boc qc artibus artificiaUbite: facictcs co
paratione inter naUa 1 artificiaUa:-: Diccnt; q> quic;ctra/
bitfcrf:intentiociusenoeferrobabcndo;neccuratcu
tus fo:me fit.CU^t quioefccnditin ^fiindiimaris^intC'
tio cius cii acquirendi p:eciofum lapidcm:non curat cu
ius fo:me iiti qp magis nobis Dctcgit infirmitate buiiis
fnieboc efT.f,g)p:iuaremHrcognitioncj?p:ictatii rcruj
naUti 1 fpcci3litatU5 c^-^ quc funt fo:me eo^ . £t g? c tia
aucto: buius ixnc fierct fibi p:ius.Cuia i\ fufFicerct ei co
gnitio mae non fo:matc:tunc fulTiccret ciad omnc fciC'
tiam cognirio rei in ic no babentis cfTc in actu^fcd fic efl
res que eft in potenria.Dcinde vnde^ccdetad cognofcc'
dum:pofT$ ncglc^erit fo:ma6 -: accntia refpucrinaccti/
tia eteni5 -: fo:mc funt qnc trabunt inteUcctus noftros
ad3pp:ebe'deda fapietia. ioed 1 fi fo:te no fuffcccrit iii
bi cognitio mac non fo:mate: -: con tcnderit cognofccrc
Qi ma babct fo:ma: ficut fo:ma aqucitatis -: aercitatl -:
cctcra:tunc ergo ro p:ctcrmifit attendere fojmas:-: boc
qd piit3iiit.f.g) qui fer?: cj:trabit:foima5 no attcndit:cll
opinio falfa:q: eius quifcrf c^trabit:n6 cfl fubicctti itii
artificg fcr;:;fed finis. Quia fubiectii ftie artis: f unt co:/
po:a mctaUina que intedit fodcrc -: fundcre. ix 13 opus
cfl fo:ma fui artifict);-: pmo ac^firio fem eft finis fiii ar
tifici)^.i^eindefitctfubiectiiaUo:parcificio^;quibu6n6
fufficitacqnifitio ferri:nifi vt labo:cnt in oando fo:ma$
1 accidens.(r£tiam fitcrunt et alg cotrarg cjc tractato
ribusfcientienaU6:quiptempfcruntmam oino oiccn/
tcs;q: non fuit necefTariii opus adefTc:nifi vt apparcret
in ea fo:ma cii fuis imi^cfTiotbus.iEt q: p"' opus no fiie
ritnifi fo:ma.vndequi plcne babueritcognitionem foz
me:non cicfi opiis intcndcre ad mam;nifi vcUtintedc/
re ad rcm que non efi opus.£t ilTi fiierun t nimis pium/
ptuofi in boc q? p:etcrmifcrunt mam: ficiit iUi fucrunt
e]ctra viam in ptcrmittcndo fo:ma.£t pter boc oifTicilc
qd oiciit in fdentt^snaturaUbus ficut inuimus in caplo
jpcedentc:adbuce'tn6fuffccitbisboc 9> poffpofucrunt
coparationcs quc funt in ter fojmas 1 ma6;q: no omnis
fo:ma puenit omni mac:ncc ois ma einrcccptibilis om
nisfo:mc.Cluia fojme fpales nalcs ad acgfttionc fua^
cffentia?r:babentopU6:vtbabeantma6fpalc8p:op:ias
fo:mi6:gbu6conftitutiieiTelTcca?:adbancfo;ma;qua/
muUa.n.accidentia funt qiic non veniunt cj: fo:ma: fcd
C]c ma;-: qii quidem pcrfccta fcicn tia;-: vera c6p:ebcfio
non eft nifi oc eo qd eft:fi'cutcft:-: qd comita t iU6.Jt flen
tia aiit fo:me fpectaUe egct ma pjopzia:-: fuum cc cotiii/
tattir ma5^p2ia.Xunc qilo perficterfcia numericjc fcie
ria fo:mc tin."cum non fttcrit bcc otfpo cognita ap6noe
vcrc.gt qiio crit bcc oirpofitio ccria a^Hid no8:cu no tA*
tendcrim'' ad mam:cii in iriaterys non cft aligd mogia
c6e;ncc magis rcmotii a fo:ma ^ ma pma.-' jocd Cf. co/
gnitionc naeciue:-: q^ in potctia ipfa cfl ota: inde ac£|rc>
musfaptentia.q:fo:mc quein bdmaepllunt; oNtenc
»
a
»
cefTarium vt rmoucsmmr qn mutantur alie pio ipfie:
aut e(t pofTibile; 7 n on credibile.Onde que inte'tio e me
liozintereaqucidrioebent^ intentio oifponis reiin
ipfo fuo efTe:an fit fo:ma:an mutabili8.<Sed naturalis i
fuis^bationibtts^zinperfectioneooctrinefue^opueb;:
Vt retincat omnc cdpzebenfionc mac 1 fozme fimul. £t
fozma confert fibi fcientia.f.quid ftt ipfa res in actu:ma
gif(5 ma.fit matcria confert fibi fciam potentte eflerdi
in piuribus oirpofitioibue:': q: xtri(c0 perficit cognitio
oefubftantiarei.
CrCapl'm.X.Dca(Tignand8 pwpyetate vniufcuiufd^q/
tuozcaufarum.
11 gnificanteeclTecammalem:-: camcfficicn/
31 tem:^ cam fozmalc: ■: cam finale. Tluc aijt
ua r i- T i f i oebemuecognofccrc Difpofitionc6ba:pca»
rumiperquas in fubfcquentib^^babcbimusfacilitatcm
gucniendi ad cognitione caufato:;: naturaliu.&3 cp om
ncgeneratiitcozruptibilc:? gjomnefubiaccs motui:i
omnc copofitii e)c ma z fojma:bnt caufas inuentos que
font be qtuo: 1 non plures. Jn bocnon ocbct fatigari
tractatns nalis:qi boc Diuinicft.i5edccrtitudinecaru5
quid funt 1 fignificationc fna;r oiipofitionu ponere:l3 e
quo naturalis non potcftej:aifari.(Ei>icemue igit:g>
caufc efTentiales re:;: naturaliii funt quatuoz. tfficiens:
materia:fo2ma 'Z finis.^t cfTiciene in rcbue nalibtie aW
quando oicitur pn'" motus in alio a fc:f m boc qd c alid.
Jocd intelligatur motue bicois cjatus Dc potentia ad ef
fcctu pcr fozma in matcria.£t boc pn'" efl caufa conucr
tendi in aliud:': moucndiDepotentiaadclfcchi.&icme
dicus cii fanat feipfum^pn^^cft motue in aliu:v>T i aliue:
qzipicnon mouetnifiifirmii:tinfirmU6aU'ud eftame
dico ^n boc qp efttnfirmus.£t ipfe non fanat:nifi f m 15
cp c(t id qd efi.f. vnde cfl medicus.&ed (uratio cius t re
ceptio fuacuratidis^-zciusmotusadiUa^noneft e>:boc
cp efi::id qd cft.f.vnde efi: mcdicus: fcde^partcqua eiw
firmu9.C7l^2incipiu autemotU6:autcftp:eparaB; aut
cftperficiens.Sedpzcparanscftid qd pzcparatmam:
ficut motue fpcrmatis in pcrmiuationibus pzcparantt/
bus.£t periicienseft td qd tribuit fozma conftituentcs
fpccics namralcs: 1 cft cjrtra naturalia. £t non pertinet
ad nalem fdre boc verifiime:lcd tifuvt ponatgj boc cft
pzeparans-zattribuensfozma^-znoDubitctg^pzcpara'
toz fit pncipiu motus:'Z cp perficienseft etiam pncipiu;
moms.QuiaipfumcftvercqdtrabitDcpotenttaadef/
fectum.^am aiit aliquado en iicramr confiliatoz t adiu
tozinter pzincipiamotus.&edadiutoz videt cfTcpars
pncipi) motus:ficutfic(TetpndpiiimotU8 qicrcime rc
gisttadiutoz pars du6:fed ofia intcr rege 1 adiutozc; B
eft:qz re);mouctpzoptcr fincquieftfuue^-radiuto: mo-
uet pp fine qui non eft fnue finis pzopter aliu finc: q no
eft ipfi fini6:fed regi acquifitus e% motu. 5mmo e finis
alius: vt gratitudo aut rcmunerao'o;aut bonozificatio:f5
con filiatoz eft pncipiii motus aliquo media te:qz eft cau
la fozme in alij s que eft pncipiii motus pmii ad rem vo/
litam.£t eft pncipiii pzfncipu.t^oc ergo eft ^n'" efficicB
refpectu re:p naturaliii.Sed quu accipitur pncipiii effi'
dens non in refpectu rfp naturaliii tantu:f5 refpcu ipfi*
e(Te:erit coiozis intentionis q^ fit boc: 1 erit boc quicgd
eft ca e(Tendi:fed remotii a fiia cfTentia.Undcafit cftre^
rnotum^tvndcnon eftiU6e(Te ppipfum caeftcfTicies.
(Cisicamus autenunc oe pndpio materiali: qz pncipia
mllia conueniunt in vno in tel lcctu:boc eft: qz illa in na
turts fuis funt acgfitiva rc:^ e^tranea|::t babent babitu
©ecimum
19
dincm ad copofitii cj: ilUs cffcntgs c^rancis:^babcnt
babimdtne adipfas cfTentias.ficutcozpus babet compa
rationcad ppofitii.f.albii:'z comparatione ad fimptejc.f.
albedinem.£t coparatio eius ad copofitii eli:ficu t com
paratio caufc fcmg:qz cft pare pftitutionis compofiti:i
pars in feipfa pzioz cft tota: qz conftimit cfTentiam ciae.
(oedcoparatio cius odilla non intcliigit nift tribue mo
dis.vno.f.gj nec pzeccdit:nec (cquit ea in cfTe.t.non eget
co in confhmaone.£t alio gp ma cget tali quale boc cft
in conftitutioneincfTcctu:q6fitpziU8cain cfTccfrcntia/
U':quaficfTefuii n6pendeate):ma:fcdc):ali)s pncipi^e:
!oed comitamr iUu cii inucntii fiterit: vt pcr ficiat mam
eiu8:<z oucat ad efTectu: ficut funt multa quo;: pftitutio
eftciiaUquo^tcomitarilludpoftconftttutioncfuam^vt
conftituataUud.@ed foztafTecoftimctilUidaliud oifce
dcndoafuacfTcntia:taliquadopftimctati6pcrc6mip
ttone fuc efTcntie:-! b? vocatur fozma: 1 aut babet ptc m
perficicndo mam pftimtione fuecfTcntie: aut ipfum cft
confhtucns pzojcimii, ictocclaratio buius cftin pzima
ooctrina.Zertius atit mcdue e: vt ma fit coftituta i ilia
efTentia:t Ducta ad actu:t pzecedat rcm:t pftituat casii ^
boc cft q6 vocamus accidcns pzopzic:qguieaU'qua'dovo
cemu8 accidcne ocs afTcctioneKcrgo erit pmue modus
fmrelationemcfTcndtfimul.l:tDuoali) modi fmrchat
tioncm pziozis 1 pofterioz(8.ioed in pmo bo^ duo^ po
ritae eft ciu6 q6 eft in m^:*: in fc6o co;: eft pozitas mae:
1 modi pmi non manifeftatur cfTe. @ed fi q:emplu5 b5;
(Kt anima:'Z matcria pma:qit coniungunt ad pftituendu
boicm:fed Dc ouobue alije modie ia^ fcpc Dijnmue: fcd
materia cii gcncrato e^ ea aiitie ipfa eft pare cfTc: babet
1 aUu modu rcfpcctue comparationteȣt oignii cft:vt IS
comparatio adaptem r fozme:<z ma aliquado fufficir per
fcfola^vtfitipfaparsmaUe eiu8q6babctmam:7i5fit
in aUqua ma re:^:t aliquando non fuffidt:nifi adiuncta
fiterit ei alia mH e;: qua^t ej: ipfa cofletur quafi vna ma
ad perfiicicndu fozma ret.<z boc fit in aUa materia rerus:
ficut berbe ad elccmariu:t ficut bumoze6adcozpu6.£t
quii fttcrit materia e% qua res nd^ucnit:nifi alia matc
ria fiierit ei adiuncta:aU'qn crit e% comixtione tifi : ficut
fingularia boiu5 in e^ercim:? oomuein ciuitatcSUqii
erit c% coniunctionc 1 copofitioe fimul tm^ficut latcrco
t trabee oomui.Sliquado erit cj: coniunctionc t copofi
tione t couerfionc:ficut clemeta generat(8.tDuibU6 eic/
mento:p non fuffidt fola c6iunctio:ncc fola copofitio co
tingendi fe^vtobuiandi (ihkz recipicndi figura: vt ct: 15 p
babcant cfTe gnatoinifi t aUaagant in alia:t alia patian« ^
tur ab alt)8:quouf(^ e^ cis quiefccntibu8 in coniiictione
pzoucniatqualitae vnifozmie que or complc^o: t mnc
coaptabiturfozmcfpcciali^^zppbocetriacba^iquicgd
eft f^mileilli:qz qsiiis comi^te fiierintfpecics ciu6:t con
iunctc 1 compofitc:non tit adbuc erit triacba: ncc bebir
fozma triacbitatis:nificii moza tempozieqiioalicagant
in ali)s qlitatibus fuis^t^ucniat e^ eie vna qualitas ta>
$pfimtli6illi8omnibU6:tficj3uenictopu8 ejrca^ par/
ticipationc^tba^ fozmecfTcntialcefunt fixetj^inani
tcs:fcdaccidcntiaea^e^qbu6patiantpafiioneconuer'
fionis:mutantur t puermnt conucrfionc muniedi fHp* , ^f„.^,
abundantiaquecftinfingulis eopquoufcp quiefcatin ^""'""^*'''
ets qualitas oominatiu^minue $ erat in oomindtibus.
'Jam au t fiiitvfU8:vt oicatur babitudo pzopofitionii ad
coclufione fimilis babitudini fozmaf ad matcrias: fcd
meUus eft:vt fozmajJpofiticnii fit figuro eay;'z pzopofi/
tiones cii figura eaf :afTimilan t caufc efficicn ti:quia ipe
funtcfTicictespclufione.ftpclufio qcbocQJCftconclu 2.cbi tf,*.»
fio eft rcs pzeter ipfa8.55ed q: adinunerunt g? quando
©uflfi. TLibzi C^pVm XL ^ XIL
B
maTo: tcnttinue t trino: coucniimt: p:oiicm't inde pcltt
fioii iam erat snce bocin argumentatione.3cciditeid 1?
opinio:9> in arguinentatioe cit fubiectu pclulionietad^
cientes etiS efl: ipfa argummtio eft fubiectii oclufioie.
©ed tcrmino?tmaio«'3 z mmozie naturaeft: vt vtcrqj
fitfubiectua fozmepclufionis^^non funt tunc tcrmin''
maio: ncc mio2:fcd funt fubiecti:vt funt termini maioz:
ncc fun t tunc fubiecti pclufionis: q: vnufquifc^ eo:^ qu
fiierit aliquis modus babimdinis vnius adaltc^:nmc
crittcrminus maioz i terminus mino:.£tilleell mod'
fm que coparant ambo in cfTcctu babitudine ppzin ad
mediilbabctcp babitudine ad cdcluftoncitcut ad id q6
eft in potcntia.@ed qn fuerin t alio mo confiderati:eri4C
|{ibicctipcUtlionisinactu:quimoduscft:vtvnu8Con/
fungaturalu^m babitudincpzedicadi 'zfubtjcicdi.auc
enteccdendi i pfcquendipzcter babimdineetiam qua;
pjius babebant.3c per boc qui eH in argumcntatoc ter
minus mino: aut maio::non cil ipfcmet qui cH tn potcn
n'a tcrminus pclu(!oniB:fed alius m(dc fpectci: q: no e
poflfibilc^vt oicatur Qjrei vncin niicro accidat: vt iit tcr
minusmaioiautmino: tfubiectuspartis coclufionis.
"nccintelligo quo ocbcantponipjopofitiones fubiectii
ronclufionis.Ut atit comparauimus ad ma3:-z id q6^'
nenit cjc ca:aUquado materia crit ma ad recipiendii gc
ncrai ionc;-? aliquando crit ad rccipiendii compofttiocs
« conucrlione fimul.£t boc eltqd Dfcimus oe caufa ma
Ceriali:fcd t fozma otcimreentta quequado fuerit babi<
ta tn ma prtimet (pem£t oicimr fozma ipfamct fpedee:
«: of fo:ma:figura i oep ictio:i of fo:ma:o ifpofitio pgre/
gationis^ftatt foima exercitus i fo:ma^pourionii o:di
nata^:z of fomia:o:do viuendi f!ait Ieic:t of fo:m9 ois
ailecrio quccuc^ tverit:^ of fomia ccr timdo cuiufcunc^
vdifuxc Itt fut Hatia: (iiite i!t accidcne. @cd oiffert a fpc:
q: \i altqit of gen^^gndUflimu^aliqit of 15 fot^itcllciie ab'
firacms a mU:i fo:ma qne occipifjp vno ejc p:t'ncipt)8 e
fs copara tionedusqd cfl compofttii e^ ipfa i matena:
q: dl pars cine q6 ipa pf^mit in actu qualcciiq; fit iU6.
& matcriaeft parsquc non coihmitin aau:q: e(Tc ma/
terie non fufficit: vt (tt in acttt rcs:fcdvt Itt in potetia.£r
8oresnoneflidqde(te^fuama:fcde):cefomicfi[trc9
tn acm.fe4 pflitucio macper fotmafit aUo ntodo. Cau/
feeteris fotmaUe aUquado eflrcfpccm generis: aut fpe
dd t bec efl founa que conftimit nume:p:aUquado e re
fpectu aUus modi:'Z p c(l fo:ma (ine qua ma fit fpedes:
quia ipfa fijperucniens e(l:(icut fo:ma figuread-lecmm
^aUTcdo refpccm co:po:i8albi.fcdbic nnis eflinten/^
tio BQ qua vcnit fo:ma ad ma5:t bec eft pars vera t ge
(^uepntatuf vcra:': ptoptcr biic finceft momequi^ue/
nicabcincientenonaccidentarr:fedcentiarr.£tciricies
contedit cificereq6 eft bonii rcfpecm iUiu0:<t aUqtt erit
l^ereaUquado vero eric in opinide:quia ipfe auc Itc etit:
autiicjputabimr.
CCCa|*n.Xl.oe copararionibus caufa^ inter fc.
^firtVlKI <iu<x^rcfp^du dtci fmis.
3 lii-ivilt' Quomodo.n.noneritftccu
cfTidcn s It t q6 facit ffnc efTc.-' £t finis aUo rc/
fpccm c(l caufa efTidenris. Qiio non crit lic:'
cii cfltciens nil faciat nifi Epcu5:i non niJT jj/
pter eum faccrct aUquid.£rgo finis mouet efRdcnte:vt
fit efficies Unde cii oicimrquare cverdtane:': oico:q:
Vt fancr: crit h)cc rnfio^ikut (i oiccrct. Qua rc fan"' fact"
ee:'Z oicere: qi Cjcercitaui me:e(Tct rti(io:q: ejcerdtatio e
caufa efrtctcns fanitatis^ifanitas e(l caufa finaUscjccrd
tationis.05 fi oiccrcmr.Cur queris fanitatc:-: oicere:vc
i>;)cerdter.non effct vcra riifiomecj^babtUs^Det^de aim
q«eriwr.Cur queris cj:erdriii.t rcfpondco:q: vt fancr;
crit rtifio ccrta. (L fifficicns aiit non e(t cau(a cfRcicndi
fine c(Te finc5:nec vt finis babcat cfTc in fc:imo eft ca:vt
fit finiSjPp:ius:q: ofiacrtintcrclTcaUquid^-zefTcftcias
oidtcifii.£t finis eft ca p:opter qua? clTtdcns babct cfle
cfTict'en8.£rgo ipfe eft ei caufa;vt iUe fit caufa. i cfTides
non cft caufa finis: vt finis fit caufa.gt boc occlarabit C
I^Bia pma.£>cinde cfTidcns i finis.-ambo fun t quaft ouo
pncipia;nonj3j;ima compofitd caufato. £tefTicicn8:auc
erit ptcparato: mgic:': tunc crit caufa faciendi eiTc mam
^pin^ caufati:non caufa p:opinq caufatt.z:ut eritattrt
bucns fo:ma:t tunc erit caufa faciendie(Tc foima^pin/
$.ict finis cflcaufacfTiaentis in^tii ctlefTidens: leci
fo:me i materie mcdiante motu quo mouct cfficiiB co
po(Ttii.l3cd p:incipia p:opinq rei funt f le i fo:ma;t no
e(lmcdiuinteriUa tcdpofitii^fed funtoitecaufe ciusqi
(iin t oue partes eius pititticnte& iUud (Tnc mcdio.q|ui8
oit1cratp(Titutiociu8vniufcuiufc^iUa;p:aim B fitcaufa
qucnon e(liUa.0edaUqtr &ccidifM fo:° ■: matcria (int
caufa cu medio i ftnen)cdio (imul ottobus modis: I5 qit
^pofita non ftterit fpc9:fcd ps:': fticrit fo:'':!!^ q.ppc no'
miat fo:°;f5 affectio acciital':ttic erit ma oftitucs eentia
ilUueaccidcntisqdpcrfecitpartetUatti pm g?e(Tpar8.
£rgo critaUqua caufa caufc:-: cii ita fit: tunc vnde ma c
pars compoltti:': caufa matcriaUs: indc non e(t inter ea
mcdiii.Ss fo:ma qii fttcrit vcra fo:ma;'z oc p:cdt'came*
to fubftaric:-: fticrit gfccriua mac in efkcta: t m a fticric
caufacompqllti:mncbecfo:macritcaufacaufecompo/
fiti:-: cu bcc ita ltnt:mnc e^boc g) fo:ma cft pars copofi
tt^icaufa fo:rTiaU'6;indc non eft itcrea mcdiii.Crgo mo»
teria quado faerit caufa caufe compoliri:non eft bcc vn
ipfa eft canfa materie compoltri.0ed fo:ma quado fue/
ritcaufa caufec5pofiti;non cftB vndcipfacftcaufa fo:'
malis compoltti:i aUqn contingit^vt ciTcnria cfficicn tis
1 fozmei finis Itt vna.gt erit ip(a cfTenria cui accidit: vc
fit ipfa eiTicies 1 fo:ma •: ft'ni9.q: in patre pndpiu cft gc^
ncrationi8fo:mcbuancej;fpermatc:anon eftboc totit
qd eft p3tris:(ed tanrii fua fozma bumana:': q6 cft in fg/
mate non cft nift fo:ma bumana:t non cft finis ad que$
moucturfpcrma:nififo:mabumana.!3cdvndeconftt'/
ttiitcu materia fpcciem bois^cft forma^tvndc finimr in
ea motus fpcrmatie^eft ft'nis.£t vndc incipit ab ea com
poltriocin8:eftefTtcicn8.iSedquadocomparatmatcrie
1 compolitioni: eft fo:ma:': quado coparamr momi.-aU'/
qiteft f&ii8:aliquadocfiTcics.Scd finis rcfpectu termit
narionu motne:': beceft fo:ma queeftinfiUo.£(Ticicno
aute5 refpecm incboarionis moms: 1 bec cft fo:ma qtte
eft in patre.
([^C<npim,Xil-xxQif(crenttiB caufantm.
i^^X caufa:paUquandoefteen
^"^M^ tialV^aUquadoacddetafr.
SUquadocftpzopinq: aUqnadoeft remota;
LL^Ti^|aU'quado p:op:ia:aU'quado c6i6:aU'quddo q/
lHfiiiM2Jttcuiarl:aUquado vniHcrfalis; aUqtt fimplcjc:
aUquddo cdpolita:aUquado in potctt'a:aUquado in ciTe/
cm:aUquadocdmifccnturintcrfeaimalU8.£edba8Di
ucrfttatC6p:ius a(Tt'gnemu6 in caufa eiTicicntc:DicemHa
igimngjcaufacfTicieneefTcntiarr cftficut mcdtcuscus
atrat:autficutigni8 cumcalcfacit.Hcftvt caufa litpn/
cipium efTcn tic iUiits opeiis:': acdpiatur fmq>e(t pnci*
piu5iUiu8.£tcaufa cfTidcsacddcntarrcftid q6Dt'tTert
ab boc:': cft multo:^ modo;::c): quibus cft vnus quddo
cfiidcnseftquiopcramropus.Q6cd rcmouct contra/
rium p:obtbene fuum c6trarium:confo:tamr aliud cof
trariimi:tmncafcribimrcieffectu9altcriU9Contran).
SicatfcaraoneaDJdtHrmfngidareqiiandoc^peHftco
lerain rubcS.Jtcsaiip modo efficicijs efl::q6j3l5ib5 alid
ftio£icmn3turali.duauisp:obibitionon fitejccotra/
riet3te:fiCHtqimquis remoiKtaliquidcuialib mitteba
tunciicB i^ ceciderit:Dictf ille boc DeiecifTe.^tes aUo tro:
cum yna rce accipitur multis refpectibiis que hs mftas
pzopjietates^-zej: vna tlla?^ aliquid crit piicipiii cflentia
\iter alicui actui:-z tamen non refercrur ad illam: fed ad
oliq6 alioE que cobcren t ei:ficut cti oicitur^g» medic^fa
i, pi?i.74 bncat.f.qD eftfubiectu mcdicieil fabjicane. ^abzicat g
J& vnde cft fabjicato::non vnde eft mcdicus.Sutaccipict
fubiectii folu non coniunctum ilU'pjcdicato:iDicct: bc
mo fabacat.^tes aUus modus eft:vt ciieificiene fit: aut
nattira:autvoluntateien3adaUqucfincm:adquc3:aut
perueniet:aut no:fed cii eo aaidet alius fYhiffificut lapis
cum vulnerat:boc non accidit: nifi q: ipfcpcr fcipj ceci/
difcvt aUq6 caput eflet illi obuiii fuper q6 cecidit fuo po
dere."Z vulncrauit.£t aUquado oicitur rcs cfTtcicne acct'
dcRtaU'ter:9uis ipa nibil feccrit. J6 cp accidit [epiusivt
fcquatur aliqitid laudabile.autvt fiigiat tcrribtlc:t cu 15
rcicritrvol; illd appUcari fibi:fi fitcrit rcs laudabiU'6:aut
ebngaria fe:fi fucrit tcrribiU8.£t putabirg? ipftue pfen
tia fticrit caufa ilUus boni at Jt maU.Sed cfficiens ppin/
quum cft illud in tcr qd -: factum non c(l mediu: ftcut la
ccrtus ad mouendii memb:a:iremotii cft iU6 intcr qd
1 factii eft mediii:li'cut aia ad mouendu membza.S; ef/
ficiens pjopjiii eft illud a quo non patitur nifi vnu folus
fingulare^ftcutfpecieeqiiafumitfpoee^opat in folocoj
poie eius Jct eflficiens coe cftilUid quo participant mul
ta ad patiendii ab eo:ftait acr qui conuertir mfta: qguis
rint fine medio.Sed partiailare eft ill6 q& cft ca fingii/
z PW.J6. laris caufati ftngularis.-ficut medicus buius curationis:
autvtfitcaufa fpiUscaufatifpecialis^equaUs illiino:/
dine coitatis 3ut^p:ietati6:ficut rucdicus curationis: fj
vniuerfalc eft: vt ipfum (it materia:non attributa ilU ta/
tum caufato qd refertur ad ipfum:fed c6io::ficut medi/
cusbuic curarionf:autefficies buicartificio.fjfimplcj:
cll cum opus p:ouenit C]c vna tin virtute vt ottrabcrcr
c;:peilere a virtutibus coqx):alibus.£>cd compofitum
efl cd opus p:oucnit er multis virtutibus quc iunrvna
in fpccic:vt multi boiCB cu mouent nauij^aut Ditierfa in
fpecie:ficut fames qtte fit q: virmtc attractiua i (entkn
te:fed qd efl in aciu:eft ficut ignis refpcctu reiacccnfe;f5
in potentia cft ficut ignis refpcctu rei in qua nodu cfl oc
ccnfus:fed pote Ht acccndi in ca:i poien tia liqfi cft jDpi/
qua:al'ciuddo reniota.'PiCmotaaiit cficut potcntia puc
ri ad fcribendti.1>:opinqua aut efl:fiait potctia fcripto
^ ris qui adeptus cf^ babitii fcribendi ad fcribcndum. Ja
crgo pofTibifeelhvttn comifceae caafcdrclinqnim^ca
tuo irgenio:'! a(Tignabimu8 bos rcfpcctus etia in ptinci/
pio materiaU'.&ed ma eentialiter cfl illo que ppfc^iom
rccipit rem:fiait vnctii infiamatione.Scd que eft accit/
taUter cft multo^ modo:;: in bocvno:cum motcria-c cu
fo:mac6trariaal^ fo:mcque remotoaduentu ptranc:
occipi p:o materia fo:me acquifite:ficut oicitung? aqua
cft materiaaeris:': fperma ma bomini3:fed fperma non
eftmateriaeiu5:iquatiieftfperma:q:fpermalitasamit
titttr in generatione bois.Sut cumaccipitur fuba cii fo:/
ma qiie non efficit fubiectd efl^e fubiectii:fed ^uis n 6 cft
contraria aly fo:mc babitcitamen fit fubiectu:fiait Dici
tur gp mcdicus medetitr ftbfcq: non fibimedetiinvtt cft
medicus:fed vndecft infirmus. £rgo rubiectti curatoie
infinmts eftnon mediais.Scdmatcria^pinquae: fic
inemb:a co:po:i: remota ficut huozcs:^ adbuc ctias elc
mcnta.'JCK)ateri3 siit pwpua ficut cozpus bois cii com,
©ecimum
10
plc)cioe fua fo:mceius coi6:fiait ligna lectaccatbedir:
•z fic Dcceteris.Sed oiffcrentia e iter^pinqua if^piias:
cp. caufa motcrialis aUi^uado eft p:opinqua i c6i8:ficut
ligna lecto.XIDateria vero ntiailaris eft: ficut bcc Ugna
buic catbcdre:out bcc fubftitia buic catbcdre.Uniuer/
foUs oute ftcut ligna buic cof bedre:aut fubftatiabuic ca
tbedre.iDateriaverofimpIej;:ficutf le oinnibus reb'':
out Ugno quatiiadfenfum omnibus ligneoUbus copofZ
ta:ftcutbumo:e8 cojpo^tt ficut fpcciee tyriacbcma in
ocntftciit co^ue bois fuc fo^mc:-: in potcntia:ftcut fpcr
ma tl(i:out ficut ligna tfo:mia odbuc finc mogifterio ca
tbcdrc:-: 15 ct potentia:oU'a eftp:opinqua: alioeft remo/
to.Bcd i(ti modietiam pueniunt fo:me:cft.n. cilentioli j^
tcnvt figuro cotbedre.fed fo:ma occidcntofncft ficut ol
bedo t nigrcdo carbcdre:<z aliquondo bcc p:odcft ei q e
eiTentiothftcutDuritice ligno^ ad rccipiendom figuros
cotbcdre.aiiquado fo:mo erit accidetalr caufa cobcrc/
tie:fiatt motue quiefcenti8:cii oicitw quiefccns in noui:
moucri 1 mutori occidcntot'r.£t fo:mo pzopinqua c:fic
quadroturabuicquodroto.£tfo:ma remotacft ficba/
bene on^lii illirz fo:mo p:op:io non Diffcrt o porticula
ri:ficut oiffinitio rci.-out Dilferentia:aut^p:ict08 rei:z co
munis non Diffcrtob vniiicrfaU ficut gcnusab bntibus
j7p:io.^o:mavcro fimplc;; cft:ftcuf fo:ma oq out ignis
quecft fo:manon conftitutac^ fo:mi6 multis numero:
copofita aute ficutfo:ma bominis que eft conftituta ej:
multis viribud:te); multis fo:mis quec6ueniiit.fo:ma
veroinactucognitacft:fedfo:moin potentia eftaUquo
modo potcntiacup:iuationc. <L ioedomnes ifti reipe/
ctus cofideront etiam circa finc:finis enimcfl^entialitcr
cftodquetcnditmotus nalis: out voluntarius p:optcr
fe.*n6 p:opteraliud: ficut fanitas medicine:finisvcro oc
cidentatrmuItismodiseft^vnociiaUquidfitnon^ptcr
fe:ficut contritio mcdicinc: vt bibotur.fed^pter falutc:
ibiceftvtili6:velquiputaturvtiIie:fcdp:imuscftbo/
num velqui putot bonum.aiio modo eft fini6:q6comi «
tatur fincaut q6 accidit fini.2>ed q6 comitaf fine'; c fic
comcftio caias finis eft egcftic.£t bec comitaf finc: fed
non cft finisxi: finie eft Dcpnlfio famis^fcd q6 accidit fi
nueft ficut Dcco: Cf: c]cera'tio:q: ej: cyercitio non intedi»
tur Deco:.fed fanitas:-: e)c fon itote fcquit Dcco:. 5te olr :
finis eft ficut illud od q6 motue non eft veniene: fcd ipe
opponit ei:ficut vulncrotio lapidi oefcendcn ti: -z fic qui
fogittammittitadaucm:'zfogittatbomine.SItquadofii«
nis cflrcntioUs fimul cftetcuoccidentoU: oliquado n6:fs
finis pzopinciuus vt (anitas mcdicine.^l^cmotus: ficcJl
fo:tuna medidnc.finis p:op:t'us:ftcut inuentio 6tidcra/
tiamia'quumqucritiir.c6isficutcxpulftocoIcrec);po>
tu monc qtte cft finis illi z potui violo:^. iScd finic par/
ticularis:llaitquu quis capic fuu; Dcbito:e pzoptcr que
capiendii Diu percgriname cft.Uniuerfolie:ficut aUct; i*'
vindicta dc maIcfacto:c. fimplcjcoutcs finie; vt foturo/
tio comefti6is.C6pofitU8: vt Dccc: -z colcfoctio ex vefte
ferica. £ti(ii duo fince certe funt pmunes.fs ftnis i octu
1 potetia eft ficut fo:ma qiree in effccm -z potctia.Saas
aiitqj caufa in potenria el^contra caufatii in potentia:qj
qpdiu caufa fiierit in poten tia ca:tadiu caufatii erit in po
tsntiocaufatum.iStpotefteflic^vtvniJq^cEteoj: fitinef/ ^
fectuoctu Diucrfa?: fpecic:j::ficutfi bomo fit caufo: i ci» *
tum lignii:ergo erit bomo Dolato: in poteBtia:^ lignum
Oo'atumin potentio^-znon potcfteiTe: vt eflcntiacoufa/
ti:babeat eflc cum p:iHationc coufevllo modo.igt fo:taf
(z oiibitatione generat bic.f. cp fab:ica reftat etiam pcft
fab:icante.Sed Dcbcs fdre:qi fdbzica n6 rcftat poft fo/
b:icoto:c:fmQ7fab:icocftcdtiifabucoto:i6:q:coufotu
t».p»?rJ*«
:&
©ufi. JLitei
f9b2i<ato:i6noncftnilTmoitcrcparte9fab«'cead?iun
ctione:i boc non renianct poftcum.0cd ftabilitas con
iunctionis i pofitio ftgiire ftabiliiintur cauiatie gmane
tibus:qiicquado comlixtntuncojrumpit fabnca^f, ccr
titudine buius fentcn tie:i alia?i pfimilius quae p:emiu
nrns omittimus pbitofopbie pamc. £rgo fuEfedcamus
abcisvfcBiUuc. , _,
C£aprm.xni.oc fato i cafu:i oc oiucrlitatc fcnticndi
occiK-zOgClarandavcritatcincis,
icafHsi-rgcgdacciditej^fe.aquibuldascom
putaniurinter caufa9:non cft,p?etcrmittcdii
- _ ^Jconliderarc oc bie:vtf fint intcr caufae: auc
nonlintJtfifantcqiiomodofuntintcrcaufaB.Scdanti*
quifliimiantiquo;:olim Diflfcnfcnint in intellcctu oe fa^
fo t cafu.Tla quedaj fecta fuit ciue negauit fatii i cafus
eflcocnumcrocaufayitncgauitcaitelligiciTcvllomo/
cfo:0iccns:q7 poft$ inucnimue vniucrfis rebus caufas
ej: quibus encnnint i videmtie eae^inconucniens eft: vt
p:ctcrmittamu9j i poftponamus cas quafi no fint cac:
-z incipiamus-qucrerc caufas ignotas^fatii fimul i cafuj.
<o(iox cteni5 cum tbcfau?: fubito inucnit:oicunt impiti:
qj omnino faiii fcUj:fibiaccidit.0edq«3do offcndit in
aUqd:i lcdiroioint abfoUitc: qi fatii infeUj: iUi accidit:
cum fatu nuUo modo cofcquutii cft:q: omnis qui fodit:
fuffbflusinHcnit-zomni^quiinccdiftpjcceps ruit.et oi
cnnt g? aUquis:qz iuitad fo?i ad fcdendum in meritozio
fuo vidit fuu ocbito:e:t confequutus cft ab ilto ius fuii;
1 boc ftiit opus fatfcfed non cft ita: imo potius: quia iuit
od locnm vbi crat ocbito: fuus:i q: babcbat fenfum vi
dendi:viditeum.£tquaui8finisfHieicitusadfo:umnd
lticrit,bic finC8:tamcn non oebct oici c^tu ad fo:ii non
ftiiflc veram cam pfequcndi iue fuum a ocbito:e fuo:q:
poJTibilc eft:vt vnii opus babeat muUoe fincs: i pfa ta/
Ua funt.Sed quado accidifcvt acto: iUius opcriejjpoat
libivnuejcilUsfinibusfinem^ap^ctcrmittataUaqltHS
nr fe cft:non q|tum in re cft.Cluia in ipfa re aUus finis c:
ciucfimiUtcrvtilccifetp^oponcrczaUujpzetcrmittcre,
Tlonc enim vidcs q> fi bicbomo p:cfciflct ocbito:c fuii
cfle in fo:o:^ideo c):iflct:vtinueniret i app:cbcnderct:
tnnc non oiccrct fato bocaaidiflc:fed ^ptcr aUud a fa*
to 1 caiufClBteP «a vidctur cis cp q: p:opofuitiUe fibi
fincm vnam c)c rebus qu| poflibilc erat cofcqui €% fuo
eicimad fo:um:idcirco negcture):itus non cflc in feipfo
caufareicuiuseftcaufa^quadoopinatifunt q^boc mo'
uebamr fuo^pofito biuus ^pofitoas . £t bcc ftiit vna
fccta. C3tem fttit aUop fecta buic pria: quc nimis ep
UiUt fatu'.9 oiuifi funt in prrcs fcctas. CQi«'da.n.co:ii
Dijcenint cp fatitmeft caufa oiuina occulto qul non ap^
feendit in tcUccws:adeo cp quida coy pofucrunt fatii ec
cui omnes oeberent adbercrcvt oeo:fcd pcr cuUii fati:i
Inftiwerunt ci templii:i ad bono:c citis idolu cui ocfer'
uircntadmoduidolatric.C^tcmftiitqrJidlfectaque
f m aUquid pzcpofuit t p:cfecit fatii rcbus namraUb'' oi
ccns Q) mundus fato condittis ftiit.£t bic ftiit £>emocri
tus:i Beiu9 fccta.Diccbat.n.^ pncipiu omniu fiintmini
ma co:po:a indiuifibiUa p:e ouritie fua i p:iuationeina
nitatigquefuntinfinitaniicro loifperfapcrinanc iftni
tumfpado^ig^ fubftantiaeop;in natura fuafigurabiUs
eft:fed figuratio eo:p Diucrfa:i funt femp mobiUa pina/
ne:i cu contigerit vt obuient fibimulta fimul: i coitm/
gantur inter fe fm affecttone aUquam: tunc piouenitq:
cis mundu9:q: in efTe multi miidi funt ficut ifte infiniti
numero^tj^pterbocoijcerut^gpresparucularesficfen/
Capfm Xiir.
fibiUaivcgetabiliafuntgencratanoncaf«.C5teali6/
nim (eaa ftiitqui non fticnintaufioiccre mundu cum
vniuerfitateftiageneratu cafuifcdgencrata e):pn(ipi)d
efementaUbue pofuenm t gencrata caftuSed qd contin
gic e% aflcctionc fuc coniunctionie cflc apttim od pcrira
ncndu -lad ppagandu:remafit': geneiouit: iqh no fiiit
ficnon generauit:q:(n ^macreationc generabant alia
oiuerfo:}tmcb:of loiHcrfapfpcciep.-zgenerabaturani
mal qd oimiditis crat vttuUie:': oimidius capcr:t cp me
b:aanimaUum:itavtfuntin fuis oimenfionibus^zafle/
aionibus i quaUtatibus non (mtej: intcntionc alicui''
Vtilitatis:fcdcaufaUter .f .g.@ccudarM octcs non funt
acuti ad incidendn:nec moUircs fun t plani ad molcdtis:
nifi q: cattfatr matcria coniuncta cft tn bac fo:ma: *: cl/
Uteracctdit:vtbecfo:maefletvtiUsadaptimdinetjma
nendi:vtper bocf.ipfa res permancrct: i pcr boc fingu/
lorc babcret wam q6 babuitgcnitaUa^crcauit fiUos:
nonvtfpedes eins remaneret:fed cafu.(L £M'ccmue igif
cp re;: qticdam funt femper:queda vero fepe vel frcqiie
tcr.£t quc funt fepc: funt vt ignis qui fcpi^^coburit Ugn»
ciiconiungiturilUs^-zfiaitquiegrefl^ug^vteatado^tu;:
lepiu6perucniatadilU]m.Quedavcro nonfunt fQnec
fcpe.fcdque funt fepeilla ft intqtie non funt raro.C£r/
go eflcco:^ poftq^ non potcflie quin fit:aut erit q: confue
tudine folius fue nattirc ret:autnon crit fic:-z cii non fue
ritfic:atitcaufacgcbitaUapancaHfa:atitpartrcipc:atit
rcmoitentepjobiben9:aut no indigcbit. fed cii caufa n6
indigiterit paricjc iUa pari caufa^non oebct magio ec'^
noR cflc:non magis oebct cflc ev caufa $ non cife:q: no
eft in ipfa:ncc tn iUa fola:nec in iUa copartvt ocbcat ma
gis effeql noncflc.^dcovtbecrcscxiUacaufapoiius
babeat cflc $ non cfle:crgo ej: illa fepiue non cft. iS; cii
non cgucrit pari:aHtparticipc q6 oiicimu&opoztct vt fe
piu8fitpcrfc:nifi^bibcataUqHtd:autaducrfetfibiaU/
quid:q:j?pterbocfalUiin raro,Quap:opter opo:tct:vt
ciinibilp:obibuerit:nccreptignaHcrit aUgd: tfcruaue^
rit nSm fuam:ninc^ucniatfolito curfu. £tbec cft oiflc«
rcnna inter fcttiper 'zfcpc:cogj eiq6 cft fcmpcr: non ad/
ucrfatur aUquid cotrariti.Undc fcquittir: vt q6 eft fepe
cii oitionc rem ottendicotrariat jJbibentia fiat neceflij
riumsahocin nalibusmanifcftucft^^zin rcbus volunta
rg6.Quia voUintas quu firma fuerit i pcrfecta^-z mem/
b:a ftierint apta motui -z obedientia:^ non fticrit ibi cait
faquc p:obibeat:ne caufaque minuat vcUc:'z fucrir ill6
q6 appctimr poflTibitcvt ad itludpcntcniatur^tuc clo:p
eftin^flibitecflcnon inuenircad itt6:jzqtiadoquide
id q6 cft fcmpcnvnde cft femper no otcit :q: fato eft.tiic
boc ctiam q6 cft fepe:eiufdcm gcncrie eft: <z eide iudich
fubiacet.Concedo aiit q? fi apponitur aliquid: aut remo
ucwnfoztafliec): remorioncciusqdadec fotel>at:Dtce/
tur fieri fato vct cafu.£t tu fcis qp boiC9 non oicunt; q6
eftfepc ej: vna caufa p:op:ia:aut vtq6 cft fempcr:fiat ca
fu vel fato."P»eftat crgo q6 eft vtrnmUbct^-zqd cft raro.
C jbubitari at potcft dc eo q6 eft vtruUbj an 6bcat oi.'
ci cafu -z fato:an non Debcat.C5ain oliqui pftinicrunt
pofterio:c9 pcrbipatbedci:vt qd eft cafii vcl fato no frt
nifi boc q6 raro accidit cx fuie caufis^f; qui p^cfignauit
banc via non ficinftimit.fed vt non fit fp:ncc fepc q6 eft
cafuvct fijto:': q6 induxit pofterio:c9: vt ponercnt cafuj
pcndcntccj: rcbiie raris:': nonej: vtruUbct: funt fczmc
oifponie:-zboc clarctin rebu9 voluntarue.Qz ifti pofte
rio:c9 oijxrunt.g> comederc: non comcdcie:'z ambula
re:zn6ambuUire:funtej: rcbue qiie ad vtrfiUbjvcniut
ex fuis pncipi)e.&$ poftcj? ambulaucrit an)btilato::8ut
comcdcrit comeftozvolutate fua:non oicemue d aifmi
r,rt?(*49
e
.f.Zhr.M
.d.Sti z.
4s.l3hoc
nd luriaC
«picfle i
il?cmifHo(
rsmasiei
3o4.0ri/
maiicoi.
pito;^
le tfkJSed nobid no vfdecur recm addidb buiu» c5(it>
tunoniKfuper boc qd conflituic magiRer.£t oeclarabi'
mus iudiciu buius fentetie paucie verbi8:boc e(l qz vna
^eadem res aliquando cx vno refpectu i (epcSed necep
tarUuz alto refpeccueH vtrulibet.fed raro.^ed quando
perfecteconnderata fuen't.t afTignate fuerintomee eiu9
cirpofl[tioneB:fietnece(rarta.!Sicutquu5conrtderatur97
materia Cf qua gneitur manus conceptuabiidauit fup»
idq6en'enru3e(tDeeainqiuntgDigitis.£t qz virt' oi#
iiinaquefluitfnco:po»iuenitatnitudinem vel babili«
KatemfuffidenteminmanaturaU ad founa$ Debita:qt
ipfa qtiado talequidinuenitrnon permittitefifeociofum:
erit tttc necelTanii:vt creetur Digitus fuefluue.lcrgo erit
l$:quluid eius poif ibilitas fit rara et inufitata comparai
Kionenaecdie.-non tanturarum velinfolitumcoinpani
Cionecaufarum quas nominauimu8:fedetiamnece(Ta«
num.£tfo{taffi8ingf{tiotractatu0DecIarabitnobi9 31
iie9cunonoebuerite):i(leree):fuiscauf!8:nec e]ccedere
nampofTibilitatis^non e]dftetperilla8.0ed Declaratto
^ bnia8^c5ftmiliu3retardataefladp5iam^3.C£r<
gopofltg ficefl re8:ndefl longe:vtfItvna natnra in cot
paratione vnius rei fepiiTima:«ih coparatione «Iterfns
reivtrittibecqi DiflantiaqueeflinterefTefepertemni'
libet:magi9^ihqua efl ^.oiflantia queefl iter necefTa'
rium z rap.UiT comedere 1 ambulareqit comparantur
voluntatct ponit voluntas ibi eetranfeiit oe Diffinitio<
nepofTibilitatisqneellvtrulibetad fepe.t cum oeboc
e^erint.non erit coueniee vllo modo vtoican t cafu fiei
ri vel fato.!Sed cu non comparantur vel refieruntur ad
Voluntatem:fedconftderatur in feipfis quado.f.equeefl
pofTibile:vt fitcomedere:verifimileelltnncvtoica( in
tantii ad illn;:? cafn acddit. vt comederet.!^; boc in cd«
p3ratioeDicifintroini8ndvolutati8.^imi(itercumDi>
Iperit aliquis obuiaui iUi:t cafu accidit vt ambularet:vel
obuiani illi:t cafu acddit vt federet,q: boc totum vfita/
rnm efl i famtliare:ideo efl f[rmu3.Sd fiimam aute cn$
re8ftteritinfenecfperatanecfo;midata:qznoneilfenv
pernecfepe:tucefl:conuenien8 oicere g^caufa que ott/
dt ad eiTe:ftt cafu8 vel fatU3.£t t? fit:cnm pofTibile efTec
e% ea euenireqd non folet ejc eaenenire:necfemg nec fe/
pe.fed cii no potuerit ep ea enenire:nec oebuerit ee ejc i(/
la:ficut qc pfentia alicuius eclfpfis lune:tuc non t^ oici
Q)piefena'ailtiu8cafuacddit:vtee'tcaecl]ppfi8lnne.f3$
poteftoid9>cafuacddit.vtefTentf{muLergopfentiailr
lius noneritcanfaeclfpfie Uine:fedcaacddentaliter ef/
fendipfenteeclfpii.q:e(Tefimulcii eclf pfinon eftecly
Q pfi8.C@edaafimamcumfueritre8tali8e]cqnaorno
nonpo(1it^uenirealiare8:ipfatuncnderit caufa ilfiue
cafuali8:qt no erit illius caufa cafualismifi cu3 pomenc
puwenire ej: ea qd nec ^terit femper nec fepe. £t fi pze/
fdretagensquomdoicuturmot^oiunvtfiirmifTimevet/
letteligeretcafti8:certi(Timusftbif(eret fini8.Joicut fi
e):iens ad fout^pzefdret g^ eius oebitozefl in via:boc fi/
bi certii p:oponerec fine5.£t ejcirec mnc a oiffone vtrii/
libet 1 rarL&5 e^ims illius qui pzefdt oebicoze; fuu ee
in partemfnie):itu8:ouciteumfepiu8adobuiandum iU
li.&ed e^itus no pzefdenne f m q> eH tfdus foztafTis ou
cit eum:fo:ta(Ti8 no:i mnc e(l cafus comparatione epf
iine condittone addita:t ednocafuecomparatioe efU
CU8 babita conditione.Un manifdhim ede^ boc q? cae
cafualea funt:cit funt ^pter aliquidifed funt caufe efTici/
s.p^r^ic* entes eof per accidens.ergo cafus ctt caufa re^ natura/
lhim:7Volutaria;iperacciden8:necfemQeuenien6nec
(epe:t eft: in quociicb eft per aligd:? non eft caufa eentia'
lis que iUud idu](eritw9Uquldo ant^ ocddHt re* no yo
xm. "
Iuntarte:nec fittt cafu vtfmp:efTib veftfgi) tn terra: cun»
egrediror ad capiedum oebito:em fuusrqi Itoc $uie no
ftate)cvotiitate:tamenecefTariueftvolito.&edporeric
ali980icere:Q)aliq^oicimu8.ftctftc accidit cafu:q^/
utereefttfreqnetifTimaftcutcumoicit g^iui adillu e;c
negocioali(}uo:?cafu accidit g? inueni iliu in patatio: ec
ndfhiftracinboc^bo^eog^illefoleateiTein palatto fe/
pi(nme.C[:J3edrefp6fioadboceftgjbicn6oi):itl5f$ ij
9 res e in fe:f3 f m q> opinat^eft.&i eni magis putaueric
g>illeoebeateein oomo:ndoicecciic Bcafu accidilTe: (f
Itno iueneric oicecg^cafu accidicfic.3[mo oicec 3 qiuis
eque fiieric in putatioe eiue tn ip^ boui tln ipfa oifpone
Q?fitin Domovelnd fitinoomo:terittiicfuaputatioiii
ipfa bottitniudicio vtriuflib3:nd iiudicio efTendi fepius
ancneaK$ui9inc6parati6ebo:erotiteefepf.aii$do
aiicputac oemnltisre^naliuq ran'(Timerolentee:ftcut
ai^ qdnafdt magni poderi8:autbf acintue quee^cedic
mefnra fblita:g) ineniat cafu:eo gp boc fiat ran(Time:fed
no eita:q: n6 ponit re3 fubcafucu pfert ee abfoluto.&s
cu ^m cae eff ideti ee rari(Time:ptigit ea et ee e^ il ta ra«
rifTime.l5enianpvetl?bficint'n6fucniutejccaefTici/
enteea:imoe):ftntefuaf l2Cabudatiammultemae.gr
qii gde bic ficetiic b90(Xi8 no euenit nifi qcfeipo femii
autfepeeuemn«(Ii.£tOicem^97 cacafuatis polee vtg/
ueniatadfuufineeentiale'.tpo(Tibilee:vtn6pueniat:fi/
cut qui vadit ad merdmonia fna:': tuenit oebito:e Huus
cafn:fb:tafTi8retrabif per S afuo flne eenttali:fo:ta(Tia
ndretrabit:f3Vaditadittii:teuenietad illii.aut (iclai
pie6fcede8qiivutneratcaputatiq6:fo:tafTi6ftabit:foz'
taflisoefcedetfUooefceibJ^tfi^eneritadiftufinena/
lcm in c6parati6e ei^^erit ca eentiatis:^ in c6parati6e Hf
ni8acddentalie:canracafuali8.(i:@3din6guenertta(l 3
illnmc6paratioitefini9accii»tie.'eritca cafuali6:t fc6«
parati6e finis een tiati8:fmftra.ficut of cp bibit pononef
a(Teltandi:7n6afTetlauit:'zftiitciuebiberefmftra:<:icdr
parattonefini8acciitali8.-eritcacafuali6.([:3tem puca/
ueruntfieritacciderereend^pterfinefedlenirate^nec
tamefiericafu:(icutg igno:anterapp:ebeditbarba fus
fceterabf &edn6eftitafIditpoftea oedarabimue in
pbia^macertitudinemreiinilli8.<bei'ncep6au^oice/
inu8g;cani6c6io:eft$fantmtn bacnoftra tingua:ctt
omnef)tiieftcafU8:fedn6oiecafueeftfamm.3ftienini
fo:fiiann6oicuntfatum:nifiq6oudtadrem oticui' p/
at-A du8 initius eft voliitae oAi arbitru qni ftt oe rona/
bilibu8adutti6:$ui9Dicatur fatumatiudetiam p:eter
bocfieutl^umqnodoiuidimnteiuepare vna^Dicac
boneftis vfib' z alia ije cloace:t ttla of ft>:mnat8:l5 aute «.pbrd»
infb:tunata:fedboctranfumptiueeoDidmr.Soedcuius
initium eft narorate:non oicimr fiti(Te e^ fato:fed fo:taf/
liBattribuuntdnomeneiU6qdefte):feipfo:nifiaimc6«
paranmr ati) puncipio votuntario.'(\e6 autes cafualea
adueniuntejcconcnrruDnarumrenim:autplurium.@s
inomniconcurfuonoconcurrentia.-auteruntambomo
bilia^vtfttHconcnrrant^auteritVHumquienimtalteK
mobilcadillud.C[:Q:fiambogeucrinttomboreftabnt lc
inoifp^nen^pcurre^diinqeratpue^tn^ itenteniet aii/
ge?airfu8iteritla.£tqngdeBficc.tficporce:vtg>?n'/
gat ouo mot' e^ otwb' pncip^Kvno nSti:? a Itero votu/
tario:i pcurrucad vnii finc 9 i pEone votutan|:ant erie
bonupdorusaiJtmalupdofus^ierittiicfaciiillfjSsm
pparac6e mot^pncipii nalie no eric fatii:q: ofia iter ifo:#
tuniii 1 matii pfiliii b e:gj malii pfiliu celigere caj q fe/
pfoiuat ad matii f inct ifo:tunitt I? e g> di no oncit fepi
adfinemalu:f3illuifo:mnatiigf^dtill6educit ad iiiu,
£tfo:tnnasfte};quamulC8 bonspwueninnt fepe faco
3utc.
24^fiCi
»
Bnffu Hibri
qttando fpfa babemr.^nfoJtunuim attte ej: qiio fepe ac
ddimt multa inata fato:quando ipfuj babetur.ergo cj:
babito pzimo fufpicatur gp aducnict cu ca bonum quod
folet euenire.ict fufpican tur cjc babito f cciido q> eiicniet
CU5 eo malum q6 folet cucnircict aliquando vna caufa
cafualis babebit fines cafualce indcfinitoe. U nde non
pofTunt cuilodiri a cafu:ficut cuf^odiut fc boies a caulTs
efTcntialib^ifed ount ocitvt liberct cos ab bis ma Us.
CrCaptm.Xini.ibcconuincendoeosquierraueruntm
fato tin cafu:"! ocftruendo fentcntias eozum.
J^n-nti(f t33Declarautmu6qutdfi:tC9'
^Z/UKiwa fu8:tanfit.ocbeniuaiuenire
oellructionesrdnufalfaiioc cafu:$ui8 me/
lutselTetoiilerrebunctractatum poit mrw
ram in p^ia puma.qz pzopoftttoncc quas fu
mimus ad bunc tractatumrpUtrcs c]c eis funt qttafi pof»
Ciones.-fed qi voUtmus placere in boc i in alqs^ftcut ftiit
Vfus:Dicemu8 otraintetioneeius g oino negauit cafnm:
argumen tas q» gcgd eflb; cam cognita3:t ideo non elfe
opusinqrereciuscaufamqueeflcafus.l^oeitts no c6*
tludit q6 querit .Hon cfl enij vcrtij cp q: inucniunt lln/
QfAis rebus caufajcideo cafus no babeat ce.@cd foztaf/
fts ipfa que e(t caufa rei e;c qua rcs nonpuenit fcmp nec
(epe.eH caufa cafuaUs vnde Itc ell.iSed qut oi^it cpvna
resbab; multos fines fimukfalfi^erubintraititineum
jppter coionem nois finisrqz linis of id ad q6 rcs pcrue/
nitquocucBindgjoictatrfinisrid qdquerit e):o(^rc:g>
aures qritur ejc motu naU efl Dtfftnttti t quefitum e)c vo/
luntate.'efleti^ oiifinitum:qt nosnointedimtis bic nv
fi,oefineelTentiaU'.@edcdtraeumquiDiptq7fi'nisnon
t>3ConuertiinnonfiD^j}pterpofitione5.V3.q' atm po
(ueritfinem capereoebitoje^xrttres nofataUsitcu po/
fuerit fine; e^tum oe merito2io:erit res fiitaU8.'(^efp5'
fioeritbecqtquioiptgjpofitiono connertit oifponej
buiufmodi no eil credendus.TIdneenim vides cp pofi'
Ctoinvnofacttrefepiu6:inaUoraro:qtquifurpicaturg>
(itusDebitoiui viaeHr^eicitadiUumcapicdus: vnde Y>
ficelirepecaptt.£tqutfufpicat:ei3't oemeritoJio fuo:f$
non cafMt efi fepe.Cr£rgo fi ^pter pofitionem oiucrfaj
variatnriudidu reiin fepe !S>imirrvariaf iudiciii rciin
bocg> eHcafuale velno cafuale.!oed ibemocritus^ pof
fuitcreationesmundicafurtvidetq^generatafnntnatu
ra:g) manifellat falfitatc; fue fnicrboc ell vt ollendam^
eiqd rttcafU8:a9>ipfeellfini8accntaUsndrolum rdna
turaUs aut volutarie^fed etia violente:qz violetia tcrmi
natnrnaautvoluntaterqdpoftea oeclarabittir.vn viot
lentia vel coactio potl coactione; non potcfl procedere
in infinitii.£rgo natura aut volutae in fe ptio: efV catli.
£rgopmacai^amiidieftnaturaaut voltitas.$uis coz'
pon oe qbus oidt x videt g^funt oura t puenietia i fub/
ilantia:fed Diucrlain Cigiiris:^ videtq; funt mobilia cj:
feipfa pcr inanerquc cii piungutur fibi t contingiit fe:fed
f m ipfu; non ell aUqua vis nec^ fotma:nifi figura tatii;
coniitctioeo:p:tft'gureeo:p:nonconfolidanteaiterfe.'qn
po(Tibilc fit illa oifpergkitavt femp fint in ftio motu:que
baben t ct; feipli[s.C>ebctcrgo e]c fua centia fcmp illa mo
itcri X Dtuidtcita vt no maneat in eis cotinuatio.Q 6 fi ita
eflret:nonciTetceliicuiuBce^ceditvno moin tractatib''
fubfequcn tib^in tcr ouo c):trcma te'po:is.C©cd (i oice
retqj in fubltatijs bop cotpoy fiit Diucrfc:virc6 1 cp ac>
ddit ds vt pcurrant a conftringatur intcr fcfcd cp oebi/
le e^ eie fttin tcr ouo conftringctia.'z con ftrictio vtriufcp
coftringenriuadequat fmcqualitatcmDua:}^ viriumt-z
15 elTet fit.'<5o:ta(TiB eftimaref oiccre aUgd ooncc Dccla/
remua:qz nec bicqui eflnec cotingct ficuc inueniemus
Opfm
poflea^tiirtt; efl autem cp rcm que eft femp ctu no acct'
dit e;:cedere otdinc.-ncc ed rce ctii acddit gnari fato atit
cafu vllo modoiponitcafualctponitrebue partiailari/
bus finem:i in iuis vidctur etTccafu8.@cd abcndedir t
confimilce pofucrunt particularia cafu:t ctia mifcucriit
cafum cuj necciTario:i pofueruntcafu babitum materie
t fo^mationeeiusexfua fo:ma nccctTarionon ^ptcr f%/
ne5.U.g.Di;cerunt cp ocntes non fnnt acuti ^ptcr incide
dum:fed cafuaU'tcr.q: fic babita fiiit ma:vt no recipcret:
nifi banc fo:ma$.ergo iiierunt acuti nccefTario.^am ^0
in bocpfenfcruntrationibus Dicentesqiio eiTet naturs
que fecit jjpter aliquid.na3 fi fic clTetJio ciTcnt oefo:ml
tatcsifugfiuitatcs tmois in na vllo modo. t^e enitn
oifpofitioncs no inteduntur.fed cafu fiut:q: materia ei^ .
modicfl.vtfcquaturcamb9 ot'fpofitione8.CQuiafirr ^
ell iudicium oe alqe rebue naturaUbue ptcteritis q ftie/
nmteiu8modi.vtinci8ectvri ita8.tn6 comparaueriit .
eacafui nec necclTitatimateric.CiBs putaueriit g? tpfa "•'"'•
non cucniunt nifi ej: cfficiete q6 facit jjpter aligd.C£t ^ontr»,
fi fic eiTct:n6 ciTct nifi femp t ctcmu: t no oiucrfificare/
tur.iboccftficutpUmiaquafciuntccrtcgnataceejcne/
cefTitatc macq: fol quum euapo^at t afcendir vapo: ad ^^"^
ipacin frigidu3:infi-igidaf t conuertit in aqua pondero/ "**
fam:': DcfccnditneccfTario^tcafuacddifcvt p:ofit.'3fdM
putauerutgjillcpluuicintenduturana^ptcr illas ro/
moditatce Diccntc8.gj n6 attcnduntur co::uptionee qe
rarofaciunt.-zoixcrutqjacciditinS tractatu aliud.f.g>
o:doinuctu6th gnationc re^inaturaUumt-ieap p:ocef/
fus e(i ad id ad qd oebet necclTitas q efl in matcn)s.& j
noncftidqd ocbcamu6app:eciari:q:fiadbuc pcciferi/
mus cp vcgctabilitos t gnatio babcnt o^dincfimin oe/
tcrio^ariiircadcouuptioncm^fuubabcnt o:dincm nd ^^
inferio:e5iUo:quicftficuto:doetbicefeb:i8 afuop:ini
cipiovfcBadfinceiuscontrarius o:dini vcgetabilitatl.
grgo pptcr boc ocberct ctia piitare:gj ctbicajppter ali/
qtiideft qd efi mo:8.iicinde fi na facit^ptcr aligd;ad/
bucquelWo relTatDeiUoatigd^quarciUdnaturafecitfic
VtclT^tffquenturinterrogatiocein inftnitum.C^iye' £
rutcrgoquomonaturacritetTicicnsjjpteraligdqjcuj
natura fit vna:Diucrfificatur cius opcra^pter oiucrfita
tcmmatcriap:ficutcalo:quifoluit aliquid:vt ccram:i
indurataUquidvtfalioua:crgomiru5cftQ7 calo:c ef/
ficicns c6buftioncm^pter aliquid:fcd tomitaf b necef/
fario quia materia eft eim modi: vt quu; eam calo: tcti«
gcritDebeatipfac6buri.!Sit'rcftiudidiiocalt)evirib^
naturalibu8.C£fe aut^ nos Dcbemue oicercin B tra/ ^f .at
ctatuifcnfirc:boceft.f.Q> noneftopue oiflcrere an ca/
ftie fit intra gnationem rcrum nalium.r.in comparario/
ne fuott fingulariujiq: babitus buitis cefpitiB in bac pte
buiustcrre^Tbabittiebui^granitriticciin l3nouaU tcr/
rKababitusbui^fpcrmarieinbacvulua^ncc eft fempcr
ncc fcpe.iScd fatis facicmus conecdcn tzocp3t quicgd
eftconfimile fitcafualcafTignabimus autcm bocqd 01
cimusin gcncrationc fpice granitriricci per attracrio/
ncmalimentiatcrra.t conceptie):fpermatc pcr attro^
ctioncm aUmenri a matriccpoft cafum illum:t inucnie/
muB.qz non eft cafualcred cft rcs quam natura facit : et
viBaddudt.CSimiUterconfcntimuscueis inbocqS ^
oicunt Qjmateriaquccftin ocntib^^non rccipit:niftbac
fo:ma.£icdfdmii8Q>bec matcria nonbabuit bancfoi
mam:co cp non potuit accipcrc nifi banc fo:mam. Scd
bec fo:ma babuit bdc materiam: idco op non potuitmo/
teria rccipere:nifi banc fojma5.5n Domo eteni; n6 fub/
fedit lapis in imo 1 trabcs i f un )o:co g> 15 c grauio: t illa
leuiQ;:^; q: 15 eop' artificvcn(placuumagi8.vipiuctJ9
H^tmi
xniL
zz
I»gito|j cj: fuo opert eit tali modo: z idco coim%it€3 tk.
iSed certus tmctatus oeclarabtt c£rtitudine$ buiue qd
Cfcimusiq J vna pars terrc ca cecidcrit in ca granii ttiti/
d facict nafci fpicaj triticti fi ftierit granum ozdei facict
nafci fpicaoidei.fit incoueniens cfl vt oicaf q? Qtcs ter/
retaquemoueanf perfcr-zDiffnndantin fubftatia gra/
ni 1 augmentent:qd poHea oeclarabit q> motue ca^ q:
(aiB locis no cft q: feipfi0.qz mof quos bnt ejc feipfis ta
cognitifunt.i^rgomotusca^iion funtnifi attracnones
Virmtii latcntiii in granisattrabetinm cj: licetia crcatO'
ris qiii eil cjccclfiis. jbcide no potcfl ccquin fit in imo no
uaUterrcraucaliepartesqfuntaptcgnationi grani trv
tkdii alie apte gnationi ozdei:aut vt q6 cft aptum gcnc
ratioi tritici:ide iit etii ipm apmm gnationi ozdci.Sied
itid q6cfl;apmmvtric^ ea:^cftvnap9rs:tuc<ia; rcmo/
ra eft necciTitas coparata mae:i puerfa eft rcs.f.g7 neccf/
fitasnouiter jduenitmacci: fozmato^cqui attribuic d
f lla foyna:-: mouet eam adilla fozma.^llecni aut fem/
^ perautfepcboc facit.(r5a3ergoocclar9tu eft gjgcgd
^ fic eft:opus e qjvcniat c^ ipfa rc te'detc ad illud:aut icm/
pcr qnado no babucrit (pedimetumraut fepe qti babucf
ritimpedimctu.gtl3eftq6intelU'gifnu6:cu oicimus fi.
ncm in reb' nalibus.Si aiit partes fiicrint oiucrfc: tunc
fiCtitdine que cft iter i^tutej que eft in grano:*: iter illa;
m3m:granumi3ttrabit mam iplas^iattrabitea ad ptem
piopiias fcmBautfepe;vbiattribHif eialiq fojma £rit
igif etia virtus quc cft i grano moucs per fe bac ma; ad
iUa foana; fubftantie: i qlitatie i figure:i vbi:-: no erit
boc neccfTitate mae:$ius ncccflariu eft ma; cc cius mo/
di:vtmoucaf adbac fo^ms.dTli^onamusaiit. gfa c^C'
pli.b 3cq6 B9 mace^igit banc fojma:-! g? non eft rcceptt
bilis nifi bui' fozmcTlo tn eft nccefle: vt fit ei • mot' ilr
Incvbiacgratipfajfojmaquapziusno babuit ncccflr»'
tatc quc fit in ea:imo c^ alia ca que mouct illam:'^ attri'
bmtei id qd ipfa lantii apta cft recipcrc i nibii aliud.£j:
biscrgo oibus maifeftii eft.g7 motioncs maru? a na fut
c)c lcgc nalis apperims vfcp ad cjrtrcmii oefinitii:t 13 eft
ftmgaut fcpcr: boc e q6 iteUigimus cu oicimus nomcn
finis.([rii>oft 15 etia manifcftu e.q> fines qui ej: ma^ue
^ niut qft natiira eft eius modi: vt no ipedimrncc ei repu/
gnaturoes funt bonitatcs.©; cii gucncrit ad fine g ma/
Uis cft:ilUjd pucnire no cft ej:ea:ncc fcmg : nec fepc.^ta
tTtnoftra alaquadoc^ admirans incipiat cquircrc eius
clmaccntc;.£toicamu6gdcaufcfiiit:g7 bccplanta fic
aruit:autgdcaufcfiiitg7becmulicr abojriuti; fccit. Ht
quadoquidc fic cft;tiic na mouef j?pter bonitatcs t no
cft 13 in ipfo aiaU tatu j:aut vcgctabiU tan tti.ied ct in mo
rib" cojpo^r fimpUciii i fuo:;: o\k^ quc fluun t ab cis na
mrarr:q:illa fcmg tendiitao fine.intcri5 oii no impedif
tttrfuu6motusabo:dinc^p:io:ncctrafgredii!turillU5
n ifi ca rcptignante.Sifr fagacitatcs t igcnia cf funt t ani
mab^aiaUum J3p:ia nidificadi-rtcpendi i fitiu3:imita/
tur rcs nalcs:': fiutjjpter aUque fine.ioi aii t rcs cafu ac/
cidutcur oegrano triticec no nafcif o:deum.-£t cii non
nafcif arbo: copofita oc ficulnca -: oUua:ficut apiid coa
rtccidit cafu bircoccruu8:tcur no rcdeunt illa cj:tranea:
velrcnouanf mira:fedrcmanctfpccie8 fcraate fcpius.
CCScd q6 fignificat nobis cp rcs nales funtjjpter finc:
3 Beftq^qnfcntimusimpcdiri autocbilitari nam:adiu/
uamu8ca5arte:ficutp^f ficns facttquifcitg>qn remo»
uef 5num:aut adiuuaf virtU9:na ^ficitad fanitatem i
ad bonii:q: q^uia na carcat oifcrctionc:no tii iccirco 05
iudicari qp opus q6 cjc capcedit:non tedit ad fincq: oi/
fcrctio non eft:vt cfficiat opus bf e fincm:fcd vt aflignet
opusq^paudsDcbeatcUgiintcr cetcra opcra cjcqnib''
poflibfle eft iUud cUgi vniiqHodc^-quo^babet fincj p
pa'u5 ftbiipfi.jergo oifcrctio efijppter oefignandii opus:
non^pter faciendii iUi fincm:etfi ania cflet immunia ab
omnibus affcctioibus oiucrfis ■: a fuccedetibus ocfide/
rt}s.n6 p:ocederet cj: ca nifi vna actiovnifo:mi3 q fcm/
pcr f m vnii o:dine oifcurrerct fine DcUbcratioe.J&i aiit
bocpcraUudc6p:obarcvoUieri8:attendeoifp6nc5bo/
rum artificio|r.Tlon cni oubitamus quin artificius fiat
jjptcrfineaartificiiicum ^ucrfumfueritin babitii:non
critopus Delibcrationc:adej:ercediiiUud.5mo contra»
rio conringet:q: fi ocUbcrarione ibi adbibueritturbabi
turpeririflimu6:':bcbetabitinagcdoq6folcbat.£>icut
qui fcribit:aut qui tagit Cftbara^fi icipit Difccrncrc vnl/
quacBlfarum:3utvntiquecptbono:um;t voUtcrit fdrc
numcrum cop.bcbctabit 1 impcdief <: no p:ocedet fuo
o:dineinfin^Usqitcicepitagcre;nifiin coqd facit fU
ne DcUbcrarioncqguisuiitium tUius operie i appetims
cius no fiicrit nifi cjtocUbcrariocfcd e;cerccrc iUud p:i/
musin pndpiocftfineocliberarioc.CSimilrcftquuj ^
aUquis bibens fubito adberct ad aUgd nccadat:-: velo/
dter rccurrene maniw ad fcalpcndu meb:ij p:urien8 fi>
ne cogitam 1 Dcliberatidc:ita gp fo:ma cius q6 agit non
p^iusbabucritinimaginarioe.iqdcftclariusboceft^fcj
vp vimis aiaUs quc qn mouct mebnim:manifcftii eft q>
eUgit ad moucdti;:-: cognofcit cp mouct;non mouet tl^
pcr fdpfas ncc fine mcdio:q: q6 moitetj3pa'c caro eft \a.
certi:i motua meb:i fegtur bociata no pcipitqj carncs
moucat^qBuisbccactioeftvoliitaria-rp^ima.©; ro oc
fo:mitaris rc:j: -zpfiUum bcceft:g?qdam funt ej: oimi/
nutioncz b:euitatc curfus nalis.Queda vcro funt cj: fii/
perfiuitatc.Q6aut eft oiminutio -: turpitudo eft ej: piia
rioneoperis^pterinobedie*tiamateric.nosautemn6
cogimur oiccrcgj nanirc femg eft pofllibilc mouere ej
matcriam ad fuum finem:ncc concccUmus cp p:iuati6ce
fuartim actionum babcant fincs.Sed pcedimus g? eind
opcra in matcnjs fibiobedie'nl)U8 funt^pter fincs: 1 3
non cft contrariu5 ilU.Scd mo:6 -: ctbica funt^ptcr dc/
fectu; namre co4»:aU'6 in comitado in matcria fo:m5
cius;i confcruando cam in iUa per reftitutionc; eius q6
refoUuumeftejcea.C[:0:doautemetbicen6eftvt om/ %
nino non tcndat ad fincm:q: o:do etbicc babet catifam
p:eter natura; co:po:i impcran tes.quc caufa cftcalo::f5
caufa calo:i8 cft narara.crgo caiifa etbice eft na:fedacci/
dcntaUtenvnicuicBautembarumfinis cft:fcd finis ca/
U5:i8 evt moucat bumiditatc^ 1 conticrtat cam:-: aficrat
ci nutrimetu5 oidinatcgt biccft cius fini8.Tlaturc au/
tcm quecftin co:po:cfiniscftconfcruarc co:pHs ^dia
poflibilcftieritcumnHtrimentopoftnutrimcntum.!&5
cumfc^mnutrimcnmsacccfl^crif^fcciidumnutrimcntii
minus crit $ p:imu5 jPptcr caufas quas poftea oiccm'
infcicnnjsparticularib^^UttdaUmentu^critcaufaac/
cidcntaiis o:dini8Ctbice.£rgo etbica fc6m gjo^dinata
cft 1 tendit ad fine^ cft opus naturcqguis no cft opue na
turcco:po:i9.Tlo6 aute non conceflimus quodciitg fuc/
rit in rebus namralibus:Debcat cflie finis nature que eft
in ipfa:fcd oijcimus gjomnis namra agitfuu5 opus p:o/
pter fines quem b5.©cd opus aUcrius poteft cfllc no ^#
ptcr finem que babcat.Zl3o:e antem 1 oiflblutio •: ctbi/
ca -: oe btiiufmodi q^uis no fin t fmie vtilis ^tiis ad co:/
pus iUi^g bcc patit :funt tn finis g 05 cc ^tu ad o:dine$
vniucrfitaris.£tia inuimus 15 ieo q6 pccflift.CLCii aiit tO
fcicrisoifp6nc5anic;euigilabi8adfinc quieftmo:ri ne/
cdTariuB^tadfincsquifuntocbUitarinecefl^ary.Ccdfu
pcrflnitatea funt ctia gencratc ^ptcr aUquc fineq: ma/
teriaquadofiieritfugabiidans^mouebitca^na^aoucct
2luic. z
@nffU
tLibii
n
eamadf<nmaaclqiao$e)eeaaptititdinequeell in illa:
no enis permitcit ei ociari.2:rgo erit in ea opue nae pzo'
pter fine:$uis id qd Dui:it ad bunc fine:iUud eft id quod
cafu acciditxa.r.non nSlis.&ed illud qd oicult oe pluuiii
no oebemus cocedere^fcd oicimus cp ppingtas folis et
remotio eiu6:i acceftus caloasjspter jspinquitatej ei';-!
frigtditati9eius^pterremotione:(icut pot^ea fcies^ell
Cfl 1 oido multarum rep que funt bono^ finium in natu
ra:q2 ejc Defcenfu folis appu>p(nquatis:i eiue motib'' in*
clinatts^ueniteuapojatioque afceditilluc vbi infrigi'
iihx oefcedit neceitario.£rgo no fuif icit ad boc neccf/
liitas mae:fed eH B opus oiuinu q6 facit mam peruenire
od fuam neceflitate-.ac per boc pfegtur eam finis. Oem
etenis fine aut pluree e]ic finib^^comitat neceffitae i ma:
fed caufa mouene inq rit mam i fadt eam eius modi:vt
coniungatur fo:me nece(Titate que efl in q^fa q erat finis
appetitus:qre b cdiidera in artificus:qz oicemus eie ad/
Intc cp qz motus bs finem:t opue fincno io opsvt oie fi>
nis babeat f inem .vt no reftet iterrogario oe quare^qi ftV
nis verus ellgitendit pptcr fejjpterciue icctere reeap
petiiitur.^^e eo aut qd appetit ^pter alig d oeb; interro/
gari quare.-: regri refpojio oe fine.(r0cd oeeo qd ap»
perimr ^pter fc:n6 couenit iterrogari: quare appetif .qz
non of atr queris fanitate:aut cur querts bonitate;: aut
quare fugis ifirmitate.>'aut cur fiigis maliVfi autem mo
nti vninerfalieet finie quare eH aut qreeil finie:opo:te«
rettuc vtois finisbaberet finem.©cdeftei finis fm g>
tft ibi remotio t renouatio que venit e^: ca materiali auc
VOlutaria:inonop3mirariq7calo2operet alicuius co'
buftione:q: ve:}r cft qj caloz operatitr ad coburcnduj et
fidodlruenddc6bulhim:tcouertcndum in litimdine;
ftu:autin fttitudinemihbtlarie in quaen.q! no eftcafus
^finisaccidetalte:niiiinq|tum c6burit pdnos aliciiius
pauperi9:'zbicn6elleifinisotno:qzn6 c6bitrit illoe^qz
funtpanipauperte.-necqzfltin tgnebecf ms c6burcne:
ii^^pterbocfed vtc6uertatq6tagitin fubilltiam fua:
toifToluatqdeftaptum oiitoltu^^ziduretqdeil apti)in>
dnrari.C tluc outem cafu accidit-M i(ti pan i tctigerint
Alum.£rgo opus ignis in na finem babetr^uis non fiie
rit eius obuiario buic patieti:nift accittaliter.Tlec tamen
ideoDsnegarteeftnise(tenttalis:q:finis efTentialfe e(l
otgniozfineacciitali.5gituria:Declaratumefte}: bieoi/
bv» cp ma i>pter foana$ eft:i qz ipfa pzeparat ad recipt/
cndiieatn:i aduenit ei fozma.@ed qcii^ attendit vriUV
tatee mebzouim aia lium.i partee vegetabiUu:nam m
bitat quin ree nalee fintppter finem.^ed podea facie^
mue te olere oe boc aUgd in finc noilro^t verbo^ oc na/
turaUbue.f.q7p2eterboc n^oebsnegariin reb'' namra/
Ubue ee res nece(rariae.f.qua:;: quibufdam egent ^pter
finem:i quedam comitantur finem.
CTCapimJCV.Cluomodoperrineantiftecaufe ad iter/
rogationee factae per quare.-: ad refponfa.
nPKvtiJ^n-mifix oeclaratueednumerueca/
|S6/ 1 •■4W«»7 farum i cantm oifpofitio:
'Dicemue qj naUe oebetintenderKVtvUtates
.earum compiebendat:-: ma^ime fozmarum:
_ y ioonec perficiat in co c6p:ebenlTo etia caufa/
ti.Sedadre8DifcipUnaleen6pertinet p:incipium mo/
ttJ8.q: no babcnt motum:i fimifr non pertinet ad cae f iV
niemoWe^ncc ma vllo mo.ioedopsconfiderarein ilUe
caufae fozmalee tantiirq: oebea fare;q: in interrogatio/
re oe reb' maUbue ficuri in quare;fo:talTt6 itelUgit aUq
caufarum.foed fi iteUigatur in ea eiTtciens ficut qiui; oi
cininquore Utigauit iUe cii ilto.^-Ji^oiTibile eft:vt refpon/
rio(Ufini8,(tcutcurefpondef:vtv(ndicarctfeabilu>:q;
CapVm. XV.
pofl[ibilee(lvrrefp6dcamrConfiU'ato::aut efTiciee ^
efTicien te.£t bic eft g ou j:it ad efTecmm:ficut cii oicit g»
iUe ?fuluit:autq:auferebatfibiiusfuii.q: biceft cflFici/
ene fo:ma electionie ej: quajjcefTit vltima actio.(t JSs 36
fi refpoderi oebeat fo:maUs aut maUe^boc odbnc oifcu
ticndii eft.q: fo:ma eft fo:ma ogis.i.litis.i n6 e iterroga
tio n ifi Dc caufa fui effe ej: elTiciete: vnde no ciT aptus re/
fpondere iUam.q: ipfa no elTca fui cffccjc efFiciente.nifi[
merit ilUi fo:ma que eft finie finiii.grgo erit ej: feipa:no
ej: caufa que moueat cfFicietc; vt fit cfficiens f m modii
quem inuimus in oeclaratione coparationie quc cft in/
ter cfTicietcm i fincm.q: per boc n6 erit ca ^pinqua cf/
fendifpfasin ipfamac)cc(Ticiente:fedelTcaefficiedt ip$
eflfendi eflficietem:q: ej; boc q> bs ciTe in matcria non eft
caufa Utie.fed vii eit effcntia i in teUccme. ios cH fiierir
interrogario oe illa fi bj eflfe^non oebet eflfe refponfio oe
tlla vnde b^ ecf; vndeeiT iteUectue leiTcntia:': fo:tafln»
fo:maoequa interrogat:eritipfemctinteUcctus cotcii
tiis in illa vcl acciis iUi:i incedes fm eam.£t crit apm$
vtfitipfeinteUccmsrefpofioficutcii of.Quare iUe fac
iulTitia.refpoderur.q: iufiitia pulcb:aeil:i piilcb:itudo
eritquaUtasiuftitieadfiUtudinemfo:mc:i ipfa fb:ma
non crit rerpofio pw qua factaeff iterrogaiio:f; aUa foi/
ma ab ea que eft aut pars DiiT6nis:aut acctdce ei.q: pul/
cbatudo c6munio:is iteUecms elT q| iuftitia:-: mt e acci
denscomitas:auteiTpar80iflf6ni6llibilatiaU9.)Scdcu5
apta fucrit fo:ma ad refpodendum eam bic tiinc f m cj»
ficeil ia continet in coUocutioe oiccntie i moucnrie ad
clectioncm:q: oe materia idcm eft iudiciii:q: cii of.quo*
re ooUiuit iUe bec Ugna i fcci tcj: cis lectri.-"j^cfpondct .
qz babebat ligna:n6 c(T fufFictens^nifi addidcrit ei cicce:
q: babebat ligna firma i apta ad faciednm c>: eie lecrii:
1 non crateiopue ad aU'ud.CCS5 in reb^^volutarye otf jr
ficileeftafTignarecamfuflficientcq: voUmtasct adbuc
moucf :po(T^ complete funt rce quae oifTicilc eft nume
rare:-: fo:taflfi6 muUae cy de n6 pcipiet vt enumcret:fcd
tn reb' naturaUbue fufTicit apritudo mac i pcurfiis vir/
tutis eflficientis.firitergo oeea refponfio fola babimdo
coparationismaterieiniUiequado noiatafucrit in itcr/
rogationc pfentiaeflficictis.S5 qiT itcrrogatio fucrit 6 fv
ne:ficut cii of .qre curams cfT iUe.-C6gnia erit refponfio
oe pn^eflFicicte^ficut cu refpodcf .q: bibit medicina:i cft
congruuvtrefpodeafpn^malcadiiictiieflfidcri.f.Dica/
mr.q: c6ple):io (ui co:po:is e fo:ti6 nac:i fufFicit noiarc
fola mam.©5 fc:mc foUue noiatio pa?: fuflFicit ad foluc
du5 qftione.vt oicaf .q: eiue ppfo tcpcrata fui^t.vti tran/
fibit adaUa itcrrogatione que oucit noe admam aut ef/
ficie'te.S5 cii fuerit itcrrogatio oc aptitudine mac: ficut
fo:taflfi6 cii of .cur e co:pu6 bois rcccptibilc mo:ti6;pof/
ribileelTvtrefp6dcaf cafinali8:ioicof q:ficfactfi c:vt
cu pferta fticritaia:euadat a co:po:e q: c poflfibile^vtre»
fpodeof ca malis i oicaf :qicftc6pofitii qc otronjs. £t
no ellpoiTiTjilevtcfficics rcfpodcaf ad itcrrogationcj
faaam oe apriwdie:qi nd c poflfibilc: vt cflficics oct mae
aptitudine.vtq:fi n6 ocderit:non fitapta.CTiSs fi apti fc
tudo itelUgif aptitudo Bfccta:fo:taflft9 oabitea cflficies:
vt cu of Dc fpeailo.atr rccipit fo:ma:i refpodcf .q: poli/
to: poUuit.©cd aptitudo o:iginali6 comitof mSm:i cfc
pofTibile:vtrcfp6dcaffo:ma:cuipfQfucritpfcctrt>:opti
tudinis.ficut cii oicif oe fpcculo.q: cft politiim i terfus:
q:omninointcrrogationinon?HcnitmQteria:tiifiqua/
do comp:ebcditur cum fo:mQ:i itcrrogonircecaufa cf/
fcndi fojmam in ma.Sed cum itcrrogatio fiicnt cc foz/
ma.ma fola no fuflficit:vt rcfpondcamr p:oca:fed op5 vt
adiiigamreiapritudotcoparemr ciTicicnti ifintvt m»
XXutea*
»
Bccmii
fpodeitjp illa.gt 015 voUtcris poftpoiteregcgdmfnua
plencof.vtokiJsremccrtam.Sciasgj rcfponfio ccrta
ndcibnifinoiesoeecauraeqitcndftterintcctentetn in>
terrogatiocq: cum noiatef uerin 1 1 cofumatc ccrto finc:
ccfTabititerrogatio. CdpleturtractatusDcnaturalibits
au^^ilioocitgratia.
CT^ncipit Uber fccitndus De motu «coitntilibus.
ClCaprmptimum.ibemotu.
^(f^ll^ perfcdmitsli^bmDcpn'
«^l ii|l|^ cip^g comunibus rcntj
nSUumroebemus ^ccderc ad loquedii
avw3-v^>rfi Dcsa9«ccittibusc6ibus:fedmill3funt
I t^^^'^^ magiscoia^ntotustgcs.CIfitquies
I iJ^^I^S ficutpoftcaocclarabimusoifponecius:
v!^— ~ gdy cftpuatioutotits. iscbcmusgpusagc/
reoemotu:': oiccmus.^ eo:^ q funt.qdam funt in actu
omni m5.qd3m ^o fun t in actu f m ali^d;f m aligd in po
ten tia:'Z ipoiTibile edm aliqua rcs fit in pote'tia oi md:q
non babeat ee in actu aliquo mo.Crcdatur b t cocedat
ficpofttum:$ui3in^)cimopoflitcognofci;Dcide(jcgdc
Cn pot cntia folct epre oe ca ad effectum ^ ett oppofitus
ei.iQt2 aut tpoflibilc cfl c;cire ad efl^ctum no etl ei poten^
tia ad illii.©; ejcitus oe potctia ad effectu:alius fit fubi»
to^xaliasano lUbito.fcdg eflgnalitcrvtroqsifloy Pm
97Cl^gnllioz:eftre9 que accidit oibus p^cdicamentis.
CCHulla cni catbegoaa efl q no babeat ejritii oc poten
tia fua ad fuii cffcctit:aut in fubia:fkut C)cit^ bois ad cffc/
ciU5.poftq^ fuerit in potctia aut i qUtate:flcut cyitus ni«
gredinisadeiTectiioe potetia:autialiq6.vt e^citus pris
Dc potetia ad effectii.aut in vbi.ficut cleuat furfu5 in ef/
ftaiii poft potentil.aut in qit:ricut Cjcitus antig ad cffc
ctU5 oe potetia.aut in fitu.ftcutejat^ ftatis ad effcctii oe
potetia.fifr in bfe:fitr m agcrci pati.CSed intcUiis in
quopuenerutantig in vruappellandimotii: noe illcin
Quopueniunf oes iftimodiejrcudiocpotetiaad cfTcm.
©ed ille g eft motas ej:eadi no fubito:f5 gradarij. x bic
no :3ueait nift ccrtis catbego:t)8.licut qlitattqz bds ^li^
tates in potetia.pofTibile e vt pcedat ad cfTcctu pst ttlnlis
oonec pueniat ad illum.@it'r bns q^titatem ipot^tid £t
nos oeclarabim'poftea q fnnt catbcgoue:i gb^pole cft
cadere buc ejiax$ oe potetia ad cfTectu.t in (jb'n6 cpof/
fibile caderc.S^ nifi 13 eet g> in oiflonc tepojis: necelTa/
rium e ponere motit:'Z q^ cdtinmtio i ozdinatio rccipiilt
ceimsin (tiioifT6ne:fubim5Ctrccipiuntinftlstn iiti oif/
finitioc.Qmoicit gjfubitu5cftidq6eftin iftattt Q>i/
ftan^ rccipit tcpus in fui oifTonc^q: ipm cft ejctrcmitas
tepou6:t 9 tepus rcdpit in oitTonc mot^:facilc cct oicc/
tcgjmotuscfte^citue oepo^adcfTectU5intcpo:c contt/
nrto % no fubito.Scd in oibtis iftis ocfcriprioib^cft dcla
ratio circularis implicita.cr3i6 ncciu5 fiut:vtg bac oo
ctrina nobis tradidit iccderet alia via.C6f?dcrauit enis
oifponcm mobilis:qn c mobile in fe.t pfiderauit modii
eptdi g ^puts i momi in fe:i ipofuit cinome efccrion^
1 actionc fup:agnationc in efTcctu^cufopp"" eft potetia,
Sliqitcnisreseftmobilisinpo^t aliqfteft mobilis in
cfTectu -: pfccti6c:q: tunc eX' cffcctus x ei'' Efecrio c mo/
tus.£rgo motus particijKit i puenit cu ali)s pfectioibus
fm biic modu.£t oiffcrt ab al^s pfecri6ibus fm alium.
<\i c\x alie perfecti6e9 btitur.rcs eft ciiillis i efTcctu:': n6
cftampliuBin po^aUgdoecoq6bdbcf ieflfcctu.CTTl»'
grii cteni cit fit nigrum in actu:n6 reftat in po" aUgd oe
tota nigredic qul b5.£t quadratu cu fit quadratu in ef/
fecm:n6 reftat in po^ aUgd oc tota qdratura qua babct.
i rSed mobile qit fit in cfTecm mobile:putat qp adbuc
fit ia po* tnobile CB v^^itatcj tctiusptinui mot^et l?j cc
2J
Tlbriiimm
in illo in po* et aUus motnsf tcr biJc qno monet .pg qtia
eft mobilc.j£t iucnit iilitd in po^:etia aUud ptcr p q6 eft
mobiIeiefl^ecm.q:centiamobiUsin efTectufi n6 ftierit
in po" aUgd ad q6 moucat :•: ad q6 g motits applicetiir:
tiic qit e in motu n6 c eiue otfpofitio i eius ccparatio ad
aUudq6cei inpote'tia:ficuteeiaitmotij.CQ: in boza
quietis aii motii eft ilUtd in po^ abfoluta.imo babs oiias
pote"tias.vnaiainilU):alteraEueniedi3diU«d.£rgob5
ti'icouaspfecri6e6:tb5adeas ouae coparatiocs.&ed
jpoftqlacgficrit perfectioncvnius potetiap^reftatodbuc
inpo^in illare:queapperit a ouab^potetijs^fedinvtrif/
ct:i(|uis vnailbabcatincfTcctuqcvnaDC Bfectioni/
bus 1 pao:.tii n6dii c Uberaf ab ecndo in po" i vtrii(p:
vna ad qul imr p mom5:-:altcra tpfc moms: q: motus
ficut apparct n6 coplcmr mobiU gn rcftct i po^vUo m6:
vndc motus e pfecrio pma cius qd c in po^^fed no c^ oi
parte:q:potceft:vtq6cin po^babeataUI pfecrionem:
ficutpfeaiobumanitarisautcabalUtatis n6 pendctc);
cfTcndo in po"f mq>adbuceft in po^Cliio.n.pederct;cu
illan6 1:bereturapo^Dumb5ce:ncccttn pfccrioe^foft/
q| babita ftierit. fC £rgo motus e pfiecrio pma eius q6 c
in potctia:^m 95 cft adbuc in potcria.(C3a aut oifTinic
ntnt mo wm Diftonibus oiucrfis 1 ambiguis:-: 13 accidit
^ptcr mutabiUtatc rci in na fua^cui^^na cft vt n6 iueni/
anmr oilp^ncs cius ftabiles in acm 1 ee ciu8:ficut vf eft
ijiter id qo iam p:eteritum eft:-: id q6 fittu^ eft.CCCui/
dam aute c;c eis oifTinierunt cit pt r altcritatc; eo qj facu
atJlteritateoifp6nis<:inducatalteraquc no crat:q:ct
Nc nefciuit:g> q: idncit alteritate:n6 ideo 05 ipfc in fe ec
alterita6:q:q6inducitaUgd:non oebctee ilUid aUgd:cr
fiailtcritaseetmotU6:riicgcgdcftaltey:eetmobile:fed
n6eft itaj([rj£t oijccrijtalij gjmotusc na idifTinita.QS
bcne poflet ita efTe:fi bec^pzictas cet illi n6 conuen iens
ali) pter mowm.CScd eft aligd aliiid q6eft b^.ficut
infinitasitcpus, (L^t oij:eriit al^ cp motue cft cjciVab
equalitate:fo:ta(Tis.n.ftam9 rei:vnom6cquaUta6 eco/
paratioetotiusfuiftatusinquo gfkit.CSfd copara/
tiopartfiimotustoifp^nu^cius^n^cftcqlis rd q mo/
uet intcpoub'' oiuerfis:q:mobiIcin loco in>vnoquocp
mometo bs aUiid vbi:-: alterabilc in vnoquocp momen
10 b; aUI quaUtatcq: ad bas ocfcriptionee non i ndu>uc
eos:niii ncccfl^itae 1 anguftia vicCC Tlo cft autc5 nobia
opue rcpctcreeastocftnierc^q: fano igcnio fufficit ad
falfificadumeas.id q6Di]cimu6.CSedq6oi):eriit in
oifT6nc motus cpeit oifccflio a oifpone in oifpofirioem:
aut^ccfifiooepotetia adefrectum:eftcrro:. Czbabitu/
do oifccfTioni6:autj?ccfTionis ad motii:n6 eft fiatt babi/
tudogeneris»3utqfigeneris.fedfiattbabitudonominu
multiuoco;:.T)ec eni ouo noia -: nomen moms ocs ipo/
fttcrutana mutationioctoco.tpoftea tranfumpferunt
ad oifpofitiones.C16 aute bic fcirc oebes boc cft^gj cum
oc mom fcictts quamm fcire Dcbes^itienieg g> eft nomc
Duop itellccmu5.CrUnus eft g? n6 eft poflibile vt ba/
beat ciTc in acm ftabite in fignatie:': atius qp pprc eft vt
babeat ec in acm ftabite in jignatis in idiuiduis vel fen/
fibiUb^^ODomsctenifiitcltigit ee rcsconrinua quam
intclUj^nt in mobiU oe pn* ad fine5.1?cc e rcs que noi»
acquiritur mobili vn^ou^ cft inter pncipiit 1 fine. &$
putant9>iam acgfieritaliqueDimodii acgfitionis cum
fiterit mobitc in finc:': ibi cft bn^nrinuum itcUccmm
annicbitam^ e]c parteefTcdiio ergo potcritbabcre vc/
rum cfTccu Jjcc rcs non babeat ccrtiflimc ecnrias ftabi/
Urm in ftgnaris in fenfibiUb^.^CScd ocfcribimr fo:ma
ciue ftabilie in itcllccm ^ptcr comparationem mobiUa
ad ouo toco^vniiquemoiroiftt^^zaUumadqiieperucflit.
auic. D )
mmowb
fl&obiircft
moocf JtNi
pUdpo*.
mop*a?<fi
mpoo.
£>
£&onieqrc
siffomb^eif/
frmanir.
lS\SoaMqfi,
aiio? oors.
£oiura.
SkoTf Mffc.
ronirc
Comra
^OlfifflMIIC
t>; cnplicc f/
tcllcctumt
Bnffu
TLibri
ot0rnoi*cci
KnvKC»
tua of ni. .
t>
ce m acra.
*Re9 vtSs nS
dioiclaie.
2ut Defcribitiir in imagfnarioe aUo modo.r.Q> fo:ma rci
niobiU'9:cii ipfa resbabeteein locoiibabjj^pinquitate
^rcmotione5co:po:u5:ia5impfiraeftin illa:2ponca ad/
ncnict ei fcom fenfum alia fo:ma ^pter alia^ occapatiof
nemaltcriusloci:ij3pteraUamp:opinatatcm i aliam
eIongationc5.£t ipfa pcrdpict vtraf^ fo:ma6 quafi finc
vna fo:ma motU6:fed no b5 in e(Te occupauone ftabilcs
in itcllccta-q: mobilc non b; ftabilc ec in ouobus cj:tre/
mis liTTml:nec oifpofitio que etl itervtrtic^ b5 Aabilc ec.
Cr5ntellcctU9 1^0 quo b5 cffe in actu cui nomen accidic
Vt (it motus g cft in mobiU ipfe eH oifporitio cius mcdia
qpdiundeflin pnciptomotidis:nccpucnitadbnc ad fi/
nc5 eius:f5 ell in fpatio mcdio fic g' tn illo fpatio no c in
aliquo itlantiii q6 babuit in tempo:e fuie;:itu6 ad effei
ctum.£rgofuitefTequadociic^ notaueri6:erit p:eterie9
locnm $diu ftieric in trafttu.a bec ell founa mot^ quc e
in mobiU:i bcc cft medicta^ iter pn"" piopofita 1 fincm
Xvt in quo piicto pofucri8:n5 (it in eo ampUus (lcut ncc
antea:nec pon.nd (icut ouo terminic]ctremicatii:q: bcc
medietas tit fo:ma motU8:t eft ^p:ieta6 vna que comi
cat mobile:t no oifccdit ab eo q^diu ell mobilcCoccdo
aut^gjpermutantterminimcdietatia acciitafn': mo/
bile no e(l btid medietatcq: eH in boc piicto:-: no i aUo:
rcdel^inmcdio:q:cllilliU6,pp:ietati6quaoi^imu8.f.in
quociiql pucto ftgnaucris rco:nec fiiit antea:nec erit po/
ftca:q: q6 cfl b^ cfl qddas qd comitatur feme in ^uocii'
£5 piicto fticrit:-: non pdicatur oc co jppter vnii inftans
fine aUo:-: bec cit ccrtilTimc perfcctio pma.GTScd cum
ia5p:etericritiftas.critbecadcp«'o perfcctionie fcdc:et
bec cade fo:ma iuenit in mobili:cit5 c(t in ipib tilanti:qt
in quocuc^ iilanti poiitii fiien't.conuenit oid q: eH i pti/
ctomedioin qno:nccfijitantca:nccerit poltea. C3lli^
autcm qd or q^ots motus eflin te(Ki:e:(i motumvoUinc
InteUigi oifponemquabsrcsitcr pn"" ifincmAid qucj
pcruenit:ftue in eo (ticnt:fiue no.ipfa oifpofitio oiltenfa
eit in tepo:c:q: buius oifponis elTe eft ficut cfTe rc^ o| p/
tereunt:-: oiffert ab cis aUo mo.q: rcs que fticrru in ptc/
ritona5babuerutceini(Tanttpteritoq6tuc fttit pfens»
&ed boc no cli ita.crgo bic motU6 eil tra fttu8.fcd (i mo/
108 itelUgtt Qfectio pma qua ot]cimu6:t eft ee ci"* in tgc:
non q: boc itcUectu.f.vt tcptw comitctur ilUi5 Bificario/
nc.(ri3ed q: no pot elTc quin fit in trafini t buic tranR
tui cocquet tcpu9.£rgo no pot ce:quin fit tcpu8.q: tra '
fitU8 eft ftans in vnoquoc^ Ulanri ilUus tempous eiitift
cnm eo.^i cfi autem oijxrit nobis qd clTc in loco in quo
nec antea nec poftea fiiit.(itlter relario ad iUu 1 qp voca
mtts il^ane:cii res vtiter iteUecta que non b5 ee in actu:
q:nonb5eiTeinactu:nilig}el>inboclocoi quo necan/
tea fuit:nec poftea crit.Simirr t relario ad iUud elTe^fed
res vlis no babct ee nifi tn idiuiduis.^Uud autes no cll:
aUquodvnu5(ingulare(icutc6ucneruntin boc oocto/
res Doctrine bui^^^oiccmus q> ee in \oco ftn g> of oe loca
ris mulris.fine oubio ita efl vt oij:criit.Sed fm g> or oc
vno locato in multis no (imuUl5 ell oubiii.q: no cft 16/
ge:vt vnusiteUcctU9(itgencraU6:tDicatoe vnare ouo/
bu6 tcpoubus.q^uis no babeat elTe^nifi vnu5 fingularc:
ficut co:pu6 nigru5 quado albificat .q: co:pus cum e ni<
grn5:eft in eo nigredo que cft coU):;i colo: eft ficut pa rs
nigredin is .pptcr j?p:ietate cx qua eft nigredo;q: poft^
fucrit album:n6 polTumu6 oiccre qp ipfa rce cui accc(Tit
^imctio .ppiictatiaiitremanes.iacccffiteipoftca p:o/
paetas aUa:fiCHt Ugno.cj:epU gf a.q& cft in oomo cii tali
p:op'aetate q? eft pars parietis.i poftea ip5 (itpare tecti.
•SediUudnoertftc.imocftiicutfiocftnieret paries et
Ugnuq6e(tinillo.igtpofteafierainDomoaUu» paries
OpFm
1 aUudjigniNn eo q lc iUud.£t Be(l.q: nigredle non Jic
ocftriut of nria.vt rcftet ipfa po:tio nacgeiieris eiue que
cft adiiicta cu ipfa;aUogn non ciTct of ntia fpcdfica:f5 cct
occidce no fpecifiai^.l^oc aute iam cognituscft e^c aUjs
locie,(iri£tqu3dogdem bocfic eft.c6ftderabimu8ifiiu
diciii ciTendi in loco in quo eft bcatu aUquldo adiuctu$
p:op:ictatic(Tendiin 13 loco.iaUquadoadiiictumalgp/
prictati ft cft fiait iudiciu colo:is aut no eft.fcd ivuiiciaf
d.tt8C(t (icut calo:i3 iudiciti q caU>: aU^doopcrat in 15:
aUquando in iUo. ^ut ficut bumiditatis que aUqnparic
ab iUo:aUquado ab ifto:cii fit ipfa vna 1 cadc5.3ut ftcue
alicuiu6 aUerius accidetis q6 rcmanet vnum t ide.t ac/
ciditei^prietas poft p:oprietatem.Uii oiccmus nucg^
bec^ptietaeciTcndibfcautibicjciteUectu locunoe rcs
que babeat elTe i actu ipfamet:ficut poftea maifcftabit.
lCC6tinuumnon'b5partesinacni.fedaccidit ei vtin/
terfecef J3ptercaufa8 que iterrupiit tranfinim^ioc ilk>
fiiit in actutrafitus muUi f m aUque modii itcrruptioie:
1 intcr termios iUius icifioni6.itc:p funt tranfitus g non
polTuntcoUigifub vno iftanti:autfijb vnomotufy mo/
du5 quo oidinus q> motus cft in iftari.!o5 inotu qui cft
f5modijtraieundicuicoequaftepus.f.itctiociU3appcl
lamits iftans.nocftmuUipUcara in cffcctu in iUo:q:ill6
no muUipUcatur tn actii:nifij7ptcr multitudine trafitue
in actu.i£t quadogdcm no muUipUcaf tn actu.t motus
eft in vno ftibto.f.tranfitu g verifTtmeeft.-z no eft pUires
numero.tiic nccelTario eft vnue niimero.Cr TI6 eft aute
quemadmodu colo: 1 cius oifpofitio funt in fubto:cun>
ipmeft inoifponenigrefcedivclalbefcendi.q: mot^no
facit ocbere ce iterniptionee in actu.fed ijmanct ei' coti
nuatiotaU6:cpc^can6oeb5cemtitatio bttiiid oiljpdnis
c6pararione fubti:oonec oeftmatur in ea re8.que eft fta
bilis tdiuidua tr.q: coparatio in actu no oiuerfificaf : ni«
fioiuerTisinactu.tnomulripUcaturvnum in actu.ni({
cum muUiplicato jjpterc6pararionem.qu3do.f.c6par9
tio facrit muUipUcata in actu.£t qtn tranfitue eftvnus:
ttjc in c6tinu3ri6c n6 eft oincrfitas.fed poftea oiueriifij
caturc6parationeadilUim:nec^pter boc Diuer(ificac
nuems vnius rei.CCl^oftca vero cii acddcrit tranfitui
oiuifio aUq.i oiuer^itas.t bcc n pcdcate^ motu.nec mo
cu8e):iUa:nec vnu5 co;: ponitaUuderit ouaUtae q accu
ditejciUon^muUipUcatacjcfeipfa.fede accn6.i jppter
copararione vnius ad plura.£t ?paratio eritc^rinfeca:
n6 oeclTentia rd vUo m6.£t oino n6 erit bec oifpofitio
ficutoifp6colo:i6:qcftcertc:n6j5pter c6paratione rei
crtrifcce:qiJcoiucrfificaf.fcde):adiiicti6e oiffcrctie nO
gredinis-zalbedis.Undeecmobilein locoabfoluto no
^ecpUjraq funteein B loco tin iUo:q: in trafitu motus
n6eftDifc6tinuatioinacni.neclocue bicfignanis titu§
1 no alius.Ut ideo fit potc qj locae abfolutus fit gnaU'9
aut fpaU'6:g fpecifTcef aut idiuiductur ca fuc c6parati6i8
ad loca muUa in actu.(EOp5 aiit fcirc g? motue pcndet
cj: (cj: reb'.q fiit motii 1 moue6;t i quo cft;-: a quo eft: z
ad q6 eft:-: tpe.Ss q? monie pcdcat cy moto:n6 c oub'":
fed cp pcdcat e>: mouetc:q: q6 cft moni:aut babcbit mo
tu5e;:fec^ }3 q7eco:pu9 nale.autbabcbitq:aUa ca.!8i
aiit bfet motii cj: feipfo.t n6 e^ alia ca vUo m6:mot^ no
pauaref vnq|:^iu fijcrit ccntia coqwzis naUe q6 mo/
ucf piUii:f5mot^fcpcpiiaf aco:po:ib'' pmanctc eenria
corpop.cr^tc fi centia mobitis ect cd mot^^.ita gp idcm
ect motum t mouen6:tunc motus octtcrct ciTe c% feipfo.
fcdn6ec^feipfo:q:inucninirecnria coipous namraUa
quodnoneftmobile.£rgofi inucnitur co:pu6 nanira/
le femg mobilc:boc cft p:opter p:op:ictatcm qua bob$
p:eterfuaco^)o:aUtatcmnAle5infeipfo:(imotaen6eft
@ecundi
ob eprinkcoAM cdejrtra ipm fi motus cfl ab ejxri(eco,
Oino aiJtcs non cft pofTtbilc vt cfTcntia rci fitca fui mo/
tus.r.vt idcm ftt motu; t moucns:ni(I fit ipfamct moucd
pcr fuam fozma;': mota pcr fuus fubm.aHt moucne ac
ccpta vno mo:': mota acccpta alio m6.£t pcr boc occla/
rat :q7 nulla rce pot mouerc fcipfa5:boc eflg^omncmo
iicns am moucrit:aut moucbit:ita qykno moucat: aut
mouebitita^ fc moucat.@cd ft moucne moucrit ita cp
fe no moueat:tunc iportiibile eft:vt moucns fcipfum mo/
ueat:fcd ejxra cft q6 mouct.Si autcm cum moucrit mo
net fc:": motu qucm babct in actu mouct:fcd intcliectus
moucndinoneHniltvtinaliquomobiliin potcntia fa/
dat motu5 cfTc in actu:tunc non mouctaliquid oc pote/
tia ad cffectum:nifi q: motu qui clt in ipfo in actu. £rgo
impofTibilc efi-Mide motus ftt in illo in actu 'Z in poten/
tia qua fit ei ncccfTc acgrcrcUcrbi gfa.Sicut ft eet ca/
Iidumqi]ocalcfaccrctfcipmfuocalo2e.f.fiieflcalidu5in
efTcctu:quomd critcalidii in potenria:vtacgratcalo:em
fibiipfi.-'©ic cni5 ciTct calidu in cfTcctu i in potentia Jtf.
XO (LOino aut na co:po:citati9 b e.f.na fube bntis logini/
dine5 -: latitudine^ i fpiiTitudine.&cd bic terminus rcs
vniucrfaliseft q:qua non p:ouenitmotu6:alioquin ce>
beret co:po:a conucnire in tllo.&ed fi addiderint fuper
biictcrminu5aliqua5aliamintcntionc5e): qua co:puo
comitct motU8:ita vt fit fuba babens longitudincs i lo^
ntudtnemaii^ifTimdine^^^zaliam ^p:ictatcm cum illts
p:edicti9^ptcrquamoucat:mncp:incipiii motus crit
addirio quc cfl fup:a coditioncm que cu5 fiicnt gcnera/
biturpcrilla5co:pu9.!oifoflicritc^tra:erit boc mani/
feflius.^am aute^ oijcerttt in flabiliendo:^? omne motu
babctmouentc5:Dicrione5VcrifTmile:q: q6 accomodo»'
riu6 oici potcfl oeilU)boccfT.f.9iomnequodmouet:(i/
cntpoftea Dcclarabitnncfloiuifibilcbabensgtcs quas
nonp:obibctopinanquictasnamra co:po:citati6 qud
babet:q: (i boc ;pbibucrit:p:obibebit etiam aliud p:ctcr
boc.Scd omnis opinio oc rc qua non p:obibct natura:
cft opinio pofTibiliB qgtum ad illam naturam.£rgo opi/
nari partcm mobilis gctam ej: boc gp eft co:pus:eft opi
nio quc no cft impoffibilis nifi cum oictionc:': ipfa pa rs
non cft illud totu.Scd omneqd eft mobilee^ fcipfo po/
nere gj no cft ipfum.fed aliud me quietu^:-: p:ecipue cuj
iuerit non ipofTibilc in iemon p:oucnict ej: eo in opinioe
quietum c(Tc:q: c^: poftrione cp ocs partcs co:po:i9 funt
quietc no ponitur quics totiu9:ficut ej: canfa ^ucnit caix
fatu5:quics cni totius ficut poftca Dcclarabit:cft coiun/
ctio 9etU5 partiiuctt fucrit partcsactu vcl potetia. £rgo
T» nullum co:pus eft mobilc ej: fcipfo.CTSi autcs oijrcrit
aliquis bec noftra oictio.f.mobilc ej: fcipfo no gefcicciij
aliud ab ipfo pofucrint gcmm^non crii vera:nifi cu^gc/
fccre illud aliud fiierit impofTibilc:t no ftierit pofTil>ile:i
«inc fign ificabit boc q^ quicfcerc illud q6 cum eo ocbet
quicfcerc:cft ipofTibile:': no eft po(Tibile.j3cdcu5 quiete
ilUusfiicrit jpofTibilcefTe:mnc C)c pofitioc quietis bui''
p:ouenict quics illius q6 cft mobile cjc fcipfo:q^uis ftt 15
tmpoffibilc:ficut multa impoffibilia vcniiit e% al^s im/
poiTibilibug.£rgo pofTibilitas quieris mobilis ejcfeipfo
nopoteft cc.fed fi pofucritaliudimpofTibile pofTibile e:
Vt comitcmr illud ^cs eius impofTibilr.q: no cft impof/
fibile:nift cuiusquics cft tn ctTc^fcd nomiategetC5 cius:
quado pofuerint impofTibilc q6 ncn poteft cfTc.': quado
pofuerin t etiam quod rcmouet ab eo gp fit mobilc ej: fc/
rpfo:boc cft cp non oeftruit illud vcrum:q: illa cft catbc/
goa'ca:i beccft bfpotbetica^q: 13 cfl:ficui fi poncrcmua
g> ccnmm pars funt Dcnan):n6ne occcm tunc cfTcnt cei
nim 1 aUud.^^ed boc non eft non eai$ ocbet^er boc
r. ^+
Vt noflra bictio q> oecem non fun t pUirce $ ccnmm fit
falfa:fimiU'tcrDemobiUcj:fcipfo.(tSipofTibitcft opi/ O
niooequictefuepartiscj:bocg>co:pu6 clT.tame poffi/
biU'9 non cft e)c boc g? cft pars mobiUe cj: fcipfo 'Z cj:na/
tura fua.f.q: q^uis pofTibiUs cft ej: natura fui gcncri6:im/
po(Tibili6tamccftcj:namrafua p:op:ia.fcd nonpotcft
poni ficSoicwt bomo cjc boc g? cft animal non cft impof/
fibilevtfitauis:fcdcft impofTibilce>:boc q> cft bomo.
£rgo quandogdcmboccftimpofTibile:ia5 conclufuseft
e jc pofitione ipofTibiU pofitio impofTibtlis.(n Tt os aute ^v^g^e^
non conccdimus fc»oc g? mobilc q: feipfo non gefcit p»/
pter gctem aUcriu6:nifi cum quice altcrius fticrit in ee:
QUtin opinionc opinato:is.aUo vero modo oicimue fe/
qui:vt mobileex feipfo gefcat aim pofucrint quicte im/
pofTibile5 in aUo.-ioiccmus rcfponfionc^ buiu6:q: pars
coipo:i8ej:l5ocgjcftco:pU6n6p:obibetura gctc:f5 ejc
aliaintcrionequc acciditp:etcrco:po:citate.Od fiitae
ninccaufamotusin vnaqiuac^partecftaligd addiais:^
inbocconfcnric't)Scdpotcrit quisoicerc nobi6:g? nc/
ccfTitae noecopuUtinduccrcpartemipoftqg via ratioci/
nadonistaliseft:cnrnonpmumindu)cifti9 oe toto.-^Qz
q§ui9putenirquictumc):eo g)cftco:pus.non tameeH
pofTibile t% boc cp accid.it ei aUqua adairio fup:a co:po/
reitatcm:^ptcrquafacnimeftmobilccj: fcipfo:t ncccf/
farium moucndi.t ipofTibile quiefccndi.£t ft illa ro fuf/
fcdt bec magis fufTicerc oebct.iBi autc; id qd in ilUs rs *{>
riontbusintelU'gcrevolunt.aU'udcftqg boc f.g? p:imue
flucto: nec voluit intclUgcrc:ncc oicere \\\o modo:f5cil
potHts oeco:atio quedam qua apponunt verbis ciU6:cii
ille non piitauerit pofTibilitatcm banc poncndam in eo
e^bocqpeft co:pus:nec attendit po(Tibilitatc5:fcd oi;:it:
cp quicquid eft p:cter q6 putatur aUquid aUud quienij:
cj:quofcgturilUidcfTegcmm:noncftmobile ey: feipfo
'pocnoneftconccdendum:q: idcftiicutia^ occlaraut/
mus in confcnfu p:imc oubitariois quu ot>:miU6 g? pof»
fibilc cft:vi ftt aUgd mobile ej: fcipo:i Dcinde fi putatur
oc eo aUquidimpofTibile:accidite)ceaopinioncilUid ei
non mobilc cj: (Icipfo.£t no fcquinir ilUid impolTibilc:vt
permutct eius iudiciu ad impofTibile q6 fccutum cft et
iUo impo(Ttbili.j5cd pofTibilc eft vt mobile ejc femetipb
cum putanir eius pars getamon fit quicnim:fcd mnc o$
vt oeftruatur.gt fi oijrerint g? fx>c cft impofTibile : oice»
mus ita e(Te:q: iam confecutum eft aUud impolTibilc q6
ante bocpofucmnt.!ccd buius oicrionie retpcnfio: non
cftadmanu5:ifo:ta(Ti6aU'usp:ctcr me poterit ad bec
refpondcre.£j:iftimoeni5g7 ratio buiue oifputationis
ncnfacietnoeindigerebi6:t70c cft:q: p:opotitio bcc fi
conce(Tafucrit:critgefcercautimpofTibilc:autnont'pof/
fibile;i compiebit ratio.li>«ipofitio fiquide quc cft bec
oicrio.f.g5 omneidcuiue monis ipofTibiUs eft^ptcr po»
firione^ gctis in aUo q6 eft p:ctcr illud:cft ipoiTibile aut
nonipo(lIbilc:quafiDiccrcmu8.g>gcgdipo(Tibilcemo/
ucri^pterpofitionepoffibiUtatisin aUo ab ipfo:n6 cft
mot>ilee^ fcipfo.i:t fi pcciTerint boc ia5 pfecta e oictio x
argumetatio:fcd tonis labo:cft in ccrtificado bac ^po/
ne5.£rgo ftudca t alius ptcr nos cj: aucto:ib'' bui'' ronis
Cnccrtificatioc bui' jjponis:^ fo:ta(Ti8 fict ei focilius q6
nobis cft oifTif ile.CrS5 in bac r6nc alia e Dubitatio: qz q
continuo $uis poflibileeft vtafligneturpartcsitii ipore
cft vtputcnf iUepartc6-.autmobilcs:aut gcte^nifi acci/
dcntair^q: n6 funt bntcs fitii:nifi qpdiu funt partcs cotv
nui:nifi accntaUter.llec funt bntcs fitum:i boc e q6 po/
fteaoccU>rabitur.)£rgoquandoquidcm opinio qnictis
parris cft opinio que n6 poteft ccrnficari nifi oiuidatur
uiacnt:tuncbecDifputariofacili6erit:nifi fcntentia aU/
Ji\\k, 4
^uffi»
JLibii
aviHUmo
iShaxiioii,
cuius facriucp optnio feparatidis -z qitietie ed iima 1. jSi
aiittuputaiicrisin^porita partegeteint^zilla fucritco'
Cinua:ndp'.italli niit itcUcctu qui puenit cietifolo nomi'
ncqzveraoifFinitiogetisnopotcftpiitariin iUa partc;
ftcut nopoHunt putari rce impofVibilcs in tteUectu i ma
gnitudie fimul.£rgoalij qui cotizcbcdent bac r6ne:fint
noftrivicaruiniUa.!s£>edg7motu9 pendeat cj; bocf.DC
quo eft:i ej; boc ad qi> cft:colUgimu3 ejc cius oiff onc: qj
^fe eft pma perfectio que acgritur rci babcti perfectio/
ncm iticedetcm fecii ad illa que bj oifponem potetie ati
Vtracp perfectionc.l;t bec oifpofitio que eft gfectio p;i/
ina:eft DereUnquere ca.f.potetiam:': tcndere ad feciidas
perftctionem.(C£t a liqsdo id oe quo eitA ad quod eft:
eriit Duo cotraria:-: ali$do eriit inter otio contraria.&3
vnum eo2U5 eft p^opinqus alteri contrario^:t'3lterii al'
ten'.£t aliquado nec^erunt ouo contraria:nec inter ouo
contraria:fed erult oe rcbus que babet coparanonem ad
contraria:aut ad oppqiilta aliquo modo:'z ttic no conue/
nientflmuUficut eft oifpofitio firmameti^cui^^motus pm
c^tindaduerfaturfinteiu8:nectarne fiituil coniugcn*
fur.€t aUquado id oc qito eft:'Z ad qd cft tale cp perma/
Jiebit in ee aUquo tepoje;ita cp bs ctia in ejctrcmis qiuc/
tem.2ct aUquado no permanet in eo ftatu:ncc cft ci ftat'
in iUo cu pofuerint ei quafi terminu in actu:momctfi:fi'.'
cut celii in cuiits motu eft relinqucre pncipiu5:i tcndcre
adfinc:fed no b5 in aUquoiUo^ ftatu.(Ci>cindepotcft
nobisaUgsDiccrcgjtcrminiincotinito fm iteUcctum
noftriino bnt elTc in actitfcd in potetia:qz no fiiit i actu:
nifi in incifi6e:aut aliqua termin i Defi'gnati6e:aut tactu:
autequtdtftdtia:autaccideti:autpofit(6e:fiatt poftca ot
cemus.pndcvbinulUibaf caufa^ fiterit in actumon
erit ibt pncipiii nec finis:': vbi no fiicrit pncipium nec ft-'
nis oefignatus aqito icipiat motU8:'z ad que no crit mo/
tU8.icrgo ceUi5 R no babuerit cam terminalcm: non erit
mobile:qd elt impofTibile.Q6 autem ad boc refpodebi/
imis:boc cft qp motus bs pncipiu i fincm f m potetia:et
Pm cffectum Sed potctia eft ouob^modis^qj ifm pt
pfngtatem ad effectu:': fm el6gationc5 ab effectu. fijre/
pU gratia.2n3obilecii mottcf bab5 in potetia p:opinqu9
termini't:q: tu potes poncrc ilUtdiam pueniiTc ad iUum
in quocticp pucto pofiteris.ict tunc erijt b ilU ccrtiflimc
in poteaa.05 no ftet tcrminus in etTccttt:nifi ctim i actn
(iterit vbi pofuerimus vel vbi inciderimits in actit.j£t cu
boc tame no cciTabit:fedj3ccdct intcr terminii qitem rc/
Uqitift^^tcrminuadqueaccedit.JctPm boc g^cft tcrmi/
nus motus:n6 cft poiTibilc: vt f iat in actu tcrmin its mov
tU8 ppttv pofiitioncaUt ^ptcr cam tcrminatam in actit.
©ecl b5 necefle: vt pcrficiat trafitti vfcp ad ilUtm:Donec
fiat b^.f.vt fit ibi aUgd qd polTibileiitponi pndpium:6t
pofTitponifinis^^^oino vtoefignatio termini qudponis
in mom in vnoquoq; motiiii ceU' qua^ inuimus in bo:a
certa •: tenemtt8:boc ponaf .aU^do eni5 ponimus in co
pn"" ':fincm fcparatim rcfpectu Diio|z ptictop oiucrro;:
que funt ouo termini iUius mcfurati pcr motii in ca bo/
rain qua fignauimus.aUqgdo cft vnii puctum q6 idem
ipm cft p:incipiii % finis.C Sed pn"' cft q: motus eft ej:
iUo^^^efifinis^q^motuscftadiUti^^^eftRciin Duob'' te/
poabu8:vnde qp motus bcaUs aut fituaUs bab5 cfTccjc
pncipio 1 fine;e;c [5 eft gj ct'i tu fignaueris motii -: tranfi/
tum fignabit cum boc pn"* i finis ftabiUs p fcipm.Sed
0? mobile locaUtcrpcdctc;c pnci|.M'o ■: finc:cj: 15 e vt boc
fit in effcctuci:autin potetia jj^ima efTcctni:l3 quociiqj
m6 fucrit:pccdcmu3.c^: nos n« pftituimusvnu cr iUie:
^modiipwp:iu ;fedotnoq:ambopcndcnt ej: pncipio
4flnefmbacfo:mami?ftitutionem p:enotata:non qp
CapFiri*
Vtraq5 fitin acm.li>oft bccaiitvertfimileeft: cp mottts
imouereimotiofHntvnaclTentia.©5CU5 accipitur in
rcfpcctu fuiipfius eft motus.Cii aiite accipif in refpectu,
eiusinquocft:noiatur moiio.Cumaiitaccipif in c6pa/
ratione eius a qm cft: vocaf mottcre: ^: nos 05 iftud ccr/
tificarebic^-^DiftinguereconfidcrationefubtiUo^c^fit
iUis vcrifimilcCricrgo oicemus^gj veritas cftptra bac
fo:mi.f.q:motioDifpofitt'oeft mobiUs:": 13 g? mot^ c6/
fertur mobiU' fm qp in co cft.Difpofttio eft motus n6 mo
bili8.q: ^paratio motus ad fubicctii eft aUa ab iteUcctu
c6parationi3fubiectiadmotti.(^uisfecomitcnf in ce.
<BiXx mouer-e oifpofitio eft mouetis non motus. £t pfw
ratio motus ad mouente:Difpofitio cft motus no moue/
ti8:£rgo q^do gde boc ^ic clhmotio crit c6paratt'o fubie»
cti ad motu:non motus c6paratus ad fubm.Uii non eft
rootio ipit motus qui eft ^pter iubm.C£"cut nec mo
«ereeft ipfcmotusquiclliin fubiccto.gt no muitum im
ftabimu9:g7motusc6paratusfubtofit intentio inteilo
cta;ftcutc6paratusmotoa'. S5 bcDucirttctioncsn^fi/
gnificabiiturbisoitob^noibus.iDotumatitpederc.ab
eo in quo efhf m g? eft in aUquo pdicantcto?^ non conce
dimus c^c fubm et'u3:nec id qd itcdif acgri per motii;q:
mobilecii moucf:Df e(Tc in mcdio x>m^ rcru5.r.t'nter id
qd reUncjuit:': id ad q& tcndit:aut vbi;aut quaUtate: auf
cetera aUop:cum motus cft mutatio rci n6 fubito.grgo
crit boc mcdiii intcr Ditos termios:q: enmt aUcuius ca/
tbego:ie.f.aHtvbi;autqualitati8autcetcro|::': tunc oi»
cctur motus ciTe in iUo pdicameto:pftea aut argumen/
tabiturbuius rciDcclaratio^cumfcicris cotnparationej
motite ad p:edicamenta.
(iriCaptm.II-Jbe coUationc motits adcatbegozias.
tbego^ias.Quidam cni Dixicruntg' motuse
p:edicamettt5 pattendt.3li; vcro Di)ccrunt qp
bocnomen motuscaditfitpermancries quc
funtin iUo:fola cafitaU parncipationc nois.Ouidam ct
eot'5 oi;ccrtitg» boc nomc motus eft nome coeSiaxt ^bu
efle-zaccidcntisqdptinetmultanonvniuoccneccguo
ce:fed participationccafuaU^fcd mancric quc ptinentur
iub efle ■: accidete pma con tincn tia:funt ipfc catbcgo:t'e.
XDancrie vcroque ptinentur fub noiemotus funt fpcs:
aittmanericp:eclicamcnto:ttm:q:Devbiq6damcffge/
tum;'! qSda cft pcrtraficns^qui cft motus in loco.^t Dc
quaU' qSdam cft quictU5 1 q6da5 pertran fiens: -: bic cft
motu8aUcrati6is.(E£tDe$to quoddacftquictum:i
q8dameftDifflucn8:i bic efl motus in quanto quf eft
attgmeti 1 Diminutionis.gt fojtaffis aUquts coy pcrdu/
rabit in fn ia fua;ita vt tmm g? fubftatia fimifr qucda cft
qut'eta:iqd3mDifflucns:i biccft motustn fubftatia.f.
generatio 1 co::uptio.£t Dijrcrunt g? bcc ^titas oifflu/
cn3:vna eft et fpecieb'' quati continui ^ptcr poiTibt!t'ta/
teminucnicnditcrmintic6cminca.ScdDitTcriit in 13:
g> boc n6 b5 fituu);i ptinuu5 b5 finim t quictcm;i Di]ce/
runt qp nigrefccrc 1 nigredo vnii gcnus funt^led nigrcdo
eft quicta;nigrcfcere Vo cft non quicttim.)!: t oino ptran/
{itioin vnoquocpp:cdictogcnerceftmotui.©5 quida5
Cfi bis Dijrcrun t:g> quado motue rcfcrtur ad id in quo e:
cflp:cdt'cametumpatiendt':cumveroad idaqtioe; eft
p:cdicamctum agcndi.Quida outcm c^ cis app:opinqV
ucmntbticrcfpcctum quaUtatipcrtrdfcunti:': rcnjoue'
runtmotiiaDttobuspjcdicamctis agcndii paticndi ft
Difcozdaucrtit aucto:c8 in boc noic pcrtrdfciidi q: gdas
cjrcisDiucrfificaucruntinternigredinci nigrefccre Di/
uerfi(3tcDitTeretiefpecifice.Ouidaaut e^ei« Diucrfifi
n
i'VW- i
»
£Il>ftra''
cta pf iit a
pcrct; iiifi
mfiuie.7.
nicca. t. j.
«i piir;.c,
6 iclaiis..
■©p.Si,
auertint non Diucrfitatc Difterentce fpecifice;fcd qim i
Itcut additio que sddicur lince quc fit maiozit tamen j> /
jjterboc non cpt afua fpccie.ii>nmiaut Dij^cnintQj ni
grefccrc f 5 boc cp cfl:nigrefccre;eft nigredo pertrafiens:
qd non cft ei aliquid pjeter efle ipfim q: boc cpsil nigre
fccre.firgo oiftat a nigredine permanen ti per oifferetia.
C in^pommus aat Dcclararc falfitatem vtriufcp fenten/
lieifcd pma Dcftruitur pcr nuc^n fc6a pcr albedinecuj
fit rcg quc non cftp:etcr cfle albi cj: boc g? cll: albii finc
VllaDfia'£ilauteadbucbictertia fententia qua Diciit;
Q7 nomcn motus q^uie (it comune ficut DicttJi ett: tame
maneric quc funt fub ipfo:no funt fpccies p;edicameto<!
rum ftn modij que oixcrm t.Quia nigrefcere non e fpe
cies qualitatia:ncc adirc fpes vbi-qz motus non cdtinef
»ot' bit nir fub qualitatc: idco cp qualitas fit gcnus ei^CT Tiec
rueto j cttamqjfitfubiectijciU3:tfmbancintcntionc:n6coif/^
liirti^ crepantia in cis: fcdciiEnwtawreius fubftatialitas: Di
' '* ccturilla.permutatio^diupermutaturmotusifubfta'
tia.^i autem fuerit in vbi:Dr motus in vbu-z omnino fi
fiterit id dc quo ell:'z ad qd e(t qualitas^motus eft in qUV
tatc^i vero fucrit q^titas:motus ettin q^titate:'Z oe om
nibus iihs motibus picdicatur motus vniuoce. Oi gfc/
ctio qulaccipimus in eius Dcfaipuocquafigenus: c oe
niiero vcrbo^i.f.ens -z vnitas. ift tu fcis cp q^titas 1 qua>
lita8:tvbinon funtfub vnognc.icrgoquado quidesB
p:edicamenta non cotincnt fub vno generc:tunc necco
paratio perfectionis pme:erit eis a liquid q6 cotincat ca
contineua gencris.ict fic non babemus ratione accipic/
piendi rnotu in intellectu gencraltq: bec oefcriptio oat
intelligi cp non fignat oc illis nifi noie tantum comuni.
CTSSnic igitur que magis attcndun t in bac inquifi^c:
be tres fun t:fed mcdia non mibi placet. Tlon ab^on^eo:
q6 oicunt in m.\jap nigrcfccre ^xt qualitas.i augeri ^'ai
tas^tjjzecipuc boc 3» nigrcfcerc ftt nigredo quc intcndt»
tunqz intenfio nigredinis eft:imo in tenfio eft fubiccti in
fua nigrcdine:boc eftiq: cu pofuerimus nigredinej intc
dimecclTe eft:vt aut ipfa nigrcdo babeatefTe:-: accidatct
ciiintenfione augmentii:aut non babcat e^e. ©iaijt no
babuerit efetunc innpofiibile eft: vt id q6 p^iuatu cftt
annibilat!i:DicamrclTc qijo intenditur. Quia g>pdicat
c(Te;opo:tet vt fit res babescllc:-: rtabilis centic. (L)Si
fc vcro ftjerit nigredo ftabilis efTentie:tunc non eft pcrtra
fiens fiait opinati funt g? fit qualitas gtranficns.iocd c
femper ftabiU'e:t accidit ei augmentij:pa)ptcr q6 no cfl
ftabiU'6 in fua mcnfura.fed in vnoqcp momcto bsaUam
menfura.fit bec augmcntatio continua eft motus.no m
gredo.(E£rgo intenfto nigredinis icius fluj:u8:aut in/
tenfiofubicctiinfuanigredinc:-:eius pcrtrafitio incas
motus eft:non nigredo intenfa: % p«)ptcr boc criam ad/
buc Dcclarabit bocetia;.Quia intcfio nigrcdinis ejcbit
eam a fua pnma fpedc.Qz impole eft: vt oifcemam'' in*
tcridqdbabetciTeDcilla^iinteridqdpoftcaeftimad/
ditum % adiuctij:fed ad queciic^ terminii pcruencrit:qU'
taseftftmplcj^vna.bomineeautesoes tcrminosgfunt
fimiles terminonigrcdinis vocant nigrcdine: -: oee qui
funt fimiles tcrmino albcdinisf. qui funt pzopiquiojcs
ei:vocatalbcdinc:fed nigrcdoabfoUita cft vna: ieftej:t
tremitas vera.i albedo fitr.ccteriaijt ab cis funt: vt co/
xnip\:i comittii non eft vnij ej:tremo:p:ncc conueniunt
cii co in certimdine in tcUcctus: fed nomie. ©pcdes eni
oiuerfe no funt nifi in mcdio.Sed aUcui q6 e(T circa aUV
qd ejrtremof :accidit vt conferat eiiLHt q: fcnliis aU»
g quado non oifcernit inter illos:eftimat eos vna fpecicj:
1 tn non eft ita.Certitudo autbuius rci cftin fcietgs vni
Her{aUbu9.Slia aute fnia eft vaUdio: q^ tfta que no cou
©ccundum *^
mitatur eam nift in vno qd comune eft vtrifqj fentetijSi
Cuius fiindamentii talceft Q7 qui impofuerijt pdicamil
tis bunc nume:p:cogunt ad vnu ef. ouob^^.vt aut conce/
dantg» motuseft vnii ocgencribusgnaUftimis: autvt
addatur numerop:edicamento?i additio ncccnaria; qi
manerie motuii no intrfl't fub aUqd iUo^ gcneru in pdi/
mento patiendi;$uis ille ftnt itellectus vniuerfales^pdi
catiocmuUi6p:edicarionegene:p;fed ficontcnti voliit
cfTc oenario p:edicamcnto^:Dcbe't permittere.vt ponai'
mu8 p:edicamentti paticndi ipfum motii: t non qucrat
in p:edicamento patiendipura vniuocationc: ciiius vi*
demus eos biceftc fauto^c^:-: ea in algs non obfcruann
C_ 3am.n.feceruntin p:edicamcto bnditata pmiiTiocj
qua magis oebercnt pcrmittereficrfin motu.^ui9 no»
eftlongeg) verbu pcrfcctioniB tafTcct' fitcadcsin fub*
(lantia:t in reUquis nouccafu oubietatis.fcd co:ij cafus
fupcr mancriasmotus non eftapcrta oubieratc.Q: ou/
bictas cffccit vcrbii cft vnus f m in tellectij;fed rce quas
fignificatillcintellcctus oiucrfificant fm po:itatemz
pofterio:itatc in illo. ©icutcns p:ius eft fubftatiarum:
1 poftmodii accideriij:fed intellecuie motus qni eft per/
fcctio p:ima cius q6 cft in potcnria f m 9> cft in potetia.
non cft.f.g? illam (xrfectionc aliquie qui oicitur motus
babeatc]c aUo.Tla; q: monis UtcaUs eft buiufmodi: no
eft bcc caufa^pter qua aUerario fit buiufmodi. 0ed cft,'
po(TibiIc:vt cfTe motii Uicalc3:fit caufa efTendi alteratio'
nem.CTfirgo poatas 1 pofterio:ita3 crunt f 3 intcllctn.
verbiefTc:non fsinteUectii vcrbimotns:fi'cut oualitas
que eft p:io: ternarietatc f m intcUectu efTendi; 1 no cft
p:io:ca;fedfmintcllectumnumeradi.Q:nnmcralita8
Vtriufc^ iUa:p cft fimul:fcd numeralitae no eft ternaric
tari im q> eft ouaUtati:q: cfTc tcrnarictatis pendetej: ei
ouaUtatis.Quod en i3 intclUgit oe cfTc: aliud eft ^ qd U
teUigituroe nijero:7tuiamfciftibancintcrioncin alijfl
U)ci64rj£rgo no eft longe: vt pfcctio j^uis fit quaficg*
uocaincoparationealia^ rcrtj: fit vntuoca in compone
aU'a;::i vnica in coparatione bayificutnon eft longc.vt
fitquafi equiuoca tn c6parationealiqua:jr rey ;i vniuo/
ca in coparatione cius qo eft fub aliqua illa?:. ©cd rcdi
bimueadidin quoeramue^iobMcicm^^ouabus fccris
ficQuid vidtie oe pdicatfito paticndi.-^£ft ncipfu^ipe
motus.-^^Sn cft pparario monis ad fubiectii ftcut oiciris.
£>i.n.ftieritipfemotu6abfolute;tuncmotu6cftvnijoe
gencribu6:aut fi cft aliquisvnus ej: motibus.f .g.Sicut
moois locaU'8:aut aUeratote:ntnc opo:tct vt addat nue
rogene^i.foi.n.monjslocaUs fueritgcnu8:alterario (0
militer gcnus crit:i motus augmcnri genus. ClJoingu/
lo:Hm.n.bop ttn ocbcnir vni c|tu 1 alterf. ^ut fi fucrit
motus locaU'8 non genu6:imo nomcn ambiguii:ninc in
uenictur fub illo in teUectus qiu eft genu6:^uis fit min^
vniuerfale;^ fuii conrincne.CTiSi atltp:edicamcntum g
paticndinon fucritipfcmotuefimplr; fedcftcoparatio
tnoms ad fubicctu;ninc non pot efTcQuin ipfu; fit aut
motus fitnpfnaut aUquis monis^f^fi ftierit monis fim/
pUcitentunc non poteftcfTc:quin monis fimpn- p:edice
turocfuismancrysvniuocc;ttuncmotU8rcfpcctufue
ciTentie;eritGcnu9.gtgeneracruntpUjra$Decc.®C(l
ipfujciTcgcncris refpectu fuccfTenticmultomcUuecft
q^ Vt coparatio eius ad fubiectij fut"! fit genue;a« t fi non
eft meU'u8:non tii minus 6bct vt fit. ioi aiit fuerit oict'*
ambigue;fifr p:edicamen tii patien di q6 cft cogo buius
aiiuBnomcncftambiguiiadfubiectiKDiccnirquaficg/
uocc:t fic non eft genus.fed (i p:edicamen tii eft compa/
ratio aUcuiuB mancrie motus: tunc fifr 15 ocbcntbabc/
re aUemancric:-! ficcrft pcr fc vnii genus.j^t in compa/
a =
CoiraSa»
5.ceU ?.C7.
5.pl?F,ie,te.
IDanoflpoc
alii^d.7. mc/
to.5.pt?r.ie.
