(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Biodiversity Heritage Library | Children's Library | Advanced Microdevices Manuals | Linear Circuits Manuals | Supertex Manuals | Sundry Manuals | Echelon Manuals | RCA Manuals | National Semiconductor Manuals | Hewlett Packard Manuals | Signetics Manuals | Fluke Manuals | Datel Manuals | Intersil Manuals | Zilog Manuals | Maxim Manuals | Dallas Semiconductor Manuals | Temperature Manuals | SGS Manuals | Quantum Electronics Manuals | STDBus Manuals | Texas Instruments Manuals | IBM Microsoft Manuals | Grammar Analysis | Harris Manuals | Arrow Manuals | Monolithic Memories Manuals | Intel Manuals | Fault Tolerance Manuals | Johns Hopkins University Commencement | PHOIBLE Online | International Rectifier Manuals | Rectifiers scrs Triacs Manuals | Standard Microsystems Manuals | Additional Collections | Control PID Fuzzy Logic Manuals | Densitron Manuals | Philips Manuals | The Andhra Pradesh Legislative Assembly Debates | Linear Technologies Manuals | Cermetek Manuals | Miscellaneous Manuals | Hitachi Manuals | The Video Box | Communication Manuals | Scenix Manuals | Motorola Manuals | Agilent Manuals
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make iion-coninieicial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

-I- Refrain from autoiiiaTed querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Mainrain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use. remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from countiy to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at http: //books .google . com/ 




Over dit boek 

Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat 
doen we omdat we alle boeken ter wereld online beschikbaar willen maken. 

Dit boek is zo oud dat het auteursrechit erop is verlopen. zodat bet boek nu deel uitmaakt van bet publieke domein. Een boek dat tot bet publieke 
domein beboort, is een boek dat nooit onder bet auteursrecht is gevallen. of waarvan de wettelijke auteursrechttermijn is verlopen. Het kan per land 
verscbillen of een boek tot bet publieke domein behoort. Boeken in bet publieke domein zijn een stem uit bet verleden. Ze vormen een bron van 
gescbiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. 

Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in bet origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als berinnering aan de 
lange reis die bet boek beeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. 

Richtlijnen voor gebruik 

Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken 
uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is ecliter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven 
leveren, hebben v^-e maatregelen genomen om misbruik door commerciele parti jen te voorkomen. zoals het plaatsen van technische beperkingen op 
automatisch zoeken. 

Verder vragen we u het volgende: 

+ Gebruik de bestaiiden alleen voor niet-commerciele doele'inden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door 
individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciele doeleinden. 

+ Voer geen geaiitoinatiseerde zoekopdrachlen uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek 
doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- 
den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden li aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien 
hiermee van dienst zijn. 

+ Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het 
project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. 

+ Hoiid II aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er 
niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten. het ook publiek domein is 
voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek rust, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval 
met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het 
eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. 

Informatie over Zoeken naar boeken met Google 

Het doel van Google is om alle informatie wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit 
allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken 



op het web via http : / /books . google . conn 



Vs 



.' 



BIJDRAGEN 



TOT DB 



TAAL- LAND- EN VOLKENKUNDE 



VAN 



NEDERLANDSCH-INDIE. 



M kl* Mill- IK tTftHDKUHIIIU >rti H. L. SKlIt, 
l»i4T[l>IIIE IK '1 blUVINHMC. 



BIJDRAGEN 



TOT DE 



TAAL- UND- EN VOLKENKUNDE 



VAK 



NEDERLANDSCH-INDIE , 



UITGEGEVEN DUOE Hi:T 



KONINKUJK INSTITUUT VOOR DE TAAL-, LAND- EN 
VOLKENKUNDE VAN NEDERLANDSCH-INDlE. 



ZEVENDE VOLGREEKS. — DERDE DEEL. 

(DEEL LVn DE& O^EHEELE REEKS). 



-f-e-x-o^- 



'S-GRAVENHAGE, 

MARTINUS NIJHOFF, 
1907. 



CORPUS DIPLOMATICUM 

NEERLANDO-INDICUM. 

VERZAMEUNG 

van Politieke eontracten en verdere Verdragen door de 

Nederlanders in het Oosten gesloten, van Privilegebrieven, 

aan hen verleend, enz., 

UITGEGEVEN KN TOEGELICHT 

DOOE 

Mr. J. E. HEERES, 

Sooglteraar aan de BUksunwaraiieU U Leiden. 
EERSTE DEEL 

(1596— 1650). 



367250 



INHOUO. 



i5UI3C9» ^^ — IJ. 



L Bmraai. 1 <''ui: luW 
121, ' 11 L*5UIDe _oW 



:T ikun.. > IdjMr .aft 
T2. ABniiDL ^ Jun: jtVi 
TjTL. Hud.. J' Jitivemur- it'--' 

. ri » 

X. bdUOi,. i.' Xj* jtl>': 

Xl_ liltQUlL. •*'>'}■ 

XIV AJDUu' j^oiua- 

X ^ i ' i *: t».' «• 

XVi. ^^. 

xvi:. i»i,u. . 



Till INHOOD. 

Bladsydo 

XXX. Kast vau Koromandel. Augustus 1606 . 45— 46 

XX. Djohor. 28 September 1606 . . .- . 47— 48 

XXI. Atjeh. 17 Jauuari 1607 48— 50 

XXII. Molakken. 26 Mei * 60— 53 

XXIII. Ku8t von Malabaar. 13 October 1608 . 53— 54 

XXIT. Kust van Koromandel. 30 November 1608 55 

XXV. Bantam. Februari 1609 66— 57,543 

XX VX. Ambon. 13 Maart » 58— 59 

XXVII. « 26 April » 60— 61 

XXVTXI. Molukkeu. Jnli « 61— 65 

XXIX. Ambon. 9 Augustus " 65 — 66 

XXX. Bauda. 10 * n 66— 69 

XXXI. Japan. 25 " n 69— 70 

XXXIX. Ambon. 26 * » 70— 72 

XXXIII. Borneo's Westkust. 1 October 1609. . 73— 75 

XXXIV. Molukken. 10 December 1609 . . . 75— 78 
XXXV. KuBt van Koromandel. 29 Maart 1610. 78— 81,543 

XXXVI. Ceiion. 13 April 1610 81— 83 

XXXVII. Kust van Koromandel. 24 April 1610 . h3— 86, 544 

XXXVIK Kust van Malabaar. 1610 544—546 

XXXVIIX. Djakatra. Jauuari 1611 85— 91 

XXXIX. Molukken. 26 Maart 1611 92— 94 

XL. Japan. 30 Augustus " 94 — 95 

XLI. Ceilou. U Mei 1612 95— 99 

XLXX. Molukken. 2 December 1612 .... 99—100 
XLXXI. Kust van Koromandel. 12 December 1612. 100—104,546 

XLIV. Boeton. 5 Jauuari 1613 104—108 

XLV. Molukken. 6 Januari 1613 108—110 

XLVI. ,, 4 Maart » 110—112 

XLVIX. « 8 Augustus n 112-115 

XIVXII. Boeton. 29 '/ » 115—117 

XLIX. Djakatra. 21^ December 1614 .... 117—119 

L. Solor- en TimoTgroep. 15 Maart 1616 . 119—121,547 

LI. Banda. 3 Mei 1616 122—124 

LIV Kust van Koromandel. 8 Augustus 1616. 547 — 548 

IJL Djakatra. 8 October 1616 124—125 

IiIH. Ambon. 16 November * 125—127 

LXV. Banda. 30 April 1617 127—130 

LV. Ambon. 16 Mei « 130—132 



J»pMi. Id September 1617 . . . . U3 

B«dOi. £^ Jtim(?) I6ltt U.i— 135 

Arabi*. Juli - 1.15—138 

SoWr-*ii Tiai«r-gn>e|).7 Septrmber |«IS. ISy— U2 
Ambon. 19« SO November eii 23 Dr. 

irinber IrtlS Ui— Ua 

LXL Ujakain. 19 Jaiiuari 1«1» . . . . 145 -U7 

LXU. - I F*hnmri - .... 147— U» 

L-MII. Haiitom. 9 - - . . . . U»— 151 

LXIV. - n \lurt - .... U1-U3 

LXV. Kuvt van KironLtudel. ^5 Jnli 1319 . Ij4 — 133 

LXVl. Ambnii. 1 Juli 1(120 U5— t.i8 

LXVn. fijambi. 24 - - lofl~l3S.54S 

LWUI. KuM vaiiKuruoMitflel.St^AagiutiultfSO. 13b — ItU) 

LXIX. Banaa. Majin 1621? 160— Ifll 

lAX. - 9 Mei - 163—170 

UXXl. Atiibou. 7 Jani - 1(0—^172 

LX\II. Japwi. 1621 172 — 174 

LXXUt. Djutnbt. 25 October 1621 ... 174—175 
LXXIV. Ambon. 15 Fcbninn 1622 .... 175—177 

L.XXV. - 14 Jaouart Uii^ 177—179 

LXXVI. Bnnda. 26 .Uei - 179-182 

LXXVII. - I. 3 Jutti - 182— U3 

LXXVill. Pensig. 21 Nuvi-mbcr - 183—191 

LXXIX. .S.>l.ir- en 'I'imor-gMcp. 22 Jwuiari 1624. 102—193. 

548—350 

LXXX. Kuct vnu Kiininiaiidel. 19 Augnstus " 193 — 195 

LXXXl. ChiiiB. 22—24 AuguMu? 1624 . . . 195—197 

LVXXtl. Mi.iukkeii. 12 NurcmbtT » . . . 198—200 

LXXXnt. Band*. 23 D.-ccmhrr «... 200—203 

LXXXIV. M-.Iukkeii. 17 Jimi 1625 203—205 

LXXXV. Kiist van Mnialinar. 3 Jaimari 1626 . 205— aos 

LXXXVl. AmbuM. 5 Jnli 1626 209— £10 

UCXXVU. Molukkeii. 17—20 December 1626 . 211—213 

LXXXVIIJ. Japan. 1627? 213—214 

LXXXIX. China— Fnrmi>«M. I OcUiber 1628 . . 2H— 217 
XC. Ambnii. 22 Octo)>er 1628 8. H. . . 217—285 
XCI. Molukk«u— Ambon. 14 Augustus 1629. 225--22D 
XCil. Kost van Kurumntidel. U November " 230—241 



nmouD. 



XCIU. 

XCIV. 

XCV. 

XCVI. 

XCVU. 

xcvni. 

XCIX. 

c. 

CI. 
CII. 

cm. 

CIV. 

cv. 

CVI. 

evil. 

cvm. 

cix. 

ex. 

CXI. 

exu. 

CXIIL 

• exiv. 

exv. 

exv". 

ex VI. 

CXVII. 

CXVIII. 

CXIX. 

CXX. 

CXXI. 

exxu. 

CXXIII. 

CXXIV. 

CXXV. 

CXXVI. 

CXXVII. 

CXX VIII. 



KuBt vftp Koroiqaadel . 1 1 December 1 6^9 
» f " Februari 1630 . 

» n 1 1630? . . . . 

FoHDosa— China. 13 Februari 1630 . 
Molukken — Ambon. 1 Maart " 
Kust van Koromamlel. 21 Augustus 1 630. 
Formosa — Chiaa. 3 December » 

Kust van Kuromandel. 1630? . 
Peraie. 7 Februari 1631 . . . 
Kust vau Koromandel. 1631 . . 



Ambon. 30 November " . . 
Pereie. November — December 1632 
Sint-Helena. 15 April 1633 . . 
Ambon. 17 Juni " . . 

Pereie. Augustus — September 1638 
Ambon. 28 Mei 1634 .... 

Beugaleu. 1634? 

» 1 Augustus 1635 . 
Baiidjermasin. 4 September 1635 
Formosa. 18 December " 

" 4 Februari 1636 . 

Surat. 1636? 

Perzie. Februari — Maart . . 
Beugalen. 16 September 1636 

n 18 1 " 

Siam. 30 September 1636 . 
Beugalen. October — November 1636 . 
Kust van Koromandel. 27 November 1636 

Djambi. December 1636 

Venguria — Bijapoer. ' Maart 1637 . . 

Ambon. 1 Juni 1637 

Makassar. 26 Juni 1637 . . . . 
Banda. 28 December n . . . . 

Ceilou. 23 Mei 1638 

Molukken — Ambon. 20 Juni 1638, . 
Beugalen. 17 Juli 1638. S. H. . . . 



HI 
231— 
234— 
235— 
237— 
239— 
241—1 
243— 
245—; 
246— 
250— 
251— 
252 
254— 
256— 
258—: 
261— 
262— 
266— 
268— 
270— 
272— 
275— 
276— 
550— 
280 
282— 
284— 
285— 
289 
291— 
294— 
297— 
303— 
306— 
808— 
316— 
335— 



dxijJft 

234 

235 

237 

239 

241 

243 

244 

246 

250 

251 

252 

254 

256, 550 

257 

261 

262 

266 

267 

269 

271 

275 

276 

279 

551 

281 

284 

285 

289 

290 

294 

297 

303 

306 

30S 

316 

324 

332 



1 Op bidz. 291 verlcGord: „Kiist vau Malaljftar." 



■ 


^^^^B ^1 


Btai]ujd« ^^M 


m cxxix. 


Ku5t van KonimAtidel. November — 


^H 


^^^ 




332 — 335 ^M 


^^ cxxx. 
m ex XXI. 


Atnbnti I R Mri 1 AiO 


335—336 ^M 
337—338 ^M 


Kust vau KuromaDde). October 1640 . 


■ cxxxn. 


Jftpan. 8 November 1640 . . . . 


3S8— 339 ^M 


■ CXXXIU 


nciigalcit. 10 Januari IR^l . . . . 


330—342 ^M 


1 CXXXIV. 


Goa. 26 Maart 164L 


342—343 ^M 


1 cxxxv. 




^H 


■ cxxxvi. 


Atjeh— Sumatra's Wcstlcuat. IB*! . . 


S45— .^47. S51 ^M 


■ CXXXVII. 


PalembDUg. 21 Juai I64I . . . . 


347—348 ^M 


K cxxxviii. 


Malska. 15 Augustus • . . . . 


349— {t56 * ^B 


^ cxxxix. 




356—358 ^M 


^H 


Vetiffurla— Bijapoer. December 1641 . 


358—360 ^M 


^H 


Maurilios — Madsgaskar. S Maart 1642 


»eO— 362 ^M 


^V CXLII. 


Kust van Ktmimaiide). 14 April * 


363—364 ^M 


■ CXI.UI. 


Malaka. 11 Juli 1642 


364—366 ^M 


1 CXLIV. 


Ambon. 20 Augustus 1642 . . . . 


366— 36S ^M 


■ CXLV. 


FormusD. S6 " o . . . . 


368—370 ^M 


■ CXLTl. 


Peraie. October * . . . . 


370—380 ^M 


■ €XLT11. 


Palembang. 20 Outuber « . . . . 


380— S88 ^M 


■ CXJLTIU. 


Fonnowi. 1642 


S86— 3S8 ^M 


^L CXLIX. 


Saral, 7 November — S December 1642 


388—390 ^M 


^H 


Bengaleo. 7 November 1642 . . . 


390—391 ^M 


^H 


Kust van Malabaar. 1 Manrt 1643 


392—394 ^M 


^H CI J I. 


Kuat van KoroDiaudel. 17 Maart 1643 


394^(00 ^M 


^H CLIII. 


Malaka. 18 Maart 1643 


400—403 ^B 


^H 


Kust van Kurumaudel. 29 April 1643. 


403—405 ^1 


^H 


Kust van Malabaar. 12 Mei 1643 . . 


405—407 ^M 


^H 




407^112 ^M 


^H cLvn. 




412—414 ^M 


^^ CLvrn. 


Malaka. 37 October 1648 . . . . 


^M 


^^ CLIX. 


Kuat van Koromandel. 3 Nuvemberl643 


417^119 ^M 


^B GLX. 




419—422 ^M 


^H ctxi. 


Molukkcu— Ambuti. 20 April 1644 . 


422—424 ^M 


^P^ CLXll. 


Ku^t vau Koromandel. Juui^ — Juli 1644 


424—426 ^M 


■ CLXUI. 


A « " 13 September « 


426—420 ^H 


I CLXIV. 


Go«— Ceiloii. 10 November 1844 . . 


429—437 ^M 


I CLXV. 




437—430 ^M 


1 CLXVL. 




4S9— 441 ^H 



Xll INHOUD. 

Bladzljdc 

CLXVII. Ceilou. 10 Januari 1645 441—447 

CLXVIU. n 9 Maart, 25 Mei 1645 . . . 147—451 

CLXIX. KuatvaDKoromandel. 19-20 Maart 1645 452—455 

CLXX. » X » Juni 1645 . . . 455—457 

CIXXI. Bautam. 13 September 1645 .... 457—458 

CLXXII. Ceiloji. 27 " » . . . . 458—460 

CLXXin. Solor- en Timor-groep. 22 Jauuari 1646 460— 46S 

CXXXIV. Banda. 3 J'ebruari 1646 463 — 469 

CLXXV. Solor- en Tiraor-groep. 22 Februari 1646 469-471 
CLXXVI. Kust van Koromandel. Maart of April en 

24 Mei 1646 ........ 472—474 

CLXXVII. Bauda. 28 Mei 1646 475—481 

CLXXVIIl. Malaka. 17 September 1646 .... 481—483 
CLXXIX. Mataram. 27 " " . . . . 488—485 

CLXXX. Kust van Koromandel. 31 December 

1646. 1 Januari 1647 486—489 

CLXXXI. Perzie. 21 Maart 1647 490— 500 

CLXXXII. Kust van Koromandel. 19 September 1647 501—505 
CXXXXllI. Bengalen; 10 Februari 1648 .... 505—506 

CLXXXIV. Molukkeii. 15 Mei 1648 507—508 

CLXXXV. Kust van Koromandel — Ceilon. IS — 18 

Februari 1649 508—513 

CLXXXVI. Kust van Koromandel. 27 April 1649 . 514 

CLXXXVII. Ceilou. 6 Augustus 1649 515—519 

CLXXXVIIl. Surat. 19 September ^, 520—528 

CLXXXIX. Atj eh —Sumatra's Weatkuat. B en 9 

November 1640 528—532 

CXC. Kust van Koromandel. I December 1649 532—533 

CXCI. Ambon. 6—9 Augustus 1650. . . . 533—537 

CXCII. Malaka— Atjeh. 15 Augustus 1650 . . 538—541 ' 

KsOlSTKR VAN OERAADPLEBODE WEBKKN 552 556 

RE&iaTBE VAN PEB800KSNAMEN 557 567 

ReGISTEE VAN PLAAT8NAMEN 568—582 

LlJST VAN EKNIGE TBXBHDG WOORDEN EN UITDRUKEINGEN 583 — 586. 

' Een lijat dcr contraoten, enz. in locale orde gerangscliikt, zal wordea 
opgenomeii ftan het slot der geheele uitgave. 



INLEIDING. 



INLEIDING. 



Id de Mchieven der Ooet-Iudische Compagnie, welke berusteu 
op bet Algemeeu Rijksarchief te ''sfjraveiihnge, berindeu zich 
e«iii^ fultaiiteu , wcike (Uar in den waiidel bfkemi stun ab de 
Contractboeken. Hel ziju er vijf in getal: vier afkomstig rau 
'9 Compngnie's Kamer Amstfrdam, ^d van Hp Kamcr Middctbui^ 
of ZeeUnd. ' De vier eerstgenoemde lijvige archiefDammeis vormen 
den grondsing dezer uitgaTe van pDlitteke contracten, trnctaten enz. * 
door de NederUuders in bet Ouslen gesloten, en/. -, voor zoyver 
althmns betreft hot gixKitote deel van de geschiedcuie onzcr Oost- 
Indische C^mpagnie van 1802 en die van eenige barer morgangers. 

Bet deakbeeld eener dei^lijke publicatje \s niet bet eerst bij mi; 
gereeen, noch het gtoote nut voor bet eersi door mi^ gevoeld van 
[.Mne bijecnl>renging oiizer Tndische "contracteii" : otn hier den term te 
gebrutken, welke reeds voorkomi in de ondste ovyreenkorost dtwr 
de Ncderlanilers lu het Ooaten gesloleu, die van 1 Jtili 1596 met 
Bantam, eu sedert z66 zecr iu gebruik is gekotnen ^, dat bij de tech- 
niscbe term is geworden. In I84B stelde de minister van Kolouien 

' Verdvixguop tiei AlK«iDeeii Kykatirobief 00k oor a&nweiiK l« eealiaad, 
welk berat mdicea of rogiaura op do Comraciboekuii dflrXamer Ainsterdatn, 
oadfrr deo litel „Riy%»t«r dtr IndUeke contrattat" , nL op de Tter tM«k«ii no. 
1, 3, 3 en 1, TftD d« Knnnr Anat«rdBiii, in den takst bedostd , .bebetseade 
ui't konc da roomaanuto ■wyskoo in vooreobnven traolatoa, varboodimiitc. 
^bagrapftii", ta. a. w. tmn korto inhond der contfxctflii toc*»l gsrangscliikt; 2^ 
d« coU«ouv-NodoTbur>{li v«ii iwvouil d«olvo oudor den titel .MtfitUr 9p ^4 
ttrUiUn dtr etmtmeUn" 1596—1674. 1671 — 1742. 

Omu v«ti drift he«fl voor mgn uitt^ave bebeekeuu , luiiut d« OontrvRtboeken 
aalren. 

■ Ik beb my niet bepwUd lot iiig«alijke ov«rMnkoinst«o van biUt«mlQD 
Lftud, taaar uam ook op privUegiebrieven , ■!« fermnna, «iu, duar Oostersobe 

* vfinieu nau oitH v«rleoud; MV. vvrkUi-iutceit vmi inbwii(o«uiiut;, door de 
0. 1. 0. uil^eeproken, cmt. : dovnaieiiteti dutt van uiiilstoralen a&rd. 

■ Ik kom hierop long in de l*ter ift geven alf^n)«eiiBto«IiohimK, waftrvftn 
b«D«doii (bids. JCXVUI) sprake ia. Reeds d>dolijk coiiaLat««r ik bier, dal 

[oDatrKuien vha auivcr-privaatreohtelijk^n aard. waarvan cnkele ook in d» 
LVArMhillendc; f'<»alrnctboi^keu voorkomaii, door loij Diet n'^u op^aoiiMu. 
■Svaomin ovartvokuiiMcua, it) Eiirops gwelot«D, b. v. du v rvdoKtrooiaton niiit 
Fonttifal en Spanje. 



xri 



IMMCintNG. 



Ilaud eene poging in \iH work om te gemken ' tnt "eeoe nauwkpiin'i^p 
lijst.... Vftii slle eilnnrlcn en plaiitv<«ii zondor niidrrscheM, Hie gc- 
acht kuiiden worduD middellijk uf onmiddelijk onder ons oppei^ezag 
of ondnr nnznn stHatktindigvn iiivloed tc staao". Hem tocli hnd 
getrofToii "Ae oiiKek«r1ieicl, Vftarin men (nan bet Dvptirlemeut v«ip 
KoluDieii) verkeerde ten opzicbte der grenzen van otis Oost-lndisch 
gebied en der rcgteii, velke in de veischillende deelen van dat 
gebied [oiis?] tyekwBinen." lleze ouzekerbeid was geblekeii — en 
seeker pijiilijk gevoeJd — tocti, eiikel? J&rcu geleden, «d(rnr het 
Britsch -Iodise he bestuur eene opgave gemigd (werd) run de ondrr 
K«der]nudwhen tnvlued staaude ualien, sl&mtneii eu liuofdeu in deii 
Omtmcheti Archipcl*, cone Tmag, unarop de NrdfrlHnditch'Indi^die 
rpgecriiig zich dv rcovoudige weelHc ran cen notWQord hnd nioeteu 

untKeggeii , "oinrlat zij daartoe niet in rtaat was". Baud 

inflctidc, -^dat bet iiipt aangtng, in (ocne dergi^tijke) ouzekerheid tc 
blijven- cu gelastte "ecu gpecinal ouderzoek iu de bier l« landc 
MDweaige kolonialp ftrchieven*. Uit voud plaitt.'* »door een ver- 
tmuwd nmhtciiaMr ixider de uamiddcllijkc leiding van den Miniptcrf , 
innar sirbijtit xicb bepnald te hcbbcn Uit wnt Het lieiMrteroent 
itelf nan bescbclden had en iiict b.v. lot de Contractbockcn '/ich 
t« bebbeti oitgeMrekt. Het bracbt dan ouk wel 'bijzundi;rhedeu aoii 
hel Itcbt nmtrent onz? ngteri", maar t4'veua nan dcu dag een 
"ttei grout getal leemten, waarin alleeii iu liidie voorzieu kou 
warden". Ken »Jirijven a&n den Qouvernenr-Genemal van 4 Novem- 
ber 1843, met last, bovcnbedoelde lijst le dncn vervaardigon met 
vermcldiug van »dv stellige grondcii waanip (de) brscliuuwiug (ora- 
trenl otixe rccbten) in elk gcval steunt, sttdligc crkenning bij do 
Imctateii (met Engcland) van 1H14 t>f 1S24, vro^r daadwerkdijk 
bezit of geldigc knnlraclen met de bctnikken inland^cbe boofdenr, 
werd cent den 1 Jnii IS4H benntwoord. De Gouvcrnetir-Generaal 
voronlscbuldigde den Inugcn duur tusscbeu rraag e» bescbeid met 
bet gebrck nan nnodigc gegevens. "Ware alles wat de buitenbe< 
zittiagen bctreft vniegor tiiet van taw wcinig beliiiig geacbt, dat 
men but d(;r mucitu waurdig ntK sehijnt gi-kctird te bubben, um 
nauwkeurig leconslat/mn wnaruit die bcitittingen eigenlijk be^taan...., 
(eoi.).... ware dit veld niet zoo onbebouwd gclaten , dau sou de 



* Ik dt«ar hier uit W, tui GoltoMia's artikol KoloniaU BriUitk iu Do 
Gidi! VAD 1879, II, bldx 37S, v v. — Vgl ook PhilKlAttiBA, A«n6ftr<'(»ra^ii(t 
(V-nr«v«uIiHg«, Siuiau, IH&D), bldx. HO; P. Myei . Jtam Cknilim B»ud ffea^JuUt 
(Ciroolit, Koni&k, L87S), bldn 558, v. v. 



INLCIDIN'O. 



xm 



bedoelde tsmk reecU siiids laiig ziju teu uitvoer gelegd*. Van eon 
Teniltaat. roor oos Hoe] v»o beiang, blijkt echter nict. 

W^l wa« men door het op last van Baud hi«r te Uode op toiiw 
^eKetle ondeRoek lets wiJKcr gevorden en toen , iiaar aanleiding 
vau Hucvell's interpellatie in dc Twc«tlr Kamer den lU Vebrunri 
ISdO '■umlreul de uilrueritig ran art. 60, l***Blinea, der Grondwet-, 
Pahud aao het I^pi^rhiiis overlegHp eeuige ^Mededceliiigeu betrcfPende 
de Ovrraeesche Beziltiugeu vau het R-ijk,v', koii daariu Ket eeu 
eu snder irordeu medcgedeeld omtrent de rerhoudiug luascheu bet 
N'fderlanddch-Iiidisch GAurernement en verschilleitde deelen der 
Biiiteiibtaittiugeu, o. h. up grond der cuntracteu, gesloteu vau de 
eerste jareu der 17^' eenw af tot het midden der 19''. Mnar meet 
dan dit gcniakte oiet in *t licht der openbaarheid vau deze pogiiig 
vail Baud . aan wirn ovprigPna de beoeferiaren uriMir koltininle ge- 
schiedciiis xoovecl dank verschuldigd zijn. 

Tmuwcns, het waa bij dit birtorisch onderzoek hem ciet te dueo 
gevfeisl nm onze historiogrnphie met eeue ni»;iiwe bijdragB te ver- 
rijken. Zijn doci dnnrmcf' was cen doci van toenmaals in booge 
mate actueele kolouiale pulitiek : het vaslstelten unzer rechtvu in 
del) Oaet-rndi&che eilandeuKee. Hij had daarhij de contracteit ncjodig, 
oindat eu Tuorzuover zij vuur oub wureu reclit^tttels. 'Aijn otcderzoek 
bepontde zich dan ixtk tnt dcii Malc'isr.hc;ii ArnhipeJ. 

Deze hcpcrking lag blijkbaar ook in de bodoeliug van dc hccreu 
■i. Boudcffijnae en G. H. vau Soest, toen zij btj bet bewcrken van 
Df ittdii-Nedrrlatidteke JVet^geing er over ilachten, van "do v(iiSr 1855 
gedotcn overccukomsten" ceni'^ upgavc tc doeii tiaasi de lijst van 
die, waarvan -ingevolge het voorschrifi v&u art. 44 van het re- 
geerings-reglemcnt ' medrdccling is ge<]aan aan de Stat^n-Oenenal'' : 
ceu plan, waarvan zij om e«n straks nog even aan te rocren mottef 
nnude afstand dederi. * 



,' Vtrnta^ ier HtntdeliiKien ran 4e StateH-(J«ierttat j^ednrendt de hiUmjfvm ISU — 
», bids, 3S5, V. v.; B^ta'jm, bide. 408, v. v., n". XXXVI, 3. 

' U« diaonfffiip m dp 'rw>-fli}« Kniii«r ovpr Hit nrtik"! i* ti- vindnn up bld«, 
858 V. V. vui (KiMJv))i.tiiiii»') UtwMinntn dtr Rtgetring tJ> dtr Stalem-Ovmaraal 
bttnlfHtdt htl UtifUiMitt op hel btUd dtr rtgwrimg van XadeilandiKh-Iitdiif Ul 
C17t.r«Ght. K«inink, 1857}. Nict van bolaug ontbloot voor on« doal is wat doariu 
word mMeededldoverBliDMi^ran «rtikwl :^ viui Imt Ljniidi'iuu:h LractJtat vnn 1SS4- 

* lolfiiliug op dflul lit (Haftdflm, BnUivin, Van Dorp, Hi7v). Op bids. 466, 
V. V. vordt i>en lyst der noatriKtf-n ftod4>ri. IH5& gcgovn. V^i. oaIc J. Boijd<^ 
WQtiM, D* eontractem m»l tnUmdMcht VortUn in Oe TijdBpieK«l, 1B9(V,U, bidx. 
310. XV.; SmerthpMiit rmH yedtriandaeh-btaHl, I. btdc 3»1, v. v. 



XVIII INLEIDING. 

Eveneeiis werd deze locate begreuzing gewenscht door den oud- 
minister E. de Waal, toeii deze de wenschelijkheid bepleitte eener 
uitgave der ludische contracteu. ■ Troaweos hij wenschte terens- 
eene — zij het voorloopige — beperkiiig tot die overeenkomsten ^ 
welke ge&loten wareu "ua 't regeeriugsregleineut". 

Ook hij had vooral op het oog deD practischen kaut van eeu' 
dergetijke uitgave, al spreekt hij van de behoefte van «meuig- 

nmbtenaar en iiudeerende- aan zoo'n handleiding » Ook 

hij ziet iu de contracteu in de cerate plaats veder de rechtstitels. 
En dan lag het in de rede , dat voor een dergelijke uitgave vooral 
gewenscht werden de overeenkomsten, gesloten met "Indische vorateu 
en volken" van den Archipel en wel iu de laatste decennteu. 

Toch laat hij daarnevens ruimte voor eeue andere opvatting. 
Iminers zou hij "gaarne dan later onze historiteke ketinis verrijkt 
(zieu) door een vervolg over een vroeger tijdvak." 

Ik oiiderlijnde de woorden "studeerendc/ en "historische" in deze 
zinsnede van De Waal : door hem gebruikt, waar hij zijn eigeu 
denkbeeld over eeue contracteu- uitgave steltie tegenover dat van 
eeu auder, die eene dergelijke publicatie wilde nit een geschied- 
kundig oogpnnt, en ue overdragen of overeeukomsteu , door de onzen 
in het Oosten gesloten , beschouwde vooral als historisch materiaal. ^ 

De nanm van dieii under noemt de Waal uiet , hij spreekt alleen 
van hem ats van "een onzer beste schrijvers over koloniale zakeu." 
Deze wilde een "Volledige'/, tegelijk "toegelichte verzameliug over 
een ruimer tijdvak". Niet aUe^ dus de contracteu beschouwd als 
rechtstitels, manr ook zoovele als inijlpalen op den weg, doorNeder- 



' Onse Ittdwche financien. Nievuv reeks aanteekeningen. VI ('B-Gravenhage, 
Nijhoff, 1883), bldz. 28^, iioot 1). 

* De gcheelo noot bij De Wnal luidt aSdus: „'tZoii een verdienBtwIiJk werk 
zijn, eeu verzam'^ling van al de iia 't re^^ee rings rag le meat „mct Indisolie 
vorstcn en volkeii" gealoten en aan de kamera ined«gedeeldo „vordragen" 
(gelijk die wet ze noemO, ,overeenkoraaten" (gelyklietopschrift derbeacheidea 
de wet vcrbetert), Hkon£ruoten'' (gdijk in Indie van ouds de geijkte term is), 
Koomede de Bcdert velo jaran ^isbntiklijke regeeringatoelichtiogen daarvan b^' 
de ovorlegging uit te gevea. Menig anibteaaar en studeerende heeft aan 
zoo'n handieiding behoefte. Ik wect dat een onzer beste sclirijvera over kolo- 
niale isakeu tiieranii gedacht hceft. Maar ougolukkig wilde hij meer, en wel 
een „volledige" on toogeliclite vei'zameling over een ruimer tijdvak. Zulk 
meer willea heeft al dikwijts hot aanstonds uuttigedoen nalaten. Uenbeginne 
maiir met dit laatste, gemaklijkste; Jiier een bundel over een kwarteeuw, 
een heel etuk Indische geticliiedeniB dus. Gaarne zieu wij dan later onze 
hiatoriBohe kennia verrijkt door een vervolg over een vroeger tgdvak". 



INLKIDDiO. 



ux 



Iftnil in de outwikkeliugzijuer kuluuiale nincht lu faetOosteuafgetegd. 
WkDt ook als soodanig hebbeo die r^ontncteri en verdere tractateo 
belsQg ; wuiriu tocli sis H ware wordvii samengebracht in ^n punt 
de aJ ut iiiet gevenschle resitltateii vau het optredea der onseti in 
de venchilleude deeleu vau bet Ousteu. 

Al bleef mi; dnu onbekend de nnam vau den door De Waal 
bodoelrien htstoricus, wel weet ik tint Mr. J. A. van der Chija, de 
Inudarchivahe te Bataviu. eeii »oortgelijk jjlau jareu geleden heeft 
opgevat. Het bleek mij, tneii ik vMr geruimeii tijd met hem over 
mtjue nitgave van gedncbten witaeldc. * 

Ovk bij laat«tgeiiueui[]t-'ii gescbicdktmdige is het bij het plan ge> 
blerei) en van cen nitgave onzcr Indischc coiilraclen over gehcet 
deu duor vau one zijn iu Indie en geheel de locale aitgestrektheid 
iintt-r knlnnral*' beirekkingen in het Oosten kwnm tot desen tijd 
uiets. 

Zij is zeker met uitgebleveu uit gebrek aan belangstelliiig. Vau 
het efiste of^enblik af, dal men behorfte heeft gevoeld , de ge- 
•chiedenis van Nederlandsch Oostindie te M:hrijven. tot op deu huidigen 
dag zijn de contracteu, d/i&r geeloten, beschouwd als behoureude 
tot het meest brlangrijke hislnrische materiaal. B^in mtU Voari^anffh^ 
het bekende ver/^anielwerk ait het midden der zevcotieude eeuw, 
Buowcl Ills Valen(tjn*s foiinnlen uit de ecr!>te jaren der achtttendc 
nJDf om vau. aiidere nilgnven nit *» Curapaguie^s tijd uiet te gprekeu, 
doarvHu de bcwijzen. Ku ttieu in de hi\" jarcti der 19* eeuw be* 
gonnen werd met de ecrste pogingcu, Ut^t Oud-Kolonianl srchief 
sfelectmatig te ondcrxockeu iu 't bclaug drr hietone, tveu 
Mr. L. C D. van Uijk daartoc verd fin commissie gesteldv, * 
t<*n word reods dadelijk door hem aan de overecnkomsten met 
IndisKbu voivtun en volkeren bijzoudrrc aandachc gi^:hunken. ' 
Jhr. Mr. J. K. J. de Jonge volgdc (1)4A£, tm.) iu zijn Opkonui 
r«M hti NfdtrlandiKh gesag in Ooat-lndiH dit vourbeeld, bewust dau 



I In oose bri«fwisaeliai; gebniUclB hy den nanm CarpHK diflomalieam , door 
Diij 111 ^eg«vpri aan d(>H*> miguve, om eeii samenvfttteudea titel t4 lieblwa 
tvor wal ia den oadortitel nadvr unwlmveu h, 

* Hit. Q. W. Vreedv's LeveiuunhcU mn Van DqIc m dtena na^lnten vrHe 
JfwW mrfa vrotffitr betrtkkiiigem uwl Borneo . _ . (.\initerdam, Scliell«iiii>, 1663)i 
bUx. 9. 

* Vgl. Xterland'n vr^eftle betrikHnfa* Met BorMMj ea £JJD aiidwru sUtdito : 
Zt» jatcn uit hel Uvcn Mn WrmMtr van Berthttn, gtwUgd di»r [eta oter antt 
■il |M <«- Mnkkin^n m4t Japan t Amntcrilnin, Sulifltvm* , tSA^ an Ttot» tofUu 
maar (t> Ootf van Carpe-tlariii (L. a. p., JH-Vj). 



XX 



I>'LBII)INO. 



t)f uiibewitirt, xuuwel toeu hij geheel oiue koloiiJale geachiedeDis in 
het Ounteii behatideldc, als tu«u hij sich (m«t 1610) Wperktc tot 
Jflvn. Mr. P. W. Filot AccA niet nndors. torn hij zijri nluiH(^mi5ich 
pruefwihnrt ' over de Vorstealanden bewurkte; Mr. J. A. vmi dcr Chijs 
tiiet, toeii hij ijver Djakalm «n over Baurfn schreef. Voor de Tenlcre 
Buiteubeziltingen hamleldeti Dr. P. A. "Kele eii sthrijrer (Jezrr iti 
huune HifUDVfi-uJfen iiiel atiders; voor Ceilon deed evenzuu D' W. van 
Geer; ruor Jupau eveiieens Nachod ; voor China alweder evenzmi 
W, P. Groecieveldt: ik «a vele aiideren met vtilzwijgeu vuorbij. 

Het is iiiet tv ven»'otidereii, dat, waar wio duidelijk, bij He be- 
haiideling der locale geschiedenis van ojize betrekkingen met ver- 
schilleiulp dittduii van het OuHt«m, bltxtk dv. uimdxakclijkhcid, um 
het diplomatieke deel dier hiatori« nict t« vrrwanrloozen, 9H>omiii ala 
d« resullateii van de "tiict gewoue diplumatifke iijiiheid- ' of, sums 
Dok) — buiheid drr atiisen, itoiials die bchchanrnd zijti gewordeu u. n. 
in de overeeukomsten met Inlaiidflchc rorateii en rolbmn : het is 
iiiet te verwoudereii, dat meer dan eetts is gedncht gewordeu aau 
een nitgnve dier verdmgeti over geheiil deii tijddimr eii geheel dc 
Ujitgi-Ktrcklheid vaii Ncdcrlaiids mogcndheid iii het Oi»teii. 

Ell everimin, dnt up dc wciischolijkhfid cfnftrdKrgcIijkp publiwitie 
wcrd geweai!ii. "Ri^ue volledige iiiiepiixettiiig" van "de verhouding 
der bilandsche stantjes tot het Gonvemcment" - /.egt Mr. U W, C. 
ran den Berg, * — ul "cerat mogelijk 74Jn na fllgeheelc openboar- 
making der hierbeduelde cuutracleu, vuoral der uudste, vergirzeld 
van de noodige historische toelii'hting. Ziiodaiiige u pen baarmn king 
hceft nog 9t«cda niet plaatii gehftd , hoe woiischclijk het ook zvmde 
K^Q. dat die werd l«r hand genurotin. Tal vnn quauetics xuudt-n 
immeTR duartUxir worditii npgiOjvldord . . . ,a Kn in di^n priiiicstnid 
tosscheu M' A. J. Immiuk cu deu heer K. Moresco over de Neder- 
laiidBch-liiilischu Rochl«rlijke organisatie '' en de luhindBche zelf- 
bejituren werd het nut vau de npenhnannakirig der contractcu ait- 
drukkelijk en iraplicite duidelijk lu het licht gesteld. 

Waarop is steeda afgestuit de verwiaenlijkiiig van dergelijke 
plaunen? Omdat men nilde "Volledigheid' en umdat deze niet te 



* De Mrkoudtiig lU* Vortl«n «/> Jai^a tot 4* S*4. Tnixj^ht Rrgftrinp ('»^rji> 
TBDliaga, I9W). 

■ Vrecde, ta. p., blda, 9, 

* In dttso Bydnigen, Lltl (IMI), bids. 3. 

* Do IndinDhe Oid». Norember 1903, April en Juli 1008, vooralJuli lfi08 , 
bldB. .Via, V. v: 



INLKIDISO. 



X\l 



bereikeu ie. ' ICoowbI de -een oiizer beste schrijvers uver kuloniftle 
'sakeu" vru De Waal, als de heeren Boudewijiige en V&n Suest, die 
door huiiuc dnarvoor "iu hec werk gestdde pogingeu " al spoedi^ 
, lageu, dat bet bedoelde "overeicht nimnifir volteiiij; '/.ouHi: kuiuieu 
sijo" eii M' THu dcr Chijs, Mc mij waars<;hiiwdc, ditt ik nonjt ^1 
de coutravteii, door de 0. 1. C, gesluten. zoude kunoen benadereu, 
lieten daartim hiirimr voimmmmis varoti. GedtirRiidc mijiic werk»i»m- 
heid aan tiM Oud-KoloniaAl nrchief was mij dit allca uatmirlijk 
flTeaeeas vuldtieiide geblekcti. Maar d«M; welenschap heeft mij miju 
plan niet di>en upgcvcn, hoen mij (wlilcr vet doen tm-m, dat ik 
mij te beperkeu had in mijii ziicht tiaar "volleiiighcid". Weike 
gntilten ik (Jaamnn heb gesteld, /»! ik strnks uiteeiizetcei). 

£en andere eisch, door De WaaKs hi»toriciu ge«teld, wa»*dat 
de ait te geveii vencameling 'tocgelichl" dieude te wordeii. Een 
dftsideratum, wnarmede ik bet volkuineu eens boti. De cionlracteii 
uit 1« gcveu, geheel alU n als ruw , unbewerkt materiaal, xotider 
Uieiichtifig, »>iidiT rerklannide aatit«ekt;titiigeii , leok mij uiet d« 
juiste wijzn van handclcn. Hirr in\ i^cKtrr de groot^; moHlijkbcid. 
Kiel alleeii in de vtrrklareade aaul«eketiiugeD : met bebulp vad 
ailerlei gedrukte werkcn eu de vituriicbting vaji vakgeuoulen, zou 
ik bierin eeu beel eiud komeu, al zuu bet tijd kueten. Maar de 
toelichfitig, m.H. w. di; gt^stcbicdt-iits rati elk ducnmeiil, zuu griMttere 
bezwarei) met zicb mcRbrrngMi: imtiii^rs dc-ze zonde niet attijd , zvtfs 
dikvijls niet, le puttsD xiju uit gedrukte WL>rken, zou dikwijlsslecbts 
,t© geveii Bijii 11^ omstandig, tijdroovonH oiid^rwM'k in de archievcn 
selT«ii. Wl bezwaar zou vimr mij ouoverkomelijk zijn gewec»t, 
iudien bet Diet reeds voor eeii deel ware uvurwonueu gewee^t, TiJ6r 
tk met de ailgare begou. 

\y P. A. Tielc, dr beste bt^wfcnaar onzor koloniale hietorie, dien 
wij ooit hchben githad , kocstnrde hnt plan te gnvrn et^ii gescbiodeiiis 
van de Nederlandera bui^u Europa. nidus votgeiid hvt roorbeeld 
^jtis grootvaders, deu buogleeraar P. N. van Kampeii. l)ftart^>e 
tiecft hij nangelegd eeuc vcrzamcling nai.tcekcningen ait bet Oud- 
Kotouiaal archief. Bezig met de ultgave det Boutntoffai voor de ft* 
acAifdmii Aer N^erlandera in dot HalMgeAeu Archipel ^ beperkte hij 
zicb uict tot het iiizieu eo excerpeereu van de archiefeinkken be- 
irefTniide die deelcn uiizer mugciidbeid in het Ooaten , maar luaakte 



* T]fl. oeao op^ve doi' rtMtdd clderi) icedrukt« coatratM^n oit deo t^d der 
0. L C. in KWc^ojiurfM .V. /., IV. bids. &I7, v r. 



XXn INLIIDIKO. 

hij extracten ook uit de documenten , welkc van belang waren voor de 
geachiedenis der Nederlanden in Azie, Australia eu Afrika, daar- 
buiten gelegen. Pie aanteekeniDgen kwamen, na Tide's betreurden 
dood , iu mijn bezit. Ik heb het voorbeeld vau hem gevolgd en het 
makeu dier iiotities voortgezet, en voorzoaver het excerpeereu te 
tijdroovend werd, toch stecda uauwkeurig aauget«ekeiid , waar het 
een eu ander, voor bovengeDoemd doel van belang, is te vinden, 
zoodat ik, zoiider zelf eeii nader onderzoek te doen, extracten zoude 
kuunen laten maken. Deze aanteekeningeu , voor eeu doel van wijdere 
strekkiug gcmaakt, leverdeu nu rele bonwstolTen voor de historische 
toelichting voor de contracteu en verdere overeenkomsten enz. 

De groiidslag dan vuor deze publicatie zijn de Contractboeken 
bovengeuoemd. Het eerste daarvan (dat tronwena voor dit doel 
onzer uitgavp in de eerste plaats belang heeft) behoort tot het 
archief der Kanter Amsterdam. Het is een folio-manuscript, dat op 
de eerste btadzijde der coutracten het korte npschrift draagt "Contract 
Boeck van de E. Compagaie." Daar de band later is veroieuwd, 
ontbreekt de oorapronkelijke mgtitel, tenzij de tcgenwonrdige daarvan 
een afschrift is : "Tractaten met verschilleude ludische Vorsten , 
Firmans, Cnnlls, door dezelve verleent sedert 1596 — 1662. N"!." ' 
Aan deu eigeulijkeu iuhoud gaat vooraf eeu, 30 bladzijdeu tellend , 
"Register deses boecks, vervatteiide alle firmans, caulls en specialijck 
de contracten , met verscheijden coningeu, princen en potentaten in 
Orienten aengegaeu en besloton ten eenre, eiide de gecommitteerdeus 
van wegen d'Qeueraele Nederlandsche G'octroijeerde Oostiiidische 
Compaguie ter andere zijde, aeuvanck uemende met het jaar van 
1596 tot den jare 1662.// ^ 

Dit register is van dezelfde baud als het laatste gedeelte der 
contmctcn van deel I eu alphabetiach gehonden : "Amboijua ende 
ouderhorige comptoireu" of /^Amboijua met den aenklevenw, wAchin, 
Arracan, Bantam, Batavia opt' eijlandt(!) Jaccatra, Bouton, Banda, 
Bengale (Bengala), Bassura ', Cormandell, Combodia ■•, Bugellsen, '' 

' Dit nummer doelt op dc snrie Contractboeken der Kanmr Amsterdam 
van 4 deeleu. De overige doelon besohrijf ik lator, iiaarmate ik ze tot groiid- 
slag uiijner publicatie leg. 

* Do drie laatste woorden zijn met eeu andere hand dan de overige go9chrevon. 

' Begint pas met 165L, komt dim in dit doel mijner uitgave iiiet voor. 

' Begint met 1 October 1636, maar zoowel dit contract als dat van 1640 
ia van privaatrcchtelijken anrd en daarom door mij uiet opgenomcn. 

' „Artijculen van vordvngh luaschuii d'Engelase Ooatindisclie-Conipagnie 



rNLCIDIMO. 



\xm 



PnnDosa, Jambij, Mattanim, Macca!«ar, Malacra, Molnccoe, Btb* 
gelabes ' , Mogba , MarUputm , Maliaabftr , Madagascar , Persia , 
Vnlimbsogh, Uninam, ' Solor eii Tijntor. Sijam eu Pnttanij, Seijiou, 
Surntta, Wealcusl. ' Witigurla en Goa.* 

l)aii Tolgeii dc cuiitnu^teii xelveu, uhmiiulogisch geurdeiid — tnei 
cDkde kicjue vergiMingen — , op 78U bladzijden, waarfan dir tot 
15 Augustus lf)50 bn^Inaii 519 pagiua's. Het zijii uatuurlijk alte 
c<ipi«iii cii vcrmowleiijk alln duor dexelfrte hand ge«chnivi-ti. Blijkhaar 
hebben Rcwindhchbers dftr 0. T. C. ivcds in tie laaUte jan^n der 
17'* e«aw behoefte gvvueld,* afsclirircen der cuiitractea tot ^n ge- 
heel le venEamelen. Wcl werdeu verdcr ondpr de brievon, rapporteti 
eiiz. , welke geregeld met de retourscbepeii uit Datavia eu eidera 
naar dr verechillendc Kamers werden geeunden, uok de cotitracten 
{w»m» iu ortgiiiali) ojjgenonieu, wel worden nij ook dikwijls naii- 
getmlFeti ill het Dagk-RegUUr gekond^u inl Caiietl Balovta^ manr, 
belzij dan dat cr van waren verlor^n gegnno , belzij ter viUe van 
het gemak in de nndplegiiig, het cuntractboek werd aangelegd. 

Het ei"iste dee! daarvan is uiel alleeii slunlig gecopiM^rd. niaar 
(M>k boog»l otivolledig. Hot! ann dit laal9te voor het dtiel dezer pnhli- 
catie coo bedeukelijke gebrek nu tegemoet le kotneD? Ook hierbij 
wcea Dr. Tiele's hnndschriflclijfc materiaal raij den wrg. Deze gelcerde 
had eene lijst oatigelegd van de in gvdruktc werkcn bekend gemaakte 
documeuten betrelFRnde unxe kolonialn gcschiedeniflt en daarfinder 
DKitaurlijk tmk de bier eu daar reeds gppublic«erde contractCD. Ren 
Aonlal boekeii wareti voor dit doel reeils dour hem bewerkt ; een 
aiider aAutal vcrdcn door mij uog voor dit docl nagegaan. Oeze 
arbeid bracht een bebtngrijk ? oordeel , hij deed sieu wfilk eeue 
HHHBa gegevens iivit ile geschiedenis der Nederlnnders in Oast v.w West 



«n aoden! Adelluijdeu tavDatariorei na AAsadn, don SI** November IfrKt io 
Loadeo bealotoa". Door in|j nirt opgcnomtD. Dat dii Ktnk vftrselld i« geraaln 
in h*t ConiriLotciiboiik omipr O. L C. wonlL v«^^ktaord dnor d« toevovging : 
■On* alhivr op Bat" uiji Snralta toeKOHondpn ml jaer 16-M". VkI- ovw 
4«K on^rKFnkomat o.a. B. WiUon, Ledger and Stoord, [, (Londeit, Iiongntani, 
On*a), p. S&O ff. 

* .roQlnct tnasohen d» Magt>lii«nK« '>od«} Ooa(t)ind)sche Comp. bij d' B4* 
VoKend" Heereo StHtoo Gi-nflrnal uytgcsprokvn". & Ooiobor IflOS. Door mij 
nlet opg«nom«n. 

* a Dvcmnbor 1651. 

* Van 8aiitBtr». 

■ Ik kom op dit pnnt terns, vanneer ik in een der volfande deelen een 
jilirQra««na loeliubting K^of op den iolioud, «iu. der politiake oouirvoleu, 
tiaototcn enz. 



XXIV 



IXLRtDISa. 



(eu daaroiider eeu aaaUl coutractnn) reeds gtspublioeertl is, dikuijis 
in uitgavcn, vraia men se atet of temauwernood zoude zoekeii. 
Dr« "ygst, gevoegd hij de, tmuwens Itleiuere, «elke Hooifkaa** 
Rejirrf-urium met di; vi'^rvidgeii daarop van Hnrtmariii opleverde, gnf 
eeiit^ welkome aaiivulliii|;^ opde Contrftotboekcii der IC&mcr Amsterdam. 

Vooral op ded 1, ht'twelk wel bet niiu»t volledif^e ig. Dil is reed» 
dadelijk gfvoeld, t»eii werden f^ticopiccrd de Kiintmcteti iia I6AS '. 
Heed* iu "'t Conlrackt Buuk" u°. 3 dieiidw inuu weder te begiiiucrii 
met 1658. Het volgende nuiomer, dat eigeulijk zou moet«n oauvou- 
^u met 1660, brcngl oiis veer lerug tot 18S3, tervijl rt". 4, itat 
loojjeii mwsl v»u 1684 lot 1701, er uog heefl vau eeuige vroeRere 
jareii. Keret hij Ji". 4 (17U1 — IMfi) koint men tot nist. Coiitraclboek 
Amsterdsin III levenle mij dus wecr eenig ijiHt«ncel vour h«1 eenlt* 
deel d(!7,rr iiitgavt!. 

Ouk dncd dit de foliaut, weike door zijii E!igeii«nrdtgcn hniid nan 
ieder, die Muigszias tehuia is iu het Oud-Koloniaal archief , dadelijl; 
doet ziea, dni hij bceft bcli'itird nan de Kiiiner Z«idaud. Ilij drniigt 
deu iiiel gehcel juisten rugtitel: "Coutrncteii met Itid'. Vor»teii elu. 
tr&n A" 1658 a Ul^-. Iu dezeu buudel ' ziJQ vrncbilleude renuma- 
liogeD sameugeboudeu , alien gecopleerd tiisscheii 1769 en 1773, of 
alle ill 1773: "Contrnctiiii met den Theuver " Hangcf^aii" (IftoK — 
1769); "Diverse Cnula, eu ariderc P^ivilegi^^ fJearhriftcn. dour d' K. 
Compagatc successive jn 't Vontendom Taii»ji>er gGobtiaeerd . . , .« 
(1658 — 1773); 'Ctintracteii met den Kuning van Catidin aangegaHii" 
(1649 — 1663); wEeiiige Copias (_k)utmcten met dm Tiiusjouwer * nati- 
gegaaii" (1676 — 1691); Contracteii mel den Trevaiicoor • en JJKijk 
vao MnduTB aimg(;gaBn" (1638 — 1769); "Vereatneliug ?«n alle dr 
Contracten met eu Privilegie-geachriften van de Inlnridsche Vor&tcn 
en Regenten-, zedert 1612 tot 1773, ter Kuste Cburmaudel*', weike 
Ifiatstc cfdlectie, de registers niet medcgcrekend , 287 bladzijdeii 
bedraagt. 

Dit Ci}Ti tract hue k /jeetaiid ie dus nn'nder dan n^ 1 van bet Coii- 
traclboek Amsterdam ecu doorloopend gehcel. Het bestant uil eeuige 
Hparte coHecties, oa aankomst iu patria vermuedelijk bijeeugebondeii , 

■ L«tar kom ik op die il&e]eii bemKi naariuatQ stj roor eaai valKeud dnej 
dexei* iiitji^vo dunr iiiij wnrdnn gftbniikl. 

■ Lnt«r kum ik noK op sijii lii>rkoiJi4t rwug. 

• Ov«r (IftisAii .Vry-beor" op d« kiut van Madnra sie mm o. a. Vnlcatyn , 
C*yUm, bldK. ItM. 

' Vmq spreokt de O. L C ook vaa .den Matarain", bfldcKtli<nd« de vonst 
van dit ryk. 




l>LRIDtN». 



xxr 



«n koml dns meer orereeu met eene :in(lcre reranmeling wnarait 
ik putte, eii behooreiide tot bet archief der kamer Aaisterdain. Dit 
zijo de 7. g. Overgekomen brieveii en pBpieraa utt Indie:' eene 
rvuMKhtigB rij kobicrtfii, tie groottte what van 't Oud-Koloniaal 
archief, die iu bijiiii vullcdigt; reeks bevatten de brieveii v«u Uou> 
vertteur-Generniil en lladen, dc z. g. Oenernle Missives, met ills 
bijiagen en beirijsstiikkeii eeu grout nnntal bneveti van eu hiui de 
beetnurder? der rerschllleude Xederlatidsche bezitt-iiigen in het OnstiMt, 
e«ii groot aaiitAl rn|)p»rt«ii , ndviezen en »iiderc documenteii, eiiz., 
waarondei natuurlijk ook vele /'coulraclen", om nog eeos weer den 
algPDieenen teebuischen term te gebrniken, niet alleen in copie, 
mnar nuk venicbillunde Tieifit in uriginati. Ilegieters inaken van de 
tneeste declen bet raAdplcgen gemnkkciijk, al zijn ilanrvan verlnren 
gegaan. Deze registers zijn voor miju dael gehcel duorloopen eu op 
deze wijze zijn alweder rt;tiigi: roii(nu:t4in niildckt, van eiders iinbekend. 
Verder kwaincn mij mik tocvMlig van dcrgclijkc documcntcn in 
haudeu, termjl ik, rroeger en later, vuor audere doeleinileu in bet 
Ond-Kolouianl archief werkte. Dau leverde eeu enkele particuliere 
verzameliug mij eeuige »ttikkeii. 

Hut apreekt irel van zelf, dat rtilk op deze wijse iiog niet de 
volledige volledighcid wcrd bcreikt. ' Daamior zou uuodig zijn een 
stel^lmntige bestudeering vuu bet grootste decl van het Oiid-Kul(;niaal 
orchief. Oit deed ik niet- bier waren in dit upziebt de boven 
bedoelde grenzeii , welke ik meeude te moeteii stelleu nan mijn zuchl 
naar volledigheid. Tc ecrder deed ik dit, omdnt bij iedere uit7.etting 
ran de greuzen, gaandeweg bij mijn onderroek naar coutracten be- 
reikt, de oogst minder werd : de iiauvulliug uit gedrukt« werkeu 
g»r heel vat, die uit bet Contnctboek Amsterdam III voegde reeds 
minder oiibekende aau hvl Uokende lue , die uit bet Cootractboek 
Zt«land lerenlf ulweder minder uieuws, die uit de Orergekumen 
brieren en papiereu gaf weiuig, omdnt bijiia al de daarin opgenomen 



> D« ContnkotboelCMn <ler KAiii«r AmNt«rdAm l>eli(Mir«n daartoo natuiirlyk 
nok, iDsar zij worden op liet Bijksarohief »tM<l« ala e«D afo>aderlijk bij elkaar 
befaooreail geheel beachouwd. 

> ll«i block my eeU duidelijk, want mij sjjti kon K<«t(^den, le l«At om Mt 
nog in bvt AuthnogsQl op te iMmea, eeoige .<.iQu(i-noteii" bckend |[«wofd«a 
Btt de mdraimtfi waorover dit 01^0 eerste deel loopt. Ik deal sa in ma 
voJgeod dr^l m«d«. 

ConlnM:t«a, uaikrvaci ik alleftii deu d«l»m k«tid« xonder mner, lieb ik 
■iec eeaotmi. 



IXTI 



INLKtDINO. 



contnoten reeds vonrkvimMt in con Her andere door mij geraad- 
plcfgde vcnamcliiigeD. 

Eeii anOi^rc grcns, door mij gesteld, is degie, dnt ik mij bij mijn 
regclmttig onrlereoek in de oud-koluuiale archievea bepaalde bij die 
in Oeu Haag eri iiiet ouk ging Koeken te Rntavin. Wdl hob ik 
een enkele vmag om inlichtingcn iti d>ex«: aangclcgeubeid mij rer* 
ourloofd en rie herr E. Moresco hnd niinr annleiding daarvan 
di" welwiltcndhdid, mij le Terschafl'cri cenigd lijsten van coutracteu, 
vuorkoinende io de sich op '« Lnuds ^rchief bwiudencle viirutneliogeu. 
Ueze iijpfeii, gevoegd bij wat Van der (!hiJ9^ lurvntaria van > Aaaiir 
Arcki^f (f Mtupia {Kaiavin. Lnndsdrukktrij , 1882) mij duromtKtit 
had gekerd,' dt-den inij iil spm^dig ^i<Mi, dat dv moeitp eii kosten 
ann een Hcrgclijk nndi^rKock vcrbontlori , ni«t evcnredig stouden zgn 
iiaii dc waarde van de eukele, manr uiet vele, vondsleu. veike 
(laar oiigetirijrtild zunden 7.ijn gedaan. 

Nog niidcre h^perkiugcn bad ik mij t« gelroosteu — xij bet dan 
tegen mijn zin — , om deze publicatie iu orentienbareii tijd mogelijk 
le mnken. Kct biermede kom ik op de wijze van uitgaaf, up dp regclcn 
die ik daivrvijur hob gKVoIgd en die ik daarvwir m. i. bad na te Uteu. 

Het eentc deel van bet Contraelboek der Kanier Amsterdam , dour 
mij dan hIs grontlslag gcbruikt. vonr Hit mijn ecrsi^- deel, in een 
wel net gesclu'uven, maar iseer flordig afgewbreveu uopie. floms itoa 
moo bijna betwijfclen, of de oopiist bet Ncderlntidscb van den 
lek»t beeft begrepen. In elk geval,die teket is niet altijd onbedorven, 
terwijl in Av. spflling der wonnlen de IJefelijksli^ nnnrehie beerschl. 
Met het oog hicrop bcb ik gemeond, mij de vrije hand 1c moeten 
vdorbeliouden bij bet afdrnkkeu van den lekst van Coiilnctbi>ok 
Amalerdam I, en, in verband bicrmedo, met bet afdriikkftn ran die 
cuntraeten, weike ik verder in baudscbriftanutrof en gebruikte: in zoo- 
verrc ik uiet eca nf nndercn vasteii regel daurbij lieb gevotgd. l)e inter- 
punctie b. v. is door mij zelf dikwiji* aangebracbt of gewijzigd, 
wnar dit viiur bet rei;lit begrip mij noodig scheen. Indien ej;bter 
ook maar dc genngsle vrecs vnnr twijfcl beatond, hcb ik dil atceds 
op eeii of audere wijze aaugegeven. B«!>list. aau Ic wijxen scbrijlfonten ', 



■ '/Af. btdx. ^l en het Znak-ref;ta(«r : o|) Osura, ('oDtraotra, Firmxn, onK. 

1 Tot mijn leedwexen iiiJQ, vooral in do «ont« hulft ran da d(H«uuiuuti:ti, 
driikruuu>[i liiijven bUoii, on. tea opBic))te der spAlliDg vnn ^ eny. Doaf^lfde 
r^deii , urolko Ma der oorxatren >■, d«l dil di^l d«r Bijdragau h«l jaurtnl 
lOOT in plaate van t(H>G op hot titelbUd drugt, vvrliindorde my dikwijls en 
ftonu gcTiiimco md iti>M4>rreTi . (Ia noodigc zorg uii dc rnrreolic tebesladeD. 



iNLeiDinu. 



IXTII 



wdke rerbeleriug bepaaldelijk liehoefden , zijn door mij aaagubracht; 

iDBar ilwcder uiet zouHpr \e wnanicluiweu , iiulifii mij illt uomlig 
vnorkvHm. ' Eeu eukele mAal wist ik met deu leki)t geea wegMtok 
dii is steeds dour mij nangi'gcveii. Zoo 1)i>h ik lieproefd, nittjd eeii 
broiklMrc leRieig tc Icrereu va mij daarbij meet traclitoii te 3t*Ileii 
op faet iitandpuul vau den gebruik«r vuu liet bu«k, die eeu lee«bar«ii 
«n gemakkelijk u- hantt'cren tekut iirmdig heeft, dati op hct sUiid- 
jjuiil vau den critischcu Ix^kijkcr van rekntuitgavcn, die mp«iit, dat 
boitcn publicatirs nnnr vast mudel au (ri'iimnal geen heil is te vindeii. ' 

fieii eenigxins niideren weg sloeg ik in t«ii opzichte ran diestokkcu, 
welke ik ontleeiide ami gedrukle werken. Oeze nam ik steed? letter- 
lijk over, zoiials Ik /.e vonH. Meemle ik mij ten opssichte dnamui 
«eDe opmerking of wijxiging U' mnelvii veruurluven , dan deed ik 
dit ill noten. Maar liiermade ben ik ten sauKien der reeds gedrnkte 
docuraenlen zeer apaarzaam geueest, 

Het ContrantbiH'k Amftenlnm 1 don was degrondslag van dit miju 
enste Heel. Ue daarin afgeachreren doQuroetileiidaTi zijn alien slurdige 
«(ipie«u. Men znl mis9chii>ii xeggen , dal ik iin hnd mtieten xocketi, 
uf er in liet Oud-Ko)oiiiaa[ uri:hie.f of elders geen originalia uf betere 
af«chrirtcii iianwe;ng waren, om die dan voor biivenbetbielde in de 
pluts le stellen. Ik deed dIt ntet : alwerl»r een beperking bij niijn 
arbeid, die ik mij noodc moest laten we I ge vat ten . maar die mij 
nirodxakelijk vuorkwam, wilde dc nitgave tot stand kumen. AUcftu 
vrariiiecT mij liwvsllig een beter exemplaar dan dnt vtm \ Coiitnct- 
boek ill haiidon kwam, heb ik hcl nnluurlijk gaarue opgeDomen : 
Ue beb dan telkcns gewaanwhuwd. ^ 

> X]dD« oiibelaii(;rijke variniit«o by t«e« of meer versobillende leitng«n 
heb ik nict aan^sevoa. 

' De it^^Vinx ^''^u otK^iitinuw'u, vooral vnn plantsimmcD, gaf ve«l lotmitijk- 
Itnid. Oin ux-b iwaigv •iQiformiU'il dnnrio uaii tv brunEOti , hub ik mQ vvvlnl 
gehimdqn luui dc sp«lliD£ mkwIa ik dip luvnirof In brpoaldn wcrfcoo, b. v. de 
Rno^ulupatKliv van NiKtwrlRndscti- Indiu, Hiintcra Qatttltft , eiix. Vuoral in 
hei bwa i* mij dit echtvr iiiei ai^^dti icelnVt , om dezeltde r«d«n, die nig 
da oomotio bRmoAilijkie. 

* Ben CDkd« uiaul i^ aok Ae iekstinc«ntnlAtkd>tahi^of vreemd« KuropoMoho 
tojil OTerK«bleven tk atiiD dien dnn ^Icclits «p, nlN tk do «•«■ ii1thnm> x<y)rwr 
mncbtiit Imo, dfti ik mmiKt^rinitcp dou iulio<id vulu di-u N«(itTliuidwcbeti met 
di^n v»u don rrcrrmd'ti) u>kst xcif kon vcrgc-l^jkoa. B. v. do Japanaohe pnasRn 
nu 1U0U «n 1K11 heb ik lilluon m \wi .\Vdtu-liutd»cb opgenoni«a; de over- 
(Mnkomvt op Ambon ge«Ioten 8 Muart IttOft ookin bet Spaaii3cb,hetBaDda«oh 
rantrruii van U Mei 1621, cnE. oak in het Maloisch. Trouwena, bat getol van 
de/^«ttjku tekdian in hau vrevmde Ida), die uiij bakond z^n gwordTrn, is 
MCrior- 



XKvin 



n^LBlUlNO. 



Wat ije Uielichtiug der coutmcten betreft, zjj is vuii twee@rlet anrd. 

lu At iioteii gerf ik allcrlei aftiilt^ekeiiiiigeii, verklftritigen vsu 
wuordcii ', b<Mrijs]]]ftnt8eii oiiz. Driven iitdcr vordmg gnf ik in eciie 
korte historische uiteenxetting de rcdeiien wwirom men tot het sliiiteii 
(liiarvnii overging eii de omsLniidigliedeii vrBnn)iid«r ttit g<-9ciiifddt^, 
lerwtj] ik iii het Inatste deel dezer uitgave eerie "Torlichliiig" huup 
)e geveu vtiii ali/eme>fneii aard umtreut deri iiihoud der coutfacleii , 
dc auturituit«ti , vvWie /.*• sloteu, ei]z. euz. 

Wnt nu de AAutcokciiiugen, eiix. in de iioteii betreft, ik heb 
gQOieuiitl , inij hierbij (e muoteti stirlleii up bet stsudpuut v*u den 
gehriiikcr, z66 dat dczc onmidileltjk dt^ vurktaring in *t kori ritiid 
iiArigtrgeveii , ^lie liij iKxidig hwU. Steeds beb ik bttwijsptaatstru , brou 
uf lileratuur doarbij giMioemd, znudnl hem niiddelen tot oontrAle* 
rck^-nt hij hilar wcnjrhcHjk , iiiet oiitbrckeii. Stefids* gnf ik bij voor- 
keur dnnrbij bekuupte werkeii of eiitvclupoeditiu ^ aau en tiiet uit* 
gebreide uitgaveu, die voot den gebraiker reeds daarom minder 
geschikt xoudeii ziju, omdat zij veeUI minder gemnkkelijk hem Utr 
raadplcging ten dit'imtc: atitau. Bc«toiid bij inij tvijfei omtreiil cvu 
or aiidrr ptint, d.iti htd) ik g<'-r.i>rgd , vnn dieii twijfel to doi-ii bLijkDTi. 
De verklflnng vsti rreemde uameii , uildrukkiugeti eiiz. wiis vnor 
.mij een zeer Instig deel vn>i mijn arbeid, ik kwftui toch ilaitrliij 
dikwijU up mij g«bct:l uubckende, uf unvulduend bekeude terreiia-u 
en moext hij niKlcn-ii om hiilp anrikbippt^ti. Nouit wi>r<l tiiij die bijstAiid 
rtiitboiideii , miuir trijl ik xoo dikirjjis steaneu moest op andereu, 
tieb [ik gemeciid, mij hierbij Le mutrten bepurken tut de meest eeii- 
viiudigc vnrklnring, zander dmtr roti mt^cr iiiivticrige een schijn van 
V6teii aan te nemen, dat ik uiet bezit, Om schijn van gelcerdheid 
t« vertnijdcii , kaI ik menigeeu misschien te sober zijn gewee^t , 



< EfiD 6ukel« vorklariug tioli ik nog Keplftalat iade„Lyst vaiiMuige vi-e«md» 
woord^n eo oitdnikkingon" (btdic. 568 v. v.). 

' B. V. Humors Oattttter. Tut mya spyl vemam ik nerat, louu dit doL-l 
roeds bljiia gcdmkt was. dnt dv uitgnvc m 9 dcelou (18SI) luler gevolgd is 
dooi- mn tw»cdo in 14 de«len (18b-^ — 18(47). J>iAr ocht«r at««ds i«der» tr«r- 
WfiKiiig uanr Hunter door oiy gcucutrolei.inl is K«word«in dixiraudor«g«ii«v«i» 
vmnit ik uiet, dat ik door hot KRbniik d^r eitrdto vditii^ up dwaalwegttn beti 
jfobrachi. 

Vail V'uk «n Buniell't HiAttm Jobttm gebmikte ik de cei-nio oititfiva [IHSB]. 
Oq twRedc wad aLoohta gftdceltetij k gopublioeerd toen ik begon t« dniklceti. 
iSobaon-Jobton Ueb ik vaol gebruikt juittt. oiu hel grool aauln] bt!wysplaal«eu 
b|j «t\k woord of uttdrakkiag, wuirviui «r v«Ia door mg koodQii word«u gerand- 
plsflgd en geconlroluerd. 



INLKIDDIO. 



XXIX 



misschien hij Mmtnigen vel den schiju van onweteiischappelijkheid 
hk-r en daar op mij tiebben gelsden. 

Vnn de knrte historieche iiitvciizottingcti muct meti ook uitX mcur 
verwacliten daii ik daarm^edc hch WdocM. Kcu iiitvoerig gcschicd- 
ktiiidig reloBs kuu iiatuiirlijk iikt up mijii weg liggeii ; ik sou dan 
moeteu hebben gewhreven onee Oostersche koloniale geschiedenis iu 
hilar gehe«l. Hel was niij met die i^ummiere oventicliteu alleeii te 
diicu, iim den gebruik<!r tc oricnteereii. Natuurlijk, dat Hit bij het 
««!]£ onntnct ait^breider monst vordcn dan bij een ander; sons 
om hel meeiderti of mindere gewicht van een verdng, sums uok 
om At mecrdere n( mindere bekendheid van de gnbetirteniaseu, die 
er bij t«r vprake kvameu. dnu weer omdat meer of minder ge- 
makkelijk in enkele voordeu te zeggen viel, wnt ik tcz^geu hai) : 
dit rerschil in omvang is iiiet een gcbrck nan ^nheid in den opzpt 
«au mijoe oitgave, maar werd door mij noodzakelijk geacht. BehaKe 
miJD eigen korte uiteenzetiiug gaf ik bronnen en literatuur : waren 
de reed* gepublitcerde in mijue oogen voldoende in vollediglieid en 
betrouwbuaiheid , dan beperktv ik mij tot het mededeelen daarvan ', 
om dc eenvoudige roden, dat dezp den gebruiker gcrnakkelijker ten 
dieuvtv dtaau dan de slochtf in de archieveo uanwezige unuitgcgwene. 
DikwijU e<.'hter hub ik nok ttit dc laatate mijn toevluchi moelen 
neroen. * Ook hierhij wi! men grool vewchil in omvatig, ook iu 
belang, aautreffen van de aaiigegeven gegevena : alleen reeds onze 
meerdere of mindere kennis, die wij hebbeu omtrent eeu of ander 
gcfediiedkuudig feit. omtrenl den luup van zitken in een uf ander 
decl van het Ooglfiii nmiptc mij otik hirr lot vcrsirhilk-nde be- 
hftn deling. 

Ouze mc-erdere of mindere kennis Dit brengt mij nog op 

eeu auderr mneilijkheid, die ik had te oronrrgeu. 

O&chonii reel imbekeud^ dogr mij tbans is gepuliceerd , was toch 
eeu aanlal der cuutraL-ten — en dil geldt vft^ral voor de periode van 
1596 tot 1650 — reeds rroeger uitgegeren : moest ik ook dew 



< Voural novmdo ik die broanmpublioattea eo di« „DaraLelleride Arb«il«n" 
wdkn da ritmillNti-ji vnii liH oad(ii-co<'Jc Mo Mansion van e«D of aad«r puut* 
soorattl moj^lijk iM'bboii KniuirDiii<vnt mvl upi^uvc vku dti dvor dfl bcworkore 
gebmlkM broDoeii on litentianr. — Kna Ifjut. ran d« tne«9t do«r my gebniilcl« 
Wwken gaf ik aaa hei jilot vhu dit dMj: ik koii dnarom in dn nntMi <ini^ 
de utels seer in 'i kort nauBeveo. 

* VoofvooTcr het tagendvcl men tiitdnikkelijk ia aongegflTeo, beniAien dc 
oauitge^T«n broDiMn, wnaronar ik verwga, oUe in het Oiid-KoloaiaalttrDhi«f 
la '■ Grareuhngff. 



XXX INLIIDING. 

thaus nog weder publiceerenP Ik heb gemeeud, dit wel te moetea 
doeu. Het kwam mij vodr, dat wij thaus al de verdragen, enz. in 
44at aitgave raoesten vereenigen , zonder deu gebruiker te verwijzen 
uaar wat reeds elders — in zoovele verachillende boekwerkea — 
mocht verspreid zijn. Buiteiidien , dit bezwaar zal voor de volgende 
periodeu minder wegeii , otndat wat haar betreft reel minder gepu- 
bliceerd is ' . 

Mocht ik en moest ik — ziehier eeue andere vraag — ook gaan 
schifteo tusscheu meer uf minder belaugrijk? Hieromtrettt heb ik 
niet zoo spoedig tot eeii besluit kunuen komen. Ik heb er over 
geducht, de minder belnngrtjke contrncten — waut die zijn er zonder 
twijfel -=- uiet in bun geheel op te ucmen, maar daarvan slechts 
den inhoud in het kort weer te geven. Maar ten slotte ben ik toch 
van dit denktjeeld teruggekomen : de besparing van plaatsruimte zou 
— zoo bleek mij — te gering zijn ora te wettigen het bedenkelijke, 
dat altijd in een keuze ligt , waarbij subjectieve meening en sub- 
jectief oordeel zoo'u groote rol kunneu spelen '. Buitendien: ook 
kleinigheden en oogenschijnlijk onbelangrijke bepalingen in derge- 
lijke overeeukomsten blijken Boms de moeite van het opnemen waard, 
ook al zijn zij niet, wat toch dikwijls hetgeval isgeweest, geworden 
een bron voor uieuwe onderhandelingen, met nieuwe overeenkomslen 
in haiir gevolg. Ik besloot daarom, geene keuze te doen, maar alle 
contrncten, enz. die ik aantrof, op te nemen; alleen iiidien vroe- 
gere overeenkomsteu later oiivcniriderd werden hernieuwd , liet ik 
allecu (Ic bevestigings- en hertiieiiwingsclauaule nfdrukkeu. 

13e docnmenten heb ik in chronologisthe volgordc geplaatst, in 
de volgorde dus, zooals die in hoofdzaak door de Contractboeken 
Amsterdam was aangeguven. Aan het slot mijner geheele uitgnve 
zal ik een lijst opnemen van de contrfteten in locale rangschikking. 
Voorloopig verwijs ik naar het Kegister van plaatsnamcn in dit deel ^, 
waar met vefte cijfers zijn aangegevon die biadzijden, waar de namen 
voorkomen der landen , steden enz., waarvoor een of auder contract, 
enz. geldt. Deze namen komennatuurlijk niet altijd overeen met 
het opschrift boven ieder document: dit noemt steeds zooveel moge- 



' Viileiitijn b. v. Iioiidt op met oiigiivoiu" 1700; do Dagh- Registers loopeii 
tot nog toe sleohts over de 17" eeiiw; d(> BouiMio/fennogslechte tot 1650, ouz. 

* Kortc iiihuiidHopgnven vuii iodcr coiitrnot heb ik, ofachoon er wnren die 
mij van het wonachclijke daarvan triiclitten to nvei'tuigea, ook diiaroin weg- 
gclatoii. 

* Bldz. 568 v.v. 



tNLSIDINe. 



XXXI 



Iqk hec administnlief utiderdcvl , ile bi'sluureifdcvliiig, wautoe riie 
Iftbdcn euz. behoorden, op weike dc ovcreenltomsl betreklcing hcrft '. 
Niet strikt was dit stevds vol t« hgudfu: alleen reeda oiet, omdnl 
de adminiHnlieTe indeeling v>ii het Nederlaiidsch- Indie vnn de 
Oogeo di;r 0. 1. G. (hetzij dau direct gebieil ; aeirbe!>tureiide rijktu, 
loteresseopbare of eiikel bnndeUterrein] niet steeds geUjk is geblereii. 

Ik 9tel mij voor , de coulrncten tot 1811 iu dne deelen ved oii- 
gevecr deuzelfdei) i>nivsug uit tt- gcveu. Het wbijut oppecvlakkig 
w«l, dit er uog ven vienle dcol mer zai gemoeid ganii, oindat dit 
eersU- decl sltchts over ecu halve ecuw loopt v«n de vier t« be han- 
delen halve ecuwen, terwiji van de vier Coiitractboekcu det Kamer 
Amsterdnm het eerstc daariii nog niet gchecl is gepublicccr.!. Mnar, 
zooaU ik reeds opmerkte, iu dit eerste deel is heel vnt opgeuomcn 
uit Krchiefstukkeii buiteii de OmlmiTlbuekeii en uit gedmkle wcrken 
en dii zal voor de jareu un \tibO stands minder worden : He. {>>n- 
trnclhoeken zijn steed? nauwkenriger bijgehoudeu. 

i)ij bet laat^te der drie deeleu buop ik dau le gcveu eene Alg«- 
Qieeup luclichting en cen iu lucnle vulgorde gernngsvhikU* lijst van 
al de duur mij gepublicecnic coDtracteu. 

Xca slotte eeri wuord van hartel^jkeu dank aan alien , wetke deze 
aifgave tnogelijk bebben geioaakt en mij daarbij hehbeu geholpeu. 
Dat niettegeD^lannde mmveler bijstaitd vcle feilen miju arbeid ge- 
brekkjg bebbeu gelaieu, ligi xeker niet bad hiinne welvillcudheid, 
maar aan mij zelf, die niet sleedg de moeilijkheden , die zicb bij 
mijn werk vonrdcden, valdoende heb weten tc overtriiiueu. 

De natnen van hen, n-elke mij bun hiilp en bijsiaud gaven, alio 
1« noemen, wanrtue zou het dteceu : tnisscbien is er voor heu wel 
eenige voldoening, als zij zien , hoe ik van huuue voorlichtiiig heb 
gcbruik geuiaakt. 

Eeo eukclc uitxonderingl Deu Algetnceuvu HijkiArRhivnns, deti 
beer Jbr. Mr. Th. van Riomsdijk, die mij irtdertijd de tocslemming 
venchaftc tot de uitguve der Coutiactboeken eu den tiK>araaligeu 
Minister vail Kuluuii?n, den beer J. T. Crcmer^ die baargsr, tucen 



• Zoo rM«ort««rtivu — on wn voorbneld te awtmui — de Koi- en Aroe- 
alaudfu ooilcr Banda: ik heb de daarnt^ featoMa oaaijvoteu onder liei. 
hoofd .BAnda" gojiUatst. 

* Of lot 1S16. — Dnt eenv nitgav? der coatraoMn m Ilfl6i io aaasJuitiog 
aaa deaa publiutie raor wutuotidgk ib, bcbocft gemn nader betoog, Indieu 
■^ niet door ceo Mndxr wordt niKlvruomim v66r mjj, ban ik vau plan , m later 
■venaend «oor deti druk to b«werk«u. 



A. 



COMPAGNIE VAN VERRE 
1594-1598 



7' Vol^r. HI 



couPAGXte VAS rtnuat 1994 — la9t>. 



I. BANTAM. 



1 Jnli ihm. • 



psnte Hcheiwo, welkp uii Xi-^erUnd luinr iDdiii mid^r xeil «ijn 
ui — 2 April l.>35 — l>c^^iku■rl IJAntjim A^n 38 Juni L&Utl. Corn«li4 
di> IIotiiinHD, d* Iwiufdlfidur dnr hundol^nnngi'lfgenbodon oy de Xoder- 
JaitiltfcliB «>!LG))eii, iniiiikt« g^bruik %'uu dv wclnillvudo ootvsngBl van den 
kknt dM t)anrAinaAli«n riJki(bi-!tiimrd«rH (mftugkoo bOMni of p«tih), 
weik« bij minderjoi-icbeid van dm Vont de rfKCvrin^ vDordo. otn «^n 
Iwndelaverdiag te sluiten. (Vgl. hiorb^j vuonil H. C. Rogge, Da terete 
Jftdettandseht AnnddMndrrHMntny op OoH-Jttdif e» Cktrntiu d€ lloulmaH. 
(Tijd*ohrift v»n liet Kon. NVdorlnud^oh Aardnjkiiktiiidi|{ irenootvohup, 
TwMila Sow, XII, t»«5, bis. i32, vv.) 

Also Iiet God Almacliticli. emie hnert* E. jjelieft heeft ana mftt 
vier ^fhepeo te besoecketi : eiidc vij cWr eu bovi-n gfsieii 
behbpii Av pnirtitcii diet den Doorluchtichst^n Prinro Mnuritz vau 
Nassau g«'Iirfl heeft dat »ij ou? soudeu vertboueu ; door de weltke 
wij beviiidea dal sijo Ex'>« ous nlle verboulPiiis i-iide vruntwhap 
nenbi»U. ' ende dat ilif selve door L'. K H*erc, die indf patent*! 

I Het bi«i* opgwnotnKQ ,lnini(iiii>t" iiit Wt Portiig<->iw1i van di( ciDtmct 
beru«t in het arobtef der Stat«u von Holland. — Da Juogft, Opkomat, II, 
1)lx. 373, nMias dit contm(!t op, Hinder le v<traj<M^cn, d«t hcl ia mo oiidor 
confrHol d&ii dftk vnn tl Oetobrr I.*if*6 t't, a-p., hit. 912K Tiidr, Airofwfr*, 
V, bida. 3dl, spreekt in 'i ^olieol niel over dU contrnnt van [ Jnli. (V|it. 
Boegf, t.a.|>., bldx. -ItO, -til, i-ia) 

Df datum van bm mtntract blijkt nit Rtrum tl urbi» .imttrMameniriim 
kitttria. Anuiore Jub. Uaino Pou'ano. [Amaterndnuii, Judoeng HonditMi, 
IDIll, p. lD*i, wtuir van het conlnu^t e«n Li>iijnacheT«rtAHng _ex Luaiuinii-o" 
voorkooil. Op bids. IW ifv Nodwrlanditchp beu-prking van Pontanus' arb«>id 
(WiffdvorAf be$ehr^vittfh€ itr iwcr n^ (ffWDMb cMp-ffffiff JmrfartfdNi. Tot 
Anuivrdam, Olicdniokt by Jiidoonm Rondinml, IdU, komt voor pen Xedn-- 
taudMUiP vuiolintr von bet conlnw^t, dat wrcl in b>«w<Kirdii)ir«ii, iiiot in 
inliniid, afwijkt vau d« hi«r afgTidj'ukie. Ik hvdii a»u d^nduinni biJ FuniannA, 
waor g«leid«lyk do data vordon ^^veo dap vddr dap, m'^er dan aan di<^n 
ran <) Jali, w«lko g«pl»fttiit ia bov«ii «en oxtrapt uit dit cmtmoi, voor- 
konMndc in deel i van he Coutradboek eu btcrundor opf^tnomon , en ook 
voorkomt in het afarhrift in '^ I.anda Aivhi^f to llHlariit. 

* Tail. J. A. van A»i Cbiji, Or*cliitJ*nU der ttiehtiitg mm d* Vtrtenigd* O.'^f. 
Owi|MjrfM«. Tir0«lfl dnk ([Leydt-o, i'. EngfU, ISAT), Wdx. 10, v. 



4 (»iMP.\UME VSTi VEBHE 1 ottl — 1598. 

genoemt zijt, wudc bcvcstichi wonleii ; Si> ist dat wij le vredvii 
sijii ci!u gtwtailighc ligue vnu vrimtruhap (Hide vcrlKjritonis met den 
IVwirltichtigrii I'riiiff vocirsrhrcvwi cnAc met V. K. Ic maecken. 
tudi- ^vrereii die wive tu sulliiii iiii(U*r1iuiideti eudu sullen wiirii 
regt'liclcen gebieden die te ouderhouden. Eude dat mew is» wij sijii 
tv vrt:dt;u dnl U. £. come (oHe yem«ut vau hnereutwegeu) uui alKier 
in niise liavni Piirlf. stcdi- tc. Iimididiiii, i^opiMj , virr|iBnge]fti ende 1<' 
viTc»|«'ii jKJ dick riidft iii<!iiidimaeJ(^ii aIji U. K, sal gfUeveu, an vrij 
eud vruDok ols sij in hun cijgeu liLiidt suude ducn mogpa : souder 
dat men U. E. tifte irCinnul vnu huii vidck eetiirh iiijiirio nUf 
oiirwlit dtieti sal. Welek cuntniot wij endc de i>iis«; gestacdelk-k 
sullen ubw^rvereii simder wuigi* faute. Endc was ouderteyckeut als 
tilt i>riginael bredor Ic Bien w. 

Kiidr- IKK- dc ojuUrrtrrrki'iiiiighc ctoiidt : 

Hiidc Kij si> vcrrc dit rdiilmct daor ims moclil grliroockeii warden, 
9u sidleu wij voar uuctk'le ecde truulouw meiisclieu gehoudfu 
werdeii, ««er %'oor oiis God helioede. 

Dit alles gedaeii te giMnU-r tri)tiwe ctiilc mft tjnsp cygeiie hsudt 
()iid«^r1cii<:kt;tit. ' J. Hiliu«. ^ 



II. UA>TAM. 



12 Juli loOii. * 



In li«t joitniiul, door Pontaiiua (LaU iiit£»v», bis. Ift6, v. ; NedDrl. nii^^ve, 
bin. IIM — l'Jl>) t<obi-iiik1 , wni-ili inede^iici?Id i<-vi>nKU in lii^T i>iei-uit(;<>- 
govpu jourunal op i>w» d<'r Mtshnpim, dt IloUnnklia, RoliQuden. «q Op bet 
Kyksiiix'liii'f l>oru4t(!tid^- , ditt ouhti.-r bii)iuiild SO Juiii iiU dnium di>r 
knmat to Unntuin vau ,d(:u Kr;viti>r villi hot gaiisc Uud vnu Java" (uin* 
gMft), hok in Jiili Bnnlam wvrd btuuicht door „Amn Ktymv" run Java 
(do vor*t vnu DSmnk, tot wicii ItnniJttnit vomt totu tt-iutiiinh|ji)lijk nog 

ill )indiTXi-'<i~liil(tn vt-rlioiidinu; Jtlcind, iiUbnuH iKitnin.-mii, iioi< dr Pntl iiKttpzt'ri 
mwt dirwd wwnt di- Nfdi.'i'hitid'-nr Hi<(ii>>u>«|inuui3u , b<<v d>; hk»isii.-ti door dva 
UijkHb<?--itiiiii'dt>i' dAnrvoor wordnn ^uit.'tnti'liiiwd <^^ doiiiiok lt>^-oneoiiuv- 



' Hnt Bxirtioi v»u ii Juli lA9t> in tiei: Cuutrnvibuok luidt : *Is tuHfaubon 
comiDiJA Cornelu Hoiitmau cndR die vRn Baatain vordrngcn, dat cjj mal- 
kxndor orcr nn vrtfdcr riuf. <ih gi-tnnivr xiillcn bbjvrrn, rndr xihi jmaudt dim 
w;iictu >uilld>; iivvt'vullvu, dat kiJ dieu i>U liinvu ifijuiwijufii vijuiidt KV*))uiviiJ'.'r 
btndt Kniidan wednrKt«nii oik hoIpRQ TerdrijvRo.*' Dit extmot i* bliJkbMr 
oiinniiwkfliinK- 

1 Justus Uilitw wiLii trsiislnivur iu dicuat vbd liv Stoteii (^uviunl von 1S9$ 
mt oiigevfor IB07. [Zifl Tb. vau Rwmbdijk, If eOriffl^ ta» I! an^ Itao^ itoffettdai. 
'«-Gm\'oiihagc, Mnriiuit^ Nijlioli', IKSA. bidz 69, nooi 1.) 

* I.'it hcit CoDlractboQk. 



C-UUrAQNtR VAX VKEKE Z59->^Ij9S. 5 

vn>i>*iicn nnnHlMg voldooa4« op licieHn w^reit. Dc .KnJwj" verlit>k *li»iirn» 
niwr Djnknin en doii 9 Juti gn/deHijIcdbcatuurdpr denXedorlandnrsBijii 
%'Vf1uig«u t<< kcuHcu, .dnt h\j wildr oji tKii ujpuvr mpi tiaerpi^o virbonilt 
mu)t*>ii'" M>s«uhK>ii w<>l uii vr«?« vnor da i^ocd^ vvrsiaadhoudtiiK iU4i«r-lii'i] 
deu .Kfiim**' mi d)* Portuzi-vzeii. IbU Lin;r(il» dntuin U nlvt n&nKOifi-vr'ii, 
nuiar iito«>t linker <viii^ daK<'i) vMr 17 Juli ijo^tc^lH xrordciii wr-rd dit 
iiiMiwH ,rTWnt*' dour dvti Kijkitbniittiitnii-r .gonwon-ii" Kt^t Icoiat my 
wiuiri»chutilijk vottr, dat dlt tioiilrnftt, hutwKk lun do aaoduclit van lie 
JoHfie, Ticte en R^^ge i^ onlga«n, lintxell'di> ia, nU in extmrt hierander 

Iu9ii: A: .lulij in tUMrhrii <-oiniiiiJ5 Girnt^lix JIoDtmiui eude die 
van Hnntmil verdmgeii tint Ktj irialknmlt-r mer rti we^k-r va^t t-a 
{{ctruriw ziillcu blijvcii emle *im jmiiiiill dt'ii eeneti siHllrlf orrrvnlleu 
dat xij dim aIs hnn*n gi-niRijurn vijaiid ^^tr-atneniler hiuidt Kuiideii 
wedewtaen en hi-Jpcn vcitlrijvcn. ' 

AYplck nRcimnlt nailerhaudt door eeiu'ge gi'resi>ii mi!>vi>mtaiidtrii 
gebronkrri nijnde ', o^ dfn 12" dcrselver niflcudi weder vcrnieuwt, 
loodiit Iloutninii bij ileii Croovcrti' kimu'tide deii eed veruieiiwl 
hretrt, brloovfridi* van Kijiiit xijd*^ rlcii rmtiveni' met iille zijrif! Dtidfr- 
Attti one vcrmogeii bij le Aaai, ouck uertijckt:!! en v^}melijckeu tc 
handi-lrn. gelijck de Gonvpm' vnn zijnc zijdc Iieloolft heviU hniT 
Irgfu alic lijnudeii It? Iit-Ipfu, aU was hH oock tcgeii ileu Ki-ijxrr 
tfJvf, jndii^ii liij wi-(lcriiiiniiH'. 



III. BANTAM. 



11 Ovluber IdtNJ. ' 



De vri«nd«l{il[« verlinading tiiat»oben do Ned<>rl»tidei>ii>ii dc Uantitinmi'iti 
w«6 ni«t wti laagtni duar. Dg in Baniam tundaldr^vcndu Portugw««n 
■•^u tuet Ipcdo oog^u hot o[>li-edeii v-aii de «>UL'ufT<<iul«u nil Cui^pa «n 
8iiM>kl«u tiiaavJiMi hon eti dan R^lcsb4-«tuurder; diAnii vianlrfKiurcti w*i'd 
op deM) wi]»- ijciiJiiido uoinnakt, urcwijl xijn oub^icruuvbaat'liuid in dtiaii- 
uiwle •ati^«<Ieac»li<Mt<''n tc^enorcr dc NiMli'ilnndiirtt al KpoediK bleek ; d«zi> 
laataten mixten dftn Doodigtin laot voor drat! inoi'ivlyk*) MitLslandi^odvu 



' Dritr. MlitiPM. met hnar vern)o<>d«lijk fouticven «I«luin, » Mu kon«iiihoad 
ran oooinuit I. Zic nuoi i op bidx. 4. 

I Von mLivmtnndttn in dncc ciikrk- dagcn blijkt bjj PonUnua nint. Wcl 
Mlifjul liAl d«n RijksbMatuiirdn- (guiiverinnir) bo\T«eind C9 hobbon, dmt de 
XedotUuilnrs den .Keiser" Helen buttrD«t«n eti bum tnHch'-nkun xoudon. 

' He*, bier opgeaotueD ^traualaei nQt het Portiigeench'' bi>ru«t in hot archMf 
■t«r Suieu vun Uollaod. 



rOMPAGSIE VAN rCEKE 139-1 — 159S. 

en Coroetis de Houtman nam een te hoogen, ten slotte zelftt dreigeaden, 
toon aaa ugeoover d<; Baiitamscheaatoriteiten. Ten slotteleidde bet over- 
ijlde optreden van den ncheepsraad, toeo in de laatste da^n van 
Augustus aan Comeli^ de Hoatman en eenige der zijnen te Bantam de 
teragkeer naar de iwhepen was belet. lot be^liate rijandelijkheden. In 
October vond een verzoening plaat^: een nienw verdrag werd gesloten. ' 
(VgL vooral Bogge, t. a. p., bldz. 426, vv.) 



Wij goux'erneur, welgeboorae, entle Heeren deser stede vau 
Bantam sweeren voor Ae waerbeijt van vegen ousen coiiinck aeii 
deu heer i wesende) coniiik van Holland * , ende sijneu ambassadeur 
eude capitaeu mayur ' , en den andere heereu van de Hollaudsche 
schepeu, dat wij eeu vrede ende eeuwighe vrundschap met hen- 
lie<]en makeo ; eude dat wij tevreden zijn , dat de voorseijde heereu 
ofte haer voick (soot heu gelieven sat) vrij en vranck hier in ouse 
stadt mogen comen uui varen te copen en te verhandelen so meuich- 
mael ende soo veel ah hen gelieven sal. Eude wij sveeren dat wij 
henliedeu nimmermeer beswaernisse ofte quaet doeu sallen noch te 
water noch te lande, noc-h dat w\se hiertegeus hareu dauck niet 
huudeu en sullen: maer hen eude haren volcke alle eer, goust ende 
vruntschap bewijzen, begereude haer te tracteren, te lateu gaen 
eude comeu, gelijck hei henliedeu goetdunckeu sal. Swerende vau 
gelijcken , heu nimuiermeer toe te seudeu quaet of oorloogfa ofte 
verwerringe , gelvck daer tusschen de voorsevde heeren ende on? 
lieden gepas^eert is. Maer indieu der eeuich volck van buijten 
waer, iweiek de voorschreven heereu of huu schepen oorlo<:^ ofte 
f|uaet aeu doeu wilde, dat wij den voor^hreven capiteijn mayor 
ende heereu van de schepen begeren te helpen so veel als in ■• ouser 
macht nti^lieken sal weseu. Alle twelcke hier voorscheven is wij 
siinder e^uige fauten sweeren te vervullen : ende gelijck snicks waer- 
achtich is, also bidden wij den AJmachligen God onse sieleu t" 
willen helpen. ende dat bet qnaet dat wij henliedeu begeren t- 
doeu. eerst up ons ahe gaeder moet comeu. 

Geeeven binueu Bantam huvden deu 11" Octobris 1596. 



' H^ joonual op de HoIUndU geboudeo luu*. op Let R^kaarvhief ; si !: 
di: tfj- ^> Oct-(>ber. maar bei n blijkbaar niei dag bij dag bijg^ouden. 

- Zciojil? bekend i?. deden de Nederlandrrs hei in Indie dikirijU Toor- 
kotuen. ai^'-f ri} opiraden [lamen^ den .Koning" van om land. 

' Ctftt-ah tmar. t*-n Ponugv^^ch" litel , waanoede ComeU* de Hi>Qtinat) in 
Baijiaa^ »*H aaai^xi^jd. 

* Hjerix.v*-!! ^-aa'. .iiae". 



COMPAGNIE VAK VEESE 1594 1598. 7 

finde was onderteeckent als int originael staet. ' 

Eode Dae de onderteeckeoinge stondt : 

Wy begeren op Ul. heer capitaeu mayor cnde op de audere 
heeren van de schepen, dat sy geeii verhinderiuge ^ en doeu deu 
cooptieden die tot deze haven komen sullen, so te Innde als te 
zee , te weten den Portugysen , Chinoyseu , Jauvaanschen , ende 
audere cooplieden. 



■ Hierooder stondea eenige onduidelijk gekopieerde Javaansche letters : 
miascbien beteekenende tjarik pati (de acbrijver of secretaris van den Bijks- 
beatuurder). 

* Hierboven utaat -verdriet aen". 



B. 



OUDE COMPAGNIE 
1598-1600. 



UUDE OOMPAGMC 1398 — l(tOO. 



U 



IV. BANI>A. 



IH llfiart I&09. < 



lo Xti 1396 verli«t con r]oot (uitK«ru)il donr <1" Oiitie Ciitnimguitt te 
Ain»f«rtlain, w(!1)m> vah ^vormd donr A<- iinn)(MumoUiii>f van <lc Com- 
pagnie van Vorre met iM!ti Ni«uwf> CumpsK"!^ <n <li« aladj Ni^tnland 
ni«l be^ivramiuB luwr ludie. ouil«r be\«\ rati Jacob Coriieli ftBooa vbu 
Xeiik «a Wijbrnnd van WanrwiJL-lt. -£eratgeiHie[ud<> v*>rkn«('{^ te BnniAtn 
p^n rijlt* lading en keerde mei «eu K^de«lt« der «eli»pen nnar patrio 
tenije:: Van Wocrwyok ward nu ■dnuraolder jnfaet Ooatenachtergcblaren 
Mliep^a t^a ^-ertrok mol Jacob vau UwtDskerck oJs vice^dmiraal io 
JuniiMri iri9U daaf d« Molukki.>n. Men kwaiii io 't begin vnn Maart bij 
Ambnii, vnuwanr Vnn Uvcui'kcrck ul epucdig vortruk luuur B^Ddn met 
twt-e «cbrpnn, dif la MAnrt by Oront-Iiitiida kvram'>i) en .in dr: vrylieyl 
van Ortiilnii''' aiikttnlen. Kon piur ilniiiin later nlodt van Hnnmskemk 
eoa oumnict m«t dou itjultbnudut * van die plutts: vOortyt* Uiooft, 
venDnnb nu gaivt oiet, dooi-Ji tiei^ft noAh vcol oitda piviiilig:*^*.'* (V^;!. D« 
JoDge, OytKHM^e, II, bidt- 43)i— 4^; Van der Ch|js, Banda-tHaudm . bidic. 
8, vr.; Btttkr^uit^ urn it eijUtwien Banda, tu di»e Uydrageu, III, 
bids 71, T.) 



Ick Jftcup Hpr>iiiskerck, Vijaadmiral , bektitme met Buijsitln, sn- 
baudflvr vau OrtAtAD, enile Merou, iiju Lrutrder, gecuiitrnktcert tv 
helibeu eiide bitter luijdt^n btrKmA^ voor nibby-rubb;), '* .iiiclirni<rc 



> OTorgftnomca ait h«t jotimaal van Van HMnwkerck, dat afgedmki isb^ 

t>e JooK", t.a.p. , n, bids. 42^ — In 'L C<mlrat-lbu4*k komtveu omitcliriJviuK 

van den iulnHid von dit coatraoi voor mel dcu btijkbnar oujuislen dnium: 

l|6 Maajt OH met witkcii' uitt iu 't oontnuM, loaar wel in 'I joamaal (op S8 

^Inan} roorkomeiide by>ond«rb«dea. 

' Wair dit lag? V'&rmovdelijk aau do Noordzijdp vna li«t ciUmd Luittor, 
■ooaU ik uil van Uoenakfn^'a Jouruaal op lAMaArLmcnu tt mogenopmaken. 
Hi«nD«de komt ovt>re«ii, wat Val«ntijn, Banda, LII, b, 3 bldz. ri mndedcMilt. 

BIj nocmt .oua de Noordsijdv but al«deken Oi-lactiui, of Oruutalte 

L«ig«nllgk Omngdntang." Op don «tl«» vnti Stcrafnort. en Torn SicthnlT wordt 

'Omn^dfttjutg fwht«r aaiigfittroll'iin op dn KniitkuHt fn op Vnlitnttjn'!> kaart van 

Bauda ligt Oroolatto ni^^i aaa de kiitt, tnaiir midden op het vilaad. Uii 

TcTw-hillqndf plaatMin b\j Ti«>k Uotii^^, Bevvttofftn , I. II (lie dsKei^isters, 

«h( vorei nag wordvn npgeniaaki , dat Orlftlan in d« eerat« h«tft d«r 17" 

IKuw aiob inderdaad vau de Noordkust lot id 'i bionenlaod heeft iiitgeatrekt. 

' KamtmMflMr in iKterlijke vennling. Een aoneionlgk inlandM-hambtvuBar 

inderdaad. 

* Hnt-eogeld. 



14 OUDE COMPAGNIE 1598 — 1600. 

uoot assistereu wilde ende sijn hulpe uiet ontseggeu, tot het welcke 
wij hem niet atleenea bereit en willich gevondeu hebbeii , maer 
ons seluer tut de aaecken aengeporret, soe dat hij oiis met het 
schip Overijael, met volck, munitie van oorlooghen eu audereu 
liootsaeckelijckheeden wel versijeu sijnde, op den 21 Martij geassisteert 
heeft, daerop ziju oppercoopman ' vau Hito als cappitaiu gesondeu, 
soo dat de Portugeaeu alleen door het gesicht des schip, vreeseude 
dat op haer aeri quaem eii eer het op eeu mijl iiae haer getiaeckteii , 
de vlucht geuoomeu hebben, soo dat wij bekeiineii, deese hulpe 
en tronwen assistentie des beer Admirael alleeneeeu oorsaek van de 
behoudenis ende outset des beleide en geuochsaem(?) verlooreu atedekens 
geweest ia. Heeft den Admiral, dit exploot gedaeu aieude, den 
haudel weederom met ous in alle getrouwicheit en oprechticheit 
gedreueu tot op den 9 Junij des seluige jaer, dat (hij vau 
sinue is geweeat om weederom met sijn twe scheepen uaer huiswaert 
ofte auder plaetseu daer het hem geliefde te vertreckeu, hebbende 
alhier den tijdt vau over de vijf loopende maeude geleegen, 
in welckeu tijdt wij van hem eude alien den zijneu uiet anders 
als met alle beleeftheit [ende] vrundelijckheit beiegeut, dan oock 
broederlijok met ous gehandeldt heeft, vau het welcke wij altsamen 
ghereedt sijn ghoede certificatie ende getaichenisse af te gheeuen , 
alsoo wij in deese oock doeu gelijck wij met der daet bewijseu dat 
wij den selvige admeral, om alle deese deuchden boouen verhaelt en 
aen ona beweeaeu, van alien toUen, coustume auckerageu en ougelden 
vrij houdeu aonder daer iet af te neemen ofte te vereiseu vau hem 
ofte de zijuen, van eeueu meestere gesoudeu, hier aoude mooghen 
arriveeren. Het welcke wij met alle den gheenen hier booven verhaelt 
belooveu te onderhouden. In kenuisse der waerheit dat wij dit allea 
oprechtelijck en aouder geveiustheit meeueu, hebbeii wij dit met 
ona eighen handt oiidertekent eude naer onse costumeu versegelt in 
oils balaijer * ofte raethuis op het eilaut Ambonio onder juriadictie 
vau ons gonueruement van Hito als priiicipael' vau het eilaudt 
voorschreven , deesen 9 Juny 1601. Stoudt onderteeckent in haer 
tale de twe vooruaemste haer naem. 



' Gelijk bekend ia, is dit later geworden een bcpnalde rang oiider de 
ambtcnarea der O. I. C. , die ondorkooplieden , koopliodoii , opperkooplieden 
onder iien telde. 

' Bale, balai, bailco. 



OUDK CUMP-&UNIE 1508 — 1600. 



1« 



VII. UALI. 

7 Juli lUOl. 1 

ComeliB vau Eeotttkffruk iciufi yn A.u)ioq uttar Unli. Uier verkreen bij 
i!V«net^uB liftiidvlavryhPiil. (Vgl. Tiela, Eurojieira, VI, bUz. ttU, v.) 

Inu9 rfeo semper deseii 7 Jiilv 1601. 

Deu coDiiick v»u Bali • seiidl. deii uonink vnii Uollnodt zijueii 
>cdt. L' ftdmirael (.'nruelia van I'lemskerfk js bij mij gecoineu, 
mq ten brief ?an U Hoocheit breugendc, ende rewocht aeii mij 
dal ick tuelaeten wilde, ile Uulliiuden slhier te iu<^eu Uaudelca 
grlTrki- »h ilif vnti IIhU sclfn, wnrr rldor ii^k l)»er i^nilt* alli^ df 
[gheeue U Ixoochdt seudt vergimuc albier vrij t« buideleii, &b miju 
[eidipn ingescterie ende iilso ofte sij in HoUnut qunmen, ende dut 
BkU eude Uolluiidl eeii sij. 

tHi js (If c'lpvi:' des C'oiiitK-lc* brief in Baleesclie spmefk m_v 
oicdo gegevcii, dc wnlirkr (hiitr KiriHtau-i Kodenburdi '' uuKr gt-Mil 
js in onsr Ncflcrlanrltscbr- sprai^fk-. Kiidf fzij] gi'bruyckftii gheen 
oudwteeC'keiiiughe. Wonll derhaluen vau mij acu UL. also gcsoiuU-ii. 

CUUNSLIH VAN EKM»Ki:iti;K. 



Vin. PATANL 

10 Noreniber lUOl. * 

Jacob van Neok, die nU ndmirnA] titsamr v\oi>t vun ilt- Omlf Uunipiigme 
in Jtiiii IflOO pit Holland wiu vi'rtcnkkKn, kwuni, tin vnl>- ufiucwtirvin^nii 
in dnn Mal«»dteu Arcliipel eu Oont-Aziv, iu Kovombi'-r 1601 b(j JiMt 
M&ki*fhe rgkje Patani aAn Aa Owtknat vaa hei MaloiaRh4> itchiemland, 
iwm btiMJeuiI (IiMii- dvii bniidel, o. ■>. iu jwpei-, welke vi»nl aAiiK«bni<Jil 
VHU verrtcbiIloi)<le plftalseii vna hvi Bcbi«reilnild cu vnn Sumatra'e Cost- 
kuisi. >'(t r>ouig<} oudprbandciin^on w^rd ecu hAndcIsori^rccukomHl door 
Van Nvuk ^•mIdI^ii iiMt dt> itilniidHHra itutoni«it«n. (VIg. Tial*, fiWro^ifffa, 
VI, bis. S», v.) 

1 OucUivtHniid 8t<ik outluuii ik oivt oao bet Cootroatbovk, no«r voad ik 
r«ldBr« in b«t o»d-knIotiiit«l ficuhicf, nl. in dat d«r Ondo Compognia. 

* TolgeoH cftrtifimli^u in het archil dor Oudi> Coia|iagmft dd. 12 Juli eu 
9 S4p«tn«r 1601 bield dvie .koaing'' v«i-blijf to (Jigel of ti<Kil, m. a. w- 
Gilgil of Oeli^M (iu Klueukueni!), in dio d»ii«u dulioufdplaatii, tt^vviiaxt^'tpl vaa 
di*ii dt'wa-Azoen^, den opp«rvor«l. van £<rWol Dali. 

* Et>n d«?r Jtc-hiipolingnn van Di- Hmit iiiaii*ii iTi^ntuit luoht Tan 1596^1687. 
Toou wrd Bali iiaupidasu en eeii paar N«d«rlauder« wacvn op bet (ulniid 
acbt(!rgcb1<>v«n. 

' Oudcntaanda iohuiidaotif^ve vau dit contratit ia tiverff«tii>ttiHii iin Ijm 
Contmotbuek. 



20 NIEUWE BEABANTSCHE COltPAGNIE 1599 — 1600. 

Alle t'welcke iu de Maleijse tale bij geschriffte vervatt wierdt, 
waerop de Achiuders versoghten dat Vlamiugh ' die daerom aen 
laiidt gesoiideu was, zulcx willde oiiderteijkeueu, raaer Vlamingh dede 
de voorschreveue artikulen door Hans Decker en zijneu tolck ais- 
vooreus iu de Portugese tale oversetteD en voorleesen. Doeu sagh 
men claerlijck de valsheijdt van de Achiuders, want daer stondt 
eijgentlijck dat d'onse de geheeie aorame zouden avancereu en op 
het nieuwe gewas waghteu ; derhalven alsoo Ylamingh weijgerde te 
teijkeneu, seheurde den Sabaudar het contract in stucken : ghij 
meught dan uw avontuer en de prijs van het uieuwe gewas ver- 
waghten. Vlamingh, daer over bij den Koniuck klagende, kreeg 
moedt eude op hope van eeu beeter huerde weder een huijs eiide 
werden eenige koopmauschappeu daerinue gebraght. Van Caerden 
is oock met den Kouiugh wegeus den voorkoop van 't nienwe gewas 
op den 28" December nae veell over en weder loopens andermaell 
over eeu gekomeii eude verdraegeu zoo eude gelijck : 

De baer peper zail betaelt worderi tegen 8 teijll. 

De Kouingh znli gehouden zijn de reaal van aghteu te outfangen 
tegen 5 maes. ' 

Sod veell peper aU de Hollanders ontfangeu , zoo veell geldt 
zuUen zij teelkeus betalen sonder gehouden te zijn peuningeu te 
avanceereu. 

De Kouiugh zall ten langsten biuuen 4 maeuden 1800 bhaer 
peper leveren. 

De Hollanders zullen betaeleu 5: ten 100 voor uijtgaende toll. 

Geen koopluijden ofte schippers van watt uatie die ook zouden 
mogen zijn en zullen geen peper uiogeu koopen offte laeden , voor 
en all eer de Hollanders hare ladinge bekomen hebben. 

' Een der Nederlanders op Van Caerden'a schepen, 

' Volgeiis Van LaugfQ, Afjehsch Staali^beftuur , bldz. 49, v. werd in het 
midden di^r ll)'° oeiuv do pjlaai- of Spnonsclie mat, „ook wol rejal" genoemd, 
oeiiheid van het Aijehsche muntstelael. Vier derhams of mes (mas) stonden 
iu waarde gelijk met een pilaarmat. Sulian Iskander Moeda (1607 — 1636) 
bepaalde de verhoiiding op 1 tot f). (Vgl. Van der Chija, Flakkaatboek , VIII, 
bladz. Ift.) 



D. 



OOST-INDISCHE COMPAGNIE 
TE AMSTERDAM 

1600-1602. 



009T-1M>ISCBE COltPAGKIE T£ AJfrTEKBAll ItiOO — IGDS. 



2d 



X. BANDA. 



33 Mei 1602. 1 



Op bet eind van 1600 waren de Oudo Coin[Migiiio nri d<^ Nii-uvc Bro- 
banUohe CampAtrnit' vereeoigd tot cin lichium, dt 0<»t-liidi«ctu- rom- 
pftgiii« t« AniKl.#rdjiin. Vi>ur rHlcHiimj; vuii <lit bitndRlitlicliiuitii wnrd t*. a. 
uiteeniHl eea vloot, die Id April ISOl uit T«xq1 vertrok. £eu t>edee]t« 
er van, oadc^r bvvfil vaa Wolphert H^rmanasoon, waa bcatenid roor ds 
Molokken en Bauda. Bij de Bandagroep kwam hij in Maart IGOif aan. 
E«D twectaj cootrai^tcn vrerdeu uenigQ valcea later ^qsIoIvd. (Vgl. Tiule, 
Kttnpttn. VI, binds. 50, T.) 



In den name Uodts. 

Also die Tnn Labetftclte, ' Halarait, ' wt Sen uame van de 

vicr Coniiighen * cinlr han- iKiiiiltgcuuoteii, te uftcii Labotacke, 
Hai'uer, ' Salama, (tudf^nder • rude tVijIand van RoMflBglen, ' 
venochteu aii deo ulminel Wollfert Uemuiiisz., eeuicb volck tot 
Salnnia tc villen lateii, »o sijn bij den Adinirael endc sijiieii raed 
Dp bet Sflve rersoeck dese iia%'ulf^ttde articulen gcraenit tut vrede 
cndfi eendracht noii wedersijden, Amen. 

Tea eerateti ral jeder sijn Godt dieneu, na tgel'>ve hem Gwlt 
gegeven heeft, sondep den eeneii den anderen te haten ofte eenighe 
fMtrsaecke te gheren daer questie nijt sonde mogen rijaen, dansu!lea 
malcandereu id alle vruiiliKbap aec wedemijdeu bejegeueu eude de 
rest Godt bevelflii die v«nt gelove ende gemoct reehter is etule sijn sal. 

Teu aadertn beluren irij , boveugescbieveo steden , d liollaudeR! 



' De Iiier volgciide „copift" bemdt in het amliipf der Staten van Hnllmnd. 
In bKt Ooittractboiik komt ecu iiitj^breidt! iiitumditopgavi! voar. 
I LabotAkn of Laotakka op d« Xoord-WeatJcuai vau Neira. 

* Slamon of Celammoa op do Xoord-Ooatkust ran Lontor. 

* Dit 13 nainiirlgk eec henontririg oan Aeo vroef^r bestnarAslalaeL 
^ooiogAn" had men in dip d>g«u niet iD«er op de Banda-«il9uid«n : wsl 
ijabbander'a ea andem boofdcu. (VgL Van der C!b^a, £anAi-nIandrn, bids. 
it, 17; Tiet«, VII, bids. 9; maar voond deEo Bgdragen, III, bids. 7B, v.) 