«.pognone.
ratione fuiadfubfectuxrft olmd gcmiB:-: augcbunf gc/
ncramultaaugmcntationc.iSirrctiam oebcnt interro'
gari oe caufa^quare.f.ipfani qualitate pofuerun t genus:
inon coparatione cm ad rubiectum pofucnint gcn^jq:
ilUc aacpcrunt coparatione motue fimpl'r:aut alicuius
motU3 qua fcccrunt genuo:'! ipfum motu non fcccnint
gcnu6:fed fi q6 fumunt eft natura rc:p:': cfTcntia canim
abflractandcii accidetibuecomparationti quaebabs:
antaliqua aliop:tunc oebentponcrc pzcdicamentu pa/
tiendi ipfam eandc oifpofitionc paticndi:n6 id qd eft c6'
paratio eius ad aliud.£t tome bic fermo n6 certificabit
tibi:niri poftqp fcicrie illud qd oipimus oUm oc oifponc
agcndi ■: paticndi t moucndi z motionis. (TUndc mc
lujsefteis:vtp?cdicamentij partiois-.i motij:ponat vni'
contincntic fiue ynius equipoUentic. no6.n. non cogi/
murobferuare banc rcgulam famofam qua oicif gjoc'
cem funt genera;4:p vniufcuiufcp eft certifTima gcneraU
tae:i (p nibil cft cj:tra ipfa.CPot aiit oeclarari bcc ra/
tio ci qtu pofuit motui nomen ambigtui; abfoUitc.focd
poftql oiftinctc funt fcntenticquas pofiumus: t non re>
ccpimus cas^rcmanftt vcritas vna.f.fentetia pama: fcd
poftql iam oeclarauim'' pparatione motus ad pzcdica/
mcntum.gt maifcftauimus intcUcctu noftri oicttf. mo
tum efle in pzcdicamcnto quid rit.occlarcmu8 amodo i
quot p^cdicamcntiscadat.
(f Capl'm.in.oc codein.
SRS^Ini^ntua fundamentujr^uisopo:/
rW|i2^i>vii»us' teat aUgdrepetere ocbis
lifliqueDipmus. gtoicemusg^oictit noftru;q
^Mloijamus in bac vcl in illa catbcgojia motum
|L^3) ciTetpotcft ttcUtgiquatuozmodis. Unuscft
q> pzcdicamcntit $nis non eft fubicctu motus pcr (exit
tit fubicctii eius cum medio:ficutc^remita8 cozpo^is q
mcdiatcacdditco^pozifuperficies.CE^cdsmodusno
innenitur in Ub:is.ijrXcrtius eft: gp pzedicamctu gcn''
eft motus:t moms eft fpccics ciue. (ITOuartus aute eft
Q;(Ubftantia mouctur Devnafpectequeeftin vnacatbe
goua ad aUam:t oe vno modo ad aUii. Quia intcntio q
noftra cft fnia e bcc vUima:t oiccmus q> boc q6 oicim^r
cp in fuba eft motus e oictio ip2op2ia.q2 in boc catbego/
ria non cadit motus.Tlatura.n. fubftdtiaUs cii Deftruif:
oeftruif fubito.igt quado gencraf.-gcncrae fubito:t non
eft intcr eius potentia puram:t cius cffectus pu;p:pcrfe/
ctio media.Ci2 fo^ma fubftatiaUs no recvpit magis i mi
nus.CESi.n.taipcretmagisimin^^nccelTario^ciifuba
eftet iter magis i minus:aut rcmanercteius fpecies:auc
nonremancrec.!oiautrcmancret:n6 mutarctur fo^ma
fubftantiaUe aliquo modo:fcd q> mutarcf eflet accidca
fo:metant(i:qzqde(1ctm3gistminu8 oeftnieref: fuba
autem non oeftrucref :q2 mnc edet alteratio: aut aUa ej:
eis:non aut generatio.^i vcro fuba non rcmanct cii ma
gis.tunc magis indu^it aliam fubam.joimitr in vnoqc^
puncto quo nt magi8:generabitur alia fubftatia: i pma
oeftrHCtur.fitcritinter fubftantia ifubftantia poflibiU
tas fpecie;: fubftantiaUu infinitap in potctia: ITait in q/
Utatibus.lCiocdiamnoftiqjveritas aUudeft abboc.
(E^rgo fojma fubftatialis gcncraf i cojriipif fubito.t
cuius taUs cft^piietaa non eft inter eius potcntii i criFc
ctum mediti qd ftt moms.^te oicemusadbuc: q> fubuj
foimapfubftantiaUiinon coftituiturin effectuniftper
receptionc fojme ficut fcifti.fCCt ipftim in fe non bj ec:
nifi rea tantii quc fit inpotetiaicfTentia:non babcns cc
in actu.(J7i:rgo impoiTibile eft:vt moueatur oe aUo ad
oUud.fed fi motu3 fubftantialis babucrit ee:i mobilc il/
Utd babucnt fo^mapcr qua cft in actu;tuncerit fubftait
CapRn Iir^
tta iam pcrfecta:q> fi iUa fubftatia fuerit illa quccrat an/
tca:mnc iam babet effe in boza acquircndi iUa alia fub/
ftantiam:nec cozrupta ncc pcrmutata a fua fubftatiaUta
te:fed tantu afuis oifpofitionibus: fed fi ftierit fubftatia
aUa pieter eam que eft aqua i ad qua:tunc erit fisbftan/
tia iam cojnipta in fubftantia mcdia.Quia fic gnata eft
fubftantia in efTectu:q: Dictio oe bac erit: ficut oictio oe
fubftatia a qua oiximus fuifTc motu.Qz aut erit i toto il/
lo cempoze in na fubftatie ad qua mutatti e: aut no erit:
fed fi fuerit in natura fubftdtie ad qud mutatti e:aHt fuit
mutano ad fubftatia; fubito:aut fuit in aUqua pteilUus
tempozis fcruans fud fpem pmam^tin alia parte iUi'' te/
ponscadcnsinaUdfubam linemedio.Odfiita fuerit:
fcqucf qd Dipmu6.f.motu; oe fpcde ad fpecie fubito ee:
^erit ilUtd tempus parificatu motibue altjs a motibus
fpeciaUtatis fubftdtie.Q: iam fiierunt moms in fubftan
tiaU'tatc:non in tcmpo:c.(riSed no p6t oici g? banc oi/
ctionem fequatur ctia moms aUcrationis. Tle eteni ^>
tum ad boc in quo modo fum^^ncccfTaTifi cft fue fubftan
tie:fo:ma effe in actu:-: cii fo:" babuent e(Te in actu^fub;
eiu8fictfpecies.(Lgrgofubftantia queeft interouas
fubas:cft res babcnscfTcin acw:non pcr accidcns.non
eft autc:ita in fpcciebue quas eftimant inter ouae quaU
tate8:q:nonfuntncce(Tariead conftitucndti fubiectii in
acm.(L 3tem affirmant g? in fubftantia non cft motue:
eo cp cius natura non babct ptrariu:q: poft^ eius notu
ranon babctc6trariii:impo(Tibileeft:vtpcrmutef o fua
namra odaUam nam f m modii augcndi:aut minucndi.
ito vt oifpofitio in qua c in bo:a motue:ftt oifpofitio me/
dia intcr ouo ejctrema quc non pueniun t:ficnt inter ouo
vltima oiftantia in tcr q^ue eft p:ictas.£t quia Dcbcmus
nos oifcutereboc iudiciu oiccmus: g> neceiTarirt efitto*
bis poncre mamvel fubiectu in oiffone contronj.Si^o
accipimr fubiectii ve^pbabcns eiTcin actufpccie;.f. rece
ptibilc;accidentiu que babetiUo fpecies: tunc fo:^ fub/
ftantialie non babebtt c6trariu:q: ipfa eft in materia no
infubiecto.SutfifubiectuaccipiturquodUb;fubnftee:
vidcf gp fo:mo focaUs c6traria eft fo:mc aqueali:n6 ea/
nim qUtatcs tati1:q: in boc nuUo eft Oitbitario. cp o fo:/
ma Dcfccndunt quaUtates quas bab;. 2^iie.n.fo:me j^ti
cipant vnu fubiectu:ivicifTitudinantur in ca.ieft trer il
los mafima oiftantia.iftboc ctoeclorat ompUue ille
qui oi^t:g> cclu n6 cft gcneratii eo q> fo:ma cius n6 ba/
bet c6tran'i1i:quafi ponene:q> omnis gencrati fo:ma ba/
beat c6trariii:i ad illud mutetur.Unde ponit ignis i oe
ris 1 aque z terrc fo:mas ptrarioe. Quorc ergo negaiut
fo:mam fubftan tial^ babcrc ptrariii vUo modo.-(L Ui/
detur at mibiq» ptrarin q» bic nominouit fit id inter q6:
-zaUudcft vUima Diftantia.ncc cft intcriUudi aU6 vl/
tima Diftantia:nifi cum fucrit tertia res quc oiftet ob ea
minufql illo aU'a:i fit media:fic vt poiTibile fit fubiectus
pcrmutariiniUaoiftontia:ficutq6oifcurritinterDifta/
tiam Dua jj rcf .(EScd intcr fo:ma6 liibftan tialce in g/
bus e p^ pmutatio:» c mcdiii ad biic modii: fic iter igne
1 aere n e me"':aiit vf ei^^liiia €c:qi viciffitiido qud poit i
Oiffinitione contrartj:boc eft vicuTitudo oiuf rer inter
qnos eftmapma DiftaHtia:ficut Di]:imu6.-f>ofTibilc eft:
Vt fitfincmedio:ergopo(Tibilceft;vt rciiioto vno cotra/
rio:um:acccdat aliud fine aUo mcdio.Quduie ctid pofTi
bilceft:vtfitDiftantiaciivici(Titudinemcdu:fifticritibi
mcdiu.^E^s^fgo mtttatio cft p:ogrcffu3 intcr ouo cictrc/
mac6tinuu8.i5cindcnovidetureiqjfubicctii;:rccipiac
fo:mam focalcftatimpoftoqucale:ita vtnon pjius rcci
piot fo:ma; ocris mcdi) finc pjogrcffionc continua: fcd
affirmoCQ} quiefcic finc oubio i fozina aerii\i,Zvic crgo
fdgnSnc
ieF,i*«
5P\?UJ.
tbio fca
pcefl.za.
5n pnife
capfo ec
©ecdndt
JCcitmm
9J6
B
fojtiw a^aljs nm eficontrnm fozmcfocali: qipermu/
ta tio non tendit De \>m ^d aiits);:fed oe focali adoeriale.
Tlcc founa focalta ptraria eft fo:me acriali: qz no cft in
tcr illas vUima oillantia.Unde li eius intentio fiiit bec
tntentio:tuncbccinquifitio Dcboc reditin occlarationl
p«ma qtia tractauim^.lDcc.f.crt gp natura fubalis no 6*
nudatur |:^ulati3.Q: no recipit foztttudine ^ Dcbilitate:
fic vt fojtitudo 1 Dcbilitaa fint duo e;:trcma que ppzic
appcUcnt nomic fo:mc.(El!>oftea vero oeclarabimus
in plTta pma q^ fozmc fubHatiales no recipiun t magis i
minus oeclaratione manifeflio:i.&cd q: vidctur q> fp'
mafitanimalpaulanmtgranii fltaiatii.putat q» fittbi
motus.Qd aiit dc boc fctrcocbes boc e(t.f.cp fpma quf»
(^gcncretanimaLacciduntcialicgcneratioemquaecd'
tinuant pcrmutationcs fm qlitate i $titate:t fgma no
celTat pcrmutaripaulatim;cu iitadbuc fpcrma quouftg
pcmcniatad terminii quo Dcniidet a fo:ma fpermali:t
l^taturin coaglkitii.gtedciusDifpofitio Rcquouff^ver
citur in on;::Dcinde in oiTa: t ncruos i vcnae t alia que
nos non pcrpcndimus.crSilr etiam qufcBredpiatfoi
inamvitalcttDciRdcetiamfifraltcraturt permutdtur
qufcg co:robo:atur t fcparat :red apf^raua oifpolitioid
fecitputari:Q7bocfitvnap:ogrcnio Dcfo:ma fubllan/
m\i ad aliam fomtas fubftantialc:q: putatur^pter boc
^in fubtiatiafttmotus:fednoneil. jmmofuntibimt/
ri metue 1 quictcs mu Itc.
([:i>cqualitatc.
i^^A ttK^riim e<Tcinqtialitate:boc
KM. mviwn manifcmicft.)outot
"Miinter bolcs aliquiquioicunt^g? motus no ell
u||tn oibus fpecicbus qlttatis: fcd i viilbilibus
slvifui fubiaccntibue tanm$. £t oicunt q? fpes
otfpondonis t babitus in anima babctcfTet cotpue ns
turale non eH eo:p fubm:rcd potentia i impotetta: i ou/
ritiestmollitics^tfiliabiscofequuntur accidctia que
acctduntrubiccto.^pterquo:p acddenttii aliquod fub$
fitfubicctiicajf.ettuncfubicctii potentienon cftipfuj
q6eftfubiectijimpotentic.!£>irrautem contingit resin
ouritic 1 molUtie:fcd figurc t coftmilia iueniunmr fubf/
toin materiaquercdpitca6:inon rccipiuntmagistmi
nus.ncfcio autcm quid oicunt oc curuitate i rccutudi
neacctcrte:fedapudmenon cftita vtoicunt. Q:i fnb/
iecto oifpofttionistbabitus fitKfttanima^fTne fttco:.'
pu3:fiue vtriicg fimul:^ Difpofitione participationis^e
perfectio eius:q6 cft in potctia fm q> cft in potetia in ali
qua iuba. (CCt boc qd oij:crntcp ouritieii mollitiei no
cft vnii fnbicctii:t potcntie timpotctie: oeftruitur in ati
gmcnto 1 oiminutionc:q:^ eo^ oictionc: opo:terct nd
efTe motii:fed in bis rcbus non oicimtts fubm: nifi nam
fpccici reccptibilis accidentiii:qua ourantc natura:non
pcrmutabiturfpecies:ncc co:rupcrfo:ma fubftatialis;
q: fubtcctii eft pcrmancns.gt no curamue fi^ptcr acci
dens qd acddit ei:aut p:optcr ougmctu q6 accefTttd:fit
(ubiectii p:op:itt otlpofinonis:t cen tic eiue in qua e mo
tus.C6cedo aut Q} figura^ indidii videtur ee aliud a iu
dicio aliaf qualitatum in quoe cadit aUeraiio.f.in 3 g?
fubitogcnerantur.
(Cttequatitate.
jllH qultitate ItrTiS^
||eftf m augmentii additii quo augctur fu^:
|h f m oiminutione c% oifToUttionc qua minui
'I tnr fubm: fcd eitts fo:ma in vtrot^ pmanet:
t boc vocamr augmcntii z oiminntio. Slius eft finc an<
gmento iibi addtto:i ({ne oiminutione fibi fubtracta:ci»
rubiecttiipfuinredpit menfuramaio:cmt mino:c?cj:
DifToUitione velrcftanratione finc feparationc fua;: par
tium.£tboc$ui6comitctur permutationej cfTcntieq
eftejc quaU'tatc:tamcn aUud cft ab augmcnto i oiminu/
tionequefunt inquantitatc:tq: bccDifpofttio.f.^grcdi
oe potentia adeffectii panlatim^eft perfectio eiue q6 eft
in potcntia:crgocft motns. (L ©ediam oubitaFg? ma^
gnum tparuum no funt c6traria:cu motus omnce fint
inter ptraria:t Diccmus ad boc. (£ Q: nos no cogimur
afftrmarcqjomnee motus fintintcrc6trariatin:tn6in
aU)B. Cum.n.fiierint aUqua oppofita que no cducniant
fimul:'z p:occfTcrit res oc vno ad aUud paulatim: voca«
mus ilUim rem mobilc:q§ui6 no fit ibiptrarictas. XOat
gium aitt 1 paruu itcr que mouetur vegetabilc i eircki*
i(c:non eft fpfU; pamii t magnit abfolutc:fcd quafi na«
tura pofucrit fpecicbue fcnfibilibus t vegctabiUbue ter
minos in magnitudine: i terminoe in paruitate qs non
cfxedmti mouennir inter cos. /crj^o magnttm ibieric
magnuabfoUtte:tnoneritpamiicoparationcaltcrine
magniineademfpec(e.!oi(rparuu3cntparuumabfolu
te.t qnado quide boc fic eft:iam U>ngc eft: vt fin t fimtUa
c6trart)s:rcd funtc6traria. (CieiautaUquts oijieritcp
vegetari monts eft locaU's:nam locus mutamr ptopter
CU6. £rit rcfponfio becqj noe cii oicimus vcgctari mo
tum cfTe f m qnantatcnon p:obibemu6 quin etiam mo
tnelocaUsibifit.Tlon.n.negamu6quin in fubiecto vc/
getanonis fint ouemutationee: vna qnatitatts: i alten
vbi. £rgo in eo ono motns fimnl. 0cd in p:cdicamen«
to relationie vidcmr g? pUiree e>: motibus non fnnt nifi
e^ vna oifpone ad aUam fubito.aut fi oiucrfiftcanmr i
aUquibus locie:mutatio certifTima pzius erit in aUo p:e
dicamentocutacciditrclatio.*l\elatio.n.foIetc6tingcre
in ali)e ptcdicamcntie: i non ccrtificat per feipfam. qz
cum p:edicamentii fiierit oc bie quc recipiunt magie t
nH'nns:fnbiectit relarionie recipiet: i comitabitur illud
receptione puo:c:'z crit motue in re cnt accidit relatio g
feipfn5:t p:imo t in rclationc t accidentalieer i fc6arto;
CScdinp:edicamentovbi:monimelTemanifcftiieft,
fed inp:cdicamctoqnado:videt(p mutattooc rcadrl
fitfubito:ficntmutatio oeanno adannit. i oe menfead
menfes.aut vider q> oifpofitio ocqua^do fit flcut oifpo»
fttio relarioni6:in boc g? in ipfo quado non mutamr 6 1%
«drc5:nifimutario p:iuefiatin qulritateant qualitate:
1 Ut tcmpue comee ilUus mutarionie.t caufa illiue acd
dat in quado mutatio. fed id in quo non eft mutario.po/
ftea fdes.q: non cft in tcmpo:e.qiio ergo babebit motii
in tcmpo:e.-' (£&cd in ptcdicamcnto fitue. iaj oi;cerut
Q7 non eft mot'' vllo modo.q: non eft in fitu c6trarieta6.
Cum.n.monet rce a ftando ad fedcndit.fcmpcr eft in iu
dido ftadt'.quouf(:^ fiat fcdene fubito.firr i cum monet
a fcdcndo ad ftandti.n6.n.ceiTat elTe in iudicio fcden tie.
ooncc fiat ftane fubito.£t veritaeafTirmat q) in fitu mo
tuffcft.t gj non cftmultii ncccfTc.vt fit vcra c6traricta8
intcr ouo ejctrcma motU6.i:t boc occlarabit tibi:quum
confideraueris motit ccli.qBHi6 in ptcdicamcnto fit* no
eft longe.quin fintc6traria.ficut refupinue ptrariue eft:
^citmbeti.£t B oi^crut g? mutario ad fcdcdii e fubito.
il volucrin t intclligcrefcdcrcqj eft cjrtremu.q: 1116 acg
ritur fubito.filr nigredo cjrtrcma. i vbiejctrcmii acqui/
runtur.fit fi omnis fitus ej: quo mouentr ad fedendum
fit paulatim qufcp pcmcnfat ad c^trcmii. q6 eft fcdere.
C£»itr oifpofttio bec cft.ficut oifpofitio mutandiocfur
Tum ad ocotfnj. Jccd quaB- motne babcatelTc in fitu. 15
e.f. vt omnie qui muta t fitii.n6 oifcedat cii omni totali/
tate fua a kK0.fcd vt babimdo fua;;parttti qucerat ad
SulXMti».
i^crponno.
jQbltctio,]
HtfpoOo»
5.plnr.t(v.(Ai
3
sn^rttt,iH
^ntfinStft
pataomtci
motn».
Suaot (tK
finclpfo^
@uffi* JLibii
partesrutlodmtuetadpartesalMs^boceflmobilecfle
jn Rm itne onbio^t locus eitis non eft mutatus.fed mu
cacus eit fitae em in Tuo loco:'z locus e(l (de ipie qui pii
mus. vnde cu emutatio fucrit in fita.z in ea fiieritjjgref
flo paulatim:erit illa gmutatto^motus in fitu. q: omnis
motus cft Emutatio oirpofitionis ad buc modu:t rcuer/
% lio:ftfr erit relata oifponitioni ad qua miuata eil:non ad
aliud adqd no ell mutata.Tlolo at bic oiccre: g? oc mot
bile in fttu ftt tlabile in loco fuo. Tlon.n. babet ej: mco
vcrbo qd oip.f.omnefipa in fuo loco mutans iitu fuum
gradatim:boc eft mobile in fttu fit ita.Tlon.n.negogj te
pozalis rcs no mutat fitu: ntfi cu, mutauerit locu fuum.
7Wea.n.intctio bcc cft;ftabiU'rc.f.mobiie e((e in fftu ft«/
biliendo mobile aliqd in fitu.fcd fi polTibile e vt res mu
tet foln; fitu fuu no mutando locu fuii:Dcbcs fcirc banc
4«l*r»«.45 poftibilttatecflcmotus celi. CTCluia aiit erit: fic firma/
mentum qd no eft in loco e;; intcllcctu tci mini circiida/
ttstUud 1 cotincntis:': cqualcf m g> intclligimus locuj.
auterit in fuo loco:-: no oifccdct a totalitate fui loci: fcd
pcrmutantur babitudines fuaz: partiu ad alias etes fui
loct quibus ocatrrit.£t cii no fucrit ibi nifi bec pmuta/
tio 1 locus cft idem:-! bec mutatio cft mutatio buius ba '
bitudinis.i bec babitudo cft fitus^tunc no eft ibi: nifi 15
motus qui eft in fttu:fcd ^ motus ce\i eft locatis: coftat
apud cos:fedbic motus no cft in ^titatc: ncc in qualita
te:ncc fubali:ncc in alio pzcdicamcnto nifi in fitu. q: cuj
in fingulis catbcgozijs pcrgficris^non inucnic8:q6 con/
ueniat buic motui^nifi fitus i vbi.fcd non cft in vbi: titc
l&iibita^. remanfit in fitu. tL Si aiit oijccrit aliquis: q> omnis ps
XD firmameticft mobilis localitcntomnecuius omnisgs
mobili3cftlocatr:ipfumtotijcftmobtlclocatr.'»Nefpa/
«crpdfia, fio ad bec cft g» veritas aliud cft ab bociqz firmamen tu
nd babctpartein actu qucmoucatur:fed fi poncrcm^ci
partC8:tamcnnonoifceduntalocofuo:fcdvnaqticcpili'
larii parttu oifccdit a partc loci qtii cft totiU8:fi totii ba/
bct locum.TIon cntm cft locus partis: pars ioci qui eft
totius.fcdfo:tafri8par8lociquicfttotius:cftpar0.q?E3
lod qut^crt totius no drciifcrtbit partc: i locus ficu t fcis
eftarciidan8.fcd foztaitis continuii non babct etcs i lo
co nifli iii^tcntia:fed iam oiuulgauerunt iftud in fuis li
bas:g) c^uis otnnis pars oifccflerir a Itto toco: non opoi
tet tam^:vt totii oifcedat a fuo locoj3p:io:q: oifferentia
cft in oictione noftra qua oicimus ocm partc t oes par/
te8.q: omnis pars fo^taiTis crit'alicuiu8 modi: i totii no
eritillius modi.Q: totalitatis ccrtitudo vel oiffinirioj? »
paa:eft oiucrfa atertitudincfingula?: partiii.£t non vv
dcs pamiixi:omni8 pars^pars cft totius: i totu non eft
pars:-! omnis pars occe cft vnii.i occc non funtvnii.fcd
redibimus ad inquifitionc noftra:-: oiccmtis q> poflibi/
le cft.vt locus circijdct aliquid q6 babct partcs in actti;
ficut arcna -r fimilia^ivnaquccg i[ lius pars oikedit a lo
co fuo.-z totu non oifccdit a loco fuo.fed oc boc in q mo/
do fumus no oubitamus.$ui8 crcdimus: qy omnis ps
ctusoifccditafHoloco^p^io^Tipfum totiinon oifcedit
a fuo Ioco^p:io.Q: non cft oubitatio: cp totu non c mo
bilc tocalitcnqeuia ols pars cius fit mobir. C Uidctur
ergo mibt q? omnis quipfideraucrit q6 oipmus •: ouu'
*«w.«/«. ^^^i'^'"" wftKDuudicabit ccrtifltme cp in fim c motus.
wmwmot (JL^o:tafft8fialiqu{8Di>:crit:q> intcllectus oe motuin
loco;non elt:vt mobilc oifcedat a loco: fed vt fit mobilc
«cfeSfic, 'tame^fumin loco:q|uiBin6Difcedatobeo.titcet tilc:
Q> boc qo cft mobilc x mutabile^Dcbct intelligi: vs.vt ii
B q6 cft mobilet mutabilc:non cft io op oifcedat abvno
1 eatad aliud;tunc boc no eft motus certiflimcncc pcr/
mutano;fcdmotu8tpermHtatioqtieDi(iofttnticomn/
nioncfoUusnois.iSiaiiteftidcoqftpcrmutaturtnon
in loco:tunc cft ibi oifpofitio aliqua qite permtitat .<: c in
ca motus jjpzicqeuis rcs fit in loco. (T^rit crgo rcs p/
mutata:t tn ipfa in loco. Unde no opo:tet. vt pmutatio
fit pcrmutatio locaUsiqsuis fiat in Ioco.'z noftra opinio
oc motu qd fic cft.non cft intellcctus q? mobilc fic c:fcd
ita vt tu fci8.<E'P:edicamcntu babcndi ego vfcg modo
non ccrtiffimc c6p:ebcndi.fed (t ita eft.vt oiy:emntq> 15
p:cdicamcntU5 oicitur eflc coparatio co:po:i8 ad id q6
circudatilludtcomitat in motu: tuncpermutatio bui''
coparationis ^m modu$ p:imii non cft nifi in fupcrficte
circiidanda:-: in loco.t f m tota mca ofM'nioncm:non c in ^
co pcr fcipfum ■: pjimo motus. (E&s in pdicamto age>' ^
di 1 patiendi foztaffis putabit effe motus multis modis.
Quia aliqn rcs erit fic q> nccg aget nccg parietur.fcd po/
ftca oifponctur paularim: quoufcf» fiat agcns i paticns.
£t tunc qd aget i patict crit finis illius oifpofitionis ad
limilitudinc nigrcdinis quecft finis nigrcfccdi. £t ideo
putatur q> in illis ouobus p:edt'camcntt'8 cft motU8.3U
qtiadoaiitmoticntrresqucncc patiturcalo:c necn^t:
1 iit poftea patiens calo:c:autagcn8.': fit bcc|>autatim.
1 putatur idco q> fit bic motus.aiiqn paffio crit cu mo/
ntpaularim.'z poftcapaulatim o:dinabit qufcpfiatvc/
10% 1 intendatur:aut ccoucrfo:': tunc putat gp bic fit mo
ni8vclocitari.fcd oicaro g^in p:imo mcdo no cft monis
ad agcndu 'Z paticndii.fed ad acquirendii affectioncs i
foimi ej: qua poffit confcqui actio aut paffio. (11^5 fc/ 5,^^,1 t.n
cundum modti foUtit id q5 poftca Dcclarabimu8.f.gj no
potcft ptinuari atrfus calefaciedi ad frigefccndii vf cco
ucrfo:nifiintermmpat:cfitin mcdioftatue atitmow.
CTSedintcntiomonon cftqjquisponat pcrmutatio/
ncm paulattm oc vclocitate in potcntia ad vclocitatc tn s.pi?r- k
effcctu motii. $ui8 fit pcrfcctio eius q5 eft in potetia f$ ^ 7>
Qjcftin potcntta.©ed boc cft in vclocitate -: tarditatc.z
becn6funtmoms.necact6c8:nccpaffionc6: fcdouoac/
a'dcnria:aut ouc qualitatcaaut ouc affccriocs mot'.aut ^^W.k»
aaiont's.aut paffionis.jDItt oino impoffibile eft: vt na/ '^
nira agcdi:aut pariendi fit moms f m modu quo motus
Dicitur cffc in p:cdtcamcnto.£t fi poflibile cft: vt fit mo
tus inter frigefccrc 1 alcfccre paulatim: tuncimpoffibi/
le cftc{uinfitboc calcfccrc:aut oumfrigcfcit: aut poft$
Dcfintt frigcfcercq: fi iitcrit boc calcfccrc oum irigefcic
^z c6ftat:q: monis ad calcfcendu iam babet in fc aligd 6
natura calefccndt:'Z na calcfccndi babet in fc aUquid oe
natura calo:is:ntnc cu f rigefcit calefcicz cum mouet ad
f rigcfccrc moucr ad calefcerc:q6 cft falfum.£>i mte ett
boc calcfcere:poft$ ocfinit frigcfccrc:tunc cft in ftatu g
cft poft frigcfcerc.ficttt poftca fcics. £tcii 13 eria.; ncccf/
fc crit ninc aut vt motus fit ipfum calcfcere:aut mot'' ad
catcfccnduj.Siaiit fticrit monis ipfiis catcfcere:tiic no
crit intcr frigcfcerc 1 calefcerc:nifi tepus quieti6:aut ncc
erit ibi motus ncc quies^ficut poftca fcics.dSi "io mo/
tU6 fucrit ad calcfccndii:impoffibile crit: tunc cii mouc/
wnquin aut babcat in feaUgd calo:is:aut non bcat. Si
aiitnon babucritnmc non cft bic pmutatio atiqua vtlo
modo.Siault babuerit:tunc finc oubio cft ibi aUq partt
cipatio nature calo^is:-: boc c calefccrc.iL ^rgo cfi mo/
ucmr adcalcfccndii:iambabetin fecalcfcere.Si at fo:'
te pofuerimus calcfccrc.id q6 eft in finc.f extrcmii 'z mo
tum ad illud:idq6 cft rcmiffius ^ fit illi?d:tilc 6bc9 fci/
rc q> calo: ipfcz omnis motus oiuidunf tcmtK»:c.fic po
ftcafcie8.QzcHmcaIo:pcrficit t'nmonjento:iamn6cft # pw , 7
ibi calefccre.©i.n .calcfccrc ibi cffct:cfl'ct pcr fucceffioej:
flut pcr partcs.t omnis pars calefccndi cffct calcfccrc. 1
pars p:io; cffct remiilio:..; ftc no cflet f inis, ncc effet ca/
»
gccundi
lefctre f m banc mtioncm.)Scd iam pofufmus ill6 cale
fccrc:crgo boc eft inconucnics.fcd IT ftjcrit calcfccrc no
Dtuifibile vUo modo:tunc no erit motue colefccrcf; ca
loi.S5iafitfiteritDiHifibilc.tuncnibileritcalcfccndic6
fit ftnis.crgo n6 c necciTe in cal£fcere:vt ipfum fit finis.
fcd vtpaulatim calefcat:taccipiataUqiud caloiisii nti/
q| pcrfcac caleat.!S ed poftqj ias fcts 15 oe iJbo ca lcfcenr
4i Q? efl: paiTio:iam etil ejc boc fds oe verbo calcfacfcdi
g> lageret boc tibi fuificiat.£t oimittc qtiicqnid B ico
pimus:iam enim ej: pmifits patnit cp moms no cadit ni
fi in quatuo: pzcdicamentisiquefunt ^titas x qlitas:?
xbix(im9.([^3am9utixsn<mtic6l\atmimoms ad
pzedicamenta.fedpoflq| tamnouifli naturam motus:
oebesfcire.
([;Copt3.IIII.dafTignatioeoppolit6i6itermotu«aetc.
\1llPite\Wttm ocq«««cperplejcu8c.
iniwilvtmt» autaDiuulgatafniana
turaliu eil:^ oppofitio qne cft inter motu; «
jquictc:cftoppofttio pauationis t babitus:nd
'oppofioo piio^i^. tOanifeftu cft aut cp itcr il>
ia non ocbet efie alia oppofitiornifivna ifto^ oppofitto>'
num.f.aut puuationisrant ?:ietati8.Cir3am aiic acccpt«
mus nomcn motus e^ intellectu vcrbi fo:malts no pi/
uato:t):cti oipmuB cp inotus eft perfcctio pama.i5i au
temoppofitio fueritoppofitius p^iuationist babims:
tunc impofTibilc crit quin alter eo:p modus fit p:iuatio.
di^icemuscrgo^^co^pusciiftterit pitatiimotu 97 fo/
lcbatmoueri:oicctquietii.(r5ntcllcctU8autcbui'qd
Dicimus.f.Q7 folebat moueri Hc efl.f.vt oitt fit id c^ quo
pcndetmows qttieHin illoraut vt fitin loco 1 in tempo
reetiam.q: cii l>abuerit cffe in vno loco aliquo tge:oicc«
titrQjcftquietu.ficergooucfnic funtbabitc Dcgctc.
Una e(t p:iuatio motus eius qd folebat moucri: altcra
vbiin qno babet e(k aliquo tBC.Undc fi ftierii quics p*
f (Taf :t alia comitatur eam:erit tunc quiee p:iua tio. & i
flut quics ftterit fc6a t pma comitattir cam:tunc no erit
quies p:iuatio.(ir*f>onamu6 ergo q> quiee quc c oppc
fita motiti:ell intenriofo:mali6:q: oifTinitio eius fignat
cp forafe.fit cuvolucrim^faccre collatocs itcr bac oiffi'
iiitionemiDiffoncmotU8;opo:tet: vtpolTimus cliccrc:
aut oiffin itiond mottts e% bac oiffinftoc quictis: wt bac
oi(Rnirionc5 a Diffinitionc motuscftatt oocet regta jjba*
tbnidDeelicfcndooiffinitionc; vniuscotrart) a oifllone
altcrius.Tlon aute oico^g? rcguta oiifiniendi vnii p:iu5:
fit vt fitmat eius oiflfinitio a oiffinirionc fui cotrari): q:
bcc eft res qua p:obibuim'': cil oocuimus analeticba: 1
foluimus ea aliquo mo: cu Docuimus topica. (r©5 t>it
rimnsg? boc^uis non eft ncceffariti^ncccft rcgula t*uc<
nicndiDi(f6nem:tamcnpofTilJiceft.f.vtDiffinitiovniu8
cotrart) fit oiftans a oiffinirionc alterfus contranf.tp*
batio b5 via ad illd.CTCt (i fup:adicte oiie oiffones fSc
rint fibt contrarict oppofitciSofTibile efl mnc:vt qnics
fitbabim8.25i aiitillcouc oiffinitiones non opponunt
fibi:non erit tnnc buiu8 intenriois quiea:q: quics oppo
fitaeflmotui.fcderitciusintentionisqueccmitatinte
rionem quictis^^quies cftqua fignificatoiffinitio p:iua
rionia. (tlbamoergooicemuscpbec oefcriprion6cft
oppofitap:cdictcoefcriprioni motusquccft oatafs^
nomen mottte.Quiailludq6Dipmu6g7motU8 cftpfe
ctio pm\a ciu8 qd cft in potetia fm q> cft in potctia.Cti
volucrimue aptare motui local/xonncrtemue oicentes
ficcp motus cft pcrfecrio ^a in vbi cins q6 eft in potc'
tia in vbi Pm g? eft in potetia.(]r£t bec oilfinitio n6 op'
pcmitur oi(finiti6i quieris qua pofuimus.fcd fo:tafTi6 co
mitotur eam0liqu(dq6eiloppofitu illi. gtboc non nc
©uartum
Z7
gamus: q: conccdimus cp fcnfus vntufatinfcj^ Duartim
Dfcriptionti qitas afTignauimus quieti: vnus comitatur
aUHm:i non funt ide.(r©iaitte volucrimus diccre oif C
finitionc quicris cj: oiffinitione motue: ftc vt intellcctiie
quictis (it intellccnis fovnalis^tunc nccefTe cft: aut oica
mus (p (it perfectio pma ciue q6 eft in cifectu in vbi f $
cp cft in cffccm i vbtaut oicamue gp (it pcrfcctio feciida
eiH8:c^d eft in potentia in vbi f 5 q6 cft in potcn tia i vbi.
JSed pmu bo?: non crit oiifinitio comitans quictes:-: qi
quics vnde eft quie6:non cget vt flt pfecno p:ima:': res
babeat perfcctionc fc6am:q: pofTtT?iIc cft: vt intclligaf
quics elTequies:cu res non h>abeatin fepcrfectionc:nifi
id tantii q6 babctin fcScd ocfcriptio fcda figiiat cp nc
ccfTarium eft adefTcvndc quies eft quie6:vt p:ecedat it
Ind motU8:rcd boc non cft necefTc£t fi rcmoucrim^Vcr
bump:imi tfc6inon fernabimus legcoppofitois in Dif
finirionc:? (i mutaucrimus aIitcr:non erit intellcct^^ccp
tusvllo modo.Si aiitvoiuerimus induceit dppofitoe;
pcrfecrioni8:critnincin potentia^tquics critccrtifTimc
oc rebu8 p:iuato:^8. (Cfrgo iam manifefTii ettcpimt
pofTibilc eft eliccre oe oiffinitionc momd oifTinitionc pa
rem oiffinirioniquictien^t 1 quies fit oppofita illi.£t cu
bocquicfcit babin]8.@i aut pofucrimu8 p:ima oiifone
quierisqua oi):imu6:p:imii cadetin illa temi.4i6:autqil^
pcndct ej: tempo:e:': fic oiffiniet pcr motii:-: eritgcs oif
f inita pcr motii.(C!5cd cotrario:^ non cft vnii pars in
DefcrtptioneaIteriu8.£tadbuccttatp8eritin6fcriprice 0.tept.av.Si
mottis:qui cft cadens in ocfcriprione ipfius. (TCt mo/
tU6eftp:io:tempo:cin itellecm:<:n6erit pofTtlTitctuc t^
Vt motus fit p:iuatio:fi fiterit quies babit':^: puatio no * f pt>r ( ft*
contincntr in intellccm babiWKfed ccotrario fit: q: mo
tu6contincntrin oi(finitionctcmpo:is tj^corinentr in
Oilfinitionequieri6p:cnominate intcnrionis fo:mali8.
(r£rgo cla:p cft ipolTibile effcf.vt oicamus oe boc cft'
ccrcgj motus eft cii co:pu6 no babct vnu vbiin atiquo
tempo:e.videamu8 ergo fi boc cticcrcpofTit oici vrficri
a ;io modo.(E;£t oiccmue g? id q6 pot mcliu^ oici: 15 e.
qjquics eftcjriftcntiain vno Vbi atiquotcmpo:caiiq6
1 poft qd eft in illo.iDotU8 aut eftcpltcntia in vnovbn
ita gpnec antea:ncc poftea fuerit in itto. £rgo in noriftci
catione buiu6 rctpofuimus an tc tcmpo:aIe x poft tepo»
ralccii ipfa non termincnir nifi tEc:-: tcmptis terminat
per monim:crgo mottis acccpms cft in noriftcatioe fui,
£rgo pftat g? monis non poteft itetligiboc modo: crgo
noneocrcriptio.gtgjcftadbucocbitius.boceftq6cfl
q6 targe accipicntcs oicunt.gj quis cft epftentia in vno g
Vbi atiquo tjseii motus eft ej:iftcntia in vbi non aliquo
tgc Quia ad boc confequit c|6 oipmtts ante:tconfeq t
criam atiud:oifpofitio.f.mobili6 m pndpio rnoms 1 i fi*
ncq6 cft eyiftere in vno vbino aliquo tempo:c:cii ipfuj
nec fit motus nec tps. (LJas g manifeftii cft: g? nullus
moduscftcerriftcandioppofitionc oiifinirionis moft
Di(finitionisqiu'cri8:itavtDiffrnitioqnicti6fitc):intellc/
ctubabittis.(t'f^eftatergovtDilfinitioquieti8fitejci'
tettectti p:t'uanoni8:i fcias cp vnicuicg mancric mofefl
quies que eftoppofita.firgo 1 vcgetationi cft quics qne
eft oppofita.CrSitr t ottcrationi:': ficut quics quee op
pofi'taalterationi:rtoncftquatitasquc babetcfTein ali'
quo tcmpo:cf5 cft quics in ipfa qnalitate. (nGimititer
quies quceft oppofita motioni:non cft vbi atiq6:f5 ge»
in ipfovbi.j£rgo quics eftp:iuatio motus.CITCrgo poft'
qg loquuti (itmus oc mont z quietcopus cif nobis:vt af
figncmuscertitudincmintellcctus Dccoq6 oiciturlo'
cus:': oc eo quod oiciiu r tempu6:quia bec Duo funt que
multam babent affinitatcm cum motu.
0uffi. JLtbn
irCaprj, V« 5" piincipfo loquendi oc loco; oeftgnatide
runt ranones eozum qiuiprum negauerunt:'! rones eo^
qui ipfum eile aifirmauerunr.
iRtmiirM ^^ ocipfo tractarc dbem'
ir\UIIUlii|,oceft.f.ipau0ClTefidllO'
! cusraut fi [oc^non babet e(Te vllomodo:^'
i uie no6ej:noieloci;non intelUgamusei^ecn
P tiam:ni(i coparationc tatii qud babet ad coi
pus qd mozatur in eo:i Difcedit ab co:t ad illu; accedit
^ motii. Quia tractatus oe cfTc rci aliquando efl po(t$
ccrtificat cius ccntia:i aliquado eft ante^ certificctur
eiuse(fentia.i^.g.CDim ptigerit bocqdiam cognitum
ftt aliqd dccidens cius.0ed nos ks cognouimus qt bic
j^ 5 aia tt,xU elt rcs quc babet banc copationcs pjcdicta: ncc fdmus
qHidfitipfarcs.£rgobabemu3 opusfcircquid fitipfa
rcs:'z tuncciicognoucrimus fuam ciTcntia:opoucbit vt
occlarcmusciusc(Te:Deindcfi nonconditerit cdgonc$
illam b3berecfTe:erit nece(Te vt oeclaremu3:quc eftccn
m cui app:op:iatur illa coparatio:-! boc cft qd Us 6cla'
ratum eft tibi ars.C^icemus crgo:quia fuerunt boica
quinegauenlt locit babere eiTcomnino:t fiicruntalq 3
aftirmaucrunt illum cfTc.C/Scd illi qui ncgaueriit:ra'
tiocinati funt boc multis ratEoibus:q;i intcrpzetationc;
^ nos msnifcflabimu8.t)oc cft gj ft locus !?abet ciTc;ncce
eft;vt aut iTt fubftatia aut accidcn8.©i aut fuerit fubfta
tia:aut fuba fenfibilis aut intclUg{bif.&i aitt fucrit fuba
fcnfibili8:t ois fuba fenfibilis babet locii: tunc locus ba
4.^,ttXif. bet locil:': ik in infinitiJi.!Si aiit fucrit fubftantia intelli/
gibiU's;inconuenicn8 cft: vt oicat .q? liiba fcnftbiUs acce
dit ad illam:aut oifccdit ab illa:q: intcUigibilcs fubc no
funt ocmoftrabiles vifui;i non babent (itum.Sed quic
quid accidit ad fubam fenfibile3 vcl oifcedit ab ea:c mo'
lirabile 1 babet fitum.0i vero fuerit accidene:tiic id in
quo crt boc accides eft:(lcuttd in qiip cft albedo. (E3fd
QUtcm in quo eft albedo oenomtnat ab albcdinc: x oici
s.iop(. z,ttu tur albefcens aut albii.jfrgo fuba in qita eft loatso; no
minari a loco: vt Itt iph locata.CScd Ujcus locati e ac*
ddes ctergo oebct comitari iUud in motu: vt eat cit iUo
quociicp icrit.£t ctl boc fucrit:non erit U)CU8. vndc mo/
ttcQir.fedcii quo mouetur.Uos aut oicitis cp locus cft:
vnde rcs mouet :non cit quo moixct.irjKs nccelTc eft:
Vt tocus aut fit co:pu3;aut no cojpuB/Si aiit itierit coir
pu3;t tocatii cft in tUo:tunc locatii pcnetrat iUud. f$ coit
pits penctrarc cozpus cft impoiTibilc. Ziiccrgo qiio erit
cozpu3:cum ipfe no fit vnu cfco^pojibus fimpUcib^^ne
c^ ej: copofitis.*'® i aiit non fucrit cojpus: quomodo co>
aptabitur coipoziii parificatur ci.-'gcquid en im cft cqlc
co:po:i:co2pu3 eft.cn^tcs motua nibil c:nift comittatio
a tnoptoic adrcmotius^^zbecmutatio.ficutacdditco:
po:i:lic etiam acddit fupcrficiei:i Unce 1 puncto. ©ed li
esbuiufhiodi mutationc:mutabilc oebct mutarc locii:
tunc fuperfides oebct mutarc locii:': Unca locu:t etiam
punctus locii.£t manifeftum eft:q: locus pitnctio? e(Tc
equalis d;quado quide iam pofui(tis:gj loats cquaUs c
locato:co qj non capit aUud p:eter iUud.@ed q6 cqualc
eft puncto:punctu8 eft:crgo locus punctipunctus c.£r'
go quare e(Ttvn ii eoiji loais:i ol tcf locatiim.-^Sed fo:taf
(is vnuqdcpeo?: loats cft 1 bcatum.fitvnfiqdq? co:u5
ejrrcfpectuiUtusadaUiid cftU5catii:ie): rcfpecmiUius
ad boccft locus.fed boc iam ncgafti6;poftcp non vultie;
Vt locua fit locatusin eo qd locatii cft in ipfo. (CJtej et
odieccrunt oiccntcs:(i punctus babucrit locu: cgto ma/
gis ocbctis ei attribucrc pondcrofttate aixt lcuitatc."' £t
boc ctia; intcndcrunt iUiqui ncgaucrunt motii oicetcs:
g> ej: nuUo inteUcctu Dicctur co:pU8 babere locui 1 mo'
CapVm V*
ttimcjjquo non fimilitcr afFirmct pttnctus bFclocusx
motum. Clnde li attribucritis puncto motii:tunc ia; at/
tribuiftisd:': attribuiftis eipondus aut lcuitate:tpftat
boc cfTe falliis.C^tc q: panctus no eft nifi cxtrcraitaff
linec:f; cjctrcmitas Unee c iteUciie puatois^q: I? itclkiis f>
puatiois quomodo babebit locii^autmotus.-^ibucmsi^o
cft eictremitas Uneeq: eft finis:f5 finis eft in quo tcrmi' fiaie*
naturrcs:vUraquenon remanetcjrcaaUquid. Uttcuj
punctusnon babucrit Iocu:nec co:pus babcbit locum.
iCt qui affirmat co:po:i locii:aiTirmat etia t pacto lodu
Cliltcm locus apud vos nccciTarius motui:q: oidtl mo
tumcgcrcco:ergoeft vnacpcaufismotus: fed noecffit'
dens caufa motus:quomodo cnim ciTet:cu omnis mot'
quclocalemoicitisbabcat pnctpiiicfficiens cognitup/
tcr locii.Tlcc ctiameftpncipiii matcn'alealtcrius:nam
moms epftcntia non cft ni(i in mobili:nd aut^ in U)co»
Tlec ert pncipiu; fo:male:quia loais non cft fo:ma mo'
tus.Tlec cft pncipiii finalc:q: apud nos cgen tco: an tc^ 4 pJ?*-»
pcrucniat ad finem lad perfecu'onc:(icutegent in puc' *+•
tionc.CSiaiitlocusfiieritfinisnon eritfinis ideoqt
ci^ locu8;fed q: eft locus in aUqua oirpofitionc.fitcd no/
fter (ermo non eft oc loco:ni(i f m qp eft locus abfoUitc^
Si atit locus crit perfectio:ideo ^ ilUi oclidcrat mobi'
lcaut natura;aut voUintatc:c(tetctvna oc pcrfectionib' ^
bominis^vtcfTctinlocisquedfiderat.qpuisperfectioq' .
dam cft^p:ia:i qucdl cois.gt p:op:ia cft fo:ma rci: Uv ,^2«?*
cu3autneceftfo:mamobiU's;nccfo:maniotu3.£6cm ' *
autem Bfcctionc babct vna res t aU'a:locHs vcro non eft
ni(ip:op:ius.Sivcro co:puse(TctiB U)co:tuncco:pow
vcgctabiliacfTcntin loco^tftin locoe(Tent:locu8augcre
tur CU5 cis:': ciTet eo;: locus mobiUs: -: locus babcret lo
cum.fcd V08 ncgatis becomnia.Qui aiitaffirmat locitj
efTc;p:obant boc cj: co cp vidcnt motiim oiccntes.cp mo
tus fine oub» cft oifccnio ab aUo ad aliivi.Q>cd non fit
pifcciTioa fubftantia:ncc a quaUtate: ncc a ^titateefTcn
iia.[iter:ncc ab aUjs infcllectibus.Quia oia bcc rcmanct
cum motu.iDotus ctcnim non cft in fe oilcciTio a rc in g^cta»,
c[m co^p^^eratquapoftcapcrmutafctboccftcui nomc
impwnim^^locum.dr^tcaiam ratiodnati ('untboccj:vi
ciilimdinc qua vidcbant DtccntC8.Uidcmu8.n.g> co:p''
meciieft:': poftea videmus cp oirccdit:ividcmu8 (p aU'6
co:pu6 fucccdit in loco vbi illud crat.fi jrcpU' gra.vrce'' 1
quop^iuscaquatpoftcarefiinditurincoacrantolcii:
mio oijudicat:g> bec a[teratio permutauit banc rem: 1
fucccint aUud i re (n qua altcf crat antea: q: p:imii crat
p:op:{atii in ca:fcd modo iam abeft ab ca:-: quatitas 1 q/
litas non cft in ciTcntia aUcuiue co:p:nec fubrtantia:f5 in
locii in quo crat p:imii fucccnit z"'.(rOmncs au t bomi
ncs cognofcunt cp crt bic oeo:!um 1 furfum non fcrt rc3
in furfumt oeo:fiim ppter fuba; qud bcat autp:opter
q3titatc:autp:optcrquaUtatc:autp:opterccteroaUoui.
CT® cd^pter id qd vocamus I0CU5: vfcp adeo qp figurc ^
OifcipUnalcs non imaginantur:nift attribuantur cis fit*
1 locU3.Quia nifi ciTet boc ci6 locas non babct clTc nifi
in co:po:ccii fuo ciTc ■: (m fingularitatc •: fpa"U'tatc ip,-
p:i)8 1 Diffcrcnti^6:non ciTentaiiqua cojpo:a qiio:p alia
ejcnatHra (iia moiicrent fHrllim:t alia oco:fum.(f "Jaj
autemtraaum inolcuif loais g>imaginatio muUitudi'
nis negat cffc aUquid q6 no fit in ioco.fit affirmat g^ lo'
cnscrtrc3perfefubfifte8:incce(Teeft:vtparatusfitad
ejciftedo co2po:a in co.fCUndc et "Domcnis vcrfifica .„(,-,n.»
to:cum voUiit oiccrc vcrfus in quibus loqucbaf ocor' *
dinccrcanirc no vidit aUquid qd poncrct antc cfTc loci:
1 idco oiptcp pmii qd oeus creauit loc'' eii:x poftca bac
terram adeo Uti. Qed oifToUtere roncs quae idu);crii(
negantcs locu3pofV(wnemits v(c$in bo:a qua ccipichc
demus eilenttam loci.£rgo notificemus p*" eentia loct.
Cr£ap;m.VI.3[nquoenumeraritur otuerntates boius
tn fentiendo oe loco i inducunt rones eo^.
(j^m<m locivulgusaccipitDnobnsmo
z^lllvll di8.aiy.n.intelliguntlocu5 id
in quo ree fita efl:g poftea non oitlinguut an
locus iit coppas q^ eJl inferfran fuperficies
fupcridz co:po^ infeno2i6.Sl^ vero oe vul/
go quaft animaduertentea putant cp locus efl fola fuQft
ciee fupertoz cojpoiia inferioiis fine al^8.3lu aiit ttelli/
gunt locu e(Te rem continentealia:ficut lagena vinu;: x
Domu bominee:tomninoidin quociic^res efhq^isno
reftdeatin eo:'z boc eft vfttatiitsapd cos: qgnis illud no
latis intelUgat:qz maioz pars eo^ sifHrmatcp fagitta lo'
ctt5 penetrat.icelti i terra (|tu adeosquiintelligiit foz/
itiam mundi:fita funt in loco:q^is nulli imitantur. &s
rapientto:e6 oep:ebenderunt:g' idcuiattribuit boc no'
men loci 9m intentionem fcda^ babct bas j7ptietates.f.
Vt Rt id in quo eft ree:i aquo oifcedit per motii.? quod
nocapitaliud cit illa:t reci{Nteaqne mouenmrad fe: q
pofleap:ocelTeruntpaulaamquouf(^putauemntg7 lo.'
ai8 efl?ttnen6:cu locatii oidt efli; in eo. ibeinde poflq|
voluertint icire efTentiam buiue rei i effe: quaft oiftlxe/
runtinco:dibusfuisoicente8:g>quicgdeft^p:iiivni''
rei:Q) non eft alteriu6:neceffeefl:vt aut fit oe eflinitia ei''
autejceffentiaeius.-fliaiitfueritoeeentiaef.auteritma
teria:aut fo:ma eine. @iaiit fiierit extraeftentiaeiue: z
faerit ei par 'z app»)paetet-tunc antefl temunu64.fn]2ff
deequeapplicatebtcirciifcribittlludttnrtnonalittd:
ant efl circufcriptu t drdifcribene qdltbs eo^: aut e fpa
ctum qd adequat oimenfTdi^bus eine i circiifcribit illd:
nec permittitoccupariab alio ^ueflin iIIo.;9li| vero
putauerunt 3> bcus efl f le:quomodo.n.nd:cn f leflt re/
ceptibilis viciiTitudinis.iait) aiitputauerunt locumeiTe
fpadaDicentes:Q7intere;ctremitates.vafi6continenti8
funtfpadainfmita permanentia:t vicifTitudinant teis
cotpom ptenta in vafe:q: pwceflit ree vf(^dco.vt oice
returbeceflcopintocdie.(Qr^edq:naturalie eflei ro:
ideo omnee iudicankQ' aqua quecfl inter terminos va/
its:cumipra remouet 'zfeparatunrecipitur aerin code;
fpado.Quia ratiodnati funt ifli etiam multie modis ra
rionum cotra eos qui tenent fn ias oe fuperficiebus oice
tC8.(C& ft locus cflet fupcrfides retmnc motue ect oike>
dcre ab vna fuperficie •: ire ad aliam. jCiic g volatilc q6
etledilens in acre i lapis qui ep.(tit in aqua:cii aer •: aq
Cmutatcircaea^ivolatilc^xiapismutantDcfupfidead
(apficie: oebent localV ee mutata:q: bic que vocatis lo/
cumriom pcrmutatus eft drca ea.!Si aute fiucrin tgeta:i
quolocofuntquictar^auiaquietiabttiidbvtpmaneat
f n fuo loco aUquo tempo:e.i oc gctp vcra cft bcc otctioi
Jirgo quado quide non comitatur ea ipa fuperfide6:gd
efl q6 comitamr ea.-^nifi fpadii quo drciifcribun t utuod
nec aufer t :nec mutot .fed fcmper cfl vnii t idc.jQr t)ij:c
runt ctiam cp ad res Rmplicee non oucit nos nifli refoUi
tio 1 intcllcctus abflrabcndi i oifiiigendi vnuqdcg eot
rum que fimul c6iana& fantii poll abflractione fiingu/
lo^:id qd rentanet in intellcctu:ipfu5€fl: flmplc^ qd ba
bct cfTcin fe^q^uis per fe folum non babeat epflerc . £t
^pter boc cognofcimus mam i foitms i fimplida que
funt vnu inrcbue compofitte.ftctit cii ptuaucrim^^aqul
1 cetera co:po» remota non c^flentia in vafe:feqtboc:
Vt fpaciii fit flabilebitsciTeintcr cius e):tremitate6.iir/
go t boc etia» babet efTe:qtt illa babuerin t efTc cum illo.
C^^txcruntct^qtboc 9> cotpnsfefl in loco:non babs ej:
gejrtum ^
fit»fnpeifictebu8:fede]cfuafpiflitudfeffua$titatetvi{
neceiTariii efl: vt id in quo efl cu fna coux>:eirate: fit e^t
Ieci.£rgocritbocfpadiilocu6:q:loai0 dbetcflc cqlis
locato.t locatii cflcotpna qi babettrce D(menfi6es:er«
go locue eft babens tree Dimcnfioncs.CLi>i?^criit etiaj
5> locue oebetcflc rcs que non pcrmuteFvn^:iiec remo
«icatur vUo modo.ioed fines contincntie aliquado mu
tantur aliquo m6:aliquado rcmouen t .(Etsi^eriit et ep
bomines oicnnt locu aliqn efle vacuii:aliquado cfle pl^
nu5:t non oant'q' fuperficies aliquldo efl vacua: aliqil
plena.(r^'^crun t ctia g? tcncre banc fntam oe fpacus:
ponit cp vnuqdcg co:pu8 efl in Ioco:fnia autem eo:;; qne
tft oefUperfidecdtincnteafTirmatq^aliqd co:po^ non
eflinloco.dr^ti^cruntetiagjigniscuiiismotueeflfur
lum^^ztcrra cuiue motuecfl Deo:fu5: qucrunt locii tota/
Uter.-z incoucnicne efl: vt querant e^emitate co:po:iB
qd efl furfum aut oeotfus: q: impo te eft: vt cotpue tot»
Uter fuperficie tangat.ergo querit gradii otdinie in fpa«
do.Vt funtrationcs oocto:}: De fpacio abfoktto:fcd Do/
cto]: buiue fpaci) funt oue fententic.Quidam.n eo^ no
confentiunt:vtbocfpacitiremaneatvnq^vacuiirincim
plete:l'cd affimiant g? nii$ feparamr ab occupante: nifi
Uiperucniat aUtid occnpan8.^tquida5 eop non fentiuc
ita:fed ita cp poflibile cft: vt boc fpadu5 aUqnado fit ple
num:aliquado vero vacuu:': ifli funt Docto:e8 fcntentte ^
oeinani.(r@5cicbi3quifuntDocto:c6fme oeinanigr O
dam funt qut putmt:g;> boc vactiu non cll fpadum: fed
eftnon rcs^quaft non flt rce nifico:pue.CCiP>:imii oute
pupter q6 vifum ftut eia tenere fniam oe inani: tiiit I5.f»
aer.Quia opinio p:ima vulgarie bec eft.cp id qd non efl
co:piis:nec efl: in co:po:e:ilUid non ed.-poftea eo^ p:t3
opinio oe cfl^c co:pu6 bcc fuit.g' no fun t co:po:a:niii ttit
vifibiUa.": qd non fentit vifu putamr non ciTe cotp'':^!!
tudicant cp non etl aUquid.cr5deo iudicat oe cfTc aerl:
cp no eil aUquid:fed nibiU O: fo:taflfi6 vae in quo e aer
non putamr ^m p:ima fniam:q7 fit in eo aUgd:fed puttu
tnr g? fint ibi fpacia'vacua.&5 p:im'' ad boc icitauit coa
perbocg>otienditei8Vtreeinflato8quirefiftunttangg
tutper tactumoocuit eo0aercefTcco:pue:rtaitcetera
co:po:a:inqgmmco:pu8eft.<ze);bi8 qui bocviderut 9^
damcduerft funt:vtno tcncrcntampUue fniam g^ino/
ne fit 15 aUqu(d:q: boc q6 putabatur effe inane.f.aer:vi<
fumeftcieplenum.(r^ticruntaiitaU|qui cdccflifrut:
cp aer non cft inanis:fed plenu6:fed comixtue cii inantt K
ndfcparatue ab inani.3[nuenenint etenim ratioeetarf
gumentationee ejrquibue cocUtferunt:^' inanceft.t rd#
nee eo:poe boc funt be.crt)i^emnt.n.ndne vidce quo«.
modo co:po:a oifTolunntur 1 coftringunt nibiU) intran
tcauteiceunte.vndeoifpcrftoeftetongattopartiuafeM
U'ter:vtremaneantinterilla6U)cavacua.8tcoftrictiovC
Dcnfatio eft rcdime illaf partiiipcrillud inane Difpfuj.
& Di}:emnt:noe videmus vae plenii cinere cum quo tii
tlmm colUgit in eo 6 aqtta:$tii folum impleret ill6.tif
)cemnt etiam cp cu lagenaimpletiir vino. ^de fi pona
tur ilUtd vinu5in vtre:'z vtriic^ pofteain Iagena:Uigen8
cotinebit vinii ? vrrem (tmuba nifij^ptcr boc 07 in vino
eftinanciuictacapacitatevtrisKmpofTibileeiTctvinum
a vtre flmul capt in lagena qua folii implebat p^i" vinii*
Crjbijcemntetq^ vegetabile non vegctamr nifi^pter
aUquid q6 oifliindimr aligd in pleno fed inant. Qutdos
0iiteo;:pofuemntbancrationemgeneraleDicentC6.-g»
neceflc eft:vt mobile moucamr.aut per inancaut p ple/
num.Sed fi mouemrper plenuplenii itratin plcnii: re
ftatcr^o vtmoueamr per inancCrpuidam auteo:u$
conatifuntp»)barebocper barudineper.quacn aqtta ^
@uffi«
'Libii
fi^tunmoj: aqua fequif <: faMtrat que fi plena cct <i\V
qvai non colligerctqd in eamingrcdipofTj» (ni:>ijxm
it cp mobilcqni mouetrnccc cvt aut ipcllat plenu i mo
neat illd:aut vt pcnctret i[\i6.&$ pcnetraf no pt.C:'^c
ftatcrgovtimpellatimoucatiUudiifirrfacietidquod
lmpelUtur.inq5tij mouetur.fequimrcr^ vtcii aliquod
mobilc motii fuerit:moueamr totus muduB:jz cii aliqd
mobilemotumftieritmomvcbcmentfcfcqmt vt totua
mundus vacillct foztitcr ad inftar pyozia motus vebe*
mentis.fcd boc q6 oiiccnmt lociielTcid in quo ree lita e
acdpiunta vulgo:q6 appcllat fcdcs fuae loca ftia; i noa
non curamutf fi buiufmodi appcllant loca.tlon ent op''
dl nunc certificarc bunc locii in quo locatu cit. Sed g>
Di^erunt locit efle ptincns t cqaalc:eil necefTariii omni
mobiliquocu(^modofiicrtt:(iuis no initaturfuQ cis.
!oed quioijKrunt gp locus cil fupcrficiee quodic^ mo<
dofiterit^oi^cmntqjflicutfupcrlictesvrccteillocudaq:
fiti-fupcrficies aqueeH locus vrcet.Quiafuperfiicie0aq
cilfugficiesquctangittotl fupcrficiesaltcrius reique
coutngimr fibi.<i:£t wjxrmtg? firmamenta cft mobi
lefcd oi mobilelocumbabcncrgotfirmamcntusba"
bet locum.fcd non ell fuperficics aliaiiue circiircribcn«
cisqueilUtmconttncatlocusaiitciusell ejiterioi fUQfi
riesceli:q6fitbipfocft.ergon6eftoi8locusfupcrficiee
rirciifcrtTjentis contincn3.fcd co^ qui oi?:erunt: q> Ux?
eftfupcrfictescdtinen8:pofteanominabimu6 fniam: z
certiRcabimuseam:p:iu8 autoebcmus ocftruerebae
rnia8:t perrequi eo8:i dtegcre fallacias que funt in argu
mentatiombus coatm.
CTCaplin-VII.ocoeftructioncfcntcnticciusquiputa'
nit cp locus eft materta aut fo:ma: aut quelibct (aperfu
des contingcns aUatn aut fpadum.
'£dx>ed3ritiot^,'%
\ ditgp flcaut foimacftlocu8:beccft.vt (fciat
q> locus eft a quo oifccditur vfacccditur pcr
tmotii.^dflcatitvcladfoimanon cftmot''
vUo modo:'! gcqd gencraf^quado gcneramr mutat lo'
cnm fuum nlle:ficut aqua cum fit acr.fed no mutat ma
tcriam faam nalc. CJ" pndpio autc gcnerationis rcs
fnius cft tn toco $ in fozma fua.i:t vicilq> ligna fiunt le
ctus.i oidtcp er aqua fit vapoiit cj: fgmate bomo: i no
oidf q; locue fiata liqd co:pu6: necej: loco fiat cojpue.
C3tllo3 aiitquioij:erunt9J locus cft quclib; liipficice
contingcns atia fuperftdcfiue fit ptenta fiuc continensj
pfequimr vt ponant vnu coipus in ouobus lod8.©cg t
cnim et eoy rententta:vt vrccus babcat ouo loca: locuj
.f.quieft fuperfidesaquequccft in eo:-: locii.f.fuEficie5
acns qut circudat eum.red iam cognitu cft q>vnu cozp''
non potcft cflfc limul in oiiobus locis:ivnii locamj non
babet nifi vnii locum:a noncopuliteos 13 oicerc: nifi qi
jgnari fiierant moms ccli:'Z ptitaucrunt cii cifc localem.
£t adinuencrant cp vltimu co^jus non cft in loco 4 dr.-
cufcribatmobile:igj cftcpcrius motu locali. ($ poft^
cognica foerit intendo noftra oemotu fituali:libcrabiin
inr ab bac coactoe i euadent banc nece(Titate.C©5 c]C
bis qiu oicerunt 07 locua eft fpactu e^^iftes inter eictremi
tates copiebendentis i cop:ci^enfi:illi qui oictintec im
pofTibtle^vtbocfpadufitvacuu a locato:conuincunf q
boc cp ncceiTc cft: vt boc fpadii:autibabeat e((e ca co:po
re contento vel occupante: vci non babeat c(Tc.0i aute
nonbabueriteiTc:tuncnon critlocuslocato cdftetein
loco.Quia locatu eft 13 cozptts cotencii^-z locue cft B fpa
cium q6 non b abet efTe cii bac occupatione cojpciie co/
tentiaUudntiero.imncoifcrctiieftabilloredpienspzo
Capfitt* vn.
tKletates:^ accidentia que funt alia nticro ab bfe colTmt
libus eo:p que ftint cozpozis contenci: aut vt non ftt ali6
ab illo;Tcd li vniamr cii eo:tfiat idcm ipfum.jSiaut fiie
nt aliud ab illo:mnc eft ibi vnti fpaciu icer cjctremitatee
concincncis q6 eft locus:': ali6 et in loca li q6 eft iter ep
trema continentis aliud numero ab iilo. fcd intellectne
noftre oictionis oe fpacio fingulari q6 cft inter bec ouo:
biccft.f.Q>bccre8concinuaquc rccipitinterea bacoc
ftructioncfit vna fingul3rt8.QHicgd ergo c iter bac ep
trcmitate x illa:eft boc fpacius q6 eft incer ouo q^trema
terminata:ergo finc oubio cftvniiindiuiduii no aliud x
aliud.£rgo quicgdeft inter banc e^cremicace % iilas cft
fpaciii vnu fingulare:non fpadu t fpadii.^ct quado gde
boc iicefhnon erit intcr boc extremii t ilUid: fpaciu co»
poti vnii 1 aU'ud.fed fpaciii coapis q6 eft in co2|^ b; ctTe.
crgo ilUid aliud fpadu; non babet eiTejpjcrcr boc.!oi at
idemipftnn fiicrit:tunc no eft ibi fpadu pzetcr bocSitr
cnm aaelTcrit aliud co^M]6.nd erit ibi aUud fpaciii: nifi
q6 babebat pzimii co^xts^ergo non babebiteevUo mo«
dointercictremacontinentisfpaciu q6fitaU6 afpacio
contenti.fed non eft poiiibilc ap6 eos: vt fit vacuti aligd
a locato4f rgo fpadii no babec efTe folum: nift cu confe«
quutione inconucnicntiii.^.g.ficut (i ptitares remanere
ipfum cozpus cotincns non cotingcns qctremitatee infe
rio:ee:aUascuali;enullo coipo:e coc^aftccein eo^iboc
efttaq|fioicercmr.g;coputauerimus quinc^ oiuifaitt
ouaecqualee |»rte8:cmnt tunc augmetacc fnpcr impa'
rem adiecttone vniu8.C ^d poft^ boc qd fegf rcpu/ q
tamrincontienien8:non opo:tet vt illa ouo fpacia babc
antcerntndinc ecndi.Qitomodo.n. eft poiTibile: vt fint
ouofpadafimuhciicdftctgjomnia ouofpaciapta funt
q^ vnii (padii:q: funt ouo et piuncta no refpecm alccri".
tomnieadiuncciofpacij ifpact}:maio:eft ^ vni^^.XDa
iuscnimcftidcuaddimrfupermenfuraaiterinsaUgd
p:cterilla$: i maius in $tirateeft:ficutplus in numcro;
1 q6eft pUiriii menfura|: intcr mcnfuras:iUHd cft mai'^
ergoaimfpaciiiintraueritintrarpaciu:ftidq6intratan
nibilamr.mnc fpacium q6 babct cfTcintrac in annibita/
tum.&i aute permanfcric id -z q6 incrat in illud coniun'
cta:': ouo coiuncta maio:a funt $ vnuq6ct? eontm:ninc
ouo fpacia crut maio:a qg vnuj. iScd no ita fe babs rce.
q: adiunctum qdeft inter ouo e^crema ipfum cft mefn'
ra vniufcuiufc^ tllo:p:'z ninc adiuncmm no eft mai^^vno.
•^oteft aiit aUquis bic itcrrogare ce linea oupUcata: fic
vt vna mcdictasiungaf ali) mcdietati:': fiantoue linee
cp ej: otipUcatione logicudinis ea:p non addicur aUcui Is
timdiniaUatius ca;:.fcdboc falfum cft:q: nece(Tccft:vt
auc vnaqtiecg medictas feparef ab aUa in fim: i coim*
ctio vcrariic^ lincarum faciat aUam otmenfionc; maio
rcm q| fit Dimcnlio vnius ea:p.)5ed fi no fuerit in rcctt'
tudinem ouplicario vnius:oimenfio non crit rcceptibiT
coniunctiont8:fedfeparabitur oimcnftoa oimenfionc.
aut vt fiat vnum:': fi pofTibilc eft boc:mnc non eriit ouc
lince:fcd vna.(L ©cd boc q> co:po:a p:obibenir ingrc i^
di vnum in aUiid:non j^bibct boc co:pu0 intrarc in ill6
collcctio cocius que cfl in co:po:e.f.cain fo:ma:^ $ qua'
licacum i alio:u buiufmodi.Quia bcc fiue finc fiue non
fint:Oitm co:pu8 babucrit cfTc: ingrciTio vnius in ali6 (q
critp:obibita.nccf leeft q6p:obib5intrarcin f lcaliii
numcro.quia cu ot>:crimu6 qyk p:obibctur intrare in
aliam yle:aut oicemus boc ad modiim ncgandi:ficut oi
cimus q> vojc non vidct fc:ant cu; oicimue g> anime no
accidit momstquontam non folcat vncjp; oe ouabue wat
tcnjBOid^gjpofTibilefitalteram inaltcra.; nigrcdi:aut
non cx bocintcUccm:rcd pociue ejc intcltcctu oppofitiof
Bccmii
VIIL
zp
nkqfiitfto^fiias fngrefTtont oppofitioe piopiia.3n
Kllecius cniy ingrclTiois bic ef\:g? cu qiulitxt vnd oua*
rusrtpin fcintrantiiiaiTumprerieraligmcl Dealtcra:ba
bebitcfTc in fitu ca aUatqz non feparat vna illap in fitu
•balia.Simitrqdeftoppofitumbiucboc cft:vt ee'ntia
bnius fit feparata in fitu ab centia illiue:': partce buiue
lintfeBatca parrib'' ilUua^vnde fi Di):erintgjma j?bibc
tur ad tngrefTione ej: inteilectu negadi qui e(l ptna inte'
lfo:ndeilnticnobis fermo Deboc&itaiitnuncdcclTum
bocqt flcin fc b^ clt.Tlofter aut fcrmo eft oe intetionc
ftciida:': bic fcnfus feciidus no in telligit in j^lc-nift cum
«ttrtbuiturcifitus:bocaiitnonf(t ficnifiper acciteifc;
;ppter caufa; oimefiois que^cadit ei ^ptcr qua fit apta
f^ odfeparandii^zDiuidcdii.CLOzaptitudo.flc.f.vt oica/
tnr oe ea of^Qtio bec que efl (ngredi 'z no ingrcdi:qd e
oppdfitiiilU. I^escftqucacdditciqcpartc oimefionis
queDirnefioeftcaufapptcrquaacciditeiof:^fttfo:ii/
piimit in ca.i£tipfae(ica^pterqtilf lenon ingrcdit in
f lcScd fi Dimeftoni boc cet poffibiie:': in fola na yie no
^et aUa^bibiuo of^fita buic ingrefTioni.TIon tameu
pwbiberef f lc ab bac ingrcffioCiUnde qno e(i podibU
le vt bcc f lc in qua e(t oimefio ^bibeaf ab boc^ptcr fc:
1 ndj?ptcr .pbibitione oimcnfionis co:po:aU's que pzo/
bibet vt cfTentia cius nd rccipiat aliam Dimefionc cozpo
ralcmcqz non cil f le b9:vt no redpiat nam Dimenfionis
^rctineatmecctiam vt non recipiat nam Dimenfionis i
augmctuj.Tlaj q> recipiatboc oeclarabirtibi vci Igref/
lio vel infttfu}.ai3 ea certificauerimne i notificauerim^
grgo fi Dim^fio nonj?bibctur recipcre aUam oimcnfio/
nem in fc:t f leapta eftad fufcipiendu oimefione:': in na
fna q e fU rto c vt feo:fu5accipiaf fola df fi opp" ifufioi.-tc
05 vt ifiifto vni^cojgis i aUd Ri polis.qj oe ppo^^ejc ouo/
b'':^© c nifi ipa ?iucta;nifi accfdat iTji alteratio 1 pafiio q
ftt fo:ma tcrtia.-z intcUcctus tertius ab ilU's:^ iudiciii oc
imoquoc5illo:p:idcm efi: q6 oc compofito.iCus aiit non
inobtbuirit ilUtd vnuquodcg illo?J:nec p:obibcbit com
pofi'ttt;.0ed totaUtas co^ris^bibetinfiindi aU6 coj/
pusirt fc.crgdve?:eftq6in fuispartib^^babct qdboc^/
bibet.i:t qj non funt oes non p:obfbcntc9:f leaiit no eft
caufa p:obibes boc:nec ell illa ^bibitio ej: actionc eius
$ p:op:ia aut palTioe .pp:ia.(r'l^efiat ergo qj na oimcn»
lionie no patiatur infundt.^; (lexboc ocb j vt f le ifo:/
mata oim^fione no infiindat in alid oimcnfione tuc im/
pofTibile tn^ft cojpits infundii f in oimcnfionevUo mo.
(C5te5 locattt; qd cfl: in vafe 1 implet iUud.ncccfTe e vt
matcrtacius 1 f le:aut ifitndaf in iUud Ipactul inftnitum:
autnon.Siatitfeo^fumefl^-inon intrat in il[ud:co:pus
quodbabctillasflenointrauttiniiUtd vas:ncc imple>
ttitil!ud:q:fpaciiiinfinitii rDUimeftperfe e)3ftens:i no
eftadiunctiimaterie vel cd:po:iqdintrctin iUud.Qutd
corpo:is q6 intrat in ilUtd:n6 eft centia vacua a fna mit
tcria:ftd fi iUud fpaciu pcnetrauerit cfTentias materie cn
oimcfionequcefl in materia continget boc cp in ma ias
penetrauentn t ouc oimefioncs cqUalce conucnientcs in
^ natura.cr»? 135 notii eft gj res piienientcs in na q non
fpca'ficaturoiffercnti|6 fubftatiaUb^-npn multipUcant
e):e(Tc:fcd e^ matenjs fufHnen^biis^vnde cii materia eo/
rii faerit vna:n5 muUipUcanf vUo modo:vnde no furtt
tne oimenfiones.Siautepofucrimus q> Dfmenfio mUl/
tipUcatur in materia:cnm fint in ea ouc Dimenftones:':
9? boc fit cj: p:op:ietate oimcfion aU':a q? boc babet ma/
tcrta ei: boc gj vna oimefio penctrat illam:i q: bob; fua
p:op:ietatcm pcr qul aUa oimenfio penctrat iUam:nos
tamcnnortinuenimu8inmateria:nifivnummodiicon/
tinuttatis:t vnii modii oiuifionis:t'ta q> fi oimefio fiierit
in ea vna tantmfozma erit cadc5,l7oc eil autem q6 cicu
mnsadoeftroediiccb^fpaajiftnitf.^aaijt ofjt^rfit ad
OCfinictidc; ci^^qddl copofitii fu2 I3:fc5 q> ipotc e vtfpa
cia babeat ce i fpacgs finc fine.£t noe vfcp mo iT potui/
nius 6 intcUigerc nec ccrtificarc:': tii oebcm' adbcrcre
eis.Ssi fcaucn^b^autnosoicemusBrautaUus^ nobis.
CCa'". Vni.Jbe puice'di8 iUis g tencnt fnt'35 oeinani.
€vniRitfiiim ^l^^bcmuscieoflodereO n
P«i imillUlil e(t.f.Q,inancn6cftmbilab/
Vri|foUite:fi[cutpntantmu(nc^ ilh'e.gtfi inane
I j^^^|omnino nibil efTct:non ect bic contentio vUa
lS^ts3linternos'ziUos.£rgofitinanc aUgd q6 ba#
beatcfTe^ipcedamnseiebdc^tjjp^ietatcs quas aRru
bitunt inarti: p:obartt gp Inanc b5 efTc;i gj eftquantita«
1 9) cfl fuBa:'X b5 potetia efTident^.5mpofnbiIe eft ctenf
Vt nibil fit q6efl inter ouo magie 1 minus.3[nane aute
aUquado eft inter ono coqjoza magie 1 minu6.£t in ane
q6 menfuraf inter cclu 1 tcrram maius eft;$ qd mcnfu
raf intcr ouae ciuitatee in tcrra.gt cfl iter iila aUqua c6*
pararioiivniiquodcBCo;rinucnifbabercmefura5.£rit
ergo vnii inartc miUc cubitoc:i aUud oecem atbito:u5:
1 vnnminanc tcrminabif pleno:iaU'ndfcrct ininfini/
tu5J£timpofTibileeflvtbeomrtC60ifp6nesoicanfefrc
eine q6 omnino nibil cfl abfolutcjSs q: rccipit bas oes
j?pactat66:ibc^[»ietatC6eenttaU'tcrfUnt$titatie:qua
mediate funt cria aUo^ ab iUa:ninc nccefTc cfl vt inane
redpiat bae ^piictatcs autcfTcnttaUteraut aaidcntali/
tcr.SiafitrcceperitelTentiarrcftqgtitas.nvcroaccidcn
taUtcr cfi rcs que b; $ritatem:aut accidee btis q^titate:
aut fubfiatia babee $titatcm:rcd accidee non potcfi ba
bercquantttate:nifiq:b3crTcinfubiectobabcnriqnan*
titatc5.&e9mrcrgovtinancfemgfitconiiictufubftan«
ticbabcriq$ritatem.t>oc autn6 eritnifi quantitascon
tinuarcceptibili60t'uifioni8intrib''oimenfionib''.£rgo
nvnac{uecBfuba:pautqgritatiibabucrttee icentia ina/
nis:ioisfnbaq eb^ccD^p^^ginanceco^p^CSiatftie ^
rintcjctrifec^^eiadiiicta:^ iiplh'ttieriaip5:riiceritill6acci
dce i co:Ecaccil8 at q6 e i co:Ee.it recifnt itra fe co:?''.^
no rccipitco^p^^inancfoi at rccfpit centian-;fine otibio e
qstitas centiat'r.£t nale cqgritariq e ^titae centiatr 1 q
toiflWif trib^^oimcfiotb^vt ifo:mef g ea ma;i vt fit coti
nce:i afTecrio co:Eis fcfibit.©i at ti ifo:maf p eas ma:!?
n6 b5 ej: 15 gj c q|a'ta6:f5 e%eocp fibiaccidit.£t 13 accti»
ncccevtautfo[eateeitifui)o:autiifolcat.&iatfolete^
no i fubto:i ia piuctii e di fpacio:tfB fpadii necc c vt fit
piucturctep!riiiifubtopteri[16:iidcuiadiijgifrpact'tt
* ejriflit icocjciiri e fc e iub5 i q ejafiit fpa" ianc£t fubm
fpacy iti aUop e B fe ii i fbo:i adiiigif ei fpa*" 1 pficill6.
& at ii folct ce li t fubo;ii bcbit cecii co q6 e fecii nlfiin
rnbo.g qiio erit (fn^g. iU& ^06 ti i fulxxcii ip5 ti pofTit ee
fline fubo.Si a t oijccrit gj fub; ci" fpaciii e.q6 quii e f ino
ftlbo:facvtfub; fuii li fitlfubo.^ntcirs fisictioiBeriv.cp
f d qd li b5 e):ii^5 p fe:di accidit « q6 ti ep(Ht p fcTs irnbo
fact'Udej:tfierpfc:iiifubo.£ttccrutaUqq Tf cyna Tua
acdia:iacctt cis: vt fiat fubc.fit crit f Balitas aUgd q6 ac
dditaUgb^naturis.S; b''mai'" e tc6uenie6:i^pcip|5l9
p*:i oio f^'" q6 inuif reccpri''vtriufc£; rd:e navna I nu6:
1 ii princf ipa nififubvno gticg crit ipa na autcneic''^^
cifubo^autcnec^^ceiicifuDo C5tefialiqliipmftjcrit C
fuba:i aUqti ftierit li (liba.qn ftt ti mija id oio 6flrttcta e i
eo ipi^^cen" itarii q? rccciTit a giic gnaU'"''^^^ rubalitas:
itc fine oubio c 6ftructa.q: adbuc et fi Tua fpce puarcf m
n gcn''ci'' gnaU'":ii tii remaerctei'' fuba:$to magl nccii
puaf d''gcn''gna[i(Ti". Uidee q> pt rcmaere eP fpee: vit
efi: fuba.@i aute ftteritbecintentfo accidene inrcparabi/
le;ninc necc(Tccfi:vt aut non fcgarcf ab inanico g> tna/
ne e fpaciii oiftefus trib'' otmefioib'';^ tik no lie^bif ab
aui. e
©uffi.
tibri
Ol fpacfo:-: fic oe fpaduerit cjrpcrs mac.gj e icoiicniens:
fliit no fcgarcf io g? fcgt illd poft^ c fpaciii oiftcfii Dimc
fioib^^.Snjo eade oictio cric oc B g? dc fiigio3i:fcrif 15 i R
nitu.£t t? ofecutio no e fic pfcciitio itellcus oiRcrctialis
ad itcllcfn gnale:q: na fpacq cii fticrit oiiiifibilis trib^oi
mefioib^^tiiccrit na fpllis menfiirc vcl cigtitciti9:fice na
linee:-: fic e na fugf iciei.qi of ia itcr nam gnale* i q6 ?fe/
qHiteraccntib^i-ritcrgnalc^tqdpfcgt c]c orntye.b e:
Qj nagnaiis oiuidit eofiasq pfequiint najPm gpina.
fc (rS5Ctlin6pfcquunt:itelkii8tnecipitgjocbcat pfe
quuiimaginatca^ificpoflimtapiJcii.jfllabfeceioino
of ia ei'' eft idej: quo cft:q j quu of fpaciii abfolutuj.f.qd
recipit oiuifionc vndic^ abfcg dftgnatioe a' bif.fcf ia q
^fcquir 15 c.f.q e in vna Ete:aut in ouab^^^aut i oib^ptib',
J£t 15 ofia q ifoytiat g? itclligit oc rpacio:t fac illd bf i iit
ce z itellcctu.-^ itcUcijs cget ea ad itcllige'du iU6 ee in in«
teikctu |2fccto.©j Bqjfpaciualid^qdpiiigif albcdini
8utnigredini:«lide ifCEabitcama.ialidcepits abfcg
ma.l^oc no oifccriiit fua fpalitate:nec cgct eo ad cogno
fccdii gd fit fpaciu z pftittiedii.©5 funt talia q pfequunt
illdcrl^g) eima.tej: 15 g7b5Ce.£toiftiguiitci''centia5
cjxrircais.Tlaofiefuntgb^^pffifUitcenriareKfiucbcat
ee m idiuiduo.fiuc no.i ofic fiitgb'' fit q lc cc rci:fiuc rcs
Ijcat ec vna nucro.fiuc no.tJui-^aiit iti gficict fcia i aUa
oc)ctrina.S5 na fpaci) cflFicit fpaciij i fuo cc:cii babucrit
aUque modii oiucrfitatis t Difiefiois.ict ptcr 15 criit aC/
cidetiaaduenietiailUqnofutcincccjtariaadcc fpaciu,
K C»5 poftqs ponit g>b5 Ce ia no eopus itellcctui app/
bcderealigd3U6Bq6be'atccci''fpaUt3&.!Sicnoneop»
poft^ coloj b5 Ce:3utaial b? ecM fiat a ! iquo mo fpes q
beat ee:t io no i pofcapiid itcllcctii (i of ia ccrta ocftruti/
tiir t fpe'8 q remancatci ponio fiugcncris.Ss 15 iJclarar
bit al8.gt $dogde 15 fic e.tiic bec oiucrfitas q c itcr fpa
ou qd c in ma:-: fpacius q6 no c in ma no crit oiuerfitas
Criefpccifice:f50fiaaccntiiiifeeabiUiiqfuntcttrac6fti*
mtione nae fpaoj t fpcdficaaone ciV«en cni^ q pueni/
unt in na:n6 c ipofevt accns vni^^attribuat alterf. ^ed
fo:talTi8CritiporeaUquo^bibete.f.auttEC.autcae):tritt
fcca.Uf aiit mibi gj nuc oigrdTi fum'' cjrtra tractatu5 oc
quo crat nf a itctio log:g tractaf e fidio: verbis naUbus.
5 Ci^icem" g g» fi aUq6 fpaciii fiicr Jt oiuifu^ a ma^nccc e:
Vt aut (it finitu:aut no fimta.&i nainanis f 5 ocs g affir
matei^^ce^eftgjnofitiiarnifipcncsplcnu.fiautilldplc/
nu ftjcrit fmitn5:finiet dtiU6 pcnes inanc.Op^ g vt iPm
C08 fitaUq6 fpaciiiifinitu 15 m6 ficutpoftoeclarabim'.
JSrgo ipore c vt fit inanc ficut oiciit.C^te fi inanc ftie.
riKnccee vt plcnu itrttiill6:autn6itret.Si aiitplcnum
Itraucrit i illd:ncce c: Vt fpaciii inania aut remancat in u
troitu illi" bns ce*:aut ocftrudt .Si atit ocftruit no 05 iu
Uid appcllari loc^^id.f.q^ oc inanicircfidat co:p«qd cco
luctuilU:tq6iipfoct3tij.i5cftructiic.n.ia5 q6 cratitra
1II6 Dc fpacio inanis: gj totii ct ill6 n5 crit locu6:f5 crtrc/
mitas e£ q c drca locatu.q: fi totu ill6 piitaret 6ftrtictii
p:ctcr b ertremii tuc locatii ce't in tali:cp fi moucrct oi/
fcedcrct ab co:-: reUnqrciU6 paratii ad recipiedti5 aliud
co:p q6 fibi fucccderct.fL 3re gcgd eft pter 15 crtrcmii-
mo:ant icoco^po^amulta^iloc^^rcinocapit ciieoaU'6
co:pus.£t ptcr 15 fi 15 fpaciu aUqn 6ftniit :•: aUqii b? ce-
tucaUqit c in potetia.t aliqn cin cflFccfu.Ss oe q6 fic e'
ldq6cftin po^citcUciis^geanceiUi''^ narecipietc ei
S eiU3.(rCreda"t 15 nales 1 tencit qfi ftmdamctii pofitu.
fcrgoeritinanccopofitii crfpaciotmaq info:maf illo
fpacio^-rerit bns fitii:': crit ocmoftrabilc.t 15 e co:pu8 a
manccritcojp^^.Siaiitrcmanctbnsee itroeiitc altcr^
tunc cnt fpaciu q6 itrat in fpaciu:': bui-^ipolitatc iax oc)
ftrupmu8.c:3(«oicimu3gjimpoiribilecftvtininani
CapBn
tit motus aut ges.Scd in omni loco cft mot'-: gce.crg»
inanc no cft locus.S 5 gj in eo no cft mot^^.er 15 cft g? oia
motH3.aiiteft violetus autnalisrfitDicimusgjin inani
n6cftmofusnaUs:q:motu6naU'3.aufcftcirculari8.aiit
rectU6:cjrc impoiTibilc cft:vt in inani fit motus a'rcula<
ri8:q:inaniBnacft:vtnon finiat nectcrminet:nifi fuc/
ritpoft ilUidco:pu8 infinitu q6j)bibcat iUudcrtendiiit
infinitii.£rgoponamu8Co:pu8q6moucatcircularirer
fupcr rotas quc eft a.b.c.d.-z fit rota ipavoUibiUs:-: fit ei»
ccntrU5 1.-: ponam^^crtra ea linea rccta quc fit b.r.infini
ta5 ec^uidtfta te a.c.a.aut in inani:aut in plcno:aut i vtro/
qi:i fit linca t.c.quc cotin eat itra cen tru 1 puctii c.q6 eft
VoUibiIe:quocii(p mo voUieris circiifcrre.": q: linea tx»
cftpcrpediculari3:auf quafipcrpedicularis liie d.b.n6
vcrfus 5.cii.ptrarcris a puncto cin ifinitum.^no pcurrct
cii 5.q: fine oubio piicm^ tb$ parte quc n6 c ad partcm
b.5.fi'nita qua circudat vndicp rota a.b.c.d.555 noe non "^
poiucramtts fic. voluat crgo tiic linea aut logimdo q no
concurnt ciJ jb.5.DU5 eft in ca partcfluouftp cadat ftieU/
nci a.t.i Dcide ptcreat:-: r iic finc oubio intcrfccabit B.5.
1 qii ftterit in etc b.5.t fucrit epcndicularis aut n6 Epeit
dicularis fue a.c.fi^trabat in ifinitii itcrfccabit b.c.Jine
Oubio in piicto aliquo b.j.fcd 15 no cft vnii piictum ocfi/
gnatii:q: potes ponerc in linea b.5.piicta multa 1 conti/
nuare ca ad ccntni t.Uncis multis.gt quotics c6uenerit
knca t.c.fue aUqua ilia^ ponct in rcctitudinem icifiois
pucti:vii j;tract3cftitlaUnca.£tq:rcctitudoc poft no
reaimdinc:op5vtfitinpmomomcto teis rcctitudinia
q6 eft in oiftatia iter ouo tepo:a in rcctitudinc aUcitius
puct i.Sit s pucmj U ponamus piic tii t.t pofTum^^con ti
nuarc itcr t.r.q.pcr Unca que eft t.g.fcd Unca t.c.ctim in
circuiedoencncritquoufc^obuietUnccqeritinrectitu
dinc Unec q.fed linea b.5.eft p:io: |nicto b.t p:io: mome
to b.q6 e pmu puctu aii rcctimdine lincc b.s.t 15 crt ipof
ftbilc.£rgo n6 e mofcircularis in inani q6 pofucrunt.
C73[tc5Dicemu9g>nccmof naU8rectii6:q:mof nalis J .
rccti-eft oifcccUn-e a loco 1 ixe ad Iocii.£t op^ vt id a quo
bifcedit fit oifcrctii in na fua ab co ad q6 itur.q: fi id qd
rclinquitfttcritinoib^fuis pp^ictatib^^qlecft ilUtdad
q6 ininfmftra reUnqrct na vnii:iirctad aU6 fil^ iiu':q:
nale rcUnqrc;15 eft fuga nali3:i ippte eft vt fugiat ob co
Bd q6 itur naU'ter.©5 repetcm''^ pn" oicetcs qp mofna/
turaUs necciTc evtauttcdatad lociirautno tcdat ad \ot
cu5.^5 impolfibile e:vtmof nalie no tendatad locti ^t
p:iu.i5iaiittenditadUiai:neccnccvttocusii!cautba/
bcat ce aut n6 bcat ee.Si aiit no babucrit cc:ipole e: vt
Difccdaf abco vel eat ad illii.Siautcm babucrft cc:aut
crit rce ttcUigibilie^cHi^^centia no b5 firii.ncq5 c ocmon/
ftrabiti8:aut bcbit fitii:': crit rce 6m6ftrabili8. Smpofc
cft aut:vt fit rcs tteUigibilis no bns fitu:q: ad boc nibil
n6mouct.'B»eftatgvtbcatfitii:q:tiicnccce:vt aut fit
rcs q n6 oiuidaf ee f^ 9» paulati itur ad qekida i co.aut
Vt Oiuidat .©i at oiuidif :tiic aliq Es ilU^crit magisjjpa
mobiliq6 mouef adilUiajd qua cii mobile eucncrit:': ii
fueritin parfcilla:funcE6 iUacft tocus ad qiie tcndif:ct
q6rcmanfitcftptcrillii.(r©iaiitn6dum ftierit in lo/ R
co ad que tcndit:fcd op5 p:cterirc illu:tunc ilttid via c ei
ad tocCi.non pars loci.gt boc iudiciii crit fimitr oc co qd
rcftat poft iltu.Si autc non oiuidif er boc^g? aditlti tcn
dif:tuncnccc(Tecft:vtbocq6n6Diuidif:aut n6 babcat
oino q6 er na fua impoflfibilc cft poni in ca Diuifi'o:q: ej:
na fua cft qp t alc no frangif ftciif Dirimus oc ccto:aut vt
fit rcs que non oiuidif vUo mo.Si aiit non oiuidif frai
cti6c.fcd pofitionctunc eftcoipusertra inanK-rmotus
non eft tantii in foloinaniabfolutc.fsin co:po:e. £t boc
(o:pueetia.nece(Teeft;Ttaut(it tantii altcubii no alibi;
&ccmdi
mxt noaltcubi mta.^imt faerit alicubitdtitu.tuc ali/
qm pars inants Dtuerfa e(l ab alia per nam:io cp e(t mai
£jb aliaibi $ alibi^ft aut non e(l potius alicubi taru ttic:
poftibile efl tiic Tt ab eo oifcedat.gt cii oifceflerit ab illa
parteinanis.nccefTeeft vtillud coipusad q6 ponimus
inoueri;autmoucaf fuomotunaliadparte piim$ ina'
nie in qua e(t co^>u8.Sut vt moueaf ad alia partes tn q
eft co:pu9.S5 non moucf ad p:tma parte5.aliogn mot*
dusadillaparteelTetmotusnaltsquem bs enenriarr:
qtilltc02p02iqdineaelt.ipfaacctttaUtereft.Tlec e pof.'
ribile: vt naliter moueat ad altas pai-te.Co:p«i8.n.mobi/
1 1 nifli perceperit aliquo morq? cozpus ad q6 ibat 1 erat t
illa:iam motu e(l oe loco ad loci}:quomd cotinget vt oi/
mittat parte qtta appetebat llio motu.teat ad illa gtem
naliter.nii! ^i^rit illud cotpus tale ej: quo pzocedatafle'
ciioaut)?tusqueritpa'ncipitimotu8 coipotis ad quod
mouet nalitenficut illa que eft intcr magnete 1 ferrii.et
Rinc motns erit violems no n aU8.@i atit perceperit:erit
% ibi adifcere;t erit motus voltitarius non naliB.(£&$ 15
cotu falfum ell:$ui3 U>cutio oe mom illius cozpo:is an
fit natura:aut non na.redtt ad id qd oeftruimus 1 nega/
mus.Si aut id ad q6 tendtf non oiuidit ej: boc q? ad iV
lud tendii vUo mo.t b; flmm:mnc eft aut piicmm : aut
Unea.aut fuperfide8.£t tunc necelTe e(t vt omes partes
fint conitmtles in$tum funtpticta:aut Unee.autfuperft
cie8:aut vt fit vna pars piicmm.'; aUa Unea^ialia fuperi
fides.Siaut partesfuerintpimcta.autUnee.aut fuper/
fides.puncta aiit 1 Unee 1 fuperfidcs non oiuerfif icant :
ni(tautacctitibU9queilUsaccidtit:aut accntib'' ^p:i|8
quibus illa taUa funt.ant extraneis ab illis.': ota bec co/
mitantpunctii^Unea.fupcrficiesjjpterresquap (Ygure
litnt oiuerfa^ namm que funt e^tremttates carus.^ed
fnane no e(t ita:ergo tpolTtbileefl vt (tt tn eo oiuerdtas:
ita 9> fit vna ef parspuctuj.ialia Unea.taUa fupcrfici»
es-aut aUo aUquo mo vnde pofTit oiuidiCuo enis e poP
fibile vt fit in inani in vna parte pucm; tantii in eflfecm:
{ in aUa Unea:aut fupficies aut aUud.3[nanc aute totum
Vnu5 cotinuum e(t in quo no cft incifio:eo q? no b5 ma$
y pter qua rccipiat bas oifpones.^am aute oij:im':q: 15
non e(t nifi caufa co:po:is:qn iUud oeclarauimus.Ergo
in inani no eft oiuerfitas partiu.-z poft^ non eft in eo oi/
iterfitaspartifltlocoji^wncipofTibileeft.vt fitineo lo»
cus qui naUter oimittat:': loais ad quem naUter tedat*
ergo noeft in inani qtties naU8.q: non eft in tnani locus
in quo poti' quiefcat namralr $ in aU'o.(E5tcm ecntie
iftof co:po;z^ mouent naUtcr ad aUquas partes.'Z oiuer
fif^cantejcbocincito -rpaulatisjjpteraUquidqd e(tin
XO mobiU.aut ^pter aliqd q6 eft in tranfitu.(E!3edq6 eft
tn mobJ U':fo:ta(Ti8 eft^pter oiuerfitate virtutis que c in
confimili:q: qd plus b5 poderofitatis oefcendentts:aut
lcuitatis afce'denti9 cj: fua i^mte.aut e% maio:e magnitu
dtne iUudeft citius.^zqd minus.iUudetardius. SUq|do
aut f it e% oiuerfitate fue figure.U.g,quadratii cum inci<
derit fpaciii fuo acumtne.no ita incidit ppter fua^ fugfi/
dem:(iicut to:natile acutum inddit fpaciii acumine fuo.
D:doeft.q:bocneceiTeeftvtmUUamoueat.': bec funt
cuicticp obuiauerit p:imu.*Duic aul non cft neceiTe mo/
uere muUa.grgo femEcft in ca velocitatis potetia 1 vis
itnpeUediidqdp^obibetrej^irefiftitei aUq obiectionc
1 virtute irrupcndi:q: q& potentiuseft ad oiriipcndum:
boceftdtiH9:iq6eftoeb(Uu9:bocefttardi''.gt boc tO'
tum no intcUigit in inani.2»5 oimittamus nilc buc mo/
du5:q: non eft in eo magna vtilitas q^tu5 ad boc oe quo
modo tractamus.Sed tarditas z velocitas que eft p:o/
ptcrfpadubeceft:9)q§tofuertttenuiu9inciditcitiu8:'Z
vnn
3»
qdegroltiusinddtt tardiu8.(r£tofnocaefu8bcc efb Tl
fc5 potetia refiftendi ipellentt t interriipenti:aut oebitt/
ta3.q: tcnue magis p6t impelU -: interriipi. SrolTius ^o
c fpiffiuseftmagisobftas.et jjpter 13 noneft penetra,
tt'oreimobUisinaere.ficuteftpenctratioei''in terra vf
in lapidib''.i eius penetratio iter vtracg.Scd tenuitas t
fpifTimdo oiuerfiffcant in magis z minus.Tlos aiit ccp
tiiTimc fdrtius cp ca bni' e refiftentt'a:que ^to mto: fue»
rit:fiet citius.t $to matoz ixicrit.fiet tardius. grgo tar/
ditastvelocitastdtatiomobtUsoiuerfificantfmoi/
ticrfitatc5 refiftet(e.q:$tominu6obftacuU pofuerim':
moms 05 elTe dtio:.': ^to plus.05 dTe tardie:. trgo cuj
mouet aUqd in inan(:nece(Te eft vt iterriipdt fpacius va/
cuti mom in te'po:e.aut no in tce.&cd fpore eft vt fit no
in tepo:c:q: p:ius idditpartefpac^ $ totu fpadu. i^rgo
op5:vt fit in tepo:e.loed 05. vt iUud tcptis fine oubio ba
beat copararionQ; aUqua ad tempus momeg eftin plc/
norefrenanri.£t vtcdparatioouu5tempo:p?it copara'
cio refrenatidi8:fi e(Tet in inani ad obftaculii pleni.^cd
impoiTibile cft vt tps motus vbi no eft refrcnatiobabe/
at copararione ad tepus in ciuo eft refrCnatio a Uq . Qed
op5Vttp8non rcfrenationisnobabcat aliqua eopara/
tione ad tps rcfrenationis aUquo mo.icfgo op5 vt mot'
fit non in tepo:c.fcd ia erat in tcpoie.£rgo boc e(i ipo(Ti
bile.Tlon eft aiit necc(Tc:vt in bac nfa oedaratide^pona/-
mus banc refi-cnationc cui' eft bec pdicta coparario oe/
bcre ee:aut non ee.{£<5$ oicimus q> tepus bui' motus Q
quieftin inaniicftcqletepoumoms alicui'' refrenario/
nis fi ect.ict bec jjpofitio vera eft.^am enim occlaraui/
mus ea e(fe vera.»ed ois moms g eft i inant':eft moms
rei in qua no e refrenatio.£t bcc itey jjpofirio vera eft,
gt ois motus g eft in puattonc refrenariois^no cft eqna/
U'8 vUo mo motui qui eft in aU'q refrenatioe aliq copa'
rarionc fi baberet ee.crgo fegmr c); bisjsponib'';^! nul/
lus motits fit inani:cui'' tepus fit cquale tcpo:t moms g
cftinplenorefrenSri irefiftcrialiqcoparationelif bfet -
tti fequit ej: bac 1 ef p:ima.q: nnUus mot" eft in inani:
-rq^motuseftin inant:q6eft ipotc.crii>6tante5ai^p
Oicere:gjo^ vi5mouetecicinco:po:c:05comitari tps
iujcta mefura co:po:i9 f fua magnimdie:': iitjirta mefuras
iUi^^in fua fo:titndfe 1 oebiUtate:$uis no fit ibiobfiacti
lU5 vUo m6.£t poft 15 fo^tafTis augebut tepo:8 Pm aug/
metii aU'quo:p obftaculo:;:.©^ no op5;vtqdi(p refrena/
tio fiierit:beat aU'^ affcctione in co:po:c.Tl6.n.o5:vt cti
aUq refrenatio alTidt co^^^^ei^^vna medictas efficia t vn5
nTedietate:t altera medictas afTiciat al§3 medt'etate:q: ii
op^cualiquotbofesmouetaliquamole tmutat ea:ea/
m fola medietas moueataliqd ci^^.SUoqn ciiguttemul/
te ef^atid fugqdcadiit.vnaea?:faceret aU$ alTectio/
nc.gtgo pofe c: vt obftaculu aiftps e ^ta tps obftacuU
inanis.nobcataU^qj aficctionc.nece afTcctiomifi aUe/
ri'' refrenariois fi bfet cc.(ir'P'iiftim oiit ad bec B c.qtfi ^p
nos accepim^^refrenationc P5 9' e refrenario afiicic6:cui''
tpsetpsmotusin no irrcfrcnatioc.Sino opus fuerit
oicerercfrcnattonea(Ticiete.q:curefrenatioDf no afft'<
cies;idc c ta$ fi oiceret refrcnatio no refrenatio. ©en»
(lisenircfrcnati6i3:affectt'oe.inibil aU6.©5 Y? affcctio
fitouob'' modiB.Unus eoiminutioi^mtiBUxitvmris
puenicdi buc vel iUucScds aiit e. vtobftacuUim faciat
quietem:inonce(Tent fieriquictesin fingnUs obftaat*
lis.ficut nuUa earum per fe.fed coUccrio omnium fen tia/
mr fiait affectio guttomm.S^u autepoftea fdcs g> nul/
la cft affectio f m aUqu^ DU02um modo:um oc qua non
fit in nS mobilis polTe recipe min'' ea:fi afficies (it ibi:q:
ttffJdai.;ergo fcgmr ej: 15: vt aUqua j: ilUi}: refrenationfi
^ic, e z
^uflfi*
£.ibri
quas r€cipitnaco:po:is:(Tttp9«qlctepojinon refitna/
tioisiq) e ipore.^a g manifcrtii e:q> in inani no e mot"na
turalisvUomo.iiicem^ctgj nccmot''coactU6.aiit ecii
piijctiocmoucti9:autrep3rati6c.©iailtfuerit cij piun.-
ctioc moueti6:fiTr moues cft mome:': ipfe e't eft mot^aut
f>cr violetia:aut 2aia5:aut p nam.Siafit fueritp viole'
tiam:tunc tadinpcedct fermo quoufcp tcrminet motus
O in aia vel na.Siaiit fuerit pcr aiam:aiain aia mouet ap
petituquioiucrfificat Debilitatei foitimdie.i££t oet
bcmus oc boc t:>icere ide q6 oe motu nali.Si au t fucrit
nali8:op5 fcqui q6 Di):imu8.0i aute aialis ant nalis mo
tus nofuerit in inanutunc no erit in inani motus coact''
pcr que mouens piungat cu moto.Si aute^ mouens rc
motus cftcij facitmotu:?rcgtur tunc oiuerfitas cjreo in
quo fit motio:'Z conttnget gcqutd oi):imu9 oe motu nali.
(r5tC5 motus coactus g cn: feparatus amouete fo:taf/
fisbabebitcemotozcciusabfcnte.fit incoueniense vt
babeatecipfe motus quigficit renouado continuc eius
ca no epftcnte.Srgo opj vt ITt ibi ca que facit motti (w
pcrcflcitvtipfacafitinmotocfficicns iUud.fit bec eii
ant virtus accntalis qucvcnit in rc5 motii a mouente-.fu
cutcalozinaquascjrigne^autaffectioei^cui obuiat rcs
mota 1 penetrat iUud.j£t bec affcctio iteUiQit ouob'' mo
di8.f.aut vt pars pma ei^ in quo c motU9:q: jpulfa cft a
motozc per motii ptingecem iUaj.^pfa impulit qd erat
antc fc^-z.pccfljt ftc vfc^ ad fine partiu5:i bcc rcs impul/
fa 1 imi(ta:q2erat fita in iUo medio:opo:tebat vt moue/
rcturadinltarilla:ppartiitimpulfapquemoucbant ci/
rius $ motus buP rei imiffe qua impiUit moro::eo g> fa
ciUozcs funt ad impeUendii qg rcg iUa imifi'a;aut vt (it i/
tcrruptio impeUetis iUud co:pU9 mediii per ipulfas re,:
quecogitrem:vtconftringat -z pbat rctro.-: ^iungat:':
fegtur ejc bac piunctionc vt ipcUat co:pus.£t erat vlte/
rius^tboctotu no fo:maturin inani.Ctbe oiuifiocs no
fiunt totnifi q: motus aut eft e^\?tutc:aHt ej: co:po:e:q6
IV mottet tagcndo.(n05 oc eo q6 mouct tangedo:ide e iu/
dicifi q6 eft oc co qui po:tat.©iaiit motus fuerit coacf
in vniucrfo ex virtute que cft in inani:o5 vt fuperfit mo/
tus:i no cclTet vUo mo:nec intcrrupaf .q: virms cii ftjc/
rit in co:po:e:ncccite cft vt aut femE maneat in co:po:e:
aut vt pauct .Si aute rcman ferintunc motus femp erit.
j3i aute p:iuabi t aut oebiUtabif rnccefle eft vt puef aut
oebiUtcturaliquaca:autpa'uef vclDcbilitef e]c fua e(t
fientia.i5ictioauteoep:iuationcoocebittc regulam oi/
ctionis oc oebiUtatc.bicemus crgo q> ipofl^ibile e vt p:i
iictur ej: fua eentia:q: q6 oebet eflfe p:iuatu C)c fua cflen/
tia:lpoflibilccft vt babcat ec aUquo tepojc.Si aute p:i/
uaturc)caU'aca:iUacaufa:autcritm co:po:e mobili:aut
crit cjftra iUud.Si aute fxtcritin co:po:e mobiltfed lam
crat no ca ilUus in elTectu cu5 ccperit motU9:q: ?ratiun/
cta^ipoftcafitca^tuncvtfitficaUquaaUa cam bab5:et
rc9inboctedetin ifinitii.Siaiitfueritcaufa ej:tra coz>
pus:autadiuto:caufeqtteeftinco:po:efuerite}:traco:/
pu9:opo:tebit vt iUa efTicien9:aut adiuto: efficiat ta'gen
do.aut non tangendo.Si aute fecerit tangcdo:tunc coz>
puseftqdtangitmobilefedinpuroinaninoeftbecca.
£rgo motus coges in puro inani nec cefTat nec gefcit.Si
autes facit no tangendo:fed aUq caufap eflficit que e fc/
parat3:tunc gd caufe fucrit q6 pmit ipfa no alficit illiid.
£t erit oictio oc boc cade que oe ca que eft in co:pojc:f5
meUuseftvtconfecutiorcfrcnationus cotinuaftt idq6
OebiUtat bac violetii:': p:iuat ea.q6 eft ipofltbile:fi mo
tU8fHcritinpuroinani:tboceftfica motUB fucritcoa/
ctio.Siautccauramotus fueritco:puBtangC9 q6 mo/
uet ad modu5 po:tandi,aut iiftcndi:redibit oictio oc ca
que coniiicta mobiU comouct illud.&e qua ia ocm icp
oicendii fucra t.g is. cla^ cft g:» no cft mot'' cogcs i inani
puro:fiuc iit adiunctus mobiU:fiue (it (cQitVis ob co.,8cj:
bi9 ergo qite oi;:imu9 iS manifeftu5 cft gj in inanino eft
aUg^rrtotusnecnalis^neccoges^ietoicemue adbuc qt
necqHieseftineo.£>icut.n.idq6quiefcitcft id q6 non
b^motii^-zfoletbrc ficininani:ficutn6foletce mot^^^ita
necges.(r535autgucniterro:eoy qtenct fnia^ 6ina.! Q
ni ad I5:vt ponc't ilUtd ee vim attrabcte aut moitcnte.Di
cen tes g? rete'tio aq in vafis q oiain f furariaqna no eft;
niji qc attractioe inanis q6 p:imum attrabii id q6 e fpif/
fius:': Dcinde q6 eft tenuius.^^i^criitctiam ali^g? tnane
mouct.co:po:a vcrlus furfu^.q: cu5 oifpergif co:p'' pg
motii inanis q6 in ipfo penctrafcfit lcui".-: citius ofccdit
furfum.(rC6traq6oicim''.q7fi inaniincfTct vis attra/
be8:impo(TibiIe eet oiucrfificari Etes inanis.vt ca:p alia
cetfortior:ialiaDebilio:.q:vnaquecgE9 inanis ita cct
ottrabeng ficut alia:t tiic no opo:teret.vt plus attrabc/
rcf ab vna jste $ ob alia.fed fiid q6 octinet aqua invofe
furateaqua:inanecfl:q6implct itlud:curtiiccu rcUngE
vaftDcfcenditaq.-^q^opo^teret^vtretineretaqua in (ee%
cuftodirefznoemitteretegrcdf.nccgmitteret etia vaa
in quo eft oefcedere gp aqud que retinetur in eo. Xilc g
reu'ncreo5 et fimul i vas.Quid at oiceret Dc va(e:fiiU6
focercmus lcuf q^ fit aq.-^CTSilr iU6 q6 oicut ce eieua 2,
ti6eco:po:pEPinanc:necec vtoittinancoi pcrges ptcs
co:po:i6 fparfi (it id quo mot^^fcrf furfit5:f5id ex quo res
eft vt fegabilec abea:-! tiic iU6 inanc erit ifcEabilc ab eo»
inmotuci^^.-ztiiccritiensciieo^ietegebit loco:fi fiierit
mutatii bits oimcfioes i ftatutu i fitu;aut vt no fit ifepa
bilc ab eo:f5 vt fit non cefl^ans mutore inane poft inane,
)Si oiit rtc fuertt:in quociiqs inani pofuerim'' taget iUu4
in mome'to.f5 in mometo nibilmouet ill^.ipoftmotus
noerittdges iU6.©5 fo:tafTisoabitei vtuteaUqu^iiUa
virtug ofucfcct remancre i co.t moucre iiU!d.U.g.fic fi
calefaccret;autfi fierct i eo aUq affcctio q rem0neret in
co:-: alia afTectio cet moue9 1 non ce(Taret:i illa affectio
adde^do^imoffclTinado.SsgjiUa affectio ocbcatmo/
gis ad vna pte inonis^ ad aUa:cii inanc totii fit ?fite (i/
uevnifoune e ic6nenie9.©5 m^: egp ej: oifperfi6c ina/
nisintcrpartesaqucEUcniataffectio in piiicti6eEtiu5;
quc no vcniat ftgUlatim invnaquaq; ca;::q: incouenicQ
eft vt fint partes fcEatc.qua?i vna no moueatur a cauloi
mouentc.i tota coiunctio ca^ moueaf ab iUa.i55 opoz/
teret vt ef(et ^iunctio copodta qc partib^^fcpatis aut c6/
tingetib^^fftquc no moucrcnf nifi ^pter centia^ motua
quiafl^icit vnaquacB partiii.fit tunc Difpcrfum cai'' par<
tcs funt oifpcrfe^ptcr inane no moueref nifi,pptcr ina/
nRiEUcnirctantca furfus vnaqucce figillatis pars ei":
fed vnaquccp illa?: portiu no cft oiuerfitas:cri occepcri/
muscaPm fimplicitatcpartiii:3fifiu5.£rgonon fiteiua
afccdcrcjjptcr oifperfionc inanis:fcd pE ptincntio^ ina/
nis q6 circiidat iUud:i tiic vidcrcf g^ ci'i quo adtinatum
fucriKifueritmultu^non patief^pterinanc.CCXu^afit U
oilpcrfum fuerit:i oiminute fuerint Ete9ciu9 patienttir
partc6 cfporuiiTimc ob inoni:i ptinget ev,boc q> gcgd i
mouef furfu5.£t cii 15 ii oio co:po:a potief bdc pafliocs:
f5 co:poKi tih q bnt n99 J3pa9 pp qe 6be't fpargi pp ina*
i\e:i certinido buiu^ cft bec^q» na aliquoi: co:pop eft vt
parte9 elongatc fint o fcipfi9 poftqs recipit oinKnfione,
iUa5inani9,pptcroifpcrfioncs.£tnaaIio:p cojj^o^p eft
remotio: ob boc.i mirabile cft imoginori fiiga iftarum
partiiT que funt vnius generis a feipfie quouftp fcparcn/
tur:qiio contingat i qtio vna pors naUtcr fugiot furfum
7 alia Deo:fu5:i alio DC):tro;fU5:i alia finiftrozfuj quouf/
Bccmdi
tgacddatoffpcrtfo.yidct ttbig^oibtis bis partib' accV
det bec fiigarautg? rna eani5 cftgcta pcrmanens:-! alic
fiigicntcs no permanetcs.Scd mirabile cft gj vna carii
non fiigtat:a[ie fugiantraij ocs partcs fint confimilcsrct
inane qd in cis cft flt conff te.ict ite^ mirabile efi-.cpvna
pars vadit ocjDtrozfiis.-z alia finiftrozriis^ciivtriiifcg vnii
Ht iudiciii in na i in eo in qiio moiict non fit Diucrfitas.
£rgo cj: bie manffcftu cft q» inanc nibil en-.CjSj in va/
fts pdtctfs:fiuc fn illfs qiic vulgo oictint ccdaqtia no ac/
cfdf t alfgd q6 vfdct c(Tc cjrtra n§m:nf ff qz ipoiVibilc c g>
manebabcatefle.fitq: ftipcrficiescozpo^rocbct fccon/
fingcre:cu fxicrit fbf e^contactu coactfoejcqua cft,pptcr
tangcnte viciflitiido oefcedcntfs fubf to:-: tuc feparat fii'
pcrficies vna^b alia qtic ptingcbat eam.£t qi fugficies
«que quc eil in vafe forante aqua:Debet nalttcr tangf fu
perffciealteri'cojpozf8:ficHtfHpcrffcfc ofgiti:fccirco 05
Tt fit rctenta •: no Dcfccndat:cu5 fupcrficics illa rctfnuc/
rit fc fn fU3:vt non oefccdat cu ca.^jdco opo:tct ncccffa/
rio:vtreftet.0f autc5 po(Tibilceftc(refnanc:'z fuperfici/
cs coipo? Difiugi^pofl^ibilc eflet tiic attrabi aqua no f m
vicf(fitudine.3edattrabft aquafn vafepcr fti^fonejeo
cp ejrtrcmitas d'' qd oefcendf t tangf t ejrtremftatemaltc/
rfus^ippteripofTfbflitatcsfntcrrHptionfsifcparationfs
que adtienft ^pptcr ec fnanis:': jjptcr obcdicntfa attracti
fttgendoatrahHEntf.Stfocft pofffbileeleuarf magnii po/
dus ppter vafculii paruu q6 artificiofe fit pofitU5 fup ib
lad:i alia multa ejc opcrib'' mirf s que ff iit ^ptcr f mpof*
ftbilftatcmeltendf fnane.
CECaprm.IX.i5c ccriificando gd fit locus:-: oe ocllrucn
dofententiaseo|»quf Di>:erutlocii nfbilcfle:': ofjcerunt
nibil oeeo.
ill^ fl^^ltld^ tocuseftidfnqtioeft foln;
lSi/lim4!4^ cozpus^-rinqtioipoflibilee
2'cfleciieoaliud p:etcripm:q: eftef eqle:a cft
.qd renomi 1 qd feparaf ^i in vno f llf "^ vicifti/
jtudinant multa locata:-: bcoes p:op:ictatcs
«ut aliqua illa:p non bnt cc nifi f n yle aut fo:ma aut ina/
ni:aut fupcrficfe ^tingcntc quocilqs mo.Scd oes no in/
uenfunt inf lenecfn fo:ma.5nancaurcnon babcat cfle
nec vacuii:iiipcrffciea ^io non vaaia no eft locus:nec oc
illa eft alfqd ptinen8:nifi ciue eft finie co:po:i8 contine/
tis:tijc ergo locus eft fugficics quc cft finfs co:po:i6 co/
tineti9.in6inalia:q:ipfc cftcontinesicqiialis': Ema/
ncnslocatis.ieaimplcntlocata^^tnibil plu6:i oifccdit
ab ca f n motu:': acccdit ad ea5:cii locatii tcndit ad ea5:i
Smpoitibilc cft cc in ea ouo co:po:a fimul. grgo ia oecla
ratii eft locii baberc cc':': gd fit.©5 ali^do contingit vt
locusfitvnafupficics^autmultcfuperficies cjrgbus ftt
vnus loais:ficut locus aqttein flumfne:': alfqgdo cotin/
git vtalfqueffta|jfuperficie:p fintmobiles accfdctatr.i
alfque fint quicte.£taliq§do ptingit vtoes fintmobilcs
circularitcr fup mobilc:cii tp(ii;^fit quietum:': aliquado
contines-^conrentiiDiucrfificdt incoiuctioe fictit mul/
tt celo^p.gt ocbcmus cdftdcrare cil literit.ej:cpligratia.
aqua in viceo.z in medio aq aligdaliud qd ctrcudet aq.
0ed i35 fcimus q> loats aque eft fupf icics c6cattav:cei.
grgoipfafolacftloaisci^^aut fpfa:': fupffcfes cjrterioz
tiimida co^:is q6 cft fn aq fimul fiit locue aque:ficut
fi eet aqua in tali f igura:Q> ptineret cas fupficies exteri'
0: tumida:': alia fuperficies pcoua:-: alie duc fupcrficies
bocm6.0u|2ficie8.n.concanaptinenti9folano cftloc'
ciu8.f5 adiiicrio fuperficiey que tangut oes (Mrtes cfus.
j£rgo vf cp adf uctfcfuperficicB que tangut aqud in oib''
partib^ciusXconcaue vzcei^^tumcntis cjcterforis qeft
coH)o:i8 qd eft intus in aq fit I0CU6 eiU6.C!oed ^ c q6/
IHonufn
j»
»
daj.f-gj concauftas figtirc qtia p^efignautmus no conti/
net f lla fola:fcd contfncnt cas fupffcfes adiijcte q fiint ff/
cutvnaft1perfjcic8.jetillicn6eftftares.f5 pcatutas fuf»
ficicbatadptinendu:fiueectibf fbpficics tumcns erte^^
rio::fiue n6.JS): ouab^^aut fuperficiebus oiftuctis no c6/
ponifvnijalfgdq6fitloai6bocmodo G ©cdfnpdi
cta figura componit cj: ouab'' ftipcrficicb'' conringcntf/
biis fc vna fupficies que tangit vna fuperficiem q cft aq.
Uidct ergo q> qgdo ejrconffictfone ftt vnii:fpm vnii ccn -^
f iictu fit vn«8 locos:-: partcs contucti ITnt partes locf:ct
non fitaliq fllap locue totf.vbf aiitoinocomponuntur
nofitbficutinifta. /:;^ ©ed^ronespmdncganriii
locii efle^nos fic oi/ IJf/ cimm:g> locus accidcs eftrt
pofl^ibile eft abeo ocnominarf nomeeffn quo eft. ©ed
non oenomfnaucrutabeo:q:non c6p:cbendcmt illu;;
1 multa talia funt.0i aut ocnominaueriit non op5 vt fit
nomc eius boc nome q6 cft locatii:q: locatu oenomina*
tiim eft a locarione.Tlo eft aiit locatio q> ree babcat ac»
cidcneq6fitlocU8eiu6/li>oflibileeft.n.vtfn rc fit acd/
dens^^zabcoocnominct nomc altcrfreuficut gcncra/
tio que eft in pari-caut ficut fapicria q eft in fapicn te a q
ocnominaf nome rci fapitc in qua no eft fapientia.£rgo
poflibileeft vta loco ocnominef nomc locari:qpHfs loc»
non fit m co:(ed fpfc fn loco.©5 boc q> co:pH8 ptinct aliS
co:fHi8:ftaQjfUEffcfe8eiu6itctto:fit locH8eiH8:bec eV
tcn tfo f ntellecta .1 pofl^ibf lc eft vt ocnomief ab ca nomc
illius continentf6.CS5 fi ocnomf naref ab ea nomen r
cct vcrbii ficiit locare:locus aiit n on eft ^bum:nec con*
gruft ligtie vt iponcrcf cf nomen b^.Tlcc tn fdeo mf nue -.
oebet I0CU8 efle accfdes.CCScd ptra ronem fc6am re/ -
fponfum boc eft:g> locu8 nec eft co:pH6:nec cfteqlccow
po:i'.©5redpftfllHdc^bocfntellectu.f.q> coaptaf fufe
cjctrcmitatib^^pma coaptatione.*Doc aut q6 oicimus q>
I0CU8 eq If 3 eft locato cft ofctfo imp:op:ia:q: cnim volu
mus oicerc q> locus ppzf fis eft locati:vifum fuit certc cp
eftet ei equali8 cj:tremitarieiu8 extrinfecc:i6 ppzim e(t
ei ccrri(Time:q: impoftibile eft vt fit in tus co:pue p:cter
co^pn^^aii^^cjctrcmita^ ejrtcrio: cqlis cft illi cjrtrcmita*
ti que eft locuB.etcii id q6 oij:erii t oe equalitatc loci ad
locatU5:nonfit,pbabileq6crediDebeat:nec perfe fatia
notuq&,pbari6en6egcat:tucnHlla e otibitatio.CTiB?
Oubitationetertidn6ocbercmu9bfe;nifioiccrcmH8:3>
ois mof qualifciicp fuerit fiue cflcntialV: fitic accntafr:
ocb5 ftabilirc locu5.!Scd nos n5 oicimus boc:imo ticit
musgjmomsrciecntiafreft vtfef>aref abomni q6 cft
cu illa:t ptineat illam fcparationc eflentic fuc non caufc
comitdti6.£t boc cftjpptcr q6 ftabilimr loais.CS ug/ ^
ficiee ailt 1 linca 1 punctii comitanf co:pu9 in quo funtt
^ non feparan f ab eo vllo m5.©ed co:pus ali^do fepa/
ramr ab omni eo q6 cft cii eo:': apttd ipm eft:': q6 circu/
fcribitiUHd.Unop5Vtlincafeparcfalfnea.':fuper(iici/
cs a fuperficie:q: fipoflfibile cflct vt linca t fuperftcics t
puncnt5fcpararenf ecntialitcr^^motufui.tunc eet fdcj
itidiciiiq6oij:crunt.©5q6oij:cruntgjpunctii eft pua/
tioDffcutfcndiieft:fcdal'9 necpertfnctadp:efen6:q: fa$
offculTum cft-CCScd ratfo quarta n5 oeberetecnffi ra
tU5 eet:gj gcgd neccflarf u ef\:eit caufa.S^ non eft fta.qt
ca f ndfget caufato •: comftantfb^^caufamstq tame no ffit
cae.Sicut caufatu indigct ci 1 comitdtib''cam.': tn nul/
lu5 eof eft cd caufe.CQ: cd eft quc nccc(Ta rio eft ^(ex
nonperaliui-^illaepzio^.crXocu^aiitcftocbis qiie •^'"'"«
nece(Tariafiitmotui.©5 locu6n5ep:io: moni calitatc; locu*
fed eft p:io: co na^ita q> fi ftierit monis:ent locus. Ilon
afit fi flicrit locu8:erit motus.Scd bccp:io:ita8 alia efl
a C4ufalitate;q: op3;vt ce ilU'' fit cfi ec iflf.z pftituat cflc
^tc. c }
©uffi*
ILibii
illi'':qiteadmodun6b5eecaiiratumTiftierttca:'z 15 cerv
tificabittibiinaU'aDoctna.grgopotee:vt locits gnali'
ojfit^ niotus^icomiref motits^nectitfitcaei^^iite^ <p
motiiB babeat ee m mobili. t) oc no negat ita vt locits e't
fitei^^ca maUs.XDulta.n.ejcreb^^bntccin oiiob'' fiibie/
ctis maUb' Pm mitltos botitm.q2 mot'' c feparatio:-: (no
cftlogevtbabeatee-zafeparato.iabeo aquo fcparaf:
1 vtruc0 fti fubiectft ei^Srgo erit motiis i mobiU' liloi
£ co.CTSi aut boc oeftniit :aUo figde, mo Deftniit no^'
pter bac cenitudine g? mot'' bs ciTe i mobiU.i oino loc''^
id qd comitaf fubiecti'i motH9.q: fubiectu motus ej: boc
cp eft in effectu (itbiectit motus.f ejc d cp mot'' bj ee in iU
lo tatu eft in loco fine oubioiqguie eius qd e in loco no e
ca.£rgo Ipcus cft comitas cdm males motus.(n©5 ra/
Cioquinta nd oeberet ec nifi vegetabile q6 cit in loco ec't
permanesfcmgin eodeloco.S^qz femgmutat locum
poftlocu:ficutmutatq5titatepoftqBtitate:i6 non cura/
ptus qd oit;eriit.i)eftruamu8 crgo fn ias eo:^ g malcfen
fcrutDecentiaei^^.argumetatioaijteo^rg oij:erut q> in
loco vicifTititdinanf res.-z in yle viciflfitudinanf iam fcis
q: b no eft aUgd c6cUtdens.©i enis oijrerint q? id i quo»
CUC0 vicitTitudinanf :locu3 eft.no pcedimus I3:q: loc^^no
eft nifiaUgd in quovicifTitudinanf.f.cozpoza locota.Si-'
mifr 1 cotra id q6 oijccriit g> locus c pmii.ptinens -z cir/
atfcn^bens.-z i6 eftfo:maf5.q:locu8n6eftgcgd cpmus
ptinens.fed id q6 continct aUgd oifcrctu a fc^ict fo:nta
non ptinct itra fc aUgd:q: i^tincns oifcretu crt a ptento:
f lcaut non cft feparata fojma.C^te ficircfifcribes vo/
tunt appcllarc extremitatc qua res tcrminaf .no e aitcto
^ ritas cp locus fit b"?:-: cp no eft vc:p ia claruit.fTSiaute
(irciifcribens volitt itcUigcrc id qd eft ptincns:tiic e no/
men oenoiatiuu ptinentis:i fenfus bui^eftfenfus iUiusi
Cr3tc locus cft id qd ptinet locatit ■: circufcribit:id aiit
q6 eft locatu co:pu8 eft:fo:mc aiit ptinet main:': no e in
cisco^p^^.Ssroneseoy gtenentfniam oe fpacio cuiits
fitndametit cft ^.i.qp fupficics c pmutabiUs.Xocati aiit
Iocu3n6Bmutaf:f5n6eftibiaUgdEmanc6 nifi fpaciit:
cicetnus nos no pcederc cp locatu n6 mutct locii ftuim:
eft cni c6muta8 locu fuii:fed cp 13 g? eco^p^^.ncc eft mobi
lenecqctU5.3deo aiit f m nos n6 e gctii:q: n6 eft in vno
loco omni tepo:c.Si aut cii of getiT no iteUigiit bocfcd
id poti'' cui'^ coparatio ad res fijcas in co no pmutaf :tuc
quietii eft 15 m6.aut fi id q6 fi oimittcref in fua oifpone
■z tn fuo loco:tcncrct fuu locu:^ no mutaret eu gfeipfum:
fedfcmEtencretvniilocii. 11osm6ndaccipimu8getii
ej: pmo fenfu nec cj^ifto.Si.n.accipemus cy: vno iftojus
Duoy^fenfuucfTetgetii.Tlomobileetenieftida qHon6
<■ - cft pn'" motionis.XDobile ctcnis certe 13 eft a quo c pn/
cipiu motionis.f.in quo c pfcctio pma ci'' qd eft in iroten
tia cj: feipfa:itavt fi oia q funt:ita vt fint oia apud ip5 ma
fieat in fua oifpone.ci'' tii oifp6 cft vt mutef .fvt cguis ea
quecirciifcributipm.ifuntadiuctailli.Diafintperma/
ncna ita vt funt:i nibil,accideret eis.tii q> acciderct ipfi:
cetpmutatioc^parationisineis.CET^ocautno eft ita:
q: n6 eft neccfTc: vt Co:pu6 finc oubio fit getu aut mobi'
le.Co:pu8.n.b5Difp5ne6gbu8neccftmobi(c nec gctii
in loco/z alias gb^no b5 locii.ppjiu.i aUas gbiis b5 locii
p:op:iii.q: b, locu.fcd non bs ipm eiide5 in oi tcpo:c.vtt
ipm non eft pn" oifcedcdiab eo.iaUas gb''^^ locu quc
b5aUquotepo:e:n6inoitcpo:e.11o9aiit non accipim''
in tcpo:c nift f m 15 g? eft in momcto.grgo co^p'' crit uec
quictii ncc mobile.CScdc6tra boc q6 oitreriit oe refo
lutioe 13 eft:q: n6eftrefoUitioeo m6 quo ipfi oij:crunt.
•RtWuffc CP^cfoUierecteni cftfeparare in intcUectu vnaquajp
^*'"' ^ pamiirciquefuntinilIa.j[;tbecfcparatioofteditnobis
CapYm.
flc:pbatcni giibicrt fo^ma.i q:Sfo:ma no c^iftttpcr f€,
fcd in ma. ' rgo p:ob.iturgj in bac rc fcnfibili eft fo:ina
1 ma.Scd fpaciii qd Di):criit:no3 vcro acccpim^^eo mo:
q: fpaciu non gcipif inteUectH:nifi remoto locato ipzu
iiato:q:fo:tafristitccu5remotiiipuatu fiterit locatuj:
opo:tebit in opinioe fpaciit itelU'gi.&5 ma n6c6p:eben/
dif :nifi cii itcUectu c6p:cbededi fo:ma:non aut cu5 iteb
lectu remouedi velabftrabendi.(L £>i aiit refoUitioncj 13
accipiunt ep aUo fcnfu.ptingct tiic crro: ^pter coioncm
nois.q: rcfotoncm bac accipimue nos et: infcUectu opi#
nadire^puatam.iciib^opinionebabucrimus oc fo:^:
fcqwr tiic Dcftntctio mae.non c6p:ebenfio.£): remotio*
neaiitlocatinon^ucnitnccoeftructio fpacij ncqj pofi/
tio.Scd id c% quo n6 jjucnit ocftructio (pacy.nobis nd
cftopu6.q:^locuto: noftcrn^oijcit.Ss nec pofitio ili
Iiu8:q: ejiipisx folaoeftructione locati:n6j5ucnit fpatiti
cenift addidcrint aUgd:boc.f.g>co:po:a rctinetia loca/
tu5 babet cfte gmanetia in fua oifp6ne.©5 fi fuerit vnii
co:pu3 tantu q6 putef p^iuatum e^ p:iuati6e fue priiia»
tionis:nonfeqturintcUigitalefpaciii,q6finoncet.puta/
tio p:iuationi8 co:po:is n6 inteUigeref .©ed intellectus
femE fegtur refoUttione ad c6p:ebendedii fpaciit infin^
tU5.fiue fit ibi co:pus q6 remoucaf :fiue no. ©cd fpaciii
cfle Pm fenfus mcfurandi:non cft itcUectus mcfurare p/
uationcs co:po:i8:nifi in regula feniadico:po:a retinen/
tia iUudquc menfurabat fpacm tcrminatu^.f t nifi cftct
p:opter mefurarc.non ciTetopuspuationc co:po:is ad
intcUigcndii fpacium.£teE boctom^ conccdamue iaj
cp & fpaciii contingit in inteUcctu:cu puatur co:pu8.aut
co:po:a.CrS5 vn fcjemusg? bcc opinio n6 e falfa.quo» 3
ufqj «'''afTeaitio n6 fit falfa.fit fi ve?i cft boc q6 pofuim'
ec pofTibilc:ideo vt 13 q6 fcgtur non fit abfurdi5.fo:fa(ll8
aUg9iudicabitq»itcUectu8 oifccrnit.igcgd c6p:eben/
dit:c6p:ebenfu5 cft:fed no eftita.XIDulte cni5 funtcj:oi<
fpofitionib^^qucbnt cfTe:': funt oinerfc ab intcUcctu. £t
io redibimus ia5 ad initiit fcrmonis i Dicemus:^) rcfolu
tiooiftigHitrc6:quapccnificafcflein copofito.fcdfunt
Bmijrtaapudrones^ioifccrnitaUas abaUje coftituedo
1 tcrminado.jgt funt aUq eo:p. qua:p vna fignificat ec al
teri''.^^ cii infpcctu fuenf:pcr vna cognorccf aUa^i crit
tunc rcfoUtcre e>: fenfu rcUiiquedi i oifccdcndi ab co ad
aUud:nonej:intellcctup:iuadi.lL£'cdptra rone^ que
banc icgtur refponfus boc cft.f.g) oictio buius g oicit g>
co:pu3 egct loco no ^pter fuperficic^ fua:fcd loats eget
co ^pter cojpo^citatcci^^^fivuU oiccrc q? ej: boc gp e co:*
pus 05 efl^e in loco:Dictio vera eft:n6 tii opo:tct vt io lo/
cus ei'' fit co:pu6.1 lon.n.op5 vt quoties aliq rcs babue
rit aUgd .pp:ic que b5 aUqua rclationcin ad aUudjjptcr
aUqua p:op:ictate5 qua bab5:vt iUud ad q6 refertur ba
beateandcp:op:ictatcm.11oneni5opo2tcf:vtq:co:p''
cgetp:incipu6quibU8fitco:pu3 non gbus babeat cfTc:
iccirco opo:tcat etia5 p:incipia cius cfle co:po:a.11ec q?
accidene indiget lubiccto ej: boc cp eft accidens:ideo oc»
beatfubiectiiciuseflleaccidens.ScdfivoUiit c^ccre g>
omnis oimenfio co:po:eitati8 ocb^ babcre oimcnfionc
in qua fit.bcc eft rcpctitio queftionie pmc:i oino ad co:/
pu8 Deb5 babcre locu:n6 iccirco 05 ptingcre locn^ tota
fuaco^pc^ettatOoicutifiocberetbaberecotincns^/
ptcrfuamco:po:eitate5:nontamcidco ocberct contin/
gerc contincns tota fua co:po:eifate:i omnino nondum
cftconccflHmg>co:pu6 0ebeatbfc locH5Pwpter fuam
co:po:citate:nifi$tumconceflH5eftg7^pter lua^ co^
po:citatC5 05 babcre ptincns.Scnfue aufc, vtriufcg oi/
ctionis bic cft:g:» totu co:pu6:q6 itcUigtmus in aliq re:Oi/
cimus gj cft i|t loco.ig' eft in ?tineti.GrJ55 q? rej cuin **
Bccmdi
fm totaUt&te ee in aliqtio:nd e(t ipfas tagcrc inud fua to
eaUtate:oidmu6eni5 gjtotabecaqua -ztota eius colle/
ctio eftin boc vjcco.fed no volumus Diccre.g7 eim tota/
Utas tagat v:ceu3.(C»5 contra ronem que fegtur poft
banc que e(t oe qualitate loci ad locatum iam e^pediui'
mu8 refpon fuj.Scd oe ea que eft poft bac que tenet boc
Q>Iocu3n6mouer:conceiTu5cflg>locu3 nomouetur g
ipm.Sed gj no moueat accidcntafr:boc non e(t conccP
fum:nec Diuulgatii:qz vulgus no ncgat q? locus rei non
moucat:videnteni59> v:ceu9:locU6eft:ip6tfm eos fu
ne Dubio moueri.(r^5 contra ratione que efl poft bac:
i inititur vfibus vulgi.pmo oiccmus q? no cft illa ro in
rcb^intclligibiUb^fiSoqjficutnotiment oicere fpaciii
infinitu5 qdeflin v:ceo:aUq^docfreplenti:aliqnvacuij.
jSitr non vcrcnt oiccrc gp fuperficiee vicei concaua:ali'
quado dl plena:aUqit vacua.ioed boc fi vulgus in telle'
iccrit vtru^ fenfu5:qi iUi no oebent oiiudicare ^ba:quo'
ru5 fenfum intelUgere no confueuerint.Uidet aiir qj fa/
cilius itclUgercn t locii efte fuperfide concauam $ aUgd
aUud:plenu5 eni^ in vfu coy boc cft:q6 cotinct rc^ totaj
cumfuamolc velcozpulentia.ita vtvndic^ptigat illa.
Tlonc enis vides oici iter eoe gj v:ccii9 plen us eft:ivter
plcnus cft.!S5 oe fpacio q6illi oijccriit^ncfciiital^dcflie
ia VKeo:nifigj cotincns ^pjie fignificat bac .ppactatc.
Condncs aut magis videt e(Te fugficies qg fpaciii. &pa*
ciu5 enim nibil ptinet:fcd fojtafTis rcs quc tmplet illud:
cotinerctiUud^fibfeteiTe^-zidcopfuatit vnlgus oiccrc:
Q> v:ccus eftplenus:'Z rcnuilt oiccrc gp fpatius qd eft im
tus fit plenn5.0ed v:cctt8 eft nome fitbftatie terrcftris
fab:icatc f m figurl fugficiei in teriozis cotinetis.lct ft t?
fuperfiaes po!Tece;:iftere per fc^ipfa eet vice viceki oice
rct oe fuEficicgcgdniic of oc viceo.firgoiamanifcfhtj
eft:gj cii iUi oijccrit v:ccu5 c(Te vacuii vel plenu^:-! accc <
pcrintbocc^rcofcnfuquoofaUgslocitseft vaatiis vcl
plcnu9:g> pjoptinetebocoiciit.Conccdoaitteos nolle
oiccrc oe fupficie ab lolute q> fit plena vel vacua. ©up/
ficies eni5 abfolute no eft locu3:fed locus eft fugficies e%
intcUectucirciifcribcntig.Sedciim accepcrint fupcrft/
ciem abfoUiti ej: iteUectit fueficiei circufcribcn ti9:n6 nc
% gabunt boc.(£&ed ratio que eft poft bac quc oicit g?
cu5 pofuerimus fpadiicfTe locu:tunc oc cozpus babebic
lociiU:tDij:cruntbocc(Ter6nabiIetratii:bcc ratio ina/
nis en.Qi enis n6 fuerit nece(Tariu5 omne co:pusciTc in
loco ncccfTitatc ruiipfiusitiinc nofter labo: in affirmado
boc erit cafTus.f oJtafTis atit verius cft:95 aU'q6 coipo^
eftqdn6eftinloco.Siaittemfueritbocn6egctnfoin»
gcnio fiue c6fiUo.Si autc bcc^pofitio fuerit cuidcs cp
omncco^us eitin loco.inon fiterit pofTibile.vtoe coz'
pus circiifcnbcn6.aut aUq6 aUud opinabile babeat locii
n6 fpaciii.nifi fpaciti ifinitii.t fpaciii ifinitU5 babuerit cP
fc:tijc crit nccefTc vt fpaciil infinitii fit locus. TluUa aute
ifta:}:cftnece(Tana.Uidc8.n.^tae becfeductio qua la/
bowmu9.vtomneco:pit3 fitin loco.C6cedamu9 autej
^omnccozpitsfitin loco:n6eniiccirco opoztet.vt fpa/
ciu5 fitloais:fo:tafri6 cni^fpadii no b5 ee. C6cedamus
itegj occo:pusfit in loco.igjfpaciii babeatefre.non tii
idco fcgtur:vt locus ipfc fit rpaciu:pofTibile eft eni^ vt in
boc fpaciii n6 fit U)cu6:fed fit comitas locum.-z fit c6e oi
co:poii,ppterc6itateU)ci.S>iautC5 voUterint Dicere:g>
magisvf multitudini.f.g>oeco:piiseftin loco:n6 ebec
ratio:vt aucto:itate buius fnic fumat e^ opione multitu
dinia-z vulgi.Tlon.n.beneftabiUiitfnt"am qua tenetcj:
bocgjtcnetioicunt^ficutcftin rumo:ci ej:ifKinati6c.
Tlos aute pofTumus attribuere ilUs alia fnta^.f.q: oe qd
(ft:eft in loco:i oefignat .^i^t be oue fnie equales imtvm
THonum
?2
quatum tcncteas vulgus:fedpo(Tum«scos aucrtcreab
cis c6ucrtcndo i ooccdopercreatura iteUectualem t ra
tionalem.^as cnij oocui tc modos ifta^^p6nu5 quado
loaitifuimusin Of aletica.i oecUirauimuegj opiabiles
funtn^iteUigt^biles.iiononDcbemus curareoc eis.-qg»
uis bocq6iudicatomneco:pu9ce'in loco;n6 eftp^ eos
ita ratum ficut boc g? omnc quod cft:cft in loco Defigna
tum. 3fpfi enim non intclUgtint oc locatione aUiid: nifi
quodinielUg!intoefitu.©cdlic5 boc cfTet vcrum:non
tame quod oixcrun t oe fpacio ocbct efTe vcru5:ficut oe/
clarauimu8.q: pofTibile cft vt aliud fit locus q6 babeat
eein6fpaciii.tgjvniiquod(peo|:fitin vnoquotp co:*
po:e.vnde boc g? fpadii eft ptingens vntiquodtg cozp':
non eft r6 vt jjptcr boc fii Ukus ci^^.i^ofTibilc cftcni^ vt
omncco:pu8babcatDUo.quo;:vnii fit locueci''': non
aU'nd.Sedgtencntr6nequecftpoftbac.ocbcntfcirc:gj
ejctrcmu querere fit ouob' modis.q: aut qrit q6 eft pof/ P^S;*^,
fibile querere:ant q6 n6 eft pofTibilc.qucrcrc aiit q6 no ""^ "*"*
eft pofTibilc boc cft vt co:pttlentii querat intrarc cii tota
mole ico:puletia fua in fuEficiei in extremH co:po:is.
CQucrereaiitqdeftpofTibilc.l3cft vtquerat contige/ rn
rc ilUid tantii:qucadmodum tangit circii fcripmm fttum
circufcribens.etbicfenfus vcrus eft:cii fuperficie^ pot
fuerintk)cii.£>cindefin6qucritc;:trcmu.non tn ocbet
p:opter boc qrcrc locii vcl ozdincm in fpactjs ordinatis.
0edfo:ta(Ti6querereto:dincminfttu terreqsuis non
cfTet necefTe.vt ois fitus cfTet in f pacio.fcd fitus eet reUn
tio vnius co:po:is adaUud co:pu6:qD eft tiib ipfo irrali/
qua parte:ita 95 n6 ect ibi (pdciu:nifi oimcfioncs co:po
ru5ctingentiufe.(LJ5cdptrar6ne6auctopfnic&ina/
ni rcfponfu5c6tra ca quceft oe raritate 1 ocnfitate:l5 e;
gp oenfitas fit ouob^modis.Una enim oenfitascftq fit tiaiRtM r,t
ejrpmctionepartiuoifpcrfa^jinacregcft intcr caeqiu «wbCoiIr
quu e):it oc iter cas ipfc redeut in locft tuu5:ita vt non fit
inter ca inanc.cui oppofita eft rarita6.£t aUa ocfitas eft:
n6 qz partcs oifperfe piungutunfcd q: ipfa ma aUqti re/
cipit'maio:e' co:pu lcti3":aUqii minoie" co:pule'tia. Utre/
CQ enim funt oue res accidctales.^rio eft cnis vni earum
ma magi60ebitaq5ali).Cumaiitrccipitmaio:c co:pu#
lentia of g? fiat oenfumxui'' oppofitii cft rap j£t boc cft
q6 in aUa ooctrina occlarabit :q6 C0ine bic n6 oicat :n6
ot«ft.5ntctio cni3 bui^^cg? bec ps ocftruat;-: remaneat
illa aUa parsocqua locutifumus.S5 locutio oe vafeci/
neris oino falfa cft.q: fi eet vcra:efTet totii vas vacuii:ct
n6 cinis in eo.(E&5 c6tra locutione oc vtre -z vino:pof/
fitilceftvtmefurcquab5 vtcrn^afn^reat oiftatia ab
aUa fcnfibirr.i pofTibiSc eft ptingerc;vt vinii minuat : cii
ejiit Cjcco vapo: aut aer 1 fiatmin^jet pofTibile c vt fiat
min^^EB pftrictionc' nale aut violcnta:ficut poftea fcics.
(IlSs P Ujaitione oc vcgctabili:cui'' nutrimetii oifiiin/
dit iter ouas qftib^ ptcs co^pop; contige'te6 (e:i e%tedit
eas gpmutatione fui ■: rcmaet iter iUas^-z oilatat carum
co:puletia.©iautnutrimetiipenctrarctinancan^pe/
netraret^-zpoft^ penctraret:cet vna-zcade cozpulentia
fineaugmeto.(n©5PloaitioncDevafepcrflatiiattrai
be*teaquarcfp6fu5inititeiq6Dipmu60e oefitatcz ra/
ritatcUf cp pofTibilc e:vt co^^^^recipiat maioze^ co:pu/
lctia -z miozc:-: ei'' aUa fiat p na5:alia g vi5.Sicepofl^ibi/
le vtcoip^^calcfiat-zfrigefcat^-zcalozis -z frigoas flU'6fi't
perna5:aU'udB vi5.!5irreDifp6in magnitudie •zpuita#
tc^-zqngdcl^poffibilcetiicquoricsminucrit aUq pars
cozpo^is^n^enccen^cvtqd remafitrcmancatin fua pma
co:puletia.Tlec cu5 accipit aliqua pars oeris que implc/
bat V38:eft neccfTe vt quod rcman fit remancat in (mpt
p;iaco:pulentia:'Z fitinanequodcft poftiUam.£tcnm
;9uic. e 4.
0tjffi. ILibzi
Tl bocnon fuerit nccc(Te:nmc non cogct nos illud. CCuj
autem aliud &bboc fuerit:polTibilc cft vt acr Dcbca t ba^
bcrc naturalitcr aliquam co^JiUcntia;:': poftea erit nc/
ceiTe vt in alia Dirpofttioc fiat maioi.idco q: fumitur oc
eoaliquaparspervim:itavtnon poflit attrabi cojpus
aliud in loco vd comutatioc cius vcLvicc eius quod (w
mitur ejc co t Dc cius co:pulctia.£ t poft^ aflumi oc eo
bancpartenoncftpolTibile;nifific vt oifpcrgatur.et rc/
dcat quod rcmanfit in pnoicm quantitatem:qi ncgatur
ibi c(Tc inane:i qi oebct e(Tc plcnii.ict bec oifperfio cra
EolTibilisadeo conatum eft ingenium cduccrcboc pofTit
ilc ad effcctum.gt qi trabit fe in vnam partcm:i fupcr/
ficicseiuscotingitidqdcftanteilludin alia parte:'Z (ib
bocficutfiDiffijndcrcturtcrcfcerctpcrvim q& obedit
cogcnti.i Diffunditur DiflFufwe magna.i ej: illo quod di
latatur aliud cft cjrtra vas.-: boc cft quod fu jaim c(t:i cll
q6 rcmanetin plcno vafis quod implcuit fua Dilatatio/
nequenccc(Tceftp:optcr attractionemt fuponcm. £t
cum rcmota fucrit bcc iupo-.z fucrit pofTibilc vt redcat
adfu3mbabitudincmp:iojcm:ideoq: attrabit aquam
aut acrcm qui cj:iflit in loco vnde cft motum:con trabc/
turtrcdibicinfuam quantitatem.C'TIo8 autem cum
fuftiauerimus in vas:i fmircrimu8illudinaqua:c)cibit
ci:eaventusmulmsquiDifperget aquam:-: poflea rc/
dicnsaquafiibintrabitinillud.grgofcimus finc Dubio
Qj iammifimus in vas aliqutd per vim:quod rcmota
yi cgreiTum cii.et boc neccfTceft vt in troitus eius qnod
imifimus pcr vim fit aut pcnctratio per inanc aut g Dcn
fitatcm eius quod erat ibi;quccc(Tit ingrcdicntipcrvij.
ScdillaDcnfitasffcut Dijrimus i innuimus.q: eft pcr
vim:rcditin naturam fuam rcmoto cogente. Qi autcm
ftierit p:opter penctrandum per inanequoufcp perucni/
at ad locum ciusilocus noncft potcns nec abboncs cov
pusaerisquoimplebaturqucmrcmouit afe t rcpulit.
Tlcccftcxnaturaacrisvt Defcendat Dco:fum p:opter
inanequodfitin coDcrc^futaliqui ipcllitaqua. Opoit
tet ergo vt non Rt nccefTc acrcm oircederc ab co i rcmo/
ucrlSi autem inaneeft qd abbo::ct cus^cur non abboz
ret alium acrcm.-Si autcm abbo::ct:cur cuj fo:titcr hv
gitur 1 Dimittitur:Donec ingrcdiatur aeris tantii quantii
folct cgrcdi:T mittitur fubito in aquam:cu5 fubintrat aq
in eum.^Siautcminaneabbo^ctaercm tcxpcllit cu;:
plus Dcberet abboz:erc aquam.fo:ta(Ti6 autcm fi inane
abbozretaerein naturalitcM attrabit aquam:cur pcr
mittitaquamfparfamin acre quccrat in vacuo vt dc
fcendat.-;Si autcmpondcrofitaseiuseftquc vincit fu'
)noncminanis:curmouet aquamcum ponitur vas iw
per ca;:': aqua non vincit inane:fed attrabitur.-^fkctinc/
re autcm pondcrofum q& erat contentum in eo:non cft/
oifTiciliHs^cleuarcpondcrofumqHoderatDifpcrftjm.
O d^oft(g aufcm Dcclaratum eft inconucnicns buius
parti9:rcmanfitoftendereg5C3ufa buius bcccfl:g? net
cc(Tc eft vt aer babcat quantitatcm mino:c5 p:opter c6/
ftrictionemquarcmotaDifpcrgitur •zrcdit inquanritaf
tcm fuam.£t q: cft ibi alia canfa p:optcr qua^ Dcbct ba/
bcrc maiorcm quantitatc; quc cft calefactio i renuitas
p:opter conftrictioncm morus fuf flationis.^dco no po/
tuit e(Te quantum Dcbeat c(Tc;p:opter Dcnfationcm con
ftringentem que babct maio^cm vim ^ tcnuitas btnue.
31am autem acceiiit p:obibitio i p:optcr calcfactioncm
qucaaidit oebuit fieriacr maioas quantitatis ^ babc/
b3ianterufflationcm.£tq: ipfacalefactio cft accidcn/
talisquierceret:-zcontrabcrctur acrad ftiam quantita/
tcmquaDcbct babcrcnaturalitennifieiTctibi illacalc/
factio 1 inciperct aqua ingredi;idco q: impofTiWlc ett yt
CapVm
fit ibi inanc i p:optcr boc videmusrq: id quod tnflatur
pcr vi5:pjius cgrcditur ab co acr:i poftea attrabimr aq
ad re:ficut fi claudcrctur os vafis Digito:aut R calcface/
rct ad igncm qui ilUid calcfaccrct i non' frangcrct:i po/
ftca mittcrctur rupcr aqua5:contigit pus vt rcfitgiataU/
qHidc):acrc;ipoftca fugatur aquain varc.CSed re#
fponfumcontra roncm quccftpoft banc fimilccftbtiic
.f.q> mobilc impcLlit quicquid cft aeris an tc fc.i qrtcdit
boc vfcg ad partcm in qua non babebit acr impulfione:
icontrabirHrDifcurrensinterimpuirHm inon impul'
fum:i babct ncccfTc rccipcre mino:cm quantitatcm.Qd
autcmcftpoftillHmcftcconucrro:q: quodda^cft oeiU
lo q6 trabiturcum ipro:i quoddamcftqttod non rcpu*
gnat 1 non trabitunfed Difpergitur quod eft intcr illa: t
fttmaio:isquantitatis:icontingitej:boc ejriftcntia cd>
gruain babitudinetcfnperata.£rgo fufficiat nobis boc
q6 locuti fumus Dc loco.i loquamur amodo dc tgc.
(J^Caplm.X.Jnitium loqucndi oe tcmpo:c i oc DiuerlT'
tatcrcnticndi oe co i oc bis qucopponunt crrdtib^Hn eo.
mactatus t.e 'SSKS'
tuiDeloco.q:ipfumcftDcrcbu8 queco
mitantur omncm mottl^z oiucrfitas bo«
minum in fcnticndo oc c(Tc i oc cfTcntia
dus cftficut oiucrfitas fcnticndi oe lo»
co.fHcruntenimaUqHiquincgaueront
btcmpus bacrcclTc vHo modo.Quidam autej kjttribuc
rttnt ei clTc:n6 q: Rt oc fcnfibilibiis ejctcrius vllo modo:
fcdq:eft aliquidopinabilc. aiijautcm attribucrunt ci
efTc:non q> fitaliquidvnum in fc^fcd q: cft aliqua com»
paratio aliquo modo ad aliquas rcs qualcrciicp fucrint
iMjrcrunt cnim g> tcmpus cft aggrcgatio bo:amin. !© j
bo:a f ft accidens cauratum aiius ene ponitur cj: cflcal/
tcriusaccidentis^tunc cftbo:a altcriueaccidcntisqna/
lecu(§ crcatum fiierit.Quidam autcm attribucront te/
po:i cfTc 1 cjaftentiam ftabilem.CQuidam autcm po/
llierHntillud cfTefHbftantiam cj:iftcntcm pcr rcipfam.
0cdquinegauerHnte(Tctempo:istnitunturcj;moltie
rationibus:quamm qucdam eft gp tcpus fi babucrit ce:
aut crit Diuiftbilc:aut indiuifibile.Si aatem fiierit indi*
uifibilc:impo(Tibilccft vtaliquid ciHsfitannus z men»
fis:i oics 1 bo:a:i p:ctcritum i fiitumm.Si autcm fiie/
rit rcs Diuifibilis^babebit cfTccus omnibus partib^fuis:
1 opo:tcbit vt p:cteritHm oc illo i futu mm babeat clTc
fimul.©i autem aliquc cius partcs babucrint e(Tc:i ali/
qnc no:nccelTc eft vt aut fit bcc oiuifioqua Dij:imuB c5v
tincnsp:cteritum:p:eren6ifttturHm:autcontinens ta/
tU5 bo:as i oies ibis fimilia.Scd p:cterimm i fiitorii
nibiiruntaucto:itate omniumquialTirmattempHs ce.
11>:crcns vero R fit Diuifibilc : rcdit ipra cadem qucftio.
Siautem fHcritindiuifibilctempii6:critid quodappcU
laturinftansqdnon cfttempus.iftpjctcrbocetiaj im/
po(Tibilc cft vt babcat c(Tc in elTcctu:q: fi baberct c(Tc in
acnt:nccc(TccffetvtautrcmanerctautDcftmcrcmr.Si
autcm rcmancrct aliquid ciue e(Tct p:iu6 1 oliqiiid poftc
rius:i totum non c(Tct in ftane:p:cteritum autcm i futii/
mm c(Tct fimul in inftanti.q6 totum cft impo(Tibilc. Gi
aatcm xieRmiti\r:nccef(e e(t vt Dcftmawr i ocfinat cc
in inftantic6rcqHcnti;intcr quod i ip5 cft tcmptis: opoi/
tctvtcj:iftataliqHo tcmpo:c.3^am autcm odTmjrimua
jjoc.SiaHte Dcfinitcnfe in inftanti;q6 icqutturpoftipj:
crit inftane poft inftane continucita qr tempue non in /
tcndatintcrilla.Scdboc ncgant a(Tirmato:c6 tcmpo/
ri8:Dcindc oino quomodo tcmpue babcbit c(Tc:q: quan/
tiicti(^tempo:ispofHcrimue fmeum quipofuerit;tcr/
a
:^
0ecundi
tmnabiturotiobu3mftantt'bii6.i'nltanti.f.p2eterito:'zm/
ftanti qd comparattone pjeteritt cft futtirus.Tlun^ au/
tem potell eflfeivt ftnt fimuLfed vnum eo:um erit nibil.
Cum autem nibil fueritrquomodo potefl effe: vt (it res
que eget c^rtremo qd n ibil cfif^m quomodo ree babct
eptremusqdeflnibil.-^-zomnino quomodoerit aliquid
continuis inter id qd eft aliquid i inter id q6 cfl: nibil."'
/ctbecertfoztisratiocjcqua pcndcntnegdtee tempus.
<E jbijcerunt adbuc ctiam:^» fi necefre cft motuiinqgtuj
eii motus alicnius.vt babeat tempus:non tamcn cft ne/
ceffebuicmotuiinqgtumcftmotne: vtaliud enamco:»'
- pus moucatur nifi co:p08 eius. (C&ed fojtaffis 15 erit
*" neccfrarium in aUqtubas:non vt fit motus:fedvt quia g
facitmotum:babetnece(Tcaimmouctvtmoueotur.£t
boc non edcaufa motus c^ boc qd eil motU6:nec eH oc
numero comitantium motum.^c quando quidcm (ic e
qua lemciicp motum pofuerimue eiifcfequitur cj; boc cp
cft motus: vt babcat tcmpus.Tlon autcm fcquitur ej: 15
Qj cft motus:vt fit ibi alius motus. £t poft^ fic efl: om/
nis motus coraitabitur tempus pcr fcqd no pcrtinctad
olium motum:ficut comitatur locum pcr fe.Tlon babcc
autcmomnia vnum tcm[Hi8:nifiqucmadmodum om/
nia babent vnum loaim.f.vnuj comunione ocqno mo
dononloquimur.Cumaute3ft]erintmotuefimul:tcm/
po:a cojus fine oubio erunt fimul:': ttinc nccciTe erit. vt
fint fimulaut in loco:autin fubiccto:aut i oignitatc: auc
in namra:autin alio pjctcr fimul tempozc. ©ed oc om^
nibus modis fimul impofTibilc eft:vt fit aliquis po: vcl
pofterioj.f.aliquie qui babcot elTe:-: aliquis qui non ba'
beateiTe.'{\emanfitergovtcojU5 fimul fitillud fimul
q6 elT tempo je:boc clT v t mu Ita fin t in vno tempoje:aut
iti vno inftati q6 eftej:tremitas terapojis.CTScquitur
crgo ej: boc:vtmulta tcmpoza babeant vnum tcmpus:
1 crit Dictio oc toto illo tempojc aij illis^cius fcnfus cu/
iiis oictio ocillisq coueniuntin illo. Opojtebitcrgovt
fint infinita tempoja fimul-vclTra autem fcntentia e q>
tempoja comitarur motus.grunt crgo tunc motus inft'
niti fimul.£riit crgo i^bi mobilia infinita fimul.£riit er/
goibi cojpojainfinita fimul.ictboc eft itliid impofTibi/
le q6 negatis.i pjobibetis babere cfTe^-jpjopter bas ra/
tione8:i qiopus clT:vt temptis babcatefTe: fiierunt nc/
cedarij multi bomincs qui attri^buerent tempozi alium
modum e(Tcndi.f.elTc q6 cft in intellectu. £a autem quc
funt in intcUcctu funt ea quc compjebendunt intellect''
cumintelligunt ipfa i ojdinant:t'ntcrquos gcncrant fo:
mccomparationum qucnon babcntcfTcnifiin intellcii
tantum.Ciiijrerunt crgo tempus effe quoddam quod
fojmatur in intellectu oc comparatdc mobilis ad ouos
terminos tranfitus qd cftcirca vnum cojum in cffecni:
1 non cft circa alteruj in effectu: quia boc q6 eft illic no
babctciTccumbocqdeftbicCJn fcnfibilibus afitba
bet cffc in anima.babct cnimefTe in anima fimHl:i ima/
ginatio vtriufqj:': imaginatio mcdg q6 cft intcr illos Ri
mul.non babet aute, efTe in f?nfibilibus aliquid ejriftcs
inter illos.(ir.!i:ft aute in intellcctu aliquid q6 imagiat
*^ in rationc.f.qdintcrimoummobilccftbicrillic^cftoU
quidad cuius menfura, perficitur tranfims^aut in boc
cito:aut in boc tarde:qucbabent iftimotue: aut quia ba
bcntiftos ejrmotibus multis-jquietibus compofitos.
icrgo tempus eft mcnftira curfus motus que non babj:
ririqui3ratioDepingitea5infe:aimfo2mantincavtri
qj termini motue in cfTcctu fimul.!3icut pdicarc -z fub^
cerc 1 ppofitio i bis fimilia quc funt talia que ratio ad/
inuenirrn rebusintcllcctis^^zcomparatidcs quasponit
interillasqiiojum nullumeftoenumcro ejiftentium»
IBectmum
H
(Ttiixit autcm fcntentia qua pjcnominauimus:Q? tem
pus non eft nifi aggrcgatio momentojum. Cum cni5 tu
ojdinaucrismomentafibi iiicccdcntiatcoiunj:crieno
oubitabis quin illojum aggrcgatio fit tcmpus. f t quan
do quidcm fic cft:tunc cum cognoucrimus momcta:co»
gnofccmue z tcmpus.ioed non cft momcntu^ nifi qud»
tttm conccfTit momcntatojiboc eft.f.vt fignct initiuj ali
cuius accidentis quodacddit illi:'z oicat.^.g.crit fic -z fic
poft ouos oics.Cuius fenfus cft.f.95 crit cum clcuationc
foUspoftDuasclcuationcs.frgomomcntumcftelcua»
tio foUs.firgo cleuatio folis non fit momcntum: nifi ^/
pter alTignationcm ilUus qui boc Dij:it, iSi cnim voUiif/
fct:aUud fignus pofuifTct: fcd clcuatio folie cft comunio:
1 notabiUoj 1 oiuulgatioj.t idco clcgit boc: 1 alt) buiuf>
modi ad oeterminandum tcmpue.^r^o tempue cft col
lectio remm que funt momenta oefignata:aut quc folet
poni momenta ocfi'gnata.£t tifemntg? tempue no ba
bet ciTe aliter nifi boc modo.&citur aiitem boc ef roni-'
bus pjcpofitis. (rfc»i]cit autem alia fecta g? tcmpus cft g
fubftantiactema.Quomodoenimnon erit fubftantia:
cumfitnecefTariumefTe.2?anta cnimeft neccfTitas fui
cfTcQj non eget pzobari ratione:quia quo tnagie ftuduc
risocftruerc tcmpue^iucnicrisafiirmare tcropuecfTc.
CTT^ciuoucbiscnim tempu6C(Tc:autantc aliquid; ant
poftaUquid.Cumautemflcfeceri6:iamfecifti cflc cum
rcmotionc cius pjiojitatem ■: pofteriojitotem."ziddrco
pofuiftitcmpiis rcmoucdotempus.*Decenim pziojitas
aut poftcriojttas quc cft buiufmodi no cft nifi in tcmpo
rcz cum tcmpojc.icrgo tempus eft neceiTarii] cfTcDm*
neautcm q6 ncceiTarium cft c(Tc:impo(Tibileeft non ec.
Dmne autem q6impo(Tibile cft non efTe:non cft acciie.
Omnc autcm q6 eft:-: non cft acciden 8:eft fubftaria .vil
poftq^ tcmpus cft fubftantia:-: neccfTarium cft quid tiic
impofTibilc cft: vt clTc cius pendeat ej: mom.£rgo pofTi»
bile eft: vt tcpus fit^-z fi non fit motus. £rgo f m eos ali*
quondo tcmpus cft cum motim mcnfurot motum. aii'
quando eft fine mow^-ztuncvocatur arabice adbar:q6
nos poflu mus^-z fi non fatis pjopjie:oiccre fempitcmuj»
iDe funt opiniocs babitc oc tcmpoje.CT^CDcliue cft au*
tem nobie: vt pjiue oftendam'' tempus babere efTe.*^ gd
lifcivtafrignemusviamodcognofccndum ipfum efTc
perclTcntiam cius.ibcindc rcdcamus od rotioncs iUas
1 foluamus cas.CTiiicemHS ergo: cp quiconccfTcriit 9»
tcmpuBbaberee(Te:eftvm'u6intcllcctus:oi(Tcnfcnintet
intcr fe:quia quidameojum oij:erunt:Q' moms cft tem>-
pus.iCQuidam vero oij:crunt gj motus ceU eft tcmp': ^
non aly motus.aii) vero oijccrunt cp rccurfus celicft te/ '
pus.i.vnaraiolutio.3lt)vcroporuerunttempueipfum
ccUim.Scd quipofueruntmotum clTc ipfu5 tempue oi*
^erunt gp inter omnia que videntur c(Tc:ipfe motue tai»
tum cft qui rccipit in fe pzeteritum 1 pjcfene:^ qp mtara
eius cft: vt babcat femper otias partce ad bunc momm.
Etquicquid cft ficeft tcmpue. (TTloe enim non ptita/
mus elTe tcmpii8.-nificum fentimue motii.^nfirmo cni
vel oolcnti elongamr tempus: 1 abbzcuiatur voUiptuo
fo:idcog7motusDiucrfiretincntur mcmojiter inmeni-
tibiis illojum ouoju. fed oelent oc memojia voUiptuo/
fi pjopter voluptatcm eiue.(CQui autc no percipit mo
tum:non percipit tcmpiie.Sicut oojmietcsin cauerna. 4.()^(.t(,c9.
quia qiunon perccpcmntmotUBqui fiiemntinter pjin/ 9z.
dpiumrcciibendi-zDojmicndi -zinterbojam Cjcperge»
fccndi:nefcterunt fc nifi vna oicDojmiuifTe.aucto: oute
pjimus fignificouitq^aUquibus bominibus oiuiniscd/
tigit fimile buic.£tfignificatboja^iftiantcafucriint
c^ oo:mttoje9 C3uerne.t)c funt oictioee antique oe cer«
©ufTi*
Itibri
tificatfoneeiTe tempozis. lluUcaut^ iftaritm verc fMnt.
©ed gjinotusnoneft tempijg bec eft ratio:quia aliqul
doeft motus velo]c:aliquando tardus. Zcmpiis autem
non eftvelocius nec tardiua tcmpo:c:fcd b:euiu3 aut 15
gius.^mpliud etiam aliquando ouo motus funt fimul;
fcd ouo tempoza non fun t fimuU Xu (cis autcs g> aliqni
cao motus CMUcrfi funt in vno tempo:e:cu5 tcmpus eo/
mm non fit Diucrfum.CT^iffercntie autcm moius alie
liint a Dilferenti}8 tcmpo:i6:qHC autcm comparan f tcm
po:i funt ltcut:ecce fubito t momcntii i paulo an tc: que
non funt dc clTentia motus vllo modo.XcmpuB autcm
potcft accipi in oiflKnitione motus vclocis pars oiffcren
tic.2:Dotus vero non m accipitunfed accipitur idco:q{
«11 pars p:io::poteft enim oici g> fubitum vel velo^ ell;
i[6 pertraniit curfum fuum in b:cuio:c tcmpo:e: i non
cft ratio:vt oicatuf in motu b:cuio:e vl' vt oicatqd pcp
franfi)tcurfumlongio:e5inmomb:cuio:e.Cir3wdiciij
autem oe motu celedi e(t boc idcm iudicium.'fCatio.n.
ep^it vt oiCAtang? ipfe c(l velocio: omnibus motibus:
quia tempo:e quo illc pcrficit curllim fuum: nibil eft q6
tantum in eo peragcrc poiTit:imo minus: oc quo pofTca
toqucmur in cdfequetibus.<;t boc tempus fignificat alt
quid p:eter duos motus^ftgnificat eni; intellcctu cui co
parantur ambo motus tadequantur in eo:fcd oiffcrunt
in mcn fura curfus:fcd boc qd bic in telligitunnd c(t een/
m alicuius co;;. vnus.n.eo^ non coicat cti alio i centia.
coicait atamboinrem quafunt.CCl^otaiite^Bappa''
rere oeftructio fentcntie eim qui pofuit mometa accide/
tia que fiunt momentaalijs accidentibu9.(i;;3fpli enim
non ponunt momcnmm ipfum accidens qd cotingit f^
cp ipfum accidcs eft motus aut gencratiois i co^ruptio^
nis:aut albcdinis t nigredinis autaU'o:u$.3mmo necef/
(e c(t:vt oicatur q? momenmm ftt ef oefignationc: i dl
necelTc vt ponatur ciTe aliud cu; elTentia momcnti:'z oe
bacconiunctionc:iDcbocltmitlbocintclligituromni/
no q6 oefignat vnuqdc^ accidcntiam. 0cd omnia ouo
coniuncta in aliquo c6iunguntur:'Z omnia ouo quefunt
ftmul:inaliquofuntfTmul.£rgo cumco;:elTe fueritfi/
mnl:fcd clTe vnius eo:^ cft octerminare id qd babet clTe
ctim clTe altcrius.Zunc intellecms buius limul fine ou
bio non efl id qd intelligitur oe quolibs illop, Scd boc
fimul e(t oppofitii intellecmi quo vnu; p:eponitur:i al/
teru5 poltponitur:t boc in quo e(t fimul e(t bo:a que c5
rangit illa ouo quop vnumquod^ poteft poni in fimul
quafialiquid a[iitd:p:ctcr illa cotingcrctin illa bo:a. Bt
ii bocipfum oeterminarc bo2am elTct bo:a: tunc quu re
rtaret aliquod tcmpu3:qd cffctvnum i idem: opo:teret:
Vt tcmpus rcmanendi ■: initiu cius clTct vna bo:a. TToa
antem fcimus g? bo:a oefignata cft tcrminus in tcr pus
1 pofterius:qui non oiucrfiricamr. £t f 5 boc gj cft mot'
aut quies: aut alid oincrfificamr.grgo boc quod eft ac/
cidcns:': qd cft motU8:aut quies non cft boc qd cft pua:
aut poftcrius out ftmul.©5 certitado piioiis aut poftc/
rio:i3autfimulaliudcft queeDifpof(tiotempo:is. S$
r3tioco:umquipofucrunttempu9ciTc motu5 initiip'
pofitioni non p:ob3bili, ibictum etcnim eft g> quicquid
oebct babere in namra fua aliquod p:eteritu 1 aliqitod
futurum illud eft tempus.lDoc autc, non eft conceiTuj.
^nlta enis que non funt tcmpu6:funtp:cterita 1 f^tm/
ra:ficut oituitiii 1 oicsvltimus.Onde opo:tcrct: vt fit p/
ter boc alia conditio.f.g? quicgd cx fcipfo cft aliquid ci"*
eftp:eteritiaialiquidfutHrum:itavttempu8fitnarura
rciquccomp4raturalu:boceft pcrfcipfum p:cteritum
aut fuwrti.iDotu8 autcm cum p:ctcrtjt: nonicft ipfuin
e(Tc motum qd eiTe pzetericus^fed eft coniunctns cii p:e'
CapFm XL
tcrito.St idco poteft oici motus in tcmpo:c ptcrf to: noit
poteft oici motus idcft in motu p^etcrito.CJSi aativo
lunt Diccre vnum motum cj: pteritis:Dc boc non cft niic 13
noftra intentio:f5 vt motus fit adequams cfTc reiin qua
eft.ScdqHioi):erHnt gjtempus evna reuolutio firma
men ti;ofteditur impofTibilc pcr boc g? omnis pars teni
po:is tempuB eft:par8 autem rcuolutionis non cft rcuo/
lutio.Quc autem remotio: cftanno: eftopfnioeo:uma
putaueruntg>tcmpuseft celump:opter ffllogifmnsg
conftat q: onabus affirmatiuis in figura fecunda: ^im
vnac): ilUsp^opofttoibusfalfacft: Di>:criitcteni5g7 om
nccoipus eft in tempo:e 1 omne co:pU9 cliin cclo:boc
autcm non eft ita . Uerum eft autem cp omnccozpiis
quod non eft celu5:eft in celo:fcd g> in tcmpo:e fo:ta(Ti8
cftomne co:puscftintempo:e:fo:ta(Ti8eft omneco:/
pus abfolute.Celum enim ipfum etki in loco cft eo mo«
do quo co:pom funt in tcmpo:e.@cd poft$ ia inuimus
fententias falfas oe clTe tempo:i6:ocbemu8 nunc inuere
eiTcnti3mtempo:i6:e):quoctiam occlarabimus nobia
elTc tempus.i Dcclarabimus etiam ej: folutionc rationii
p:cnominatarum cfTc cius.
CCapimlum.Xl> ^c certificare quid ftt tcmpue:'z (ts/
bilirc ilUtd.
'Sr^ltllK? ^i^tctticlaif^eflciqypofCibile g
^kvll IUf eft.vtouomobilia ftmulin/
Lcipiantmoucri^iperficiatcurfHmfimul.vnii
|autem perficiat mino:em atrfum: 1 alternm
Fmaio:cm.£t fiat boc mn p:optcr DiHcrfitates
velocitatis 1 p:io:itati9: autp:opter Diucrfttatem quic/
tum pcrmi)Cta^.ficutmulti opinanmr. ii>olTibiIecftct:
Vt incipiant ouo:-! pcrficiant ouos curfus equalcs.Sed
cum vnu3 pcmencrit adfincm curfus^alius nondu^ g/
ucnerit:iboc fiatptopter oiucrfitatem p:cnominatam.
fBcdinterpnncipiiiomnismouis v(q$ ad eiue fincfcm
pereft poltibilitas pcrficicndicurfu^ ipfu^ ipfo mom cu
tusvelocitas itarditas DefignatafHnt:aut compofitio
ctusciiquietibue^-zpolTibilitaspcrfidendicurfumaliii
maio:em ipfop:optcr velocitatem ciufdcm motus: aut
pwptermino:emadniii;:tioncmquietit.i:tpofTibilita8
perficiendi curfum mino:c5 illo p:opter motu tardio:e
Cllo:3Ut p:optcr maiozcm admixtionc; quiettj.ict ipoiTi
bile eft boc aliter ciTe.firgo inter pjincipiii motits 1 fine
ei'' iap:obatii cft clTe pofTibilitatcs rci tcrminatc P5 com
parationcm motusivclocitatis.Cum autcmoimidia/
uerimus curfum ipfum:i pofuerimus candem vclocita/
tem aHttai'difatem:eritibialia polTibilitas interp:inct/
piumilliuscurfua^-zfinefucmcdictatis.Quia in illatar
ditate Itue velocitatc non pcrficictur nifi mcdictas cur/
fus.iCSiTiilitcr ctiam in ter bunc finc5 Diinidiatu mo/
dopofitum:': intcr finemp:imii.£rgo pofTibilitas ad fi/
ncm:-: a finc crit eqHali8:ivnaquccB illap eft mcdictas
polTibilitatis qua pofueramus antca.£rit crgo polTibili/
tas qua antca pofuimus Diuifibilis. niic autcm non cii
rea: vtrii boc mobilc pona? efTc rcm que ccrtifrime mo/
ueaturin loco:an I0CH5 quem affignes mobiliin fitu:qd
vidcturcfre mobilc localitcr.isifccditcni? a tactu alicu/
iu6p:optcrtactH8aliof continitosautab equidiftatia
vniuap^optcrcqHidiftantia^alio^HContinuae^ifinitur
qdpertranfitaliquo curfuqualicitcpmodo. Ilonenim
p:optcr boc oiuerfitatcj iudiciii oc boc in quo modo (u> JS
mH8.<r^iccinu6 ergo iam p:obatu c(Tc g? bcc pofTibiU
tascftDiuifibiUs.ScdomncDiuifibitcmcnfuracft^aut
aUquidbabcnemcnfHram.tJcccrgopofiibiUtasnoeft
cjrtra men liiram: ncccflfc cft ergo vt fit mcn fura curfue:
aut aU'a mcnfura.Oi autem fncrit menfura curfu0:tunc
©ccimcJi
XL
34
cqlia iitoirftticmt eqiia in bac pofhbilmteifed no e iw.
Icrgo mcnfuracllaltcriiis rei.f.q:autcft mcfiiramotii/
lis aiu non:fcd non cfl menfura mobilis.gi cnim mcfu*
ra mobilig enfet:mobile maiii3:enet maiiis boc mcdo:f5
.non cft ita.£rgo cfl: mefijra:ncc curfus nec mobilis. £6'
HataiitgjmotusipfcnoncflbcccademcnfHranecvc/
locitas ncc tarditas.^Botue eni^in^tu funt motus cd>
ixenimt in motu:t aliquado in vclocitatc ■: tarditate:^/
uis DiflFerant in bac menfura.aiiquado atit oiuerfifica/
turmotus in vclocitatcztarditate-zconueniunt in bac
incnfHra.grgo iam ratu eft clTe menfura^pofTibilitatcm
cadcndi motum itcr pjius i pofterius:e): qua p:oucniijt
curfus terminati:quc non cft mobilis ncc curfus:nec eft
tpfc motus.St impofTibile eft: vt bec mefura e;:iftat per
fe.Quomodo enim ejriftcrct pcr fc cii ipfa oeftruatur cii
eo q6 mcnfuramr. Dmnc aijt qd veiinit cfTc i cozrupit
eft in fubiecto:aut eft caufa fubiecti: bec igitur mcnfura
babet effc pjopter fubicctii:': pofttbilc eft:vt fubiectiiei'
p:imii fitmateria mobilis p:opter boc qd Dijomus.f. llt
eflet q^titas materic (inc medio:materia p:optcr ca: aut
ficret maio: aut mino:.2cft igit in fubiecto mcdia tc alia
affectione.£t impoffibile eft: vt fit in fubiccto mediante
affcctione pcrmanenti.ficut eft albcdo i nigredo.Si.n.
ita efret:illa affectio poneret in materia alii mcnfuram
C ' permanente5.(r'l^clinquimrergo cp menfura eftaffc/
ctionis non ftabilis que eft motus oc loco ad locii:aut 6
Rta ad ritum:inter quos cft fpaciu in quo fiat motus fi»
tualis.fit boc e cid vocamus tcmpus.jEu fcis aiit g? mo
tai accidit viaidi in p:iu8 ■: pofterius:': non eft in eo pua
nifi q6 cft vlterius in curfu z poftcrius: ipoftcrius nif?
q6 cft circa fine curfu8.£t cofcquit boc:q: q6 eft p^i' in
motu:non eft ch pofterio:e in eo: ficut p:io: -: pofterio: f
curfn fun t quadocp fimuUTlec eft poffibiie. vt id oe mo
tu q& cft comes i par p:io:is in curfu:fiat poftcrius.nec
Vt qd eft comes pofterio:is:fiat p:iU8.©ed boc cft poflt
bile in curfu.£rgo p:io:ita8 1 poften'o:itas in curfu p:o'
p:ietas funt que accidunt ei ej: boc cp funt motus: no ej:
boc gj funt curfus.lct numcrant pcr motu. XDotus eni
peripartes fuas numerat p:iu6 1 pofteri''. 2l3otus crgo
non nucrat ej: boc qo ipfc babet in trafitu p:iii8 1 polte/
rius.iDoms etia; babet menfura p:op:ic mcnfura tra/
i> fitus.cn2^empu3 aiit eft bic niicrus i bcc menfura.er/
r Bis eif go tcmpus e nucrus motus: cu mxifas fticrit motus in
^lSf ' P*'"^ "*■ Pol^^i^i^s non tempo:e fed tranfitu.3liogn e((et
^ ^'■''' in bac oeclaratioe Diffinitio circularis.Sicut pimm ali
quis cj: Difcipulis:^ crrauit.£t boc tcmpus eft ct id q6 g
feipfu5 cftmcn fura omnis cius q6 cj: fc ipfo babet p^i' i
poftcrius^-zaiius poftcrius no eftcii p:io:eipfiu6: ficut
inueniturin alijsrcbusp^optcripfumquafdaj pyo:c8:
quafda vero pofterio:e3.(n*l^e8 cnim in quibus cft p/
us -: pofteriu8:e):boc in tellectit.f.g? p:iu8 Dcfyt efle:'z po
fteriU8noneftcilp:io:c.Tlon funtita c):feipfi'8:nifiq:
babent clTc cii aliqua ej: partibiis biiius tempo:is.£rgo
idq6comitat parte.;quceftpao::Diciturp:iu6: -rqdco/
mitatur partc pofterio:e:Dicitur pofterius.Coftat autc$
cp be rcs funt mutabiles^in quo cnim non cft mutabili/
£ ta8:einibil p:eteryt nec fum?ie. (EBt 13 tempus no eft
p:iu8 1 poftcrius p:opter aliud.Si cnim ita e(Tet:id cius
q6 eft p:iu3:non elTct p:iu6:nifi q: babuit eflc in p:io:ita
tcalterius rci.(r£rgo illa rce:aut aliqua alia rcs iqua
f inirctur o:do in vltio reiicflict ej: feipfa p:io: i poftcrio::
vidclicj ej: fcipfa reciperct rclationes f m qul eft p:iu8 1
poftcriu9.£tconftatquonia5ipfumcft rceinqua pmo
cadit poffibilitas pcrmutationii queadmodii DijLimusrt
t>einde cadit^in aliudabillo pu>f«er ilUid, j!;ritergoill5
menfura quc menfurat polTibilitate; p:enominata5 pcr
reipfam.(C3lIud ergo c in quo fumus:'Z nibil oiid.llos
enim non pofuimus boc norncn tcmpo:is nifi rci que cjc
fcipfa cft mcnfura po(Tibilitatl:in qua cadit p:in;itt!6 pcf
fibilitas p:edicta.C]r2.T^£inifeft ii cft ergo cj: boc cp men
furap:cdictacftqucpcrfcipfa3rccipitrcUitioncp:io:is ^
-zpoficrio^is^imoqueDiuiditur Jnp:ius -rpjDfterius.ict
non Dico gj tempus eft p:iHs rclatiue: fed Dico cp temp'
p:optcr feipfum comita t bcc rclatio:i et comitamr ali6
p:optcr tcmpus:qHia cii aliquid Dicitur ef(e piimti ill6
no fuit tcmpus:fcd motus aut quics^aut aliquid b^: crit
tiic intellectus eiu6 bic.f.g7 cft cu rc quc cft in tali Difpo'
fitionc qua comitat cii comparata fttcrit oifpofitioni al
tcriits rei babcnti^ p:iU8 pcr feipfa5:bec comitantia per
fcipfa5.(E3lItid autc q6 p:cccdit aliud antc$ fit. boc c
q6 babct c(Tc cu p:iuat6e altcrius rei quc non eft ipa ba
bcntc ef(e.£n ergo p:iu6 eo rcfpectu pjiuationis eiiiB: i
cftcu eo refpectu eficipfius tatii:q: in aliqua Difpofitoc
eft cii iUo:ergo no cft p:iH8 eo: ideo cp illud babeat ee itt'
ouabus illis Difpofitionibu6:q: oiftiofitio eius quo erat
p:iu3:non eft cadcs que cft cius cfi quo cft.£rgo fine ou
bio 6ftructii eft aliquid:id.f.q6 babebat p:io:itati8:qHa'
do fit cii illo.CT t?ec igitur p^cccfliio •:po:ita8 intellcct' Q
eft que babet non pcr fcipfasrncc permancntc cii exitto
tia fuc efl^cntic cj:iftentie:': impofl^ibilc eft:vt 15 inicUect'
rcmaneat cu oiflpofitionc alia aliquo modo p:optcr ittn
poflfibilitate fui ipfius. CJnipo(Tibilecft.n. vt fit pa''^
cu co:fed in eo q6 babet bunc intcllcctii: non eft boc im»
po(Tibile:quiaaliquadobabctc(Tep:iu8:aliquadobab3;
c(Tc cum eo •: aliquado poft:cH5 ipfum fit vnum i idem.
ClSedipfaresqueeftante^^zpoft perfeipfasr^uisfji ^)
incomparationcimpofl^ibilcefttamcnvtremaneatipa
cadem: i fitpoftcaquacrat anfea:q: fcnfus oepoft non
conting{t:nifi cii ocfinit cfl^e q6 erat antea. £t id q6 ba/
bct ifhtd cft remanene cu Dcftrticrioe eiae q6 eft antca,
£t boc.f.tcmpue impofl^ibilc c: vt fit comparatio ad p:i/
uationcm tantii:aut ad ef(e tantu:q: comparatio eflie rcC
ad no ef(e reifo:tafTi6:ita cft p:opter p2io:itate: ficut per
poftcrioutate.Similiter ctia cft ^tii ad cflic^fed cft com
paratio ad non cflic^q: cobcrct aly rciiqd cii adiunctum
fuerit eifiet piias^i cii alg:fiet poflerius.(r*P2iiiatio at J
in vtrac^ Difpofitionecft p^iuatio.f.no efre.gimifretia?
eflie^fimiliter cius oppofitii adiungit ci q6 fibi coparat;
q: c6paratu5 ct ia comparatur ei retrogradc:-: bs ide iat
dicium:q: eft tcmpusvcl comparatio ad tempus.lBi at
tempH8eft;tunceftq6Dicimus.Siverocomparatioeft
ad tcmpu6:erit cius p:io:itas p:opter tempHs:': redibit
p:io: Dictio.f.g? buius p:io:itatis:aHt poftcrio:itati6 pii
mumfubiectii eft tcmpus.E^empus eftcnis idcHtcj: fc
ipfo accidit ante i poft.imo id cuiaccidit cj:feipfo antc i
poft tcmpus eft. (t3am.n .Dcclarauimus cp i^m pcr fc/
ipfum cft mcnfura pofTibilitatis ocfignatc. £t poft$ c6
ftat gj tcmpus non cft aliquid e j:iftc6 pcr fc.Quomodo h
eni5 cjnfterct per fercti n on babeat eflientia: tuc cft q6 fit
1 Dcfinitcflie^fedomnc q6cft b^^eiTe ciue pcndetcj: ma/
tcria.firit ergo «empus matcriale:-: p:etcr boc cp eft ma
tcriale:non babet cfl^c in matcrianifi mcdiantc motu,
S3i.n.non cfTct motus i mutatio: no efliettcmpHS. Qiio
cnim eflet tempus:cii non cfTct antc i poft:quomodo at
cfl^ctantctpoft^cunon fierctrc^ cojruptibiUs.-Tlon.n.
fun t fimul ante i poft:nifi cefinat ef[e rcs p:io: f m boc
gp cft p:io: ad boc g> vt fit rcs poftcrio: f m boc q6 c po/
ftcno:.(r£rgofi no fticr it ibi Dincrfitas ■: mutabiUtas: %
VtDcfinatcfTcaliquid^ifiataliud.non eritibipoft: qui»
noitfuitantca.Tlcccritibiantca:qHianonfuitibipoft;
JLibn
£rg(3 Kmpus non bs c(Tc nifi fucrit rcnoiiatio Difp«5ni8
in qua opoztct:vt fempcr eijt:alioquin non crit tcmpug:
qi u atjquid fucrit lubito^cii non ftt aligd vllo modo:q/
uic^ fiat aliud rubito:nccc(fc cll. vt aut fit intcr iUa poflfi/
XD bilitae renouationis aliqua:p rcf :aHt non.(L £>i autcj
fucrit iter illa politas rcnouatois rcy.tccrit iter illa an/
te 1 poft.ante atit i poit non ccrtifican t nifi p:opter rc
nouationc aliqua:p re^.^a^ aiit pofueramu9:g? non eft
ibi renouatio aliqua;j re?:qz boc eft incoucniene.ioi at
non fucritintcriUabecpo(Tibilitas:tuncerunt coiiicta:
z necerTc eH: vt illa adiunctio fit fucccdcdo continue aut
non.Si aiit ftterit fuccedcndo:tunc iam adepti fum' qd
p:opofuimu8:$ui8 ftt inconuenicn8.gt pofl: occlarabi^
fl tur eiiis inconucnientia.(L ©i auf^ fueritinterruptum:
redibitpzima oictio itc|:. £rgo opouct necciTario: vt fi
tempu8fuerit:fitrcnouatio oifpofttionu autconiftcti;:
aut continue.Unde ft non fuerit motus:non crit tepus:
7 qm tcmpus:licut oijcimus eH menfura i cotinuii t pa/
riter comitans continuationes motuu i cw(m: tuc tps
fine oubio bj oiftinctione putata quc vocaf infta'8.
CrCaprm.XlI.£>c occlarationc «nftantis.
'Br'^ftll1rt Q^cognitioinftatis babetur
J' ^-vl I WV ejccognitione tempoas. Tla
j qz tcmpus dl cotinuu fine oubio babct oifli
ctioncm opinatd:tbec vocaf inftans.TDoc at
' inrtans non babet cflie in actu vlio modo:fed
jn intelkctu i in coparationc ipftus tcmpozis.Slioquin
interrumperetur continuatio tcmpoiis.Sed non ell ei''
elTcnifi inq|tii accipif in inteilectu cotinuans oiilenito/
nes in oircctii. (EContinuans aiit no babet e(Tc in actu
in eo g? babet oiftenlionem rectd:^ m q> eft continuans.
^UoqnefTentmultacontinentia 'zinfinita:iiait poflea
oeclarabimus.llon.n.babercnt elTe in actu: nifi iterrii
peretur tcmpus aliquo modo intcrruptionis^falfum ell
mt op intcrriipaf continuatio teis^q: li ponif itcrruptio
(n tcmpo:e:nece(Tecn: q> illa iterruptio lit:aut in pncipio
tempo:is:aut in eius fine. C©» 3ut fucrit in pjincipio
tBi3:opoztcbit. vt iUud tcmpus non babcat ante. t fi no
babucrit ante:opouebit g? oe non e(Tc:n6 peruenerit ad
efTc.Si aut poft non cfle cepcrit cc:crit cius c(Te pofl no
efie.crgo eius no cfTe pjcccdit cius cffc.ergo babebitan/
reneceflario:t erit illud ante intellectus alius a puatioe
p:opter qud p^edicatum e(t oe illo quo md oiximus afs.
C; J^es ergo que recipit biic modii anterio:itati& babe/
bit e(Te non ej:iftetc tempo:e.i:rgo antc boc tcmpus erit
tempu6:q6eritcontinuii cii illo:ill6 ante:ibocpoft.j£t
becoiftinctio.f.inftansconiungetilla. C_ 3amaiitpone
batur oiftingucnaergo boceft falfum. ©imifr fi poitur
oiftinguesqucadmodiifinisoicitunneccflee.vtpoftil/
lud fit pafTibilitas eflendi aliqud rcm:aut non.Siautcj
f mpoflibile eft:vt poft ill6 aliquid babeat cflie^ncc nccef
farium eflc:ita vt ipofTibile ftt aliquid e(Te cti p:iuatione
finisadquepentcnifctunciam ocftructii eft:vt fiteius
e(Tc nece(Te:poftq3 oeftructa cft pofl^ibilitas^eflc autc nc
cefl^arium i poiTibilitas abfoluta niiq^ oeftruunf .©idt
poft illud fuerJt bectuncbabet poft.grgo eft illudante:
crgo inftans cotinuans eft non oifhnguens.Xeptts igif
non babet e(Te in actu in inftanticomparatioe fui: fed in
potentia.fpotentiap:opinquae(Tcctu:boceftq:contin/
git: vt in tpe fiat inftans femperaut actu alicuius ponen
ti9:aut vt motiis jixriKniat ad ipfumit faciat illud oifti
ctionc c6e5 inuif(bile':ftcut p:incipiu afccndcndi ad o:ic
te5:aut oefcendendi ad occidcnte: aut aliiid aliquid.i 15
verc non eft faccre oiftinctioncin centia tempozis^ipfi''
fedin reuelationeausadmotus^ficutcontingitc); oitf«
CapRn XIL
rcntgs rclationii in $titatibus multis:cu vna pars cov
po:isfeparaf aba[ia paneco:po:is:aut pcregdiftdtia:
aut contactii:aut p:optcr bftgnationc alicuius: ira tii vt
non fiat fcparatio in actu aliqua in ipfo.Sed fit in eo oi
Hinctio aliqua cii accipif in comparari6e altcrius: i iU6
equidiftans cii fitcrit babitus comparationc b^: no erit
eius p:iuatio bcc in omni tEC:q6 cft poft iUud.CT^icrio ^
aiit iUius cqui ^ijiit:g> neccfTc eft: vt p:iuatio eius fit: aut
in inftanri q6 confcquitur iUud:aut in inftari q6 non c6*
fequitur:l5 eflet fi conccdcrcfQj eitis p:iHatiobabet pnj
cipium -z in ftan8:fed non cft ita:imo pncipiii puari^is ci'
eft cjrtremitas tempo:i8:in quo toto ipfum non eJl. Tlo
eni5ej:p:iuationeinteUigitur:nifi vt res oefinatccpoft^
^ babuerit cflc.fiflc aut inftanris in boc loco:boc cft vt
Ittcjrtreinitaetcmpousin quo totoipfum n6eft.*p>:iua
tio auit cius non babct pzincipiii a p:iuati6e que fit pot
tnftanti in quo ocfi^t ee.^nter ee.n.iUius i eiuspuat6es
non eft nifi oiftinctio que eft ee:t nibil aUud. £u autcm
poflea fcies g> quietu i mobile:': generatii i cozruptum:
nulUi eo^ babet p:imii inftds in quo fucrit mobile aut
quictii:autgeneratiiautco:ruptu.Xempus.n.oiuidifin
potcntiainfinitc.fcdquiputaucriit pofl^eoicig» inftana
aut oeftruif paulatim i ejrtcdif finis eius cii co ad nibi»
lum:aut oeftruif fubico.£t tiic eius ocftructio fict in int
ftanri."Duiu6 oicti6is nos ocbemus occlarare falfitate.
CTijicimus igifg? fubitooeftrui vel fubito ficri.fi vno
tnftanti:non cft oino oppofitii ad paulatim ocftrui i ad
paularim fieri:fcd cft minus $ opi»fitii . Ham buic op»
pofitii eftq6 non tendit ad ee velad n6 ec:aut ad pcrmu
tationem vel adcctera paulatim:q6 eft vc^ oe eo in qd
cadit fubito:t eft et vc^ oe co:q6 cft in aUquo toto tcm/
pox nibibi cii eptremitatc ipfius q6 non cft tcmpue bj
eflfe:'! et oe eo q6 in toto aliq tge babct ec: ■: in c^trcmo
iplius q6 non cft tp3:fit nibil.(L Q"w txc ouo no fiunt B
nec oefinuntee paulatij^pmii eriam fitr:boc eft cuius ei
velnoncccftin inftanti:fed fm oifTcrta pmo:q: in pmo
ponituritidicioDe inftanri gjfitcjctrcmitas tg^ieedent
rialuer:ficuttudiciiitotiustpi6.&cdin fc6o ponif iud^
ciuminllantis oiucrfum a iitdicio tgie:ita g> non ponat
inlians poft inftans oiuerfum ab iUo.aiiogn c6tingcret
puctae iter inlTantia:t ill6 inftans eflfct e^f rcmitas ce»/
rialiter.Tlo eft aiit noftra loquutio oe boc fc6o m6: fi af
firmaHireiusceautnon.Tlos.n.nonlogmurDecoP5g>
tit ve^lted f m qp oicitur negatiuc. ircc aut ncgario eft
bcc(jcp nec Itt nec ocftruif paularim: i iteUigif nibil fie
ri vcl oeftrui fubito quc cft generalio: $ nc^rio. 6na/
lio: aut non comitatur inagis p\p:ii: ncc 05. vt id q6 int
teUigiturp:cdicatii:autfubiectii babcatccvcf autno.
5am aut cognitu eft boc in ooctrina ofalcticc. {££r^o 1D
poftqgbecqitdoicimus.f non fierinec oeftruipaulatis:
c gcneralio: q^ beccii Dicimus fieriaut 6ftrui fubito: qj
q6 babct bec incipit eein inftanti:tuc oicrio cius qui 01'.'
j:it cp efle^aut fubito aut pauiatim co m6 non cft vcrum
quo modo cft vcritas c6tradicto:ia^ quap vna qciffen
te vera:aUera n6 cft vcra.q: oppofitii eiiis q6 fit fubito:
eft idcuius p:incipiti n6 inucnif in inftanri:-: fineoubio
non fcquif .vt fiat vcl vt effe oefinat paulatis: fcd aliqii
eft ve;^ cii ilio ad modu5 quo oiicimus. &i aii t voUierit
oiccre occo:q6 babet ee fubito.g? non eft inftans in quo
non babeat cfle.ncc cft aliq6 inftans in quo cat p:oficie
do.(C©ifr in ocftructo fubito:fcd (i bocvoUierint.tunc
boc comitabitur oppofttii.i affirmabif iUo:p iudicium.
Tlon opo:tebit aiit.vt cc iiiius fit inceptii fubito.atit oe'
ftructum iiibito.icft aiit bic quoddd.icpiiis n6 pertincat
dd bunc locu.q6 Debctif U9 nominarc.vt (tt nobts m ^d
©ecundi
ccm*fi<:ai.du5qoDt)H'mus.boc.f.q:fcircocbemtt3.g)m>
ftantiqd ell coc m tcr ouo tcmpo:a in qiio:^ vno rcs t(t
xno modo.i iti alio cftalio modo.fi in iilo inttati res cft
innulloillo^modo^.aHtcfl-inaliqiioiUo;itantfj.in6
in alio.Siautcmfuntbcc ouoin vicontradictozia^ .fi/
ait tangcrc i non tangcrc.i c(Te inon cffc. tunc impofli'
bilc zd.vt remoucantur a rc illa ouo in illo inflanti poft
ta.(rOpoztct crgo finc oubio.vt ITt in illo inftanti aUq
3 illop modo^.fcs quis fcitquo iUo:p modo^ fit.^iC^ici
mu9 etiam gp ad id qd e(t ftne oubio aduenit aliquid •;
ocHruitillud: tnccciVccllillam rcmque aduenitpoffe
aduenirc in inftanti:^ bcc cft ree cuius DifpoJltio no va/
riatur in quocdc^ inflantiacccpcris tempozis fui ciTe.i
non cfi necelTc: vt in^tum fit comitctur cam rcmpus.T
g? ita eft.ipfumin inftanti coi app:opaamr pcr ipfH}.fi/;
cut tangcrc i quadratura z cctcris oe affcctionibiia pcr«
manentibus:quo:peflcidemc(lin vno quQciiic^ inftant
ti.fuicnc.fedqdDifltrtabboceflilludcuiu8eee(ltnfn/
Itanti-zin tcmpozct futuro taniu. 3fnftan8autcm oiftj/
giien3intcrilla;nonpatiturboc.£rgocritibioppofitu5
ciu8.ficutDifcertio:tnon tangerccinon moucrc.Sutat
quedam quo^pcondmilis cfl oifporitio in aliquibus in'
(iantibus fui tcmpo2is:'z non in omni buius pzoptcr pn
cipiumqd accidit ibi.£tfuntqueda quozum oifpofttio/
nem impofTibiic ell efle confimile; aliquo modo. 06 at
cfl: portibile eft.ficut non tagcrc q6 eft fcparaiio.l3oc.n,
non contingit nifli motu z oiucrfitatc Difpofstionis.i cft
ftabiic in bacjjpactatc.q^ efl non tangens. imo;fepara/
tum.Sed quo:p oifpofitioncs confimilcs funt.q5Ui3 eot
rum oifpofitioncs fMcrint aliijdcnon cft boc c^eo cp cfl
feparatio vel non contactus:fcd idin quo cft.boctmpof/
fibile:B efli.licut motus ams oifpofitionii vna non e li
milis ali) in aliquo inflanti: fed in vnaquacg rcnouatioc
efl pzopinquitas i clongatio noua intcr oifpofitioes mo
tus.Qd autcm ert non mobile cum motum fucrit.i tan
gcns cu; non tetigcrit in inftanti oiftingucn ti intcr ouo
tcmpo:a illius poftq^ non cft pncipins oiftinctionis nec
motus:tunc cft in co tactus i pauatio motueiicd boc $/
uis eft p:etcr noftra; intcntione: pzodcft tamcn ad ill6:
^adalia9multa3queftionc9.Sedboc oequo logmur
eftinftansrcircudam; pzctcrito-ifuturo qdcftaccides
tcmpo2i.i acddit ei pzopter cflc fuum.2=t boc in ftan s foi
talTis fi volucrint polTunt accipcrc alio modo:ta^ ft ep
trcmitas mobilis fit aliq6 punctum q6 fadat fuomotu:
^ fuo impctu aliquc airfum:imo aliqua lincam: fiait fl
Dicerc5 gj fola ej;trcmitas e mobilc: oeinde in illa linca
poflunt poni puncta non quefaciunt lincam. fcd quc pu
tanmr contincntia in illa.Sitr vidcmr gj in tatipoic z
in motu fit aliquid.ficut boc q6 fuo curfu lineam hduz
aliud.flcutpunctaquecontinenmrin linca:fcd noncffi*
ciunt cam:quia fi putatur mobilc % tcrminue in cnrfu t
in tcmpozc cft ftcut mobile:tunc efficiet motti continuu
in curfu continuo i comitabitur tcmpus cotinuu. SiK/
tudo buius e bcc;q> mobile ante oifpofitione que comi/
taturilludinmomcft ej^tremitas iuifibilis cfTiciee fuo
curfucontinuationc-zcomitaturilludoccurfupunctti:
1 oe tempozc momcnttj.Tlon enim eft cum illo longitu
do curfus qua tranfi)t.nec motus quc intcdit pcrficcrc.
q: um pertranfi)t:ncc tcmpus.q: iap:etei-^t.i nibil ba/
h rum crit cum illo n ifi extremitas inuifibilis. CCCrgo 6
tempoze nibilerit cum co nift inftans.': Dc trlftm nibil:
nifi id q6 occlarauimus effe vcre.f.motum qui eft oum
rcsmouetur.EtDecurfupars: autpuctfi autaligdaHd.
Bt vnumqdcp iftojr cft finis -: mobilc: ctia finis e fuijp/
fius ^m boc g? mouetur.&ioit ficfTct aliquid qd c);ten
XIL
35
ditur 9 pztncipio curfus vfc^ ad loaim ad qucm pcnic/
nit:ipfumc):boc.q6mobiletenditap:indpio vfqjad fi
nem:i cnentia cius quc modo eft continua: cft tcrmin''
^finis fugpfius g: boc gp iam motum cft ad bunc tcrmi
num.cr£>cbcmu9 crgo Difcutercgj ftcut mobilc c ce'n %
tia vna.t fuus cur liis qui fccit g» ipfc c tcrminus i finis,
fccitctiam curfu;. iSimilitcr eft in tcmpozc aliquidqd
cft modo fiuens:^ facit tempu&ftio fiujcu: qd cft aligd i*
uiltbilc.vndc ipfum cft ipfum.-: ipfum eft inftans vnde
cft ipfum;t cft non pcrmancno c>: boc 9> eft inftane:-: no
eftpermancns nifi cum terminaucrit tempus: ficut illd
non cft mobilc:nificii terminatq6 tcrminat.q:ipfu; in
fecft puncmm vel aliquid aU'ud.£t ftcut mobil( accidit
ej^hocgpeit mobilc: vt impofTibite Rt efTe bi8:oeftruimr
eniminDeftructioncfuimotU0.(r&tmiU'tcrinfta6.v>i Xl>
eft inftans.non potcft elTc bis.fed td qd poflibile eft cfTe
bis:noncftvnummobilcc): bocg^eftaUqUid cuiacd'
ditmotus.Q6 fiita fiierit:c6fta.tQ7 inftane ii\oflix%afsn
dt tcmpus:-: non cft boc inftls q6 ponimr inter ouo te/
po:a: vt con tinet illarftcut punctum q6 putatur fuo mo/
tucfTiccrecurfum:neccftbocpuncmm:tlUtdq6putat
in curfu.!oiautcm B inftans babuerit cltc:iUud eritefli:
rciconitinctc cii intcllccm:qucm certificauimus in p:e/
miiTisqjfitmotus^cumquonon iucnimrncc p:iusnec
pofterius.fimiliter eft (icat boc q6 babct locii cum tran
fitincurfufadtmomm ficutctia; bocqdcftbuius int<
tioni8:qua appellamus inftans:cum p:occditin curfuin
puo:itate-:poftcrio:itatcmotU8:fac(cttcmpu8.crgocd
paranobuiusad pziozitatcmtpofteriozitatcm cftbo^
tnftans q6 in fc cft id q6 facit tempue:-! numerat tps p<
pter Diftinctioncs quos facit in eo.Cum accft^it vt iftas,
1 fadt po:itatcs i (K)ftcrio:itatcs nitcratasjficutpuncta
que lineam numcrant:co g? vniiq6(^illo?puncto^ cft
comunc intcr ouas Uncas relatiucTlumerato: aiitverif
ftmus cft id q6 p^imum attribuit rdvnitatc i muUimdi
nem in numero itc:j: -z itej:.(C3nftas autc q6 cft b^ mi fl
merat tcmpus. 0i.n.non eflct inftans: n6 numerarcmr
tcmpus.lbzius quoc^ i poftcrius numcrat tempus al^
mo fm g» eft pars cius.-z acquirit ei partcm pzoptcr cfTe
inftantis:'z poftq| ante -z poft liinfpartes tcmpozie:t oie^
pars potcft Diutdi ficatpartes linec: ttuic vnitas magi^
conuenitinftant::-znumcrarc magis conucnit vnitati.
5nftans aiit numerat qucadmodum -z puncmm: i noa
oiuiditur.XTDotus quc^ numcrat tcmp{is:idco qz facic
numc^ tcmpozis quo eft pzius -z pofterius. Xps aut^
numerat motum:ideo gp ipfu; cft numcrus moms .f .g«
Ouia.n.bominc8funtcaufa.vtfitnnmeru8.f.g.iScce3.'
tunc pzopter ef(e bomtn u:babct eiTc Dcnareitae:^ eozu^
ocnardtasnonfccitbomincs cfl^c bominee:fcdpuera/
to8.f.babentesnumc^.Undcanimacumnumcratbo/
mtnc8:numcrari no cft natura bominis:fedcft oenarci/
tas quc accefTit naturc bomis.CL3nimo crgo jjpter bo q
mincm numcrat Dcccm:fitr pp momm numerat temp''
Ocintcllcctupzcdicto.tnificfTctpzoptcr motumc pzo^
ptcr id q6 facitin curfu terminum pziozitatie i poftcrio
ritati9:tcmpus non baberetnume:p.fedtempiis mcnfu/
rat motum.'z motus menfurat tcmpueXpe afit mcnfit
rat motum ouobus modis.vno quidem modo facit eu$
babcrc mcnfHra:aUu8 qz fua $titatcoftcndit q^titatcm
fuc menfurc.XIDoms aute menfurat tempue:eo g; indi/
cat mcnfura;eius peridq6fitin eop:iuetpofterius.x
eft Diflcretia in ter vtriicB modo:^:q: indicare menfura;
aUquando eftSicat mcnfura iuclicatmenfuratiJ: -z aliqn
Itcutaim mcnfurammiudicatmefuram.C@>traU'qiT ^
curfue indicatmenfuram moms; ^aUquado momein'
©uffi*
£.ib:i
:&
dfcijt mcnfnram airftis: qx aliqiildo Dicititr. 5tcr octd
niilt3rio:p:'; aliquado itcr vnius Dici. @cd q6 attribuit
tncnfuras ali):3Ue:p cof cn: boc.f. q6 per fcipfuj cft mc
fura.nnde qi tcmpus cft continuum:buin8 nature e q»
pot oici lon^ii •; b:eue.i qz eft numcrus coparatioe ^o/
ris -r pofteriozis.ficut pdi^imue:ptingit oici mftii z fi^u/
cum.^itr % motus cui accidit cotinuatio i oifcontinua^
rio.crgo oicunt oceo^pjietatcs continui t oifcontinui:
fcd boc accidit ei aliiide.Q6 autes appwpziatur ci.l? c.f.
cito % paulatim.^am ergo oftcndimus modii inuenicn/
di inftan s in eifcctu (L e(t inftas in efkcm:i modum (w
cfleinpotentia.
ICCaprm.XlII.fec folucndis oubitationibus t>ictis oe
cempo2C:'Z oe fozmandis intcrrogationibus tempozali/
bus.ficut oe eo q6 cft in tcmpoiC: aut q6 efl no in t]jc.i
i fcmpiternii.'Z fcmpcr % (Ubito;i cccc T paulo an tc -? pau
lo pofti cternatr.
^ <-(^iif<>m qdoicituroctcmpo:cg>
«^ V^mtm nibilcft.-zgjnobabjec:
cpboc intellectu oicit .f.g) no babet eiTcin ^
inftanti.0ntcreftaiitanoicaturn6c(Teabfo/
iute:an oicatUr non cfTein inftanti q6 md eit,
Tlos aiit concedimus i afFirmamus:^? tcmpus non ba/
bet cflc boe mo^nifi in anima i in in tellcctu.fed cc abfo/
lute:q6 cft oppofitum ad non eflc abfoUitc.boc cft vcru
efle^qzfiboccncnon flicritvtp^cius negatioerit vera.
a£rit igitur vcf .vt oicatuf cp iter ouo cjctrcma alicuius
ipacg:non eft menfura poiTibilitatis motus ad aliqucm
tcrminu quemcertiflimc pcrficiat vel pertranfeat.'z c6
|)ecnegatiofueritfalfa.f.g>motus babetinillo tantillo
ritiflimo menfuram aliqua in qua potcft jpcrficere vfB'
tranlire tantu fpadu:'r pottranfire minus Oe illo ;pptcr
tnagis paulatim:^ plus oc illo.^ptcr citius^lTcut ias oe/
clarauimus:tuc affirmatio que cii buic oppofita crit ^a.
15 eft:q2 inefle eft mefura buius polTibilitatis: i afftrma/
KdoftenditcfTereiabfolutC:^ii8non oftendat iU6ba/
bere eflie in boc inftanti:aut alio modo:fed boc ec nc ba/
bct pzoptcr intcllcctii:qz lic5 n6 boc intelligcreturtame
baberet btmc modum eflendi:': bunc modii affirmandi
tfCe.(£-pzeter boc aiit oebes etiam fcire:qj eo? que fut
queda funt que babent cfle verifltmc:io,aeda funi oebi/
lio:a in eflc.Zcmpus aiit videtur cfle oebilius in cfle $
motU3.q: eius cfle vidct cfTc re:p que funt ej: copara ti6c
aliay:^uistempu8 ej^bocgjerttempus noneftrclati/
aum:fed comitatur iliiid rcUtio.£t q: fpadii cft: fuit id
£l8 folcteiTe in illo:autcomitansillud:autq6 folctptra/
fire:aut q6 foleteiTe menfura pertranfeiidi e^ occultius
q5 cfle fpacij.Si aut^ oi)cerint:q> non babeteflcvUo mo
do:critfalfum.Siaiitvoluerintattribueretempo:ieflc
buiufmodtnon erit nifi in intcllcctu.grgo^pofitio qua
pofuerun t g> tcmpue non babet vc:^ cflc.f. non b? ee in
vno inftanti:eft p^opofitiovcra.Ht bec non negai tepus
babere eflferno in inftanti:fed eius cfTc cft ad modu; ge/
neraiioni9:q: quccuqj ouo inftantia pofucris: crit inter
f lla id q6 vocarur tcmpus:': boc non cft in aliquo inftan
tium aliquo modo.£t oino qui inquirit cp il tcmpus ba
bucritefle;eiu9 effc critin inftatt- aut in tempo:e:aut in
boc q6 quCrit quado babet e(Te:boc nCgUgendu eft:i no
oebemus curare oeiUo.CTQuia tps babct efle.nec in {/
rtanti.ffcc in tempoK:nec babct quando:f5 babet ec ab/
folutCiQiioenim baberct cflcin tempo:ccum ipfum fit
tcmpua.-^firgo boc q6 oicitur q> tcmpiis aut non b? efle
ininftanti:autbabcteflfe pcrmanensin tempo2C:n6cft
Vt^:qz id q6 non babet Cffe no eft oppofitii ci. q6 babct
efle in in ftana:aut q6 babet eiTeperinanens in tempoze.
CapVm. KllU
jSedtcmpusbabcteflie^^non eft vnti5 ilIo|tWio|te(Te.
Tlon cnim eft boc nifi. (icut fi Dtccrct op aut locue noit
babct efle:aut babct ciTcin loco: aut in c^trcmitatc loct
Hon enim neccflecft:vt aut babcat c(Tc in loco aut tcr*
mino loci:aut n6 babeatcfle:q: alique funtrcp qucnul/
lomodobabcntcflcin loco^ocquibus locuscft vnU6:i
aUqua fun t que non babent C(Tc in tempo:c oc quib^tps
cft vnum.ficut poftea fcics,crContra boc aut q6 oixc/ <>
runt:gj fi tcmpus babct ce opo:tet. vt omnc motii comi
tetur tcmpus:rcfp6fiobec cft:q: multu intcreft an oica
tur g> tcmpue eft mcnfura ois motus:i an oicatur cp ei'
cflc pcndet cx omni motu.i.nullus motue cft qui per fe
non babcat tempue.fit ctiam intcrcft an oicatur g? ecn
ria tcmpo:ie pcndet e}: motu admodu accidctis ci: i m
Dicatur g? oceflentia moms pendettempus admodum
quo tcmpue acddit iUi,!ocd o puma oicimus boc:g7 id
<l6mcnfurataUud:non oebct efleaccidceilUrie^rifterc
in ilto:q: aliquado feparatii mcnfnrat id q6 cft feparatii
ab illo equaUtatc aut cquidiftant(a.!Bed c6tra fc6a;:g>
cu cflentia aUcuius rei pcndet oc natura alteriue rei:n6
eft ncceflre.vt nawra iuiue no feparctur ab iUa: t noe no
p«>bauimue oc tempo:c:nifi q: pcndet cjc motu:t dl af
fcctio ciU9:nec oe mom : nifi q: omnis motus menfura/
tur tenH'o:e:': p:opter bas p:obationes non opo:tct.vt
vniiquecg motum comitctur pcr fc tempu9 p:op:iii:ncc
vtquicquid mcnfurat aUquid fitaccldcns illi:ita vtois
motus babeat tempue p:op:ium.q6 accidit iUi tanmm
per fc:fed ej: motibus omnibus qui babent pncipiu i fi/
nemnonpcndctcxcietcmpue.Quomodo.n.pcndetc;:
cie tempuB.-Si.n.baberct tcmpus: ipfuj tcrminarctur
ouobus inftantibue.fcd iam ncgauimus boc. Ci^oncc 6
doautemg^cuiiierittcmpue motuiquicft buiufmocU
gpejieo oebct pendcrccfTc tcmpo:ie:'z mcnfurcntur pcr
iUud alt) motus.jct bic motus oc quovcrc oicitur op cft
pcrtranficneit non tcrminanf ciue e^trcmitates i actin
J5i aut quis oi)ceritgj fi nocfTct iUc motus: non ee't tps,
ita g? in omnibus motibus algs p:cter tlUim:n6 eet pus
Tpoftert'us.£t ficm oipmus in opinioibus. i co:p'' non
babet ncecfTc.vt fit co:pus mobilc ad motus oltcri^cw.'
po:is.£rit ergo pofl^ibilc. vt moncatur:<z no fit tempus.
'I^efpofio ad boc bcc c: q: poftca 6clarabimuB:g7 fi no
efliet monts circularis co:poas fperici: monis rccti non
babcret loca:ncceflentmotusrcctinaturalcs:nececnt
motus pcr viS'£rQO poflie c(Tc motiivnius co:poMs tan
tum abfqg algs co:po:ibus cft impofTibile. Quauis bcc
impo(TibiUtaen6dumcftmanifcfta.Tlon.n.omnisim/
poflfibilie impoiTibilitas manifefta cft. :CDuUo^ ctcnis
impo(TibiUu non manifeftatur impoffibiUtas: nifi 6cla/
ratioflC piobmdis,i£ ©ed fi c6tcnti fttcrimite fola opi %
tiione:i rcmouerimue monimcircularc: 'zaffirmaucri'
mue motu rCctu finitum in opinionefitV potcrimue af/
firmarc in opinione tempus terminatu. (L Dpinio cnij
non negabit bocz nos no attendimus boc nifi id ^pter
q6 affirmatur cffe tcmpus.firgo cius cffe pendet c^cvno
motuj^zmcnfuratiUum: 'zmenfuratetia? ceterosmot':
quosimpoflibile eftcflc abfcpmotuco:po:i9 cfficietia
tcmpus fuo motu nift intcUectu:q:boc eft.ficutmcfura
queeft in vnocozpo^c-zmcnfuratetiamqdcfteioppo/
fitum ^ cquidiftas ci.Sed q: menfurat ouo co:po:a cii
ipfum fit vnii fingiUare:non opoztct tamc ob boc.vt pe
dcat a ouobiis cozpozibus. ®cd pofllbile cft.vt pcdcat
ab vno qd mcn furat:': mcnfurct aU'ud ctiam a quo non
pcndet.ZDotusctia non babct mcfurarc nifi pp fpaciii g
q6eftcontinuum.(C£tq:continuita6fpacy fit cdcem '^
dipziuB-zpofteriueiitmotuiipioptcr becouofit mot'
©ecnndi
caufdelTendt numeru$ etue: -z bic niunerus edtempus.
£rgo moU9 cotinuus eH 9; Duabus partibus.r.fm fi»
ctum'zf3tem|xis:fedipreinfenonefl;ntTtperfccttoei''
d6ell in potentio:? non continetur in bocintellean con
nnuatio nec^ men furatio. Tlon enim in perfccttoneefl:
qd e(l in potentia:nec in mutatioe alicuius ad aliud: nec
in cptu oe poten tia ad eifectiiuntelligimrvt inter panci
puim -z finem fit aliquid reccptibile oiuifionis qua reci/
pitcontinuii:fedboc(nteUigtture]caliomodoconiide'
randi.f.quointelligimrgjbictntellectusnoneftnifioe
^titatecontinua 1 no oealio.&ln.putarem'' tres atbo/
mosinquosmediomoueturmobile:tunc ciimoueref
oe p:imo aa tertiil-efiet in eo perfectio enis qd cil in po'
t> tenttarqgois non eiTet bicmotus in contuiuo. CTiicrgo^
pter bocgpipceft certitudo perfectionis illius q6min.
potentia:non opouet.vt motus Diuidatur.J!;t ideo oum
nefcierimus alia nefciemus gi boc eneo(x>:teat. T16.n.
e(lDiuifionificontinuireceptibiiisDiui(t6i8.Undema
nifdlumeH^cotinuatioenqdda accidesqd comitat
motii E2 Ipaciu 1 Eg tps: 1 oio fi n attcdcrim'' fpa"" i tge
n iueniem'' i motu ^tinuatoe;: 1 1$ cu nece fiut mefuraf
moiii necelte erit nominare fpaciu aut tempus. ie>5 caa
lacontinuationis tempoits fimilis ellcctinuationimo/
tm in fpacio.TIon ell enim caufa cotinuation is tempo/
ris continuatio motus tontii^qz pzopter continuatione$
fpact) foUimodo:(t non eflet ibimotus: non contingercc
continuatio tempou6:ftcutpo(Tibileemoueri aiiqdmo
bile in aliquo fpado:'z poDea quiefcat:Deinde icvpiai in*
de moueri % moueamr quoufc^ perficiat fpaciu: tiic erit
continuii:'; tempus non erit continuii. fed opo:tet:vt ca
continuationis tempoas fit conunuatio fpaci): ita g^no
3 n:tibiquie8.(E£aufa ergo ptinuationis tempozis e pti
nitatio motus fm boc gp efi; cotinuatio moms:'z boc no
eft nili continuatio fpact) collata momi:i3 e(l:vt non (tc
ibi quies.2ct bec continuatio non e(t caufa qua tps ntco
cinuum:fedeftcaufa vnitatis tempoas.non enis ctp»
aliquid cui accidat cottnuatio pzopua illi: imo ipfus e(l
ipfacontinuatio:ifi aUqiiidDarcttempoii cotinuatio/
ncm no cp intellectu vnitatis effentie tempojis cotinui:
cunc continuatio edct accidens t£i:non enentia.£t Itcuc
oi;cimus op aliquis caiozett caufaalterius colous:-: qIU
quis caloz fit caufa alterius caloiis.f.q: fit cauia elTendi
aUum cabzemaut colo:em:non vtquaUtas fit calo:.
|t ([jSimiUter oicimus qj aUqua continuauo eft ca efleit
di aliacontinuationequenonertcapjoptcrquaiUacd
tinuatio fit con tinuatio.Duia illa cotinuatio pcr fe e ?ti
nuatio.fiicut iUe caloz eit cabz per fe. Unde nulUis pot
Dicere nobis rtc.ii;go no intelUgo in motu prinuatione:
nifl ejc caufa fpact) vel tempozis.Zu aiit non vis vtcott
nuatio fpact) fit caufa tempo!i8.Tlec eH polTibile. vt oi/
cas g> con tinuatio tempo^s ell ca tgi8:t pollea Dicis q^
cotinuatio motus ellcaufa tgis:cii non fintibicontinua
tiones^nifiiftcoue.adlJrefpodebimus oicetcsgj nos
cotinuitate fpaci) non ponimus caufa tempozisabfolu/
te:ni(tfmg7eltmotui:imotus fitper illarn cotinuus.
<[;'^efpectu9.n.c6tinuationisfpaci) in fe eHvnii quid:
•zetus refpecf adiuncte cu motu ellaUud.3(ntelUge niic
qz connnuatio fpaci) f m g? eft motui cit caufa que e een
tia tgi6:q$ e(l per Mpfum con tinuu:non caufa qua elTen
tia tEis fit continua.bec cft.n.res que non babet caufaj:
1 idco oemonftrat cp tetiipiis res accidetaUs eft mottu:
q6 non eft ei genue.nec Dna:nec vUa fuap caufa:p: fs eft
% resqcomitateii^-rracfurafcipj. Ciseqoib^^attEaUb"
q f iutvt fcia t qiio e res in tce. (E fcicimus g? res no c i
tEC: f spiincipia que ppofuim''ni(ie):iteVlcctubiidipii*'
ipofteriU0;iomne qd babetin fc intellectu pziozis 1 po
XI[L
jtf
ftenoif9:atitcftmotu6:autbab<^motfj.Scdmom6ba
bet B c^ leipfo.iDobile vcro babct Ixc ex motii:fcd ^5
bocqjoiciimr fpcsrci-jciuepartcs-zcius fiinesg funt
aUquid in aUquo fm 13 piius t poftcriu6:t inftans ctia":
^bo:e 1 mcnfcs 1 anni oicunmr elTe in tcmpo:c. ©5 in*
Ibns eft in tempo:e.ficut vnitas in niicro;p:iue autei «
pofterius in tcmpo«:ficpar -: impar in nuero:bo:eaute
1 oieeix mcn rcs:-: anni:(icut ouo -: trcs 1 quatuo::': occc
in niiero.XDoms aute in tEcficut oece accidcntia tn 61
narictatc.XDobile vcro in tEciicu t fubiectii oeccm aa
cidentiumin oenarietate.cr^uicsautautputaturper XD
reueran8:ftabiUs fcmpenautputat accidifTe ilUpaust
pofterius accidcntaUter:': boc p:ius 1 poft babet e;c oxt
fa Duo;: momum:q: laterales funt d.Tiam quies i pua
tio motusin ilb qd folet moueri:n6 puuatio mome abi
foUJte:-! ideo non eft tongc: vt quies fit tnter ouos mot".
Bt quies buiufmodi babet aUquo mo p:(U6 *: pofteriue:
1 p:opter boc g? eft ouobus modis quictii:boc ptinet in
tempo:e accidentaUtcr.Undc ideo emutarionee q funt
rimilesmotuilocaUin bocq^incipiunta fiimovft^ad
fumuconnnenturin tEcob bocg7babentp:iu8^pofte
riU8:t cu aUqua permutatio fubito ocoipauerit tom; c
mutabile:': inceperit minui vel attgeri oe c6tinuatiDne
nibilbabct:nifi continuatione tempo:ie tatii:ideo g? pd
us 1 pofteriu6:non eft ntfi in tpe tantum:t q: tpfa no efl:
efticiens tcmptisconrinuatio motue in tf>ado: aut in eo
q6 videmr fpociij:': cu boc cft babene p:iu8 1 pofteri'^
pendete):tempoKsrgoe(TeipfiU8 cftpoftcfTe cacteia
que cft moms ej: quo e mutario locaUs. £t be mutatio>
nc8 conueniunt cu moribus qui fiunt in fpacus e^ 15 g»
menfurantur tQCi non conucniunt cnm eisejibocg? ei
tcispendete)cmotit)uequifiuntinfpact)£:7eftcanfatit
eoj:.£tboctanntmeft in moubus qui fuuit in fpacqs.
Cii;3(unaiitnoftiqtndveUmusinteUigere:cu$oicunus f|
moms qui fiunt in fpac^8:fcd rce in quibue non eft pu^
out pofterius vUo modo:non funtin tQe: q|u^ fintcum
tge fiait mitndus eft cu grano fuiapie:fed no eft in gro/
nofinapis.&iaiitaUquidbabneritp^ius-zponeri^^aliq
modo ej: t)oc(.q> eft mobiie:? aUo modo no ftierit rece/
pribilc p:ioas z pofteriozis ejc bocf.cp eft e(1enn'a.3llu(l
ej: bocgj non recipit prius '«poftcriu6:non cftin tge: fc4
qi aUo modo cftin tec.^Uud aiit qd eft cum tee. 1 noa
eftintge.f.cuiU6elTeeftcuoiuturnitatetoriu6rQiB:b<)C
eftfempiternu:tomncDiHturniicuiu8clTevnu5e.5lt6
eftfempiternum.f.qdinbacDiuturnitatebabeteiTevni*
1 idem.ficert in omnibus bous c6ttnue quafi fempiter
num fit comparatio ftabilitatis ad n6 ftabiUtatc': 1 comt
paratiobuiuscomitatietpisciifempitemoeft^ficutcd/
paratio babitus mobiUs ad tempue:': coparatio perma
nentiu re:p inter fe t coeuitaB qua babent boc modo:eft
intellectusfuperfempiternii.videtoutmiT3i9>meU''no
men ilU qp pt imponi fcmp eft:'Z g? omne Diumiinu; efl;
fineomniEmutationeabfoUuc^^fiineaUquacoBatione
bo:epoftbo:a:boccftfemE.{C2;^uo: atoebocqdoi ^
ciit.f.g>fcmpiterniie oiuturnitas getl: autg? etpe ii nue '^
ratii mom.Oiio.n.ti:cu ti itclUgat ctas vrtp6:nifi idit'
cen^e p''': pofteri''.': cii fuit ibi p'' <z pofteri^^^febebit reno*
uariaUciei''Difp6.ficDipm'.gneci''cetmot'.3ngeteat
iucnitp^^tpoftcri^^.ficDij^im^^.ZpsfonecaaUc^ret.©}
q^iin tra oiutumitate tpie giian t mulp ■: co:rijpun f :q J5
non apparct caufa manifefta:idco in ptitaueriit lx>c bo»
mines tEi.(i:n6inueniuntibiaUgd aUudadiunctiinili
tp3:nec Qcipiunt.Un cii res bonaeft:laudant tps. Cnm
f mala eft:accufant:: tiirc|: que biitelTeplerijCB caufc
manifeftefuntp:iuationi8vero 'zcomipttoisdieoccuU
tefuntXura.n,fabmndicognitaeft:caveroruinciDei
Bnffi* JLiber
'p ftmctionis plemcg non intcUigif .(irSitr cft et fi voluc
ris inducerc multa particulariaXotingit g ej: boc: vi qt
fcpius cooperat tjsi id q6 cft oc rcbus piiuatoiijs i coz/
nipto:i}s.ficut obliuio i labcfactatio i dftructio i anav
bilatio mae ■; cctera:idcirco boies accufant tps i loqm
tur malc oe eo.Sempus ^o babet accidentia multa quc
fignificant aligbus noibus que oebemup noiare i nuc
rare:Dequibu8cftin(lansq6 aliqnintelligit effe lermi
nus coisiqui eft incer ptcritii i fiitu;:: oe quo ias loquu/
tifliimus:-; nibil aliud:autaU'qn intelligit ots terminus
cois ^uis ftt oiftinctio re^ ptctcrita^ aut futuras.2ut
aliqu intelUgitur eiTc finis tgis^cguis no dfignet coitate:
qui cii oebeat fQ intelUgi terminus cois ptinuas: tm ac
cipitur non ?tinuan8:q^ispieterfig!iofiem notsfdar:
q: oino eH cois:-! non eft poiTibileM fit oiuidene qi> (d/
tur cr: aUo modo conliderationis pzeterin teUectii iigni/
ficattonis nominis. (Ci^Uquado aiit of inflans: tps q6
eft muUuppmquu pzefenti iftatui cft minus b:cue. cer/
tificatioailtveritatisbuiusoictiois beceft:Q;oc tpsin
lyio acddat aliquid:babet ouoe terminos fine oubio: t
funt ouo inftantia in intcUectu:q|uis ipfa non Qcipiat il*
U:i bec ouoinftantia funt in inteUectu pntia fimul fine
oabio:i trt aUqti inteUectus pcrcipitp:iou'tate vniusit»
efte^zpofterioiiiaiealteriuft-zboc fiiQg longitudinem
rpaci):quceftinteriUa:ficut percipitinftans q6eftpu8
Iiitcr inftantia bo:c oiei.a aUqit ouo inftantia adeo eruc
fibijjjcima: vnum eo|J.f.circa aUe^;9> inteUcctus no e«
dpiet in pmointuituinter iUa fpaciii nifi cii mo:a: i oiu
pfideraucrit: i itellcctua percipit iUa quafi cotigerit fir:
iquafifint vnitinftans:q|ui8Con(ideratio tgfcrutatio
tj^ ^bibeantinteliecttiabboc inpmointuitu.Cioed^
diu noredit inteUectusadfcxondpitouo inftantiaqff
fint itmul.;be verbis aut tQaUbus vnu eft id q6 of : ecce
qdeftpQatioreiacddentisin tgecniu&qjtitas nonecif
|x'tur Qg bzeuitatcei^^adfuii tcmpudu:uilUires:ncc ftie/
rit i'eparata:nec p:ecogitata.i8t oe bis verbis cft ct id (^
Df fubito:'Z B eft gd figiiat alic|dacciderc in inftatk^zali^
quandofigifat oppofiiuetue:q6 of paulatim oe quoiaj
loquuti fuimus. ibe bis et verbis eft iUud: q6 of paulo/
poft:7 boc cft qd figt!at tnftans ^ta:i^fipma pnti: cum
non facile Qciinf q^titas fpac^ inter illa cig bteuitatc ei'',
6c bis et eft;id q6 of paulo aftt boc c: q6 iignat ppara
g tionem inftantis p:cteriti.p]n'mi inftati pnti. (fSs tpa
*^ q6 eft inter illa non gcipif .£rgo paulopoft of^fitii eft
in futuro ad paulo antc in pteritd;t q6 cftpzius^f; in pie
rito fig.iat id q6 remotius eft ab inftad pnti:i qd cli: po/
ftcriua fignat qd cft oppolim buic.fcd qd eft piius: fj in
ftituro:fignatqdcft,ppinquiu9prtti:pofteriusaiitcftid
qd eft remotius a piiti.Olim eft tps q6vf longum inter
ipfuin 1 boc inftans piis coparatoe oppofitop termio^
tEis.OUmeriasintempozcabfoUitcivcrilTimeeftiU^:
cuius tempus non babet initium.
CCCompleta eft pars fc6a partis pmc:Dc coUcctoc naUit»
fitdg 6dit iteUigcregfe fint ifinite. ^fndpps j^Ca"".!'
- rf? Uij»qbtitnaUacj:i3g)bni$titatc5.
*** *^*^ 1i>:olog'''6qU'tatctractadi.ppcin
[|boc UbMlaUa funtcozpai oifpoes co2po:p.
I Qultitas aiit pmij^ta eft cii vtrifcp^qgtitas a t
J quc eft co:po:5i;funt oiuifi6e6;f5 cgtftas oifpo
fitionii co:po^ clicut tps i cetcra q comita f co:pa; aut
M acctttalV;auteentiarr.(ribifpocs atcojpop comftaf q^
tita8:aut pE qgtitate co:po?: in gb' funt:-: cii qb'';^^ pp
tps:liait tps comitafmotit.aut pp pgSne aU^niieri qui
guenit ej: iilie aot pp aUqua ^ritat^. iSj ejc oib'' modis
comitatie qgtitatis bic eft rcmotio::': B cft g? of ifinita:fj
VArieucee refpectuu gbU9 pfidcraBf ^titatee; funt out
Xcrtim
Difpones qscoqja pnt bfe pcr fe fola:fif cflffitftami Iffi'
nitas in magnitudtnc:? fic finitas i ifinitas in oiuifione
velfcctioe Baii.aut in coponcvnius ad aUa:vt comitai»
tia 1 ptactus i pttnuatio i bis litia.(rSed oifpoes co:
po|: funt motus i tps.Q6 at pftdcrat oc oifpoc ^tita*
tumeo^l5eft.f.fibntpn'"autfinc:autiindfuntita.f.n5
biitfincfcd vires eo^ plideranf ej: oifponib^^^titatu q
funtin ilUs:liappctenf rcb'' btitib^^fineaut non bittib^s
qui quo modo B poteft e(tc in iUis.
i£CapY5.TLt>e comita tia i ptactu i cmijctione i pitictde
1 Dtltticttone i medio i e^tremo:t fimul i fegatim.
I^fi^m 'oQniw^^^fiintatccotpo?::-:!»
vnv%>^} oifp6ccopinmagnitudie:ocbe»
I mus pus log oe eo^ fmibiUtatc i ifinibiUtai
tc in Euitate i iti kctioe,@$ m B dbem^fdr*
tlcomitatia i tacuonc i penetrabiUtatc i pgln
tinatione t ptinuationc:t qd c mcdietas vf c^tremitas:
ivt fciam^iil i loco i fcpatis.Crfi^icem^^g g» ouo pfia fiit
illa itcr q:;: p"'i ^'"no e aUgd fui giiis^ficoom^^pnteB fe;
q: q ^ieq i pma5 e iUa iter qul t pml no e aUq fui giiis.
CTSs aUqit pucniut (n fpc.fic oom''i oom'':i aUqn fiit
Oiuerfa in fpe; vt bo t cquus:t mons i arbo::t tiic no ac
cipiunf pna H 13:9? funt oiucrfa in fpe:f5 f 5 15 g> vniunt
in aUq coi aut eentiali:vt e co:ceitae:au t accn taU; vi c al
bedo:t ftatio i ade:i ituit^^ad vnapt&Cultit fitcrit iter
flla aligd 6 15 q6 btit c6e;tc q6cuc^ cot;!, accegit ^'"^oicet
ecpiis alteri^.f g.!5icfiacciBetpdcaf5 Bqjfijtco:j^
e^rita^equ^^eet pite bo{:i poftea mos i arbottft at acd]^
ea ?5 9> fut a{aU'a:cqu'' cet pit s boHt it mons^nec arbo:.
foi It acciQet f 5 9 botes fiit:n6 eet ibi aUgd q6 pfeqref
fingfari^boiQ:ni(lcctibiaU1)6.(i:!S$?tigeseftiditcr
^''eTrtremitatetcictremitatcei^ci^tagifabco^itcapitati
gd q6 bcat fitii.£rgo ouo ptigetia if ea q^: ouee^remi
tatcs ff fiC-ii i loco:f5 i Citu g pt inui'.£):tremitate5 eten i i{
fi t loco vUo°.r$ bitt aUque (Itu.^^iictu.n.bs aUque fitii.
fit^aiqUlbseB.f.vipolclitotidiecalic^EtljJpe^ptigeti
b''at pueit tafr oitdi i ouab'' fuis e^ctremitatib'' filCvi dt
tiicrit ouo:q;?C)£treitates li folii fe piingiit.fscentiavni'»
ptigit totl eeniil alteri'':tt erit B tagef fs pmifccri *^er /
mifceri ctetit fi e nifi cu tota cen^vni^^ii^dif i totl centil
aUieri''.? 15 iliidi n e niiicuvnii tlgit gcgd of ifudi i ilU^.
iBiat fuerit eciUa:tt entvni''al^d.q6 it tlgat aU6.)oi It
Vnu ejrceffcrii^n erit to^^itrls i iUdiniii f$ B ttn. q6cqle
lei.(irCertitudoltEmi):t6i5c.vtnibil(it6ecn'vni''qd
fi tlgatecntilalti^^ncc remlcat aUgd 6 vno q6 li tlgat
dUep:f5 cp ouO pmijcta lini illa q ff Ceodc loco p13 idqd
pfegf emij:t6c5;itell!if it gd fit ipa.i q6 itcUif cei^ 15 e
.f.tact''torr.q: cu aligd tetigcrit ali6 tolr.t aU6 it eiccedit
ilW.tcgcgd te^erit vnu eo^.iUd idc tagct aii6. aUogn
^''taccti tucirct i aliq iUo^ aUgd vacuii ab aUo.nos It oi
%era[Tfcp vnii tageret to"" a[i6.i n eetaUgd fttpejrccdce
i vno q6 n fft i aUo.i 3 e pofe.g cii ouo pttgcrit (e torr.tc
gcgd ptigerit vnii tlgct i reU'quii.i vnii no .pbib^ ptigi
aUud.neccrefciimolesaddirionc milUii eiccis.itcutet
fi raiUe piicta piiigercf .(CCii It aligd tctigcrit ali6:': iU
lud 1 iUd tlges tctigcrit aUa res q n terigf t p"'.tc b5 i fua
ccn^aUgd Ipli'' pter id q6 tctigit p"'.-: iU6 apli'' fiiit iU6.
q6 Sueit ali6 ptigcsvacuii a tacni p*.': 1116 fitit 15 q6 tcti/
eit.i ft potuit tlgcf ^'".1 15 ota clara ff ircllciii.ftl'r cua\if
gd occupaf i lage'' aU6. pp qd oii tag!t..pbibcf ligef a \i
gd aU6.t5 It erii occupatii toiil .atit aUgd 6 illo.fi at tota
ftiit occupatii tc ii potcrii ill6 tlgef ptigef aUgd aU6 j*"
vUo°.0i ItaUgd 6 iUo.tc occupatio.i tact^it cnt occupa
tio tor.nec tacf tof.fit bcj;>p6ne9 gfe notefunt.
(££j:p}ic fuflf i".autc. optle caftigata i eme'^ g caii.reglii
rcffQiui^g*.! md4ftc°oiniloa.6vtrtdflrto pmodtesr
tlide iit
mo c(U
ab a^M
text.p, z,
vfq^ ad.t.
p.4. iclu
fiue.^bi
li>nmrofa
tradiuin
®e cclo
Cr^ncfpitUbcrSiuc.Dccelcrmundo.
CTCollcctioncs ejrpofitiontim ab antiqiiis grccis in libio
Mri(t.oe mundo qui oicit liber celi 1 mundi. /S^pofitio/
ncsiflcin.i<5.contincntur c^pfis.
v(irCaprm.I.(D: co:pu9 perfcctius cft omni qultitatc ■: cp
mundus poHcrius e(t omni co:po2c.
i>3ffcrcntta '^,
ipus-rqualtbctaliama'
I ' gnitudtne bcc ef\:q> coz/
j pus Djffundit ad oes oi
, me(ioe&:fcd magnitudo
qucbjvna Dimcnfionc
vocat linca:? que Duas
Dimcnfiocs vocat fugfi
cicsrquc vcro bj tria fpa
j' cia vocaf cozpus:-: pofl
itriarpaciano rcl^atalia
, cjuarta DimelTo. ©cicn >
tiaaiitbui^reibseffcin
namra intcUigentia:p:q: intcllcctu no p6t imaginari ali/
quid alittd ad qd imutetur vt addat ei alia Dimcnfiorfic
mucat Unca ad planitic; cu addic fongitudini eius aUq
latitudo:t Itcut etia mutac fugficies ad co:pu6:quado in
fnteUectuaddif ciue tongitudini 1 latitudini aUitudo.
CTCoftat igif cp 13 gj rcbus $titatc bntib''co:p'' pcrfc/
criu8Cfl:cog> otinct in k oes oimenfioe6.(|7£t vnijq6/
c^ ej: co:po:ib'' quc fun t in miido pcrfccmj cfl 13 mafed
nd efl Qfccmm co q> no tcrmincf pcncs aUud co:pu8:to
ta8 vcro mudus efecms eft vtrocp m6:q: bj longimdi/
ncmt Utimdinc i^fundum^-zqiterminatioci^^noepe/
nes aliud co:pu3.([j-p>oftca vo ocmf auimus no ce fwf/
fibilcvc ceUim fft infinitumri gj non cflpoffibile: vt vl'
trailUid fttaliquid aUud.
CCaprm.lLO: naturaceUeftpzetcrquatmo: namras:
1 g? efl co:pu8 fimplcj:.
ral^rtiHI aut^X noncflpofTibde vtmo
S^ KXW amt^ msfenfibiUefitaUeri';
1 nifi co:po:i3 ro bec e(i:q> oc q6 moucf e nece
I vt(itin[oco:motU3Ctenin6enifi mntatio6
locoadlocu^^^znooccupatvcl iplct \oca:ni{i
co:pus.Dp5 g cj: I3vt moms no fit nifico:po:i6 f jfubti
jjp:ietatc.(r£t qiigdcs boc ficeft.oico cp no pot co:p'*
nobrcmotiifibin3le.q:cu fucrint oueres.qHa|: vniu»
na :3uenit cii naaUerius f m aUgd^ioiffert ab ea f maU'.'
qoid:^ :5ucmunt in actioe Pm aliQd:i Differiit in actionc
fmaU'9d.Op5 Vtcaacti6i9in qua^ueniiitfitipfa nain
tiua coueniiit;': vt ca actionis in qua oifferun t fit ipfa na
in qua oifferunt.Xics gdem nalis vigo: motus mouctie
fcmE priiisfit motui:3pofito:um: -zpolt^ iucnim^^vnu»
qdcpcojpus PE oifponcs que in eo funt in co:geitateba
berc motu5 oiuerfU5 a motu quc babet aUiide pter ipfas
t)ifp6ne3:tuncncceiTecvtcaDiucrfitati8 inmotib'' co:«'
po^fitoiuerfita3fua:;ioifp6numn9Uum:i moms ipfe
in quo pueniiit C): eo e in quo ?ucn iun t.Segtur g ej: boc
necefTario.vt oe q6 cftco:pu3 beat motu nalcj.CScd
motuii ali) funt ff mpliccscali) c6pofiti: motus autc fim»
pUces funt Duo.circulariB 1 rccms:-: motus ppofitus eejc
ouob^^motib^^.CC^f-^obatio aiit q> vnufgfqs motus fim»
plcpaut eft recm8.aut drailaris bec e.cp ipote e mocuj
ee:nifi fm linei:(» lincc fimpliccs funt circuUjris 1 recta:
nec itclUgif mof aUus ab bi8.([:Ci6 et maifeftaf g vi/
fU5.3nucnim''eteni5ej:9b''nale5 fibi qucda motii pfegf
co:pu3 motii ois cozpozis q6 e(t i miido;aut ad fuii mc/
diiKmt drca fuii medtii.CL^t mofg ecirca fuii medii)
£t mundo
$7
cf ratlaris e.6uo aut mot^g fii t ad mcdtij^ a mcdio recti
(ut:(s g fiit a fuo me^fut ^fus furfu.(rCo:po:j: at qda fiit
fimpU'cta.':qdappofita.ciu8atq6eflfimpt'pmot''o5ee
fimplej: 1 pum6:i rius q6 cfl copo"' 05 ec f m oriantc5 in
eo qlitatc:': vtin motii fit(^pe rcs ej: qua e(t 3pofit'')oi/
uerfita8:ficemoms Ugniin quo accedif ignie cii mouet
oeo:fu5 mouef ficut iII6 Ugnii in quo no e acce(m ignis.
(H&S cu fticrit moms circularis i miido. -z n6 e potc vt
mot^circularis fit acciitali6.opo:teret.n.tiic vt ce't poi
co mot^^naUsdrcuIaris^l^cq: rcsq moucf circufr.-zB
acciis non moaetnidex req mouef circufr 1 g nam ad
quiete.ot:^ Vtfitin miidomofcirculariscircagete tcir
caraioIutioncEpctuus.iosoismofeco^po^is^icuiiis
mof nalitcr oiucrfus fucrit a motu ceterof co:pof :ei''
ctia na cft ptcr co:jr nam.CTDps g vt fit in mfldo co:p''
0iucrfu5 in na fua ab algs co^pb^ib''^^ moueatur motu
drcularig nas fua.CCSi aiit of gp e(t vna ej: q ttuo: na/
turisq mouef momcirculartoicim^^.gjvnaqueq^ qtu/
o: n^ motu nalc bs fibij3p:iii •: i oirectii.': n6 c vt vim
coipijeat OUO6 mot'' nalce.firgo ipofc eft vt vnaqucq;
qtuo: narurmoucaf mom circulari:nifi p vis.i 13 mot^e
p:ctcr nas fua.£rgo necc e.vt fit aUud co:p'' q6 moueat
motu drailariej: fua na.Cii aut mot^^circularis.fic oij:u
muKftierit fube fimpUcis.': mot^fimplcj: non e nifi coi»
po:i8 fimplici8:opo:tebit tuc vt mot'' circtaris fit co^gie
fimpUcis.C Si at of gi e co:pi6 ?ponti.mot' a t co^Eia
ppofitfcficDij^im^-ef^Dnanteico^tucops vc co^p^iquo
nibil onaf fit finc oubio co^p" fimprj:.!!! ^ai"' cft g ej:
bis q Dij:im''.g7 mobiUs circu tr cu fui8 pteci8.i.ccU na cfl
pcer qmo: co:Ea q fuc f3 co^''fimplcj:.': g? moc'' circula/
ris e ilU naU'8.q: fi no eet ei na Us jpfeao bf ec fine oubio
aliu ab illo mocu nalc.q: ia Declarauirn''n pofTc ec co:p^
finc mom nali:vn fi bfct motii nalc ptcr circularcs bf ct
Duosmot^^fibtnales^qdlligiusrcpudiatiicO.
(i;Capt'm.III.£6 co:pu8 ceu non recipit augmen tu.
"'^ — ^ ^ ^ftt ^tl f f 1 ^^ incrcmctu q6 co:p«a
^**lt)ii»vi»n* rccipitinfuistnVoimc/
ifioib'':^ fiit latimdo longitudo -z^ftindii:': q»
J fitcqlc inoib^^fuisptib^^^ita vt n6 iueniamr
i~'maiu8 in vno loco ^ in alio:necplus in inte/
rio^ici''^ in cjfferio:i:': qifit fite finc of ia bui'' ':ilUu6:i
finc pmutationc co:po:is q6 crcuit a fua Difp^ncCQi
fi nos cogitaucrimus corp'' pgelatu q6 rcfoUitu5 e inuc/
nicmue augmctu in fuis trib'' VYametris.i inueniemus
oescius gtcs pfifcs:': augmctus in eis ccjle:fcd cfi: a pma
oifp6ne pmutatii^a io q6 erat pgelatu ia oiffoUitii c.g 13
noofaugmentiiteogjcuaUgdcrefdt.ficut oijrimus 05
ee vt rcmaneat in fua Difp6n'e non mutatii.(r3tc ficogi
taucrimus vltimiincruu5g ej:tendif:iucniemu6q7 crc/
i\it:i no inuenicmue ipm incrcme'tu in aliquo loco I6gi/
tudini8 cbo:dc pUif$ in aUo:f5 iucnicmus latimdinc^ t
^fundiioccrcuiffcpm q)creuitI6gitudo:':iuenicm'' 9»
ncmu8mutatu3 cfl a fua DifponcvsJi: iucnimue eu in/
duruiffc:': in cbo:da pmutatii.g n6 vocaf 13 augmemm:
q:angme'tii.ficutoipmus cfticrcmctu': latitudistj?/
funditaris.Sugmetii ncmi g qctendif no e nifi I6gitudi/
nistm^ej^quoetinUititudic^^fiinditatepfeciuuta e oi/
minutio.(t£t q: crcfcens fic Dij^im^^remaet in fua oifpo
fitionc.Tlcmu8 ^o cu5 ej:tenditur induraf ■: fit cbo:da.
ClJtem fi cogitaucrimus vcficas quc inflaf inucnicm"
eius l^gimdinc': laamdinecreuiffc:fcd inuenicmueci''
altitudinc f m fpiffimdine fui co:po:i6 oiminutas.q: illa
quato magi6tei:tcndif attenuaf ^^: i6 ej: boc no oicim^caj
crcuiffc(rfcum aut cogitaucrimus ncruos: aut vcnas:
autoitaDecctcri8meb:<6co:po:i&cfeuiiTeinuenicmu9
;8toic. f
£ocIad(tlte
cellarm (fTc
oari Qnmm
cop^ riiiipUt
qo or quiiua
qoul«
^n attgmf/
laiiocojUld
qoauscire/
matie ice.c
Ot>ocvi(le p
t>enatioe.iCi
CO.JJ.
^n flugmcn
laicc t>} ficrf
acmciu l^m
oej otmcAo/
iicm.
^e celo
in ad vcratn
jQFctlunon
^taugert VI'
de et a;: p
celi t,C9^Q,
dngmetum nifi fucrit a fiw oifpofitfone rcmotum : quia
aimneruusc^tcnditurattcnuatHn-zidcocjrboc no oi/
ccmus cum crcui(Te:cum autem contcmplcmus cozpus
(^dam vei mcmbiu; equaleiquodencraticu; oicimus:
conftansej:ncruis ivcnis carnci olTcxrcinlTe imcnii
musaugincnmminfuabngitudinelatitudfczpzofun/
doaugmcntationecqual(:ita qp rtantcaugmcntii figna'
uilTcmus figna in longitudine i latimdfe i ^fundo mc'
b2t:tporteaconfidcrarcmu8quantU3intcrefTct intcr iU
la figna:poll^crcuit inucnicmus augmctum inter quc/
iibet ouo ftgna mcbzi:'z qp cxmit cquali pzopoztionc ad
totti augmctti:q6 ell inter quc(^ Duo ftgna ipftus mcm/
b:i:xinueniemu9q) ipfumaugmentusnon fecit inmc'
bro qd creuit oiucrfttatcm in fuis partibu8:i inuenicm''
cp totum non eH mutam; a fua oifpofitione:iTcut muta/
tur congetatum aim rcfoliutur:t conglobatum cu fpar/
gituniconiractumcum c^tcndir^fcd inucnicmus illud
(n lua oifpofttioe in qua erat anic^ crcfccrct.([7;etqu5/
doquide5bocftccft:tuncnccciTc cftvt aliquod inmn/
datur ci q6 non crat in eo:-: qd fit oc natura cius. 3lUid
autem qdinfunditur non porcftcflcquin ftt:aut ocna/
nira illius cojpods q6 cxcmStd eratin alio loco ab illo:
f?d motum eH adillud:aut vt fttaliquid pzetcr naturas
ciU8:fed pcrmutatum cft •: conuerfum in naturam illius
co2po:i8 q6 crcuit:talc autcm crcfccre poteft oici^magia
tamen ^m quantitates:qz nibilominus mancns idc fub/
ftannalitercrefcit.C3d boccrgo vtfiat augmenttim:
Vtoi^imusopouct vtiiindatur rei augmcntandc aligd
q61it oe cius natura:velconuertatur in eSdcm namrl.
CT^ftienijOuomodinonpolTtintconuenireccfefienij
Di^erimus g? illudeft oe natura cius ccli i motum eft ad
illud':infiifu;eftet:tuncnonpotcft.elTcquin illud mo/
ueatur ad illud:aut per feipfu;:aut ab alio mouente tl[6:
fi autC3 oi]cerimu8 cp mouet ad illud per femetipfu3:tiic
ncceiTeeft g? aut fit furfum:t moueamr oeozfum:? tunc
cft pondcrofU5:aut fit ocoifum i moueatur furfU5:i ttlc
cft lcue.Sed nos occlarabimus gp in natura celi noeft
pondcrotitas ncc lcuitas.crgo noneft poiTibile:vt mo/
«eamr adillud motu fuiipftus.CTSiautcm oi^crimus
qp mouctur adillud ab alio moucntcillud:tiic non opoz/
tet vt in fundatunfed vt adiungamr tantu3 cius fuperfi/
cici:boc autes no eft:qi ponderofu3:aut leuc non pot ba/
bcre momm in celo:'Z nibil cft quo fit leuiu8:aut pondc
rofin3:coipu6 autcm cum mouemr ad co^xis^fi mouc/
tur furfum:eft lcuiu8co:(i vcro moucwr ad mcdiu3:eft
pondcrofiU8eo:celum autem nonbab^aliquid pondc/
rofitati8.autletutati6.autj>ptereafit aliquid pondero^
fiU3.aut letiius eo.ergo non poteft elTe vt tfundatur ali/
quid vndefuitaugmcntueius pcr motus altcri^.CTfit
ciibocfit:noneftpolTibilevtDiffundaturiUud pcr oes
partcs cius cqualitcnfcd ia octcrminauimus op augmc'
tum ixi crefccnte fit in omn ibus partibus ciua equalitcr;
K poftqj non cft polTibile vt id vndc celum crcfcerct mo
«catur ad tllud:nec motu fuiipff^ncc mom altcriu6:tuc
iam Deftructumeft:vtfitaliquidoenamracius q6mo
ucaturadillud:idcovtperillud fiat augmentum cim.
C ^t^at ergo vt confidcrcmue fi cft poffibilc eflTe ali/
q6 e;ctraillud:cuiu3 naturapermutatacoucrtatur in na
tura3 celi:': infundat ci ficut bumoi pcrmutatus fit cum
venis^venacusoflibus^oBcumneruie.neruus autc? in
cartilag(nibu6.(Ci5e celo oica; ctii ilUid no cc poffibi/
lc:q: iam occlarauimus q> conucrfiono eft nifi oe con/
trario in con trariiji.Cclu aute non b; c6trarium.ergo no
cftpofl^ibilevtaUquidconuertaturin namcelcvt qceo
fiatau2mentiiem8,([;SJaiitDi):er»tqui8Q> pcr motii
alicuius q6 mouet ad furfum:mouemr aUqutd q6 eft Dc
namraceUquoufc^iungaturcuicuadiuncttim fiteri' d
attrabit illod ad icqz eft cofimile quoufc^ ifundat etfi/
cut niuriendu3 attrabit fibi cibu quoufc^ infiindatur et.
Cr^><^mus qp rcceptibilc nutrimcti non attrabit cibii
quoufq?infundat e(nifivtreftaurct q6 oiminutumeft
oc co.Celu3 aute non minuit :ficut poftca occlarabim''.
crgo cclu; non attrabit ad fc q6 coniugitur i\.\i quoufc^
infiindat ci:q^uis fit oe namra eiue.
Cr£apthi.llII.€&cclumnon recipit gcncrationem:nec
couuptioncm in natura fua.
•cl^Hv L|WUU cffectioeftcyouabus
caufi8:vna eft ma ei: qua fit:altera cft p:iua/
tio.Simifr cius q6 ocfinit clTe non fit 6ftru/
ctio.nifi cii tf, oifpofitioe fua imutatur in fuu
contrarius^-zomne q6 fitq: rcb^^contrarije fibiipfis tiw
Dcftructio fimifr fit cf, rcbus ?trari)8 fibiipfie:fed poft^
$celumcftco:pu8 quatU3 ficutoijcimus.pjetcrqmot
clemet3:t non inucnimr aliud co:pus q6 fit contrariuj
ilU:quiamomicircularificutoi):imu8 noneft pofTibtle:
vtaUquis motusfit contrariu8:tunc iam manifcftum
c^rboc gicelum nonrectpii gencrauone':ncc co::uptio/
ncm:': quandoquidem boc fic eft:tunc iam manifcfium
cftQ) noncftmutabileabvna DifpofittoncadaUamq6
fempitcrnum cft.
CJCaplm. V.©: cclum cftfinitum.
am t)cclaramtnu0SSi$
cfleco:|Xt8.f3Diffinitioco:po:i8 eft vt babc>
at iongitudincm latimdine^ i p:ofiinditatc:
icdlogitudof latimdo eft ftiperfides^fuper/
ficies aute; eft finis co:po:i8.ergo opo:tct cjc boc vtcov
pusfitfinitdmneceflanaidcog^co^po^icftneceiTartu:
Vib^catlongimdinem latitudines i fpiiTitudincm: fcd
fupcrficics non cft aUgd nifi longimdo i latimdo. crgo
fcquit ej: boc Q> omne co:pu6 babet fuperficiemrq: non
cft poffibtlc vt co:pus fir finc fopcrfiacfed fucficies cft
finisco:po:id.ergoomneco:pu6fine oubto babetfinc.
crgo non cft poflibile vt co:pu8 fit fine fine:fcd ccluj cft
co:pu9.ergo celum finc oubio cft finitum.(r£5fco etia$
cp co:pu6 non potcfteiTcfine logimdinc latimdineet^/
funditatcergo no eft aliqua pars co:po:is qua non mc/
furetlogitudolatimdo «zp^ofiinditaB.Unde poft^no
cft aliqtia pars co:pou6 qua non menfuret longimdo la
timdo^zp^ofunditae^mncnon potefteeco:pu8 finc tp
trcmitatercog) fie]ctremitatem nonbaberct:ope:tcrct
tunc vtvltra idcuiuspartcsmcnfuratlogimdo latitui
dotptofunditas^cflctaliquidq^non fimi itcr mcnfm
rat longitudo latimdo t p:oftinditae:i boc cft falfu5:q:
qui cogitant qp cclu3 mcnfurant longitudo latitiido ijp«
fiindita6:fi mcnfurant illud p:im» cum alio p:etcr ipm:
tilc c6tinenturincoq6metiturlongitudo latitudoi ,p/
ftinditas fednon metinuud longii Ujmmi p:oftindu5.
Cl^Piixxwi ergo cft aliquid q6 cft additii fnpcr id q6 me
furat longus latumtp^ofundiKQjfiitafiicrit tuc gjp:i/
mu5 mcnfurat longu l3tU3 1 ;)ftindum q6 erat p:iu6;eft
infinitum:icdiameratfinim3^ptcrfuamrcccpticncm
addirioni3.'?am crgo manifcftu cft cjc boc g» omne cov
pue q6circi'ifcripfit logimdo latitudo ■: jjftinditas fini/
ms elt:fcd oc co:pu6 mcfura t logitudo Uitimdo i j?fun/
ditae.g no eft poflfibile vt co^p^ftt ifi^^.CTt^icoc^tQjnDn
pot opinari gsceluec ifi"':q: R cclii mcte pcipit ftati» cc
gitat co:pus.Co:pu6 aiit tducit fupfide: fnpf icies 1^0 in/
\m imii fic nuUu &>if cj:cogitarip6t infinitii.({:Uii
pcclii.t,p.
zo.
^ccfos
flt finirus
mflsntm/
dinc
IDcrinfta
(ccclKtua
admasnt
ludinevi
de ap p
ccli a t.?.
tc.c6.43«
Z*t&,
4"r5,
£t mmio
mmtm»
tnabM'
tto»
fti,
Kiqpcuilicjiimoaetz tpsin quomouet elf finitu:tunc
motusinquomouet inipfotgefinttuselheo g) tps co^
mitat motu et ab initio tQis:-! finis d'* cui fine ipftue ell:
Vii poHq^ mot'' finitus e.tiic logitudo fpacijCin quo mo'
lus eft^ffnita e:eo cp mefura mot' pfeg t mefura? logitu/
dinis (pacqAn quo e mot^Si atit tpstn quo mouet celu
ell hnitfi:ricut fpacyt vni'' Diei:tuc moms g e in eo finit^
ell:eo g> b; pn'^f.initii) oieLi fineXterminii otei.!6(at B
moms fueric finims:tnc logitudo rpaci) e finita.Si at 15
gimdo fpaci) e f inita.tuc cozp'' cui^^Ce ipfa ldgimdo>f.ce
Uim e f initfi.GT^t certificabit itld et 15 ejccpIo.Cui'' oes
partes finite fun t:ipm totii finitii e:fed oes gtes mot^^fip
nm\eti(^ oiflinf^unt ftngtis reuolutioib^^^finite funt
pio fpaciovni^^oiei finito.s mot^^firmameti finif e.-: $m
nrmametii finitu.(L l^onam'' igf circulii i ei^cctrus 9,
« quo jptrabat Unea; vfcB ^^ t^gat fere fupenoje gte cin
cuferc'
tiein^
*b.qt I,
Hacot
phtlv
neadr
CUltfU'
p:ace/
trii a.t
ptinu^
mouea
tnntiic
05b.ne
cefla'
rto ad
eunde
ptmctiiredHtVitepuit.C^mpIiusaligdnobreftnem
or ouob''modis.aut fm potetia agedi^cui nibil pot refi»
ftere>ut H ^litate:cti ei* Diftenfio 1 logitudo 1 magm''
mdo 1 rotiiditas n b; terminii pencs que termiat »Tluc
aiitadpnsn6eneciu5ill6q6eifini"'p5po™'. 5lli atg
oij:eriitgj miidus ifinit^^e.no voliit itelligcre ifi^^.nifi 3»
f m ^titatc co:Bi6:aut f 5 ^titate fui tgis e ifi^^.CJSt ni
bil pot d e)ccogitare nifi trib^^modis^q: aut cogitabit id
qd b5 eevel fuit vel e pofe fore:aut id q6 n b5 ee:nec fuit
pofe fitifliKnec c pote foiC(£&i at oij^erim''^» ^titos ifi
nitabj ee incurremus tcoueniens.V5.q: ois q^titas q b;
efTcgcgdedeiusneceiTeeftvtbabeatec^gipm totu b;
ciTe:qz fi ipm no toms b; efTe:ttinc aut aligd eius bs dTe:
autali9deittsnob;eiTe:autnibileinsb5e(Te:netitraaiit
barum oictionum cft vera.^deo g? nibil efteitis q6 noti
cjciftat 1 babeat eiTe.q6 aut infinitii eft no b5 totii.q6 at
non b5 tomm:n6 bs e(Te:q2 totii no eft nifi c6p:eben(i'o
oium fwrtiii rci.g ia maifeftii c qp ^titatc ifinita n6 pot
gs opinari brc ec.GT^t poftqg no c potc opinari $tita»
tetfi^^5bfcee:tiicmagi8ipotl2eopinariilla babuiile ee.
Qd aute babuitee:t mo no b5:aut non babebiti q> oefi/
nit eiTe.aut ocftnct bf e:i pteritum 1 finitu l.q? aute infi
nitti c m^ p6t pterircTIulla nac^ ps eternitatis trafit:
1 ficut no pot Qtranfire ifinttu:nec pot ptcrirc motu fuo
fpaciu q6 c ifinims^ita no c pole ptranftrc t pterire q6li/
bet aliud ifinitikqz ncc initiii nec terminii b^.C^t boc
m6 p5 et:qtn n6 c pofe vt igtitao babiti(Tetati$do:i mo
n6b5 ciTc ifinitii:i cii 15 mi(Tct:q6 ftitu?: eft.filr etranfi/
bitaptcribit.(C5am gpftatgjq^titasifinita :n6 c6 rc*
bus qs boies pofTunt opinari vcl bf e e(Tc.vel ee pote ba
builTc velbabimras ec:n6 c crgo iteltciis nf e oictionis 6
opiatioetgtitatl iftn(te.f.vt fit q^titas exmaifefto qptita/
9«
mm ptertotum ifKnita^euinopolTetal^daddt:^ qnon
fit aligd maius vel ma;cimu.qz nibil ie:f. reb^ bntib^ma
gnimdine 1 logimdineq6 in tin crcfcere pofTitvt no pof/
fit aligd addi. &$ itellectue nfe oiictiotB quaOicim^nos
opinari ^utates ifinitam bic e.f.vt fit b^^q^ fuftineat fibi
flddi aliud poft aliii fcmp finc fine:ita vt non ce(Tet:t vt
qutcqdeftifinitiifitb9.f.vtpatiamrfibiaddiatiudpoft
ali6 femp:atiogn no erit if(nitii:eqle cft.n.vt ree beat ec
(n fe:'z oe eentta fna nibil oefit fibiipfi:': vt 7p:ebedat ab
alio:fic vt nibil eius oefit ?p:ebendenti.crigrgo q6 mo
b5ee:atttq6f(iit:autqdfiitu2:eft:tpoteeft vt fit ifinitu.
3^ qzfuftinctaddifibtaligdinfiitu^.tndetermin" in
quo ceiTet:ipm aiit fuftinere fibiaddialigd in fatan3 i
Q) fi eft ei termin^euenu 15 qj ia finit ct Ifinita fitfinitit.
C5tcp ompli^^maiftftabit B gp oijcim' etg nuep.l5 eft
g? nibiIniier(eftq6ndpofTitoupIicar(taugeri:ficut nu
meri9funtabvnovfc^adDccc.vit poft^nullus niier^
eft ab vno vfcg ad oecequi non pofTit onplart t augert:
tiicnueruscum niieropofTct additfienmaio:^ erot»
CPoft^aittvef eftcpnoeftpotc^titateifinitasbfe
eiTe:necf(tifTe:necfUmrafo:e:mnciam.ai'"eft.q:q§titas
celt in A(o tpe 1 in fua eentia terminata eftrz inittii babj.
i:>ico et Q) fi celii eet ifinitii.g itellectus mouetopmione
i$titati6 ifinitcci: potis eft ej: rcbl^titib'' logitudineset
magnimdine.cp itep pferre fibipofTunt cut no polTit a\u
Haid addi aliud poft aliud femg fine fine:ita vt no cefTet
ompU^^.ibcmeaiitifuiititndbfe totii:totiiaiit Didnnid
q6b5in fe:toeeefnonfl7(lDefitfil)(ipfi:i vt ?p:ebedic
no fjlfa imaginati6e:fit vt nibil ci^^oefit cop:ebendeti.s
q6 bs ee':attt q6 fitir.autq6 fiim^ eipotee vtfit ifinitus*
3:dco qt c pp:eb^fibile t fuftinet fibt addiaUgd in fiim^
Vteitermin^^eucniaciiteirciifinitifi^fitfinitii.ampli^
diitpQftq^mai'" e3> no epofe $titate ifinita bfcelTc vel
fiunevelfiimrafo^c^tiicquoc^mai^eg) ^titas ccliin
fuo tpe 1 fua eottia f inita e.(n£t ite:p oico et qj fi celum
tet ifT.i bf et motu ciratlare:drculu8 ilte in quo mouc/
ret oebcret ec ifinims^f; nullus drcuUts e ifinims.s co
la no e ifi^^.CTi^ico ct g? fi co:p'' ift"" moueret circurr 0$
vt fit mot^^drailaris ifinit":ita gp nullii ci'' piictii redcat
adfuulocu:l5etmaifeftauit3:p.in Ub.Dcaiiditu naiicp
mot'' cotpis ifinfti 03 ee ifinitU6.36 cp fpadu in quo mo/
uef 05 cc ifi^aiiogn ptigcret vt fpaciii ei"* finitu pcedc/
ret magnimdine ifinita:f5 fi fpaciu i qtio e mot" fiierit i/
finittt.tiicnoeetpotcvtmot^^cprcdatilld^ipoft^nop/
terit.ne^e):cedit ill6.tiic in illo fcmp erit fine fincfcd R
eet mot" circttlaris ifinims.tiic oporterctvt ciraiUie cet
infinimd.fic aut n6 eet circuUis nec Unea recta:z filr no
eet mot" fm circulu ncc f m Uncas recta:vit q: no e potc
circulii ce ift'":!^ nec c motus circularis ifintt".(ir Tlon
eft aute pote vt fit co:pus ift'":^^ moueat -z non circulV:
vndefegtur e% bis vt cclu no fit ifinitij;ipm.n.cc ifinitu
eft ipot^ CU5 eitis puncmm redeat ad locum fuum:vii q:
n6 eft potecirculum ee iftnitii:ita ncc eC moms circula/
ris iftnims.g motus cotpous ifiniti n6 pot ec circularis.
5deo gj fpacium in quo mottet 05 ee ifinitu; q6 moueat
tn6drcufr.feqitif crgoej: bisvtceliinonfit ifinitii:eo
gp motus eius drailaris cft.q: no cft pote vt ftt co:p" ifi''
nitu5 q6 moueai drcurr.cr'?'"" ct^bat alio modo no
pofTeeeco:pu6ifinimm:q:n6p6tee:quinoc co:pu6 fit
autptinuu5:aut Difcretii:fiauteof g7Co:pus inrinitiico
ttntiii cft oicamus gp nibil eft co:po:is ptinuiq6 non pti/
nuet ali]:-z poftqj nibilefteius q6 non continuemr ali):
tunc oportct vt nibil fit eitis: nifi qdeftconiunctum ctts
alio:-: poft$ fic cft mnc necelTe eft vt co:pus continuum
bal^t e]ctremitatem:quia finon babuerit c^trcma
Suic. f z
Oifftcfifii»
Btmffodci
7'r»,
Bidtjxijoc
B9.pctli.»
tcrt.c6.44.
vftB ad.54*
•'r«.
opo2tcbft vt totumbabeat eiTc ipltisr^ifltid Rtal^d
aU'iid;ibocfalfumeft.qz g oijntgjaligd cjiisbabctefie
poftrcmitjfiQjpiisertfueiit^tinuiicus alio:tunc iftud
^tinuabif iit co qp pus crat oti" cfi rcliquo corEis.5 iain
cepit addici q6 p"foit oti'":^ qn gde B fic citunc q> pmu
erat oti'":': oiccbit ifi^^fuo toti cui^^qlibs ps ^tinuaf aly:
I poftql fic cft nccefte c vt co:pu3 ottnuuj bcat cjcrremi'
tatftco q> ptinuatio p totum ocfccdat:': rurfus connerta'
tiir.crgo ias manifcllus eft 9»omne cozpus ^tinim babj
c>:trcmu5 1 fines.^ co:piia inf mitii' no cft con tinuum.
(TSi aute of efle oifcretus oicemue q> ptes ei' no piit ec
ntft bis trib^inodid.r.aut vt vnaqnec^ eaf fit finita:aut
vt vnaqucq; ea:^ fit ifinita:aut vt qda ca^ (tnt ifinitc:'z
qdj3ftnite:ndpotatvnaqucq; ptiumee ifinita.aU'ogn
pofl vnu infinitu eci aliud liii additu:ncc pot a vnaque<
qspartiucefmita.qjfipartescent finitcct nucro.opoj/
tcrctvttotuectfinitii.CSiautDfgjffinitus fttnucr'
partiit.Dicemu8 cp oiuiito co2po2f s in ilias ptes no pt ce:
quin ITtautitegrec5pleta:autndttC0re:9plcta:fi aut of
Qj itegrc copleta cft:tunc gtcs cius finitc lut niicro:fi at
Of gp nodu; integre coplcta cil ciic gtcs que ia oiuifc fu t:
finite niiero funt.*': illud co:po:ie q6 nodii oiuifu; e(t ad'
buc talc elt q> fifr pote eft oiuidnficut 1 cctcre ptcs.qiio/
ciiq5 aiit otingat vt in oiuidcdo pccdai fcmp ptcs fini'
teeriitniiero.crgo ndepole vt partiiico:tw:i3 ifiniti ifi'
nitus ftt nueru3.(ni>oftq5 autcno poteeco:pii6 gn ftt
conti^^^aut oifcrctu5.Co:p'aitt infinitu; no pot ce con ti'
nuusiiec oifcrctii^tuncnoeftporegj co:pu3 fit ifinitii.g
e.I.cap(.re« ccliifimtuscft:': l3eftq6^pofuimu80cmfarc.Cr£)r q
qucti0 r.« r. ciutpSt^bariQj mundus vnuseft:t gjbic folus e in quo
itammidi rumus:t rto alius:-: q> poft ipm no erit aiiud Co^p^CC^t
boc cft g> vniiqdqj coifx);: bj motii 1 quictcs aut nalir
ter aut g vi5:vnicuiq5 aut co:po2i locus^adquc^oue^
tur>ft naii3:fed motus g vij eft mot' oe loco ad qucm
monet co:pu8 nllitenad priU5 cius locivii ttiotii fitit:qt
in quoctiqs loco geuertt motus co:po:i8:motus ei'' nalis
no eft nifi ad i[iix$ locu5:ad cuius prium eft motus eitts
viol|tus.CESigsaiitDi)cerit q> nopotcegn tcrra mo/
Iteat :aut nalitcnaut p vi5 nifi in mtido tm in quo e mo:
f cd ab illo mundo ad iftu5 no e pofe vt moucat . aut na>
litcraut per vim.0icemu8 g? ff B no c pofKet fit tamen
pofTibilecl moucri ad bunc mundu q6 fi ita fucritt ma
nifcftum fiierit g? Ep nuUam iftap gnq; carum ^bibct
moueritcrrainmiindoinquocgn mouat adbiic mui
du5.aut nalitcr.aut per vi5 tiic maifcftabir g> pofc cft vt
terra moueat in miido in quo cft ad bijcmiidii5.aut ng/
Uter aut p vi5-Bl2 q6 aute' man ifcftabif cp nulla iftarum
gnqs carum j?bibci tcrra^ moueri oc mudo in quo e ad
bunc miidu.boc cft q6 Dica5.f.g? no pot Dici gj na fco:po
risq6mouet.fVuefittcrra.fiuc(itali6.autnaco:po:;:q
mouet 1 tnouct in illis i illo miido fit alia a n a co:po:i3
q6 mouct t co:po^ in gbus moucf in 13 mundo;q: g? ib
lc miidus copofit' (itq: co^poztbTimplicib^alijs a co:/
pozib^ejcgbusppofifcbicmudus.ficutia pdi>amus z
adbuci ampli^Diccmusin fequetib''!^ no c pofeec:q: ti
cft copoff tus c% cozpozib^^tiic non coicat cii 15 miido:ni.
II in folo noie:i abfurdii fit vt oicat miidus ille g e poft
biic miidU5 ppofit^cj: no co:po:ib'':non.n.appcllaf ppc
bocnoic:nifiq6eftco:pu8.Tlo8aiitn6intcdimii8 bic i/
f f rmarc nift fniam efg oijrit g> mundus e ali^^ptcr bunc
mildu5:g eft finc Dubio copofitus qcco^pozib'':^© aute e
pofee)ccogitareco:fK):afimplicia oUaptcrbcccrgb'' c
copfitio b"mundi.g no c na mobilis.vt moueaftn illo
miido •zno moueaf ad bfic mitndu; ncc Dccct na cozpo/
ru5 que mouet mobilcctin gb^^moucf in illo mudovt fit
^cdijlai»
'Bc cclo
pzeternamcoipo^rqein Bmundoqfimoucatilla? j?/
bibcanf moucre ifta:i moueri in iftis.
(j[;Capfm.VI.©: munduscfttantu; vmis.
Ctermtnanduj fJ^"i?"J
bic folus cft in quo itimP-.i no a tius.C Qivo
alius cft ppone b5:q: fi no c ppofitus cj: coz/
po^ib^^^tucnocoicatcu 15 mtido nifi f folo no
mfc:quc CU5 ita fc beant op3 vnuqdqs co:p'' altcri^mijf
diad fua nam,ppcrare:q6 fi ita no e.nccce vt ptigat^
aliquo ifto?: gnq; modo:p.f.aut pg oiucrfitatc Baccius:
aut ppoiucrfitate nalium co:po:p q mouct mobilia x in
gbus moucf .aut pp Diuerfitatc menfura|r il{a;|!:autpg
oiucrfitate mcnfure ei^.aut Ep oiuerfitate mcfurcfpacq
in quo e mof^nullusaut cjrcogitarc pt a lia ca; pter bae:
PE qua pofc fit tcrra moucri i miido in quo e abfqj 15 cp
moiicaf ad biic mundujraut nafr.autp vim.CT^anij
fcftabff oiit g? nulla ifta:?i cani; j^bibct tcrrd moueri 6
mtido in quo cad buc miidum. Q: nec potcft Dicig>na
co:pfs:fiuc fit tcrra:fiuc aliud:aut na co:po;: q mouet t
moucf in illis in illo miido fit alia a na co:pis q6 babct
inoucri 1 15 mudo:nccc c g vt alteri^^miidi cozpoza mo/
uean f motib"' i rurfus q6 e fuEi' od biic mijdti:i qficg ta/
gatfpcraignisb^nfimudi^ci^ mifccaf.CTSiatDf g»
mefurcillo:}zco:po?::qmouetiiUomijdo:n6 fiit mefiw
rcco:po:p b' miidi.36 g> e maio:.tfic nibil^bibct fi tcw
ra moucaf EPcdicufr ad biic mudii:gn ocaipct 1 oppa»
matcctrub^^miidi^itavtqdaEtes fuEfluat-: exccd^R
mt mio: fucrit qltitas illop co:po:p:tuc n6 crit fcoueni/
cns min^^mafo^i mouerf p obcdictii vcl qccciljonc poft/
<p n a attrabetis vel ci^^motozp vi5 poteft iUiid moucre.
CrSi aiit Df gj E fpaciii vctat aligd trafirc ad biic vnw
dii.C^iccm''^? logitudo fpacu no ^bibci aliqufdmoueri
fito motu nalf .!S»ic.n.vidcm''leue tgrauc mouerCfiuc ftt
rcmotii.fiue fit ^pinquu:nec ct ^bibet moticri fi fit mo
tojg moucrepoitititps bcat.gnuUacqttuo: ca^rq^/
bibcataUgd iUi^miidt moucriad buc mundii:autnafr.
aut E vi5:q: nec fpaciu.ncc tps vctat:cu ois mot'' co:Efe
pcnes id vcl aU'6 co:p'beat finiri.cr2nDdi"'c et cp nec 01
ucrfitasmcfuremobiUspzobibctoc miido iUo moucri
aUgd ad mudii biicq: fi Di^rcrim'' 15 ce ee mefura ci'':tc
erit I5.aut ee magnfmdine.aut paruitatc.CTSf of 9 dc
miido iUo tcrra no pot moucri ad buc miidii pE fua ma
gnitudine^tiicfumam^^aUquaEteei^^quapofc fit mouc/
ri ad buc miidii:': 6 illa fit nobis f mo.CESf dt of q> eb
puf tate fua podcrofu; atigd 1 ti fit EuifTimii^b; tit aUgd
p6dcrofitati8:fictlaiccufttcritEuf(Timii.b5tit j^ti aU»
qua leuitatis:gcgd.n.Etc b5 lcuf tatf s aut ponderofitatfs
finc oitbio moucf Eca:q5Ufstardef mot^cfMlos.n.fue/
nfm''!^ maf" f c(l5Eteterrc:cft ca clcuam"': oimfttim'':
t|ui6 fit EuiiTima. CL ©' a t of g> mefure co:pop q mouc
ret mobfle:i i gb'' moucf f mfido iUo:n6 ff mefurc bo:ii
cozpoy qmoucrctmobilc.tingb^mouef in 15 mfido:i
io mouef in illo miido 1 no moucf ad biic miidus &$ (t
15 of io ecg? mefura illo;: co:po|: c maio:.tuc no pbibf
co^p^^Ccii 6 na ipfi^fucrit moucri in co:EC>t moucaf in
maio:i fc:fic moucf in mio:i.giU6Cfiuc nafr.fiuccjrcoa
ctioc fucrit mot^^ci^^^pofc e vt moucat % moucaf in puo t
inmagno^poftcBmoto^ci^^Evispot iU6 inoucrc.criSi
aiit Df q> fpaciii in quo moucf i illoniudo:c ptcr fpaciua;
in quo mottcf i 15 miido.co q> fpaciu t q moucf i h\o mfi
do 1 Etranfif :mafus cft fpacioin qito moucf in 15 mun/
do:t p:optcrca no mottcmr.i>fccmus q> tongitudo fpa/
ct|nonp:obfbctcammoucrifno motu naturaU.Ufdc/
mue cn im lette 1 podcrofum moueri oc loco fuo: liuc fit
f>^ ro <f
vii' im fit
q mSvtdc
lia.teco.