* Wajer aan do Ztiid>Oo«tlitH<k rnn Ixintor. 

* Op ongavour do plaatx, vraar do atlas vaa Stomfoort en Tvo Sietboff 
heoft nBov«D-" ea ,Ueued«n Dcndar" <>p da Oo»tkii»t ran Lontor, baeft 
TalenLyn „di>D Oudvu Dvndvr" «n ,Dond«r". 



2-t OUST-lSDI8t:iIE OOMPAaNIi: TR AHfrrKRDAU IfiOO — 1602. 

die nthier blijvvQ sullen . tcgeti alle vttcrlickc vijaudeu te hcljieu als 
Purliigest-ri, Jnvaneii ' iifl<e eenighe AiidtTc ii&tieii, die (]e Hollnnden 
nlhi<.T te laiuK' Kuudun willoi iH-w-hadighrii, havr in all(» als uii» 
cvghfu jiigtaeteiitfti ofle kiiiilcrt'ii vourstarn, HOtidpr toe t«i stacn 
hflcr vnii yemikridt ovnrtast gnschiede. 

Vim gelijrkeu brlovi;n d'llollnndera l^' doen line haer cleijn ver- 
moghen neii iille vijrtudeu die dc bovcrigesclireven onse bondtgetiooteii 
nlhier tf Haiidn srmdeu willeii bescbiidigheu , wtgesinidert geschilleu 
die lie Ratidnnexnii imdiT muli-jiiiderun bebhe.n ' oftc soudeii rnogheii 
krijght^n, tlmT do IIoILindcrs bftPT iiijot mode moeijeti en siiUpii , ten 
ware va]i dir liiiudautscu oin vrcdu te mnrtkeu daer sclve tiw vcr- 
suclit verticil. 

Bij gevnlle d'Uolliiudsche capil^-ijii , ' alliier blijveiide , eeuich 
volok onLlie]]. suLleii deceive wedeium levert'u, souder t« vermogeu 
hciri M»)urs ' le niaeckeij , iiiMf-r co eeuich HullHuder vrij soiider 
(twatiuk ofl« vrese van sinitl' bi^gcr*rdc Mmm Lu tcvnleii, sullen de 
bc»vcngrwhiw(-ti vi-rTTiDghen t'scllTdti to diM-n, milrt wwiditif* hij iu 
dieuste villi oiize rniis ' blijvt;; vati griijckcn sulkti de HulUudcnj 
venimgeu, m euiiirh Handimoes vrij eijndc iVItrde n]* liai-r virrsiH.'ck 
Cristen te maeckt'n , sondiir dat dr bovnigcsK-hwircn daer jii t miuste 
V0t tegi'ii dijKii anlb^ii. 

liclnveii dc vimi^ouoemde iiiwo*indftren Tan Labetaeke, WciJM, 
Sfdnma, Oiulmider cnde die vaut e^tandt ilussetigieti alle liaer aoteu, 
folre pnde andere vcart.-n nit'nwcrs ala tot Halamn le vorkupeu endc 
im de Hollanders te vercuopeu , t sij vour gelt, Uolland^che coop- 
itiansrhiippeti , ruatiugKn, ^ ^gu, tde«tgeri8 , uCle t'geiie de HoUnndnrij 
aonrlen moghen hebben nae gflcgeiitlieijt d«5 tijts, sonder aeneenighe 



' Dat de Javaiitn ondor do vijaadoii dor Xedcrlandcra word«n ttenoemd, 
wordt Terklnnrd door ilts poging^n dnr Javnii«n vnn Toelun, om <I« in 1&9D 
door Jaoob van Huouiskorck up ficuida aulitvrfpjlatun Xodurlaoders in baaduo 
to krggvii. De goedo trouw der Bnndonemon on Ap komjif. vnn NfdorlnndachB 
■u'tti>{H'ii VMor Bnndn in IKOO dndnn doxc poiijiiiKRn mtnliikk^in. (TirIa, &fv/»«/rf, 
VI, blJie. 23; Van d«r ("h^i*, Banda-eilandfn , Mdsi. 14, v.) 

* (icdoHld wordt hinrbij wkcr ook op da iisrtijimlutpFiea ondur de Banda- 
ncezieii, bekund omler do niuuca Ochliroa oa Oelisiva, (Vgl. Ti^lc , Suroptt'n , 
VE, bide 9; Vnn dt>r Cliija, Hanita-tilnnd*i» , bids. II, v.] 

* 't Hoofd van hai Xoderlnudsoh KaDtuor. 
' Mobaiiiini>dBAnBcb. 

* StooAiri bekead it, 8pmk«>ii dii N^'k-rlaridprv in d« BeiBio tijd«n Tan bun 
8^0 in Indiii Htocdn van m>ii ti«)iib(K)fi]ig lic^Cntir irvar NaduHand. 

* Malicnkolder* i;n hnnnLinf^ii wnri-n een gelicfd bnndrtLMrlikcl voor de 
Biuidanvann. (V»ii dvr CbjJK, HanJafitandtn , bldz. 5, H.) 




oofli^iXDiscnp. roMPAGNu; rr. amstkbdaai IfiOO — 1602. 25 

TreemilcQ Aaer vim yei' le verkopeu, U-n wiin- d'Hulliimlfrs ilc 
irnreu uiet eu linilileii hacr dicnstich. * 

AJlr \\v-i vtKtrwIireveii beloveu rij eeiidrnchtelick aea weder sijden 
onvpjbrefcfcclick t'oiiderKoudfii , als bij ons boeck beexlicht. So 
waerlick mtiet ()»!< (.iudt helpcii, eiidu uiis t a«ltrd« uvvrkunieu t'geeii 
irij lie HolliiMii<.T9 doeu. 

Aldii» g«Yl»t>ii iut sfliip fifldt-rlaiidt ten vcrsoookc van wcilfisijden 
bij ott;§ oiidergeteeckcjit Den drie eu LwiuticltsUit) Meij A." 1D02. 
lu tVvlaudt Banda. ' 



XI. BA?JI)A. 

1 1 Juni mod. • 

Acwionl grmaeok! met die van I'ouloay. 

lu deu u»mt tJodc*. , 

1. 

Is Wulphert Hcrmftrifoimn, ndmimcl VAii dc HullAndfTft, ovcr- 
eeiigekoniea met die vau Toalo Ay op het mmputi viiu Ouralt *, 
dnit diu^f Hollandnrr* iiiHriT wouu sullen biyveu ende datts*" vrij 
tu bavr gtrliHitl' ztitk'n inugi.-n blijven xoiider d»l /ij ijmnudt /.al 
nogen besputteu, ofTtu iel misdotiii, waut Godt alleen richter vnn 

't geiutwl is. 

2. 
Tcu audcrcQ zou tier rcnlge Portugcscn, JavADCn rilftc-^-ruige audcre 
untie de Hollatiders die liirr in Ikinda wooneu, willeii feoigh 
verdriet aendiieii, znllen wij oudergeAfhreveD havr lie^chcrmingli 
eude bckeerdeu * , in »tleu »*hijn aU off de IloUaiiders OQs eygcii 
tmnweii en kinderen waren. 



I Vui d&r Cliys, Btnda-eiiamieu , nuuOtt de opinorkiug (bldn. Ill), tlkt het 
inst doidi-lyk is, woarom d« BaDdaamitea hSicFl door eeu oonlnu?! »«q 
tiaud<>n*' Uetea teggvo. .Waotscbunliik wistva s^ mat, wat c|j ei^atijk 
ded«0'' 2on de mpdodin^ng vnn d6 verschillcadc pArttji^chappoD en dfr rraM 
Toor riJKTidelijkhrdvii nint diuirvoor M<n rurkliiriiig kiinrtpn K\jn? ]>i>t xy nwt 
wislou wat Kij dod'iii, sij, div et'"*'Qiid vrurua tn«t vrmmdeliagoa bandol ta 
dr^T«n (t.ft.p. , bidii. 'J, 3, 6 enx.), U tonh mocttijtc wui t« n«moii. 

I In 't OAtiLmcCtxMik wordt noj^ de onderteekftning »nn^troff«n Tftn 

WoLrMtltT Hut]|AX»9COO!l. 

* TTit h«t ConlTuotbock. Dcss datam blgkt uit eea aoder abohrift vmu dtB 
coninfL, nitifeireveii door P. A. Tieie in de Bijdrai^n roor VAd«rlAad«cl)fl 
gstcliiednni* en oadheidkrinde , uilK«g«v<>D door B. FruiD , nienvre r»ek*} 
VI, bldx 211, V. 

• Ahd df Wesikust? VgL Talvntiju, iU, b, Bamda, bid*. 80, 

■ Moot xijo .b«b«er«a" (vgl. Viui dor Chija. BamdaeOoi^n, bldx. 171), of 
.bimareo" (Froin'H B|jdra^«Q, La. p., bldx. ^U). 



26 OOST-INDISCHK COMPAGNIE TE AMSTERDAM 1600 — 1602. 

8. 

Ten derden belooven de Hollanders ons bij nachte en bij dage 
te helpen naer haer vermogen , zoo wie ons laudt van Bands wilde 
krencken, ofte beschadigen. Dan off die van Banda inlandse oor- 
loogeu tegen malkanderen kregen, zullen de Hollanders uiet ver- 
mogen hun daer mede te bemoeijen tea ware cm vrede te maekeu. 

4. 

Voider zijn verdragen, wanneer daer eenigh Hollanders tegen 
den Cap" ' hem te buijteu ging ende vreesendc gestrafft te wor- 
den bij ons quam ende versoghte Moors te wordeu, en zulleu 
wij het zelve niet vermogen huu daermede te doen(?}, dan hero 
gehouden wezen aen den Cap" te leveren, die hem nae gelieffte 
zal mogen straffen. Ban off ijmandt uijt vrijen wille by ons quam 
offte Moors wilde worden, zonder jets tegen den Cap" misdaen te 
hebben , zulleu wij t met voorwetteu van den Cap" vermogen te 
doen. Van gel" sal den Cap" cock mogeu de Bandaneesen , die 
begeerden Christenen te worden, Cristenen te maeken. Vorders 
belooven wij, boven geschreven van Campon Ouratt, dat wij alle 
onse nooteu ende foejllie aeu haer luijden souden verkoopen, 
sonder aen ymandt anders, het zij voor r^, wapeneu, kleedjes, 
rijs, sagou eu andere waeren, die ons souden mogen aenstaeu. 
Alle deze boveugeschrevea artijckeleu belooven wij onverbrekelijck 
te onderhondeu. Waerachtigh ' moedt ons Godt helpen. Was onder- 
teeckendt bij den admiraell Wolpheet Hesmanszoon. 



> Nl. tegen zijn eigen chef- 

> Van der Chija, t.a.p., bldz. 171, heoft ,8oo waerachtich" ; Tiele, t.a. p., 
bldz. 215, heeft „aoo waerlyk". 



E. 



GENERALE NEDERLANDSCHE 

GEOCTROYEERDE OOST-INDISCHE 

COMPAGNIE 

1602-1800. 



aSXElULK SEUUKLAMMtrnK OEUCTHOVEEKDE £9 



XII. UANTAM. 

1603. > 

Do «et«t« vluvt. wflUcQ uh do opriubtlog ilvr grooto Oost-IudUcho 
CoTnpagni<( nit NftdcrUnd korr* MtM dau' Oost-TndilS, ■•tUtntl dnd«r bevel 
vsn Wgbrnnd v»ii Wftvrwijck iJn adinii-naJ hii Sobiild da We«rt nU vic^ 
adnirum]. Eeu deel det sche(i«D ondui- bevol vno d«u rlooiroogd xvlf 
kw»m lu M-n 3CM- tatign reU dnn 29 April IHOQ bg Buitjuu naji. Hg 
alool hi^r ••«it uv«i««ulcoiDat ten oioichiA der tcdlea an r«c)ii«n, wuirTUi 
ceo kort« inlioad Kier vol^t. (VifL Dc Jooge, OftfaMiuf, III, bldi. 30). 

Is bij cleu admimel Warvtjk met rlie rau Bantam rerHrngeo on 
gtRcrordvurt , dult vour jeder st^hip rtilibc rublw ' saU betiielt wurdeii 
750 ro Till) HghtiMi, di>c1i deu SaliBikdar strvckt ti^u oureghte daervau 
^ Die hem, gevriidr dm Kotiingli dc rc5(4Tetidr \. 

Dat vuur vdt-r s^-hip hillililuu " zhII helacli wurdeii 666 | r* vau 
aghten oflftc 2000 !<uickpii on-r 3 scbrpcn, een r* m«rr aI»iiiciivAu 
lit gRmecitto koopt, 't^elck xij zt^^a, dat eeu oudt rrght dezcs 
koninga is. Men arnnceerl luvr niner vuur etrii srhip fu ub dal 
getadru is, betaell men wt-dcr voor uen under, t la Tour elck »chip 
iu bUcs 1416 { r* vno sgbleii * buhalvoa alio onliDiiriache lullcn 
eu audere kterne uugeldcu, «Dde borrndifn nogh ccuige gcflchnikcn, 
100 Sfn deii Kctitiugh, als dvii <i(niveru' ^. Mai-r dii; vnii lliiiitfim 
hebbi^n daor uae nogh bilUbilau wjHeu recekeneu voor bet gcene d*onse 
i>Tcr dr ISOOO siickcn in ilriu schepcu g«ladrii bcbbrti, alli-gnriidc, 
dnt de tirre (Tnrt« Hch(;pnii iiiet biHiger als op 6000 zackcn jdcr 
aeiigegeven waren cud« alhocwell bei accoordt durdclijck up de 
K-brepeu eade niet op het getail der Karkvti gcmaeckt wa», moest 
Warwijck tiiet te min aeii don Koni'iigb nogh 130 ra en 10 ros*-- 
Dubcis * t^H-wcrpen vour iiiUO sackeii iieper. die over de vuor- 
Doemde 1 SOOO zacken daer iugeladen vnreu. ' 



■ Vii hM CdatrKctlKMik. — IJrt i>x(tiiipbur in '■ l^nndii nivliidf t« BnlSTin 
tiwift dv andcra t^dsbvpkliiiK : Mei 1603. 
' Baeb« roebo. 

* hSli-baiiMi = IciKtpwniVii, dingon die wen koopt of gftkoclil hMft. Uier 
bt^kboJU- twti ti)l of r«cw>KniU«- 

' Tielc, Kunptfrt, VI, bladit. 74, xegt niet gdieol jnist: 1500 naleu. 

* Dt> UMtuiuliKR Nederlaud-M-'liG bnuAuiiiii; vooi' (ien KykabDatUUnlAc 

* EoceUche Evudeu muDt t«r nutrde vaii onK«v««r t' 1'2- 

< Hm tmaiato g«d«elle der beidv altitva'A baboon natuiiriyk niiil OMar tot 
Imi «igealyk cAittrn^t. 



so 



QK-VEKALB KBDEBLA.NDSCUK UeOCTKUYEKBPK 



XUL KUHT VAN MALABXAR. 

U Tfovembar WH. ' 

Den 18 Oeoember 1603 varliet eeu atorke vloot aad<-r b«v«l van Steven 
vaa der Hnghvn patrin. Hem wim b«pnaldnl|jk opgndrAgwn, vijiuidAlijk 
MigOD ds SpaaoBuh-PortupooMihu nucht ia hot Ouitten up t« trtxlen, ook 
aau VooMndic'fl knsMn, en t«venH, om vordrAgea vui bondgcnootaohAp 
innt d« vonrt^ii dilAr ta Hlultfln- D«>n 29"** Ot-tobcn- 16(U kwaui Vmi d«r 
Ha^lieii bjj Calicut oan, do r««id«oite vmi hot rijlc van den Sfimundri 
of .Samorijn" (Zamorin), soobU da N'MfHandRra hem DDcmden. Desa 
voni was in T^jwadMthap mm da PartitK««x«a no het kcMtia Van 
llnghoD wcinig moeito, hier kad do opdraoht tot hct slnit«n viia 
vurboud to voldoou. {Vgl. Do Jongo, D}iJIopm(, III, bidii. 0,36—^1; 
Tiflft, Eurapelrt, VII, bUdK. B4 — 6o). 






Accoonll gf^miuikl tii»ctiea deu doorlughtigen Satnorijn, 
keijzer vaii MalabniT, * ende den E. beer admiraeU 
Steven van der Hagcn v»u wcgeu de Ed™ Mogende 
[leerou Stateu Genenell ende nija priiii.-elijke Kx* &I&u- 
ritiua elc». IflOt 11" Bber. 

Alifii ciidc een jgclijckfiii dip draen sulloti sicn offte houreu 
leezea saluijt. 

Wij Steven vnti der Ilageii vau wegen de Ed"" Mogtndi- Hi-crcu 
8taU!Q Oeneraoll der VRn'eniglidv IVjvintii^u. endiesijnir Ex* Mauritius 
priucc van Oriiigie. gmve Tan Nasauu, admiracll gcncniell van doj 
Ticlgiwhc zee:, * ftdmiracl over 12 scbei»?ii, doen lioiul dftt wij door 
du gueilt! vriudt^cbap, uii8 vmi dcii mugeiidea keijser ciide aain- 
morijn van Maltibaer bejegenl , ook mede door de voomocmde beeren 
expresse belnstingh, liebbeu ua guede rijpe delibcratie ter r><7ei 
(Jcjfles cii tot iipbouwiiigh beijder rijftkftii gtMnaerkt cndc jngcgacn 
ecn vast vcrbondt, ccuwigc rude onvcrbrccckelijcke filliantic Uit 
verdrunkingb dvr Purtugctwu, Kudo alle barv gcnssucieenle, haer te 
vcrdrijvcn tiyt allc dr landcn vnii Sijrip Mnvnstrijt. en ook iiijt 
geh(.'eU ludieu ; eude dat met de uaeste gelegeutheijt schepeii ku 
vok-k puH gt-sundeu en tot Callroutt te buDdelen ende kaoplnijdcu 
tot dicn eijnde daer hondeii residerende, omroe hct welcke te effcc- 
tneereil op de be»te gelegeiitheit eiiii fortresse zai! wurdfii geboiiwt, 
die ill handen enilc gebii>dt vau tmsc^ natie altijtd sail bltjvftn. Otik 

I Uit hel Ooni-niatboek. 

> Op deeen titel valt hnel w&e nt U> dingitn met hnt oog op de w^irkelgkft 
boealnuden. 

* Eon tottsp«Ling op dea titel StLmundri (^ bcheen>c]i«r dercae,eee-kooio^V^ 
(VkI- Hahton-J<A»t>n, p. 715; Zinu dim- Lopes, Malabar, p, LXIII, ».). 




OOST-INDISCnc rOlTPAOKIK 1602 — IfiOO. 



81 



mede tDsscheo beijdc de iiatieri expressclijck geft.U))c](>(;r(] , reripro- 
quelijck geen vrede met de Portugcsen te mogen nmrkcn , voor en 
&U ecr de «ea deu auderen daerrati eerst well eti light (?) verTittight 
te hpbbt'ii ; faiiv. dwiixivvr hem beswaert viudcude, deu auderen 
grcnmnts gceue coiitntcteu van vreede sail mogen Jugaeu. Ouk dat 
alle die van de cu^t van MallaWr, begiuiieiide besu^'den Gub lot 
de Cabo de Cnmoriju, ' niet suHou vermogen eenige navigatifcu tc 
aenvaerdeu Bonder pnspuorl van den Snmorijn daertoe ontfangen te 
hebben, ofTU' daer tivi-r geattmppeenlt zijnrie, voor goeden bnijt 
endc prjuec sullen gehuudeu ende verklaert wordeu, Aldus gedaen 
ende gesloteii tot Pembenner , ' den 1 1 ber. 1 liOi atilo novo. 
Was geteekeut Steven' van dek Hagkx. 



XIT. AXBON. 



Febraarl 1605. " 



Steven van der Hftgheo verliei deu 3d Juiuarl 1600 HuuUiui , oia hulp 
la bieagen aaa de bowonera van het ctland Ambon te^ti de Portn- 
g«eMD, dici nn de [ichtiog van ons garnieocnije wrank hadd^n ^ouiaieti 
op de inland«ra voor de welwillende ontvan^t dar Nederlaodaotts 
schepeo. Deo 31 F^brnari kw&m onite vloot b^' het ciland )taiirnKondcr 
ftlag of Moot gio|c don 23"~ daarftaarolK«iidt! hH Poi1uK<wflatm furt op 
Lci'Timor by verdreg aaa Vkd der Haghea over. Deae aloot na dexe 
balmtf^ke gttbonrUmU Mri ooatraot mot Hitoe. (Vgl. Tiele, EH r a p t ira , 
XI, bl. 86-89.) 

Accoordt van capitctju , oock dc hooffdcn van Hitoe 
ende den admiraell Steven van der Hagen. 

1605 Febrnarij. 
"XUww de Ilollniiders met de hulpe Codes, ende den admiraell 
Steven van der Uagcn ende sijncn rncdt van de schepnii ous vcr- 
[oet heefTt uijt de handen van dc Purtugcsen ohm vijanden, cap" 
HitoB ende alle de hoolfdeu * ende jngesetenen van Ultoe eude 

I KoAp Komonn. 

* Moet gelegen tga taa-ieben Calient en Cochin. (VrL De Jonge, HI, 

blftdc is^^ne.) 

' I'lt bet Oontrantboek. 

* Hitoe werd toau beatuurd door deti K.g. kapiteio (capitto) Hitoe .net 
.de Tier liooffdeu dra Undu IIilo«" (OrnaekaJH umjiat). Dn tilnl i't Portii- 

geeech , duuu^ cutat ni«i in vnrbnod mvt de Porto^eewhe ovi^rhMcmwhinit van 
dit Noordeltjk dcel vkd Ambon. Miasohieo is de s-g. kapitetn Hitoe oor- 
•pronkelgk eon sfori i-^k^bcstanrdor geweext voor dan radj&, die Hiloe 



QENEBlLi: NEDKULAN'OSCHi: UKOCTAQYECBDi: 



alle de stedeu lUer ooilreut gelegeu, jnc dntt meet is dat ik llul- 
lunders alle anse lande]] eade stoden oos wedergeven en in hsoden 
Inctcii bexitten heelTl , uni welkc wHdact wij nip: Hil-uc eiide nllr 
de hoofTdRii villi Hitui-nii d'i)tnl<-^g«m(li*Mt;d('n liidiiovcii eiidf KirM-n*D. 
de Statcu Cicncrnell van do Veri'eiiigdfr NcdcrUiid*-!! , zijn Priiirr- 
Itjcke liix'*'' «iide de Gouvem* vun Ambovan gcLi'juw ea grtruuw 
[io] zijn, /cHiUng nis wij Ipvpii. 

1». 
In deu eerstcD soo sweereu wij houfTden si le Muneu deii Uun- 
vern' te assisCereu legen nlle vijanden, die jets tegcn hem offte 
tegetis bet fui-dl ' zoiiden willeu atteuUired t« vnter olTte Lmdeu. 

2'. 

Van gelvckcii 2v,-f4-rcii wij viKtrechreveii , dnt wij iiiemAiKK ceiiigr 
iiflgelcn Kulleii verkuopen als acii de HolUiidrjs, teu zij uiol roor- 
wetteu VRii dcQ Goaveru'. • 

V. 

Ten nnderen /»t rcri tjder li-veii iu zijn g^luotfl, gelijck lu-ni 
Ciodt jnt \\cTte ptii?rt utrtc mcent znligh te wordeii, dugh dat 
nicmaiidt den audvreu z»\\ moleslie iK^h uverlasl do«u. 

i*. 

X'lndv 'MO liet gevjull, dat eeuige H'>llnuders wegli lie]>eii itar 
llitoe oU'te die quartieren. beloovcn wij den Goui-era' t' zijncn 
venoecke de»elve weder la handeu te levcreu vii olT dat mtck 
ijinitiidl wegh Iie[><^ van Hit^M-! liij lu-t (V-wti-clI ^, will den Cfonrem' 
gehuiideii wescn aen die van Hitoo wed»-r Ir levereii. 



beatanrde, toen d» Nvdoriandera op Ambon kwnmcn, met Al- z.g. vier 
hoofden. (Vk(- Ti'>l«, BotTttoffmh , 1, bide, III.) Mnar dcso x«lfdo knpitoin 
Hitoc v«rtcKenwQordi|;dii di>ii sultan von Toniate, die op Hitoe min of niMf 
Dominids reoht^'n prct«nd<>«rd<^ (Tide, Btrapurt, VI, bldx. 6, 7, Kt; Hi>4>nM, 
Bouuvto/Tm. KI. h1d«. 2(lo, 20», v., 'J09, 8S5). — D«z« reohwu bnddcu alia 
boTi»'k«ui« vchtcr 9«rlc>i«u. «eder1 da Purlu^ozi-n ia 1(J02 Hitoe weditr 
hndiifii *-eniverd I'Tielo. Unropttrt, Vt, bidit. 60i. Vgl. nog oonimci n* VI 
(wnur -Hpmkt* i* b<>httlvp van den KHjiitoin, ot»k vim fcii ,goiiv»mewr") en 
mijiio bijrfraK*^: Jinhm in Ki? in dew Bijdj«K«u, XLVU, bidz. 5L7,v.,&3d). 
Da radja vnn Hitoe jnoet dan echt«r al apoedig in do 17** r«a« uit be( 
bvsluiiraUlMl B|jn TwdYTenon. (V(fL b,v. Title, BoMicwtojfm, T, bide. 'JtK?, iiuiar 
onk dftw- Rydrngpii, IT[, bids. <U j' tOKi 

< Hm koittml Vioturin iu>en xoo gejoopl) op Lei-Timnr. 

* Oit roouoiioUe-artikel vergt^ TiHt^, mi )i«t i* tnch vno xoo hoo^^ beUug 
Toor d« getKhiedeiitit ohmt battslckijigtm tn«tt dv Ambon-oituiden 

• Victoria. 




OOST-INDISCHE COirPAHNlR 1602 — 1800. 



33 



&•. 

Of hti gfri«ll, dat Ac HDlUndcrs, ceiiigeti uuHoeh doende offle 
oubehuorlijcklifijt, jd Ae huijsen van de jiiwoomUrs liepen, sail 
rfen donvern' gehoudcri wt-si-ii, stmfrr darrovi'r !(■ Hwu; ook sidlen 
dr juwouiiders niet gfhoudcn vc»ci) rk- nagelcn acq t Clasteell te 
bnugen. 

£ude off deu Gouveni'' ous (ot eenige saekt-a ' dede mepi-u, nuu 
luUeii gchoudeu we.sea, die van Olisiva aen die van Olijlittia ' lu 
helpeo; vao g«lijckc die van Olijlijma aen die ran Olisiva. 

Over welcke beloffteti soo l)«lw>ve ick, goiivemeur van wegen 
dp HrerpTi StattMi Generarl Her Vrreenigde Proviutien eiide Sijne 
Priocelycke Ex'". C'sp' Hit«e en alle cU-^. Hirr ointrent ' bet sloll, * 



X¥. AMBON. 



2o Febroari 1005. 



Ecu gedo«it« der b«woDcr» vaa de Ambon-oHanden h«d Af. zydi; dor 
pDrtagMaon jj^liuudftn; ttj l<-fi;d4n tliann d»i eftd van irouw ai nun de 
Oompagnia (Tiulu, Enropetrs. VI. bldi. 8A). Ouder ben bet iiUaadwJie 
hoofd, d« p«tlh, run h«t eiland Onta of Hnroekoe. 

Tck Steren van dcr Hagen , generad van Ae^t armadc , van vcgen 
de Edele Mi>g. H(.*freii StaUni der Verecnirbde Pmviiicien eiide run 
Svae Exccll. gracil" Maurits. prince van Omcng^en, aU admirael 
tude cap" geaernel te water en te Inude, door die E. Mog, beereu 
Stab-n Generael, $o geve ick pnrdoeu, liberteit en doe verscekeringe 
aen den eoninck van 't erlaiidt Unin, met alle die invoonder» ran 

* Eeoe aDdww leziug (di« van d« vemieuwine van dit ooiicnwt iu lOOd,. 
u" XXIX) hoeft: .wcrckaa''. 

* D* OeUHma en de Oelisiva vrar^n de nAmoii iler pArtij^nbappeii, waarin 
i» bewoiwm dvr Arobongronp vnn nude Terde«id w*ren, evecialig die van 
fiaada. (Z'w hivrviMr, bMc. 24. Tiolv, Boutratoffen . I, 2, SOfi, enz. Ov«r de 
betMlcenirt dojser luunco xi« Wilken— I'lc/te, VotkeHltttmde^ blda. 347). 

» Ontliwekt? 

* Het alot kao aanjpeviild trard«n utt dc Tomieuvioff vwi dit oootra^t den 
9 Augustus 1609. (Zie biersobTfir n* XXtX.) Hot moet dan tiiiden: .«n alle 
boofdea endd oadenatea vtui die qiiartiKran t« helpi^n vn bgnUirn lUx onii 
e^K^n naii» t»g«n aUe haera vijaodcu". 

* OrergDOorai>n uit Arniiief voar ki'^rkfilijkee.n wereldschAg^cMhicdeniMen... 
uit«VK«vou... door J J. Oodt vau Fleusliurg, IV (1M4}, Mdx. 310. .Nur 
oopij gesohnren door Am. v. BuobelL'* De datum is daar foutiof nungvgeven 
aU as Fftbroari 1608. 

T* Volg. m. B 



34 



GKXEftALB XKbEBLANDSCBE OKOCTBOYEeEDE 



(lie stedeketis eiide vlecken van 'ccrlaiitlt, wescndc honne vaiwillcn, 
op<l«t deu vooreeyden coiiinck met tsyne vawlleu nincli gerust cude 
vorKekert in arti Iniit wuiieii, midc dst ilc Cuiijiick met de svut^ii 
met oiisp liccnlic mach vn'r-lickeii gaeii eiidc comen, handelen ende 
trBtirqutireu ucii uii» cnslt^t;!, ^I}'c:k nis guedc getrrtiiwe vasallea 
mn de E. Mo. Heuren Staten Oeneme] ; ende rIsoo belooveti vij 
vau oiiseiil wegeu, dat den coiiiack vau Oina met die »yueu met 
en :^ullcii [|uali(:kiMi gctnicLeert wordeii, iiihJi ran de geacn, wulcke 
hier tcr hnwacmiftse vnii d«w fortcrcsac «nl]eu blvvcn, noch van 
deu gt^nen, die Dam&eis vau de £1. M. Hevren Stateu Geaemel 
souden mogcn g(!sonden worden, maer ter contrarieii so sullen se wel 
getracteert wordeu, gefavoriseert eude gehulpeu wurden, gelvek iils 
goede oiiderantcn tegeu alien vvaudeu, die haerluvden souden willen 
offeudercn otTlt^ miwloeii , eiulc dHlaelvc is met alsulcke cutidttic , 
dat dif cDiiirick van Oma nn^t alli! jiijrii; (>itdt!r!i:itrn gwhuuden mI 
wps<Tn, den dirnst tc dot^n, (lit! hen den gocvrnioiir van 't («stccl 
ende archipelago van Amboitia gvbiedeu saL te duen, d*velck sija 
wercken van de fortificalie eiidn detiat^lvRn dienst, die hy tu voreo 
«eu de coningeti van Portugal was verobligcert to docn, gelyck aU 
't wesende siju vasal. Kude in teykeu der waerhevt, dat den coniuck 
van Oma 't sclve begcerl te voldoen, aoo sal hij syn ecd van gc- 
truuvricheyt doen huu die bl M. Ueeruu Scaten Oenerael nnde Syn 
Kxcell. gnicf Manritft, uIb Biiuvdreynt! hoero van die voorschwven 
eylaiideu v&u den archipetagc van Amboina, ende oock mede aen 
den gduvenieur vnu ilie furteriisse ende den arehipelnge van Amboina 
cudc in zijn absentie ofte by verstcrven atidere, die in syn plaetze 
vail dfl E. M. Ueereu Stateu Qeuerael sulleu mogeu gesonden ofte 
geordoniieert wordcn. Ende deae et;d sal hy duen in preaentie van den 
admirael van dwe armadu, Steven van der Hagtu, denwelcken hem 
den eed mI afnemen van wegeu die E. M. Het-a-ti tStaleii Gnneraid, 
als bareu lieutenant ofte stadthoiider, in dew quartiorcn van her- 
waerls uver. 
Aldus gedaen in Amboiua, den 25. Febnmry 1605. 

Stevjw tan DKa Haoes. 



oosrr-niOiscHR comvacnik 1602 — 1800. 



35 



Xn. AMBON 



3 Kaart 1605. ■ 



8l«ven vftD dor Hitghen VArtrok 1 April tAO.*) tmi Ambon niutr BaocU. 
Voorkf liud hij Fr^t^rik du Huutmnn beuoi^md tuL gutivrriK'ur t&q 
AaboD «ii omUf;K«adc eiluudea. Ecu aniital Fortugeexeu blevtin onder 
dfl beaoberming van het Nederlanddch kasToel op Ambon woqaq. (Ticle, 
JSHngxir*, VII, bldz. S9 en noot 2). DaM Idgden den 8 M«t.tt den ««d 
van troQw a«ii de CompBgnie at. 

Nijs los Portugcsvs casuduK ,v muradures dmta ciudad y fortale5a 
(ie Ambtirno pn>m(jtU'nn)8 y jiimmns en nombri' dr Nuestro Serior 
Jem Chn?to y sua sauU>^ Guaugelios qQ€ cle nqui adelaiitt.' y pnm 
sicnipre auemosi de ser baeiius, loales y obedienfea vasnilos He los 
Noliilw Pudcrowis seuores Estados Geuemles de las Pntuiocias 
L'liidas dc Germaiiia In Haxu y a su Kx^ el Coiirle Maurisii), priii- 
cipe d Orange, CnpitAii general de la mar y tierrn do Ins dichos 
Seoores £etiid(» (ienerales, y tainbicn » Tri'dericu de Houtmnii, 
goaernadur Ae^ia forialei<n \ archipftiigu dc Ainbunn, comu Lngar- 
tenieiit*- eu e*ta« paries de lo.* \. 1*. S" Esfados (Jciicnilcs, y eii su 
fallissiniieato y aa«i!ii8ia al otros f^uernndores que en sn lugar uos 
por los N. P. S. »rra ctnbiado ho firdenndo y tttmbicn que aucmos 
de mauteuer y ayudar que se inaiiteuga el iirunle y articialuB de 
contnrto hecho a 23 de Kebrero ' con el geiieral destc annada 
£!st«uaa vau der Hageii. Y e«te nuemus de cumplir y baser que se 
rumpli; lo (|UiiI iKi dexarcmux de baser por tietigiiti miedo nj temiir 
dc perder nueatrns vidas iii bajiieudas. Y aiiai verdaderamrate 
Niieslro Seiior Dios Todupintenwa aw quiere gunnler de tt>do mal. 
Fecha eii Ambojtio a Hde ManH) a" de lfi05. 



Htof Tolgt de Nederlaudsche vertaliug vait boveustaaude over- 
enkoiDsi, zouderlitig: gimoeg iu bet Spaanscb gesteld. 

Wjj gtrhuude ' Purlegisvu, juwyoiiders ^an die stadt ende furte- 
van AQibuiiii, beluucu eiide swereu ju den uameu vau uusttn 
leerc Jnoii Clirisliis etide s\nt: Heilige Kuaiigelic, dat wij van tin 
voortoeu eade voort eeutrelitkeu i^ulti-ti wc»ci) goede Iidjale obediente 



* DU aflKhrift U genomen iiit dfl papieren van Arnold vau Bucliel, iiitgegevea 
in d« Bijtlrugvii ea Blededeeliugen Tan h«t IIt8ton»cb Gi>Q«ouchnp, V*I 
(ISSS), bidit 337, vv. 

' Hm vcrdrag van OYorgave van liet fort Tictoria. 

• Gobuwde. 



»6 



GKh'ERALE KEDEULANDSTHE HUUCTritOYKEaDK 



vH»jtuleti van (lie TAe] Mugeiicle Heereu Stnteu Oeuerael van die 
Vereniclide Proritithien vim Nisder-nuit^laml eiide vau Sine Yix' 
mcff Mniirit*. princT vnn Oracngicri , ('npitnii gtmcmd to watrr 
Bude ti- tnudf! vnn diu E. M. H. SUituu Cn'nenti;!, t^ude uuok meede 
aen Frederick Hoiilnuin nis ^ocvemrur van Hivte fortensse ende 
archipelaga van &.inliuim als stadthouder vau dit lant v(K>r die 
K. H. M. StatRO Gciiemel , eiide jti sijii iibseiitie eude rereterveii 
verbonden blijven ncii micicre gocveriieura , die in sijn plaetae 
vuii d« E. M. H. Stut«u GeueiDfl uus gKurdiii&ert ottv gcsunduit 
8u]lrti wprdc-ii. KnAt^ ruHjk mvAp, sulli^ti vy ottderboudcn . i*ad« 
hcllepen dat uudprhoudeii mogtm werdeii dir artikcleii vaiit acoort 
den 23*" Fcbriiario tnel den admiraet vau dezf artnade Sleueu van 
der Uagen gemnekl ende dat »eliie sullen, wij nae ooraen code 
mokeu dattel nagiiromuii ende vidhnichl wort. Alh; t weleke wij nict 
na latcn sullen, door eenige sorge oft* vw;e« van te verlJespn Hjff 
ofte goet. A.li»o wurachtelickea mufi ous Qodt ^mnchtich bewaren 
voor alltf qua<>t. 

Oednrn jn Ambrtiia Hpn 3pn Mnrtio .K." 1(105- 



XVn. BANDA. 



13 < Juli 1605. 1 



Tww^*I Stovcd vail <ler Ua^beu uor op Aiubou was, venuim U|j, diit 
op Bando. eenigQ X»durliiQd{>r« wiiraa vermoord (miaaohi«n OEndatsfjeen 
poar hann«r lftiidg6nnot«ii, wnlko den Ututn liRddcii lutngenomeo , in h«t 
huiii vnn ■•«a MoliniuinvdatiiiitcJi pri<i«t»r t« N'ltira hndd«n gi'dood]. Ofl 
Xttdcrluudmilie koupiutiii op Buuda, Jnoub dK Bittur, wax eowuktm aaar 
Lo^hih'' 0(1 KN>iii-Cciviin. Vitn dor iliifflirtti v*>rtn>\e mf:t hM oog liitiop 
I April ItWi tiuiir Ituiidu, trud in bvsprelc invl de iulniid»tfh« lioofdvu 
«n *locit iu«l enn nuntal liunnor wn niftiiw oontnu-i. Xini itlh^n uctiCcr 
trad^n lot dece orl*rttnukuinsl. too, til- Liiut Lubelukii * ca iiittt LonUir. 
(VkI' Tiele, SiinpHlrt V], l)ldi. (t9, *.; van d«r C1iii». Banda-ritowUH, 
blit, 30-S8.J 



Arliculvti ende urdoiiuautie besluteu tusscheu ,den h.^ 
Admir' Sleveu van der Hagen ende de zijne met de 
ovorheijt en prinripnicu vau 't landt Bflnda, te weteu 
met dezeu navulgende stedeu ajs Ne^ra, Halaninia, 



^ VertDOpdclijk : zie Tiele, t. a, p., bIdE. VO, noot I. 

• Uii bM <;niura(^tbo<>k. 

* IiSbOtAkca vioat zloli koil dnnrop er bij onu. 




oosT-iNDiscui: txjaPAONii 1602 — ISOO, 



87 



Wilder, Oorlon, ■ Itemlcr, 4'omlit>r, Hainbcr, ■ 
Ortatteu, met die vnu etjUiideu Ponlo A|j mtlc Ponlo 
Roaj ea ^teilandt Bosslngp^n, wulke unrolguude ar- 
ticaleu siju bij pxrtijeu bevestight m bednght nae te 
Icomen. 

J 11 lieu ccr^u-n hebbcii be^uten eiidc urcnierigckomi-u rlat ccd 
jgelijck vau voorsuhreven partijen, te woten dc HdllaudtFs code 
Bandaneacu, sullen Uudt aJmagbtigh dienea, elct nac de grade en 
gnre die Oodt haer Tcrlceut heetFt zonder ma[cand<.Teii i>ni zub-x in 
eeuige msuiervii in de wrgi- t« ziju, te bvletleu, t« hateu offte dcu 
niideren ecu qiiadc hcnlt tiH> le dnigen , viieruijt dat soudc naogen 
i^ruijten eenige vijaoscbap ; maer zall d'wii den andereu well be- 
jegeueu eude viwrstaeu end« 't rest (fmlt? beveeleii. 

Item beluoven de voonK-hreTeu overigheijdt van de steden ende 
londeii Bnuda dc Hollanders, dner opperkoopmau van is en overst« 
den ftcrsanipn Hendorick van Itei^ell " , deu selven met de zijiie, 
als Hullanders iMi nudere under bnn staeude, bebulpzaem te we^eii, 
beschenn«u voor allrt qtiadt dat bacr ma^v ningen overkomea, voor 
alle JDlandtsrhf! cndt: mjtlandtacbc narlouge ende vijandmi, nae 
goedt veniiogcn haer ruorstaeii , gelijck als zij doeu suudeu 
Toor haer eijgeii vrouflreii en kindercn en in geendcrleij maniereu 
oouseutercn, dat haur van ijiuandt e«iiigb quadt vfTte uverlaift lEuude 
wurden acngcdaen. 

Item daer eti tegeu deti Opperkuopman xall met all xijn voick, 
oader hem staen(de), t'zij Hollanders ende persoonen in zijnen dieust 
weaeude tot Banda, bij alilieu dat bet zakc waere datter eeuigts 
vreemde vijandeu van buijteii quameu um bet gemeene landt vnu 
Bauda t4^ heoiirluogen ende destruecren, datsc sullen naer haer ver- 
mogeu l' landt helpvn dcfcudert-u. tv assisttrrvn met hacre tuiddelen, 
Heweluke Godt Almnghiigh df rTnllHiuU'ni \\wfft verleeiit; maer bij 
ftldien off 't saeke ware dattor wedcromc ecuigc jnlandtsche oorictge 
odUi twist opstQudt tusschen de Bandnneeseu onder dea anderen, 
dat de HidUndeis haer daennede niet sullen hebfaen te bemueijen 
dau stille sittuu , dan well baer be«t te doen urn vrede te mavkeu. 

Item oir het zueke waen; dat di; upperkuopmuii , met zijn vulck 
tlhier in Banda blijvendc, ijmandt van isijn volck otttllepc, Knilen 



) Awk dft Zuidiijda vui hut «ilniid Limtor tusnchoii Lackcxifj eo Totttrm. 

(V|^ Vdentijo, Band*, bidr 10, 35; Tiele-U«ered , ^umtvffm, tX, blda. SB). 

* Dfse wf^rd in deseo tgd door Van der Haghen a]» xoodonig aangeatAld. 



98 



OBNEBAUE KKDEKLAKDSOH:): G80CT1WYE1EKDK 



de Baiiduncwrn niet vermogcu , deceive op te houdcn offtc hacr in 
eeaige rnanieren roonUen, veel miii deselve te ti«ckeo tot haer 
g«loi)vi> oin Muurs te mBclcen otTte eenige queUogle aeudueu, miiPT 
tcr contnirie sulieu deselve wcghluopeufcli') wederomme levereu jn 
bauden van hftere niKesst^trcu die mrt hnr-re Itveii zail iiaer behooren, 
ende sullen den Opprrcoupman lacteii grwordm udminisstreeren de 
juptitie, want »ulcx tut gu(.*dti discipline ettdt; politic uuder ziju 
viilck le oiidcrlioadeii dieot gedncn. 

Mf^dc sulleu alle de overheijdt vnu t laiidt llauda met die tad 
tU- uijlaudt^ii gchaiide]! weseii , alle haere iiooteu eude foeillie te 
Ttrkooptrii t^it nil zukke prijse nls meu met den anderea zall accour- 
dereu, eude oTereen koroen, welcltc Hollatidere makeu zulleii, dat 
die van liandn vim aldrrhandr wioprnfinsithapprn cnde victualic 
Bulleu voynsieii werden, als ook mede vau goudt code zilver, 
maer zulleu well inogcii haiideleu met audere nnlleii die coopiiiaii- 
srhappeii brcngeu hftor dieostigh ende die de Ilollaiidere niet en hcbben. 

Item sullen alle de overheijdt eiide iuwuonders voorschreven vanl 
landt Handn de Hollanders in haere buvaen Uit Neijrn, Ortaite eude 
Salemmc, den Admiraoll vertrucken wG»CDde naer HoUandt, desetve 
met allu rual ondc vreede laten woneii , eude uaderhandt niet moeijelijck 
vallen , te weteu liaer coopmansuhappeu eude gocderen voor minder 
prijs doeu verkuopeii als de prijae diK'rvan met die vaiit landt gestelt 
rijn offte eenige andcrc quellagie, t'zij om borge offte ander gelt 
aflleeuen, daerdiwr dat niirnaels gruutti que-stie ende quadt sonde 
uijt reijseu, maer tor eoiitrarit- sullen bij ' dr Hollatidens vredelijck laeten 
koopen ende verkonpen, gelijc.k als dat bchoordt ende de roghte' 
maniere van haodeleii is. 

AJIe de voorschreven nrticnlen gelooven ' wij , alle de principsebto 
overigbeijdt van de eijlauilen Itanda eude de Hollanders, den Opper- 
Icoopman met de Kijnen, aen wederzijdim, denselven onrerbrekeUjck 
te oaderhouden ende doeu ouderhouden ende wie de geeue ware vau 
bljde zijdeu, I'zij Bandaneseu otfte Hollanders, die de vourachroven 
articulen contrarien deselve niet en willen onderhonden ende namaels 
broken, xiillen dezelve overtreders als perturbateurs ende verstoorden 
van \ gcmeene welvnrrn, de scheepen van Hollaudl nverkomende, 
aen de overigheijt van djeii wenlrn uvergelevert, om geMrafft t« 
worden uaar verdienste, Alle de voorstihri'vcn artyculen hebben wij 



* Van dor Chya, bids. 178, bmtl: ^'. 

* Van dar Cliijii, bld(. 173, heeft: .boloovaa". 




OOST-TSDISCHE CdMPAOSIE 1R02 ^1800. 



39 



partijeii met pi'deo bRvestight eiidt- beloolft use te komeu. Zuv 
wserlijck moet otis Gndt hrlprn. Amen. 

Aldus gednen te Bmida int t'schip de Oeuuiecrdc Provintieu den 
Julij 1605. 

Ondentoadt H«ndrick Berg«ll. 

Ik Uat hicr nog volgcii ondcrstAandi- Iraiiig ran de overeenkomst 
DKt B«ndn. ' Misschien is het voorgaamie eeufuucfpt geweest. (Vgl. 
nog Vau der Chijs, Banda-eihnden , hiadz. 26). 



Yolgeii die Arlhikclen eade puucteu vanl aooort , 
dwelck tiiMchoii deu Admirael Steven van der liagea 
t'udc a\\v. " dif overirhrit niiU' nu\v\\ v:iti die (iijlamleii van 
Bandit grmarpkl sijn vnAc van Wficrsijdcn ondcrteykent. 

Tti den ceratcn is gcacorilecrt ctidr boslot^in in Ortntau ^ onder 
den grooten bourn, daer vac oud^ die gewuoote is, dip gciierale 
yergaderiagc te houdeu, dat die Hollmiders eiide Tkndaiiir«eii , eeu 
ijegflick vnn haer inijden, sal sjjnen Godt dicncn, rifi difl gratie 
ende gave die haer van den Ileere verleeut is, sonder malcauderen 
om sulcx jn eenigerleij wyse pigen te beletten, niiss(e}»gpii tjfte een 
quaet hart Ihoe diageiif daer wt dat soude mogeii spruitcn eeuige 
viautschap, haet ofte groot qunet: mner tcr roiitrarie sullen mjilmii- 
dereu ju alle vrieutschap bejegeiieu eude die reste sal men Godt 
Altnachlich beueleii. 

Item so bclouen alle die hoofden ende overieheden van die steden 
rant laiit Banda, al» oock mede die hoiifderi vau die eijiaudeu , als 
Polo Way, PbIo Ruin ende Bossamgiin, datm den Hollaiidarhea 
oppcrcoopmau IldJDdriek vaa Bergel met alle sijn volck oudcr sijn 
gebiet staende, sullen onder hare bewnriiige eude beacherminge 
houdeu eude ju alle gereclitichcit vooretaeu, uiet iboe lateu dat hem 
oftc ijmant van de sijne, tware van Handftuej^eu nfte ecuigc wtlaiiache 
rianden, eeiiich quae! nftc letscl sonden mogen aengedacn werdcn, 
maer sullen voor haer surge dragen gelijck se doen soudeu voor haer 
eijgen vrouwen ende kiiideren, opdat haer geeii uverlnst en gescbiede. 

Item 90 bctooft wederom den oppercoopman Hejjndrick ran 



* Dil de papieren v»n V«n Bueliel, wanroodor oauteekeoioKf^n vaa Van 
dor UaBh«Q ID US. Uodrukt ia de Bgdisgen «d Med«d<>eliDgna ran li»t 
Himonscli Qcooot«chap. VI (ISSa], bidi. 807 v. v. 

* Vgl. Von d^r Cbija, t. a. p., blda. 35 

* Vgl. V»a d«r Cl^ja, t. a. p., Mdx. 29. 



40 



eVXCRAU KKDKELUANDSCHE OEOCTBOYCirKDK 



Ucrgcl met. sijue HoIlBiiders eudB aodere natieii jn FijiuMi ilieniite 
ww»tiide» bij aldiea datter eeuige vreeimMe Twnden qiiAmeu om 
TtHriiU tct beourlugeti ofic bescliadigi^n, ilat hij met syue macbt n& 
iiiii vei'rnogeti llunt mI unsteren, Lcwarf^n f-iide hdlepi^u be^faermen 
met die tniddi-len, die haer Ciodt verleciit bBpft, raavr jiigevalle 
dniter sake wa«r, dntter wedcrom ueriige jrilaiitjifhen twist ofie 
oorloge jut laiit ItnuHa opsUuit , so en sal tlcn Op|>enT<>(ipninn met 
aijii volck hem met »u\c\ niet bcmuijen maer sn\leu stillu sit ten, 
doch Biilleii wel vemnogen haer beste le duen um vedi?rom die 
stcdcii t« Vfrceuig^u ericlv die vr«ecle te liellepeu makeu. 

Iti'ii) oft t«iikr> ware datter van dfri OppereiidpTnaiitt vnick onder 
licjii slaeude ijniaut qufinic l« oiitlupeD, so «ii auUcQ di« van itittuln 
uiet uermugeii alsiilcku pcrstjiiBri u|i te hoiideu, verstukeu oi^ fauuri- 
sercu, rude veel min soelceti to treckm tot haer MaliHiiiots grlooff 
nidft haer Christen geJooff daertluur venwiken; maer ter L-outrarie 
so aullfn ae gehoudeu wesen, nlsulckc wucdcromme te geven ende 
te leutrreii jn haiidvu %'ati Imrfii uvcrntra die met baer ial oingaeu 
eude lrar;l(*rpii im brhoruii. Vjn\v over sulcs s<j sutku hc dftu overetcti 
laten gtwerdeii met die administratic vati de jiislitie, want «iilcx 
dieut gednen tot ouderhuuiliug van de vrvde, goede ourdeu ' eade 

prtlitic. 

Item alk' die uvtiricheileu t-tick- jiiwtinudcR> vitti d eijiinideu vau 
llauda sulleu die Hollaiulent jn bare hiiifloo tot Nen, Salamn eade 
Orlatari inei goede ruste ciide vrewle lateii woucn, ende oock mede 
uaderbaait, nis den Admimel vprtruckeii sal weesen , haer niet 
moijelicken te valleti om van haer eeiiige eoupmanschnppen uft« 
goedtfreu voor mindereu prije te copen nls die pmeu daer niet op 
gestelt sijn, ofte biier eenige aiidcre qTip|lagi« aeri tv. duftii, t waer 
om haer giiet mII tn borgeu nfte geld affleenen, waerdoor dal grote 
Iniotvii, viMtiliHjhap cude grutu uriwiiicheit sonde mugBD wtrijaen, 
maer ler rontrarie aulJcn de IViudane^en die Hollanders getustelicken 
ende vreedelicken lateu eopea ende vercopen, gelijck dat behoort 
eude (He recht-e uiivniere is vau hnudeleii. 

Item auUeu die overicliedeu eude alle iuwoonders van d eijlanden 
van Bnnda met hare buntf^'i-iioten geliDinleii wcet>oii, aen din 
Hollniiders alle hare uoU'ii nidf foHe tc vcrcoprn tot alsullcken 
priJ8 also met den aiidereii sulleu acorderen ende overeeucomeii , die 
weleke HollHQders sullen maken dat die van Banda van nctalie 

I Ordre? 




OOST-INDISOHE rOllPAONIB 1602 ISOO. 



41 



endo alderhaiidtt CH>opmAtiH:hii])ppii vnii siilcx geiiuech sullen vorsicn 
wcnlim, aIb oock moedc vsu gout uude silver, tna4^r jugevallc datt«r 
mk« waer, ilat die Uaudantr^eu eeiiige cuu{)maiisch>ippeu vna doen 
luidden, diu wclckc bij dit> Hullatidem titvt U' vindcn warpD, jn 
gullekeu gevslle sulleu se mogea haudeleu met die audere UAtiea 
die sulcx hebben. 

Item ftlle de« voorschreven poiute code arthikelo beiouen wij , 
houfdeu eiide uuerichedvii vtiii d eijluudeu van Bauda ter wore 
sijdcD end*- den Opp«rcoi)pm(iu met sijiie HoilnndiTs tf.r aiider sijde, 
djtt wij deae iirthikelen «nde pointea t«u vollcn sulleu uuderbouden 
eule du«u uuderbouderi, also dat wie die gvue ware, ti^ij Itanda- 
maen o(tc Ilollaudcrs, die dcze artbikelen contrarieerde ofte qaamen 
te brekeu , 90 sulleu die ouertredei? ob perturbateurs eude vei> 
stoorders vant Lgemeeue weluaren, die schepeu van Hollnnt ouer- 
oomcude, neu die ouericheit van die ircrden overgelevert om gestraft 
te wenk'u ua venlienste. liese voursidireveii puiiirteti mju bij parthieu 
bcsworcn endc Hecdicht na tt comen, rndp sijn wwderwm *'(ior 
geleKeo jn de grot* vergaderinge tot Comber, daerse altemael eea 
goet behageu jn baddcu , Hcesende daennede wel te vreedeu. Aetum 
tot Comber, deseu L3* Juliu A" 1H05. 



Will. UJOHOU. 

17 Hei Ifi06. >. 

In Mm 160A woa Com«lu MateliejT de joD^ m«t een flinko L'ompagnio'a 
rloot ait Nederlnad rerlrolckoD. Oiiderw«g oQlmoett« by op MnuritiuB 
StvTBD VAD Anr Hnglit^n, <li« op xijii tvnigreis wns naar petria. Huimo 
bMprekin^D lejddeu er tot^, dui Matelioff kpem icutto bflp«ald«ljjk oaur 
hei Pa»u|ceMchc Molaka, om liet bevriAiido Ojohor,dab, sooala Vaa der 
Hitghea — tea oureclito — me«iiiie, door do PorttiijneKen werd belcgerd, 
te unU<!turn. flea iiialuitin^ tad italaka door MntelicfTen de Djoliorieteii 
(M«i — Aagualua IG06> hftd ttitt h«t gcwenaohte (t^volg; do bedretgde 
■tsd werd door eaa PnnogMBpho vloot ontaet. Inmiddets wns d«n 17 
Hoi von walrnot ^mIuIuu mvt doo vorst vati Djohor, met vrvlk ryk 
Jaoob T«n HMDukerok reeds in Obninri ISWi vriondachAppciyko bft- 
trdJdngen hnd nsa^ekuoopt. [Vgl. Tit*l«, Eurfrptttr*, VI, bldx. 56 cti VII, 
bidx. 113—117; N«t8cher, Djohor, bidit. «— 15). 

Accordt gemaeckt tusschen den admirael Coroelis 
MatelilT de Joage, Tivt den name eude vau iregens 
d' Ed'* Mogeude Heereu Stateu Geuerael der Vei- 
eeaighde ^'cderlaurleii ter oenre eude den doorlugh- 



VU he« Contrnclboak. 



4J& 



anrEEAUS >KUEKLAKD»Cili: skoctboyeeedb 



tigeti fn mnghtigen koninck vHti Johar ter andere 
zijdf, desen 17' Mey 1606, m 't »chip Oraiije, 
leggende- op de leede van Malacca. 

In deo eersten belooift deii zulven udmirsell uijt deu name als 
boven ten versoecke van den zelvcu konitigh , hem tc hclpen jnueinen 
en overweldigen de atadt vau Malacca uyt handcii van de Por(ug«cu, 
baer beijder vijandeii, waertoe elck siju uijlerste vermogeu zal 
emploijeren om deselvc daerutjt te drijven. Welck exploijt met 
Oodes hulpe vulbraglit sijiide, zall ilezelve bemeorde stadt, gelijck 
ae tcgeuwourdtg is, binncii haero walli^ti eiide meiireu blijven jn 
vrijeu eijgeiidoiDme, eenwelijck, souder eenige bclastiDgh ofTt* over- 
heijt te etkeQuen, aeu de Heeren Stftteii voorschrfiven, bet wclcke 
den voorechreven couinck mits dejteti tot een loon vau den krijgh 
is geveiide endc zall vuoracliriivtiu bet geheele landt oiider subjectie 
vau '/Ajn Maijeat^ijt blijven, well vcntaende dat de Hecr«u Stateo 
voorschreven offtv hncren capiteijuvQ gti^urloufft sail wesen. al 
ae d« HtiuU meencu te vi^retreckwu, ' mu well laiidts lot desel**^ 
rortilicntie tc Qemen als haer gcraeden zail duDckcn. '. 