7*. VfCf
fld.te.(«.
9t,
£t mundo
59
rcmotillTuejjpMiquiijiiccjJbibcrmoueripcr r«n:fi fit
moroiquimoucrcponititpB babuerit.(L£rgo nulla
eHcaquejpbibcataligdtlliusmundimouertoe illo ad
biic mudu:aut naliter.aut per vis^^deo cp oiuerfitas in /
ter motum in iUo mundo.-z moms in boc mundo:nd po/
tefl e>;cogitari ef. alia ca^nifi e^ vna i^a^ quinq; caru5.
3a3aiitnulla iftaf caru; jpbibetali^doe iilo miido mo
iteriadbuncmundum:aut naturaliter.aut per vim.
(n3 te fi oicat Q7 terra t vniiqdq; alio:p triii no pot mo'
Remo' ueriicctotionopotcevtterra-ivniiqdqs aliof triu$
«ct qfdaj moucat oc illo miido vfqj ad buc muduj.iiiccm'' qi 13
na/fow'. ^^ t^l" ^bibettcrra t vniiq6q$ alio:p triu moucri tn fc
no poi ec nifi q: aut mot^ ei'' priua c motuici^-aut q: no
eft priu6.5a aiit videmus terra moueri i rccii mot* c p/
rius momi ei^^^fiicut ignie:^ in rccum tnotus non eft con/
irari"' motui ei^ific aq.g celu no J3j>ibet terra ncc aliqd
criumoucriin fcQpB.tLiSiaiitDrQ^aqacri ignis no
IRobibct cerra moueri in rcnili qt aq e poderofa:? aer i
ignis leuia:cclu autc ^bibct.to:qz no cn: grauc nec leue.
([;£>icemu8 qp magis pgruit rc lcu^ moueri in kxs> 9
motus grauis ^vPi mowi [euis:t graui magis pgruit^
btbere graue moucri in ie g vim:co <s> mot^grauis nalis
prius etl mowi cins q vi3:ei autqt^ e ncc lcuc nec graue:
magis copetit no ^bibcre moucri in fcaut nai:r.aut pcr
vim id qd b$ aliad grauitatis ant Ieuttatt6.cr?te3 fi of
Q7 non cfl porealigd graueaut leue moueri oe B mundo
ad aliii.ficut no cft poFc aligd poderofus aut leuc mouc/
'^oretm/ rioealioadiftU3.C^^usq2porcof multiemodie
»(r t»i. quospollcnunierabtm''.^^ fuflnidatmd vtadpiisgdem
oicamus:qz no po^c aligd e no potie cf. fcvifo:aut cn alia
ca.qd aut no cft pofc q: fcipo poncrcpo^elt qua pfequii/
tur multa abfurda.id aiit q6 ell non pote ponere 9: ali«
ca:p9''equanonofcquuntaUquaabfurda.£^epUgfa.g
oiiceritaUque ftate; federe no qi oifjpdncfed zf, fcipfo: e
impote.ipofito bocfequent multa icouenietia:fi autem
Di;cerit gs aUque poitarc ccntu miUa talen ca.boc no e i/
polTibtle cj: reipfo.eo 9 centii miUa taleta poztabiUa fint
in fe:fede);aliaca ndpoztanfrautqznoinuenit aU^eil/
la:p viriu; ^ poztare poiTit.aut qz non vadit ad pouadii:
ii aiit pofuerimus cetii millc taleta poite po:tare aUquc:
1 vcniflfe ad po:tandi5 ca:n6 fcquimr vUum incduenics.
d&^io <P oij:im\i8 ee ipofevt aliqiue oc 15 mundo mo
ttcat in celu;:aut naUter aut p vim:iftud tpore no eil oe
pmo mo-f; oe rcdo.i.qih R poneremus rc; aUqua ce tan/
tc virtutis que polTet leuare terra quoufq; mitteret caj
in cc\u 1 Etr3nfiret.feq retur tiic tcrra moueri vfqs ad cc
lum:'Z tiic non ect boc icouenicne neq; abfurdu;.ibicrio
eni; nfa qj terra eft in aUo mudo q6 eh non pofc moueri
ad buc miidu;:cfl: oc pmo mo.q? eft ii poflibile cjc fcqin
fequeret terr3moueriadfurfu;naUter:q6 fi pofuertm'
fcgmr tncoucniens 1 abfurditas b.f.qm fequit terra mo
tieri ad furfu; naUtcr.C^^^go ^ manifeftii eft polTiTjile
ee terra moueri fcdo mo ab illo mundo ad iftui mundu;:
& fit aUgd tantc virtutis q6 eam poflfit impcUere vel le/
uarcCSi aiit of g; in nailU" tcrre no e nifiges:-! in n5
ei' no e motU3.£>icem'';qd no b; motu nalc; no mouef
per vi;.Q6 aiit nd mouet ncc pcr na;:ncc g vim no mo
uet vllo m6.©i aiit oc id cui'' na eft no moueri pofe eft
moucri.ergo Unca fUBfides tocus 1 tps fcietia pbia 1 gc
quid eft aPna no moucri polTut nifi per vi5:fcd 13 eft ab/
2' To cf turdii:Diccre co:p'' ec': no moueripolTcC^am et oica*
vn^tm fit mu9fubtiUus.quiaficiTct miidusortrabitncmundu;.
mndus. ^ip firmametii moucret rtuc eius ect mot" contrarius:
f> iut ide cii corquo^ Vtrtt; con ccdat ad Icoucnies ouc:
qitucopottereta^eePfiKtusvtriuftsfpberenti^ me»
uercntfteUeft'j:e:autvtperj5uent^tf4motuu50uploci/
tius raecnt planctis.(r:i>fccmtt8etadbucgj ficocedit j'rt,
e(Te aUu mudu; in cui^^mcdio eft terra quaUs e ifta:cdcc/
det etia vcreaduews ilU'' terrc oc medio iiU^^mundi ad
biicmiidii pobedientia autgvz3.f.q:poft$aliqua co:/
po:a funtCquo^-vniiqdcein fc potmoueri^mouet nal'r
aut E vt'm:tiic no erit icouenicne opinari gj vtcrcp mun/
dop totus poflfit moucri aut nalitcr aut p vim.1i>onam^
ergogj alter co^jrtomsmoucat adpartcaUcri^^naUtcr:
aut B vi;:ita vt piictu centri vtriufcp miidi tangat fupfi/
cicm princte5 aUii:q6 cii fuerit:cuc ^m vtracp pofirione
idc3 mouebit nati"i E vim.ndl'r i6:q:.n.nali'6 c^emo
b^miiditerramotaeadmcdiriilU^mudi^mouebitnccio
ad fuu cen trii.ii>cr vi5 aiit i6:q: oc mcdio ilU' mudi mo»
tacftadeprcmiibui^^^-zlSeftic^uenienafcdmmudiici
quiputetmoueri.itavtaUgdci''itrctinaUgdtfK'';c«3C/
fcctus fit tn ie:i in co nibil fit vacuii.tnc6ucnieeeli g pu
tareaUumBdttcepterbiic.C©«aut^of^op5 8>oi8 Hmotm
terramoueat adcetrii miidiin q cita g^ eeeci^^.fimiti^t fai(»s auSc
ignisosmoueriadfugficiequc ptinctbucmudU3.i69> "^*
dt Bs ci'':t c in eo.Ci>icemu6 g? fi ita res ctuc fuperio/
rttas t iferio:ita9 no funt oiifintta ncc ptia.ncc mouis ad
fuBUis t mot^ad iferi'' funtoiuerfo m6 oiiftnit{.autcria
prq^fcdpotpccdig^fuciuefitadiftri^^^tmot^^adiferius
fit motusad fuciu0.q: fi nos putaucrimus q> aUue mw
dusefuQbiicmundii^tputaucrimusin eoigne moueri
naUter:tiic motus ci^ no magis pacnit:vt oicaf ad infc/
rius$adfitQiti8:eog)fieamcdioiUiu8mndt.ia3ctiae
od mediii ifti'' miidi.&it'rfneficiee q princt biic mCidii
buic miido eft ftip:ema:t itU miido e infima:B aiit c fal/
fu3^ abfurdu:ois.n jnotU8 nalts g e oc vno ad aliud nc/
ceflfecft vt tter id a quo eft mof:': id ad q6 eft motue:fit
prietas:ouoaiititerquefitpricta8:ic6ueniensevtvnii
eo:p fit aUud.g ncccfTe c vt vn iiq6cp eo:^!. fit oiffin itu oif/
finiti6e:in qua n6 c6tcetaUc?:.U.g.curaricft mutari oe
languo:e ad fanitacc t n6 pceditg? laguo: fic fanicas^ne
ceflfe eft auc vc lagiio:i Diffinicio fic j)p:ia q no ficcois fa
nicaci.0itrciimotU8 fit 6loco^ru6locuaUii:tuncnecc
cft vt fit prictas itcr vtriicB locii.f.iter fupiue 1 iferius:':
n6 pccdit g> vnus eop fitaUus.vel gp DiWinitio vni^^con
ucniat altertq: moms co:po:i8 nu$ eft ad n6 priii:niff
in circulari tm:q6 cii ita fit.op3 iuenirc DifF6nc 010 terre
pria:q6eft ic6ucnics.C 3aet monftratii eft in Ub^g cft
poft fcias naltu5:g5 n6 e miidHs pter bunc miidii.-r ^Jba/ *'•"*
ttoncindefumpfimuB^q^iucnitincelomot''^ n6 ena/
lis.3riucnif,n.g?vnuquodq5celopplaneta?oifcurrcn -, ,.
«umouet momfibi^p^ioDcoccidetcino^ictcs^tmoue if S'o,2
tur cii circulo ftctla;: ftjca^ ois oiiobus motib'' c6ibu6 cit nsiw,
oibu8ceU8:quieqles funtin oi^bus ilU8:quo:ii vnus cft
vcrfusoccidcte.alterado:iete.£>icemu8erg0.g>poftq|
fk iuenif vtDiximu6.tiicop3 vtmotU6^p:iu8 quo mo/
uefvniiq6q5CCto;rplanetajrcurretiufiteimotU6nali
ig7vnu8Duo:pmomu(gbudmouef circuUts ftcllaru;
fi]capxiui.f.cftDcoccidcteado:iete>PfefiteinaU's:nc/
ccflfc eft.n.vtvnus ouop motnij gbtis mouef :fit ei mot'
n3lt8.crgopuenietiu8cftvtmotusococcideteado:ien
te5 fitci naU8:n5q: naccUeft vna na:motus aiit oiu5 ce
lop qui cft ei naUe crat monis ab occidetcad oactcops
tiic vt moms ccU naturaUs ciTet oe occidcte ad o:icnte.
Cl^oft$atitmom8vniurciit'ufq5cclo?jve!ocio:cmo
tuceUcirciidanti8ilt08:cetiiautC5fteUa?rfij:a;j cft cin
cudans oe3 celos:opo:tuit tunc ctia vt eius mot'' ect tar
dio:motibu3illo:H3:tmotU6qiiiincclo elt cardio: bic
motuscft.XDomsaute^ quiin cclo eft velocio::!? mot"
eftgeftoc oucntead occidetc,C£rgo ia manifcftii eft
;9uic. f 3
bfs t)Uob'modf3;^ oe his Ouob'motib' nttUug eil: couc
nietio:vt(ttnati3celoftcll3^fi^a|r:$ mottisqijo mo'
ococcideteado:ietc5.C*A>ort^ autbmofenalis cei
!o ftellap fi)caf .tiic ceteri ceii ti6 moucntur 3 mota nifl.
22 motiib'' celi.Tl6e(itic6iienie3VtceliifteIlaf fi;:a:p
(port^ ip5 mouet cctcroa cclos B motu) vt motieat eos
no tigcdo vnaqdc^ eof :fed vt moucat vnil eoE tagen*
do:q6 tactii moueat aliud tagedo:': fic relig reliquos co/
fcquHnt.gitoeporevtmoueante^tccrcrifingHcclojum
motii celi ftellaf fijrap .(j Qilr mot^^vniufcuiufqs cclo/
rii cet mio2 motu fteliaf fi)caf :ftrr mofvniufcuitifcg cc
lof cetmio: motu cclictrciida'tisillij.f.qznulla rcscq
moueaf motu alteri" rci(quazi altera no fit ifijca i alia)
ciii''mot'' podit eqri motui mouctis k. tDof.nAnoait]
mio: emotu reiq mouct abipo.nosatinuenim^^jocs
celi moucrt t motu celi Mlau f ipf cq rr^t in nullo cclo/
rii e I? mot^mio: $ in aiio.crgo fcquit ej: 13 vt aligd ccli*
ftellaj: ftpaf tangat vniiquodq? cc!c:um •: vt ilUid qd
implctinteroiftanti3scclo:u5po(l^iut oe'3 oiuerfarii
circtifercntiarusfit Dcnaturafpercautplanete:ii6 mo
uet ftelLasfuo motu:eo g? vnumquodqj iliorum ocai/
patti ell ab iUa:': quando qde 13 fic eHxcli tn oes mouct
alio moturg ell: ab o:icte ad ocddcte':tuc no p6t :xcdi vt
lltefccundusmotus fit naturaUscclo.-g liefletopo^terct
tuc vt vniiquod(p cclof babcrct ouos mot" naturalcs:
«bocnocratpofl^ibilccrTlon cftctia pofTibilcvt fttl?
motus 3 co:po:c aUo ptcr 3liq6 iftof celop: fi.n.b edct
motus ab aU'o co:po:c:opo:tcrct vt ipfu; co:pus firma/
mctit3ngcretvmiquodq5ccU>?:.3fmpo(Tibiieeftautvt
rit 3liudco:pu8 q6 moucat ab o:icntcin occide'teqd ta/
gatcirculos i motieat illos fuo mom;fi aiit tangantur a
ouobii8Co:po:ibu8:qHor vnumnitcrctur eos moucrc
Oco:icteadoccidente'.taltCf ococcide'teado:tentem*
tuc no mouercmr iprt.nec co:po:a que vidcrcn t mouc/
rc ipf(39.ncc Jtcru5 motu fup:avolanti8 co:pori8 potcriit
citartcum vifu ipfo pcrcipiamus cp firmamcntii cu fuia
contentisin febabcatmoucri.jr^tcrminandu autcs
ctia nunc eft q6(ilU qui Di^renit firmamcntus efrccrtra
bucmunduimobile>'ntcl!crcrunt.&iccbataiitomnc5
motuejrtrib^caufis^ucnircauta^P^ictatc^autaco^po
rc:autab aia.qd fi ita cft tuncides incefTantcr -: niim mo
ucri:nccciTc cft vt concedat:q:abufU5 eft firmamenmm
ciccrc 1 aUquo ifto^ motmi pofle moucri.CQd.n .Pm
cominatc5pp:ictatemouct lincams fcgturmomm. qd
vero a co:po:e fo:tio:i violetia patit:q6 vcro ab aia vo/
luntaric mouct.-iad quictc kfe byfic eni videmue mo/
ucriboisco^pusi belUiaf .(fQuiautDicuntq? aiaUs
crt ceU motus:tunc (i aUus mundus fuerit op5 vt ipfius
ccUim babcat aUu moto:cm:ficHt eni non pot cjTc vt ng
l3mu6aniaU'8moueatco:pusaIteriu8at'ali9:necvtani3
iftius animaUs moucat co:pu8 aUcri^aialis.CTSimirr
non potcft c(Te cp fi aUgd moueat cclum:fiait ofa t natu
ra mouet co:pu8:vt moueat ce[u5 aUcri'' miidi.CSe/
quitur ergo q: boc q, fi aUus mudus cft:g) babcat aUu?
moto:emptermoto:eiftiu8miidi:q6cft impoiTiWe i6
^moto:ccU(ficutnarrouimu3>6cftco:pu8:'z qd no
cftc02pM8 no b5 mam:qucaute pfingit in na cor oiucr/
rita8nocftnifie>:m3.Cr!Sioute5nacoisciu6q6eftin
iUoaUomudofuntpucnicMtescum naturisoiscius qd
cft in boc mudo ■: be non funt oiuerfcab iUis:nifi q: ma
vniurciuufqs eay eft ptcr mam ba?::tunc op5 vt na mo/
twtsccliilUusmudifitipfacadcmqucnS morozis ceU'
iftiue mtindi.q: no cft oiuerfitas p:eter illa q>ma bui^^c
p:etcrmamiUiu8. 5a5autcmonftrauimus gjmoto:^''
tcunobj mam.io q: ao efteo^pue:-: q: nibil bs mas nv
Be celo
ft co^pus.crSi atit moto:cclf mouedt illud ftKi voUtit/
tate oponebit et cj: boc vt no ff t aUus mundti3:qm fi cfl
alius mudus 'zboics bufmundi non babetopus boib'*
ilUus miidi:nec boics illius mundi veniunt ad iftu5:nc/
qs inticnit in aUquo mimdof nifi q, inucnif in alio.pof/
fibilc aiit erat vt ciucs vtriufq5 mundi puen irent in vni»
mundu:-: tunc cgtas oiuinc voUitatis fecit viderc vt no
cffetnifi vnus miidus.Cfirgo iapateecftcj: jjbatioc
tbeologica z c):pbati6c ocmonftrata namraUno cepof»
fibile vt fit aUus mundus.
(nCaplm. VII.Oj motus circuU' ftclla^ fijcaruj ab o«e<
te in occident^ non potcft cflfc a co:po:c.
( ^^ cp co:pu3 mouet co:p«8 Duob'' mo/
' ^^ dis.f.aut motu nali fiaxt aq fuo mo
tunaUmouetrota:autmotuafcquc eft fco:
ffcut b6 1 cctera afalia moucnt molcndinuj.
(TCu autem co:pu8 mouetco:pu3 vt natu/
ra fua.aut afa que eft in co:tiic motio mouctis n6 p6t fic
ri nifi trib''modi3.q: autcrit impcIlcdo:aut attrabendo:
vcl vcbcndo.impcllcndo ficut aa fpcllit rotam:attrabe/
do ficut lapis magnctis attrabit fcrrii.vcbedo fic aq ve/
bit ratc$ i rccto:c eius.GTTlo eft aiit porevt moms ccli
ftcllap f ij:a:p Dc o:icte ad occidete fit a rc que f pcllat iU
lud:vcl a re quc attrabat ill6 fup:a cetrii ilU^^mofgnvi/
cat aliii motii i ocftruat.ta^ aiit videm^^celu ftclla:p fv
jca:j:moucrivtroq5illo:pmotuii.5falfificatue gj mot''
quomouef abo:ie'tead occidentemfitcjcmotu co:gi8
qd pcllatilld vel attrabat vcl natr vel arr:i cp faciatcc*
trit mutare.([;£»iccm''ct q> no cft porc vt mot^^qtjo mo/
uef oc oiiite ad occideti fit a co^ec q6 illudvebat motu
nac fuc vel aie q e in eo:Co:po:a.n.quc vcbiit aUa motu
nae:n6 vcbiit alia nifi f 5 PBone vni^^adaUd^qua b5 in lc
uitatc:autf poderofitatc:f5n6cp0rcvtcclii fit aUcuiu»
grauitatis aut leuitatis.g fcgf ej: 13 vt motus ccli ab o:i<
cntcin occidctc n6 fitcj: vcbitiocco^pisqd moucaf na/
U'tcr.(Ei>ico ct q> mot^^firmamcti n6 p6t ee cj: xebitioe
co:pori6 qd moticaf ab aia q fit i co.Co:p'' ctcn iq,md^
ab af a:q c in co:neccnfc e vt beat motii nale aliii ptcr mo
tU5 afalc5:ficutco:pus afalis:q6 mouetafa motu volun/
tario:t mouef narr motu quo moucrifolct yiolctcr f (vu>
cafu 6o:fu5 qii oimittif oe furfu5. (£&ietofq, co:p've
bit cclu5 motu aie qiin co.^iccm'' q^ nalis mot^ ilUue
corpo:i8 nd potei gn fit aut circularis aut rccf^no caut
potc vt moucat ill6 moto: g moucf g aias^c' mot^alis
fiit^ircularis mot^^ctcnf p af 35 gcgd moucf :cgct vt f ni/
taf quodamovnf ptici^ijmouet aliiptccius adlocuj
aUu:cui poftca initaf itey .t ptigit ej: B mutart cPmot^fi
gura.Tl6 c aut potc vt pmutcf figura rei c'' mot^nalis e
circularis gn dftmaf ei'' mot^^ngtUs.ll^ oiit dftruit ania
motti nale cojpis in quo c ipa:f5 pfcruat i co mom^ ipfi''
nalc.iattribuit ei aliit motii ptcr ips.CT^rgo ia mani"'c
no ecpoKr vt id qd mouct cclii fit co^p^^afolc^aifmotus
of alia fit circularis.*P> cftat g vt moto: ccli fi t co^p^^aialc
aii^^mot* nalis fit rcct^.H^ c aiit porc(ficut fupi^clani/
it)vt ill6 co:p'' tangat circulfi ccli ftellay fijray ncc fiib/
ttie ncc fup:a:co q> maifeftii c n6 cc porc vt poft cclu5 fit
co:p'' qd moucaf rctte:ncc fupi'':^© q> finis co:po».qHc
moucnf rccte e ifcri^^cictrcmfi fub circulo ccli.CT Joi oiic
gs oijrcrit q, co^p^^afale q6 mouet celii:poft cclu e.dftrui
mr ejc 13 gj fi mofci^^nalis fiierit circuIariB crit ps ccli.t
ttic no crit pofe vt vebat ccIij:co gjcircnUjri^ n6 pmutot
locu fuii ncc initif ci circularis.(f Si autc Dij:crit q, na
ci'' e moHcri rcctc^icoticniee crit:co g- na co:pof (quo;t
mot'' c rect'')^ vt fint itra ceIii.(r£rgo ia mai" icpm»
cue ceU Dc o:(e'te ad occidete no e potcyt dt a co^e.
45.
ZM, ite.
co.zz. vr
qj ad.?5.
Btractatip
niateria
abHii.
q» figura
fptricafit
pueieiioi
celo.
i? «ro.
z.ro.
9i,ti{r9,
mifatSt
^j ronej
rTiio:is rc
fpcn mc'
furatii
>;. rd sd
4)»lono
poment
conueire
9lia fig"
^fei^ro
tacta >z,
celi tc. p«
«7.
(TiCdprm. VIII.©: figura celi fpberica cft»
^lftlfflrt ^^^^'"''ondcrcgjcpoib^ligur]
1 ir\lll|U nullacpuenictiojceloqlljpberi
glca:T oein oiidem'' n ee poic.vt alias b^t niii
li fgica.Cri>iccm''gg:' ejroib'' figurl nulla eco
_ aj ueietio: celo $ fgica. 56 q: ce'.u pofitij e fic.
vt ptineat gcgd e i mijdo:figura at feica oib'' figurl fug'
ficie biitib^^latioi i capacio: e.(!2Jtc qx tp5 mofceli ne
cciTario c mcfura oiuj motuii.fic patefedt 3 ari.! .^.li?
6 audim nali^qta noiauit ip8.3fo cp mot'' celi e min'' oib''
reb^^.tceqTmot^-zprimi^^tfp.^fn oi.n.gncre;pq mcnfu
ran 1 05.vt id q mefurat fit min''oib''q mefurat :fic c mi<
nus i nno vnita5:o:agmaipodere. cf afi mefura.crgo
opo:tuit q: B.vt tps mot!^ccli.(co qp p ill6 mefurat tps
oiu5 re:;z.O fit min'' oib''illi3.iDin'' at tps co:pop biitifi
eqle motu e eof q funt velocio:i3 mot'':^^? g ej: B.vt ce
lii fit vclocioas mot'^ cetcri mof re:p q mefuran t per
motu celi:co:ga et eglia i magnimdic % oiucrfa t itgura
cu mefura qd i^trafcut oc (^cio vno tge ftient eadctnc
qd fitit vni'' linee aut qd fiicrit paucto:p linea^ circiida
tiii feerit velocio:i3 mot^icFco^Eib^^cqlib^^magnimdi
neifldcpaucio^plineais^qd^ecoip^^circulare^gfegte):^
vt figura pucnictio: cclo fit fEica.Ci^icem^^ct qp mlris
modis figura fEica c pucierio: celo $ alia. vn' c)c eis dt
Q> cclu erat co^p^^fimplcj: ivnCnac:': necc fiiit.vt bfet fi
gnra q eet finita i gfcl.Zatat e figura fgica.atj3.n.f igu^
ras fuEf iciales pter circlm ambiut mlte lincc i mtte fu/
gficies.fpicaat fola c iterocs figuras co:palC3 qua abii
vna fugficics.circls.f.[5 folus e iter ftguras bntes fujjfi'
ciej que ambiat vna linea:vnu aut ^pigus e fimplici q|
id q6 c apU^^vno^nuUa a t ftguraz: e qua termietvnii nili
circls 1 fga.Cficia pdijcim''.) Cclo g nulla figura;: pue/
nietio e.(r£)c Erib^fibi o^iW^ct neaa crat ei fig^taCq:
erat co^p^finitu.tiic e^ oib'' figurl fpica fiiit ei pueietio:.
Joqpcj: oib^^co^pib^^figura fpica c magis pfiliu gtiu.fic
cj: figuris alys bntib^^fuEficie circls e ptiu magis pfitiu.
Cctcrajr aiit figura:;: co:gca?r aut fupficialiii nulla con/
grait cclo.^to q>oc3 oiucrfa?: funt gtiu5 1 no pMu. gej:
bis q oijrim^^t^.g? cx oib^^figitris fpica e pucnictio: celo.
CCP^eftat g vt mollrem^^no ec pofc aliqua alia:;: bfe ni
fi fgica.£)icem''g qj gna figura;: 3^funt. q: qda fut lica/
rii rccta:5J autcircufie>:a?i:qdai^o rectaf i circiiflej:af :
qdafofunt vni^^Iineeambictl vndicg.-figurc atmrtarii
linca:p oes bittangros ad i^tc fuEcminetC8.fi at fig^celi
cct vna illaf q funt mlta:p Unea^r. tfcii moucrcf circu/
lariter vt volubitr.nece eet.vt p'' ip5 cit loc' vacu^^quc;
aliqri occuparct angfi i ptes fupeminetcs.t aliqn oimit
teret:f5 tii oetermiatu c ab ari.f li^.oc auditu ngli nibil
ce vacuii poft^at poft celii no e locus vacu'' no cl> ppfc
Vt mot^^ccli fit nifi reuolubili3.CeU at fi ect figura fEica:
poft ip5 cct inanita3.6ecjt g cj: 15 q? no bs figura q bcat
mftas Uneas.CT^igure at q vni^^fut lince: i no funt nac
rotude:fic figura oui ■: Ieticule:cii nos cognouerim'' cas
raiolui:n6 erit ea?: rcuolutiovnifo:mis:q: ptib^^ea:^ pti
geret q6 ptigit f iguris btitib^^plcs licag:-: ct^qpuis eo mo
no fcqret rcuoUmoes ci''. vt effet vacuitas^q mo feqbat
reuoUit6c5 figura:;! mltas lineas bnriii^fcgt tii ali6 ipof
fibile.i5e:q:accitifinitii:c]creuoUJtocat fpe nofcgt.Vt
^''^{''abitii fit vacuitasvUo^.ficcp rcuolutoeoiu^figura
rii mlti Uncap altcri^^modi.Cf igui^c i?o q fiit vni^^Uncc
^ no fiit nae rotiide cu rcuoluun t fcg t gj feqbat ej: rcuo
Inrioe figuray: mftiliea?:. €1^5 oio feqrct i aU'6 ipole:
Q) opoteret vnii ce ej: Duob''.f.aut vt no moueretfirmai
mcntii.fi£ iuenim^^illd moueri fug ouas ajres oiuerfasrt
dftrtKref si''mot^ icqlcs:cii u6 pt(uaref fib^pfiBMt di
mundo
40
obuiaretfibi)pfi6:autpccdediicn't.vtmoncaffHEVna;
a%c5:i tc dftrucf ei''^© -: ite'rio pE gua pcfiti fii t ples ceU:
Vtriicp atiftoy e ic6uenie9.(i:De'6 igr figuf fiit iftc: aue
fig^mltaji Uneap i mt'ta:p fuEficic:p:aHt c vni''lince:': ii
c ^e rotiida.2ut q e vni'' fuperficiei.i e^e ro tiiida:': pter
bas no e aUq alia figura:n6 erot at potc.vt fig^ celi cC[ct
figura:q e mftap fuEficie:p:nec figura q e vni^^fuEficiei:
indc^fc rotiida:opoztuit gq: I5:vt no eet fig^rotiida:):^
g cx fup:adcis q6 n c fig' ccU n ift ftg* rotuda. J5i aut alr
eet:nibilaU6 oicem^.aut p:io.q: fi qui5 oicat fuE.z.aj:eS
ieqles firmatn^ab o:iete ioccidctc volui.aj:i6 g oMeta»
U8.Cciib:euio:fit.^EE'"ai03C abitU5 6ftruef.fi ^ofuB
vniaj:clatenfignismoucrcf:ncciuectnalco:dincEif:
tviccs tepo:p variariq ccterl bo:i6 reatrfioib^^fide^ ad
eade loca vidcm^^cuenire.CCfcico ct q? tps mot^ccUicfl
menfura 01115 momu:q: ^o mot^ccU vn''^ cctcrl q moue
tur 15 mom.'36 q? mot^^circrarl eft. 1 ptinu't fE.3in oi.n.
gitc rcp q mefuranf os.vtid q mefuranf fit min^^oib^^illf
q fs modu mefuraf ^fic vn'' i nit6:D:agma i podef : cyat'
i mefura:g opo:wit ej: B.vt tps mot'' celi eo gj e »116 me
furaf tps oiu5 rep fit»itin''oib''iir.(EXDin'' at tps copo
rubiiriiieqlcmorii:eco:pq ff vcUjcio^ismot^^.opotebit
S ey J5.vt celii cet:n6 cci alteriTig' $ fEtce:q: tiic cct tar
dto:is mof .Co:Ea.n.eqlia i magnitudiet oiuerfa i fi^
ciimcfura ei^^qua Etrafeiit 6 Hwciovno tj^ ftjit eade tiJc
Q)fi ftiitvni^^Unee drcudatlfecritvclodorlmot'.^!!*
at gj b9 e circlaf .g fc^cp I5.vt fig^pueietio cclo fitfpbe"".
CCaprm.IX.£c ftgura torius mundicft fpcrica.
iBrHiTH pxmim siif«tj^,^'if.
IEiJI W ltori^miidi fgfca e. ^og^celiippbeditgcgai
ILjl yLjimudo c:t fEicc coerc5 itra fe.ntbil.n.fpera co
WL3iaip\etnifi fEicu. C^l^^eUgt g.vt oftendam^g?
vnuq6<6co:poppndpaliiiqffitraccUj.fitfcicii.C«m
.n.l5 oiiderim':t 6 pfcgf g? fig^ccU iterio:fEica e.Cri5»
co g g) co:po^ q mouenf a nais fimpUaV:aut pE l^uta
ce.autEE grauitatc.aut ee ati6 grauitat1:aut leuitatl. 0$
Vt figure co:^ ej:tcrio:cs fpice fin t. Co:Ea vo q mouef a
nais fiimpUdb^ff i^iis aer aq -: tcrra.C^ncipiam'' aiit
^baf ab eo c^jjbatio e cuidctio:.r.ab ag. (r£>ico igf g?
f ig^aq e taCq: 6 na aq e. vt ciipfudio:e locii iuenerit q|
fitIoc''iqe:vt6flHatiiUu.2Iiai?o^p6eg)Ioc'^fiidioi
cctro c^pigo.q6 fpicii itclUgim^Tlc at ej: |5.(^qiiociitg
acceEisl5q6vocaui cctp.^^cctvttm fitvniicxpiictl.
•fboam^gPce^tip.a.ttcgjDfaduertafillo.CCaUaifojj/
batio egj EVna EOcula terrcgnatr oiidem^^aq n95:q: fli
ql5aqplanaiuenerit fUEficieterf.fEa^facfi i^rotuida
faltcdrcuciido ad mo^^fEC feb^^nifi fotc^bibeat loci bi
tu°.(E'f>6am'' g 15 cet^.a.t^trabam^ab eo.z.liea5 cq/
le5:q fint.a.b.t.a.c.t ptinuem^cj^trcaea:?: e Unea.c.b.ita
vt fit figtriagula:-: ocidc a pucto.a.jJtrabam'' nirfu5 li/
nearcctaad.c.b.Uneavf($adpiicrii.d.me^.gUea>a.d.q
«dadfdes
laafliS.ccU
tc.cd.z8.
.r.mctflp^*
eidtc.p,zf,
i«z,ccU.
«e.?.|#.
9>fl^lbr«(i
(Ifl.
f>*r6qtdgiC
flp^.z,ccU
tc.?.5l.
«Z.r^
roplan^tni
^inc ronist
jCintmot»'
Ikai tart t
emaitttiq/
burdicab^
tBlnif cumo
rofitatee i
ennnitUpv
im tcrrc nd
fomaat ti
iioMccrra*
SclpacmS.
vtde.z. celt.
arcr.p.js.vf
^'cacetro^.vfi!^ adltnc^.c.b.entmio2Vnaqc^ Itnea:;;
q ft.a.b.i.a.cr j?batio cfB c:q: fiadm^circliij ruecct^
.a.?iigctc c^iTemii aUc^lieap q ft •a.b.vl.a.c.': tc vtrccp
linec 5 rf .a.b.'r.a.c.?tigiii circiifcrcoa^pofiti circK. "Lv
nea at.a.d.nd Qti^t ad circiifcrctia.fiit g tres Itnec ^ fiit
•a.b.a.cz.a.d.ejceutee ab codc cetro:qf ouc q fftt .a-b.i
•a.c|2tigiitvf(^ ad circiifcretia.Xertia atrcUq q c.a.d.ii
|2tig(t.g liea q c.a.d.mioi cvnaqc^ Unca^ q ita.b.^z.a.c.
gg0.d.c^piqo!cctro i ^ftindio::qdctt.a.^et^*c>'Z.d«
3aat oipxvPcp aq dcurrtt ad locii^fudio2e.go{9 vtaq
Dcarrat ad Qte Unec.a.d.odec c^trenutas lince.a.d.ade/
qticte]Ctremitatib''Unea:p.a.b.7.ax.t cu adeqbcf ilC.tiic
fierittpaQa iferiozilt^nccapli^^dlluetaq.liaddidertm^
lince q e.a.d.Ddec fiat cq rvtrifc^ lineiS q ffaJ3>tax.£t
qii Qde flc c: nccc e tc vt fu^ficies aq ftt feica: B e.q: lica
qul ptigiit vna jsjcc cfrtremitatce lieapeqlin q ftpreo $
Due circts e abvno medio exetitiu.Sirr et fuQffcie^qua
ptigutpresUncepdcdm6feicae.titamaife"eg7(nefi/
desaqe):tcrio:fBicae.C£>«cog)ftg'aqno6buiteefEi
ca natfr niii qs. fuii motu er: poderofitate ab oi loco i q e
ad^piQozecctro:cuii iucitilUipccupa^^abaUq flbiiiri:
Vt ab aUo podero(Io:e fe:terra qqs niotii b$ etcq le.
CrCaprm.X.£e figura terrc fcica eft.
CQ ^^'■^^'^'^•'Jcqlertaqetmottef
^^ 6 toco iq eadaliu locujjpigottccn'
tro.fin6 fiutoccupat^abaUofibiftttii Riipi
bibueritDuritieBaptiuatio.(r£»uritic8^.n,
t ptiuatioia^bibet aliqua Btetcrre dfc^dcrc
adlocu^t^qoie cetro $ (tt illei q elbq^uts illeno ITtoc/
cupafabatiofibifTruflcm^tee.CiiatnofortDuritiesT
ptlnuatio.tuc ci''oifp6erit.ficoifp6 aq. C~tMntie6 t?o t
ptinuatio no ^iTttotaUtate terrej^fNberegn fit fig^fEicct
fj id tcrrc q6 e vltra rotiiditate ei^^^wderofiitas ci^cgpot
let Duritici 1 ptinuatoi ei^Cu at cminentia EtJ q cjxcdit
tcrrcrotiiditateEuafiiit^neDfamctritcrrcouritie^;
^ d\ ptfnuatio foztcs fitcrit:?tigt't iddrco.vt remacat
cic rotuditateei''.!3i at pittarem^^cminc'»! gtl q ejrcedit
rotuditatetetTcmagnapE^ncofamctritcrre^^ci^^Duri
tiestptinuatioq^tuciicgfoztiozesecnfcn^ pofTcnt rcti'
ncre Ete illa gn mouercf ee poderofitatcfua a loco g efl
cipon3:ij)poiecctro:oc.n.qde):ccditq5titate tcrrc pf
bs grauitatj $ q6 ejjpig^cetro.Cu.n.currctcs Etceq ej:'
cedut terre rotiiditatc ftterit gue pEon^ toti'' terre:DHri'
tics tii z ptinuatio fotes ff i iolxdictes^qd n ptigit.vt re
manelt cjc rotiiditate ei'':oc at tcrre id qd e ouri'' c pode
rofi^.Tloatiucnicm'' vij Duritici gtiu tcrre mltiprr foi/
tiojc ee pwlerofitatc: vis at oitritiei z ptinuatioie. zfifit
foitioi pddcrofitatc:n6 c tti tta fo:tio: gn aUq pgo fit i>'
ter illa cognita:f; e iter illa in qccclTu ^mrl pe6 cognita.
Cii g fuppofitc ftierit fuE vna Etc tot Etcs: q> ^titas ^>
tutlpoderofitatl vicat \?mte Duriticiipfi" Etl i fine^opo:
tebit tc vt rjfpoderofitatl vicat ^tute ouriticit ptiuatio/
nia iUi^^ooccfubfcdeat. £t qn gde B fic c:05 vt illa ps ^/
cjcccdit rotiiditate tcrrc tota cadat:-: fiat i Ujcl^jnmio:^
bu5 fibiq futj3pigo:acctro.£tqiTgdcficctc.v?.vttota
tcrra fit fgica^qjuf s n6 fit ita . vt fpera q cp cera cerca:nec
tat.vt (itpficies aq.36gjiPbtbuit Duritics t ptiuatio aU/
q :p JStiu ei^Ji g maifc"e ap f ig^toti" tcrrc fgica c na tr.
CCaplm.XI.£& mot^ceU' eqUs cfi.
10 r\7Cm\({ta ^ P«»tcfc<lm>vnii/
Hn J^Ztminw gdcpcelo^rbsmo^na
le; g ejjpus^-rg? ocs ccU bttt ouos mot'' i gb''
coicit.i:>ici igf g^vnufgfc^ motttu cclo;: g ft
'^p:u:t vnufgfcp oiu$ ouo:j: momii.(^cii c6(l
derat^^fuit E fe.]) e eqCcnec putaf ieqUtas ee i ilt nifi q: i
ccb
vno ceU) fiit mfti mot' icqlcs^qs g no coguit: n no fciuft
rcH0lut6c8 vniufcuiufc^ co:^ e fcpittauit co:j: mot^^ce i*
cq les.Qd at tcfTaf motii celi eq le ee:l3 e.(.cp cii pfidera/
ucrl mot"ceU)|s;iiicnie6 q> vn^co^rveUxio c altcro: g no
pt ee gn.aiit rcuoUianf i ipa fua velocitatc aut tarditate
fEeajut6vcU)*'adtarditatc.i6tardrtatcadvclodtatc5
lfee.(ir*Poam''atp"'^fgratoluunfveU)dtatefua^tar
ditatc^voccm^^id q6 e veloci'' imom tcrminii ci":-: oicl
qjiTpteegnfmin''mot".autfitid''pn''.autici''fTi^auti
d''medio.0iatter"ci''mot"fiittid''pn".tcq6fegfremif
fius e:fi at imedio:tcqd pcedititediftq6 f^fremittif.
2Dot"a t Duob" modie e:q: vn'' m0t"e mutattois 6 loco
ad lociiM alf e mot"Emutat6i6 6 pofitoe ad pofitoes^es
ot q mouef 6 toco od U)ciT oiucrfo mom Daob"mdis mo
ucnf :q: aut nat'r.aut Evi$:nalV ad locu:E vi$ 6 Uxoxnae
at mouef narr tiii.ter' mot" eo:p c i vlf.fic mot" lapidis
6o:fu;:': mot^ignis furfii.1..api8.n.cii abaUo oimittif ^
magl dfcederitipetuofto:erit: gter^mct^ci^e ifineipi'':
fiti* ignis cu furftt; mottef .Qtie at monef e vi$ ter" mo/
tns eo:u e i pn^co^iiq q^to remotio:a fiierit a fuo moto/
rceriit 6biUo:i6 mof.gt io pn"' mot^co?: c veUxi'.ibd
de tatefcit oocc pfidaf tot'illcmot':q: vebctntia iactus
n6 tmvcUidtatl potuitdoaf i pnc''.ne latefceret: vit qd
miuif al^d 6 ilU) cii cl6gaf a motojcipfc q| q? ddit ipe*
tns imiiiioieiz io no apE$ i acmvefhgiu augiftti.([rC}ue
dtmoucfmotunaUvno^^iEVijflUool? (t4*"mac biT/
tc6mot"nalcs:e):ipeb"atq8recpiitii^matcn;6biTt
aUos mot"nales.fic aiaUa z beitie, 2ial etcni inqgtii cfi
coECii bs aUgd grauitatl.Eg qua moueaf 6o:fu5:EE 3 iaj
tionc at q e i co:ec d"b5 alioe mot" ptcr motu q mouef
ej: coiQi fuo:ittii g? aliqiT mouef ino w g c p:i'' motui fui
co:Eia.r-aHt furfu5.aut faltddo:g B mot" na fe aiali iq^tii
c aiaUi e e vi5 iqBtii co:p" aiafmoucf co.g gcgd moucf
aUq motu pfitT ifiis termt6:mot"ei'' c i me^-ci^.q: i pnc°.
cu icipitno mouef nifi ej: iJtutcaiattonfe ttfi q e i co. z ^
mag1^cc(Terit:autvfus acgrit fibi 3Ugifi"'\?tutl:i pf^tdt
ct mot^ci^EE cj:crdtiu:g mot"d"EE iUa duo attgm tabif :
1 cu Efcuerauerit B Duo:lalTabif co^"p vis q6 ftiitmo"*
p mo" fuu nalc:': icipict mot"minui:fin is a t i q flctit au
gmctatio:': a q iccpit Diminutio ipc e tcr" mot" dP:z e fic
Dijrim^mot^d''^ mcdto.CT^a at videm":-: 13 et maifefte
ivolado li luctado z recalcttrado:i ial^8motib"ctfitii/
biis bts:be (t igif oifp6c6 momii locaUil.XlDot^atEmu/
tatiois qguis fint:aut nalcs^autE viyaiit nalcs vno':-: g
vis alio^^DUob^mois Didunf tm:q: aut fT f»bito:aut gra
dati;:fi at fuertt^radari5:aut id q6 agit p" iped/ctvelod
tatc actois q fcgt :cuit n6 ipcdiet. foi no ipcdit. tc crit p/
mutatio i augmtii ■: ^''trcs tcrmi eriit i finc d":fic Emu"
pgelati i Ugdit.^iat id q6 agi t ipedit id q6 feg f :tc pmu
tatiocritidcrcrfitu^ttcr^ci^critipn^ci^^ficEmuta^gno.'
nis 1 co:ruptoia vl" vcgctatois. 2Da.n.Du motUe e ma/
gls e apta gnonid"q6 giiaf aut vegetof cj: ea ejc ^to: co
qjcaqstomagl app:opinqucrt'tficdtari l6gio:eabbac
apriwdie.3[6 q: calo: agit i ma5 biiida: vn fit ^o tvege
tatioMfinc Dubio minuif d^biiiditas: -r pg 13 ct minuif
ei" aptittido Emutariois t tardaf .£t idcirco in pucrie t
adolefcetib" vegeta" i augmtatio vclocso: eft qp poflca:
bc gff momii Difpocs.^fa g t^ gj oie mot" icq fg fit gra/
dari5 tcrminiT bs^ois a t tcr":aut c i ^n^mot^aut i fi^^aut f
mcdioci":': no (t tcrmini nifi i aliq iflop trtslCl^ofi/
fl| at mot"ccli fEic"c:tc n e i co ncc pn" ncc ftnis^nec me
diii.^Jn fig^.n.fpica no e loc"g (it pucnictio: cc pm"vl vl
rimu8:vr mcdi".36 g> no^ fic rcs q b5 oi\o cja^rcma:aut
pTa:vt iddrco (Tt pn'"mot"ci'^ vno cjrtrcmo:^ d":i i alte
ro fim« mot":i iter vtrucB ejtrcmo^;: ei"mediu,ttec « fic
et
rcfl ^p e%tremitaKs oiugunt .fic fig^pitiganf agfo:-: io
Oifpo vnPlodipfffit pter oifpone alt f loci ipfi^-z pg w
putct initiu mot^ei^^ivno toco a finis i alio ei''.^-, e piuctii
■c no e i co fractio vi oiuerfitas. D5 g e^ 13. vt no fir in co
^«'".ncc finifi nec mc^iquii at no btierit pn"" nec mcdiu :
ncc finc. tc tcr^^mofci^rt crit i pn^ci^nec mc^cnec i fi"ei''
Coftatgj aligs mofccli no bj terminii. (EJa at narra/
uim'' cp 018 mot' ieq Ib; tcrminii:': mot^^cdi ii bj tcrmi/
nij.Scgt g:vt n fit ieqlf. 1 U oictio dftruitd' fniaj g oic
itiotu ccU ec icq le PE rcuolutocs fuiccli 6vclo''' ad tardi
tate.36 q:ia patefcam^cj: nf a oictoc n ec iccile:'z q: mo
i' ri eicqHtccq fc vfvnifomis. £teT:6(inictoe fniciflo'
rii dftraif et oictio eoj;iiq pixerat q> mofceli e 6 tardita
tcfld vclo''"'-: cp:q: oiuerlTtas cois ctrib' fcntetij6.5a5
gmlifc^en: <}' funtcqualcs velinequalcs oiucrli.
CCa^.XII'£8 op' fiiit oiucr*' motuii celi t eo;: mlt»"'.
rf^ ffrtft 8 ^ fiJitpofe.vt id qd adbibs ca/
S»/ ll-M? lozccitjJcj^pig^nfcterrecetge
tu:t n fiiit op^.vt calo: eet {uq^ facic tcrfvno"
i oib^^pib^fe^qm bntia vitaop" biit cslof ali
'qttifridi''aliqn.3f6 necefuitvt ipjcct mo/
biteno fuit at pofevt if^ eet mobilc i dircctiJ:q: fi ipfu;
ect mobile t Dircctu:tc ci^^vtilitas itcrriiccc 7 no i^mane/
rccTld Stepotis vtilitaa Qmanetie^nifi^rmotucircra
liZlDot^at drca redra«rr poit: vt ei'» logitudo fit eql': t
no stigit ad locu me^^alid aligd ei''^^ e i drcuim et^^nif!
E mo'"oirectix.vii necc fiiit ali^d ceqd mouercf oirectc
EB B s pofitu e in loco d'q6 drciidat ignis aligd qd mo
ucaf circufr:-: vt fit i co vis q moueaf i oirectu;': ip3 c cc
lii:f; vis ei^q mouef i oircciii radi^^c:-: mot^d^circulr eft
po^"iz tmi^tutl t vclocitatl in eo efttvt augcat ^tutc ad»
nct^^radii d"-: vclo^^^.-polhg atiiei aliq loco ccli radi^
1 ignis ct b; radiu^ei^^radi^c ptinu'' cii calof radq ccU: q:
aUogn n cct taf calo: i iUo;lblcdo: at ignis fi bnt tin ^tu
tis.vt gtigat ad tcrrl:ncc pt vis radg (Uo:p^ U}co:p ceU g'
ucnircadterra:nifi p"' piuganfignijgcgdeatpiugif ftio
gni.36 c^tiimat''^ radi^ccU cii radio ignis:-: iiicfccui iUo
ad vtiiitate boiu; EP pmanctia viteii q: i Difpoib^oiuer
Hs op^^bucrut oiuetfis mefurl:caU)rl .f.t-frigorl: 1 alije q
fcquuntur b9.CSl.n.cetvnum foUi ccUi5:q6 moucrcf
vno mom:'! fluerct tinvn^radi^^ab vno tm toco ipfi^^bo/
mies n beret illas oiuerfas mefuras gb'' eget: 1 io plcs:
ceUpofitif f :g oc5 moueafmotu circtari:f5 B Diiicrfi^mc
furl 1 magnitudib''': mefurl Diuerfis i m3gni'".36 vt id
radg ptigat ad loca copo;: bntiii vita Diuci-iac mcfura/
ru i DWcrfiB Difp^ib''.^'?^ it patefcc ari.i U?6 fcnfu 1
fenfato qtVfit appUcatio radi):t fpledorl ad bca rcmot*
e loco vn ftuft:t 9> fluT:'' c P5 aliquc modu pmutatois oi
rcctc:': E vij Eucnit ad terminii fEicu:vn no e nob neciii
appocre 13 aUgd ad 13 i 13 nfo ti^.tlcc 05 oiidef q> loca ff
cclo bntia fpl|lo:e ■: radiurq: ISvifue tcftaf . )3t.n.fplen
doj que nos videm" foli ■: vniaticg ftctla;: ect;i eo g> eft
ifra cctti.tc vifi ipfi'' oiuerfa eet i ctimatib'' mudtfic vi'
fiocclypfis fol:'Z q> app5 6 reccpt/^me Uimis tunc a fole
fignat fptedo:e i ipo ccto cc:n i eo q6 e if ra ipm. CT^^c/
dcam''^ ad oiaoej nf aj.f.qj ceU n fiit pofiti mtti: nifi vt
moueanf oiucrfis motib'': ncc pofitc ff i ds ftclte mftc:
nifivt id 6 radio.(^q6 gucnit ad loca copo;: bntiu vita.)
fit Diucrfa:^ mefuraf i oiCpoib'' oiuerfis:': id 6 radio q6
jjueninpofitu e mefurap oiucrfaij: i oifpoib^^oiucrfie: vt
jj 13 gfidaf gno copoy q gnan f i mudo 'zvcgctaf 1 atiif :
1 vt rcdpiat aagmtii 1 oinutoc5vnuq6(p iUo:?: qn cgue
rit 13 1 B.CCfii: q fcgf nccio ficri q6 Didm''^ gnonc co:/
por1ivcgetat6e':icrctntoignip:iidppq6pofit"eigni5
t rcUq.^crra at cfic pofita:Tt fit i mti'' co{^ ilabilc 9C/
mundo
41'
tii Diutumijireuoltiaf ce!i} circailI6.ipofittl ecelii.fic
vt reuoluaf i circuitu terre circulrpg ofmtoe-i vegcta/
tois 1 aiatois fp.f.^tu ad id ^''na c Emaef:i n e J3:nifi q:
oato: vitc.i.creato: bndict''': ej: cclfue c Emanes 1 ctcr/
nus finc fiflc. crCa'".^:!!!.^ na ftella?: gd fit.
^n. Bq Dij:im"6cclofcgf fngfttio6n5
*^" ftdlaf.CClbjimiiatdbcm^deisi/
grcrc 6 na eaE.f.aut fint ignec: fic gda puta
ucrtiftautfintnacfincigne.crfcicim^^atg»
g Dixcrit eae tgnce nac ec rocinati ff ontes;
Qjfpledo: icalcfactiojjpa ff igni f, 13 dho iHcnifif i flctf
itf^fe^c): I5.vt flcllc fint ignee. C 1?oc a t n c ita: ad I3.n,
vt rcs igncc nac fit n pt fufficcf .vt bcat fple'do:c 1 calc/
faa6c5:nifi et beatcii t3:vt 13 ipa actio fit eiana tnoe}:
accntc.3fgnis.n,calefac.i6q:naei''cataefi.T16arocq6
calcfacd^na e cata.3nueim''.n. mttaq catcfaciiitaccn/
tatV q;: na fiecat'a:fic mot":que ft 6bcm'' otccf calm$/
nis calcfaciat.iucim'' ct frm q6 calefac coga aialiii 1 tcr/
rc.i6 qy ?firigit cab:e i ilt; tt igf oe fptedcs 1 calcfacics
05VtfitC):nacat'5 f505.vtcalcfacie8i fplcdcsfitigncii
cu na Ir fit cafj.i bne fplc^^.CT Tlcc fulfic. vt bcat fptc/
do:e tift:nifi b^at ca fpledof caU):c.5uueim''.n.ml'ta bfi
tia fpledo:e i fe:q il Uiinat: vt fragrn ta qrc^^putrtdc^i aial
q6Df noctiluca:i fpecuta:i atia bis fitla^q:;; na:ncc pt&i
dignea:vii maifc"' c g? qpuis ftctlc pucniat cii ignc in cd
lcfacicdo 1 i fplcdcdo.ii tit ioff igncc nae.CL T^ltasQt
ff q fignant fiellas n cc tgncas: vnu co:p c 13 q? na ignis
c moneri ab ifcriozi ad (ujsiPit gefcef i fauio:i. Coftat at
ilcUas rcuoUii:i n c pote a Ugd bf e motti nfll^nifiVRUSt
!Scgf gcj: 13 q? poft^ ftcltc raioluunf ii biltmotu afc^
dediad fuci^^nccgefccdii fiicio:i:i poft$ tt biit B: tc ii
f f ignecCrSiat of qj na ftcUa;: e eleuari ad fupi"': ge/
fcercifupio:i:f;cctu reuoUtitcas p vi? fua rcuolutionc.
2!iic fegf 13:vt fruftra fit i fte' t mct"nafi gcs n5t':t pti»
gitl5:vtidq6 fprcuoluif:fit mobilcioircctu nalr : q6e
ipo^CT^te fnia oictois itlo^ g oijKrut ftcltas cc ignceB
dftriiifalio^.f.qjccp^ccUccircumoues.ioi.n.itanoect:
ccU>:j: ati6 moucref ab alio totr cifde motib":ccp"at foliA
dii circiimoues ati6 fi mouet ali6 co:p"totii codc motu;
fuo motufcnifi fuTt ct itt6 c6p''circuflepbilcfi.n.n6 futt
drcuflepbilctc irriipet ilt6:ipcnctrabit i t(l6: : qt? gdc
13 ficctcfiftcUcccntignct noncct potdvt vnaq^ ea^
mouerct cctii i 5 c. (r£-i it gs oixerit q> fic tc ftignis
circumoues:ficfer:p cadc6:aittpjuc:ferpat cadc6:aut
p:une nff ignca;q6 tcftaf t^.f.Qi ignis moucf ad fnrfuj:
p:una f vt fer?: cadcs mouef do:fu5:i ct ^uteB ono
rccepit ab ignc calo:e 1 ci" fplc"^"":!! tn oiii pmonct i co:
f5rcdeiitadna3fua;tcfineUc cent^cel>m6 fptedot
ea;:icaIcfactiominucrenf:gi!;?rigitcaemtnuticalof:
g oictio qy fiette (t ignecfic fer:p cadee: ai« p:unc: fta #,
C^&atofq> ignis iiuieiaf ip£tlesatigd6co:qoiipt
pfirigi.ficcoga:q ap6 nos ff :it piit reticrc igne eo q; pe/
nctrat itla.Celii a t pt reticre eoe pp m tta pftrictoes q et
eo:aut pp atigd ati6 q6 c i eoxiio cctu ipelUtea:co q> (ot
crccn f ab co cu ip5 rciioUiif :i ii biit fpa?" { co: ad q6 mo
ueaf :ncc piit pcnctraf cojp"ccti|eo q> ipelUt cas fuo mo
tu.(ri>ic£ru'' 9 cii f"it aUgd 6 q oiciif ouc Dict6c8:q^
vna fit 6 bi5 q fepc ptigit vidcri:i q n alr folct origef .otia
at ouicrfa ab bis.tc itUi critt nob vifibiUo:a q magl pcoi
dant vifuic): bte q natr ^ucnitit.Crfgo at nftc oico oi/
cti5Q6ftctfmagl pucnietcvfui icurf«inSli.biceflqd
poftq§ftcttcrcuotuunfff6naco:pisiqrcuoluunt:id
naca?: fplcdo: fit.^^a at patefccarif.i ti°.6 fenfu 1 fcnfa/
to:i i U'''.^ ata: q» n6 c 6 na ea:p calo:: fcd catcfociiit nos
fuo motu.3fnueicm"atmfta q catcfijdatfuo metu:ficut
S( l:>aciiilt
udt.z.a.a
ic.p.4i,vr<8
fld (C.p. ^ j.
"Rd eic^rias
ftdlaac^nic
isncc.
opionte lUi*
t rofo rcraa
ci9«t qlr ni
o^ fpl^dcaf
calcfto^adl
nictsiKC.
DfcfHnrd*
rcnarrnodr
Soitflb^de^
nScigncctat
fi cu Btfiat
calo:f nirr.
Q>ftdl(ii«i
Antnatnrc
■enee.
ptnirS,
&otiohUt,
3mpusnat6
roroni».
aiiari pM
ceirs flcUoa
ccnacigocc.
fa\fa ma^
naticnci* i/
(ngiuulDf
Sliaftkfnit
ginano.
SmpusMt*
cuie.
Dplojppai
nancUop.
Bc cclo
«fttdocft
fridaae i co
tit§aiu».
C](moturagitteliqtic(dt|)tu()0qd in ea eft.-fer^ autem
t lapie C02POZ3 an itmlium calefaciunt fuo motu t alia.
^[r-pollql aut bec oictio oe llellie conuenictio: eftviful
Iboreo qt iueniemus qd id q6 mouec ali6 calefacjd;i et
pucnietiot curfui natura?::eo g; ftelle circiifernnt:': na'
turaea^ ctt circuuolubilis.£)ico aut g? ea;: na q c mo'
tue 1 quies.quc funt intra reuolui:oiucrfa e(t a curfu na
turap.3deo cp (i rtcUec(fentigneemoueretur mow co/
trario fue nac:i cft etil paa vifui.5deo cp non inuenim'
^ncm impellente.t qz caloz ^nis qgtiiciiic^ calidus fite/
t-it:nd crit talis qualis calo: folis: tiic noilm oictio pma
tj: ouabus ?ucnienrio: ett vt vcra rit.(r'Pollq| aut oi/
pmus in boccapfoq^fulTidttrafeamasadaliud.
ff z:aprm.xniLCurcclu non calcfacit nos:ifoltccte
rf planete calcfactides bic agunt: i quo pot eile: vt acuo
folfe pertuigat ad id q6 e(l inf ra celu.
iRittifi autcmqdoebcmad accipcrein
j|ll\illlU bacqoncboccft»e.f.q6poteft
3; ob^cieisquioicunt q^celum non calefiadt
! nos.fcd fol 1 ceteri planete calefacrides agiit
-' bk.i omne id ct q6 cjccogitari pot ab iUo qni
Vnlt faltif icare oictione eius qui oipt cp acth (oUe gtin
git ad f feno:a celi. vt.f.pcr boc poiTit oici q? fi fol no ca/
lefactt nos fua natura fed motu.ninc cclu in quo eH.(yt
cetcros pzetcrmittam''.^ puenietiue e.vt calefaciat nos
$ co^» celi: eo g? celtt eius mulriprr maius eft q| co v
pusdue.&imifre.t oifpofitiovniufcuiufc^ cclo;:alto«
rum copararioe ftella;; quc funt tn eisr q: omne co^pue
ce\o:p. (imuloino incoparabilr matus eft $ omnecozp''
ftella:;; (tmuUvnufquifc^ atit momti.CquiTunt (tmul jp/
p2t) vnutfcuiuf(^celo^.}eequalisin oibusparrib^fuis:
« ftclle no bttt in illis plus motus $ ccterc partes ea^ «
i^o veromomsin quib''?iteniiitftelle.f.motits ocoiie
te adocculentci motue tardio: qui eft oe occidentc ad
o:tcte funt in oibus cclis:'Z in fingulis partibus vniufcu
iufcp celo;: equatr.vnde ftelle non biit oe motu aliquid
pluf$ceteret^rtesccli.ergofegte;cl3g7ftella no agat
motu aliquid in quo actio celino (tt vebemcnrio:: q6 (l
fea edet. tunc ill6 q6 pcrtingit ad nos oe calo:c celi fem
per eiTct equale:i no calefaccret nos fol.nifi ficut calefa
ceret oliqua pars (ui celiqn cft fuper captta noftra in no
tte::xppur boc 05.(ftcut oipmus.) noe qrere cam p:o/
pter qul foUalefacit nosr: non celti.ftcut foU l^oteft at
quis oicef g? fi pcedit q? fol mom fuo calcfadat id q6^ '
pinquiuscftnc^^ndd^^celu ncc ceteroscelo:p:fequit
tunc vnu e^ ouobu6.f. vt Oicat aut cf celii calefacit: aut
Vt iJccdatur faltus.iSi oicatQf calefadt ccluj: fcqiiit ej:
betgpceln eftfrigidu naturalhq: nibil csxlefit nifi frigi/
dU3*.omne.n.q6 permutaf no permutat ni(t oe ptrario I
ptrariii.!oi autes or efle f ngtdu neccfTe eft: vt cius frigi'
ditas:autfitfimplcpautmi^ cucalo:e.!oie (tmptx.
lunc eft in vlrimo frigiditatis^fed (i cdu talecflet: mun/
dus oeftrueret frigiditate eius:co ^ calo: ignis i acfno
poffcnt d re(iftere:q: magnimdo dus longei incopara
bilicer maio: e $ magnimdo ignis i aene:ciuare vis fri
giditatis non eft rimple)::q: (ic ettet in eo.ficiit vis calo/
ris in igne.!oi aute frigidiras celieftc6mi]cta.tunc cclu;
non eft vnius namrcftcitt vos oidtis^led eft copofttum
CTPjxrantB naturis.^zquicc^uideft buiulmodi auget t
itiinuit^tmutatoeoifpofitionein oifpoi^tioneico^rti/
pimr.C@equimr ctii (i oiperirisin celo elfe fri^ita/
tem g? (it in eo grauitas. i tunc cntnt in eo ouo motus
namrales vnusad oeo:fum p:opter grauitate^-zalfctp
cularis qne vidcm^XDoms ergo eius oeo:fum fruftra
crituieoq6noninoucmrinco.nboctofu abfuixluseft.
C®i(iuteoi):enttsq)celiinoncaIefacit:litquihireti4f
q6 cft abfurdtus.f.q6 permutatio fit.t falms^Vt peruc/
niat oealio ad aliudq6 non tangit:ita vt non perucniat
antc adidq6 eft interilla 0110:1 iTCceftoemetia. COd
autcm intciligitur oepermutatioe boc eft.f. q? non per'
uenit p:ius ad aliquta.nift ad td q6 tangit.lct oeinde ab
eo q6 tangit peruenit ad id q6 non tangit. fed peruentre
oe alio ad aliud.ita vt perueniat ante ad id q6 non tlgtt
boceftp:eterinteUectii.(i[cut3rift4itlib?oefenfu^fen
fato.(r<^6fiuiter47fu5 7intercalo:cs e(retco^Mts.qd
nonreciperctpermutarionelutifinie:nullticalo:cfenri'
ret vilite:permutatio.n.non eft ni(i cii coiungimr radi'
vifuscu Utmine e]:terio:i:i lumencxteriuecoiungitcuf
calo:ibU6.applicatioaurefplendo:isnoneftm(tqcper
mutarionc:permutatioantenon fitnifi in co:po:e.erga
non eft polTibile.vtconiungat radiue vifuecumcaiou'
baB.fi inter illa fiierit inanitae.q: p:opter boc no eft pof
fiibi(e.vt app:ebendat eoe.(E3 imitV etiam oico q> feg'
ttir nde(repoltibile.vtpcrucniatadidq6eft infra celit
aliquid oc co:po:e ceU: q6 no recipiat calcfacrione.£q'
lcenim eft.vt inter pcrmtitatc i permutatii fit inanitas
liueco:r«i6.q6non rec^tpcrmutarioncs. CC^rgoejc
bie fequitur ficucoidmue;opo:tereoftendere qitaUtcr
cftpo(ubile»vttdq6eftinfraceUie|: motu folie recipiat
calo^emaopo^tec etiam.ficutoi]rimus ante: vtinquira
mus quare celii non alefacit no8:(icut fol,i£t:>ico igic
q? omnceceU conucniuntin boc g? omncsmouetur mo
tudrculari.iinucniemusintercelos oineriitac^Qni: in
vcU^dtatc co:u5 1 tarditatcvndc fequitur g? omnee cc
li babcant vna namras in qua coueniiit: ej: qitj e(l mo'
tus drcularie.<z vt(itvnicui(^cclo:umalia naturaqua
Dilferatacccerie celis:quetribuit q^titates vclocitatts»
Tlamra aute; vniufcuiufc^ fpera|: celcftius eft reuoUii
drca centrii IUum.(ir*^oft$aute5 vnufquifc^ planeta
rumbabetcelu.znamraeiueeftoenaturafuiceU^opot
tet tunc vt vnufqmfc)} planctarus babcat motum circa
centrum fuum.Ouarita8 autem velocitatis queconuc/
nientio: eft momi Vniufcuiufc^planetarii eft ^ticas vc/
kTdtatis ceU in quo eft> CC5am autem patefecit ;Srifto.
in Ub:o.ocfcn(u i fenfato.q7ceUtm oenatura fua i>abet
fplendo:em.fcd oilTcrcntta cft inter partcs eiue fmma
iusi minu8.quiain ftelliBeplusi lin rcUquis partibus
ceUeft minus:': idcirco videtur lumen ftellarum: i non
videtur lumcn coipoiis celi:ftcut non viclet Uime ignis
qui cft infra ceUi5.(L StcUeetiam oilTcritn t ab altjs in
c^titate luminis.": Ix>c conftatper boc g? fol eft mato:is
fplcdo:is C0 cetere omncb ftelle:: Uina:qtiia recipit fple
do:e a folc pluf(^ cctcrc omnes ftellc. (]_ ©imiUter ctia
patefecit Mrifto.in Ub:o. oc fenfu i fenfato. g? lumen no
perucnit oe loco ad tocum nifi pcrmutacione: non motu
oc loco ad alium locum.XIDotus autem oe alto looo ad
aUum locam eft oiiobus modis. Un^^eomm eft mottts
co:tX7:is oe loco ad aUum locum.i^t alius eft motus oif
po(itionisco:po:is adaliumUxum co:po:i6.(i;£um
enim cogitauerimus fperam ferricalefactam reuoluiin
aere.'5nuenicmus eapermutarcpartes fuas oe locoad
Iocum:'z cum permuta t locum vniufcutufc^ fuarum pa r
ciu5 loco aUo-.iin aere qui eft in circuim ipfius fpcre iw
ucntcmusmodiipcrmutationispcrcalcfactioncmquc
odueniceicj:fpcra cercecalcfteri que itiiolHitur icoej:
partc ipfiue vna ad aliai n .(T jQuod autc p:obat boc eft
q> ficogttauerimus vnamquac^partcm fperecqlidc ca/
Udiojcm caeris fuis parribus:inuenicmu8 caloKm qui
acciditaeri:qiti cft circa partcm caUdio:cm moueri i re
uoUuicircuimfpere:quiapar6caUdio:fpcrcnibilcalc
3cam
£t
feat; nfdillumaerem qtifell ci oppofitusrifm mafo/
rcmcalcfactionemeiosfietetbcr calidio: fibi oppofi*
tUB.CJiMcoergogjcftcontravnamquamcpftellamm
oecozpo:cceU:g»Debi9quc funtinfracclu rccipitftel/
larumilUrum [umcn.que funt fibioppofitef m permu
tationem.tqutavnaquec^ flellarumreuoluinir fupza
centrtimfuum:t mouentur partes eiue motu motionis
oe loco ad locum. Contingit p:opter boc Q) lumen reci/
pit mutatio luminis;qd recipiet (Vmiltter.ficut mutamr
oe loco ad locum.qudui8 ille motus fit p:cter namram
eius:<: non moueatur mom ad intlar motus (lellarum:
1 fm quatitatQ velocttatis earus, Omne autem cui ac/
ctdit moms oc loco ad locum: quauis ille motue lttp:e
ter namram eius:': non moueamr eo motu: nift ab alio
efl calo::boc autemvidemus manifefle in omnibus
qne moucntur.(Cli>oftqua antem lumen celi non pcr/
tingtfad no6:fed Uimen (lellarum.^deo a celo non reci/
pimns caloiem fed a l^eUie.CTioed quiain foleconiun/
cta funi bec. fdUc; cp eit p:opinquio: nobis: •: e(t veloi
dom moras:': in cek> non eft f^ella equaUe co:po:i eiua
1 p:e ceteris e(t Inmtnoflo^-ciuia que fup:a ipfum funt;t
n funt velodoae moms $iUe:fed cameremotio:a a no
bis:': que funt infra eu;: z ii fint p:optquio:a nobis funt
tardio:is moms $ iUe fit:opo:tet gp maio:emcalo:e3 a
fole$ abali)8 HeUisbabeamus.
(CJCaprm.X Vȣfe ceUim mouetur boc motu quej vidc
mue;nonfteUe.
q? n (tcUe rcuohtutur necefTe e(l
earum rcuoUitiones fieri bis tri/
I bus modis; aut vt ce[um tomiD: i iielle om/
Inesvtrac^ reuoUiantur(tmul;autvt cclum
•ntquietumt ftcUe reuoUianmnautvtftcl/
lisquietisccUtmreuoUiatur. (r£>ica'o autemco:tiqut
Di;ccmnt cp quietie flellis^ceUi reuoUiat :<: (leUe mouea/
mr (!mu[:patet per kef(e falfa: quia contingeret $tita'
tem vetodtatis vnuifcumfc^ (lcUaru; e(fe tantam: q^ta
eft quatitas velodtatis rotc celi in qua efl ^fa. itac^ rc
dims ftelle ad eundem locu; (lelle rote in qua reuo[ui/
tur:': curfus ipfius rote in qua eft fte[[a per toms fpaciii
ipftus^eflet in vno tempo:e;'z at; boc ita effet poftea co/
gitaremus Duas quamsvna eiTet in rota eqitinocti|:t al
tera in vna rota aUcuius rcuoUtbiUum. •pzofecto enim
comparatiovelocitatis vnius (lclUimmad aUameiTet
quaUseftcomparatio fpac^ vniuerote ada[iam:limi/
Uter etiam in ceteris (teUx8.(£ Tlon eft autem polTibile
vtcomparauo veiocitatis moms rotamj vnius ad aUI
fitPm comparationem magnimdinisvnius adaliam.
jSed boc polTct fequi fi poneremue omnes ftcllas redi/
rcitmulad locumvndc ccpcrunt;"zboce(Tet (tomnes
babcrentvnum ccntmm continuum;ifi bocitaeflfet;
tunc necefle e((et velocitatcm vntufcuiufc^ motue rota/
rum dTe Pm magnitudinem camm. (£&ed manifeftii
eftgjvelodtasmomsftellarum fitPm quatitatej ma/
gnimdinis rotamm in quibus mouerentur.fciUcetquia
HDijcerimue ftellas nonoebere moucri velocius.nift
quia funt in rotis maiozibus:': g> ipfam velodtatem no
babetftcllanifiperrotaj^iqma non moueturmotuvc
lodo:i.nifi quia eft in rota maio:i: -: gp ipfam velodtate
non babet ej; fe:(i boc uiqua oijcerimus i putauerimuB
cp ftella que eft in rota maiou mutaretur ad rotam par/
mm.z ftella que erat in rota parua mutarctur ad rota;
ma)cimam:Dtuerfificarentur earum moms co cp quatv
cas vetodtatismoms earum non erat.nifi fmqmtitat
temmagnitucUnisrote:iopo:ceretC):bocg' motusnd
tnundo
4«
ejTct ftel[antm:fcd rotc In qua funt. (TSi autcm ftelte
quc eft in rota maio:i no Dcbuit mome efk vctodo: mo
tu ftellc (luccftin pama rota pzopter magnimdinem iV
liustQuitate; buiue.tuncnon inucnirar caufaalia j>/
pter qua oebuitaugmentit velodtatie vniufcuiufc^ (iel
lamm c(Tc ftn rotaj in qua mouetnr.CT Tlon poteft au'
tcs concedicafu occidifTe boc cp vniufcuiufc^ planetahi
augeamr vclodtae fui motus fm augmcnmm magnim
dinie fuc roteita vt ^tae tcmpo:ie in quo perfiat pla/
neta momm fuum.(^quoufc^ redcat ad locum fuu;.) fit
i);fa qua titae tcmpoae t quo perffdt ipfa rota:in qua eft
ipfepIaneta:quoufi;^ pmteniatad locum vnde incepit.
(T&i antem boc con tigi(Tet:aut in ouabue: aut in trib''
fteUis pofTet qnis Dicerecafu contigilTe boc in6e% caa
faneceiTaria que illnm cogat cfTe.i^cd poft$ boc inuc»
nimr in omntbusftclIie.tunc non.conuenit oicica(vi ac
cidiffe 1 non (tnc ratione.CCConffat igimr celum i ftd
laenonciTcfiofTibilclimuI reaolui.(£&iqtii8 autem
Di^ritftellaercuoluicelo e>:iftentequieto: fequiturib
ludinconucnicneqd fequebiamriUumqni oipxytrat^
renoluiiimnl: boceft:quiafequimr ncceiTariomotum
ftelIamme(TevcU>do:^ morarotammtn quBxieiiinr.
cboctontingitcofu.cri^oft^ aute mome non cftftcl
Ue 1 celo (imuUnec ftcUe mouenmr ceb e^ftente quic/
to:ranc reftat cp cclum non moueamr ftelUe remancnti
biiefi^ineo:q6cftcaufap:opterqua5nonco:rumpi>
tur celum:t vt fit continuii vnum cu$ aUo:': vt (it cqua/
liumpartiumrzctiampatnite^ piemiffiecp fignraftcl/
lc fperica eft. 3fdeo g» in fcipfam non mouemr cjromni
bus enim figuris fperica eft conuenlcntio: et <fi mouec
fuper vnum centmm:': in eodem loco.
(rCapiratom.XVIJ5egencrationc quatuc2eletnlto«
mm^tquid opue ftierit eie.
mm piobandum ^T.
^^ mento:um:'z auidopns fuitcis^Dcbcmue^/
Iponere p:oponciones pep lc notae apud om/
neegentes.-quosnon fft ncccfTcp:obareali/
atibominum. (l 3n omnienim p:obatione ccrtilTima
altcuiUG rei neceflariefunt p:opo(lti5e8 per fe note qua/
les p:edi;:imue. ^lnnenimus enim q> j5eometra anteq^
fnc^ fignras fnoe p:oponit talia que fun c communee
animi conccptMnce.': ideo non eft necefle p:obare cae.
ficnt boc qd ibi oicitur g? punctiis eft cuius pars no eft;
1 q> Unca cft longirado (ine (atitudineii quecuncp funt
eidcm cqualia i iter fe:'Z bie iimilia. (£t)ica igirar.Q^ u
uenimus feniibiliter ': eft per fe notu q> ej: mora fit ca/
\oi:iqji)e^ qutete f it frigiditas.'5nucnimue enamcpca*
\oz emolUtmatcriae i oiiToIuit cae. ^rigiditas antc; co
ftringit.@edemolliriomaterie:;itoiiTo[utio:auteritta
Us.vtoifpergsnrarpartesmatcricvfcpadeoQJOifpofi*
tio que accidit appellerar ftccitas:eo cp vUra modtt; ff^
nes ej:cedit moUitiei: au t erit talis qf non muUu Difper<
fe ftnt partes.!Sed adbuc funt con tinne: quauis refoUi/
te:i cuiue fiterit talie oifpofttio vocarar bumidum.
(TC oftrictio ontcm materici:am c(t in vltimo: ito qj p_i
tee eiue funt in vltimo continuationie aUamm parnum
cum alt^e:': in multa conftrictionc: i vocabimr mnc i^
oifpofttio (icdtae:aut eritcontinuatio parrium aUamm
1 coniunctio non in vUimo. fed erunt fparfe bindnde:i
cuiue fucrit talie oifpofttio vocatur bumidti: i boc e q6
oebcmu8pwpMicreadp:obandum gcnerationcmele/
mcntoutm. (rfcicemusigimr g^poftq? ccU motuecft
perperatie.ficut ia$ oecUrauimus iftne fin t: tpwptcr
cSmtmm
ne ncUfls
iTioomcd»
ftantc*
ueaf ikUis
ndubuei
3n i>bflt(£e
cminimaiK
celTanc fBia
;pponc9Biii
notc*
&(cdu«ail
ttamidita*
quid.
tSao dcifM
igiue.
Be cclo n mundo
naqne.
tfiiSdcmai
Httrrc»
boccttoncftwntfiigcne»n«8iiiat<rialc.CJ5cqw'
wr crgo cj; boc nccefTarioivt qdtangitur ab eo moiiea/
tur motu eiue femper line Hrca ofm co^his matertale
receptibiic dl paiTionte in fui naturo. Sequitur ep boc
Q>motU8calcfacit ilUid^^zqdfit maioiviscaloas.ineo
Q> tangit ceUim:-! cll p»pinquiue: x ob banc caufas ipa
pars oiiToluitur vUra modum:quour(^ perucniat ad vl
amu$(Iccitaris:eritergoigni8co;pusmateriale.rcilic$
Q) narara ignie cfl: cp (it calidus i ficcus. (EiSed pars
illa co2po:t9 recipientis paiTionem quecontinuatur cus
iUa parte eiue. Cque foaa dt ignie.) Ouoniam in conv
parotionc ignis:? f m elongationem eais a mom ccli:ba
betminus motuec|igni0.-'Opottetc)> fitminue rcc;'
ptibiUe caloa6:t \pwpux boc due rcfoUitiocrit mioz $
refolutio parde pame.vndc factue tSt ignie i erit £ma/
ncne in continuatione fuarum partium aliarus cii aU)e.
Cl£xi9 qicofist acr: quia natura acrts cH cflc calidu^
1 bumidum.(r@cd paretcrtia. Cco qp motue DcbiUta/
tur in illa.^ opoitet vt in illa apgeat frigtdttas fcnfu oc
culdo:e:i pzoptcr boc confhtngitur fed non in vlrimo:-:
fiet cf. ea aqua:quia natura fua aqua eH frigida t bumi'
da.(L&cd pore quarta.'queeftvUima partium.c.tque
cft in medio ceU oiftas cqiiaU* longitudinc ab omnipar'
tc.) Quonia, motue ccU omnino oeftrHctus cft apiid il
lam: lOominaturin caquiee in vltimo . (CScquimr
vt frigiditas in vUimo oominetur in eaxrgo conftringe
ttirparsilla in v!timopftrictioni9:itunc fift terra:quo'
nia$ tcrra natura fua cft frigida i ficca. (L ©cd id quod
pztnuim intendebamr in gencratione terrc fuit;ficut ia
pzedimm^^^boc e(l quia opus fuit d cfTc in mcdio ccU coz
|Xie quicmm:'z in ciraittu cius reuoUiitur celum rcuolu
tione percnni:ivtipfumco2pu8 eflct inmundo:q6clt
Kntrum roicCetcrozum autcm clemcntomm gcnera>
ttonis intcntio: fitit intcntio feainda.^deo qp tcrra cgtiit
de:vtcu(lodireturpcrclemetaaU'a:qutafiterratange/
retur ab ilU> coipotcqd fempcr moitettir. kiWca ccUij:
moaeretur motu dus •: calcfceret: z cii; calcfccrct DifTol
aerctuninon permaneret in toco fuo: fed moueretur i
tJeftrucrcmr omnc viuens t'n ea p:optcr calo:e; motus.
U t boc autem non contingeret pofita fticrut cctera cle/
menta mcdiainterccUim-ztcrra. £tiddrco:vttcrraE/
manerctquicfcens i perenis in quietc % no mouerct.
CrJSw>Udt Uber oc ceU> i mundo.
ncraro tcr
rc ^ndpa
It' ircnde
batur qj
gno alioy
clcni(o:()<
jQiSotcr/
xa idiguit
altje clcifi
tietvtcon
lauarcf.
Ijbartfe p2imc
Cap.L
{
.0u(Rraa
&extao
C^Jndpitopastgee^amcc ah-.qiiifeTctas naturaUum
auicencoicuur, CPiobcmiu.
verbuDcbisqfunt
cownalib^icuipnr
adtunximuslibmfe
ciKiiugeftoecogni/
tionccoq»p:ifo^
maru5:iptno:pmo'
tnikin mando nae:t
certificauim^ oifpo/
nescozpo^qnocot
rii^ut-zeo^jqcojrij
put:poftbiico«iin3
- «im^tractatiidgnbV
nc t co:raptioe:i oe earu fuBfa^ocide adne pim^libjiitie
^oarnis efntis.oetndeadnepmusvcrbu oe actionibus p^ima:^
qualitatu:': oecarii paffionib^^ioecoptbnib^quegcnc/
ran t ej: eig.' Pvcmafit aut vt poft: bec loqueremur oc re*
busgnatie.&edqzrescogelate:^ infenfibiles^-zq non
bntmotu voUintariii funtpo:es laptiozesgencrariejc
et'nti9:i6ocbi3 locuHltjim'' in tibjogntorpoft bccaute
rcmilit oe fcia nali: vt pfiderem'' oe reb^vegetabilib' t
fcn fibiUb^.Ss qj vegctabiUa i fenftbiUa fut ea:q?r pfti'
tuii t eenticej: fo:*:q eft aia:i cj: ma q eft cozp' i mibia.
©cdcognitioq mcltoj bf oceiscftillaquebfoefo:m«
coy :i6 eiigimus piis log oc aia.TloUjmus aut iterrupc
re tractatu oe aia loquedo.f.pus oe aia vegetabili : i oe
vegetabilibU3:'zpoftcaocaiafcnfibiU':i oc fenfibilib':
« oeide Dc aia bumana i oe boib^.Tlo eni fic oifpofuera
mus.^i eni bac iterraptione faccrcm'' fierct nobis ar/
duii ac oiifictle app:cbcdcre fciaj Dcaia.'P>:imo q> ciwi
gtcs conectunt fibi ipfis iter fe.iocdo q: vcgetabileco/
uenitciiaiaUinaia^qbsaffectionevcsetadu-znutriedi:
1 gencrandi:quauis flnc oubio oiffcrat ab co in viribus
aialibu8:que funt ^pe generu eius:t oeinde app:op:ia/
tur fpcb^ei^.^deo^ potc eft nobis loqui oe eo qd Etinct
od aia; vcgetabile:p cft.f .id in quo pucnit cii aiaU. Tld
eniadeopccpimus ofias fpecificasbuiueitettonisgna
tis in vegetabiUbu0;<: qfi gde ftc eft:tiic tractatus buiu9
giis noeftpoti'' oicedus tractatus oe vegetabiUb'*^ w
aialibus:q:c6paratio aiaUtiadbacaiam:eadQcft que
cotwauo vcgetabiUu.@imiU'terctia5cft oilpofittoani
me aiatis adcoparationc bois icetero:|: aiaUum. Tlos
cn t no itendimus Utqut bic oe aia aialui vegetabil(:nili
f m boc in quo pucncrit.Tlo eni idm^^jppziuiniU poftq|
fciuerim^^coetnecmultii curam^^oe orae fulJaUb^vni'
ufcuiufq; aie vcgetabiUs i cuiufc^ aiaUs:boc cni oifficii
limu.fuitgcomodi^^log ocaia in vnoUb:o:oc{deftpo/
tuerimus loqui oe vegetabiUtuts t aiaUbus ^p:ia vcr/
ba faciem^^.Db atit potcrimus plus faccre oefxic pcdc/
bit cj: co:Eibus eoE i ^pctatib'' fua:p affectionii co:Ea/
liii.firgopponcrcboctrina fcieoeaia:ipoftponere oo/
ctrina oc fcia co:pi3:cft via copendiofio::': notio: ad oi
fccndii:^p:cponercDoctrina Dcco:po:e:i poftponcrc
Doctrina fciendi aiam. ©cietia cnt oc aia maius admi/
niculii eft ad cognofcendas oifpofttiones co^:ale6 $
adminiculii co:gis ad cognofcedas Difpofiti6es aiales:
qBuis vniiqdcpeo:pcft adminiculu adalterii.Tloenim
fempneceflie eftaUeru cj^tremo^fi p:ejxinere.Tlosaute
eUgimuspponere vcrbiioeaia ppter e^cufatione qua
oemoftrauimus.Si quis aute voluerit mutarebiic oj/
dtnem:faciat.1'lo8 autes no caliiniabimus illii.i bic eft
«cptitn* fejrtusUbencuianectemudfepttmusquieftoc tractatu
■ranftKio
ct cdbaa
(aptop.
Scia bc
aii qmd
pzcftct.
t«fi»fitionii vcgetabiliij:poft buncfequct liber octau''.
in quo tractabit oc oifpofitionibns aialium:i ibi perfi/
ciet fcia naU8.ocide pfequeter adtjdemns fcias oifcipU
nalcs oifhnctas in (juattuo: Ub2is:poft bcc oia cofeqac/
tur Ut)erocfciaoiuina:Dcidcadncctemu6 aUgd oe fcia
Dcmo:ibU8:iibi perficietur bic totiis nofter iiber.^
CTl^ortis p:ime capitutus p:imum in qno affirmat efTit
animei oif?initur:fmgjeftanima.
'7l^<9mfiA igiturqjp:imuDebcmu8co
JJCeiim» (iderarcocbis:bocc.f.8fRr/
[ mare cffe buius qdvocat aiaioeinde loqmur
]oeeoq6fcqtiitpoftboc.£toiccm''q:no6Vi
■*-* demus co:pa qda q no nutriunt ncc augmo
tant nec generant :i videmus alia co^ea qiie nutriunt;
1 augmentatur : i gencrant fibi fTmilia:i videmus aUs
co:Eaquefentiunt;imouent voluntaric.Sednon btit
l5ecc]cfuaco:po:citatc.'f^cftatigitvtfttinefl'entiaeo^
puna'piii:p:etcr bui^ co:po:citatc. £tida quo cmanat
ifte actiocs of aia:i oio gcgd cft pn^cmanadi a fe actio/
ncB q no funt vni'' modi i funt voUintarie: fponimus ci
15 nom aia:i B norn c nomc burrei.no cj: ef ccntia:ncc
ejcp:cdicamcnto in quo cotinet poftca. Tlunc autcj no
affirmamusnificffcrciquc eftpn^^ciusqd oipmu8.i
affirmamus efTe rei ej: boc qd babetaUq^ acddc5.Dp5
aute vt E 15 accidens q6 byacccdamus ad ccrtiftcandu
eittsefTentia:iadcognofcendi)quidntfo:ta(ri8 cni ia
oidicimu8;gjidq6moucFb5moto:emectamej3pterl5
fdmus cfTcntia buius motons qtwd lit.fcicemus igitur
g> poftcp r? in quibue vidcmus cffe aias fimt co:Ea:i no
pfKimrc(Teeo:u5Pmg5funtvegetabiU3;velaiaUa;nifl
^pter ciciftcntia buuis rdin ilUsauncbcc rcs : pars dt
in coftimtionc co^partcs aiit c6ftitutionis:ficut als oi/
didfti:Due funt : vna parscft id vndc rcs eftid q6 eft in
acntatteravcro parscft id vnde rescft id q6 eft m pote
tia:q6 eft illi ficut fubm.Si ailt fuerit aiavt pars fc6a:ri
neoubioauteco:puscftocgticdu3parti6.tiicno cofti
tuef aialc vel vcgctabilc ncc cj: co:^ ncc c^ aia:s opus
erit aUo cdRimcte:q6 fit p:indpiu in cfTeau j^ idq6 oi
jrimM6:iboceftaia.iipfacftl5oc quo loquimur.Sed
op$ vt aia (it id pp q6vegetabite;iatalecft in effccmve
getabite iaiale.Siautidfucritco:pu8:i flt co^p^cui'
foanatiifttlicutoij3mus.lSiai]tfiieritco:pu6Cumfot
ma aUa*T ipfii5 nocft pndpiii c)c 15 gj eft co:pii8 : f5 crit
pncipiiJ02ttla fo:ma:icmanan'o iltaru oifpofttionum
eritabefl^entiaillius.fo^ine^quauismediatcbocco^EC
•zeritbocco^pnspareco^EisaiaUs.iocd idcrit p:ima
pars vndc pcndet illtid p:incipiii:i no crit ipfum f m g>
eftco:pus:ni(t ttn aliquid oc tota collectioc fubi.Coftat
ergo i^centia aic no cft co:pu8:fcd pars aialis ant vcgc
tabiUs:que cft ci fo:ma:aut qfi fo:ma:aut qfi Bfectio yl
virtus;vclf»otctia.biccmH8 igif niic;g> aiapot oicivia
velpotctia;c6parationcafTecnonii:queemanantabca.
j3imitr potoid vis ex alio intctlcau;c6parationc.f.fot
mariifenfibitium iintetU'gibiUuquasrecipit:^p6t oi/
cieiiafo:ma c6parationcmacinquaciciftit:cj qnibua
Vtrifc^ c6fh'mit ful3a vcgetabitis autaiaUe:pot etia oi/
ci pfectio:b«c c6paratione.f.g? pcrficimr gcn'' p illam i
b5 clTe fpedcs per itta fiue fit oc fupio^ib^fpcciebns^fiue
oe iferio:ibU3. Tlatura eteni gencris imperfecta eft lin
terminata:nifi perfidateam natura oiflcreticfimpUcia
aut non fimpUde adiuncte ilU;cum autem aduenit d c6
ftintiwr fpecie8.({:i>iffcrcntia cni^ cft pcrfcctio fpcdei
o: boc g» cft fpccics : vnaqueqj ofit fpee no bs oiffcren/
tia fimpUcc.3a fafti bocq: no biit nifi fpce quaru ee'n/
tie(itntc6pofiteej;founaimateria:i fo:ma inilUaeft
eaawu
a
lipltataat
30
Z(ta non dl
nemitiwtc
Sripbcab
t.co.tU
KXtUp*
Brtfcie M
ari.«. lepC
ca.7.
tHiferentfa Kmplex cim qd coihtuit q: illa.oeinde oicf/
^ musgjoisfoimacltgfcctioifsnooisgicctio foz^.lDa'
^'(lcrenifabucandipfcctiocrtciuitatisr-zcatpctariusli
gno|;pcri^ctiocilnaui3:ncctamc funtfozmc ciuitatis
velnaui8.£tcuiufcu(ppcrfcctionia dtcflcntia fepara/
ta pcr fe ipfaxcrtc no e fo:ma matcricmcc in ma:fo:m3
etcni qucelt in matcria elt fojma ipzeiTa in illa:': ejciiles
jjpterilla:niit fo:te confenferint vt perfcctio fpecici vo/
J5 cctur foima fpcciei.0ed iam confen fcrii t in boc. vt l)cc
eiHf.t.6in» res.fc; aia coparationc matcrie fit fo:ma:coparati6e ^o
i,c5*« 4, j7« totius collcctionis fit finis i pcrfectio.Zct coparatoc mo
uendi fit p:incipiu cffjciena i vis mouens.fit quado qui
dem ftc efl:tunc fojma fignificat coparationead rem ro
inotiftimaabciTentiafubltantiequcbabetciTe per illas
« ad rem p:opterqua fubilatia babet ec q6 ipfa cft:i ad
rem que ^pter ipfas eft in potetia:-: ad re cui no copari
turactione0qtieeilmateria.3nimaenifo:ma eil e)ci$
refpectu.f.gjbab5eiTein matcria.Tp>erfcctioaut figni/
ftcat coparatione ad rem perfecta:e]c qua emanat actio/
ne3:q: perfectio eil refpcctu fpci. Clarii igit eft cp cu5 in
Ooctrina oe anima of gp ipfa eft gfectio : boc plus figni/
ficatintellectiii-zetiabocpluscompiebenditomnesfpc
•^ cieaaicvndi(g.j£tbocneceiTecftoiefeparateamatcria.
f nde fi oi]cerimu8 etia cp aia efi perfectio:boc mfto mc
liuseil ^fioijccrimus aiamelTevim.autvirtutemaut
poten tia5.l:a aiitque adueniunt cf .aia:queda funt que'
admoda motU6:i qucda funt qucadmodit fcntire:'! ap/
p:ebenderc.3pp:ebendcreaiitbabetn6e^boc q6 ba»
bet virtute que eft pncipiil eif icicndi:fed p:incipiu rcci/
piedi. IDoucre aut bs no ej: boc q6 bab5 in potetia pn"*
recipiendkfed pncipiu agendi.1lec Dcbet vnusftbi ma/
gis attribui:^ aliud.ideil vt magis lit potetia vn ius;$
alterius.TIa (ich oicit potetia vel vis voluntfignifica.'
re vtru^:babebitbec tunc cu; eqniuocatione nois. &i
autemcit Diciturpotetia voluerintfignifiaire vnum ti»
3 tum:x non aliud accidet boc qd Di):iiuus.(r3te ct figni
ficatio buius nois potentia vcl vis vcl virtu6:n6 app:e
bendit abloiute ecntia^ aic ej: boc q5 cil aia nifi ejc vna
Cantu partc:'z no e>:alia.5a aate occlarauimus in [ihzis
\OQici3 qp boc no eft conuenics nec^ rectu.Cum aute Di/
)3mu8gjmacftpcrfectio:c6p:ebenditvtercpitcUcct':
qz anima cil potetia qua perfidtur in aiali:c6p:cbenfio
rci cft perfectio ej: potcntia ej: qua emanant alTectioc*
etiam ell gfectio^aia eriam fcparata eit pfcctio:': anima
quenondueftfeparataeftperfect!o.£j:bocaute9?nos
lf> vocamuselperfcctionenonduitcUigimradbuc:an fit
fuba.©enfUB eni ijfectionis bic eit.fc5 id ^pter cuius ee
fit aial in actu qvxIx vegetabile in efTectu vegetabile:e)C
bocaiitnondu iteUigitur:an fitfubaan n^.C^icim^^igit
nos no Dubitare:banc re non ciTc fubam ey: in teUectu ^
ma eftful>a:necetia e%eo intcUccai:qHo copoftmm eft
BH.Z.6 aia fublbntia.Sedan fitfubftatiaejcinteUcctufo:mc.boc
t,c».2.i.i!i, Videndu eft.Si quis aijt Di^erit cp cum cgo Dico aiam
fubam.f.fo:mam:non cp inteUectu qui fit generaiio: $
fo:ma.boc oico.Sed c^ intcUcctuquo fubaidcm qp fo:
ma eft:boc eni iam e^c eis muUi Diperunt:non cft bic lo/
cusc6fiderandinecDiuerittatis:vUom6:q:inteUcctiis
bicquo aia oicit efie fubflatia idcmeft cuboc qd eft fo:
ma:imo boc qd Dicit fozma eft fuba idem cft q6 fo:ma
,, eft fo:ma vcl pfcctio:ficut bo eft b6:vel oUqs dc vniuer
*» (itAte bominit:fed boc vanu eft.Siaiit oicit fo:ma.3d
qSnoeftinfubicctovUomodo.f.^non babet cpftcre
xWo mo ineo qd appeUauimus lubm:tuc non erit ois g
fectio fuba:muUc eni ej: pcrfectionibue funt in fubo ftne
oubio:quiui6muiteillec6paratione cojpofiti-.xeji^i^gp
fC^pU
ftintpar6flliU6nonp:obibeteae^einfuKo:nce^e);15
cp funtin iUo:non fTcutaliquid in fubiccto funt fi:ba:itc
putouitatiquis illoy .Tlon eniseft fuba qdqcaliqua c6/
paratione no eft in fubiccto.^ta cp id q6 cj; boc n6 cft in
bac re:vt in fubiccro fit fuba:quia no cft iuba niit at5 in
nuUo fuerit vt in fubiccto.gt bic in tcUcctus non ^bib?
illud efle in aliquo:ficut q6 no eft vt in fubo.q: no babs
bocc]coibu8 c6parationibU3.Cu autc coparatu^ fiicrit
adaUquidin quoeft ncn vtaliquid eftin fubiecto:tunc
eft fubftati3:tcii coparaturadiaUgd eft accidene:': cft
ctia rcfpcctu fwi ipfius in fe:q: cu aligd attendcris per fc
% cofideratii fucrit in feipfo;': non inucneris ei fubm ali/
quo mo erit in fe fiiba.!Si aiit inucneris accidcns q6 eft
in aliquo no vt in fubiccto.£t pft^ inuen cris illud ire
aliquo ad modii eftendi in fubiecto:in fe accidcne eft:no
cnincccfleeft:vtciin6fueritacciden8inoUquo:fitfub/
ftatiain iUo:po(Tibileefteni vtaUquidfttin oUquo nec
Vt occidcns : ncc vt liibftanria:(tcut pofl^tbilc eft ; vt ali/
quid fit in aliquo:nec vt mult3:nec vt vnum:q6 tft in fe jrjj
auteft vnu:aut multa.&ubftantialc mteyi fubftantia
noncftvniiaiecaccidense^intcUectu accidcntalis q6
eft in f fagogi9:cft accidens q6 cft m catcgo:i)6.3a aute
Dcclarauimus in Doctrina arti6 logice:boc ergo manife
ftum eftq^abaianon rcmouebit accidcn taUta6:^ptcr
boc gp in copoftto eft ficut par9:fed vt op5 vt in fe fit vt jgt Wkq
no in fubo vllo modo.^am autcm lcifti quid cft 111^5:5 p rumcicn
fioleaiabsclTe noninfubo.50isaiaeftfubftanti3.Bi "e.c«r.a»
QUtcm aUqua aia fuerit e^nftens per fc:-: vnaquec^illa/
rum fiicritin materiano vtin fubiecto.tuncomnis ni^
eft fubftantia.!oi autem tiicrit aliqua anima cjciftcns in
fubiecto:quauis aisbocetiamfitpars compofiti:tunc
eft accidene:qu(a boc totum eft perfe>:n'o:vnde nondu;
occlaramm eft nobis vtrii aia fit fubftatia:an n6 fublla
tia:e]c boc q6 pon imus ea encperfcctione. £rrauit igit
qui putauit boc fuff icere ad ca efle fubam:ficut ad cam
eflc fo:mam. i^icemus igitur cp cti fcierimus aiam cfTe
pcrfccnonequacucgDeclararioncautDfiaDcfignaucrt/
mus perlectionc':n6 Dicemns tame nos ad bec ^pter 13
fdrcaiamquidfit:fedfciemu8camfmbocq6 eft ani/
ma:boceni nome'aia non eftindiaii ei ej:fubftatia fno: ^
fed ej: boc gj regit co:po:a •: rcfertur ad ilia:-: idcirco re "
cipitur co:pu8 in fui Dififin irione:e):empli gf a:ftcut opu8
accipiturinDifFinitioncopificis:qu3Ui6n6 occipiat ia.
DifFinitionccius fm qp eft bomo:-: idco tractotus dc aia
fuitDefci3nali.iQuiatr3CtarcDeanimafmg?canittta ^n.i ec
cft tractarc oc ea f m g> babs comparationc ad materia aia.t.c«,
1 ad motil:vndc op5 ad fcicndii cfTcnriaaie facereaUu5 »i«
tractatii per fe foUi.Cum enim fcierimus ccntiaj oic no
impcdicmur fcire in quo pdicameto fit.quicn i icit 1 co/
gnofcitencntiarci^ipjcmetctcnetnamreiqueeft ee"n _
tialis ei non impeditur fdrc:q: eitts cft.(L li-erfcctio at j^
eft ouob^modisrperfcctio p" 1 efectio fc6a.gfcctio ault ^'^^* ?•
pjima eft ,ppter qu.t fpccics fit fpecics in effcctu:ficut fi '''^''*
guracnfis;;x:rfcctio mtfct^ cft aliquidcpeis qiic con/
fequuntHrrpeciemrei^autcjracrionibiiseius.aHtejcpaf/
fionibus ficutincidere cft cnfi:i ficutcognofcerc -: cogi
tare 1 fen rirc 1 mot'' bomini:bec en i finc oubio pfcctio/
ncs funt fpecici.fcd non p:iiTie.11on cnim ad boc vtfpc/ -p
cies fit id q6 eft in cfTcctu babct opus baberc boc in cfTc
ctu.Scd cum babucrit p:incipiU5 boy in cffccni.ita vt
bec fiantin potctia:quc antcnoerantciin potcntia.nilt
in remota potetia que egct vt aUqua alia res pcedat ca5
quoufc^fiatipfaciccrtinimapotctta:tuncaial fiet aial
in efrcctu:ergo aia cft pcrfccrio p:imo:f5 q: pcrfccrio eft
pcrfecrio alicuius rei:que eft co:pu8.3fdeo ops vt co:p''
u
ecdfiimmn nitellectit generali i eqiiali: fifcttt otdicifti
in oocinm ,pbandi. non cni; boc cojpua cuius aia cft
gfectio eft oc cojpus. Tlo cni elttxrfectio cozeis ordfi'
cialis ficut fcini aut fcabelli:i bui^^fcd perfectio coipo/
rienaturalie^necois cozgis naturalis.llocenidnima
gfcctio ignis aut tcrrcrlcd eft in boc noftro mudo pcrfe
ctioco2gisnalis:c;:quocmananteiu8 perfectiones fc/
ciide: jjptcr in ftrumenta quibus uiuatur ad opera rite:
qaop piimd eil nutrimcntti t augmcntii.io aia qul in/
uemuius in aiali i vcgetabilieO perfectio pzima co:po/
ris naltsinftrumctalis babcfis operavite.(i;;;£>edDubt
tat in boc loco a quibufda.f.qz duquis oicere poteft bic
quo in bac otfT.nitione non continet aia celi que opera/
tur finc inllrumctisiqd (i oimiferimus nominare iflru/
incta-zfuifecerirnobis nominarcvita no^derit nobis:
qi jaia qua babet ceii non cfl nutriendi vcl augendi:nec
etil fen ticndi:qua noe itcUigimus pcr vita:fed tamc MX
qua noa ponimus in bac oitfinitionc b5 boc.£>i aiit vo/
lueris g vita itetligere id q6 babet aia celop.i?bi gra.oc
cognof.endo:iimaginado intelUgibiliter:': moHe'do ad
fiae voUt;itarie.C)cciptemusco:pus vegetabiUu ab vni
ucf fttatc babeniiu anima.^temctia fi nutrimcntus cfl
Vtta:cur no iuiponimus nomen vegetabiitbus viua fi'
Ueanim3lia.(L Stet" ^ttas pot quis oicerc^gj opits fuit
affirmare aiam:i cur nd fufficit nobis oicere:g5 ipfa vi/
tacftpcrfectiobecejrqua emanat idqdattribuim^nc/
ccffario anime.5ncipiemus aut rerpodere cotravnam.
qitacE irtarii oppofitionii z foiuemus eas.^iccmus igi/
tur 9> oe cozpozibus ccleflibus oue funt fnicSnia vna
cfteius.i.cj oi]:it q> vis vcl virtus vniufcuiufq^ l^ellc c6
ficitur c^ipfa^tcjcmultisque reguntunficut quodda$
aiaUOpus igiMr eani pcrficitnr c% alijs que babet mo/
tim:i funt bec ftcut inftrumcnta<&ed B oictio non cur
rit pcr oes (lellas.iSentcntia etia cius qui vidit:^' in of
fpera elt anima foUtaria ^pzia:t vidit g? ibi eft nouum
co2pus:qd eft vnitin cf ectu:n6 babes in fe muUipUcita
tem.3fti omnes vidct gp nomen aie:cu5 oicit oe anima
ccloia:i oe a!a vegetabiU couenit eis quaft cquiuocc:q!
bec oiffinitio no eft nifi aJeque eft in c6poriti8.£t cuj fe
cerintvtcoueniantaiaUacumceloin intellectu nomi/
nis aie:e)xUidttur iteUectus vcgetabiUii ab iUa vniuer
ritate:q^i8 boc facere oifficile ltt:q: aiaUa -z celii no c6/
neniunt in intellectu nois vite:nec etia in intellectu no/
minis rattonaUtatis.'i^ationaUta3 eteniqueeft bicco/
uenitaiebabetiouositeUectusmaie6:bocaiit non cft
pofTibile cite iUis ficut pofteavidebis^^nteUecms eteni
jlttceftinteUectus in enectu.5nteUectU6 mtc in effectu
non eftcoftituens aiam que eft pars oiff tnirionis aiaUs
rationaUs.&imiti- ctia fenfus bic oicit vis qui appzebe
ditfenfibiUaadmodumrecipiendiitmiUmdinescozii:
1 patiendiab ei6:bocaute3 non poteftefre ilUclicut po/
ftea fcies.oeinde ft fhtdueiint:'; pofuerint aia^ ee pma;
gfectionc eius q6 eft mobilc voliitate:i oocile cjc omnU
buscojpoztb^^ita vtoiffinitiocoplcctatur aialiai aiaj
celo:p:ei:cUidenmrvegetabiUa ab eo|rvniuerfitate.ba:
oictio eft rata.CICotra id q6 of oe vita i aia rcfpolTo &
ficut mo^: Dicemu6:<iJ iam conftat gp in co:poMbu8:op3»
cfTe in effectu pncipiiS oifpofitionum cognitaru i conv
paratarii ad vita5:fkut eft inccdens.^i quis aute buic
pjincipioimpofueritnomen vita;noneritnobi8 cii illo
c6tentio:q: q6 iieUigit apud boies Dc nomincvitecum
oicitur oe animaUbus eft ouo:vnu.f.vt in fpecie fit p:iiT
cipifi a quo emanant iUe otfpofitiones:': alterii.f.vt coi
pus Itt optii ad bocvt emanet ab illo ifte actiones.!Sed
oepumo c6ft3t:q:ilUidn6inteUigituroe3ia vUo tno/
do.Secundu5aHte ftgnatintcntionem quc noncft ani/
ma:quia ad boc g? alicid iitaptil ad emanadu5 ej:eoaU'
quid:autvtftataU'cuiU8^paet3ti3;cft ouobus mcdis.
Un^^cftvtiencfitaUquidptcraptitudinc ipfasej: qua
cmanat:ficut nauisque eft apta ad boc vt pcrucniat ep
eacomodanaualiaitbocetiaindigetrectojequopern'/
ciatiu- ifta aptitudo.'l^ecto: eteni:': bec apn'tudo:n6 fiit
Vrtu i fuBo. £tfc6u8 cft vt no fit in fubo aUgd aUud p:c/
terbancaptitudincltcutco:pusq6eftitaaptiivtp:oHC
niateyeoc6bHftio:fmcumquiponitbancaptitudinc5
calo»:ita vt calo:c cfTc in co:po:e ide fitqd ee in co^bac
aptitudinc ficut vidcf :fcd boc in aia non c6cedif .Tloti
cni ide eft q6 intclUgiwr oe aia:': oc bac aptitudioe ocfi
gnata:quom6 eni no eft ftccu id qo itcUigif oe bac^apti
tudinc oefignata:non p:obibeat:quin p:eccdatea5ecn/
tiaU'teraUquapcrfcctio:iaUq6pncipitiin co:po:e:in q
cft bec aptitudo:gj auteitelUgit ocperfectioe pma qul
oefcripfimu8:,pbtbct vt p:eccdat ea eJfentiaU'ter alfe g/
fectio:Bfectio eteni p" no b5 pn"" ncc Efcctocs pma:g q6
iteUigif oc vita:'; oeaianocvnii': idc:fi q6 oicim" aia j
VolumTteUigerc q6 oes iieUigi5t.fi at voUim^QJVita fir
nome mttiuocii ad aia^ in fignificando gfccnone p'5:n6
cotendimus fup boc:quin vita fit nome cius cp volum^
af1irmarmareoebacp:imacfcctione:ergo ia cognoui/
mus ni^ic intcUectii noi6:quo oppcUaf bec rcs quevoca/
tiir aia cj: rclationc qudbs. C£>ebcmus aiit niic labo/
rare ad c6p:ebcdendum quid fit bcc re8:que.f.c>: rcipc/
ctu p:edicto cft aia:i oebcmus innuere in 15 loco aUgd
qtio affirmef cffe aie qua babem'' ad fimiUtudin e euigi
landi i remintfcendtvt boc muUit ^jfit ei in quocft vir
tusinfpiciendiveritateperfcipfU5:adeo vtn6 cgcat t)v
ti&'.i ad via c6tierti:i feeari ab erro:ib''. (T i:iiccmu9
igiwrgjaUqitisepnobfsputarcDebctquafifubitocrca
tud eet 1 gfectus.Sed vclato vifu fuo:ne vidcar epterto
rat-tcreatuscifetficquafimouercturin oere:aut inani;
itavt eii non tageret fpilTitudo aeris^qua ipe fentire pof/
fet:i quafi ccn t oifiuncta meb:a ctu8:ita vt no concurrc
rentfibi:nec contingerentfcfe.ocindcvtvideatfi affir/
met cfTc fue eenticl lon eni oubitabit afTirmare fc cfTc:
non tamcaffirmabite;:terio«jfuo?:mcb:o:ii:nec occul
tafuo;:iterio:ii:necanimii:neccereb:f]:nec aUquid ta*
U'um:fed e;ctrinfccus affirmabit fc cfTcCuius non aif ir^
mabitlongitudincneclatitudinc ncc fpiiTimdincm.JoJ
autem in illa boza:i in boc ftatii pofTibilc cfTct ei imagi/
narimanu:autaU'quodmemb:o;r:n6 tamciUud imagi
naretur cfTc partc (ui:nec ncccfTariii fue cflentie.Xu fcts
cp id q6 afTirmatur aUud cft abco q6 no affirmat :i con
cefTum aUud eft ab eo q6 non concedttuniquonia eflen
tia qua aff irmabat ce cftjppzia iUueo Q7 itla eft ipfamct:
1 eft p:etcr co:pH8 eins:i membza ein5 quelhon affirms
bat efTe:ideo ejqpergefacttis babs viam euigilandiad fci
cndumg^cfTeanimecftaUudq^cfTc co:po:is4mo non
egetco:pozeadbocvtfciatdnimai percipiat cam.!oi
autent fuerit ftupidHs:opus babct couerti ad viam.
dCapitulii fc6m oc numerando ea que^oixcnint antig
Dcantma iciusefTcnna.
i'2*'<>mil«'S>wg7antiqui oij:crunt in
^ vvi II uv jjocideo quia oilTenferunt in
viapcruenicndiadilUid:quidamenimiUo^
^contendcrcappzcbcndcrc fcictiam animcQ
'monim:quidamaute per inteUectti:quidam
vero per vtrii(^:quidamveroper vitam indiffercntc.
0.ai autcm voUtit pcruenire ad fcientia5 animc per mo
tumvidebatttrei^Q^mouerinonvenitnificximouentc:
f S>ntototp:imu9opo;tetrtncoubio;vtfir mobilis ej;
n
toiuau.
art.p ti aio.
txo,iz.
^c ah Tlbartii^
1itosm$
3©ono<Titu#
1 lcucippDS t
Hm ^ oe m»
T&mocrlm»
vcMcic anft.
pManima.
t^iao.
Kfppww
ticit anft.p
9eflia.i.c.3z
8(Mc(t vlT.
fotaiat,co.
Cmpedoclrf
vtan.oidt^
tt»iMx.zS
Xcnocraiee.
tbtrpania
Cffirml^iuo.
JOfAotilaco
dcmoiuua.
£alenut<
Critiaen
flrin.p 6 affl
U4Z'
»
fcipro:fedaiacl>motoj p;imusinftrumcnta!l[squc ba/
bct inftrumenta apta ad moucndii mcmbjo mulculis •:
nerms:t pofuitaiammobilcmejrfcipra^vndcpofuit eas
fubftantii [mojialcm.putauitcni; qdgcquid mouctur
n fcipfo impoiTibilc crt moueri:Diccno q> co:po2a celc
ftia ideo non cojrumpuntur qj cius rei caufa eftpcrpc'
tuitasimmotus.Quidamauteejccis nagauit animam
cflfc coyxi9:fcd pofuit eam fubftantia incojpojca mobi^
lem q: fcipfa.aiij pofucruni ea cfTccojpus adinucnicn/
tea gj ipfi c(t cojpus mobilc ex fcipfo.St cj: cis ftiere ali
qai qui pofucrc aiam atbomos; vt jjptcr boc cfTct babi/
li« in pcrpctuitate fui moms:oicentcs q6 aial attrabit
iftos fpirandoii quia fpirarccli nutrimcntii animeqtft
ffxrare facit alam permanerc ^ptcr reftitutionc aliom
ciufdem gencris.loco eoiii atbomojii qui cmiflfi funt.-q
funt co:po:a indiuilibiiia i quc funt pncitna:': oij:it cos
cfTc mobites cj: fcipfis^ficutvidcmus motii co:p femper
in fpatio acris:'z idco fiicrc apta ad moucdii aliud.Qui/
dam vcro oij:en eos no clTc aiam:fcd moucnte cos quc
cft in eis 1 intrat cozpus ipfis in tratibus.Quida ttutem
pofuitanimacflcigncm:videbatcniigncm cjTc rcmF»i'
ternum inotus.Quidam vouicrc peruenirc ad fcien di
aie pcr appjcbcnfioncm fiuc pcr intcllcctus.icj: quibus
qnida; [xitauerc:^) aia no appjcbcndit aliquid qdeft
e^ctrailla^nifiquiaipfaertpjiojeo^-zpMncipiu cius cft:
vndcopoJtuitaiamefTcp:incipiii:iporuitcam ce eiae
gcncris^cui^^cft p:incipiu.f.vt ignis^aut acnaut tcrra:aut
aqua.aiijs aute vifum ftjit ei cflTc aqua ^pter multum
bumiditatis quc cft in fpcrmatc cp eft puncipiii genero/
tioni3.(Laii)autcpofucrccamcorpii6 cflfe vapojabiV
lc:videbantetcni vapozeede pancipiu o{um rcnl:': fiic
runt multe alie fentcntic:ricur illc quas rcifh:omnc8 ou
tcmiHioicebant g^aia nofcitomnia:nific^ bocg? dl
c(Tcntiap:incipy oium rerum.Similitcr ctiafcntcntia
ciuseft:quividit^ p:incipiafuntnumeri:ipofiut aiaj
numcrii.(rQiiidaenicof vidcrcq^anima no appjc
bcndit in actu:nifi id oc quo in ipfa e\\ aliquid:tiic ergo
pofuit an ima copofita q: bis quc vidit ei c!emcta.£t Yy
eftauedidem:quipofuitaiamcfTccompofitac^qttuo2
clemcnas:^ e;c victo:ia i amo:e.Dirit enim ^ oia no ap/
pjcbcdit quicquid eft nifi per fimi .itudine eius qua baf
bet in fc.Scd qui pcr vtnmtg eft:ficut illi quiDij:crcg»
aiaeftnumcru8moucn6feipfam:fedcft numcruecx 15
q6 cft appicbcndcns:': eft mouens fcipras Cf boc q6 cft
pjimii moucns.^cd quiconfideraucrunt p vita indifTc
rcnte:runt quidam qui Dijccrunt q; anima cft calo J natu
ralisiJco quia cuin ipfo cft vita.aii) vcro vifcmt q> eft
frigiditas.aiaetentDenoiataeftab anbclitu:^ anbelit''
eft infrigidans:': idco infrigidamur per Mractione} ad
cnftodiendfl fubftantia anime.([7Quida; aute oi^xrut
cp animacft c6ple]cio:c6plcj:io cteni quadiu fiicrit ftabi
li6:non moucbiturfanitasvite.(CQuid.1aute oixcriit
aiamefrefanguine:cumenifanguiecfftinditur vita oc/
ftruitur.QuidamaiitDi^eruntq^anima cft copofitio i
cdparatiointcrclcmcnta.fcimuscteniQ? copofitio alv
quaeftncccflfaria ad 15 vtcj:ctntis fiataial^tquia aia
eftc6pofitio:ideoDiligitrcsc6pofita9 e^^atbomis-z ol/
l^tibus 1 fapojibus in quibus Dclectatur. Quida pn/
taucrc aiit cp aia eft ocus q cft fublimis rup oc q6 dc illo
oicunt bcrctict:Dicuntetcnim q? ipfein aliquibus eft na
tura t in aliquibus cft aia i in aliquibus ell intellcctus
qui cft fublimioj -z mirabilioj fupja eflc osnnc in quoip
fum faciuntc6mune."DeautC5 funt (cntcntie antiquifli/
moiii Dc anima:qtrc omnes falfc funt:icd qui eam appije
bcndcrc voluerunt per motii pjimii incoucniens gp eoa
C^pu
fequit 15 cft.fcflic; cp obl iti fu nt quictis.S f cnt? anima
moiict q: boc:q> ipfa moiicturific cnim pofticrunt^tunc
quics pjotienit e]ccaquicrccntc:crgon6cftmobili6e^
fcipfa.ZTu fcis antcm ej: pjcmtfTis q> nullu; mobilc mo
uctunniri q: moucn tc:': g? nibil mouctur cj: rc^ro : aia
igitur non eft rcs mobilis c;: rcipfa.(I73tcm bic motus
quo mouct ata;ncce cft vt aut fit fm locii:aut fm qua ti
tatc:aut f m q Utate:aut f m alid. Qi at fiicrit localis nc
ccflc eft vt fit aut naturalis:aut violcntus^aut animalis.
©iautcmfiicritnaturaiisfincDubiocrit tin ad vnam
partcm:critcrgo motio animc ad vnam partem tantii.
J5iautemfiicritviolcntus:tuncnoncrit mobiliscj: fc
ipra:nec crit cius intcn tio qc reip3.(]7©cdmcliu6 cft vt
oicatur creotoi elTc pjimu; pjincipiuin:^ q> (it anima:
R autem fucrit animalis:tunc animo pjioj cft anima : i
fit fine voluntatc:': crit aut vnus g> nun varietuncuiiw
monocrittantu; advnampartcm:auterunt oiucrfux
erunt intcr illos:fiait fcifti quietes finc oubio:-: tunc n5
erit mobilis ej: feipfa:fi fit Pm quaiititatcm:fcd motum
fmquantitatcm:non babctmobilcc):fcipfo : nificjcin/
fitfione oliciiius qd penctrat illud ■: conuertitur in eim
c(Tentia;.(L IDotus vero fm permutationcout erit ejc
boc q6 eft aniim:': ninc anima cu; moucrit Dcftnet eflfe
anima:aut erit motus fm aliq6 accidentium:que acci*
dunt ei e;: boc qi cft anima:pjimum autcm bojum cft:
quia boc q> ipfa mouetur non eft ad modii; q> ipra mo
uct:quia ipfa cft quieta in loco cii mouct in loco.fc6; eft
qjpermutationisfmaccidcntiafinis eft baberc illud
acciden6:q6cumbabitiifiientceflfabitpcrmHtatio.5a
ctiam ocmonftratum eft tibi q> anima non oebet ec co?
pus^tqjmoueneinlocofic vtmoueaturadmodii quo
mouemreftcojpusfineDubio.@iautem anima babe/
rctmotnmlocalempoflribilccfTct animam fcparariab
aliquo co jpoie:': poftca rcdirc ad illud.t itti poniit ani/
mam:ficutargcntumviuumin vtrc:q>cum voluimr
voluiiur -: vter:': negant momm eiae efle motti elcctio/
nts.(C5tt'Tietiam fciftig?fententia oeinani:Delira eft
cvana.fi>imilitcretiamrcifti:g> fentcntia oe pjincipio
vnoelcmcntarifabulaeft.i>eindeinc6ucnicnscftiIld
g? oij:emn t.(cilic; q> rcs oebet ef(e piincipiii fcicndi ca;
qucfequunmr poftea:no8 ctcnim fcimus^-jcompjcbcn.'
dtmus animabus noftrismuitarquojumnos non fu/
mus p2inapium.Sed oeftructio fcntcntic cius qui pu/
tauitgj piincipium vnumelcmentojumcrt:bcc cft.fc;
ciuia nosfcimusmultaqucnon funt clemcnta:ficut 13
q> omnie rcs aut babct efTe:aut non:': omn ia cquolia eif
de; inter fc funtcqualia:red impoflfibilc cft:vt ignis:aut
aqua:aut3liquodaiiojii oicaturcfTc piincipiu; irtojti;:
qd Docucrit nos boc ita c(Tc;aut cconuerfo.^L 3ftcm fen
tcntia animcoc boc q6 ipfa cft piincipiu ciu9:out eft vt
cognofcat piincipium ipfum:aut vt cognofcatca quc oc
cidiintcj:pjincipio:inonfuntpjincipium:autvtrun(^
(oi autcm cognofcit piincipium aut vtriicg. Scd fcie»
rcm Dcbct cflfc pjincipiu; ciH6:tunc anima eft piincipiii
piincipt):qiiia ipfa cft pjincipiiim fui ipfiU6:vt fciatfeip/
fom.©ioHtem nonfcit pjincipium^fcd Diipofitioncs q
ei accidunt:tiicqui9iudicotg>aqHoautigni9 autoliqiJ
alio;: cfTc pn^^.Scd g porucrunt ea; oppjcbcndi pcr nii
mcrum oijcerunt g? piincipiHm omnis rci numcnis cft;
immoDij:cnintg> cflfcntioomnigrcinHmcrHscrt:': cp
eitig oiflfercntia numcrus cft:quaui9 ale ioni oftcndim'
ocrtructioncm rentcntic coiu; oc pjincipio:T odbuc po/
ftca in Docf rina piime pbilofbpbie ortcndimiis ctio oif/
folutione fcntcnticcoium iconfimtlium^tomcDcrtrui/
tur bici bcc illoiu; fentctia quantii pertenct ad tracta/
Trepjobi.
tio dtiquo
rum.
Circa f(/
©nia (1/
milifl poH
f a t(t ab
erilT. p DC
tt anima
p<rmrto0
tcxtiie.
Cotrabt
recico0«
€x TafR.
Itbto.z.
<api.?.
tihtovcl
tracra.j.
capi.i.
*\^t(mc
tttm piopiid oe dnfma boc modo.fciUc? vt fnff«ciamtt9
^ confideremus fi anima non eft an imamtfi qiiia cft nii/
merus aliqiiis.fcilics vt quattiio::aut quintp : aut qz cft
parvelimf^r.aHtaliquidgjfitcomunius cj|fitaliquis
numents.Si enim anima non cft id q6 eft:nifi quia ipfa
•fiora tt cftaliquisnumerus^gdDiceturDcanimaliqdcftin me
aiaitbuB ^io gracilliittum q6 cum iciditur moucturvnaquecB gs
aniiuiorta ^j-^jg ^ fentit.-^Quia cum fentit fine oubio eft ibt aliquid
Ocio jc imaginationis.SimtUter vnaquccg pars eius feccditfii
aia.t.c,r<> q[^„q ,„ pjYtes-.x bicmotus fineoubiotftcy aliq imagi'
natione.Conn-atautemQjDUcpartcs mouetur otiabus
viribus que funt in cis:'! cp vnaquc(^ illantm minoz cft
numeroqmeratinconiunctionc.Si3Utcm anima fm
coseftnumerusquierarinoiialiitd.tunctfte Due par/
tes mottentur ■: non pcr anima;:q6cft impolTibilcquia
vnaqita^ illarum eft anima eiitfde fpedctcuius eftani/
maalteriits:crgoanimabiuusanimalisvnaell tn efife/
cm:fcd multip|le]:in potentia mitUiplicitate animaram:
bocautcm qjinanimaliDcHruunttirDitccins animc:'z
non in vegetabili eft pzopter boc qj in vcgetabilt infufuj
eft inftnimenmm pzimus^jjptcr q6 pcrmanet opits aiu/
me-.non eft astcm ita in animali in mcdio grac(lU'mo:qz
vna pars co:ponsasimaltsgraciUiminon babctpn'nci
pium referuandicomplcponcm aptam animc aitera
autem babct ipfu; pancipium:fcd ad boc vt refemetun
eget fanitate altcrius partisipartium cieni; cozpozis aU
tcra pendet ct; altcra ad fuffragandttm ftbi in cuftodicn/
do comple]rioncm.Si autc; non fiierit an ima numentd
Dcltgnatus:r; fitcrit numerus alicuius qualitatis aut ali
cuius fo:me:videbunf cifcinvno cojpo« multcanime,
!Scil^i9enig)inmultispari'bitsalg Qtcsfunt:<z in mul/
tis imparibus funt imparc8.<5imiliter in mftis quadra
tis funt quadrati;ITmiU'ter ctil funt ali) rerpectu$.(L 3te
vnitates aggregate in numero.aut babent fltum:attt no:
fi autcm babuerint fimm funt puncta:fi aute fluerint pu
^ cta:aut anima erit an ima:ideo quia cft numerus illoatj
piinciozum aut non it3:fed crit vistaut qualitasiaut ccte
ra bu(ufmodi.@cd illipofucruntnamra in animalitate
nudi numcralitatc:ergo niimerus qui cfi in puniSis eH
anima:ergo omnccojpuscum pofucrisin co bucmun«/
ram puncto:um:eritbaben8animam.3n omni autetot
pozc poteris ponerc pucta quot voluerts:ergo omnea>2
pus poteil baberc animam eo q? bcc puncta poil^tpo'
ni in illo.St autc; anima fiterit numcrus qui non babct
fintiti:fedqui cfl vnitatee Difgregate:tuc in quo funt Dif/
grcpate cum non babet materias oiuerfas^ncc accelTcrit
ad illas alie p:opuctatc6:ncc Diifercnrie alie.Tlon cnim
multiplican tur ea qitc fun t fimilia : nifi in matcn^s. &i
autan babucrint materias oiucrfas:i funtbabcntes fi/
tum baben t co:po:a Diuerfa.$oiue autem fit ita fiue non
fit ita:quomodo be vnitates fiue puncta funt aggregata
fiimukquandociuidcm coUigatio vniufcuiufc^ eo:um cu
auo:'Z aggregatio iUo:um non fit nifi velc^ boc qd funt
vnitates: vcl ct: boc q6 funt ptincta:opo:tet crgo vt vnv
tates t puncta concurrant fibiad coniungcndiL- vncut^
fucrint.©iautembocfitc):aggregateq6aggrcgatvnu/
qdqj alij^tc): coniungentequiconiungit vnaquacp ali).
^ quoufcp coniuncta fint:': ipfum confcruatca coniuncta
J boc vtfitanimameliu6videmr.!3edej:bocq6Diycritt
animamcomporuamelTecj^p^inciptjs^iobbocpot fct'
re p:incipia:'z alia p:etcr p:icipia:p:optcr illud q6 babc/
tur in iUa oe ipfis^iboc g> non fcit quicquid efl nifi p:0'
ptcr fimiUtudine ciusquababctinfcfcquimr necciTa/
rio: vt anima non imta quc fiunt e j: p:incipio:': q funt
oiucrfa a natura ciusXoniunctio ctcnim aUquando fo/
.ir. '
dt affecttonea in piincipi;B:i fomtas que non funt in ca
ficut olTcitas:t carncitas:': bumanitas:'! afincitas •zc.er/
go bcc ncccffc c Jl vt nefciantii r ab anima : quia bcc non
funtinilla^eo gjnon funtin ea:ntfipartesp:incipio:um
tantum.CL&iautcmpofucrintgjin coniunctionc ani/ £
me e(t bomo:aut equu8:aut elcfas:ftcut efl in ca igni8:t
tcrra:': victo:ia:i amo::magnamccrte putaucrant UuV
tidam.@ienim fitcrit tn animabomo:mnc in anima efl
animo:'; in eadem itcrum eft bomo i elefas:t boc erit in
infinitum:bocetiaabfurdumcfl:t eip. alia partc.fdlicet
quia opo:tct f m banc pofitioncm:vtaut Dcue nibil fctat
aut fit compofitus qc omn tbus.-vtruc^ autcm bo:u; be>
refie cit.z cum boc ctiam opo:tet vt fit ignaru8victo:ie:
vioi X contrarietatt8:qz vt'cto:ia non cfl in eo.£^ victo#
rta ctcni; fm eos p:ouenit DifTolutio i co:ruptio eius in
quoelt:ergofcientiacreato:i8Dep:indpt)s crit imper/
fccta.": bec magna i abfurda cfi berefie.Dcinde tcrra o$
Vt fciat terram^iaqua aquam:fcd vt terra no fdat oqua:
ncc aqua tcrram.£t caUdum fciat caUdu;.<: non fdat fri
gidu;.ict opo:tct vt memb:a in quibus efl mtiUu; tcrre
mta tis fin t multum fentientia tcrraj^qd non cfi ita:quia
funtno fcnrienttaterra;:nccaUquidaUud:abecfuntvt
vnguis:': 06.CC3ClDelt'u8 efl autcm vt rce patiatunt afTi
datur a fuo contrario:<^ vt oifidatur a fuo fimiU. jtu m
tcmfds qp fcnfua efl aliqua af}cctio:vel aUqua paffio : t
opo»et ^m eos vt non bic fitaUqua vts que app:ebcdat
cotraria.£toponetvtalbcdo^ntgrcdonon appcben/
damr vnofcnfuifed appjcbcndat albedo gte viftts que
efl alba:'! nigredo parteeius quc efi nigra.£t quia colo/
rcs babentcompofitiones infinitas:opo:tctvtattribua/
tur vilUi partce infin ite i oitierfo:um colo:um.0i aute
tncd^ colozes non funtcem':t non fint nific6mij:tio cd/
trariom; ^m magis i minus abfc^ alta oiucrfitatc : tunc
opo:tet vt app:cbenfo: albi app:ebcndat album pums
t app»benfo: nigriapp:cbcndat nigrit purum:quia inv
poflibileeltciapp:ebcndercaUudabipfo:t opo:tet vt
non impcdiatur fcirc ptincipia fimplicia compofitoatj
inon cognofcatmediaco:uminqtiibit8nonapparetal *
hedoii nigredo in cffectu.)3imiUtcrctia5opo:tct vtap/ ^
p:cbendattriangulumpertrianguUim:'z romndu; per
rotundum^taliasfiguras infinitas^inumcros ctia pcr
fimilimdincm co:um.£runt igirar in fcnfu figurc infuti
te:g? tc tum cfT impofTibilcZiu fcis «utcm p» vnuj fulfi/
dtadptobationcmcontrariotiitad cogniiionem eo2ii
pcr illud.!3icutrcgularectapcrqnaocp:ebedimu8re/ i«,.tafc,ai«
cwm 1 ama fimuUTlon cnim opoztet vt quicquid idt ^^gc,
ttir fciawr per td q6 efl cis p:op:t'um.J5edco:uin qni po
fucrunt antma apptebcndcn tc rce per momm fuum cir
cularem vt eo moucatur ad af^ncbcndum rce per illus
potlca oedarabimus ocflnictionc fuc eicttonie:cum oe
darauerimus g^ app:ebenfio intelUgtbiUe:iinpofTil)ile
efl vt fiat pcr co:pu8.([r©cd quifHjrucruntaiam ccplc
1cioncm:c^ ptcdictis patet oefTntcrio fententie ipfo:um.
Tlon eni;omncadquo Dcflructo:vitaocflruimr:efiani
ma.iDultaentmcj: rcbus ic;:memb:i8:icj:bumo:ib''
talt)sfunt buiufmodi:tn6 ncgamraliquidefTcneccfTa'
rium ad colUgcndam anima cum co^:c:q6 tamc non
c(tanima^ptcrboc.£>:bocetiamfciC8 erro:em illius
qui putauit anima eiTc fanguiiicm:quomodo entm e((et
fanguis moucns t fcnticn6.(L Qui autcm oipt anima
cfTccollcctionemiam pofuit animacoparationererum
intellccta;:quomodo aute anima intcr cotraria crit mo
uens 1 apptebcndcs.-^Coniunctio cni fcmp cgct coniun/
gente finc oubio i mclius cfi:vt ipfum fit anima. 3pfus
cnim efl quo oifccdente octlrucmr coniunctio. poftea
2uic. a $
^e m T(barti0
ftUK5 Declarabimr tibi per id q6 oifces oc anima oeflru
ctio omnium baruj oiaionum alqe modis.Tlunc autc
oebcmueinquircrenaturamanimc.^am autcm oijrc/
runt in Dcltniendo bas oictioncs muUa alia non multii
neccflaria:': idco pertranfimus illa.
if:Capimlum tertius q> anima continctur in p:cdicame/
torubtlantic.
'^^^lf^l«/*Q7iamrctde>;p2emiflisaram
J V-irl I Wv non cfle co:pu6.0 i autcj co
ftituitgjaUquaanimampoflfibilceft perfeip
famfolamcpfterejionoubipbis ipfam cflTc
f»bftantiam:boc aut ej non oeclarabitur tibi;
niU ia aliquoeius qt> oicimr anima:fcd in cctcrie funt fi
cut in anima vcgctabili:aut i anima animaUe boc no c6
ftabit:quiamatcriap:op:iain quacjaftiitifteanimc no
cft id qd eft nifii e;c complcj:ionc p:op:ia i affectione p:*
p^ia:-: non rcmanctc^ftenscum illacomplejcionc p:o/
p:ia in effccm^niftquidiu fiierit animain illa. 3lia cni;
cft que faciteamilUus complcponis. anima enim finc
oubio cftcaufa qua vcgctabile i animalc funt iUius co'
plcjrionis qua babcnt.anima ctcnim cft p:incipuim gc
nerationi6 z vcgetaiionis licutoij:imu8:ei^o p:op:ium
fubicctusaniiTieimpoftibilccftcfleidin cJftcmnifi per
flnimas^ianimaeftcaHfa^vndccftfic.irtimpofl^ibilccft
oiciqj fubiecmm p:op:iu5 babctcflc in namra fua : -: g>
boc fiat caufa aUerius rei quc non eft anima:cui poftca
aducniatanima:ficut pars aUqua quc non babct poftca
p3rtemineiu90itfinitione:necinciu9 ocftructione vcl
eiuso:dinc:ftcut oitpofttoaccidcnt(um:quo:u;etTe co'
fcquitur cfTe fubiecti fui confecutionc ncccffaria : i non
funtcontWtucntiafubicctuminefTccw.!Sed anfma eft
conftimcns fuii p:op:ium fubiccmm;i oat eieffe in efTc
ctu:flCut fcies poftea banc oifpofttioncm cum locuti fue
rimus oc animaUbus.Scd intcr fubiccmm rcmomm t
animam funt aUc fo:mc:que non perficiunt z conftimut
36 iUud.JCum autcm feparamr anima : fcquitur nccefTarto
Vt accidat ei cu; feparatione cius founa tnanimaUtatis
quc eft Jtcut oppofita foyne copleicioni quc cft congrua
anime.£t bec fo:ma:i bcc matcria:qua babcbat onima
non rcmaniit poftanimamin fua fpccieaUquo modo.fs
ocftruiturciusfpecice^^zeiusfaba que erat fubiectum
animctanimafubftimit ineo aUam fo:mam p^optcr
Hefolntiein qitaremancatmateriainefTccmtnfuinamra.^lUtd cp
AUitiir t?ic, go co:pu3 namralc non crit ia^ (iaxt crat. Sed babcbit
aliamfo^mamtaUaaccidcntiaJctaUqitandoperibunt
aUque cius partee ifeparabiimr a fubftantia poft^ mu
tatum eft tomm;i non crit feruata efTcntia moterie poft
fcparationem animcScd quecrat fubiectum anime:fie
nunc fubiecm, altcrius ab tlla:ergo animaefTe in co:po
re non eft id q6 accidcns in fubiecto cfTcergo anima fub
ftantia eft^cjuia eft fosma que non cft in fubiecto.1i>otcft
autc aUquis oicere^concedimus qj animevcgetabiUbec
cft fo:ma.fciUc5 cp eft caufa perficiendifuam .materiam
p:op:iamvclconftimendifuuin ftibiecmm p:op:ium.
J5cd oe fcnfibiU non eft ita:videtur cnim qjvegetabili»
pcrficiateiusmateriam adqudpofteaconfequcter ad»
Hcniat anima animaUs^ergoanima animaUs aducnit in
materia que iam paus crt conftimta ab iUa que cft cau/
fa perficiendi materiam in qua aducniat anima.fcilicct
animali6:ergo no eft animaUs nifi exiftcne in fubiecto.
Contra boc autcm ffc refpondemue q> e% anima vcgcts
biU:f m qp eft anima vegetabiUs non p:ouenit nift' co^p'
vegctabilc abfolute : i anima vcgetabilie abfolutc non
babct efTe nifi cfTc q6 eft itcUecms generaUs:': boc cft ta
tum in inteUccm:efte outem fenfibileeft in im ipedeV
Caph
fintplarcefd
roe«
anfnutlTub
fUnna.
'Rcfponfid
q8 ergo oiciopo:tet:boc eft:quia anfmavegetabiUs cm
faeftqHebabctetiamfubicctiicomunevniucrralenon
babens elTe.V5.co:pu8 vegctabile augmcntabileabfoUl
mm:crgonon fpecificatum.©cdco2puebabene inftru
menta lentiendi:': cognofcendi:': momsvoUtntart) non
p:ouenitei:anim9 vegetabiUftngjcftanima vcgctabi
U6:vel Pm g» facit tantu vegctationcm:fcdcj: bocg> ad/
ueniteiaUaoifl^crcntiap:opterqua fitaUa namra.fci[$
anima fcnftbiUs.(i;£>ebemus autem fuper boc apponc JO
re cjcpofitioncs cicentcsq^pcranima vegetabilcm:aut
volunt intelUgi anima fpectalem qua jpfnie oefignet vc
gctabilisftncfenftbiU:aut voUint inteUigt inteUectum
comunem quo vniunmranima vegCtabiUsifenlibiUe:
f m op vcgetat:t gencrat:i augmentat.b cnim aUquado
oidmranimavcgetabilis.Sed bccoictiocft ip:op:ia.
SnimacnivegctabiUsnoncftnifiin rcbus vcgetabili/
bus:-: intcUecms in quo conueniunt anima vcgctabiUs
•zanimafenftbilis:ftccftinvegetabiUbus:itcuteftinani
maUbu8:i cfTc cius cft;ftcut ee rci vniucrfaUe in rcbuej
aut voUmtinteUigi vnas cj: viribus anime fcnlibiUe cjc
qua p:oueniuntactiones vcgctandi:iaugmctandi'Z gc
nerandi.Si autcm volunt intclUgi per boc animam vc
getabilem quecft fpcciaUe comparationc facicntisvcgc
tationcm bcc in folisvegctabiUbus eft:T non in fcnftbili
bu9.£>iautemvoUmtpcrboc intcUigi intcUectimco'
mnnem:tunc non oebct eicomparari inteUcctue vel no
oebet accipi fm cffectum fpccialem intcUcctus cffectus
fpeciali9.cfftcien6enim Rngulareoefignammipfum cft
cui ocbctcom|?ararieffectU6 finguUris ocfignams^iB
iaminp:cmifTisoemonftramm cft.Co:pu6 autem qd
oebetcompararianimevegetabtUvniucrfali.boccft.f.
q6 eft imperfcctum comuncScd qd cft pcrfcctus aptu
ad rccipiendum fenfibiUtatcm:aut non aptum:boc non
comparamr anime vcgetabiU.Pm qj eftcommunisinec
ifte inteUccmsconfcquiturcas.SedmoduetcrtiUB no
poteft ciTc vt putant.fciUc5 q6 vis vegetandi adueniens
fola efficiat per fcco:pu6 animalc. Qietii t? fola vts ect
recto::fola perficeret co:piis vcgetabilc&ed no eft ita. H
non eni5 facit.fciUcct in animaU:ntfi co:pus animalc cii
inftrumcntie fcnticndiimoms^ergoipfa cft vie animc
babentie alias vires^quariivna bcc cft:qucomnc6 ope/
rantur ad boc vt pentcniat aptimdo inftrumento:ti5 ad
pcrfcctionce fccundas ipfius anime:cuiu6 vie bec eft:i
B anima cft animaiis.CL •poftca outem occlarabitur n
big>animavna cfte^quaocfiuuntbcviresin memb:«
fcdp^cccditactioaUquanim^iconfequitur aUaru5 ftn
aptimdincm inftrumcti:crgo anima que cft in omni oni
maUipfaeftcongrcgan8p:incipia fiucmatcriaefui co:/
po:i9:iconiungcn6 1 comfjonens eas eo modo quo mc
reanmrfierico^pueeius.-zipracft feruane boc co:pus.