Zulleu de Toor»tihrcven Heereii 4Stiitei] onk vermogen in alle 
Ooiiingb.i Inndi^u hoiit te haolou rndc te bouven tot bouwingb 
de Bobepeu eude uooddrufftighcijt vnu dc stadt. 

3. 

ZuUen alle Tiuallen van de Heren Stateti voorschreven bnere 
schepeu eude goedereu, t*zij van wadt plaetsu datse comeu, ook 
gehunrdi* srhcpen, jonrkcn iMidt- prauwi-o in de vorjrachivveu utadt 
mogeu losseu, zonder dat de Kouiugti daer ijct up te Keggen zii 
hebben iiughte eenigen toll daeraff gciilMea, in nogh uijt. 

4. 

Zall de Koningh ook niet toelaeteu datter eeDig« Hollanders, 

Europisuhe volcki;ri'Ti ofTte haen^ Tiaokitim-lingrii hi cctiigc van zijiie 
latiflt-Mi sullen mogcn handcirn , fjfl'to sulleTi moctcn b^scheijfleii bcbbcn 
van den gouverueur ran Malacca ende tVIve niet bebbeu(de), zullen 
als vijauden gehuudeu, ende vervolght wurdeu. 



< Sohi'yffoat voor veraterken. 

* Ualnkfi ia nit>t brtmachtisd , das dit artik^l en Boiamigo anden li«piiliagen 
vau (lit coDtraut h«bbeu goeU6 g6Volgeti gobad. 




oo«r-T>-Di»cire coMPAO>*iE 1002 — 1800. 



48 



5. 

fliertegeii znll zijiic Maijesteijt <\e Toorstadt, Campo Din *, die 
no sflgebnndt is, ppU}]lereD ende rrg^rfu, itouder ilatter de lleeren 
Suteu ijet op ie zeggeii snllfr! hi'bbrn eiido, soo het mogclijck U, 
£ijue resideutie aldaer ut;meu cude iLezvlvc dacr vcrstvrkcu, wuertoe 
hem (Ic Hc^pn^ii Slatni vourwhrevpu met m<"dt bchutpelijck sull«n wwwsn. 

«. 

ZaII Zijuc Maijestcijt nnv de vpri>vt*niigli vnii de sladt gi-tiieteu 
alJc hut gt-scliut, daitcr iii gcvondeii Mordi, uraeratf hij vcrmcigen 
nil dWtie hellft dfttelijck wegli te uemeii code de andere helfll will 
gehund«u vie»en io de 9tadt t^it defeusic van de selve te laten, soo 
Ungh tot dslse bij tie Heereu Stateu geprovidecrt wordl. 

7. 

Tgeene in de stadi zall gcvonden worden vau coopmnnschap.gelt, 
wareu «□ amU-rsitite zail kunit-u d'wiw hellh tot profijl van de 
fasaleu van de voorschreveii Hii^n'iii StJiteu drattr vlootfl eiidi* dVndere 
heltft aeii Xijiic Maijestcijt ToorHthreven. 

«. 

Alle coopmansoh&ppea , niet toebebuoreudp de rasalcn van do 
Heereu Slatcu voorschrereii, sutleu gehuud^ii weseu d« ' lo3»eu ouder 
des Kouinghs geblodt, jn de vonrsiadt, alwacri de vasalfin ran de 
Hecren Statcn rrij oall sta<-n deitclve te kometi koopon nefTens andcre 
ende docelve in de stndt te brengheu. 

9. 

Zaileii voonchreven malkaudereu bijstacn ende helpen met alle 
maght ende nae uijtterste Termogen, om de Porttigesea vn Spau- 
giaerden, haer beijder rijauden, alle mogelijfce alfbrerick le docii, 
ende zoo yuiaiidt ran de partijmi i>or1ogli aeu daid tegeu ymaadt 
uiden als I'ortugescn ett Spanginerden^ Tall d'andere pnrtijen niet 
gebondeo weseu deuselvea t« assutcreo dan alleenlijck iu defensie. 

10. 

ZaII ook geen vati beydc df partijeii pars mogen maken met de 
kouingb ran Spanjeu zonder beijder ixm^eat. 

* Kampong Kling. Do iiaam decer voontad welke .veyaioh buytea da 
•tadt gBleg«n" WK4 <>□ in den tyd df^r Portug«eKa veraterkt was {Dofh' 
Stfittv i€4a~l6il, bids, 208, 405] >a] t« daulteii sija tun de OraDg Kling, 
de Elingii]««s«n, vau At Vam von Komniandnl (wAltts Xoord^lylc godoelte 
vroeg«r KAbngu werd gfiDoomd: Habaon-Jobaon , p. 37*-; Hunur, Ganttter, 
y, p. 168), «a aiid«ro vre«md«litig«ii nit Toor-Indie^ 

■ Uoet Bijo: ,te". 



44 



OKXERIUI Nl!UKlLLANDe»CaK QBOCTUOYUaDE 



11. 

'/*io wie eeiiigli sclmntlncl] jd religions zftkeu f^'^etft. ta\\ sen- 
gekUeght en g*stralfr worden bij Jtijo overhfrtjdt daw hij onder 
suriecrt, soo wel vnn d'eeiie alf van t!p under zijde. 

12. 

Soo t'enige persooneu van dVeii off (l*under parihiji; yet op den 
&n(l(;reu hadde te iwggen ran iwhulilt ofTfliidentintszall do rerwecrder 
voor zijue overheijt gcroepen wordert 

13. 

Zoo ^mnoflt van de Hollanders overliop bij den koiiiitgh van Johor 
om ttenige quade delicten ulftv nudvifiiits ulITe van dea Koniiiga 
Tolck bij dc Nederlftudpw, znllcn dc partijoi gehoudcii jHjn den 
weghduupen acii zgne overheijdt in hnudea te leveren, 

lut maokeu vau deae artrkclen bcgt-erde Ritgia 8fibr»ng)i, ' dewijll 
alles ronilsum dn t^tndl iuci-hI ytm :i%fl)raiidt, dnt, aU dii( de stnct ' 
Mode vcrovert zijii, men dm Ailinirno! plarts sonde ' cnde hnijsitigh 
om te log«reu biuueu deselvc sttidt, latnide liet ca!»t««ll voor deo 
Kouingii, waer op den Adminiclt aritwoordt.', allc^ Te willi^ri duen 
dat Sijiie Muyestctjt begerrdc. den zelveu uoglitaug biddeude niet 
te b»'^«pren willcn znlrkcii diu^'cii, dip liner crnle dnn oiiai^ii 
moghten gcdijcn rut aohftd^-, \raiuU deti gouvenieur, die d«n 
Adminiril sli;lli'ii soude, nogK * int nisslueU womnrij , ctiile hem 
fflukoiw hi;ra daer tiijt te doeu gaeu ala ZtjiH- Mavcstcijt tiiiame , 
zoudc veell te 8W««r viwr hem te vallen. Eijiidelijck werter bcsloteu 
(lat d«u Admiraell voor des Koningli^ per^uuti soude rersorgeo 
sulcke hnysiDgl), dner hij in logeren moghte sou dickvijis als t hem 
brliefTde, vergefielscliapt met lu oil' 17 pcniuHiiie van xijn gevulgh 
totter tijds dattiT bequame wonningh in ('4»in|Ki (.'leijn aoudc WMcn 
gemaec'kl, wimrmedc den Koiiiugli ti- vR-drn was. Ende alhoewell 
dcii Admiractl iiet geschut eiide den buijt tu voreti aeti liet rolck 



■ Ba^a Sab&mng: de koaiag; vad d« orei-sydo. Hij , ook gonoomd ladja 
Boa^^soe (de Jongsto), was eon broAclnr vau dr-n ront U'*'*l{ dip«i-t<>ewaaj 
T&n Djohor en deeM« met liem het ^«uavlr over )iet i-tjk. Hij bad Eich aut 
de oversgde dor rivior guvuaLigd, >l«gi!tiuvor do 6tadt Batn« Sawu-", vauwaar 
B|jn nimtn, ^n waa ecn mati van grootcn invlocd. (VgL Xctscher, VjoA«r, 
bid*. U), »-> 

I Host siju: .tUdt'*. 

» iliftr is uitgoTftUftQ : .ge^n" of iels dorgeltjkit. 

* Mo««t7 VkL N«lMah«i', Djolior, bids. U. 



OOST-INIHSCBR COMPAONIE lfl02 1800. 



45 



ludde belooffl, judieii zij de stadt stormeiiderhsiidt qimmeii te ver- 
OTCKD offte audcrs lict t^gceue zij tut rai]dL''ot.-ii icuudeii beditig«ii 
grlijck hierviMireii geaoijt is, httcfft hij uoghaiis all t' geschut endc 
de heUft vail dea buijt aeu den Rouiii^ ' medv lirdl volgen de 
tollcn van d*r vreemile natieii , was gesvhiei omdat hij Hijntt rekeuingli 
DMeckt, dftt allf die iu de sladt quameu wooiieu zouden vrij *ijn, 
waerdiMir dau veele luyden Koudeu nengeluckt werden, de 5ladl t« 
komen bevolcken, code meu zoude mettertijt genoegh volck uyl 
het vsderlaudt brcugeu , datt d'ou»« uiaghtigh geuuegb suude sija 
Imn Ui defen^t'rcri, bonder hulpe vnii Johor ende ook alle vaerten 
net haer eijgeii rolck tc bevareu. *. 

Wdck acooordt iiadt.T)iandt bij deu Kouiogh, jn de rIoot« 
komende, geapprabi-cnlt is, 7.u\r.\ dat hij iievKiis raija Sabrangh ter 
ccnrc e.Ddc dcii Adiniraoll tcr andrrc Ttijdc 1 xcWt; bisworcn en oader- 
teek«Dt bebbeo. 

De furmn van den eedl, daeronder aen gevoeght, Iiiijdt als vnlghl : 
Wij, JftD de patamn * en r«^ Sabrangh, koningh * tot Johor, 
beluuven mite deseu U-^ uiiderhuudcu dit burenschreveu acooordt io 
allp siJDe puncrten en artijkalcn zonder daeriu eeniger mauieren tegen 
t* dueu. Sou naerlijck tnoedt oas UodI helpeu. 

Ick Comelis Xat^illef de Junge, uijt ilen naem van de Rd* 
Mogende Heer«u S(«ten Geaeraell der Vereeiiighde Nederlaiiden , 
beloove tnifsdesen alle de boven gesphreven anijknlpn in aUe haere 
deelcu naer te komeii »ouder damn ceniger maniereo t^eo te doeo. 
Zoo waarlijck niuet mij Godl almachtigti heLpen. 



XtX. KVST TAN KOROXANDEL. 

Aagustng 1G06. > 

Een der sclke|>ea voo de vluot van Vsn dcr Ha^en, Ae I><^Ift, TftrliM 
iu D(><-«tiitMii' I6M d« vloot mei bft «to «ming tuwr Atjfih ma daama nkar 
de Kiui san Koromandvl. Aui boord wni de opfmltaopwMa PkuIu* vao 
Soldt. 3il«ii liet ttxui i>emf« X#dm^uiden ta Maaulipanam lt«a Soord«a 
der ntondiageo vhd de KUtoa), aan die knM s«ht«r, om bMwlet i« 



I Hier Ui ii4» t]it|T«T»U«ti, IniM>^llil^ ^f^f^ocordi^rd en tni^ewitligd. Dat dao 
AdminuiL dva Konioc nwdr", puje. (N«uclier, Djolior, bld^. UI}. 

* Dit UftUiA beboon aauutrlijic niM tot bet oontnwt 
■ JftDg ilip«rtoewui. 

* Netwjbvr, bidx. U. hiwtt ,Koainpm'\ 

* Vn bet CoDtnfitboek. 



46 



GKHEUALK .N EDE&LAN D8CHE KEOCTBOYKEUDE 



dryvoD. Do Delft kwnm den 2l Augiiatua I^OA tc Bantam on venrok 
df>n 5 Decxmbcr 1605 opuitMiur niur de Kti^t , waot vcrachillcodo plaaiACti 
irerdKU ))«xnH*hl , vMr moo M-ttder i«^ MnKiilipntuin kwniu- Vui dUr b«gsif 
sigli Vati tioMt, dia ouk duxc i-uix iiivdi>iiinal[ti:', oojir dao lulton vna 
Qolconda, toen mq mnchtiic MnhllmInl^dHlln>><^h rijk * in Dflooan , waartoA 
ook M&atilipaUua behcMirdt-. Hij VRrkr«»K v«r>>nliillei)d« voort«eIit«n vaa 
dien poteDtaat, welke medec'^decLd wordeii iu onderatiuuid extract v»n 
dun ferinan iVgl. De Jon^, Opintnut , III, bidx. ilii— -11}- 

Privilegien utt'U: tirmari ' vnu den koiiingh van Golconda 
aeu de Comp' verleeud ju Angusto ltJ06, leu eijude * 
ais den onclercoopman Paiiliis van Soil ilnrwacrts f^mjst is. 

Dat (l« Ct)m]j* vati lull van jnkoTnen sail ^ven 4 tun 100 cade 
van uijlgaeu 1- t«u 100 eutle dal in alle plaetaeu van bet coniiick- 
rijc'k, zoo well }u de plnetsen daer zij nu sijn als jii de plaeteen 
daer zij uogh Koaden roogeu komeu; zouder meet. 

Bat nllir wfVL-rs, sidiildtirs, siniU en aldi'rhiiMdi; ambaghihiijdm, 
viK(r de (^uop' wcrckciulc ofl'te gelt in hnnden lii-hbciidt, van wffgcn 
d»D Koniugh offte ijmaiidl anders niet eu zulleu gemijeijt wurden, 
tut dnt bet werck voldaeu zij. 

Dnt flilc makelacrs rrij iu Comp' lojrie * snileu mogcu kciomcii 
etulc- (iai d^mt^ aUulcken makelaar magiin verkieziMt als haargocdt- 
duiickt , xoiidcr rcrboudcn tc sUeu fien dm gceuru die bacr den 
Guuveru' huddc willtn geven. 

Den Kuningb doct ook niet ^ bet rcght genaenit cboppadellalla * , 
dat.is bet »e«gel, 't trelcken op bet liunen spt. bedrageude 13 ten 
100, woervau bij de C'urap* bevrijdt bovnn zijne oudtraateji ende alle 
andere vrccmdc natieu, die bet selvcn moet«n bctalen. 



* S«o plaatojo van divQ aaam Wgt uog icq Wnet^n v»n lloidurabad: hot 
is do oode boofdalAd ima h«t Hijk. Indcn Btrijd mot hct miwhtigc Vijajnoagar 
of Vyn;a-nit>ranin] <VixiaQ>Lgi-am nf BiitnAtfHr), bnmiu^litigLl<> Golkondft de«lea 
van dit HindoC'rgk \aa Ztiid-Wfittt^tuk Uvccan, nadat dtt t«u ^•vulsc van 
don noderlABf b(j Tulilcot of Ti^llii'oim (15i>o), lit^t. dt>or eon v^rbDtid van 
MohAmmcdaajiaohe voraicn loiy^bifielit, diiodeljjk vcrcwukt was. Zie o. a. 
J. D. B. Qrublr, a Awtory af tht Itreran, 1, (I.nndon, Liisiii?, ISVG) p. 171, 
166— llKi eu dc kaoruo; W. W. Hunter, The linperiat Qaxttetr of /mfi4,IU, 
LoDdoa, Tnibner, 18H1) p. 4ia, VIU, p. .Ml, IX, p. \U'> cUx 

* Fttrmnn m o«n ordor, cpna bnef, iwlirittfilyk b«v«I. 

* Mui't tiju. tcii tijdo. 

* Vau HaKuIipalam. 

* To aid? 

Li my niot <]iiid«lijk. Hci eente i;ede«lle «a] wvl Kijn : ubop of ohbip » segel 
ttjap). iVgl. Hobton-Jotaon, p. IftU], 



oosT-niDiwni: atHFAONiK 1602 — IROO. 



47 



XX. DJOHOR. 

23 Nepti'Dih^r lt'>06. > 

Nu hoi ontzot vui Malaka door dc Poriugevseii iiad Miit<^ltotf mot 
dcQ JBng dip«rt««wftD van Djohor opniouw in beaprakio^^eu , welki> laidden 
tot oan niwuwe Dv«n.>«nknin«t. (Vgl. Tiel«, Suropttrt, VXI , bidf. 117). 

TwceiJi; awmmlt gcnwiTkl tussctieii den heer admiiaell 
CuriK-li!) Mactelictf He joiige urt tlen uame eu van vegeu 
d'Kd™ Mogeude li**" Stiiten geuemeU der Veraenighrie 
Nederlaiiden l«u eenre ende den doorlughtigen en man- 
tuifleu Kouiugh vim Johor tex aniltTv zyde desen 23* 
y*"* jnl jaer itu^es Itiipreii Jc*u rhristij IfiOfi jn de 
stadt BatysauwtT. • 

lu del) eersteu wartlcu gecuiifirmtwrt alle artijkulea begrepeii jn 
accoordt tusschen partijcti gcmM>Gkt in dato den 17* Mey deses 
}»en iut schip Ontogie op de recde voor Malacca. ^ 

Dugh dtiwijl) het Godt almaghLigh uiet eu lieelTl beljetft, dat de 

stodt eo de foitressc van Malacca tot Q<^h toe hebben kuuurii 

verovenu, waenloor eeiiige artijkult'ii ran wedemjdt:- nict cci kiiniiKU 

, onderfaoDden wurdeu, als rtauictitlijck het beiitit van dc sladt voor dc 

pHeara Stateu eude van At vuontadt init«:haders heL gi^heelr laiidt 

Toor den koningh ran Johor, wilien siUcx t«i uaerdergeleegentheijt 

, aijtetelleu, dat Godt de Heere gracie zall believ«?ii te geveu tot 

'verovcringh dereelver, door ueeretigbeijt van de Hiremu Stalt^u «ude 

Ata koningh ran Johor. 

£ndp alsuu hct iiuodigh is. dat de Heereu Slatt;u voor hare 
ohdenalen tot bevnrdcritigh van Ac. ticgocialie van de selve in Oost- 
jndieu, eeu veweketdc plaeta hebbeu om haere goedereu, koupman- 
Bchappen, ammoaitieii , toenistiagen ende nudersiuts te versamelcD 
LBade bevaeren *, ook dcs noudta zijude ambaghtliiijden ciide huys- 
rgestnnen tc mt^eu brrogen uiji hai-r laiidt, sail Sym- Majeb-ti^rt de 
com'ack van Johor aeo de (lermt Staten otfte hacren rap" geren 
5ulckeu plaet«. als zij sullen begeeren. t'zy bier aen het vaiFte landt 
oflte Lfoige eijiandeu onder 'tgebicdt van tSijue Mayesleijt wesendc, 
»oo groot othc cleiju als d'Hecren Stateri offtc hscreu cap' sail 
goedtdunckeu, um aldner haere huysingen ende woouinge te mogen 

fauuwen ende die besitteu als Malacca. 

— ^ 

■ Uit bet CoiitrucMbtHtk. 

> BbU<« Savkt. Doxu pliMU ligt iiuu d« nvier van Djubur, mwir meer 
hmdwaoru io dnn Djofigr, dat uau de ku«t ecie^en n. 

* X* Will dec«T coatr«ot«D. 

* B««aivii? 



48 



OXKlEiJ.E NEDUU,&XD90Ui: OEUCrBOYKKHDE 



Des soo sdIIcd vntirrom Ac HncKii SlBhrn ende hncre ondersnl«u 
gehoudeu wcsen tc %'olbrciigen de artvkuleij int Bccoordt, tout Malacca 
geina«ckt , bcgrc]M3ii. 

jUdiu gedaeii JD BaUwinver u-n ilnge code jaren nls boren. 



XXI. ATJEH. 



17 Jnnaari 1007. * 



MatoUvIT bleuf uh liei begin vim l(H)7 kniisun in d« linurt vno hirt 
KftleiMbfl arvbmmland en vertrok van d^r naar Bnuuim. Zjjn vioo-itd- 
minul, Olivior do Vivprc, w«rd dmir hfttn naiir AljnhiepiiondBn, totwolk, 
rtfk dfl rcrlinudinii: in do liititistc jiuvii vau vmud«ljjkeii anrd wnn K^weMtfl 
t«rw|j] Jnt«g«nd(>ol do Siilt4in itk den allerliuitRten tyd op vijandigon voet 
Ktond tiifit dm PwrtiigMsen. De VlvPre vrcrd ceor govd oiitvungon en aloot 
TDCt d«n Sultau eeu contract, ( Vgl. Ti«l« , EaropfUrt . VU, hlAz. 1 16, 1 19—130). ] 

Accoordt geranekt tiisachcu deD vice ndmiraell Olivier 
vni) ViTcrt! uijt (ieii uftine ende van wegcu de TA* 
Mugcnde Hixtwii Stateii GeiieraRll der verceiiighdn Noder- 
Innden U-t eciirL- ende dcii doorliightigi^ Ooiiiiick van 
Atvhin tcr andero ztjde deaeu 17' Januarij vsnt ji 
Onees Hecren Jean ChristiJ 1607 jn de stjidt Atcliin. 

I. 

In deu eorstcn, aUoo uodigh h, ilut de He>en;u Stat«n vuur haen 

capitcijiicii iot bRvorderingh van ilft ijegotio vmi dtaelve jn Otrai- 

jodien eeii versekcrde ende rnste pUctac hebben, ■ om haere govdcren, 

kuupmanscbfippi-n iMiilr annamuitit- vjih uorlimgc, nia geschul, roen, 

hjiriiiissrTi , spicssni, kruijdt, luiiili , loritcu, kabcla, nlderbaudo' 

touwiT*rk, halckeii, plaiickeri, arpnijti, tccr, peck ea audereints t© 

versmiivli^t) , ende bewaereu , uuk des aoudts zijode atnbogbtlitijdeti 

cndp hiiijsgr-ziTiiicii te mngeii bn'^ngeii uijt haer landl, ruI Ziju 

Maijesteijt aeii de Heeren Stateu, otfte haere capiteijueii gRvun al- 

Bolcke plavlse nU stij zulleii begcereu , t'zij hicr offllo in eenige 

eijlaiidcti onder bet gcbiedl vnii Xijii Maijwteijt wewndi', aoo groot 

ntitc oleijii als ile Hw-reii Sltiten oll'ti; zijiii- fnprU'ijneu sail goodt- 

dunrkni. 

o 

AILe coopmimsrhappen , komcnde met vrecmde iiiitiisn in deae 



■ Uit liel CoDiraoclxiek. 

1 Vgl. bet oonttucl uut Djohor, n* XX. 




oo«T-iSDiscuE ocjMPAflSii: Ift02 — I soft. 



*9 



pUetse ouder liel gebiedt van 7.ijiw Maij', n\s iiok df-svlvit )iiiiii(Mi 
de landru voti Zijnc M»ijr.«teijt rnlk^tidc, zulleti de vasalcii van He 
Heercu SUteii vrij sUen iIckIv^ te oiogeii koupvti tietrenit niidtre 
sonder HrI i-ciiiire vivpinHeiiugcu hctzvlvi' zulleti inogeu verliiedeu 
Odder 't dcckscll vau Siju*; Maijestcijt.* last, wacrinfifle Sijne Maij* 
end* de oase bedrug«u worden eude bet' vervre^iudiugh ouder de 
oatie maekt. 

3. 

Snllea de vasaleo ran de Heeren Staten voorschreveii haere schepen 
end« goederen, t rij van wadt plaetaeo dat zij komeu, ook wedemm 
versoudeu wurdeu, mugvu Jispoueereu, souder dat Sijue Mwijestcijl 
dacrijcts up sail te st^ggtMi hi^bbeii uogh ertiige toll dnemfT in lu-nirn, 
□Dgb uijl Dogh iu, 

*. 

Sail ook sijnr Maij* niet tocUcten, datter eenigc Hollander, 
Eurupiscbc volcketeo utfte iiaekooieliugeii iu eenigtf vau zijue laudeu 
salleu mugfii haudi-leu, nfftt zuUeu bi-scbi'ijdl vau rjtisi; couiagh ^ 
mocten brengeu ende hei 7*lve uiel hebbetide, sullen als vijaudcu 
geboadeu eu verrolgKt wonleu. 

S. 

Sulleii de vuuriichreveu Heereu Stut«u ook vermogea in alle des 
Cotiioghs landeu hout te haelcn eii Ee hoaweu tot Imuwingb van 
de scbepen ende noodnitftigbi'-ijt vau haere woouplaets. 

6. 
Sail ook gecnc van d'beijde parttjon vcniiogi'ii paijj^ W mnekeii 
met de kouiughk vau SpangJcu zondor lin'cdcr ' consent. 

7. 

Soo wie eenige schandale in eenige religions saekeu geefit, die 
sail aengeklaeght eude gestrafft worden bij sijue uverheijl, daer hij 
ondcr aoneert, zoo well van d' eeue als vau de audere zijde. 

8. 

Sod eenige perauuueu van d'eeu en d'andere purtijeu yets op 
nnderen haddcu te *eg!;en van schuldt en wederscbnblt , t' zij door 
leeuen offte coopmanscbappeu, boe bet Koude geschiedrn, /all de 
Kouiugh geboudeii wesvn U: eerateu versoek van den nenkJager 
i^ht t« doeu. 



• Vfl. bt«rv<l<^ noot 2 op bids. 6. 
'BeidwP 

7- Voler. UL 



50 



DKNKRAIJ: XKDKBiaNDHCHK OKOCTIiUYBEUUK 



ft. 

Soo ilaer ijuiatidt van il'ouae ' om eeaigh ([uadt rniuoer bij zijno 
Maij' hulpe veraoglit, 't sij met loogheuea van sijn geloove offte 
aiKltisiDls, om sijn (|uaiU luveti le hedwkeu, zuH Zijne Mavesteijt 
hpni nerihoiiden, maar grvni tirm U-r bi'waringli van ric cinsp, om 
ter gplegeuer tijt xulckeii strafK: daeruvi^r U; diitii datlcp «eii aiidcr 
exempeU nen zall nemen. 

10. 

flier en tt^geu siillon de Hecrcn Staten sijue VUyesteijt helpea 
[rift alltr maghl uaer uijtlenstc vermogeii, om de Portugci^cu en 
•Spiriiijiiu-nlcii, hacrer bi^ijdir vijandoii, allc mugttlijcke airbri'uck te 
t\wu: eude 9uu ijmauiU van de partijeu uortogh aeutiam tegeu 
ymaridt iiiiders als rlc Purtugpj^eD cndi: Hpaiigiaunlcn zall dtt aodere 
parlijp niet gehcmdftii wt-scn drselvii U: assislcFBH, dan allcciilijck 
in defeiisie. 

II. 

.Sijiic May' eeiiigc wflprneu uijt niisp laiidpii van ilorii hcblx-iide-j 
hoe die soudeu mogeti weseii , zulleu deselve brengeu, mils dat 
Sijue Maij' ous liaer geldt ttffie waereii %'iHjr zall geveti, voor soo 
vcel dnteU't; in uns Jaiidt kutiteu. 



XXU. MOLUKKEN. 



2fi Mel I(i07. ' 



Mutelieff mut den SL Jaouari 1607 te Bamlaia K^komen eu vood daar 
pesaiitpn van Tnrnat«, om onse bnip m u> ronpen. In Mei wQit haddea 
do Ni'iifrlandera de Port-ugemMin vtiri Tornnte vcrdrcvcn zond^T evlf dnur 
ecD v<>rdt«rkiiii; tn tiexotlcii. IJu l^paajuardeii biiddeu zU'li dim uuk La 
April 16(H> op hct oilnad kimncD vottigcti, un Ix't otidr I'orltigi^wlie 
fort bg GiLoiOQ Li>in«>« op d<« T«riiittMu«n tw hnbben v^ruvord: dfi Ho> 
lukkeu wttrdeu tvuii duur Si»an]> aIk e>>rj. Spnaiuvlie lieEJitmu; bc^ubonwd. 
Hulp went tham run dv \<>dorlnnderri gevraagd, Matelififf kwnin in MeJ 
Ifi07 mt't «ikiii|;fe twJicpca in d-e itUPk*n po Kinj; op lieL dimkhpcld van 
di>u 9ult.nn viin Ternate in, om evt'O'iieiie np diteiland ^eo vhf^i pu[it iu te 
uuioen, Hy kous Mnlnjuo, imu du Nuordoust2|jdc vhd liet viluud. Eea 
contmct wi>rd v«rder m«t don Siiltnn'gMloton. (Vgl. 'iwic , Etiri>ptir», VI, 
bldx. 95— «7i Vn, blda. Ifi8— 111, 12ft— ISB). 



' Dfl Xedprlnndnrn, Man knn ait Attze «n dergelyke aitdnikkingen aian, 

dal dikwyh d« Li.tntmat«n door do ohmii mrardeu geconcipieenl. 
* Utt lii'i Conimctbottk. 




oosT-rxDiacHE coMP.iQME 1602 — lyOC. 



51 



Accoonlt gpmnctkt tu3,''chrii admiraFi Cornelis Matelieff 
de jotige van wegieii en tiijt de rmmc van do Iteereii 
StatRti Gciier' der Vereeiiiglide Nederliiiische pruviiitien 
ter ociirc cnde den koiiingh van Terunten eiidc sijne 
Radt ItT andert! Kijde, ileseu 26" Meij ' A' l(i07.vour 

1. 

Eerjtelijck snll rlen Admimell, die ons hier weder op Temnteii 
gtbraght heed"!, iimt all sijii vloutc hier blijven tot der tijtd iict 
bulwen:k af;nl wiittT geltigeii van ilvsi: [ylnctac. viin Miitcvo, dii> hij 
beguoneii heetlt sterck t« maeketi, rolkomeu ju defeulic is. 

i. 

op sijn VPrtrcffc sntl hier larlcii viVrsohrpn'ii. Knck'huijscM, drZnii, 
Uellft eo bet jnght -, %'au welckcr M-hfptri nltijd neiiUudt »uUeu 
weseu '10 h 40 mHntieu iu vnpfnpn tut bewariugh van 't bullwerck. 

a. 

Snll het selve bolwerck ln?Iu>orlijck versien met geschut ; znll ook 
hier eenigh geschitt Ijurteii tot pruvi,iie van de audert- buUwercken 
die nogh iu de pUets Maleije suUeu gemaeckt worden. 

4. 

Sail bestdlen, dat met den eersten ndvijauac Ambon eiide Bantam 
gse, op dnt toekumeudt: Fcbrimrij hiiT uogh 2 !<chepeii niogeti komua, 
om alsoo met behoorlijcky maght gereel. te wesen tegen hetsecoiirs, 
dat aijt de Manilbas ' zoude uiogea koiuen, wnertoe de Terualauen 
pnuwcD snllen besoi^ti. 

5. 

De Admiraell will gehouden ireaen, als hij in Hollandt komt, de 
iMkeii van Ternnten it^ii huogbHti^u tr bwrt-Ini [i.tii ile Hctrt-n Stuti-u^ 
opdat re volck nmgcn «'ndon om dr C^sstclaiicn uijt Tamatcn tc 
jagen, waertoe de Terualaneu ueffens dt»e voile maght zijn gevende, 
om in haren uaeni linere ^aeken te vervurdereu. 

6. 
Uiertcgen sullen de Terontaueu d'Kd. Moog: Ueereu Stateu aeu- 
nnneu en ketiueii vuor haeren beschermheer, waervaii sij deu eedl 
ralleii doeu , als d'E. Heeren Staten sail gelieven. 



1 VDlcntiju, I, )i, bMz. 2!M, tft«lt hH op £6 Juni. Mat<^li(-fl' vortrok oditer 
reeds 12 Jnni rmar Chinn. 
> Ilrt Duifke. 
» Nl- voor de Spaajnarden. 



bi 



OENKS&LS .SEDLKLAXUBCUC UEOCTUUtHEUVK 



7. 

De uDkussteu, die g«(liieii niju endc Dogh gedaen souden mogen 
wenlen jn de uurlougi*, zulleu dt? Tsrtuitaueti betaeleu, zuu ha«5t 
»!s zij het vermogeu htbbeu, i welck i*all staen tot oordeell vau de 
Hei!nitt StaU-.LL, wanurer ciide liuevftel. 

8. 
i>e gimruisueiieii, dit.> hier gelaeleii wordeu , zulluu utjt de tclleu 
VBD de Tcriiaiantru nl« vnii ouderdanige liiiid^i) vnri de knmti vim 
Teruatei] belnelt Wurdeu. 



Snlleu ook gelimtdcn wesen, nlle Ternalaneii. die verstroijt rijn 
in d'omleggeiide laiidcn , met deu eersteo up Teruate te doeu komeii, 
oolc allc ondt^KHWii vau dr kmune van Teruaten aU Xula, Bouro, 
Ojiiibello ', Loehoe, Meau " eu Maiiado, die op bet eijland Celebes 
wcHiuvii, als dif villi Gjlolo, More ', Serranguiiij * eij Miiidiiiiauw ^, 
BOO vccll nU docTiclijck is, op dnt dnnr <b- m<Miii?htc drr TrrTtat.inen 
het verdrijveu vna de Caftetiuieii te lighter znll vaUeu ende het 
volck gi^reedt sid weseu, nls daer nenjum van HoUsoders kumpt. 

10. 

Salleu geeiie nagelen moogeu verkoopeti, 't kv aen vadt natie 
oStt Tolok hetaelve sonde mogen wesen dnu alleen aen deti factwir 
die van wcgcn de Herrcii Stateu in Teniatr sail wuoiieu ende dat 
tot suteken prijs jiIs cii' Hccrt-ti Siatea sullen uniineereii ende met 
den Koniiigh accordeercii. 

11- 

Nienuiidt van beijde pnrtven zail den anderen vermofjen te ver- 

ongelyckeii , miier soo ijuiundt vau de Hollandent de Ternataiiuii 
vcmngclyckt, tnW hij bij sijiie overbrijdt aongiiklaegt en gestrafft 
worden; desgelijeks oofc vau wegeu de Teruatanen. 

IS. 
hi sacketi rnu religic zall niemandt den anderen mogen bespotten 

* Eamb«Io op Kleiu-ComiD. 

* Mnjop. 

I Mc>i*o (NiKinlwi'xtlioi'k vnii HnhiiiUi«ini) of M^liora (^>ii d^r Sangi-nilnndptL 
volj^u« Viiteiniin% kann d>>r Molukki^u)? 

* SaniiMtuni-eilaniea, teu Zuidnit vuii Mindanao. 

* lu iM>n roncepl vau dii onriirai-i. t'c(>ntf(*tu m Iiet twntractenlioek ap- 
genomen. trordcn nog geuo^uad: .Manipn, Moiti, Lolndo, GnmoaunorrGi 
Oilolo, St'liou", Diiiar er is danr gpcn sprakc van .ondereaten", maar van 
^pUotAftn die ditn Kr>nirit!li t^f^oijitcii syii." Mom = More?: Loloduj Uftma»- 
kuiom, Saboowf a( Stthorypnf, ntlnit op <!•■ Weatku^T ma llalniiitt«irn- 



008T-INDI8tlHE (»MPAC)N1E lft02 — IKOO. 63 

oSXe veibindereu. maer elck lerea als hij voor Godt will andt- 
woordeo. 

IS. 

Zoo der ijmaudt van dr RoUsTiflers ovrrlicp hij di; Tfrnatamm , 
mU van de IVrufttancD weder gelcverd wordon, desgcJycx zoo 
ijmaDdt van de Tem&tauea bij de Hollnnders qunme, zatl van liaer 
nwde weder gelevert worden. 

U. 

7A>iidcr cuiiEicut van beyd? partijea zall niemmidt met de Span- 
jwrden coghte Tijdorewii ' vrtdc mofigon maeketi. 

Aldoi gcdncii ten dagt cade jaerc aIs boven. Was geteekeut 
C. Xatelfeff d« jongp. 



XXIII. KUST VA.N MALAUAAR. 

13 OctobfT ifiOS. » 

Awi (t« b«paUiigi>ii caa b«t verdmg met Ktiliko«>i vnn II Nov«iiiber 
1601 was noie jj^een i^rul^ g«g«veu, tm>ii id 1607 Fnultw vnu Coortlon 
daar wncbeen, en het vcrdr&K b^vestigde. Iti Oo[obi>r l<tOH Icvntn daar 
Piet«r WUleniBsooD Vnrhnpfi' i>n slooi h«>t oDdfi»tnnod voiidnig. (Vj^l. De 
Jonee, OfiftffiMl, m, bldi. 6«— 65, 75—76, 26?4, H^). 

Aocoord taswiien den admiraid Pidcr Willemsr Yer- 
hoeff ende grootca Keijzcr van Ciilkut. 

Allro deu gceurn, die deseu auUeii si«u oll'te houreu Icxeu, 
salnijt . doen te veton ; aIsoo op den 11" November A** 1 604 
Itmcheji den dtwrlugbtigeu lux-gbst gebooreu vu grootinaghligeii 
Mmmorijii, keijzer vnii Halabaer, kontngh vno Lalicut, ter eeore 
endc den geslrvugen hecr Sltvcu van der Hageri, admirafll van 
13 gruote Kederlandsche ediepen, rao wcgcu dc huughgeboonie 
Miigende H"" Statcn (if-iieracll dnr Verwnighdc Nedfrlniisohe pro- 
viutien, Siijae friattlijtke Rv"" van Jsnssou eude de U""" Uewial- 
hehberen der Oostjndische Conip' ter andere zijde, zeker contract" 
opgereght ende geniaect was, streckende en tciidereiide tot nngi- 
mentatie cude reservatie van oiidiTlingtt vriiiidi:c'hnp en alliantie 
tu5»^hen dcs gedaghteii mogendrn kcijzcrs ondt-rdanen ende ouae 

I To«D boDdgeitoolcQ der Spaiijaardou. 
' Cit hei ConirantlKiek. 
« N». XIU. 



"SI*. 



U1:.M:KALE NKUKU.LA8IK»;HC OK(Kri*KUYKKlll)lt 



vourHrhreveii NeiU-rluiidschc iiatic, vudt- ruiuereuiJt; de illututie ' 
Villi ilv Pc>rtiig(«eii nelfeti!* hare gea»?i)cieenle emlc diit uus dese 
saek*' geucwlijck rnn H' K*!'" g^booriic Mi)jfpiitlo Hoercn Stateii Gciir', 
.Zijii PriiiceliJKke Kx'"', dc Heereii Jiewiiithebheren vooreulirevcn 
gVTccomniftiidecnlt was, soo hebben wij, Pieter WiHemraoou Ver- 
huflT, Hflmr' gtriicr' van 13 griKjt* NudvrlHtische Kcliepftii wegcu de 
Welgeboonii? Moogrmlc Hi'iin^-n Staten Gcncr' , Zijue Princrlijckt; 
Xx"'" eride dTI" Bewiuthelibercii voors(;hreveii, met ftdvijs van uiiwu 
voQTzeijde medt ciide door last eude rB{[uisitie van Zijne KeiJMrlijcke 
Moij' ' nlle fftveiir, hulpe en iissistentie met schepeu en volck 1e 
duuii um Zijue Maij" mi uuse vijaudeu te ruiuvreu eu te destruucrvu, 
als oils dogh ''' miigclijek sail wracti rude t.uL dit^u fine twee sclicpeii 
vau Bantam iiefTeuti well gequaliGceerdc cixjpluijdeD «ude cargaiioen 
van ODse. natie tiaer Cnlicnt nffwDtten , om haudeliiige eii commcreie 
TAIL ci)U|im»iJ8chappen aldaer te begiimeii ctide te drijveu cndc dat 
iiiiddelprlijt de schepea t-ot zijiie Keijzerl" Muij" dieust jegens rijiie 
en oiisc vijanden moge warden geeniploveert , sis de coopluijden 
voyrscbreveu zuUeii doeiule ziju om hai-re cuupmaDscliuppen endc 
waren tut ladiugh van de nchepen noodigli bij eeii te versa mejvu.j 
Dies hoefFt zijne KcijwHijckc Maij' exprcsselijck beloofft, dcsclvccoop- 
luijdcri van ouse natie met goede pltietsni eride vroDniiigPu , daer 
Kij haerc porsouiien, gocdercn, eoopmarischftpp-ii riidi* wacreii iiiogen 
vertruuwen etide bequani rrmgen lugeren, te providereQ eude versieu 
eiide deceive nt-mrn in sijit prutettie ende beachenniiigh, zouder te 
lijden dal linn binder oiTlt [eedt iu eeuiger wijue acugcdaeu wordt, 
maer ter contraric hnii if |)Htn)t;infertin , zon in 't aiuck van hunne 
negotie als andersmta; endc nupnndf de tollen endc andere Insitten 
op wnimereie, debclve iiict ei^r nis sijiie onderdanpn te tractereu, 
mner veell eer sou vcell in rcden bestaet te priviligereu. 

Aldns gedfien, geoontrat-teert endc geaccordeert tot Calient den 
13' 8'-^' A" lOOS. 



* Keb nxcmplnnr hg Dt: Jonpo, Opkamtt, III, bids. 378, lieoft: .ende toi 
mine oud« dfesilninti« vim dv Portti)c<--*cn" , en*. 

» Dt* JoaRf?, I. n, y,, bld«. Sit, heafl iioii[: ^I'voorn. i:outmul g«advoyoert 
uadu geapprobnert , ^lijck iry doen mita dcaen la aUfi lyne poinoMQ wide 
artkulon cndc diter beneffeuh belooft nijne voor*. Keyserlijuke Ma"', 6dc. 

■ De JoQgo, t. a. p., becA: .aU oiis te doen", onz 



OOBT-IS0I3CHC CUltfAUMU 1002 — 18O0. 



55 



XXIV. KUST TA>' KORONANVEL. 

W NoTtfmber 1608. > 

Op IftHt vkQ VerhoefT wuh cln o|>pfirlc<K>puiMii Jui-til) d« Bittir ^'jiii dn 
Rust van Malnbnai- uaar die vun Koromniidel scpian mei iw<?e ^obcpeo. 
Hy boiocht do kantoren, wnlke da Oo^ulniiBDhe CompK^ic dnar in 
1606 VO 160B bad KflvaHtiKd mi rk-lille een meuw knotoor np le Tcgvna- 
IMttaun '. Di« swd v"w gvl^geu in het rijk vaa Gingi, wnlkx lioufdplHuu 
v>D deimlMnn dbuii mfiW biDOftDwriArtti lug *. Vaii dilAr do sluitioK van 
oadsnlaAOd contraot. [Vgi. De Jongcs Opk-nst, Ul, bids. 7IS— 7^, SHO— 2yi). 

Copie ran t canll ■• van deu coninck * van Ueugler. 

Wij beloov«D MD Jacob de Bitter, cap" van weegeii Hen nrlmirael 
Pielcr WilleuiseeH Verhoeven, de Hollanders, die in TpgenanipntiiRiti 
7,ul!en blijvMi, in onsr besclicrming*' te uemen ende de stall up i« 
liicten bouweu, " oock de I'urtugijseu le oulseggeri endc hacr vijaudt 
ie blijveu, ' Wiertegeu wij Hollanders beloven, allecoiJpmaiiBcliapiiCQ 
te brengeu, ende met atle roopluijdrn tc nrgotieeren, mitlts clair 
wij inillen betaeleti l- tsn hondert van aiie de goedereu, die wij 
hier xullen bretigen, wtgeiioineu de rijf die jn huijs gebruijcl wordt 
eude het gvldt, di« «n zallen uiet betHelen. Voorls zultcn wij 
betaeleo i ten hondert van de goedert-n, ilie wij ilner van dnrii 
KUUeu voereu, wlgeuumen die eens betaelt Itnbbeu en zuileii iiiet 
weer betaelen. Wclcke boveusclireven wij belouren eude sweereu, 
neii weder zijdcn ovcrbreeckelijclc te onderhoudeu. Amen. 

Deu 30' Nuveinber Amiu IdOy. In de gruole stadt Geugier. 



1 1^8 ia bet Oud-KoIama«] arduef. Het afttchrift ia h«l Coulraotboek hoeCt 
gecD da tarn. 

1 Trn Noordcn vaii Porto Novo en t«n Zuidcn vftn E*oiidioh»rri. Vgl. ook 
Valvntijax ksart vun KoromMiidel uu bldjc $ van xija dw\ ov«r Kuroinn udol, 

• Ten S.-W. van Pondioln-rri, Vel. nok VnJ'^iilyn, t. a. p., bldit. 10. — 
Giiip (Djiudji) wua tueii can *ila4crboor'^^^\u•id vnii Viiiitnuii^Ar , waarvun Ati 
««el in de jnreu na den sliiR bij Talikot (IMM vorplaaUt was o. a. luuir 
ChandraKiri (t«o Noordvrastea van Madroa), naor weike plaat^ hei ook wel 
werd gono«nid. (Gribblc, Oteean, 1, p. IHli; Hunt«r, Oatrlteer, III, p. 870). 

* Coitl« (knul): o^d ^r\)grl«td«, opMi brit*f, aax. {Uohgon-Joliton, p. 'JOS). 

* Zija >it«l x«l die g«woe»i z^'n vuu Naik (Kayuki = i^uvomuur. (Vgl. de 
bewijaplaatiion by HtAaon-Jolmii , |i. 170, ondf^r o). 

• Vermoedelyk wordi hiermed** bodofild ,hBt vervaUen tort van de Portu> 
B7MD". iDe JoDge, Opkomtt, 111, bidx. 3^>. 

r Tgl. De Jonge, t. a. p., bid*. 281. 



56 



UKKERALG NKDKALANDSCHR OEOCTROYESItDI 



XXT. BANTAS. 



Feliruari 10(19. > 



T«nu h«t xoo iga»d uU xt^Icwr tnocht heet«n, dat in ?I«td«rlHtid rt-.n 
bfistand suude vrorden K«s|(it«u tus^t^b't'u d« R«piibliek ea Spauj«i zondcu 
d« Bcwiridhebbfrr. der Oiwi-IiidUcha CoinpAgnie hei bovel naar de Neder- 
iMiidathe itntorJleiteu in bet OosMn, om Aii nui de Vor8t«u diAi- iu(>de 
le d«(>]en e>ii t«v<?ns om xoov«el nogvluk nUitt^'o Indiiutiwo CoQiagben 
eu riincou voDtroctvii rati vnintMolmppd , ^liiuitia en coaditien van 
hftnd(>l en tmtiqiic" tf »Iail«D, otodAt w*Ar«chgn1gk Ken d«r bcpftling«n 
vati liel bi^staud xoude >iju, ,dnt dn eeue purlyu njoi «n iwll iiiogen 
vtMreo , d»er de andero pnrtye b« uebiet off conuaot lifteft". T«u gevulge 
ran dose ituisi-hrijviiig wnrd het volgende oonrxftct met B&ntam f^loUn 
door d«a opperkoopman Jae<)ucrB rHermite, die in 1607 un preil)l«nt 
der, in 1603 i« Banctun frc^ticbtf, lof^ dor Omt-Indiaobe Cotnpa|>nie 
was optteireden. [VkI. Dp Jougc, OpJtorn«t, lU, bldi:. M, 01—88, 807— 81S, 
aW; Tialr., Rurop^n, VU. bldx. U5-II7). 

Euwigh verboiidt tier Vereenighdc Nederlausche pro- 
viiiiieu, Svtie Priiicelijtke Kx"^-", irH"" Bewinlhebberen 
vftu de sellfde lamlen, tnifijcquerenile oj) Oust JiiHicii, 
t«r ceure ende deu seer niH^litigfMi kouiuck van Uuulam 
Piide d'omligfjf^tidc plnctsPii rntlc rte evlarideti vnii Java 
ter amlere zijilu, den...* Febnmrij A* 1009 gemaekt. 

Alsoo di>r appHtenlie is, dal tuwf.^hiri Avn wit Iiooghnuightigeii 
I^ilipii:* dc dfrde, koniiick van Hispangicn ende PortugHl, ncffcna 
(tijiie gefllietrrle eiide Ho: Mog : Heereu StnteD Gener' der Voruriiigbde 
Nt'derlandsche provintien ciide sijue doorlnghtige Pri»cplijt'kc Ex"" 
seeker cuutract . homleiide ju de Oostjudie* eude d'eijUuden van dicn 
voor dieii tijt van 9 jneren ' gemaeokt zall wonieii. 

Wncriiim- d'gcnlliVcrde vrimiii-ii * aeii wedfwijdc-ti gecomprehen- 
deerl niogen sijii, die de eU'ei't-e van de vuoravhivvtrfi tiTiii8(!) sullen 
hebbcn te geoieteu. Endede voorschreven Mageude H"" Statcn (icnr', 
Zijue doorl. Priucel. Ei"' ende onderdniieii iii guede couservatie met 
den serr mogenden koiiiiiek van Ilftntham sijti staeiide, waervnn eeu 

' Uit lie« CciDtraotboek. 

* Niot iniicTuId. Tide's opnuirking (t. a. p., bldjc. 147, uwui 2), dot Uet 
OODtntct |>MMie da^l«okeiiing h(>«fl. 19 juiM; muir da Ui«vnepng van de 
mannd, witiirin 't nontmct: i^ gp«lot«u, komt ^fntgnrm&In aan deM leemle 
to^^-mma. ludicii die toovoci^ing tcu iniuMtt^ jiii«t pi, wm ik niei b»h kunn*n 
oonlr&iMreQ, maAr Wn opziohte wwirvan ook (leen bepanlde reden ran Iwgfftl 
bMtAHt in verbiuid ni«t wut Dir Jon^ tin T)»l« hebbeu uC'HK^dMld. 

* Er \» eeu wuurd uitgevalloa, b.v. Ixivoa of ieu d«rg«lijks. 

* In het Ooaten. 




fjOST-ivnisoHi: coupaome 1002 — 1800. 



57 



imeder verbumlt I'liilt- lilykclijrk contract diiiiil gt-funinrrl li> wonli-it. 

Soo is Twir etr*! grcoiitnuitcoTi , dal dtr vnordnjrhtf Hojrr- mogt'iidr 
U"" Stal<"u Gftueraell, »ijn I'rincel" l!k''" etide i\v IJewinthebbereii 
ilrii !*fiT mogftiili' koniiu'k vnii lliintam aijne onderdaiu'ii ende lantleu 
suUeu helpeii liMt-hcrmeii enOe assisteren tegeiis «Ue geweMt , oijgelijck 
ende jnvasie te water ende te laiiden, die bim door de SpsugioerdeQ 
endc Portugesen souden mogen Af ngedaeu wordeu , directetijck otfte 
jmlir«ct«lijck. 

Elide bij !Hki vrnr ijmandt [van] buijten den kuuinck tru RnutAm 
in sijn landt rjimm AcnHiK-ii eonig4>^ iiorlooge, sullen den capitcijn 
rnde die gerommitteerde der Vereetiighd'P Nrderlaiiilcii. lot Iliiijlhimi 
rcMdereude, met alle hun volck ende maght rlcsplvc rcsistcrcii cndc 
dcD kouinck vou Ikntaiu a^istereii, soo veell mogelvck is. 

Bij allsoo verre die vau Bnntain jwers buijtcu haer taiidt eenigp 
oorlooge oftte juterprijse aeut'aenle, sullen de voorschrevpn capi- 
tfiijiieii oflte giH:i)iiimitteenli! met haen^ magbt te water offte te laiide 
niei grbouden sijn ecntgb behHlp tc docn. 

Ilirijegeas zail den Uoo: Mo: kouiuck vau Iktitbiiin i.'ud« sijiie 
uiidenlniieu die van de I'uorsclin'Vi-u provintii'ii iils (ieldiTiaiiilt, 
HoUandt, Zeclandt, Uijttcght, VricsUudt eu Overrsscl cndc hacrc 
geallieerde, van d» vo>()rsrbn;rerL pruviiitien (-omnn.^ste hebbende, in 
sijn landt verlcfiitn vrijbaud^lingh eu siifficante woninge idftetae, daer 
honne pvrsovnKU ende goedereu iu guede brwantigt: iiiogeii ^ijn eiide 
deseire bescbermen t«gea alle ende eeii ijgclijck , eondcr dat kj livdt'u 
olfle liaer goedereu eiiUeu beswaerdt wordeii met eeiiigc lasten.hoe- 
danigh die souden mogeii weeen. 

Soil van geWcken deu booghgedaghteu koniiick x'nu Banlham eude 
d« zvue niet toelateu otfte verguuuea eeuige haudeliuge ulTte woou- 
ptaetse sen ecnige Spangiaprdcn otTto Portngwrn offtr am ' dr Euto- 
piwbe Qatie, allsoo d'llo : Mo: U"* Stateu Geuer' , sijn Priticelijcke 
fix^ ende bore capiteijnen eu commissie ' iu Oostiudienlrolliquereude 
met deu kouiuck van Itautbftm ende sijne onderdaueu nn ende ten 
eeuwige dage goedc alliautic ende vruudtschap uitderhuuden, ende 
de Tourschrevon pciincten in allrs nacrkomen ende iiugh nieerder, die 
tut vnvdv eude vrumkcbap strecken des uodigh sijude getnackt te 
Wonlfu, devrelcke bij lieijde ptirtijen g*'!ijck dexe uuderteekenl ende 
gecoulinQ«crt sulleu zijn. Tot Bantham actum ut supra. 



1 Andan? 

* OooUBiftMn? 



$8 



aKNRBALK >'RDEUI.ANU8CUE GEOCL-KOVKRKl>K 



XXTI. Anihon. 



i:{ Huiirt 1609. 1 



Frndorik (In Houlnitin, AmboiiK gonrtuTiour, truohtlM den iavlcwd der 
Nederlaiidom op dexe eUaud»iitfi'o«p le bevcsiiijieii en nlooi daanoa ver- 
sefaiUeniie rontractpn. (Vgl. Titslo, Burcpeira, VII, bidx. 1&8, v.},o. s. 
met vorac.'liiU«ude di^-pt^u op HktoaIcoo *. 

Nieuw ftcciKionl in den mime vnn liaar Uoog Mog. 
eude deu Priuce vau HolUudt aeu d'eeue zijde, eu 
die Mill HutiK*alia, " C'abauw. * i'albnio, < nide 
Halali04), ^ vicr ue^rijeu op 'i Kilaud Omn, " aeu 
dc million! zijde, gvcnaakt in ^. Kjtstecl Victoriu, iu 
Amboina den IS Maart 1609. 

Eerstelyk, met Codes rangt herft Hen ndmimal van He Hollanders, 
Steven van der Hageu, dv Portugeesen in 't Knsteel Victoria in 
Ambuu in den jare 1B05 vertnt'estert, oiide yverwomien, alTriuir wy 
negneti Hntoeahn, Cabauw, Cnijlolir, eiidc Hoelialoe, under haar 
woEineiidi', slaven ' zvn van dnn Furl ugcc.se ti Koiiirik luin *t. K'n»teel 
van Amhon, gcirk wv ran un voortaan, kwj Innge als wy Irven, 
oudtT de gehoorAiiainlieid Htaan van haar Himg Mi>g. eiidc den Prince 
van Holland , als uok deu jegenwuordigon (Jmivrrneur van 't Ivaatecl 
Amboina, Frederik Huutoiau: en mcdc bv aJle anderu Gouverneura, 
die uaur ttem korncn, in den ii:iini- vim ilf Htnige Overheil ende 
den PriiiA van Holland. 

Uie van Hatfleaha, vier negryen, zuUeu volgen, en ook naarkomen 
'1. recht van den Gouvemeur van *t Kasteel Ambon, doeh zy zullen 
in hareu geloove blyven, zonder dnt die van 't Kasteel, nngte dc 



^ OvergcnumLm uit Vxlout^o, H, b, blda. 84, v. — Dozi.- uutour \'«niuderd* 
dfl spelling vnn dc door lictn gcbruikre documenton iil«ed^ nnar nigcn ftwd- 
vindon; <'n HnRm iiimV dun d*- Hpelling. 

* Vg\. coiitnii'i N". XV. 

■ H^ XoordQlijk Ked»elt« vul bet eitaud. Zie G. W. W. C. van Hofirell. 
AmkoH i;Dordr«clU, 1875), bids 11, 91; Vfllcniuii, U, a, bide, HI. 

* Kabaoe, Kniblo, a&ti Ho W^stkiiKt. 

* HuclulivQ, auu d" Xvvrd-Oostkust. 
< VoIkimu VnlcDtgn, (I, a, bide. Uti z|jii in i dorpftn, Ket .^Mfunocbap" 

van ITittoojibik: Pnliuiit (of Hnloealm], Ktiilr>l», Eabuon en RobooiLmi (out 
in WustktiHt), iDiiar bohoordi; Hoelalioe or .vrel ei'r" Wk toe. 

^ Uit dft»> uitdnikking iiiaie m<!n bijna opmakeQ, dai. hnt oonoopt ran dit 
contract iu e«ii iuluridiiuba taal j» opK^moiLkt ^enordcQ, iminer*, Wfj zoudea 
in dil verbaiid nicl vaa stiiren htibbco gvsprokon 




O0BT-IftlH!frHK WI«PAON[B 1 fl02 IKOO. 



5» 



UoIlatKlen, ' linar ccnigc overlast nauilocii, of haar wt-gfus liaur 
Igeloof verjaigvtt zullen. Die van HaUH-nlia. vier uvgrijuti, 2uUeu 
u gceii christen * iicgrij mi>gcu ptan ccnigc muctwil drijvcn, of in 
bonr boek ' lezen, of iemand )lour!> hebbeii tr lei-reu, of lid ma 
biire Mesdjid '* mankeu, votgens het Mooi^ gvluuf: zou vie Kulx 
do«t, deu Gouverueur zal lieiu »tnid'eu. 

Indieu iemand tcfjpn 't Knslpel meer oorlogeu , of eeriigfi quiwd 
&an de HuUanden. of ann die geeiie, die ouder 't Kasteel aort^erd, 
«ild« doeu. div van Hatuvaba zullcu hvlpcu, trudc de gezauteu vnu 
'( Ka.^1ccI naniicmcu. 