^m o:dinem quo Decet:i p:optcr cam non oiffoluunt it/
ludcj;trinfeca permntantia:quamdiu antma fiieritin il/
lo.auoquin no remanetin p:op:iafanitatc.fcd p:opter
Dominiumq6 animobabct in iUis.contingit g^vie ve/
gctabilie robo:etur aut ocbilitcmr ciim percipit anima
qucrcfpuit velappetit odio vclamo:cquinon cftco:po
rts vUo modo:i boc contingitcum id q6 pcrcipit anima
eftcrcduUtaeque noneftafTicicns co^pueejrbocq^ert
crcduUt38:fedconfcquimrcampafTiogc!iidi) aut oolo/
rie:i boc etiam crt oc appjcbcftonibue animaUbu9;i no
cftoebiequeaccidunt co:po2ic]cboc g>cftco:pu9:i 15
afficit virtutem vegctabilcm i nutribilcm.ita vt c>:acci
deiitcq6 p:imum acciditanime:ficutgaudium rationa/
bilc contingat in ea robur i vclocitae in actionc fiia.)5$
ejc accidenteilU contrario.fcilicct Dolo:e rotionabiU cus
quo nfbft eft Dolo:ts coipoialiBxotinsdt in ca oebitttds
l 1 ocfideriauKj vt octerio:ettir eias actio:': aliqitado ce/
fhaiitiirciuscomplejrioomnino.-fittasboc fiilTicJet tibi
fldiciendiimgjanimaeftcontincnsinfe virce fentien/
di-: vegetandixum ipfa fit vna:-; gi be non funt fine i[t
la.Confl-atergo q? anima eft perfectiua co2|.To;is in qiio
cftnconfeniatiua cius iujrta ozdine; ip^im qd oebct na/
turalitcr oiflbUii i Difpcrgt: vnaquat^ cn im pars cojpo*
risbabctoebitum loci:cmu6n6babctalia;"ZOcbct orf/
iungi alicutconiuncta:b autcm non c(tita:nifi vt confer
Met rem quc efl: p^etcr naturam ciu6;i bec ree cft an ima
in animali.Snima ergo perfectio efl fubtecti:q6 efl colli
tutumabea.crtetiamconnitucn6 fpedem^ perficiens
eam. ResenimbabcteBanimaBOiuerfaafiunt p:opter
easoiuerfaramfpecierum:tfitearum altcrcttas fpecie
non finguiaritate:ergo anima non efloe accidetibus g/
busnon fpedficanturfpecies»iecrecipiuntur in confliV
tuaone fubiecti^nima enim eft perfectio fubflantie no
Vtaccidens necfequiture^bocvtfitfepiantta.-aut non
reparata:non cnim efl omnis fubflantia feparataxiuta il
la non efl fq73rata:nec fo:ma:tu autem fcis rem ita efte.
jbemonflrcmus crgo fummati vircs aicieius actiones:
1 oeindee;:equemur fingula pcrquirendo.
CTCapttulum quartum ocoeclarado9>oiuerfita0actt»'
numaieeflqcoiuerfUatefuarum virium.
'S i*<^m 1 1 ^ igitiir q? anima babet actb/
^t^vlllUx^ nesDiftantcsmultismodiS.
liquedamenimDifreruntinfonitudineiocbi/
!itate:quedam in velocitate i tarditate : qiio/
''niamopintoaliquisfcnfueefhfcd DiiTerunt a
fo2titudinein firinitudinczcompiebcfionc.igt fubtilts
oilfert ab bcbetc in cito Difcendo.-zaUquando oiflerunt
IVi p^iuationc i b3bitH.@icut oubitatio oiflfert a fdcniia
in bocQ^ oubitJtioeltp:iuatiOcdp;ebenfioni6alterius
contradicto2ianim.Sdentia vcrocftcerta compteben
00 vnius contradictoiiarum:': ficut mouereiquiefcere.
;3[iqii en '^m ottferun t comparatione fui ad ?ria:vt fentt
re albii : -z fcn tire nigrit:-: guftare oulce.-z guftare ama:;:.
Sliquando autem oifferunt in gencre:vt attingcre colo
rcin^tattingerefapozem.imoficnt attingercz mouere.
inten tio autem noflra efl nunc vt fciamus vires ejc qui/
b»8 p:oucniuntifle actiones:': an oebeat vnaquei^ fpe/
cics actionis babere vim fibi p:op:iam.an non.CT C»icc
muB igitur g? actionii que oif^^ruiit in fo:titudine:t oe/
bilitate:p:in:ipium vna vis cft.iSed altquando actio eft
pcrfiectio:aliquadooimfnutio2.!otaute5pcrDiminutio
ncm opojtet oiminutum baberevim aliam p:eter virtu
tcquccflin pcrfecto:tuncopoueretg;numcrH6 viriuj
eflct tantiis quitue cft numenis 02dinum oiminutionis
1 augmenti:que pene infinite fuiW:fcd vni virtutiacddct
vt faciat luain actione fo:tio2em vel oebilio2em:aliqua
do fm cp fucrit opcratio:altqiiando ftn euentum inliru
mcnti:a.iquandoPmp2obibentiae):trinfccu5queerunt:
out non erun t : 1 qiie addcn t aut minuen t. jocd facien//
di ■: cius p:i{iationis iam patuit cf. p^edtctie in x>\cx\onit
bus communibus : q6 p2incipium vna vis cft . Sed oc
Diflcrentiaingenercactionu^animcqucfuntadmodu
babitus:ficutcomp2ebenderc ■: moucrc:aut(kut vniim
opt>2cbcadcreaiitaliud:i opp2ebcndere:bonum eftenis
Vtpertractetaliquistractatozum:-! vtvidcat e):empU
gratia:an omncs vircs app^ebcndetcs fini vna vie:? an
ipfa babeat app2ebcnfione8perfcipfam:quefunt intcl/
Ugibiles : laliae app2Cbenfionc6 per inftrumenta que
funt oiuerfe fc6m oiuerfitatcm inftrument02um. J5i
«utem intclligibilee:! fenftbileefuerintquafiei^Dua^
.IIH. ♦
bus vfribud.2lnomne3fenfibf[e9 quefntttsimaginan/
tur:i queapp:ebendcnnir cictrinfecus fint epf na xi&i
autem queintus funt fiicrintcx vna vi:aute;; multis vi
ribus.an cfxexioite fintey vna vi que hcit omcrfie in
ftnimen tis actioncs oiucrfas:non enim p«)bibenir vna
vis app:ebcndere rcs oiucrfas gcnere i fpccie : ficut oi/
uulgatumeftoeoifpofitione inteiiccrus.t oifpofitione
imaginationisapudfapientes.^enfapetcnim comu/ ^
nia que oicunt magnitudo i numerus:': motue:': quics: janfM»
1 figura.aiiquando fentiunt vnoquoc^ fenfuum:aliqtia tt aia.
doaliquibus exilliB:quamuisbocftatmediatcaliofen ••*4«
fato.6iemumanvismouendi.ipfa fit vis app:ebenden
di.cur enim boc non eft pofl^ibile.^t an vis concupifccn
di iit ipfa vis irafcendi:quia cum p:efen tatur aliquid q6
oelectat patitur aliquo modo.£um vero rep:efentat cjd
moleftat patitur alio modo : i an vegetabilis i nutribi/
lis:-: generans fint aliqua iftaru; virium.Sut fi no funt.
an ipfc fintaliqua vna vis^quein re nondiiperfecta fo:/
ma moueat nutrimcntum ad e^rtremitatcs eius f m ali/
quaaffcaionem:taliquafiguram:i in ca pcrfecta mo/
ueateodemmonufcdquiafiguraiam pcrfecta eft.ideo
non acciditaliquaalia figura:cumaugmentum iamper
ucnitad bocvt vis illanon polTitplue nutrimenti infcr
re:nifi quantii refoluinir e^eo.iob bocftct.'(\emaneat
outem ibi oe nutrimento fuperfluirasu:iue fit apta gcne
rationi:t vis cifTundatillam per mcmb^a generantis:fij
cut nutrimentum oifltindinir per inftnimenta cius : ad
nutriendum ea.Dcinde remaneat tantum nutrimenti.
ioupui id q6 opus eft memb:i8 generati : ftipcrfluitas
que fit apta ad idqd vis ipfa conuertatillam. ioicut fa/
dt Dc multis fuperfiuitaribus memb:02Uin.Deinde ipfa
vis ceflct in fine vite abinferendo aliquidp:o reftimuo
ne cius qd roitut q6 fit eqle d q6 foluituniaccidatfin'
tbefis.£tfiicutappellamusvtm vegetandLcurnon fimt
liter appeilamus vim per fintbefim Defidendi.£t qufa
oiuerlita6actionum^noniudicatDiuerfitateviriu$:vn0
enimteademvi6operaturcontraria:tvna vis moiiet
voUtptatibusDtuerfi6.3[mmovnavis facit inoiuerfi^
matonjs oiuerfas acttone8.barum omnium oubitatio/
nu$ folurio:opo:tet vt in puimptu fitapud nos^quoufc^
pofrumusatfirmarcviresanimc^zvt afl^irmemtis biic
eflie numemm earum:'z Q» alie eo2ii funt oiucrfe abalgs:
quiaitaconftatnumeni3Cfleapudno6.([;£)icemu6 igi Q'
wr p:imu;:g) vie cf. boc q> evie eflenrialiter:'; p:imo eft
vi6 ad aU'ud:i pofTibile eft eam cfTc p:incipium alterius
rei abillo:q: c): boc ci6 eft vie ad aliud p:tncipium eft i\
Uus.@iautemfiieritpundpiumalteriusabilU> no eft
e^boc 9? eft p:incipui; cfTcnrialiteriLius p:imi.ergo vi
rce !!]c boc cp funt virce non iuntniii p:incipta actionu$
oefignataram p^indpaUten-pofl^ibilccft tamen vtvna
vie fitp:incipium multarum actionum:fecundario que
finteitisquafirami:inon fitpzinciptiiearum p:incipa/
litcr.^icut vifus qui non eft nifi p:ima vie app:ebcnde
diqualitatcmqueeftcolo:albu6 aiirnigcrpcrqua co:/
pu6eftbuiufmodi:vtcuminterpofinimfiieritintercoz
pus receptibilc luminis i ilUinnnans.illumind8 non fa eia im»^
detin eo lumen. Uisetiam imaginatiua imp:imit fibi nua.
fo:ma6 rerum matcriaUum fn\ qp funt materiales : icd
nudas a matcria:aUquo modo abftracrionie non Fcrfe/
cte:ficut oicemi|6poflea;quascontingit efle:autcolo:e:
autfapo:em.aut fonum:auc magnitudinem:aut cetera
biuufmodi.Ui8 autem:intellecriua eft ilUi qtie appteb^ ^^^ rmcHcm
dit 1 tenct in fe fo:mas remm ^m ^funt feperate a ma/ ua,
tcria:i ab omnibus appenditi;s ciue quasacciditce aut
filiura:autnumeru0.CE1^D(Tibilccftaiitvtvi8fitapta
ddvnamftcttoncintantum oe(ignatam.!Sed Vtttl nt
cefTe aliqutd aliud fibi adiungt ad boc:vt babeat in cffcf
ctu q6 p: tus babebat in poten tia.&i autem non babite/
ritilUidaliudnonoperabitiir.l5ergovis aliquddo eric
pjincipium acuonie in eflfectu:aliquando non pandpiii
cius in etf^ctu. Sicut vis monua:qua cum vebementer
optaueritv(sDerideratiua,ppteraUquidvirtutis imagi
natiue aut intellectiueq5 ea, impelUt od B mouebit line
oubio aUter non.£^vna vi aute mouentevnti inHrume
tum non pzouenitnift vnus motU3.£Dultieteni3 mot''
fiunt ppter inHrumcnta motuum multa que run t in no/
btovcmufcuU.£tinvnoquocs mufculoeHvis moues
Rngulari9:que non mouet niii vno motu luigulari : ali'
quandoetiamvniusvirtutisoiuerrefunt actiones fm
fy Diaerfareceptacula:':^ manifeihimelt.(CJt>icemu8g
naif c qt pame oiuiftones actionus on tme funt tres actio
nes.fciUcet(n quibuscoueniunt vegetabiUori animaUa
fiott fuHCnutrire^tgenerare^xactionesin qutbus coue/
ninntanimaliaomnta:autpUiraeicei8:inquibusn6cd/
municant vegetabilia:(icut fentire -z imagtnariit moue
re voU]ntarie:T actiones que pzopae fun t bominii:}icut
perc)peretteUigibiUa:'z adinuenireartes;^ meditari oe
creamri6:i oifcemere tter puicbrus z fedum.lc>iautem
vire3animale3elTentvna.actiones ve^abtles pzoue/
nirent e]c ea vi:e]c qua pzoueniuat vitales fenfibiles pu'
cipaUterteiretpoiTibiUspauatio cozpotum vegetabi/
lium vt epar i flomacu8.CC Jn membiis etiaitt anima/
liumquenutriunmr^znon fentiuntq6ell Duru;:veleft
molle.puuatioenimrentiendi:autell caufa pziuacionis
virmti8:aut caufa materie que non patimr tj: caU^ze vel
frigote:nec afficimr ei8.6t quia non aificitur eis non oe/
bet nutririui^ia non afficimr fapotibus vaUdis aut olfa
tibus foztifltmi8:aiKcitur autem ilUs.ergo non babet l^
tj: materia non recipiente^red cif pziuatione vtrtutis fen
nficanos.^nuenimus ant^in tlUsvim nutriendi.ergo
bc oue vires oiuerfe runt.(L 'Jtem motio an tme que mo
uetauteritodmodummutationtsabfoUtte^.fed omne
cotpuseftrecipiensmomj abfoUite.3uteritmotus ad
modumcontrabendiiei;tendendi.jSedin cozpozibus
nollris func membu ctuernagis recipienc boc $ mu/
icuU in quibus eft vica i nutrimenmm. @ed non poiTu/
mus ea mouere.ei^ ctuifa buius non eft e% iplis : fed e;:
pziuacionevirtittis.ioimiUterinaUquibus neruis vis
ielt fentiendi tanm; abfcg mom.'5n ali^svero vis eH mo
uendinecedintereostanta oiilanfia:quia aUquando
inuenimr q6 id cui inell fentireell itmile etciu ineft mo
tiere:ababetpUi8minafuequaUtati8$ iUud.nec tame
uteH eimoms:aUquandoinuenimrqdell ficnec tame
ineilei vis fentiendi fic eciam potes fctreq» oculus non
eftminus q| Unguain pocendo potiej: fapo:ibus adbibi
tts:tocuUt3non fentit (apoiesq: bocq7ellqiiaUta9.n6
oico autem e^: boc q6 eH guflamm:fed nec ctiam fonu;;
fed con(lat:quta vis bumana e)c feipfa non poteit ipzimi
in m4teria.t conilat g? omnes actiones attributc anima
U neceflfe eft vt babeat inltntmenta:ergo fcnfus ■: tmagi
nan'onesf«ntc):aUa vi matcriali;quen6eftvis niouc'8:
quiuis vires moucncis etiain pcndeante;: virtbus ima
ginandi -z fenciendi aliquo modo.ftcut poftea occlarabi
mu3:cum autem intelleiceris 13 1 pzincipia quepofuim'':
fiacileeritfcircotfTerentiam queeilintervires quas in*
tenditnus numer are:-: o:dtnare:'Z fcies qp omnis .vis ba
bet actionem p2imam:in qua non conuenit cum aUa vl
queb;acrioncmp2imi oiuerfamab eius actionepma.
dXapituium . V. £:>enumerando vurc» onime ad mo«
dumponendieoe.
Capu
1Runierabimu0"„f/j!Sfi?;;
. nendo.ocinde pzocedemus od oeclananduj
vnamquacpiUoru.Ji>icemu8igimrg7Vire8
r||Tjl) antmaic8.p;imo Dtutdunmr in cres partes.
UnaeftvcgetabiUsqueeft pma perfeccio
coipozis nomraUs ini^rumcntaUs cj: boc q6 generamr
1 augmentamr i n utritur.Tuitrimen wtn autcm eft coi
pus q6 foletaiTimiliari namrecoipoae cuius oicicuree
nutrimentum:? refturat ci qitan tij refoUimm eil oc iUo:
aucpU}s:aucmtnus.Ci^ccunda eHanima fenfibitisq
eftperfecciopzimaco^ious naturalis if^rumentali5.to
9>appxbendit particularia:i moucrvoUintace. (L Xer
tiaeilanimabamanaqueeft perfectio puma cozpozis
namraU8inlbtimentali6:fm cpartribuimr ei agere
accioneselecctoneoeUberacionis^iadinucniremedican
do:i fm boc gp appzebendic vniueriaUa.nifi aucem eiTet
i2Q vfumimeltus efTec non accipere perfectione pma ne/
cefTariam cantu in oefcripcione feci]da.cum voUim'' oe/
fcribereanima:non vimanimalequababecanima fm
illam accionem.perfeccio eccnim accipimr in difFinicioi'
neanime.non autem in oifTiniCione virmtisanimeXu
aucempoDeafdesoilTerencidincer anima; fenftbilem.
1 vim mouendi.i appzebendendi.t incer animas ratiot
nalem:'! incer vim eomm que piedicca func oe cognitio/
ne:% alt)e cu aiic voUteris alcius (cratari vciq^ meUu8 efl
vtvegecabiUs accipiamr genus fenfibilis!': fcnfibiUs ge
nus bumane:i q> eit comunius acctpiac in oifTone min'
cdis.fitr li infpe^ccris aias fm vires que fun c cis ^pue in
earufenlibiUtate:t earii bumamcace:foualTis cokquef
rieqd oiicimus.anima auc vegecabiUs bab; tres vires,
vnanucriciud.queell viscouercenscotpus a cozpozeica
ce in qua erac in fimiUcudine cozgis in quo eft : i vntc ci
pzo reltitutionceius q6 foUitiieiTeiciilo.SUamaugme/
utiua que elT vis auges co:pus in quo cH ej: coipo:e:9?
ipfaafTimilacilUaugmeco^poicionaUin omntlHis (i\i&
oimenfionibu8:que func l^cudo.Uicitudo.t fpiifitudo.
vt perducat rem ad gfcccione.Zercid gcncraciuas q en:
Vi8 acapiens oe co:po2e in quo elt parcem iUi (imtlcs in
pcicecia:-: operac in ca per actractione aUozii co2potit:q
iiUafiimilat generari:': c6mifceri:<z puertit ea in ftmiUtu
dine ipfius in e(Tcctu.3nima aiit fenfibilis: vr vicaUs fs
modu pamu.b5 ouas vires:mociui.r.t appzebendcnce.
&ed mocina e(i ouobtis modts : q6 aiit ciT mouc6.(6 cp
imperac motui.auc e(t moucne:tdco q: elT eificies mocti.
^ODociitaaucan^no^elt imperanemotuicftvis appe
titiuaioeiideracuaique viscumimagtnetur imagina/
tioncoe qua poHca otcem^^^foima qite appecicur aut re/
fpuimr imperac aU) virtuti mouenci vt moueac que ba/
bet Duas partes vna qu e oicitur vis cocupifcibiUs : que
Cllvisimperan8moucri;vcapp:opinquacurad ca que
putanmrncce(Taria:aut vtiiia appetimi oelectamentis
aliam que vocamr iraicibiUe:que elT vis imperane mo/
ucri ad repcUedii td q6 putacur nociuum.aut co^rupens
appecimm vtncendi.Sed vis mociuo f m q> e(t cfficies.
eit vis in^ifia neruis i mufculis:coiurabcs cbozdas:t li
gamencaconiuncca mcmbus vcrfus ptincipium auc re
la^cans i e^tendcns in longum:t coucrtens cbozdas:^ U
gamenta.econucrfo.concra puncipiu.iocd vis appzebe
den80uple);elT.aUa enim eltvisqueapp:ebendicafo/
ris : alia que appzcbendicab inttts. appzcbendensa fo/
ris : auc func gnc^ fenfu6:aut octo.f^qbus cilvilus que
ell vis ojdinata in ncruo obtico ad appzcbcdcdui fozmi
euia qd fozinat in bumo:e criftaUnu, e% fifinidinibus
cozpozum babencium coloze q eueniunc£ coz^a radio'
n
Sim faifi
bilie.
eccunda
Zmii
Tlbrfmc
Kuditat {aineffccmadfaperficieecoiponm terro:ttm.£^illi'0
cmmandims quecrt:viso:dinara m neruo qcpanfo in
fupcrficteneruiobticiadappiebendendu; foima eius
q6 fibi aduenitzt cotnmotione aeris qui conftringit in'
ter percutiens i percuiTiis.reridens ei condrictioe eya/
ctae^quapzouenitfonue.t pzouenit citts comotio ad
aereiiicollcctumquietumquieft in concauitatc nerui
obtid mouene iUum ad inftar fuimotusi-zcomotioned
eUm» iiiius moms tangimt ncrimm. (££t cjc illis eft olpba/
tus qui cftvis ozdinata in ouabus carunculis anterio^is
partis cerebzi iimilibus mamillaru; capitibus:ad app/
bendendu; id qd offm ci aer attracttts oc odoze qui eil
In vapojepermi>:tocumacrc.autoeodo:e imp:eflbin
«nfta» iiio,ef pcnriHtationc quc fit ej: co:po:e odo:ifcro.CC£f
e;: illts ell gufbus qui e(t vis ozdinata in neruo ejrpanfo
fuper co:pus lingueadcomp:ebcndcndum fapo:ee fo>
lutos €% co:pD:ibus contingcntibus ipfum cum permi/
_ fcentur bumoavnctuofolingnepermi):tioncpcrmuta/
xartiM tHr& ej: illis eft tactus qui eft vis o:dinata in neniie
cutistotiuscozpozis.teinscamibusadappzebenden/
dum id qd tangit illu;^z affictt controrietate pennurate
2> comptcponem .'z afFecttonem cozpozis.CTUidet aute
aliquibus bec vis non eiTc fpecies fpcciali(rima.iSed ge
nus quatmo: viriu m.aut etiam plurium piifitfarum li/
mnlin toto co:(X):e:quarum vna oifcemitcontrarictate
queeft inter calidum x frigidum. 3lia oifcemit contro/
rietatem qnc cft intcr bumiduj i flccu5.terua eft oifcer/
ncnscontrariet3tcmqueeftinterDurumtmoUe.quar
ta vero eft oircemen^ contrariaatem que eftinter afpe
rum 1 lene. (£ iSed quia coUectio illanimeft in vno V
ftrumento fcilicetcutc.ideoputant cfTc vnainefTentio.
iL ^ed virtum app:c||endentiu5 ab intus queda; op/
p:ebenduntfo:ma8fenf(bile0.quedamvero app:eben
dunt intcnnones fenflbiiium:ai;^:ebendentium autem
quedam funt que app:ebendunt t operantur ftmul : q/
dam vero oppzcbendunt t non operantur.qnedamap/
p:ebenduntpiincipaiiter.':qucda5fccundario.(ri^if<'
fercntia auremtnierat^^cbendcre fouiias.tapp:eben/
dcre intentionem.bec eft g> fo:ma eft illa qua appjcbif /
ditfenfusintcrioMfen(use]cterio: fimul.0ed fenfos
e)cterio:p:imo app:ebenditeam.tpoftearedditea; fcn
futinterio2i.j3tcutcumoui0 app»benditfo:mc^ lupi
.f^^iguram eins.t affcctionc; t cokKe5.&ed fenfuo e^te
rio: ouis p:tmo app:ebendit eam:': ocindc fcnfus inte/
riountentio oute; cft id qd appzcbendit anima oe fen/
hbiU^uamuis non puns appzebendit illud fcnfus qcte
rio2.ftcut ouis app:ebendit intentione qua babet oe lu>
po:que.f eft quare oebeat eum timere t fUaere. quluis
boc fenfus non appzcbendit vUo modo.^d aute^ q6 oe
Uipoapp:ebcnditfenfu8eicterio:p:imo.'ipofteainteri/
o:.vocatur bic piopiie nomine fozme.Quod autcm ap/
p:ebendir vires occulte abfcp fenfu vocamr in boc loco
p:opaenomine intcntionis.CCtMflferentia aute que eft
interapp:ebendereopcrando.tapp:ebcndcrenonope
randobeceft g;> Dcactionibusalicuiusviriuminterio/
mmeftcomponereaUquas fozmarum.a intentionum
appjebcnfarumcu^al^s.tfcparareabaliquibus.babet
crgoapprcbcndcrcioperarietiamin eoq6 appjeben/
dit.Joed af»p:ebenderc non opcrando boc eft : cumfo:/
ma aut in tcnrio oefcnbitur in vitantu;.ita vt non poftit
agcrc in cuin aUquid vllo modo. (L i^iiTerentia autein
interapp:ebendcrepjtnctpaUter.tapp:ebcndcrcfccii'
dariobeceft.gyappubatdercpuncipaUtereft cus (oz^
Stnintnm ^
trn aequiritur aUquo modo acquifttiois q6 acctdit reie
fe:appcebendere fecundario cft acquifi tio rei ex alio qB
cam indujcerit. (CUirium autcm appiebcndentiu; oc/ £>'
ailtarum vitaUum.p2ima cft fantafioique eft fcn fiis c6 f anuna
munie:queeftviso:dinata in p:ima concauitatc ccre/
biirecipicnsper fcipfamfojmasomncs qucimp:imii/
turquincgfenfibus i rcddunt ei. (CPolt baceft ima/ Jmagftwrto
ginatio. vel que eft etiam foimans^que eft vis o:dinata
in eictremo anterio:is concauitatis cerebzi rctinene q6
redpitfcnfuscomunisaquinc^fcnftbust remanet in
ea poft remotioncm iUozum fenfibiUum.<Eibebes aiit
fcire gp redpere eft e^ vna vi. que eft aUa ab ea e^c qna
eft retinerct boc confidera in nqua que babet poKntil
redpicndiinfcttlptioneetoepictioRestomninofigura;
t non babct potentiam retinendtquamuie poftc« etia^
addemus certitudincm buius.CjiZum aute^ voUieria
fdre Diflerentiam iter opus fenfus ep^criozi6.i opus fen
fu8cdmunie.topu6 fozmantie. anende oifporitionem
vniue gune cadcntis oe pluuia.t vidcbts rectam Unea.
t anende oifpc|fitioneni buiue recti:cuiue fHmitos mo/
ueatur in drcuitu.t videbitur drcuUis impoiTibile aiite
eft vt app:ebendas rem out Uneam.ant circulutnnifi ilt
lam fepe iRfpe^erie.iSedimpo(nbileeft vt fenfue e;:te/
riot videat eam bis.fed videteam vbieft:cum aute oe/
fcribimrinfenfucommuni.t remoucturante$ oeleac
fo:ma lenfue communis appzebaiditeom fenfus cftei
rio: iUic vbi eft:qiii'i app:ebendit ea; fenfue commtinis
quafi e(Tet ilUc vbi fuit.t quafi e(Tet illic vbi cft. t videt
oiftcnfionemdrcularemautrectam.bocautemimpof/
fibilc eii comparari fenfui eicterio:i vUo modo. fcd foz/
mans app:ebendititloDuo.t fo:matea.quamuie fit oo
ftructareequeiamabyt.^f^oftbanceftvis que vocat
imaginatiuacomparationeanime vitalte.t cogiratiua
c6parationeaniniebumane.queeftvi802dinatainme/
dia concaiiitatecereb:i vbi eft nenius.t folet compone
re aluiuid oe eo q6 eft tn imaginatione cum alio t oein
de aUquid ab alio ^ g; vult.(L i^inde cft vis extima MxHnualaM
tiua.que eft vis o:dinata in fiunmo medic concauitatis ig
cereb2i.app:ebcndene intentionce no fenfatae^qiie funt
in finguUs fenftbiUbu8.ficut visqtteeftin oue oiiudicae
q^ab 13 Uipoeft fugiendu5.t cpbuius agnieftmiferedii.
videtnretiambecvieoperariin imaginatiecompofitio
nemtoiuifionem.drtSeindecftvis memoiiaUs.t re/
minifdbiUs quc eft vis ozdinata in pofterioze concaui/
tate cercb2i.retinene q6 a|:^2ebendtfvi6 ej^timatioie oe
intetionibus non fenfatis Itngulotum (enfibtUii. (£Co
paratio autem virtutis memo^ialia ad virtut^ qctima/
tionis talis eft qiiaUe comparatio virtuds que vocatur
imaginatioadfenfumcommunem. £tcomparatio bu/
itis virtutis ad in tetionee eft quaUs coparatio ilUus vtr
tutisadfo^mosfenfibilcs.bcftint vires anime vitaiie
vel fenfibiUs.C Si^danime rationaUs bumane vires S'u rSiuHc
Diuiduntur in virtute fdendi t virtutc agendi : t vna/ *'•■<•
quecgiftantmviriumvocanirinteUeciUBequiuoccaut ...
pzopter fimiUtudinem.CUi6autem actiuaeftquceft «"•«"**
p2incipium mouens co^pus bominis adactiones fingu
^equefuntp:op2ieco^tationisfecundumg7intentio/
nibusconuenitadplacitumquc app^opzianwr ei. £t
babet rcfpectum incomparatione virtutis vita\iB appe/
titiue. t refpectumin comparatioevirtutieimaginabi/
Us.t ejctimabiUs t refpcctum in comparatione ipfi/
ue ad fe. (L '(^efpcctus autem eiue fecundum com/
parationem ad virtutem vttalemappetitiuajeft mo/
Bc aia i!barti6
dU3:p:optcrqiie53ccidunttn eaaffcctfoncsqne appjo/
p:iantiir bomint.qufbus afffcitur cf to fiiie fit actio. fiiie
paiTioiiicutconfufio i erubeiccnaairifus.out biuuf/
modf :rerpectue autem cius Pni'comparatfonem vfr/
tutisvftalfs ej^fmabilis aut imaginabilis. eft modus
ad quemtcndiccum contcndftadfnuenfremidatare/
rumgencratarum-zcojruptarumiaduenire artes bw
manas.rcfpectus autem quem babet comparatione fm
adfe.eftmodu3quigeneratincaactionemiintellectii
coiitcmplantem.ibefuntintcntione9quc pendent ej;
actionibus i oiuulganrur famofe.ficut boc cp metiri tur
pe eft.-: iniuriari turpe eft no quaft p2obata:i quicquid
Rmile eft buic oe pjopo:tionibu3 quarum oifferetia a g
fenotts p«mi9.f. intelUgibilibus oiffinita eltin libiis lo
gfda.qttamuis compwbatcfijerintrfient etiam perfe
note.ficut im oidicifh in cifdem libas.ClOps autem
Vt bec virtus impcret ceteris virtutibue cojpojis, ficut
opoztet p:o iudicto alterius virtutis qul poHea nomina
bimus.ita vt bec non patiamr ab illie vllo modo. fj ip/
rcpatiaturabcaitfUntomninofubftratefubea.nefo:/
tecoimngantineaaflfectionespoftfctrabentes caj pt
ucntentes qc rcbus naturalibus que vocantur perucrfi
mo:e8:quia opo:tct vt ipfa non fit paffibilis vllo modo .
ncc trabibilis.fed imperas.i tiic babet mojes optimos.
pofTilHlc cft autem vt mo:e8 comparen t virtutibus co:
po:alibu8.fed cum iUa ftierit oominas babebit affectio/
ncm elficientcm:i cj: intcUectu babebit affcctionem pa
tientcm:nomincmu9autc5omnemaffcctionemmo:e5.
crit crgo vnti ppter q6 contingunt mo:e3 in 15. i in alio
contingunt mo:es.p:opter boc alium. fiautem ipfa fitc/
ritiunctababebitaficctioncm pa(Tibilcm.i fimilitcr af/
fecrioncm actiuom non cjctrancam:quc ctiam crut ouc
actiones z ono mo:c8.i mos quidem erit vnus. fcd ba/
bebitDuascomparatione8.mo:e6autem quiin nobis
runt no comparatur buic virtuti.nifi quia anima buma
na^ncut poilca fcics cft vna fublMtia:bft8 coparationc
adDuo.quo:umvnumeftfup:aeam.ialtcra infra caj.
fcd fm vnuquodcg ifto:u5 babct vim per qua ojdinat
babitus qui cll inter ipfam i illud:bcc autcs virtue acti
imefttllavirtns quambabetanimap:opter oebitum
qdoebctei qdcftinfracam.f.co4Hi93dregcndum aU/
quid.fed virtue cotemplatiua elt illa virtus qua babct
anima jjpterocbimm qd oebctei.qdcft fupw fpfas. vt
patiatur ab co 1 pcrficiat pcr ilUtd i recipiat i% iWo ta$
animanoflrababcatouae facics.faciem.f.Deo^fum ad
co:pu9:qmi opo:tet nuUatenus recipcre aUqua lificctio >
nem gencris oebiti natureco:po:i6. £t aUam facte fur/
fi« verfus p:icipia altiffima qua opo:tctfcmpcr rccipc/
re aUquid ab eo: q6 efl: ilUc i affici ab ilto. cy co autc qd
cllinfraeamgencranturmo:c8.fcdej;eo q6 elt lHp:a
cam gencranmr fapicntici b eft virtus actiua.(irSed
virmscontemplariuacftvirtus que folct info:mari a
fo:ma vniuerfaUnudaamatcria.ftaiitcm fiicrtt ntida
in i'e:app:cbenderc fuom fo:ma fn fe faciUus crft.ft aiit
non fuerft nuda.ffet tamcnuda.qiuafpfaDcniidabftea.
ita vt Deomnfbu3affccrionibU8eiu8,cu5maceria nibil
rcmaneatin ca.fcdqualr boc fiatpoftca Dcclarabiinus.
becaiit^tu6c6tc'plariuab5adba8 fo:ma8 coparatfo/
ne Diucrfa5.q: id q6 folct aUgd rcdpe aUqn cft recepti/
biic ei'' in potctia:aUqii cft rcccptibilc d^in cffcctii.-TPo
tetia autc tribue modis oicitur f m p:ius i poftcrius.oi
dtureni5 potcntia.aptitudo abfoUita.aquanoneyiuit
aUquid od boc in effectu.nec etiam babetur aUquidp:o<
Capitnln •11.
pter qd e^eat:ficut potcntia infan tis ad fcn"bendum,oi^
citur criam poten tia bcc aptitudo quadfu non babet re»
nf ft fd p:optcr q6 fit pofTf bf le cain peruenf rc ad cffectfi
fincmcdfofictupotcntfafnfantfsad fcrtbendum cum
fuerftadulws,icumcognoucrftencauftrum.icalamfi
1 fimplfcia elcmcnta,i ofcitur potcntia apritudo cns g<
fccta fiierin t inftrumciita.i cj: inftrumcntis accidcrit g*
fectio aptitudinis vt fiat potcns facicndi quando Iibuc
rit ita vt non fit d ncceffc adifccre.fed fufficiat ei vt tan
tttm appetat.ficut eft potcntia.fcriptojis pcrfccti in arte
fua cum non fcripfit.potentia autem p:ima vocatur ob/
foUita matcriaUs.rccunda autcm vocaturpotentia fad
lis velpoffibiUspotcntia vcrotcrtia eft perfcctio.per/
fcctionis autem contemplatiue comparario ad fo:mas
nuda8quasp:enominauimus,aliquandoeftfu:utcom
paratio eius qd eft in poccnria.abfoUtta.i boc eft di bec
poten tia.an ii nc nondum recepit a liquid dc eo q6 cft g/
fectio,quantum ad eam i tunc vocamr intellccms mo/
tcriaUs ad ftmiUmdinem aptimdinis materie pme:que
€j: fe non babet aliquam fo^mamm. fed eft fubicctum
omnium fo:marum.altquando eft comparatto cius q6
cftin potcntia potentiaU:boc eftcum impotcntia mate/
riaUbabcnturDcintelUgibiUbu8p:ima|pcrfe nota. e^;
quibus 1 cum quibus acceditur ad in tclligibiUa fccun/
da,fcd p:ima intelUgibiUa funt p:opofitfoncs quas con
tingitcrederc non aUundcnec quia audito: pcrcipit vV
lo modo effe poffibilceas aUquando non credere. ficut
fcntimus bocqd totum maius eft fua partci q? eidem
cquaUa,interfefunteqnalia,iintcrimDum non acqui'
rimr ei adbuc inten tio due q6 eft in effecm nift boc mo
do:tunc vocamr intcllcctus in babim.ipotcft bic intcU
lectus vocari intcllectus in elTccm.comparati6e p:imi:
potcncta etenimp:ima nonpoteftintelUgcrc aliquidin
effecm.fedbecpotcftintelligereaUquid cum inquiftc/
rit,aUquando eft ficut comparario eiue q6 eft in poten,
tia perfecta.boc eft cum incepcrint in ea conftftere foy
meintelUgibilcsadcptcpoftperfenota.fiucintcUfgibi'
Ua p:ima,fed non confiderat illa nec conuerrimr ad illi
in eflcctu.nifi vcluri fint repofite apud eum vt cum vo'
Inerit confiderct illae fo:ma8 1 iiitelligat cas. i intelU/
gat cas fe intelUgcrc: i vocatur bic itellecms in babitu.
eft cnim bic intellcctus qui intclligit quoticns vult in/
tcUigcrcfinclabo:cacquirendiquamui6bic etia; pof/
fit vocari intcUcctus in potentia.comparatione eius q
fequimrpoftipfum.aliquandoautemeiuscomparatio
eft ficut comparatio dus q6 eft in cfliectu abfoluto.boc
eftcumfo:maintcllectanunc in p:cfcnrieftin eo.iipfc
confiderat cam in cffecm.i in tcUigit in cffectu.i intelli
gitfeintelUgereinclfcctu.-:q'tunc babeteffe in eo.eft
intcUcctusaaommodatusabaUo qui vocaturintcUe/
ctus accommodams per bocq6 oeclarabitcu' nobis: qi
intellecmsinpotcntia noncritadeffcctumnifi pcrin/
tclicctum qui fcmpcr cft in actu.i quia cum coniuncma
fiierit intcUcauff quicft in potcntia cum iUo intcUccm.
quicftin actu:aUquo modoconiunctionis imp:imetur
in co.f m aUquem modum fo:mandi.iUc qiii cft accom/
modatus ab cjctrinfccis : bifunt o:dinc9 virtumm.qui
nominantur intcUccms.i contemplatiui.i in inteUccm
accomodatofinitur gcnus fenfibilc i tnimana fpeecius
lilUcvirtus bumana:3firmaturp:iiT)i9 pjincipijs ois
ciU9q6elt.(LConfidcracrgonunci infpicc oipofitio/
ncsiftajrvircum5,quaUtcraUcimpcrantal^e.iquaU'/
ter aUe famutont oli)6;i inuenies intcUectuj; accomoda
l^nretligl
Ijilia (ima
-: kia.
dcalfaro/
bi':tracta
tu oc inid
lcctu.
6
«Itrtuni;
(Sradua
@ecutide
tttipieef(e.i omn{i3 aUdrubefTeill/: qaieftvUinm (inie*
Ddndemtellectuim babituoeferuitintellectuein efff
cuui in tellectue materialis ciii aptittidine que eft in eo
Dcfcriiit in tellectui in effcctu oeindc in tellectus efdciee
oefcruit bis ofbus.. (TOblipatio eni; aie cu3 co;po:e R
cut poRea adbuc oeclarabit . e(i pjopter boc vt pficiat
f ntcUectue contcmplatiuus -z fanctificct .t miidcr:inte(
lectU9 aiit efficics eft rccto: tllius colligatioie anime cu
co:po2c:intcUectuiat)tcfficictiDereruite]ctimatio:e]cti/
mationi aut oeferuiiitoue virtutes.virtus pofferio: ca:
1 virtus p; ioi ea.virtus aiit poftcrioz ell virm3.que reri
netq6 redditc^timatiomemouali.virmsatit piioieft
fug omncs virtutes vitales.oeinde virttm imaginatiue
oefemiunt oue vircutes oiuerfa:;: acttonil^virtus autem
eppetitiua oeferuit ei cii obedietia:qt eictimatiua iperac
ei moueri aliquo modo pceptionis.vtrtU6 aiit imagina/
ciua feruit e]ctiman'ue:|2 boc q> oftedit ei fozmas recctas
in ea:q func apte ad recipicdu: compofttion^ i oiuifio/
ne.oeidc bcc oiiantur ali)s.virmti ailt imaginatiuc fcr/
nit fantalta:fantafievero reruiQtgnc^ fenfue:virtutiaiit
appetitiue fcntiiit cocupifcibiUs i irafcibilis. ($ concupt
fcibiU' 1 irafcibiU feruit virtus mouens q efl in lacertis.
1 bic terminawr virmtes vitalcs vel fenfibiles.(Ct>e/
indcvirtutibusvitaUbusvelfenfibiUbus feruiunt ve/
getabi!cs:qua^ pma i caput eHgeneratiaaoeide augu/
mentatiua feruitgeneratiue:poft nutritiua feruit augu/
metatiue:ocidequatmozi?mte0namralcsferuiiItillis:
f5 Digcltiucquceft vna ea;: que feruiilt-retctiua c^ vna
pane.i attractiua e^ aUa i^te. c^rpitlfiua vcro feruit vni
caicp idap.oeinde quattuoz qnaUtatcs feruiiit bis om/
nibus.fccl caloii femit frigiditas. pparat eni ei materia:
vtferueteitts efTentia.frigiditas aiitno bs o:dine invir/
cutibU8:quepueniuntappetitibus naturaUbus nifi qfi
feraitiu; vtiUs obfcquea's:i bis ouabus femiiit ficcitas
1 bumidttas.<zbic eil finis graduit virmtum.
i££pp\m cfl pars piwna fej:ti oc tiaturaU^bus. CT^nd/
ptt pars fcda dns capitulu pumii oe certificando vircu/
cee que fttnt p2op;te anime vegetabiUs.
^ClplCtUU0 giiiatim virtutee
quasoijrimust ocmdHrabimuseasc^
fiiis accionibus.t pmo ei: actionibtio vir
tutii vegctabiUii.fcd p^imooium oifpod
tioncvirtutiflnutritiuc.oicemusigit g>
ijopmifCis cognouithcoparatione nutrimetiad nutritii
'zoiffinttionevniufcuturq^iUo^t^pjietatcm.oiccmus
niic q> nutrimetil nd femper permutamr in namra; nu/
triti fubito.f; pzimo permutatur aUquatuUt; a fua qua/
Utate.'z aptatur gmutationi in fubllatia nutriedi. in qtto
operat vna ej: virmtibus feruietibus virtitti nutritiuet
quc eft oigdhua:'! bec ell: que oiftoUtit nutrimetii in an i
maiibU8.t pzeparat iUitd ad boc vt oiil^tndat equaUter
£>cindevimt3nutritiua oeducitilUtdinaialpmo fan/
giiineii Emutado in fanguiue.-z bitmojes ej: quibits eft
pflimtio cotpoiis.Jiatt iam ofbcdimus afs.fj omne me/
bii\ in babct virmte ^ptia nutritiuam.quc efiin eo que
l^mutat nutrimetii.in fiimiUtudtne cius^pzia t vnit ei.
ergo virtus nutritiua reftaurat qd foUtcii e(i:i afTimilac
^vnit.nutrimetiiautquauispluresdus vtiUtates (int
qihoccp fit reltitutio eius q6 folutii eft.no tit ad boc fo/
liieftncccfTartu.f;quianamrapzimocgct eo ad aitgti/
metandu;:que poftca no cgct eo nifi ad ponendu iUud
£!TiU)coetu89)DifToUtmmeft.ergovirtu0 nutritiuti ej:
H^titnn
^ribus oie vegctabiUs ojs&turomnltipott vtte I!ngu/
laris que oii Qmanferit qccrcens fuas acrionee. vegeta/
bite 1 antmale crant viuarcii aut ocftruf ta ftterit vege/
tabtle 7 aial non erant vina. non aut eft taUs oitpofitio
aUa:p virium vcgetabiUum: augumetatiua ctcni; opat
pzimociigencrat aial.actioncqucn6 cft trnnutrittue:
finis enim nutririuc eft id q6 Diffinimus.fcd bcc virtue
Diftribuit nutrimen tii oiuerfo modo : q| virms nutrici/
ua.qd eni oebet virms nutritiua ej: fe boc cft. vt oet vni
cuit^ mebzo oe nutrimeto f m etus magnimdine.t par
uitate 1 oe nutrimeto vnit ei fcdm mcfura qua b$ equa/
Utcr.augmetamia vero tollit ab vna Qtc cozpous nutw
metum quo indigcbat:i addit alt) 0i.i vnit ci vt illa po
augeatur potetiue $ aUa.miniftrate flbi nutritiua in B*
n eni; ciTct oomintii nutritiue adequaret illae.aut etisa
pUis largiremrparri.cuiaugme'tatiua fubtrabit: verbi
gratia.qtnutriciuacufolamcric leins actio foztioi.x
qdreftimiwrfueritampUus q|q6 refoUiitur;!pfa ap/
ponitin larimdinemebzo:ptfpi(Timdineeomm augu/
memm manifeftuj in grolTitie:U>ngimdini aiit eius no
addit augumctU5 qd a}:^reat:augumetU5 autc; addif
multopUis Iongitudini.$larimdi'ni:fcdaddcrelongi«
mdiniDifrtciU'nseft$adderelatitudini :in augumen/
tarioncetenim (ongimdinis ncceiTeeft nntrimem; vif>
ftindiin mebzis Duris.vtoiTibue i ncrais^pcr oee par/
tes eozum in bngitm.t ^pagado.t elongando in ter eo*
nt;c^remitatce:in augmentoaut latttudinisaUquan«
do fufTicit carnes augcri.t oiTa etiam nutriri in laritudiir
nc.ita vt non ftt necefTe mulm; mfundiin co i moueri.
aUquando aute mebza aUqua in principio vcgctaribnis
crut paraa:t aUa mebza tn pane^Movegctatdis magna:
poftea vero in f inc vegctarionie eius neceiTe vt id q6 cft
moius fiacminus.<zq6cftminus fiacmaiu6.!@iautoo/
mtniii cfTct nutririneboc fcmQ pzocedcrct eadetnjppov
tioncnutririua aiit f m qd eft nutrittua aff icic nucrimc/
cu$ 1 vnitcozpozi equaU modo.aut penc equaU.flaitos
fieriin naturacius vtin grofTicie.!©3augmetattna ittu
perac nutritine vc oiflribuac nucrimem» <z oiffnndac iU
lud ilUc vbi oebcc au^mecariua Diuerfo mo ab boc g>
oebetnutritiua.nutritiuaaiitDderat'taugifitaciue.tnl5
g^nutririnafincoubioeftvniens^teftopcransadnutu
virmtis augmctarfue.virws vero augmetatiua non ap/
pctit nifi a«gume'tare rc.C©5 gcneratiua babcc ouae
acrides.qua j: vna eft creare cozpus i f igurare i fozma/
rcaUera vero eft attribucrc partibus eius in gmutario/
ncfcdafozmascajr.f.virtntestDimefidee i numcroe.
1 figuras.afpericace i lenitate -z bis adberentia:fubiect3
guberoatoi cius q foUis oia p5t:nutrt'tiua f o feruit buic
nutriedo:f5ougmctatiuafcrut'tciaugcdof5g>resmere
wr.bcc aiit actio pficif in pncipio griarioie rci: Dcide re
manet gubernatio comodata atiguihtatiuc i nutritiue:
cu auc ogat augunicariua q fl circa pfcctione.riic gtiati/
ua itep ejccitat cii ouabus miniftris fuis ad gtiandii fe/
me 1 f^ma in qitogefcatf tus:q eft ciufde fui giiis. otno
ati^wsnutritiuaappcrit 15 vtEcapferaet fuba cuiuftj
flngularis.-z augtntariua appeticvc q ca pficiat fiiba fir t
gttlaris.fj gnariua apperit vt p ea remaneat fpee^qj ap/
pctcre pmancre:e rcs q vcnit cjc Dco in oi qd cft: t in fin
gulariqd no cft aptu ad Bmanedii.f; cft aptiivtfpes ef
remancat.cj:citat virtusad rcparadu aU'gd vicc cius.
Vt E 15 fcruct eius fpes nutrttt'ua.g reftaurat q6 rcfoUii/
Wr 6 fingulari. i gnatiua rcftaurat q6 rcfoUiitur oc fpe.
(L "^uerunt autem muUi: e^ quibus aUquis pittauic
qd nutritiuaeft ignis:quia ignis nutritur i augctur. i er
rauit Duobue modis.vno quia nutritiua no nutric:f; nw
Srt.j.bcaui
tex.S9.t.z.
14.6.
3D0ifitani]a
18UtlltilKf(«
nta.
Tltifrfrin/i t
«ugnicratiud
funt firca fln
giilarcitgna
tiua iRtcndu
fpccic;,
®e m Tlbartia
trif rt9ttgetcoipu3.igni6 vcrozfi nutriat. non mitfit
velaugetmfifcalio:quiaignfenonnutrttur.rcdfjtitico
aliquid poft aliud.i cjctinguit g? pceiTit.fi cnim nutrirc
tun^zcius nutrimentuujfierctf m nutrimetus cojpojc/
um non ocberct nutriinctumco^on ccflare ficut nutri
metum ignis non ccfTat:quadiu inuenit materia;.r; au/
Wiri.s* • gctur fcmper finc finc.(rS5 mirabilius eft cp oijut m i
tiM, 4, cto: buiud fcnteticr.q? arbozcs idco radicant Dcp^fum:
quiatcrrenitasmouctcasDeo:fum'Z attenuant in ra/
mia fnperiu8.p:imu6 aute crro: ipfiua fuit bic.f.g» mul
to:umvcgetabiliumgrauio2£sfuntrami. ^ radijc.fc/
cundus autcmgjp^optcr buncmowm.curnon fcpa/
rantur partee 1 Difcedit grauc a leui.fi boc autcm cdcj:
actione anime attribuamus eridm fimiliter radicare. 1
ramif:careanimc:qu3cus videt g^in vcgctabilibus fur/
fum eft.vbi cft caput eo:um.fcd caput vcgctabiUus cft
ari.x. 6c radij: eo:um:quia indc o:iuntur:Dcinde pamum in ftru
«a.t.}8. incntus buiua virtutie cft calo: nattiraUs calo: cni; eft
aptus ad mouendus materia8.poft bcc fequttur frigidi
tosadfaciendumeas quicfccre in fuis pcrfeaiontbuB
crcaturarum 1 confumat cas.CSed qualitam; pafTi'
uaru; inftrumctum p:imum cft bumidttas. 1 15 cft que
recipit figuram.qua5 fequitur ficcitas^quc conferuat fif
^ gura5.i iuuatad retctionem fo:mc.(jrUirtU8 aute ve/
** getabilis que eft in animaltnon generat nifi co:pns ani
male:quia eft animatiua cj: qua pcdct virtus an imatio/-
uis:que eft oifleretia inter ipfam 1 ca5:cum qua couenit
in boc gp eft vimts nutriedi 1 augmetandi.'z comple^a
tur angulos:'! elccta.comple):ione que eft congrua ant'
mali. gp aute; facit banc complcjcione.cft.virtus comu
nisvegctabiliianimali.^m q? cftcomunis.boc cnim
fcdm Q) cftcomunisnon Dcbetfaccre copleponc p:o'
p:ia3.non enim 05 facere comple]cionep:opuam nifi in
ipfisdn ipfieenispKter bocq^cft nutrinuacft ctia^ani'
niiilis •: babct in fua nawra vt fcnfificet:': moucatcum
babucritinftrumetusitpfaeftconfcruansillamconiii/
ctionem 1 complepone fictu CU5 rclata fiierit ad babe/
tiaconiunctione5fitconiungens.noncnimeftDenamj
raclemeto:u5'z co:po:um cdtrario:u5 coniungiper fe.
fed Dc natura babet ire in par rcs Diuerfa8.quen on con /
iungtt ninanimap^p:ia.ic^epligratia.vt in palma eft
onima palmiba.i in vua anima vuifica.': omnino ani/
fnaqueeftfounaipfiusmatcricSnima eteni^ cumfit
palmifica fup:3 boc qy eft anima augendi. babet etiam
e(Te anima palmifica.t in vua anima vuifica:patma aiit
nonegetanimavegetabili.taIiaanima pptcr quafiat
palma:non eni; babet actiones pter qua; vcgetabilee.
redeiudanimavegetabilisbabetin fua vegetabilitate
quaeft palmifica.icd anima vcgctobilis quc eft in ant/
mali.poft crcatione animalts babctactiones.pter quas
octiones agit fola feaindu q6 eft vegctisbilid tantum:q:
cft reges a(iima5animale.imoeftcerti(Timepicterani
ma; vegctabilem:fi volucrint appellare aniinam vege
tabiic; ep intcllecm quo Dijcimiis.f.generali. <L £]t oif/
fcrctia vcro conftituctc nonjjucnit viia anima vegeta/
bilium.fedejrDtlferentijsqHaababetvuuquodcpvcgc/
tabile pcr fe t non aliudquta non eft pjincipium actto/
nis vegctabilep:op:iumtantum. fedanimc vegetabili
animalisoifferentiaquafcparatur': conftttuitur vna/
quecpfpccicsfubipfa.eftvirtusanimc animaUs adiiu
cta ii ii quc aptat iUico:pu8.i eft oiiferentta ad modum
Wffercoarum quas babcnt fimpltcia non quae babent
copofita.animaautcjbumananon pcdete]cco:po:e: fj
babet k ad co:pu3 vt fo:ma:ficut poftca oftcdiinus.ncc
eget vt fibi p:eparctur mcmb:um.concedo aute; gp ani
Capitulfi JL
matio etud DifFertab alt^s antmationibU8.(imi(itcr etii
memb:a apta funt eius animationi.
CLJCapitulufc6mDecertiftcandomodo8ai^:ebenrioni»
quefuntinnobis.
tf^rtM(^mMf nuncDcvirtutibus fen
^qU^inur fibaibu8.i app:ebcde*/
tibus.f; loquamur Dc eis vcrba generaU'a.Di
ccte8:q: vidctur cp app:ebcdcre non fit nifi
at^:ebederc fo:ma5app:cbcfi aliquo mo/
do:u5.fcdfiapp:ebcdereeftapp:cbedere rem natura/
lcm.tunca|:p:cbedcrceftapp:ebcdercfo:ma5.alicuiu9
abftracti 3 matcria aliqua abftractionc : fpccics autcm
abftractionis Diucrfc funt.i gradus carum mulmm di/
ftante8:fo:mi3eteni5matcriaUbus p:opter materiam
acddunt Difpofitiones.i alia que non babcnt e;: fua ef/
fentia.e^ bocf.q» ipfc funt founc ergo illarum abftra/
ctio a matcria:aU'quando eftabftractio non fine iUis ap
pendin)8.vclaliqutbu8eara5:aU'quandoillaeft^fcct3
abftractio que abftrabit inteUcctam rem a materia: ab
alt)8appendttusinmateriaearum:e;cempUgratiafo^
ma etenimbumana.t fubftantia eft natura fine Dubio:
in quaconueniuntomniafingularta fpeciei equaUter:
cuius cft vna oilfinitio.fedquiaacciditci vtcjcifteret iit
boc fingulari t in iUo. tdeo multipUcata eft:boc aute no
babet e^ natura fua.fi enim e^ nanira bumana elTet.vn
dc Dcbcret multipUcarknmc nd p:edicaremr bomo oe
aUquonumero vno. fivcrobumanitascfTet c)cboc g^
eft bumanitas petri.tunc bumanitas non e(Tet alterius:
ergo vntim e;c accidctibus que accidunt bumanttati e|c
materia:cftfpeciesbecmultipUcattoni8 1 Dimiflionis:
acctdunt autcmcialiapteterq^bec accidentia.f.quia
cum fuerit in materia acquirenir et aUquts modiio qua/
ti. z qualts.t vbi z fim3.^ue omnia funt ejctranea a na/
turatpfius^qutafibocQ^eftbumanitasetfcteicbocpte
dictomodo^velaUomodoquatttqoaUs.ivbi 1 fitus:
nmc/^boc gp eftbumanita8opo:terct vnumquemcp
bominu; conuenire cum aUoin bis intctionibus. fi aiit
boc q6eft bnmanitas e(fctc% aUo aUquo modo qiianti.
1 qualis.': vbi 1 fitH6;opo:tcret vt omnes bomincs co'
ucnirent in iUo modo:crgo fo:ma bumana ej: (ui cffen*
tia non ocbetbabereaaideua bec:quefolentciaccide/
rc.fcd p:optcr matcriasbabetiir cum illis accidctibus.
t p:optcr accidetia com paration is quc cft in ter ca 1 ma
tcrfci5:que comparatio cu5 rcmota fticrit Dcftructur ap'
p:cbefio tpfa.vifus autem indiget bis 4cctdentibu6.ai5
app:ebcditfo:ma5Co gjnon abftrabitfo:ma5amatc/
riaabftracaonevera.fedeftnece{Tariummateriamad/
eiTe:ad boc vt foana bec app:cb^attir in illa: fcd ima/
ginatio fiueimaginari.cft cu5 abftrabitur fo:maa mate
ria maioji abftraatoeietenis founa; car«it finc tnatcrta:
ita cp ad boc vt boc fubfiftat in ilU» no eft ncccfle epfte/
re ma5:q: ma fiuc fit abfenafiue ocftructa: cc tn fo:mc
fiabtle crit in imaginatoc:i tuc appbcfio ipfius erit ab/
ftrabcs ea a colligatioc.qua bj cii ma abftractionegfe/
cta:f5 imagtnatio no Denqdatea ab accntibus malib''.
fcnfus ctid no ocnudatca a ma DenudatiocBfccta:necy
oenudat ab accntibiis materie:f; imagiatio oenudatea
a ma ocnudatioc vera:f5 no ocnudatca vllo moab acci
dettbus materie:fo:mc cteni; q fut in imaginatioe funt
f 5 15 qj fiit fenfibilea 1 fcdj qlitatc 1 ^titate aUqua 1 fi»
tii:n6 cft poflibilc imaginatioi aliquo mo tmaginari fo:
main tali Dilponein quapolTibilefitpuenireoia idiuu
dua illi^^fpei^bo.n.imaginams eft ficut vnus e% boibus:
pofl^tbile cft autem bomincs cfle qui funt imaguiati:nd
ilU) modo quo imaginatio imaginauitbomine; illum.
21
ma»
naaust.
©caitide
©eciinda
£ihm«/ CrSfdcHimatfopammtranfccnditbunc o;dinc?ab/
"■•• flractionis : eo g» appjebcndit mtentioncs immatem/
les.qac non funt in fuig matcrys:quamuis acctdat iili»
e(Te in materia:quia f igura. i coioi. i fitue.i bis ftmilia
funt rcs quas non cftpoffibilc babcri nifi a matcrijs coz
pozalibusibonitasverotmalicia.-zconueniene.iincon
ueniens. ■: bis fimilia funt in fe rcs non materialcs.quf'
bus tamcn acciditciTc materialis.ratio autem cp bc non
funtmaterialcs.beccft.f.gjfibeeflentmaterialcs q: (c
Ipfis.non intelltgcrcnmrbonitas vclmalicia vel conuc
nicns vcl inconueniens.nifi accidens corpoa.intelligu/
turautemfineco2po:e:conftatcrgog? bc infenolunt
materialcs.fcdacciditcig cfTein rcbus materialibus.cj:
rimatio autcm non appzcbendit.nccg alTequttur nifi fv
iraliabojum.ergocjctimatioappzcbcndir rcs matcria^
lcs 1 abrtrabiteas a matcria.ficut appiebenditetia, iu'
tcntioncs non fcnfibilcs^quamuis fint materiales.ergo
bcc abftractic purio:-! vicinioj eftfimplicitasi^ouc
p:imc.fedcumboctamcn non ejrpoliat fo;mam banc
ab accidcntibus inatcric : cog; particulariter appzer
bcnditeam fm pzopaam materiam.i fm comparatio/
nc5 eius ad illam i ligata; cum fo:ma fcnfibili. i ftipa'
tam accidciitibtis matenc. i e(t pttenictia imaginatiois
cii illa. (L&ed virtus in qua fo:me ejmtcs no funt tno/
tcriales vlb modo nec accidtt cis ce materiatas.ncc foi
me funt rerum materialiu5:fed i?cnudatc ab omni colli
gationccft matcria conftanquia comp:cbcndit fo:mas
Qppienficnc nuda a matcria omni modo:in eo aut^ q>
cx feipfo nudumeftamaterta.rcsmanifeftacH.f^idqd
babet cffe cum matcria.aut cuius eft efie matcrialc. aut
cui boc acctdit.ablTrabit a materia.i ab omnibus appc
dinjs e% materta que funt cum ipfa. fcd app:ebcndit id
app:ebenfioncnuda.itag> fit cjrcmpli gratia ficut bo/
mo qui p:edtcatur oe pluriljtts.': ita g> appjcbcdit mul'
ta in vnam naturas i fequeftrat illud ab omni quantita
te.i qualitate -z vbt i fitu matcnalibus.nifi enim ocnii/
daretur ab boc non eflet aptfl oici Dc omnibus. i in boc
ciffcruntappbefioiitdicantisfenftbil!8:iappbenfioiu/
dicantis imaginabilis. i appbefio iudicantis e^timabv
Us:-! app:ebefto iudicantis intclUgibilis.iad banc intc/
36 tioncm oupimus boc verbu5 in boc capimlo. (£t>icef
mus autcm cp fentiene babct in fua potentiafinali.ricuc
fenfatum in effectu.fcntirc ctcnis cft recipere foanas rei
nudam a fua matcria.ita vt in fozmctur per caj fenties.
yidensideftmutariafo^misfenfibilibusquc funt qc/
tra in rcbus fubiectis.eft ficut vifum in potentia.fimilt/
ter palpatum.-z guftawm ■:c.p:imum enim fcnfatil ccr/
tifl^imccftidqdocfcrtbiturininftrumcnto fenfus.-z id
app:ebendit:videmrautcmQ7aimDtciturfennri9>eft
cictrinfecusintcllcctaseiusert pzctcr intcUectum fcn/
tiedi in anima .intcllcctus eni^ buius qd oicimr fen tiri
e^trinfecus cftqdeiu3fo:m3afrtmilata eftinipfo (ent
fu.fcd intcUccms fenriencK in antma non eft q? ipfa foj/
ma ctus effigiata fit in p:op2io fcniu.T.ppter boc oifFici/
leeftconftituereeflequaUtatumfcnfibiiium in co:po'
ribus.fcd ccrtiftime fcimus qp cum aUquod cozpus afft/
citfcnfHm:fedipfumnonafFicitur.q6in ipfo eft p:op:ia
quaUtas:queeftp:incipiutn pcrmutandi fcnfum fcnfa
n5pcrmutanteiprum.(C£'cdDcmocritu9'Z aUa fccta
namraUum.non pofuemnt iftis quaUtatibus eflc vllo
modo.icdfigurasquasponunt iti atbomis pofuerunt
caufas oiuerfitaas eiu3:quo afficitjwr fcnfus ^pcer oi'
uerfitateo^dinis-zfiwuineamm^oicctcs gj^ptcr boc
vnusbomofcntitpannumvnum ouomm oiucrfo:um
colout; f m ouos inmitus eiue:p;opter quoe vdtiantur
cotnparationcs cius quc funrad RtUQ vniiis rcf /n fe. flr
cttt columcoliibe:q6 aUquado vidctur ccrtilei:aU'qil rii/
bicundi.aUquando colo:is ourci f m oiucrfitatem fttui!.
1 ob boc vna -: eadem rcs cft bomini fano oukis^-t in fir
moamara.Tiftifuntquipofueruntg» qualitatcs fenfi/
bilcsnon babcntccrtitiidinemin (e:icp non funtntfi fi
gure.<[;;<5uemntautcm alg quinon tenucruntbac (en
tentiam.nccpofucmntiftisquaUtatibus ccrtitudincm
in co:po:ibus.fcd Dijrcruntgj bc quaUtatee non funt ni
fipofl^iones tantum fcnluum.itaQ; in fcnfibiUbus nibil
eli Dc eis.iam autcm oftendimus Dcftmctionem btiiu»
fentetic.i oftcdimus cp in aUquibus co:po:ibu9 jppiie»
tas cft que afficit ^p:ict«tcm lingue.eycmpli gratta. id
.f.qd vocamu8Dulcedincmcumguftamus.'z alia co:/
poia babcnt aliam p:op:ictatem ccrtiflime quam voca/
mus guftum.i nibilaUud,fcd fcnterie aucto:um oe figi»
risiam ocftmjrimus fiindamentU5 tn pzemifdB. fed ad
buc ctiSm patefiet ocftmctio ciU8:fi enim fen fatU5 cflct
ftgura.opo:teret vt cu5 tangeretriHB figuram.-z app:ebe
dercmus cam pcr fc non cum pupiUa.vidercmus etiam
colo2emeiu6:vnumenim fcntiesq: vna partcapp:ebe'
dit vnum quid.fed cum appzcbefio fuerit ey: vna parte
id q6 oe iUo non app:ebedtmr:aUud cft ab eo cp app:c/
beditur:colo2igituraUudcftafigura.(i autem oicitur
qj vna rcs affidt ouo ouabus affccrionibus oiuerfis: cu
iu8 vna alTcctio in vno fit tactus.-z cius alTectio in aUovi
fio.fi ita fuerit ipfa figura non crit fcn fata.fcd figura erit
afTectio oiiierfa per quam afTicit in oiuerfis fcnfibus ali
um q^ ilUi. fcnfibile etiam co:pus eft. quod ficut ipfi te/
net no afFicitur nifi ej: figura. crit crgo vt fcnfibilc non
alTiciatur nifi qc figura.vna ergo cadem rcs afficimr in
vnoinftmmeto vna figtira.': in aUo aU'a:fed f m cos nul
la figura eft que non poflittangi:crgo boc vifibile ctia$
pofliibilecfttangi.conftataateQ' in colo:ccontrarieta8
eft:'^ pzetcr boc ctia; in fapo:e. t p:eter b oc ctia in ali|6,
in nulla autem figurarum cft aUquid contraricr3tie:ifti
etiamcertifl^imcponuntQJomncfcnfatum cft tactuin.
ipficria5 ponunt q> dc vifu aiiqmdemimmr : qd tangit
idem.lcd (i ita eflet opojteret.vt qt> tagitur Diiobus fen/
fibusclTcttanmsfigura.miru^ eftautcm^obUti funt
figuras non app:cbendt nifi cum fiierint ibi col02cs aut
fapo:cs.aut odo2e3.aut aUc quaUtatcs.': g- nuUomcdo
fcn titur figura nuda.fi autcm fiicrit boc.tunc c;: boc g»
figuranudacumfitfcnfibiUsafTtcitfenfum aUqua ifta
rum afTcctionum.': p:ctcr figuraUtatem alTirmatum crt
cflfc iftarum afTfecrionum:': quia non eft ipfamct f igura.
iconftat quia fenfua non fciitit figuram nuda^.nift fcn/
tiat cum ea aUlid.cCi5ij:crunt etiam aUqui antiquo2U5 ^
qd polTibilceft:vt anima aUo modo fcnriat fcnfibilia.fi*
nemcdiis.^zfineinftmmetis.fcdmcdiafunt ficitt acr.
excmpligratia.vifu^.inftmmetavcrofuntfiaitoculus
vifui.vnde bi p:ocul fun t a verttate.CrSicnim fcntirc
babcret anima pfc ipfam fine inftmmcntie. tunc bec i/
llrumcnia cffcnt ociofa in creatura 'Z inuriUa.^fte^ cum
antma fm cos aUud fit a co:po;c non babens fitus: im/
pofliibile eft tunc aUqua co:po:a eflc^pinquio:a ei.i ac
cide'tta ad ipfam.-z aUa rcmotio:a ab ca i occultata:quc
non fenriat.': omnino opo:tct vt no fit oiucrfitas in fttu
co2poy quatu5 ad ipfam.necoccuUatio nec manifefta/
tio:be.n.Difpofirioncs co:pop funt.-z circa co^po^a.^z 05
vt aia aut ftt app^ebcdens oium fcnfibilit'i aiit nulUus.
itavtnopoflit abefleaUqdlcnfatuab cius appbefioc.
r? eni abfentia eft aUcuius rei q eft oiucrfa a pfcntia ci**
1 bec rcsaUqii eftabfcns aie.aliqn pfis q5 fit ej: loco fi/
(H4U:o3 itQo vt aia fit co2pus.ifti autero no tenent boc.
Bc m Tjbartt^
C^i>oHeidat Dcclarabimii3.gj foime appjebcnfeqMc
non pofTunt fcparari a matcria.-r acolUgationc cus nig/
rcria.impc ITlibilc cft imp:imi fine inftrmncnro cozpoza
li.^cd (i anima non cgcret mcdijs ad app:ebcndcndii5
res.opoiterct vt viftis non egerct luminc.ncc medio cla
ro.i applicatio vifi adoatUtm non piobibcrct virum. i
obturatioauris no.pbiberctfonu.i langoiesg accidiit
^ buuifmodi inftrumctis no^bibcrct fcntire.ii, f «eriJt
autein auquiqui pofucntnt mcdiu oifhirbans oiLcntes
q6mediu5quaniofuerittcniiius.magi9 crit pcruium.
vndc fi ciTct purum pcrfectio: cflet vifio. i res amp ius
viderctui' qlmodo vidcamr.i eiTct poiTibilc videi i tuc
quicquid c^in ceiabcc autem oictio falta cft.non cnim
opo:tet vt il.pptcr attenuationcm p:oHcnitaugmcntii>
viru3.idcojjpter «itiHationem acris pjoueniat mai^aug/
mcntum videndi:attcnuatio autcm non eft via.vel cnw
fy attcnuandi cojpiis.fcd inanc f m cos cft pziuatio coj/
pozi3.ft autcm inane babcret eiTc aliquid:tunc intcr fen/
fatum 1 (endens remota non cffet continiutas vlio mo'
do.nec ciTct ibi actio ncc pdfTio. cL ^uerun t etia alij qm
putauerunt.iliud.f.qj fcniiens gcncralitcr. vt anima:
pendet ej: fpiritu:qui cft cozpits acute pcnetrana. cuius
paftea cjrponcmus Difpofitioncm.quia ipfum cftinftru
mcnmm appzcbcndendi.t quia bic folum potcft ejrtcn<
diadfcnfibiiiai obitiareilUs.i cqucdiftarc abiUis.t
babcrcad illaaliqucm fttumc):qitop:oucnit appjcbC'
dcrc.bcc autem fententia etiam falfa cft. buius enis fpc/
cicinonrctineturciTcntia. nifiperbcc nutrimenta que
ilUtm circtiualant.fi autem admifcemr ci iiliquid e%trin
fccus complcjrionaliter aut f m compofitiones: ceilrui/
mr cius fitbftantia:Deinde non babet motum localcm,
qucm fi babcret poflibilc clTet ipfum feperarl ab bonii'
nc:ipoftcaredircadiprum.ipo(Tibile c(^et bominem
mo:i 1 viucrcfccundum fuam p:op:iam voUtntatero
vnotempo:c.(iautcm fpccicsefTctbuius.non indigeret
Cnftntmentisco:po:aUbu8.crgoverumeft qp fenfibus
ncccfTaria funtinftrumcnta co^pcaUia.-: aliquibus co^
media.i!IQuia fcnrircclTpalTw aUqua quccft reccptio
fo:mc.fcnfati.ipcrmutatioiii fimilitudincm fenfati in
cflfectu.t fenticne in cfTcctu eft iicut fenfatum in cffectu.
1 (eatiem in potenria ficut fcnfatnm in potenria. fcnfa/
tum ctenim ccrrifTime t p:opinquum boc eft per q6 in/
founatur fenticn8C):fo:ma fcnfari.crgo fenticns eft aU/
quo modofenriensfeipfum non co:pu9fcnfatum.ipfU5
enim eft qd info:mamr fo:ma.que eft p:oprinquu; fcn/
fantm.fed cjctrinfccum info:mamm eft fo:ma.queeft
fenfatum p:ocul: crgo ilUid fcnrit fcipfitm non vii:erc. i
fcntit fcipfum non co:rui t cum voutcrimus oiccrc p:o/
pinquio:em fenfum. z in quoiam non eft medium. fed
pafTto fenricntiscj: fenfato, noneftad»modum moms
nec eft ilLi affcctio cotranj adcontrarium : fed eft perfc
crio.f.quia perfcctio quc eft in potentia.ias fit in eiTcctu.
finc conuerfionecfTectus in potentia. Cl^ofti^ autem
locuri fumus oe app:cbendere qd cft gcncraUus ^ fen/
tircz locuti fumus oe quaUtate fentiedi generaUter.oi/
ccmus nunc qj omne fcnticns app:ebendit fuum fcnfa/
mm^-zappiebenditetwspuuaaonemfuilentati^fedfcn
fetum appzebcndtt per icipfum p:iuationem fui fenfati.
ficut tenebtas ocuUta: z filentium auditus.-: buiuf/
modi.quia iUa in potenria funt:non inefTcctu:fcd app:e
bendercq6vnumquodc0bo:uineftapp:ebcndere,no.
pertinet ad fenticntsm.app:cbcnderc cten im bic no cft'
gj videatur nec fonua quiaudjatur. vndc non app:cbc/
dimr nifiactione intcUigibiU'.aute;:timabiU.ficutpo>'
ftcQ Dcclarabitur ej: eariim Difpofttiotic
n
Sri.i"»
aia.t. 66,
c^o
Capitulu MU
CrCapituUtm tertium oe fenfu tactibil/.
]^*^^^ iRtniiics fenUHintpJoptcrqucm ant/
M vSmlir^ mal.eftanimalefttacni6:ft/
l^r^ ^'^^"'•"O'^"^'!^''^''^' terrenamanimam
I eI ^ fei>^ babet virturem nutritiuain.tpofTibiic eft vt
■S^-jfeS no babeataUquam aUani;. fed non couerri/
timfic omne q6 babct anima; fenfilsilcm babct fciifutn:
rangendi:-: poiTibifc cft vf no babcat aUqucm aUo:um:
fednon conuertitur.oifpoftrioetcnim nutritiuecompc
rarionc virtutum aUantm aninie tcrrene:cft quaUd :>iff
fpofitio tacms compcrarione aUarum virtutum animc
fcn ftbiii3:bic cft g? p:ima compofitio an imalis cft ej: q
litatibus tactibiiiTAis:': ejcquibus eftc6plc?:io cius : dc/
ftructioeius fit cjccaraj oiucrfitatc: crgo fcntirceft no/ ;
ntra animc: o; vt fitp:ima natura iiUid qi> iudicat.vii -
de p:oucniat ocftrucno^iidp^opter qd conferuaturq6
p^odeftieftp^iozaltjsfpcculQtionibusque itidicatea ^^:Mr<^m
quep:ofunt.fcdnonad ?ftitucnduin:autnocent.f$n6 ^wc^ffx.?
adDcftrucndum.([;6uftu6autcm quamuis inter git/ *^
ftata iudicet id p:opter q6 permanct vita.tamcn polTi/
bilc eft vt oeftntcto guftu onimal rcmaneat animaU
CC 3lt| cnim fenfus fo:taf1is cooperanf ad inquirendu
nutrimentum conucniens.t ad oifccdcndum u nociuo.
(C^Uietiamfcnfusnoniuuantsdfentiendum q6 aer
conrincns vcl circundans co:pits c^ccpUgratia cft adu'
rens velcongelanB.£t qjomninofamcscft Dcfidcrut
ficci 1 calidi.t fitis cft oefidcrium frigidi -: bumidi. r.w
trimentum ctenimccrtumeft q6eftbuiufmodiquaU'/
tatum quas at^:cbendit tactii8.6uftu6 ctiam cft oele/ u ' w/^
cprio:vndcfepcDeftruiRirienfU8guftU9:cuminfirma' ' ■<-'-.
tur 1 rcmanet animal. crgo tactus cft p:imus fenfuum
quieftnecefTariu3omnianimaUterreno.ibcmomaiu ):' / ,
poteftqtiisDiccregjcognatuecft fenfuiin animaU.fi/
cutt'nfcnfibusvnaeftfpcsp:io:.©imiUtervideturin/ , . .
tcr virtutes mows fpccies aUquo ciTc pa'o:.fcdi oiuulga '^^'"^.
mmeftgjanimaUumquoddameftbabensienfum ta/
gendi f non babct virmtem moucndi ficut fpcctes con
cbiUum.^emus q> moms voUmtariiis ouple]:cft:qz
1 cft motus localis oe loco ad locum.t cft i notUs cotra/
bendtt ctrtcndcndi memb:a ammaUs^ej: quo non p:o/ ^ „
uentt monts totius oe loco fuo- ImpoiTibilc cft aute vt ^^5^^'^r
animalbabieatfenfumtangendi.ino babeatinfcvir' OfVaf :.>,,
tutcmmotU3aUquomodo.quomodocnimfcirftur ba /^i/'<^««?
ar(.z.se
aia.f.zs,
1.8S<
anMLOe
ua.t.z8.
ari.Siec V
aia.M64 ^y
bcrefenfumtangendi.nifividcrcmrin coaUquis mo/ '
dus refugiendi conracmm vnumt appetcndi aUum:
vnde e^emplum.oe concbiUbus q6 tnducut t oe al^s.
nibilvalet:quottiam nos vidcmusconcbiU'um.infuis
c<)Rcbi8 motiu«conftritionis.'z oilatationia. i refie|::io/
nis:ie]ctenfionis in parribus co:u5.'qnamuis non oifce/
dant a loco fuo.(L"£t c): boc cognofcimus cp fcnriut ta/
ctum.vidcturcrgo.q^quicquid babcttacmm babetin
feipfoaUqucmotu voUintaf-ius.aut in fctoto.autin pti/
tibus fuie.lCCaautcmquctangunturDiuulgawmcft <-
gj funt calo^.ifrigiditas bumiditas liiccitoB. afperi'
tas 1 lcnitas i grauitas ■: tcuitas.Gcd Duricics i molli/
cics.t vifcofitas.i foUibiUtas. i buiulinodi non fentiun
mnnificonfequcntcoeas qitas p:cdii:imus.£alidita8
etenim i frigiditas vnaquccp pcr fc ipfam lcntitur p:o/
pter boc q> occiditinftrumcntopariabeis.Sed ouri/
tice 1 moUicies.t bumiditas i ficcitas putantur no fcn/
riri pcr feipfas :quia accidit ej: molUcie vt obediatur
omni voU-ntipcnctrarc in co:pus luum : -zc): ficcitate
accidit vr reftlTatur : quia cum coniiingitur ei membrii
fcnticns rep:imitilUtd.icvilP^i'iMtcfOamaccidit fi/
loile buic-q: q: portibus fuisemin mribne acridit rep:i>
cJi^-iJlA,
f^<:<{^"
©ccunde
mcrc. Cf (libfiftenb'' fo no acciditalicjd.jgj; lcnf qitoc^
1 Bccidit lcnitas.': cqiialitas.^5 c^graiiitateaccidir tcn/
y^, derc Dcojfus.i c): lenitate priii; biuii9.2t»iccmii6 g ptra ,
^r^^jijt oiicto:c buius oictionis.non elt ncccfle vt rcnfatiim g (c'
ijo"fa ipfiim fcntiat fincpaiTioncaccidente e^feipfo.£alidii(
, v/.7!Ciienim qiii ciu no calefeccritnon fcntict:qm non fcntit
^ • ^ q6 crt in fenfato.fed id q6 accidit fcnticnti cj: ilLo. ita vt
quidiu illud no accidit ei ipfU5 no fentit :q2 (en latti pcr
rcipfumeft.id^ptcrqdacciditinltmmctofcnticti.qli/
tasfimilisci.qucin iilocd.itiicfcntit.fttrell rcpbcn/
fioqucfitc;cftcco.'z nfpcro.tlcnitae ejclcni. •ztendcre
fld locii.ppjiii c;c graui i lcHi.6raHita3 etcnim i laiitaa
funtoueiclinationcs.-zcjctcfioctiacftinclinatio ad alv
qu3 Bte.bc oifpofitionca cfi accidcrint inftrumctis (en*
tiunt fine medio caliditatis aut frigiditatis aut colo^is.
aut fapozis aut alio^ fcnfibiliuata vt fi no ect illud me/
diii.no illud elTet fenfatu pmo.nec feniatHm b fe ipfum.
(3 cet fen fatii fcdo 1 accntat'r.(r£ft atit 15 alius modus
oe co q5 fcn tit .ficut folutio ptinuitatie q vcnit cj: vbcre
vclq: aIio.-z no cft cx calo;c.vcl e^ frigozcncc c)c burno
rcncccjcficcitate.necc^Duritie.nccc): molUtie.ncc cj:
Dliqiupdicta:p.Bit'rctiafcntircvoluptatC8tactibi[c8.
ficut voluptas coy tue.t fimilia 05 ^fidcrarc qiwlr fia t.
^quomoattribuant virmtitactiuc jpjic (EJas aute
putauerut aliqui botce gp nultc qualitatcs fcntiunt nifl
(ncdiatceo op accidit cj: folutionc ptinuitatie. ied no cft
fta.Calidu ctcnis 1 frigidii.fc65 9>C):cis mutat comple
po.fcntiunt cqualr.^olutio aiit ptinuitatie ncc ecqu3
lis.ncc pntis in toto co:pc.vtt nos otcimue q;> fkixt aia\
generaf c): mijctioc elemeto?: 1 c% c6pofiti6c:fic ctia fa/
nitastifirmitaeqdacoparanrcoploni.-z^daofficialiii
coequalitatiicoponi.i ficutincozruptioc copfonis ert
ali^d q6 eft no]ctu: fic ctia in coiruptioc coponis cft ali
gd q6 cft moitifc?::': ficut cft tacws fcnfus.quo Dcpbe/
ditq6 co:ruptii cft oe c6plcj:ionc.fic ctia cft fcnfus quo
cognofcit q6 co:ruptii Dccopofitione.g 1 tacta Dcpbcn
dit etil folutio cotinui. -: cius prius q6 cft cius rcftaura
j. tio in cotinuitate. (Ediccm" etil cp ois otfpofitio q cft
pria Difpofitioni coigis.fcntif in pmutationc 1 motu ad
illa.i no fcntit poftcp babcf % reridet:fenfu8 1 cnim aut
paltio cftmt adiiicr us palTioni palTio aii t no eft nifi cu$
aUgd rcmoHcf 'zaliquidaduenit:vndeinquieto noncft
paifio.t boc eft in malis ■: in bonis coplcj^ionib^^fimuU
copleponea ctcnim maleciiquiefcantpoft^cozrHpc/
rttntc6ple):ionesnalC6.it3q6 be malcfactefintquafi
.^y naturalcsn6fentiunf:tobbocctian6fentif calo: ctbi
;t, copiquauis multo fo:tio: fit q^calo: tcrtianof . iocd ii
naturalcs adbucbabuerun !efTe-.iftecj:trancc q aducr/
ianf fcnticnf :■: boc nominaf infirmitas c6plej:ioni8 Di
ttcrfc^tiftudquietiivocaf infirmitae c^plonis oixcnii/
tis.g oolo: -z rcmedium Dolo:i3 ctiam funt oe fcnfibua
rm t3ctibilibu3.2>cd Ditfert tactus fccundii banc intetione
ifuo abaUjs fenfibU3.3lio:pctenim fenfuum quida funt qui
n6 bnt voluptatcm nec oolo^em.-z quidam funt qui oc/
lectan f 1 Dolent mcdiantibus altjs fcnfibus. ©5 ille in
quo non eft voluptas cft vifus qui non oclectaf ncc oo<
let.Bcd aiacft quc Dclcctatur intusjjptcr iilud aut DO/
let.CSimiU'ter ctias cft oifpofitio auditus^q: auditua
nonooietej:fo:tifono.fiaitvifus qc fojti colo:e flcut
eft lumen .ncc Dolct Cjchoc cp audit aut vidct. fs ej: boc
q> taagtt.t accidit ei Dolo: tactibilis. 1 fic aducnius bu/
ius aft icit illum conftrictione tactibili. (L 0cd olfatus
'zgaftu5.Dolcnt.'Z Dclectanf cum afficiuntur conuenie/
ti quaiitatc aut inconuenienti. Sactus vero aliquando
oolet jppter quaUtatcin toctiuas.aut Delcctat^Uquan/
"^crtin
8
doooIetautDelcctaf.n6mediantca(faquaIftatcqiie(7t
p:imu5 fenfatii.©5 ^ptcrfolutioneptinuitatis.-zrptcr
fuam c6tinHit3te.£j:i)p:ictatibu8aHte5 tactneen cphs
inftru(ncnm5naturaleq6cftcaroneruofacj:bocgjfEn/
tirautcaro-zncruusfentitej^tacturquamuis nonfitibi
mediiialiqHomodo.3precnimfine medio gmHtaf ^/
ptcr tangentia babcntia qualitatc. 1 cas gmutaf fcn tir,
non eft aatc iila Difpofitio omnis fenfus cum fuis fcnfa/
tis.nec Dcbct putari g? fcnticns eft ncruus tanms^fs ncr
uus reddit ccrtcfcnfum tactibile altj meb:o q6 cft caro
©i cnim fcnticns eftetipfe ncruus tantii: opo:tcrct cfTe
fcnticns in tota cutc b :>minis tcius carnc aliquid expa
fum ficHtfunt paniculi.aut fcnfus cius cffct. non in om/
nibitspartibuecius.fcdinaliquibuepartibus que fiii
inco.ncrHUsaiitquieftfcnfustangendieftrcddestre/
cipicne fimuUTicruus vcro c6caHHs cft rcddce vifum.
f<cd non cft rccipicns.ncn ci^im cft recipicns.uifiilleciu -
rcddif.quicftcriftallinusbumor: 'zquiambitillii ^ue
ergo monifcftuseft qp namra carnis eft recipere fcnfu^,
quamuis ad rccipicndum illum cget vt recipiat aliiide.
^cj:virtuteoiteriu8mcmb:i:mcdiantibHP otit ncruis.
!oi vcrop:incipium fucrtt in illa.crit fenticns pcr ie ^7/
fam.quauisfitcaroficutcftco::licet cnim fcpararetur
in co:dc filo neruo:^:non eft tamcn longc-quin ej:cipiat
ab co fcnfum.t reddan t vni ozigini. t ab t o:t'gine rcd/
daturccrcb^o.calijsmcmbus^ficHtpofteaocmonftra/
bimus : -z qnolitcr fil Difpofitio cpotis c]c boc cp oifpcr/
gunfincovcnecapiliares:qHcej:corccipiunt<zreddiit
al^.po(Ti'bile cft autcm vt boc gp oifperguntur in co ca/
ptUarcsvcne fit potiitsadrobo:andii cfTcntia fuam.t
od pftringcndum carncm fua^.CL tic bie outem ols w
fputamuspoftmodii. £):p:op:tetatibusctia5tactus e
gp tota cutis qnc drcundat co:pus;cftlenticn s j; ractii.
^npn vna folaparseiuseft^: cnim fcnfueiftecft^nafifl
raconferuansco:pu8.aboccidcntibHs qucmultus no/
ccntficonfiftcrent tnaliquomeb:o:u5 cuioccidcrcnt:
opoituit idcircovttommco:pue poneretur fcntiense
tactum.t quio altjs fcnfibus rcddunf rcs non continge
tes.-z Dc pzocul fufficit vt eoif, inftrumcntum cflict vnuj
memb:um:cHicum fcnfatum ftbiconiuncmm feceritt/
pedimcntu5:fcictant'maicaucbttfibiabeo 'z fcperabic
co:pu8 partcilla.Cr&iautcm iuftrumcntii tangcdi
c(Tetaliquodvnu5mcmb:o;::n0n pcrcipercr ar^rtiaee
co:rumpentibue:nifi quantU5 contingcrct iliud./Cl Ui
ocntur oute virtutce tongcdimultc: quaru5 vnaqucc^
flpp:op:iatur vnicontran'o;:.vidclt'cetvtidpq6 conv
p:ebcndimu8 prictates quc eft in ler graue t lcuc fit ali/
ud ob co Eq6 oppzebedimus prictatc que eft intcr cali/
dumtfrigidum.^ftc -zcnimfuntp^ime actiocsicnfue,
1 opo:tet vt vnuquodcp gcnus cap babcat virtutc p:o»
p:ifl.&cd q: i(tc virtutce Diffufc fun t p ota mcb:o cquo/
litcr.idco putaucrunteos eiTe vnom virtntc.vcluti fi tz
ctU8 1 guftueelTcnt DtHitfi g totii cozpus: ficut funt Dtf/
fufi in linguo pntarcf cp co-^ p:inciptii A^na virtus cet.
0ed q: oiucrfi funt C):tra lingua. ideo cognito cft co:us
oiuerfita8.1T6atitopo:tet neceiTario vt vnoquec^ ifta/
nim virtutum inftrumcntii babcat fibijjpau^^ po(#^ , r'
fibilccftvnuminftnimcntue(Tec6eillis.0mncautem'A?>^c a.io~j/iQx/u;^ nc
mediun6o5b3bercinfeipfoqualitatequam rcddit.iov;'2W^ /<^oc: ^A f<.t
:reddidcrit:reddataliquidnouil:^jvf.«<t/V4tow andfli rM
a^fam-i
aui£J>t i^j^iidCl
Vtcumrcccpcrit.tt
ptcr q6 occidat pa(Tio.'z accidat fcntirc;pa(Tio ctcnim iio
acci<Mtni(ic)i rcnoua.SimitrctiainlTrumentHmtan/ ^
gcndi:fcd medium.evcmpli gratia. q6 r on cft catidum
necfrigidum.eftDuobusmodis:vnusco?:cft vt nutlo
tnodo pordcipetipfas quaUtated.Blter vcro vt particif
r
S)e m Tlbarti^
Wiruxntlo i
•1,66,
j^bi^jicftutiu Jt^waw^rS
prteaa.fcd equaUter.ita vt nec calidii ncc f rigidil.fj tc/
pcratumvclcqu3lemcdiii.3mpo(TibJleariterat vt in/
ftrumcntutangend(eiTctvacHu;abbis ql tatibusoio.
£jc illis.n.c6pofitii elT:opo:tuit crgo cfie vacuii ab vlti <
mitatibuo ca complqcionis icqualitatis ad fentieiidil
id q6 eft Di(Tcpcratum:qz qd c): coplepioibus tangennV
bua ellviciniug cqualitati iiludclT iubtiliojia fenfus.tft
ci:bomocpomnibii8ai3iibU3,ppinquiojclTcquaIifati,
ideo efl fubtiliozis tactua:qui cH: pjimus t cap fcn liiuj.
Ctquia animalelTtcrcnu.io impoiTibilecft fcparariab
eo qui non fit nifi cp copofitionc cquali que iudicet intcr
ptraria.crgomanifeftumelTe;:boc.g? fimpUcia i illis
J>j:ima.nccbabcntfenru5nccvitam.nccaugmenti4.q6
elT in aliquo.qd clTppinquii rtmplicibU9.&uifiaataute
q6 locuti fumus Dc tactu.
CrCapitulum quartii oe gulTn.
"- ~ ^llif^ fcquifpoftcactuj.cuPvtilitaa
wl.**Ui7 eftinactioncpqua eficit coj»'
j JMJS quc facit oefidcrare nutrimentii. i cjcpc
*§^^ riri.Conucnitautcmciit3ctuinvno.g? gii'
^^S ftatii frcquctius tactu depbendit .fed oifFert
abcotneo9>iprctactU8nonrcddit fapoic ^cut tactua
calidi rcddit calozc fcd quaft eget mcdto q6 recpat fa^
po:c 1 ftt in fc non babcs fapo:c :g cfT bumoj faliuc:qui
jjucnit c)c im t rumen tis faliuaUbu9.©i vero bic bitmo:
fucritcj;per3 faponimrcddctiapozcs finuitcr.Siaute
ad.iiij:tu6 f ucrir ci a iiquis fapo: ficut clT in amaritudi/
nanj0.aut in iUo qui babct in IToinaco fuo bumo:c acc/
tofu5:manifelTcpfttndetqdrcdditcumfapojequiclTin
co 1 affimilabit ilUid amaro aut acido. (t /cft aute T? lo/
cu«3fidcrandiboc.f.anbicbun5o: nofiatmcdiits nili
q: comifccnt cipartcs babctcs fapo:cm cii mvfXibt oif/
fufageii.ioeindepenctret-zDifTijndat in Ungua.quo/
ufcp comifccat cii lingua.i fcnttat. an ipfc bumo: pmu
tctur ad rccipiendu fapo:c ftnc comijrtionc boc en i; co/
fiderandii cft.Sicniin fcnfamj eft ipfttm comijctii. tiic
bumoznocftmcdiusabfoUtte.fedcftmediue ad faci/
. Uu3ptinHandafublTant}afcnfa_ta^ent4^Ualiatctn
iK aMk^iMiy^ ^i^/^tfjifcnticntc.tjpfiunafttfcntircnofitnifitactufcnttentisl
ihiJfhL [(fAf^^ ^'^^' fcnfatiifinemcdio.Siautbumo:fucritqHifapo:e reci\
xpi fmc ?n£^
Xzb
p it.a fic aUcuius quaUtatis p ipfum ^tn^axxm ccrtifTime
erit bnmo:.-: fict boc fine medio.t fapo: cum offcndcrit
in ftrumen tu guftadi fentiewr.Sen fatuj vero q6 vcnit
obintrinlecus fipoiTctbabercbiictartuaccidcnte finc
medio.cfTct gulTus no iioxx vifus.q|ni non pot otTenderc
CnfTrumcntii vidcndi finc medio.fi enim inflntmcntu;
tctigcrit vilum nibil appbedct.iODcUus cft aiit vt 1? bu
mo: fit faciendi facilc.-z ^\x aUcrius quaUtatis.i pfunda
u ^ .ifl2;iurfimuU0icnLnippfTct.tangifubtiiitctJiincbiimp;e
^Mfii^ ^'''^"^ '^'•'YeiTctfluftus.^iautDicitquomoponticu ■: ftTpticii git^N
Umm ti. u/i«AitV cu^ ftant cum ipfa oppilcnt i ,pbibcant pcnetrarc. jbiccm' l
f<t DWili/it ■<U: pr/w^c<jjpjimiic6mifccntcu;Iinguamcdtantebocbumo:e: ^
/- V(ht<Uf^U^- L ocindeafTiciuntiplumaUaqiiaUtatc pqua comifccnt.
yLf^^MT&uJw^ -^o^^^liloapojes aiit quos appfebcndit guftus.funt &ulcedo, 1 1
7^3 -_j— >> amaritudo.^zacctofitas-zfTipticitae.iponticitas/zacui/l
'),iX»Ai i^t viJJiiui' ^^i/: tas.1 vnctuofitas.': lalfedo -: in fipidjtasrjn ftpidu; aiit v
■jL koa. ^^'^ /yi^ <;/ videt quafi quo i non b; fapo:em. •: cft ficut quod gti/ v
^ucut 4i>^% W'^'''''4.<rtaturDeaqua iDcalbnmincoiii.Scdcetcri multipli'
tjjt^ (U (!i<idSi:on^<^ ^<^i'- catifitntpzopterboc g>funtmedi) :quia p:ctcr bocQ?
flflFiciuntguftii.funtquidameo^pqui alTiciunf: tactu;.
!5edc6ponite>:natHraf3po:atiiia.'z afTectioe tactiua.
vnu quidda q6 non Difccrnit vno icnfu.': fit illud.quafi[
fapo: purus i Difcretus.lEUidct aut q?\nxef. fapo:i/
bue qui funt mcdij inter cjrtrema adiungaf folutio -: ca
kfoctio X vocat b compofitio acuitos. Bl^ aut adiiigic
CaptaloJIILT.V,
fapo: ■: foli^tio finccaloze.': fcoc eft aercdo. aitj aiitaij
iapo:c piiigunf ficcarc i fpilTarczbec eft poticitas.j&i/
miUter et eftin alt;s que e^pofita funt in Ub:i6 pbitis,
iCCapituUim quintii Dcolebaak— ^__^
•• '^amillfi ''omomaio^islgaiirdra a
'^,wi.«»ti»M»s7 oifaciedoqRomniaaiaUa.-aH''
nxi.u:
Sri, z't
in p:opaUdo odo:e8 occultos c6fricati6e qol';^ /^ "''
nobntcctera.-zattcnuateosad fcniicdii oij^T/f^i ^.U'
l^aciendo.in quoconueniunt cctcracuco.tu
cum boc non recipit odo^es fo:tf tcr ita vt eic cis afficia '
tur imaginationibus cius fimiiitttdines firmcSicut
acquirunfejctactis^zguftatis. vnde videtur g? Difcrcti
ocs odo^ in aia ipfius funt Dcbilcs.-z ideo odozcs apud
cum n6 babent noia nifi ouobus modis.vno m6 f ; mo
dumplaccnditoifpUccndnficut oicimrrcdolcne -zfc/
tes:'z ficut ii Dicercf fapo: fapidus.t infipidu; finc Difcre
tione oilTerentie z appcUationc.aUo vero m6 cu oeno/
minaf eius nome fcciidii fimiUtudine ciua ad fapo:c vt
oicaf odo:Dtilci8.'zodo:accidus.quafi odo:cs qui toi
lctpiungicumfapo:ibusn6c6paranfnifitlli6.nccco/
gnofcun f fine iUi3.Uidetur aiit q> Difpofitio app:cbcn
dcndi odo:c9 in boie eft ficut oifpofttio appbcdcdi coj«
po:a rcp z odo:es cap in aiaUbus babctibus oculoe ou
ro3.videnf ctenim noapp^cbendercnifiquafifimilitu
dincB incertas ficut cum oebiUa vifU8.appbcdit co:pu8
cminus.<L2nDulta vcroanimaUiibabenrium occuloa
ouros bfit majcima virmtc; appbcndendi odo:c6 ficut
apis/z gj eft fimile iUi:cui non eft necelTc olfaccre.f; red/
dunf ciodozcs in aere.XDcdiii aiit odo:andieft co:pt»
non babcns odo:c; ficut acr i aqua quc oefcrunt odo '
rc8odo«ttoy.(n3[arnjiut jaiflcngmnt boice in odoi^/f"^! -^'^
tu.quidameo?cnimoij:erttnigjodo:reddif jspter B/f"'^ ;^^^^
mutatione mcdg e% refolutioncpartiu co:po:ts fenfati.|K^^^
0uidam vero Dijccrunt gj non reddif nift.pptcr pmiita ycitiiii^/K
tionc medi) .ita vt no pmifccafjnjeoiiiigilcoipwtspdo ku> ('il"'''
riferiquod rcfoluaf ey co.QuidJaiit oij:eruntg> reddi//^4 '. -
mrftnc pmutationcaUcuius Dcco:po:eeiu3.z fiiieper/ o>Atydy'-'*!
mutatione mcdu.f.g7 co:pu6 odo:ifc?: opcraf in co:pu3',''/ '^x)] ■*
non odo:ifer.inter queco:paeft mcdiii co:pusn6 odo "^^^
rifc;:; in quo'n6 opcraf .fcd mcdiii eft oeferens actionc;
iftiusin ill{!;:ficmoicif in p:incipi3s iono:p tcolozuin:
ocbemus aiit nos boc pfiderarc i ccrtificarc.!©; vnuf/
quifcp vfurpantiii aUquam ba:p fentctiaf rone bs-^^ui
enim oicun t vaf»:e i fumii ratiocinant oicetes. 3» nifi
odo: Difhinderef et: oiiTolutioneaUcuiue.calo:-: gcquid
taloze cj:citat cj: pfricationc.vel cttapo:ationc 1 pfuniU/
bus non ejccitarct odo:c6 neq? frigiditaa occultarct.Cia
rumcftigititr g?odo:non vciiitadodo:atumntfi p:o/
ptcr vapo:c qui euapowt ej: odo:ifcro 1 pitiifcef acri t
oiffundif EiUu.tidco cti oiu odozaueris poinii marcc/
fcii,ppter muUii q6 rcroUiif cj: iUo.Oui aiit oijrcni t ce
emutationeratiocinatifuntDiccnte0.g>fiodo:e6 g re/
ptcnt fpacia magna ficrent eji rcfoUitionc alicuius opo:
tcret vtodozifc^ minozis pondcris fierct. 1 ficrct par/
uaeius qptitas.^pterrerolutionc ciusqdrefoluif cTcil/
lo.Qui aut Dij:crttt oe redditti.pcipijc ratiocin ati fiit oi/
cetcs n6 poffc oici op vapo: rcfoUiaf cj: odozifcro -z oif/
htndaf longe vfq? ad.c.leucasvcl plures.ncc p6t et iu/
dicari gj odo:ifcrumfitmagi8_pcrmuianscoipo:a 5p
ignisej:fuacalcfactionc.>3gni9.n.ma"gnu9nonc3lc6cit z'?^'''''/
nifiidqdcftcircafc.fcdficalcfcccricvrcpad tactii vni/^^^^^jj
us lapidis magnii gdcrJt.3[nucnimus oiit odo:c9 }^xint^i Jn^.f,
gcre vfqj ad foginquas^xtrtesc^quoaufcrf nobifiDU/
bitatio:q: 13 q6 tam l6ge DilTundif no cj: vapo:e oifftifo.
VM. Cf fme {^mutationcllotu eft.n.g' in terra grccof
©ecunde
1 ocddcn taliu non fiiit vn^ vifa auia tign'e.t in ter «08 «
Urrlin qua eil auis ilUcefl magna oiiTanda pene quan/
tii Di):i'mu5.C6tingit aiit aliquo tepq:e fien bella in par/
tibus ilUs 1 adueniifeilluc aues tigridee: cu oaci nuUu$
baberentniltodo2e.ergoodozindicatn6 pofTe oicig'^
ti longu fpatium vopozesant permutationes aeris per/
uenerinc illucdrTlos aut oicimus poinbile erfe.vt odo
ratiilitvapoz.tpoir&ilccflvtvapo^pcfmurctp^opter
odoufcrti.': fiatcdo^itfiat ide q6 vopouqz gcgd b; par/
tcs fubtilC6.7 folct oiilundi ds attigcrit inftrumctu odo/
randi:'! olTenderit in tllii ftuc llt vap02 fiue aer pcrmuts:
iijpx <iwn,tar m odozc.-z per ipfus fcntict odoz. Jm au£«nortii
f. jjrtt f «'**«nnc mcdiii cj; pcrmutationc appjcbendit JJocnfatui
J^^^^J^yKtcnim ft poiTet occurrerc fentienttfcnnret etia fi ne me
^J^^2^ l^iQjadaiitidicatBmntationeptinerifublxjciiw^
efl Q) fif nOs cuapo:arcmus.e;cepU' gratta.campbo:a$.ita
Vt tota cius fuba rcfolueret .-z perueniret ej: ea odor qui
Cif!iindit vfi:^adaliquctcrminu:polTibilcectct oifAin/
diodozeilliiin ouplii iUius lc:ip!optcr pcmiuratione:t
pofitloncpartiii fingulariiicius in fmgulidpartib^iiUus
lod tomieita vt c;:iilo rcdolerenrfingule partca iUi'' ou
pliodozequaUsiUefticrat^cdcij cjcynaquacg iUarus
partiii minima;! cuapozat aliquid:c6iunctlo 1110:11 vapo
rii:quirefoUitifuntej:campbo:a in omnib*'ilU'6pamb''
^uclUritplufqspdictus tcrminusJ^upLiieefl totiusva/
pouspmecuapozationis c^paratusilti^ergoo; vtoefc^
dtts qui accidit eiin boc fit pene iiliiaut CQnuenibile ilU.
XDanifeHii igitur efl g>permutatto n6£p:ludit abboc;
Cr&cdidqdoi):cruntoercdditu pdictocit impotcq;
reddi^n6fitniric6parationcaU'qua •;iitu aUquoqut
fitir ter reddes 1 cui reddtt . Cozpus aiit odouferus non
eget aUquo iflo:p.&icnim co^ares campboza ii mum
tavcloelata3at8.Unnonp6trcddiibiodo2ei1t6.imo
f 1 efl annibilata oino:n6 tiT Jibiberetur odoz cius rcma/
nere in aere:t boc ftne oubio fit c^ pmi tatioe aut fiiptp
iione:fcdidq6indu):eruntocp2e^i8auibuapQte(1e:
cp vcnti vaUdi c6mouerut odozcsvapo^ qui roHtti funt
ejc cadaueribtts vff^ ad pdiau fpatid altitudinis etberia
^fcntitquietlfottioas fenfusqsb^^^zab a tiou loco: ftc
pdicte aues 1 ftties.Xu aiit noili g? ftcut odoare cueniiit
admuUac^aiaUbus multo plus $ad boies. ^imiUtcr
reddunt ds vifibiliaa I6^nqui8 fpatqe 1 vltramontcB
8ltifTimos.5pfcenimcircuuolantinaere.ieucnitvifu8
capin longinquii vltramodu quoufcpcleuanr mulmm
fupza montes attiiTtmo8.3a cnim vidcmus vulturee cir
ciiuolantescUuarifupzamontce alti(Timos.?tupoflea
lifces in geomctria caufas ebngationu f ptcr quas vi>
.-cmr magisimagis.ergopoteeg>aue3iUcclcuatefue
i^'^f^,nntiaaercqaott(q}appamitillia logiradoillius fpatu.
^/^,'aviderutcadauera.cL©iaiitnegaucrintcoloze8cada'
,M viiSi iiem reddici3:pUts Dcbe"t nq^are odo iCB reddi:quo aim
^^''/^^^fcHditiocltoebtUojJgtfiaitnoncmni aiaUeftneccflc |
f^^^^moucre palpcbia -: oculii ad boc vt vidtat: fimiUtcr no
\Jkp?<t omniaiaU eft neceiTcolfaccre ad boc vtodo:et.XDultiB |
I enim ei: ilUs accidit odo:arc n6 olfaciendo.
' CCCapimliifcjaiioefenfttaiidicndi.
^ftC^ iaU^cutifumnsoctactnt oegu/
iS^il^Vp flu.tolfatu:pucnitvtloquamnr
I oc audint.b(cemu6 igit g? ad loquedii oe a\u
Idim opo:tet pus toqui oc fono.t oc cius cen/
Jtia.^zTuenitctia; m boc loqitioe tinitu. tiico
mus igi t Q7 fonus no eft aliquid fVatHUs ccntie.nec babs
fi%a effetita vt poftit ftabiUri cc ciu&ftcut pccdit oc albe
dine :nigrcdine^figura:quel)abetefTe fiabiUwjatavt
pofTttfnuecftabiliri qdquoliienunnobabcr p:incfpu)$
0cxmm j_^
efTendi.iaducnfcndtnecotcitnifIadaUquid/?banifei s^odum ;iiA/J^}J'
fhiefloijtg7fonu6quiddacftq6accidit.r5n6acciditni.| >Aufrftt/J%c
ficpfdnfione vclEcufTi^cpercuiTioaiitcfHicut.diBar/ l^wfutnv^^f ^v/r <
tiwrlap(8auttrabs.':contingitindcfonu8.e«fTiovcrQ ^«■''c* ^^>^***
cllfcparanopartiiivruusfdfTiapartibus flttcrius ficut
in trabc cuius anfcrturfpif Ttaidocnsfcpa ranturpartca
cius aUe ab aU|8in longu.|pioautce]comhipcrcttfTione Nm muc) a. o/m fe/^ac
acddit fonna . ©i cnim •pcrcufTcris co:pue q6 cft ftcut o>'"^''^ ^'i^' ^
lanamoltc non fentics fonti.rrdc opo:tct vt co:pu0 q&
pcrcutis ixibeataliqd foUditatis.ivt motus eiue cii quo
percuiitur reucrbcretur a pcu(To:i fic fenttat.Similitcr
fi indderis rem parua aut rem no babcnte o«riticf«iT»
tio facict fonii vUo modo.lCii crcufTio aiir ej: boc q? cft
pcrcuflion6cfloiuerfa:q:fdfTioc):bocq6cit(Uflionon
oiuerftficat:q:vnuefl qdfactttagi.a aUudefl mddcre
1 fciffo ej: 15 Qjjcft indderef? faccrc tangt oifTcrt a facere
toogiin fonutidinetocbiUtatc. ioimilttcrena tnddcre;^
Dilfert ab icidercod flmiUtudine buius. cc ont q6 ?cur/
rit ad tangendii ilUid opo:tct vt euacuet fibi locu co:po
ris atterius g? fetangebat.tmutetadilliiJDtnneaot ab
fdfltts ab 3U0 ta euocnauit \oca\mJi queritaUu ad qu^
Cueaiat.!&cd boc tn quo fit ^c m otu6:e(} rce mobiiis.t
ipeniofa finc oubio. vt aqna aut aer.ergo in vnaquac^ £/
cufHonc.zfdlTionc.fltmotnsacrieautaltcri^^.autfnn
laumant ^bito.admodiicomoucdt': attrabcdi gvtm.
cpouctigitur boceerequcneccfTariaef>ad bcc:vtcon:
tingat fonns qui cfl raotue acns fouis nnt confimiUo»
(r£)Cl>emu6autenottficarefiautcfT ronuatpfa^cuffio o
vet idfTio ant cfl motusjcomotib itis quiacddttaeri qc ^
3nt cfl aUquidiertnrq5fit ty. bocvel c6iungitur.iiU-fd$
Idftio zpcrcufTiofennunt vifnmoiiantecoto:c.TluUtt«
aute foro:;; fentithied(antc.colo:c.ergo pcrcuflTioifciflio
ro cflfonup.Sic vcro ncceiTc ef> vt ftntitcut caufc tord*
5ocdocmDtuaUquadooubitat /:putat Q> foons efTi^
comotio aeri6.fed no cfT ita.ficnus eilmotustfentit ctis
aU)6t^1tbn?.quaui8fiatbocmed(3titiusali)a fcnJlttu.
£ipecifican8aiitefTide6li)nujslk)nando Mtti^ vfcgad
i>oU>K:fktitej: fonitn tonitrui . 21iqit ^\x^^ mctcs fub/
uertt ':fouafIi8 nocent aiali x oeflntnnt.f^epe iuuannir
boics fonitu tuba^ ad fubucrtendas mri^s e^ccHa&.(c^
fenfustangcdi^ficutilinnnimusalkinldo patir e^boc
motu:fecudti 9 cfl motus.^ no fenttt fbnitii.ncc ctiac^ 1
intclugit (cab atiqno moucrtintelUgitfonitu.!8i aiit ficv
nitusccrtifTimeefTctipfcmoius.neceffct pfcquens aut
cocomitans.tunc cu fdrct rootus.fciref t fonu6.bocaiJt
non e(T ita.vnii cnim ii'dcn6 p6t kixi 1 nefciri ftmul ni/
fi cj: Duabue portib^au t e^ ouab^oiijp oftrion ibue.cr0C i^
qr quo cft fonusin fua eentia 1 fpcdaUtatcno cfT id qc q
ctlmoutscfTcRtiaUtcrifpeciatiter.ergofonusacddcnd
dlq6acddite^p:edictomomque7fcquit.'z eflcii iUo.
Cii aut c6motio acris aut aque guenit ad ncruii ejrpon/
fumintnsinaurercccptibilcfoni.anteqnccfTcocauitaff
in qua clTacr quietus mouct motu eins qui pcrucnit od
ipfum.i poflcl efl quafi parics fug que cfl ncmus C)cpa/
fus fcnticns fonitu.tunc \ex\iii fonue.Ct: aiitimpcdimnr
fdrc Dc fonitu:i3 cft.f.an fit aUgd q6 babeateflie in fecofe
qttens per fe ciTcntia motus.vel adiiictu aU):an no aco/
ditfonusniftciifitctitibiauditue.jQuiUbctaui boc fen
tirc p6t:q7 fonue n6babct cfTe per fcnccaccidit rcndu ni
fi tacm comoti aetis.imo c^ omnib^quc tangunt loctim
p:cdictuj3ptertactuacciditfonii6itiiUo £tan ipfefon'
cotingatc^comotionc acriequicfiinnertio rcccptibiU
fonitU8.anc6ttngatperipfU5tactu.bec cnim oiftcirerc
oiffidlcefl.q:coy quincgatfonitu baberccepcr fc.fen/
tentian6c(l9DcoinfiriiM;ncutcoj:q^u pegQnt rcUqiui
Sutc. '&
ScaiJ
Tli>artfe
ftnfaM.3ft>cni5po(Tiineattrlbiiere fcnfato (oMbilipio/
piietati cognita cjiic facit fonitii que ctt comotio aciis.t
cSparatio comottonis ud fonitu cttMmt coparotio qua/
Ittatis qucclt in mellead id qd alfidt iUo in fenfu . &ed
tifkrcn tia eil becqz affectio acquifita e^ melle in inflru
incntofentiete 'zejcigneininfhumeto fcntieteeil: illius
gencriei qd cft in illis:cii boc ctia aliquado qut fentit calo
re calefacit aliud cii epiht in eo affeaio. Qnd oifpofitio
fonitus 1 comotionie aeri8.nd ett tta:qz comotio cll vnu
quid,tfonitUfleftaliud.C6motiocnimfentit in vno in>
ftrumento.tfonitueinalio.^pfaautqualitasnonrertit
alio inftrumeto.Tlec opo^tct etia gp gcqd afTicit aliquid
oUqua aflfectione babeatea in fe.ibebemus aiit fcire cer/
C titudinequalirerfitboc.(r£>icemu8igit q«illud q6iu/
ttatnos ad fciendu q> accidene afTiciene auditii babetec
jn fcboc cflip fi no contingeret nifi in ipfo nerue nccef/
fceffct vtcomotioaensautfentirct audituqcbocg) efl
cotnotio^ut no-0iaute$ comotio aeris ej: boc cp cfl co'
motto lenttret audim.no oico aiit cp fentiat tactu inflru
inentiauditU8.autaudiretpzimo.aut mediante fonitu.
Si aiJifc mrei pamo.pur u aiit fcnfatii auditus fonit'
tfl:in bocenim nullaeil ; ^itatio.tuccomotio aeriset:
b X gj «iitcomotio cfletfonitus, Jas ailt oeftruxitnus 13,
JSiautctentiret mediatefonituquifqutsaudiret foni>ii«
fdret ibi efTe comotion&itcut qnifquis videt colo» qua<
drati:nediantequ3dratofdtibiefle quadratii.f$ noefl
iia fl aiitno fentiret nifi tactuacdderet gp Di]amus.ergo
non 05 vt fen tiatur comotio audito fonitu. CL Cofidcre/
mus aut quid fit oicendft poft boc:^ oicemus cp fonitus
cii audit:auditur qc parte:'z neceiTe efl. vt aut pare aadii
Uir:eo9>pndpitifoni'zecindeefl:': inde ventt.autt'oq>
mobile oebitii auri:in quo nodu e(i fonue f$ facit fonu$:
cii ^enitad aure e);ilU p^arte mouef ^tCT^illa percutit:<z
fddrco videt 97 fonue e^ illa partc veniat.aut vtru :^ iU
lo;r.Si dUte bec fiat jjpter boc cp ipfuj mobile efl fenfi»
biie.!S^autbecndefletbocfenfibilenon i^ciperet pars
fiii pundpt) .tiic opoztet vt fentiat audim comotio aerie:
quo appzebendit pars foni:qd ia oflendimuc ee impote.
&i aut ftierit j?pter vtriifp illoy ptingct ej: boc ill6 im/
pofTibtle etia.t er boc affirmabit fonus comitari como/
tioneacn6.*l^eftatcrgovtfiat bocj?ptcr }pq>ipfe fon'
«Uic effiiciaturt indc venit . !oi.n.fonu8 no accideret nifi
auri tantii nibil oifYaret an caufa efvcnirct a oe^tro.vel
afiniDrapzedpuccticaufaeiusno audiaf:q2 eftbicalt'
(luid.f.cdmodoaeri8affideR0ad fimilitudine fuiaere$
qui«:flinaure,3liquandotnetus pareno appzcbcndit
no enim apptebencUt nifi cu$ perucnit, er^o quo appze/
bendit fcnus qui non acddit nifi cii gueniteius caufa.g
13 maniTcflii efl cp fonue babet ee aUgd per fe.nc e% boc
tpaudit in actu.fede^bocQ} eflaudibilisin potentia:t
rft qtudda qd ef^^ficut ^ liqtia ejt^ affectionib'' comotiois
l^ aeria pzetcr ipfas comotione, (IJtieben uie aiit certifica
»e l!airt«te reniicverbttoepercuticnteipcrcufTo.iMcemHsigit g>
t pcrcofia. 3d Ecutiedii cfl ncceflc vtaUquie motua pcedat.t aligs
fequat.iOotusaiitqiupccdit pcrcufTione aUquadoeft
cjc vno :o:pojioaurrentcaUeri.aliquadocft ejrvtrotp
iltojj. i necelTe cft vt vnii eop aut vtriicij rcfiftat fibi fcn/
fibilitci .Si enim alterii impcUit aut pcrciitit . no fic vt
fentiat.fedcii mozaqucnofentiar noeltibi fonus:gat'
tien» aut 1 pculTum vtriiqj cl^ eflf icicns fonii. iScd ilUid
ampUuB cfTidt qd clt ouriue.iquod magic rcfilht altcri,
Ipfus ctcnim babct ibi maiozc|.iarte. iDotus aiit fccun/
du9 elt cerTio ocria aut fi^.t cius intcr illa pftrictio.iHi
rideaaiiteiuuatadcoflrijiticndufojritcr ocre:t lcuitae
firrnerecipiat aer (n pcauitatib^^afperUUquado ^ocot
Capftuluftt
ptts"ECUfTu5cftnHiUcmolUtteitbumidt'r(!rf9;fc<^ufe£>
«ter motii fuerit.t coactus fuerit aer qui eft in n icdiotpe
netrareipfit$.'Z coangufTue in ter iUa:riic ipfu$ co2pusnd
gmittit oere penetrare in fcnec fdndere fe t b^eui tcpo^e
©cd refiiktacriquicnin medio:-: no cedetei:': r^fiftct
etiapcutietiquiccgit ipfu$ mtUtii irrumpi in b:ciHtee.
^ no irrumpct .fcd rcftftct Ecutieti.t cii illo pflringct ae/
remediii.q5ui8n6fitbocqcpotentia rccipicnti6.nec ejc
potentia efficicntie Qcudentis.t ipfu$ rcfifTere fit ei bco
ouritiei.jCuancrcie6boccii attcnderi8g> quadobacu/
lo paulati$ aqua gcun6.poteris fcinderc fine labojc. &i
aut cito perculTeris rcfiflet abi. t^pter boc ctia aer rcfi/
ftet.©eci potcfTe vt ipfius acris qda pars fit rcfifTen6.x
quedacoftricta inter ipfa$:t pcutiens q6 fadt pHrictio».
ne$.tmo pot efTe vt aer fiat trcs partes.vn3 efT paxtieas
ficat vennts! aUerarefiflens:t aUcrapfTricta inter iiht^
rccundit aliquaaifectione$ comotionis. tiiiritiee ^o vet
pftrictio no eii p:ima caufa accidendi l>ac comotione.f;
babent boc ej: boc q6 iuuat reliftcrcjefiiTentia etcni cft
^maca.ergofonu6 dcciditc^comotioncmoUs copozis
impemofi pftricti,inter ouo co:ga otram fibi refittetia
^m Q7 ftc eft:'! ficut aq 1 acr.t celti$ pueniiit in na redde/
iliwU):e6.quen9vocat cUiritae.ftc aquaiacr pueniuc
fn boiT q'acciditei0fcnu8,cui''nomcfitreccptioc6mo/
tionis J16 f it aut boceo cp aqm aut acr ftn t mcdiii ficut
^laritaB no eft ej: bcc cp eft mediii celu aut acr.vr oiit g?
aqua aut aer c;: boc q> reddunt odo^e aut fapo:e.bnt fi fr
aliqd in quo pueniiit.g7 no b$ nome.&$ bumidttas que
reddit fapo« cft fapiditas^iUudvcro in quo pticnit cii co
redditio dous no b$ nome.@$ tinitue accidit ej: como
tione.quafacttbccc6motio.cu.n.buice6motionirefiftit
aU'gdficutmonsautparies.tta vtfadatea$ ftare. Mccif
dit tuc etia inter bac comotione que moiict ad pcutied»,
pariete aut monte.t in ter id q6 gcutit 1 pflringit aUii ae/
fequireuerberat biic.t repeUatrctropftringedo.cuiii0
figuraeftficutffgura pma tafTectioeius.ficut cu pila i;/
cutit pariete$ nccelTario intcr illa.aer comouet x illa re/
dit rctro.^a aiit oeclarauimus cam ^pter qua pila rci?/
Utretro.crgoipfafitcarcpcrcufTioni8acrie. I^emanfit g
autc vt pfidercmue fi tinitus eft fontis qui accidit ejc c6/
motionefeciidiaeriscomotimotu pmi.autficft comee
c6morioni6 aeris p:tmi ite^ rcucrtetis. vidct aiit tinit''
cfTccomotio pmi acris ad nos ite:p. rcuerfi,vii cftj5p:ie/
tas ilUu8.'Z aflectioniB eitis.t gp gcnfTio buais aerie non
cffictatfoniie):lettiiTimapcufTionebuiU8 Qcris lecundt.
^cuiliioenim aeris fcciidi.n6 eft fo:tie.Sc<i.n adeoket foz
tis. vte^ ea accideret fonus.noccrct audimi, vidcf atit g?
oifi lonus tinitii b$:f$ n6 audit :omnc aut lume /cucrbe/
rat , videt aiit ctia gp Dc boc q> tinitus n6 tudit in Domi
bus lin mafionib^^^cauia bcc cft:g7 cii fpatiii$ fiicrit j)^/
miiintcrfonuireucrbcra'tcfonii:n6 audiunt in Difrre/
tis Duob^tepoab^^fs fimuhfiait ouditinf fonue 'Z Bctiflio
qui eft cu illa.^ins certc cft poft illa.fei aiit rcuerbcras
nicritj3cul.videbit elTc in tepo:e:q6 eft intcr oiioe fonoo
oiucrrita6fcnfibili8.£>iaut£cuflus (tteritou^ tplanii.
tf boc gj rcfultot miilta rcdp:ocationc pmanct logo te/
po:ef1ctttfitibalnei8. Uidct oiitQ^caufaquarercfonat
inplanis bcrcmie DcbiUus.tfubtectiercfonatfo^tuis.
boc eft.f.q: DupUcat cii tinitu qtii fenrit ci\$ co in tepo:e
quofi vno:Dcbes oiit fcire g» c6motio aerie no cft:motu9
locaUs ficutvnius ■: ciufdc acrie.fs ficut Dilpofitio como
tionis aqiie qitc acddit c^ vicin^itudine pcrcufl^ionii fibi
fuccedenriti:cii quicte pcedete quiecc . 'C^ec uut comotio
que facit fonii facit cito:f3 no muUu Ecutit . li>otcrit ant
bicalijf^sDubirareoicceg^ricut oubitatesoe tactu.ani/
Xcrdc
grwmmiis ei multas ^wtcsieo g? appjcbedirmulta pin
mSic etil auditus app:ebe'dit ptrarier atc-qiic crt: jn tcr
fonii acutu i graiie:i ptrarictatc que cft itcr Dcbile t fo:/
teiotrarietateaqiiecftinterouruimolte-zintcrleuct
afperij 1 cetcras.cur ergo no af fignauimus eimultaa vir
tute6.-'Sic refpondcmus ad bec qp piimix fcnfibilc audi
tus eft fonus.^ccidcntia aiit qiic accidiit ci pumo fcnfp
bili poft^ cft fonus bec funt.3llic i?o.f.in taciu vnuq6m
contrariof fcntitur per fc non caufa alterius. £rgo fuflf'
flat boc Dc Doctrina foni 7 fen tiendi.
(C~)rpU'citp3r3fecundafeji:tiDenaturalibus.
i£Jndpit pars tcrtia capvtulu piimu oe \>i(iu
lFh<»tt1l1« nmcloqmccvi(u.<Si
is^vMiwv adloquendiiDeeone'
cefle dlp:ius loqui oe lumine:t De lumi
nofo;': oe traflucete:i DC coloze:-; oequa/
lime ptinuitati9:que cadit inter fentien6
■I fenfatii vifibile:loquemur aut p:iu8 oc
luminc ciccntes:g? cii oicif lumen.': oici
ftir lu]c:'z oicit radius: videt qua tti ad impofttione nomi
nii no cfTeintcrilla majcima riftantia.vnde nobis nccef/
fecft vtpziufqj oeeis Ioquamur:DifIinguamueea inter
fe.Sun t aiit bic tres intentioHCs oiffere^tes iter fe;qua:p
vna eft q litas qua; app:ebedit vifus in fole i igncita vt
nooifcernatur ee albedo:aut nigredo; aut rube::aut ali'
quis aIio;:.£!eciidaeftid q6 rerplcndetcj: eis.f.fpicdo:
quividet cadere fug co:po:a z octegit in cis albedo:aut
nigredo :aut viriditas.Xcrtia eft que apparet fue cozpo/
y^: vclu ti fi Difgi-egcntur:i veluti tcgat colo:e eoir;-: qua/
ii' ftt aliquid emanans ab eis.^i aiit boc fiient in cotpo
tt acquiren ti boc ej: alio co:po:e:vocobitur radiofitas.
Si aute fuerit in co:po:c qd babet c): fcipibrvocabit ra/
dins.nunc atit no funt nobis neceiTaria radiofttas vel ra
dius.ded oue pzime.fit aiic vna eo^.f ca que babct illd
tt feipfa lupi vtiiitas cius fit lumcn. }:oc oute ^ voca/
mus Iuce:ficut id quod babet fol 1 1una:ell idq6 vidctiir
per feipfi.t5.£o:pu6 aiitqb gerit banc qualitate;cii Ixierit
inter ipfU5 1 vifus aliquid ficut elt aer z aqua videbit ne/
ceflario.itavtn6egeat:ficutegetid cuinofuffidtad 15 vt
fit effe eiu& vifibile^ficut efl ec acre aut aqua autftlia eo
rii inter ipfus ■; vifus:-: inde eget; vt id quod vocamus \\m
me pyus illuftraucrit illud ad boc vt appareat tiic:': boc
lumen erit in eo affectio co:po:is babctis luce cii oppo/
fitii fucrit illi:i fuerit interea co:pu8 q? non folct rcgere
afTectioneluceduireceptibilis lumc ftcaeriaqua;que
adiuuant i no impediHnt.crCo:po:a aut fecudu p:ima
oiuiftone funt ouob'' modie Xco^pus gp no folet obtege/
re:ficutp:edictu eft^qdvocattrafluces:-: co:pu3 q6 folct
obtegerc ficut mons i paries:eius aute q6 Iblet obtcgere
quodda ert q6 foletvidcri;ita g» ad 13 n 6 egct a Iio:poIlqs
ftieritibimediiitraltuccs:': boceft lucidiilicutcft folt
ignis^iquoddaeft non tranflucen6:fedobfcuran8g?eft
poftipfU5:attendebocin ciadelacu fuEUcnit cadele;qm
vnaea?: jpbibetopcrarialteraineoq? eftmediii iteril/
las^fitr etia ipedit xikxs nc videaf q6 e ft poft 1113:1 q6da
coj;£ftq6egct;vtfitibi aligdqdfaciatillud eealicuius
pp;ietati9;i boceft coteatii.ccXumcaiitcftqualitas
pmi meb:i oiiiillonis:? m g? eft flc. (CColo: ailt eft qna/
litas iccundimeb:iDiuiftoni3;cj: boc g? fic cft.panc6 cni
non Bmittit lucidii illuminarc aliquid q6 poft ipf«5 eft.
ncc cft ipfeej:feipfo Iucens;qui eft co:pu9 colo^itu in po
tcntia.colo:eni5ineiTeLtu:n6acciditnifiCTCcaufa lumi/
nis.lumcnenimciiiliurtrauerit aliquod co^t6:accidit
in co albedo i ctfectu;aut nigrcdo aut viriditas i cctcra
b9.fiverononilUirtraueritefttenfcb:ofu5un;outftHo»5.
fed in potetia cft colo:atii.fi voltierimus Oicere coIo:e fit
cffectu.boc eft albedo ;aut nigredo;aut rubo: :aHt palo::
aut bis iiria.Tlon.n.albcdocftalbedo.necrubedocftru
bcdo nifi f m q6libetq6 videmu6:n6 afit fit 13 vt vidcar
mus nifi fiierit illuftratii.no putes aiit gj albedo que no
eft boc modo:vt eavidc3mu6:aut rubcdo aiit cctera b^.
babeat erte in co:po:ibtJ9 in cffectii. vii cii aer obfcurus
^bibct nos a vidcndo.ipfc acr n6 eft obfcurat^.n^ enim
cftobfcuratu:nifi,q6cratiIlHminatii.acraiitqnaui6noii
cftineoaIiquodIucidii;tii:n6^bibctapp:cbcndiil!iimi
natu:necobtcgitcoIo:equieftinelTcctuinaliquo.attcn/
di 15 in aqua pftjnda cii ftieritin ca acr totue bui^^p^ic/
tatisque tu putas obfcuru cii lumen illuftraucrit cozp":
q6 cftejcrra pofitii in aerequc tu puta$ illummatii; vide*
bit illud:i aer obfcunis qui cft inter tei ipfu$ no j^bibe/
bit^fsaerfmfeinvtra^oifpofinoeeft quafi nibiUrgo
obfcuritas no eft niit oifpofido nibil vidcndlq: qualita
tesquefuntincozpozib^^notraflucentibusnodiifuntil/
Uiminatc:fedfuntteneb:ofe.in fpotetiaauit vifibilce:fcd
ndvidenturncc videt aer.crgovidef qbvideturtibifi
clauderesocuIo8:g) obfcuritasefTetequalis:^ g^vidercs
ea^ualTclTetoifpofttiotuaft cfTesinaere obfcuro:f5no
eftita:nd.enimcu claudisoculos vidcsaereobfcu^ nec
qbvidcs oeobfairationceftaligdin ocuUetuis^nifiboc
ttn:q: no vides;i omnino non cft nift puatio luminis ab
eoqdfoIetiIlumtnari.f.g^aliqtiadovidctHr;lumcnenim
viftbilc eft;i illud in quo eft lume.eft vifibile : trafluces
aiitnoeft viftbile vllo mo^obfcuritasautecftin fubo \w
minis:ivtrtiqB eft i co:po:e:q6 no eft traflucc6.ergq co: /
pti8cuiuscoIo:foletvideri:cu nofuerit illuminatii fiet
obfcH?::i tjic nocrit certifTime in eo colo: in cfiectu . Q6
aiitpiitanf ifticoIo:e6efle;f; occultiboc nibileft.aer.n.
no tcgtc C06:quaui6 fit obfcurue^cum co!o:c6 fttennt in
effectu:fiaiitbomoappcllctcolo:c6 optitudincs oiuec*
fas quc funt in co:po:ibus:que cii illuminantur vnaea^
cft albcdo:i olia rubedo.boc pot ec:f5 fict ^pter cquiuo/
catione nominis.albedo etcnim ccrtilTime no cft nifi cu/
iu6 eft J3p:iii vidcri;i boc non p6t cfTe cii eft in ter te i ip/
fa5 aliquidperuiii;q6vebit vifu5:ipfa tn n6vidcf;peruiil
aiitaliquadoeftpcruiii in efFectu. aliquadoin pofetia;f5
ad boc vt fit in potetia;peruiii n6 cft necefieipfus gmuta
riui fe.f5 pmutari iii aliud i moucriin aIitid:iboc eftco/
mcabilei pcruiii;ad boc aiit vt fit oino ielTectn;n6 cgct
in fc aIio;fcd ad cjriftcndti comeatioe i guiatione in efie/
cf u;permutatio f o quo eget guiu in po^od 13 vt fit Euius
ineffectu:cftpmutatioco4io:i8 coIo:atl:adl3vt iUumi/
nef .1 vt colo: ci'' babeaf in ctTectu.motus io eft Kt*cov
pus lucidu moueaf ad aliud ftne emubitioneilU^Cr^a
aiitin pmifTisco^nouifticcrtitudineci^^^ciiaiit acquirif
vnii ifto?: reddit vifibile:i,fit boc euiii in cfftctti.pg ce
alteri^ab ipfo.Cl ^ibcbemus aut certificarc btic rcdditii
f5 oif^rcmus 13 qu fc^ cnumeremus oubitationee q ptin
gttntin eoq6 Dij:imu6.icj:foUitione ^arumfictfaciUue
afTirmareq6Dij:imu6.
CCCapitulii fecundus cp radius non cfl co:pU6: i oe enu/
merntione oiuerfttatii in boc.
'^ninm P"taueriit gs lume oefccdcns
f&liU4ll| ej.iucidofii2co:Ean6 eftqU/ 3
tas quc ptingit in cis.fcd funt co:ga ^iiftima
Ifegata a lucido co:po:e drciiquQC^ comitatie
. SJIogitudine lucidi ocfignata que moiicnt mo/
tti illi'':^ cii codtitftig co:po:ailiuminanf cj:cie. Ctiida
i?o Ditcrunt cp boc lumenibil cft:nec cftaligd aliiidnifi
njanifcftotiocolo:ati;imo quida fucrtit pittanteb g? Ui<
men q6eftin foIen6eftniiimuUaapparcnt(4fuicoIo:is
aulc. :& X
ata.tcra.
aia,te,6s.
mu. fc6o tw
aia tc.tfe.
S)cafa
Tjbarti^
qucfupcrat \nfiim.{CTlo3 aute ocbcmuo p.nmu otrcn /
dercvcritatcmbisrcntent^s Dtcetcsg? impoltibitccft
vtboc lumen:': bic raditis folis i ignis qwi cadit lup coj/
po:3:lintco:po.'ain qmbuefur? qiialitasquc feiuitur;
auteniin erut Eiiia:'z tfjc eft neceflc vt rcmoucat eo:um
piietastciimultain vnuDenfant:licut parmWme ttcs
criftalti funtcriftalUne^iDcnfatii eic cis noeft pu;u5;aut
criit euia:qiio:p no admittat Euictas:': tiic non erfu li!ci
da.«(L 33 aut oiftinTrimus fter lucidii t cuiii . Si aiit pg
Denfationc fucrint non guic Dcnfatio eoT^ obtcget q6 efi
interillas:i quato maio: fuerit Dcnfatio:tato maioz crit
obiecrio.lumen vero quanto magis Dcnfat :fi efict aligd:
qdpoffctoenfari tanto magis reuelat vifibilc.fimiliter
ft illoab initte luminatc eent luminate no ijuie.fic ignis
«z b9.crgo manifeftu eit qp radiue in colouTjus no edcoyj
pn8.C'3tcimpofribileeftcozpus mouerinaiiter adoi'
Hcrfaloca.C^tectiafiillcparteefucrint cowu qaefc
parant a lucido:i obuiatlumtnato:tunccii obnubilats
fuerit fpcra:nccefle cft eie ptingere vt adnibilcn t aut B'
mutenturautfuBCjrcedatnubcs ."Docautg» nubcs fup/
C)ccedat nimifl incredibilc eft:q: bec res eft quc oduenit
fubito.adnicbilatioaijt^ptcrobrubilationc5eftbuitis
generi8.qiwmodo enim iudicabiit g> co:pus cii pcnctra
Mcrit intcr ouo co:po2a.adnt'cbiict altep co;:je):permu/
tatione aiit accidit qd oi):imus.f.q: illuminat ejc oppofi
tione lucidi.ciiautobnubilat gmutat.^zqiiqmdc ftceft
q6fuitncceffc:vtcoq»«iparui(tima rccteaduentrete]:
parte mcidi:icu bccco:po:an6permutant per fcipa cjc
^mutatione Uicidi.@ed ratio a qua pendent auctof fen
centieocradio:quedieftquaoicunt.97 radius fineou'
bioDefccnditapartefolisitaducnitcjcpartetgnie.ibK
tii motus.nullue aiit motus cft ntfi co:po:t6 . (£ Jti ra.'
diu9 mouet motu locali:locaUmotu Utcidt.motuaute3
locale no babet nifi coqjue.CC 3te radius ofFeiidit in ali
q6 1 rcucrbcratab illo adaliud.reuerberatio autmotus
35 co:powU8 eft ftne Dubio.CT Vc aute oes argumentatio
nes falfe (mt:i p:opoft'tiones oes falfe funt. t3oc enij g>
oicimusradiiiocfcendereaut c}:ircmt intrare:nomina
funt tranfumptiua.q: nibil oc boc babet.q: cnim accidit
abalto putatur ocfcenderc:': eft ^d modu acccdcdi qua'
tii apparct ep cius oifpofitionc.t^oc aiit no eft ocfccndC'
rcno entm vidctur aUq modo in via:ncc egct tepo:e fcn/
fibili;': neccfl^c eft vt aut^batio iudicet q6 ocfcedit.quo'
tnodo onte banc babere poterunt:aut fcn fus iudicct boc
cius cui initunmr.^Ciuomodo autc fen fus iudicabit mc
tii mobilcmicuius tempus non fcntit ••' llec fcntit in mc
dio fpatio eiU8.fcd verbii oc locali motu radi) no cft po/
ti'' ^ oe mooi locali vmb:c.q: opo:tct vt vmb:a fit co:/
pus q6 mouemr locali moni.nullu6 aute motus eof. eft
motus bcalis.fed tantui ocftructio i rcnouatio.cii cnim
renouatcquidiftantia.rcnouantur':bec.£>iaiitaU'quis
fluUeinftctcrit oiccns g> vmb:a mouct locaUtcr. neccf/
fe eft tilc vt vmb:a mouca t [ocaliter ^ptcr Uice:aut Uij:
moueat bcaUtcr ante ipfam i poft ipfa;. &i aut mouet
^pterUjccsi-roccupai locii aitcrius lucis.-f)onanni6 Iw
ccoccupare tota tcrra:': tunc Uijrno babcbit motri loc?'
lem que non coopcrit nifi vmb:*.-: tiic eft falfu; oe mo/
tii vmb:c.boc.f.9> Ui)cmoueat antc vmb:am.fic vt mo/
ucatur vmb:a.-^onama6crgo lucidii confiftcrcicon'
flat:q: cu C):o'tcrit;ftabit ctia cii co Uij::i boc tndiicit nos
adbocvt motus babcntis vmb:a fit caufa c^rtcfminan»
di Uiccm.Cn^ofl^ibilecft aiit vt muUi lUor ptitent Uice
mouerier oiuerfis partibus Uicidoe;:iftcnte:i obfcura/
tur tilc a igs locu8:aut cii Utj: fugit:vmb:a rcfiliat rctro.