Wannccr den ftouvemcur van 't Kastcel in Ambon mrt xvn 
U-ckea die van Hntoeahn, Cabauw, Caijlwlo ende Halniioe znl ont- 
bieden, ou nevcna audere uegrveu te arbeideD, of met de con 
!Dora''s * bier en danr met den Cnmvenieur, of zijn gecommitteerden 
te ptDgayeu, ' zullen tpu eerste met bun cora corn's, volk en 
geweer, volgen;^ dexe landfwvzr komeji. 

Die van Haloeaba, l ncgrvirn, zulleu met geen uurn cura's (if 
pnnweu eenigp ncgn-rn gaati beoorlogrn, en ookgecti niidrriMn-grpxn 
venneestereu , of muet zulx van den Oouvenieur gei>rdiueerl werdeu. 

Eude Koo de 4 negr^en in Hatoeaba willeu baudelen, of uagvU 
verkoopen, zull«n iicrgeus, dan aau de Hollanders iiau 't Kasteel, 
die ter sohaal hrengen, ende ook ztm zv eet-wnn^n te kuup beblwD, 
kuriuen tlnar mede A»n *t Kfi!)t(H>l komrn hiiiidelen, (*i) tN.'^iiige dati,' 
gelijk andere uegrijen doeu , rolgens gevoonie moeten contribneereu. 
VooT alle weike voorverhaaIHe zaakt'ii den Gouverneur die van 
Hatoeaba, Cabauw. Cavlolu, eudc Hatialoe zul hclpeu, gelijvk aU hel 
volk van 't Knsteel vn Hitoe, daaromme hebbe dit met het Tsjap ■ 
van *t Kasteel in Ambon, ende tekening zuo van hem als van alle de 
Onmg Ksjeii * van Haiueaha, mit^aders met ilen ecd bevestigt. Amen t 



< In 1617 b«t>nal(lea do H^reo XVII, dnt in ofAdeole Ktukken de naam 
.Nederlauders" eo iu«t die van .HoUandHrx'' g^^bmikt ma«at wordftti (Ti«l<^— 
Eeef«B, Bifui>Btoffen , U, bl<U. n, noot i). 

* Dal de propognoda d«r Portuge«mn op Bonimte« eilondFta der Atnbon- 
gra«p reBuhal«D van b«t«oki!rRiii tinddcD gohad, in bdc^nd. 

* De Koran. 

* Bftdflhuu d«r MohntninedMien. 

* KiM-ra kfx-nt: kleini' rM>ivaArtiiiK«n. 

* Faguaivu, nMien (MrkajoeliV 

' Sohaiting. Vgl. Van HMvell, AmAoM, bld& 176 v. v. 

•Tjap: H«el- 

" OrauK kaja: koofd«Q (teuerlijk: rgkc manintn). 



60 



aENERALE KEDKHLANDSCire UKOCTBOYEKttDE 



XXVII. AMBON. 



2ti April 160V. 1 



Ook »1oot De HouLoiHu eea vonli-art met, Bof^mftkai, nau in Zuid- 
Wwtkust van Cerom. (Vgl. Tiele, EKrvpefrv, VII, bidz. IM). 

In den name Gods. 
Nieuw ttccoon! iu <le uame van ile Hooge Ovcrigheid, 
r.mh (leii Priiiwr van Hiillntitl anti dc eeue zyrie, eii de 
I'olkcren vftti <K' iicgn - R^i^inakay, gelfgen up'i-groot 
Kiluijtl van Ccraiii, gemaKkt. 

Dewijl (le IIollnrKlers met ile hiilpe Gods cuae vynndoo, de 
Piirtugeej'iTi, uit rle linden vaii gmit^-h Ariibou verjaagd en vcrdreven 
hclibpii, eu lie Htdliiiiders, rwidrTeiifle iti 't Knst^oi iu Anibftn, 
bewiud Iiebben ctvcr »llc Otdilima'e, eiide Oeliaiva's. met guedheil, 
en in opregtheit , linnKim wo zweereu wt Oraug KAJen van de 
negry Roemitkay met etii oprwht hurt., vii gm-*! gt-iuK-gfn, d»t w_v 
willi'tt d(! Huagi; Overighi-dcn . dt-ii Frincr van HtiUaiid, I'li di-ii 
GduvfiriiPiir in 't Cfuit«c) in .VmliDina, tituirvolgen , pn wy willou 
gcvn niidre He<rreu. of ivudre Huufdfu nuilfrs, dun dv Hooge 
OverigUeid, ende de Priiis vnii Uullnnd keiuieu , nnvolgeu, en 
belpeu , gelyk »Ue dc uijilt-rdiuiiK'u ti»n barL'U bt-rreu dueu. 

Ecrstelvk, zulli'n wv leveii met oii?.« Ijcere. De Ambuineeeen en 
dr noIlaiidtTi. zuIK'ii oils pei'ii Kverlast H'wn wegt'iis nxi?A- Leere. 
Ouk zuUfii wy iii geen ('hristeuiiegry goan, oiii utiuige leere tc 
doen, geen Mnssigit ^ maken, nog ook maQcl Motprs leeren. 

Itidieu deu Goiiveriieur van 't Kasteel in Ainboina uiis mel jnyu 
teekeu tmtbied, om sum ''l Kasleel (»> helpen arbeideii, of met hem, 
of zijiie Gccommitlcerdeu . ic- pAiignycD , wy zuUcii komen , wy 
Kiillcn ouk, zou deu jegeuwuonligeri sU (uckoinendeii Goiivenirur 
volgrii of grht>i>rr.iimc». 

IDude indieii de Gouverut'Ur eeiiige Uullnuders zeiid, i>m zagoc 
in ouze negry te koopcn, wy zullnii die verkoiipcn, en try mllen 
eersl /agoc makeu voor 'I KRstee] , eude daarnn voor aiidere luiden. 

Wy volken-ii vau Riii-makay , zweereti ook, dat wy met geen 
eorm oom-n, nf ifl.s andcrs, cenige iiegry zulleu gnan destrueercn, 
ook wij zulleu geen uegryeu, 't zij Oelilimn's of Oeliaiva's, atta- 



' Ov«r(eiiiotnen uit Valentijti, II, b, bids. 05, v. 
* N^^iLri, negAri: ]ii«r a doi-|>, ii;e[U>ieot«. 
■ M^B^jid. 




OOeT-INDIS(!HK COMPAONIE 160!1 — ISOO. 



61 



st«m], w_v zuUeu uok iiLvuiauil z«iidfu, riuch oyk dc AJfoeretivu ' 
met kofil hel|H-u, ilat zv eeii anilurs volk iltmd slaaii. uf ilf ui'grv 
aflwpen, zoudcr last \au de Gouvprncnr. 800 wv nnBers doeo, 
deu Gauverueur zal ous slmffeu, en de Oelilims's eii Oeli»iw»*8 
mlleu ons verdelgeu. 

Wy xuUeu jnarlijb) tlati itftu 't Kaateel brengvu tot Iwken v«u 
gi^hiKirznamht'id nan He hmyfdvu. i*iide wij ziilleu aari '( Knateel gaan 
baiideleii met z*gov, n'st, of ini^t nudere ctHwnreu. 

Van dit allfs zeg ik (JouveruiMir vau 't K«5t«el in Ambuiua, 
als g«inagtigdv v»ti rle Hoi^e Ormijhcid . cudc den Prince van 
Ilollftnt] , en zwpere l*" ziilleu helpt- 11 . en tMjk uprvcht rr-cht aan de 
legry Koemakav te doen, gelyk ann de netfrveii nan 'l KjisttKl, 
Hitoe, Hatoeaha, ende aau alle Oeli«iwa*8, ende Oeliliinn's doeo, 
daarom hebbe ik rlii met 't tj'jiip van 't K.i^t^^el, en met m^n 
naam, ende dc uaatnrn, of mcrkcn tin Orang Kaja's van de u^gry, 
tol tceken vaii ouzvn ««d , undertt^ekeuil. Aiiktu. 

Vau dew Acte zyn tvw fensluirieiide jfeuiuakt, de eene voorden 
fifinvfrncnr van 't Ktistct] ni Amhoiua , eu de andre voof Af negry 
Bwiuakay. 

Geechnfveu iu 't Knsteel in Amboiiia op den 26 April 1609. 



XXVIII. KOMTKKEN 



Juli 1609. > 



Id Februui 1600 rertrok een Icleiue vluol otider b«vel vau den vice. 
admiraal Frauvois Witterc ran Baotam via Mak»«a*r anarde MQlukkim, 
om daor leTenalK>h<j«fifin en veraterking te brengen, mat h«t oog op dea 
onsckentt M«;st«ad van ons gt^eae eii invlond dnnr on tov<^Da om Tcmate 
en aga oantiang K>g«a de Spaujaurdvu tu* bivichonnva. (Vjil. hi«[T<Mr, 
MiuU. 61.) I>cti 'iS Jiini kn-nm lirt h\j Tcriuite, mm welko Miilun in do 
rol^ndi- mnand ««n tiaditr r>atitnirt w(^rd gi-ilot4>u. (Vgl. Ticl«, Bumpafra, 
.Vn. bliU. 147. 154; D« J»il«:e, Opkomrt, 111, bids. 99—84) 



Bevcstingh vaiit contract en eeuwige verLoudt, ge- 
mfttfckl bij den H' admr' Fraiis Witterl, uijl den uaem 
ende van wegeii de Mogende H*^ Stateu GeueH der 
Oeuiiii^^nle Ijuickit nU Hcdbndl , Zeetandt etc. . Sijn 
Princtlijrkr Rx'" , alx gouvern'' derselvcr landeii eude 



> Atruereu. Hi«r Li«paaM«lyk ie beiiroue» van Ceranu biutienlaad. 
* Uit bet Contract boek. 



A£ 



(4IDrKKJil.B NliDKULANlieCHK GRUClltOYRKKDK 



de H"" Bewiiiilhebben'ii tier OoguJndischc Comp* ten 

eviiK i^ti den gn)(>tiiiAg)itigeu kuuiuck van TttmBten 

Hiidr flf t4'getiW(K>rdigtr VaV" dcser Intifleti ter audere 

zijdf. 

Dat ill nllc fi^rnii'iJ endc nrlijkclfn , gfirnuxkl in dc m' Meyo 
H" 1607 ' tiisschen den K. h' adiuirat-ll {'unu-lifc Matdiftr de joiige 
ende Sijue Mayt, voowchreven sultau, aeu vedewijde bevestig-hl endc 
ouderhuuden worden votcmneiilijck aU den jnhuudt van Hieii ver- 
meil., het wekke iloor cle Hollniulers ende Xi.' eland ere beneflens de 
Teruataiieu up desc uacr^ttlgcude iiimiiureu sn\ uiicrgekumeu worden. 

Deii Adiiiiriirll bnluotft int:t> allr. xijne verraitgen, de Tcrnataoen 
(f hcl|)<-ii, liacr laiiclt. dnt haer dfu vijandt licrft aeffgi-iinnieii uffUt 
liuidni liirm atl'gt^weketi fiide du f!aelelMiimi utftc Portugrseu toe- 
gevnllcn stjn, rctonvrtrcu ende wrripromme ondcr aiibjectic eiidc 
gehuorsaemheijl te brengeu. 

Wnertoe ileri Admimell vuiir perst 011*1 ayu schepen snail gaen 
u&cr tie Mniiilhiis *'ude Philijipinos umme user allc veniiugeii le 
beletteii , dut dr Ca^stitimtm geeii si-hejieu, provisie otfte toevoer 
hcrwaert!! sullen s(?ndrn ciidc den gcmceneTi vvttnd ende haer atn- 
liaugL'r? alle ni()geliJL'ke atTbriMik t« dueii. 

Deu Admiraell, »ulx verright hebhende, wiUhem wedecom herwtterts 
uanr Terii&teu vtrvuegtsu, sunder up eeuigv plaetseu verdtr te xeijleu 
bIs in r1e cijlnndeii MaiiiUhnx, mm vctti" hct mugt'lijc-.k is en di'ii IJjl 
eude wcder sulcx tofUft. 

OiiderwijJL'it sal! den Admiratdl vudezijnen metltduen allVaerdigen 
et-nige corri'Ciirrt'n naiT Ainludjnn mrt advijs ciidc brievcn, naer 
Raiula ofTlc dacr de vioote is, ooJine alle hullpe van schepeu met- 
ten eersteii liier te mogeu hebben ende sail den Admiraell niet ver- 
treckeii uiji. de»e laaden, tot Iknda ende Amboijna begnjpende ' , 
vuor en alleer ltu uiuler Hdrnirjirll Ui\ " Hollaiidt, Zeelaudt etc" offte 
andere commissie van sijn I'rim-elijckt; Kx'"' etidK lV;wintliebbcren 
zall gekomeu ziju. 

Hij siHJverre eeuige pt-ijs tussL'hen de. Hi)llander3, Zeehiiiders «to* 
met de Cnsatilatieii ende I*<irtug<'8en iverde guinnekl nfflf t^-nige 
stilstuiuU van wnpenen voor eeiiigen tijt sail wurdpii geaccordeert , 
Bfill niet mugeu ge^chiedeu ufte Bullen de TeniatftHeii ende alle ge- 



» Cpntniot X". XSII. 

* Zaj beicckcunii: hiemador bfiErepen BauJn eo Amboiiia. 
De .foRgi!, Iir, bldK. B2&, hf^tt .mi". 



i 




otMT-nrinacae miiMimE \Mt — IKOO. 



8S 



■liccide als Trnmu, Uackiao, Uwtier *, Sab. Cambrllr, Lovoe *, 
Baim>. Maoipbc* ', Sclehts, IGimQ *, Talfoaco ^ . Ptngiisr *. 
Suigi, UbuhIo, Moro. LoloU. GaaiauiDr, Seboaro, Gilolo *, en 
klle ktidere ajbaden code aalien ouder iea koninck vnn Trnulea 
Mrtcfcnde *, nedc net At Holkaden eode Zeebndrp etc ioi xclre 
eontzBct begn^D siJD en grl^^et locoordl g^nietrn. 

Deu Admindl brloofft.oTcrkommde in onsUndt, snicx grootelijcx 
te keDDcn te gerco bcq dH*** itewinthebbrrea. dat zij dacr ten 
armade op tormstm solleo omme de f'asciUneD oijt hct fijlandt van 
Teroaic te drijven. 

Ue* geven wij de Dwght over in hauden van de HoUaudeis, 
ZeeUiiden: rtiurto bektrnneD «ij, dat de Hullandt^rs, Zeelandereeen 
H-hnli>eII [zijn] die uns be»:bennen. Bij sou verre sulci gescfaiet, dat 
de hceren Bcwinthebberen e^-u rloote tai onscr assifstentie itcnden , be- 
looTCD wij ende zveereu de Hullauden niei te verlatcD : d^onkossten 
die bier op gedaen EJjn, bdooven vij aUe wat in uus vermogeu is 
te Toldoen, aoo irij * iu haudeu, tutter tijt toe dat vij reekenen, 
wit onkoaden be](M>[m Hiillcn. alle dr i4i|]en ran de jnwtKitidere 
ende vreemdclingeu in handrn van dc HolUiiden, Z«elanden, etc*, 
umiue baer daeizelfis mede te beUleu ende vorden ran alle toUea 
te bevrijden. 

Waerover wij iiiwoonders ende alle on»e oudersaten belooven , 
wootdi die rerslmijt zijn op nnili-n* pl»t-t5cn in vn't'nidf landen,!iiiM) 
bant bij era te vergaderen uijt alle plaetseu die den Koainck toe* 
gedaen xiju, ah mogelijck is. uni met gelijcker hnudtde Castilanen 
te verdrijven. wio niel, verwaghtcu HE. allcr assistentie. 

De» sullen vij niet vermogen, met nndere nntieu ous uageleu 
BK^^ verfaandeteu, nlleeii bij deu koopmnu, die de Hullanders, 



I lloti. Die •tilftod wwi door Wilurt met e«n >fndflrlaDdiM]b(i Tei-aierkiag 
' Lmihoe np Klcin-C^riuu. 

* VKlentyn, I, b, bidi. 281 hmft .Meau", wat is M^op, t^B oilandje Ma 
Xoordwcaton van TornaU, 

^ Vft]«atyn hmnn ^Tmftnnro" , wmt iv Tiforo, mm f^ilandje Imi XAHrdwoatftn 
vati Trnuiiv. 

* Gen anderc naaiii voor Tatcoelandani^. 

^ MorO, LoloU, Guinkanora, S«boew (Saboego nf Hawoo?) »a Djailolo 
■lie op HAlmkheim. 

■ Het u bekcad, dat de vont van Teniato oug ia die do^^n wt buit«a 
de aipnlgke gr«iu«n van xgn g«bi«d g«sB(ar«ohinn protendeerde. 

' Valootyo, t- >. p-t bld>. 242, h««ri: Zo gcr^n wij h«n in tinndcn. 



6a 



llFSKltM.K NKDrlLLANDSrHr OKtK.TItOYEERDl: 



tceki'iit. , jii im-suiitir van (I<*ii gouv<'ni'. Fn-diirick Kfuittntiii jnt 
castccll Ambfiinii il«» 10™ dagh van de mane JoiinaHell Albal] ' 
jut jaer Mahtimet 1(119. Is A* Ckristij «ieij 9 Auguatij 1009. 



XXX; B.iNDA. 

to Augustus lOOil. * 

Ztronlft bebcend U, hftddflo Bewindhebbeni der O. L 0. afta Vcrho«ff 
opgrdr.ijii-ii, met lie', ook <>I> d6 u)uK«l^*k:heitl van eeii b^Htatiil imn S{]aiiju 
dp <l>:ii ijrouildlii;; vau hvt uti ponidetia in dot Oostcii, 2uovi!ul inoiiulyk 
ovf^n^enkoinaten met de vardohiUcnde ativknn van hot Oosten twin to 
enau ; „ende vooni-ieoieiillyok so r^coniTiianfWreii wij t'l. de plaetsea 
van d« 3iolu(]ut.<s ■<tid*.' vylmiduo van BiLtidu up *t allflrhooohatfl'', Verder 
•sond^a" dc Bcwindhrbb«['r( .^ootvindcn", dnl .op du priacipaolato 
p)ii<>LjMm diiar vlianlte kii vruittM^biappfi^' g«miuikt ward, n^<^^ wille vau 
do ludiiuicti i>«ijivl) fori." werd opfPTJii-ht , .updiit wy dvsvlrv pluvtwa 
mnl mfwrdnr vorxeenk'^nbeit moabtei] hoiideii i>iidftoi>k vnoran«e plaetwa 
niuohM>n v^rdodigpa oudf d«ii hnudel vau di>;»«lva plaeUen alleen voor 
iM\» beboud^D «>n dv i'ortugensi^n eudp Kudeft^n dtiomyt houdea". Bn 
vcrder: .W(j sL'ftgt^u audi-riattvl dai dese liindcD eudi* da Comp. tDftcat 
aen do MolncquQH ende (ijrlsndon vnn Buitda iit gholcgen, daerom ault 
d(>in>lv)i planLten liovtui en voir atln aadcrnn nit'D Xn vftr«nHck<trifa." Bn 
lotnr nog: .D* oyUnderi rui Bituda odiIi^ Molnqu^a id hnt principBla 
wit, waarnnisr wij nobi^ton.... Wij kiinnen U.K. nicitg g^vi»:4cr crdon- 
nvri>n, Ann iilLHHiiiyi'k op 'I hotivliiita rttcomuMuiderau dn eylMnd«ii, diier 
dt! iwiflK'luii uiutte ciuutQu vd. de foclie tfroetJoQ, d«iielve KMwkonde met 
travtact otla iqi>i gt^wfld avD de Comp. tt> vcrbinden viUr d(>n 1 
Sept«Diber mu9 ofi« ftcrd«r, oock op eick land ova kleiu fortren 
opwerpende «ii mvt onnich krijehevolk betteicende." Vnrlioolf ging van 
Bantnm aaur Bniida, otu dt»e updravtit ti> volvoereu. Nfttuiirl^k dat da 
UnndiiDi-exrn volkiiiriAn afkAfiriii wni-t^n vaii hni plan d^r N^lrrlandors ^ 
•Mill vl^^■t<r^kll^f (jp hull land up ti- rit'liUtn, iul*i d« b«di>eilii)K naUiurlijk, 
oni Ae BAudaiincxcii it«hei.d ivaci de ha iidnlit politick dcr O. I. (\ voat 1« 
WMwirnu. Maar di> mm^hl w«ai-me* Verhoeff kwam (April I609y, was tA 
t>l-i>rk ifn loen zij zageii, dat dcze van plna waa, de anak door t« aetten, 
ook teeen huii ain, ^uvca 2ij toeHtcmmiDg. Hex fort sou ^bouwd wordon 
op Xcira. Manr do Bnnda u<>*zrii haddati <)l«chui geAvoa^cu tocgi^stetDd 
in dfi tiiw-hnn di^.r W[[prln.n()t^rH I)ir ittrnkt tot vorklnriog van d«ii v(v* 
niderltjkcii muutd op VvibwiT ••n t-en uaiiuil ilvr zyuvu : de dieper 
lig^odi' uorxauk <>j-vnj] ih \iM dptrfdoa van de O. \. C. De vijandeJyk- 
hediMi, vflke thuns volgden, leiddQU t«n slolie tot LindorataaoiIcoDtraot, 
door Verbneveo's opvolger, Simon Jansaoon Ho«ji, gaalotea lof't de 
BBodoaeeiceu. iVgl. Dv Jongu. O/ihomff, 111, bldz. 807—813, M— 101; 
I'ipl*-, £uro7i<«r«, VII, bidx 148-159; Van der Ohfj*, HamiaeOanitn y 
bidx- 98—52.) 



■ Djumidi'lawo). — Du MohammMlAnim rok«Diui bj) mMutjaruii. 
* Uii hnt Coniroctbock. 




ooar-iNDisciiE raupAOSii: 1602 — 1800. 



117 



Iq dell uame, dttt is met aeuroepinge. van dcueeuige wieraglitige 
Godt, Srheppera (les hrmrls ciulo- Her «Prdrii, soo hebbeu de ot^i 
Hoog Mogeiide H"" Ktaten Ueaeraell dcr vrije (ieniiieerdfi Xcder- 
Undsche Pniviatien ende dea donrlaghtigen Kooghgebotireii voriit 
Mauritiu!>, gelxxirc prints van Onug'ieu, grave vnu Nassau triiilu 
UoUTern' VBU descive provintien , iidmir' ^iir' taii Ac z^p, mtlsgad* 
de Bewiuthebberen viin dc Geodroyecrd*; Oosi Jiiilischc Cwmp' )er 
v«ure emle de seer vcrmuerdo uraiicaijeii van alle ' de eijlnndeQ, 
stcdcii ende leileii van {jtmuscIi Rnildn ti-r ariden* zijdc, met mnl- 
candereii gem' ei-u icuwigh verbuiidt eii uuverradelijcke * bruedcrlijcko 
vratidsrliap, in voiigen dni de omngcaijs ende uiidunateti van haer 
respective van do selvcii stjieu cude reaorteereu ouder het fonU Nassou. 

Ten twevtlf beliMivcn de vcmrwhreven h'"' oraagknijs eenige ' 
speccrijcii in dear tanden vfillendc sullen leveren offte verkopen olTte 
Tecbandelen acu de geconi** vau de voorschreveu H"" Statcii vaiit fordt 
Nsason, sender nen eenige nndere persoonon ufle nah'pn als de 
Toorachreveu gecommitteerdcn ecuige spi-cerijen iut tnioste oHte 
meeste te tnuojjcu verknopen, vi^rh:uidi:lcn iftfte vcrniijleii. 

Elide jngcvftlle dc vooTst-hrrvcn ornnkaijs eetiigc specereijeu voor 
eenige nvres aen eeuige Indinnen * atl'le andrre vfmiijlden, 't 
velck sij vermogen to docli met i--on:icrit van den Gynverii"', under 
ODuditie dat de vuurscha-veu Jndiaiien ^ ende andere Javonen * deaelve 
speccrijen wcdenun a<-u "i casstcel Nassou sullen moeten verkmipen , 
alle jouckeu ."uUcu gehoudeu w«»eii te auckereu uudert cuuiniandemeut 
van 't geschut van 't castee! op de rheede viHir Campn ' Java. 

Alsoo de landen ende dorpeii van 't cijlandt, dacr 't oissteell 
Mas80U op leij, " mt't de wapeHKu gecom|UirstcerI is ende dat dour 
eke van dc iiirmrd) van den admiraell Vtrhaeven mII', soo ist 

' Dlt la ToUcoiucn onJBivt: o. a. poeloR Ai en poHoo Boen Eijn z«kftr ni«t 
tot dU ■>'FP*rf* loeK<*tn!d<^n. (Van dt-r t'liijs, t.n.p., bMi. M ) 

* .Oav»ran«I*cl7«-'k«" in uiidoru <*xciii(jlnren von ]i«i cuutrttci. 

* lu bet oxeoiilaar bi) Da Jatigc, OpkontM , III, bids. 316 — ilH, »tMAt ^att* 
•peceiytn''. 

* Ilrj De Jangf. .Jnvaoen". 
' D« Jpttge: .Juvunca". 

* IM Jong«: .Indinnea". 

T Tkt Jonffi>: nK.inijKtng Jrva". Nb «nM>et«n vefkoopsn" hoeft D« Jonga 
■Nf;: .ofto vennuiig'^li^n, Hondcr diMtolvo (8Dii4«r caii«(Wt van doQ Gouvorneur) 
te Bio^a votvw^rt-ti Aftir vtiv<Mi[ioa." 

* Her eilaiid Baud» NVir» (VgL Ti«tU. Kumprtri, VII, bidx. 1'>l>, IM; De 
Jonge, UI, bids. M.) Tiele vcrgisi udi, ula lig nu;i.( ,Du ^oImicIu mvliipel 
beetle ala verov«rd lo-nd in 't bezit der Hollnndort ce koiii«ii". 



68 



GimnjkUE KKDRauKnecHK aaoenoTxiaox 



dat hei scire rijbnfit ten di«aM« ran de W* Mogh. U"* Staten 
Geiicnel eo nJD Friucel. Kx*' ende ile BewinthebbercD der GcDcraelc 
VerecDigbde OiM>tjiMli«che Comp. ttnwthjek (Mide erffetijck nil vorden 
gehoadm, «ooder dat de heerro code uniDghkaijs van Baada daenrp 
ecaige nctie toUr-D raogpn prrtrndreRn , t«D vaen de Heereo Stston 
dmer aoders ju difpuueerdeo. 

Vurder beliwrea vij eode tveeren vij bij eede uijt ten dbidp 
ende mn wcgen d Ed« 5loghende H'* Stolen Geuei*, Sijn prinrtlijcfc* 
Ex*** code Bewinthebberea der Geueraeie Verrenigfade Oust Jiwliscbe 
Conip% de Bandauecseu ulle fanlpe ende axistentie te bewijiseu eude 
baer t« bochermen tegen alle Portogeaen * over lant offte hinder 
aoaden ioeken sen te dw^ii. 

Oock belooren wt} alle RandanecAen tc vergnnnen, dat zij met 
haer jouckeo loUea mogeo raereo eode tnffijquerea op aUe pUctaen 
daert ban believen zaU mita dat zij geen speoeiijen sullen mogen 
»crvi»er<n. 

Ende sullen mede, om van d'onaen in zee xijnde uict bcwtiadtght 
te vorden, van den gouTcrn' ran 't fort Xasson paspnort vcnoekea, 
die bij de voor»cbreveti Bandaneeaen om haer venoek aatl gereiu 

Voorder belooren vij alle orerloopen, die ran haar neesteia de 
BandaaeeseD om eeuigh quat feijt otitt audentats zouden tnogen 
oTerknmen, aen de Tooncbreven Bandaocwieii wodenim te gnven, 
•oiidcr desieWe le mogen behonden ; waenegeii de TixirKhrcvrn 
lloudaneeseD jnsgelijcx geboudeu sallea wesen , alle die peraonen 
die Tan oo-ie aen haer sijde iiullen overloupen , wederom jn banden 
rail deu gouvera*^ ran 't cn.<>»teell Xassou te levereu, soader deaelvc 
te mogen behouden, Itesnijden offte Moon maeken. 

Welcke poincteo ende artirnlen alle, ook weameer tot roltreckinge 
Tan ecn ecuvigh rerbundt cude brocderlijckc rruodschap gerequireert 
ende dionstigh bt-vonden sail vonlen, de booghgeaghte ende seer 
mugeode partijen recipn^quelijck up vuoincLijcke eude vorslelijcke 
wuonlen belooveu te salleo prcsteren eu uacrkomen, als off deselve 
in dc»cn pertinenlelijek uijtgedmckt wareu, sender dat de mesaseu 
oAe fauten, [die] bij eeuige van beijde partijen oudenlaue jegcus dil 
eeawigh Terboiidl eude bruederltjcke rrienduehap bt^en moghte 
wordeu, deselve in craght snlleu mogen Terauderen offte te niet 
doKii, maer sail Hen geoffensecrde sijn klagh doen, dner onder de 
misdader rarteerl , uaer uijtvijaen der borgerlijcke, goddelijcke ende 



* D« Jou^: .eude anderen die haer eeoige overlast", ena. 




00eT-i>iDi»cuK coMPAQlox 1602 — 1800. 



09 



n&tucrlijrkc wfttrn, soo hacst docnlijck sail zijn (e rt'ght gehulpcD 
eode de misdoemlen u»er vig«ui vna justitie eude gelegentheijt der 
sseckeu op 'l hooghste te strntleu uR'te iu handeii vau deu gegnt- 
reerden le 8«iveu fijue overgelevert werdeu, om nil soo deu (fcoffen- 
oeeidei] van overlast te ontledigen eiide onderlijuke vrieadt^cha)) soo 
Uogs iKMj mci'r te doen iicmt^n. 

Aldus ter et-ri'ii Gotles eude de gciiieciic welvareudi- ruste [vau] 
bf ijde Isndeu ende atwlen onder genccordeerl eiide bi'sloou-ii dcmr duu 
H' Svmon Jauszoou Hueu, vicc-ftdiuiraell van dv vloote vau Hare 
Mogeiide H**" Bewinthobbera. daertoe geauthoriseert, blijckcude bij 
de brievcn ran rredontie, ha«Te mog. heereii oraiicavs vertuout met 
briit'ffte VBD deaelve Iiaere Mar' ' met de txnU: giilfgeiilheijt te dueu 
ID ampliKiiina forma den jtihoudcudp drscs vcrviittcndr ondt-r den 
grooten zeegell van Ilncre Mogeude 11"" Stateu ende sijue priu- 
celijcke Ex"*. > 

Gedaen jut schip Hollatidia li^cnde in de eijlaudeu van buiida 
deseu lU*" Augustij A" 16Uy. 



XXXI. JAPAN. 

25 Augnstns 1609. < 

De »«nile a«tirakiQ|;«a der Nedpi-lnndora mi^t jAi^nn dit>;ti'«k(«QMi van 
1600, loea bet eohip de Lit^fdo van do vlriot vnn Jai-ijiie.i MbIiu ea Simon 
de Cordea np Kioeshioe laiiddv an itukolu diikci' taitdueiivotcn d4dr go- 
TMtJgd ble>'«u. Onder h«u M«Ichtr>r van SanivoArt ftn Jacob Janazoon 
QutM^eniMfck. Di»(>, voorxk-n v«n <*ti — uwt bewaArd geblevea — 
IwodeUpw vooi- dc XcJiTrlauddi-n , bcffaveu isicb in lOO^ nnnr Pn-tttni ana 
de Ooatkost vjlt) hel MiUeische .ichiereiland eo Quapckcrnnecli ging ran 
daar noar Djuhor, vrutr hij in 1606 de vtoot van ConKrli* )Ju«t«li«ff 
ontmoette *. Zoo werd de nandaoht der oneen meer op Japan gevusiigd 
en rail oar« fairlor^ in Potoni uit weidon scd^ri 1GU8 t«r wttle van don 
tuindel uienwe aeurBkingen met genrwiud rgk gvwic^ht. Ook Ap R^-wind- 
bebbicu der O. L C. sa^ua dete gauruir. Iu Juli 160ti kwanien twee 



* De un i« hier bl^kbnu* bedorr^^n, 

1 Dit met iwor duidelijkt) *lot wordt niet aangetroffen iii bet exemplaar 
1jij De Jon^, C. a. p., bldz. 816. 

* Over^nomen dIe Lanta, Japan, bldz. 171. tk hob di>EO li^eing gcbntikt, 
omdat cy is .de letterlijke vertaling" vro het origineel, ^bfj d<f faktorg ap 
Doiiina roorlinndeo" ilater in bet Bijks-arubiof goplaaut), wolke vortating 
oan LanU is niegi>defl]d .voii wege den MiniaMr van Kolontcn." De Jonge, 
OpkuMtl, m, b1dx. 301, Unvtt een nndero lesing. Da hoot'dinhoiid vr.rsobilt 
cehter out, {Tgl. I>u Jod^, t. a. p. , bids. 298, v.). 

* Vgl. hterr^Mr, bidt. 41. 



70 OENBEAl^ N-RDBKLAKinnHB OROOTSOTKBItDI 

tledarlaadsf!he nchopoii, do Roods (of V«ir««iiigtlc] Lcmw mot I'ijIah 
de Gtriffiofin, ii^ Himdo (Pirando). Abraliam van >l<tr Knii^nk, Ntmli 
Pitgok eu M«lc)iior van Saul voort werdou uu»r dna b^httn'tvltur van b«t 
rtjk ^ g«zoudeQ, om ena vnrdrn.g le uluieen. Ofttcihoim dit dof>l nict word 
boroikl , wei'd liuii tocli liaaddUvrijbeid rerleeiid bij oiidttrstBandci) (i««. 
Exiii \«[l<?rliiadsnlio faotorf], oDd«r loidiog vaa JiMiqiii?* ^ptyrx, vivtd te 
Hindu upijiiritiliL. (Vi^L L. C. I>. vnn Dijlc, fan Berthtm — Japan, b, 
lildx. L— Iti; Do Jonge, i. k. p., bids. 85—87, 299— JWl; Nadiod , Japan, 
8. m—\Vi). 

Wiinucer de Hollaudsohe schepea op Jajiun vnreii, m wetke bogt 
zij uok. inogeu )aniieu, zoo mag men ilc-selve iiiet (e kei^r gaau. 

Vonrt-aan 7.n\ men dil la-^luil hniitiitn, trn sunder ran dMzelfs zxa 
Ef te Tijken, lieii giiaii cm kumrii Inlt'-ii. 

Aldus w 'l kortc-lijk uiiac mudljorstigc wil gt-weust. 
Het M''" ja«r Kerisjoo, ' Z^I 

op (leii Sa'"" (lag van tk- 7''' miiJiiicl vnii dtfu Sjougoeii 

(25 V. Ougstmaaiul 16UH) Mlnnmoto Ijujas. » 

nnn 
Tjsaka Kooroenliolke. -* 



XXXII. AMBOX. 

36 Aagustns lfiO». > 

Vnn Bftoda be^f Hood <>!« hivrviMr, bids. (16) liob n&or de Anboa- 
groftp, wanr hij '21 Aii|{iiitttiit I6(|i9 uuikwitin. Ouk bier wtM-dou do ver- 
JioudinguD d(j«r won niouw iKintrovl j:«roKeld, (VVi. Dc Jooge , OphwMt , I [l, 
h\Az. 102; Tielft, Earttpe.-rs, VIl, bids. r,:*J. Hnt contrMt xiin Fubniari 
160& Ma- rendK U Au^atux IB09 dooi- loedoeu vau De Houtmau bCvC«- 
tigd geworden "■ 



' 111 die dagBa WM de Mikiid9 do titulairR, de Shoguun dt; f«il«lgk« b«- 
hsenohcr vnn Japan. Eoratgi^noGiiido niHiducrdt.1 locn to Miodo (thati« Kioto); 
lAatatgenor:mdc te Ycdo (Tokio), Khogoon wa* torn lyi'-yaaoc, de aiichter der 
TDkocgavrii-dyuivtic, di? tot 1968 is bluv«n vuortlevoo. (V^l. o. s. Naoliod, 
JajMu, H. Ua ff.) 

' Lock: Keiiajo of K«aho , eeii joArlcriii^ (Nenj^o), di« b«^nt met 16S0 (en 
loopt. lot 1011). 

* lyeyHsoe. 

* Over wieD met< doa«n naam bedo«ld wordt en den vordercn Btrijd, woartM 
deie pa* aiuileiding hfwft geg«>v«n, zie men Lauta, t. a. p., bldx. ITl, v.; 
Van Dijk. t. a. p., bldx. ^8, v.. 40; De Joago, t.a. p.,bldz. 293, v.; Koohod, 
I. a. ji, . S. XV[1 — XL\, Vgl, ook hiema, bidz. 98, nool 1. 

* Uit Imt f^ntmi>tbo<'k. 

■ De Jongu, bldii. 10^, virrgiat zich, als liy JCdgt, dal diub b«VG«tigio|| 
plBAtti had uft df komnt van H'^^'-n: immcr* due is etnt SI Aupiatua lliOt) 
bij de Atnboifeiland«n K«lcoiaifu. V'kI. ook Taliinlijn, A>nhon. b, btda. 83. 
Zie ook hiorviiOr, ooutiaK X* NXIX. 




wwMsmBPH^TmiPAasTinOTe — 1 800. 



n 



Accoordt met den Vice-adm' Svmoit Jniiszuuu Hi>eu 
eiide de voorschreveii capiteiju eude omjigfcaij V8U Hitoc. 

Viriiondlscbritn van do orawgkaijs vsn Louhop^ ('oinh<'II(», 
Lisaydy mi^t cok dcri omugcAij Ba^^ie ' aU ook deu cn\t' lUtoo ter 
eeure ende deu v ice-ad miracU 8vinoii Hocii cudc Fredrick Htjutiijiia, 
gouver' vail Amborim, ter anderc zijde. 

Ilcrstnlijck sullen de Cliriateiieii cude do Miihaininrddatteii ', dogh 
en sullen den nndereii inrt mi>!os1<Tcii. 

Teu audrivu sw> viv oiiderl cjissteel vmi Auil«jvun 9taet. cuUoo 
oiider de Hollamlort Idijvrn (.-title wje ondcr Hitue .-tinrt, sullen oiider 
Hitoe blijven ende mede die ouder Lissijdij code C'Oinbello staet, 
sail onder romlK'Hu ende Lispijdij blijveii eiide idl gevidu vmaiidt 
onder sijn biK»fdcu iiici willde staen eiide bein begrepc, 't zij die 
onder de Hollanders, onder Hitue, Louhoe. (.'omUello eude Liwijdy 
Btaen, * sullen de Hollimders mit^adeni die van Hitoe, Loiihof, 
Combello, Lissijdij gebouden »ijn. malkander d'all sulckeii te regbt^m 
ende stniH'eu ondert regbt van sijne biiuird«i]. 

Ten derdeti sulleu de Hollanders op nns kndt snuder rutisent 
geeii fHstcf'l olKtc t' furl muge uiogeu maekeu , »o« biuge wij in de 
cenigc* vriudschap sijn. 

Ten vierdett soo daer eeuige van ouse vier steden negh liepeu 
ider 't gebiedt van den Gimveni', sail ileselve etide mi* weder 
lereren, op dat auleic niet mcer en doen, als inrde suo vmnnt 
daer vati des Cuuvern" gebiedl wegh liepe eude in euutge ouser 
vier steden quamen sonder consent ran den Goavem', snlleii irij 
deuselven wcderlevereu. 

Teu viJJTdeu sullen alien dt- tuigelen ueu de HoUauders inueieu 

> Dt Jongn, m, hidt. lOS, 817, dmikt hierby oad .Oraitg-kiiii van Vmmit 
Vt MaaipH''. Tiol«, Evnpr^^, VII, bldz. 158, aoot 1, miit: .Hoogstwonr- 
(■tilignlljli ifl evenw«I Eimnlnha Biuwi, <i<^ vortAgcnvoonligor Atin Siiltaim van 
Tematc bedo<^ld", cit lijj rtrurij^t datu-bg nnar Vnleiitiju, Ambon, h, bids. 84. 
Da bladxx. 19, 23, 83 en 57 van dit gedeoli^ vao Vxl^Dtijo t>«ve8tig«n to. t, 
dese nwaiiig, dot m^n hicr booft tv du«n mut deu oruugkaja Bastti Fnogi, 
jtooaLi Valentin bum no«mt, den stodhoudor (kitnnlnha of «utahiikan) vnn 
dnu Hiiltan van Terrwt* op KlQin-C«niin 

I W«t hier venreteu x* iu de kopk'. kuii word«u aan^vuld uit yul«ut^'&, 
L a. p., bldx. Bd: .iialli>ii de Chmtcnen ChriBt<!n*?n an de Mobacuiaedanea 
Mohammcdiui eji blijven, dogh" enx. 

Ed dud oader den aultau van Tematc . die Klsia-Cflnuii onder a^n 
Ig' had. 



72 



OKNKRAl.K NKLiHRI.AXtlBCKr (lEOCTROyKKBDK 



gelcvert wonJfu, wwrrvau uu geeiie vasteii |)riJ9 gemHckt i», maer 
wagliteii f)|vt gi-binll. van onsetQ kouinck van Ternalcu ', twelck 
sullen irllr gdijckclijck volcftmentlijck unerkomeii. 

Uit act-oordt van den gouvenieur en Tisi'iidmiraell voorachreven 
is gednen uijt den iinnuii v»\i dc !["" Staten Uenernell en 
sign Fnucel. Ex'" iti Hullmidi up Wounsditgh, 25" dug van do 
maen Jom vailillavnll - jut jaer Miihatiimfd 1019. A" rhrislij Sfl* 
Augustv lf!09. 

OndL-rstaiind schrijvcn van de hoofdeu van Loehoc, Lesidi , Kam- 
bflov en van di^n kimrlnlm lln»i aim den sultau van Teniale staat 
in verband met boveustanud rontncl. 

Wij iindersateii van Liiehue, Limjdij, rumbello. als ook all'* At. 
Olisives eude Olilimes van dieu, met umngkny IJasv doeu reverentie 
aende voeteu ende bidden Godt, hij UE May' * cen langhduvrigh 
leven will verkende. 

Vourder in de reverentie van Bneij ende wijt UE "ndi-rdancn, um 
UE Maij' U- kenueu 1« geveii , h«>e dat den vioeadniirapll Symon 
Hoen ende Fredrirk Uoutman, gouvern' vant casteell Amboijnn, 
aeu ons, HE Mnij'- ondfrdftneji. aen 't Casteell ontbuden heefft, 
daer wij alle gecompnreert bebben ; suo ist dat Jen Viccodniir^ eude 
GoHvern'' versoght hebben, om het oude awtwrdt le veniienweri, 
dat tiis»cbeu de Uullanders eude UE Maij' ouderdaueu gemaekt is, 
waerup UK Mnij' mirlerdiuien f^miim-kt ht'bhfin, wjj 't stive door 
vr<\-se Uircr M:uj' iiict uw.t mis ni-iiu-n, w»nt het get-u nmiiier is, 
dat de undpHHtteu voi»r haeren H'*" gaeu. XoghtauB door het vcr- 
sfM'keii endf ftriistaeii van ilcn Yiceaflmir' ende Ooiivrrn', son doeu 
wij UE Maij' welen, dat wij alle oui- ailbiniteereu eude volkonicn 
wille ende sullen imerkoraen 't verbondt Hgeenc tussehen U ende den 
Priiico van Holland! gemneckt hebt. Op cen Mnrudagh 5* (?) mane 
Jum vadleUa jni jaer Afahnoiet 1019; A^ Chrisiv 25* Augustij 
1609. Wna miderU'ekent uldus. 

■ Dit geschrcveu bij jmau * Lokloh. 

< Sen bew^js, dai oak Hitoe i<^a aullau vaii Tcruate a.]a e\ju opperhMr 
«rk«lld«, ten miiuLe wauneer dit too te p*« kwam, m dit geval om nclit«r 
d(*ti SiiliaoB tuvHteroDiiug aicli to vurechuilon ti>f;«ituv«r <la vurderiDgvu d«r 
Ni^dcrlntidcr^. 

' DjiimAdi'liivriLl. 

> De :itilt«ii vftti Tfniat*. 

* IcnAro 3 vAorgAngor in hiM gebftd, een Mohimmcduiniicihe z.g. „gMwl«lijke". 
Vormoedelyk de imiLm van Lonkof, Zi« BrgtM tndt Vhorifamg ( Voriicrtiron) bide 18S. 



OOSTVIXDISCHE COMPA(t>'EB 1602 — 1800. 



XXXUJ. BORNEO'S \VE8TKi:8T. 

1 October ItJO!) '. 

Nftdnt reed* ««nig« ju«a vro«g«r Cwaftracbtjatuk in I60B> de OoaU 
lodiwhu Compa^iH *cn fAotnrij had opg^rifilit te So^ltadaun (wnarinod* 
u«Q remla m IdU wan in niuLrnkiug gf-kumanj, kwnmttii io X«)d<.*i-]iuiden 
in 1G09 in fianraking mnt Hftuhas, hi^lw^'lk nnier Djohortt ^npremati« 
stood, en dat Luid&k «u Miuipjivr& lot xrjii (i^bittd rekende. Nu werd«o 
tan LandiOc de mceste diuaant^u aanf;«vo«rd le Soekadaua; mnAr At> 
^*ertv^Qwoordiger der O. I. C daar, Kamufit Bloumaerl, was van moe- 
ning, dnt Kainbun voor di^hn dtamanthaDdal belcr g(;«chil[t> koii liijn. De 
TOTsL ViUi Samliax had carvn onar liM plan, om dien huii(l«l I'nu Bo«- 
kadana oaar (jju Inud to vuileggvu en alooC mot Bloeoiaci^ htii vol^cDde 
eontmot. (Vgl. Van Dijk, Bornea, bide. 130—187; Tielo, KunpHn^ VH, 
bida. lao, 159, v.) 

Keuwig verbondt eude contract van wegeu d'Hoog 
Mogeiide H"*" StAteu Geiier' der Vereeuigde Nederlfttid- 
»che proTintieu, Zijoe Priuoelijcke Ex"" eude de H"" 
Bi'wirilhiibbcriMi vim di- srlvc laiidhii . trsilTijijucrttrnIc op 
Oostinilicn , tcr ot'Tire e.nAv Ht-ii doorliightigen koiiinck • 
ran Sanibas eude omiiggende pln«tse op *t eijlaudt 
Uorueo, ter andere zijde genmeckt ende vaotvlijck be- 
slouteu het imervolgeude. 

lu deu tfersttu is gvcuritraclecrt dnt de vuyrdagliU' lluog Mug'uude 
H"* Stalftii (Jnirmidl, Hijn Prinot-lijckc Ex"* fiidcdr Itrwiiitliebburea 
den sM-r mogcndc koniack van Sambas sijiic underdaiien en landeu 
fulleo hvlpeii besrhermeu tegen alle geweldt, uugelijck end*' javu- 
satie * te water ende te laiide die hem door de Spaugiifrdcu wide 
FortugeseD twuden mogen aeiigcdaeu worden. 

Ende bij too vent: tjmAiidt van buijten deu Kouinck iu ^jii laudt 
quameu aeadoea eeuige oorlogh, sulleu dv capiteijiis t-iide gecom- 
miUtierde der VerccQighde Nwdorliuidf.ri tot Saiiiba« rcsidereiidr met 
alle bun Tolck ende mtight deselve te rcsistcreti cndi* den kouinck 
Tan Sambas ossistcreu sim> reell mogelijek is. 

Bij sao verre die van Sambas ijvrers buijteu liner laiidt eenige 
oorloge oirU) jnterprijee aeuvaerden, sallen de Toorschrcvcn capi- 



■ Uit bat Coairaoibtwfc. Du leung bij De Jong«, Opkom$t, 11], bids. S02— 
an, luidt in dHu nanbcl' en aau hei slot iete andurs. 

- Bg Dfl JoiiK» luidt de DDd»rt«ekonii)g: .Saboa Tangnn Pnngcrnn Ajrde 
Pae Uamboa". Hierin ligt xeker de titel: Pnngvran Adipati opgaitlotMu. (Vgl. 
Tan Dijk, B&nwo, bidx. 137). 

* Do Jouge, bldz. 303: ^avaaje". 



74 



IBVRBALR 



IDR&L&N DBOffBSBOOnrHO Y srRDV 



te^ueu uffte gecoinmittevrdeu met faaer maglil te water eude l« 
Jaiide iiirl gchimtlcn j'ijn eenigh beliulp It- diieii. 

Hu-r tegens zall rle zwr mogeude koiiiiirfe vmi Samhaft eudc zijae 
onderdonenf waerotider begrepeii wordt NnniphAun. Ltiiida ■ ciide 
aiulen.' laiidRii die (iiidrr aijn gebjedt stneti, die van de voor- 
schrcven provintien comTniwie hebbeu , ^ iti zijn laiidt Terieonen 
vrije hatidtiliiigc i-iid« sullisaalv wounpUctsc eiidt^ vusttglieijl, daer 
hiiune pcrsooiicii cade goodoreii In gaede liewaringc mogen sijn 
eildp dost;Ivi- bisrhrrtni-ii Ugcn nl]p cude ucu vgclijclc, soudp ' dal 
By liedtiU ofl'tc Imere guertereii sullen beswnert wordeii mel eeiiige 
lasten, maer haere guederen vrij aijt en jnvoeren sonder eenige 
toll offte audeiT oiigeldLMi le beUleu. Dtsgelijcx sail deii vuoniueinde 
kuuiiiL'k de gpene, di<^ dp rommissie van dc voormiemd*^ prctvin- 
tieu licbbun, rrij iu allf tiijii Undeu lateii handvlen 11I9 Mampliara, 
Laiida ende vufirta lieell lot de willdcii, ■• tlair de diainnutcn gi^vist 
wordcn, soiider dm vnn sijn ondprsatcii rteselve cuige vcrhiiideri»ge 
otl'te ovcrlast gedacii sail worden. 

Sail dat) gelijuk ^ ileu huu^edagbten kutiiitck van Sambas cndff 
de sijue nict tueketeii otftc vvrguuiicu voiilgc liaDdt-liugv ufTle wuciu- 
piiiKlse ncir i!«iiigi: SpHiigtiiurtli-n , Pt»rt»gcs«u. Fngclsen, Praiischru 
offt« eenige audere Kuropische mitien. Van gelijckeu m\ deii voor- 
gedachteu kuuiiiiick van Sambas goeii diamantcn uijt aijii laiidt 
lateti votTt'ii door sijn jdwoiukIits oflto eenige vrr-cmdft nalEeti, di** 
jtL sijii luiidt suuikii mf;g<.-i] LratliqueriMi , mnur allc di^sulvc ncu d« 
ge«ne dio de coinmisaie van de vunrschntvun provintien hebben 
tot ceil redelijckc prijs verkupen. 

Kiule bij sooverre die (van) Laiidn, desgeHjcs de willden, dner 
de diamniiteii gevi^it worden, tot Sambas uilEeit komen bandelen 
eode Sulckro dotia * vvrlaU'ii, sullen de geeue die de coinmiasie 
van voywrhrevni provitid'eii hrlibeii, hfirr hnys aldner onck nphrpkcn 
ende in Sambas Women, alsoo op twee plaeUeu woueiide alltijt 
ourluogeii tusschei) dc koningeu van Sunibas cti Suckedauo sonde 
opsfaien. 

> M^tnpawa, Lanilak. 

> J}6 Joug6, bids. 802: ^io van do voom. provintit^iif nlA Gelderlnnt, 
HoUs-nt, Zeelant, UTtnscht , V'rioHlniit niids Oviirynurl nn linpre glioitli«vrdi:i> 
van de vounioeDdc proviutiiiu uumniinio liobbcu", ^us. 

* I^oet untnui-lijk cgn: .ftondfir". 

* Di> Dnjakfl. — ^inlimi wnrd bmituiii-d door infm Muli^i.-u-li Vurateuliuta. 

* Miwt siJH .Vftti Belywkoa". (Zie De Joujt<3, l a, y., blda, 308). 

* Moct. nntiinrlijk sijn .Nurkadana", EooaU Du Jotigc hecfi. 



oosT-mDiscHB compaomk 161)2 — 1800. 



73 



Sullen de Huug Mogciide H'" Stoten Geueracll, Sijtie Princelijcke 
Ex"* met sijup cnpiteijneii eride cotnmijseri , in Oustjiidieu tmffi- 
quereude. met den koninck vnu Saii^Ihu' cwdv /.ijni! ititdc^rdniiiMi nii 
ende ten eeuwigeu dng«' goede Alliniitit- eiiHf vnimlsc-Uap imdcTlirtudcii 
elide de v«orschnfveu poiiictcn iti altvs naerkiimeu eude iiugh 
meetder die lot vredr oti vrtridtM-)i»|i ntrrvkfii , df^ tiooitigh sijiide. 
genuekt tc wttrdeu, drwrlckc bij brijde partijeii gelijck ileseu 
onderteijkeut ende geconforme'erdt sullen zijn. 

Arlum tut Sambas desen 1* S'*"^ A' 1600 ende was oTiderteijkcnt , 
den naam vnu de Kuuiuck iu Arnbi^che leltereu > eiide uijt den 
naem van ile Himg Xlngfiide H'"' Slalcn rjeiiemrll , Sijiii- Prinrel. 
Ex*** ende H"'" Bewinlhcbbottn der Vcreenigbde Oostjndisc-heCoinp. 
Samiiftl Itloiiininprt* 



XXXIT. HOLUKKEN. 

10 Ilecembor ICOO. > 

Von Ambon be^f R-mn sich naar di? Moluklcvn iu Sbpti>]nlK-r l<>Ofl. 
liet bchulp d«r Ternfltaiitm vcrdn^of luj in November <le Sjianjuur-d^u 
vui h^t ciland Datjiui. vtnnr hij in )i«t thaas DNrnev<>lii gedoopie 
Bp«aa»obc fort «eti gamisoca l^gde. Uot duo aultan van Batjaa, die 
geeo partjj had gokosttn in d^o 6injd, vrvrd ziu pl'u coutr»ci gfMilotcu , 
wnorbij iiok «ultiui Mudnlar vhd Ti>runU' xwh tuiD^lool- \Vf\. Tinlc, Airo* 
ptfn, ^^I, blda. IM—lo"; Dc Jonae. Opkomut, III, bldz. 101, 82S-S8S.) 

¥jen eewigh verbondt t-ndo ouviTgftiii:kflij<!ke vrieiidi- 
schap gemackt ttituchen den doorlugbtigf couinck van 
Ternnt'', kittdiill ' Mod».»far, den gestrengeu h' Svmoii 
Janszoon Hocn , viaiidminie! van dp IS grootr IVcder^ 
landiiche »chepen van wegeu d'Ed'" Mog. H"" Slaten 
der Ocunieerde Xederlandsche Proviutieu, siju priucelijcke 
Ex'", gebooreu prince v;in Oninge, grave van yiiswoiiw, 
Cattsen Kilebooge, Vijnnden, Marquis van der Vcere, 
etc", uiitsg^"* de H"" Bewintliebbereu der Oost-Indiselie 
Otmp* ter eenre, ende door reqnisilie van den grout 
magbiigen kiniiiK-k , den kuninck liiindjj * vacalli- ' de 



' VgL hiervWr. bid*. 78. noot 2. 
■ Uil bet ConirootbMk. 

* Kutjil =3 prinv — In de leziog van dit contract bij Da Jonge bide 
BS8) hoot du beluude Uodnfur: .Mudu Furu Sucl" = Modufar StiltnD? 

• De JODge heffft: ^Coninck Louding". 

' HmI xijii: ,vaii &!]«". (Dti Jongtt, bids. 3SQ>. 



0E7CEBALE ^BKHLAXDBCHI OBOCTKOTERKDK 



eijlamVo, lieden eu stedcn van Ratchnni trr aTidero 
zijde. lien eeueu den anclereu beluuveude up cuuiucklijcke 
woordeii ilet-a tinervulgt'tidf puiuctPii emh artijciUeii iu 
&11« mattiere iwer ijder uijttcrste vermog«ii nner te koomen. 

£erst«l)jck lieloofft siju koniucklijcke Mar' vau Temate ende met 
allp aijne grdeiml-eenle * rnciideti die de Ed'' Xlogeude H""* Bewint- 
hebbcrcn ', sijii koniiiklijcke Maij'' van Hatchan tegeu alle hosstyte 
prowdureii uimer vijaudeu te beschermcn, die zijiie Ma?' voor- 
scbrpviiii biiiiiftii sijiu; It^iniloii wmdrii suekeu i^euigL- uverbist olTte 
ufTbiriike tf: doen, deaelvft aoo vcel mogelijck sail sijti te troinerea * 
fadt' siJDe koDinckrijrkf vnn alle nvcrlusl t« lielpt^ii defeudi^rcu. 

Dm beloofl't sijii Koiiincklijcke May' vau BfttchAin met alle Kijne 
gcallieerde. sijue Koiiiticklijcke M«j' van Ternnteu eiide sijneoader- 
danen tegen alle gpiwcit ende. bclegeringe oiiser vijaiuleii met alle 
aijue inaght n-Mpruquc liC amistcreu eudc up bet versuek dadelijck 
soiidvr cuiiigh verirnik * le hulpf u- koiim;ii. 

Sullen ook alle de jinrouiidert van dc eijlandeii van Cnijo ciido 
Qeeue ". die door de Kouiucklijcke May' vnii iSatchau voorschreven 
overwutiuen siju gt^weent * eude Ic vtioreu ouiler 't riji;ke vau Ternnteu 
gestaeu hebbeii, wederomitie oudert voorschreven rijcke resortcriiu 
ende under 'I ooirimiuidfinvni van Sijiie Konincklijcke iMay^ van 
Tcruftta stacn, soiidcr d:it Sijnc Kuiiinrklijcke May' van BatcliBn 
daer nenige ntrlie snll lielibeii le pret<^wdifivii. 

Belnngende hct stuck vau religie, fuIIsu iille Sijns May'* voor- 
schreven oudersateu, soo vau de Mworcn ' nU Heijdeueu, hacr 
gewilligblijken Icit de (,'hristen reb'gie willende begevcu '', vrijelijck 
moigeii doen simder dnt Sijiifi Miiij' offtc de sijnc 'l selve in eeniger 
uiHuieren »uutle intigoii inl opctibfier ulfte lieymelijck weereu ende 
sullen ook dc geeommittcerde van de 11"" Itewinthebberen uiet 



' Do Jonffe: ■g«ailiPcrdo". 

* Dn Joagtf-. ,<ln Kd. Mog, IImtad Btitteo-Cisarl. , syo Priao«lgokfl lJixO"i 
initeg»den) do tic>,M^rti B^wiDtlivliberoD". 

■ Db Joage: .riiiner«n". 

* Vertrei = uJUtftl. 

* KajOB, — Gaiiwli of Dowara. Of Iwteekent bet: fldegent"? {De Jniitc«. 
bldx. 828, V. JH luRr onduiiiclijk). 

* Tide, Bvroptin, \\\, bl<Ir.. l.-jfi. 
' De vom self yi&a Mobatamedaaa. 

* Da CbriBUn-propacaadn der Spa^jaitrdflD en PortugeAseo hadd«u op 
Dfttjftn niet onbcteekoocodc r«siilint^n gohiid. (Vgt. Tiols, Bunpetrt, Vtl, 
bld«. 156.) 




OOST-tS'DISCHC OOMPAOMf; l'JD2 — 1800. 



77 



vermogen , Ac manlijckora ' offte nieuwe Christeiieu , A\e ilour haer 
ernstigh Tereoek begeereu Moors te worden, int selve stuck k^ vcr- 
hindcren , maer in salckeii gevalle Tersnderingo van religie mf>eieii 
godougeu. 

Vnrders Ixiloovcii wtj Svnmii JaiiMoon Hoen, van wegeu d'Kd'" 
Mi>g(;tid<^ H^" StatiMi Oftucr', sijii Princel. Ex"" eude de II'*" BcwiuU 
hebbereu voorschrt-ven op Sijn Koniucklijcke Mb_v'» landt eeu cassteell 
te fortifii-eren , *t selve van soldaten, geschut, andere ooodwendige 
tunoionitie vau oortouge, uni^r uu» vcrmogeii v-jtu ijaptlael] eude veell 
gedieastige manifacturen soo versieii te houde, dot Sijn May' ge- 
noeghsaem van alle hostile procedureu der Spanja^^rdcu mits Oodta 
hulpe bevrijdt sail zijii. 

Ill Tccoinpeiis vaut voorschrcvpii beloofft Zijne May* ran Balchan, 
wet atle sijue uiidenMiteu de cooplicde ende soldatou van de Keder- 
landerw' iiatip met giH-de uatii; ' met goede plaetst-u ende w<iiiingeii, 
dacT zij liarc gocd«rrn, rnopmanschappcu cade wacren seguirlijckcn 
mogen vertrouwen eude bequamlijck logjeren, te versieu, deselve 
□einende in sijne proteciie ende bescherminge , sonder le lijden 
dat hacr hinder offte leedt aeugedseu werdt; maer t* coutrarie haer 
te pntrocinoerRn sonder * in stnck vsn haore ncgotie ais ander- 
sints, dacr 7.ij Zijne Conincklijcke Mav' in van doen sonde mogeu 
hebben, sender den cap' vant fordt Baruevelt eenige van sijn voick 
comworp-ii , om den vijaudt afl'breuok te doeu oH'te in eeutge 

Icrc noodwcndigcn voorvallende saekeii gelijck • te werden, te 
nogea weijgereu. 

Nopieude d« handeltuge der nogelen verbiudt Sijne May' van 
Batchi&D, deselve aeu geeu andere uatie ah aeu de gecommitteerde 
van de Generaele Vereenighde Oostjndische Comp* te levercii en te 
vereopen, tot suudanigen prijs als dr vuorschrtveu gecoiDinitteerde 
met Sijn Cotiiiicklijnkc May' van Tmialc bnltmgen hebben, zouiU^r 
te leijdcn dalae in cenigc andero natip handen wcgh gcvoiirt wordcn. 

Sullen ook geeu swaerder t<;llen eude uudere lasten, die up de 
uegotie vallen, belAlen als Sijne May* naturele jngebooreu doeu. 

Aldus gcdaen ter eere Godts, streckeude tot angmentatie eiide 
opservatie van de onderlinge jugegane vrindt»chap tusgcben beijde 



* Oran; mardabebi of mardika a rrij man, ieman<l die vry ia vundienst- 
baarhftid. 

* D«[« ovHrtolligH woor^en QUtbreken bij Pe Jouge, bid*. 339. 

* D* Joatte : .«oo", 

* D« Joo^: ,gebniyot". 



7tt 



QRMEHALR NBDEB-LANOSCaX OEOCTXuVKEEDK 



iltfs hoi)ghge(lngh(eris roniiicklijcke May" oiulerdancil fiiile unse 
voorsi-hreveu NcderlimtUche natic eutle tot ruijne [*ude] distmctie 
van de Portuj^eseii en Sjjnnjserden neffens Tiiure geBa8ocieerdc door 
de gfstreiige h" viwailmr' Symnn Jnusznoii Hocii, diiertoc geaiithn- 
risifert van dc Etl' Mug-fudt- H"" Suitvn (it-iicr'. sijii prinoclijcke 
Kx"". etc*, mitsgiidiTH d' H"" Hi^wiiithflilnTrii drr VurctiiigliHo 
Oowtiudise Comp', blijkf iide bij dc- brievcii vau credcntie , *iju 
Kuoiiiitcklijcke Mnv' vtHuutit, ti«l()uvciid« lii-sclve »)u ms doenelijck 
zijri sail in amplissima forma te doen hcbbcu. 

Actum deseu 10 X'*' A" 1009. Op 't eijlaodt Lakiule ' Piidf vrw 
unileHtnjkeiit Syinon Jnnsxoon Utieii. ' 



XXXY. KC8T TAN KOBOJI1>DEL. 

29 Hnnrt 1610. ^ 

ArpRil MartensxoQQ h«d bet knntonr van T^gpnapntimm iKie liiervdiJr, 
bl2. liK) .in goedeu (lu«u jiivbravtit",'* iiianr vvod liutur, vv4^>iu<i<u8 «vn 
kiitiioor Ifl v<>Mri^n ti* Tir«|>oj>lii-r, in de onmiddnliykit untiuhvid vrq 
Tt^f^iuipatntim. * Hi«rt.(i« v'f^rd dan ook ondvrsUuuid contrat^t gonloten. 
Vg). De JuuKe, Ui, bide. »3», v.) 

Aeaiurdt gemacckt liij dt'ti cnp' Areiit Mai>rtszii. cade 
Pietcr GcrritsKii. Bnurgoingen van wegeri endc nijt 
chrat'ht van de Ei!'" Mygendo H'*" Statcti vndts sijue 
Princelijcko E\"'^ Mnnritiiis dc Nnssaii i-tc" tcr eener 
«ijde elide Tiere Wiugelaije, goiiveru' ovtT d'eijlandcn " 
l^udamandiUnm ter nndere zijden, eiide daC vuur eeuwigh, 
godaeu adij den SD" Mnarl A" 1610. 



' Dl^ Jonpt^ hocfl liier jniMicr: .Lnboua in BaUijnn", nl. Labo«ha of LaboMi 
RAQ d« Wi'JitkiiHL viLU li«t (iilaiid. 

' Bu dit .rontio iiog; .^Eeaigv Ai-abiwlis karaktera)". 

' Cit hp.t Coutraotbouk. 

* De Jonge, Opkomst, HI, p. i)39. T«nonrcffht«b«i!ft hjjertiiuchRn^voRt^: 
,(on*>". liii had inD«t(«ii Itutiin: ,Dp plii«t!i« vbd T, hwft (h|j) owJi", euK. 

'' V^l. Vnloutiju, Kowvmayulti, Vtldz. V, 10 en de kuart. 

" Do Joago, III, bid;:. iUfi head beter ^dic landoti". D(! Gouveracur, 
wanrvan liitir Hifrukc i.i, bestuiinle deaf ntwpk uftiu«n» den vorstl (uaik) vau Umgi. 
[Vi;l. Hnldueii-i, Sfnlitbar — Chi>rijinaniie! , ii, bldx> iVI.) Over den naam Tinda- 
of Tooda-Maadalam, vgl. HabttmiJaba^n, p. L9&, sub vuuh .Curumundel". 
(Mandalam = laudatretJt, komnki-yk). — Baldaeus nucmt dcac goiiv«rneur: 
^Trinving^laya, doorgiiens d^n GrootPH Aya gt-nawtnt". (Rldx. Vt>^) Aya it 
blijkbiiar do tit«4 vau d<;it«n iitiidhuudrr. Ay>ii U in vele Iiidi^otte volkstalen 
Mn V(^rba:«tc hag van h«i- Sanskrit Ar;ii ■> h(>«r. 




OOST-tSDISnHK OOMPAflVIR 1602 1800. 



79 



T^rsteiijck sail aijii Priiurel. Kx'"-' lidibi'ii bimn-ri ile fiirtrcRu; vau 
TierepO|»eliur het liutja, gtMiacmt Nntn CalamattA rojn , ' dat 
tat vounx-'brevvii furt sUiet, getnaekt vnn blnuweu ariluiju steen, 
lsiic;k eiJDdi; honilert en vijff voeteu, bre»l vier e^ t' sereutigh 
vortca ciule heetft hooghte uaer lidvemiinU, wekke op hedeu uus ' 
Prince vcMjf eijoe ondersaten is g.»choin:keii pude n verge It vert , smiiler 
daer rets voor te betaleu, ommc alle ammonitiR van fM>rloogea, 
craijl, loot, kogels, luudt, nuckers, louwcii. seijleu vn suu alio 
ai]dt*re coopmanarhHppirii to ningi'ii bi^WBritii vmir bmndt, rwivcrs, 
di«Teii Mjdi; nii*i;r utigi-Iuckfii ; dewekke pUatse wij HoUaiidcM, 
&clBDdere, die vau wegeu de (ienemete Comp. zijn, kuIIcii vermogen 
te timmeren naer oris gclieveu, mit« rlnt wij srillen gobuiiden wewn 
aau iaudt te breugeu bituien voorsdia'vuii furtnusc i:cii im-tale 
halve frauce * carloaw ende drije ijaere grotelingen * tot bescher- 
miage van ous etidu flc H"" licwiuthvbberp]] goedirroii, dewvlckcn 
plaetsr Aijc -^ tvW gchdudiui xijti oiis In bdpori bcwan-n undo 
aaaUtcrrn tcgcns Ac I'ortiigcseii ende alle nndcrc die i>us eeaige 
scbaden olFle affbreuck souden ni]l«u duen, betwelcken den voor- 
schreTeii nije tot zijue kossten zail moeteii oiidtThoudeii. 

Ouk sullen wij , die van de Gmienilt; Vunieiiigbdc Oosstiudtm^be 
Comp. sijii . gehoudeii wcseu te betalen van nlle goederen unde 
coopntan8chfi[)peu die bier geloset ende geladeu euUeu worden 2 
ten 100, well verataeiirte t' geerie dat eens betaelt beetFt iiiet toeer 
en sail hctalon: ook gddt, rijs cti nndcre bfihoefl'tigbedcii voor do 
forte en ' sulleu oiet betaelen. 

Deu Aije en zall niet vfrtnogvti, eenige Portngpspii te latcn 
voonen otTte baridelcu iu Tegt^nepiltain oPTtt; in ile plaetse van 
Tijmponpelier, maer vijandt daer van te blijven. 

Nivuiandt van beijde zijde iwll vermogen, eenige quealie, 
arguatic iitrte disputatic van de reltgie iiiaektni. 

S(>t> daiif ijmaTirlr. hi-m begave duur eenige quadt fcijt over te 
loopen beij den Aijc otFtv in zijn landt.voo sail deu Aija gehuudea 
WBsen, dewlvc over te Icveren in handea van d'unse. 

> De JonK«, IU, bldz. iH&: .NouM CaJlalamstte." Vgl. Baldaeiu, bidi. ]i}T. 
' NL van (Ic Xed«^iAIl<l<^r9. 

* Oit woord ni»t by Dv Jongr. — Eon knrtonw »«eD vf>roiiderdf> bennminK 
TOOT oon bbIuit mtori luiuoiinou. VkI. Btildauiui, t. n. p., bLx. 157. 

* De Joogt: .giwiilinj;i'n". GoU'ling in nen Mtart licht »cb«ppsgC]ichul. 

* De Jon|ji>, bide SIS, lieeft; .da Aja", td. de gouvemtiiir, van wien in 
d«ii «natief aprake in. 

* Di JoDga heeft; ovoor die fortrasm en 't linya". 



80 



ORICGftALI ir£nF:ai.ANDSCElF. OKOCITEOTERItnR 



Voorfit shHct] allp persootipn r;oopliiydcn vermogen met oiis te 
hnndelen, kopen , verkopen alle coopmanschappen, eniie goederen 
behflU'en de zuawnll, ' bet weick aeo de Naijck ' offu Aija eerst 
gepreseiileert 7jill worderi um aeu hem te verkupcu. 

Wh snhildi^rr! mi(l« wovers, tJip ftenigi^ ubli^itip met: ona makon 
vnii wegrii cftiiigc lili-edfii le latett ."childrrcri olftr iiui:ki'n tft levi^reii, 
zulloii gehuudeu wesen h«t seltl'de naer te komeu utide bij faallte 
Tan ditn sail den (. Apitptjii , ilie hicr is blijvcnde, vennogen deselve 
aen le tassteu emle iilhier lu de boeijeu te sluijteu, waerover den 
Aijn «bI1 gehouden weseo , corte expedltte ' te doen ende het 
selHcle imer Iflteo komen , all soo het dan geaccurdeert vaW. weseo. 

Ook eu sail deii Aiju iiiet vermogen bier te Inlcn batidelcii cciiige 
Europische [intieii dan die bejcheijdt. van zijiie i'rim^clijf^kt Kr''* 
breugtu. 

Wij aulleu oock vprmog<'ti ti- bamlfleii hi Porto ?<oro * , dner 
wij oock mngen losscn endr laden narr cms btOicvoD. 

Ook soo belooven wij van wegeu de (Jeuerale Comp* aen deu Aija, 
800 hij eetiige guederen, gescbiitl, ammouitte ran uorlunge ofl'te 
andere fraijighcdcii nijt ouse lande begeert te outhieden, soo sullen 
wij dftzelve gehouden Wfiacii hier met de.eerstftgelfigftDtheijt tp. brengen, 
Toor dcselve den Aija iall betac]eii , gclijck het x&U in oii9 laudt 
gekossL hebbtni. 

Ouck eu sulk'U wij iiiet vermogcu, soo wnnueer wij op de rheede 
VBQ Tegeuepatuam otfte Porto Novo met ouse »cheepeu teu aucker 
liggeD , eenige schepen schade le duen ofl'te aeuhaleii. 

Alle de 3cKcpeii , die van bier naer aiidere plaotsen suUe.ti scijleu 
met passpounlt vau ouse capileiju, erj sullen uu«v Hollandera, Zee- 
laudera, offte die van de GeneraleConipagine oenige schade t« doen. * 

Soo deu Aija een pawpoordt vau de Gap" begeerdt yni eeuige 
goodereu viiu wnigi! plaetwri t« ontbiedeu voor siju particulicr eude 
niet mccT, sullen gehoudf^u wescn te gevcn. 

AUe welcke vuumchreveu contract ick Aija Tiers Wjngel Aija, 
gouvem* van deu vuorschreveu laudcn, beloovc nn nogli oiramer- 
meer te breken ; dat zwcerde ick op op mijucu uaijk Chri»typpcn 



' Dn Jungo: ,iiw«v»'l", 

* De ti»ik (aaynlc) van Oinj^i. (VgL H^ton—Maon. p. HO, sab vooo 
,Naik-'). 

* De Juii);«: „<-orl« *x«wmiB", 

* Teu Zoiduu van PondioUwri. 
' De Jonge, bids. S47: .uiet Tormoogen oeaige adiadfl te doen*'. 



1«M-4«M. 



«a 



witstmpm 






XXXTL fXlLML 



n ArHl KW. ■ 



{Tj^ D» Jw^t. I3L, Ufa. S— »: Van Gim. «Mmi, Ua>. 1]— «1\ tekw 

a* kMw Mif aM hfll. m^ *P *■ MiAWo 
•■ A* idaakiaf 4«Mr via bM TawrfQwi^g 



m, uiB. US', SI. 



1; Tn G«Mr, faUK. £1-41^ 



JLonwft gema€Kki door Cbavl«$ de Lauiotc. g ww- 
■i tt w rt raa <»pi. Wilkn Jsbsl, ^ iru OBrfci nw 
Sne MMelTcfe Kt^ 3l«ariiin», ptiate* ran Onagica, 
gcmvT 3{B9a», tarn. ea». «m. , JldniiMil , Chptrta- 
GcmimI nw dr lee, to- «aiRr e* den Dooriachl^ai 

H»whg<hi KaTverruOeylM, CoauK^TaaGniT. 

gcsMaqpl SentT&iadazTB , * osi andre; gedaen dm 13 
l|nl IfilO. 



* TaloBt^, t. B. |L, Uic It, wmm* 4^ votm nn Gia^: .4«a X«ik, of 
Gn**<> 4m Ijttift, ClwiMar*Bejk a«BM»d.^ T^L B»ldMni>. t. a. p., U4a. 
Ifla - HI I I I , p. tn. — JM Ja««, bMft.94T,«T<^iD ,^MB N'^rk" 
Mt fvntv ■mrd msBMi^fc Sntni ■■■ mb hooMlMMir. 

> Or i<M^, bUa. «7. hMA, Ma 4»*4i<9ker: .taeln mm- t» cmbmi, « 

■ D» Jo«9e: •Oadcnwni in nwd«- w»* g ^J meta bM M||»I tmi 4mi Aj* 
en 4atrt^ (BaiftrvraB: lit h die berflBtiii^ vaa 4tn Ay»: TMiwinccUvft^. 

* OnrsenoMM ait De iamge, Cyjaiif, UI, Mds. «S0, v. 

> Op a* EmdrMfat. 

* CaOoo wms rerdedd in «aiip> stakm, loawvlnB 'vu boi rjjk Kjutdj. D* 

iwema, J(U«ter-CWM, b. bids. a. «m., mmm bm OeoBvianuu AditM^n). 
7" Tolcr. m. 6 



GEXTKALE SEDRttLANDSCllF. OKOTTttOTSKBDE 

1. In deii eewteti alsoo noodich is, dul Z.viic Princdyclce. Excel- 
lenlie voi»r syne undersiitriii , tot bevoirdirriiighe van de negotie vnu 
deeelve in Oost-lriditrii, eeiiigt; pliiefsi- vmi di»eri hwft, om svnc 
goedereu, coiipiuKimiiiippuii «ii aiidrrsiiitK tc* btfwavren, ' sni Syue 
Mav' iiftu Sym' I'rincel. Kx'" <.ifle syueu wptAin geven Bisiilckcu 
pliiHg ill Candy, als sy siill(iii Wgeren, son groot ofte cleeu, aU 
Syii I'ACfl"" oftr sviipu cnpteyn sal guftdiiucfcen. 

2. Sal Syn May* oocfc verbonden weaeii, die goederen, die Sync 
Priiic'. Ex""" uiiderstftteu m S\n May' Inud le vercoi>pen breugen, 
snndfr haen* cositii in Candy te bftschickim, «ii weder hawegciedereu 
die snllfii iut'nopeii, soiider hacre nncoaten sen die schcpeu te 
levifr<;i], dus sulltrii Syin? Ks eel lun tics schopen ten aacker en up die 
rtedc rDDicn van dr- plnrtsrn Tyrpkonncmnle * rn Cottlaer. ' 

y. Sullen oock alle vassalleu van S^\ nc I'riuLeJyfke Ex"", syne 
schcpen en goedereii, van wat ptaetse dntee oomen, wederom ver- 
wiiideii wordeti mogen , sondet d«t Zyiie May' yeU op sal le seggvu 
lli-bbi-ii, tuidi I'lNiigr till !ifF geiiii'tcii. 

4. Sal Sync IVintnlycfce Kv''" oock vermogen in dor May'' landcn 
bout (e halen era te huuwen tot bouwiuge vau de srhepeii. 

5. ShI Syne May' awk uiet vcrmogirn cimigt' btwwnririgEMi iifle 
tolieu te ueiiieu vau dc scbepeu, bescheyt van Zyne I'riucel. Kn^* 
htibbriidc, toy van gaedercn, die sy buUbo laden offte oiitladen. 

fl. 8oo c«uigc pcrsooueu van dVcii offtc aiidcr partycii yet op 
den auderiMi hebbun te feggen van Bctiult en wei-rKchult , Izy dour 
leeiieii offte coopmaniwhappen , boi; hvt Houdi- rnongtti wesen ge- 
schiet, eal Syne May' gcboudcn *ya ten ccr!)(«Q vc-rsonck van den 
aenclftger recht tc doen. 

7. Sooder yemant vau dc onseu om quact regimpnt by Syne 
May' bulpe veRotbt, tsy met loocbeuen vau syn gelove ofi'te auder- 
sinta, om sjn quaet leren te bL>decken, sal Syu May' hacr nict 
aeuhouden; inaer gevcn hem in be^'arlngbe vau die onsen, oiu ter 
gelcgeuer lyd i^uk^ki^ ulnilFu over U: thyv.ii , dalLvr een auder eaa 
exermpel aan sal ncmeii. 

8. Oook en sal Syoe May' niet vermogeu, die Foortugesen offte 

' Hel ill do MirsU- jnrcn dnr 17** couw t*lhcnii nintr opkomwndc di?Qkbp«ld 
vnn wn rpxitnitn voor An O. I. C in hit*. Oost-Pii, «uii x.g. rcnildx-vuuii. 

' Triui^oiiiiUgu iTriiikninaJe), aao df W«i«(kii4i Viiti hel eiluad. Do liaveti- 
ploatscn van CeJlon vraren overiguas nim»t. m handoo dor Portugeesen. (Zie 
VftD Qe«i-, bids. 8). 

* Thans Koddivnmp, ArounU Trinooinultra golttijEaii nojj dfl Bkai rui Koddi> 
yarap. iVgl. Vuluiitijii* kwn vau Ct^ilon en V'alenLyu V, I , I) iOeikn) bldz. US.) 




O09T-DIDISCBK COUPAtiMK 1502 1^00. 



8S 



Casteliaiieu eenigeu haiirlet W verleeuen: diis sal Syti Princel. Ex'"* 
met vSyne Miiv' geduirige vrientschap oiidcrhoudeu eu au Zijiie May* 
T^auden, die Coninck vau Spniigivii vn I'lmrtii^el ■, ge«n nsaistcTitJe 
vermogcn tc Aoen tzy mrt %oIck, geschiitt, Mhciwn otTte animo- 
miiv vnn uurluge. 

9. Svne May* eenige guedereii wtt ouse landett van doen heb- 
bfndc, hoe die eoudeu moogeu weseu, sullen [wij] die-selve btengeu, 
miU Srue Mav' ons dner gelt titfte wnereii voor sal geveii , vaor 
sooTele ais Syne May' met ons can accordeereu. 

10. Suo wie eenige suhauclael xa cienigc saeukeu van leligie 
gwfl, die sal a«ngcclae«ht rn gesirairt wnidt-n. by syno ovcrheyt 
dacr hv uudei surteert, M)uwel vau dVeue ula d*auder i\d<e. 



XXXVII. KtST VAN KOROMANDKL. 

U April 1610 V 

Vnlgciu tfcn miruiive van J'ar>qu4>ii l'H«nnit« te Bantam snn Ait Rewind- 
li^bbera der O. I. C. vau deo 10 NoTember 1610 was ,S' Areut AEuerU*^ 
•elffii bi> deo Coniaclc van Qiagier goweast ande {hnd hij) plaeue vui 
^leaoatta Torcroglteii om ven buys tu mHokoa endo dour vryelyck te 
raoghea haiidolen, twtlck gbfwn (^0700 saeoke ia, Kengeaien wel een van 
d« bequiiemqt<> pIiu<i9eD is v»a de g«he«le vuste eodc men dner alia 
•oiMrioghc T»n clMdvn & oontentvmcnt set! conoen bccomon-'MDe Jonge, 
Ophomtl, III, bidz. 889.) Nu i* ia hat ondi'ntl-Mind i<oiitract ochler g««a 
•pnili« vau d«a „Ciiuiii<Oc viui tlingier*' , maAr rati diva ran ^CiLranticn", 
eax. L*R«>rmit« veiKiai siuh, wuiil invt dttii vont van Oiugi on tUcD vau 
.Cam&tiea" kati ni(>tMD i^n den»ill'dn pi^noan xijn bedocld. Mf>t CaritAtioa 
(Kanara) wordt bier bcdoeld )iet overblyfso) van bt>i Hindifi^rjjk VyajraiiugHr 
na dea uoodioUigea slag bij Tnlikot of Teticott" in 1665. De mdja'e 
van dat rqk vosiigdt-a zicb toon in he-t legoawoordige Xurth Atcot dis- 
trict (xW di> knjin II m Kuni4>r'« iitl(i«). Hud ryk 4l»»t ook b«>kr-nd 
ondv dvu uiiatn ClLiiudi-Hiciri of VvWorv. ' Wvl woe tiiugi eon uadvr- 
hoorigheid vim VrjA^anagnr of Cn-niati<-.a (vgl, hierviSrir, bide. 5.1, notitS), 
inaar Puliuat la^ ui«t in Gingi. 



■ Znoald bok<>nd \*, hoddnn d« Ponugtiexen vt^rscbillondr* van ili- br-lnng- 
njkitic havcnplaattieu vau Ccilou iii bexit , eu koiiden daattluor den kouetl- 
baadel byna dwiugen. D« 0. I. C. en d« mabarudja van Kandy badden hi«r 
das gemeonBolinppolQEcu bcliuifi^jn, nlttiana voor bet oogcnbbk. 

» Ult bi^t rontruot bo^k. Dft Jongc, 0}>k/)iMt , III, bldz, iHS, v. baetl eouK 
andere U-xin^. 

» Vgl. Oi-ibblc, litrvan, I, p, 195. — Hualor, Qmtettmr, V, p. IW. 26fi, 
n, Sd6, l\. ^1: IV, ^5, 336, V. — tfoAMm-JtoftwM, p. i:i.V — Baldn>-u», 
UlalabafUioritmattittt , a, bidi IGU en de kaart van Kommaudel bij Vuit'utiju 
(V. 1). — W, Fostwr, 7*« ftmndukg of VvH SI. Otvrni, Mairat (Loudon, Eyr« 
and Spottixwixide, HlOS), p. 1, f. 



u 



OEMKKALE KKOKULAMMCHK OEOCTUOTEEKDK 



ArcMonit gctnaccltt hij At:n r'Apitoijn Arniit Mnertffionti 
van wegen eude oijt chra^bte van de Bd'" Mogeade 
H'"' Stateii Oener' endc Sijii pritnTlijcke Ex"" Mauritius 
de Nhssouw ter reure eude deu duyrlughtigeii hoogh* 
geboorcn komiick genaemt Viukn Wepatijraijer Alou 
Pfttij ', koniuck over de eijlonden Ceniitira, Siiiwa-t- 
scna , l*atv ' eude meer aiideru hfer!icklii--d(-ii tuu audtrn; 
aijde; eiuU: Am v<nir oijiiwigh; di-ii 2+" Ajirill A" IBIO, 

Kertelijck sni Sijne Princelijcke Ex''" voor zijne ondersiiten hebben 
iu PKlliAcatta ^ eeii pUet«e om te timmereii eeueu steeueu huijs, 
oiii ftlli? amintKiitip vnn tmrKxtgen , kruijdt, loudt, kogidc, loiidl , 
ancken', kabirls, toqwcii, zcijleii i;iiJf allv andcrt' cooj]tnB.iiBchappcu 
te miigvii Uewarttn ^-uor bniudt, ruuvcrsj di<>\-eD en tm;i;r aiidere 
ougcluckcii. 

Vitorts suUeu wij, liollauders, Zeelaiiders eude alle die vnu wegen 
d<* Geiicmlc t'^inip" bier tratluiuereii , gfhonden weseu te lit;Uleii van 
alle goederen en coopumriscbappeu [die] hier gelust eu geladeu Hullen 
wonlttn, 2 tim LOO, wiill veretaeiidf , t'griMie flat eeiis brliu-ll bi*i'fl't, 
uict mmr en sail bctftclpii; oo(;k g<dt , rijs en andeni bebocH'Icu 
voor bet buija en sail oock niet betoelei]. 

Den KonJLck eu sal niet vermogeu , eenige Portugesen t« lateu 
wuneu offte haiidcleu iu Palleacatta , maer ter cuutrarie baer '* aelte 
te verbicdeu. 

Ni'^mandt eii sal vermogen, a«n beydc zijde eenige quaoMlic, 
nrguatie uH'te di&putatie van de r«ligie te maekcu. 

Sou dser ijmaudt liPtii btigave duop eenigb qiiadt Teijt orer le 
loopeu bij den Knuinck ofl' int landl, soo sail deu Kouiugh ge* 
houden wesen deceive over te lereren. 

Vnorla sidlen nlle ptrscnnien piide ciiopIiiijdi.Mi met <ni» vcrinugcu 
te hiiiiclelcu, k'ipeu , verkuupivi allv eimpniaiisclmppen cndegijedereu, 
zonder dat ijmandt nnlcx soude mogen verbiedcn. 

Aile schiltders ende wevers, die eenige ubligatie alhier met ttufe 
natie Biiileu m^ckeu van wegcii eenige kleedeu t« schilderen offte 
doeken te levoren , sullen gebimdeu wcseu , t'selve uaer te koineu 
ende bij faulte van dien sal deu Cap", die alhier is blijvendc, 
vermogen aec te tosaten en ia de bocijeti te stellcu, wacr over den 



: 



' L)<? Joiigt?:, Ill, bis. H18 heeft: ^ViDlcata Pnti Baja AIou". 
> ChiitivalaMn im IVttik»nda?? De Jon^ heeft bet«r: ^die taodea Car* 
fwtiuii'' vnt. • 

* Ttmii* PuliciLi, t«n Nuonlcu vitii Madras. 




OOST-ISDISCHE COMPMiSlB lfi02 ISOO. 



85 



Kouhick mH gfhonden wcsen , irorte expeditie ' te Inteu doen 
ende haer bet sdve nlles uaer te tat«u komen, soo liet d»u ^ao- 
ourdeert zall wesen. 

)ock eu sal] ileu Koiiiuck Diet vermi>geu , hier te Uikh luiudelea 

rigt- Kurojjiachir iiatie dan alletTi ilic lirecheijt. van Zijii l*riiice- 
lijckc Rx"" brciigeii. 

Oti«t SOD beluoveu wij Tsn wegen de Ueiierale Cump* ah ileu 
Konindc eetiig? guedcKu, gpschut, ammonitie van oorlogeii olTte 
ftuden Eraijigheileu uyt ou&e laudeu begeereu tt outbieden. soo 
sulleu wij gehoudwi weaer deselve met d'eerste gelegeutheijl. hier 
te brcmged, voor hetwelcke den Koninck anil gehouderi w«*wi te 
bctalen gclijirk het in oiis laiiilt gecusst heettl. 

Soo wftunecr wij op de rhecdc van Palliacatta leggen ten aucker, «oo 
suUeD wij niet vermugeu eeaige ' schsde te doeu oFfteaeu tehaeleu. 

Alle schepen die van hier uner nndere plaetseu sullen Keijlen met 
ptspoort vail onsen capiteijii, vn snlleii uiiac uatie uivl vennugeii 
eenige achade tc doeii. 

AUr wfleke voorachrevrn contraot jck, Vinka Tapntij Tia-ija Alou, 
koniuck qwt de laudeu Giruattca. i^imwiiter ^. i'ntij ende meer 
andert: heerlijckhedea , beluuve uu nngli nimmer meer te breken, 
het weick ick swcereu bij mijueii Gudt Sermnnll ■•. Ick. contraftaut van 
wegen di* Gi-iii^mlt: OnMstiriiiisi^hr rump", bfltinvc mrdt* I's^rve nu uiigh 
oimmcrmcer uiet te brckeii. Soo watrlijck mwt tiiijn (iodi helpcn. Was 
gct«ijkeut bij des Kuqidcx haodt. Otttlei^tondL Arent HafrUzoon. ^ 



XXXYIIl. DJAKATAA. 

Jnniiarl IBIl. " 

Ter^chilleuJo ouidtaodiirlicdvD to. a. d<> iii]rut>cii^L>ioHitiaudt.'neiid4!oiitfiv 
•Midbeid van Bantani) hnddoa T«cda Bedf<n ItiOT de ftaadacht der Neder- 



■ De Jon^, bids. SI9, hecft: .corts exocnitio'*. 

' B|j do Jongfi: sCMnige ii(!)i«p«n acbnds t« doea", eiue. 

' I>e JoxxKc: .Siiiwakniia". 

* Dv Jouge: .Perumal'-. Wat dit b«t«eik«itV Pbrumal i» do nitAtn vui tem 
vont, die C4M1 groot dcel der kii.tt %'an MNlkbiu: mn* twhcrrMrhti-. Kiiii de 
aanroepiog PentiiiD.1 hieno^de in verbauil ulnau?? {S\iliXW,Oamltttr, VI, p. '2ii]. 

* B\j D« Jottgc luidt hill slot: .Onderittnndl in xwnnen lock pednikt hot 
Mgel van den Uooninck )>d dufrbij sloiit f^it^lirevAn: dit in het si^^A van 
den Cooninck, bij Zijnp Mnjcrtoj^ lelffs gudruokl; tot mwrdei- versckermghe 
Ueeft (do Komuic) »n» u^cli sua bandi ^drurkt np (Mtncin doeck gf^gevoa, 
dat men noempi de- band ntn Snndfil, on oDdcn^eckeal Areui M»ectM>''. 

* Hit het Conirai^tbdAk. H«t ia dnar vvrkwird g«pl«iit«t tuMohen oontnurt«ii 



86 uivKEaALi: nedeui^ndsc-iie gkocteoykkudk 

luDdiioho ail tori («it«ii duoa vectigcn op Djakatnt bIj gosubikc voor «od 
alRem&GD .readtn-vous" voor de Nfldcrlnndcohii ochi^pen in Indic. Vo«rsl 
Com«lia 3k[ab»lieff d^ jong^ wne^ op hot bnlaUK d<>xer plaatM; »i>k mi-vr 
Jnoqaea I'Hermit?, buofd vnu bet .iteDerEuil koutoor" t« Baiitaiu, die iu 
Xovembc^r IfilO pen roiitraf'i nnst df^n ltf»t.iiurd<>r van DjaJcalrn. alool. 
Uu datum i* uLut AtelLif^ bokond, niaur moel ungaveiT lit Koveuibei- \Q10 
iiijn, niut Intiir, verii]o«>d«>lijW niwt v»p1 vrot'gwr. (Vgl. Ue Jwugp , O'pk^nw^ 
III. bldz. lAe v., S44, v; 352-8.^4; Tielo, Kuropterg, VII, hlibt. 132,170 v.; 
Vmi der 0hij«, Jahatra , bldii. 6--7. ly?— ItUil). Mi»«r tocn de GG. Pictcr 
Botb iu JaniiAii WW in Djiikntiit tcwnm , wurd lint (wutmot minigcnnftbi 
Kow^'KtKd. Hot lit dit K«wiJeiKdc uoutrm.-t. djt. tor ou» i» ^kuiucii. (Do 
Jong, OpkotntI, [V, hIdK. IV'. 

Acvoonit cnde conlract gemucckt bij den cnpt". Jncc]^* 
Lhemiite He joiige uijt den aaiue eude vmi vegeu 
d*'tld'" Mii'gRnde Heeren Stnteu (Jener' (ier Vereeuighdc 
NtiUTlandsche proviiitieu etide Sijiie Exc'" Mauritius 
de NasKimw etc', ter eeuie endri tloji diwrliightigwii 
Widiach lUnia ' , coninck vnii Jacatrn ter jindcTc zijdp 
eude dat voor eeuwigh ; desvu huho - 

Kerstelijck miU deii koninck Toonchreveu aeu de undersitea rau 
de H"" StJiteii voorschrcven , behoorlijcke commisaie hebbende, iu 
Jncatm rvrlrL-iieii vriju h«nd<:lirLgc un KiilltsuulQ W(joiipbirt«fii , diter 
ha(TD pcmiiivii eiidp giwdercn in goeder hrwariiigp. mugMii zijn, tim 
dewelckt; te botiwcn ous still verleeiien ecu plaetsi^, gi-lcegen in 
bet Chinees qunrtier, groot vijtftigh vadem in de teogbte ende sao 
veell ill de bret'itr* oJFte grunltr, in dicii .tulrn van nooHe linddci] , 
voor welckc vuorschreveu pliu-tse sullcu betsleu ai-n deu Kouiuck 
ISOO li* Tau aghteii , waernp one sail Laten timmeren naer one 
gtlit'vcn cndo stcencn huijsc ' laton houwftn, soo grnot ende cLeyn, 
nls oils sail le pnssf koineii, welcke huijseii, pH^rsoniifii ende goe- 
dcrcii hij oock sail gehouden wesc'ij te hclpcu hcschrrmcii tegen 
hUc aeuvali vau virondeii wie die oock aouden mtrgeu weseo. 

Hiertegeus sullen de voordoghLe Hoge Mogeude H*"' Staten Gene- 
Tan 12 Dw«mber lfil2 en Jatiuiiri 1618. Van der Ch^a, Jakatra, bids. 196—300, 
hb^fl h-i^tzt-lfde ooiitrnuii orcr^nomcu -vol^iis ctin oud ufschinft o[> dft 
nlgi'inwnu "Boratavii? te llfttATin. bnn intend p." 

' Ann bnt §lDt wardt dcKc nuiim gvspold: .Wiitu Garumn"; lucpot ver- 
mix-dfllyk Kgu: WidjAjA Ki^mA. De iLg. ^Utininok" wna opn vbb»I van Riintam. 
£ldt-ri< (xiit binrnn mntraivl' 21 Vi<i: ISI4) dmniEt tiij don tit^^l I'unKeraii. 

* Niut iiiKtn*iiId. Muoi vnrniuudcluk xiju Xuvembor 1610. omdat Iiet Uler 
gftldt Ap.n datum waarop rHrrtnil^ Virtt Af«r:tlA onntrwt he<'fl graloton. 

• Van der Obijn, Ijld*. 187, he(»ft bier .biivaHU." 



OOST-tNDtSCHE OOUPAOXIE IBOZ 1800. 



87 



rnel d«r Vereeuigtle Nederlaudeii gehouden zijti , den vuoTw;hre*'eE 
coaiuck vau Jacatra zijue onderdmieu eude lauden te helpeii be- 
BchermeQ cride aa^iet^crcii tf^n atle geweldt eode jiivaaie te. water 
endc tc lande, die hem door Spugiaerden, Purtugesen offte eeiiige 
anden; vijuuden rxiude mugeu aent^eilacu wurdru dinclelijck ufrte 
indirrrtoiijck. 

Mfter mdien den Koniack tiuijtcQ sijn landt cenige oorlooge otflte 
iiik-rpriiice aenvperde, sullen de viHinithreven Hullanders hvm iiiet 
gehuudfii zijn te ussistereu nugh eenigh behulp te doeu te water 
offle Iftiide. 

Ends opdat imermaeils op 't stuck ran Hen haiidell offte coopmati- 
scJiappe geeu dilferentie en vallc, dat ' duor venreemdiuge van 
partijeii sonde mugiMi onbtaeii, sijii mi^t niairaiidt-rcn ovenTCUgccumen 
eude gcACCordecrt nia volgt: 

Eeralelijck sail deo koniuck vijurechreven gfuieteu vuor toll van 
den peper, die aUdaer soude mugeu kopen ende Indeu 5 teu IDE), 
densplven Uxerende gcHjcksc kost ende van bi'Iibilian endc rohbc 
robbe van den selveu peper sail geuieteu 10 H^» vau Sttu ran 
cickc 100 takken. Deu Sabauder rail geiiieten voor robbe robbe van 
elcke 100 sackeii 2 Ra van 8ten, van gelijckeu de sohrijvers vau 
elcke 100 Kacken i Ka ende den weger van elckc 100 zackeu 
eenen Rn. 

Tati ullc luidure n-uri;]] nls sandelhuut, iiiKcii , miicii^ ^. uiigcleu en 
Aiidnrc diergelijrke coopmanschappen, die de voonwrhn'ven Hollandpni 
ID Jftcatra soudcn mogen kopeu eade in hare »chepeu laden , Aiilleii 
gchoudei] sijn te betalen aen deu voorschreveu koninck 5 p''seuto 
en niet meer. 

Wei Terstaeude dat hier iuue uiet eu sulltu begrepen sijn eeuige 
ChiiiecMhe waren aU zijde, zijde wcrrken, porreleijn pnde andere 
diergelijcke , macr sullea dca(;lvc sunder eviiige beiastiuge vhj mugeu 
kopen cade uijtvuereii. 

Sullen dc vooranbreven Hollanders , Zeelanders, etc" alle waren, 
hoedanigh die soudeu mogen weseu. die Qiet hare schepeu, jaghteu, 
juuekeu oirte audersiul-s brengen , bier vermugen te lossen eude 
wederomme naer hoii bclieveu te ladeu eude uijtvoeren offt^ ver- 
kopen, zonder deselve ccnighsiutc met eenige tolleu offte eeuige 
audere bcswareuiase te belasten. 



' Moet (;el<>zeit wonleii: -daar." 
* Do LatQQsche nnaT» voor fnelie. 



88 



OENRKAt.K .NKDKRI.ANnitrBl': uRorrRnYKrunR 



Sullen tmiik v<>rtiio^ii, op ntle (1e« Kuuinghs lariduu (-rir]i' rijlamleu 
hicr omtrcijt hunt te houweii encie to laten houweii tot bniiwiuge 
vau schepen eiulc uudcrsiuts daer H vivo aouden mogea Tim doeu 
heLben , fioinlpr hvhd otUt^ molcstatie. 

Eude offt geviele clatbcr ijinniidt: v«u 't vwlck van <le Ilollauflew. 
titij vfitte, oH'te swarte, om ePitigh moetwilligh feijt riffte misdaet 
wcghli4-p, sail den konitick voorst-hrevea gehoudeii zijn, wederum 
te lovcreu, om tlewlve uaer mtrite tt- mygeu »tm(feii. d'welck ook. 
de vtmreclirfivcii HolliiiKUirs siillcn gKhuudeu weson te tlwn , juge- 
valle ijtnandt vnn dcs Koniiighs volcks bij vooKchreven Hollntid'* 
vlughted'". 

Ende cip flatter [dnor] mnningr van arhriWcii gccii difTcirntic eu 
valle, suU«u de vounchreveu Ilollauders, eeaige guedereu aeu Chi* 
ueeseii off Jnv«iieii \-erkopeiiile, op dugh ' dat bet selve geschtede 
met vonrwetten vnn deu Sfthnnder, op dattpr geeii qunde schuldeu 
gemaeckt en wordeu ; t^ude jugevalle eeuige under de haiirll quudt 
vrordtti, den voorachreven kouinck ' aen onae betaliiige mugh helpiMi. 

Jugevalle ook j-niinidt vfstc, t'zij Jnvaucii, Chineesci] offtv audere 
uatic, die de Uullauders in eciiigi; diiigini vt>n>iigtrlijrkcii, »n\ den 
Kouinck gehondcri zijn on9 neu ous reght te lielpen ciidr de mis- 
dadigc strafTeu ende jugevalle vmnudt van de Hollanders eeuige 
overlast aeu Jnx'anen offt rmandt aiulers deden , sulleii des^lve 
vRii gelyckeu dadel^vckeu geappreheudoert wunleu en uuer baere 
inerite gL-strnffl. 

Sail den Koninck ook niet vermogcii, ccnige Portugesen offt 
Spiuigtaerdeii tor te laWti in zijn Isiidt [tut] eenig» ImndeHuge, 
matT (U'-jflvc gclieelvfik daer ilijt wcrn-n. 

Alle wdckf huvnigcscbreveu artvkeleu wij oodcrgeschrcveu be- 
keniieii met mallcauderen get-'outracteert Le hebbeii ende belooveii 
van wcdcr zijden , die iin en ten eeuwigeii dage onrerbrekclrck tc 
underhuuden. Jn kcumsse der truerheijl dit met una gewoonlijcke 
handteeken ondcrteekeiidt in Jneotra datum utsupra. Onder stout: 
ht!irmere 't guut voontchrevcu. Was gctecckenl Pleter Both '. 



> Vau der Clijj«, bids. 200: surg drnjitcu." 

* Vnn der Chjjit : ."tii' av^n ," pn«. 

* Deiv bevtuttiging run h')t (watract d»t)r Both mout }i«bb*tt plnsts gohad 
in Januari 1411. 



00«r-IKDI9CU£ COUrAOMB 1602 1800. 



89 



BovcnutAiuid Hintrttct vu blylcbuir opgnmAakt in h«t Sp^orUndsoll 
en in htt MJUniMoli. Vnn deo MklMxclien tfkut kcctft <Ie beki'ii<l» Herbert 
de Jftocr ' oea v«riaoedeljjk verkorte verulinc eeuwakt, die ili liier 
apneem, omdat xg nnkele rerachillm met d«ii Sf>d«rlandschnn tckat v»r- 
toont. Deee Iaiiiik v&u hat rantntct U opf^aomt^n b^j Dm JonK«, bid*. 
B-^3— 854. WitATpm He hi«rbov-«nstAHnd« niet. ix niet diiidelijk. Viia d«r 
ClitJH, bld>. ml — 203, niua v> bcidvD op. Xu x«gt Do Jongp, bldx 852, 
uoot 1, dat V*n der Cliij*, die ln-i. i.'nntriiot «t«|r, *>(■ as JnQunri IIHI , 
in dwaling is, itn dal dn datum ciuvK (ijii 10—13 XovAuibcr lflU>. Xfon! 
I>c Joagc iAjf dit coutnuM aan voor liQt oorspronkelyk oontract von 
rH<>rmt(« , I4>rwijl dil liM (wntratt is, looals Bnth b<*t z«lf h««ft*bevAmigd 
in Dj&katr*. H»t blijki uit wat bg x«lf B«gb op bidx IV van deel IV, 
Waal de vruJom vad tol voor lovvuetntddel^n komt in het ooDtracl ai«t 
Toor. VgL nog Valemiju, r\'' f^aa), bldi. 43i— 436. ea L. C, D. von 
I>jik, Wtmmer ran Htrrtum. bidx 10, v, noopt 8.) 



Traui^Uei uijt hct Malevlsch \*an het roonchrevco 
ciiutmci nu ' bij den oiiderkoupnuiii Herbort di^ Jagur 

Ditt 19 Itei cfHilnu-i van dun konincl: van Zlakarata met dvn 
capileijii Ja()UC!> I'llenniu- dc jonge, ftflgcsondene van M»(mlt<i de 
Nassuuw, prios vaa Ornagie, vn dr Stateu vaa HolUodt ^ jii(iega«n. 

De Hollaudtrs die tot de * Zinca«itB gekomeu zijn ende eea 
missive vsu MauritU dc Nassuuv eii de Staleu vau Uoltnudt rnede* 
gebmght hrbbtMi, dt'^-lvt* nxwi den kioniiinh van Ziacarata * en 
daer benftTra!' ceii gocd<^ placts uoi een ]ogir le stighteu om bare 



> Zie orer h«m P. A. I>«apc in Atux Bgdrageo, Nimiwo Vol^reeks, IV, 
bidx. 17 V.V.; a* Volgr.wkH, IV. bldt 67 vv. 

■ 3Usacbi«a lUttucheD 1668 on 1465, tocji De Ju|ier aixibt«uaar waa tar 
•ecffMaric ran de Hoo^ R«g(«rin^ t« Raui-ia. Ook tiiA-ioJieu Iftst) en IB8S 
9obt«r «a tuuioh«n 1687 «n 1691 be«ft Dv Jntc«r to Batavta vertwfd wn 
llM SOU ook kunueu ayn, dat btj de vertalinj^D bfefi gBmaakl voor dea oud- 
80aT6rtieiir-p>«UM-aal CataphuyB icu behoere vaa di*aa bekeodc memoric ov«r 
Djakstra. (Valmtijn, IV, blda 419 vv.) In n-qn t«k8t hv^tl Camphnfa dan 
ech(«r Dv Jajcvr'e vei-talingon nivt op^'oomm. Tftiuweas Df Jager waa india 
Jaivii |[v«n oudiTkoopmnn iii<>or. 

' Van il<>r C'bijn, bldz. liOl , noot 3, aagt dat bet „opngerkin|; verdient, 
dat in li«t Maleieclio aiuk dv uaam van Priiu >Iaur>u tMc di«D der Staieu 
wordt g(Mw>«md.'' Ik vermowi , dat tann hicr lieeft tc doen met de g«wone 
WgM van handelen d«r rert*!genwoOrdig«ra van de O. L C. in bet OcmUA, 
dat Bij nL, aU het soo te pad kwam, deu Frios van Oranje op d«D voorgrond 
plaataen. Een vor» aan 't hoofd maakt« b. i. beteren indnik, word betor 
begrap<>n m )iet Uoateu dan soo leU mU Staten-Oamataal of Slatep van UoUaod. 

* Ik< Joogn, bids. 8$S, beeft: „de stadt" «na. 

* Ite Jonge: .to« u hand«lfla in Ae atadt van ^acarata," ena. 



9i 



GKNKRALE NEDRBLANDHClli: nKOCTROrCKILIli: 



XXXIX. MOLrKKEN. 

36 Haart Kill. • 

ZoAftU bt^kf.nd tii, werd bot Twaalfjarig Dexiand tti>ti''l)en Ncdorlaad 
en Spiutj« nint in pr&ktijk ^nbhusht in hub OonMit. D« Spaj^juardeu w«i- 
gerdeo het teorkcnn«Q,BDolaii(2iJ it««ab<>mht vaabUQuoDkQoiDghn-ddeti 
(lulvangen, oinitegeoBtAandfl de Nederlftndpra hun keiinia hnddtKug«g«ven 
VAii tlt^ ftltiitin); vati lu-t Ut'«lnii<I. (Zie Tick', Rurafttint , VIII. bide. 133; 
nni'ifj/rpfnirn bri^f m*i dft frhipp^' ran Ittr Oofii ann dri UcirindhebberK dtr 
Kamvr uin Stiildtllmrg , £> Sopti'iiilnjr IKH . "p liM RijkMBnihief ). Buido 
parliJAii blovAn in dn Mohikkeit bv. .'tii'ijd vrx>Lf!ii on traohllen zinh diwir 
t« Tent«i-k«u. Aaa dexe ntaxtkiiude dnuki oak undernttuuid coatmvt 
blijkbnar xijti cunstaim. Het werd geslau-n met VQrsohill^Dde Ktreken van 
Qilulu, Hlniiudft ond?!* TL'mate'a siillan. 

ContTftct code cenwigh vcrbondt gcmncclct bij den 
Cap" Corsen * uijt ilea naem ende van wegen de Mo- 
geiide H"" Statcii Gener' der Geuuieerde larideii, als 
Hullandl, Zeclaudt etc, Zijtie Prlucplijck* Kx"" als 
gouvern' dt:ra«lver Undeu eude H"" Ueffintliebbcreu 
der Oostiiidische (-omp"^ ter eenre ende den aengagc » 
van Sobonge,* de scugagt vau Toiicliwftne. ^ He 
aenhbge van Talo * met den ganscheii Kim-iIi van dewlve 
plaeteen, alsmede de uofFamauien " vnn alle de om- 
liggeiide ateederi , sorttirende ouder d'vourDoemden seii- 
gage van Sebouge ter andere rijde. 

1. 

Eerstelijck belouven eoilt; sweereii Av. b>uv«ngi:uoexiidti seugagu^ cu 
Kflt>dt de Hollanders en den TPgerenden koniuck vmi Tprnate nii-t 
te verliiteu naaor in alien getrou te blijveii, baer laiiilt met lijff ru 
Icveri le besehermeu vourt geweldt der S|»angiaenlen , l*<»rtugtrseu 
ende andere onse vijsnd«n. 



iMtsc ntet fii sullen vemiogrn , mptte SpanginiTden in eenige 
t.>uderb»udeiiuge te treden, ofTte toelateu dat zt; in eeuigt; vau de 
boTenverhfiellde plaetseo sullen inogen kumeu um met baer i«iiige 



* ITit het CoDtraatb(i*-k. 

* Zie hJeririMr, bid*. 64, noot 1. 

' Seocftdj' ^^ Huigndji =« hoofd van eene landstretslt , distnLtaboufd. 

* Saboegiia 

* Hiaa^ea poc'ltie Toeaknra ten QQurdw<>st«n vnn Uulmnliciru , tui Tula 
oao do Ooatkiiet vnn HitlmaliQira (Vgl. Tiel«, Etir9ptir», VHI, bldx. ISfi.) 

* Xgofnmnt^irah's^ kampflOghoofdcQ. 



OUiiT-l.NDlSCUe UOMVAONJX 1602 — ISOO. 



98 



sptmeclce te houAttn tut aghtiirdt;^']] van de Hiill.iti(icrPiL, iiugh reelle 
niD sea ha«r eeuige rivres te mogeii verkopeu, maer t«r coalrahi; 
met atlc maglit cnih- DiHlerstanill van de Htillnniiers I'selvc beletteu , 
waertite wij , boveiigeuoemde 8eiigagej», versocken, Hut ile Qollaiidereu 
hier datelijck een fordl sulleu muekeu ende met IJollaiidsche soldateu 
besetlen tot veiseclt^ringe van Sebolige vooruoemt , het welck den 
Toorooemde cap" Ij^luutft van wegeii Sijii H"" eiwle mee»tei> aUou 
te vnlhrpugen. ' 

S. 

Bude bij aldieu eeiiigen paijsoffte stilUtaudt vaii wapeueu tuwcheu 
deu koiiiuck van Spnnfp^ii eiide de Hollanders ia gfoiapckt, otIV. 
nogh g«ma<.'kt soudo mogeri wordeii , smi iMfloofl't dtu voorriyeriidi-ii 
raj]^, rial dv vourniit^mde seiigages met burr ondrrsnten iiv vnigliteii 
vau die mcdc sullen gpnictrii; soo dc SjwiMgiaordt Imvciidicn met 
wapeaen ijets attt;ultcrd«n, dat d«t Hollaudeivti met alte hacrc Qiaghl 
t*8elve sullen wedeintaeu eu wrewukiMi. 

4-. 

Ofwk en wH uitmandl iu aijii geloolT mogen gemolesleerdt otfte 
b«sput wunleu. 

5. 

Ende offt geviell datter eeiiige inoeijten offte miaverstandt onl- 
atoode tosscben de Hullauders ende voumoemde vrunden , en sullen 
daerom d'eca deu audereu uiet mugeu affwijckeu olTle verlat«a, 
maer met alle gevoiiglijckh' 't selve madereren ende beslcghten; 
ook sal men den pcmnoii, daer de inoeijten door ontstaen rooght 
vesen, sijnen competenten reght«r overlevereo ou daer van gntratft 
te wordeo naer de misdaet vereijst^ben zall. 

6. 

Gijndelijck dat de Hollanders int-t de vooruoemde sengages ende 
haer geaUiecrde vrauden ende vnsalen »alleu verbondeu ende ge- 
bouden vescu ende mits deseo verbiodeu te onderfaoodeu eode doen 
ondcrbouden een eenvige rerbintcnisae van Tiindschap, conversatie 
eude haudeliuge: oock dat de Hollanders Tooruo«mt aen de boren- 
genuemde vritideti lui alien tijdcn sullen doen alle bulpen, faveur 
eode bijstaudt om t< hclpcn defenderen naer alle baer vennogen 
tegen elcx een ygelijck onser vijanden, die aen de vooruoemde 



* Dose belofl« U lUM^komoB, mmr dor in beM«lfd« ja«r 1911 U onxe 
vemurking hjj Sabof^o^ door de Spanjaarden genotnen (Zic Ti«lfl. Europefn, 
Tin, bide 122^ VgL t a. p.. bidx. 186). 



u 



HENIOlAtJ: NHDKRLANDSCUC UeoOTltUY HERDS 



seagagie, sijne oudfrdmu'ii otf'tc HuUaiulcrs vuumueml iu eeiiiger 
trsnicrrcu auiidc sookeii offte trnj^hleu te offeucereii offle heschaiiigcn; 
hftt weick iu nller wegeii de Huiliindcrs <Mi(le de vnuriioeiudL' ."cugnge 
met alk- \mi:Ti: gvullieerde vntnU'ri sullcii vcrlnnidt'ii hiijvtii U: timiiT- 
houden eiide verdefendereu. TseWe bovcn verhaeMt ia under brloff- 
tethisse van getmitwigiirijdl,' eere enrie woordt die wij be_vde nen 
Godt eiidc oriiwii evfuimcsten schuldigh «ijn. 

Aldus gcdnen in de atiuU van Scboiigi' liggcnde op ''t vaaata 
Uudt tegeii uvr^r t (■ijliitidt vim Tcriiatcn ciidc van wedcrsijde bij 
ous uudcrtcijckfut, op deii Hi' ilugh van Mucnlt jut jaer uuzea 
H**" IBll. Oridertcijckent Adrlacn CorKwn. lagcr sUmdt ecu Kegell 
met Hebreusche ' tettereu van de ovente ouderteiji-'kent. 



XL. JAPAN. 



30 AagDStos Itfll. s 



AIb loider dep XfidorlaiidHdiC' I'tu-turij i* Hirndo werd aAHK(^at6ld do 
opperkonpman Jncc^una Sppox (ItiUl^— I4U3). In Juni lOlt bi^gar ]i^ Kiah 
op B(>n t:g. hofroia naw Soproc^a (ihana Rliidsiiokai , t«n Zuidwo^lon van 
Jokohnmn, vraar He Shii|;oe.-ii dilcwijl* vcrblijf hkld. om dv beliiiigoii vut 
d«n NKdi^rlnnclai-linj] liiindol l)i} do Jsi^jn-nxcln- uiiiorit<>tti.-ii vcnit-r t-v bi»> 
liartiiP^D, Di^ hIidkmou I^royMOO ourvlti^ lu^m vrimidi^lylc ■■» vnrlvfiidc 
d«i) Nedorljindfira oen nienwen handnUipu. (Vgh Nauliod, Japan, ti. 115, 
£., Ul— 149). 