1. redeat tlluc ybi oifceftt ab V(nb:a : fcd bcc |oia fabul<'
Capitulum
funt :q: vmb«i non ejctcrminat lucc.nec illa nec Utj: funt
co:po:a:quauis vtracpbabcantmotii locaUtcr. Vocn.
fite;:i;enouatione:ncneog5eadcmre6 moueaturlocali
tcr.(L 'P^cfplenderc aiit radium:vcrbii eftetiatrafum
ptum.co:pu8 autcm cii iiluminatur:': eft politu; folct ib
luminariabeoaUud co:pU8 ftbi oppofitum:it3 vtnoit
moucaturad iilud locaUter.Sed aucto:cs aUerius fene
tentie que videtur fplendoinon babcre cftcfed ponitur
cfl^eipfc colo: cii apparetin euidentia claro^pofl^untoice/
re.q:q6afpicif inboccftidq6 apparetciicolo:e cjrcla/
ritatecomitante colo:ata.ipfa autem claritae non eft ali
quid in ipfo vifu.fed cft quidda q6 accidit viduej: copa/
ratione lucidio:i6adminus lucidii^ig^eftmaio^is lumi
nis cft cob:is euidentt'o:is:eo q> eft fo:tio:is aflcctionis
ree luoda.Utmen eni;q6eft in candclacftpaulo minue:
q^ lumen q6 eft in luna.fed lumcn q6 eft in luna abfcon/
ditum eft paulo minus q^ lume oiurnus ej: fole in tcctt»
t oomtbU6:imo in locis babentibue vrab:a;in qutl?'' no
cftradiuslblis. tJocciiimUime Utneocftruiturin vm/
b^ oomor :-: cii eleuatur fol adnicbilatur:': q6 videt in
Oomibu8fo:tiu8eft:$ qdvtdcturoelumine lunc.fro/
minee autenr non tcne't q6 fit in vmb:a fplcndo: vel r^f
diofita8:quaui8fitluminofa.fedtencnt g?etiam ktmen
candeleoperaturtn co:po:ibue fplendo:e.lumenqao(^
Umc in nocte opcratur Jjoc ide.*l?oc aiit babent cjccaufa
opcrationisadobfcuritatcnocturna quefacit videriil/
UidparuiilumenUine^fleradiu fplendcntejqd noneft
nifi manifeftatio coU>:is aliqua.q6 aut babet fol dc boc:
eftfo:tiu8 ■zfo:tio:i6 affectionie.quientm lumen videt
in parietealbum.putatin paricte eftic aUquid aUudp:e/
tcralbcdinem^^zp^eteretue euidentia:': vocat illudrO'
dius.BiaiitaUquiscoparaueritb vmb:eque eftin pa/
riete:^^a vmb:a caufa aUcuiue obfcuritatie occultat no
bisaUquid Dealbedfe:q6Deberetapparcrequafi fitad/
mi^ta obfcur itati:qne non cft ntfi obfcuritae: vel augme
tiiobfcuiitatie^ficut lumen non cftnifimanifeftatiovcl
augmentu;mantfcftationis.!c>untatit ejcbis mulnqui
tcncntg? folnon cftfplcndo:ciH8.fed virfmanifefto/
tionie colo:i9 cius.colo: enim qui fupcrat vifiim virmte
fucoftcnfionisapparctfplcndo^irodiuequioccuUant
colo:c j3ptcr imbccilUtate vifU6:n6 jppter fua occuitatio
uem fe^-zbocfaciunt vtvifus nonpoflit app:cbendere
re manifcfta:quc cum Debilio:a fiicrint apparcbit colo:.
(£i^i}iemntctiiq> animaliaquc nocteUiccntcuUicec
nonfentiturcolo:eof vUomodo.inDievcrobabcntco
lo:e manifcftii.': tunc non cft t'n cis Uimcn ipfu;.er50 lu»
mcneftcaufavirtutiseuidcnticcoUi^isco^inibilaUd:
ita q> non vidcntur nifi in obfcuro:-: funt maio:i6 virtu/
tie^cil apparent in obfairo;-: manifcftan f vifui.q:obfcu
ritas ocbiUtauit illii.Cii atijtc apparct Ibl vincit manife/
ftart'onemcoy:iredditcolo:e6 eoy:ivilU6pot coeap/
p:cbendcre.vifu6cnimeftoudaj: app:cbcndcre inma/
nifcfto:irobo:atHrciifolclcHaf.aiijauteDi)ceruntnon
ita re cflie.fed q: fplcndo: aliud cft i colo: aUud. fcd folct
fplcndo: cu; fuperaucrit vifum obtcgcrc q6 fit in iUo:foF
quocg colo:cm babct:i cii £olo:c clfxritatc:i cUiritae ob/
tcgetcolo:em:p:opterfplendo:em:ficut Uina.i ficutla/
pienigerjwUtuscumfplendetapparct Uimt'nofu8:i no
vidctur cius nigredo^Dijccrunt ctcnim q> boc aliud eft f^
fplendo:c.fplendo: enimnibil aUudcft^ manifeftatio
coU):t6.fplcndo:vcrononertmanifcftatiocolo:i8:fjaU/
udq: aliquando occuUat colo:cm:rclHcentium etenim
Utmenapparctinobfctiro:itegiturcolo:co:iim:cu5ve/
ro apparct Ibl vincit lumcn eo:um i abfconditur.fed ap/
parctcolo;eo2umOpouet^ute3confiderflrebancfcn<
Xcrtic
Xcrtimn
ii
teniim:i ramos eius picdictofl.
CnCapituluinJ iI.oe bis quc ocbcnt ofci oc boc.
['^{'^ntttci qzocapparcttacolozie.Tuo
I jlvvlimf intdliguntinbocloco:vim
[ cft foznia colojis in ctTcctu. aliud cft appare/
tiacolousbabentis in iccfTcin cffectu vi(iiu
■puma aiit lcntenua figjiificat accjdcn tia co^
10:13:1 eHc cius.S ecunda vcro iudicat c6parationc5 co/
Io:i6:autcflc!pfiu8comparationi9. 'Duiusaut fecunde
manifefta cft falf(ta8.Si cnim putatur cp ipfiim Uimen
cftc6p3ratiocolo:i8adviium.opo:tctvt aimcn fitc6'
paratio;aut cfTcntia c6parationi8:t n6 babcat in le ftabi/
leci^fe.Si autc5 volunt oiccregj lumen cft factnra colo*
ri3bHiuc:qdeiietvifu3:vidercturtunc quicquid crtb^:
aut eft ipie colo::aut aliquid q6 accidit cij a iiquid c^tra
rcmouet:iicutcum aufcrturobnubiiatio autfiniiiia.fii
aute ftierit ipfe colo::eritiboc ipfo rrsodus pjimus.Si aiit
fuerit oifpcfido que accid < t pu>pter qud apparet:[unc lu
mencritp:etercolo:c:fedDe intcntionepma neccilecft
Vtaut Dicat:q> ipparcntia c(i e%ims oc potcntia ad cffc/
ctun:': tunc fol non eft luccns poil iplb; vnu momcntii:
aut vclunt cp ipia efl-colo:: t tunctd quod Dicitur oc ap/
parentia nibilcft^fcd opo:tct oictg? lumcn elt colo::aut
voluntoicereqj eftoifpofmoadiuncta col0y':autfemB
aut aliquando:ita vt fttcolo: cutaccidit:a{iquado liime:
taUquandoobfcuritae.Colo: veroiH vtracp oifpofitio/
nebabetclTein ef!ectu .^iautcfiieritipfa coparatioad
id quod videt babercrcdibit fccfida fcntcntia . &i vcro
fucritaliud:redtbitetiaiUudide.SiautconcciTerimu9
Qj Ittpqu to fit ipic colo::fit coio: qui clT in elfectu:ne/
ccflfe cft tunc vt aut \a% p:cdicetur dc omni colo:c qui clt
i.i cffcctu:aut vt albedo tantii fit colo::': nigredo fittenc
bw^tcritimpoflibilc^tunc vtcolo: n^eriiluftretura lu/
£e:lcd boc tmpoftibile non eft:qin nigrti illuftratur t illu
ftrataliquid:crgo lu):non eft tanttlalbcdo.&iautc, lu^:
nonfueritfolumodoalbedo:fcdomniecolo:.tuncaligd
q6eftlu):critcontrariualt):qd noneft lupfcd lucinon
cfloppofitii nifi tencb:a.ergo illudcft ipombilc.(C3tC5
intcntio quantgrueft luddum.-eftp:ctcr nigredinecuis
fine Dubio:i ob boc etia eft p:ctcr albedincm.£oio: aut
(diicct natura gcncria cius q6 eft in nigrcdinc cft nigrc/
doiz colo: qui eft in albedinc:crt ipfa albedo non acaiee
illi.crgo colo:abfolutU6 gencralis no eft ipfa luj:. (C3te
aliquandoq:lucemanifcftatur tranfliiccnsficut aqua
autcriftallus.Cumautefiieritin tencbas -zcedderitfu/
per calujcfoliimodo:Dctegct cat tranftuccnt:tbcceft
iu)cnoncolo:.(E;3KmaliquidcftlucidU5:tcoIo:atum:
C]cquotantiIaliquandoaducnitlu^alg:ficutapparetin
aqua autin pariete.Sliquandoaute ctt fo:tio: fiicritap/
paret Ut]ccumcolo:c fimuUitagi quandcc^ rubcfcitaut
palcfdt parie6:aut aqua in qua apparet.&i aiit luj: cfTct
octectio colou6:t teneb:a cilet tccno colo:is:tiic afficctio
coU>:is mbei in oppofito fibi efTct rutK>::n6 ilUiminatio
fota.£>i aute fiterit bcc oftcnfio aUerius colo:i6:cur cu5
fo:tiuacftfacitin ftbioppofitumoccuUarr'colo:c5 eius:
1 Dc boc foai coloic vcbit colo:em ad ilUim^quatiis fen/
tcntiabuiusrationis oicatq? rubo:autviridiP8autce
tcrib^funtpcrmijrticjcuwnifcftationibiis albo:g:a oc/
ailtationibus nigrof .©cquitur crgo cj: boc: vt cii colo:
aUcititis co:po:i8 fttcrit manifeftatiis c% radio qtu iUum
irradiaiierit^tDcindccojruicaticritliipirr iiuctione que
inteUigtt oc iUo luj: alteriiie cou)o:i6 babentis coU):cm:
vtcoLo:ciu6iionappareatfuper iUu.neccffe cftetenim
Vt bui' iUuminati qh iUuminat aUud :-manifcftc partcs
?ent coU>:e pcr fc fole aut cii aiio . i&i autes folc tunc iplc
non oebcnt manifeftarc colo:c;qui cft in fllis:': vt albifi/
carent.Tloaijt tcgcrct co[o:ceui6 cii riibificaret atit vi'
ridarent.Siaiitfticritciiali;e:ita vtbabcntcs coloicm
manifeftu:t babcntcs colo:c ab lconditii opcrcn f vtracu
ille Detcctione.iftevcrooccuUationc:tunc occuUatioco/
lo:i3 babebitoifecrioncin fibioppofito^f, occuUatioco/
basn^babetbancaffectione.non cnim videeqjciifola
fiteritoccHUatio coio:i6:non afficietfibi oppofttu;fKiif
affidt manifeftatio colo:i6 qua oicunt cii cft ibia.Si aiit
Dij:crirtt q> colo: eft man ifeftatio:-: rubo: ctia 1 viriditas
1 fitia bi6:c^ boc g? funt rubo: autviriditae.q: ru bo: aut
viriditascu muUu manifefta fiiertnt operant quaUo ip/
fafunt:-:faciiitviriditate autrubojc:Dicenius quideep
50 g? cu parua eft manifefta tio:opparet colo: ei'' qut cfl
ilU' oppofitii ficut clt:-: fm intellcctii qui cft luj: fola tatui
opcraf quaiil operaf 1 lucce q6 no babet colo:c .Cii aiit
vebcmes fucritcius manifcftatio Dcltruif illud:-: obte/
get ^pter aliii colo:e ciuo inucftif . Opo:tct aiit p:imus
Vt no opercf in eo nifi partt dc colo:c luo:-; poftea cti au'
gercf opcraref in eoampUue^ivtquacucBaffcctionc fa
dt n6 cfTet nifi occultarc colo:e eius:i admifcere fuo cof
lo:i:non aijt fic eft:fcdp:imu5 apparct colo: cius multa
eaidetiaii no apparct m eonift colo: qui eft in «' aptitu
dincgj fi lucidti aUq6ibi eetviridaret aut ruberet^ptcr
cius actione.poftea vcro cij fit manifcrtii!6:red it ad dc/
(trucnducolo^efuui^tadocaiUadiit inuclticdti ciiaUo
colo:cquen6babctcxna.vnacrgo iftapoctionii eftejE
aUqtia caufa $ aUa.Sltcra ctcni, venit ej: lucc. Co^jitts
eteni; fi n6 baberet colo:c:i baberet lucc boc faccrct fi/
cutaiftaliu6trafUiccn6.2Uavocftcj:colo:ceiu8.£tim
muUumarifcftaf ^pterbacUitc.itavt rcfultctin aU6.
Iloscnij quauie oicimu6:q7 Uj>:n6 cft manifcrtatio co/
lo:i8:non ncgamus tii UicccfTc coufas manifcftflndi coio «g
rctcaufamrffultandiinalio.CLi^iccmueigifgjcuUiy mrcft par»i
cftpar6c6pofitioni8t>uiU6vifibiU's;q6vocamu6colo:e: coioue.
1 cft quidda q6 aiadmij:tii fucrit coU>:i ^cdin potctia:
tiiccj: vtroc^ .FUcnictidciD crt colo: in efficctu.,ppter c6*
mifc£biUtaic.£>iatitn6fiicritbcc aptitiidocrit lumcnt
fpledo2pcrfctm:Utj:cnimcftficutpar6CUi8q5cftcoloj
-z conuptio eiueSicat albedo -: nigredo baben t c6mij:tio
nce.^j^quib^accidtitalycoIo^csmcdy^icdDictioci^qui
Dij:it9>Ui;c-zUimcnnonfuntnifttnanifcttatiocolo:i6:i
id qd Dijcit portea Dc bisquc luccnt m noctc. Dcftruif ej:
bocqjcardela-jIunafcpcopp^imiltU^nicn iUoy:ima/
nifeftant coloie coj::!? opo:tcrctvt Uirnc candclc mflgie
eftet manifcftas cotojct opo:terct vtci^uiue ^pter ca/
delamanifcftatMrcolo:n6 apparcrctcolozin tencb:i6.
*i:;oc aiit no eft ita.nec eft ficut Di):erunt. C_iBedboccp
cicitur g> foi: 1 rtclle babent coU):e6:i cp lu;: obtegitco/
lo:C8illo:p vidcturcffc verij.q: aUcj biitinlcipf:6colo:c
quccii refulget augmcntatiir cop ftilgo::ita q? lupot vi/
fum:'Z nofcntif colo:.Qucda 1^0 babente)ccolo:c iuce-.l
be(t resaiiUijccrtnaUscomcen^ aducnicns aliunde.
Oucdos ^o fun t fube c6mij:te aiit c6mij:ticnc t6port tio
niscjcparrib^ali^sUiininofis-zal^ebntib^^colo^e^aiitco
mi^tionc ccpUicioniec^ q Utatib^^liciit mars 1 faturnue.
llojiitcrtmibipofTibiieiudicarcDciblcaligd .(L3ag C
ctia cognouiinue Difpofitionej iucis 1 Uimini»:i colojfe xucte tiff6.
etiatrartuccntis.Xuj:.n.eftqlita6qt!ccj: fua ccntiocft
pfcctiotrartucetisifm g)cfttrartucc6:cftctia aliqqua/
Ittas in eo q^eft vifibiic ej: fuo ecntia:i r,6 pcr aiib:i finc
Dubio vifibtic er: fuo ecntio:^ bibct vidci i id q6 crt poft
ipfu5.1,umcn v'oertquaUfa£;quarnutatcc;pu6 n6tra'
lluccne a lucido:i trartucens cfticif p ea tranrtuccnt in
effrau.Colo:aiitcftquaUta6quepci ficif ej: lucc:i iolct
auic. » }
Sri.fciete
pcnetrarc co:pu6 pvihens affcctionc luantis ob co:in/
ccr q^ 1 luccns fticritipfum co:pu6 mcdiu;.ergocoj|x>/
ra funt Utcida 'ZCOlo:ata t ,rm'a.<§uenint aute multi qui
Ci.ccruntQ) co:po:pr,uedI vidciit ^ptcrqiitatcriuccllt
Cn efTcntia eof.i qiiedi videnrj^pter qualitatc alicnauij
que oirerunt ciTc tranfluccntia:fed pmu, mcbg Diuidit
p:imu in ouo:quo? vnu cll id q6 opparctcn trafluccnti
centialiter cu fucrit babitii q6 cft lucidiirfcd; cft gp cgct
fld boc vt fit vifibilc tcneb:i9 ■rguictatclicut aialiano/
cteluccntia:ei: 15 qp luccntfKUt noctiluca^tftcut frufta
<iucrcu6 F atridc:-! aliqui vcrmc6:ii vidi cgo ouu galline
b^x locufta mo:tita ber.i grillii mo:tuu b-Ttnon cftaute
bec oiuifio rcceptibilis ncc rccta:na lucidii xidet pcr (o
fpfum in tcncb:i8 : in luce fimul:ft eni; lumini q6 rcddit
fueritalijepfene ei:qHi vidcat vidcbitrfi vcro no fiierit
pfcnscirtiT vidcbif ctii:ftaitigni6 que videtbomoin lu
ce (tue fit luj: cius fiuc altcrius:^ vidct in tcncb:i8:f; fol
iionpotvidcriintencb:i6:co$ieftin oppoftto vidnvi'
dcnti8.Cii aut claiaf implct mijdti lucc:in6 Emittit lo/
cti tcncb:ofum:fed ftcUc non vidcnf nifi in tencb:i6:qm
lume ea:p. multo minue cft $ iumen fblia.': idco no illu/
llrat re9:necB illuminat cas^nccp tn ^bibcnt caa viden.
Jgt pote crt vt cu tcnebie fuerit vidcinf iVcneb^ie^no gj
tcncb:a fitcicjrciprcvidcif p (cOi aiitrcirigj oc lumi
nibusqucdifuntqucfugantin titiig>n6 videnf:ficut
iuj: folis quc fcgat luce igiiis oebilie:': lucc flclla;::ita vt
no videanf lucerc co:a luce fo'.i8:non^pter boccptene/
b:a nccciTaria eft ad boc vt vidcanf :f; q: ncceife eft vt in
fe fintlacentce no tcncb:ofc coparationc noflrivifus;cii
vcro rolfitabfcnerappareti vidcnf;eog7funt luccntca
coparatioenoftri vifus:EB oifpofttioncciuecflin noflri»
vitibu6.^o:tafn6 aiit iudiciii oc igne i oc Uina cotra Uf
iticnrqd eftDebiU'u6ipfii8:l3 idee(tiudiciu:iopo:febitvt
fpfa Ui;: no fit comp^rationcnoHrtcii apparucrint ignis
iiutluna:f;opo:tcbitenctcncb:a6:'z fic apparcbunt:fcd
opo:tebit vt no fit ibi aUqd vinccne Uime:': fic videbun/
tur:i vifus poterit illae appbcndcrc.STu fcis aut g? atbo
mi qui funt in acrc no fun t bui^^gcneris vt iUuminata ab
tlUs novidcanf nifi in tcncb:i6:f; cu fiierit bomo in tcnc
b:a:'Z radius foUe illuftrauerit illa : potcnint vidcri. Qi
aii t bo fiicrit in radio ncquaqp:': boc f it be id q6 eft in lu
ccatbomop:vifU8cnim boiscii vincit inulta lucc n6 vi
debiteos;cii vero no fiicrit victus vidcbit coe.joilr ea q
lucct innoctc:n6 funtaltcriuagcncrierniftgcncns Uice/
tiu:f5 oitTcrunt non oiucrfitatc naturc:f; in DebiUtatc:fi/
cutaiitbDifferiitalucetib^^igeneraUtatenaturc^^tffcllc
fitt-.lDccautoiuifiononeftvera nifioicatur gjUicetiu;
qucdi iiint quc vincutaUar^Ziqucdi vincunf abalqs.in/
tcllcctae aut bui' no cft g? vnii affici Ji atiud.r; potius in
nollro vifurficut ouro:}: qdi funt Durio:a i qdam miniis
cura.crgo no oebct oici tp ca que in nocte Uicct ftnt fpc/
cic^autgcnuealiquod pcrfcp:ctcr gcn^colo^ato^aut
luccntiu:lcdq:funtocvniucrfttate iuccntiijquc vincii'
tur ab ali)6 c^ccdctibue ea in rclucedo.vndc no videnf
cfTc fimul cu ei9 ^ptcr Dcbilitatc nf i vifU6:nolTri ctcni;
vifusnon pofTuntcaapp:cbcdcrcnificii rcmoucf cUiri/
tas rcfulgcntiii fupcrantiii noltroe vifus.Si QOtc; banc
Ihia; tenucrit:Diuilio bona c(t:(s n6 tenct bac fnia;:imo
pitat 9? Uicetia .liint viui gcn'':'z colo:ata aU6:'Z bcc aUd.
<rCapituium.IlII.Pc confidcrando fcntctias oictasDC
colo:ibus 'z co^ accidcntia.
iP K|>i aiitquecjrpcdircDcbcmaflvnu;
K^ uix? cfi.f.pfidcrarcaUafeiitctia occo
loziljus ■: Dc Uice:que nifi ejrpedita fucritnon
potericoHcnili finnitudonoilrcfcntcntic^m
Capituliim
ciuifione.Cr&JccmuB igff q> oc fentetijs colo^ vna cJl
fcntetia eius qui tcnct g> coto: alb^n^ fit nifiej: ocrc i lu
cc vcl fplcndo:c:'z colo: niger ex buius prio.Colo: cnim
albuBnofitnific^tranuccticiiipfu; oiuidif in partcs
miiiutifrimae:que poflca pdcnfantur.c); boc cni; accidit
ci vt cius fupcrficics rccipiat Uimcnj-z Uiccant : i cj: funt
traflucetcs redduntUimeaUcalijs^^zqzfunt paruifTime
fit boc in ci6:quafi ?tinuu:'Z q: trdflucene no vidctur ni/
fi pcrcoIo:calienii.idcoea;rpcniictasn6 videtunf; rc/
ucrberationes condcn fap fupcrficiey illa:p vidcnf con/
tinue:'^ vidctur totii albii.vnde oijccruntqj jsptcr B fpu
maaqucvidcf alba^^znijralba^qm funtpaniifTime paK»
cce inanimatetrafluccntce quib'' c6mij:tU6 cftacr:': oif/
fiifaeftincieUij^xriftaUusvcro^zvitru grauianon tra/
fluccnt:fcdaiiufciic{ieo|: cu ptinuatc fiicrint fupcrficics
oeftnicturco:p peruictas:fcd cii vnaqucc^eitis pars liic
ritperfcfolafiettriflucens:in tranfluccntc vcroqdcft
magnicolo:is:cu ptingitfciffio^locusiUcfcifrionis vide/
turalbus. C[r^>):criitetiig>nigredofacitputari pziua/
tionc ^fxinditatie co:po:i6 'Z luminis -z EHictatie fimuL
Quidaautcmpofuit e^ccis aquicaufam nigrcdinis oi/
cens.q: cii bumcctant illa vidcturbabcrcaliquidnigrf
dini6:zoij:cruntboc ficrico gjaquaej:trabit ocrc;quc
nontranllucctftcutacnncc ■penctratpcrci Uimeadfu»
pcrficics.^zidco rcmancnt tcncbzofc . Cuidi autcm vor
lunt qp nigrcdocftcertilTimccoloz -zozigo colopicog»
non fcparatur. vndc impolTtbiU: eft ei tingi:olbcdo vcro
occidit tronfluccnti ^pter Diucrfitatecius:n6 cft aiit 16'
ge:vt fcntcntia pziina oc nigrcdinc:oucat ctia; ad banc;
pofuit enim nigredinc certificationc ciue qd no tronflu/
cctcjrboc^non tranflucct:'z boccft ccrtificatiocolozia
quircucrbcraf cpilla . (ribi]ccruntaiitg>clcmcntaoi«
funttriilucctia^^zcucoponiifacciditcjccisalbcdo.-que;
fldmodii oij^im^^vt idq6eft oppofitii vifui fit fupficic»
cqualcs tranfluccntcsad boc vt penetrct cae vilus^-zqt
mgrcdoacciditciiidq6occo:po:c opponif vifiu fiicrit
anguU)fum:ita vtj^bibeat trafluccre cjitrema quc attin/
git vifum:tiic angiili illi qguis illuminanf :n6 tn fatis pc/
nctratcoB Uimer^zobfcuranf j:.pterboc.Cir£2ctotaaiij ^
bac coUectionc fcntcntia;::id q6 mibi Difficilius cft oifri
nirc:boc cft.i.albcdincm f cricj: Umine:icp nigrcdo cft
colozvcTUs.noscnimfcimus^ trifluccntia albefciit
dircdigtmf inpuUicrc-zadmifccnf aertficut fciiamu;
qoaUjcfcit eo q> odmifccf ei retcntio aerie in fc cii guicta
te quc cft in n a eius.Scimus etiacp nigredo non rccipit
aliiicolo:cvUomodo:fiCHtalbfirccipitaUii celoie lcco
flUHTdinis jpptcr (m puietate:'Z q:cft fuBm nondii aptu:
qd nodii aiif cft aqualitatib^ipfii cft reccptibitc illay.it3
Q7 n6 eft nccclTeciod boc oimittcrc aligd:q6 cnim cccu/
patii eftab vna norccipitalii nifi poft remotioncilUHa:
-ziftifHntquipofucriitpmo^diucolo^u }^i\ietateai\t no
guictate.^ucriitaiitalijptrarijiftisquiEtiictatcncglc/
pcre Dicctcs gjoia co:po:o funt colozato:': impole cft oli
quodco:pu6Ccfinccolo:c:f; po^ri^z vacuitatcscii fuc/
rint mul tc in co:po:ibti6 pcnctrabit in cie radiue qui ve
nitef: lucidovfqj adoUi partc:'Z pcnctrabit in cie rodiue
vifus^-z videbif Qjcftpoft illa.Scntctii p:ima oiccmuo
ita cffc:f; no in co^pozcptinuo-zpiuncto.nocni^apparct
co!o: nifiin DcnfitatcciusXiicnimpiungif ibMmccta*
tunolbcdo aufcrf ab co in piunctionc 'zficcitatc. Sipfuj
ctcni;n6albclcit j)ptcrptritionctin:quo icddif in par/
uiiTimas partcs:f; q: occoctio facitiU6 b^l^vt cii bumcc»
tatiiftjcrif^^zpoftca cj:iccatii albcfcot fo:titcrj3pterc6/
ple>:ione c j: qua boc accidit illi.£c afit nobis ocmcftrat
ilU}:boc eft 9? f» actio ignte in gipfo nibilaU'6 foccret niiK
Xcrtic
fad(i{9temcontrttfonis:tuncmnUa fadlim dttrition»
qiteDudtparte« in minudfTmwefficerer ipfamattntio'
nc in gipfo icakei fimilibu9:i quicquid ita attereretur
redigerec in puluerem:^ podea cii aqua infpinfarct albe
fccretlicntgtpfum^fednoellita. gfttcercetenim itarc^
fadlcadcontcrendtialiquando oncitnosad eflectibne
qua ciTdmus qnend cn:caufacireaibedo(it.(E5tes poi
namus q> in gipfo liat bocqucadmodit oijxraUed non
018 albedo fit boc modo.Oua etenim cu coquiimr albu'
qo eo^ Quia fit t alba:t itnpotc e(t oiciq? ignis addide^
rit ci raritatc z DifgrcgationC5:nibil cnim addidit ei:niit
conftrictionealiq modo:necgj acdderitciaer-z pcrmV
fceturei.-pzimiietcnimcam ouucoquimrfit pondero/
fiu8:i bocctia fit pjopter aerc qui feparatur ab co.&ecii
doqjfiacribicct-ztnfundcrctur in bnnjoiecitis:-; face/
ret illud albefcerctegcrct loco maio:c . (£3^ mcdicina
qua fadunt Dcccptoies:-: vocattir lac virginis: fit q: acei
to: in quo coquimr litar^rii : quoufc^ oiiToluimr in eo:z
potleacolaturquoufc^accmm fiat tranHuccntius^ial'
bius ^mifcemr cum aqnain qua oecocmm fititalumen
vctus: % colamr inulms quoufcg fiat quafi lacbrima.ici
ante negligentiuB iir non pzojcnit confcctio que qucrt'
tuncii vero pcrmifcenmr be oucaquecoogulamr littar
giru trafluccnsoifTolutiiztalbefdtmultiiitcHtlac acd'
du:oeinde qciccatur:'! non fit bocideo cp tranfluces ibi
litcuiacdd&oiuifio.littargiriictenimotfpcrfus-ZDilTO'
lummeratinaceto:ncc fttcmntibi particutc mnltum
traniluccntcs:qne conuenicntcs contbingunmr.fedcll
ncceflle vtmaioz fiatoifpcrfio p:opter aqui vcteris aUv
miniBJiecfaitQttdfms etiacueisaercTtcriusvUomo^
do.tloncnimcoRtingit bocnirie^aliquo modopcrmu
cationi9.crgo featndu mcii intcllcctii : no fit ois albedo:
ficut oi):crunt . Biautcalbcdo non e(Tet nifi Itipncc nt'
gredomift id quod oij:erunt:mnc non componerctur al
bedo 1 nigrcdo fcmg nifi vno modo. iDanifeftatio aiit
buiuscftq? albumtranfitpaulatim in nigrum tribus
Vijs:vnaertpzimiiin rubpalidii^tbccpjogrcflfio eripu'
ra.Cnmenimfiiciitp:ogrefTiopurapjius p:oucnict ad
fubpalidu: ocindc ad paUdii:': tandiu fic quoufc^ fiat ni/
gru.q:ric^ccdesbvnomodo;n6cefTat paulatim tntc'
di nigrcdo fola^quoufcp fiat pura nigredo.aUa aufc via
eftadfub:ubcn:ocindeadmbeu pofteaad nigredincs.
XcrtiaveroviaeHquaimrad viriditatc.ocindc adin/
dicii pofica ad nigredinc.£tin iftis modis no pot ciTc w
uerfitas:nific|CDiuer1itatc ci^cjrquo coponunt colo:it8
mcdi):fieni3 noftteritibi nifialbedo z nigredorz no fuc
rito:igoulbcdinisnifiluptucimporee(tvt oiffcrat ilTi
mocUaut^cedatipcopofitione albcdinis': nigrcdinis
nift fcciidn vii vna in qua no fit vlla oiuerlita9:t nifi fc/
ciidu pUts vcl minue tan tu;'z be no crut oiuerfe vic.Tla
fi enent Diuerfe vic:opo:terctvt cct ibiaut gmi;:tio aUcu
iUB:q& ncc eft albcdo ncc nigredo:': opo:terctvt ect pcr/
roi):tioreivifibili8.Tl6cftautinreb''ret>Qucputate(fe
VifibtUs que noiit albedo ncc nigredo:vci crpofits ej: il
bsnifiUipfedidii euquiponitlucc aUud ab ipfis:cuiU8
fcn tentia fi no Dcftruit :n6 poteritfieri Emutatio colont
Iftoiucrf09modo6.@tautcporfiibili8 fueritbcc gmuta'
Cioopo^tebitvtfitibitertiuvifibilcp^eteralbedinctni
grcdine. 'Doc autvifibile no p6tee:iafi pofuerimus Uicc
p:etercolo:c:ifccudubocpo(Tibileeft c6poni coIojcb:':
vt cii albedo i nigrcdo Emijctc (iierint g fc pioccdif fecii
dum via fubpaUdt. Cu aiit Utj: permifccf nigredini:': fuc
ritquaffnubcsfuBqua reucrbcraf quafiniger fumu9:
quiadmijrt'cftigni:critri<bo:;finigredo fitcrit fupane:
m erit dmnmU nigrcdo focrit victa:i fuerit ibt fupcr
duartmn •*
abundantia albcdinis rcfpledentis. ©i vero fitcrit ritri'/
nu6 gmij:W8 nigrcdini;': no fiierit in eay partibus fplo
do:c6tinget viriditas^-zomninocu nigrcdo fucritoccnl
tio^^^zalbedomanifeftio: nibo:fictcc6uerfo.OLinde ni/
grcdo fi faerit faQcme in p:imis critcolo: ftifcus. Bi ^
nigrcdofticritfuQan8fccridario:crit colo: foUo:p po:ri.
&iantcftieritmagis tmagis:crit illa viriditaeintenfa
quc carct nominc.^i aut admifccmr bcc albcdo:erit co
lozf ari . Siaiit ad boc f aro admifcef nigredo cii paruo
mbcdiniscritindicus.Biautcrubouadmifcefindicus
eritcarminiu^^zficpolTnntcolo^cs coponi^^zidccft qua/
Utatcs admifccri:fiue co:po:a coplcri. i£Ja autc noti^ £>
cft g» cj: coU>:e nigro g raicrbcrationc n6 rcddif aU| coz
po:i lumc vUo m6.0po:tct.n.g7 cj: coloabns viridibus
aut rubcis:n6 reuerberaf nifialbcdo:^ej: gtibue nigris
nibil rcfultaret majnmc cii fint oebiles i attrite . ioi aut obitaio,
otrerint fc viderc cas rei^lcdere gmij:ttm:refponfio ad eoiiui9,
boc critgj qc gmij:tione ^ucnit actio 'z pa(Tio:'z caufa il\i>
us pmij^tiois^ucnitqUtas.^znil refertan faciatboc ars
an natura:$uis namra pct cfficerc complejcione que eft
admodu gmutanoni9.Sr9 vcro n6 pot ni(t coninncno«
ne:ifo:ta(tt8ptcrI5natura operamr aUqua gmntatio/'
nc.Tlatura etcnim pot attennarc c6plej:ionc quc eft ad
modupmijctionis-zc^tritionisinminnridima.Srsvc/
ro non pqt tantii indagarc. Tlamre etenim infinite fnnt
acrionesinoiuidendo:: opcrandoin potcnriaicfTcctu.
iSrs vcro n6 p6t eUccre quicquideft latcns illa; ad cfTc/
ctii.crgoiammanifeftueftej:l50c:qj albedo cerriiTime
n6 eft Uij:.Tlon autem negamns acrcnon babcre actio/ *(*<«*• ■*"
nealiquamin albi(Tcando;f£dn6 qucadmodii oij:eriit; <""*•
nifiq6e(Ticitcomplej:ioncm albificantc$:fimiUter non
po(Tumu80icercQ7 albedo fcifamitotaeftqueadmodii
oijccmnt:fed oe complej:ione. Scr enis fadt co\oic albii
ncp:optcrc6mij:tionemtantu:fedetia p:optcr pcrmu/
tatione.&iautcs firma cfTctcoy fcntcntiajpo(Tcte(Te cp
rcsalbaautcoU>:ata paulatim attenuaret quoufc^iau/
fcrref cius oiucrfitas^ita vt tranfUiccret autpenc tran/
fluccret.T3ocauten6cftita. )3cdbocQ5 0ij:crunt gjni/
grii n6 cft rcccptibile aUcrius colo:i6:aut volunt cicere
cj: intcllccm pmutandi aut tingedi.&i aiit voUierit oicc
rc cj: intcllecm gmutandi mcntiri funt. £i: enim ::umcit
coscftiuucntus i canitiee.!3i aut cj: int ellccm tmgendi
boccft ej: oifpoftrione vicinitatie n6 quaUtatie . 1i6 aiit
cft longc vt id q6 eft nigru no fiat nigrti;nifi cii ibi fueric
virm8penctrabiUtati8:t rctcnrionis:': ?ftrictioni8.f.vr
pcrmifceaf 1 pcnetret -zinbcrcaft-zvtalbedo quccftin
rcbns fit oiucrfa ad t? in namra fua : i idco albcdo non
potinueftirc nigrti:': pcnctrarcin iU6 tadbcrcrecuqua/
uis boc ctia no fit impotc. Cii.n.clabo:anerut in ccrufa
vcl in pfitt aUquo modo pcnetradi:<: oifToIuedi nigrcdi/
nequeincofietalbti.&5fcntcntia fccundan6eft facile
tencrcnifi po'.iicrimu6 ce inanc:po:ri ctenim quos D i^e
riit neceiTc cft vt aut fintplcni co:po:caut vacui. Qi aut
fUcrintplenico:po:c:ipfumco:pusaut trafluccbit p:o/
pterpo:oequoebabet:autcritiinc po^is;':^^ tcrmtna'
bitur boc nifi in tranfluceti:q6 fit finc po^ie:-: boc eft oi/
uerlii ab boc q6 oicitt:aut tcrminabif in inani:': critco;:
cntenria qj ncceflfario inane baljcat eefj inane n6 babet
cffc.£>cindeipfioiciit97n6oce|.io:ifunt apriad trafiu/
cedu^nififticrintfimsco;: rcctifinc obliquitatc-ad boc
Vtrcctcingrediontpereoeradij.^aciamuecrgopilani
uea veloc criftallo:vel oc iacinto aibo traftuccti:': ipfoe
po:ro8quifuntin ca:tranUucentes rccri:oicamuoeftc in
longitudinc^^alijitair Uitimdine-^ficcriintin traftier/
(Hmiaiit c;: quacut^ partc volu eriexiuocrgo cruntpoti
auic. » 4
I^caia
'(lijartfe
rertiin trafucrrujaUo|tpo»;t rerto|i:it9 vtno appare^
at in eie toUuolUae ej: qm parte f fpe^erl8.ergo neccnfa/
rio accidit ejcaliquibua partib'' oiuerntae rectitudiniec
lejdftentiapartiiinon babentiiipojroein rcctitiKiincli
fiea:p:qne piitanc ejciHere recte ab oculo:aut vt totu coi'
pu8 fit ImntA boc ed: impolTibile.OpoUct ergovt ca (0
tus oiuerfi fucrintin traflucentevarietur etia ibieo:^ q/
uictaeomnino.lbeidcquomodoeritoifporitioco2po:i6:
in quo tantum cft potof i vacuitatii q> occulta^ cius co
lo::iuvtappareatquaririnecolo2ecii ipfum babeatin
fe coloze:-: non obnubiletcolozc aitcriue rei quc ei^ poil
ipfum:im9certiifimeredditidq6poltipfumefl.€>taiit
ip1Umobtegitcolo»IUunon facitbocnifiperidqded
ciuafiinibil.er8opom'quifuntineo funt multo plue^
plenu qd cft in illo.aiio crgo potent babcre banc p(tw
ctioneiadntL-cii ipfbm nibii fit nilt vacuitae. &i aute bo
facerct tn iadnto tria:aut quatuoz foumina:t poftea co/
(ereretminoK viinfringere pofTenbec igit fentcntia fiU
r3eii.er30colo;eebabentee:inon eilefTccoc ejibocqf
funt larncc \a% eH apparcna eo:;::quaui6 ct: boc gp funt
inefikctu:nd funt in lucc:trilflucenecnim babctciTc:': ^
eSt cp oemoilrarc intendimue v(c0 ad biic locu5.'i^ellat
adbucoiccre^qtiofiatDifpofitis videndi:eF quo pendet
erilcertificare:qualitcrrcddafUt;:atranflHcente.
CrCapim. V.oe oiucrfitatc fentctia:}i oe vifu:i oe ocftru
ctioncptaua^fnia^ifecundu q^eftin ipfa re.
^ l^f^tf lilA ^''S" ^ f^"^o^^ fententie oe
[^ ^VvlllWX? boctresfunfcquauiovnaqcp
\y ixV' babeat fubdiuifiones:vnaenim eft fcnte
I tia eop qui tcnent Q) radi| lincarcd e^eunt oe
I pitpilia ad modum piramidie:cnius captit cft
verfits ocuUi:t dP bafis ad parte rci virc:^pter quod aiit
fit minoz vtfio:ctl id qd oidt fagitta : quc cll liiica medt)
radi^^cquidiHasi^beTtrcmiei^zaUquidvidcre eltin illd
hic fagirtl moiicrc ?illia vero fententia z(t ciusqui tenct
Q7 rad iue ept oe piip illa:fed oe toto eo no puenit tamcn
gp taga t beiwfperiii celtnifi ppter oifgrcgationc c)c qtia
^uenit oilatatio vifus^fj cu cgrcdit i piungf tur acri Uic»
do fit ei aer inllrnmcn tii % appiebcnd it per iUud.Xerria
autc fcntenoa eiuequi ttnctap (icut aUa fcnfibiUa no sp
p:cbendunt c):boc9' aUquis fcnfuu gtingat ad illa vel
offendat in ilUi vel piungaf eis^aut tranfmutat nuncium
adiUa:ftccrgovifionon fit:idcog) radius e^cataUquo
modo^TocaMTat vifo;fcd q: fo:ma vift' pucnitad vifum
trafluccntercddctcipfaj. 'Katiocinateaijtfunt ouopji'
mc fcntctte:oicente6:q2 no fuit nccciTealijs fcnfib^^vt fcn
fibiUa aduenirct cie:nifi qz no certificat eo^ appzcbcn/
fio nilitagcndo:ficutciT gulTus': tacme^iltcut odozaf
C[\a. attractione cogit odozc obuiarc fibi:vt patiatab illo:
<z f tcut fcnus que pducit comotto ad auditu . 3n vifu aitt
ijon poibocce:vifU5 ctcnim rcmotii clT.i idco no vidct
q6 ftbi adiunctii cff;ncc etias pot oiTcndere in illud acci/
dcn8:q6babcte(Teincojpo:e vifibili.f coloz citis autfi/
gura:acddentiaetcnimnono(Tcnduntciquandoquidc
eft fiait res opoztet vt virtus fcn ticndi pertingat vfcg ad
locum fcnfatiadboc vtoffendat in iUud. ITon potautcj
Virtus fcntiendi mouerimotti locaii nifi mcdiante cozpo
rc:q6 eam pzouebat ilUic.t)oc autc cozpne clT fubtitc bu
IU8 generiscuius efl: radius i fpiiB:-! ideo vocamus illd
radiii:-: qi in oculo efl: co:pii9 b^.ideovidct bominiin te
ncbjis^qj lume Dcfcedai ab oculo fiio:i refplcdct fug na/
fu; fuii:aut fug aUgd q6^fl circa iU6oppofitii ilU. (L 3tc
in mane bo epEgefactU8:cU5 apcritoculos videt vtdere
radioscozaocuUs fuis.^L 3tcfojame vueeimplet lumi
ne aUeriue oatli;cti cloudif aUcr. Cm tm fonitcr intuct :
£apituhtm
tunc bubfii noeft co:pus cec[i traffcrt in alutd . Sccii/
da aiit ncgauit^ cozpue quale cil oculue no capit oc ra
dio tantii:oequo vna Uneaptinuet inter viftts:'; ITellae fi
tas:ncdii tot aUe Unee quc oifpergun t ad oia qtie vidcn
tur in mundo pcipitc cu quicquid videt oceo no vidcac
nifi ptinuii cqualiter.Opoztetergo vt id ^ptcrq6 vidc^
ctir frt continuii.Tlcgauit adbuc etia qp bic radtus cfxit
no mouet in tempoae nofenfato ab oculo vfcg ad ficllae
fi):as.lC^>):£rantetia opo2tere vt coparatio tepozis tui
mot^^ad rc itcrqua t te fiit Duo cubiti ad tpe mc t g c\ f cp
ad flcllas fipe:(it copatio ouo|: fpatiof . O5 g vt inter
Duo tgaapgcat Diucrfita6.(E ^oztalTis atit auctozee ter
tic fntc rartocinant lcdidti bocptraauctozce oe radio li
ncarinefdetcs qm boc friuolii eft:po(Tunt etenim ponc/
retpenonfenfatii:co97eftb:eui(Timii:in qtio motueeft
radius vft^ ad ftellas f i^oeinde pot oiuidi boc tcpus
infinitc^-zpolTunt occo fumercparte:autparte partie:cu
ius coparatto ad totfi ilUtd finucut coparario bzcuie fpct
tt)adlongii:^ieouotpa vtriufcp longitudinis.vtraq^
no funt fcnfata:co gp funt bzeuilTima. C®? auctojce cc
radge babet rarioncqua oeftrir erc iflidle cft:boc eft.n.
qd Dicunt:g7(pecula teftant c(Te radio:p 1 fplcdo:e eo^:
necclTc eft ctcnis ^xi\i\i rcddat fozma fpcculi poftqp cft
reddita fpeaiU) fozmavifi oppolita cffigiata in eo:aut vt
fitficutoiccmus noe.iFkadiuscniscgrcditur toffcndit
in fpecul i .Dcinde repcutit ad otfcndcndii in iUu; :a quo
rcucrberat fccundii aUque angulu pjop:iu.£ti autc fuc
ntocftructa pzima oictiorcmanebit feciida: pzopter qd
auocclarabif ocftrucno p:imc Dictionis:boccft q6be
fozme fi e(Tent e(Tigiate it\ fpcculo:(tnc oubio e(Tigies iUe
ccntin locoaUquofugficiaiicutcucoloz^zlujc reuerbe/
rantur (imul a traftuccnte e):tra pzimu fubiectum:t ca^
in(picif iUa redditio fplcndoue in vno codcc^ U)co vide
tur varic oiucriitatcs fituii tnmetiu.£(figiee atit quc cft
in fpcculon6eftb9:tmomouetur localitcr:p:optcr mo/
tu locale intucrie.Si cnim no moucrcf lcraUtcr nili lo/
cali motu vifibiUs tantu:n6 cfTet bic Dtfji. ^ltae. j£>5 boc
cp mom locaUmoHcmr intuetiB^fignificatg? locue ver'
no cft ibiin quo impmaf fo:ma:f5 cu intuens fo:ma mo
tvetwxtiA Dircctio Unccmoucwr: que cii rcuerbcrcf ad
vifum facit ^p:ium anguli):t videntur per ipfam candc
lineam vifibilia:': per tplam etia vidctur alia pars fpccu
li in qua videntur clTeipfa vifibiUa.'Z fic no ceffat moirc/
ri. Jbi;:erunt ctta:q: q6 fignificat ccrtitudine hui -cft boc:
cp in vifu bominis aliquando imp:imunf ftmulacra vi/
fibiUii^-zrcucrbcrantindcadvifusaUcriHs videnti6:ita
Vt videat iUttd bic fcciidii vidce:t no vidcat iU6 orie ptt/
pille in qtta a(fimilatti eft boc ftmulacrii adinftar imagi
nationi8.©iautbccimp:ciTio e(Tet ccrta in vifci ei':opoi
tcrct fccundu auao:c6fententieDeftmulacri6:vtvter(^
equaUtcr aw«ebe'deret illud ftmulacru.3pft ctenim tc/
ncnt q? ccrtimdovidendieft:vtftmulacriirdappareat
in vifu.vnde cuiufciic^ vifu apparnerit (tmulacrii Dcbct
illd vidcre.(r£)i)cere etia fe e% boc iudicare q> inlpiciea
fpeculii videf videre fomta fud:fed non cft ita. 'fNadiue
crenim cu o(Tcndit in fpecuUi:i app:cbcndit illud reucr/
bcratur rcperaiiTus 1 offendit in fo:ma inmen 118:1 app/
bendtt ed:i q: vidct fpeculu5:t fe vna rectittidinc cptue
Unec radiaU3:vidctur ci q> altcr fit in altcro . i)i):crc et:
q: fignificat 15 no effc imp:cflfu5 Jn lpcculo:13 eft q? cti vi'
dct B no oubitaf no ce in fu^ficie fpccultf^ qjf» in imoii
qualt longinquu ab ca:': 13 logtnquitas neccdc cft:vt aut
fitin imofpcculi:fedfpeailiinonbabcttantam p:ofiin/
ditatcm:ncc etia fi babcrct tantam ^fiinditate redderc/
tur nobis q6 clTigiatur ixi co,'l^cftat crgo vt Ula tongin/
jCertie
quitasfitlongfnqttitas cconnerfo apcrtc pjofttnditatfs
fpecttlt;? vep eft gj non appjebeiidttiir ipra:nifi tn illa 16
ginqiittate qiie cft tntcr illu -z fpcculijrq: eiiiB cffigies no
fuit impzeflfa in fpcctt Lo. i !06 aiitcin oebetnua Dcrtnicre
pjimum Duas pamas (cntcnms:i affirmare veritatcm
tertic fententieqitc nofbra eft.Dcinde rcdibimus ad bac
35 oppofitione:'z foluemus cas. (E i>icemu9 ergo pzius^qz
idqiiodcgrcdit DeviiuncceiVecft vtautfit aliquidfta/
bilceffc babcns fitu5:i fit fubHantia co^vicaraut vtfit
aliquidqdnon babctcjLifterepcr feipfum nec babetcflc
nifi pjopter rc tranfluccntem quc cfl inter vifum ^ vifi'
bilc.Ct: autcm cit bmufmodi naturc: qp no xxbct oici gj
fitcgrcdien9DCvifiJ:fed DebcrctDici:qieftpa(Tio acris
pioptcr vidimiz acr pzopter palTione iUa fit aminiculuj
Vidcndi. tDocautefitDuobusmodie:autad moduami'
nicuUmcdt):autadmoditaminiculiinflrumcnti.1^:ius
Qutem q^;:equamur Diuifioneiudicabo cgo iudtciilge/
neralcg? viderenon fitej: pmutationeaeris feaindum
cifpofitionc que adiuuet vifum aliquo modo.^pfa enim
oifpofitiofine oubio fierct affcctio in acrc no rntentio rer
lataquantit ad vnum vidcnte ^ n on ad aliu. Tlos autcs
non negamus effe banc Diuiftonefcd Dtcimue necefle ce
Vtfitrclatio interaere'Z videntemcii vidcrit^tpzoptcr
banc relatiotie fiet vifto:fed ncgamtis oifpofitione i affe
ctionefiram^zftabileeiTein ipfoaere:tin centiaciue:^/
ptcrqulfictaeraliaiiusquaUtatio.aut^p^ietatis in fe:
quauis non pcrmancretin fc:nec ect in eo cii remotieret
efficicns.b^ctcnimnon babctaflectione flcrin ccpara/
tionc vnius vifus-znonaltcnus^fedeftciin coparatione
ots q) ficut eft albu n on eft albii in coparatione vniue:'!
non aUeriu6:f5cftin feipfoalbit^^albujcoparationcois
qdeftiquauisnon rcmancutalbu rcmotacaufaalbifica
te.vndenecefi'ecftvtilUaffectioautrecipiatintcnfione
^remilTtonc:vtaUquado.f.fitocbilio2:i aliquado foztv
oz:aut fit fcmg vno modo. Si aute fuerit vno modo:nc/
ccfTc eft vt caufa dus recipwt magis i minusiaut vt non
f ccipiat.Si aiit natiu-a cij recepcrit in tcfione ■: remiffioj
ne:'Z ilLa no fuerit caulii per fcipfas.Dpoztebit vt icquat
ea caufatij in rccipiedo intefione i rcm ifltone . ^mpoffi'
bile eft aut vt rccipiat rcmiffionc i actioneiqua facit ipc
fo:ti6:cu ci^^intefto i remiiTio fueritaUqd in na fua^ptcr
qtia fitcatifa.crgo fcquit vt f tutcs flgetee in acrc:cu mul
tefuerinttfrcqucte6:actio buiue oifpofitionis:-! btiiuo
attcctionis fit in aere foztioz^-z vt virtutce vifust oifpofi'
tio acris in bac atfectioe minuat oebiUtate vifus:pcipue
cii no fit 3 e% I5:q6 no rccipititenfionei remiflionftimo
cft ex modo virttittl i oifpofitionib'' virtutt8.Tl6 eft aitt
^tus cius iicut Di):imus in coparatione vniusvifus:-: no
aUerius:f5 ej: feipfa.Sequif ergo vt qui fun t Dcblles vv
fuciipucncrintvideitfoitius^-zcuoiuifi fuerint vidcat
oebiausiivtDcbiiisvifuciifiterititra latus fojtitervi/
dentis videat fojaueifs aer ^ptcrilla affectione pmuta/
tur fojuus quocucp modo fTicrit;fiue ej: piunctione caiv
fap multa;: aut fo;ttu;eo q> ad rcfcidcndu fo:ma5:t ad/
fiuiadii vifum fit fo:tio::qu3ui6 ctia ocbilitas vifus opc^
returoefecttiin bocCoiunctioetcnimmuUop oebiUuj
fimul no cft:ficut cii eft vnus Dcbilie tan tii:qucadmodi;
ciu3quieftDebiIisvifu;n6cftDirpofuiofui vifus cqua/
lisinacrcclaro-zinacrcfpifl^o^oebiUe etcniscii inucne/
ritaliqdaminiculiiej:trinfecu6fine oubioactio ci^^crit
fo:tio:.1lo3 aut videm''^' oebiUs viui noiuuot aliquft'
tuU"i in fuo vifu ep pfo:tio videiiii fo:titcr:nec ejc coniun/
ctione oebiUu vifu multo^ fimul.ergo cla^ e(t boc ciTe
falfum.'(^edcamusautenuncad oiuifionem^ p:em:>
rfmusoicetesneceiTecevtacrautfit mediiiaut tnftru/
eiumtmti '^
trentu.!Siautefiierit in flnimentijrautcrft fcnticns atic
reddcns.nonpotauteaUquis Diccrcaercfic pcrmuta/
ri vt fiat fcntiesiita cp (entiat ftellas;^ rcdda t vifui id c6
fcntit.Dcindeaer notangitquicquid vidct. Uidcnt cnis
ftclle ffrequas acr non contingit.Sbfurdu eft cnim oice
rcgjccU^quifuntinmcdiopatiantcj^noftrovife-zfiQnt
citiBinftrtimcntiificutacrfiteiinftrumcntii.t3ocenim
nullu8p:udentiu rccipifcautoiccmus cp Uij:cft co:pu8
0ifperfu5 in aere i in celo vnita noftris vifibu6:'Z fit iftru
mentuipfop:adbHcctia5 fipccdcrimus abfurdiim boc:
opo:tcret vt videretnus totii cozpus fteUc:-: vt pcedcrc/
mup alia abftirditate.f gp in cclo fun t po:i:qui n6 pofliin t
parificari medictatico:po:is ccU':': opoztcrctg) qucctiqs
ftellainfpiccrcttirciHsnontantu5vnapar6Vtieret:fcd
oes.Deindeadeo'zvaUdavirtU8noftro:p vifuu^rg? pcr/
mutarct totum acrc 1 1ncem quc eft oifltifa in co:po:ib''
ceU>;::ltcutipfi Dicuntr^ztotum ficret virtus fentice^aut
qucU^bct alia.ocindc aer ^ Uijc non fun t coniuncta vni vi
fuitantti^-znonalij.CurergocofentiMnt cp reddunt vni
vifui^znonaltj.ioiauteneccfl^ariumeftvifuiciividctvc
fiit in oppofito vifi:ita vt acr rcddat ciq6 fentit:tunc ipfu
fcnoreaerisnoncft caufaqua ipfafenftbilia reddantur
animc.fcd vt vifus cadat in aliqua oppofitione vifi:*: in/
tcr illa fieret acr medius.Si aute acr fcntitpcr fcipfum:
ircdditetia:quecuranobi8fifcntiat infer Quiaqsnci
bis confert ad fentiendij:boc cft.i.g? acr rcddit nobifeid
quod videtun^z non curamus an ipfe fentiat in fe an no.
©laute voUint oicere g> eius fcntire eft noftrum jmtire:
tunc ocUim i aern omnia fcntiunt pzoptcr no8.»i vcro
non pomturinftrumentum;fed mediumg^patitur p:i'
mo a vitat poftea perficitur vt fit mcdiu^.Dcbemue c6
fiderare quai i paffionc patia tur:3d boc vt rcddat. vide/
Ucctfiboceft.idco q> rccipita vidx virtutcm vitexim
ifMrumfitcIenTcntum fimplejcboccft impofllibilc^autfit
guitis in effccw pptcr vifum. Sol aute cfficacio: eft ad
efl^iciendiieiipt«timincfFectu:zftifTtcteno:.(LUtinato' ^
rctquideffici9tvifusinbocaerc.©ienimcalcfacitcHm
opo:tet vt cum inf rigidatur aer pzobibeatur viderc . &i
autcinfrigidat:opo:tctvtciiaer caluerit^bibcatur vv
dcre^nmiUtcr occeteri8contran}6.0mniaeni5 contra/
m in quc pcrmutatur aer babet caufae pzeter vifu5:que
cum babite fticrint:non critncccffeipfum pcrmutari ^/
pter vifum:ficut cii babcntur eiue cotraria no eft nccef/
lc vt pmutct jpptcr vifum:'z foztaffe no accidit ^ pter vi
fum guietas necquaUtas babens contrariam aUa oe co
gntti6:fcdacctditJ7ptcrcup:op:icta8qitccaretnomine.
qttomodo ergopotuerunt cam fcire aucto:c6 buius fcn/
tcntic^tquomodoapi^cbendcrutca.lloeaute^pofui/
mu6iamp:opo(ittoneccniune:que jpbibet bae orrnco
permutarionee^-ztdceftan compararentur pzopzictati:
an namre babcnti nomen . £)einde putamue q> cu$ acr
fucrit tranfluccne in cffec tu i coIozcb fijerint colo:e6 iti
cflfectu : non fit neceflfc cfTe aUud ad baberdum vifim
*0onamu6 aittcm nunc g; egredi^e ab oculo fit fubftd/
tia co:po:e3:radiaU'8 ficut vcliu pUircs ej: ilUs . t)icem''
crgo gjciiisDiipofitio^ncccfTeeft vtfitbisquatito: mo/
di6:fci icet vt aut fit coniuncta cum toto vifo:^ ncn fcpa/
rataavidcnte.autfit?iunctacii totovifo:i fit fcparata
a vidctc:aut piuncta cu vna parte vifi:'z no CU5 alia:quo/
cticpn^odofueritciueDifpofitiocum vidcntcaut vtfit
fcgata a vifo:-: vidcnte;f5 pare pzima falfiffima cft.vs-vt
oe oculo e^cat co:pti6 continuum qd implct vnii bcmif/
pcrium miidit-z cotingat celcftia co:po:a.ocindc cii clau
fcritpalpcbzas^-zapcrucruitcji egrediatur aU6co:pu8
quantumi pzimumioutcumclauferit rcdcat totaiUa
©caia
Tjbartfe
eollecdbadoculuivtcuitemapertue fueht cgrcdiatur
rota ab eo:quari boc ftct ad arbitnus claudcnti0.ccinde
cii no vidctur aliquid:cminu3 in fua ftgura : i magnitu/
ne R vifus ^tingat ad illud i ptingit.XDagnitudo ctcni;
magis ocbcret efcctc appzcbcndi tactu ^ colo:. ikadu
us cnim foztalTis oifgrcgatur i rarificat i vidctur coloi
quafi conftifus colo: : f5 oimcnfio vidctur quafi inccrta
Dimefio.^nccrtitudo aut oimenfionie nibil oiminuit oc
eiU6 tota magniwdine;-? q: eft oifgrcgaf^cft quafi fit c6'
pofitus qccozpozalioimcnitone i nibi[o:aut no co:po:c:
•z tn boc no confcrt nobis angulus qui cil in vifu:fcd con
fert aiutozibue oe fimulacris qui oicunt cp fimulocrum
refultas in fpeculo apparct in parte piramidis putate pe
ne8fuperftciecritlallina:aut cuius caputetl intraeam.
0ienimangulU9 fticritmaio: eo$ res^pinqiuoz e(t:
erit tunc tlla pars maioz:'z eifigiesque in ea apparct mu
no:.Si aute anguUis fiierit minom q? res cft remotioj
erit pars mino:."!: eiligies que apparet in ea maio: . 0ed
fecundi) fen tentia eo^ qui ponun t cp res vifa cil illa que
tongirintlrumcnto vidcdi:bic angulus no conferet cis.
*|^ars vero fcda e(t man ifeftio:is incduenientis.f.97 fi 15
egrcdiens oc oailo fegatura vidftc:i Euenit vfqs ad vi/
fam mino2e:tptingiteaettlnnlla ejciilcnteptinuatione
inter ipfaj 1 videtc« videns fentit id qd fentit ipf«5:crit
boc quali oiceret:g> ali^s potaligd tangcre manu abfcif
fa:aut gp fuo co:po:is ferpentis reddit id q6 tangit cau/
daci^^queeflabfciiTaabeagfcnfus qui rcmanctincau<
da:nifCoicat cp egrediens gmutat mcdiu:*: per ipfus tra
fit aliquid vifui:t tunc erit rcddes:'! gmutatii fimuL^a;
eut oijcimus oe boc qd fulTidt.jSi aute ftierit ptinuus cu
(iltq parte vifi»}po:tet vt no videat totii nifi id trn in q5
offcndit.@iautponit vifussmutatti in natura qceuntis
rodt) 1 ftient quafi vnii:qiud oiccmus oe ccb cu vidcri/
mu9illud:poterimusneoicere^celuQmutatur in na/
turailUus e^rcuntis rad^ vt fiatctieo fcntiens:quafi fint
vnu aliud:ita vt oilcndat in flclla faturni:a videat ea to/
ca:fiti":ioue 1 cctcras magnas ftellas.ljuius aut mani/
felia eilfalfitas.oeinde ia oftendimusbac ^mutatione
ecris eftenon pofTctn eiequepmifimu6.&i autcoicitur
Qiaer trafUicens no vnit ciieo ad vniizf; pmutat in natu
rareddete^iciqdtangit radiu6:t qdnotagitrcdditacr
fo:ma eiU8:;}pter i^miitatione que accidit ei.pma rcfpo/
fio ad boc eSkcp aer cii no pmutatur ^pter puptUa tin 1
reddit ei cui reddere folet:ira vt non cgcat co:po:e egrc/
diete.@cda vero ell.q: oeclarauimus tpofftbiUtate if^a//
r ii gmutationii.Xertiavero eft q? aer mcdius qui e(t in /
ter ouas lineas egredientes oebe t redderc vnicuic^ illa
ru qd rcddit alteri:-z ad vltimii colleciioni radi|:e^ coUe/
ctioneaerisintrantisinter Uncasrcddct fo:ma fenfati:
bis autmultotien8:x tuncopo:tct videri fcnfatii bis mt
fepiu6:pcipuefifiieritficutefl fcntcntiaaUquo?: c^ bis
qui oiciit g? Unee no app:ebcndiit p fe nifi q6 reddit cis
aenoeinde fi pupiUe reddit ab omnib^f.Uncis •: acre (v
muUtuceHreddcnsfimulacru ficutoijcitaucto: pmus.
Oi Mt fcierit q? in bis que funt no cil: inanc:-: q? co:po:a
celo:pfolida funt -z in eis non funt vacuitatcs vel pcaui/
tatC6:fcict boc cfTc impo(Tibilc:i q> 13 egrcdiee no potell:
penetrare i illa:f5 quaUtcr pot boc efiies pcnctrarc aqua
rifi fucrit in ea inane;ita vt oiTendat in terra tota^que cfl;
fub cxi vidcat ea;cu ipfa terra fit ptinua cii aq:': no cre/
fcatei^^moles^pter idq6 admifcet ei.Siaut fticritibit
inancquataeritmagnitudoba:^inaniii vacuitatu que
funtinaq:quiui8aquafit grauis oefcedensin vacuita/
te8:i iplcdt cjs.i videt ribi q> tota aq fit vacuitatC6:aut
tnaio: paro eiu6:aut inedietasiita vt boc eyies pofTit pe/
Capitulum
netrare vfcg ad totii id q5 cft fub aqua:t ofTendat m tlI5
z ptitiQit ilUid cu ipfu5 no ft t feparatu a vifu:fi enim fepa
raret efTet mirabiUns.CU&i autequis oiferit videmm ib
Qjreeparuapenetrataqiiamulta^itaqj colo:atea ficut
crocu6:oe quo pa:j: gd tingit muUii aquc Dicemus cp co'
lo:atio muite aque a croco pauco ncccfle cfl fieri aUquo
Duo^ modo:um.i.vt autinfectio que acciditaqueno fit
nifi m partibue croci:i parte6 aque fint ita vt crant: aut
Vt parte6 aque permutate fint in fe ^jptcr infectionc5 (0
cttt pennutan t pu>pter caUditate:'z f rigiditate':': odo:e5:
nonq) fubtTantia aUq permifceat eisit buius permuta/
tio fit aut fccundii pcrmutationem vere infcctionie^atit
f mpcrmutationeinfcctionis fimtUutdinaric: fimiUtudi
naria oico:f(cut cu opparct ftiper aqtia effigiee alicui" leu
tentis in ea:? non oppofita vifui:aut ficut videt ^ aq e(t
eiufdecolo:i6:cuiu6 cft etia vas fuii.tDoc aiitcum fucrit
multu at^rebit fuperfiiciee oq f m illa infectionc^uis
Deinofttparu5in ea.&iaiitl7 infecttoftieriifecudimo''
di:bec apparitio no p:odcrit buic intentioni:aqua eteni$
permutata ': eHfgiata efl:pani5 enim croct penctrauit in
tUa tota:q:aUqnpmutat id q6efl magne moUe abeo
qt> efl magne ^tuti6 'z parue molieti oino fi acr fuerit bu
ius Difpofitionis q> permtitet ^pter radiod: incidemus
in id qi negauimu6 an te:q: opo:tcbit vt cu rad^ fuerint
multi:ftat acri8 muUa gmutatio:': p:ofit muUii advide^
dii.£>iatitfiieritadmodiiredditus(inepcrmutatione:
tuncnatura acrie eftque rcddit fimulacrii rccipientib'':
Vtctil reddat vifibu6.!oiaute non fucritadmodii (ecw
di memb:i Diuifionis fed p:imi:tunc no pofTumue oubt/
tarcq? aque minimafuntpermixtaperminimacroci:':
cconuerfo:cum minima aque fine oubio maio:i6 qtianti
tatisfintqlminimacrocu-zg? inter quec^ouo minima
croct fit aqua pura:'^ q? iUe aque pnre que fun t in ter cuo/
que(^minimacrocifintmaio:cB:$minimepartescro/
ci:itavtcomparattominimo:umadminima:cumcola<
ta fiieriRt fibiipfi8:fit ficutcomparatio totiu6 ad totum:
cu(^itafiuntquantitate6maio:i8 minitiio:ii crociicrut
paruilTimc:'Z erit ipoiTibiiC iUao oiffitndi per tota aqiias:
1 tuncnon potcruntaquamcontingcrc tota:itcr:fcd bic ^
modu6 falfus efi.£ota enim aqua tincta vidct :-: ft t boc
c]cvnaDuarumcaufarum:autq:qucc^ minima croci:':
aquefunt adco minima^Q^non app:ebendunmr fcnfu
Diuifa:fed boc non p:obibetaUa cfTe muUo maio:a altjo:
cotpoza enim oiuiduntur in infinitum: 1 poflibile c(t vr
minimum aque fit miUcs tantu quii fitminimum croci:
•ztamentanteparuitatie eflg^non fentitur pcrfcfcpa/
ratim:ciicgitafucritnon poterit vifus Difccrncrc intcr
minimacroci^-zminima aquc:fcdvidebiturc^eis vna
colozatio Difftifa intcr rubeii -z trafluccne:-: bic cfl vniw
modus:autvtminimafenfibiliacroci:non fintin fitib**
oppofitis^-zequidiftantibud^fedcum Duominima croci
babucrintozdincm fupcr vnttm fcnfibilc minimii aque:
aut minima croci fint in feriiis taUtcr vt fi clcucntur a\$
altje cooperiant fiiperficiem aquc:'Z fintquedam illaruj
que videanmr in fuperftcic fuperio:e:'Z quedam que tra/
fmutant fimulacra fuperficici fupcriozis^^zconairrant
omnia in fimulacrie f m vnu5 colo:cm: aqua no rcddat
colozem vniufcuiufc^ iUo:um pzoptcr fuam perfpicuita/
tcm.": videatur totum continuum in vna fupcrficic-z vi/
deatur q» Diffiifue cft vcl oifcurrit per totom oquam:
fcd non efl ita.Certificatio mtes buiue mcinbii c(t paU/
citae infecti vifi in tenui: qd nulU'' efl: fpinittidinis:'^ mu(
titudo ciu6 q6 videtur in p:ofundo: quduie comparano
fimiUsetT.Comparatioenim crociquiclTin tcnui ad tc/
nuc cfi fic coparaiio croci qui efl in jifundo ad ^fundii:
jCertie
tbfewiobusmodie pDteftidqirodpamamcft vmcere
velinficercid qnod clt multu.fed certc panij non vindt
nniltu in quaritate^fcd foiufds in qiialitate apparcndt.
55iaut pofucnnt ^biceyicnsparum pcnctrctinocre.
inon pcrucnitad re vifam:^ poftca ocr rcmoms rcddit
tii^ ipievifuiautgj acrredditci p:optcr fua; perfpicuita
tcm tontii finc permutationc.cur crgo ipfe no reddit pu'
pille^-zej^cufat labo:c cgrcdicndi fpiritu ad acrcjiqui cft
cjcpolTtus nocumctis.-^Si vero fucritpzoptcr pcrmuta'
donem:iamoi;amu9 oc boc q6 oicendu fuit.pcinde acr
papiile ciM no permuta tunita q>no cgcat fpiritu.
(tCafnmlum.Vl.oc ocftrucndo fcntcnnas eojrperca
J3 qucoictafuntDefcntent^eipfo;;.
if^^i^^tnniX nuncadcuacuandum
s^^p^ JwVvW<llI|l|t> aUqua inconuenicntia
«» Y*f qucfcquunturcjrpolitionibus co^ cjrquib'
^ efltdquod oijrcruntzgj partceeicciitesDcvi'
$ fu rcucrbcranmr ab al^sco2poubus adalia:
«cnm tidcrintvnricoifxia reucrbcrantiir indc ad aliud
coiftis^tvidcntilludaliudcojpue^ad quod rcucrbcra/
tunciccmpligratiarcampcrucncrintad fpeculum reful'
tiintinde od aliud cojpae-.i viden tilUid ctia.ergo viden/
fur ea fimuLcrgo vnu quid videtur ouo fimuL^ vidcmr
g? vnum eo|: vidcat fe in altcro.l^anc aute' pofftionem
Confcquunmrobiectioncs.Quarum vna efi €p rcuerbe/
ratiobiu^^radij autcft«^Duro:autc); lcni^autcj: vtrocp:
fcdbecreucrberatioaUquadovidctur ep lcnuqdnocft
oummficutaqiu.ergo ouritics noncft caufa.reftater/
govtcius caufa iit lcnitas:autpoft$ caufa cft lcnitae no
ceiTceft vt fuflficiatadboc quoUfcuncplcnis fupcrficics
fucrit:aut vbiegeatfupcrficie leni:quc fitpartium conti/
nuarum.Siaute bocmcmbzu fuerit ncce(Te:impofTibi/
lc eft ilUim rcuerbcraricj; aqua:cius enim fuperficies fc
cundiico8:non babetcontinuitatcm^ptcrmirtos poit
ro5quosponunteneinilU!:quifunt caufapzoptcr qua;
potcft videri perfccteqd cft poft illam . &i aute non cft
necctTaria continuitas:opo2tet vt bec rcucrbcratio fit in
omnibus cojpoabus^quauis fint afpcra:na5 caula afpc/
ritatis eft angulus:aut qp vidctur angulis cius q6 cft co
cauum an tc pupilUm.Omnc autcs angulofum neccfla'
riobabctaUquam fuperficicm:in qua noneftang(iUm:t
eft lenis:aUoquin anguU tcndcret in infinitum:aut oiui/
fioco2po2um tcrmmabimrin partibusnon babentib''
fupcrfi[cics:a bccvtratp falfa cft.crgo omnes cozpoiie fti
pcrficies compofitcfuntcj: fupcrficiebus lcnibus.opoz'
tet crgo vt in vnaquacg fupcrficic fiat rcuerbcratio : aut
Vt Diutur vnimi oe Duobus.fg? aut in fupcrficieb'' par/
iiifTtmisnon reucrberaturradius^autg? in fuperficicbus
oiuerfozum fituu; rcucrberatur radius od partes Diuer/
fasttoifgrcgaturilUid reuerbcramm^^znon app^ebcndi
tiirDcillo aUquid pjoptcr pjiuationcm coniunctionis:
fcdpiima parsoiuifionisfaifacft.notumcft cnim cp fi
Dcvifuexitcozpusq&fubito oiffundat pcr banifperiii
mundi:iiUid q6 pjifnum exit:e):it vnitum : tquo magis
elc ngatur vcrcitur in iinnojcs p rtcs.t magis Difgncga/
ta8:t vtcum rcucrbcratur vnaqucqj pars cius : x vna/
quec^fiimitasfubtiUs lineeciu8:fincDubio nonofTen/
dit nilTin partemquccftequaUsei^-zrcuerberctiirabil'
\a:i ad boc nec jdeft ncc obcft id quodeft pzetcr iUam:
fcd foztaflfis fi fupcrficies lenis in qua ofFcndit fuerit mi'
nozea non reuerbcratur in ca . ITos aiit cumconfidcra/
mu8 boc non inuenimusqjcaufa i ncccfTiias pzobibcn/
dircucrberationcm in rcbus cjriftentibus apud nosfit
bocqdparuiffime fupcrficies ea;zfunt muUo minozcs
fiimitatibusUnearum rodu ofcndentibusin ipfae:aU
Sejrtum
14
t|tiando cnim dccidit vt aUquid ftt afperatti fcimus ccr/
tifTimcg? parteseius que babcnt fupcrficics Icncsiba»
bentquantitates quas nc Dubitamus cfTc maiozcsquo/
titatibus fiimitatum cj:cuntiu5 radioaim:t pzopter boc
nonrcucrberanturiniUi8:tboceftficut vitrum contri/
tum:-: fal t criftaUus confracta ad modum fimiU^quo^
partium fupcrficics fcimus verifTime cfTclcnes^tnon
funt adco paruiiTimKvt fint minojcs fiimitatibus cjrcii'
tis radi):que cii coniunguntur no rcuerberaturin eis ra^
dius:imoctiamnecinalg6maio:ibu6^ fint bcc.Dcin/
deimpofTibilecft vtcojpoMcontrita tcrrena rccipiant
oiuifioncm in partcs quc fmt mmozcs partibue quas re
cipit cozp ^s radialc-cum oiuidamr in f ilas : ita vt pars
conftricti fitmmo: ca in qua oiuidimr DifTolums. iScin*
dciicaufarcuerberationisin lcnicftpmiatio pcnctrabi
Utatis t rcpercufTio retro.boc tomm cft in afpero.Siau/
temn6cftrepcrcuflrio;nifi pauatio pcnctrabiUtati6.tuc
non ocbct rcuerbcrariabaUb:cojpu6etcnimnon babci
eynatura moms Diucrfos:fcd ej: violcntia. Xu fcisantc
gpam Uicidum rcceperitilUid naturaUtcrnon rcpcrcu/
tict rctro nili per viclcntiam . Ci^einde lcnitas non cft
oc afTcctionibus agentibus in cozpoza vt mutct namra$
eiusq&ofTenditincam:neccftDe vimitibus rcpcUenti'
bu8afui8co:po:ibu6aU'quid:ita vtclongare faciatcoz/
poza a fc:ficnim lcnitas efTet caufa clongadi cozpoza.tuc
elongarctq6cftintcrii;a:in quocut^ fitucfTct^ opo:tc*
rctvifumrcuerbcrariafpecuio:qd tangeret radms cri*
ena Uncatus in co:non cum ofTendcrctin ilUid fiimitatc
tantum.©i autcm caufa rcucrberarionis cft rcpcrcuflw
retroauttumo::ficHt acciditpillc:Dcberct rcucrberarf
abomnicoipo:c:q6nonpcnctrat;quaui6 nocffct lenc.
(£&ed fm fcntentiam auctozum dc fimulacro potcrit
bocDici.ipfi cnim ponunt lenitatem cauiam reddcndt
ff mulacrum:': q> omnis lenitas fiue fit ponia;fiuc fit m «
gna:caufa eft reddcndi fimulacrum aUquod:fcd Imula/
cra quc rcddunt paruifTime fupcrficics fun t adco parua:
g)noncognofcitcavifu6:iidconon fcntiunmr.l^oniinf
etiaiTiQjinco:po:c afpero pennifcctur obfcuritas cum
luminc 1 obicuranir quicquid fubfiftit in co:'; quicqi lid
fupercmincteftadco paruum g? no potcft rcddcre fimu/
lacrum vifui.)5iautemcffct planum non contingcrct
iftud.(E©cd auctojcs rcucrbcrarioniSjPpter buiufmo/
diparuitatcmnonc|:cufantur a pziuatione reuerbcra/
tionis.ioiautcmcaufambuiu8non ponunt paniitates:
fedDifgregationem:ipfa Difgrcgatio inucnitur ctiamin
fpecuUs fignatis taUbus figuristgj radius rcucrbcra/
tur cj; iUis ad bcmifpcrium miidi pcrfcctc:ficut fcitur in
fcicntiaoc fpccuU'6:i fouafTis rcuerberatio cpafpcro.no
tantiiDifgrcgatradium^quanmmilla fpecula figuraw:
fcd fojtaiTis concurriit Unce muUc ad vnii punctii. Vec
eft vna Deobifctionibu6.(Cl£'ccunda vero obiecttoeft
cp quomodo aUquandoreuerbcraturabaquataUqua/
do pcnctrat ea5:opojtct cnim tunc vt in altcro iftop ce/
fectuscontingatpjoptcr alterHm:fcilicetvtaut vifvm
fub aqua nen videatur in tegrc:fcd videantur dc co pun/
cta pencsfcnfum Diftincta;non baltcntia perfcctam foi/
mam:aut vtrcucrberansin iUuAno vidcatur omnino:
fcdvidcanturDceopunctopcncslenfum Diftincto que
non babcant intcgram fojmom^quiois vnum vidcatur
pcrfecriU8:'i fojmaalteriuscomparaticncbuiiis vidca
tur impcrfcctio:.non autcm ita fe bobet rce. CL Obie'
ctioautcmtcrriaeft:cp rcucrbcratum ab aliquo:a quo
ocfccndit:icontinuQUir ali) pcr quod vidcntur poftca
ouccojus foimcfimuLnccciTccft vtaui^ptcr fcparatio/
ncm radu rcuerbctati^ncn oebcatfojmo fcnfau:fcpa/
rarfa radio:aur vf oebcat.Sj afit no ocbcr tmc citr non
videmiis cii aucrtimur fpeculum a qiio oirceiTtt radiua.
ncfcimus enim caufam buius.nifi q: iactus radij:muta/
tU9 cft at's.Si aiit pzoptcr fcparationcm fo:ma ocbet ie/
parari a rad(o:tunc quomodo vtdetur fo:ma i fpcculuj
iimul in vna bo:a.St aiit id ofi cc radio qi(titin (peau
lo ipfu; efl q6 videt fo:ma fpeculi.i id q6 oe illo oefcedit
abco:ipfU5cftqdvidetfo:maialtcrHi6rei.tunciaapp:o/
p:iata cft vnicuicg vifo:?: aliq pars radij .opo:tct crgo vt
non vidcan t fimul.ficut cii radius iactatu r in platonc:i
radius in focrate:vna oculi apcrtione vident fimul.ncc
opo:tet ^ptcr illum: vt q6 videtur oc platone vidcat no
riucrfum ab co qdvidctur oc focratcSi autc; oijccrunt
caufambuiuseflegnadiusrcddit fo:ma5 Pmvnam ii/
ncam:7 rcddit fo:mam animc oucm illius luicc:tg7vna
tantil linea cftquc fimul reddit boc ■: iU6:i quicqiud vi/
deturvna linca totum videtur vnu in loco.oiccmue p:t/
moocftructac(teb3ncfcntentiam:cumncgabaturgpli/
ncae^cns fitvidens e):teriu9.fedtantum rcddenp.fe/
aindo qd non negatur egredi linca qiieo(!endat in linea
raierberatam i continucturci.Siaiitipfa redditperid
quod ptinuatur ci oc lincis.': virme qucef^ in ocuto fcn/
tit. nonaute5Cj:iens:tuncopo:tetvt videaturrcBOua/
buslineisfimuLzvtvidcatur foimacii fpeculo^tcum
algs^iopo^cctvtmultoticns accidat videri rem gcmi/
natam:non p:opter caufaj que fit in vifu.fcd p:optcr co/
tinuitatcm linearu radi).quo videnturad vnam liiica;
t?ocaiitnoneft:necc6tingit:non cftcnim poflfibilcno/
bisvidcrcalicpiidinfpcculo^ipcrfc niftcum oppofitu;
ftierit vifat^i vero non fuerit oppoftium : videbimus
illud ficutfpeailum tm.&it autc fecundum fcntentiam
co:ii a.punctum vifus:-: b.locus fpeculi.i tinca b.c.egrc/
djamrocoaito.-zrcucrljcrct aco:po:c q6cft contrac.i
alia linca a.d.cgrcdiatur:': intcrfccet linea b.c.in puncto
e.t iltic coniungatur ei.oicemus crgo cp ^m fentcntia ec
nim opojtct vt fozma d.videatur cum fo:ma d.c.i vt vi
deatur fo:ma c.a ouatKi9 fumitatibus e.i b.i ouabtis li>
neis e.a.'! b.a.partcs enim barum linea;^ queegrediun/
tur abocutisautcruntcontinue:aut,<ontingcntcs fc.&i
aiit fuertt continue: i qiicda caf foten t rectpcre afTectio
nemaliqua^zficutoiximuetta q^ambereddunt pupil/
le:i affectio fiicrit in toto ipfo cozpo:c:i non fticrit in alia
eiusruperficiequeritp:op:ia alicuius partis.nccfucrit
reddirioilla voliitaria:nec artificialis^fcd namralis.tiic
paticns cu oif enderit in agens q6 agit offendcndo oebct
patic^co iudiciumenim oce):ituaptitudinii naturaliit;
quc funt in fubftantijs rc?: ad effectii eft:vt notura apti/
tudinis fitin cnentia patiene:cpuis non fit^pter caufa;
alicuius:q6 ITt oe natiira agcntis^ivt ree C):qua efl: actio
fit in natura agcnti8:quai;is paticns quafi non fit:': cum
bocitafijeritej^icHsadcfTectiinoncritnifi quantum oc
vnoconiungituratteri.Ciiaittagens pcrueneric adpa/
ticns.i rcmota ftterit media.i boc.r.in c (uo cft virfagcn/
tis.i boc in quo virtus paticndi:opo:tet vt actio i panio
quedtintcriltaEiicniatnatiiraliterquocucpmodoftie/
ritcontinin'tas.angulu8Ctem'5 quicflibiatiquomodo.fi
eft nojpdeit illi quicq^.nec p:iuatio pcnetrabilifati9,ncc
finibilicas tranfluccniis.f.acris apud ipccutuj cfficitibi
otiquid:q: tantii oeeft vtfiniaturpenetrabititae.iconti
nucn f ci "ince quantii fi ftt mfm ita i ptiniicf ur ei [incc.
^ agens ctcnim ocber agcrc-z paricns oebct pati . (L Si
aiit fo:ma i quafi alTcctio non fticrint in toto ipio co:po'
rc radg:qni oitfundirar:fcd in vna tifi cms fupcrficic:aut
in puncto qiji cft finis ciiis i terfninu8:i non ad partcm
ipfius lincc.f.e.d,sd boc vte):eapartf OHnuctur eiipa/
Capitulum
tfamr ab ea.fcdno in c^eeTioncitiius linee: opo:tcbif tiTc
Vt non patiaturinter pzincipiii tince:ieiu6 fiimitate:i vt
fo:macadaifubitoafu?crfidc ptingcntccilinalia fug*
ficic finc paffionc partiu mcdiay^in continuo ctcnim no
cft incifio in ef!cctu:2ut opo:tcbit vt redditio f iat per It/
nca oirccti:quc cf^ a.b.i non fiat per angulu qui cftantc
c.punctiietcnimfiueanc^ulus accidcntiafunt rcctitudir
ni.iboccftq6 nunquaDictu fuit.crgo manifeftii eft;qz
paffio lincc c.a.a tinca c.ccft ficut paitio linec b.a.a linca
e.b.fed tanto opo^tetampiius^quantojjpinquiiiscff.cr'
gofo:mac.ocbetrcddi vtrifcBtmeis quc funtca ib.c.
opoztct crgo vidcri c.no vnit tifiifs Duo.opo:tet ctia rcd/
di fozma d.ai fo:ma c.3pfi aiit poniit cp fo:ma b.reddit
ca fo:ma ccrgo opoztct vidcri trcs fo:mas que fun t d.c.
b.fimuLboc auttotii noeftita.fitVctia ficciit ptingetce:
nafivnaqiiccppartiiiipfa:ptincap recipcrct affcctionc
in toto fuo co:po:c:fcqueret ej: tacmvt octio i pafTio.tra'
lirct ob vno partc ad flliqua:que eft ait fc . £> i aut no cft
ita:f5 in fupcrficiebus quc funt oppofitc vifo.tiic no 05 vi
fu5 rcddi vifiH pcr atiquc anguto j::qui funt c;:tia ilta fU'
pcrficie.Siaiitintcrrogaucrintnosciccnies cur pccdi/
lie gjrcdditio bui"fo:mecadatin rectitudinc f moliqiia
affectionc aUoj^ vifuii tangcntiii ea:i noalioai.-' i^iccttiP
q:ccrtc nos no oicanue q> tuj: fit:idco q? eft rccipics ati/
quidDCDcfcriptionib^^iccfo^miead iraffcrcdiieas ad
atiud vtto modo.f; oiccmiie g^ illuminatii fotet rcddcrc
fo:ma fua fibioppofito;nifi fttcritintcreo aligdintcrpo/
fitu:q6 eflcolo:atii.fC5 fi mcdiii ftierit tranfluceiie.fi fo
mcdiu p:iu6 efl reapicns:i podca reddcns:rcddcrct oi/
bu9 viftbusquociicpmodocfTctfitiis eiuscficiit rcddit
cato:oibus toctib^^quocuq^modo fitfituscius . CL i>c
bisaiitqueocbentqucriin boc lococft cp fepcvidcmua
fo:maiDimcnfioncfo:mcfi'mHt vnabo:a.i vidcmus
ea lCEata.f.q: vidcmusin fpccuto fimutacni alicui'' rci.i
ipfa videmus g fc fcgoiimn boc toiii fimul:i fo:ta(Ti6 &
n6ptingitnific):Duabuelinci8 radi):qua|: vnaoirtgic
adipfu5in oircctiiialiapangulu; rcuerbcrationie^pfii'
dcramus crgo boc ficft potcan ipoflribile.oiccmus crgo
q> PP iactii oua;: tinca^r rodi) in re vifa; no ocberet rcs
ouo vidcri.radg ctcn i5 ^m coe quo magie pucncrit ptee
fup rc vifa^.t oenfatc fticrin t ccrti^^Dep^ebedctiir.i togi"
ab err0:e numcri:p:ccipui ctenim c]c itlte pccdun t boc:t
no pcedut g? cu vnus radiiie viderit vna rc ah dt vna.i
cii alius radiiis cecidcrit fus cu 1 coniunctue fiierit ci,fit
^ptcr boc erro: in viftnqguis tpote cft c(Tc vt vn d rcptin
gantDuo radt| fit:fiuc finiouo radi) pncipalttcr:fiuc ftnt
cuorad^:pnciparrvnH6:i aliiis cj; reucrbcratioc.radi'
etcnimfmeoecozp^^cft.co^p^oiitnopcneiratco^pHs:!'!
cft pote VI radiius cadat fup radiu:i fi inccficrimits bac
via nocrit vifioitto;: vtro^iicg.f.fo^mcrcicui^cftfozma
od modit tagcndi:f5 vidcbit vnii p tactii:i alitid pp rccc/
ptioneepillo:inibilt'tereftan vtricp radi; ftnt ej:trcmi/
latce lincof e):euntiit in oircctu aut vn" ftt Uc:i alius cj:
laterc g reiierberationc.gfioticj ca cftbcc:n6 eftidcirco
Q) ouoradi) cadatfupvna rcabroUite.fcdboc pactoq»
vnH3radiu3fotii6ceciditfHEiprH5:iatiH6 cccidii fupcr
ipfu5:i fuper a tiud ctia.t cc aiit Ditiifio Dcftrtiif cj: ouo/
biisfpecHliefibi oppofttis.radg.n.binon oiuidunt fm
buc modii:f5 fi fticrint ibi 0efi radij crHt cadcntcs fuper
vtnicp eo:p fimuUi cii boc vifiis vidcbit vniiq^qj (pccti
lii:i ei'' fimHtacru:vno via ($ ctio rady bic no ciiiidHn t .
nec eftpote vl vnus radiue rcddat vnit rimHtacrii:i ali'
otiud.vnurgfcp.n.eoj:app:cbc'ditid q6alter:i oppbcn/
descft vn^opo^tet gid appbcdcn6:i boc no fini Duo.q:
opouct vt viiiis aptucbcndatfojmam. vniufcwiiifqj fpc
SCcrtie
cuUfemeI.i no multories. &i aut frrquetatttr ^er re/
iierberattoRct potucrimue e^rcufare tilud alia leuiejxn
fatione violetic i fufltnuerittuisillud credere:non opoti'
tet pptcr bocee ibi iteraaone.ergo curqc vnoqitocp fpe
culoreddunmr fumlocra multaura vt vnu fpecuUi; rv
deat multoticeccu ipfum vidcat femeL-fiatt eft i multo/
ticnsciud(tmulacni.&tautDicit:Q7q: radius rcucrbe/
rat ab boc fpeatlo in illud.idco videmr illud fpeculu in
C(lo.ioeindcq:ite^rcucrberaf ab iUoinifld idcircoil'
lud videt in iiloxur quu itcru rcuerberatus ftterit no vi
dewrcftcut pumo vifu$ fitit . ioi aiit oicit g? pmo vifum
fttcrttvnapartcradu.-zfi^aliaparte radt^.fiQtcs fiie'
rint rcddctes.': no vidctes no reddetalittd nifi ipfus ide
Rmulacru:i qcoiuerlttateiacmiiipfo): fuQ iUud:ciiipm
nt vnu no ^ueniet oiuerfitas in vi(tt.Voc aut ia oeclara
tiiell.ipii.n.tenet g^partesreuerberan etrafennt fuper
vifusaqnoreucrbcEatnr.ttucopoztetvtadparteeillas
trafrerat fotmacius.t cubocnon opoztctpgfuamuta^
tione fug illas yt aug^t numerus ei" q6 appzcbenditur
pumo:'z qd appjebcndit fc6ario.qd.n.cj; fozma rcdditur
vnueH.fl aiit partes ftterin t p fe vidcnres fequet cp oi;:t>
musrciine^ucHmus videri fimuUicrii reuerbcrarii fu/
per illa8.Deidc opoztcbit vt no videamr iimulacra ^xiu/
lopofl citipfa fitcrintminoza. (IT^tfoztafTis oicet gp xzi
diits poflq^ fepe repatdtur longit^ fit dus fpatiii.'! p:o/
pter boc in vnaquac^ vice ridet mmns t oiiTcrt pmu a
fi^ 7 in paruitateu}po:tet ergo p:imilvt linee radiales cii
S)enfatcfuerintC):reucrberati6cDdfintquafi vnalinea
queeflgro(Tio:-:fouio:$pma.fcd vt rcmaneantUnee
fCcuruatealiepofitecircaaUaferuata cxiflentia eo^in
co cp funt vnite.fed 13 iudiciii incredibtle cfb^ di boc no
concedit apudcosgjparuitas ixi longimdincfm angtt/
lumrecuruatafitquantadlinlongimdincDircctaoetn
dequidotcentDeipfceodeviib.-ciielongatafiicrintfpe/
cula a fcin ouplii iUius fpatt) qd eflinterreucrberatocs:
no videbimr paruiiTinii cjrempli gr«ti9:(icut fi raterbc
rarerur vifusa fpeculoa.ad fpeculns b. videt fo:ma b.in.
fpeculoa.7eindcvifu8rcucrbcramra fpccubb.ad fpc'
culu a.*: fomia fpccuU a. videt in fpecnlob.i ocidc rcucr
beramr vtfus afpeatlo a.ad fpcculii b.-mdcret fo:ma a.
1 poflca di boc vidcret fo:m3 b.in (pecu lo a.': lon^tudo
qitceratinterillaDno;:paUno;p necctTano^ptcr idqd
percutir radius oefpario recnruaro qd cf> inrer oculum:
ivnufpeculc|:fierctoaopaUnouim.!oiaureno6el6/
garemus fpeotUtm b.a loco fuo oece palrois no videre/
mus fpcculu in ipfa paruitatfe^iuauis mimm eft qd Dijci
mus oe DitTcrenria fo:mc queapp:ebendtmr per fcipfa:
7qucapp:ebcndimrexrenerbcrarionc ciue:': queapp/
bendimr ab iUa Duabus rencrberationibus . 1?oc cnim
totumDiflincrumeflpenc8vifum.q:Due fo:me app:e<
benfc funr vnius matcrte.': in vno recipicn te . ^ifTeren/
tiaautemfo^ma^Qutefte^ Difiunaionibus': intentio<
nibU8.antefle):recipicntiba6.t;caiirDuefo:mcinfeip/
fts vna funr:tiubiecmm ea^ p:imii cf^ vnii:? recipicns
cap fccnndii cfl vnumxnr crgo oebent c(Tc onc fKmc'
iocd rcdmno(tra;fenrentiaDcb3cabfurditate nibilad
no8.ouc etenim fo:me fc6m nos funt vifc a Duobus rcd
pientibu6:quo:p vnum efl dus fubiectii p:imn:': aUerti
dlco^pu8cerfumq6eflrecipicn8 fimulacru fubiecrip:i'
mi aliquo modo rcccptionis:': eifidcns fo:ma fimuiacrt
in oculoaUquomodo.CT^eindecontraiUud mtrabile
oe radio pofl radiii boc elll Dicendu:^' fi ree ita eft vt oi/
pmxiX.q? radius fccnndus no Dcbet penetrarc p:imu3.
(ed vt contins^t ej:teriu6:quomodo tangit radius reuer
beriitusvtribtlr.tvidetilUtd-znontangitniftquantuiii
geptimimi '^
eedfMcontingenef^^ccedcnerfiauresvidetidquodilte
vidct fecundii qp pattmr ab i\\x>:i reccptio dus q6 recipft
fitcanfaconnnuitatisfue cumtlk>:Deflraimr Dcbitiim
paticndi pcr angulnm Ddtgnarii.ncc cria; app:ebendct
dUquidaUudnumeroabcoq6 app:ebcdtt p:tmu6vUc»
modo.!SiauttetigeritaUa6partesrdp:cter illas qm»
tetigit aU'u6 nttUue eor jpp:cbedit certifTtn:e.ncc ambo
Qpp:ebendunraliqui(i vnu.
CTJ^pimlum. VlI.Dc oifToluenda qudhonc quam in#
du):erunr oe complcndovcrbo oe vtfibiUbue intcr quc
1 tranfUicen tia t terfa funt fims Diuerfi.
fr^RWC^Itlf^miia nuncquefliunculap:edi/ ^
laSni ^"*^'""'^ cta5:que fallitcosobboc
|^s|^^X9'<PPinqm'tas^bibctvidcre:'Z qp^ tmpofTibi/
|C^^]gt| leeilcoU>:e8-tfiguras moueriafnis fubiecrts
(liM^ajmom U>caU.t)ocenim no facitp» et8:inTt oi
ceremus g» vifus aut aUcui' fenfnu cfl abilrabere fo:ma
amatcriabocmodo.vtfounaipfa; aiTumatafua mate/
ria:t mutet ea mom U)caU ad vtrmtes fcnticntcm . tDoc
aute nulUts Di]ctt:fed Didmus boc fieri ad modii patien/
di.*]^alTioenimnon fit vtpaticnsabfirabat virmtecj^
tisautquaUtatemcius.fed vtrccipiat abeo confimile
eius.fcdaUerius gencris ^fitilla.vndcnon oicimus
Q^vifnsrecipitavifofo^mamfimilcm eiquein illocfi:
fedaUa:q:inbocetiaQ7non fentimr nifi^pter p:cpiii/
quitarem:ficurodouitumitactu:fentiensnonab(lrabit
fo:ma3 ein8.fcd fit in co fimiUs foimc cius. @unr cnim
quedarcrumquenonpatinnmr nifi oifcndendo:ifunc
queda que cu$ oiTenderint Difccdit ab cis aUqnid:q6 eft
neceifarinm ad boc vt afficiat eo^ aiTectum.t boc dl ii>
boc loco radiustque necefTe cficontinuari cu; fo:ma vi/
fibiU:adboc vtbaben8fo:maiactete^fna fo:ma fimu^
lacram in aUud q6 efl fimiUmdo cius:q6 vidctur iacra/
refuiiftmulacritiOeitrdecutnteditur fupcrtUud lux:ita
vt infictat fuo cok):eid quod dt ilU oppoftnim.t tran (iC
rat tn illud ccrtifrime:cum id quodei^ ci oppofirum:fnc/
rirrcceptibilebnius:quaui6bocftr mcdianre fpeculo.x
p:oprcr boc q> cgctUtce vifibiU. egct etiam medio veUi/
tiinfiriuncntoq6adiuuetapp:cbederc.zbocefiperuic/
t^xiii vr mcnfura ctus babcat tcrmintun cercrmuiatum
quo nuUus miao: potdt app:cbcndi . Ct: autcm app:e/
bendcns app:cbenditfimulacramapp:ebenfi:fignifi/
catidq6 rcmancrin imaginationc Defo:ma vifi.tra9y
imaginatilludquando vuU-tputat ima^natii eiTefo:'
ma rci vife.t q> tranflatu cfi ad imaginationc i motu;:
fcd moucmr rcs fua fo:ma:imo efl aUquid tptta illd c6/
fimile iUi- foc etia cp fo:ma rcmanct in ocuU) multo tt'
po:ecuminfpc]ccri8fole:'zponeaauerteri6 teab iUofi/
gnificat tibi gp oculns recipit fimulacram:fimiUter ima
ginatio cadentis gurre videmr Unea:': gurra quc moue/
tur drcularircr videtur drcnUis aUquis.^mpofTibile cft
aiitem videri Diilenfionem gurte motc in tcmpo:c.quin
imaginemr rc6 in ouobne k}cis.Opo:tctcrgo vt dc boc
Q^gntrap^iuscftfurfum^tpoiTta Deo:ius:'z Dificndimr
inmedio^^zDc bocq' gutta clltn vnoc7:tremofpatt):in
qno reuoluitur:': Dcinde in alio q^rremo ciut^:': citlendt/
tur inmcdiofimulacru3butu6;vclut fitimaginatu$pe'
ncste.tJocatitemnon fitin vnomomcnro. Dpo:reter»
go vt fimulacrumciue q6 p:ccc{Tit:fit ccrtifiim c po(t tp«
fumtremQncnspoftipfum^iciueq^ fetifimus pollcri/
us:': fiar ty: tllis Dinenfio qfi feniata :f j boc fit ^pter boc
qp fo:ma ei^^impffa dhqguis guttaia mota cfta tcrmino
inquociic^pofucridcd^inorcmafitin illo termino:fui6
ruobustempoabue, d Scd inboc£pDij:cruntDc Ui/
reineapparcnteante oculod:caufa erro:i6fuiboce(lg»
^cm
^artie
boc non fit fccundil cos niii vno modo qui putaiicrum:
npneflreconccdendii:g7 0culuscftquiddi babesin fua
fubftanaaaliqu(d:qucadmodu liiccntia:Dcquibu6 pic
dijrimuginpiuifTis^qui inteneb:is luccfz.illuminatqd
eftcozaipfopcrqualitatcquain fe efficit:n6per aliquid
qooifcedatabco^quafinon fitctia poiTibilccjc confrica
ttone 1 tacai contingere aliqiiandoin cenebzis igncoe ra
dioBtenucs:ficutcontingit cj: confricatis fupcrficiebus
pupillarii;-: q: manu confricante puUiinaria i barbam.
^ (E3am aute; patebit tibi cp ipfa pupilla pot efTe oc bis
quein noctc lucenttilluminanttiactatradios fuperid
quodcftoppofitii iUi&.0cuU'etenimmnlto;: ammaUu
funtb^.ficutoculus leonis i rerpentls:': quando quides
flc el^:pot illuminare tenebu>fU5.Unde mfta e;c anima'
Ubus vidcnt in tenebus:qm illuminant re lucepu>cede/
tcej: ocuUs virtute iuo^ oatU):u5. (L ©ed oe vcrbo qd
vna pupilla impleturrcu altera claudimr: quis negat:^
in nenio coticauo (tt co:pu0 fubtileqdeil vebiculns vin
tuti3videnti8:qdappellatfpirttU6:qmmouetaUquado
occultando fe:'! fubterfogiedo:aliqnado apparedotin/
cuendo:qui di claufue fuerit alter ocuU):p fiigit ocium i
tencbzas namraUter:'Z vacfitadaUu 0CUU15: coep^xaav
ta3cdmuniselleis:(tcutnoueruntauct02e8Cfrurgie:p/
pter boc autc g? vna res implet ej;uua:non opouetvt in
na impletis fit cmiflib 1 ejcitns % p:ogre(Tio in tcrra:-: oV
fceiTio vf^ad terminos miidi.([;©edof^"»ofitio oc ver/
bo fpecuU' tangit oes tenetes qp in fpeculo fo:mat fo:ma
fenfibilis.£a aute que contra bec pofTunt refpoderifunt
tria: vnii quop quafi iiiititur auctoatati.videUcct q> fo:/
manoimpmit infpeculoeomodo:quo fomia materia/
Us impdmit in fuis maten|s:eo gp no piungtt in illis cd
trarie.@edbecfo:ma7eiu3cdrrariaimp:imuntambe
in toto fpeculo.Tld enim eft mrpe puenirein eo fimul fi/
militndine albedinis 1 nigredtnisiimt entm in eo no vt
fiat qnale ppter illas.fed ficut fit intellectibns qniintel/
Ugunt albedine z nigredine fiiie participatione fui . i:>et
inde qd rcddit videntueft quiddl g6 eft aUcuius opera/
ttonis inter tria.f.videns 1 q6 videt:'z fpeculu: 1 coparo/
tiobo:ptriumn6c6currit:in vnaqua(g partc fpccuU.q?
vnaparsciusredditipfa^albedine.-zaUa ipfa; nigredi/
ne 1 eft oiftinctio eoy^ in vifu.Coniunctio aiit reddicus 1
oiftinctionis acquint viM qle ipfuj iviftts/tDoc aut rc/
fponfum ego non teneo nec intelligo. Ilec intcUigo qno/
modofo:maeftimp:e(Ta in co:po:e materiali.f.fpecuU'
cti ipfa no (it in eo:'! aUqnado vacuet coq^us ah eo:cum
ipfafit imp:eiTaineo:qHomodocrgocoyHi8 cft nonvG/
ctiatii ab ea:cii ipfa no appareat in iUo.-^ioed apparcat in
eo fo:ma qul babet.quaui6 ipfum foleatvidcri:aut qua/
modo erat noftra oifpofitio in comparatione ftatie poft
ftante.-'l3icauteft^U)ajslab0:.labo2eni5qHi cftin 15:
bic eft:gj q: no ponit ftgura imp:imi in fpcculorponitur
figiira no terminata.'; labo: ctia qni cft bicboc eft qi po
nit fo:manigredini9 inco:po:e.ita vtipfanon (itnigrc/
docozpozis^iconcedif qialbcdo piungaf din co:po:e
fimuL-zponif fo:manigredinis aUa nigredine.firrfo:/
ma albedinia p:cter albcdine.CTSed verbii oc inteUe/
ctu 1 intellecto oiffcrimus vfcp ad tps fuii . (C£>Ho:um
£ autc que polTunt rcfponderi:vnu5'refpondcbimHs afTir/
mantee iUud:t atiud Dicenuis quafiverifimite.Q6 ante
affirmamus boc cft: cp p:imo oicimus non opo:tei ^ cii
aliquidnecelTariii fuci itadbocvt aUgd operet in aU'6:
crit iUiid necciTarifuveUit fpccnUi; ■: tranfluccns patiaf
a pmo id quod patitur ab co tcrtiu:aUoqiiin tcnercmue
cp cuoolareturcuenreDolarcfzipre^^zcuinnocte ince/
defemr fecundil oncatii aUcuius fignt incederct 1 ipfus.
Capitulum
ScGindo Qjnocftpcrfcnotiinccomnino manifef!tt5.
Vtomne co:pus cfTicies oebeat offcndcre in patie8.qna/
uis cnim boc inucniatur per indnctione in plcrifcp coz/
po:u:non tii eft necene:vt ois actio zpafTio fiat pcr offen
fioneicontactfnpoffibilecftenim vtaaioncs aliqno:;t
in aUqna fia"t (ine offenfionc:ficut eft po(Tibile:vt no co:/
pu8agatinco:pn3fincoffenfi6e:ficut Detis:'z inteUect'
1 anima.ergo non eft mirii fi vnnmco:pus agatin aUtid
co^pusfineoffcnfionczfiqncda co:po:a.agat offcnde/
do.naUa no ofliendendo. Tlemo atit pu>bare pot boc n6
ciTc poffibile.ne(p cp ^pteroiftantia 1 fitii: que ftint iter
ouo co:po:a:fit impofTibilc opcran vnu co;z in aU5 fine
offcnfione.Tl6cnim fuperefTet.bic nifialiquis modu»
admirationi6:qnafi oia co:po:a non foleant operari aUa
in aUa:nifi ^pter b? oiftantii feparationis . Cn» cnim ei
ptingcretvideri co:pus agens q6 agcret no offcndendo:
miraref oe iUo:ficut modo mirat oe agentc abfc^ offen/
fionc:-: qnadoqnide boceft:tiic noeft impo(Tibile:quai
ttl ad in tellectnm q> noftra fentetia app:obata pfirmat:
t n6 ef^argtimcntatio qne ocftraatea.Jbicemn6 ergo cp
cozpus lucee ej: (e ipfotz illnminatu co(o:atu (blct agere
in cozfxis fibi oppofitii:cum ftierirrecepcibilctfimn^cri
ficut vifns cft rcccptibiUs:'! iuerititer ea co:pus q6non
b5colo:eactione:queeftfoutia qUseft ^''fo^ma.itavc
nil agat m id q6 eft medtii:q} no cft recepti^bilecco cp eft
traftucens.poft$ oiitno eft g fe Rotii:necg ^batii ocmo
ftrattone:g? nullii co:pue operat in fibt opiX>fitu mcdia/
tetranftucentevlU} modo.t^ocantefnerat p2imointe(/
lectum.@ed ia eft affirmatu; per id qnod pzobanimue
oe qualitate app:ebendendi:tuc eft poiTibile. iBimiUtcr
etiamcumnon eftimpofTibile:vtU)covniuBmedi) fint
ono media.f.mcdinm:': aUud mediu5:7k)co vnius fims
1 vnius oiftantie fint ouo fitus % oue oiftantierz otftan'
tia 1 fims p:edicta cnm aUa oiftantia z fim aUo. £t loco
buuis folius medi) tranftucentis fitmcdium q6 eft cob
rtsterficutranftucente.£tin locooiftantic oppofittois
tnteripfUm^^zboctranftuccns tUuminaru:fit oiftantiat
oppofitio cii iUo tcrfo babente oiftantia 1 fitu pzedictii:
cii (nccntiiUnminato vifibili.ergo boc co:pu6:cuius op/
pofitii babet ouo mcdia.f.terfuj z tranflucens:foict agc/
re in omnc q6 opponitur fibi oppofitii z tcrfus: cii omne
oppofitubabetconfimile peruietate:quauiefit terfnm
poft terfum in infinitii.Cii aiite fucrit vtrucp in fim oiffi/
nito actione qne eft qualis eius fo:ma.ita vt no agat aU'
quid in tranitucenre vUomodo.ergo trannnccnB z ter/
fum funt Duo nccclTaria ad boc vt vnu operctnr tn aUud
q6n6 fitiniUaouo.iStcuitafiterittcontigeritvt fimu/
lacrti tcrfi veniat advifum cii fimulacro alteriue fimuU
-z vifum fiierit vtriicp in vna parte vidcnae: putabimus
qj fimulacntm appareatin terfo:'; b eft ccon trario ei qd
ctciturocrad^s.iiDodusautemadqueacccdimus.bic
et^:fc5 gj non opojtct : vt omnc impamcns impzimat in
aUud fimiUtiiclincm fui.q: ficutcftpoffibile imp:imcre
in oUquidfimiUtudinq;fui:ficcftpo(Tibile vtnonimp:i/
mat tn aUud fiiniUtudine fui.poiTibilecft autc vt Uicens
imp:ifnataeriaUqita impzeflioncque noncftcjrboc q>
fo:mef fo:ma fimilis fo:me Uicctis z ilUiminati . &s vi
impzimat acritalc gd:q6 no opp:ebendimr fcnfu viftbi/
li:nccg vUo aUof fcnfuii:nifi in {uj^fide acris:quc finimr
opnd luces^-zopponif partiin qua cfthtis ftmulacru5:a
pptcr boc poflibife cft vt ip:imat terfo aUqua impjcfTio
nt.autme(iiantcn6tranftuccntc:autn6mcdiate:poftea
tranftuccns ant tertnm opcrentur in inftrumctii viden/
di:aut pancipaUtcr aitt mediate fua tmpffionc in fupcrfi
cie aeris:qni eft ad partem eiue:ip:eftione que eft qualts
Xcrtic
foitm (imicp c^^f^t vntjq6cptllontm pundpaUttr.eri
govnuqdc^agcnttuagitacrtone vinerfasab eog^cftin
eo.f.agcns vifibtle q6 agit t'n traflucce aut tcrfum.'! tra'
iluccns am terfum qdagit in vtfum.J!:t multa funt b^.f.
vt aliquid agat actione Diuerfa; an te fua. £t oeide ipfu$
in q6 agit opcretur in aU6 talc qlis eft na pami.ficuc cft
motus ej: quo accidit in aliqd co:pus caloj : q6 cu5 in cai
\mritq: caloze ilUus:accidct aUus motus a pamo motu
numero:fed ei confimiUe in fpccie. Contingit aute vide/
re rcuerberari a fpecuU) foana i colo:e in pariete. tanq^
fitaltntinparictequendmouenturfecunduritiividen/
tis nec^ fun t fita aUquo modo in fpecub.fed fciimt vcn i
re a fpeailo ad pariete:que 'zii vidcan t in fpeculo:n6 tii
fidentur fita in eo.ergo fpeculum imp^eiTione impzeflit
qualis nd q:init in eoMr oifpofitio vifue . &ed oe vcr/
borepercufrionise;;aqua ias oixeruntaliqui aiictozee,
fcientie oe rad^6.Q; radius cii cadit fug ea e^nditur.3
refrangiturpamit:'zoccupatmaioie locu.oeinde videt
in maioic q^id quod opponit ilU.^cd oe auctojibus oe
(tmalacris: aliqui oijcerunt cp caufa in bocbec di.(.^
aUqua pars eius q6 eft oppofitfi jppter quod ell fpcculii.
«aUaciusparsrcddit.^pterbocqd penetrat oppofiti).
£t non eH longe putari cp totam reddit. ideo qz eft fpe/
ailum fed fpeculu q6 eH int^ oiuerfu;; ctl: a fpcculo vifibi
Uq6c(le):tra.^iatvnus e)cantiquis e^ofito2ibu6.9>
q: vifui oeeft fubtiUtas vidcndi.contingit ei vidcre lon/
^us z fpargi vifum ejc infpectione:': augeri ftmulacru;.
^ot aute D oictio cofirmari fic:vt oicatur Q? id q6 folet
vidcri aUcuius elongaaonis.-: aUcuius mefure cii putac
longius $ ftt z no fiierit vifa dus menfura:queDebet vi>
deri^pter elongatione illa.fed moioz ilUt cu certe ^pin/
qutusfueritvidebiturciusmenfura maioz^ menfura
oebtta fueelongationi,videretur ergo m^ioz foUto. oein
decgct multa confideratione.vtcertificatoz oziginum
perctpiatboc.^zfiateiusmodi.neribiin bocvcritas ob/
fcurctur.ergo bec queftiuncula no eft magts ppiia vni''
fcntentieqpaltcrius.Tlaoifgrcgatioqua Di^eriit aucto/
res oifgrcgationisvel fractionis:!! eil ej: Ecu(Tione:cii re/
manet in fiui oifpofitione.'z cti itcrii repcrcntitur oirigit .
no cni5 radij cft pcnctrarc in oircctii . £>i aiit boc eft tm/
poitlbilcqitid cft in radio qui penetrat iUud.cu offendit
in iU6:i poftca auget res in ^fundo.cur accidit ci: vt ctt
ciu0 j[>fitnditatc augeat fractio.-'i:t cur ciiejcteltone cius
noB auget rectitudo fOz quitii ad intellectii opo:tcret:
Vt acaderet eipwpter e):tenfione rcQcuti. 1 n6ej:pandi
£t omnino qua bonu5 eft td q6 oipt aucco: p:imu8.f. vt
vifibile vcniat a latitudinead coanguftationett colUgat
ibi.boc enim eft plus adiuuans ad certificadii ei" fo:ma
qlvtvidensegrcdiensfit ab ocuto.t oiffundat ittlati/
tudine.Qnod aute oebet Inectibuic loco eft id quod oi/
cemus oe fitibus vifi>i videntis 'Z fpecuU . t>icemus igi/
cur Qj altquadoaccidit:vt vifum'z vides.iUictdii fintin
vnotra(uicea'.aUquadoaiit cotingit vtlucidut vifiim
fintintraflncetib^^iterquc funt fuBficics.Siautftierit
fitits (u^fidci in oppofitione qiie cft iter vides aefficies
lume no vidcbit iUa fueficics ficut fuperficics ccU ■: oe/
ri8.Sivcr0 fuEficies fuen'teicbec:ficui fuEficies aquc
1 nubiii in acre:': lucidii no cft in bac oppofttion e in ipfa
fugficie:reucrbcrabit Ui;:quevcnita lucidoad viiui.i
Videbif feparato.'3[amautcfcifti quidftt reuerbcratio.
&i veroin fra fUQficie in qua rcucrberatu fiierit vifibile
in quo eft:co q> eft traflHccs.t ocmonftrabit iUud j^^ptcr
boc Q> cft fpeculii: fpeculu aut ibi crit parificatu ei q6 op/
ponit vifibiUs fticrit oircctii videnti.Bi vero rectii fite/
rit erit fpecuUis in loco in quo oiTendit:fed Unea qne e;:tt
Qctmnm
i6
tJC vifu.i pergedicularis eriteptCB te vifo:q5 eft in aqitg
per q6 rcdditcius fimulacru in rcctitudinc'.)5i cn ipie <
ccris anulti in peiui:in qua non pot vtderi:cii illa poftea
impleuerisaqua videbitur. ©i vero viftim fiierit epx^
tranfluccnsmediu pzctcrtranfluccns in quoeft videna
luddti.tranfiuces mediu oemonftrabit iUud.lSi aut no
ftierit ita.i^ fiierit vfi partc vide tis fticficics ilUus traflu/
centis n6 oftendet nifi feccrit ci colo:c5 cjttran eii gQ alt/
quid q6imponit cj: aUera parte ad boc vt vidca t .
dCapimlii octauii quaUtcr vnii videf oiio.
\*Tkcffit\\\<k ^'''ocg) VKiividcttirqitall
[ Jj *'*'■ • * M » ouo nimis cft ^fidcradiiej:
eo enim pedent aucto:cs oe radtjs ricetcs rp
iq:vifiofitj?pteraliquidq6 egrcdit w vifu:
•* 1 offendit in rc vifas:^ ocide ptingk refrangi/
cius fiitu penes vifti5.0po:tet vt id q6 cft vnii vidcatur
quafiouooifcreta.tvideatouo.i ncfctuntQ?c]c bccfc/
quitur eodabfurditas ma^a.J5ieni vidcre ftcret tacti r
fumitatii radio:;: qnir^ucniuntfuper id.tunc ocberct vt/
deri in vnaquacp oifpone vnii.q6 no impediret refracrio
fumitatu radioj; refracto;:.Uerii cft aute qp fimuiacrit
vtfireddit mediante trannucentememb:o reccptibili
apto:lenitlUtminato:itavtnon recipiat iUud fubflantia
cranftuccnrisaliquomodofecudu Q^eftipfa fo:ma.ied
cadiciniUud.fecundiioppofitione non in tcmpo:e.p:ir
muaiitcuiimp:imiturfimnlacrii vificftbumo: crifta/
loido6:penes que no cofiftitcertc videre . SUoquin vnu
videret ouo.ouoenimfimulacrafunt in criftaU^idis.fiA
cut cii congif ur ab vcrat^ manu funt ouo tactus. ios boc
fimulacriireddituraDuobueneruie concauis vbicon^
iungunturinmodumcrudsquifuntotioneruiquo^um
oifpofitione affignabimus cu loquemur oe cf rur^rqii
cnim ej: fb:ma tfXfnoxi venitin ej:tt'mattoncm ptrami»
rotuda.ita vt iactet anguUi fuii \\tra fuperficie criftatoi'
dos.ioitr RumuUicni in quo cftcriftaloules mcdtintc fpi/
ritu reddente qui eft in neruiscontingenttbus fe reddif
tur efiectionipiramidis.': offenduntfe one ptramidcs:
acancelanmribi<z vniturexcis fo:Bia fimiUtudinaria
vnapenespartefpiritusquigeftat virraee vidcndi:oe/
indeQ7cftpoftboceft fpiritusreddei/sqdvidctur non
app:ebendcns iteru.!oi aute oniiderct iterii app:ebcn/
fio J3pter oitiifione neruo;::': ifte rcddcns eft auquul oe
fubftantia videntie:ipenetr3t in fpiim qui cft repofitus
inpumoventriculocereba:7imp:imitarite|rfo:mavi/
fatn ipfofpirttu.quieftgeren8 virtute fcnfoe comtinisit
fenfu6c6muni8recipittll^fo:ma5:i beceft perfectio
vidcndi.C Uirtue autem vifibiUs eft cjctra lenfum c6/
munem:quauis emanet ab eo . Uolo aitte oiccre q? vir/
C116 vifibiUs vidct:': no» audit.DC(^ olfacit ncc^ tangic.
necp guftacvirt* vero fenfae cotnunis.vidct -: aiidit tc.
&icutfde6poftea:oeindebecvirtU8 que cftfcnins c6/
munisreddttfo:mamalg partifpiritu6:que cftin conti/
nua cum panc fpirittis que vebit ipfum:': impiimit ir il/
la fo:m3 ipfam.': reponit ea ibi a{nid virtute fo:matcm
qne eftimaginatiua:ficut poftca fcice que recipit fb:ma.
% confcmat cam.ioen fns etcnim comunis cft recipiene
/b:ma.fednon retinen8.imaginatiua vcro rctinct q> reci
pitille.CaufaautcmbcceftQ; in fpiritnin qno eftfcniii$
c6muni6 n6 cjnftit impffa fo:ma cjnerius apf)bcnfa.nifi
quadiu coparatio pdicta inter illa x re vifam fiierit pne.
aut ftatim fttmra.cii autc abfens fucrit vifus.oelcbit ce
co fo^ma:-: n6e):iftit tato tcmpo:cgj attendicebcat.fcd
}R fpiritu in quo imaginatiue fo:mc funt e> idcrce . $tn's
aU)ngotepo:eabfcntatcfticrint:ficinj>]rimomanifefta/
bitur tibi:fo:ma autecu fticrit in fcnfu comunierit in eo
S
fgnfata ccrrini'ine:ita vt liipjimerct ibi fo:nia iton vcrf
cc.n6fenticf.ricutinamarimdinanj8.Cumaiitfticn'tia
imaginaaoneeritimaginatanon fenfata:oeinde fozma
queeftinimaginationepcnetret pofteriojc vcntriailfi.
cii volucrit virtus ej:timatiua:i eleiiauerit ncruum i oe
Ouob^mebjisqucterminant penes neruufeccrit vnu:'Z
pian^ci fo:ma cii ipiritn.qui gerit virtutc e;ctimatiuam
tncdiantc fpiritu quigerit -^tutc imaginatiua quc vocat
h bominib^^tus cogitationie:': fo:ma quc erit in imagt'
natiua impamct in fpiritu )?tutis cjrtimationis.-z virtus
imagtnationis oefcruit^tuti cpmationis rcddcsciqd
cft in imaginatiua.Sed boc no rctincf in eflfectu in i^tu/
tccjctimationis.nift quadiu fiicrit agtus trafitusivt ouc»
fjMritus oflcndant in ie.x ouc ^'tutea occurrat fibi- Sed
ca rcfpucrit cu virtus c);timationi8.ocIcbtf ef ca foima
ilIa.Cli>:obatioautccrtitudinisbuius rci.f.g? ejciftcn/
tiabuiu6founeinectimationceftc;ctrac]3llcti3eiu8i'n
imaginarionc.boc eftafit cp imaginatiocftquafi pferua/
triptfoj^^quefuntin eano funtfemg imaginatc abaia
f n cifectii.&i.n.ita c(Tetimaginatio:fimul ocberct irnagi
narimultas fo:mas qualifcuc^fozma ect inimaginatio
nc.fcd necg bcc fo:ma in tmaginationc cft admodu cius
q6 cft in potctia.Si.n.ita eit opo:tcrci vt creaturc cjrrc/
riozes reddire't ad ea itcp.<3ed futit repofite in illo. £j:/
timatio vero mediatc iJtutecognitionis aut imaginatiuc
oiidit eas aie.i pcncs el cofiftit redditio fo:ma^ fcnfibi
liii.^cd mcmo:aIi8eft ^ptcraliud:ficutpoftca oftcde
C mue.(r5fta fundamenta opo:tct vt fint in p:omptu pc
•Piima, aee tc.-: ocindc rcdibimus ad noft:p «Ppofituj oiccntea
£i videndt g, cm(a vidcndi vnu ouo:qdniple)c cft.vna cnim cft c6/
SJurtcx.'' '°^^ infti umeriqd reddir fimulacru qo cft in criftaloi/
* dcDuo^sncruopataQJDuofimulacranoreddunfvnilo
co in Dircctu.fcd vn uqdque illo^ tcndit ad partc viniv
tia vifibilis pcr {c:Due cnim lincc ouo:^ fimulacro;; non
trafcuntVo tranfitu qui folct cancelan'.cii pcr tranfeunt
ptactu Duo;; ncruo^.Opo:tct crgo ej: boc:vtcj:vnoqcp
fimulacro.qd venitc^ criftaloidc impamaf rtmilitudo
pcr ie.i in partc vifibilis fpirims pcr fc. £riitergoquall
Duo fimulacracicouab^^caufis oifcrctie ejctrifccuB.idco
Q7 no vniun tur ouc Unec cgrcdicn tcs cjc cis ad centmm
ouoy criftaloidii:que funtpcnetratce ouos neraos c6u9
«comda. uos.-: jjptcr bac caufaj rcs apparct multc Difelc.(n©c
cundaaiitcaufacftmotuevifibilie fpiritus:<z «''como/
tio ad in tcrio:a De)ctro:fum i fin iftro:fum. ita cp ps ap/
p:ebcnden8 ptranfit tcrminii fuu5 qui cft ei ocfignatus
naliter.-: tcndit verfus partc oua^ criftaloidii motu fltu
ctuantczvadllantc adbocrvtoefcribaf inilla fimula'
crii:': fimilitudo ante^ cancclcnf oucpiramidce.': tunc
^tcr 15 apparcnt ouo fimulacra.i boceft ficut fimula/
crii qd rcmel ocfcribif a folc in aqua ftagnante ■: quicta.
1 9> oefcribif ep fo!e fluctuatc oefcriptionc iterata.QHi3
onguluequibabef interlinea vifue oirecriin aqaizlv
nea folie oirecta in aqua:pcnc8 que angulii ^fiiiit noftp
Videre.od .r^cdu quo oc fpcatlo reddif nobis oUgd non
remanct vnu9.q: mouet m comorio admulta.i mftipli/
Zertia cabif ifteangiUus.-zimpamcfinco fimulacrumpluf^
*«""♦ vnu.CTCauftj aiit tcrtia eft cj; ocufTionc motue fpiritus
latetia qui cft vltra bifu rcotionc ontc i rctro.ito q> babj
Duo8motu6adDuaeBte8ptraria6.vnii motuod fenfu5
corHimc.ialiii motii adpiactii cuoEncruo? ad boc:vt
forniafenfibiliercddafciitcf ontc^ oelcofidqd rcd'
dif fenfui comuni.t quafi ftatim m rcddiderit fo:ma fcn
fui comuni rcdcataliqua ga cim od recipiendu? g? red/
dit i?tU8 vifibili9:q6 fit pp velocitate menie.quafi cnim
oefcfibif in fpiriturecedetefoana.iipfcoatcam fcnlui
C^pitvAim
cornuni.Omncautoefcriptiibsaliqdtpscjjiftcdiquo/
iifc^DclcafXu autc inota fuerita fuotcrmino recipiens
pma pars fpiritus cp pcufTionc fui motue. fcquif alia 2^
que rccipiar:ficiit •: pma.anteq^ ocleaf oe pma.tinciiet
fpirit^^pB pcuiTione od parte anterio:e:quecrQt in oppolt
to vifibilis:-: app:cbe'dit illiicLDcinde raouef ■: no rcmo/
uef ab eo fo:ma fubito.fs eft in co ^fue alia gtcquc eft et
fo:mereccptibili6.oe[deapp:cbcdit criafo:ma oliaQs:
eo gj babcf in oppofito ^ptcr q6 app:cbcdit fo:ma fuc/
cedentc partc pma:cuiU5 caufa eft pcuffio:-: cii ita fucrit
erit in vnaqq^ ea:^ foana vifibiU6.*j^:ima ctent fo:" n6/
diioeleteeftapmapartcrccipictequercdditfenfuicoi:
aut qucno redditci.quouf(pimpmaf in fccuda. d^if'
fcrcntia afit intcr bac cam ■: po:e bcc eft:g? bic mot' c6'
cuitioniseftantctrctroiillcaiitcrat oe):tro:fum^ finf«
ftro^fus.ijppterb? camidqdeftvcloos mot^adouas
partcsvidetquafiouo:antcq^enim oclcaf cius fo:ma
a fcnfu c6muni:ciiipfu3 fitad vna £te:videt ipfus vifus:
cii ipfu5 fit in aUcra partc:i cocurriit fimul ouc cius ap/
p:ebenfi;oneequefiut in ouab^parrib^-zobbocciimo»
ucf punau5 fup aliq6 circuuoUibilc videf Uncadrcula/
ris.Cii vcro q:tcndif punctii fubito in oircctu.videf qfi
Unea Dtrccta.ioiUri]do aut buius mctus eft v^rigo.GTCu
enim conrigeritaUqua caufarus quefcripte funt in Ub:is
pbf fice:quc moucat fpiritii qut eft in antcrio:e vcntricu
lo ccrcb:i arailaritcr.': "iaxe vifibilie rcddiderit ilUc fot
tna fcnfata ^ptcr fpiritii qui eft rcccptibJlie ciue vtutie.
tion quicfcit in U>co fuo.fcdmoiicf i fucccdct aUa qb que
rcdpictipfasfoanapoftreceptione ilUueantcqj ocleat
DetlU).':fitcircularitcruobi?vidcnfvifibiUacirciifcr/
rt:': permutari aptid vidcntc.C^ aut circufcrf n6 eft nifli
vidce qd variaf circa id q6 videf Xii aiit recipics fucrit
fipm <: motii fuerit vifum.cirift^imc moucbif finc oubio
eius fimiUtudointcrio: ab vna partc rccipictis ad aUas»
^icnim fimiUtudoc6fiftcrctintpfa vnapartc c^para'
tio rccipicn tis cu recepto cct vna i cade.(LXu igif acci*
dcrit gercri fimulacrii moucri a loco fuo moucbif fimiu
lacru finc oubio.*: mutabif eiue comparatio ad co:pus.
q6 cft qctra:-: cotingct illud q6 cotingei et fi id q6 cft ej:*
trinfecus mouercf .(E^tc qui inQ^icit aqua dto octiue/
tcvidcfeiipfamouei;iadvnaparte.^caditinaUa.£ott/
fa aiit tTuius cft.qtfi vidcf ci q6 oia moucon f ptra motii
aqucgj; vebcmcntia quot^ motus ,ppter qua p:ouCnit
vetodtasfcparationis. videf gjfcparatio fiatq: ouab*
partib^CTCouia buius eft motus fiinuUtcri in rccipien/
tc:-: g? fi^um cft in omni parte in qua ponif fijcus aUquo
tempo:c4L ^ebes au r fcirc gp pxetcr bos caulae cft ibi j^
aUacaufamalis adiuuans illae ciuccftbui^fcsg^fuba
fpiritue cft fuba vUima fubtiUtatie.-: vclocie obcdientie
ad rccipiendu motiiiita vt cu ptingcritin co caufa^pter
qua oebeat mutori fimulacrii ab vna gtc ad alia:fcqucf
nu7ucrifuba fpiritue in aUquo motu in oircctii ilUus par
ti8:quaui3 fitparuiffimue ille motue.CrCaufa aut bui''
eft:qiii vnaquccp ^tutiiapp:ebcndentiu5 impcUif naU/
teradfuii c6p:ebcnfibilc:ita vtquafi oelcctcf cii illo.jCu
veroimpclUfadilludincUnafgeruUtset^^odilUid.^zpg
boc fpiritue vifibilis totus impclUf ad lucc.-z rejrabitur
a teneb:i6 naUtcr.(LXii aiit fimulacrii imgclUf ad vna
partc fpiritus:': no ad alia:^us quafi ipellif cii fuo tltru'
mcnto ad parteindinationis fimulacri.3nftrumenritm
ctenim obcdtt ilU ad parte; qua pctitvirtue.tjJpter boc
ptingit in fpiritu motio ad il la parte,pptcr fubtilitate fibi
1 fua velocttatc ad rccipicdii motii tanc^ fcquaf motum
fimuUicri.-z^ptcrbaccaufa^cii inccgit bomo infpiccre
oUquid qd drcunuoUtif ^videnf ct oia aiia drd)HoUti.ce
0uarte
Q>?ttngftm fpii motU3 drcularis e)c boc g? fcqmt motu
fimulacri : -z ^pter 13 cii ifpexeritg? cito mouct in dtrc/
ctuiJtingiiinfptimotusrectua-iccotrario illius mot'
ptiaiEs cni motus rei eft pria ptt mot' bntis fimulacrii.
Oj s videri oia moueri pilla pte.fimulacra cni, rerum
eoaia no funt fipj.CTQuarta aut cd eft pcuffio mot^g ptingit
i fowmine vue:tunica eni vuea e(t facilc motieri taliter
q» oilataf g ca fozame.aut coanguftaf altqn fozis aliqu
itiie:i i dircctii.vel in obliquii.'; epci^cjrpijlftonc fozis:
o; vt ptingat anguftatio z oilatatto fozaminis:': qccius
ejcpulfioe ttus o; vt ptingat pfh"ictio ■: pctio fozaminis.
cuatitptingitfojameangufiarividefresmaioz.CC^Cii
fooilataf vi^tninoj.autptinget cti iclinabif advnam
ptc vidcri in aliquo loco.iptinget qli pinii vifum fit p/
ter vifU5 z":f5 pcipuc cu5 apparuerit alia foima.ante^^
&ubitv ocfb-uaf pmn.dC-p ot am bic aligs oiccrc.cii no cyiftit
0« fozma eadc cH motu rcapietis:ftcut lucis fo:ma manct
cadcciimoturefipietis:vtcii rccipies Dcclinauerit ab
opponc oeftruaf fo jma in ipfo.i ptingat foana in eo qd
fuccedtj loco ei''.i no fint oue fozine nec ouo vifus. ncc
ptinucf lincapuncto.nec vicieanf ncs cirailr moucri,
Knfto ir^iccmus qiii no logc cft c[6 fpijs g e cois fcnfus non
folet tcnerc fo:ma ppoppone trtt.qua non rcdneat poft
oppone magno tpe.vii no eft fiait rctetio luminis ab il
luminato p luceqocftruif fubito:necficutretctiofcul/
pturein lapideq ouratlogotpc.fedcftiter vtrijcg.iei''
cilitaa ^tii eft ad fo:ma eft ca qua adtituat i pfojtant
poftopponcaliquotpccaufccisiucnics pdictas in co
q> adiuuat motii d'' i reuocat ad na^ fua colloqmur oe
bis:-: cj: ^ fcief .q> 15 qd fpiis lates rccipit ftiiwdics vifi
bilcs no elt ficut rcccptio fimulacri fimplicis 'qd aufer/
g tur ctii rcmotioe opponis. (CUcp eft.aHt fenfus ec bos
oiuulgat03.'Z 9>nan6mouef abvno gradu atalitatis
ad altij gradii fupio:c nifi poft^ pfecerit gcgd e in gra'
duillo.ejcquofequif oes bfiapud nos.f, g ptcdit oecfa
re 15 fillogifmo neccfTj i"io:labo:auitin fupfiuii:ci: gcod
ciperiit oe B no eft pbatti:nec cgo Itclligoiltud qfi.pba
tii.fiaut alius itclUgit oifcaf ab co e^ tractatti noftruj:
fcnfus eni5 finguli i fenfibilia fiit iUud q6 Dijrimus.func
aut 15 fenfus coes ■: fenfibilia coia.loqmur aiit oc fcnfibi
libus coibus oicetes.qo nf ifcnfus aliqii fentiiit aim eo
mrtzM ^^ fentiiit 3lia.q fieent fola gfc.no fentircnf .(El^oc at
iiM,<4, •^uf'^ Dimefi6e9:numeri fitiis i motus i gctes i ^ping /
tas 1 clogatio ■: ptact^ i cetera ab bis q ptinen f cii iftis.
15 eni no fcntiunf acctjtat'r;fenf3tti etcni^acctJtatr eft id
q6 no fentif certifTimc.fs cft piiictLi cii co q6 fcntif cer/
iSri 2 6e riitime.ficutl5 qdfcntim^^pfejplatois.ifratrem focra/
laiikt. tf5. tia.fenftbileeteni? eft coto: % ftgura.fs q: ptigitB ce c6 ■
iiictij cit alio ab ipfo rclatiite.io oipmus nos fenfifTc rc/
latiuii.cii nos no fcnferim'' iliud vlto mo: necp.n. cft in
aia nfa imaginatio i oefcriptio pf is platonis.cj: 15 q6 c
pf illC.qfi ipfa imaginatio i ocfcriptio fit ocgfita p fen '
fU5aliqijom6:f5figuraiDumcru8.ic.cj:ei6 q|ui9 non
fentiunf p fc fota.tit co:;: oefcriptio i imaginatio fegtur
imaginatione ci^^qd fenaf vct appbcdif ej; 15 q> e colo:
autcalo: autfrigiditas.itaq^oefcriptioeoEqfunt b^
in imaginatioe no p5t ee fine illisetii^no 05 aut vt cum
aligd fuerit appares vel appbcfu^ ab alio in^liquo me
diate aliquo.ppter boc fit vt appt>efu5 verc. multa cnij
ep rebus q funt certcz n6acaitat'r.n6 funt nifi mediati/
bus alijs.bec aiit fcnfibilia coia:qx ab bis fenfibus pofTi
bilia funt appbcdi.io n5 eguerijtalto fenfu.imo:q: app/
bedi fine medio fuit ipoiTibile fiiit ctia ipoffibile ce altii
BtlD» fenfu; Efe.(COifus at apfsbcdit magnitudinc 1 numc/
^ ru 1 f igura 1 (ita 1 motii 1 gcte mcdidtc colozc;-; vf q6
appbefiomotusigetis gcipiat virtutealtaptcrfcnfuj. .
(EZactus aiit appbedit boc totu mediate Duriuc atit roao»
motlicte:in plerifc^ vcro fit aliqn mediate cato:e 1 frigi
ditatc.(£;guftu6 quocp appbe'dit fapo:e cii ffx(lai\erit £5ulhi»
guftiimultiioifrufu^iappbeditnumepcti ittenit pLii/
res guftiis in co:gibu6.f5 motii 1 quietc.i figtira qft ap/
pbeditctiafedoebit'r.f5iuuafadl5tactu.(L&5 polfa/ ©ifam,
tii ^uis no appbedaf magnimdo necg figura necg mo/
tus nccp quics taliappbcfi6e q videaf otfacieti.tri app/
bcdifEipfu5nitmcrus:ivrolfacicti:aiaaiiteft q app/
beditalio mo argumetatiois •zqtimati6i8:fc(t.n. g» id
cuius odo: oeficii fubito iaj abij t.-z id cuitis odo: fupcft
adbucpmanet.(Caiidinisfon6appbeditmagnitudi/ Buddu*
ne;f;ofteditelaieoftefi6e 3liqfifaltaci;q6fitej: t5 gt
fonos majcimos c6parai magnis co:pibU6:g fepeptigitt
c]c puis co:git>U8 vel ep:aliqit appbcdii nume?:.': otiqii
appbedit motu -z geie p tenojc vct Dcfectiug accidit fo/
nojJiracio.-z q6 Diuerfitas fui ocfect^ eft ej: 15 q6 rcno/
uatfitHilla.ptractio.fsbcc appbefio fit.pptcr 13 cp aia (o
let appbedcreqdaq vifu nouit.fatlif tfi muttoticns : t
pofribileeftvtatidiaffonusgeti6rei.eom6quoaudic
fonus mobilis:-: fonus mobitis queadmodu audif quic
tis foiius.s no 05 credibuic oftefi'6i.q no eft neceffaria:
nifiq: ita ptingii in plcrifc^.figura f no appbcditaitdi
tusnifift'gurafonin6co:gi8.q6aiiiaudif oc pcauo.t
fcif .pptcr boc eius pcauitas.boc eft qd accidit aic. 1 co/
gnofcit aia fm modti pfideradi -z oifccdiquatr vfus crt
in ilto.iOI Uidef aiit qj oifpo vifus in muttis q appbcn/
ditcftetia qlieeftbuius oifpo.fsappbcnfio viftis inco
qd appbcdit oeboc eft tnanifeftio::i 15 funt fenfibilia q
Tocan f coia.eo g> pucniiit in iltis plurcs ej: fenfib'' : nu/
mcrus aiit cftg magis 05 vocaricois^ocscni^ fcnfus co
utniiit in illo.(j_ 3a aiiiputaucruni atig bomintiq? bcc
fcnfibiliac6iabntfcnfu5e]cntcinaialibusin quo ::ue/
niiit:i a qiio appbediimr.fed no eft ita. m enis kiscp q/
d5cj: bis appbedunf p colo:c:g fi no cct:n6 appbederc
tur.iqdlappbendunf ptactti.gfinocci n6 appbe'dc/
rcn f .fi aiit pofftbite cet aliq6 iftop af^bedi fine mcdi/
ontc qlitatcq cft pjimti appi?efu5 ab alioifto|z fcnfuu;.
tiic ect boc poiTibitc.fcd vti nobis fit ipofTibitc appbcn/
derc illud nifi mcdiate »^pbedente q6 app:cbcdit fco/
fucc^ito.aut fignificatioe fiue mcdiantcfenfu.boc n&
babctfenfti5c6munem vtto modo.
(irgjcplcta cftpars tcrtia (qcti oe naturatiljus. (HJticii
pit pars quana.£apiwlii;pjimii: in quo eft vcrbu; c6/
munc oc fcnfibus c):tcrto:ibu6 quoe bfit aiatia.
lP|^|*||^ aiitgeftc6is:aliuseftab ^
U^tllUV eoqiietcnctilttgputauc/
riii qj fcnfibilia coia babcrct fcnfum c6
munc.na fenfus cois eft via cai reddii/ sicue cH»
tur oia fenfata.fi.n.non cet bcc vittus q quid «ft.
appbcderct cotoutii 1 tactii:no8 no pof
J fcmus Difccmcre iter ilta:nc^ oicere gj
boc n6 eftiUud.Dicamtis aiit q> bcc oiftinctio 1 fi no fi/
at ab itettcctu.tn 0; j^culdubio vt iteltcttus iueniat ea
fimul:qHoufcp oifccrnai ca itcr (e.f-, emap funt fcnfata.
-zf 5 gjreddunf a fenfatis noappbcditca itcllectus. fic
poitca occlabimus.aliqfi aut nos oifccmimueitcr ilta.
05 g xtoivicta fintapud oifccrncte a\.\t in fua centia.aut
cxtraca.ipoiTibilccft at 15 ficri itellectu ficpoftca fcies.
05 g vt fit 15 in alia virtutc:fi cnin6 piiigercnf in imagi/
nati6eaialiiiqcaretitcllccm.n6icliBarenfDcfidcriojJ
p:io ad Dulccdinc.f. qp rcs q eft tniius fojme eft oulcia:
cii vidcrctea:n6 appeterc'tadcoinedcdii:ipter 13 fi no
ciTctapudno8virfU6;cpbicb63lbuscftmimmus:eo4>
auic £
-^ , V ondimmit9cucan«c:itoj)baretnobi9cm3ioai!arjM8
^ixtcpy t^c CJJ^^ Ln cjcfuaalbcdinc -z co.fi autnocctinaialib^virtiiBirTqj
''moLiuii^ '-■Lt-L'^ t^ piijgcrcnt fo:mefcnlatof;Ditficiii6ectciU6 vita.fiol^
jt £^;iiuH^cjxjitiJU^ ru3 no ofiderct {z^ii^.% fi fon^no oiidcrct fapojc.-z fi foz
/^(di JtJf^^if- ^ nw baaili no rcmemozarct fozmd Dolo2i9.ita g» fiigiat
■ .tYMTct ciw'irii^{ :flb co:o5 g finc oiibio vt fozmc ifte babcit vnu aligd in
•^ quopiugantejctrinfecus.iiaiJtonditnobigecb^^tiitis
pfidcratio rcrpcctita rcp q ondiit fc bfc iftriimetii ptcr
fenfu3e)crcrio:e6:ftcutvidcmus^eigin circuitu vol/
uit:vf gcgdeftincircuitumouert:q6aute(t accits q6
8cciditvifibiliba3.aut cftaccns qdacciditinJlrumcto
quoBficit vifUB.fjno cftaccns q6 accidit vii tbiLibus
^ i. Hfd poft$ »0 eft i vifibilibU3:,pculdubio in alto cftA^ertigo]
j/if^r cvu* n cn c f . jj -j „5 g nifl ca' mot^vapoas g c in cereb:o.i in fpu qui
2r'cAi4M "•"'5*''^^^^^' ibi eftcii acddit fpiii circiiuolui.g>?tutiq eftibi: arciditj
^Vf IA<J^^'^ '^ jdqdiictrpedtHim^SiTrptigitboiCjifpicerealigdvc/
JiiHti*' locitercircuuoluiltcutpdi):imus.l3 aiit nofit^ptcr ali/
^ gd qd fit in alia pte ocult nc(^ in fpu ibi cfpifo. i£C\M
iufmodi cH: firitudo vclocitatis tttobilis piictalts q vf 7i
recta vel cirailaris^ftcut i^ pdictfi efl:i,ppter b affimila
tiofalfa^pimaginu.-zaudit^ falfof fono:p aliqtt ^(.cvMt
eisin gbus noelt lefus iltrumctu fcnticdi:autciqquaft
claufo3b;oculoa:caaiitb'' no cftnifiq: apparcti B pn
dpiotmagine0:queaut vidcnturin fomnis autfiuntqc
Ocfcripti6efo:mein tbcf3uro:rctinctcfo:ma8.f.aut tf,
aUa.f5 fi ita eet opozterct. g? gcgd ibi cuftodif ect pfens
aic no para zi'' tm.ita vt qfi gs ilLa fit fola vifa vel audi/
ta.ant ptingit cf, alia f tutcq elt aut fenfus e;terio:.auc
itcrio:.f5fcnfueepterio:n6^deittnfomnis:qz aliqn g
imaginat colozes eH puatus ocnlie.reltat g vt 13 fiat in
fenfu iterio:e.ipofVibile edaiit 15 ficri nifi in pncipio fen/
(iiii itcrioj::E qd ipcrat •iW6Ztamxi\x^\'i vultj?palare
Qi eH in tpefauro/l5 fiat in vigilite ctia.in quo cii firmi/
^fiif ff^ v^^^^fcrfiutftabilitafenfatacriitqfipfentatx-Jbcc^ntsell:
c/Hm Jv^^ yg jgf fcnftts c6is:q cft cetru coe oiits fenfuu:-: a q oe/
riuant nerui.-zctiireddunt fenfusiipfaeftvereq fen/
nt.fsretinerecaqbccappbcdit:eftiUi'')?tuti8 q vocat
iinaginatio:i vocaf fo:malis;t vocaf fan tafta. t fo:taf/
fi» oiftiguiit itcr imaginatione i fantafti ad ptacini5. z
no8fumu80eillt8gBfaciiit.fo:mcaiitq funt in icnftt
coi:'; fenftts cois i imaginatio i fantafia funt q ft vna vir
tU8:t qli no Diuerfificanf in fubo.f5 in fo:ma:i3 cft qtiia
q6 recipit no eft q6 rerinet.fo:ma cni fcnfibilc rctinet il
la q vocaf fozmalie fantafta 'zimaginatio:t no Difcernit
f lla vllo m6:nil4q: trft no retin€t:fenfus cni^ coisi fen/
fus e7:tcrio:cs Difccmiit:aliquo m6 1 Diiudicant: oicunt
cni5 B mobileeflcnigrii.TB rubicudii ccaccidit: gbac
^ aiit retincte nibil Difcernif dc oi q6cft nifi ttn Dc eo qd
"^ cft in ipfa.f.q6 b5 bic vel illa foima.i£3i aut fcim^^vc/
rilTime in nf a na ee.vt coponamus fenfibilta iter fe ivi
uidamus eci iter fe f 5 fo:ma qua vidim^^c^.qpiiis nocre
damits ea ee vel no ee. 05 g vt in nobis fit virtus q boc
OEaf ^i bec eft virtus q cu itcllcctus ei iperat vocaf co/"
gttas.f5 cii v^tu6 aialis il U ipcrat vocaf imaginatiua.De/
inde aliqfi Diiudicam'' dc fenfibilibue p itcrioes: ^e no
fcn timus: aut io cp in na fua no ftint fcnfibilcs vUo mo:
aut io q: funt fenfibilce.fs nos no fen timus in bo:a iudi
c^:f5 q no fiit fcnfibilca ey: na fua.fun t ficut inimicicici
malttte.': que (e DiPFtigiiit.qui appbendit ouis Dc fo:ma
lupi.i oino itctio q facit ei fugere ob illo.t pco:dia qua
appbcdit De fua focia.-zoinoitcrioq granilaf cii illa: fiit
rcs qs appbedit aia fenfibili8:ita qp lcnfUB no Doceat ca
aligdoccis.gVtusqbccappbedunfcftaliaftus ivo'
caf e^rimatiua:aut funtfcnfibilcBfic.c^epli gracii vi/
d cmus ali^d cerulcu;iudtcamusee mii wke3 enim
Cofitiuins
Citimatina
Capu
no rcddit nobis fcnfite t'n ipfa bo:a.cu tp; fit Dc gfic fem
fato:p:quiuis iudiciii ci' no fentiaf vUo mo:': qjuis p^r/
tes eius fint Dcgne lcnfori:n6 tii appbtdit in pnri:fcd eft
iudiciii q 6 iudicat:c)6 fo:te cft m eo.': ipm ciii fit^ r atia ^
virtute.^qctimatioautopat m boiciudiciajppatqcgbus t
cftilUtdciiaiaptinacitcrncgatcereeqno imagindtur "
nccg DCfcribunf in ca.i oio no vult cas crcdcre cc':': bcc ^
virtus finc Dubio oliftit in nobie q cft Diiudtcas tn aiali
iadicin no Diffinatii:ficut c iudiciii itellcctualc.imo iudi
ciiiimaginabile piuctii ca fingularitatc ■: fo:ma fenftbi
\i.iej: bac emanat quiplures actioes aialiii. (L Uifus ^
out ert:vt id q6 appbcdit fcn fus vocef fo:ma:i q6 appf
bcditcytimatio voccFitctio.(T ©5 vnaqueqj tfta?: b$
tbcfau^rftm.tbcfaurus aiit ci''^^ appbcdit fcnfus c^tus
imaginatiua:cu!U3 locue cft antcrio:p6 ccreb:i:vncu5
ptigtt in ea ifirmitas co^riipif bic modus foimalie:aut
cj: imaginatioc fo:ma:p q no funt:aut q6 e cifficile eitta
bilireidq6 eftin illa.tbciaurus vero appbcdctis itctio
nccftvt'rtU6CuftoditiHa:cuiuslocH8c poftcrio: escc/
rcb:i.i io cii ptt'ngitifirmitae:co:riipif id cuius^p:ium
eft cuftodire bas itciioes^q virtus vocaf ctia memo:ia/ ^
lis. -z etia rettnc8.f5 rctincs ob 15 g» id q6 cft in ea bcrct u
firmitcr.icmcmo^ialis.jptcrvelociteteilieaptitudi/
nis ad rccodadii:p q6 fo:maf cu mcmo:af poft bliuio
ne.q6fitciic)ctimatiopuerrif adftti virnitc cdimati/
ua t rcpfcntat vnaqttat^ fo:mar q fun t in imaginatioc.
itc vtqfimo vidcatg)ipfcfintfo:mecius:cii veroonfa
fttcrit fo:ma que app:cbcndit intcrioneque Deleto erat.
apparebitei inientio ficut Bpparucrate]ctra: 1 ftabiliet
cam virtus memo:iaU'6 in fe:iicut ftabilierat pue.t fiet
memo:ia:i aUqit pucniet ab iteti6e ad fo^ma.t memo/
ria tiic babita no babcbtt c6paratione ad id q6 c in tbc/
lauro rctinedtfcd ad 1 d q6 cft in tbcfouro imaginadi. 1
ci^pHcrfto erit otit ej: 15 e?pitcrtif ad itctioes q funt in
rctctiocita vt itctio fociat fibi fo:ma ncccfTario opporc
re.i pucrtef itcp c6porolio ad id q6 eft in itTiaginatice:
attt^pterpuerlTonead fcnfu5.q:cplii ou; pmu5 cft: g>
cii oblitus fiicrie coporatiois tueadoliqtii fo;ma$ io
tu fcieras:pfiderabi8 action^.q opparcbat g illa. 1 cim
fcieris acrionc.-z lucnerie ca.fcic3 quc fapo:eaut qua fi/
gura.autquccolo:cDebeatbfe.'z rcuocobif coparatio
tuiad fo:ma'z cu pofucris T? ocgrcf comporatio od fo:/
mo q in imoginatioe eft:': rcftitues coporotionc in me/
mo:ia.tbcfaum8.n.iteUectus mcmotia cft: quc rctinct
itcrionc.fli at ipUcitii fucrit ribi 13 e^: boc gte: vt no focilc
itelUgaf.-zfenfus reddidcrit fo:ma rei: retiocobif -z refi
debit iH imaginarioc. 1 redibit coporotio ttti od illud. 1
rcfidebit in memoya.-z bcc virtue q copoit iter fo:ma$
1 fojma. 'Z itcr fo:ma 1 itctionc.eft quaft virtus cftimo/
tiua:t ^jjptcr locii;n6 pp 13 q6 iudicat imo q: facirgue
nirc ad iudiciii.dr^i ii pofuerut locii ei^^i mcdeciatc cc
reb:i.i6 vt be'at ptinuitotc cu itctioc 1 cii fo:": vf oiit g?
^tus cftimatiuo fit vms cogitoriuo 1 imaginatitia t me/
moztoUe. •: cp ipfa eft Diiudicis.f; p lcipfo; cft Diiudicas
g mottis vo fuos 1 octiocs fuas.cftimaginatiuo:': memo
riaUs.f; e imoginariua p id qd ogof in fo:mi6. 1 mcmo/
riali6.gidqdci''vUimaactio.f;rctctiuac ^tueftti tbc/
fouri: 1 vf q> fozmalie 1 cogitatiua bo fit :uemo:ia. q g/
uenit ej: intcntione ipfa.quc intcUigitur bominis.
CjjCapls z"'6 octi6^b'fo:mol.'Z cogttatiiic bopfenfuii ite
-\ rio?: i q tractaf 6 fono.^zvigilijs.': oc fono fal
I loci.t f 'zaliquituUi Dcj3petatc,ppbctidi.
I tPy^tund P^'"° ^^ ^'^"^*^ fomiali Dicc/ 2
t^^*'*"" tcegj^tusfojmoUoqcima
1 inatio.tipacvltiainq refidctfozmc fenft'
gliiartc
biimm.ifacicscius qiiamadrcnftbiKa babet eft fcn/
fU3 c6mutjis:fcnliw cni; comiinis rcddit virtitti fo:ma/
U qfiadrcponcdijgcgdci reddiitfcnfiieejrteriozee z ip
fa rcponfci aliqn virtus foinialis rcponitqdi q no ftit
oppbcfafcnrui^^tiisv^ocogitatiuai^itcrtit od fojmas q
funt in bac vtute fb:maUadc6ponediicas:i refoUic'dii:
qifv fun t futJa ipfiits.i cii cia copofuerit fo:ina au t oittifc
rit.pofTibilc eft vt rcponat in illa:ill(j cni no cit tbefaur*
buius fozmc.Pj g> bec fozma coga t ad aligd: aut fc6m
cp cft aducnies ab it us vcl oc fou8:($ c tbcfaurus cius:
ioq)ip(ae(t fo:ma abllracta 15 mo abftractiois: (i aute
bec fojma co mo quoeft copofitiois vci oinifiois adue
nirctDcfoiisbcci^tusretincretci-pterbctii fi appa'
rcret buic i^tuti q: alia ca:cii aiit otigcrit e% alia ca- aut
eicimaginat(6eaute]ccogitati6e.autct aliqua figura^
cclellitj.vt appareat in foitmli alia fozma:'! intellcctua
fucrit abfcn8:aut ceifans ab tfpictcdoipolTibile e tuc D ;/
fcribiin ipfofenfu cdt.queondimus^autaudiatt vidcat
colozcs t fonos q no bnt eecjc.ncqj atigd Dc iUis efi ex.
1 fcpius ptingit B.cti ncgliges ci t 'itm itelligibilis.-q: cd
eta ronalis occupat altis.t no oHditeltimationc.t ima
ginationc.titc pfoztatimagtnatiuai foimatiuain ftiis
jjpige actioib^.ita vt foimc q imaginant videanf ci.qfi
35 fenfatc.(jr;9d maiozc aiit b" Dcctatione otcemus nos t<
fcquetibus Dcm6ftrati6ee:g70C8 be vtutee lunt vnius
oie oeferuictes ei:crede B nac fic po(itu:i fcias cp occu/
patioaicdrcaaliquaitla^retinctcane adiuuet alios:
1 nc conferueteas ab erro:eipfarum.t Ditcat eae ad via
rectitudinis.animaenim cumoccupatafocritcirca inte
iio:a non folctcurarc oc C)cterioiibU8:quantU5 ocberet.
tcwn occitpata Aicrft circa ejcterioza. pjctermittit gu/
bernare virtntcs intcriozes.ipfa enim cum intente con/
lidcrat fcnHbilia eicteri'' ea boia qua oe bis tracca t .- oc/
bilitatureius imaginatio i memoua.cii f o obeditactio
nibus ^tutis pcupifcibills oebilitant acttoco f ttttis ira
fcibilis.fcd cij obcdierit octioib'' i^tutis irafctbilie Debi/
litan t actioes f tims octtpifcibilis.-t oto ca ooedicrit oif/
(^fitioniacrionti motiuap oebiiitant actiocs appbefi/
ue':cc6trario.cii^o aianooccupatafucrit actiontbus
buiiis vel illi^.fs fuerit traqitilla: vcUiti eet fcpata : acci
dit fonioji itcr ^utcs icEatioce vt OECt i fueet:cit Vo
occupata fiicrit vna ^tutc; i ob 15 ptermifcrtt copefcere
aUa ^tittc no rctrabit a fuis actionib^fuEflttis.nifi gcu/
ftodia aic.iej^timatiois circa fe:tiic pfouabit iila i?tHs:
1 Difcurrct g acti6c8 fttas quas b; nathfic illud vulgi.ia
vacuHs cihacr fitbaudis ab accipitre. egriKlcre coiiiba
1 rifcHrre.l5 at q6 aaiditaie no occupariactioc altcriue
f tutis.aUqii fit cj: 6btUtate q 'pcdit i retrabita gfcctio/
nc.ficfii in lagozib' t itcriojib^^aUqti i gctcficut in cov
mittoe.ttuc id ocquocuriofiozcftnibilaUudelt.nifi t/
perarc f ntti oc qua magie curat.(L £>einde f tue imagi
natiita eft f tus qua aliqii rctrabit aia a fua acti6c^p:ia
Oitobusmodte.vnocttocctii.xtt aia fcnfibtts ej:tcrio:i/
bus.tpiicrtitT^tittcfoimalcadopcradiiin fuis ej:terio/
ribus.t mouet ca 2 i<l ^6 rcddit ei oc iUts. ita q> non ^/
mtttit imaginatiita cogitiire.f; vt imaginatiua ipcdiat a
ftia,pp:i3 actioc.t fo:maU8 ctia ipcdiat :nc poffit ptijgi
imaginatiue:'; id quo vtrac^ egct dc fcnfu c6i eft gtinat
ad ipcdicdij fenfus e;;terio:cs:t btc c vnus modus.2U/
qii afit aia pualct fug ci in fuis actioibiis q ptinttat eid|
cognitioc t cogitatioe.'; 13 ouobus modis. vno cii otiat
imagiatiue i fubucit ea fib(.t fenfu; c6c5 cii ca ad copo/
ncdii fo:ma9 aUqs i oifiilgcdiiiPj q6 appetit aia vebe/
iiietcr.vn nUcj imasiattucagcrcgj6bcbatagcreniifr.
f; trabtt ad gte od qua trabd cl aia ronaUs-aUo cii reuo
0ccmidtt
ts
cateaabimagfnattoib^^qnoafTimilanrrcbus q:trinfe/
cis.t retrabiteaab bis falfificado cas.vtt no multii lic;
eicffigiarecastrepfcntare.iLSiaiitimagiatiuaipcdi C
ta fttcrit vtrocp mo Dcbilitat ci^^octio. fj remoto vtrocp ^mpaiimi^
tpedimeto:ficut fit in boza Po:miedi. aiit vno mo fic in " aie.
ifirmitatib'' q Debilitatco:p'' i ipcdiii t aias nc babeat i/
tcUectii tcognm'onc:t ficutfit i tcrro:ecij Dcbilitaf ata:
t qfi oilToUiit.pptcr id q6 ttmcf t retrabif oino ab ftcl/
lcctn ^pter ftta oebiUtate.t q: timct nc accida t rcs co:/
po:ales:t fic qfi oifccdct ab itcUcctu.t obcius Dilio.tiic
pot imagiHatio niti.t pucjti ad fo:male tpiugcrc.t oe«
ri:t capadunatio pfo:tat fimuLtactio fo:maiis fitma
nifcftio::t fo:me q fiit in fo:maU pfcntanf in fenfti c6i:t
Vtdenf qfi babea t ce cj:trinfccu6:o2atio etcni, appbcn
fac]ccoci6 vcnitabe]ctcriojibus:tc):eo q& venitab ite
rioab^^eftidcidpritat in fo:maU'.tn6 oitTcrtnifiin co'
paratioc.fj cii fcnfatij vcrc efi id qd apticti ea:tuc id q6
apgctitus.cfttaleqlecci6appctfo:iB.t^ptcr 15 vidct
epileticu6.t etcritus.t oifToUtt'' t fopo:at'' imagiaticca
eyiites^qlee vcre vtdct in tge falutte:t etia audir (onos.
fi auccogitatio t itellcct^^lubucncrit ei m aUqtto illo;;: t
reuocaueritad fef tittc imaginatiua c^citado ea Delcbft
tur foimeille falfe t imaginatiocs.C Cotingit aut alig/
bus boib''^) ^tus imaginatiua fit creata in ilUs fo:tifTi/
ma.t ^ales^ita vt no oiicii t ci fcn fus ncc^ fo:mar refi/
ftat ei.t Q) aia eo^ fit foitifTimo.ita xt^ptcr 15 g> con tc/
plaf itelleaii:t id q6 e fujj itcllectii no ocllrua t ei'' 6fce
l!oadfenfu6.iftibtttin vigili)eq6 ali) in fomnte:ficpo/
ftea Dicem^^.becn.oifpo oozmictis cii appbedit vifiocs
Vt ccrtificcf ei ai\t itavt funt:aut^ptcr imagics qe bnt.
ifttsquoc^accidiit taUain vigili)s.fepc.n.intcr vtrunc^
ido^fi ptingiteae in vttio abfcntari a fenfibiis. t accidit
eie qfi oojmitatio.t multotice no accidit.t miiUoticns
videf re ficut c:t multotiee apgct eis imago.^ ptcr caj
eni5:q maginaf in oo:mictc:imago rci videt : licpoftca
oecrabim^^multoties apijct cie fit itudo. t vfcis qo id
q6 appbediit fit locutio ilU^^imaginatioie.veluti ^a ati
ditaq tcnctt legtit.t beceft.ppa jspBia f tittis imagina
tiue.funt aiit bicalicj3pf?ic q Dcclarabunf. ([ lluUue f^
atit h>oiU5 cftg no beat po:tione in fomnis.t appbefioi/
bus q fititin vigilatit>tis:ifpirationiJ.n.q fubito in aia ca
diit.ndeft canifiaUq ptinuitates q no pcipitinf .nec^ id
cuiptinuat.necaniUasnecpoftillas.tmouefaiaabil/
lis ad aUttd ab eo in quo fuerat:t 15 c aUqii ois gnis.qiii
aUqficftabiteUcctib^taUqfieftab imaginatioibue:'!
aliqitcftepfcnfib^^.crfit fit 15 fc65aptintdinc tvifuj.t
mo:c3.illeaiitifpirati6c6fttntc^cauftsqadtuuctatam
plcrijcp cognofccrc t plcriicg fun t fic appitiocs fubitc q
no fut rcfidctcs.ita vt tncmo^ariqttcat. nifi eie fuccur»
rerit aia cit retetioc appetitiua.q: qc poti^^agit aia.l5 eft
.f.rctinere imaginationecirca gcnus oiuifibiteob coin
quo erat.bcc aiit vtus iiTiaginatitia folct fcmpcr rimari
ouos tbefattroofoimat t mcmo:ialis:t fcn.g rcpfenra/
rc fo:mas.t icipics a fo:ma fcnfata:aut mcmo:ata ^cc
dit ab ca ad pria . vcl ad fimilc. vcl ad aligd itcr q& t it/
ta fit aliq coparano.t bec eft na ^"'.fsjJpetas mottts ci"*
oc vno ad Jriti cf.t no od pftmi cvcl ad pftmilc t non
ad priii ci^^.ftt qc rcb^^fingularibus^q no numeranf : oio
aut 05 vt o:igo rci in 15 ftt I5.f.qi cii aia pftdcrat fimul i/
tcti6c0 1 foyrias mu taf a b iteti6c ad fo:ma q e\\ piioi.
aut abfotutcaut q: ptigit q? paulo ait viderat pitictione
iili'' fo^mc.tilU^^itctiois.vel fcnfu.vcl epimationc.t mu
taf io a fo:ma ad itctionc.d ©5 pjima ca" q app:opjiat
vnafomjatn6aUi.tvnattctionctn6aUacaUgd.aut
aduenies a fcn fu q6 app;opat cauaut ab iceUccni.vei ab
;Suic. £ z
Bc aia Tp>arti0
cjJtfmattoncg» app:op:iatca.autQb aliqiio celcftt i qz
appjop:iata ebuicei^^greiTioieiiismotus fit app:o/
p:iatU9,ppiietatepo:ic^Difponib''.q oiugunt cj: vifii
1 pauio antc aligbiig fo:fni8;i itctionib'' i aliqtt ctia ille
wfponcs funt cclelles.alicin fijt cj:.puifi6c itellect^': fen
fiieqpiiigimteipoftpma^ppctate.C^ct^s aiit fcire
qd cogitatio lonabilig efli.ppter bac ^tiitc in ma;cio cra
ciatu.tCfitjjpter nas b^^tutiscft in occiipationc labo/
riora.Ci^i»cni5 iniiigitcialiqua fozma Equatenditad
aliqd.ppofitii.ipfa mouet cito ad illud Dirtimile.i eyillo
ad aliud tertiii.t obliuifcit pmii a quo iceperat.itavt ne
ceilario cogat aia reco^dari.t ^fugere ad refolutionc.i
piierfiione;quoufcB redcat ad pncipiii.Cii aiit ptingit in
bo:a vigiladi vt aia cdp:ebedat aligd.aut in bo:a fottv
nipiijgat cclcftibus tatr ficutpoftea Diccm'. luc fi b«
f tU3 Emifcrit ca.autq: c gcta;aut q: no rctrabitea a co
teplado.nec^ vincit ci.nec^ abb:cuiat ci tps pteplandi
^ptcrrcpfcntationcftiaf iinaginiiilliocfigct illa fo:/
ma in memo:i3 tenaciter ficuti c^.&i aiit fuerit in vigi
late no crit co:pus reco:dari.'z (t fuerit i fomnis no erit
opus iignificatioe.&i ^ fiterit Diuinatio.nd erit opus i
tcrptatioe.Significatio i iterpetratio eft bic qd illicre^
co:dari.Siaiit id qd videt oe illo no firmitcr imp:imit
aia in f tute mcmo:ic ficut 05.©} "itue imaginatiua op/
ponit linguliseo;r q vident in fomngs imagine (impli
ccautcopofitaautopponitc6pofito:q6vf in fomnqs
imagincitmpliceautc6pofita:nc(|cc(Tat opponere oi
ei q6 vf illic pfo:mationc c6pofita c^ fozma 1 itetioni/
bus.tunc erit retctio aie in fe dc eo q6 vidit Dcbilio:: $
retctiofozmalis^zmcmodalisoe coqdreddidit imagi
natio:'Z io no ibbilit in memoda id q6 vifu; futt oe cc/
leltiV.fs flabilit q6 fo:matij cftilli.)5cpc ctia ptingit
q> id qdvf DCcclcflibHsfitveUiticapMtt pncipiii.Sj
poilcapualetimaginatiofuQaia; itcg^rctrabatea; ab
e^cquedoqd vidintmouet motupofl motii g moms
in nulio alTimilat ei q6 vf oe celcfbtbu6:illud enim ta;
abijt.': 1$ gemis e mancries fomni) in quo gua iterp:eta
fio neceflaria cft.aliud aiit illufio e.3 lUid 1^0 fomniii q6
eft im" gtiis illi in quo pualct imaginatio neceflariocgct
itcnjKtati6e.Scpecni5 vidct bo itcrpzctatione iui fom
ni) in fomnio fuo^-zcll illud vcre rcco:d3tio ; q: \?tu8 rc/
cozdatiois ficutmota c(t pmu ab ipfa re ad ?fo:matto/
ne ^pter coparatione q e tter illas filr no c I6gc vt mo/
uca t a ?fo:mati6e ad ipfa; r&fepc aut ptingit vt ipa cP
actioimaginct eiitc|:t videat eiqfi aligs loqtureip
illa.'z aliqtt no eft ita.f, qfli videt rcs f irmiter abfcp co/
iiictioc aie cu celeftib^^imaginatiua 1^0 rep:cfentat ?fo2/
mationefua. trcdditad vcritaterei.ictl5 modus vcri
fomni).aliqii ptfgit c% imagiatiua fineope altcrf^Jtutis.
qguis^itas rei fiicrit illd.i redit ad illa.ict aliqri repntat
bic ?Po:mationc g alta pfo:mationc.i e itc?: op^^iterpta
tioe iterptis.fs bcc ctia rcs.i oifpones fiit q no appbedii
tur.tCl^omJniiaiitgdifuntveroyfomniof^qd fitcii
K aia ei'pfueult oiccrc vc^ 1 viccre fallacc imaginarion^.
pluribusaiitptingitpciQczalego^isarcfoinniu futi in
fomnijs illi9.f.qHo:p aia follicita fuit circa id q6 vidit:t
cii Do:miiit rcmanet illa folLiciwdo in ea ficut erat. 1 if /
tus imagfnatiua icipit rcpfentarcccotrarioci'' qd rcp:c
fcntaucrat antca.^li aiit or rcj: bcrcules vidiflc fomniu
qd nimis terruerat cii.i no iucniebat antc itcrptes: qui
foUtcr^t iLlud:g poftqp Do:miuit iterp:eratti eft ei fuum
fomniii in fomnijs.in quo ptincbant qdi q futuracrat
in miido.i pcipuc in ci'' ciuitatcz regno:Dcidc cti rcfcri
pfiffent ca q pdicta ftjerit.ipleta funt ficut iterptatii illi
fueratin fomni)s.3fact l3cj;£tifum''inali)s.,!;o$;aute
Capi*
g boc vfdct:vigila tcs quide videt fic cftjjpter nobflfta/
teaic fue.tci: cfaia cft fo^tis.-z^ptcr fo:titudincm fiio
imaginatiois.^zmcmo^ie quc no ipcdiiit fcnfibilia a fui»
,pp:tj9 acti^ib''. (nQuidi vo vidct^pptcr abicntatione
fue oifcrcuofs:': q: aia qua; bnt alicnata cft a fua r6ne.
©edcu bcc imaginatio eft fo^tis.-z cft potce rccige ab*
fentiaoii vigilat.aicaiitneccilarie ftit ^tutcs itcriozes
ad recipiedii o:igics abfentiii ouob^^modis.vno vt im«
ginet in iilis itctio vifa ftabilnalio vt fin t vt iuua tcs : t
Dcferuietes ci ad [ihitii ci^^-.no ipcdietee ea nccg t raben
tes ea poft fe.£ft igif ncccfte c6porationc ce itcr abfcn/
tia.t itcr aiaj.-z itcrf tute iterio:c imaginatiua.CiSi VC
ro fenfus ipcdierit ca aut itcllcctus ipcdierit g modii in >
telligibile que pdipm'':^^ vacabit al^6.ficHt fpeculHtn
cu oaufKitii fucrit e^ vna ptcmulte fo^majr ^ folcbanc
ocfcribiin fpeculoillo oepereii t:pibit coparatio q crat
iter illa.t n6 oefcribun t .1 f de eft bac occupatione ficri
fcnfH.autreteti6citcllcctU9.CC£ii veroaliqd bo;: rc/
moucbit. cito aderit coparatio q cft necciTaria intcr ab/
fcntil^zafas.-ziterftuteimaginatiui.t videbit fubita
vifU5-(C05 <1J oe ibo imaginatiois ia ijuenim^^ad fom
nia.bonui cil vt ondamus pa^ pncipiti c^ quo p:oucnit
alf(i6 J7uidcre in fomntje exhis q poncmus:n6 eni; fir
miter moftrabun t nifi in pbf lofopbia p:ta. i£ iM'cem'' ^
gqdoiaqinmiidofuntpteritapfentia-ifuturabntee.
in fapia creatoas,'z angelo^ itclIcctuaUii rc5; aligd:^ in
aiabU6:q funt angeli cclo;: bnteefc6; aU'ud.poftca aiit
oeclarabunt iftiouo modiats.-zocmonftrabit tibi g»
aiebumanemaio:cbittc6|:)aratione ciifubftitge ange
Ucis q^ cu; cozgibus fenfibilib''. i no eft ilUc occultatto
aliqua ncc^ aaaritia.(r&; occultatio cft fc6; 1 cccptibi
lia.aut qz funt ifuia co:ptbu9.aHt q: funtmquinata ab
bis gbus ocpmun t DC02fu;.Cii aiit odan t ab bis actio/
nibus mcren t videre q6 eft illic.pmu at q6 vf eft id qd
gtinet ad illii boie;.veI ad fuos vcl ad fua tcrra: vel ad
fua duitate vel ad fuft cU'ma.£t io plerac^ fomnio:^ pdi
cto?r ,pp:ia fiit boi fomniati.vcl ptineti cdips.q: ei cui**
meditatio ftierit 6 it&llcctib^^apgcbiit.-z illc cui^^medita
tiofucritoegubcrnatiociniidividebit 'Z iftruct indu/
catu ci''.'Z fifr oia ad biic mcdii.(n '116 funt aiit oia fom
nia vera. ncqjfuntb^q? multu fitcuridii oecis : f ma
eni;imaginatiua.n6fcmgrepfcntatq6 cmanata ccle/
ftib''.^; tm B fepi^^agft cii ipfa ff ccflat repfcntare ea. q
funt fibi^pinquio:aco;:aut q ft5t.iltij?pinquio:o ; qda
funtnalia:qd3fovoliitaria.1l9lio aiitfuntq vcniunt
ej:tepcratiaftuttIbumoy.ciifpugiiantc vtntc fo^maj
lc "Z imaginatiua.pmiietcni; no rcpfentat nccg occupat
nifi^pptcr I5.£t aliqit ct rcfrfentat id q6 eft i co:ec. 5 q6
eftilU acciTs.ficut cii vtue cjrpulfiiia fpmatis mcuct ad
ejcpcUcdiJ.^tHsfo imaginatiua repfcntattiic fo:mam,
qua aia foU:t Diligcrcz comifccri cii ca;bnti cn i famc re/
pfentat kraila;i a\i fiierit ncccffc expclierc fttpfiuitatc
rcpfentat locii ipfi".': cuiaccidcritqd aUq6 mcbrii ciu»
calcicataiit ifrigidet caU):c atit frigiditatc rcpicntat ei
q6ill6mcb:ii mittit in igneautiaqua frigtda.(£ ZDi/
rii eft aii t q^ ftcut accidit ej: motu namrc ad ej:pc! Icndii
igmff imaginatioaUq.ficaliqii accidctimaginatioaliq
fo:me Defiderate,pptcraUqui cip.': mouct nji ad piii/
gedu fpma.t pcipit fpiii g folct cjrtederc iTicb:ii cocudi.
'zaliqitemittitfpma.'zaliqn ptingit 13 in fomnijs.aliqn
in vigiUa.$iii9 no fiicritcuriofus dc 13. (IJUoluntaria
aiitfuntciicogitatioaicfucritpuerfanevigilia ad pfV
dcradu aUgd 1 gubernidii illud.CICii vero Do:mfcrit
imaginatiua repfcntat ei tll6. aut qd eft oc gne illi" rei.
£t be funt reUquie cogitationis oiurne. Jocd 15 oia funt
6
&.mrtc
llufiones in fomnija.irSUqn vcro fmtctroeatioibtw
celcftiucozpof.qaltqnoeantfoima.aimaginotionem
fciJj coparationc co|i.'z coparationc aia» ipfajj .1 fcjjm
aptitiidine.Cno fiint aiit illc fo:me fiiitudo alioiiiis
rei q e in reciUo abfcntatiois.nccp fuit ejr puifioc.{L Sj
^ cgct itcrptatioc funt ca q no bnt aliqiii coparationcj
adillaoia^-zfdtq: ptingiitexcaejrtrifecaqbntaliqua
fignificationc.i idcirco no fiir vera plcratp fomnia vifi/
catia ■: me^dacis •: maliciofi x eb^^.t ifirmi.t triftig.i in
quo pualet mala cop Ib aut follicitudo.ptcr 15 etiam no
funtvera fomnia plcrat^ nifi q vident tn mane.Oee.n.
cogitadoes bacboza 9efct'it:t motus bumo^ funt Finitt.
Ci vcro virtus imagtnatiua fiieritin tali bo2a.q no fpe
dit^ptercozp^no ell repata a memo:iaU'.necg a foyna
U.f5eftc6po3ilIa|r:tiicferuitiijima^'natiue quo feruii
eie efl qle meli^^ce pot.tleceiTc cft cni; finc oubio vt foi
ma qaduenitiriioefcribat in illis ^tutibus firmiter.aut
iiacflaut B?fo:mationc.C3ll'3iitf»ntboic3 verop
fomnio^ g magis funt tepcrate coplejciois. 1 g eft^lTccc
c6plbni8:$uisbeneretineat:n6 tn bene rea'pit.(LOui
fo ell bumide coptonis qguis cito rccipiat.tn cito amit/
tit. 1 fit ei taqg n6 recciMfTet. (TOui ^fo e(i caUde coplc/
poniscftagilisinfuismotibus.-rgeftfrigidccoplejcio'
nis eft piger.C 6)c ilUs aiit ille eft f erioj 9 pfucuit oice-'
rc vcy.(LTlfU8 cnij mcticdim maUs cogitationib^fa/
dt imaginationc malop motuii. t inobediete cozrcctio
niftutiar^nalis.-zciusDifpoellficutDifp^imaginatio/
nis cius cuius coptb comipta cft.i puerfa eft in agilcm.
©5 q: pcdet boc ep fomno 1 vigilijs oebemus B oiide'
aigiiia rc c6pcdiofc.gd ftt fomnus.i vigiUa. (r^icemus igit
qmd cft, g, vigiUa oifpo eft in qua aia iperat fcnfibus.i i^tutib''
Somnua mouetibus cj;tcri'' voliitaric cui no e nccc(Tita8.(L~S6/
(luict eft. nus \?o cftpuatio buius oifponis in quo aia ab ejctcrw/
ribus pucrtjt ad itcrio:a.f5 13 qd pucrtit ncceiTe eft fic/
riaU'quoillo:pmodo:;r:fctlicctautj3ptcr lafTitudinc; q
ptigitc^terio^ib^^aut.pptcrlalTitudineq venit e^ ilUs.
aut q: iftrumeta no ilU funt obcdictia.Qui vero ei: laf/
fitudine cftjjptcr id.q: id qd vocaf fpiis. oc quo poftea
fcics loco fuoioiflblums 1 ocbilitams cft.i rcfiigit ad u
tert'o:a:i fcquun t eii ^mtes aialcs.-: bcc lalTitudo aUqni
ptingit ej: motibus co:|2aUbus.aUqncF curis: aU'qn C]C
pauo:c:e):pjuo:c leni^ aUqn accidit fomnus.i ctiam
mo:9.aUqn ■^o cure faciiit fomnii no eo mo.fsq: calefa
riiit cereb:ii.i bumo:c0 attrabunt ad illud.i cu5 iplct
cereb:ufitoo:mitatt'oj?ptcr bumo:e.g aiiteic curis cft
fit ^pter 15 gjcibaria ibumo:c6 cii piunguntintusiin/
dige'tvtadueni3tcifpiisciitotonaUcalo:c.adBvtpof»
fit calo: eif icere oigcftionc Bfecta.-: rclinquat C]ctcrio:a.
ctSs 9 eft ej: in obedictia iftrumtop fit oi ncrui ibibii
tiir 1 opilan t ej: vapo:tb'' 1 cibis.g oiflfiundun t in eis.ita
vt oigrcdian t .1 fpiis rcfijgit mouerc^pter multa bumi
ditatc. vigiUa vo fit cjrcaufis oppofius ficcic caliditatc
1 ficcmtc.z oc bis caufis e rccreatio.a gcs babita : -: cjc
bi3 pfcctio oigcfti6i9.i oifftifio fpiis:'; C)C bis e oifp6 ma
la q ipedit aia;.'z no pmittit ca ims.f; cuocat ca ad cjitc
rio:a.ficut ira:aut pauo: cj; rc.ppinqua.aut cniciatiis cf
vcneno gitantc oolo:e.l3 aut n iic adiccm^ e.acciitalr ci
in quo eramus.qguis opo:teat loqui oc fomno 1 vigiUa.
cum loquemur oe accidentibus babetie fen fu5.
(LCapt; j"* oe actioib'' ^ms memo:ialis 1 cjctimatic. 1
gj actiocs oiu^baf ^wtiifiiitiniftrumtisco^palibus.
(P> rt^nil-l w;EfcmtatifumasDictionc
^'•n^** DCDifponcimaginatiuczfoi
maUs:Dcbctmi8nuclogDC oifponc mcmo/
riaUe.-z gd iterfit itcr ipfaj i cogitatiua in bo/
Xcrtm
«9
fi ej:timadi.(r£>icemn9 g:q: ejtimatibeft ejrcellctioi
t'udc;:in aiaU^bus^q iudicatad modii adinucntc imagi/
natiois cii non eft ccrta.i 13 cft ficut id q6 accidit boi cii
putat mel ce fo:didii:q: cft fite ftct co:i.£ftimatio cnim
iudicat ita cc.i aia fcquit ipfa5 ertimationc.$iiiB iteilc/
ctus.pbibet. (caialia aut ■: g aiTimiliit cis boics no k/
quunt in fuis actioib'':^^!! 13 iudiciii octimatiois: q6 n5
b5 Dcfcriptione r6iialc.f5 ad modii adinucriois q eft in
ciusaio tm^qsuisf tutibus bois ^pterpfo:tiii ronisao
ddat aU'gd^pter q6 i^tutes ei^itcrio^es oifferilt a ^tuti
bu8aiaUii:vii cj: vtiUtatib'' fonop copofito^.-: colo;:.i
odoy.': fapof copofitof ■: fpci •: ocftdcri).b5 qdi q no
bittccteraaiaUa^iciusv^tusimaginatiua itcrio: cuiuf/
modi eft:q6 valct ad fcietias:': pcipuc ^t"^ fuc mcmozie:
valet muUii ad fcictias^co g» pfert nobis ejTcrime'ta : q
retiet memo:ia •: pfidcratiocs fingulo?j ic.b^. (ir*P»e'
deamus aut ad agcdii oe eftimatioe Dicctes:q: 05 ingre
re roncs pfidcradieftimatione in gbus n6 c6icetiteTlc/
ctusinbo:acj:timadi.f.cjiitcrappbedatiteti6co q fiint
in fenfibilibU6:ftati5 vt fcnfus appbendit fo:ma3.ita vt
aUgdoeillisintctionibusn^fcntiat.tita vtpUircs et
iUisnec^jjfunt poft:nccgin ipfa bo:a.&iccmu8 igit 9>
ipfac^matiofitmultismodi6.vnu6Cj; illisc cautclla
^uenies in cegj cfta oiuina clemtia.fic oifpo infantis q
cH nafcit mojc pedct ab vbcribus.-: oifp6 ifantis g cum
elcuat adftadii 1 vultcaderc {latis curritad adbcrcdij
aUcui.vt'ad cuftodicdu fc p aUgd ■: cii gs oculfi ci'' pur/
garc voUicrit a lippitudine.ipfe ftati^ daudi t ante^ itcl
ligat gd fibi accidctej: illo.-: gd oebeat faccrc lug illud
q fi fit na aic eius:': no babeat 13 p clcctionc. •p>:optcr 13
et aialia btjt fuas cautclas nalcs. Cmi\£ rci ca fiit copa/
ratiocs q bnt effc itcr bas aias.-: eaf pncipiaq fiint ou/
ccsiccfrantcsptcrcoparatiocsquas ptingitaUqn eet
oUqn n6 ee:ficut pfidcrarc cii iteUcctu.': q6 lubito i me
tcvcnit.oiaicniillic veniiitieift^ecaiJtclaB oppben/
ditcftimarioitetoesq fiitc6mi>:tecii fcnfibusoecoqft
obcft vcl^delhvit ouis pauct lupii. •: fi niiqs vidcrit il/
lu.necgaUgdmaU'ptulcritab iHo:Iconc5 quoc^ multa
aiaU'apauet.©5acctpitrc6pauctaU'eoues.ipueniutcii
ali)s abfq? oifcririone.bic e vn'' modus.Sli'' au t moduff
cft ficut 13 q6 fit e cjcpcrieria:aial cteni; cu babuit ooUw
re aut ocUcias.aut Quenerit ad ilUtd vriUtas fcnfibilis.
aut nocumetii fcnfibile adiiictii cu fo:ma fcnfibili.t oc/
fcripta fticrit in fo:maU fo:tJja b" rci.-: fo:ma d''.q6 ad«
iunctii cftilU.-: ocfcripta fuerit in mcmo:ia itetio OEatio
nis q cft tter iUas.^^iudiciu oe illa.f.g7 memo:ia ^ fcip/
fias "9tr appbcdit 13;^: ocidc cu apparuerit ejBimaginati
ua fo:ma ipa:tiicmoucbit p fo^ma.i moucbit cu illa^
q6 adiiictii fucrit illi:Dc itenonib'' vtiUbtis aut nocitiis.
•: oinojpcedct in mcmo:ia ad modii motus. igquifitio/
nis g eft in na ^mtis imaginafiucf, cftimatio 15 towm
fcnrict fimul.t videbit itcrione p fo:ma illi i:t B e mo
dus g accidit g e j:pietia. vii canes tcrrcn t lapidib'' 1 fti/
fHbusifimilia.aiiqnaiitabcftimati^c aducniiit alia
iudida admodii fititudinis.CTCii ent rcs baboeritaU/
qua foana piiicta cii itetioc cftimatiois in aliquo fcnfi
biUii q piiictacft fcmg cu oibus ilUs.eu5 vifa fucrit fo:/
maeids: vidcbif itctio.aiiqn aut aiaUa oiffcnit in iud»
ce g egct in fuie actionilHis vt iitc i^mte6cbcdiat.5d it
quomagisegeteftmcmo:ia':fenfu6.frS5fo:maop''
eft.pptcr rcco^dationc.-: mcmo:ia.iDcmo:ia atcft etia
aiaiibus.S; rcco:datio q cftigcniiircco:didig5obUtii srlimano,
cft:n6 iucnir^vt puto:nifi in Iblo boie.Cognofccrcctcnii 1 rcnu.lc«.7.'
aUgd fibi ftiilTc q6 poft ca oclctfi cft no cft nifi v^mtis r6/
naU9:fi aiit fiicrit aUerius ptcr ronalijpotcritce cftinja'
Zltiic C i
S>c aia Tlbarti^
cfoni8.f;qucDcco:atiir ronaliratc. 'P.cliquci.n.a[9l{afi
fncmo:3t:memo:3t tih.&i vcro no mcmo:atmcmoKi'
renooeriderjtnececogititindc.^mmo 15 ocftdcriti z
bicappetitus foliue bois cft.*PwCco:datio f o eft rclatio
adaligdqDbabuitcc in ata in p:cterito.'z imitatoifccre
fc6m aligd z no imitat fc65 aUiid;rcco:datio ctcnim cfl;
motus a rcbus appbciis ertcrio:ibu9 ad a lias.S ilr ov
fxccwdaiio fccrccflmot^acognitisadicognitaadlJ vtfdant.T^c
cozdatio ^ ell ingfitio vt babeat in ftituro glc babcba
tur in ptcrito.oifccrc ^ no cft nifi vt babcat aligd i ftt/
^ niro.5teircco:datdcn6ituradid qditcditealiquaq
fegtur acgfitio itctionis neccflario.fj ad modii fignop.
Cn enis il bf id qd cft^pinquiHS itetionfcmoucf aia ad
itetione tali oifpone q le ipfa erit.^i aiit fiicrit oifpo oi
aerra q^uis fubeat mete fozma^pinqua aut ci1teao.no
W opoacbit^jptcr 3 moucri:fic ille cui'' mcntc fubut li/
ber aligs: Q que reco:dat magifbi q fe oocuit ea .Tld til
eftnecefle vtcii reco:dat lib:ii itetionieeius.recozdef
etii tnagiHri fui oie bd.via aiit quc oucit ad oifcere. nc
ceitario oucit noe.t bic crt fillogifmus i Diffd.frSunt
aiitplericsboics gbusfaciliudedoifccre^ reco:dari.
3[fti.n.narr bntcognofccrc nccclTaria momagbufda ve
ro fitec6trario.Quida.n.cj:ilU8 i foiti& l mcmoater rc
cin^.fs oebitis in reco:dado:eo g> e (iccc coplbnis q re
ctnet qd appbcdit:f$ ml cii mouef :ata no cH obcdiens
octioi^bus imaginattois. z ei'' rcpfcntatioibus. alius f o
^rius cil illi. Oni eni; cttius rcco:dan t funt bi g magis
Ijcipiut nutus.nutus cteni oQant motu fcnfibiUu ad aii
0s itctioes.^t g fiierit QceptibiUo: nutui4:critcitiue rc'
co:das.3Uus ^ e fo:tis in oifcedo.f; oebiUs in mcmo/
rando.q(i enim iter oifcere t memo:are prietas cfl. Zld
oifcedu; eteni; neceiTe e vt ma fo:mc ttcrio:is fit maltu
fadle ad ip:iritdii ei.ad qd no tuuat nifi bumo:.(rXDe
motie ^ necei1artae(lma.a qua oifficuUcr ocleat q6 i/
p:elTu; efi in (lla.i ad 15 opus ell (tcca ma.t io c oiflicile
briilla ouo (imuU^lUi^o funtmemo:io:esquo:p aie no
biit multos motus.necp oifpgunf cogitationcs eo:um.
Cn^lle cnt cuius aia multos b; motus t muUipUcce co
gitatus no bii mcmozat .g mcmo:ia cu (tcca ma egct vt
oia (it vcloj: ad fo:ma i ao ma; fhjdio.i vt bns illa non
occupct circa aUa.vn piteri $uis (tnt bumidi. tn ftrmi/
ler rctinet.at'c.n.eo;p nooccupent circa q occupant afc
raaioj::nec0mouenf abeoinquoHantad aliud. 5uue/
nti aut pptcr calo:^ fini.tj3ptcr moms fuos agilcs qua/
uis copTo Itt (icca:tii mcmoua eof no eft (icut memo:ia
ifantiti i piiero|:.@enibu0^O3ccidit^ptcr bumo:eg
^let in cis no mcmo:arc ca q videt.S; aUqit eic oolo
reaut ira.aut cctcris b^.acddit cit; mcmo:ia aligd fire
oifp6nirei.qitarraccidcrit.Ca \?o Dolo:is i irc.itriltitie
no eft nifi q: eop q ptcricrut fo:ma ip:e(Ta fenfib"' inte/
rioubU3:q cii rccidit facit ilUid aut firc ilUus:Defidcriu;
epcft quo<^':fpesfticiuntbocetia.@pcsaiitaUudellqj oc/
(ideriti.Spcseniefl imaginatto aUcuius reicit affirma/
2?c AdmBm ti5c aut opinioe q: erit.£>efideriii ^ e imaginano rei. x
^apiketii ei'*.^ iudicare qd oelectabit inulatt adft te/
tJmM rit.Ximozaiitcftoppoiiws fpciad modiiprictatis.iSj
Diffidctia vel Defgatio.eft ciue puatio.t bcc ota funt iw
dicia C):timati6i8.(]r*3[udicemu9,5 ntic oc bis q oijcim''
oc ^mtibus appbedctibue QtaUbusi oiidamus q» ocs
Ogutactioeefuascii iftrumctiBDiccteo.qj ejroibusn?/
tutibite id q6 cftappbcdcs fo:mas fingiilarcs c)ctetio/
rc6 fc*j affcctionc imgfecte abftractiois i fcpationis a
materia : nccp abftractc aUqiio modo ab appcnditijs
matcriificut appbcdiitfenfus cj:terio:ce:q6 cgeant in.
ftruinetis co^i^aUbus manifeftit cft:bec enis, fo:ma no
Capi*
appbcditnifiquadiumatcricBmafcrint-rcjrtitcrintp/
fcntce.Cozpus fo pns n6 c cjctis pne nifi apud aUquod
co:pue.'n6 cni; c pfcns aU'qit.'z abfcns aUqn apud non
co:ptte:ncce b; c6paraticne ad i^tiite fimpUce fcd; pfcn
tia ab abfenria;. &enis q? n6 ein loco rce locaUs no co
parantfa5;pfentiailUvclabfenriaabillo:q:pittianon
cadit i fifti;i fcgario ptitis nifi ad id cui pfcntat : 13 afit i/
polTibile c.nift cu piitc co^pc id cai jpfcntat .-z fucrit cov C
pus vcl in co:pc.{L Ss appbedcdi fo:ma6 fingulas (o
ciidii abftractione pfecta a ma.-z f ; puatione abftractio
nis vUo m6 ab appcditije maUb'' : ficut eft imaginatio:
necciTariu eftcria iftntmetii co:palc. imaginatio ctcnij
n6 p6t imaginarinifi fo:ma imagtnabiUs ocfcripta ftic/
rit in eo cozj^.idcft ccrcb:o Dcfcriptioc q fit c6is \?tutt i
co:po:t.fo:maenimfocratisqucDefcribitimaginati6e.
fcdin eius figiiram : t cius lintamcnta i f m fitum fuo;:
mcmb:opalio:umcircaaUa.qneapparentinimagina/
ti6c:ficut q? vidcant:ipofTibilc ctmaginari ficiit c : ni(i
iUc Etes 1 oimefii6cs fuop meb:op fttcrint Dcfcriptc in
cozpc.ita vtoimeftocs iUius fo:mc fintin oimcftonib''
ilU^o^pis^idcft cereb:i.t ptcs ci'' in ptib'' ilUu6.(r*(^e/
moueamus aiit fo:m j focraris.t ponam^ fozma qdrati
a.b.£.o4bittDimeftoncftnitatlocu.i qUtate t oime/
lione.i oiuerfitate angulo^ num^ ro.t cii anglKseius g
fiit.a.b.?iiigat ouo qdrata itcr fc cqlia:quo^ vnt'tq6(s
babcat locu Deftgnatii.f; fint fifia in fozma.-z c^tota co/
fitai6e qdrato:p oefcribat qfi aUata ftgura.i3 m6 fingu
laris.vna numcro exns imaginatoe.^iccmus g q> quo/
dratii.a.c.;.u.e aUud numero a qdrato.b.t.b.i.t cccidie
imaginati6e.;.u.ad oe^tra pte ei'' fccatu ab co fttu ima
gtnari6is aUquo in imagt'ati6e.TlecefTe e atit vt bcc oif/
pofirio ipfo;; ft t.aut^ptcr fo:ma.c.d.qdranire:aut p:o*
pter acciTS qdrature qd cft^puii illi:autj)pter ma$ cui
Cpzimit .3mpo(Tibile cft aiit altcritate cop ce fc6m foz'
ma qdrature.3[a eni; pofuimue ca fttia.-: cqlia. i pfoz/
mta.^mpofTibilcecna B ee ej: acciiti q6 fttcij7p:iii.p:i
mo q: ad imaginsfdti iUudoertrozfu; no e ncccfTecade
re altqd acctis in ea:q: n6 ft 1 15 nifi ^ptcr gtcs matcrie.
S>c6o q:ip; acciiB auteet aligd in ipfa c(TcntiatV:auteec
aUgd q6 bfctee e^ c6parari6e fui adiUud.cui''figura ef/
fct figiiraabftractaab aUqtio biitc b^ imagtarione: aut
cet aUgdqd bfetce ei: c6parati6c reccpte matcric.Jnu
pofTibilc eftaiit aUgd ctus ce in fcipfa c% acciiribus quc
fijtei45paa.Tlaideeauttfegabilesiutfcgabiie:ipof!ibi
lecaiitifcEabilceeecntialr.nififticritifegabileaboico
q6 coicat cii eo in fpe.Cr£>uo aiit qdrata po ftiimus cq/
Ua i fpeg nullii eo^ b; acciis ifcpabile q6 no babcat al/
tcp.'3ftctpolTtbilccvtin x^tutc indiuifaficuteftDiuifto
^utficozpaUilaccidatacdie aUcuicq6n6bcat aU6: q6
cftilU^^fo^mcciieoipfulJ^fitvnu indiuifu;q6cft i^tus.
ClJmpoa^bikcnctiaee fcgabile.Dpojtcrctcni; vtcii
rcmouerct illud fcpabilemutaret cffo^ma in imagina
ri6e,iimaginatio n6 imaginarct .ip; vt cft nifi cii co c6/
iungerct ilUtd.(L Cii ^o remoucret mutarcf imagina/
tio;aut n6 fic imaginaf illud ca alicui'' q6 adiiigif ilU. fj
imaginaf iltud fic quociicp mo fticrit cius Difp6:imagi/
nario quocp n6 p6t poncrc ip; acctts in altcro vt fiat fic
pmi.f$quadiu fttcritin illoeritftciimaginatio vidcbit
illud.ficita vtn6attedatadaU'udq6 adiusaf tlU.5m/
poflibilc e atlt.vt qlc 15 oicaf dc intcllcctu.i; 15 oificrcf
^bti vfcp ad ei'' oifponc.ibicaf g gd e q6 fccit oilponcs:
q: app:op:i3Hit ilUtd bac Dsfponc.f.poncdo fcpantm ab
alio.irS; vli aUgd e q6 adiiigit intcllcct'' q6 cft oiffo
Dc):tri'Zfiniftri.Qitiaciipiii)Ccritqdrato.DitT6ne;De]C.
tro:fu;.fictpoftea oqctrii.^non b; aiitbac oifTone nid
€liiartc
rcsitclUgibflis xVisizin b'^c{timpof({bile.e(\:enUres
pofita q requttpoftuone in fozmado.f; B ringularts qf>
non e(t c% pofiH'one.nc<:g fo:tnat in imaginatoernifi fo:
1113 appbefa cf icn fato aut c]c oiuerfitate finis.i oefigit
f ifa imagin ata illa cade ec ipofTibile eft oici bic ee oif/
finitione.i noaltcrius.': no poti'' jppter aligd..pptcr qd
05 bfc additione buius oitFinitioie fine altcro.necpimai
gitiatio ponit ea fic.ppter I3.f5 imaginaf fic fubito:eo q>
iti cit tn fe.no ^ptcr pofitione ei^iimagf nat B qdratil
fl ocjxro.i ilUid a finiftro no^pter aligd q6 fit adiiictfi
ifti vel ilU'.poft^ aduenit cisifiat boc finiftrii 1 illd vep
trii.f5 iti actioc itcllccms oiffo finiftri 1 oifFo ccj:tri ad/
neniut qdrato.cii ipfu5 e ia qdratii cui no accidit aUitd.
ficut vnii vle alij.ipoittbile e(t enivt ftabsliaf in itellc/
ctu.s fioit vlc adiugif alij vtli.fic t oej:trii 1 finiftruj. ■:
eU'as appeditias addit itellect^ vfi p oitfones: ita abfcp
•liquo qd accidit ilU. z vt fit aptii ad accidendii fibi aliV
gd in imaginatioe^onifiitetiofueritfingulariscti eog
q6 fit fingitlaris no apparebit imaginatioi.': .ppter boc
poffibile cH potctie itcUectus.piugcre vna itettone cu;
aU3admodiiponedi.f3nifipmiiqdapget in imagina/
tioebabueritfitiiterminatualiquecii ocfcribif in ca:
n6poteritciponitermintts.giaocftructiieft bac fcga'
tionc ce ppter acciie ircpaWIe g fcipfuj.aiit fe^bile g
fc lcipfus pofitii.<EiM'i:emu3 etia g? ipolTibile eft 15 ce cj:
cdparatioe fui ad aUgd .cuiue bec fit imaginatio.mulp/
nes eni) imaginaf q6 no cute fi vnii qdrato:^ imagina/
to;2c5paratione5babueritadaUq6co:pus.t alte^ q/
dratu ad aU'ud:ipoiribiie e eo^ fub5 eeindiuiitbile.vnii
eni5 qdrato;: imaginato:p no plus 05 bf e coparaticnc;
ad aUq6 quadratii fo2infeco;:.q| ad aUud : nift )! ptis/C'
rit q: cdparatioe co:Bis.q6 eft fub5 ilUue.t fuftinetis iU
lud.in q6 no cadat aUgd.t ttic fub5 ilUus erit pter fub;
iftins. gf tus erit oiuifa q no oiuidtf tn fcipfa. nifi< oiui/
fionecfinquoeft.eritgcoigalis.tfozmaeritocfcripta
in co2pe.g tpofTibilceft ouo qdrata fepari in imagiatio/
ncppter fCBatione ouoji qdratojrq funt e)ctra:i jppter
c5parationeeo;z:reftat g vt fit 15 aiir ca fcgatiois oua^
Ztia q funt in ^tute recipicte.aut oua^ portiii q funt m
iftrumeto quo opaf ^tus.f^ quotnodocticg fit q6 oc 13
iteUigimus B eft:q:.f.bic modus appbededi no pficitur
nifi i?tute q pcdct ejc ma cozgaU.g oiifus cft q> appbcit/
fio imaginabiUs no nift co:ec Eficif .(T t)oc etiam fiet
manifeftiu8.B b qz noe imaginamur fozma imaginabi/
le.ej:epUgfa.fo2ma boismaio^eaut mino:equa (fpice
rcmus.i unc oubio maio: oefcnbif in oUquo.t mino: i
aUo.q6 no cft ilU fircfi enis oefcribcref in eo.gj no eft il
U fite.tunc oflTimiUtudo in imio:itate 1 mino:itatc aut
effet e^coparatioe ci"^ quo appbedif fo:ma aut qccom/
paratide appbcdetis.aute]c coparatioe oua;: fo:ma;:.i/
pojfibile cft aiit ceejc coparatioeei^^^ptcr q6 appbedtf
fom3:mnUeent5e]i: fo:mi3 imaginabiUbus funt apptc
befe no gaUq^ vllo m6:aUqtt aiit maius 1 minus e fov
ma vni'' fingularis.ipofTibilc cft aiit ee g ca5 ipfaf oua/
ru fo:ma?:.?ueniut aut iri oiffone 1 eentia. fj oifferiit in
m3io:itate t minoafatcg no c iUud ej: ipfis : reftat g vt
fitcj:c6parati6e recipictis.na fo:ma aUqn ocfcribif in
£ Eteei''!ruio:e.taUqnioefcribif in ptcd^^inino^cCC^te
ipoiTibi le eft nobis imaginari:albcdine 1 nigrcdinej in
vna fo:ma imaginabili ita vt vtracp illa:p fit ifufa in ca
fiinul:f5 e poffibile in ouab" gtibus ei^^quas appbendit
imaginatio 0ircreta3.fi aiitDueEtcs no feparan f toco.
f5 oue imagmat6es oefcribunf in aUquo idiuifibiU.tuc
n6 oifferiit in ipoffibiU 1 pon.g oue ptcs oifferunt fitu.
aut imaginatio imagtnaf ca» cu fint otfcrete in onabus
€luarta
10
BtfbHS.(i f aUgs oi^erit h 1 ^ter 15 etia ItcUccnis.rndc
bimusoicetes cp itcllectUBappbeditnigrcdineialbe/
dinc fimul iti vno tp^ ad modti crededi.t negat fiibs ea/
rii ee vnu:imaginatio ^o no imaginaf eas ftmiil ad mo
dii fo:m3di nccg ad modu crede'di.q5Ui6 actio imagina/
ti5i3.n5 e mfi od modu fo^madi.t n5 afr:q: n5 b5 actio/
ne arr.cii ai^itcognouerisb in imaginatioe ia cognoutfti
Itcc in efUmari5e q qcQd appbedit n5 appbedittlUid no
nifiin fo:malingulari imaginabiUlTcutoftedimus.
CTCaptm 4.'" oe oifpofitionibus virratii motiuaj: 1 oe
^pbetia que fit viituribus fenfibilfbus.
— — — ^^a^d^Mri aiitiamtoairifumusocftu
X^iiqilki tiVappbcderibusaicfenfi/.
biUs.05 loqui oe f tuteefmotaia.oicem^igit
cp aial CU5 vuU aliqd Qcfpit fe velle:aut imo/
ginaf id:(ienin5 Qciperct n5 ttectcret 1II6 q>
rere e motii.Tloaiit 15 velle b5 cj:aliqua i?tutt"i appben
detiun^nttes en i appbedetes n ibilaliud fdciii t nifi iiidt
carevelappbedercfenfuautefttmattoe:c(Ji^oiudicant
vel appbcdut fenfu aut ex^mauoc: n5 neceffe eft ep 1$
iUud veUrboies cni puenifit in appbededo q6 fenrittnt
timagfnanf .&C65 15 fcntitlt t imaginanf f lUid:f5 oif(ef
riitfn veUciUitd q6 fcnriuttimaginanf .jbifpoaiitvnf*
boie ctid oiffert in I5:imaginaf enf5 cfbil <z vuUflUtj fn
bo:a famfs.fj n5 vuUfUu fn bo:a fattetati6.3tegcft bo
no;: mo;: imagfaf pcupifcetfas turpc6Ji5 ttt vult iUos.
alius aut viiU:i be oue oifpones no funt foUtts boi6.fed
etta oiu5 aiaUii.oiffert aut voU^itas^q: qda eft adbuc oe«
biUs: qda ^ fa f ta roboiata.q) n5 oeeft cf nf It cffectua.
voliitas aiit n5 eft oefider(ii:q: aUqti robo:af voUitas.
(S oefideriii n5 aduenf t motuf aliquo m5. ftcut imagina
tio ffrma e:neqstii optaf q6 fmaginaf.cuautfirmaf oc
(ideriu. obcdfiitd f ttttee motiue^ no faciiitaliudnifi
^remufculoscc):tedere.noe'atlti5 fpa voltitas.nec^
ipfu5 Deftdcrfii.n6.n.gcgdpbibef a motu.jjbibef ve/
l^cmctia voliitatis. vel a oefiderio:necp tit b5 obedfetti
aUa^ ^tutwq ttfi mouere folet q fut fn mufcuUs^b^^aute
Vtutfs volutarisramf.fiitfraeirafcibiUs t^^tus pcupi'
fcfbilis.illa aiitq vuU oelcctabfle.tq^ putotur vrilcad
acgredti eft pcupifcf bilf6.q 1^0 vuU vicerci id q6 putat
nociuu repeUerecfti'rafcfbtT.aUqti at fuenfm^^fn aiaUb''
affect'' n5 ad pcupffcetras fuas^fj (icutafltcf^efqjpcEit
cf rca filiii fuii.i Vfozie circa vi^ fuii.iilr e id q6 afftctot
e;:f re a caueie vcl a c5pedibue.bec.n.qBUis no eft cupidi
tasfturis?cupifcibt'li6:efttitaUq8affect''pcupifcentie
i^niris imaginariuc)?turiaiitappbedetiapp:op:iaf fn
eoq6 aCTibedft : iq6 agftat oe cfs q fcmp rcnouanf .auc
oe fo:mf3 oelcctame'tii.pp:it't.Cii aiit Dolct:q: amifit il'
Uid:cupit tlUid nalitenoefidcrateni^ttisoefiderariita
mouercadiUudiftnimeta:ftcoefidcrat ej: pcnpifcetia
1 ira ad id q6e puU:b:u iter iteUigibiU'a:bf g ej: pcupcfcd
tia itetio volutatis ad oclcctat.onc.i c;c \?tute afttctadi
Dcfideriii.t q: ira bf itetio voliitatis ad victo:f a.!S5 qc
f nite affecta te bf oefideriii.6 il r etii cj: imaginari5e q>
^p:iii ell dzcTi: iJnite affcctatc ocfideriii. Zimo:aut 1
Dolo: 1 triftitia funt oe acctiribusirafcibilisjjptcr com
motionc qui bfit vtutcsappbcdetes.Cii.n. moucnf fc/
quctes fo:marione itciUgibileantimaginabilefit timoi
cu ^o no rimet pfo^taf ■: accidit d ide DoU>: vfi vcnit
ira cu n6 pot rcpcUere ill6:aitt cii rimet adiictii ei'': gau/
diu aut q6 e ex nt6 fepatiois e finis b'' \^tutie:f5 pecunii
cuge 1 cibos appeterc 1 pcupifcere coitii.-z bis filia fiint
c^ ^rate bcftiaUpcupifcibili.C ^olariii auti goiidiuj
fiitocaccritib''ftutuappbcdctiii.i^turib''aiitbumani&
acddiJt oifponcs q funt cfs jppc oe gb'' polica Uxqmur.
^Sufc C 4.
a
g>e ah Tlbartfe
<r Ufrtiw aute oeddcratiiia feqnit bas vtutes pdictae,
Cti cni5 itedtt eius vis bfidcrai.beaiif oes fcquunf vir/
tutC9eftimatiu46:no eni oppetiit aliquo mo nifipoft^
cllimauerint volitii.aliqti aiit eft e]rtiinatio:f5 no eft ibi
V0liita8::?tf git aliqii cjc reb^cozpalibua ad q repellenda
mouct na ; vt illos moiua fequat cftimatio:i vtttlc '(w
tesftntpozescHimatide in acti6efua:rtcut plcriic^cfbt
matiooua'ti^utesadeftimatione.i:ftimatio etenis bj
0ttiU5 iter ^tuics appbcdcies in aia iib^^^cupiditas aiit t
ira biit ottius iier i^tiitcs mouetes quas fequunt i^tutcs
Oefidcraiiuczocidci^tuicsmotiueq funiin mufcuUs.
dfirtcemus nuc q? actioes iflc i q> acciitia ifta fiit e^ ac
adctib' q accidiit aie-Ss oii c i cozgc^q no accidut ei niR
;pptcrpfouiiicoiEi6:iiotrabiJtfecii coploncs cojpop;
acddui etipfa cii acddiit coptoncs in cozpibusrqfda enl
coplones fequit aptitudo irafcedi.": qfda aptiiudo cocu'
pifccdi:'; qfdi pauoi i limoj.Quoziidi em$ boiu5 facics
difaciesirafdbili6.gptcftantfacicifue:q:citoirafain/
tur.Quidiatvf timidus i fozmidolofus g fozmidatt
dto terref .t)e igr oes oifponcs no fiit nifi cp yfoitb coi
po:i8:f5 oiuerfis modis^qfdienis pndpa Ir b5 cojpits^fj
t0qpi bm aia5.q(di.n.pncipatr b, aia:f5 e;c ^cpicoi
po2C:qfda "io b5 equatr.CSon^^.n.-i vigilia ■: cgritudo %
fanitas fiit oifponcs co:gis:quo^ pndpia in ipo fiit. fed
no b5 ea co^p^^nifiet I^qj e biis aia5:imaginatio ioica
cupifcetia^t ira x b? fiit afcfj c]c 13 gj e biis co:pu8:i funt
coEisep 15 g? pnciparr fut aic ipfl^^coBisiq^ius fint aic cj:
P qj e biis coip^^no oico ei co:Ec.0itr foliicitudo oolo:
tr iftitia -z memo:ia:bo9 nullu e acciis co^pie cj: 15 g? eil
co^p^rfs fiit oifponcs rci piucte cij co:Ec:nccp fiit n id cuj
eft oiiictio cii co^bs gca co^p^fs.ppicr aiam:aia.n. bj
ca pnciparnqjuis bcatilla ep 15 q? e biis co^p': no oico
out cp beatilla c;cco:Ee:f5 oolo:e b5.pptcr i?bera t^pter
l^mutattone cdpronisrtB occiis bs ee i co:Pe.!Solutio ar
ptinuatiois.': coptb fiit oifpoes co^eis ej: 15 g> eft co^p' i
ctiaBoolo^bjeeinfenfufcntietiftfcdjQJe fentifo f5ca
co:Bis:Vf at fames i cupidiias ecb' manerici.f5 ej: ima/
giatoe 1 timo:e t Doto:e lira ^ncipalr accidit palTio aic.
*n6.n.iravtoolo:fc65gjciravroolo:e paflfio aliq e;:
paflionib^cqoolo^ciferiitco^Ei^^uisfequaf eas paflfio
co^gatis oolo:e iferes co^Etficaccefio calo:(9 aHrej^tin
ctioei'' tb^.IS.n.noc ipfairavcloolo:.f5 quoddi quod
pfequif iri vel oolo:c:noe at no negam"' ei meU* vt ba /
beat atigdaia cj: 15 g» c rco:ge:qd poftca fequanf f«ffio/
ne9ico:pc:qfiit j)peco:efs: imagiatio.n.c): I5g>eapp/
befio no e oe paffioiViqs bj cozp^pnciparr^qguis poftea
vp. imaginatioc acddai vt tcdat aliqd mcb:o;i.l5.n. non
bj cjtca naU.^pter qui oebeat coptb Bmutari: vel calo:
ougertvetvapo: gtiari:g oiffundaf in meb:»:ita vt ep
tedaf .Ssq: fo:ma bf in eftitnatide:fecuta c pmuiatio i
f. coptone 1 cato: ■: buiditas i fpiis.£t nifi ciTci illa fojma
^ no bfctnSgdmoucretca.l loaiitDicim^^adfiimig^ej;
ata folct ptigcrc i ml co:gaU gmutatio c6ptoni9:q acc^i
rif finc actoe % paffioe co:paU. :ia q> cab: accidai no ej:
catb.t frigiditaa no e% frigido.Cii.nimaginaf aia aliqtii
imaginattone i cojroljozaf i ea:ftati ma cojpalis recipit
foyna btite c^patione ad ilta aut cilitatc;q6 fit ob }5'. g>
aia aut ee^fuba aUcui^pncipiop qveftiut mas fozmisiq
f iit i cis Diiantiii ipfis.aui b5 po:c coparatione ad ipfam
fubam cJ3 ad alii.i f5 fit cti pficif ea;: apiitudo. fs g? plus
bcant aptitudis.no fit nifi cj: pmutatioe cjUtatiB fic pdi/
jamua.pterticp aiit n6 pmutanf nifi p pria q fubfiftiit in
eia: 1 qfi gde 15 pnapia vcftiiit rna5.fo:ina pftituetefpc'5
nate.no eft logc gnveftiiteas qliiatib^^^iia vt ad 15 no fit
ibineceiTanu9tactU8:ne(^actionc(^ pafTio cozgatts;^
£^pt
^«cniate):prictatc:viifo:maqeftin afa pndpiiicftci'
q6 ptigiiin ma:ficut fo:ma fanitaiis q c i aia mcdiciq i
pncipiii fanitari6:q accidit 1 in atio pter l5:ficfo:ma fci'
niiaia carpctary^f^ 15 no adduciitad illudq6.pucnit cjc
illis nifi 2 iftrumeta 1 aUa mcdia q no egct iftrumentis
bi9:^ptcr oebilitate.-zjJixerociofitate.aitede oifponc?
ifirmi cii credit fc pualefccrc;aut fani di credit (e egrota
re muttotie8piingiicj:15 vtcii co:robo:af fo:ma in aia
ciu9:patiaf ej: ea ipfi'' ma^i^ucniit cj: 15 fanitas aut ifir
mita8;i cft actio bec cfFicacio:. 1 $ id q6 agit. medicus
iftrutntis fuis.i med^s.i .pptcr 15 bo pot ambii la rc fug
trabe q eft in media via:f5 ii pofita fiierit pons fup aqui
^ftmda no audebit amlxitarc fug ei : co g» imaginaf in
aia ci'' fozma cadcdi vcbemetcr ip:effa:aii obedit na ei"
1 virtus mcb:o:^eiu8.': obediiit cius prio.fad e]cigcdu$
1 ad amt>utadii:gcii ec fozma?: ip:efTu5 fuerit in aia 1 c6
ftat af e g» btti ee:pnnget fepc maj pati ej: cis q folct pati
cj; cis.i vt babeat ee.j3i aiit 15 fiierit in aia coi q cft ccU
1 miidi.polc cft tiic vt eius opatio fit ad nas toti^.Si fo
fueritinaiaparticutaripotcrit opari in na particuUiri.
XDultotiesaiitaiaoeaf inco:pcal(cno ficut in jp:io:
qucadmodu e opus oculi fafciniti9:i eftimatioisopan'
tis.^mmo cii aia fucrit pftis nobitis fifis pncip^s obc
dicteimaqcftinmudo.ipatifc]cea.iiucnifinmaqc'
gd fo:mabif i ilta:q6 fit^ptcr 15 g» aia bumanaififui po
ftea ondcmus:n6 eft vpzeda in ma fua:fed c^uides ci.£c
qit gdcppter biic modii colUgattois potipfa permutarc
m35 co:po:alc.ab eo q$ eicpcteljat ma ^{''^tuc no eft mi/
riifta{anobiU3ifo:t(lTima trifc^datogationc fuamin
co:EC^po : vt cu no ftierit ocmerfa i affectii illius cojpic
vel^mctcrrz ?tcr b x fuerit naturc puatctis oMtie i ba
bitu fao ianet ifirmo0.i DcbiUtct p:ouo9. 1 piigat puai i
nas.i emutari fibi era.ita vt qj non eft ign is fiat ci ign is:
1 qd no eft terra fiatd terra.i p:o voliitatc ei^ptigii plu
uie 1 fertiU'tas.ficiit ptingit abfo:bitio a terra 1 mo:tati/
tas.i 15 totu^ucniat f 5 virtute itetUgil?(lc.oioeni pofTibi
lc eft vt comitcf efvcttecc id qd pendct cjc gmutaiione
matcrie in pria.Ha m| obcdit ei nafr.i fit qc ca f 5 g? vf
ciu8 voliitati;ma icnis oio eft obcdics aiei 1 multo pUts
obedit aie $ pr^s agetibus in (e. g t bec eft ctia, vna oc
^pctatibug ^mtu^p|3aliii:an 15 fliit ii oidm'' jjpetatc q
pcdetej^^mtibusd^^imaginabilib^.q c.ppeias j^pBalis
pedcs ej: i^mtibus fcnfibilibus appbc'dctib''.15 aiii edp
p:ieta9p^ecj:fmtc fcnfibilimoiiua Dclidcratiua.qjp
uenitcj:aiaj3pr7CDignio^i8.ppl5ic.£)iccm''aiitg'i\»ftcg
oftedim^^oes \^miC8 fcnfibites 116 bic actione nili jjpter
co^J^^ieeiJtutii^ecasfitccvtoEcnf.tijc \5tutC9 fenfibv
les no fut fic vt open f .nifi du f ii t co^po lee.g ce ea?r c e.e
co:Eatc.B no rcinanct poft co^p^.CT^i afit loattifumus
in nf is tib:ispbfci8 occi aptiiudinii fingiilariu. quarii
oiuerfcfiitimaginatioe9.if5 Diucrfitatcfuaf oifponus
odgaudiu.iooU):ei iriitrigllitateiodiii.i benigni/
tatc.ic.buius ^bii.cuin6 iuenif apudantiquos pdmik
in oifiictioe 1 Dcctatioc.i fumaf inde. (£ 3fn«e" ''"' aiit
tn ej:cmpUiri.vnde iranfcripfimus foUa que non funtoe
ej:cplari.iirafcripfimu9 ideficut iuenimus.i bcc funr.
CT^^aptm 5"' oc editione aiwbaixetb.
rssSS^ ^rir ^"^''^"cib iurganue^bcfuntoiftin/
h1^^ ^^ Cti6esej:trabuctib:uqua9cg6tra/
tniE-P^llK ftuU in eii a lib^igpBpcis in gbus cft qd pci/
pitacto:pcipu'',!ctplurc6Cj:ci6 funt ej:cpi/
ftola quas fecit dc fpebus cojdiiitn ad vnum
amico;: fuo;: iniroducentium ; oicens ncc vita ncc vlla
Efcctionu5 autbonitaliieft retenta apud pjimii pncipiii
in puma gcnimra.&3 receptibiUa quidotg funt carecia
Bidr.pd.
fcilftrctia.
p cail.q.
45.f gcn
citr- iliidc
.r.p csn.
fcn.5. coU
J.circa
mcdui*
n
aptfntdfc rccipiedtca.Tlo eni oc rcccptibilccft rccepti
biicoisreiiiioiporeclana recige foj^^enfisapaqcifte
lana;necgaq veritatebumanitatisipfacjciftcnte aqtia.
CojE£> aiitmundana no rccipiiit vitam cficcptie paucis
nuotmcrnra.^dnud:q2co:ga:no vtuafunt elnta q''
tuoj^iqdcftciajppinquius in na:i mefura:qz coUcctto
qtuo2 ctnto^ no b? quatu adtotii mefurifcnfibile.Tio
cllaucldgciterfbellaefi^aecealigdqdert maiiis cis.f.
collcccio:quccft fub cclo. @)7llogifmus autc; affirmat
Qj bcccoUcctioin coparationcciraitifatHrnieft qfi pti/
cti'i in circulo:quato cni magis in copationc cius qd eft
fupza circulii faturnt.;bcidc oemfaco^cs cenct q? cd p:o/
pcerqu3bccco2E3 norcdpiiJcvitc fozmas^bec cft.f.qi
oiucrfafueriitabali)s co^pib^fimplicibns i copofitis
Viuis:boceft:q2fucnarii priarii:naeni vniufcuitiiqj eo/
ru b5 pria nam:'Z ob boc fueriit rcmotiflfima a co:gibus
cclcftibusXoJEai^o cclcftia fucrut apta nobiUbzi modo
xite cozpo2ali8:bec aucctnca func nimis rcmoca a vica.
CT^ncopoficis vero pplepo fragic i ocbilicac vericatcs
pricC3tis:topcract'n eis fo:ma cdple]cionie.Cdple]cioat
cftmcdiu iter 5ria:mediii vero no bs pria. £tioadapca
tur pUts ad rccipicdii vita: vii c6plc;:io quo magl acccf/
fcritadmcdiiicdplC);ionatiiaptiu8 fietad rccipicdum
augmctii pfcctionis vitc.Cti ^o cepcratiiHmii ^ent.ita
Vt pria cqUa ftnt in co^iopcrcnt cqualr : coapcabit gfc/
ccioni vice ronaUs^fttis vitc cclcftis.bcc ault aptitudc cfl
tn fpu bumano.0pi}9 ^o butmn'' oio cfi: gdda q6 giTat
c)c etfltis:icffigiac vultus ad fititudinccelcfTiit co2pc|;.
Vti iudicat oe co Dicctcs:^? fic fuba lucida:'z io fpusvifp
bilis vocac radiu8:'z lupvn^zaiagratulac cii vidctluce
tmotcItatintenebjifl.^pfacniUtjccftcoparataci^^vcbi
culo:'! pfo:tat Ep ca vcbicutii ci^^qdcft fpuis.aii tcncbza
25 cft pria.(EUf aut gp fapietcs i fequaccs co:p pfcnfcriit
inboc:9)gaudiu:';timo::'ZDoloz:'zirafunt q: pafTion!/
bU8j7pzt)sfpiis9 cflin cozdcvn ois pafTto queintendit
ircmittif n6cj:cac)arifeca:non comitat in fua itcnfio/
nc 1 rcmiffioncnifi aptitudinc fube patiet1:auc cf ibilif
tace.Sapietc6 atoifti^criititerpocccia laptitudinc-qz
potccia cft fug pria equatr.apcitudo vero no cR fup^pna
eqUtcnots cni bo p6c gaudcrc:'^ trif}ari.&cd co^ ^da;
funtaptiozcs gaudio:autcrifh'cic:ntrcciacfliudiciu3 oe
ira-z timo^c^talgspafTionibus.ZDanifeflucfligit Q7 13
cp fpus cH gaud^ aut Dolcns in potent(a:aliud cfl q| 1?
gjcftaptio: advniieo:p:viivf apntitdocfTegfcctio ei'
q6 efl in potetia in cogationc vni^of^fito^r^CCCoftat
igit cj:bocgjfpus:qu9uise;;boc q>c(t fpiisin potetia.
fimul b5 oolcrc i gaudere;n6 tn cft ei oc eo:q6 incclUgif
oc aptitudine:nift vnucop. Crt)eidcmanifeflu5cflg>
pocencia vcriufc^irto:pconcomicac aia^cii fubt)ciaf ^'z
Qjapcitudo fignataad vnti co:;: n6 c6comitaf ea^ftd ac
ciditci et aUa ca.Saudiii cnicfl DcUtia:ois aat oeUtia e
a|:^:cbcnfioEfectp:acgfiiionisj)p:ievirtutiappzcbcn/
dentt:ficutfcncircDulcc:xodo:e bonii fcnfu:pc(pcrc vin
dicca virmci irafcioiU^-z scijs.c fpcs \?tuu' cogitatiuc -z cfti
matiue.Ois aiit gfccno c rcs naUs:'^ cp.Oisaijt gfectio
rciqueeftnalis ^Jtuti^cf^DcUtia:'^ cp.^^oztafTis accidit
aliquibus virtutib'' no Dclcctarinifi cii oifccdif a Difpo/
fitioRC n6 nalt:ci: q putafgj Dclectatio fitcvceiTus a oif/
pofitionc no nali:e;c q putaf q> Dcleccatio fit qfi pmanc
tia in oifpone na U no polTit ec oelcctabilis. (£ TDic aute
errosno accidJt nifi pg acceptioneaccidctat^ p fuljati;
^ppicbcfof cni qda/iic q no appzebediif nifi ex pmu'
tatioe fic tactibiUa.QuaU'tas.n.n6 fentif nifi ou mcbnl
tagcna ftierit priii ilU qUtatic): q patif. Cii at Btulerit i
gcuerir paflio^qUtas fictcoplqcio reebzi:ftcno fentief .
Stnintixm
zf
Ois.n.fenfuflati^pinutatioe.lliHitBmutatc^Jfei^o.
-^iobiisecbicanoDotecc^rcato^e vcbcmcci.g vcbemc/
tio:eflcato:cfeb:i6acute:DoIetaut btTsfcb^c acuta.ejc
mino:ecaIo:cg)ficiIIe. Cato:.n. ctbicc ifttriip c mcb:i8
qfi ppfo ilU}p.Cato: i^o fcacutc cjcnc''^ mebr);-z of i a c6
pt'oncrneb:o:j:.mediciatiponutnoifi^p:iiKi q6 c:fic
ctbica pnemalacqtc^zciqdcftficfcacuta pncmata o»/
ucrfas.mani'" c igif Q) ca n6 fentiediid q6 cgctii Dcpfe/
ctionib'' fcnfibilib'' cfT pitacioapp:cbcdc'dt.Ca \5o oclc/
ctarionis i pn^cpc^adDifponcnalec bfcappbefionc:f5
qzbfeappbefioneficicjcituaDifpon^no nali.io c>tiQit
ce octectatione i cpiw ab itla^-z putaf B ce ei^^ca^fs no eft
ita.Tla ca e bfc gfcctione:'^ nibil attd:'^ I? cca Ddeccacio
ni8:f5 ca apritudis ad itta.b eft.vt Dclitiofus fit l fua mo
Uo:i Difponc i $co 'z q It':'^ vt no ftc ei'' fuba Dcfcct^^nccp
Difp6 no nalis ci'' q6 e i illo:f5 in $to 15 e.vc fpus dlccta»
fitmtte$iitatlpBl5robo:afvfci''.£jcauginto.n.fube
in q§ritatej)ucnit3Ugmetii f tutl in robozcfuo.ficDccla
tii eft in piiciptjs naiiil.CJte EE l' Q' Ipiis cft multus;
magna ^s ci'' ftat in pn'':'z ci'' magna es oilataf :fic fit in
gaudio-zinDciitijapaucii.n.fpiisrcftringitna.^zrcmo/
uet in pn":'^ no pmittit Ditatari.©5 in qUtate 15 eft vt co
ple^cioci'' fitopcima.-z tujccfficmajria:'^ fimitlima fubc
ceU'.l3cauc cac fun tapritudinis ad gaudium i DcUcias.
CCCotrarieatbo^funtcacaptitudinieadDolo^e^zmc
ftitia:quecti cognitc fiicrit in Dclcctatioc q eft qfi gcn':
fcicf ct t gaudio.qd cft vt fpcs.g fpus g eft iii co?dccum
fiicrit mult^;'^ inrta ma:c)c q fit:fiterit jsjrim" ptinuitati.
'zteperatcpni8.intenuitatc:'zfpifTitudt'nc:'z tu^ ci^^fitc'
rit rcfptede9:erit aptifTim^^gaudio.Cii at fincrit puc qua -
titatis:'^ ma fiierit pauca fic i pualcfcctib'' q gracilcs fut
ejc ifirmttatib'':'^ i fenibus:-: n6 fiicrit tcpcracc pnis:fic c
in egf is:f5 fi facrit nimis fpiiTus i grof1(t8:ficc i mcticis
c i fcnib'' n6 oilatabif .co g? c grofTus^aut fitcrit tenuilTi/
m''ficimaciIctI.n6critico tiii Q:>poiTitDt'latari:aucfur
ricobfcur'':ficimclici8:ericaptifrim''trifticic.,8ciauteq6
apcii cadaligd fufTicqts ca:ficfulpburi acceftb q> iccdif
qtibs ignc:cii mfto maiozc tigna n acccdaf .gcii aia fuc/
ttt biis fpifi aptii patiej: letis:tetabif qt5 cd.vticu letifi/
caf nimispotato: vini putaf letari e^fcf^ no eitn. 3m/
pofcc.n.fieriacrioncin aliq fincagcte:f5 vinu cn5 bt^bic
mcdiocriter gnat fpm mttii:'Z tegatc ;?ni8 iter grofTitudi
nc^z tenuitatc-zmftc tucl ffplcdctl^-z aptaf fpiis gaudio;
z gaudctcp q 15 ca:p vtiUii.©5 opario ca;i vtiliii piitius;
cft cfficacio: q^ opatio ca:p. vrilius fittura:p.©itr opario
ci''cycaufisvtiUb''ad6lectadiicefTtcacio:$oEarioei''
ej; cais vriUb'' boneftatie.filr ei^^opatio ejc 15 g? c f 5 opto
ne:ccfTicacio:;q§q6c f m ronc.CL Xa at b^c I5;g> f tutca
flialesq funtin cereb:o:qegcttcperamcntob«jno:i8ad
Pvtipfcobediai motuicogitati6ie:ztmpcrio itdfe^funt
tnulri bumo^is^-z n6 liibdiif itellectui:pter 13 ct biit mo
tii multii PE vapozes afcedctes comotos g admifcef ci',
1 gp biioze fuii n6 obtc'catii motui:nifi monii violctoco
gattztcfitoilTicilecogitatoiobedireeis.i^turiatitclligi
bili accidiit cjc eie accfi tia:P5 13 g? c j;igit eoy oifpo.ita cp
tegaf eo^ pptb:-: gcfciteo:?: pmotio.reidcv^t^^fpualis q c
i co:de i boza ebaetatl c aptilTima gaiidio.ciii reddii f le
ta cogitabilia pp 13 q6 Dij^im'':^^ reddun f ei leta q feni f
itcr ftnfit5 1 eftiimationcq fc^^cii 'Z pfoztaf pp cu;aut fen
fus^zcogitarioqadiunatilUiadobcdicdii fibi virtutes
oiales pfoztaf gcii.Seiiis.n.plus pualctfup fpiii occul/
tii:'^ plus pot moucre cii ^ itclls.^ntellect" aiit cii refti
terit cL fpus occult'' apiuuaf cjcfenfui^z vicit efi ficut fit in
fcia geometrica^-z in al^s ct:i qin ita c.io ocfccerii t opa/
tiones lerificariii futuro;: boncftop itcUigibiiiii? i pua/
IBc m Tlbarti^
fberutoBationcs Icto?toelcctantiu5pntitj:t cm^facrit
multa aptitudo fuffictt d pa;r ex cHbSvc puero, Caufa^
aut gand^:'! tri(licie:oid i e Dcbitlt ^dl c(i foitisii qda;
efl cognita:qda ^o icognita:^; d tcognitl e illud qd adeo
tnoletutQ^no pcipit. Caufa^paiitleticte-z.triflicie ea q
eft validiflTmarno necce noiare.' P.cliq aiit fiit vt ataga
tio fcnfu»i3 mudu.qd aiit oitdit nobie 15 ce Delectauone
cft priii ei^f.no oelectans:^? eft fcdcrc in tcneba'9:fic ^
onditnobis ee Dclcctatione bfc fociu;eft trifticia ej: foUV
tudinc:': ftcobtincrccupidui in cadc boza:^ ce copotcm
ocfidcrati finc ipedimeto c volun tas:i'log oc pteritiB:t
fpcrare oc fttturo i adulari aie pE fpce i f ba;-! PB admi/
rationc i iuenire attctti aitdito:c it :9co:dari i bladir i:i
^alcre in 4 libj i cetera q noiauim" in rctboncis J? aiit
ornt Pm voliltares i vfus.linc gb'' bo nii^ eft aliq mo:
necg ctia ftnc caufts triftatib'' gb' fiit in boib'' Dcbilibus
pJircs.irSs cu aptitudo magis fticrit j?pa ad vna ptcj
no pattct c);caults alteriusi^tisnilt fo2tiiTimc fucrint.
patict titeicfuia cais^uisfTntdbilcs.Saudiiiailt ebzg
Ourat cj: qitalibct iftarii ca?i:bnti8 aut pplbnc mclacoli/
ca 9 eft tcacb:ofi fpiis.oitrat triftida gp id q6 cft oppo""
<lh'9cai8:DCcais trifticie i foUicitMdinu:(tcefi reminifci
Oolo? g contigerit -: ifirmitatii q ptcrierut:i inimicitio'
ru:i otitmclia|J i iniuriap illatap:i fic cftimar terrojcs
fitturoaipcipuc DifccilTonesab bocfcatlo:aq ouerrit
mcditariofapictisadaligdalid^e^rbisquc d; facerc.De
qao poti^oj curare:i ficut follicitudo:': Bcpnotr pot bre
qd v«lt:t mfta alia q no niicran f fiit Dc accntib'' q adue
niiit aic aptc ad trifta'":': reddiit ea trifte.imaginatio >?o
eocpc fo:tio: i mefico iuitat ad i3:qth rcddit rcs rcpitta/
tcd:q6 ptriftat i moIeHat i tabcfcat.imaginatio.n.pfo:/
rat t mcKco ej: (tccitate fpii5 g c fubsimaginatoisrz gp 15
ftttnt ieuio:es motus ^''■.eo cp ttelfs no cogitat dc ^tutt'
bus itcrio^ib''^ cjrtcriozib'' fcnfus i cftintationis pp vu
du pnis fpu8 in 4 funt.gt q: mot'' earii app:op:iant ad
idqdDebet:iadqdaptifunt:q6cSl coplbi qlitasmala
c tcncb:ofa.Tlo aiit ocs cae apritudinis adgaudiu i trv
ftiril funt cac piunctc fube fpiie in ei" ($ritatc i qlitate.
Zlliqn eni accidut alic cae aialcs que pparat fpii; ad alte
ru Dito^:i vf cp bcc ppara t l^m ad P. vt fit ej; ^iiictione
ea?: cii iplte cai8:quc ptinent in ciualitatc fpiis i «'"qnS»
titatc.f.vt tcpcrct p illas coplejcio fpus:i ei'' groflitudo;
1 tenuit38:i augcat mefura ei'':^ fplcdeat ci" na i aptct
gaudio.aut accidat aliq priaruj ca;r ilhs^i aptet trifiv
dc.Scd iliecae c)ctrifecc criit pncipalc» cde.t5c ailt cac
fabalcsqitcaccidut.f.fubefpii8:criit cac fcciidarie:i p:o
jrimCDc aiit cac acctitaiee remotc aut no cdp:ebcdur. t
nuo.ant Diff ictlc eft cas numcrare.0; oc8 (tcut pnto co/
fuebcndunt fub vno itcllectu.f.q: p oe q6 frequcntaf :i?/
tus robo:at :c;c oi at f tutc q robo:af fit apritudo.iDeli''
efi atit vt oftedam" itcUectit biti" p iductione.oicetC6;qi
ciico:p"frequetercalcfcitapri"fitadcitocalefcedu.©i/
milfrcri frigefcit^ltfrcii Diflbluir:fitrcu ?ftringit:i^tute9
f iteriojce cti frequetaucrint fuas acti6c6:fit ca^ fo:t)
babit^.CCiDozes ct no acqriif nifi p boc.<[rCai?o b"q/
fi 13 e i}> pafl^io aptas rcrcti accidcrit c ^^lifis f bc ci":pfirc
aii t b'' rci eft repugnas ei" prio.rcpugnas aiit prio cii co
fo:taf:minitif aptitudo^tutisadiUd:i augcf aptimdo
pri) cius:q6 c(i illipftfc^i V> cft occlaratio bttius intcrio/
nis iductiuc g idHcrione;i p ryUiti fumptii cjcautcnticis.
J5cd vbii Dc ,pbationc btii" p Danrarionc .plijcuj eft.©:
aiit magie pucnit fpecularioni nali priderare;B c gp gau
dio Duo ocbcn f :vn ti cft pfojtatio i^tutis nalis : altcriHn
cfl pfertiatio fpiis a oifToluttoc^co q> cogit ctim gaudius
tMlatarLScd pfo^tarionc i^tutu; naUum:fcquunf tria.f.
.VI.
tcmpcrantia coplc?:ionis fpue:i largiras rcparandi loco
ciu8:q6 Diflblutii ed.i cofcmatio fpiis a vi DifloUitionis
£>iffoItitioncautefpiritU8fcquunf ouo:vnu cft aptitu>
do ci" ad motii i ad oilatationc fLibtilia nac:aliiid attra/
crio matcrte nutrictis adeum motu fuc Dilatarionis cjcf/
ftcntc ad alia partc;ad qua no cft mot" nutrimeri. Octn
aiitmotiiqui eftbui^:folctfcquiq6cponeii:C): caufis:
quasnon eftneccflcnoiarc:c^cmpligfa.aque fcquctee
fuccedunt loco p:eccdcnriii:i filr ,i veti:i vctofc:i Jimi/
Uter aque in c3ntaplo:a.©cd cii triftitia frcquctaf:p:e/
ualct fupereii:triftitia auteouo fcquunf :Dcbilita6 vtrtu
tis naUsri fFHfritudo fpiritus ej: frigo:c : q6 acridit co cp
icipit qctigui in co calo: nalis^^ptcr multa rctractoe$ x
c6ftrictionei'piritu9:fequif bicautc6fo:tatioeo;i q oi'
]Cim".(E^anifeftii elt igif $• frequcntario gaudt) oda/
ptat fpiritttm gaudio:i f rcquetatio triUicic aptat fpiritii
trillidc:fcd in eo cfli illaris elt inter boics^non opcratur
nift fozttflima trifticia;i opcranf in eo minima leta.Cut
aute inftta ell trilhcia;Difpofirio cll pria buic
C£rCapitulum. V I.i>c additioneauobauctb.
^jc YT' IH d ^ Difpofirionibus quc funt cozdi8.h9
^v^^i ^ "liiis^cJclJilitasriaUaeft trilticia:
\ Vt^TJ 1 coan gttftario pccto:is;intcr quas cft fUitU'
I do 1 Df ia:i ptcr bec cfl ibi oifpofitio q cft xif
^go:co:dis:i aUa que e ampittudo i oilatatio
pccto:i6:itcr qs cft of ia.!^;^ ofta ell min" cuides ; co g^
cocomitanf fetfh:DueatitpndpalC9putanf cfTc oifpo/
fitionce paflibilcs i ouc fc6aricpittanf eeoifponcs acti
uc.@ed iter ouo c^trcma vniufc^iufc^ Qtis^maniftlhi e
of ia:pmo:q: no funt cocomitaria. Tlon eni ois q bi coz
oebilc eH triftis^nccg ois triftie bj co: oebiIc.(L Jte no
ois g b; co: fo:tc eH lctU6:necB oisg efl letus b; cot (bt/
te.Sc6o:q: Diffoncs eoy funt oiucrfe.Ct>cbiUta8 eni
co:cUscilc]cc6parationcrei fouiiidate:fm g^tolerari
no pot:augmctatio io pecto:i8 efl qccoBaribnc rd ptri'
(tatisifm 15 q? no pot tolerari:fo:mtdatii auitcll nocens
naUtcr.cotril^n6 atit cfl noces aiaUter. ^ertio q: ca q
pcomitanf bas aialcs oifpdne8.funt oiuerfa. ;bebiUtae
enico:di3mouctadfugiedu;tritliriai coangullatio ad
rcfiflcndu i repeUencki:i fadt vt co: magis amct priu$
fiigiedi.ibebiUtaectcnt cu acddit codi^fegf vt remittat
fttis jnotiua.£t angullatio pecto:i9 facitea; cbulUre:'z
moucri.^n ocbiUtate vcro co:di8 eft paffio c;c nocume/
to 1 alia paffio cj: Dcfiderio mot" cl6gadi.£t in coangti/
(tationccHvnapaflioqcfte^nocumento.loiautfuerit
ibi pafTioc): motu:n6 fcgf boc nalitcnfed fo^tafTt&cUget
ilUid aUo appetitu:ptcr oefidcriii elogationis : i tiic crit
iUud Dclildcriii voliitariii:i non aiale:fo:tafis aiitcliget
rcfillcrciaggrcdi.Quartog^cocomitantiaco^paUafut
oiuerfa.£5cbilita8etcnico:dis ciibf noaimct» ci^p^o/
p:iii:feqf rcmiflio calo:is naUs:i oniii fridttatis. Coan/
guftatione vcro pcctoas feg f plcriicp cii ptingir j3p:iu$
noaimtuacccfiocaU}:i8 naiis.Quitog^caeaptatcs fiie
oiucrfc.ibcbilitas co:dis:fcTtnc oubio tcnuitatc fpiis ni
mia 1 frigiditate fue c6plcj:ioni8.Coanguftatio vero pe/
cto:is.tegtur fpifl^itudinc i).nis:i calo:c fuc c6plc):ioni8.
i£ £»e caufis accidcntium anime.
^ j.^llVjaiitmltU8 clar"teeat"itcrte/
d 1 l^mtJ nujtatc:i groflitudine.ppabti
._,^^^|d jtia Ipiis fpiedetis puri tcperate pnis i iter
^^g^K, jtcnuitatc 1 grofritudine gfiari e% eo aptat ani
ms — _) nia gaudio.iSaguis vcro clarus oiflcEatug i
calorc pp multa ci"accc'fione:iyclocitatc fui iiK»t"aptat
eairactldic.&aguis at tcnuis aqfus fridus cIaru8:apMt
ca dbilitari codi8:i fo:m(dtni.fpii8.n.g fit ej: co:c ^atii5
a
gluinte
sdmotiedue):terutd:^ellgucacceftonid.-(|! ed frldm,
5 adaptatioadgaudiiuiadtrascftin paiico.cft ctiiex
ftta tcnuitate facilis ad Diflbluedij:': ej: fua frigidirate fit
CUH8.(r©angitiB vo grofliis turbidua Dille'perat^ i ca/
lo:e:apt3t triflitie:': iracundie g^tinad.Qs triftitia fit pg
fpin tiirbidii g gnat ej: co.^tra ^o pg vclocitatc acccfio/
nlB fuc e;: calo:c;gtinaci ire aiit ftt ep 13 qj ef^ fpiiTus : q:
fpiflii? cii calefcit no cito frigcrcjt.3fra aiitej: fangiiie fla
uo tenui ctti'' accedif :■: citius e jrtiguif . i5pu8.n .g gnat
t% fangutc illo e(t niaioiis calo^is:-: pter 15 c non fpiflus.
CT t^ng fanguine groflii, no turbidii:cii fticrit m t ti calo
ris qd fit rariflimc:i cntno ?triftabilts:i oudaciflim'':'z
fojtis aio:'Z ira ci^erit mino::lctitia.n.pf^rigit ira.Zriftt
cia i?o adaptot ire^ra.n.cmofad rcpcllcdij:lcticia io c
copata oelectan6i.(rin)odus aiit oelcctatois c ad mo
diiattrabedi 'zappetc'dt:buiusaut bots:iranonfitniri
ej: magnis reb':-: c rigidus pp fpiflitudine fui fpus:-: eb
B ee!^timoii8.(£Vm aiit no turbidii groflits oiftepef
ratii fanguincin friditiitcerit:nccp ptriftabilie^nccB let^.
ne(§ verecudu6:f5 crit timo j ei' no mult'' t oib''.'z crit fto
Udus.Spus.n.ei^^firis eft fanguini d^^.C^Viie niti fan/
guinegroflii; turbidtl i oiHecatu; in frigiditatecrirtri/
(hB^ifolitari^^igctc ire:nifiqcrcmagna:'riraei''crit Cf
manes min^^qg ira : g eft catc cdpronid:cj cft filie ei in oV
bus aU)8:iampliu8 qg ira illi''^ b5 fpii5 tenue':': critmc
moJ iniuri3rii.q6 ptigit PB firma tpflibnc foz^^nafce^tis i
eftimati6c;tg|2firmaIp:e(1ioneDelidcn) vtdictc oeco
qd fit;qm aliqri eritira ci^^no pmancs.^fra.n.aliqiT e pfe
ticra8:f5 mot'' ei'' ad imaginatiois vidicta no eft nimis.
3ra etcni cii cito reccdit^fo:* ci'' no gcfcit in imaginatio'
iicf5 Dclct :t no accidit ci memo:ia iniurie.£u at oeiide/
riu imot^ad vidicta foztis eft:aca'diit«r): 1$ ouo fibibe*
m reco:dari mltii iniuriaru.Quo|: vmi clt attractio tc
ttus aie ad Qtc mot^^itedetis ad vidicta i ipcdtmetii ima
ginationisreuoluediitctionenocctis^^zrcpfcntadi ea q
pfccuta fiit:-: ipzimcdo memo:ie:f tutcs.n.motiuc folct
rctraberc aia; a f mtib^^app^ebedcrib''.'^ cp.^z cjctcrio: fo
let retraberc ab iterio:e:z ep.CCaiteru eft cp cH mot^^in
tedit ad vidictl.-z nibil obftat illi:ci'' ipct'' rcputat apud
iina^'nationc qfi obtinucrit cii voluerir;fo:ma ctcn i ad
qua itcdit mot^ 'Z^pcrat imaginatio fic imaginaf qfi ia
lit.Cu.n.6fcribif i imagina^^fo: 'ci'';^^ appctif qfifoj^ci'
1 b^ cc foz"' i smagina^^^ficfo:^ rei pcnes qua finif mot':
dlcf f c ocfidcriii imaginatiois:': n apget in eo fo:* ei^^-.ns
regefcit in mcmoJia:ncc cibircco:datio iniuriaru. ©cd
cc nocetc majrio:quc aia fo:midat;fic rcges ■z firia^Dcfpe
ratio^^zpauojr^bibetfigifoimlDelidcrijvidicteinaia'
bOBMec^ ^ittut ea ibi gfcucrare^z tiic nccp Dcficteriii.
nccp foj* nocctis apgetin clhmationcivclin imaginatio
re;nifi timoj tifi:g fadt poti'' ocfiderare fiigere^ iuade
rc:'^ tuc foi" iniuriarii no oefigif in aia.Sed ocpucris:'^
ocbiUb^^EEficiiitatcvlcifcediabcis^-zpaucitatetimedi
cos:ira eftvidicta q(t fumpta fit:q6 eni facilUmii cfl ap6
imaginationcita eft qfi ii eflct;q6 aiit efl: in imaginatio/
nc no icidit;fiauvcrc eft in rc;fcd ficut vf ei: vii qj facite
apudcii cft qfi babitfi.io vindicta ocbiUb'' reputaf:q(i
iafit.vii DcRderiuoelcf Dccap^zno appetvbi nonell.
(EQt) 3M iudicat oifponc imaginationis initicu fojma
«3:1 norcria boc e(t:qp bo aliqn rcpurat fozdidu q6 mu/
dii eft^-z oclectabile co q6 efl file abboiabiUficut fepe re
fiigit baljctia fapozcs bonos:cii colo:es cozpojjfuop i
figure fucrint filcs colojib'':'^ figuris cojpop^ fojdido:ii.
quauis no ptingat b crcdcrc^z ptcr B cu, id q6 oifpUcet
f uerit fitc ei q6 placet: vri faciiis cft piiictio eius q6 f it ■:
bf :co q6 C]c yebifmetia mot'' ocfidcry patif imaginatio.
TibJi
22
mmm
(loit patcrcf cj: ia babito i exiTtc.it5anife(lu5tft g? co*
ptcjrio vltima ^ictap coplcjcionuj.clt apta ad id q6 ni/
mis ptriltat. Et bic clt finis cius q6 trdftuUt ouobauctb
ej: capituUs iltius libji ad bunc tocii bui'' liba oc aia.
(£Jnc^>itpar»qilinta feicti libji oc namralibus.
CrCapitulii.I.Dc^pjietatibii6 actionii 'z pafl^ionii bois:t
Deaflign ationecontcmplationis actionis.
^=^^=f^ '^M wcplcuim^^tractatii oc ^ftati/
^^^ bus fcnfibilib^^^ocbem^^ntic log
oei^tutib^bumania.driJiccm^^ijcp bo
b5 j3pctates actionii^cedcntiri ab aia
ei? q no iueniunf in alijs aialib'. Quaj5
pma eft gj ec bois in quo crcaf cll non
poflf5 gmanere fine focietate in fua vita.
Tlo eni eft ficut cctera aiaUa:quo;rvniiq6q5 fufficit fibi
in ojdinc yitc fuc:t ea quc fun t in na eius: vn us oiit bo fi
no eetniR ipfc fotus^^zea que funt cius nalitcr.morcrcf:
autviJa cius eet mata.t peioz ^ ei pofl^et.boc aiit cft pg
nobilitate ei^^-.i pg ignobiUtatc alio;: aiaUu:ficutpofica
fcie« ars.boi aiit nccelTariii eft qda addcrc nae:ficut nu/
trimentii paratii.-z vcftcs paratas.Tlutrimcta ctcn i quc
bnteflc naturalr.t no artifkto:n6 pgruun t ci:nec5 ej: il
liseflvitaci^^bona^vncaquebnt ef[e nalitcr.gb^^idui
p6t:necc(Tariu cftci taUtcr ppararc: vt fiant apta ad idue
dii.(L Cetcro:p aiit aiatiii vcftimetii ciiilUs cft naturali
ter.vn pmu eget bo ogricultura:fic t rcUgs artib^^.vnus
aiit bo foUis no pot g fe acgreregcgd eft fibi ncccflariu j
oc bi6:fed qc cofojtio.ita vt bic panc, pjcparet itU. -z i tte
tcjcatiftKtifteaffcrat itliatiquidmcrcimcni) ocperegri
nis rcgionibws:^ ifte pjo il\o oct fibialigd in^):imo.ic]c
bi3gcau(\s:tati)8 min^^cuide^tib^^fcd plib^nuo.ncciuj
fuit boi bfe naliter ^xjtctia Docediatiii fociu fibig? cftja
aia eiu8:ftgno aut opc.(L 2d bocaiit fuit comodio j voj:
que Oiuidif in clnta:c% gbtis ftun t multc copofiriocs fi/
nc labo jc co:pi0:z fiit tales q no gmane't:'Z fccrcte ei qui
no d; cas EciEe.poft vocc out nut^^ci^cg c ci9:i5 voj: ma
gis idicat qg ^«''.Tlut^.n.no idicot nift p, 15 cp fubiacet
vifui q6 fit C): qda jjpetateei'':^: cii gsvoUicrital^d in
dicorc ali).nece cft moucre oculum ad ptc^p:ia multis
tnotib'':gb''nut'' itcltifiaf:vo):aiit fibi rufftcit:nccp cftci
necc C):aU'q ^petatc fua idicarc motib^^^pter 15 ctia ooi»
cgetmediood 15 vtapp:ebcdaf:ficn6cgctco q? eft co/
lo::q6 ncciuj cft nutib'':^ na fecit vt aia c)c fonis copone
retaligdpq6pofletDocereaUii.'|?veUq'q5aiaUa brit fo
nofl gb^^fciiitalia.oifponcci^^qd ein cojdib^^cop.Cr^pli
atfoninofigiiant^nifinarn^zpfufeqdappctifautqdre/
fpuif idifcretc.q6 aiitbj bo oc boceft ad placim;: eo Q>
bumani at^tit' qfi ifitiitifunt: vii bomo no potuit bfe
nal'rfonosfi'nefine.(r£): J^pctatib^gboiscftipfa nc
cefl^itasqeilidu^^itadoirccdii^^zDoccdij^^zalianccitasq
cii Idapt ad oadii -z occipicdii fm mefura iufticic^-z oei'
dc alie ncccfl^itates.vcluti faccre pue'tu8. -z adiucnirc ar
tes.dTjCctcrai^oaialia.-zpcipHcauesbiitarfcs.Coftittt
unt.n.caras vel nidos.'Z pcipucaucs.iSs no fit adiucnie
doaiC(pimeditado.f5ifiictu ifito.vtino variatn^oft.
(Lii>lura.n.c]c bis fiiit od meUojadu oifponcs fuas^out
CEnecitatcfpatc:n6 pp nccitatcfingulare.^n bis autq
faciut boiee.ptii fiiit pp necitate fingulorc^z pla od me/
liozadii oifponc fua ipfi'' fin^arl.(U t e ^pctatib" aiit
bois cft vt cii appbcderit atigd q6 rarifliim ii c;fcq f paP
fio q vocof admiratio:qua fcgf rifus. ©; cum appben/
dcrit atigd q6 e no%ia:(eqi paflio q vocaf anjcietas^qua
fcgtur Uicf.lL ftpE vtilitarefocictatl e ci.f pjtft vtej:
oibus actionib'' quas folct ogere;fin t qda actioes^quoe
no licct agcre:q6 ooccf du eft puer:'^ pualcfcit tn co^t a
21
1P>Urotept/
(lola ncna.
g. t p poiiav
co;;.c.p.
CtlpreSIui.
lo.ruemao,
c.rcoo.
nuo.
Be m •|(barti3
piteritia fua pfuefcit audirc g> bas actiocs no lics agcrc:
ita Q' otcptio bo;: fit ci q fi nalis:i ffit alic actioes oiuer
fe ab bis:f5 pmas appcUat wrpes i bas bonclbs. Cctc
ra \?o aialia non biit I3;ciuauis aliqn ptcrmittant agcre
flctiocs fuas fic leo oomit^:g no comcdit Diim fuu:nccp
filiii futiXa bui'' no c coccptio q ftt in aia:nccp fcia : fcd
cft alia aifcctio aialis.f.q: oc aial amat natr cife id q6 oe
lectat:-: cius gmancntia.Sj qui eii nutrit -z pafcit: ocle/
ctas cfficiixo cp oe vtile oelcctat naturalr quatti ad cu5
cui j3deft.£t vtilitatcs funt pp aliqd no pp coceptionc:
fcd B2 affertione:': aliud accns aiale.aiiqn aiitcotingii
boc accnis in na iftinctu i(Tto;ficut amo: ois aialis drca
filiii fuu no ejcpceptionealiquo m6:fcd ad modiT imagi
nationis.imaginat etiaalicui boiusresvtilis^aut Dclc/
ctan3:qua tn reftigit:cii fticrit f 5 fozma cius qd refugit .
boc aiit 9> bo gcipii fe pciperc aliii fcciiTc aligd^cj: bis q
illicitii eft facere:fequit paflfioaialis quc vocat vcrccun
dia.£t boc ctia oe bumanis ^p:ictatib'.<Eaiiqn ctiaj
accidit boi palTio aialis Cjc boc q> putat aligd futurii fibi
nocituru:ibocvocaf timoz.Ccteraifoaialiano biiit 13.
mftinnocumetoplerijcg:velcotinuopofl nocumcntuj
b6atb5oppofitutimo:ifpc5.quan6bntaliaai3U'a:ni(i
tininmometo:necBfperattp3q6 remotueftabipo mo
meto.Scd boc cp fibi ,puidet:n6 biit cj: boc cp gcipianr
tcpus:velq6futurum eftincorfcdbocfitiftinctu nae.
boc en i q> citiiTimc ou fo:mica cibu ad cauea Educit:p:c
dicit pluui3:fit qj imaginat boc futurus in ipfa bo2a:fic
fiigit aial p riui fuij:cfi imaginaf ipm fibi nociturij in ea/
dcm bo:a. (E3d bec ctia adgcif illud.f.gj bomo babet
p:euidcrc futura:quc oebet facere:i que non ocbct facc/
re^iqHCOcbet facercaliquibus bojis:-: nonalijs. Cctc/
ra veroaialia.nibil britocbis^tudcntijo.in futurij.ni(t
vnu modiiqui natiter icrtcis:fiuc fitcuis finis bonus:
fiuc no fit.([^Que au t eft magis ^paa ej: J3p:ict4tibu3
bois cft bec.f.foynarc itentioncs vles itclligibiles.oino
abftactas a ma:fiait ia oeclaramm'':i ^cedere ad fcien/
du icognita:c): cognitis UcUigibilib^^^credendo 1 fo:ma/
do.lDc aut actiones 1 oifpones pdicte funt cjc bie quc fiit
boi8:f5plurc8ej;illis funt ,ppc boi6:quauisillaf qdam
futitco:eales.©cd bntce in co:pc boi8.c3 aie bumane:
C qua no bnt cctera aialia. (Ti^icem'' aut Q5 no b5 agere
oc reb'' gticularib'':': oe reb'' vribu8:vKa aiit no fiit nifi
coceptioncs trft^quauis fint oe actione.gi eni t5 coem co
ccptione quatr 05 cdif icari Domus^cj: bac tn coccptionc
no jjucnict aliqua oomu cffcin actu pnciparr.actiones
enicgetrebusparticularib'':-! jjucniut cj: intentionib''
P3rticularibusg5fitej:bocq6totiie>:bocq6n6 eft to/
tu:n6 app:op:iaf buic t no ifti.biffcram'' aut boc c):po
ncrc vfqj ad Doctrina fapietie in finc lib:o:ii:b6 crgo b?
Virtute:que jppiii cft coccptionij vniucrfaliii;'! aliaque
cft,pp3 ad cogitandii Dc reb''fingularib'' dc eo q6 05 fic/
ri 1 Dimttti:i q6,pdcft:i q6 obcft:': qd boneftu eft:i ibo/
ncftu: 1 qd bonu:': malfi. £t 15 fit ad modu ff lti:aut p(v
derationis verc.aut falfc.Cuiits finis cft oarc fentetiam
Dc re particulari futura cj: rcb'' poffibilibus.Cic neccfTa
ri)s:t impoffibililjus no cogitant an babeit effe^aut no.
Dcpjcteritoctiano cogitdt an babeat efie q6 epteritu.
fct cfi bec actiua virtus iudicauerit:feqHcf eius iudiciu5
motus ^tutu oefideratiua:}: ad mouendu co2pu6:fic fc/
queref illud iudicia alia^ virtutfi in aialib^^.gt l? virtus
trifumitc):i^tutc iudicate oc vtibus.^ndecni trafumit
Dponesmapas.adidqdpcludit-rcogitatDc pticutari/
bus.i£,ifp^^tU3bumacaie:eft^tU3qc6pafc6teplatio'
ni-.i vocaf iteire c6tcplatiuu6 g cft iudcj: veri 1 falfi. oe
Vlib^.toec aiit i^f actia c oc bono 1 mato.f.i Eticfanb'',
Capitulfi JL
^llcautiitdej^ocnccioipoti 1 ipofi.bailtactiua oc ho
ncfto 1 ibonefto 1 ticito •: inlicito:pn^aut c6teplatiui:fut
e;c ppofitionibits g fc notis.pn" vcro actiui funt cj: jpbai
bi lilHts zcj: aucto:itatib'' 1 famofis.cxperimcta aut ce/
bilia q fun t ejc opionib^^^funt aliud ab cj:perimcnti8 cer*
tis.CTUnaquecBautba^rvirmtfibj fnia^ 'Z opioncm.
fcia afit eft conceptio Dxfticta vel ccrtiiTima Opio f cft
c6ceptio:ad qua acccdif cfi fo:midinealterius ptis.llo
autc ois g putat ia c6cepit.&icut n6 ois q fentit ii itelle
j:it.aut qui imaginat^ cft.ia putauit aut c6ccpit:aut pfeii
fi:t:ergo eft in boie iudicts fcnfibilis:': iudicans imagina
tiita^iiudicascftimatiua^iiudicaspteplatiua^-ziudicaa
octiua:p:incipia aut que impcran t i^titti Dcfideratiue ad
moucdfi mcb:a fitnt eftimatio imaginatiua:': cftimatio
actiua;': cupiditas:': ira.Cctera vero aialia biit virtutcj
oefidcratiua cj^trib^^iftajr.^ntellcctus ^o actiuus egct
co:Be:t i?tutib''co:palib'' ad ods actioes fitas. Contcpla
tiuus ^o itcllcctus eget cojpc:': virtutibus ciu3:fed nccp
feme:nccg oi modo.SulTicit cni ipfc fibi g fcipfum.nibil
out bo:j: aia eft bumana.f; aia eft id q8 b, aliasvtutcs.i
cftficutpoftcaDcclarabim^^fulJafoUtaria.i.efc que b^
aptitudinc ad actiones:qu3y qda funt quc n6 Eficiunt
nifiEinftfa:': p vfuj eop aliquom6:qd3\?o funtgb^^non
funt nccia inftra aliquo m6.boc aut totfi Dcclarabimu|
poftca.Scd fuba bumanc aic ej: fcipfa cft apta pfici aliq
mo pfectiois^ita vt no fitci aligd ncccflariu ejtra ipfa,.
bac autc aptiiudinc bj ab illo qui vocaf itctlcctus cote»
ptatiuus.ict iterfi eft apta ad pferuadu (e ab ipcdtmetis
fibi accutib''^?: pfo:tio:ftcut poftea fuo loco jjclarabim''.
ivtinpfo^tiofic agat^^utincU^^potcrit.bacafit aptitu/
dinc b5 ej: itellcctu qui vocaf actiu'':^ eft pncipatis iter
aliasvtutesiqsb^circaco^p^^.^nft-abacaut fut i^tutca
fluetcs ab ipfa:co Qp co:pus aptfi eft recipe alias 1 Eficc
repill38.iDo:c8q5b5aiae): bac fmte.f.itcllcctu acti»
uo fic inuimus in pmitTis.Unaqitccp afit ba^ oua^ vtw
tu.f.actiui 1 cotcplatiui itclls b5 aptitudtnc:i gfcctione.
05 apritudo pura vniufcttiufcp illa^ vocaf itcUe malis
fiucfitactiuifiucc6teplatiui.':ocindec):boc accidit g»
vnicuicp ittap babef pncipia gb^^gltciunf co:p acnoes:
fcditcUcctu ptcptatiuo p fc nota -: cctcra bo:-: actiuo jpt
p6ne8 .pbabiles:': alic affcctionc8:tuc vnufgfc^ co:u fit
iteltectus in babitu.Dcidc acgrif vniaucp ifto;: pfectio
adeptab afit ia qcpofitcramus antea. Op5 at ait oia oc»
clarareg?bccaia:qeftaptarecipcitetligibilia qc itcUe»
ctu m9li:n6 cft co:p'' ncqs fo:ma cj:iftc8 in co:pc.
(nCaptm.ILibc affirmanda cj:iftcn tia animc rationatis
non imp:c(Ta in materia co:po:ali.
rni. oe q nuUa cftDubitatio.B cq^Hn boicc
*^ aliq fulJa q appbcdit itclligibilia fcipie/
do.dTi^icem'' g qp fuKaq eft fubm inteUigibi/
Ufi noeftcojp^^nccpbris e^ppcojp^^vUo mo.
cogjc^tusin eoautfo^^ci^^.&icni fubmitel
ligibitifi ect cojp^^aut aliq ej: mefuns^nccccet vtaut foi
ma UcUectafubfiftcretpfcfolaialiq iui^^idiuifibili^aut
in aliq ci'' Diuifibili.3:t6 afitcozpis qd no Diuidif eft C)C/
trcmitac pfictalis fine Dubio:,pbcm'' at pus fi e pole itt6
fub5 cccFtrcmitatc idiuifibitc. Cri^iccm'' g B ce ipote
pfict^^.n.eatigs finis g no fegaf a linca in fitu.ncq, a me
fura oiffinita in ilta.tali fcpati6c:pp qu.i pficf fir aligd:i
quo atiud lubfiftat.itavt nibil fubfiftat in aUq illi^^mcfu
rc.S^ fic puct" n6 ptce p fc fotfi:n5 e nifi tcrmin^cen tiat
ei\t> ccnriatr e mcfura.Bitr no c polc oici vllo'" qy fubfi
ftatinco:nifitcrminusrcique fubfiftit in mcnlura.cu/
ius tcrminus ptinctus cft. 5Uud autc? q6 fubfiftit in ca:
«ftmcnfuratuillatncnfuraacddentarr. £t fic mcfuraf
a
Stnmtc
pcr f lla acddentAtr-.Umiir tctminat pancto accidmlr.
ergofinisg eftaccidetatreflcufincg cftcentialhfictnc
ftira accntaljs eft:cii mcrura ecnna lcfi aut pttnctiie eet g
fe regatus g recigct aligd rerii.cogfceret bf ecc': punct*
rflct biis Duao gtcsivna i^fus linea a qua fcparatus eHix
fllia oiucrfa? ab ca i oppofiti ei:i tac piictne cit fcpara /
euu a linea g feipfus:'; linca a qua feparct finc oubio ba/
beret aUu fine ^fus punctu:'z ifte alius punctue eet finis
Uncczndtlle.ibictioauteDe IScioeillopiictoeade eilrt
jjueniret cic 3 piicta o:dinata ad facieda linea:bec autc
eft cui' ipontas ia oeclarata cft ars.occlaratii c.n.er: c6/
iiinctionc piicto;j co:ptis no polTcc6poni.Onfu5 cftetii
Q) punctus no cogicif bfc fitij jjpziii.Tlo grauataiit in/
iJUcrcaligdfuminatioeiUooicctCB.gjOucUnec cii fuei
rint:collatcralC6 vni Unec^nccefTc cft vt aut mcdia oini/
daHtcr il[93:ita vt fc no cotinga t.t tuc opojtebit r t DiiH
dat mcdiafmpn^qianoftiQ^eft impolmitvt media
ro ofuidat laterales gn fc ptingat:T tuc foi" itcllecta oc
Unca erit fubfiftes in oib'' puctis:i oia pficta eriit qfi pii
ctii vnii.^a aiit pofueram"' U vnu piictu fe^Kjratii a linca
crgo fm cp fcparatus c ab ea Unca b; Unea alia e%tremi/
tatc ptcr cti g fegat ab eo.g piictue oiuifus cft in fitii ab
illo aUo.^a aiit pofucram' oes puctos gticipatcs fitu:tc
cft ilUid ipote.g ia ocftructii cft fubm itcUigibiUii ec alt/
gdco2^s idiu{fibili8.*PkCftatg vteo;r fub; fit aUgd co;
pojis oiuifibiUs^fifuBmcopcftcojp^^ponam^g fojma
itellccta in aliquo oiuifibiU'.£uaiit porucrim^ca in aliq
qd oiuiditin Etcs.accidet tuc fojme vt oiuidat :-: crit ne
cclTc vt ouc ctcs ei'' fint fifes^ant oiiTimiles.ioiaiit fuc/
rint fite6.qiio coiungct cjc eis aUgd q6 no cft illc-^nifi to
tu fUcritaUgdjJucnics cj: illis fm augmentu in mcfuro.
vclin nuo:noPmfojma.tucgfo:ma inteUcaa.eritaUq
ftgura:aut aUgs nucru8:n6 eft aut ois foima itellecta ftv
gura aut nucru8.g fozma erit imaginabiUs no itclUgtbi
Us.Oc aiit totii cy B gj eft totfi.non cft ^s. Zu cninofti
qd impofecft oici g; vna qUbct ptiu fit fuu totii cii aUc/
ra contiiicat in toto:-: fit ptcr itentioncipfius.g clarii eft
cp vnaquccpillarii vnaeftzTn^fignificatitetione tott'.
Si aiit ftierin toinimiles attcndam'' nuc quo mo pot cc
vt fo:ma iteUccta bcatgtcsoifVimiles.no cnij in fo:ma
iieUecta pntce Qtes oiffimiles^nifi partes oiflfonis ^ fiit
gen''i onc.fip Jx)c aiit cp gcnus i of ie fint in fuBo co:Ea/
U ^uen iut multa iport4:e): quib^^cft boc g» ois gs co:po/
rifl recipit et oiuifionc in ifinitii in po°.opo:tcbit g vt gc
«ueioriefintinfinitainpotctia^qdcftimporcp^obatii
cnicft gna x fubales of ias vnius rci no ec inftnita in po
tcnaa.^edipofeeftvtppcfhmationeoiuifionisbabe
antefTcgcnustofia.^daiitocquobic oubitam'',^ cft
q6 cii ftierit ibi gcnus i of ia:quc ocbct fcparari a fubto.
ipfa ieparatio coe no minuscrit flinenoftracftimationc
oiiiifionis.Opjg vt gcnuo i ofic fint in cffcctu infinita.
?am aute' p:obatu eft gcnera i oifferctias:i partcs oif/
fin ition ie vniue rd f inita efTc 9: omni gte.C 3fte fi pof/
fibilcclTct genus 1 oifFcretias infinita cfle in effcctu:im/
pofTibilc eiTct tii coiungi in co:|2e;boc modo.fequeret .n.
e% boc 9> vnu co:pu9 ia oiuifum eet in partcs ifinitas in
3 cflFecm.CT^tcm oicamns oiuifionc contigifTc ej: boc cp
pofuim'' gcnus in vna gtc 1 ofiaj cj; alfa parte.Si autej
mutarem^^oinifioncneceiTeeflfetvt in vnaquatp parte
cinscoderetgenus Dimidiu:irimidia ofia^aut comnto/
rent gcnus lofia ab vtratg pte:ivnuq6cpiUop.f.gen'i
ofia acccderct ad aUqua pte fubi:i nf a pofitio efhmatia
1 nf a oiuifio accnraUs comutarct loca gnis 1 of ie:i 15 qi
vnuqdcjjeo:^ cct in aUq Ete:cet fjvcllc aUc^^ponetl ej:tri
(ectquauis 6 no jpdeflfet^pQlc i cni oiitidi gte in parte^
Bccmdnm
23
|[r3ftC5 no oe ftcirj p6t oiuidi in iteUfgibiUa fimpU'cia.
Cr^te ca cni q fnnt;fut itcUigibiUa q funi pnbpofitiois
BU'o|r itcUigibiU'ii:q no biit gen''^ of ias:necp funt oiuifi
bilia in quatitate:nccB in itcUectu:g cllipore vtj^tee po/
fite funt file6:quarii vnaquccp ptineat in toto.qd totnj
nobjclTenifiej^eariipiHnctioCjfmpotecftctia vt fint
oifTimilee.g impo te ell oinidi in fo:ma tntcUecta.Q n g*
dc aiitimpotccirt otuidi fo:ma itetlccta : 1 impolccft vt
fu5m cius fitterminus mefurarii idiuifibilis:cii ipfa nc/
ccfTario egeat rcccptibilttcoioncce eftindicarc q> fulJm
itclUgibiliii luba cft quc no cft co^p^^^nct^ cftctia viuiR*
biU6:nc(Bcftfni8qnefitinco:Be.£6fcquereteiiieaq6
pfcqnit co:pn8:c): oiuifionc.i oeinde pfcqueren Fcetera
impoUa.Sed rcceptitHlie fo:marii itettigibtliii atiq fub
ftatia eft c^ nobie no co:po:alis.([rC!6 polTumne ctiaj
j>t)arcaU'a oem6ftratione:oicetes q> vtrtus itellectim
abftrabit intcUigibiUa a quatitatc ocfignata 1 ab vbi: t
a fitii:i a cctcris oibus quc pdipinns.&eticm^^pftdcra/
rc eintias buius fo:me ocnudate a fitu:qiio eft nnda ab
co.f.fi boc (it c6paratione rei a qua fnmpta cft:aiit copa/
rationccine rci qucaflrnmpfit.vs.eflebuius fo:mcitelle
ctc oenudate a fitu:fi eft ita in e(Te 9:trireco.au t ita i cfTc
fo:mantis in fnba agcti. ^mpoleaiiteft oiciq? bcat elTc
ficin eflTecirtrifcco/^cftatg oici no cc feparata a fitu z
vbi.nifi cu bj ee in itcttectiuig? cii b; ee in itellcctu:noii
eft bris fitu:nc(B pot mt'nui:necp rcparatim oiTdinetp oi
uidit :nccfe b5 atigd cop que fnn t b^-g impofe cft ea5 ee
in co:cc(lI5tc fo:ma vniee inuifibiliequa biit ca qne
fnnt iuifibilia in intellccnt:cu ip:imit in ma vtfibiU.D(/
mcnfibnce babcti:nccelTc cft vt aut nutla fua^ partiiij.
qucincaafTignant:fmaliqnaoimcfionefua:p beat cot
parationcad rc intcltccta qneeft vnine cffentie innifibi
Us abftractcama^autvtoesptcseiusqncalTigiiant in
ca:babcatea:atttvtaUqbabeat;iatiq n6.&iaut nulla
tlUi^ babueritca:nc(^ ipfa tota babebitca.2 qciic^ eni}
feparant eaxTC quibns altgd c6ponit :i ipfu5 totii fepara
tur ab co.Si ante qneda babuerint;i qda n6:ilte q non
biit ipfas c6paratione ribil biit oc iteltectu eine.toi xo
vnacjuec^ partiu qne ponut in ea babuerint atiqua co/
parationcautvnaqueqspartiuqucponuntinea.bsca/
da cogationc ad ccntiaqna alia b5 ^^d cen tia:ant n6.&t
aiit vnaqucq$ partiii qne ponun t tn ea babuerit alioud
c6parationc:aut vnaqucqs gtiii queponut in ea eadcm
c6Bationcadecntiaquab5adaUaadecnria atrt no ba/
bcat.&t aut vnaqucqs Etiii que ponilt in ea babuerint
cadc c6parationc adclTentia qua b, alia.tunc partes no
funtgtcs itcntionis itcllecte:fed vnaqueq; ea^eft iteltc
cta E fe fcEatis.CSi lut vnaqucq; earii brierit copara
tioncadcflTentia oiuerras ab alia:tuc ccftat:q: ecnria cft
vifitrtlisin itcUcctu.^as aut polucramus es inuifibilc g
boc cft ipofcSi vcro vna itla:p babuerit c6pararione5
adaUgd eflfenrici alia ad aliud ce'ntic babucrit c6para'
tt'one:tuc oiuifio cflfcntic crit manifeftio:.(L Xoftat igJt
gj fo:ma ip:eflfa in ma co:p3li no eft nifi aligd fubfiftes ^
in reb'' fingnlarib'' vifibiUbusii givnaqucq; E3 M:p b5
c6paratt'oneineffectii:autinpotcriaodvnaquac]5|Jtiu5
fo:me.([r5tcqD cft multiple):in prtilj^^Diflfonis f 5 pfc
ctionc b5 aliquti vnitatc in qua n6 oiuidit . Op5 ati t c5/
fiderarc eflfc bntus vnietis:? m gp eft vnii:quo mo oefcri
baf in iuifibiU.£t vbu oe co;i oe illoqd no Diuidif oiflTo
nc fit vna. (HJteia pbatii eft qjitelligibilia pofita:quc
i^tner^nalisfolctitclligerefigilotifuntifinita in pote/
ti!3.(£.Jam aut^batum eft gj id q6 p:aialet rcbus in/
f miris in potctia.inipoflfibiIe eft eflfc co:pii6 aut Vtutes q
fit in co:^.3Fa eni ^bauim" boc in pccclcrib^^Ubas.^m/
©e aia *||barti(j
pofTibilcigft cftvtccntiaqfozmatltcUigibiUa fit cpxe
in coi]^e aliqiio mo: vel eiiis actio fi t in co jge: vel ep coj/
poze.ncmo aiit oicere pot ifla cf(c imaginabilia:bic eni
crrojcft.^tiis cniaiaUenopotimaginari qdUb, ifinitfi
quaUciicp bom:nifi cii Jperat ci v^tiis ronaUs^nccg poteft
flUgs oiccrc bac virtutc ee recipiete no agentc.UoB aiit
oi)ciltiB '^tiitcagetc acooncs infmitas clTc infinitam.bo'
mincs oiit no Ditbitat cfle virtuic reccptibilc ifinita : fic
cftbfle.(C'no9crgooiccmusidqDcpoitea.f.q: 3 qd
flialronalcreccpitmultacrreb^ifinitis^f^tpoHingfitio
ne actiiu.Ondim'' aiit boc verbis iUis gbua con lidcrat
fuba aic ronalis <zj7pztetatib''fuarii action a:x ej: aftigna
tionib^aUaru actionu:quc bnt copararionc ad id q5 pzc/
nominauimH9.Ci«'<:cmuB crgo g? virtus inteHectiua.
firtelUgcrctinftfocozcaU:opojtcrctvtn6 itclUgerct fc
ipraj:vtn6iteUigeretinllfm fuiirneqjintcUigcret fc itcl
ligcrc.^ntcr ipfam eni i itcUigcria fua no cft iiiftf m:nec
inter ipfam t id q6 intelUgit cfl iiiilf m:fcd intcUigit feip
fajtinftfjg» afcribit ci:i itclUgit fe itelUgere:ergo inteU
Ugit g fcipfas non pcr inftnimciitri.0cd pzobabimus 15
0iccnte9:quia bocq6intcUigitinftrumentii fuu:ncceflc
efhvt aut babcat ej: cen tia fozmc inftrumcnti liii:aut ej:
clTcaUcri'' foiine que eft oiucrfa ab illa in numcro : i cft
eril illa in in ftrumeto eiu6:aHt ep eflc aUeri'' fozmc^pzC''
ter fozmaipiius inftfi oiucrfas ab lUa in fpccie.Siautc
babet boc q: fozma inftrumeti fui.fo2ma afjt lui inftfiin
tn ftf eft femg:i in illa qc c6fozuo:tuc ocbcrct fempcr in
teUigcre inftrnmcntu fuum:fedinteUigit ilUid per boc qt
fozmacius conmngit illi.Si autcjcft boc ej: eflc fozmc
qua bj inftfs fuii alia ab iUo nuo.boc falfuj c. (C^Ucri/
tas cni no cadit itcr rcru$ ftngula niit aut ej: oiucrfitatc
matcricrurautoccidcntiiitoifpofitionu^aut e% oinerfi/
tate quc eft itcr vtc i pricularcout iter abftrsctii a ma i
flcceptu in ma.TI6caiitbicDiucrittas^matenjs:ncq;
e):accidettbus. XDacntvnaeftrtacciiriaquc funtin]ca
eadcfunt.ncc6cftbicDiucrfitasabftrabcdivclej:iftcn
di in ml:nc(p eft bic oiuerfitas vritatis i fingularitaris:
vnaquecp cni eap fi babuerit pticularitate n6 bcbit eoj
nifi ca mac pticularis:aut ca eo;r quc pcdct c j: ea pg ma
teriain qua eft.fcc aiit oia no magis funt ^piia vnius
$ aUcri^.nibil bo?: 05 nobis obijctad boc vt aia appjc
bcndatfcipfaj. 3nima,n.app:cbedit ecntia fua fempcr:
quluia plerilcp appzcbedatea fcparatd a cozgib'':^!^ gb''
eft ipfa;fic ia ondim^^.tu fci» aiitcc impo te q? babca tiU6
etec fozme aUcri'' a fozma iftrumcri fui.boc.n.impofitis
eft:fozma aiit itcllccta cu fubfiftit in ful3a iteUigetc facit
iUiiditcUigi.cuiu9fo:macftfozma:icui^pc pfert bcc
fozma.ergo fo:ma rclatiui cotiner in bac fozmaJjcc atit
fozma itellccta no eft fozma alicui'':^^ q6 referaf bcc foj
ma per ipfaj.gflen tia otit buius iftf i cft fuba:-: no iiien v
mu9 nos^nccpcofidcram^^^nifi fozma fiiceflentic.Suba
aiit c>: fcipfa n6 refcrrad aUgd vtlo mo.bcc oiit ^batio
imnifcfta cft.^fmporc eft afi t vt gcgd appzebendit e in /
ftrumetii appzebcndat inftf m fuii quo appbcdit.({j_ Ite
fenfu3n6fcntitnifiaUgdcj:trifecii necp fenrit fcipfum.
ncqj inrtf m fuii nifi q6 licntiat. Simitr imaginario non
imaginat feipfa;:nccpactione fua vUo modo.fi cni ima/
ginauerit iftrm fuii imaginabit n6 ad modii quo cft ei''
fipiiaiz ftnc oubio ciua 1 no altcriu9:fcd qui fenfus rcd>
dit ei fojma fui inftrumen:fi boc fit impofc:-: tiic no rc
pzcfcntabitimaginationcfumptaafenfu no c6paratu;
ob iiio adaUud.fi vo boc nofucritinftfincius n6 iinagi
nabitur iUud.(ir3tc cp boc pzobat fuflficientcr.boc e : q>
virtutibus appzcbcndcntibus pcr inftrumcntiim ; acci'
dit c}i perfeuerantia opcrie fari^n.^nftrumcnta eni fa
Capitplfi
riganturcj:iugi'motH:io^nniitiircozu5complcy(oqiie
eft cis fubftantialia 1 n3;is.£a oiit quc foztia i DifTicilta
funtappbendi.ocbilitaiitinftrumeta:iaL[quadoDcftru
unt;itaQjpoftcan6appzcbcndant ocbiiioza ipft8.cog>
nimis penctraucrit ilia paflio a DifFicili:ftc cft oifpofirio
fcnfu9 qua l"cnfibi;ia Dilficilia 1 aflidua 6bilitat:i aUqnl
do oeftruunt:ftcut fplcdoz vifU5:tonitruii mavimii otidi
tii. 3ta vtfcnfus poftcg appzcbcnderit Oiti'icjle nequcat
appzebedcreDcbile.Duicniituetnimiiiipledozcnovi
det cu itlo.nccp moj: poft ipfus oebilioze Utce.£t g audit
foniriima):imii:n6aiiditcumiUo:nccgiUco poft illum
fonii DebiU:.f t qui oeguftar nimia oulccdinc non fcntit
poftiUaocbile.^n reautcitelUbiUecotrario fit.affidui
tas cni fue actionis 1 fozmandi ea quc funt Dift^icilia:acg
rit ei viruitc faciUus of^zcbcndedi id q6 eft poft iUa oc
biUusiiUs;quauisaccidatcialiqit mutabiUtos 1 oefc/
ctus:q6 b^epboc gjitellcctusiuuat imaginationc.ope/
rante inftruiuento Dcficienti:i non fcruitintcltcctui. Si
autc boc non clTet aut fcmg acciderct:aui plcrilcp:econ'
trario autem fit,i£3tem omntii partiii cozpozis ocbiti/
tanfvirtutcsinfincctattsiuuenitis;^» fitcircitcr qua/
draginta anos.l^cc aut f tus appbcdcs itelUgibiUa plc/
riitp no coz robozat n ifi vltra bac ctatc.Un fi cet oc vtii
tibus cozgalib'' oebcrct ita Debilitariifs tiic no oebiiitat
nifigE0ifp6nc6:icuentuj?bibcntiii:nonaut^ptcrocs
oifpofitiones:ergononeftoc virtutibtis ccfzpozalibue.