Tl'HcillandM-.hp schqjRii (.■oiiieiidc (ii tiiijn laud vnii Japan, 'l sy 
oook f>|» tt'ftt havonni en pinolAen hf-t iiiiilr niitgeti wi.-wii , Ijcveleiide 
bv d<?ezt* wel exprwsflvck ncii idtc fti efii ifgctijk otider myn gebied 
sortpreiidp, dcsclve tn gecnHftij manicreti tp aggraveren, of te 
empecbervu , mner ter cuutrarie nlle hnLp. favtiir en ndsistentit^ Ju 
'|. geetii' verf.u<?ke[nj tv betoiieii ; eeu iegelyk sig wiightende niiders 
nls alle vriendsrhap hiin luyden op mijn woord toegeseght , U: omler- 

< Sir! — Dp kopilsb van Ket C'oQtrtotboelc hmft «1« Arebtnuhe karnktuts 
voor HubreeuwBL'hv aungeiioa. Die was xeknr Herbert de Jagt^r niet. 

* Ik nntli^ru onderstnando vcrtalin^ aaa iiAnte«ketimgoD, volg«Ddft op nen 
^Bxtraet muwtM gtrohrmMu uyt Japan d«n IV OettAtr lflS.1 a»n Na»r Htm/ 
Edi' op Batavia ," door n^j aan^ctroffeu in hot nrubivf dsr fumiliv Uujrdeeopar 
van MaarMATcnn {Vg}. no^ Nactiod, ti. XIX en dr- Mic diuir aougehoaEde 
w«rk«u; A. Mimunua, fieattitiK'Juippttt , bldn. 195 nii Kilmpfirr, Japan, bids. 
373, 9a Tafel XX>. 




OOST-tNOTSCHK COMPAONIK 1602 ISOO. 99 

houdeit, wet Ui«si«u(le mviie wounleu eu beveeleii niet gevioleeti 
werden. 

(jrdatiwrt stijlo Japau 3a"' dag der 7''' maeiie. Sijiide deii 30 
Augustus 1611. ■ 

XLI. CfclLON. 

11 Me! 1613. ' 

SaAnt hnt TwnAlQArig BmI^ik) wim g««tot«n, sondiMi dp vcrKOck vaa 
d*t RfvitadhuMwn der O. I. C. dn SinU-n-(i«D«nial en Prinx Mxurits 
brieven turn vcrechilleude Ooaicrecbe p<it«iitat«o , om d«jte Rvbcurtunu 
bnknnd t« maken «n vnn de iiondigo cninmcntaren tc vonrision Ook viior 
den mHhkntdja vnu Ivaudy wfrdru mixsiv^it mhi Piei«r Both nifdv)^ 
gvvirn, totta dcze in Jauunri HIO o&ar ludiii vertruk ea dnidelijJE w«rd 
daann h<>t vronlroutvpn uil)>w>proki>u, dnt men in Ned^rlond k()«!>tcrde 
l^ti opxi«ht■^ van dn kolntiiitli) ittiu>tknnd« rnD Upanjw — Portugal. Ile- 
v««tigiiL|i vui do .vorbviidou" tuHsubBa Nedsriuid ou Cc'iIod vivr'l daarum 
goaoeht. En du M»harmdja, Rte«ds met dn Ponugeeitatt id Mt.r|jd, e,ing 
0|) dit denkbiwld ^^anie in, tueii .Martwllaa uf ManWitt de BiMlmtiwr 
off D« Boscbbouorer iu 'i begin vao 1613 cijn hoofdniAd bczovtit eu bem 
da brisvm Dverrakte (Vgl. Balduus. Jialitbar-Vnloti , bids. 33—26; I>0 
Jonge, OpiKHMl, m.bbtdx. 186; IV|,bId«. 1, v.: VanO<>«r.CI»dM,bldK.28>. 

1. Hct Vi.>rljijud Kal uiiverbrekelijk en vut ziju. 

2. Alle fiadpo vhii vvaiitsohjip. te vooren yepleephi, zulleu op- 
hotidfii eu vrrgeleu ziJQ. , 

* Anil itfjiit vrrtalinit gaul vovtnt': ,Te» tyden van 3vn E. JnrobuA Hpelu, 
A" 1611, die 't oomptoir in Firaiido atabilwrde, is u«u d'E. t'ouip* eon P«b 
of QoMingb doAr den JapKiuw Keisi>r Ongiosamma, of li<>v«r Qonsins Samma 
verle^nt. om nloiunie in uijii rijk d«u haDd«l te drtjven eti luyd als voUst," 

D«Ke btfWoordingen komon Dn|renn«(; nvereen mot bet opecbrift -op d» 
eoveloppu van dtin Pun" (run 1609): vtd^na Lauls (Japan, bids. I7l). Zou 
hi'r nict ligg«n di- laloutel t^r %'Mklarin^ van d^n paisen-atrijd f Blijkbaor 
was in lOSS uni; d« paa van 1611 in dv coi^de .aovf-loppo** bealoteii. Toen 
Lauu onet-veer IS<7 daamaar tnforme(^rd«>, wan de pu van 160^^ (jferaakt 
m dnn omalag van Ittll, d« pa> ran 1611 etdcn loreobl gi^kom^a ofTcrtorfn 
Iteraakt. De wootdsn van d«n pas, sooals die bjj Laitia, bids 171— I7H (in 
den lekjt) voorkomco, etaan niet op dan pa« mn 1609, nmiu- op dioa 
van 1611. Zg komen oak gehpifl in sin o%'rrnnn met den pn^, Eooa)« ik dlea 
hi«r boT^n geef (sn ljaat« apri^nkt niPt nver t^n piM van 1611 , (feeft daarvan 
altbans den lekat iiiet. Vgl. (K>k Btnina «wb rmrf^an;, It i,Verlioeveu), bidx. 93. 
Ond«r .Ctonging Samma'' m<>ct lekor ward'in vertvtaan de eerelitet Ooogeu- 
aama. aan Ijejnitoe na zijn dood ge^eveii. [Nacbod, S. LBA). 

* Ondurvtuaude kort« iultond van eeo .verboul" tusaobeD deu mahnradja 
van Kandy f>n de O. I. C. ontleen ik nan Baldaeus, 3t^UalMr•Ck|f^9n, bidx. 
S«— 28. Van Dijk, HVatfiwr ma ScrcAem, blda. i!8, noot I), dateen hei verdrac 
op II Maan 161-J 



ORKTKALK NTDintt^NTISCH K (ITIOCTROYKEBDE 



3. Zoo den Portuftees Kiju Majesteyt quam te beledigen, zullen 
il« K. Heonri Stnteii Kijii MhjmU'vI met h11« mirlflcleii van oorli^c 
bohulpzaam zijti, oin op hi-t kmchtighMo te hclpcii. 

4. Zijij MHJtrsti.*vt ziil t:ue5t»eii, dnt wv een fort up Cotfnmni ' 
zullen mogeu inaken , midts dat de kom'ug ' ran Cotitirum ziju 
tolleD, rriitliteii . eu iukomsteii flea laudla zal behouileii. 

5. Ueii Keijuer zai iioilige niHteriolfii en stoHe van kalk eu ateea tol 
opliouwinge van de vooTiioftmde stcrkt^ vewchoffen; aUmede eoeleys ' 
of arbeyders, die bij dt E. Coiiipdjfiiie ziilleu betaelt wu-nleu. 

a. Ziju VlHji-.^ir>vt zai in Candy mn andt^n- plactzi^ii, (lot ver- 
zekeriiig van dc E. Citmiittgnir I:inipnmii»<rlm|ipcn) vtrxnrgiMi datstcene 
pakUurzeu gtrinarkl /iilleti wcrdt-n , om vour de bniud renwkert 
tr- 71 jn. 

7. Zijii Moje^tevt znl ouxk schi^pcn eu volk. met ulle kracht 
tegen het gewelt der Portugczeri zoflkeii tc beachermeu , eu boo 
Kulleo 8ftu d* (iiidere zijde dt- Nedt-rla riders met «lle kmclit doen. 

8. Zijii Majcatcyt zai , in zakoii van oiirlugi!, tuBscliPii ousgenieyu, 
niet 7(Mimi*nifri , zoudf-r kuiids^hap van da Hocreri nrnpteunrcn, in 
dieiiat van de £. CompHguie uldntfr zijiide, dies in Zijn Majeslcila 
krijgf-raad Iwch NfdrrlaiidiTs zulli'ii zitleu, t>ni slK- znkrn van 
ourltigh met gfrneyu besluyt af te haudeleu. 

9. ZiJD Majesteyt 7m\ gehitiiden ziju, de ktiiipmauschappcn met 
lostdragend Tee na bovftn te voeren eu de gekochte waren wedcrotn 
op liet stniiit in Cotiarum (buyteu uakusteu vau de E. Compaguie) 
t« brctiged. 

10. Bij verongelufckcu van schcpeii , choloupeu cu bootjes Mllen 
de imderdanen vau Zijn Majesteyt gt-houden ziju. de guedcreit te 
hergen en aouder oukoateu ons weder iu bandeu te Icveir-n. 

11. I)e Nederlauders xulleu met vrede haar goedcreu niogcal 
nytvoereu, zcmder eenige tolleti te hetaleu. 

12. Alle de onderdaiien van Ziju Mnjes'teyt, zortder oudewcheyt, 
xuUen met de E. Ounpaguie uuverbiudert. mogen luuidelen. 

IS. Zijn Ki>vzerlijcfcc Vfajcstcyt 7*1 nlle zeldrjimcu eu ongemeyue 
dingfiu, uyt NedirUiidt komende, aanvaarden iu zulkeii prijxe, »h 
met de E. C-ompiiguie in niyLiiige vau aiidere wareti zai kouncn 
over CPU komeii. 



1 Koddi^arap. 

* Dt' rodJD. 

• Eon woord v«rmo^doiyk tad Voilr-lndic afkotnsUg. {Vgl, 
p. 192). 



1. Nobiaa-JnhaaH , 1 



ooorr-iNDiscHt: cuucAONLe 16(}£ — 1800. 



97 



14. ZiJD Majesteyt zal jnarlijb) zooveel vau deu besteu cancel 
aao de & Compaguii.' leveren, aU k> livkiKiti-n /al viiju : en deze 
caned zai of met contanten otte anderc koopmanschappeu betanlt 
werdeu tut eeii gezette prijs, die ouder den audereii zh! beraniiit werden. 

15. Men zal geen nndere pentoonen , die in besluvt ' van koop- 
manscbappen met de Nederl&uders getredeu ziju, mogeu goedcreu 
te lerereD, voor en nl eer de Ntiderlautsche handelaars voldoan zijn; 
en zoo be\'ouden werde hct togendcel tc gftschieden, dat men vrij, 
zuu tiuar goederfti ats perzooneu, zal mu^^eu aautastcii, um alzoo 
de selve tot ondurlioudinge van het verbcmd tK dwingen. 

16. Zijn Mfljest.c_vt znl geen Europeisch rolk m zijn Uitd latPn 
handeleu ziinder bevel en last van hnar E. Hoogh-Mog. en zijn 
Princcl. Excel], 

17. Zijn Majest«yt zal tot bouwen van schepen, Jachtcn, etc. eeu 
goet eu beqnanm nontal van hunt best^hikken, en 't xelve bncorgen 
ften straut to iloen breugen. 

IS. Alie gerangenen aau wedentijden zulteit nntslagen wurden,ea 
Tolkomen vrijhcjjt bekomcn. - 

19. De NederUudtsche dieuareu znl Zijn Majestert gantsch geen 
gevett aeudwu; en zuo de stelve haar ergeus in te buijten gingen, 
sulleu dezelve door de NederlautKclie liuufdeu urer hare misdaad 
gestraft werden; die^ zaI lu?t zclve onk ptnets hcbbttn nintrt^iit de 
ondencaten van Kijn Majcxttryt. 

50. Ziju Majestuyt zal gehoudeu wezeu, gvsteenten en peerleu 
alleeii aan de Xedcrfnnders ic verkoupen ; zu blijven <nifc dc Neder- 
lauders gehoudeu aan Ziju Majesteyt te leveren alle juweeleu, 
kiwtelijkheden, eu zeltzame diugpti, niidts de wufirde van dicn be- 
talende, gelijk te voorcn is aangeroert; en of men niet konde 
over-een-komen in dczu koopmanfcbappcii, mil eveitwcl de vriRntscliap 
ongescbcnt blijveu. 

51. Ziju Majmteyt eu de Ueereu Stateu zulleu alle rrienlschap 
en miuzaatnhert onderbuuden, en men zal den atidereu met read en 
daad in alle voorkomende znken bij staan. 

22. Alle ryantlijke dadeu , zoo aau de eeue als aau de andere 
rijde, sullen t'eenemael zijn Terget«D eu vergeven. 

23. Ntemandt dan /iijii Majestevt zal vennogen eenig geld t« 
■nanteu of bocger 't zulve docn uijtgcvcn, als bij Ziju Majesteyt en 

' De cin ia hie^ mioder duidelijk. 

* Wat hiorm^de wordt bf-doftld, i* my niet dutdolfjk. Of waren tniMOliien 
Dog )otg«ooot«ti vau D« Wverdt cip C«Uoii g9VHng*u? 

7* Volgr. HL 7 



flS 



(;r.:fr^A[.K Xi:DtntI.A:fDSOH« OEOCTBUYKKftO): 



Nedcrlanders, in gelegenthevi vau het geld 't welk uyt HolUudt 
mochte komen, zul gesteld ziju; eu zoo vemaud vaii wederzijde» 
bevondcii wieril volscb geld geslageu te hebbeu, dat met dc dood 
ml gestraft wenleu. 

£4. /.iji) Mnjesteyt eu dc Nftdcriaudcrs zuIIcd met malkiuideren 
overieggeo, wal ten hesleo iiutte wcderr-ijdit dieiisti'g waw, in den 
liAiidel vnD grooter of mimler munk'. 

25. D»t de muiite, die in den gaolc nodigh uivri gt'acht, alle 
drie jareu zoude werdeu versudert, te weteu dric jaar in Caudy, en 
drie jnar in unzi; verblijf-plantzpu. 

36. Dfi voorac. gcldcii ' yxnnleti wedereijdsop-en af-gezet worden, 
t«n imjlijti- vail oorlogc. 

27. Dftt allc Inrtischc x-olkcren met Hnrc vaartnvgon zouden vor- 
roogen in Zija Mnjestfrts Inodeii te komen, gnan eii vt^rtivkkcu, 
uu) hanr ki)upninni>L')iappi'n k: dueu, zoiider eemge lolleu t« lictalen, 
en dat voor den tijdt van drie jarcu. 

28. Na verloop van de rooruoemde drie jaren zal Ziju Majesteyt 
mel: de gelnsi* van han'r Hoogli-Mog. en ziju I'rincel : tjtoettentie 
mygeu besliivten, dni tolleii op kIIp goederen t^il welvaren vim Zijn 
MajrsUiit, en nniterhoudt dieiien gt'«tclt en itigeroert tc werdeu. 

21*. Zijn Majcah-_vl zal vaii nlzulkc tolleu hare TTuogh-Mog: en 
Ziju I'riucel : Rxcelleutie laten genieten de gerechte helft, waar toe 
ontfnngCM eu schrijvers wederzijdts zuUen gestcll werdeu. 

50. Vau alle goedereti die omtreat de heerechappye vau Ceylon, 
ziillen wcrden verovert, Zljn Kcyzerlijke \fBJiwtryf en hare Hirogh- 
Mog: en zijn PrinceE : Excellentie, zullon de hclft genieten, niidts 
(Ic gevaugeuen vour zuen-geldt lusscude, zonder die te duodun. 

51. Alle die van hare Hoog-Mog: en Zijn Princel : Excpllentic 
nf-gevaardight zijn, znlleu iinn ziju Majesteyta onderaiteu vry geley 
geveu om te hnudeleu, gelijk Ziju Majesteyt aeu zijn jnwoondereu 
boyten ^s Landts bandelende, uock gehoudeti zal zijn t« doeu; 
zunder welk vry-gcley di^ zelvi> zullcn inugeu werden aaugetast, 
eudc hajir wan-u voor buyt verklaart. 

32. Ziju Majwteyt ende de Houg-Mog: oude Zijn Princel: Ei- 
cellent-ie zullcu trachten allc de gaugcn en dutjrtorhk-ii , kuo tcr 
ze« aU te Inude, tiinnen hct eylant (Wlon reyshaar en doortrekkclyk 
te maken, midts weereude alle struykroovere en laudtloopers, zooveel 
mogelijk znl zijn; dies Zijn Majesteyt zal gehouden zijn timnierh3ut 

m 




OOf!T-lSlHBCHK OOHPJir>Mt! 1002 — 1800. 



99 



te rerechaffeu, tot opbyiiwiuge van galeyen , fustf u ' tu audere 
TaortuTgeii, urn danr irmle ilv zvk u* btrvevligeii ; en waniicer zulko 
roovets, *t sy te water of te Innde werdcri aangi^hwiU, <lie met He 
doodt (aiitlen' tot eeu v-uorbeeld) te stralfeu. 

33. Om hot Toorsz. \*erbond hcvHg en uuvcrbrekelijtc te wider- 
boudea, aoo bduoft de Revzerlijlce Msjestcyt, als racule de Uoog- 
Hog: Heoren Rtatpn Cjenernal eu Zijo Priocel : Kxcelleutie, met 
alle kracht bet zclvp to bcherligen, en geenziiis te lijden ofte te 
geduMtrii, tint daar teg<;ii hhI g«tLmtlighl wenleii, belnoveiide de 
ovortrederii (aaii bcvib- zijden) op bet hertstc en zvaarete tt^ duen 
strattcn en door haar volkomentlijk de schade rergo*den. 



XLU. HOLUKKEN. 

'i December UiVi. * 

De «ent« gouvem^ur-genenml, Pieipr Both, wbm &I spoedig hm s^'ae 
kcHDit in hot Ooeten uniir •]•.■ M<iliikki>ii ij;«h;ii»u, om diuu- orde op d« 
saken to tnu-hica t« itultnn. Hij kwatn bij Ternnte in Soptcmbflr 16IL 
«» d^ vijaudelijklK^dou im^t de. Spttujiuird<!ii wcrd«Mi vuiinK^x^l , tonn liM 
blcttk, dnt h«^t Bc'Stwid met won (.n-krnd. Butli traulttic du potititt der 
otuAD xaoT«ol mogo]\)k la veriitcrken , o. a. door lift bnreAtigon dor vrooger 
g«Btot«u ooiilmvt«u: oolc iih>I Bacjiui ^Vj;]- TivIp. Stimpetr*. VUl, bids. 
122—125.) 



Coutract gcmavckt bij den H' G^uveru'' lieiier' met 
den couinck en princepali' van Batcbiati. 

Op hnijden den 2* X*"'*" 1612 sijn vergadert giiwcest de gestrenge 
code maubatftp heere Pieter Uoth , gouvern' gcneraell in de qnar- 
lieren van bidie wef^en d'Hd"" Mogentle H*"' Stateii (ieueraell der 
Vrijt Vcreenighdc Nederlandsc provitiiieu, sijo Frincelijtice Ext'" eude 
de Heejtsii Itc^wlntbebberen der Geuenicle Oi)8iindiscbtt Cimip* ter 
eenre ende de maghtjge koninck * Nouiac Solaedl , koninck vna 
Bfttclilan, eude sijneu adell ter audcrc xijdr eude bi^bbcn aldaer 
hrt ac<-4iunlt, vmir deseii van dcji vicuiiiriiirafl S_Tm»n Janezuon 
Hoeit met hem grmackt *, gerfsamerrt rndc bcvesiight, resumrren 
«nde bevcstigeu tnita detwu, belooveude heljfelfTde ia alle sijue sr- 

' \hs\ ForCocMeDhn fwtta , eeo klein roei- of zeilM^hip. 

* Uic ti«i Contractboek. 
> Htiltnn. 

* HiervWt ii« XXXIV. 



100 



ORXERALR XEDEttLANDICHX (IKOrrrEOVKKIlDG 



tjrkelcQ vau bc-ijdc z^'deii iiavr tv koin^u ; cndi; tut meunler ver- 
Mekerheijt Tan onso OQderltDgc bcgonncTi vricndschap, soo heefft 
den H' g«juvern' geiieraell IVter Both ter eeiire zijde belooilt ende 
sweerdt mils deaen, de voorethreven coiiinok en coninkrijeke van 
Itatcbiau iu bare gertglitiglieden tvgeiiis alle jegeuwirunlige hnere 
ende oiiac vijandiin , olftfi die hen hicr iiacr tegciis hen zaudmi 
komeii te vcrhefttii , voor te staftii endf tr ricfftiideri'n ende soo 
veell nlat doenlijk is sijne maght te hvlpeii iimplicervn ' ; eiide den 
Toowchreven coninck met alle sijne princcn endu liPi-ren t«r andvrc 
ayden hebbeu beloofft emie gesworen m«t solemncle ende * op 
harcn alcomn, beh)ovpn ende sweeren mits deze, den koninck ende 
oouirickrycke %'iiu ItnsiHii , gebou au gctruuw tc xijn tut dieusle 
Taa iln Ed" H^" Sl,at*Mi Oeiicnifl, sijn Princelijcke En"" cudc de 
Ileeren Hpurinthrbbei^n , wacrmcde sij nU nu in twn Tfrrbondt xijn , 
dcselve uiet all' te gaeu eiide eeoige vau hare vvaudeu aeti te 
hangen^ alsniede geen CMirrespoudeutie met eeuige der voorBubreven 
h"™ vijanden te houdeii ende in soinma jnt miiiate met den vijaudt 
uifit te praeticeren bftt giiciit tut projuditif van den voornoemde 
kotiink ende onsen standt alhier in India souden niogen strecken. 
Is medc eeu maedt geraemdt aengaeude de saguu, wuervan twee 
ijsere dubbelen T.ijn geraaeekt ende d'eene int huijs ran de C-omp' 
eude deu auder bij den Kouinck zall warden bvwaenlt, vnieruaer deu 
ferde " saguu sullen miH^ten werdiMi grformernU, die He vooniuemde 
coniack ende zijne H" bcloovcn voortaen voor een halve E" van 
8** aeu de Comp' te leveren. Aldus gedaen op *t eylandt Luboua 
in Tki.sian leu rlaege, jaere en nmendt nls boven. Was onderteijckent 
Plero * Itolh ende gedruckt met bet zegell vau de Conip*. 



XLIII. KUST VAN KOROMANDKL. 

12 Ikecember 1B12. « 

Iu liet taidden ma 1611 vvrirok Weniuiflr van Berirhem vnu BaDt4km 
naar de Kuhc viin Koromiuidrl on iu hot volgcode jaar nnm hjj het 
Difi^MuiHchup op licJi ovrr oticf kiititon;n dailr, Uttnt n-cdK tcin gotal« 
vnn miitHteiiK fier , in veroiiliillondc lijknii K'^''?Ki>'it i^l- Teguuupattuiin 
(itiQi Tirapuplicr), Pulivat, Pctupudi (NisumpuUiml aan dc EiHtaa dolta 

' Portug«>4>aijh amptiar = vermoerd«reu. 
' ddirytfout voor; efidi*? 

* Vgl. l>e L'leroq, MaUudi der Melukken, bidx. Id, sub votx .fardoe". 

* Hio! 

* Cit hot Oontrupihoek. 



I 



OOBT-lNDISCltE COUPAUNIE lfi02 1800. 



101 



en Mo^ulipatAnif ten Noordoosten van PaiapocU, DeD 9 Jiili L613 word 
ona hoofdk»atAor op dc Icimt , dkt !« Piilicat- , door dn Portiige«n'n vrrovfrd. 
Tiui Bcrulivui, div Kei belanK dez«r veDlieinc 2f«r tic^d iaxtig, wendde 
rich tot d«o varat van Cfvmnti<!a pn aloof onderatAand contmfit. (Vgl. 
Voo Ugk, Wcmnur ran Berrhfm, bldi- 17—37, 39, uoM !.)■ 

Aceoord eiide contract gemnekt bij den Hirectenr 
Wember vnii Bergen we^ eiide ujjt chmght d'hld* 
hooge gfnieUe U""" Stut*"!! enrte sijne l*riucei. lie**" 
Mauritiu:; v, Naasou eel** eude »uthuriteijt %'aii He £. 
H" Piftter Both, gouveni'' gcncr' ove.t de Hollaiidts 
Jiiditii t*r Miipc zijde ciide deu doorliightigcn hoogh- 
gebiKiren cr>iiitick getiaemdt VincjitH I'alij Kaija Lou ' , 
coninck over He tandcn Ciiriintuca, SiuniAsina, 
Patij - eude ineer aiidere heerlijckhedeii ter aiidere 
zijde eude dat \'oer eeiiwigh ende oiiverbreklijck. JJeseii 
12* X»^ A« 1612. In VeloTer *. 
Allsoo de PortDg(?seii van St. Tome '* op deii 9*= Junij dues 
jiicrs t' cantortp gpiieraetl lot Palllacatta voorschreven gemseerdt 
hebbeu eudc des f'oinp" gciedervii gerimtft, ceiiige vaut voick dout- 
gralsgcn, dcii (tpperkoopiniiii, getiaf^rat A'loltV TKoiiiiu^zuuu , f-tide 
d'reste naer St. Thome gevancldijck raede geuomeu. overeultx 
geuoodteueckt rie novo met ded voorschreveii konitvck te coutrac- 
teren in formn ols volght : 

EerstcHjck eiill deu Koniack ' toelateu dat de kuuiugiuue gto} 
Obavama " tot Pallearatta voorschreveii de begoiiueii fortresae aldaer 
op hacrea cost ^all lat<:u opbonwea eudc doen volmaek^n ' , mede 
deselve met haer voIck doen bewai* , dan s' gehoud" weeeti alle 
avoodt de sleuteU van de poori. in onse handen te levcren om deselve 
smorgpus aeu deo portier daertoe gestelt. benelTeus den onsen, die 
wij daertoe snilen setten , de voorschreven poorten te openen ende 



* Wn Diji^k leiMt: .V^DcatR PatiruAbou." Vgl. hi«rv<5^i bldx. M- 
» VgL hiorvw^.r. bldr. S4. v- 

» Vwj Dijk, t. tt. p. , bid*, a-t, lee*t fouti«f „Collour." Het is VdIIom (12^6' 
NB.)i in di« daxeii t-f-a ier xet«U van di-rt nidja van Vi-llom [Cwiittlica, 
Cbaiidntxiri , ViJayaDa^r.} Vgl. biervMi', bids. 88. 

■ Ten Zuiden van Madras. Ook gebeotcn Malispoer of Moliapoer. 

* Vui Camatioa. 

* Van Dijfc spelt d««o oaam rerschiUend : Oba Jeina . vxa. Volgens «en 
ycderlandnch bcriolit van 1616 (van Antonio fichorer) wait Pulicat .tonko- 
mpndp ©ene van dp vrouwon van d^n Kaning van Velour" (Vellore). Zie van 
Dijk, bidi. 19. 

» H«t werd her b«k«nde fort Oeldria (Van I>yk, 28, v). 



102 



9BNBKALK XKDGaLANDSCUr. UKUCTKUYGEBOE 



d«8 RVomU te sluijteii '. Voorts sulleu wij tol onsen gebrujrcke 
heliben de heill't viiu H funlt vooruoftnt, HntT xijii Priricelijcke Ex"* 
tot synrn gelieven sail vcrmog;en le hebheti ceti stftciipn hnijo, om 
alle ammoiiitie vau uorloge, kniijdt, loodt, kogels, loudt, anckers, 
touwen, zeylci] ciidc nlle nnderc koopmnuschap te tnogen bewareu 
vuor bmudt, rovers, dievcii eude meer andere ongelacken. 

Niifrh belnofft, den Konincik aen den direct' vournoemt ona vnluk, 
door dc PiirtugMcn in sijn Uittlt tut I'allincatta gevangen , weder 
in oDse haaden te duen leveron endc daer beuetfens te prueiir(;r«D 
onse goederen, door de Portugeiieii genomen, ons wwlcr t* dfieo 
reatitueereu. 

Voiirta sullen wjj, Hollanders en i'^eelauders eude alle die gecne 
die van wej^eti di; gtiiemle Comp' hicr tiafliquerende, geboudeu 
wpseii (■(; Uctah-ii vnor alle giiinlfn-ri rude i;(H>|jninii»i>hap|jeii, die bier 
gKJDSst sullen wordeti, een cii etn balff wti lOD ende die gt^taden 
■alien wurden twee ten 100, wel [verjslaeiide t'geene dat ceuS 
betaelt heeflY uiet meer en sail betalen. Oock getdt, rijs cnde 
nndere behuefl'ten voor hacr hnijs sullen niet betalen. 

Vcn Kouiiink zail iiiet iiKigen ecuige Fortugeseii te latea wooen 
odte handelen in l'»lleaeattn, maer ter contrane b»er *1 selve te 
Vfrbinden *. 

Nienmndt aeri beyde zijdc zall nirt vennogeu ecuige qucstie^ 
srgiiatir ofTte diaputatie vau de religie te maeken. 

il^uu doer ijraandt hem begave door eenigh qfiadt feijt over tfl^^| 
loopen bij den Koniuck offte int landt, soo zall dcu Koniack ge-^^ 
liuudeii weseu , deselvi; uvur tc It'vereu in bu-ndcn ^uu uutte uatie, 

Voortfl sullen alle persoonen en koopluydiMi vermogcn met ons 
te handelen , koopen cnde verkopen ulU- koupmanschappcij eude 
guctdereii, zander dnt ytnaudt sulex soude mogen vcrbieden. 

,Vllc fli^hillders ende wevera, die eenige obligatic met den "Directeur 
otl'te Capteiju allbier sullen maeken vau wegeu eenige kleeden te 
scbilldereii ofFte doekeu te levereii . sullen gehouden weseu het selve 
naer te komeii ende bij fatdlto vau dieii sail den Capit«ijn, die 
allhier is biyvende, vennogeti deticlvc neu te lateu tassteu ende 
nlhier in de fioeijen vermogen te steljeu, waer over tlcn Koninek 
sail gchouden wescn cgrt« cxpeditie te laten doeu ende liaer het 
selve lateu narrkmnen , ailes suu bet dao. geacccrdeert 5all wesen. 

Oolc en «aLI deu Koniuck uiet rermogen bier te lateu baadcleu 

' De xia in wal bndnrrwQ tutuir tocli vollcom«o duitlnlfjk. 
* Moot natuurljjk zyii: . vorbicdctL" 



/ 




OOST-INDISTHi; rOMPAOMK lfl02 1800. 



103 



oenige KuroplM^bc tiatic dan alkeu Ait. hrscheijl van sijne Friuce- 
Ujcke Ex*"" hrengen. 

Oock soo belooreu wij van wegen de Geuenile Comjj' aen ' (Jmi 
Koniuck ("enige gnedert'ti, geschut, ammouitie van oorioi^c offle 
aadere fravighedeu uijt ouw Inudeu lieg«erdt te uutbiedeu, sihj 
sullen wij deselve gehoudeu wes^n hier met HVerwto gidi'-geudlh' te 
breugea, voir den-elfke den Koninck sail gehoudeu wescit Ic bctalcn 
gemck bet iu uus laudl gekuoi^t lieeETt. 

Oock sullco wij vermogcii op de rhec<k van Paitiacatm, St. Tliooiiie 
cudc alle andcn* hflvcrioii cndfi plaots^n des voornuemdeu K.ouiiigbs 
te mogeii busrliHtligeu, aenhaleii eudf? alk hosliliieijt op d(^ Por- 
tugcwn scbcppeti pude gocdereu te gebnivckeu, zoxider dairr iut 
minate ijets tcgeu t« seggeu ufi^e ous eeuigh beletsell uttlc sclmde 
dnerutn te diwu ; arugesieii de trevis, dorir deu koniurk vau Span- 
gien met de booggeinelte Edele H"" Stateu eiide Bijnc Prince]. 
£x"* gemaeckt, de Furtugesi!i) vfKirachrcvea eudn Castilaui^'ii iitbier 
in ludicii volgende hrt gecontractteerde iiirt en obscrvcren macr ter 
coiitnirie de fracteurs eude breekexs van de trevts zija. 

Alle de srhepeu, die vau hier uaer audrrc plnet^eu sullen vevleu 
met paspoordt taq den Directeur olTte CApitarn , en sullen oi)»e uatie 
niet vernuigen eenigi^ schadft de dotm. 

Eude allsoo PalliacAtta voorBchrcven vorre van den Kouitick is 
gelegeu, beloutft ons mils deseu, dalt wij staeu sullen betiettens hem 
ouder de bcschenningn van Jageragie ', die ous in alle swarighevdt 
endft voorvallende ocj-nn^nticu sail In^st-hcrmeti jcgens alle quntl- 
willighc otTte vijandeii, die tins met geweldt olTte praclvquen eenigli 
binder soude willen aendoen, vaervan den vonrsihreveu Jagerngie 
ons siju kaidl saiil verleeueu tot yu*er versekeriuge eude gerustheijdt. 

Alle welcke voorachreven contract jek, Viucafy Patij Raija Ainu, 
koninck over de landeu van Carnatic-a, Siuruas-sijiia, Palij eude 
meer audcrc heerlyckheduu . Ik'Ioovc tin uogh ninimermeer tc bn-ken, 
bet weick iok zwf':rre bij mynrn GoHt IVnimaell. Jr k , Wcnibcr van 
Bcr^u, direcU-ur eude cnntraclaul van wegeu de tienenieie Oost- 
jndiscbe Cump', beluove ^ mede ""t zelve uu nugh nimmermeer le 
breken , 900 waerlijck moet mijn Godt helpeu. Was gcteyckent 



* Wio OK*! dozen nidju wordt bftloeld, k uij met duideUjk. (Vcl. eohier 
van Dijlt bM>. S4 , tiT ) Hq waa blilkbaar g(iur<^n»^ir v&a PiiUkat. 

* Van Ilijk, t. a. p., Udz. 27, ItwHt .K^Joave" en Icuoopt dskrafto een uiM 
OQvenuakelijk«. maar onjuial?, opmerkiDg v»»i. 



lot 



I4RNRRAI.R NKDr.ai,:OinAnKR nROATROYKERDB 



>Veriiber van Kcrgcn tade tut mf«rili;r vrrevekeriiigu van At 
htefft ona Zijne May' zijn zw^Il in roodfiii Uck met syn ejrgcn 
hnnt^t hiiT under sellTs gedruckt eude dnereuboveii heeft ons nogh 
sijne hfindt. gedruckt op een doeck, gegex-eo, dat men noeml tie 
haiidt vhu »&udell. ' 



XLIV. BOETON. 



& Jannari 1613. > 



Op lM»t VMU <Ien no. PiuttT BoUi dtfcd dt? knpit<-iii A|>ollotiiua SoottaJ 
Op zija tocht vna de Molukkeo onar 8o]or (begouueD 9 Noveoiber IttlS) 
BontoQ au), om mat den radj* ""^ ^i' »iland ,een (contract i>DdooouwiQh 
verboudt te mftearkcD." NadaT hij dep 17" Uepember viicir Unototi wii* g*- 
koinL'ii, gelukU! Iioc lioin si apoedig, bat ondoretanadc cuutrovt tiisluitou. 
(Vgl. Tiftlfi, Bovwglalftm. I, bldi. E2— 18, Tlele, Bar«ptBr», Vtll, bids. 
ISA— ia7.) 

C-untmct EJiifte eeuwigh verhomll , gi'^nmccki bij dou 
comniRnd' Apoloiinius Schotte, als la»t hehbciid van d' 
H' gouveru' geuer' Pedro ' Both , UTt deu uaem van 
de Mogeude H"" Stateii Uentr' der geuiiieerdt! Neder- 
laDden, mitagd" Sijn Princelijcke Kx"", a!s GouTcra' 
der zelver, en de H"" Bevrintheliljt'reii di-r OiBtjiHliiwho 
Coinp* ter eenre eiide den grootmaghtigftn konink ran 
Bftuton ler nudere zijde. 

Ill dnii eerstfiii sou I)(;!ii(iirt dcii (^iiimaiid* aen deti koniiick van 
BotitDii, iiijt dci) iiaine roorH^hrcvcn , dat dc Htillnnders zijnc 
oiid<:n»Hl(.-)i t^iiiU laiidt ztilltrii hvlpiMi btf»<:liviiiii'it t«gvii tilli: jtiTasif 
eude .tulcke vyniideii als hem rjp sijn hiadl wiuik? willvu hftsrha-' 
digen offte hiuderlyck vnlleu eude zail to! dieu eynde op do straudt 
van des Kunings ondersatcn twee bolwercken opgemaeckt worden, 
«p deweh-ke cicu CVtmmaiid' voor w?r*t sail versorgfu vier stucken 
ge^chiits met hure lueliehociron atts uiick eeiiigf HcjI landers oiu 
deseive te rDgert^n *. 

Teu tweed* soo beluwtrt den Command', den stael eti strandt 
rau dit uuuiuckrijck uiitfigd* sijue gelegerith' iu:u ik-u Ei' Qiiuvern' 

< Wrmo^d^llik i» dit. de ufdruk v-iin '« KonJuKs haud, gcdrukt in bet vd- 
rii>lcrniV ••ai)d«lhcfiitpo<>dei', 

' Uit bt't coBirftPtlioftk, Dn dMum is iiiei gtthecl seker: A of 8 Januari. 

* Mit^>{;)ii«n i» liel ooatiacl in tici Porlugonscti of Spnuuch opgc^mwikt. 

* Dii gvbvurde nJ ftw tpoedig, nag in ^t, bagin vui 16IS. Vgl. Tie]«, 
Bmtcatoffen, I, bldx. 88, v. 




oosT-iNriiwmK imtPAGSiE !fi02 — 1800. 



Geuendl vour te drageu, meerder guariiisoeneii reirsoeckeudi, 
insondcrh' dat met den eerstcn ecn achip otTte jaght gesondeii moght 
wunU'U tot bier, (imin« bet meer uc>u{1wendighe tot weislnndt vau 
beijde de uativ ' te helpen biireghtcii. 

Ten derdeu beloofTt te jut«rcid<-mn bij den koTiiiick van Miiciuaar, 
tea erude hij desjstcere van nUe husstiliteiji ^ Irgeti den koniuck 
Tan Ronton offte eenige zijne oiiderdanen, tot wat evndi- np 't 
spuedighste eeu pr«uw met scbr^vven aea deu seUe kouiuck sail 
nflgeTM'rdighi vorden ende sullen den kooinck van Boutoa bescher- 
meii legen alle gewelden. 

Ten vierdeij sullen [zij] * den Koainck ende zvneonderzateu niet 
btnderlijck werHm in hare religic, politic offte rcgcringi*, macr 
sallea de ** van de Uollaudse natie in ijets onredelijck, streckeude 
tot oneenigbeiji tegen 't selve bestonden , daer over van haere com- 
pctenteu reght«"n gestrafft worden. Viin gelijcken sullen de Mouren, 
800 yutfi tot nadeeil van de UoUandscbe bestonden , van deu Koninck 
offte hnrc competctitc reghteren gestrafft wordeu. 

Tea vijffden soo bulooven, bij deu grout maghtigen i-oniuek van 
Teroateu te ver&orgt^i, d»l sijne ondi^rsateu den koninck van Boiiton 
ofl^ sijne ondersateti geen orerlftst aen doen sullen '• , iniiLT dnt 
den ktminrk van Ternat^n sijne znekeu bij den koninck van IJoiiton 
ordentelijck %U bereghteu, *1 zij met geautburiseerde gesunteu offle 
door minBive met sijneu kouincklijken zegell ^erwgelt, all «oo bij 
wijie des Konings nacm ende antlioriteijt van sommige misbruykt 
is geweest. 

Ten sesden sullen de tiollanders tut gcrieff van beijde de natieu , 
ten e^nde beqnamclycker do coupbandeil ende entrccours tnagb 
onderhoudeu wcnlfn, met d'eer«te gelegcnthejjt vcrsorgcn, dal liier 
gebmgbt wenle mn guede quantiteijt van casges * uffte andere 
copere mnnte ^ wekke muiite offte casges den Koninck belooffl 

> ValentQO, I, b, bItU. 916, hoeft: .OAtion.'' 
» VffI- 'Kf^le, BurojM*n, VUS, Wtbt. I8«. 

• Vgl. VaicjUyu , I m, p. 

• Valentfjn: ,xoo dip." 

* He miltan vau TcniAte tutd vroeger Boeton tot ztjii g«bicd gorekcnd. In 
lint Oiutttgtgmm JtmriiMl utn /\«f«r dm d*n Jim*<ht (TjCtd:icli« UruTeniceitS- 
biLlioth«>ok) ItMOn w^: ,I>it ooniockrgok (Van deu Brmclce bexoclit h«t in 
Moart 1615) «tondt t« rorcn onder don oonainck vau Tuiinta, dan aedan 
dat dit rijt'Jc li«0(i bagimwn t« deultnerea, iji tick op l)«n aetveo gcwi u l, 
hoe wel uoub ]$roM vrindvcbap met den aDd«i:«D boadeo." 

* I>e ac- .onuiea ofte pitjM" (Rneyriopo^dM, U, bldx. 593; /fofrwn -Jbtoni, 
p. 188). 



106 



OENKaiLK fCKDEataMJBOIIG OBOCTEOYEKBDR 



otider zijae gemeente gaugbaer te doeD werdeu luer adremuidt de 
B" vail 8: — '. 

Ten icvcnden 200 belooven de HoUautlers, 't fordt gemaecTct 
sijiide, de jnlattdnrs geeii uverlust te dnen, medr niet toi-telateu 
dat cenign vn'emde iiatie, hier komende, den Kouiuck offtc zijne 
uuderdaneu sullen eeaigu uverlRiit dueu. 

Tic Kdiiiiirklijcke Mav' v(n>nii»^iiii vcrclaert pnde segt mila desMi , 
de Hiilliiiidsche natie tier geroppen U-- hcbbeu , oni sijn kiniiiicklijVke ' 
te helpeu beschermen tegeu sijne vijnuden, die hem otfted^juwooDders 
soadeu willen beechadig^ii , als mede om een offensvfl' eii dyfentyff 
oorlygh te voereii Icgeii de vyacideu vau deu gwot maghlige koniuck 
van Ternateii, metten weicken in vriindschap ciide eeuighcijt sail 
coiitinueereii uaer oader gewooutc ' , mitsgndeni tegtn die de 
HtdlatidHclH; iiatic hicr otntrunt tt^uclcii villoii bi'x8chadigt>u offte 
hindtrlijok vallcti. 

Ten twuedeu btloolTl Sijue Maij', de Hollatideni tc assistereu op 
dttn togbt vail Solur, die nu voor handeii is, * met well genutode 
corrc-corrcTi. llrlooflt mcHc Sijne May', geon andcrc natic ccnigcn 
handell uir tnitfyqueu toe te Intea, die de Iloilaaders zouden 
nadeljgh worden ende eutlen de Hollauders aU beschcrmers xna dit 
kuuiiicknji;k du preferpiilie geiiieten. 

IVii dcnk'ii beluulTt Zijne May', w;n prijs tc stKllcu op dc 
coopmanschnppen eude vivre» m xijii tandt vallcnde, weicken prijs 
zail uuderhnuden werdeu ende sullen de Hollanders in dit coiiiuck- 
rijck mogen gaen ende k(tmen ende hnrcn hfludell drijven , Kfjnder 
eeuige tullen oll'te schuttinge te betaleu ; ciide zulleu deseJve op bet 
landt van Bontnri niogi^n znijen ende plnnteu ende huu gewassen 
genieten in nllc zc^kerheijt ciidc vrijheijt neft'eus Kijne onderaiten 
zorider ijniaiidtii tegenaprekeu , mita dat ^ij ziilrx den Kcininck Kullcn 
moetcn te kcnnen geven. Medc zon vergundt den Knninok nen 
deselve Huliauders alle geuiel eu vrybeijt van zyne rheeden ende 



I Tcreu Sootte op Bo&tou k wum , tcoi li«t hem , dnt de bewoueni .bij K«breok 
van Mini^ rnuiiii?, haar Onftr bnhiolepAn mm UepkRna, in plueue v^a gelt." 
(Vgl. Tiele, BoiAtenttiffrn , I, bldx. 12, v.) 

' ttoninoitrijok (Vnk'utijn, t. ii. p. bldst, 24fl.). 

' V«L nooi 5 up bid*. 106. 

* Hot plan tn[ ccnc «xpGditi« der Nedorlnndcra oaar Solor, on d« PorUt- 
g«ex«u iluilr mill til tiiKton, wiu opgpval juist op ntud viin Buutun'ti vuiiit. 
(Vgl. Tioli>, Eun>pMrt, YIU , h\Ax. 186, v.) Pivtor Botli i<tUK Kaaroo op dit 
denkbeold in, omd&t dn Ri>windhrbbon hpm hnddcii getwit , ^op den. prof^- 
tclgko Imudal vmi xaadelhoul order t« itWllen." 




UUST-1.\DI9CHE COMPJiaME 1602—1800. 



107 



hftvonen ontwut rnrtc op 'I eyiaiidt van Houion gflegon, itonder 
dat men dewlve dner orer sal) oiugeii mulc3t«reu clTt« ijet5 daervoor 
pretendereu, ma«r belouiTt di-ii Koiiinck ttp tlemlve plactee des 
noodigh zijnde ille hulpe cn<\c hvsUtndt eiide dal fer cousideratie 
dnt de ilotlnuders dil'giiiiniiHotMi tot zvtid(;r beschermiugu onderhiiudeii. 

Ten vi«rde om deu welslandt ciid4> vuonlcell vnn berde de untie 
op het prufvtelvcksle W bevurder^ii, »ou bcloofft Zijne Mav' van 
nil voortnan alle zijue ouderdnueu rijs te dueu zaijeii, aU soo daer 
inftiMiderh' veell aeu gelegen is om de Moluccos tot welstandt t< 
breugen. 

Ton vijffden ora alle wntghHjr ciidr vrumlschap to ondrrhouden 
als uok urn Lonfusien te scbuun-eu, WluulVt deu Kouiuuk eude In^rt 
mita desen toe dat de suldnleii ut1t« alsulij^e pcrsuoueu die tod 
wegen de Hollanders in dit i-oninckrijck zoiiden ningen blijven, 
EoUeu mugeu hylvckeu Diet vrije vivuweu Mffte dughtereu van ziju 
kouiuckrijck, weleke uiet mII beleU wordeu het Chrisien gelooff 
aen te nemen; mede dat die riollandei? hirr neveus audere des 
Koitings oiiderdaiieu sntleu vermogeu slaveii ulfte slaviimeu te kujieu. 
£enige slaveu vnu deu Koniuck oflte sijue ouderzateii bij dc 
Hollander? komeude, zullen deselve gehoudeu we»eu wederumme 
te geven offle met deu eygenaer te, nccorderen en zoo eenige alaven 
T»a dc QollaDden, weghgelopeu zijude, door de Buutondera wwleromme 
gebragbt warden, zall dnervour ijdermaell gegeren wordeii uaer 
advenandt dat zij kos^teii, te veteu ran 20 tanettcn ' 2 cade vau 
10: ecu. Vau gelyckeu mlleu de Buutoudere, tan eeujge van baere 
w^ligeloupcn xlaven door de Hollandere wedergcbraght wonb^i. 

Ten sesden 9<io belootft deu Kouinck aen die ran Banda schriff- 
telijk te ontbiedeu, boe dat [met] de Hullauders eeuwigb cuntricl eude 
TCrbondt gomaiiekl heetfl , deselvn Kandaneseii inede tot een vnsXe 
TTede ende verbimdt verin»ueiide eude jugevalle deoelve BRndaueKQ 
tegeo de Hollaudi-rt) qiiAtneu t« uurluugen, n&l den Kmnuck zijn 
brocder met alle zijn oiiderdancn, die hij op Hauda hwffi, 't huijs 
't ontbiedeu >. 

Alle de voorrerhaellile arliculen belooven de UuUaad* mitegaders 



I .8eM?ker« cie<>dea Aw ds«r [op Bo«lon) Ta«llen KhRbMfiwi TaniWtlM, 
wslcke in dv Uolucquw ende andcre bieromirent gkdlageu |>lae(MD seer ge- 
fcrocken werden " Zy Hchencii a|t DoiHou id plait« v>a ^cnwd (rt>Id gebruikt 
l« warden (ApolloiiiuB SootiM, 1613, bij Ti«l«, Bomwaloffm, I, bids. H, 13) 

* Voorol dez« bepuliog vhu bet conmct werd door S«ott« van g««rivht 
1. (Tiflle , titmmitoffm , I , bids. 18). 



108 



OCNRRALB NRDERLAVOSTIIK (tROTTRnYF.KHOB 



deu gruutniaghtigiiu koniuck van Huulun ctidc zljiie geallicerde 
rrinden eticle rosmlen te ciiHln-houHcTi ende dooii onderhouden, 
waerloe zij hacr mils deseu verbimleii lot eeii eeuwige vrimlschap, 
oonversatie i-n commerste. eiide. (l«t zij cK^k anflercn zullrii gi'ven 
t'alleu tijde alle huUpe, fnvcur endi- hijslaiKl! iiatT verraogcu clcx 
een tegeo des aitders viJKuden, lietwekke iu alli>r vucgen de Uol- 
lauders als oock Zijiie Mav' met zijuc vassnleii sulk-ii vfrbutideii 
btijveu te ouderhoudeu emle defeudereu. "t Selve buveu v«liaelt is 
onder verbinteniase vna gctrouwigh*, eere ende woordt, die beijde 
Godt ende onsen eveu unesteii sohulldlgh zijn. Aldus gednen voor 
Boutoii up de Btrandt dtu 5'" JauuRrij 1B13 '. 



XLV. HOLUKKEN. 

6 Jannnrt 1613. > 

Ocdnrtinda zijn vorblijf in if. Molnkkitn UpMi I'iotor Both 6Ak mat 
vorschillcndi' hoofdeu vim het eilBiid Makian eea t^ontract gesloMa. (Vgl. 
Ti«l«, Europeir$, VHl, bidz. I2A.> 

Op hujjdeu d«u 6' Jnuuarij ' A'' 101-S siyi iut I'urdt Mnurttias '* 
op Noffftckin * op \ evlmidt Hncbfain ten overstneu van de acngagc 
vau Limatau, als gecoiii''' op dit cilandt vaji wegen d'liough- 
mogciide koiiiiiek Kilchill SUiiilnfar ' , kouitick vau '[Vmateii ' , 
rerg:aderdt den gcsilienge manhatfte Pietrr Both, gouveru' geueH 
wegeii d'Kd" Mogcndt- II"" Btalen tiener' der vrije Vereenighde 
Ni'flf-rlaiidfirhr pnivintien, sijuf Princelijcke Ex'"' Maiiritius, prince 
van Oraugicu, grave van Nassouw , etc^ eude d'H"" Bewiuthebberea 
der Gciicrale Vereenighde Oosljadiachc Oomp' ter eenre ende ineest 
ftlle dc wugflgcs eudc de principale van hcl Rehetde Kvlnndt Makjan. 
ter andere zijde eiide hebbeii atdner in forini- van act'uurdt gf^ravmdt 
ende besloten , dnt vnortiieii ijder malojindrrcn zullen Iiitcn vrij endo 
liber iu haer gelDoff. »onder deu audereu daerin te jncommodBreu 



' Hot i^ontract is nog In heuiclfdo janr door Borh .gvconJirnietirt''. (Tiols, 
Jtouuvtoffen , I, bldz. 34). Zi« lii«rna, contract 29 Aiu{u>tuit 18i3. 
' Uit tiot, Couinu-'tbook. 

* VatAntyn, I, b, Mdx. S24, Ht^lt den datum op 16 JaDti&ri IBIS. 

* III tBOB had PuuIiik vuu Cu«r(lfri hrt (^ilu^d Makian vonr d« O. I. C. ia 
bfisit genoinen ea d&&r eea fort m«t garuuiuflu vuoniien. 

NgofakioliB. 
« Kftitjil Modafnr. 
' Van Olid- v<«rd Makjnn e«n onderhopiigheid ran Teniai« j^rckend. 



[JOST-ISDISCHE rOMPAONIK lfi02 — 1800. 



lOfl 



eade jngevalle eeuighe Mackjanueseu quanieu oni van baer gelouff 
te veranderea , zulleo vno beijde zydeu deseive wederom gegeveu 
wordeu zouder haer int miuste te inogeii tragbtcii respcctivelijck 
Christen off Moors te nm«keii ; vticmler dut vnurtaaii dc wapeiien , 
die sillier iiijt Hollaiidi komcii om onder de jnwooudercn voor 
cwopmRiwchap verkoght te wordeu, vuur de selffde prijs aullcu ge- 
nicten als dit- vnti de Tt-ruaLeu ' :4nlU-ii wunleii vnrctight, die wetcke 
zij bcIiKJveu aeti geene vau oti»e vvandcn te verkoupcn. 

Hdjde bclooveji ooek de vuorsclircvcu seiigagien ende priiicipale 
n\jt den name van de gnheele gemetntfl* dat zij hiinni> Dtigeleii sen 
gcen andcrr uijthromsi'hc iiatir &h allccn aeti d«: dienaers van il'Vcr- 
eeuighde Comp"^ sulleu verkoopeu ende dat uiet hooger nls voor 50 
Ea vau aghtcu de baer ad perpetuitotem, waer tegeti de vooruoemde 
h' Pietcr Both uijt urnghte van zijiio uominissic iii deii niLme vau 
de v(Mir8<^hreveu Comp' beloujl't de vounschreven prijs lol gceiider 
tijt t« sullen zuekeu te verkleijiieu. 

Tout^heninde anderc poincten , die als uu uiet well eu konuen 
wcrdm gcmemt, rcfert^rcn harr hrj'dc do partijcn op *t gecnc dat 
in Maleije ' metlea kuuinck vaa Teraatec eude Eijueu adeli saU 
warden verhaudelt, ' 

Jngevalle eeuige Mooreu bij de onse alhier warden verovert , 
sallen wij gehouden wcseii deseive neu haer te prcsenteren um te 
koopeo, het veleke zij van gclvcken aen mxh jiullen moctfii doen , 
soo eenige Cliristeueu iu haer handea quaineu te vurv&llen. 

Knde omme uiise begonnen vrindst-hap bondiger en vawtcr te 
JDaken, soo hcbben dc voonn^hreven scngagi^u ende ovcrsteu uytten 
name van dc geheele gemeeute met solemiiplen eede beloofft ende 
swooren, helooven ende zweeren mits dese, de gemelde mogende 
H"" Staieu, Zijm- prineelijcke Ex'''' cude dt Vcrecnighde Onstindist^he 
Comp' alsmrdc de mogemle kaninck cndc crooiir van TernatiMi in 
alles gehou ende getrouw te ziju, met huune vvnudea buijteu haeren 
weteu iul miusle uiet te traeteren , hetgeene tot prejuditie vau de 
voorsehreveu prince ende koniiick zoudc mogeu streckeu , maer met 
de Hollanders ende Tematanen dee uoodigh zijnde te leven ende 
slerven. 

Waertegens de vooniocmde H" Pieter Both uijtteu name vau de 
vcwrechreveii H"" Stal^-n beloolft vaUe geswuuren lieelVi, beluotlt 



' Valentin: .nls dio nan aaduro TermitaiiQua'*. 

t Mala}n«. 

• VkL hienoa , ooDtraci u* SLVI. 



no 



UENEIUVLE SKDKRLASDBCUE OKOCXiigyEIJlDK 



enAf /.wperrft mits rfescii, dc voorechrcvcii Mnkjnniicsen tcgcn onse, 
(l«r TerDAtaneii ende hare gemeeue vijaudea met alle mogelijcke 
niBght tot de uvtierate druppell bloets tn nssisterea eode helpeii^ 
eude inetleii vvautlt iut uiiiiste uiei buvteu haere weleu tul huuue 
priijndrtic ir; iraeteriMi. Allcs nuridi-r arg Piuin list. lu kemiisse dcr 
wacrheyt ziju hicrvaii gemaeokt twee allcens Inydende coiitmcton 
itt Uuvlsdi geschrcvcn, iiIs nicili- I wee jjflvcki* b_v hnt-r in Tarua- 
tjipiis ' girr^iiiichiM'rdt ^ , niU' vii-r hfij di* vijorsclirt^vi-ii [>iiriijt;n oiulur- 
toykeiidl, diu-rvau elck ecu jtil Duvtwrh nude ^rt^n iu Tenintacna 
gegevon is. 

Actum iiTjiiipra. Ouderslotirlt Pleter Both etide opgrdnickt met 
dw Comp* Megell iu roudeii wasse. 



XLVI. MOLUKKEN. 



i Saart 1613. ' 



OAk dtt poDtmot is door Both g«Aloten tijd«DH zijti v«rblijf ia da Mo- 
lukkoa (Tiolff, Evrvpvtrs, VUl. bldz. 12S, v go uoot 1 van bld> 1S4.) 
De bedoflling ««» voonil de mmilijlchodto t(^ voorkomtn , weike men 
vr*Hii>i]i) vnn uritdi-rxtjdiic-lin proptLgatidni op hat gebind vao dtts f[adidianat. 
[Zift aovl 1 »v bldx. 111.) 



ifticuleii ende vuurwaRrdeti gemaeckt trridp beHluoteu 
tiiBschen d{>ii hooge mugendt* kciniiR:k Monlafnr*, koiiiuck 
vau Tematen, den prince Sednog ^ . zyueo broeder 
ende nlle de Teniatjieiiseht^ Haedt Icr eeiire ende I'ieter 
Both, gonveru' gencr' over nlle de fortre^sen, schepen, 
jKL'hteu ende persoiieti jii de Oostjudieus vau wegeu 
d*Kd'" Mogrndf H"" Stateu Gciicr' Art vrijc Ver- 
eeuigtle Nt'derlaucUche Comp' , Sijn Princulijcke Ex"* 
Maurilins, gebtxtren priiH^e vim Oraiigiea, grave vau 
Nassnti etc", ende de U"" Hcwiuthcbbereii der Gene- 



' Het vfirwijt,, dal de Nedcrliindei-H noma uaii de. ialandachc nuioritnilfin 
ooiitr»vi«u Iwteu tevkeiion, weike deze oipt b^Breppn, ga«t natuurlijk ia elk 
goval uiot up, wonr izoonls uowtal) dv oontrocten 6iik ia dv ialaridselie talen 
wardeu opifcmunkt. Dujuck = N'<!d«rlKiidBcli. 