(E&j: bie etiam manifelhi eft qp omnis virtus appzebc/
dcns pcr inftnimeniii:non at^ebendit efl^cnriam fuas:
ncq; inftnimentum fuum;necp quia appjebcdit qua oe/
biU'tate]cercirium:ncc appzcbendit ocbilc poft foztc : c[t
fozte encruat eaii oebilitat cius opcrationc. Jn ftf a cn i$
fueactioaisoebiUtat.UirtusautcmintclUgibiUeeftco
traria buic.(CQ6 aiit facit nos Dubitare oe 15 g? aia ob/
uifcitur fuozii intetlectozii:'! non cj:crcet opattones fuas
cozpoze infirmantc eft opinio:nccp neccfl^aria^necpvcra:
poftibile crt cnim bec duo coniungi:i vt banc actionem
cj: feipia interim ou; nibil ipcdit vel obfiftit d:i gj poft/
ponat fua acrionc pzop:ij;cum aUqua oifpofitio pringat
in coige:i tiic n6 cjrerccat actionc fu.f :fcd occUnct ab iU
ta:i tiic cnit ftmul Duc vcre oictioncs;i aUera no rcmo'
ucbit a ttera.Cii aiit illa fuit:n6 opoztcbit a ttcAi lUa ?di
crio.(L' £>iccmus ergo q> fubftatia aie babet ouas actio/
ne9:vnam actionc coparationc cojpozis quc vocat pza/
ctica:i aUa comparationc lui 1 pzincipiozii iuo:p q eft ap
pzcbcfio per intcllcctii:i vtrccp funt oifl^idctcs fe 1 ipedi
cntc9.Un[ ai occupata fiierit circavna:retrabcf ab alia:
oifficilecftcnicoueniic vtrac^ fimuLocaipationce aiit
ciu6circacozpu6:funtfenrirc.iimaginari:ic6cupifcere:
1 irafci:i timerc:i tnftari:i Dolcre.£u aiit fcia g? cu co/
gitaucris oe itcUccto portponcs bcc oi3.nifi fucrin t bec
pualctia fup aia5:i fubcgerint ca.i ptjcrtcrin t ea ad pte
fua:tufcisctia gjfcnius rctrabitabitcUccta-aiaeni cu
crtintctalcnfibiUbus retrabct ab itellcctu^qiMuis ipfi
inrtfo iteUigedi no accidat ifirmitas vllo m6:tu ctia fcis
g? ca b-7 bcc ert g) aia rctrabit ab vno act6e.ppter aUa5.
ficuteft Difpof{tio:icaufacii contingitg^actiones fcn/
fuumn6 pzopnuntur.ppterinfirmitate';fcd Epccaiix»
tione co:pozis:fed fi babit'' iteUcctiuus adcptue ocftnie
ret caufa inftf i:tiiccii iftrumctii redirct in fuj oifpofitio
ncclTct.ncccffe iterii acquircre:fcd non eft ita:aUquado
enis rcdditoinniain babitumfuii:iatfcctioncfua itclli/
gensquicqnidpziu9intcUigct>atai5 cozptis rccupcrat
fuam fatutC5.ergo quicquidacquilierathiabcbat cficin
ittaoliquo modo.fcdcratimpcdita in co.'Rctracrioaiit
aie ab acrionib^^uis n6,{)ueiiit C]c otuerfitatc vtrarticp g/
txaifl.r.
Srt.j. ec
aia t.z.
Cvctlli»
renHbilc
cozriipu
rciiruio.
Hrtr.crf.
(«Ttia. p>9
lilcmaru;
4.p]ot>U.
t^timc
Xcrtinm
24
B
tfum aaionus afc wntutied er tnulrittidincattionu fiia/
madvnaparte:rimo:eni5 retrabitavoioict concupi'
fcetia ab irai-zira a timoje.Caiifa aiit biuus totius evna.
fc5 q6 afa totl fe coucrrit ad vnu q6libet:mani feRi:; eft
igii cum aliquis nonejreraicritfuasactioneseoqDim/
pcditur ab alio non poffit agere acriones fuas ou; illud
qd impcdit babuerit eiTe:polTcmus autem boc [atius ep
ponere : nifiq: poftqg boc fufficit: vidcrcmur fuBflui.p?
crgo C]C pjcdicris:^» ata no cft impicffa in cojpojc : necp
bab5 cci^ co2pu8.f t quia op5 3» ^pzietas anime in coj--
poze itt qitafi affcctio queda in eo:occupan6 iM circa gii
bernatione fui cozpozis:-! curl^fiHs.-quecft in ea^pter
oebitum co:po:is.Cuius cure aia cft ca;quc non b; ciTe.
niftcii b5 effc eiits co:pus,pp:iii ctiofficio fuo.i pplone.
Cr^^^pititlum.IIl.^n quo continent oue q6nc8:qHarii5
vna cft qualitcr jpfunt fenfus aie bumanc;i altcra affir/
inarcgjcepitcfrc,
ISrf iif<>rt ^wI^sfldJuuant^ia^ rona
j ^nilltt» leinmulrisejrgbuseftl?.
ffcnfusrcdditcilingitlaria:c]c quibus fiw
i gularibif) acquirunt ei quattuo:.(L Unii
q6 ratio fcporat vnilqdcg vniucrfalium a
^•■ij ^ fingularibu6:obftrabcndo itcnrionea eo^
riiamaiabappenditi)6mac:ta c6fcquctib''ea:'Z cofi/
dcratin quo coueniiit:'!: in quo Differunt.-i cuius cflt cft
cffcntiale:icuiusaccfdcnta'.c.£):quoacciditaiebfepn
cipraintelligcndt:au7:ilio fecii ogenriii imaginationis : 1
cftimationis.<£.'£>cciidiicftg>anima ponit babitudi/
ncsinterqaecpvniucrfaliafm affirmationct ncgatio^
nKiidocqitpaffirmariomegatiofiieritpcrfc nota g/
cipiet.qdauten6 fneritita^oimittitquoufc^iitcniat mc»
diii tcrminii.CrXertiu cft acquircre jjpofitionce cjcpc/
rimenti3.fc5Vt iucniatpcr fcnfumg? aligs p:cdicatU3
comitat aliquod fu5m affirtnando vcl negldo c6feque
do:vcl affirmado coniitncrione : i ncgando cotradictio/
ncm.£tnonfitbocquibufda5bo:i6:tnon in ali)s:necp
Cndiffercntcr:fed feme fit quoufcp quiefcat.£t gp itcr na
tura5 buius p:cdicari:'Z buius fubiccti cft bcc babintdo,
autnaturabuiusconfcquetiscomitatur natura^ biiius
antcccdcn«'s.autrcmouemrflTential'rnoncafu.£ttiic
bec conceptio erit adepta ej: fcn fu:i fy llb.ficut ia; occla
rauimus i lib:i6 logicis.CCCJuartii vero eft vcrba qui/
busfacilecrcdunt :eo cp p:obabilia funt:ata aut buma/
naiiutarco:po:e:adacqmrcndii pncipia illaconfcnticn
di.t intclligcndi.Dcindc cum acqitifierit rcdibit sd fcip/
fam.Si auteobftitcrintalique virtittiique funtifrocas
^impcdierinteam aliquibus oifpofitionib'' co:a pofttis
retrabcntcaa fua actione.Si veroimpcdtta non fttcrit
no egcbit eo poftea in fuis ^p:i}s action ibu8:nifi in a lig
bu6 tin in quibua opus eft rcdirc i?tutcs imaginatiuaa
1 cofiderarecaiteru ad boc vt percipiat pndpiii ali6.ab
cft q6 babucrat:t adiuuent rep:cfentare id q6 appctitur
in imaginarionc:t rep:efentatio cius in imaginarionc fir
mef auTcilio intcllcrtU6:boc autc contingit in pncipio ta
tui no poftea nifi parii.Cii aiit perficitur aia 1 robo:atur
fob per fe opcratitr actiones fuas abfolHtcUirtutcs aii
tcm fcnfibilc8:i imaginatiuc iccterc virtutes coj^alcs
rctrabitnt cam a fua actione.fbi gf a.licut bomo qui ati/
qitando indiget iumcnto 1 cius apparatu quo penicniot
coquop:oponitquocum QCceffcrit:fcd(T ejrillis caulTs
acciderit nonpcritenire:caufa que fttit pcrueniedicades
eftp:obibendi.(iri5iccmu3autcg>anima bitmana no
ftiit p:iu8 e^iftcns pcr fe:i indevcnerit m co:pus:anime
enim bumanc vnum funt in fpcdc 1 oiffinitionc.^i aiit
pofucrimuag) puus babueruntciTepcrfc:-zno incCpe/
rttntcfleatmco^po^i^bus.impoffibilccft^vtanimcinfp/
fo cnebabeantmultitudincm. iDuIritudocni reril.aut
eft cj: eifentia:': fo:ma:aut cft ep comparatioequecft ad
matcriam 1 o:igincm multiplicatam cy: locis quc circii/
dan t vnamquac^ materiam fm aliquid:aut ej: tcmpo:i
bus p:op:ij6 vniufcuiufcg itlarum queaccidunt illis ao
cidcnribus:aute]:caufisotuidenribu6illam.3fntcr ani/
mos autcm non cft alteritas 1 in effentia:': fo:ma. •^o:/
inaenimcarum vnaeft.ergonon eft alteritas.nififc6in
fucrcccptibilecffentie:cuicomparaturcffentiaciu6p:o/
p:ie:iboceftco:pu6.©ianimaaute cffettantum abfdg
co:po:e:vna anima non poffct cffcalio ab olia numero,
£t boc gGneroliter eft in omn ibusrea eni quo:il cffcn tie
funtintcntioncstantii^ifuntmulto^quo^us funt multi/
plicatc fpccics in fuis fingularibito;non cftcarii multitii
do:nifi ej: fuftincntibus tantu : 1 rcccpribiiibus parien ti/
bus q: cis^aitt e;: aliqna comporarione od illa.out od te/
po:a eo:ii.Cum cnim nudc fiterint omnino.non Differe't
per id q6 oijcimus.crgo impoffibilccft inter illas cfTc aU
tcritatc:imultitudinem.ergoDcftructtieftiam onimoa
p:iu6$ingredcrcnt co3po:afuiffc multas ccntialiter.
(riMcemite ctiliiripoffibilccffc vt effenriacius fit vna
numcro.CHmcnimfncrintDuo co:poja acquircntcia
OHeanimcqucDueeruntEtesiUiHsvnius anime:i tiic
aliqHidq6nonbabctmagnitudincniimeralcmcnt oi/
uiftbileinpotcntia.l^Hiusautcm ocftrucrio manifcfta
eft ejc p:incipt)s p^cpofitis in naturalibU6:i in alijs : aut
illa on ima vna numcro crit in Diiobus co:po:ibu6.l3oc
etiam per fe patet falfum effc.(L £>icemu8 etiam aliter.
cp quelibet anima non ftt Itngularis ey: tota collectionc
fpecici:nific]CDifpofttionibusoccidcntolibH6ei que nd
comitant eamejcbocQ' cftantma:o[ioquin conucnirei
tn eis omne6anime.3ccidcntia vero confcqucntia acci/
dunt fine oubio in p:incipio tcmpo:ali:i confe^uuntur
eamqueacciduntquibufdaminonalt)6.Bingularita6
crgo animarum eft aliquid q6 effe incipit:i non eftetcr/
num q6 fuerit femper.Scd incjptt effe cum co:po:c tan
tum:ergo iam manifeftum eft:anima3 incipcrecffe cus
incipit matcria co:po:alis4pta ad fcniiendHm ci6:i coz
pu3creatumcftrcgnHmcius:iinftrHmenmm .!©cd in
fiibftantia animc queincipit cffc cum aliquo co:po:c.^/
ptcrq6DebU!tcrcari;iHCftc):p:imis p:inctpi)8 offcctio
inclinationis namralis ad occupandum fc circa illud. %
ad regcndHin illud 1 p:ouidendiim ei in cmnibus:i ad/
bercndHmci:iper becomniafiteiu3p:op:ia:i olienat
ab ali)8 co:po:ibu5 circa illud tantiT.Co:po:i aut fingii/
lari p:incipium fingnlaritatis fuc accidit ej: affectionib''
quibus e]cp:imitur fin gitlare pcr quae affectioes illo aia
fit p:op:io illius co:po:i8;quc funt babitudincs gb^vnii
fitoigniialtero;quauis non facilcinteiligat a nobis illa
affectio:iilIacomparatio.3nimaaHte5 babet p:incipia
pcrfcctionis fuc mcdiantc co:po2c.(L i^otaut aligs oi/ -.
ccre q6bec oppofitio rcmanct oifceffum animanim a ^ ^
co:po:ibu6;ncccffecftenimvtautencDClinant.bocoiit
non tcneris:aut vt fwt vno:fed 15 eft etia q6 ncgoftisaut
rcmaneantmultiplicitatc.Uosautcm tcnctiseas ia^fe
paratas a matergs.quo modo crgo cmtmulriplicitatc.-'
(]L£)iccmH6gg>poftcaoiefuntfcpatcfincoHbioa co:/ Krtjjo,
po:ibH8,p:iHB autvnaqHccBbabucratccicentia perfe
jpptcr oiuerfitate matericrii^quae babcKi t;i pp oiuerfi
tatetempo:isfHccrcationi6:iEpDiucrfitateaffccrionii
fuants qs bebat.©c6m oiucrfa co:po:a fua qiie bc'bat.
°noseniinvercfcimus;^quifaciteffcinillaintctionc5
vniucrfalc:e]c qua fit fingularis tantit5:iinpoIccft vt fa/
ciat cffc fingitlareeinifi addideritfHp:a fpalitatc' ci^in^
®e m ilbam'3
5»ipart«l?flt
tapi.fcdoixr
toium.
tention^ et qita fiat fingularis aliq oe itcntionibus qne
cofequunt in crcatione : 1'comitant :fiue nos fdam" cas
fiue no.dTTlos fcimus ctid g? bec aia no eft vna in oib''
coigib^.Si eni cfTet vna in oibus iUis^aeflent multe gg
retonetucautefTetfapiCBinoibueilUsraut infipiens in
oib''ilu'8:i no latcrct vnuj gcgd vidcret in m alteriua.
vnii cni qdad multa refert :pot'c eft oifferrc fm rclmoi
ne.Sed in eis no oiffcrt q bfit ce in eentia cfj^js, illa:£il
cni vn' pf ftieritmulto;: filiof :cii ipfe fit iuuenis no eft
iouenislm oca illos.^uucntuteeni b; in feipfo^-zptine/
tur vnaquecp rctbnc^itr pjudctia:i ftultiti3:iopio : t
filia bis iit'ia:non funt nifi in ecntia aiei ptinct cii aia in
vnaquacg rcfonc:g aia no cft vna:fcd cft nuiltc nuo. £t
fpes cf vnaeft:i eft creata.(icut poftca oectarabim^^^fcd
fincoubioaligdcft.eEq6 fingulariseflfccta eft. 5116 at
no cfl ipzclTio aie in ma.Jaeni ocftntjcim'' boc . "f mmo
itlud eli: aliq oc affectionib'':t aliq oe \5tutib'':i aliqd e}:
aatttibusfpualib^^^autcopoittiicjcttlie^^qdfin^ilarl
fitaiarquauieilludnefciam^^^poftq^autfit fingularis q
fc:eft impote vt fit aia atia nuo:'Z vt ftt vna centia. "^a at
mtta oipm^^ats ad negadu 15. S5 oemfabim" qj aiii cix
crcat cucrcati6catic'coptbni8:pofc cvt crect poftilla
affcctio aliq i acti5ib''r6nabilib''i in paiTion ib^^ronabili»
b'' EE collationc qp oifferatab actioc q eci fitis cii atia.
j£tvtaifectioacgfita:quevocat itellcctusin effectu fit
in vna talis oiffonis: vt b e.i oifferat ab alia aia.ict q: ac
ciditeiEciBeecntia fuifingularcqdbsejreoqd Bcipit
aliqua affcctione q eft ei'' ,ppjia:i no altcrf^pofeeft etia
cotingercin ea cj: ^tutib^^cozBalib^^affcctione jjpaj.q pe
dcat CTii affecdoib'' moiatib^^^aut fint ipc eedcaut vt fint
ibi et alie .ppetatce nobie occulte:que pfequun t aias cu
creant:ipoftq5creant.Quatia fequiit fingularia fpcrii
co:pota'iii:gbu3 oifferiifci vt aie fin t ita:fed ofnt iiii8.p/
p^ietatib^^.pQ qe co:ga creata fueritt:fi[tte fciam^^ittae oif
pofitione9:(iue n5:aut atiquas iltarum.
CirCapitutum.IIII.C): an ima non ociinit effe : nccg traf/
fozmatur in alia co:po2a.
■^ (\(\ ^** """ mo:iat tn mo:te cozgis.ra
,^v*+ tiobeccft.Quiagcgd oeftruit ad
ocftructione alteriu8:pcndetc]c co a liquo mo.
, ^^^&iiSal gcgd pendct qc atiquo:neceffe eft; vt aut
l^^S^Sjfitcopoftcrius^autfitcopua^ccntia no te'po^
rcaittbabcatcueoce fimul.SiaiJtaia ftcpedetcjcco:»
po:e.f»cat ej: eo cu quo b; effe fimul:i boc fucrit ci effen
tiate:i n5 accidcntatctiic vniufcuiufcg eoy eentia relati
ua eft ad alteru:i fic ncc^ co:pu8:necB aia eft fulja.fs eft
VtriicpfulJa.Si aiit eis eft boc accidcntale 1 non fuliale:
tunc oeftructo vno illof oeftruct rctatio quc accidit a b
teri inon oeftruerad oeftructioncaltcri^^^quauig fic pe
deat cpeo.Si aiit Hc aia pendet cj: coipc: velutieo pofte
riu3:tucco:pu8 caeftec aicCaufeaut qttuo: funt. Co:/
pusgauteriicaefficiesaieioaneci efTe:aut erit caufa
receptibilis eiusad modii copofitionis:ficutclcmeta re
cipiiitco2ga:3Utadmodu fimplicitatis vt es imaginie:
aut eritcaufa fo:mali9:aut canfa gfccta.^mpoleert afit
Vtco^jus fit ca efficica.Cozp'' cnicj: boc gp eft cozp''^©
ogtt aligd:n6 facit eni nifi p ^tutc.Si cniy agerct pcr fc/
ipfU5:in5pvtutc8fua6:tucocco2pu3agerct illa actio/
ne.oeideomncsi^tutesco^Ealce aut funtaccidetcsaut
fun t fo;me materiale3. ^mpoffibile cft autes vt acciden
tia:ifo:mee):iftcnte9inm3tcri)3tribuantcffce]ciftcnti
fubftiticEfc.n6in ma:icefut3eabfolufc.5mpot'eeft ct
co:pu3 ee cam rccipiente.^a cni ,pbauimus 1 ofidimue
g?ai3 n6cftimp:cffainco2Eeatiquom6.gco2pu9 non
eft fojmatii fo^ma aie r6nalt9.nec^ ad moclii c6pofitio'
CapMn ini
nis:nec^ ad modu fimplicitatis^ad boc vt aliq pars cov
pozis c5ponat 1 c5ple}:ionet aliq copoff tioe: vel aliqua
c6ple):ionc.in q imp:ima£ aia.^inpole eft etia co:p'' ee
fo:malc cam aicaut gfectione gfecti.XTDclius cftenim
boc effe ep.g n6 pendet aia ejc co:gevt caufatii^ejc fua ciS
ecntiali:qu3uis c6ple):io 1 coipus cae fin t aie accidcnta
lca.Ciieni crcaf ma co:2is:q6 fit oignii fieri inftf m aie.
ieiu3regnu:tiiccaefeparatequefotent oare vndquacg
aiam:creant aiam.g vt afas crccnt fine cojpozib'' quib''
^p:ia fit creatio vnius no alterius cft impote.ict pzetcr
boc etia negauimus in picmifris aias an te cozga ec mul
tas nuo;i pter boc etid qo ncccfTecft qd quicgd idpit ec
pcedei illud ma quc ftt apta rccipe illud:aut apta copa/
rariadittud: ficut oiidimus at'9.1 p:eter boc ct q>fifK)te
cet vnaguacg aia; creart 1 n6 crcarct id in quo perficit
toperat^ociofusceteiuecc.nibitauteociofu, aut fag/
fluii eft in na.Quado gde g boc eft ipote.tunc in cis que
funtn6eftpoffibilita3b9.fedciifi't aptituclo rccipiendi
aiam : 1 aptitudo inftf 0:^ comitaf :tuc creat a caufis fe/
paratis itlud q6 eft aia:boc aiit n5 c6tingit in aia tm:(cd
in oibus fo:mf3 babetibus initiu.quarii cfTc no ppondc
rat fup:a earu no e(Te:nifi q: ml aptio: cft quantii ad,il/
la8:i otgnio: illi8.©ed q: crcato vno crcaf 1 aliud:n6 io
opsvtvnoDcftntcto ocftruaf alterH:n5eniboc c6tigit
nifi cu effe vnius liierit ppter ette altcrius:aut in altero.
©epe eni cotingunt «tiq gg atia gbus oeftructis rcma»
ncnt itt3:q: ee illo:j: n6 babuit ee ej: tltts. JS: t p:ecipue cfi
id q6 oat eis effc fticrit aliud ab illo:e):quo vtratp babet
cffe fimul.CSttribucns aut aiecfTc no eft co:pus:netB
virtus co:pali3:fed fine oubio eentia ep^xQ nuda a matc
r^8 1 mefuri6.jet qn gdeaiabs effeab ilta:i n6 bj e^coz
p02e nifi oebitii bo:eqite 03 cfTc tm.tiic n6 pcndct ciu?
cffeej:co:pctm.Tlecgeflco:p''canifi accidctalis.g no
coccdif Diciqd ficpendeat3iacjco:ge.vtco2p'' Dct>eat
ce p:iu3 aia p2io:t'tate catitatis.Sed pars tcrtia 1 qp oijci
mus in pzincipio.boc eft cp aia pcndet ej: co:p.e.fiait id
q6 eft p;iu6.©ed bcc p:io:ita3.fi fuerit tepo:^ lis.impof
fibile eft vt ec aicpendeat cj:coJEC.poft^ paus eft in eo
in tepo:e.Staiitciu8 po:ita3ftieritineffen5 in tpe:qui
modu8po:it3tis cft:vt cu centiapo:i8 f«cn't:comttef
ea effe id q6 eft poftcriu9:i tunc boc pus no b; eiTc:ajm
ponif Dcftrui idq^cftpoftcrius.Tlo vtq: pofteriue poi
fuimus Dcftructii.i5o[:^ocfiruiidq6cftp:iu8..'35ob ^
g> poftcriue n5 potocfiTui.nifi q: p:iu8 accidit poji ali*
qd in na fua:q6 Dcftmpt illud:i mnc Dcftniif poftcri'*.
gejcpofitioncoeftnictionispoftcriozis.non fiucnit 00
ftnictio pao:i8.Sed pofitio ocftntctionis iplius p;io2i»
ponitpofteriusocftruipoftcpaccidit p:io2i Deftniiifc
£t qii quidc ita eft;op5 vt ca ocftnictiua ^tingat in fub/
ftantiam aie:ppqu3 ocftnmf co:pu9;i vt cozpue nullo
modo Dcftniaf pg cdm;quc cft cius jppzia.&ed cozpus
ocftruif ex caufis quc funt cius jppcq: pmutationc co'
plcjcionisicopofitionis.crgo impotccft vt aia pcndcat
c):co;Ee.ficHtp;iu9na:ipoltC3Dcftru3fco2pus aliquo
modo ca fui ipftu8:crgo n5 cft itcrilla bic niodus pedcf
di.ict quaclo gdc ita cft in rctc ocs modi pcdcdi oeftru/
ctifiit."(^ert3t 3 vt nullius co:p. ee pedest cj: 3rtcro. £i(e
oiit3iepedet3 pncipi)93tij6qHen5 pmut^nf :nccpoc/
ftruun t .(T ^iccmus g q» nuUs ca Dcftniit 3i3m 3liquo
modo.Quicgd folct Dcftnii c j: slicj ca que fit in co in illo ^
eft potc'ti3 ocftnicdi.in qiio cft antc Dcftructionc effccf
pennanedi.aptitudo autc cius ad ocrtructionc non eft
cf fuo cffectu pmancdi.^^ntcntio cni potcnticaiia cft ab
intentione cffcctH9;i rclatio buius ).iotcntic.3Ua cft a re/
lationelHiiu9effcctU9.'lNClatiocnibuiu8potctie cft od
Sinintc
glumtum
25
eettraendiimttrelatiobuKiseiTectus ad permijnendu
ergo c% Duabus caufte Diuerfis fun t in rc be oue in tetio/
nes.lCibicemusigit 9>inomnibu9compofiti8 i fim/
plicibue ejiltentibus in copofttisipoiTuntconiungieife
ctus permanendi:t potentiis Dcnruendi.3fn rcbits autes
nmplidbus feparatis per re:impoiTibile eH bec duo con
wngi.(ir£tabroluteDicimu8qjimpoflibilceflconiun/
giin 3liquovniuseentie:bd80ua5 intentiones.Quicgd
aijt permanet:': babct poiTe ocftrui: pcrmanendi babet
po(Te:permanentiaautemciu6 non efloino nccenaria:':
quia necciTaria non eHrcfl potTibili6:po(Tibilicas autem
queb;Duoextretnaeftnaturapotcntic:crgo cftin fub'
flanttaeiuspotcntiapermanedirt cffectus pcrmanedi.
3am autem conftat g* eflcctus permanentic illius : fine
oubio non cflpotcntiapcrmentteillius:-: bocconftat.g
effcctus pcrmancntie illius e(t aliqnid qd acddit baben
ti potcntiam pcrmancndi.^fpfas autepotentia no babj
elTentia permancndiquc e(t in cfFectu.0ed babctcam
td cui acctdit in fua efTentia permanere in elTcctu:quccft
veritas fiic c(Tentic.)3eqHimr crgo cj: boc vtcius centia
ntcompofitae):aliquoqdciibabueritecntiaeius lit in
effecm quc eHfoima in vnaquac^ re:'Z c^ aliquo babeti
bunc effectii quodbabcbat in namra fua potentia eius:
que efl: ma eiiis:crgo fi aia eft fitnplcjc abfoUttc non cii
nidii in fo:ml -: materia^fed fi cft copofita Dimittamus
nunc compoficionc:': cofideretnus fubftltia quc eft ma
teria.£i couertamus vcrbii ad p:ima eius matcria i lc
quamur oe ea oiccntC9:g7 ipfa tnaterta aut oiuidimr in
fozma 1 materia:-: fic fcmp^qd e(l impo(Tibile:aut no oe
ftructur id q6 cllfubftatia:-! radijc.Tlofh-a aute locutio
eft oe boc q6 eft fubHantia t radipqd vocamus anima.
*flon enimcftlocutiononra ocrc compofttacj;ipfa i
olio.(C2B3nifeflu5 cft igiturqj in coqd eft (irnplej: no
compoftmmraut radi% compofiti:non conueniunt cfFe/
cms pcrmanendi : i pistentia ocflrucndi cotnpofitionc
fuc enientic.Si igitur fucrit in eo potentia oedractionis
impolTibiic cft efic in eo clfecmm permancndi. £>i autc
fuerit in co cfTectuspcrmanendii babueritc(Te:mnc no
eft in eo potentia ocftrucndiergo manifcflu eft gj in fub
ftantia aie no eft potentia co2rumpcndi:fcd gcncratozii
co:ruptibiliii.ComimpJtcnimq6ellcompofitiiicoiu/
ctum:potentia vero ocftruendi non cft tn intentioncf m
qua vn ii compofiiu eft;fcd in moteria que cft potctia rc/
ceptibilis:vtrof cp 3trario?rcrgo in oeftructo compoff/
tonon cftpotcritiapcrmanendiveloenTuendi:necg cof
iunguntur in co.iDateria autc aut eft pcrmance nojpe
pterpotentiaej:quaaptacftad permancndii:(Tcut gda
putaHcmnt:aut eft permancns^ptcr potentiaj cj: qua
pcrmanet:que non cft potentia Deftrucndi.nam in potc/
tiaDel^niendibabetaliudqdcontingit in eam.d^-pof
tentia vero DcHmctionis iimpliciu$:quc funt in materis
cft in fublbntia qua babct materia:n6 in fubfta tia cop.
•ji>:ob3tioaiitcqueaffirmatomnegcnerarii cffc co:ru/
ptibilc f m boc gp finitur virms pcrmanendi:-! ob B coi
ruptio ei ftt neccffaria per boc q> e(t compofitu vcl gcne
ratiici: nwteria ■: fo;ma:tn cinus materiacft virms per
manendiipfamfojmam:'! virtu3 cozntmpcndi: ej:qui
bu9 ouobus confiat fimul:ficut iam oidicifii:crgo ofien
fum eft animl bumana non cozrumpivUo modo.£tad
£ boc perdujcimus nolh-um verhim nunt oiuino.tT^aj
eaimoitendimuggjanimenonfiteruntcreate-z multi/
plicitate niff cum aptimdineco:po2um:co 93 f m aptitu/
dinc5 cojpojii:op5 aitribui e(Tc aie a caufis fcparati8.£t
patuit etia gp boc non fit cafu vel fato ita vtanimacrca/
tanon fuerit creatamifiqz per coplcpone oebebatcrcai)
n anima quc eam rcgeret.0edatababattcfTc:t cafu ao
cidit:autco:pu8babcretefTcciiillaa quo pcnderetbcc
cnim non cftcaufa centialis multiplicitatis vllo modo.
fcdeflfouafrccaufaaccidcntalis. 5am enim oocuimus
cp canfe cfTcntialcs oebentpiius crcari:': poft iltae acd/
dcntaIcs.j£tquldoqdcitacft.tuncomni8co2po2i8cu$
crcata fiucrit fue materie coplejtio^opscreari animl:boc
autc no op5 in vno cozpojc tantum x non in alio.^ingu
laria enirpe'rii non oifrcrtintin ciecT^quibtis coflimiit:
nec^ cft pofTibile vtvn ti coipiis bumanii ocbcat bat>ere
animam qtia pcrfidatur:': aliud co2pus ciufdcm coplc/
fionis in fpccie non ocbcat boc idem:fed fi cafu accide/
ret boc ciTet. &i vero non accidcrct boc non c(Tet illius
fpecici:cuius illudel).&iautem pofuerimus cp vna ani Cdetia pi
matranffcramradmultacorpo2a:vnicuitgaute cozpo/ *' « toiBf,
ri per fc ocbct anima crcari:quc pendeat e% ipfo:tiicvnit
co:pus babcbit ouas animas fimul.oeinde non (tc anit
mapendete]cco:po:e:quafiiimp:elTainco:licut iam fe/
pe oftedimus:fed fic pendct e% co:ficu t circa qi> ocaipa/
tur t cognofcit:t qd patimr cj: illa.(COmneaute3 ani/
mal cognofdt tpercipit animam fuamvna^ c(Teque cfl;
imperans:t rcgens fuum co:pu8 q6 babet.&iautcs cfl
ibialiaaniaquanon pcrcipitanimaUnecg occupat dr/
ca ftium cozpoBMnc non pendct ci: illo co:po:e.1lo ent
anima pcndetej: co2po:c niff boc fnodo:crgo nuUo mo/
modo tranf fertur anima ad aliud co^mii boc fufficiat
ei.quibuiusreifummamqucrit.^cbesanfe3 fdre boc
multis modis poiTe e^cponi.
CTCapitulum. V .;be intcUigctia agcnte^t oe patiente in
nolh^isanimabus.
i^c^tttua Q^animabumanapauseft
iJ^VKiltUV intcliigcnsinpotcntia.ocin 3
[defitintcUigcnsin effecm. dOmncaDtqd
iejiit oe potentia ao cfrecmm:non ej:it nifi per
Fcaulam:quc babet illud in effecm : t e]ctrabit
adillum:ergo bccelT caufa pcr qul anime noftre in reb'
intelltgibiUbus c):cunt Dcpotcntia adcffccms.ioedcau
faoancUfo:mam intelligtbilem nonelf nifiintcUigetis
inefTcctu:penc9quafuntp:incipia fo:mamm intelUgi/
biUum abftractarusXuitts comparotio ad «ias noftros
eftficutcomparatiofoli80dvifU6noftro6:q:ficutfolvf
per fc in c(fectu:i videt luce ipftus in cffcctu:q6 non vu
debat in Cf^cm:fic eft oifpofitio buiue intelligetie qtia/
tu ad noftras anima6:virtus eni rationalis cu5 confidc/
ratfingula:qucfuntin imaginatioc:tilUtininot lucc in/
tclUgcnncagctiein no6:quapdip'miie:f.untnHdoam£i
tcria.-z ab cius pcndittje 1 imp:imunt in onima raticna
li:n6 qfi ipfo oc imoginotioc mutct ad itcltm nfm:ncc0
q: in tetio pcndes e>: multis.cu ipfo in fc fit :?fiderata nu
da:pcr fc faciot fimile fibt !oed q: c^ cofiderationc eop
aptatur anima:vtcmanct tn eom ab intelligetia agcntc
abftractio.Cogitationcs eni icofidcrotioncs motus fiit
aptantcs otam ad rccipicdii cmanationc5:ficut tennini
mcdi) pparlt adrccipiedu ,5nc5 nectaquluis illud fiat
vno modo:-: boc aUo:ftcut poftca fcies.Cu^ aute accidit
animc rattonaU comparari ad ba'c fo:mam niidom mc/
diante luccintclUgcntieagenti6:?tingitinaiaej: fo:ma
quiddamqdfmaUqHidcftfuigcncns^-zfm aUud non
eft fui gcncris.Sicut cum lu j: cadit fupcr colo;ata : 1 fit
in vifuej:illa luccopcrarioqHcnoeftftmiUsciejcomnt
partc^imaginabiliai^ofHntinteUigibiUainpoteMa^-zfiiJt
itclUgibilia in e(fecm:n6 ipfaeadc:fedqHCC]ccipiunf ej:
ilUs.imo licut opcratio quc apparct ej: fo2mi6 rcnftbiU'.'
bit8:n6 ipc fojmc medute luce;f5 aU'ud.q6 b5 copororio
DC ad iUas:qd fic medilte lucc i fcepubiU fctc oppofito.
Suic £)
©e aia Tji^aiti^
»
C^Qm\iterinK]\ccms inmfdmrin ata.^
Hfilfr animarattonaliscuconiungtt fo:mi9
l^ ^ altquo modo coniunctionts aptatad 1$
m cotingant in eae); luce itelUgentie agentis
tpfe fozme nude ab omni permi]ctione.-pmus
S'aute q6 percipit oe eis bumanus in tellectus
eHidqdDeeiseftenentiale-zaccidetalciidcuiuscaura
funt ftmiles tmaginationes ille i Differur.!8ed in tenrio/
nes quibus non oifTisnvnt ipfe fo:mefumit vna intentio
ui efknm itellectus coparatione ftmtlimdini8.Sed co
parationeeius in quo oiDeriint fiunt multe:ergo inteKe
ctua potellatebabet multiplicadiDeintetionibus:q fuc
vna:'i adumldi que fnnt multe.!oed adunatio multo:u.
f it Duobus modis.vno vt iten tioes que funt multe 'z Difi*
ferentes Dimenfionibus i imaginationibus fiat vna in/
tetio:aindoiflferuntinDi(finiti0ne:aliovtDeintentiuntV
bus generit:': DiiTeretiarii coponat intenao vna:in Diffi
nitione.C>CDodiaiit multipUcidi fiuntecoueriio ifto/
nt.3iliautmodifuntoep:opuetatibu8 bumani ttelle/
ctU8:quos no babet aUa \?tU9.3Ue enivirmtes app:ebe
dunt-Q^eftmultuftcutefl multit^-zvnumlicutell vnu.
Cu aiit oppbendutvnu q6 e(l piunctii i copofttii ejc aUg
iN^^teo^accidentibus^noptitfeQareaccidentaliaeof
abefleutiaUbus eo^.£u3 auteaUqua fo:ma rep:efentat
renfusimaginauonu-zimaginatiointeUectuu^zinteUect^
e^Kipit 9; iila intentione.f3 poi^ea rep:efentauerit eialia
fo:ma eiufde fpecieuque non efl aUa ntft numero.ia3 no
e^ci[netinteUectU8e)ceaalia fo:map:eter qul accegat
vUo modo:nift ^m acddesiqd eflilUus ^p:iii:e>: boc q6
dl iUud acciden6:ita vt aUqii accipiat illa nudxaUqua/
docfiiltoaccidente^i^pterbocoicit:^) focratee^ pla/
co funt vna intetio in bumanitate.Tlon cp bumanitas q
efl coniuncta p:op:ietatibU8 focrati8:ipfa eade fit coiun
cta p:opaetatibU8 platoni8:quan ombo baberent vnas
efrentia:ltcut fit in amicicia:': in aU^s relationibus. Qcd
q:bumanita8multipUcataeflinelTe:bumanita9.n.vna
no eft in quacduenilt que rep:efentet e(Te e^trinfecum.
ita vt ipfa eade fit bumanitas platonis 1 focrati8:l3 aiit
Oeclarabimr in ooctrina fapietie.Od aiit oe boc inteUi/
gitur boc efl qd():ima fo:ma bumana que p:ecedit-ipfa
p:odefltantuanimeadcognofcendu fo:ma bumanaj.
Joecuda vero nibil pdeft. ^ntentioeni imp:e(Ta anime
eflvna:quendeflnifiimaginatio pma^iimaginatio fe/
cudanibilopcrat.1b>otuitaiitvnaqucc6pccdere 1 ope/
rariAlUididein aia:non ftcutbicbomofin^laris:': bic
equu6.CC3nteUectusautcuapp:ebeditaUqtia inter q
efl p:iu8 1 pofleriu8:folet tteUigere ci'i ilUs tepo:e necio.
non in tEe.fed in momcto.CT^rtteUs eni iteUigit tepiio
in pnc -: in terminie:-: boc fubito.ilJOd aiit iteUs no pt
fo:mare ea que funt in vltimo iteUigibiUtatie : 1 abttw
ctionis a ma:boc no b; ei; aUqtto qd (it in elTenria illa^
reru:nece):aliquo9)fftin na inteU6:f;e);l5Q7aiaipcdi
ta efl in co:Ee 1 ej: co:Ee::i q> in muUis eget co:Ee.0ed
co:pus elogat ea a ofgnioubus fuis perfectionib'' . "Doc
eni;q70cuUt9nopotintuerifole:n6b3e|: aUquoqd ftt
in folcmecB cjipoc cp fol no appcat^fs ej: ifirmitatc ocfi.
J3ed cuaufert Denoflraaia ipfa aggrauatio 1 ipcdime/
tii:tunc intelUgetia aie oe bie efl meUo: $ b; aia:': q efl
purio: 1 DelectabiUo:.i3cd quia nofTer fermo bic no eft
oeaiarnififmg? eftaia.f.fmgjefliunctamae buic.tiic
non D€bemu8loqHigdcritDeaiapoflmo:tc:cii loqiia/
mur Dc n a.Donec Eueniamiis ad ooctrina fapietic:-: fpc
culemur res feparata3:q: ooctrine nalis no efl ^p:imn
fpecularunifi cpeft rerii naturaUii^ique babet copara/
tione ad matcrii 1 motu^oed Dicem''^? fozmatio [tcUcf
CapitoIa^VL
Icttus oiffertf m e(Te rera.'^KcB eniifubttWimas no pot
aUqn iteUectus app:ebedere:q: ejccediit eu:que f funt
oebiUs efTe:vt motus 1 tepu8:i materia:aliqn cft oiffici
let'ntelUgt.eo q^funtoebiUsefTe. (ri^:iuatione8autes
ndapp:ebendittnteUectu8 in effectu abfotuto:p:iuario/
neeniapp:ebenditperboc gjapp:cbendit babitusei''.
foedinteUectu8app:ebenditp:iuationeqc tx)c q? ipfc
fuitbaben8p:iuatione.lDaliiergoe^bocq7 e(t malu.
7 impoteria.t eft p:iuatio puarion ii fi app:ebendit i teUe
ctu9noapp:ebendit:nifte):bocqdefl ftmiUtudo inter
biic 1 illam poten tia.^ntelligen tia eni cui- nibil poterie
anne;cueft:no intelUgitpuatioHe:ne(^maUis:fm q^cft
p:iuatio 1 malii:nec founant in ea:q: in eis que funtno
efl aUcid malu abfoUtte.
CriCapitulu.VI.DegradtlNi8actionutnteUectU8:'!Dcal/
tio:egra(biu eius qui ell fenfus in tellectus. -
i^S^i^ttitia CfeanimaintelUgiteogjap/
|'3Vvil|lll> pjcbenditinfeipfafo:ma{n
I tellecto^ nudo^r a ma:fedboc gp fo:ma e nu
lda.-autideoeft:q:intellecm6eaDcnudat:aHt
^f^ q: fo:ma in feipfa niida e(t a ma:t no efl op''
aie Denudareea.;anima aiitinteUigit fcipfa;:': boccp in
telligit feipfa5:fadt ea itelUgere fcce:': intelligentc •: res
intellecia:'zintellertii.3(n eo vero q? iteUigit ceteras fo:/
mas no facit ita.'3fpfe eni per fe in co^pe fun t fcmp : 'z in
po'' -zin intellertH:quaui8in aUgbus reb^^ejreant ad effe
ctil.^Uud aiit cp t)icii.cp ipa anima f it ipe res intellecte:
impol'eeftfmme:l5enino iteUigoqdor.g? vnares fiat
alia:neceintelUgo qliterbocee po(Tit.0uicgd eni oepo
nit vna fo:ma "Z iduit aUacipm eft cii pma fo:ma alifld:'!
cii fc6a aU'Hd.p:imu verifTime no ftt fcdm.nifi p:imii pc<
flruat:'z no remaferit nifteius fubm velaliqua gs eius.
&mt no fit ita ingramus quaUter fit.CI^icemuS g g>
cu aligd f^t aUudillud pmu aut bseezaut n6:z fc5m:aut
b5 cfTe:autn6.!3tautbabuerintc)Te:tunc ouo eenria fiit
n6vnii.)3iautp:imun6babueritefTe;tuncbocqderat
aligd fit nibil:'Z qd erat nibCl fitaliquidiboc aili noe itel
Ugibile^pMmu etenitfioeftruit^no tn fitaliud:nifi qui»
oeflruit ipfu5:attribuite(Teali) rei.Siagqiiofit fo:ma
aliariirerii.^Qdautmagis oecipitboiesinboc.eH ille
qui copofuit lib:ii ifagogarii qui amabat Uig verifino^-z
^babiUa^fariffadesftbitaltis verifimiUtudine:q> poO
fiintperpendereDocriboies^ejcUbzisci^^ginritulanfDc
intellecm.'z oe intellectis:'^ oe anima.Concedo aute fo:
mas rcrum fubfiflere in anima:Deco:antC6:'Z nobilitan/
tes ea:quarii quafi locus efl ata:mediante intcUectu ma
teriali.@i aut aia fit fo:ma aUquarii rerii q funt in cfk'
cw:fo:ma aiit c(t ef!ecms:imo ipfa eiT efiecms.^n ^eflen
riaverofo:men6eflvirtU6rect'piendt aligdinec^ ^tm
recipiedi aligd efl nifi in reccptibilt rciitiic op5 vi aia no
fit f tus recipicdi alia fo:ma:vel aUgd aUud.Scd noavi
demus ea rcciEeaUafo:mapterilla:vn fiilUj no recipi»
mr:pollq5 n6 fiterit oiuerfa ab bac:erit mirii:q: rccipies
-z no recipicns erut vnii.Siaiit fijerit oiuerfa ab ea : tiic
aia fine oabio fiet alia a feipfa.fi fpfa eft fojma itcllecta.
boc aiit totii nibil e{t.Ma eniseft inteUigens. ^ntetlect^
i^oaut vocabit virtusciuequaintelUgit. Sut vocabit
ipfa fua fo:ma intcllccto:?: fuo?::qucq: funt in aia intcl/
lecta funt.ergo intellectus 'zinteUigens:-!: (ntellcctii : n6
funt vnii in noflris aiabua.Conccdo autc Ik>c polTc e(Te
in aliquo:ftcut fignificabit fuo loco.(|_ ©imilitcr jnteU
lectum materiatc.fi volunt appcUarc aptitudineoie ab/
foluta in nobis^fpefl: pmaneB oii fumue in boc cojpo:e.
Qi autc voUimuB-appcllare intelicctii tnalc aptitudinc
anime fm vnomquaincg rcm:aptitHdo oeflruimr cum
ISri. fcfio
nieca,t.p.
n
0mntc
3S haheteffeeffectas.lJ^^Poil^i^itiamboc cSpzehendi/
fti:oiccm'' cp fomm mtelligibiUa fit tribiia modis. vno
ciJaliqiiidfb:mat inoiainctfecatDidincte -z o^dinate.
joedaliqttilla DiOinctio tozdinatio no eft neciarred co
inutabilis.e^empligra.cum o:dinai!eris in anima inte/
tioncs verbo^r fignificaniium boc qd oicit :g> ois bo eft
aial:inucnies fntellectii vniufcuiufc^ bo^: vt'em:qui no
fo:mat nifi in fuba incojpo:ea. (C^dbocaut vt fo:mc
tur in ea:necefTe eft ibi p:ius i pofterius.Si autcumu/
taueriaboczo^dinauerisaliter intentiones fozmatae:
Itcut cum oicis q> atal p:edicat oe omni boic:non oubi
tabis bunc o:dine5:f m gp cft o:do itctionii vniuerfaliii
ndelTco:dinatiiniftinfubrtdtia no co:po:ea:quamui9
elitts fit bic o:do $ p:imu8.!5cd boc f m auditit n 5 f m
intellectu>l3ien{ouoo:dinesf(tntDiuerfi:redintel[ect''
purus idcm cftk(E ioeciido cfi intellcctus reiiam acqui
rituscil^mopcrationes^fedaiaaucrtitabcis^-znonre/
fpicit ad id qd iam inteUe)cent:redefl mutata ab illo in/
tcUccto ad aliud.Tlon eni e(t in potctiaanimaru nof^ra
riiivt omnia intelligant rtmul fubito.C, Xertio cu5 ali<
qdoubium atcqneritoebisqueiamfcilti;velque ki/
repotCB^fedbefitasrefpodcreinilla bo«i:fecuni8 indc
verilTimetepofTerefpodere^quauispolleanonfitapud
te adbuco:dinatarefponlio aliquo modo. !ocd incipis
p:co:dinare in tua aia vt reddendo refponfus qd p:oue
nit c]c ilia certitudinc fcicndiiUud q6 babes antc oiftin
etione -z o:dinatione eiU8.£>ifferetia aute intcr pmai foz/
itiatione i fai manifeila efl.puma eni eft ficut id q6 oe
tbcfauro eductstt aUgd Oe eo agi6.!oc6a ftcut id q6 ba/
bcsintbefauro^-znoagisaUquidDeeo.tertia vo a pma
tifrcrt in 15 qd no dt aU'quido:dinatii in cogitatione ali
quo md:fcdefl ftcut icboatio o:dinis cit adiunctioc cer/
titudinis.£t oifTerta fccunda:quianoncrtqdrer{:ncia'
tur:fed refpicituraUquo modo confiderandi in actu vc/
rifimiUcui^p:iaeftc6paratioadaUquid q6 ell; quaft
repofitu.SiquisaittDi^eritq? becfcietiaeftin potctia
redpote'tia^pinqua cf{cctui.Bfalfu5cfl.babe8enim B
babet certitudine in cffectu acquiftta:qud no efl necefTe
acquirere:nc<B pcr potetid rcmota^necg per p:opinqua.
3pfa aut ccrtitudo:certitudo e(t babcdi boc ci6 bs apud
fe bocfz vt cum volucrit ilUid fcire:fciat : i fic ccrtitttdo
eius in efFectu ell quafi bec iam acquifitio cflique veca<
tur in effcctu:acquifitio eniaUcuius acquifitio eft.B 1^0
tur op inuimus acquifitu eftin cffectu. ^edimpojTibile
eft certu fierig? id q6 nefcit fit ei cognttu in cffcctn:i re/
pofttii apud fe:quo moaute certificabit oe oifpofttione
aUcuiii6:nifi q: B Pm cp fit certa:cfl; ei cognitum.^d igi/
tur q6 inuimu3:Duo ptinct in fc.f.cognitu i effectu^-z cep
titudine iii effectubabedipcncs feboc repofiti'i:fcd iU6
fimpt r efl coghitii apud eu:boc ail t q6 vult facere cogni
♦ualteri.iDiriicftaiitqdbicrcrp6dc3o:dinetg) in ei'
aia fubito veaitqui ca oocet aUfi indpit ipfeadifcere oo
ctrindquecn:fecundimodi.5n qupo:dinat ipfa fo:ma
f m o:dine quo o:dinat pcncs iUu qui ab eo recipit.vn''
aiit iftoy modo|r eit fcia cogitabiUs^cwus vUima pcrfe
ctio no coplef :nifi cii ozdo ei' coponit :aUu8 aijt cli fcia
fimplc;::in qua no folet gnari fo:ma pofl fo:ma3;fed cfi
vnacpq fo:me jsueniutin rcccptibiUeay:zbecfciaeft
cfTicicns idq6 vocam'' rcia5Cogitabilc:tefl p:incipium
eiiis.'Z ipfa cft i^tus aic intcltectiua abfotuta:que ej^ fiCils
itclU'geti]s agenttb^^^ozdinare aiit non b5 aia nifi cj: boc
q6 eft aia:q6 fi no bfet:n6 bfet fciam aiale. (CSia eni;
ronalis quomo bs pn'" ep ai3:q6 fnf^bs fciam pterfapttc
tid aic:boc eflcofiderandii^boc aut oebes e^ tua aia itel
\iSiiri,i£i^\K9€tii{ciKg?innofito!pmo itellectu no
0e]ctum
Z6
cfl multitudo vlto modo:ncc^ o:do fo^manim.Cir^jfpre
eni efl p:incipiu ois fo:mc cmanatis ab eo in aia.(L iJe C
bes etia tenere fimiliter eitc oifpofitionc feparato:ij pu
re:in boc q6 intctligiit aIiqua.Cr3fntcllectU8 cni nofTcr
cfTinteUectus inteUigens fo^mas:-: crcansiUas no cui'
e(t fo:mare:aut ga cft i fo:ma anime:fo:mar6cni aie fa
pienas bois fm cp efl anima no elt nifi fozmarc o:din9
tcz oiftinctcvndeipfa animanon eftlimpley omnino.
Ois autem app:cbenrtointeltigibili8 eft fin\ ilitado ali/
qua ad fo:ma feparata a matena^-zab cius ocddentibu^
materiaUbus:ficutp:edi)u'mu8:fcdaia babet 13 e^ I5.q6
eftfubftdtiarccipicns imp:efTaabeo.3nteUigetia vero
batict 13 ejcboc q6 eft pdncipiii -z fubftantia agens:^ crc
ans:q6 autc p:op:iit eft eius c^ pnctpaUtateeius ad ani
md:eftciuB intclligibilitas in cftectu:q6 vcro ^p:iii clt
animeej: 13 q6 info:mat epea:-: recipit ab ea eft cius ini
tclUgi^bititas in efTectu.Q6 aiit oebcs fcirc oe oifpofirio/
nc fozmaru que funt in aia:t3 eft q6 ofcemue.fcs g? ima/
ginata:-: quccuc^ adberct cis.cu aia auerritur ab cis fitt
repofita in f tttribus coferuatiuis eo:u:que vcrc no funt
app:ebendente8.&ieni B efTcceiTcnt app^ebendentes:
tcofentdtesfimul^fedfunttbefaurusadqueciiconuer
tit (e virtu8app:ebendes iudica6.tmo eftimatio:aut aia
aut inteltectus inuenietcaiam baberi. ^iautes non in<
uencrit ca ncccfTc babebii redire ad perquirendus t re^
minifcendii:q6{tnon fieretnccelTcellTctnobis Dubitare
Dc omni anima occupata ab atiqua fo:ma:an ipi fo:ma
baberetin fe:an no baberctee nifi in potetia.(L£toubi
tarcmusquomomcmozaret^-zaimnon fiiitapud aia;
fn quo fuit -z anima cui adbeftt: quoufc^ rcuocarct bec
fo:ma. animalis afitaieoifcretcfunt^tittcs^-z vnicui^
Virwriperfe fcparatiaitributafunt iftrumcta:': fo:mis
afTignamseftibefaurus^quasaliqnno coteptatur ettit
roatio^-zafTignatuseftitcntionibus tbcfaurus^qs aliqii
n6;>fidcratcftimatio.Tl5eniefttmatioeftU)CU6inquo
ftabiliant ifta:fcd cftiudicans.£t^pter bocoicimus cp
eptimatio aliqii refpicit fo:ma8 -zintenrioncs rcpofttaa
in bis oualTUs virtuiibus^-zatiqnaiiertit ab eis.CC^>'
ccmusnuncoe bumanisanimabueanipfa intetUgcn'
tia^inteUigibiliaqueapp^cbendut^-z oeinde c6uentunt
ab (lUe ad alia non ftntin iUis pcrfecte in effectu:-: ideo
ipren6intelligunteapcrfectcinciTectu;an babcat tbc/
faurii in quo rcponat.Sed bic tbcfaurHs aut eft cfTcnria
carij;autco:pusearu:autaligdco:galceari].(U3a5afiC
oipimus cp co:pus earii:'Z q6 pcdet ej: co:ge caru no elt
Digniiadboc:nec^cftoignit:vtfitful>mintcUigibilium:
qznoeft oignu:vt fo:me inteltecte fint fitum babentce.
fedcoJunctioeariiciico:po:efacicteasbabercfitU5.Si
aitt cent in co:po:ebabente8 fitum:n6 cfTcnt intclUgilTt
les.aut oidmus gp ipie fo:mc in leUigibilcs^fun t res g fc
ej:iftentCB:quaru vnaquccg f ft fpes:t res per fe ej:iftes.
fcd intctlcctus al iqii afpicit iUas.-z aUqii aucrtit ab illis.
1 poftea c6ucrrit adiUas.i:t cftanima quafi fpcculum.
ipfevero quafi rcs cj:irinfcce:queaUqn apparent in ea:i
oliquadononapparent.j£tbocfiat fm comparationcs
que funt inter cas i animd.Sut ej: pzincipio agen teema
net in anima fo:ma poft fo:md:f m petitione animc.a q
pancipio poftcacum auertiturcefrat cmanatio;q6 ff ita
elTct:ectncceffeomnibu8bo:isadirccrc ficut pzimitus.
i£t:>icem'^ g vlriind pte buius oiuifionis c(Te vcrd.3nt fc
pofTibllc eft eni oici banc fo:md ciTe in aia in cffectu ^fe
cte;i n6 intcUigi ab ea in clTectu gfectcSenfus cnis oc
bocgjcam inteltigitn6cftnifiq:fo:maexiftitin ea:viT
imporeeftco:pu6 efTc tbefauriicius:-: impoteeftetiam
elTentias anime efle eius tbc(auri):boc eni q6 eft tbefaty
/9uic. ib z
JBe m T|bam'3
ru8 cfu8:nib(l aliquid cft:niii q: fo:ma itcllecta cj:iltit[in
C9.i;t no6 fic tntclUgimus.116 eft aiit fic app:cbelTo fo:
me.app:ebc(icrc ctcni fo:mi no cft tbefauri:fed tm reti
nerc.ailterius ctcnivtutis eil: apQ:cbedcre:fo:ma8 cute
memo:atas i fo:mata8 ec in aliq:n6 cft lenfus ipfas ap/
p:cbedere. ficut fo:ma9 fcn fibilee ce in aliquo no dt fett
fus.Ouco^ea^in^b^funtfo^^fcnfibiliu no funt app:c'
bedetia.app:cbcfione t?o fm gp cft f tus 4Rp«bcde'ti8
nccecilficrtabco:aquofolctip:imt ipfa fo:ma aUquo
mo ip:cfTionts.5n incmo:iaU atit i fovm\x no ip:imiit
fo:mc nifi fm cp funt inftfa:t bnt coip'' retinro ipfas foi
masnifi.ppinquasgcrctiipfas f mteappbedcte^q e fic
imagtnatio t c)ctimaao:ita vt coiiderct cas cu vult:ficut
rctinet fo:ma fcnfata drca fenfus^ad boc vt inqnirat cas
lenfus cu volucrit:boc at pot itclligi in mcmo:tali i fot
maluno in aia:fo:ma cni itellccta cc in aia.boc idc; e qd
appbcdt ca.([r3(depoftcaDeclarabimus adbucin fapia
^ma: 3»becfo:''n6eftgfccp!6.*Rcftats vt vltia pars
flt "^i vt Difccre no ftt nifiacgrcre pfccta aptitudinecd
iungcdi feitelligenticagetiu)uoufc^ fiat ej: ca itelts.-q cft
fimple):a q cmanet foz' o:dinatc mediate aia in co£itaf
tione. (EMptaado aiit q pccdit oifcere e impfccta:poft/
qua aut oifcif cft itcgra.lCCii cni trifit in mctc cius g
cifcitidqdcoberetciiitcllcctoingfito;i puertitfe ania
ad infpicicdu.5pfa aiit infpcctioeftcoucrfio aic ad pnd
piii Dans itelthi cu cni aia coiungif itclligentic emanat
abca vtusitc:t'6 fimplicis.-quafc^t emanatioo»linadi,
CETSi ^o auertif a p f iiit ipfe fo:' in po*;fed po" ^jcima.
g p'" oifccre eft ficut oculicuratio:q factus fanu8:ciivult
afpicit aligd vit fumat aliqua fo:ma.(C£u$ ^^ aucrtif
abillo:fit ilUid fibiin po^^xmia effcctui.£)u aut aia \m
mana gnalr eft in co:ge:nd pot recice fubito itelUgctias.
jSedeiU8Dif(>5cftficDicim''.(L£ii*n.ofplato cft fciea
itelU'gtbilia:b(c fenfus cft:vt cil voluerit rcuocet founa;
ad mete M.(£Cuim et fcnfus cft:vt cti voUierit polTit
cotungi itcUigctie agettita vt ab ca in ipfu; fo:mcf ipm
{teltrn.lldg^intcUm fitpiiofucmeti^tfo^ntatiiin fuo
itellectu i effectu fp;ne(p fic erat pus q^ Difceret.([;i3ic
eni modua itclUgoli in po^eft ime q aojrit aic itcllige/
re cii voUierit piungef itclUgentie a qua enianat in eam
founa itelleaa:que fo:ma eit itellectus adcpais vcrilTi/
mc.£t bec f nis eft iteire in eilccm:^ qd cft gfectio. £>;
fo:matioimagtnabiUu eft rcfpecno atead tbefauros:fen
fibiUilSed piimii cft infpicere:q6 eft fupcrius:boc au t
£ eft infpicerc qd eft iferius.(ECi4 aut aia Uberabif a co:/
po:e;'z ab acciitibas co:gts:tiic potcrit coiungi itetUgen
tie agenti:t ttic inucnict in ea pulcbnttidinc iteUigt bilc:
1 Dciectatione perenncm;ficut oiccmue poftca fuo loco.
([7i)ebcs aiit fcirc q> fapia fiiic babeaf ej: ooctrina fiuc
n6:nocquarrbf.i5unrcteni quidaDifcentiumqui funt
aptio:e8 ad in tcUigendu:quof aptimdo que elt p:io: ca
aptimdiuc qua p:edi^imus cft fo:tio:.Cu3 1^0 bp bpc in
fcipfo no aUunde.vocaf bec aptitudofubtiUtas^qiieapti
nido altqn in aUgb'' boib^^.ita p:cualct;g7 ad c6iunge'dii
fe itelUgetie n6 idJigct multis^nec^ e]cercitio:ncc^ Difcipli
na:q: eft in eo aptimdo f a,immo q: gcgd eft per fe Tcit.
Qui gradua cft altio: oib^^algs gradib'' aptintdi8.13 aut
oifpo itcUa m^rDsvocan iteirs fc6s g c iUi^^gitis^cui^cft
Itcllccnis in babitu.Scd bic eft fup:emuS in quo n6 0^0
boies ptieniiit:n6 cft aiit U>nge vt ab bis actionibue c6/
paratie ad intcllccttt Pm ptatccarii 1 virmtc emanct alf
quid in imaginatiua:q6 imaginatiua rep:efentet ctia ^5
Vfxpla vifa vel audita 6ba:co m6 quo p:cdi}:imus.p q6
atitfitt? certiu9:l3 eft:qm manifcftii cftcp itelligibiUa.q
ftudet bo acgrcre no aoiuint nifi cu babucrit tcrminu$
Capitulivn.
mcdiu in ff llogifmo.t?ic aitt mcdius termintjs inncntc
OuobU8modi8.au'quidoenitucnif j3p:iot'gcnio.3nge
niii aiitcft actus rationis^cuius f^iia vt inucnitur mc/
diiistcrminu8.@ubtilitas aiit cit rup:a ingeniii . SUqrf
aiit babcf cj: Doctrina:p:tncipiit aiit ooctrine cft igeniii
'f^cs aiit fine Dubio terminan mr apud igcnia quas ad<
inuenerunt botcs ingeniofi.oeinde tradideriitcas oifcu
puUs.potceftergo;vtb6 in feipfo babcjt mgcniii ic}:ra
tione fua finc Doctnna faciat ly Uogirmij.&ed oilTerunt
boies in boc in quatttate 1 quaUt ate.^n qnatitatc co qt
aliqui bominii babct ingcniu ad inuenicndit mcdioe ter
minod pUirce numero in quaUtate:co cp aliquis boium
eft vclocioiie ingent) .1 q: h cqiiaUtas n6 p6t tcrminari.
fcd femE recipit maius 1 minu6:tunc 05 oiffiniriin vltio
DcfcctU9:|%ncsciiquinuUtU8Cftingcni):aut in vltimo
augmctupcncs cu qui b$ igcniii olu$ queftionu;aut plu/
rimii q: bi8.aut qui babct velocius tgcniii:pore cft crg»
vtaiicuiusboisaiacoq^cft dara:': cobcrcns pncipi^s
ltell!gibiUbu8.ita fit infpirata vt acccndaf igcnio ad ac
cipiedii ocs queftioncs ab in tclUgentia agentcaut fubi/
to:autpene fubito firmitcr imp:e(Ta8:n6 p:oi?abiUtcr;fj
ciio:dineg app:ebenditmcdio8tcrminoe:^bata aute
que fciunnir cy: fuid caufie non funt intclUgibilia:t \j eft
vnus modus jppljiequi oibus virtutib' ^ pbic altio: 6
Unde c6gruc vocat ftus fiv)cta:q: eft altio: gradue in
virtutcsbumanof.
CCapitutii.VII.3(nquoenumerantfentcncjpbabile0
anriquo^umDcanimaieiusactionfbus^tan ftt vna:an
multe:'z ccrtificare 1 ftabiUre virtutcm rci in boc.
!3l iPn t^ tl^^ elTentia aic t eiue octtont
^ll^l llvl ll.lv busfunt Diucrfc-qucda cnij
hq: ilUs cft oictio ilUus qui putauit q> ania eft
I vnaccntiaqucfacitoesactioned fms perfe
"oiuerfiRitcinftfof .g^bisctiaeftille q> pw
tauit q> aia fapicns elt pcr fcipfa;:-! fcit oia. Qcd n6 agir
fcnfibu8:-ziltfisattrabctibusapp:ebcfaab ipfa:nifi ad
boc vt ipfa c;:citcf p iila ad id q6 b$ in fcipfa. i£Ml\i^
D()ceriit Q7 boc fiat qfi reminifcedo:qt aUqii accidttei ob
tiaifclQt oe pma fccta fuit g oi%itq>aia non eft vna.-fcd
multe;iQ7aia q eflin vno co2s,e:e\\ coUcctio aia^ .f.aie
vcgetaris 1 app:ebendcti3:'Z aie irafcibiUs:^ pcupifcibi/
U8 aic.£]c iftis et cft ille g ten et q? niacocupifcibilis e nu
tririua;': Dijrit locii ci'* coi cecui attribuft cocupifccntiaj
nutriedi:igencra'di ftmul.£;:bisetiaeftillequi tenuit
Qj' griarc efiej: qda i^utc cuiuida j^tie aic cmanate in te/
fticulos marie : fcmie,£^ bis eft etia illc g tenuit q> aia
cftvnaecnaae;cq\^tntC6iflcemana't:quariivnaq(5b5
J3paaact6e5:t g? ipa ntbilfac nifi mediattb^Tjis iJnirib'.
((jQui at Dijccft aias ce vn.i:-: agctc e feipfas^conati fiit
^ aftruerc g id quo aft ruif fn ia vUima q> poftca afTigna*
bim''.^!. i>ij:eni t e't.poft^ vna eft:-: vnu5 co:pu8 i^xjlc
efteaDiuidiperiftfaimuUipUcari^ficreteni tiic fo:m3
maU8.iC6ftat aii t apiid eos q> aia ful3a e fcpata c^ fyltis:
quos n6 cft bic opue iducere:Di]ccrti t g q> ipfa p feipfam
facgcgd facit iftris oiucrfis. (£ Oui aiit c^bis oij^eriit
9>aniraaeftfapic6pcr feipfa5:conari funt boc aftntere
Diccntce.q; fi cfTet infipicns p:iuata fcienti)8:aut babc/
ret boc qtfua eiTcntia:aut e^acctdentc.ioi aiit bf et boc
ej: fua cfTcntia:non ^oiTct ipfa fctrcaUgd vlU) m6.!oi fo
brct 15 C]:acc»ite:f5 acciis n6 accit rci:nifi q cft:tiic afa bj
e(Tcnria5 cognofcendi res.Sed c6tingit ca ftcri ifipieres
cf aliqua cauia:crgo caufa illa no cft ca rapiene:iied in fi'
pientie.&cd remotis caufieaccidctaUb^ remanetid q6
cft eentialc:poftq^ igif clTentiale eft ei fcirc^^iio potci 90
a
€lumte
ddcrce):aUquacmifavtfiatnefcicn8.cuipfafi:tltmple)c
fpiritualiaimpsjflfibiUs^potautcbfefciainin fe:-: aiierti
flbca-zimpediri.fedciieHigilatcognorcit.CrSenrueve
roeuigilandiellipfa;adfcipfa5 rcuocari:-zad Difpofitio
re nature fuc:i tiic inuenit fe fcien te quicgd e(l.(l_ iocd
actozcs fcnteticoe reminifcedo ratiocinanrDicetce.Q? fi
dia no (duidet aliquldo qd mo neicit:x inquirit cogno/
fccrfcciiaflfcqucret nocognofccretideiTe q6 quefierat.
joiait qui querit captiuum qui ftigit.t)oc autem i«5 oe/
ftrupmus afs.Quiautcm Di]ceruntanimase(Tcmul/
tas^ratiodnati funt oicetc8:quomodo poffumus Dicere
oes aias cfTe vnaaiam:ci] inueniamus vegetabilia non
breatam cocupifcibile.f.quap2cdirimusin boc capitu/
Io:ne(g babereanima appaebendcte vel fenticntc vtco
gnofccnte.g 13 aia eflentialitcr eft «liudab iUa.(ir3[te in
itcnimus aial babere banc aiam fcnfibile i irafcibilem:
nccg b5 aia5 rarionalem vllo modo.tDcc ergo aia bcfha
liBaliaaiaellpcrfe.!oedqzbeoe's coiun^nt cii boie.
fcimns in eo effe coiunctas aias a fciplTs alias.t Diuerfa/
rii fententia^:quaru5 vnaqueq^ DifTertab alia:-: io vna/
quccpbabj locii propaurq: rationalis bscerebziitira/
fcibilis anima b5 cozt pcupifcibilis babs qwr. Ve funt
famofe fentetie dc aia.TluUa aute baru veradl nif! vlti
maea^quap2edipiiU3.UndeolTedcm''p2imoeiu6fir
initudinc:t Ddnde rcdibim^^ad folucndas quelbiiculad
^ qua8induxerunt.(iri^icemusigitc):p:cmifTismanife
ftum e(Te actiones Diucrfas q: oiucriisvirtutibus ef[e:z
Q7 018 virtus CTC eo qd eft virtU6:nibil e(l nili ad qd e% es
p:oucnit actio:qul b5 pzincipa t'r:t qj^ftm irafcibilis nd
patit e^ oelici)6:nec^cocnpifcibi[i8e]cnocumetis: net^
in virtuteappzebendcntcfitqdfitiniUis Duabus:neq^
aUqua illarii oua:;: e^c boc c]d elT id qd recipit fozml ap/
p:ebenfa5:': itcUigitca. Vis crgo ^pofitis Dicem' opoi
tere vt oes be virtutes babeant vincuUi aliq6 in quo cd
iungant ocs.Cui^coparatioad oes bosvirtutcs^fitiicut
coparatiocomunis fcnfusad fcnfus e^rabentcs.Uerif/
fime entfcimus q> bam virtutii aUera impedit aUera^:
1 aUera imperat aUeri:qd coflat cj: p:edicti8.!3i autem
no baberet vinculii in quo piungerent :i qd eis oomina
ret ^t qd Qg alias ipediret rcgere aUos:'! oominari alqs.
2lie no retraberen t alias a ^paa actionc:qUbet eni vir
cus li no baberet aliqd in quo coiurtgcref ali) :n6 j?bibc
retaliflvirmtea fuaactione.f.niiUrumetundcet cdmu
ne:ncc6 fubm commcneqi aliquid aluidin quo coniuit
gerent ect coe.Quomodo eni boc ciTet cti nos videam''
cp fcnfusaUquado oilatetcoaipiditatct virtus cocupi
fcibilis nd panat afcnfato:fed q6 efl fenfatii.([r&i aute
no patit en boc qd eft fenfatii.jtuncipfa palTio no eft ej:
pcupifcentia illius fcnfati.(rDt^ergo finc oubio vt co
capifcibllis fit quc fentit. CT^mpollibile c(i aute, ouas
virmtcs ce vna. (CiJ^anifcllii eft igit g? aliquid vnu5
cll babes ouas virtutcs.Unii verii eft oici : q6 q: fenfi/
mus cocupiuimus.(C£t q: vidimus boc i boc offenfi
fumus.(U5Uudautevniiinquoconiunguntbe virtu'
te6:eft id per qd cognofcit vnufquifc^ que fit fua fenten/
tia.^ta vt fit vemm oicerc^gj quia fcnfimus concupiui/
mu3.(rtioc aiit impote cft elte co:pu8. (CCozpus eni
C]C boc gj eU co:pus:n6 pot cfTe id in quo coniunguntiir
bc virtutcs.aiioquin.omne co:pus babcretbas virtu/
tcs.Scd ej: aUquo Jjpter q6 f it aptum ad boc q6 p:imo
cflconiungens:ieftperfectio co:Eie:f m boc cp eft con/
iungcns:': cll aUud a co:po:c:ergo coniungens eft oUgd
aUud a co:po:c. (CSecundo:q: ii manifcftii eft: aliqua
virtutu iftarii cfTequd no eft pofTibileeiTe co:porea5Vcl
fubUftentem in co^;e. (Z&iqmwxan oubitauerit
Bcptimnm
r?
o(cen8.g> fipoftibileeftaliqiud vnttmbaebabcre vir/
tute9:quluis nocoiiingant in cofimultquarii qucdam
funt no fubfiftentes in co^pojibus^qucda^ fubfiftentcs.
(C£tquauisfintfeparate.c6paranttameadvniigdda
cu non ftntvniufmocU nincmodo n6funtfic:vt aut fint
omne8Comparateco:po:i:aiitco:po:aIe0.criM'cemH8
q: bocgj n6 cft co:pu3:p6tefTein quo coniungant ^tu/
te8:ej:qttoqucdacmanentadinftrumeta:t queda fint
jp^iieedenxie iplTus:': cui oes reddant aUgiio iiio. Que
autccTccrcenturin inftrumcntocoiunguntin p:ina'pio:
q6c6iungitcasin inftrumento:q6p:incipiii^ccdit ab
aia in iftrumentii:ficutpoftea oeclarabimuscius oifpo
fitionein folucndoqucftiunculam.^fmpofribilccft au/
tcomncsvirtutcsbas cmanarcejc co:po:c.Compara'
tioncs enim vimitii ad co:pus:n6 funtad modii cmani
di:fedrccipicndi.£manatioaiitp6tcfTe fcparatio ema»
nantis ab eo a quocmanat."Receptio aiit no p6t cfl^e fe/
parariotalis:necgpotcftfierieodc5 modo.Xcrtio^g? 15
co:pu8:auteettotii co:pu3:': tunccii aliquid illius oecf/
fer:n6 e((et boc q6 pcrcipim'' no eflc:n6 cft aute iu ficut
al^ oftendimus.J!:go cnifum cgoipfc^quauis nefcia; mc
babere manii:vel pede: vcl aliq6 aUop mcb:oE:pitto IC
g^bcc memb:a ejcerccoinvfibusmcie.-qui nocent:no
ctTcntnecefl^aria^tegoen^emegoquauisnon cfTcnt illa»
C P^epetamus aut id q6 p:cdip'm''.f.g) H fubito crca/ c
ret bomo.c):panfi6cius manibu6tpedib^:quc ipfcno
videret necp contingcret:nece ipfa fccotingerctincc^ aa
diretronii:ncfa'retquidceflealiq6fuo;tmemb2o;z:cts
men fciret fe cfTc.<z quia vnu aligd eft.quaui8 non fcire il
la oia:q6 aut no fcit nocft idq6 fcit .1? aiitmemb:a non
funt vere nili flcutvefte8:quequia oiu cflq; adberetno
bisputauimus noscfl^e ilU aut q> funtficut Qtcs nfi.£a
cniunaginamurnfasaiaenoimaginamureasnudas^fs
imaginamur eae nudas coQib''.Cui^rct cl c Dinmmitas
adbcrentie.C5fueuimu6autee]cucrcveftc67p20i)ccrc.
qd oino non pfneuimue in memb:(8.Uii opto g? mebzd
fUnt partes noftrifirmio: eft nobis:$opio g> veftcs fiic
partcs nri.C^i aiit totii co:pus n6 ftieru id m quo piu
guntur:fed aliqd membm p:op:iii:tunc autilUid mcbzu
eritidq6teneo:q:cfTentiarreftego:«tt itcntio eiP:z>e $
tcneo.Q^ciTentialiterfitego.Roeft ipfu; meb:ii:quaui9
ipmftteineciu3.!oiatip5meb:ti.f.autcereb:u aut coz»
autaligdaliud:autmKaftmtmeb:ab9fTntide.auteD»
coiunctioftt idip^ocqgcipio g7fitego:tco5VtECcptio
q ipsego pcipio fit EceprioiUi''rci.Unii enino pot gcipi
f m vnaeadc Etc.n6eft autita in rc. Tlcfcioenis mebfe
cercb:iivel co: nififcnfu:a audimiC]cpcrimeto:n6 ap co
gnofca ipfU5 clTeego.viT ips mcbni eentialr no cft id qd
gcipio ipm ee ego ecntiafr:f5 acciitatV.^ntetio aiit oe eo
q6 cognofco:gj fit ego:cft id q6 ocfigno i ea oictioe cii oi
co:fenfi.cognoui.feci.q,ppetate6 c6iiincte funt invno q6
eftcgo.Sigsaiit Di):eritncfci8:q:bcccftaiaoicam mc
fg fcire:'Z q: bec e itetio qiia voco aia;:^; fo:taflis nefcu>
tUa appeUariaia5.Ciiaiit iteIIe):ero iI16 in te vocariaias
itelliga illud ceboctci: ip5 e rcges iftfa moitetia:? ap/
p:ebcndetia. Urt ncfcio g? illudcgo fitaia.o5 nefciuero
gd fit aia:n6e aiit fic oifpd co:di6 aut cereb:i.3[n telligo
cni gd fit co:;vel cercb:ii:f5 n6 UelUgo gsip; fitego. Cii
eni itclUgo.g) ipfa aia eft ^"'motuu i app:ebefionii q«
babeo -z fin ie earum:c>; bis omnibus ccgnofco g? aut ip/
fj eft egovcriflime.autg' ipfacftcgorcgcnslxjccov
pu9:fo:tafli9autemnon pofTummodoperciperc per fe
fepararim:fine pmiptionc pccptionis : gp cft regcs co:p'',
tconiunctii co:pLfedan fit co:pus:an n6:fiqucrat ^m
mc:n6ot^ efTeco:pus:nec0 imaginat mibig> fit aliq6
5©e m ^^rtie
topiki imflginai mibi cfle iTnc coiucitatceiue.g ia itel»'
IqcicjcaliqEtCQ? non cftco:pti9:cog7n6itcllc):ici co:/
pozcitatecii itcllc):iiUad.Dcidcc6fidcro;g!erl3gj ego
l»ni co:pozcitate bnic rci quc cft pzincipifi titaru actio/
nii:n6cllncceilludc(Teco2pii6.p:ccipiiccuvidcafmibi
f Llud cfic Diucrfus ab bie rcnfib^^^quauis me no fallat c6/
iunctio eiua cii inftrumetid:'; qi vidco illa:'! vidco actiof
nes cmanareab illis:piito illa ec qlT ptes mci:fcd boc ^
Krro in aliquo no 05 cfTc iudicifufic iudiciaj oc co q6 05
fieri:': qz inquiro eiTeeius:-; an fit no cojpu8:n6 idco fuj
fgnarus eius ignozatia abrolutar^ius negligl il lud.ple/
riicp eni cognitto rei in^jcimoefl^red q: negligit fit igno
ta:'z poftea requirite^ locia rcmono:ibu0.3liquado aiit
od cognofccndl rem fufTicite^ercitari.^cd q: eft facile:
t>6 illud negligin-zeius ingeniii no aucrdt ilUtd:': poilea
fit ei oiflicilius ad intelligendu 1 remotius ad c6p:cben
dendu.CiDanifeftueftggj be virtutcs btit in quo c6
{ungunf cu oea rcddiit:<: q> e(t no co:pus:fine fit comes
J^ coicis fiuern6. (Tl^oftql aiit la oemoftrauimus certitti
dine buiu8.oebemu8 Toluere queihones pdictas.oiccte^
q>qi aia vnaefteentiatfr.non ideo 05 no emanarcaligd
abea in meb:a*oiuerfa:red pot ee: vt pmii qd cmanat ab
ea in fperma 1 feme fit vtrtus gencras qiie giiat meb:a
f m vnaquai^ virtute cogroi acrioni illiU6.£t vnuqia^
roembzii lit aptum ad recipiendii ^p:ii virtute quc ap/
parttineo:q6nilT'itae(Tetgiiatio co^poas efTet ociofa.
CT^ed ratio eius qui poiuit aia; fcicnte e^ feipfa nulla
efttlon eni neccrtc cft vt cus fubflantiaate fiicrJt cfTcn/
cialiter vacua fcientia:impoflibile ftt cfTe fcicntia; in ea.
^CDultii cni iteretl an oicat gd fubftatia rei re fpectu fue
eiTcntie:n6 0$ fcire:-! an oiat cp ciiis fuDa eode rcfpectu
oebet no fcirfcC^mitantia en » no fdendiciivtratp oi
ctione ell oiuerfa:^pter bocenis g? c6ccdimus aiam cx
rua efTentia effe nefcia:n6 itelligimus:nift q: eius fublla
tia cii per fe fola fiierit nibilo ejctrifeco (tbi adiuncto co/
mitabitur el igno^antia^itoc q: efl fola:'z fuB3:n6 q: efl
folarubflatia.Tldcniintclligoe^clSQ» eius ftibflariafit
(ubRltia cfi niiqua rcparet ad igno:antta.(i[aiit coceiTe/
rimue cp boc n6 bab; tj: fnba:fcd qc aliquo qt accidit U
Ittuc no op; accides boc accidere rei n9li.C[riCii cni; 01
lEcritnits mamee vacua a fourn lecri ipfas vacuitate no
i>3 ejc fut)a:fedell quidda qd acddit illi:'z i jppmo ab ea
remouebit^becenietl-oiaio^qtiaftoiccremus ia; fitifTc
in ca foimi tecrique dftnicta cft.C^tipofTibilcctii efl
tdqdoicit g>aliqdredcatad rua;centia:nibilautc ab/
fentat ab efTentia rua.@cd fo:tafTis of eo q6 aliqit abfcn
tat ab actionibus que runt ,pp:ic ipfiue:': qiie pficiuntur
ab tpraHbta.v>t boc n6 of large:q: actioncs non lunt vlto
mo.Sedeius clTentia quo m6 n6 cet in (e gg ipfa^red ccr
te oe eius acrionitnts non ocbet oici gp abfentcii t ab illa;
abfcns en iefl in fc:fed n6 apud aliud:bc aiit actioncs 116
fnntvllomodoniftca bo:aqtta oat ciec(Tc:nonrunt ^
abfentesabca.CfTentiaaiitalicuius n6 abfentaf abcp;
necg reditad illud. auctop vcro oe rcminifcedo ia^ oc/
(Inipmus rarionce in oiuina ooctring. Cr^P^o auK fo/
rii qui oiuidiitaiaj alTHmpfitad boc ,pp6nce fairas.iM'
cunr enj 95 aia vegctabilis inuenif Tcparata a rcnfibiltt
C qtopiClTcinboic qut^aaliudabilli9.(L!Scdbccp:o
ppfirio fopbiftica elt.iocparatio en i multis modis ficri/
putaf.iied quibinccclTarij runtDuofHnt:vnUBcftg> ati.-
qttado rcpatio cft vt cobzis ab albcdinc:': aialis ab bo/
minc.^nuenif cni bcc na in no britc alt>edincm t itla in
no t>oic: vt Diffcrat ab oi alio Differctc.aiiqn aiit cft rcpa
rario vt oulccdjnis coiunctc ctialbedie in aliqtio co:pe:
que aliqit iuenit ieparatii ab ea:red ou tcedo 1 albedo fiit
CapitolS
ouc qnaltttftee fegate:cii eas nibit vnuc6iugit.!3r6atb
aute que magts vf ec itcr aia$ vcgetabite 1 lenftbite cft
pamapars.Siaenivcgetabilisnocftconiuncta cu ai<i
bumana aliquo m6:netp iJms vcgetabiiis que cft in aia/
li cft vcrii vt coniungaf cii aia que cft m co.lcd c6iungij
tur in vna intctionc.f.q: vnaquccp ca j: nutrit;': otigme/
tat t gnat:qHaiu's poftea oiffcrat cfia 1 pedfica ■: coftitu*
tiua n6 acddcti ttit.3[ntctioaut q in iltis cft vtrifc^ eft ge
nu8\?tuti3 vegctabiUsqueeftinboicrsoifrcrtab coxo
mo quo oifFcrt ab eo itctio gttalis:no6 ailt no ncgamus
gen'' barti "(tata tueniri in al^8:e)c quo b6 bf nos negare
9> vna aia b3 bas f tutes in lx>ie:ne(i$ gg 13 of^ vt aia ve
gctabiliSque eft in aiali n6 pdicef oe aia aiati:qua b$:ita
Vt tpfa aia ai alis qui babct (it ipTa^virtus. Stcut bo qui
n6 eft nift iua ps giiisaiaiitatis ncdu aliud.t5 aiit certifi
cauimus in logica;e^ quo no op; vt aia vcgctabilis que
eft in boie ftt p:eter aias aiate que cft in eo:ncdu fint i^t
tesilliu8ate.;9iagvegetabtU'eqeftin boienon tucnic
vllo m6:cu fua fpaUtatc Tepata ab boie:vti roncs ilto:u$
nibit p:o lunt^x^tus eni no rcEaf cn fpltitate rua:red gria/
Utatefua:q funt Diuerfe.pter 15 etiaponam'' q> virtus vc
getabiU'8queefttnaiati:oiuerfaefta^tuteatali:q eft iti
eo;\tpote quani vnaquetp eft fpes p rc fegatij^tvnaqtgi
n6 eft altera:neqj pdicaf oeaUera.Quid gcft 13 q6 ^bi
beat in aiaU vtraTi^ i^tutes bf i ab aia aiaU.-^ &iccti inuc/
nim^^umotee^ra aere no ieparatu a calo:e n6 eft nece
io.vt bitote t calo:eg fiit i aere:n6 beat vna fo:*:aut vn«
ma.Cu at iuenif calo:gn6^ucnite;: motu:f;e]caU'o c«
lo:e:n6 io ojvt caloi in alio toco n6 rcqf motii. (£i::)ice
tmo 5 nos no negare l?a6 f tutes cc oiuerfas fpc.t copa/
n vni eenriein q runt.(JItDodus aiit itetligedi T? eft.g»
vlrimitas prietatl ^bibs co:paetntaria reciee vita.j^s
quonuno: ftieritprietas^imagieaccefTcrintad tepera/
tta q no b; priii:icipiet aftimitari cotpib^^celeftib'':^]; qd
oelT^t redQe i^tute viuificate a fuba repata regcti.Q6 at
fticrit.ppingu8teperarie;fietreceptibiU''v(te:Donecper'
neniaf ad fine quo nibit pot ee ^pingus teptraf icnct^
remotius ab vtrifcp cj;trcmte 5n)s:t tiic rccipit Tubaj q
eft ftmtltima fube fcpate aUq m6:fic fubc ceteftee : 1 tuc
id qd accidebat in aU'6 pter itld a repato:acddat in ilUid -^ota pO/
tj: ipTa bacfuba recepta:cu q iungif fubafej^ta.Cui" rci ci^.a ai'
ponam^cjxplu in natib";!©» fubc fegate twgitcm'' igne p'"'".
autfote:': tococo^gisaUqft co^p^^qd jaiiaf epigne:': (it
fpertcii:loco aiitafc vegetabiUeiitipmcatefieri cjeigne:
1 [oco aic aiaUs fitipfu; ilUiminari ab itlo:? toco aie bu/
mane lit in co ignc acc^.Cfi)iccm^ g ^ boc co:p'' fpc/
ricii paticsrfi ignis agetis tn ilUtd no ftierit fitus taU's:vc
paulati rccjipiatin rei'gneaccedi:n$ Uiceci''': lumcrj fit*
tatis vt redpiatabeocalo^ctn^ recipiatampti^^^fivcro
fuerit fit^^eftaUs vt redpiarcalote ab ipfo:i ptcrj3 ftie
rit,ppepofitii:aut guiii:aut alio aUq mo iiluminef abico
fojrftertiic filcu co calefict x illuminabif :-: lu^: cadcs i
ittudep ipio erit pn" cii rcg Jto calcfacie'di illud. Sol.n .
nocalefacitnifiradio.odndeliapritudo fiicrtt maio::i
(iterit ibi aUgd q6 foUrtacccdi ab age'tcq6folet vrcf fua
ftutcautradio:acc6def 1 fict flama.r.co:p'' fife (CQito
aU4 mo.q flama ct erit cii rcgato ca calefaciedi.i iltumi»
nadi fif.ita vt q^uis fola ect:tit pficercf ealcfactio.tillu
minatio.£tptcrl$ctpoteritcalcfacrioiuenirie le foia.
aut calefactio 1 illiiminario p fc rola:quo^ poftcri^^noit
eet pn™ a quo emanarat pm.Ca at oia fitcocHrrtit^tc id
q& fticrat pofteri^^fit pn"'cria poys 1 emanat ab eo id qd
crat ptitis.^ic ocbct intclUgi oirpofitto virnitii aialiu;.
poftea in Ub:i3 poftepio:ibu« fcqucf pcr q6 iftud ctarf*
fiet:cum Uuiuemur oe generatioReanimaUuni.
»
€lmnte
^^l^ll^l UU b5aia:fedoiccmu8Q5miil/
1~ tti picfumpferutquida oc mebzis cp qiitbtis
pcndcnt pztncipalcs virtutcs afe pjcfiimptfo
ncDig)lfci6 perftdierfcqucteearrogantia mo/
lo:p aucto?:.5n boc eni lapfa cft vtracg ouarij fectanij.
ita q> cjcccfTemnt modii.^llc ailt potius crrauitg pofuit
afam vnaecntia:i p:etcrl5 iudfcauit meb:a pncfpalfa
cfTc multaXu eni Difccftit a pl5fe tenetfb'' mu[tftiidfnc5
partfii aie:'Z cofenfit tcnetibus ea cevna:nefciuitcij q: 15
fequif poncre vnu mcbwj: pjfmu cj: quo p:incipalf ter
pedcat.Quf autptesafemult^lfcaucrut no curaneriit
vnfcufcB ptf ponercdus ^p:fu locii i fcdc g fc : pjimo ^
ofcem^^gjvfrtutiiaiaUiicoipowlfuvebiculfieftcojpus
(tibtf le fpfrftuale DflTufu; fn cdcauitatfbue q6 e fpiritus.
jSi enf i^tutee aie pcndcntcs ej: coige oiffiinderent non
cnfjce co2po:e opf latfo viarii no p:obibcrct oiffiindi vir
tutcs motftias ifcnticntce^iaiifmagtnabfles.lSed^/
bf bet manifcile f m eiiquf cognouit cjcpimcnta pbilofo
pbfca.(n;Coparatioaiitbuiusco:pisad fubtilftate btv
mop 1 cuapo:ationc dl iicutcomparatio memtoo;: ad
fpfnTradine bumoy :b3bct aiit oplcjaonc ^p:fa quc mu
tat ctfa |>ut nccefTc cft fn eocfleDfucrfitatcm^gE qua fit
vebens vfrtutcs Dfucrfas.Comple^fo enfm qua coaipi
fcfturnoncftaptavtpereafcntfaf.Tlccp coplqcfo quc
tiftaptaviftbfU'fpfrftut:cftaptafpirftufmoucntf.i6iaiic
cdple^fovnaelTctvfrmtesquefuncfnfpinmcentvna;
c actioncs ca:p vna:vnde fi anfmavna cft:opo:tet mem
b:u efle vnii:per qd paRcipalfter cic co:pe pendcat : -z ejc
quo rcgat co:piis.i augtnentet.£t fiat boc mcdiate boc
fpiritu.£t boc vt p:ia actio:qua fadt ipfa anima (it ipfn;
tnemb:fi:quomedianteDifTunduntciusvfmtte8fnalfa
tnemb:a.£c vc fpfum mebzii iitgeneratii antealfa mc'
b:a oia:'z fit pzfmus locus vbi generat fpus:bocaute eft
co::ficutnobisoftcndftqiuccrt(ficauitbec cirurgfa ^a.
(Tl^ofteaautc bcc clarfue facicmus fn lib:o quf cft dc
aialtbus.Opo:tet ergo vt aia pncipaUtcr pcndcat tj: coi
de.^mpofl^ibilc cft autc p:fus caj pcndcre a cojdc: po/
ftca a ccreb:o.Cumcni pendcta p:itno mcmb:o:fit coi
pusaial.(r3n fccudoautc no opcrat nifiincdiantcp:i
mo.anima autc viuificat animal ei: co:de. (CPoflunc
autc virtiitcs aliarii actionu; cmanare a co:dc ad reUq
mcb:a.2:tnanatio aiit oebet cmanare p:iU8 ab co a quo
pendetp:incipaUtcr.(E3nccrcb:oautcperficiturcom
pleicio fpiritu8:qui cft aptus ad vcbedii virnitcs fenfuB
1 motiis ad co:po:a:adboc vt fiant apta ad cjccrcendus
ru3sacrione8.<oic ctia cft oifpofitiocparis comparario/
ne virtutfs nutririuc-quaufs co: fitp:fmu p:incfpfii ejc q
p^incipaUtcrpendcat^iaquo oilTunditad alia:^fiunc
actioncs in rcliquis mcmb:is ffcut p:incipiii fenfus:? m
f 03 qui oifTcntiunt ab bac oictionc no eft nift ccreb:um.
fedactfonesfcnftisnon funttneo:nccgei:eo:fcd cjralijs
mcmba6:ficute):cutcioculo •zaure.Tlccgpp bocnc/
ccfTc cft ccrcbiu no eiTc pndpius.Similr co: poteft cffe
pncipiu virtiitii nutritiuari4:qHani actionce funt in cpa
tc:'Z virwtii imaginatiois ■zmcmoaaUs t fo:maU6:qua
rujactioncsfimtin ccrcb:o.3[mmoot:^ vtp:incipiH oi/
aerfani virwtii non fit aptiim ad boc vt cmancnt c% 13
loco cius ocs acriones ea j:fcd op5vt Deriucn t pcr iftru
mcnta oiucrfa quecrcant poft ilUtd meb:i4:cj: quo cma
nctad iUa virtus oigna coplcjcione illius Hicb:i ■zaptitu
dincciiis:ficutpoftca fcics in U^bjo oe aiaUb^^^ita vt mc'
b:iiq6cftp:incipiu non generct. (TQuap^optercrcatf
funt ncrui in ccrcbzo i vciic i cp3tc:(iue cerebjiii-z epar
©ctmnm
Z8
ffntMtopHma p:inctpia fcntfcndK-rmoitflidf -znatricn
df:fiuc fint Duo pjfncipfa fcajndaria.(rCii Bi5t cmana»
uerita cojde virtuscrcandf -zgcncradf adccreb:u5 non
critmagnii(iccrcb:fitrafmittatej:fe inftrumcntiig qd
tranfumotur adciifenfus-zmot^a cojde:autco: tranf/
mitat eicjc k inftrm;qito mediantc oifTundat ad cii (en*
ins -z motU6:n6 oebct aiit bic nos coftringerc ad gencra
rioiieneruo:tianfiteo:ii pjincipiumacojdevela ccre»
bw.ScdcoccdemuscosefTcaccreb^o^-zqjtrafmittunt
Qcozdcficut epar:qdtranfmitrit adftomacum pcrq$
fuggatabiUo:tbabetctia vcnasattribucntcs al^.ergo
non op; vtm membzo q6 eft p:incipiii aUcuius vtrtutia
f»n t principalcs acrioncs f pfius vf rtutfs.i: vt ff t iftrum^
tum octfonii ipff us virtutfs.(L •^'OfTibile eftaute vt in/
ftrumcntiifitcreatumfldtranfeundti^c^aUo^tQ^non
tranfumit niff poftqg eftgeneratus^ftavtoe cereb:ofd
q6 pamo eft crcatu non ftt p:fncipf ii fen fue t motus in
dTcctu:fed fit aptum HcriaUqd psincfpiu meb:o:ii q fiit
poft f llud cum tranfumpferf tab alfo. (Tictpoftqua gc/
ncratiiftieritciinftrumentu tranfumcndiab aUo.vnde
aimcrcarifuntncniipcrnngentcsadco::co:tranfumit
fciifii t motu abillo:potuitaute cum ipfo cereb:o gcners
ri boc ptf ngens ad cm fme p:fo:f tatc:crgo oe eo q6 a co
rcb:o perringftad co::necpeft ratio:nctp vf eflc.Cii5cnl
crcat ccrcb:ii creat cn co ej: materfaeius alfgd pcrtin/
gen8adco:.3lienuquidc5aco:dcpcrq6tranfumatur
icnfus 1 moni8:quauis o:nie eo:^ a cerebjo^ pcrucntio
eo:;r adco: no fit adeo manifeftaivt (xitauftiUeg pfunv
pfitoicereq? o:nisneruo:uquifunttter cereb:ii i cou
funtacercb^oadcoz^^znonacQ^dcad cercb:tt:ffcitt fuo
loco oftendcm'' cu loqucmur oc namris animaliu5.vbi ^
pioUjiias fadcm" verbu q6 poflf t fuiTfccrc. (L *l^cdibf/ ^
musautcadaUudDiccntesndecfmpoflfbflc vt pjfnci/
piu cflendiaUqua virtutc5 fit in vno mcmbjo a quo eat
ad aUud in quo illa virtus pcrficiat .oetde redeatad p:i
mii mcmbjuitinuct iUud.Tlutrfmentu cni non puenft
ad c^r nffi a ftomaco:toeindccum fft ibi aUcuiufmodi
rcdit t nutrit ftomacii:fimiliter pot nutrire co: p vcnas
que qfi naicnnt eicco:de.©cd q: virtus non pcrficitur
in co:de non nutritco: nili poftqE; pcrfictf in aUo mcm^
b:o.)3imiU'tercftetiomoifpofitiofenfHs comunis ejcq
cftp:incipfu5 cuiuflibct virtutie fcnfibilis^-zad quo po/
ftea reditcum lucro. «ScnftisaiitipfiHeco^die^-z p:cd/
pue toctus moio: eft $ fen fus ipfiue ccrcb:i: vn de in tel/
li^biles 1 foztiozee fun t cop ooloxs.Sc cd quaiiiS no fit
iUicitiivirtntcs ficrivaUdiojcs ifoitio:es e%m pncipia
fua:co g? fojtiuntur matcrias per quos fiunt bui^.vidct
tomcn gp cptremitatii cboidanim maio: eft potentia ad
controbendum^potcntia fiiojttm piinr ipi'ojnm;q funt
VcrfuspartcmnerHo:Hm:crgoco:eftpjmctpittm pinii:
1 ab ipfo virmtcscmanant ad ccrebium : qiiarHnv quc/
da fuas actioncs pcrficiun t in ccrcbjo ■: in partibiis ci',
licut imaginauo t fojmaUs -z tctcrc^quedam vcro cma/
nant ccrebzo ad aUa niemb:a:qHe fun t c):tra iUud : fic
adptipilam-zad mufcHlos moucntcs.ttacoidcema/
natadcporvirrasnutricndf.Dcindcabcpatcemanatad
totii coipus mcdiontibus vcnis^t nutritctiaj coz.virm/
tis cniin p:iricipiumcftej:coidc:fcd materic pncipinm
cft ab epatc.CL £>c virnttibHs autcm cercbii: vifus pcr/
ficirarbtimojccriftaloidcquicft ficut oqua Unipida:q
rccipit foimos vifibiUum:-! rcddit cas fpiritui vifibili:^
fit pcrfcctio vidcndi in controctu ncrHoiiim concatio?,
ficut cogninij cft q:ctH8 dnirgia:'Z oftefionc Dilpofufo/
nisftictLTOlfamaautcmfita OHabue canincHlis.qHC
funt in p;ima parte ccrcba fifibus mamiiop capitilHr.
^uic. £> 4
J&cm Tli)arti0 V# CapMS Wllh
OM<ct(e«
«cTpJto
CTSolits vero fit i ncndecerehii EtingetibUB ad 'lin/
guam: i palatum: i oantibus eis virtutcm fctifusn mo'
tU0.(C3uditus etiamfit a ncruis cercbuquiperttngitt
ad cortilaginem;': eippindCxmr in fupcrftcie eiaat(£Xa
cnis quot^ fit a neruis ccrebu.i mufailis Diifufo:^ to/
cumcozpuaplures outcmncruifcntiendi nafcunturejc
pzima parte cereba.^tertoz eni; pars cerebzi moliioz
e(hz mollities eft vtilioz od fentiendum:pars vero cere/
bzique fiut poflcrioz z vicinio:fpIne (tiit ouriocvtpau/
latun Duriticsaccedat ad fpina. Cmas tenmas oebct iu
uari a ourfttcplurcs atit nerm motue qui fiit cercbzo no
nafcuntur niflia poiteriorc (Kirte cercba qtic eft ourio::
t oarities eft vtilio: motui:'Z plu0 picres ad boc.£ic plc
rifc^auteneruisniontsgeneranf raufculi. (TSed cu5
pern^afeiic mufcaloe e;; illts:i ligametis gcncran t cboz/
dec^tremitates aiiteo^ plurcs continuant cu$ oftibue.
i£& aliqaado continuan t alicubi no cii o([ibas.i££t
aliquadoconcinuant mufcuUca;mcmb:o moco:nulla
cboida mediate.Tlucba aiic dl ikut pars cerebu penc/
trans fo!amina fpondilium ad 13 vt td qd fitCTrtcrius no
elongetur a mcnibzis .&edej: nucca gencran t nerui : i
tronfnuttanc ad pzopinqua loca:quc DcboiCmoueriper
ilU>s.(rUirtusverofo2malis-z comunis (enfm fiunc
tnpumaparcccercbu:fpirimreplenteipfumvcntriculii:
queoia no fiunt ia^nifi vtrefpidant fuper fenfu8:quo^
|>Utre8 no Dcriuanair nifi ej; pziotc parte cercba.(CCo/
^tstiovero imemoxin (Untin ali)SDuobueventrictt/
U8.locd mcmozie loats eil pol^crio: : io vt fpus cogita*
tiom fit in mcdio.f.inter tbefaurii foimarii i tbefauru?
intcntionu.^cfpatiuqdcilitervtriicgcitecile.-ivtille:
1 dlimatioDominet in toto ccrcb:o.C!'0otai4t bic nU'
quisoppbnereoiccns^quomodofozma vnius montis:
imo foima totius mundt.pot oefcribiin in (^rumcto par
uilTimo pozcate virtute fo:matiua. jCotra qua oicimus:
fcicntia9>co:gapo(TuntDiuidipcrinfinitii noe cjixnfac
ab boc labo:e:(kut mundus oefcribif in paruofpeatlo:
% in pupila:i Diuidit :qd ibi oefcribit Fm oiuiitone illius«
CojpitscnTpaniilTimuiTcoiuiditJicDiuiditimajim»
in numero i figuro^quauis oiuiiis vnms oiiferat a Diu^
lionealtcriusinmcfura.Similitereft oifpoittio fo:mc
imaginabilisinfui8maten;6:itcenteil coparatioei^ Ui
quo oefcribitnr fo:ma imaginabilis vnius ad aUii qua'*
tum ad magnitudine; eiue q6 Dcfcrft>it:(tcutc6paratio
Duo:pe:t:trireco|:in fuamagnimdine:apartncate fcrua/
ta funiUmdinc tn fpario.Utrtus aiit irafcibilis:-; qd pcn
dctey ca non eguit mcb:o pter pn^.Sctiocni eiusvna c:
1 congruitcoplcponicaUdiflfimc z egctea.n6 entm eft
eius opcratb q> aUquado operat .ftc operatio eius cp af/
ndueopcrat.ita gjtimcf ncmuUu accendat.^raenim
non acddit nifi aUquado:que aate afiidae operanf funt
comitantianos^nctttintcllecms^-zcogttatio i fitia:que
neccirccdin nobispermanerc vcl rccipcrc:vnde memf
b:umaptumrccipcreiltaDebuite(Tebumidum'z frigi/
diut bocc|lcereb:um:qd no multii accendit calo:e na/
turaU':fcd rcftditaccenfioni que vcnit e^ motu. (TTIu*
tricatioauteDcbuitneceiTario ficrico:ge non fenfibiU.
ideo vt cum imptcrctur nutrimcnto:': euacueret no do'
lerct nec0 noccret ei q6 pcnctrarct tn ipfum:t ab ipfo ad
ipfus: vn fuit necc(Te ejTc muUo bumidius:ad boc vt co/
feruarcccalo:c fo:tcrcfi(lcntia i equaUtate^tboc mcmr
bmm pofuerunt epar.(EUimtte aiit generandi pofuc/
runt in alio meb:o:muUum (cnfibiU:vt boc iuuarct ad
inquirendil coitum ardenri(Timc:g' nifi e(Tet:non curarc
tur indc;-: fi non e(Tet ibi Delcctatio:non babcrct p:o eo
tantii anjcietatis i folUcitndinis:q: n6 erat nccedarium
vite ftngitlaris.CCi^lectatio vero pcndet e^ f^cb:o fen
ftbiU.\ppter qdfacri funtte(TicuU':q iuuant cria al^« in*
ftnimcnti8:quojrqucdamattrabtuit matcrii:-: qucdos
c]cpellunt:ficut poflca fcics cii loqucmur oe ataUbtts.
(££T[plidt aureu opus oe aia 3utcene:qni (e%ta9 natius
dufde Df :calh'gatu oiUgentenac optime emendatii •po'
duepouosvenerabiles canontcos regulares fci Siigu
(linianm6aAcrioDiui3[oani8De viridario cotnoratcs,
(i^Xaa&veo,
ims 2nlloteUstraflatusiab ambicoin lattnum emagi'
ftm XDicbaclc fc0t«.<§cdcriccDncmundi ^mpcrato:.
lUfcipe oeuotc ixmc \ihiuy TlDicbaclts fcott.vt Rt Qtaaa.
«^iatuo.'! tozquescoUo tuo.
catimebzisflcequ^:
^boincruotlcarne
t!mcb:is pfimilib''
vXin babitudincme
b:oj^£tqd95Difcre'
patinmel»o.Mcre
patiD mebzo.verqs
m^atmeflfimplcje
velc6porv^£lxplS.
fccitdie:qzequti6b$
cauda5tb6non.<£t
e):eplu5p»micitqd
ccihido b5 conca; i eritius ftxnas.tbo non. pifces fquo/
inas. Jn babicudine aiit aut ^titate: aut qlitatc.aitt fi/
tu.aut actioncaut palTidc.Quantatc vt os ocuU nictico/
rads magnu.i os oaiU aquilc parun.aut ncrtio.vt in ara
ncis.qua^pede8 in aUgbus funt.8.in aUgbiis.io.i qua^
rudLd.QuaUtatc colozc x fi£pra.aut mollicic t Duricie
oiucrlltas i (itu.vt in mamilUs clcpbatis.tequc. £»uer
fitas in acti6e:vt inauribusclepbatiscuqbuspugnat:
1 luis naribus cit gbusaccipit.6iuerfitas tn pailioe vt t
eaiU6verpertiUonis:quiruntDcbilcs.tetiaocuUfrundi
nis ecotrario.l^rtcs vcroaiaUs.aut fiitbumidc.vt fan^
guis fingfKdo mcdulla.aut fpcrma i bumo2C6.aut Du/
re vt ncrtii veneolTa capiUi.tcartilagincs t coznuo. £t
fk Diucriificanc olaUa qd qda ipfo^ funt aquea. z qdas
agrcIli34^taquearuntmultismodi8:q:cidainnutrimc
to tbabitationcfuntaqucac^qdairpirdtaqul trecipi/
untin vctre:t euomtii camitno wuintcjctra oquom. z
qdas lunt quop nutrimcntii.': babitauo funt aqiia. Uc/
htfamcn cu bocifpirantacrcmtrfct ita faciiit nutritafn
aqaa.finc quecgrcdiunt ab aqua.fiait couuca.£t qdas
funt ttn tnaqna babitatia.ficutqdacocbc i alsutiq non
apparet aUbi.': no intrat aqua in vetre eo?: niii fcdj via
acquircndi nucrimetij:n6 fcds via infpirationis.f; quod
via ifpirationis e(t vt fpircfcDcindeeuomatipfas ad cue
tationc calo:i6 nalis.vt cxpellatfupfluu caUdii.aaquca
qviuiicinaqua:^ nofoluc^aquaUcetetiiilUid aial q6
viuit folti e]c aqua:n6 b5 folii nift aqul.t qda aiaUa funt
tn pctago.qda in ftagno.qdain mari^ttagnovtramc.tq/
da agreiha infpiri t g os <: p narcs tifuvt apes i mufcc i
vefpc^^^aiaUaanulofo^tqdaaiaUa futaqueatpoilca fu
untagrcllia.ficutgrcccmedeied^^tviuitinfluminib'':
oeindeaUeratureius fojma.tfitaftaras.tegrcdimj ad
agrii.tataUaaqucaqda fut vndofa:': qdain ripa.tqdas
ccnofa^tqdasmanentin petris^tanimaUaquc manent
fcmpcr in loco funt ficut fpcs cocba:}^': qucdafunt Ube/
ro co:po« vt multi pifces.': qda adberctc6cbis m p:in/
cipio;': poft Ubcran t vt qrat mcUus nutrimems fulficice
qii no offert eis aqua nutrimentu fulTtcie's.': taUii funt q
dl que greccnoiant armacba.t qucda; oquca fubmer/
gut fc fup caput.': bfitalas vt airtureB.': qda p pcdcs vt
rane:': qdl pcdibiis ombulat in^fitndo vt cacer. i qda5
ferpcntcs finc aUs ficut vermcs.t qdl pifccs ■: oiaafaUa
egreftia^^^aucsbtitcsalasinccdiitpedibuB.tfuntqdom
Bucs.quaf inccflfus cft Diflf iciUs:vt irundincs.': oucs ni>
5re,i vefpertiUoncs.gt otco.cgo il vidi <mm mtnoictn
vefpertilionc.tfiimilemct.^rqitcaditfupcrtcrramcadft 25
fitp alas.t of albalie arabicc vefpernUo^tvacilla t ac fi ca
rerctpedibu6:tambulatinuite.': Sri^rccoUtin ooctri/
nap:itnafpernirudini8.qite appcUant alb2oni3nim:q
noapparctniftpoftpkiuiain finc eftotis.tcftauismo'
dica.t illa q btit coaum vt mcb^anas in aUs4dl oc ilUs
no biitpcdc6:ltcut fcrpctcsgda alis volantcs. -^auce oi^
ticrfant^qzqdaambulanttvolatfimulpgregatiocvnai
Vtgruce.tqdlDiuifim.vtaquile.-^qdlvolatiavolatco'
grcgatfrn:': qdl bina vt alcata:': quedl aliqt! aggrcgan»
tur.aUqtifegant .taiaUTi qda funt vrbana. qdl agreftia.i
1 ttcr awWa bomo n6 pot viuerc folus:': grues: •: apee-.i
fo:miccc6icantboiinboc.i5cdgrucs -^opce bfit pnci/
peJfoauiccout biitcoadunarione.fcd n6 bitt pnc^iem.-ii
Oiuerfantctilinm^cibario^p.tqdaaucsvariantinco/
tncftionibus:q: qdl comedunt corncs.': qdlgrona.': q/
dl bcrbas: vt onfer:': paliib3.£t gbufdl eft cm cettus in
catKrnis:': qdlin m^tibus.^zqdl in plano.t qdl venan
fur oe nocte.vtgdl lupi:qui oitr anboba. i nicticoiap q
of bebus.tqdlvcnant DCDie.vtaccipttcr.tqda oe oie
"tnoctc vtcatri.fijcataUbueqdafamulanttDomant.vi
b^.-rqdlqj nafcunt cu bomlnibU6:ficut catri.t cancst
cqui^tqda violctcr.vtlconcs: tqdan^Domant vt cri/
ualit q Doman t qdl natr cito vt bo:': clcpbas:': qda tar
dc vt teoncs.et fiit in oi fpc qdl fpcs agreftes. ficut % in
bomintbus.tqda biit voce:*: qda n6.t q bfi t voce circa
pubcrtatctcoitfi funt vebcmcttwcs vods ptcr q^ bo. t
qdl alaUa fcmp cociit vt goUus:': qdl btit ccrtu; tps ad
coetidii^-^taUiietiainipfoocfiderioqdafuntpaucicoit^.
ricutatalqdDfgreccc6cbiraidon:aUuscaraco:a{don.t
et qdl aioUa appctiit coirii cii fpe fua.t qdam cii oi fpe.t
qdl funtfemp ptinctia:£tin mozibus oifferentia eft in jj
aialibu6;q: qdl funt jMuce iractjdic: vt V(tcca.qda vebe/
metis ftultitic:tacuteiraciidic.vtaperagrcfti6.': qdaj
piatmuda.vtcamcUue.tqdl funtpwuoji momii aftu
ta vt ferpetc^.-: ^dl fo:tia magnonima.vt leonce:': qdi
fojtia igcniofa ingroriofa agreftia vt lupi.t qda igcniofa
pMUo:p motuii vt vulpcs:': qdl vebemetis ire i labono
faqpitcniiitboibusvtcanes.t qdlfunt voldcaftuta x
famiUaria vt fimie i clcpbates.': qda bttt vercctidtam t
cautela vt anfcr.t qdl iuida t ammiratiuo pulcbatudi/
nis ftic t belUcofa ficut pauo.t qdl bonc mcmoric ficut
camclustaltnus.fsfolus bo raemozat obUta.£tq:oc
aialftiit bumidcfuBc t in co fiiit calo:.DiiToUtC6 bumidii
tacrcaUdusa'rciiftas.TlecelTariiifititin co nutrimctii
ttuncindtguitmeb:isnutririui6.ttucDiuidunt(llame
b:a fd^m Diuerfa; ma$ vel nam.Tlutrimctit5 aii t n6 ell
nifi in quo eft aUgd ficcii.aqua cnim oot viom penctra/
tioninutrimenti.tnccducitfupcrftuu.aut p vilvnam
rtccamtaquofamvtinauibU6:aut perouos viosvtin
boibus.CtoUa q no pitt foluare fua fpcm p fc fcmp oat
mcmbjii cis q6 ejrpcllat femen.t memb:ii q6 ftifcipit. t
q6 fufcipit illud eft matri^.t loco matrids aUud cft in g/
bufdl.£t fenfU6 toctue cftc6is.vt boie qui b;eiu8 iftru
mcnrii vtcarncmautneruii:taiaUAaUa biitqdam loco
ilU>:p.t aiaUti qdl giiant aialia.t qdam p^imo vermes:
tpoftcafua mcbw pcrftciunt poftinodii : t queda femi/
nc faciunt oua:t oe aiol morinu mognii vt oclpbin t ccl
lcte.t aialio biitiapilos t Ipinos ct fi fint fpine arma ge/
ncrant libi fitia.t quedl oitat in vetribusfuis.Dcinde fi/
unt vermcs an tc$ cyelnvt celetc.£t qdl btitoua.t on/
te$ ouont ffunt aiaUo copleta.vt mogne vipere. tctoua
biiria teftas biit introfe ouos colo:es: olbii t citrinii:q6
bsmolle £eftamb5Vnicucolozc.vtccUcte oua.j£t aia/
liit quetkm biitpedes: tquedam non. t que btitpedc0
W>c Mibtie
qttCdlbabcnteuos.iquedi^.tcjdainetiaplures.-zq'
da.+^fiajtcftaialqdvocat nigredines aure. fitara'
nec pedes tnultos bii t.i natncms pedfi femg c(i parji 3
vtcquetnr fempcr mcelTus z onm.&tr qda brit alaa.-z
qda norflicut fpcs pifctii que appeUanf ccllctc q biit lata
caudli vocaitr«nfatomu8:x nirtt in natoc fua fue fuas
& Oimefioca fui cozpia £t qda ranc brtt alas ficut marinc
Oiete.liuc oicte agreflcs que no iucitiunt in riuis.i foztaf
leelliUndqdiucnit in arbozibudcfcdpifccsbtitee alas
gdam bnt. ^..pofltas iUQ latcra.-z qd i ouas alas fug vc/
rre-.iouasadoozfus.gtqdapifcesbtttpedcs •zatas fit
iUud gcnus qd of malacbicipifcra ouri cozij finonbof
bucrtntalasiuuantcauda.-zacapbeanatatpedibu»: %
cauda.£t oe aial onulofu; no b$ cute.£t oes aues q funr
ptumate biit fanguine.aut oe illud aii" fun t ale cutis auc
cozium.out cifac biit fanguine. vt vefpertilio.15 in gbuf/
dlnon Ittita.vtin apibusi-zqbufdamaiaUbuB bittibtti
ala3.£t cifacienfes qdi biit ouas alae.': qdi bitt q tt^:;
1 qdS bnt aculeu.'z qdl mozdican tcu roftro.fiait mufct
lioA fo:f e funt qda q biit alas cifacienfes ciT membwna
ficut farrabeu8.l:t aiaUa no bittia fanguine funt mincr^
ra qua bntia fanguine pter (xiucas fpes marinas : ejc eis
funtmalacbiemagnico!giscii fucnntin tlationibusca
liciis 1 in vndis no frigidis.£t oe aial fanguineij iuuatnr
4.pcdibU6:aut ouobus pedibtis:t ouabus manibus.aut
ouabue:t oiiobns pedibU8:t.4.aUs.£t quoddi gen" pf/
fcfoqdvocaf grigim.DequoDf cpnafcif vnaoici mo/
rif eodebj ouos pedcs:t.4.ala8.tcancer b5 niuUos pc/
dcsri^t ii oiuertainus rermone noftrit ad mcbza. -x gna/
tfonceo^iriqzin canpne noftro fufficieterocbis j^trafv
iiimu8:tuc voles fcire iUud audito: trifferat fe ad cano/
ne.nifiq2CognofcatNc q» osiititin aiaU adfufle'tame'
f a co:po:is.t eiiis fitndam^ij fuo:p motuit.£t cartilago
fiiit copoiita q: fuiia carnis:i odlsiq teniis eilct gradata
piiictio inter osrt carne ^ ipm -zpfpera^fcdm 36 oe mc/
clitto$puentrecue):tremi8.qmfi os piiigcret imediate
cu came:ttlc lederef caro aboffc in oi pllrictione. £t iiv
tiametiicartilaginisefl q>ipmfitftindamettT mufculo/
rii in locis bi gbus nd copetit fttus ofTis fcd; qd vidcm":
q: coii pectotaUpetriU pofiti funt lacerti cpiglotis:? Un/
gue:j£t ncniiqui neceflfarq funtjjptcr fenfuj 1 motum.i ■
ouri ad icilTone t fle^ibilee ^pter incuniatione. £t IT U/
gametuoiTium fuitltne fenfu.-z ne in motu eiTentin cdti'
nuo Oolo:eJct tcle fiue mcbtane fiicrin t fug memb:a ad
pfcruadii ea in figura fuan tiJCDjfenfum mc*b:is^Hete/
gurt t que caren t nerui«.qi!^ cis accidit apollema.': vcn
tofiras oilTcndctia illa pclUcula. £tcaro fuit. vt tplerec
vacuij.£tltcr meb:a (66» ftm nume:;:q ^ftataUgdalija
e Dnr bfe iuuamcta:-: id qd pftat of fubfcnii^e.': ^flas itn
* quatupflan6eft.antepnclpalc:fc6mq6 oidmus co:cl
pncipatc: eo g> eft pncipitj gitationis tih r t pulmo pftaf
ei aerc:i of bfe puUnoj?ptcr bec iuuametii, £t fcdm. 6.
Qjcparopabaf fanguine ficiitco: fpij5:Diccbaf epar me
b:iT p:incipalc:i quo ad ilTa ^ncipalitatc oicebaf ftoma/
aisbrciuuamctu.£tq:polloigcfKanc ocepate fcque/
baf tcrtia 1 quarta oigcftio:quo ad iUas oiccba f epar ba
bereiuuamctii.fitncruigdafaciut adfcnfum;': gdaod
motii:aUqiT 1 virms motiua ■rvirtUB fenfitiua piuctc fijt
in vno nenio.^aUqfli oiuife funtfn ouobus.gt memb:anc
oc6 inuoUtentcB oia memb:a pecto^is: nafcunf a mcb:a
nfa latc:p.£t mebzanc oes inuoluctee nutritiua nafcunf
emeb:anaq fupponif mtifcuUe vcntri6.£tep3r n6ba/
bebatfilainfe.q:n6opomiitipmmoucri.£tqfl[ouetu
niceinuoUiiit aUgd.boc cftppter faluatione illiue mcm
bu neceiTan).£t in capite boi9 pUires future funt.t ii vi
Hibcr
dft Mrihoian m btite futura fn cepiteA fepe boc accidit
miiUcribU3.£t rcfiduii buius capituU qrct gs in pmo Iv Z.ib:o &<
b:o mco q fcribif oc canone:-: rcucrtamur ad verbiT 3ri. piPKfl»
Qn frons lata eftifignificat toltij:': rotiida fignificat iro/ ^*"'™»
cundia.£t fupcilia ftint^ptcr ocfenfioneociilop a puUie
re.tilla qit fiint fc6m Unea rectd ITgnificat femininu-, : 1 ^
qn oefccdiit g icuruatione a pte nafi fignificat acutii.gt >
qit IcuruatTf ad lacb^fma le filucftrc fignt ficat ioculato/ « . . .
re.Cfitintcroia memb:aocuU inajcime fignificatmo/ **"^'"»
resaie.£tlacb:)7maleoomefii£iicucft modicu ffgnifi/
cat alhita.£r^ti bo b5 in lacb:f mali oomefiico multas
carne ficutaUquando b5 miluus malus eft 1 afiutHs.£i
g bs fugciUa ocpedetia iuidu8:ocuU mediocres bonui %
pa^(tgnii%:at.£te;:tcfiadanteriu8fignificatlTuUu:tp
fondi tubttte.£t g b; ocubs oiu aptos fine vereciTdia e>
1 ihiUus.£t Q tremutos ell teui6:'Z mediocris eft bontts
fter illa.£c oe aiat faciee gitatione alteri" aiaUs bns odii/
los pter cbctdi:^ cfi^ fpes muris.t fo:tc h$ ocutos cooper
tos 12 teta:i boc elT manifefiii boibus qfi vide't in fuis fo^
iteia oculo|: poftcp itcrfcctue eft v^b:a8 ocuti.': no co>
lom:i fait ei tcla^jpter Dcbilitatevifus.£t oe aial motiet g
aure pter boiem.igda boieo motict fed raro.i oeaial bs
aures pter pifcee fquamofoe:': qda atatia aquea:': p:eter
quafda aue8.£t oe aiat faaes aial fibi fttc b5 aurce pter
Vipera t oelpbin.jgtpiliqii nafcunf in naribus boius fi/
gnificot ipfos ce mcdiocree:': auditit bon ij. £t qri pinna
putpe.f.auriu piugif cu coroe fauce fignificat ITulttT 1 vai
mT.£tnare8 facte funt^pter ITcrnutatione:<: e>:pulfion|
medulle^t^pterifpirationctndfpiratgos.Htfignifica
tio fup boc elT:q: iS vidit 3ri.cqutT qtu babeb.t t os aptii
BmarcfcataT.ipftrictceratnarcs; ifubito mo:w''e.£t
elepbaBb5catccii:':gidodo:at.'z oiuidittriticit aterra*
t ari.Dij:it: g? oc aial biis fanguinc b5 medulla:': oema
rinis no bntibus fan^nine.': bntibits medulta folum elt
malacbie.t iter oia aiaUa bo eil bits ma):ima medulla$
refpectufuico:pi6.j3ptcrmulta6opationc6qua6e):er/
cct.£t oe qdrupcs b5 cottii:'Z leo b5 iUud.q. immobile.i
b5 iterfow vctris ficut canis.jgt qda aialia no bnt pede»
filTo8:'Z qda bfit f jfTos ficut ctepbas g bs in paUna.-: oigf
t03:'Z ficut camcUus e^altat narcs in aqua. •: fuus catce'
eft res cartilaginofa.£t aialiaquadnipcdalia pedesfuos
mouetptrarioboi^ietepbas voUiitpedce fereadmodii
bots.t manus ad modu aiaUu qdnipedaUii:'^ oe aial q/
drupcdalc voluit pedcs prio boi pter bardii:'Z laccrtus:
c laccrtusvotuit pedcs fcd^monus.-zDigitipeduei'' oc«
cUnat ejc i obUquo.^i nttttit aial pot votuerepcdcs.t mo 1
nus fi^tr adc^trafcdcocbi cllaqucij:t qctrcmttates ma/
nuiT ei vf fun t :3mkMe fug fpa wlas.t tpediun f o motu.
'tb5.5.oigito6,£taiaUa figiit idilTercntcr pcdes anrerio/
res ptcr Urone.': cameUT g figut fcmp pedc De;:trtT p:iu3,
£t oe aiat ^drupcs b$ cauda f5 cauda cocbi elT ficut cau
da ccnii: : anterio: pars caude clT pilofio:.': pofierto: mi
nus:-: bo b5 pitos vt oialia;': qditipcdalia no bnt icj:ccf/
fu ffait i pectie ■: igiiinc 1 bj fuEcilia.-z piU>9 circa vulua.
©5 porc"': camcUis^-^vrfuB biit miiltos pilos circa totti
co^piie.tqdafuntaialiaingbuscrinis.tcattdaafTilanf
ficut in cquo.': ilUcrincs cadunt aliqu fu^ -fpatulas. fic
in egceruo.iego crcdo. gj illud oial qd of cgccru^c vac
ca q nafcif in tcrra partbop^^z femino nobs co:nua in 15
gtie.': bsco^p^ad quititateccrui:'Z boics faciitt in terra
mca fedaccs dc crine itla;:.i oipt 9ri.q6 ifta aialia fiuit
in terra q Df ancbocbaii:': of iae itcr ifloa motano» vao
cbos in illo tcrra. -: oomeflicas q itcr po:co9 ad nos mo/
tonos.f.': Domeflicos:': btit pukb:06 oculos.': fiTt acuti
Vtlti8.'z vertiit couiua poH ficut caper.@s aial qd of c^ '
13 «rwtfl et)cu cojniiaad-riKtudine brnnuU africitomtofe
in circuitu fc6m logittidinc.fit folus camclus bj addita''
metii in oo:fo:iali(39 05 ouo additamenta. icccobab ca/
melieft fiait cobab eq:i e paruti reipectu fui co:gis.': in
boc pucnitelepbas cu eo:-: camelus:': fciffura fua by pel
lcinmedioiicutcinpacaanferisricamelus bj fifluras
carnofas ficut vrfus.i^pter boc faciiit boies artificiatr
^leas ne lcdat tcncntas carnts fuc fubt''. ^z camcUis bs
culmosin fu2io:i:z no q rtos z fcdos.i folus bo b5 tibi'
06 camofas multii: z bo bj vngucs. 1 camcluc vngulas
fifTafl:i aliqii in aliq regioe biii camcli vnguias fic eqif
ficut in rcgioe rome:': no cft.ppterbocofia multa. Jtt q
bitt cojnua bnt vngulas fi(Tas.^t afin'' idicus g no b? ni
ft vnicu coznu in frdtc:b5 folcare in pede ficnt eqiuis.fcd
aial q6 of arcba b5 vnii co:nu.i fiiTura^trhftcut ouis x
Ibleas.^toc coznutus cft cjdntpee;biis oico co:nH nslc:
nifi accidat illud e% mutatioeaccidctali (icut i co:nu fer
peti9:in terra egf pti.£t oc aial b; co:nu vacim ptcr cer
nu5>d5egoaudiuiintcrrapartbo^quodd3ce aial q6
Bpgetfcdmgdvacca.1fcd59dcamclu8.1b5 co:nu ma/
gnili in co:nu funt anguli.i ab illis angulis nafcun t ra/
mti iairuan t in fe illi rami.Jtt co:nu illud in CHmefrone
^fttnditatis b5 cubitu vnii t mediuui illud co:nu aliqif
etriagularcaliqitqdratii to:tuofu5 no recte:iadduci]C
in terranfa5 aterraptbo;^.'zfaciiitboies inderdlas ej:
illi6.f.co:nibn3.£t oe aial b5 co:nu f ipi5 nifi ccruns. £t
nefcio egovt:p pdiaii aialmutat fuiicoznu:i foztadema
tatppterfuipciderofitate.8tinaialibn3locusmamilla«
rii.aut cft in pecto:e4iut jjpe pectiis.aut in vctrc.aut itcr
ihguina.Ct elcpbas mas b5 mamillas fic bo mas. 1 ma'
resaialiiibntiitfomlareandbittvberaptcr cos g a(Ti/
miiant mfibus.(icutin gbufda egs. £t qdam aialia bnt
pelle virgeeminete ficut equus canis:-z bd:i qda btitvir
ga itra.vt oelpbin:i elcpbas b» virga llcut equus:ni(i qz
fua virga eua cft.fcdm (^titate fui co:Ei3.i eft mino: fuo
calcaneo.in6b5iogitudine.itefticuli maris funtinms
iu^ rcnes.i iovelocitcr coit.ioes fcmincaialiii migiit
retrozfum:i mos leonii 1 cameli mingut poft.i virga bo
min u 1 multop qdrupcdaliii eft neruofa camofa cartila
ginofa:i virga cerui 1 lupi.i vulpis ad neruofitate oecli'
nataliquatiivir^ciusqdof bemncboscrt oflca trft
piira.£t meb:a fugio^a bois pma funt plafmata maioza
ifcrioabits.i ppter 3 puer cu manibus vadit:Deide ma
gnificat q6 cft fub ancbis. 1 allcuiant fuciozo. 1 oe aial
bns crines q^to magis crekit tato magia attenuant ifc/
riora 1 augmeta t fiipio:a.i aiaUu qda bii t octcs i vtracp
madibula. 1 qdi iferius.i q no bnt oetcs in fupio:i ma''
dibula.tiicilla ma trafit in co:nua.i qda; aialia bntgm
mos.vt po:cus'.i aialu lupo:p venatilta Diuerfant : q: qj'
da bittoetcs aaitos:iDiftates.vtpo(Tiiit mcUus intrare
pda.i eueliere f ruitun vacea:i fibi fimiUfi biit ptinuos
q.fint vniin mcliua fctndat berbas.i grumus. 1 co:nua
nopueniiitfimul.fctcocbibiitoetes fcrrinos ifcrio:c9
fcindc'tes fiipio:es.i nullu aial oe pdictis b; oyiinem in
antinme oetib^.ictantircus noiatquoddiaialin gbufda libzisfu
i8.q6 eft in tcrra idie.i eft filc vrfo.i b5 tres otdines i oe
titmsfuisin vtracg mldibula.iof grcccbozims.i c pi'
lofus.i c rtrcmitates cius fut q fi lconis.i ci' magnitudo,
aci'' facics cft.q.facics bois.iefl ferc nibcii ficutminiii.
iciuscauda ficutcaudafco:picis agrcrtiBbiitisacuieii.
1 gcutitpiUs fui6:i bgFsi cfl: cius vo% magna fiait tubc
iellvclociBairfus:icomeditboics.iDico cgo g>fiill6
«ialiucniatnoeftiUudqdDf albabar ncc rocbiis licct
afTimilet rocbo:in qbufdacqm a'it>abar eft in fo:ma lco/
nis magis pilqfus fpledescu citrinitatc. lUneis nigris
rocbHS vero: vt putd ef^citrinus tm in pilis. Ilecg cmul
tiiinaiaUqd^qdatDctes.fcdcanis^gcitfuosculmoe:
iequti8fene^ciieftfeniozb5Detesalbio:e8:icani3cco
trario. 1 capzioU no mutit DetC8:i qn funt magni figni/
ficat Diuwmitate vircin cis.i funt m afdca muirii abun/
datcs.i fnnt fifcs fiUjs ccruo^^apud no8:i biit pulcbzoa
0CUU3S.1 vUra mare cartbaginis rcgiunt .1 bo b5 ocntce
quofdagnafcuntpoft.zo.an.iinclcpbatepHoappctgd
fiu Dctce.f5 fui Dctcs magni no crcfcunt ci antc^ fjt ma»
gnue:ici' lingtiaeft valdemodica refpecni co:pia fui:t
apBct in WS.1 aialia q biit os fo:mof3s:biit labiii ifenua
fiflli5.i,cquus nili b; crin cs fiait equus Domcfticus.i b$
cauda ficut po:cu3 : 1 in nit ficut cquus.i eft cqlis afino:
1 b5 co ziii fpiflti5:i fuusveter ficut vcter cg:aut afini:i ft
mia coicat in fo:ma cu bote.i cii fo:ma lupi.i flmic cani
ne bntcs caudi funt pzauo^ monul.i mo;:.i ei'' ocntes
(icut DctCB canii:i fimie fiit pilofe an terius ptcr facies. z
cius Dctes ftcut boi6.t b5 aUa fiicut bo.i mamiUe eius m
pecto:e.i manus 1 pcdcs ficut bois. 1 j^gcit manue.i ca
piu ficut bo:nec b5 pectine emincte.i gcgd eft fug pcctt'
neeius eft eminetius qg illud q6 cft fub : 1 oe aial qdru/
pcs ippoitio ei'* q6 e fup:a pccnnc ad ili6 q6 c fub.fic.5.
ad tria.i fozte fiimie abulat (uz ^os pcdc8:qz biit calca
neu:i initunt ei fic bo.nec^ bnt ancba ncc^bnt cauda:f5
ffgnii caudc. t vitlua eap eft fic viUua fcmine.i i^ga ma/
fculo^ eft ftait virga canis^i itcrioza eius ficu t bois.i oe
qdrupee fadce oiia.t biis fanguinc:!^ colUii caput:i bs
Oco:f«5.i pectus.i cauda:i vngucs fifTos.t pcdcs fic w
gitos.i b5 Dete8:i lin^ia pter tecbca:i ei'' fioit pifcie no
bitris Ungua f; fignu Ungue.i tecbea no b5 ilUid q6 appa
rctfi'gniiU'ngucinpifcibue:inuUo^ifto^ aiaUii b$QW
re6:f5U)Coauriiib5fozamia.nec^b5mamilla6.-ncc^vul
tia apparcte mulrii.iq6ifbetifto^ bs octes acutoe.iocu
toeDctecbeaeftfiiaitocuUie pozctiaiUnoe.t vnguea
fbztce.i aitis oozfi fuicft muUii adbcrcs Dozfo 1 carni.'?
DcbiUtat cius vifus in aqua:i ?fo:tat in campo:i maio^
mafio dus eft oe oic in capo.oe nocte eft in aqua : q: aq
ilUus riui eft caUdio: Dc noctc q^ fit acr.gt Dijcit Sri. qo
of meUon:i crcdo gp fit balarce vcl bard6:b5 coftas 16/
gas ficut pifcis.iei^fpina eft emines ficut fpina pifcis. 1
eiuefacies eft fiait faciee aialis:(}6 of ff cde.i fua cauda
dlgraciU3:ieftvaldel6ga.iiuoUitain cxtremitate fua
fubtiU ficut co8rigia.i b5 pcdcs fiflbs ficut oigitos bois.
t fuE illos Digitos b5 vn^ies vncato«:i in vcritatc non
e(i ardon.fs eft fitie ardon.i fui ocu U m3gni.ij3fundi. t
pnt oaiUci^^infpiccre adocs pte qua vuU:i colo: d''vcr/
rit ia nigredine qn fe b; fic aialq6 cft i o:ripilione.i tiic
atHJaret in co aliqii maculci aliqii mtitat coloz oculo?j
1 mouet tarde.i qn 05 mozi vertit dus colo: in colozej
palcc.i n6 b5 carne (uj^ coipP (ud ptcr^pe cauda. 1 ^pc
oculos:ib5 fanguinc i cjrtremitatc cmdc/i fitf circacoz:
locusccrcbaciT iter oailos.i qii cjccoztat locus illc iue/
nirftib cute:\ocf illc $> a rmiUa cris fubtilie.i Uicce muU
tii.i illo abfcifo viuitadbuc aiaUi moucdo coftos aperit
iUa8:i oftringit.1 n6 b5 fplenc.i mo:at in ftjruris Uipidie
1 maius cojp"^ eft auiu illud q6 b5 vngues vncofa6:i bj
pcctus magnuicrura magna.£tqda biit puas^vt meU
us natct.fit poftcrio: oigims cft in pede Uico calcanei. t
bubo b5 DUO6 Digitos antc in pcdc.i Duos poft. £t auea
inagne:iaialiabiitiaco:iafquamofa iicut ccmaUepnt
claudere ocutos fuos palpcbza iferio:i.f.cu qdi tcla que
piiigit ixjlpebze ifcrio:i:i tn qda ifta;: claHditoculii cu
i;wlpcb:afupio:i.iqdaauc8trabiitivolam fuos pcdcs
poft.£tqda illa^ pftringiit pedcsad vctrccii volant.t
qda biit Uguae I6gae:t gradlcs.i qda rotiidas ficut pfi/
W>c natura mlmm
% tid «o&auesqimitantvocebois.Ctaulnobnsvn/
giies curuos b; additamen tii cruriu i crure iifcut gallus.
1 qdi aialia biTt additametu gallearein capite:-! illud in
gbufda ell carneii:in gbufda pcne.gt ocs pifccg biit ca/
put.i caudi.i no coUii necp virgam nccp tefticulos necp
vbera necp libidinc^f; oelpbin b, mamillas qz gnat fibi
nte:zruamamillaainmilat iucturefiue ligameto.t fua
mamilla no terminat in conii rotiidii.-z pifces biit auri/
culas g qs eijciiit aqua. i qda gs pifciii bj ouas alas^pc
auriculas iqda pars pifciii bs alas qttuo: in logitudinc
liait ancbalini aiarmait i fibi fimiUa:t gda pifcts g fiic
loginec brit alas nccp aaricuhs.i^buf^ auribus quo'
ruda pifciii funt coogcula c6cbea.aHt ouo offea:': app:o/
(Nnquateo^aurescapin.^zqndbiitcoogculafugaures
funt cclete:': tiic fue aures oeclina t ad oozfu;.': illa l^a
cclete q cft I6ga;b5 auriculas Declinates ad inferius:": ra
ne bttt auriculas fpiiTas.': fpinofas^licet auriaila eius (it
tela.': attenuet g oiitcftone qit clamat. z qdam ptfccs in
Vtroc^latercbrit vnaauricula.tgda biit multas mw
culos in vtrocp latcrc: fonafrc in vtraqj partcbj ourcs
Kngulares:': pter bas alias.z fo^taitc babebit in oi partc
vna auricula:': foztaitc oiuifim plures no copofitas:': pi
fces ilapbi) bitt aurcs ouplas.Tlccp aligs pifcis bj pilos
(icutaial qd nafcit cii.4.pedibu3:nec^ pcnas ficut atus
fed fquame pifcis funt fugfluitatcs cutis:': illo;: q bnt cu
te foztc.t pffciu gda btit multos octes licet lingua Ht fif/
fa t madibula.£t qda pifces biitvna narc.': qda ouas.£c
gdanobittpalpcbias.':^ biitpdictabittfanguinc. lEcg/
da pifccs giiant aialia:': funt gda pifces g no biit fqtiamo
fascuteslicutceletc^oespifcesgnarcunt inaq faciiic
fi[cutcclctcptcrranas':colub2es.qdafuntaquec<:qda
funt agrcflcs:': aquec aiTimilant agreHibus ptcr $ tn ca
pite:q: caput agreftis cil mai''.<: tde aquee colub^es mo/
rant in If mbo aq:*: no mouentadpfttndii in medio.t m
mari efl quodda aial qd or.):):.pter q6 cit nunus:eo op x
ell in capo:': femp in limbo aq pctrofe:': in mari c quod/
da aial focies naucs ftare qfi eil^pe naues:': no comedi
tur:': facit Itarc g virtutc in ipfo.t b5 virtutem ad odiuj
artandii:':cius alealTimilanf pcdibuB.':^pter 15 errant
boics in figura rua:eo q> putat fuas alas pcdcs fuos e(Tc.
ibccdt oifTcrctia aialiii in mcb:is apparentibus. Tliic
aute loquamur in mcmbas intcrioabus in babitudine
mcmbu)^ animalium intcrio:um.
CC^Jncipitfecundusliber. £>eoiucrfitatc memb:of;ani/
malium. Capitulum. .1.
^f(\ ego qd ocaial biis fepu : i sirbu
^ ^^ bs cereb:uipinguc.': q6 no b5 ce/
ccbzu no b5 medulla vnctuofa^.t oc ifpi
rasbspulmone^^^Tucrtit.toc aial bns
fangu .ne b5 co:. i oiafragma. fj in paruo
atali latet.': aliqii i co:de vaccc. ':cameli
ccrui repit os.-: pifccs ii rcfpirat nec biit
pulmonc.t accipitit p b:ac06.£t ocaial biis fanguinc bj
epar.tqdaaialianonbiitfplenc.iaialia rapacia babet
paruii fplenc.': illud aial volatilc qi> bs caput ad modu;
cap:e no bs fplcne.t qda aialia biit fcl.-: qdd no biit fel,
ficut ccruus g bs itcftfna ita amara g? canes noliit c