■ Opi^nniKakt., iiigMf:hr«veii. 

* Uit hot Concrootboek. 

* 8ulUui Modufur. 

* Tide, t, a, p. , n(»>-iiii hen Sidong. 




(K)8T-LNl>l8f:ilK COMPAONIK 1602 1800. 



in 



rale Cump" ler audere zvdeu om allc »warighe,vt t« 
verfaoedeu, die ona vbu wi^u bet verschill JD do 
ieligi« xoude mugea overkutneu. ' 

JagevuUe daer eeuige TeruHlaueii ulTte huuue slav«u albier up 
Tprnaten by de HollHiiders komt-ii oiicler pM^'xl vnn r"hri8tciicn 
oudcr on» te wonlen, itiillcii Ac vcKiriit>cmde Hollander gchoudcii 
ziJD dndelijck ia bnime haiiden weder le leveren eiide in gL>endt;r 
nanieie deeelve tnc^en venteken. 

Daertegens wedeR-umme de voorechrevi-u TeniatAueii all* die van ons 
bij haer sullen ovcrcitnien, hetaij Hojlatideni oft andere ChristtinRii, 
datelijcic sullen rcstituercn ende nict vermogen desclvc t« verstceken. 

Soo waimeer et-nigB oud«rsiit(;ii van duu w^uiuck van TtTuattiii 
bij dc Cftstilianers overgcloopcn offtf^ aiirieraints vervalleii endealdacr 
Clinst«a«u gewordeu zijii, bet zij bjj wic vau bevde de uatiea zij 
zonden mogeu kumeii, ^al men df^elve iu preseutie van den KouiDok 
offle eenigf van zijtieii Kacdt endc de Ilojlantscbr overigheijt van 
die plaet«e diKu kuineu eud« baer airvnigeu, tot welcke vau betde 
de religien zij geoegea B}rn eude haer daerinne baer vrijc wille 
Iftten gcbriiTckeii ; dogh snllen de llollander» deceive uiidenmten 
Tcniatanen, ' dif allsui) bij oiw overkumen, albier van TrrnaU^n 
op M-iiige andere plaetse moeten brengcn, daer zij uijt haer ' uogcii 
ziju oin alle xwarighedeii roor te komvo. 

Jngtivallc hrrt ppiiigi^ oveigrloopcne offtc gevangeiie slaven aouden 
xiju die bij ci^n van iinsc beijde natii-n bun quaineii begt-veu, ^itilleu 
desrive voer hotideu als boven, dugh den eygenaer de waerdije van 
die b«la)t-n. 

Tie ovcrlopcrs by een vau uns*- Iwydeu komende, zyude gecii 
undersaten vau ouse beyde iiatieu , sullen haer begeveii m<igen bij 
aUulcke religie aU daer nj proSes^ie van doea. 

Wauneer daer eeuige Christeueii door de Teniatnnon in dun 
oorlogb weder * bekomeu, zuUen gehonden zijii dcsrlffdr nict te. 
verdnysteren ; inaer ous * te presenteren «i>i>r de waerdije van eeu 



* Die Tooral vrnt ««n nrutkelblolc in dr v«rlt<radintc«n lasiwboa vcrH^hillciide 
strekcn vao dc Moliikkeii tin de Spfliijaardeo. Ook to tiec hJeraaa voorafiriiaiide 
conlroci m»t Mukiftfi vitn Januari 1613 wordt dit punt CMtr uttdnikkrlgkge- 
WK.Jd (Vgl, Tie!«, BMnptfr,, Vtll, bidu laS, v.) 

* Valaiii^'ti, [, b. bidz. 245, hu«ft ^tiuderuiteii der Tefoatakueu '' . 
■ Nl. dt>r Trpnfttan*>n. 

* VBlentiJQ: .irorden". 

* l>e yvderUuderij. 



lis 



eEKIKALB WSDKaLlNDSOHK OEOCTBOTEKKDE 



slaett' te losseii etide jngevalle wij hctsdtfdc nict begeerden tedoen, 
zuUen xij daermede haer rrijc wilk- nn>geu doeu. 

Daertt'gijiia ilu HoliandKre vmi gelijckeu alsiilekc TcniBtarriM 
Moron, »lfl liicr in onse hatidcn jii den oorlogh »ul]cn vcrvallcn, 
gehuiuleti sullen zijit neii de TeriiHtAiieii te prt!Seute«nMi eudi; vulgtrtt 
deu voet in bet voorgnende nrt^vkell vourgiwUgeu. 

Jngevalle eeiiige vnit oiise gevungeiie «o]fl«tfn diMjr cIf Tcrnataiien 
op eeiiige toghCcii uvl dt^ vyniidts hntuleii gekregeu wicrderi, ziillea 
zij gebouden xijn, deselfl'de bij ons liber eiide vrij te Isten kumen, 
sonder d«erv»u leta te preteuderen ; van ou«er zijde desgelijcK. 

Alle welcke ftrtvculeii jiij liiyden van wederzijde. beloofft bet ' eude 
belouven mits d(**ii, gt;tr<juwelijck uner tc komc-n i-iidc vulbreugeu 
aonder orgh olfte liat. lu kenuiesc di^r wacrbevdt zijii bier van Iwe 
alleeiisliiydeudfl L'i>titrnft«n in Duvts gcscbreven ciirip tw«; gclyrVc' 
bij haer iu Terualai.-n» overgcaet ; alle vier bij houluydew omlerleykeril,, 
daervuii elcx con int Diiytn t-iido Teniatneita bceffl. Ablui; gedaen 
jnt fordt Orangie n-p 'c, i-yland Tftmaten de 4' Marty A*' lltlS. 
Was geteckcudi Piet«r Both. 



XLVU. 10LtKK£N. 

8 AuguKtuH ltti:t. = 

Butii vArlrok ui Muart 16ID nit dn M»lu1ck>!», Bij Ambun gukomon, 
vond hij daar eeiutt:*^ NedcrloudscLG «cli«|;ieii. Kit<irined(f vorscorkl, keerdo 
hfj noar de Moliikkon Mrug, om kntohtigor tog^^n dn HpanJnanlRn op l<6 
tred«a t-n indordHud maukte )i\j lict liuu met beliulp vuii den Tcul«- 
laaiMf'heo siiltaa <.>d verilun.-ii mlniid>intien aaahnri); liMtig gauo«K. Xi6 
Kclfit, dNt do SpaansotiL' gouvurti'^ur, D^' Silra. om Tidoro t« kunnon 
behnndflD, do SpiuuiBfthi.' hi^fttting van Snbo^gnp. turn dc Wcgitkiut %'an 
HuliuuliHiru lichUt*, di^ vimtnrking, diw, nu kort in ututo luiiidrn t" a\jn 
gnwcut, ID 1611 door dc Hpiuijimrdun wm gcDomcn. (Zic liicrvAitr bldi 
98). B\j die Kcle^nheid vraa dn Siiij(a.dji uitgowAkftn en Holh nlooi 
tlians dsdel^k mat dil tioofd «?u iiiouw I'oiitravL Inmiem, hot was v( 
den met ooa bavrieiidau aiiltnu van Ternau) van KT<)Dt K^witiht an di 
ook voor oiu, Aai Mnlmalicirn voot li«ia r^noas goopoud bloAf :„hii*rmedo 
hebbeu d« Teroatanen h)u»ren schiiyr wedenommp geoivgdn", (Vgl. TiatSf 
Svnptfn, Vin, bids. 127, 18U— 186; Tiole, Bouvfstofm. I, bldi. 93.) 



Op huyd(!n deti S* Augusty A" 1613 ia bij ik-ii 
command'' Adnapn Block Maprtaen ', als lasthcbbeudc 

I VatontlJD : .liobbQii'', 
« TJit hH Coutmotboek. 

* HiJ wan door BoUi aaiig«Ntfi]d tot cli«f von h«t garuusoeulje van Salioegofl 
(Tielc. BwwttoiTm, I, btdx. 82). 



OOST-TSDI9CHE COlfPAOXIE 1605 l^OO. 



113 



ran Hr E. H' Pieter Both, goavcru' gciicr" van T«rfti 
d'Kd' Mf^iitle H™ Staleii vau Av VerwuighJe Neder- 
landeu, ziju PriDoelijcke Ex"" MaaritiuB de Nassouw 
eud* d'E. H"" TtevtiithebbercD der Gcuemle 0^>sstiiKlisuli«i 
Conip*, ter eciire ende deu seogage van SobOUge eude 
lyno geaUierrde ler andcre zijde jtinegegacn eu gemaft-kt 
wker acvoordt pude verbondt iii mauiervu sis rulght. 

Jn den eerslen dat den scngage van Saliongr onde srne geallia^rdc 

liondeD sullen wesen, gelijck icij belooreu TDit« de^eii , den kuuiuck 
lu Ternaleu ' ende d'H' (jouvem' (ieiier', die van wegen d'HiH)ge 
Mygfnde H"" Stat^ti etc" jn dt-ae laiideu is oflle di« iiavmaeU in 
sijue [iUet£e mI succvdvnru ende goiivenipreu, gehauv en geliuuw 
tf hkven, acii dc sclvr ofTte hare gewini*' alle grhiMirsAomhevt 
ende guode diensteu le bewtit-n, goedt ende bloedl daer bij up le 
$etten rude alles te doen, tgeuue goede en getntuvu vassalen eude 
iindcrdanen cnde bcschcmicn hccrc * sckuldigh zijn. 

Bnde allsuo de ijpaugiaerden doer vreesu van de komste der 
lliitlaudereu confnselijck hebben verlaten de sifldi van Sabuuge ende 
t fordt gclegeu op de atrandt ende alles in ni}'ne gcstclt is, js bij 
deu Tooniocmdi- MMignge eudit itiju g«illieen!e belooirt, gelijck zij 
Bcnnemen by dcseu gc!egen[heyt], het fordt aen de strandt otfu- furdt 
a«ii de vtadt, zulcx den vuurnoemde c-uiumuud' s&W guedl vitideu, 
dftlclijuk op tc makcu ende repareren volgens d'ordre die dea 
(-'ommnnd' daertoe 7^11 grven. 

Twelcke gedueii zyude, beloutil deu cumuiaud'' Adriaeu Black 
Marleuse in qtialite als boven, het geretiMireerdv fordt terstundt te 
Toorsieu met soldalen, geschnt, amiinmitie van iiorloge, virres 
eu audere behoefteii, omffle nl^uu deu vynudt alF te keereu ende 
d'juwouudera vau dil laudt le be^berinen. 

Voorder liebbeu dc vaoruoenide wngage eude zijne geallieenle 
aengenomen rude beloulFi. gelijck zy apnnemen ende belooveu by 
deae, dat se op de aeumaniuge van dun Oouvcru' Geuemel offte 
zijne gecuinrnitteerde snllen nmkcu otFte hncrc onderdanen doen 
maekeu cen oft' mecr fortcTJ, van steen en kfllek gemetsclt, ende 
dat op soodanige plaetse, ook suu groodt etidc in snicker rurme, 
als \ den ll' Gouvera' Geueraell nfl'te Kvne gecuiii''' tot haore uieestc 
veraekeringe aiilleu gyedtviudeu, behoudelijc-k dal deu H'^ Goner' de 



I Tgl. hiervMr, bldt 92. 

* .Aen buouen beecherDtiioere" of i«tM dargel^ks. 
T Volgr. m. 



Ill- 



ORXEftALK NEUKIlUA.VUSUHn tlEUtrmUYKKUDi: 



mctttelnen suU beschickeu uuimc dr fortcQ te tnelseleu, zander ceiiigfh, 
nrbcyclera mecr in te stelleii, maer znll vuurdia <len arberdt raa^ 
aile mntcrifllcn vcnorgca ericlc tc breugeu, kumeii ten lasste vau Ae 
vooniDemdeu seugiigie ende sijije gealliiterde, die oock belooveii dnt. 
His wftiitieer die foHen sullen gemaeckt wweii , dwelve te sullen 
houclmi ill npHrniie, dack dight, met olle comodvt«)-tcn teu dieuste 
van (Iv .lotdiiteii vnorsien t>iid(^ ondt-rhiiitdoii. 

Suliende do voDmcM^mde scngagc ende sviie gt-illieordc gdioudeu 
sijn, een bec|un.nii! pniuw te vuuraieii met vulek endc afl' t« vaer- 
digen, soo dickmiiells ciidc use Kuodntiige phtftse als den uit^cier 
Tnut fordt zall gelicven t« ordonneren, fwelcke Kjrluyden beloofTt 
te ftghtervulgen. 

Kude alI»oo bevondcn ircrdt, dat Ac onderdAoeu ran den roor- 
uoemdcn seugagie ende zyue geallieeide hare sagii veell kieyuer 
mnekcii dan zij in vorige tijden plegeu tu doeii, hebben de voor- 
iioemde st-ngagic eude sijue geallicerde beluufFt ende acunemen bij 
deae, dat ze op deze snecke ordre snllcii stelleii ende te weege 
bn^ngen, dat voortnen bij haere onderdanfu dc sagu gcmaerkt zjill 
worden zou gnwiH alse in vixirtydt-n plagb te zyii, zuuder dat 
noghtauB de HuUandrrs ciidii haere gwiUiecrde daer yets meer Toor 
sullt-n betalen dau den ond«u eude gewunetycke prijs. 

Ili^ni aniieii de licUandtira tiiet vermugi^u met de S[>nngi»erdeii 
offtc bare adhercnteii te maekcii een vr<^de, trcvts off stillstandt 
van wapenea, ollte xulleii gebonden wweii, geLijck de vooruoemde 
ciimmaiid'" in qiialit*; itis viHirschrevpii boloofTi., dat de voomoerndft, 
aeugage endi- zij \h- gcallicerde i n soodanige vreede , truvis ofite-' 
stillstJiDdt van wapeueu mede soUen Kijn begrepeu ende xoo den 
Spangiaerd eveiiwell met wapenen yets op den voorschreven seugage 
ende zriie geallieerde ojj henn- landirn i>tftc (Jiidcniaurn wilblc 
att.cntrrt'11, dat de Hollniulera met hart^ inagbt iinlc.x snllcii poogcn 
ie verhindereii. 

Owk bi-louvr de viiornncrndp seiigage endf giialHuerde, datse mvt 
den S|mugiacpd(;ii t-nde hiirr ndherpnlen nint eii /.ulleu kuiiifU ill 
eetiigb bespreck uffle onderbaiideliugt', zunder voorvretten, advra 
fU ordro van de Hoilandcren, ook geen vivre^ aen haer verkoopcn 
offte tnevficrcn, uogli dat se iiiet aulleu g«dugt:n, dal xulcx bij 
hare ondenlaueu gescbiet. 

Hplooveu voi>rdt3 de contra eta titen elcx in den xyncn tc ondw- 
hundi;ii ende dwii ondcrbuudi-n allv g<(cd« ordrt; eude diciplfiie, op 
dat lu£&chen de juwuundi-rcn vau deic landcn ende de llollaudsohe 




OOUT-LNUISCMK CUUP^OXtC 1602 ISOO. 



lis 



soldatrn de vn]iid»'hap mnf^ toencmcn. RnHc off gebeiirde diit 
tu»ctifu v«ui^ suldakii eiide juwoonders eeiiige questie eiide moevteii 
qttanie te ry?en, sullen suwlatiigv questinuse pfrsuoaeu aea harrn 
iMmpeteiileii reghter wcrHeii ovtTgeleverdt , oni uaer behooreu ge- 
strain te worden, soiider dat hier dour oH'te nticlere partioiiHere 
ouruste dil contract ende verbondl eenighsins magh verbrofcen offte 
jot miuste poiuct m»gh gepnijudvceenlt werdeu, maer bvlooreu 
pertyeii elc\ in xijiie ([iialiti'ijr iiji hiin-ii eedt, tn^iiwe en geliwvi', 
dit oontmcl jnt gehcoll eiidt cK-k poiiict jnt hvsonder cciiwigh 
eode oiiverbrekelijck te uuderhoudKii ende doeu oiiderhoudeu. Aldus 
geilaeii in dc Ht.-idt vim SahoittrL- te diigc ende j»cr« als boven. Onder- 
tevckeut Adriaen Block HaertouBzoOD. 



XLVnr. BOETON. 

29 Aagnstas 1(>l». • 

Den 3 Auguiii.ua 16L3 vertrok Both vtodvr vaa dtj Molukkeu ravt 
beetemming naai- Baiilflin. Hij deed Boer<>a non, wnnr hy den 331^ 
di«<r maand uinkwitm LV Compai^Dte'ti nniht«n«reii, nrclk* hy da»r 
hid acbt«rg«lat«n, badilPii itp nr^ei-lijke nijfte de btteaC gea[M^e]d en 
Bo«t<ni» Torat m»* .door dil onredelijck proMderen ii7t«r[nat4'n v«r- 
•tnort.*' Gtrnimtndv ambtoniiritn luiddnti „in perijokBll KCiittilt nii^t uUneo 
de niauwe vmutiicliiip luottou Coniack Komaekt, mtwr oook Men wat daer 
is gsweoBt." Both kwum g^liikkig nog bij tyds, atnlt« da achuldtgen 
Kwaar en hornieuwde het o-outract mi^L BootAu, 't tvolk nog met nicuwa 
b<^[i«ling«n vrvrd niiiiKaviild. (Vgl. TImIa, EuropeJ'm, VUI, bld^. ISB— IJII; 
BouiMtoJfht, I, bldz. iiS— 8^, 3ii-37.) 

Approbatic ap het euntract met deu koninck von 
Bon ton. 

0«nen bet acctwrdt gemaekt op deu S" Jauunrr ' A' 1013 tusscbea 
dcri grootinnghtigen kouinck van Boutoii, sulltan ' Unraii AasiRnden, 
kr mire i-ude (-npitevn Appoloiiius Schutle, Hacdt van Tndicii, 
ran uascnt irfgcu ler niidere xijdc, npprobeereu eit Iftudcrra bet 
edrc accoordt van poinct tot poinct te ondcrhuudeu , ende tot 
mernUT verjecls fringe vsiii "n»e Dtiderlitigc vrundscbap, »imi bebbeu 
dese naervolgcruii! art^ikclen dai^rbij gcrat-rndt. 

■ Uit bvt Contrac.lboftk. 

* De dntum vau d4il coiitniot ia uMt Bebe«l xeker: 5 uf d JaaoBri. 

* GewuDulijk ivordi z^n tit«l aLs rndja wioiiv^vuti. Zjjn attam la in dca 
l«lut bltjkbnur i»M>r vnrknri'^id. Kan «!' de Boegineesohe adell^hn titcl daAng 
in »iLt«n7 



H8 



OENEHALK XKDEllLANDtK HE 6KOCT%0YjEEED£ 



geuer' Heypst ende dea Sabandar uijt ilen iinme van Sjne May', 
(lat Ziju May' voonioeuit daervoor vnti de Hollanders jnerlycx lall 
oiitvaiigeii Gude genieteu 800 K" vau aghttm '. IMeit snllou dc 
Toowitrlircvfiii HollanderH vrij zijn van vorden- tnllcii, jmpusilicii 
ende uiiderL* snangheduu, buednctivh die uuck /.oudeii mogeii zijn, 
iiviT dm nmck, rys, booncn, Cliiiief-ie «udc uudcre waren eudo 
coopjiiHTischftppi^ii, die hicr koikIch nmgm gekoght wordcu ; oock 
vryelijck alhiiT mogeii Indeii alle scliepfn komendc uijt het vnder- 
laudt, van dc cust van C'»rmaudpll, Ait:hiu, Johoor, I'ntane eude 
de eylanden vau Moluccos, Bauda, Amboyua, Salor eode nndere 
i|uartiereu van Jpidicii, geeii tiijlgesondf-rt, sunder van dc wareti , 
die '/.ij uijt lie viiorschreveii ciuartiereti zoudi-ii mogen breiigcu ende 
ulhier losseu cudf wederladen offte verkoopeu, eeuigc tollcii otflu 
Iflsstcn fin andei'f swarighedon to Wtaplen, Iincdaiiigh difi nock 
zoudeu ni'jgeii geiningiueerdt wonien, nytgesoudert de spccerijeu eude 
liet siitidelliuudt , dnt de Ucitlaiiders nlhier tot Jnccatp soudeti 
mogen kopen, daer vooren de voorwhreveu Hollandere betalen »ulleii 
leu ion, ais hiervoiiroii iut contract bfgrupcd ytai-t, well ver- 
ttlaande dnt deu kimiiK'k van Jai-calra voorswrlirfivtin rgt-ont? vooren 
verhaell i* sbII aggrecreii. 

Aldus gedaen in de logie tot Jnccatrn tor presentio van anaghtjda • 
VVatlingh, Chineesch, op d«i SI' Xbet. ItSli. 



Ende orame voor te komeu peryckell van brandt, ail Zijn May' 
alT doen brekeu all de Imijsfu iiit Cliiriee»e cjunrtier, die outreut 
de lugie alaen , lot t rivierkeii toe en tiiet gednogen dnller van 
ymandt eeiiige bout ' werdcn, ten ware van steen van 't oiiderste 
tcu (lack tuB jucluijs *. Was geteeckeiit G. Reynst. 



Ik laat hii^r tcvcns volgen Herbert de Jager's vcrkorle vertaling 
vau deu Maleisclit^u leksl van boveiiHtanud ranlraot. 



< Aku den Icniit sinut hiorbij uaTig''tiii'kv]iil : .Hof^fft dttu Kuuinck ventogtit, 
dat dii seK'« ooiitriKit suudo lii^dvu in te ifaoii vnti de i^OO R- jaerlijoka le 
boliil«n pryiDo .lauuanj 1616. De uiaeiit wort bfj liuer K'juuumt buulauliodgy" 
(Dsnri hidjftli). 

* Nnohodu => fiohipjier, BohoepsUnpil«in. 

* .Gobout" bjj Van dor Chys, bldit. S07. 

* DftKi? clniisulo komt. tiict voor in ftcbutntnAnds verUling nil het Mal«iaoh. 
Vgl. vau d«L- CliiJH, lihlx. 15, v. 




OOerV-INDEBOHK fX>IIFA»N)B 1802 1800. 



lift 



TwTi»!*et nijt licl Maleijti van M vimnrhrvwn «]>- 
peudicv tot het txiiitnul Qifl Hrti ki>^ vru /.tHJiiriiralii 
on gcmaeckt; bij «)cii (mdi'rkoopmitii llrrlirnll ilr Jngcr 
overgwct. 

Loff aij Gode, hecrc Apt citjtiiimi. 
Dit is het accfxtrdt van il<-ii jwnginiii Wm-anitn , wi-»i>ihI* klnj 
siagbnudnr ' volmaghtighl , ornmr mel dcu griiiT' Hr,viiM tc curi- 
tractereu en hebbeii zij geA4:4H>r<]i>erdt s'JAfHijcx right liuinlfnl K" ncii 
deu P«uginiu te gt-veii tii uivX luei-r en wvrilt dui-rbij bpImdU, de 
Jinpositieu op deu nrock cii th: Mhu nM'bu van di' Ri-hrpi'ii nlT te 
schaffen en jndieu z\} ecuige Chitn'est' wncri'ii itioglile ki^mru ta 
kopeii (111 riJD, eati^ittiigh, ' cti m] mi'U vnii goni toll mogni !i|im>kori 
mncr tntin saII muftoi) brtAlrn toll viK>r tltrn jiiroup van \\r\ifr 
alhivT, als ook iingeleu, imoteii eu focljc on nniidrllioiil imi mI iiirii 
Toor hoiidert H* vijfF U" muet«u geveu. Kn jhmi mi LiKf|iinKi)w'hn|>pi<ii 
•enbKiigPM, too zullen Ke <\iv hier tnogrn (ititln«-dcii ni nrti Undt 
breugm. 7^Dder dal mvii crgrrui van ijpt mil mogeti prctcijilfrr-ri. 
En nlldus is dt:i) Capiteijn Moor * met dro pangirau vnn Ztnjiiknnita 
Tei«ccordcert. 



L. 80L0R- EN TIHOR<iKOKP. 

Ift Hurt h.m < 

ApaUoaiaa Seocw Im^ in April 1618 bot Fi>rti.t:"^-t'-- f'ln M ,', i*; 
op Solar T«iw««i4. (Tgi. faier«eht«r b*t roairaM ■ntt 7 Hri.t'r>^t,«r inifj. 
l^doM 4* btkctnag vma den vaaterfctXkg bad big Wtt^kkiu^nn ^a. 
gAa ao f i ■• ■a tra ^ f g wh* — «•( *»i«*MRmi4« .C"«(a«'«" * ttp 
^■Mr, a.a. sat Sam «aa A»awnhaa< aaa 4a ZmJkaai, M«Mkkl*gMi 
div in da anata ja>^ ■iiilw animhoaAmn. (IVb, Mmwtf^M , Tllt.hMt. 
117— 13»; Itiiii^ijhi. I. U4m. lH, *., ». »I . K. Ifti; Al 9r>«di«^l«l») 
W aM Ui «■ onaanicMAai rZ^ bl^a. 130, mmm 3> C;« diwn mt 4«fl «•!« 
te mlnea,. tbtat d^ «aa BaaaboMii, «aft« da Ca«ftfaft»M f«*n a^ 
Solar, TiBior aa awBgJiMiiJa aitaadaa igrta fB m a »wJm> a {Tjata. Jlaw 
I, I. Wda. 101) «m tmlnti bm 4i» mlwlaafc hooM. 



■<»kN9kM 



< Eiahi 
'Ka^nV. 
*Cafitta adr 
titrf 6A voar ai 

* rakm 



Oft 



120 



fiEXKRAbS »RDRRt,ANDSCUK QBDCTKOYRRKDE 



CoutrAct geiDHovkt met duu ko^ van AnmnsbAu acn 

de zuij(]<.x.ij(l« van Tvmor. 

Op liuydcu deu 15* Marty 1616 ia met den koniuck tbu 
Amab&n ' door Crijii van RAinbtirg, coopmnn van iregeii de Ver- 
etniigde Ousl-imlisclu; ('omp^, giiwuiitmtrtftiTdt titide m«t ef-de bevta- 
light Igeciie voight. 

Kerst dat de fauldl bij den Kyniack vourlewle jacrc begaerj * 
eiide nllsuu weder bij hem gcremedJeert, ilntTinedir /.ulleii zijii ducKJt 
ende uiet ende dat men met den zelvcii wodor ziillcn wexcii vruiidrn 
ale vail le vuureu. 

Vurder dat iiion liicr wccUt znlleii komeu haiidelcn, mo wnnueiT 
den KL>Dtiick luill verklarea zaudelliuudt t-e kuuneu levertfu, txij 
over ceu, twee uirte drie jaereu, Ttit welckeu eijnde meu liUT 
* jarrlijcs tnpftiwant. zullen aeukomcii om tc vcmemeii , wauuecr 
hier haiideliiige vallt. 

Den Kuiiinnk xnll gehoudcn weacn, xoo wannecr men hier hnn- 
ddt, te levereo eeu perck ran saudelhoudt van o vadem eudu 
twee v«et«ii lHHi;k, eeu ende eeu halve vadetn hfnigh ende drie on 
twee rlerdi; vadcm brccdt, alles volgeude de mat* met; e*ii coorde 
daer alTgenomeu ' , daer van den Koniuck ook diergelycke hcetTt 
behouden, mits dat hem daer em trgen gcgcven znll worden nllsulke 
xijrij |jiiiaugU, roubc mubes, louge batte baiitell tyckull cndfbatntulo 
dialiiridt * als van dt'.M.-u jti de ecnte haudelingi! inetti'n Koninck 
is gcaccordeerdt. * 

Alsuogb zall, buveii't geene vourschrevea is, aen den Koniuck 



' AtUKIKH'buMg. 

* Uil ti«ae Qnuiti/cgtpm remlufM mn Pmridmi «n Stvi le Bantam van 

9 SepUmber KK (Rijkit-Archi^f] hiijki, dnt dn radjn ran AinnnonbiLne alochts 
<Ie liclft \'iiii het Miiudcllivui hii-1 iccliivvH, dm ]i\j *na de O. I. C had 
beloofd ,eii bareiidi<>n dcii onzon groot«n nrt'ront on m(>eit(> aanKedaaa." Aaa 
Van BAemburch «i«rd Umsu, op xyn cigoa vuorHtel, last g^gt^vfiii, den 
rsdjft ^biDnen i'oheops boart, doeulyRk Myude, )(enppreheD(lf>prt" t» dwingc-n, 
,8yne beloflo - . . meltcn intrest van dien tc voldoHsn, galyok by do Port»iije«eti 
^'oor drtaen in geljrokn gt^vnUoti geplftechi. ia." 

* Kna vfut4« mnat wnrd ill)* ann^iioinnti. 

' Hot aijn bouBiuiniicii voor tollou uf voor dovlftiadeii, wnarvoor d« tolloo 
door den Rndjn wordno gohev*!n. (Vgl, HoiitwtQfffit , I, bldx. I>. De bedooUiMf, 
van nitinh piuaog i* diiidtUijlc" : oen beUiatiu^, Oin >ich dit gODOtmiddcl UV 
vcr^oliuffcn. (Vitl. Bnt^clopaedie , HI, bids. 264, <iU). — Rocba rocba is rvwln 
VRrklftArd. 

* lu hRLcoiili-utit ti-«u 1S18(161^), dal cot oua iBgokomOn, i§ viui Amiuiocbttug 
g«uu fipraka. £r sal dus q»o ouder ooatruot isvt hum ayn guslotAu- 



oosT-iXDiscHC cxmvAoxu 1602 — 1800. 



m 



Toor rijiie mRoHorijns ' gegeven wonleo om aader hma uijUcdcden, 
voor hare mavue doeves ende hooft le biudea dit navolj^udc: 
7 dngnma 

10 hallv« nnoosijutfu * 

10 caiiges THti Ivve vadem 

27 {MTTHIIgS. * 

Meu zaU niet gn^otidrii wcxeii, aeu den Kouiock e«Qige louge 
bacte te grvrn, vijnr ende aJeer 't voorschrcveu Wv-steck vuKiinwiit- 
Ujck Tolgelei-erdt zall riJD, nwer xiju rijrij pijoAogh, roubc roabes, 
t'andeT r • voordt begin van de handelingeD al mier cowtuijmc. 

Die geene die bier komt handelen, zall niet gehoaden zijn in 
eeoigc M-h<:iikagie nen den Kuuinck ollle anden, dan ah hij S'rij- 
vittigh bcgeerdt, te gercD. 

Den Koniock lall niel %'fnnugeD, gelijck »U hij ook bij des^n 
beluufflf met etuiigv miiie audent nls d*Holtand<-.rs te uegotiereu 
aide cooveell mogelijck is alle Trrmdcn nijt injn land«ii te veereu 
ende geen handcliiige toe le laeten. 

Ende jngevslle eenige mugfate komeu, dat by jeuIcx iu der yll 
aen de onse ter ptaetse zij op de knst van Tijmor xijn, call advor- 
tereD, op dat aJs dan by hner daeriu voider alUulcke ordn magh 
verdeii gesteh, om soodanigc ie agfaterfaaleu als gcraden geruudeu 
zall wordeu. 

U mede nen den Koninck toegBseijt, bij alldien hij eentgo paranga 
raogbt TRii doeii hebben, om siju laudt mede te bouwcn, all ter 
by hanrlelinge mil kouneii verleenen, dat men hem 5: a: 600 
Ettllcn voorschietcn , mils dat deseke in tijde van uegotie aeii ztjii 
ruube gekyrdt sullen wenieu. 

AlldoB gvd«en jnt jaghl dn Rterre, leggende ter rheede voor 
Amanaban ju Tymot, ten dage eude jaerc als boven. 



> Ook «l(lera m den MaleJMjlieB Arcbipd wordt dexe til«l ftut AADEiODl|}ka 
inlandaobe ambUmoreu toefcekead. Vj(|. d« t>ewiJBplHaueD bij llab*<m— Jobtim, 
p. i90— SS, die do afleidiD^ vau Skr. oukiitri (Maluisoh mantun of mantn) 
aanDrmHijk moetoD m&k«ii. 

' E*n iMMirt ujdi^n mof, 

* HakmpfiRou, bouwon. 

* En hnt nndere? 



OCNEBALE NEDKRLANUSOHE OEOCTROYEEEDE 



Lf. RANHA. 



li Mei IBtti. > 



ya bet oontraot van 10 Au^uttuii 1609 wareo de vijaudelijklieden 
caasehGn do NnderlnndnrH on <1p DnndiLTiaOBan ^ v\j bet dan ook tmaX 
korte t.uttdoheD|>out«>n vun si^bijiivrudu — blijveu voi>r(guiii. U« luuuupolifi- 
8l-»atkande Aor Compjignie was Rotuiat bij de iJnndiin«eiMn im dn O 1. C. 
KOlto die door tot h«t bitl-«r iiindu. Do rorwikkoliiii^cii wordeu voi-soherpt 
door An pogingon dfi-r Kngr^l«ohcn, om d«ol in den hiuidf)! te kqjf;«ii, 
torwijl Ki^dinlioiiiathii^t (liilttin ooritra Clirintfindoui) made nijil iuvloed dood 
gulden. lu deiico uiriid is de voroverius vsd PoeLoe A.i door Jan, Dirkx* 
zoon Lam in April 16I6 van bt^l&ng £**«*«*- Zy loidilp tot «Bn TrMci- 
vordr»g| bcliciliaamd in ondoititaiuid conlrnot. (Vgl. Tidle, Rurtifitiira, VII, 
bid*. 1«^— 109; Vill, bids. 120, v., 127, 147— 1«, 17ft— 179: Van der 
Chijn, BantU-tiiaMUfi , bldx- 63-87). 

CoQtrnct gcmaeckt hij rirn H''"' Jan Dirckzoon Ijara, 
Kaedl vmi Irulie viidc cuniiiian«V owr dc vlo<>t«- itchvpcu, 
milsgtl' {|c> pruaeiite Itaduu vnti wi^geu crHdoge Miigutide 
Ifiri-di Rtfttcii Grnnr', Zijn Kx'" oiidc d'H" Brwiiitlicb- 
beren der Vereeaiglide Oostiudische Comj)' l^r eeun.* 
pude lie oraugca^vs <iflte principale ende nmUri- iiiiroon- 
dcrri) %'ftn de cylaoden vau HandAni?ra, PoDloHf, 
Puulo Ron fiide Roflfllngoyn nr ninh^rc /.ijilir. 

Eeratelijf.k hrloovcn ciidi; zwcrn-n wij , iKtvfii gf}«:hrp%'('n oraught^ys 
etido andtrc iiiwimiidfn-ii vnn Hnmlii, op oiwl'h liwiick, mcltcn hoveu- 
giinoemde IJulInnders ciide hnre oiiderdnueci , t zij swart offte 
wilte rifttiin, van iiii all" ncn jii een ectiwigeu ende vassten peijs te 
Icveu eude te handeleu op dust* iiaervulgeude urttkeleu. 

D. E. voorachrevcn priiicipale t'li aiidnre jriwooridereii j» dc 
evlanden vnn Bauda sullen dpsisrc-ren van alle attie en pretcnsic, 
die zijluijden op dc uylaiidcn Nnra ciliIm PouIh Ay gnhadl hel)ben cnde 
nogli mcjicn U- hnbhrn ondn gfdoogcn, dat dc seWc bij Av vi»ot- 
BC-breveo Hollauders geregeerdt end« gepleubeerdi w«n.len ; aUoo de 
voorachrevcin i-ylaudcii bij de vfjorftctiKveii Hullandcra in een regbl- 
Taerdigc oorlooge mctt«n swecrdc geconqucsteerdt ziju. 

Sallea de voorschreven IJaQdnneesea geene van de voorschreven 
Hollandse overlaopere in eenige van de voorschreven eylamlen pliietee 
olV resideritie te geven met bcloffteu, zoo wanucer bij do voorschreven 
Hollanders cuntniric beToiidcn werdt eude ecuige derselvcr uver> 
lopers in de voorschreven eylanden werden gesten offtc veraomen, 



Uit bet CoDtrsotboek. 




"-ISI 



OOHPABXIK IMM — 1800. 



m 



^tST imnlTrin ilr nnninilcn Wnilf rillnilfTirri. iMUr bq ilrrml-f 
^■craidepdm tr vodai, «dci wh nj In^dea g ti atoi mSkm nattoa. 

In^Tatle Imc m B*er doe qiaae tc gebnoctt, du \«uii t«i 
4c llnMiwhii MB dfT IhaiiiHCiMi ^^ ^atae •TCrtdnya, di» 
iMcr fieiea gelooJ wUUt aencflin, mm «^ea wfa TJw gdMofai 
wnea. dcscin dktrlijc^ am dm gouTcm' tbh taarteeU Xmm«« 
op X«rn nftc rmandt tnders t^trnm i*wgen otct tc Icrcna, 
t^oder dndrr tc bcciuidai oAe Moofs tc B*cfcm. gidijd: dc Hoi- 
laadeis Icr urfoc irde hdoow Is doa. 

Allc ^tcMrqm, die m roondueTcn erbrndm konifn tc raUco, 
salleB am mmundt ab aa de geeoaBttteodft raa de H"" Staica, 
2i)n Etdcatjc code de H*^ BenaAdkbenB mogen v q t oopea . 
Tcriuoddm oftc Tctraijlm. offle gedimgcn, dat se bij cmige «» 
kaer aadadaaen rcrfco^t, vertiaodrli ofllc vemTit vordca; hier 
oadcr rtntart men bfgrcpen te xrn ^^eUsdien. Fntuara^ Jannc, 
SlaldjoiT MaauaareD, BuototuMscn cade aadcre EnruptKhc end« 
y.Tarte natien, bocdiiugfa dndrc aoiidcn inogen njn. Ende bij 
alldiMi bcTondm wordt, tint bij vmaadi iD<)trr» al» de IIollaadeB 
jadiRrtriijck m dour nustiv middeleti ecnigc specaren noghtca 
gerag^t olTtc brkoncn nJD, 900 mlltn de ToonchrercD BaDdaDfceru 
fdionden zijn, oti» de reititatie tod soodaiiigc verkogbte ^peceneo 
tc helpeu Terrordercii , t*iij mtt gevelt offte andersinta, sulos ab 
de gtlegeah' mode sU breugeo. 

De BcbcpcBt jaditea, joacfceo off eenigti audcr vacrtuijgfa. dat 
Taa ceiiigbe der ToowchreTeu naticii toot eeiuge dcr ToonchreTca 
cflanden auadea villeD nackeren, sullen de Tuoncbreiea Bauda- 
neemo gem aodcer grondi leeoen, maer gedoogen dat dr^ve aiet 
geveMt oflte audeniiidt« h\ de Tooischreven riollaudcts van daer 
gebaehlt worden, te vaere zij alreede bet ancker baddeo Uteo 
valleii ende op t'landt gebaeldt waereu, uijtgesoddert die van llaii- 
tam, Jacatrn offU Japan, develcke tiae dat w bij de HollaDder? 
gcvisiiiN'rrlt xijn rnd«* van d«elve paspoordc hebbeo, voor Loater 
vlTbe Sdaoime alleealijck sullen mogea auckcreu. 

Oock en sutleu tie viiurK'hrevt-a Hnndancvseii van dc voorrchteveD 
evlanden niet vcrmogru. mrt renigh raertuijgb, boedauigti bet- 
selve soude mogen xijn , wnder voortreten van d'H" Gouvern' offte 
tmandi van sijnent vc^eu van *t IaikIi vertreckeu, verll minder 
ecnige speccrijen verroeien* maer sullen gedoogen. tselve vaer- 
tuv|j'b bij de UoIlauHprs gevisiteerdi verde; ende jngevnlle eenige 
Baudaneesen oflte rmandt van haieutiregen 9oudcr paspoonlt by de 




124 



OENSB^LE NEDKBLAMMtTHH OKOCTBOYKKHDE 



TOOpK;biev«D HoUauders iu zee sghterhaelt wortU, dnt desclve met 
atle hare ladinge neiigehiK^kll eiide vuor eciitai rnbuijt verklaerdt 
piillrn warden. 

D' vuorsf lire veil jiiwoouflereu dulleii inetie ffi^dutigvn , tk*r IIuUuiuUts 
schepen offte jaghten t'nllen tijdc liaer waer op Comber kuIIihi 
niugpu haleii eode den »teea die aldaer is leggeude tot fordt N.is- 
muw iiiof^ii gflliruy«kpn zoiidrr daervoor iut miiisste vela l.e betaleii. 

Itesondcrlijck ctuck, dat de Baiidnneeseii iiiet en 3uUeu vcrnmgeti , 
o[> d\vliuideu Nl-hi, Puuluiiij voursclireveu te kumeu met eeuige 
wjipciii;ii al« ernlijck ren parangli nu\v cris, iip vt^rbiiurt* vsn de 
vooFftnlircVdi -wftpeiien, siilcx iils dk- witideii mogcn syn, cndc deu 
persoou daer die selve bij bevniideii aoudeii mogen werdeii. 

!Gnde sullen tuede oiec vermogcn , de sagonw eude rietbontien 
iij) 'f eyiaiidt Fuulou Ay ^enighsiiib^ te besrhadigeii. veell inin van 
't laiidt vcrvocreii eiule allceiiHjck fiaervau sou veell gebruyckeu nJs 
tot het inaeckeii vnu bnere buyseu aoude mugeu vau doeu hebben* 

De vuoKchrevcii Rwidam'i'M'n van d(^ voDwrbreveu cylaiidiMi fiullcii 
gchoudeu wiat*ti, ydi-r I'ortiigccso bat-r {in\\f aen dc gecommilU'iTfle 
vau de voorsclirevfii Hollanders It* laeteti vulgen voor de waerdijc 
van 100 11" van 8* Btide de nootrn vour IQ K" van aghleii 
ydiT bacr. 

Alldus gedneii Rjide gecontmclRerdl o[> 't eyiandt Noym jut fonit 
Nassouw in Bandn descu 3' Mcy Iftlfi eiidt wn» ondertpftckftiidt 
ill ArabUche letters bij deu uraiigaiys van I»Dti)r, F.l:unmc ' , 
i'nuluay , VouUi \hm, Ka^ivgcyu , Labelackfl, Ouwetuleners cndr 
Ortatton cnih- jn XL-dcrdiiytsc Ictteren brij de \l" ciriniinnnd' Juii 
llirckKe Lani, Gysbtirt»«zoi)ii ran Viatien, Ulrck rieterszooii 
van do Sanilo, Adriaen van der Uu^isen, Phillips Sneerlasi 
Willeni Jaoiizoon mdc Willeoi Jacobszoon: 



Lit. DJAKATUA. 



8 October ItilO. 



Do Nedflrlnadafiho faotorij t« Ojnknlra bcgon mncr en mco^r van ha- 
tcokaniji tn worden. Ook Jon Pift«r4coi)n CWii, nffdnrt (Iqea in Ot-Lober 
1813 do leidiuK Ii»d {{«l(i'<!Kcn vau 4i zukvii di*r O. I, C. in Dantam en 
DJakaIra, tatg bet btdang van d&se vft-ttij^iii^ in. Vonrat umlert 161S 
begoa hel kauioor iAkv ia omvang toe tt> neuien. En tnvtttm dw muht 



> Slanmn of Colammon. 

> Uit h«t Cootra«tbotk. 



O0CT-TXDI80HK COUP.iOMK 1603—1800. 



135 



df^ ousea, om daar eeo pUaM la tA nemeo, die A^aumi* UigfA uui- 
rftU«a Terd«di^ xonde Iraaa^u word«u. Vanda&T de tnoettc, di«! men 
do«t — «n blijkeOA oadarataKod coninicl, tnM aaixws — oni meer roimt« 
roor Ae factory i« vericrggen. (VgL Vui <l(>r Chijs, /nftifliv, btd«. IV, 20U). * 

Cuutract gemaeckt to»chcii den koninck van Jacatn 
ter eeuK en Jacob Bwwiv^Ut,* upperkoopman van de 
logic nldaer, ter aadere zijdf. 

Wegens sekere plnctse op de riviere, om een hoff alldaej bij ons 
te maekeo , bij Sijne Mar' rergundt en geconseuteert : op coiiditien 
eu viMrwaerd«u dat d« overigbedeu rao de HuUand" aict sulleo rer- 
mugeD, ID vuonchreTea plaetse te Inten komen veell toIcx van 
bofttgcsellea cu suldaU-u, nog-h ook lueUteu, daer arack gebragbt 
Mirdr um dniQckeii tv driiikeri» ' off trak eenige qoeotie van ous 
tu5Bthen de JuTsnen, die van de rirjcrc op off outrent den Iioff 
vaereu eu vrsler linleu , worde gemuTcerdt . allsoo de Cooiuck rerstael, 
dv- rcviere voor eeu yder bij zijue toelatiuge vrij is. Maer eenigc 
Javancn off aadere zonder onse toclaliiige fainnen den pagger van 
deo hi>ff vecntelijck gecvmeu zijude, vermogea * die daer uijt te 
doen gaen off ouck vim dijverije beschuldigen. De Uollnnders eu 
fuUeu noy! vermogeii , biuueii den bolT eeuige Javaeuse \'i^)uwe» le 
doen halen off komen om le boelecreu, bIIsmo 'tsclvc tt^rne liare 
costnvme is en viwrscbrcren koninck sulcx niel begcerdi , updal 
daerdoor geen qaesstie off disseutie ta^cheu partijen vorde ge- 
movecrdt. Jngevalle couimrir dit arcoordt worde gedaen , vennagh 
den Koninck voorschreveu plaetse veder uae hem te nemen en 
besitten, ah voor desen gedaen beefft. 

Aldus gedaan in Jamtm ady 5" 8^ 1616. 



Llll. AMBON. 

m Norember 1616. > 

In 1615 word door don O.O. Rvfust en dea Btud vau Iitdi^ l>e»lotcu 
met hf^t oog op de fcoMon, hrt gftmiEoenlj<^ te iK^htou, dat kort geleden 
«a> golwgd op Sinuw, eiii d«r Saagi-cilandKii. Men m«»de echler, dal 



■ W*At Ue Jonge, O/iHronwf, TV, bldx. XL1II, DOg omtrcDt dit oootrnoi 
ni«dod«r4li , beb ik n«r§:<^M* vJdTH snnKrrtniffnn. 

* Tan dcr Ch|js, bldx. 309, lioeft: Breekv«lt. 

* Dit t«ekent! 

* Nl. de NHdorUiideiN. 

> OverReaomeD ujt Tiele, fioMrafejfm, I, 908, t. 



1£6 



(irNKItALC SKDBRLANItW^HK «K()f?riU>YKKKI>r. 



uu de Spu^a4inl«n (met h«t ook op d« ^iutig« liR^Of; v*n het eiUnd 
toflsohen de PhilippijoeD «i) do Molukkeu) ni«t de bewonen daarvui 
weder betrekkingsa soudaa aaukaoopeo. Hat liet oog daarop uu om de 
Bandft-gTOcp tad niMrdere bcvolking te voorsion wilde m«n de bewoitera 
vnn poolon Siniiw van dtUr vi<rv(i«r(.<D. Dit vund plAete iti Ortober: 
Adrinao van dur DuittiBn vn Frcdorik Iliimi'l hebboo deiL> .odieuao 
ImUd" vnlvofTd. Ito r^ia vnn Hinuw nntLr Unndn giag vift Ainbnn: dc 
gelinht« inLiiiJ«r4 kwunam donr in Itolirimn lOlU, OQ^vMr tognlijkrrlijd 
net cell aiuttel bewoitctrii vua Solor (wnur w^j oom fort hllddl^u rurlnton), 
„sl mode naer Banda girdfiatineerl"- Toen dit bekead werd, wni^^rd^n 
T«rflchiUeade dorpeD vau Ambon, de Kevorderde, 6a Diet &lle vei- 
fiohutdigde, heei-cndiensteD voor de Compai^DiQ t© vemohteD, ,dooi- dien 
By rreoau litiddcii, dut av tneAo mochtan werdeo i^in'oort Duor Baudii'. 
BiJ do hinmp gAvolgdc vuiLndclylthbdoii biMk, Aut nog nndi^rA gtievoii 
beKtoudeii, vculul guvuly: van hot onhaudig vu ruvr bo«tuiir vnn di>n 
gouveriipur Adriaan Blac<i MartoiiKXOon. Oelukkig kwum d•^ hiiiuatie, 
taotvollo SteviMi vun diT H«ghen tuiuicsbnn hi>id(^: up x\ju Itint b«^oiiaoa 
ondorhandelingen en de getchilleu wi*rdi?u b(>eiiidi|{d bij onderstftand 
.soooord'*. iVgLTiele, Ao«u«roj7hn,I,bldz. XVEIt, v.. 1^3—187, 11*6—308; 
AtrojMfra, VUI, bldis. 189-lfll). 

Op Kuyiicii (leii 111" Novcmbor A" ItUfidoort beroiip 
van deu beer Ooavertieut Adriaeu Block MarteiiKH. 
dees ondeiges. persouen vergadert zijnde is gereaulaeert 
uU vulght. 

Alzou doi/r iuterewie vnn dc Omajfisnvs vmi llvtloc, Mimmtu eiiHe 
Wflckell, ^ milsgtden oock de Coningeii, Umnghi'nys ende priii- 
cipaeleti van onac evUndea, tegeuwoordich alhier vei^dert zijnde, 
het soo verrt? gebracht: is, dat de rpWIIcretide dorpeu, gelegeii iiit 
hooghe nls HoyA* Kllangh L'lide Eina ' met de cleyiic dorpeu 
dattr uuder re«»uctereude, hmi gvuegen tuuuea om op de volgeude 
urtijculcri vndnrumnu! al» guede midcrdnuuRn bij dtrii gi)uvcrtiniir. 
oiitvftug«n te werdcu, 19 goelgevonden liicr medc geeii meerder lijt la 
verslijtvii inner up dc vulguudu t-<indit.i«ii ilnwc lianddingu tv Ijcsltiyteii, 

Berstclijck dnt neit de zijdc vandcn goavcrneur iiiiHcn hiijven al- 

li'ke slavcu, als g^duyrrnde de rebeUyt* vercTegfii "ofte geiiomeii 
Sju, Piidc Bal utjck imguhoudfu sijtl te vprgoedeii de scbnde die de 
hovengeschrcvcii dnrpcti eoudeii mogen bijdcii iMtrloch ran den 
Gouverneurs xijde helibeu gelw^Jen. 

Dat die vau het dorp AmantftUo, " wetnko vaiit Castflcl gelnopen 



' W^kwl Hjtn An MiHirdkuKt van Hitot*. 

* Vcreelijk vuor do [ilBni-iibepiUtufc Ti<--le, Hoxorttvfftn, I, bldz. 196—303 — 
Volentija, 11 (Ambon), a, bld^. 118 — UU en de kaort van „Amboiaa". 
■ 2ic VRleutyn, t. a. p., bids. 116. 




ocMT-lSDlsrUK roMPAGVre 1602 — 1800. 



IBT 



ende op Sova ban g<»eth helibeu, veder sullen conicn wooiieii bij 
*t C'nsteel haer uude plnetse. 

De vuorsz. boveudurpeu sulleu wedcrumuie trvedeii in bet urdinam 
werckcu gelijckse deeden vuor de rebcllve. 

Sullen mede moeten n«ereii eiide affbteefllten alien tgeeue rij 
Hedeu tot sterckteu emle tbierdcr defeiitio wuden lUDgeii opgeworpeu 
eiide gemaeRkt hebben, als mede iipcneii cnde reyiiigpii alle wegen 
die gestopt ofte met roetaugela beseth sijn. 

Dalse sullen bctueluu vuur ucii breuckc eude om datse uu over 
de ncbt maendeu gecn quaert ' (ft-hcmdcu hebbrn, 72l> patoaleu * 
eiide uocb 4SU patooleii voor vicr !<lavcii bij ben liedcii lu de 
rebellve do«t geslagen. 

Eude belaugeude dc 2 Hollanders doot gcscboteu inden tocht btj den 
Gouvcrneur gedaen op Soyn, daer van is gesevt sw lichtelijck geeu 
pardoen te wilten geeveu, inaer datse dHerorame ver»ueck siiUuu doeil 
a«u deu heer Gouverueur genenial soo bai-M^ sijniic Ed. zal bier 
gecommen ziju, met tueseggiugbe daertoi; vnse buipe te doen eude 
datw Tan Rd. mocg«;n hier van cen ]mrdo(!n brit'f becommea. Aldus 
gedacQ eude bealoteu iut casti't:) Ajiiboiua dtilum vt«. 

tilde mis onderteyckeut : 
Adriaensc Block Kartsz. 
Steren Cot*els. 
Harinan tad Speull. 
Jan Stour. 
Aerts Gysels. 
Ntiynert PlelersK. , Seeretaru. 



LIV. BAN DA. 



30 April 1017 



BmmIh spo^iii^ nil hcl vcrdrag van it Mci LGlti brikkcQ op tl« Itanda-i'ilaodon 
d« Tijandelijkhi-Hen wedei- uit. En xoolajig d» 0. I. 0. htuirliiindr.lMtaal* 
knnde, dis allu wolruurtoa allu vrybuiddvrBaadaifMxeubuitcaKlKol, R«lf* 
bun bMtoan in drn l«trerlij)teo bis vati hot woord in geT&ar bracht, 
voU»«ld, knu dit iiint nndi-ni. Do auturiti'it<>n d^r O. I- C. ti-adcii met 
all* (luicht, die lij in die strelcen koiiduti ontwikkeleii, op, rooitil u>«ii 



* Tialtf t. IL p., bid. WT , verklftorl dit met: hOdi beiirt«a werkeo ann 
*li KaaiiMti". Vgl. Vftn Iliwvell, Afi»40McA-A(afW«i-A. bldiL 17, anb vocu .kwnrtoe'*. 

* E*n j»ker ^uurt kaio«utJes: Uotnan — Jolnvn, p. dSO; Van Uoerellk 
Jmtnmth-M^iMtth, bids. 26. 

* Ub but Coniractboek. 



128 



OKXCUALE NEDKBLAND9CHK UXUCTUOTEKKDE 



da Eujf(>]«<hvD juist in dm >iua^i uoii ttelliiiK vim iiMiige betvcOtenia op 
do Boiids-flilaadnii giii^en miiomen. Een i;edf!nlt>i der Baaduiittost'ii (die 
VAa Uroat Bandft <!U BoaeaK^in) lieiiov«iis facwonera van Ai ca Uaiida 
Xeiiu, «Qhler ait^t alio, nl. aiet die van Koea, ii\ovt in April 1617 wedi^r 
mde mot don GO. Luurtms Reu'l, dii> to«o iiolf b^ din cllnnd"ii vor- 
Bohacu* [Vjrl. Tiel*-. Rtiroi^fm, VIII, bldz 19L*— 198; Tiiile, BouwtloffcH , I, 
Ittdx. XXIX-XXXI; Dp iongp, Opkott^t, IV, bid- XXTX-XXXIH; 
Villi dor Chyii, ifiirki<s-«i/atwlff», bide, rt?— 10:2 trii 1»1, v.) 

A<!COordt gemaeckl liij Lmireus \Wi\v\ , gimvKrii'" geiicH 
Tin wegeu de I'riria eu de Statcii van liutlaudl, met 
de oraiiuays vau t' vijlnuilt Baiiila ' ende met eick 
dorp iiit Iji'wtiiider iliii^r op (jelegeii , t .«Bmpt die van d" 
tvvlaiult Ro8Sing«yn eiuk- die vanteylaiidt Noyra ende 
Fonloway, ii.'gen«iKmligh opt Bvlnuill Bamlu. cii Rue- 
siugeijn woouaghtigli. 

I'lerstelijck Vlooveu ende swcercu van beyde zyde dcii peijs eenwcHjck 
te oiiderhoudRii eude iiaer tc konivii altc de artykelen, begreperi iiit 
roiilrn«t, vouHed«ii jaer gi-muKckt metleu connnand'' Jau Dirfkazoon 
liiiin, ui)t^euonieii iu soodHiiige gedcclUen otf nrtykelcit «U DU i>p 
nieuw is goacconlcordt endc vemnderdt wordeii , de welck wij sullen 
nnerkoQieii in d«r vougeu als liier iiacr zall wordeii Uesilooten. 

Men sail van wedereydeii iiiet mecr gedaghtigh wespii eRtiige 
moeyte offte overlast voor deseii , I'mj t«n lijdeu van den oorlrtglie 
uffte pey>, tnuliraiidcreji &engedaea, uock iiiet uiugeii vercijscbeii 
restitutie offte betnliiige van 't geene voor driiaett verlooreii niXtc. 
veriiic]lt is, iiogli uok rftl/ixeriiige van de gevQtigoncn. 

lugevalle tninige Eurupischc iiatie soudeii willen aiikcrea voor 
eenigt! plaetseii van df viKjrsrhrevt'n cylanden Banda Piide Itossingeiju 
ende suUea de invruoiidereii sulcx iiiel toelale]i; Judient in hare niaght 
Iiiet en is aulcs te beletteii, sullen tersloiit deii gouveni' van 
't furdl aeudicueii, maer voor alien sullen aij niet toelaet«n, datter 
cenigh voluk acn landt. konicn. nidiuigcude de tiiitie Li'iiedcnt* wiiits 
gclegcn offtc eeuige audcm vrcmde coopluijden anli mt-n sigli rcgii- 
levrcQ Davrdt gcetitf vuurleedcn jaer gecontractflcrl is. 

Soo liingu dm ourluiige tiisHutien die van fuulurun eall duyreii, 
en snilen die vnu llnuda cuHe Rrjssaugi'iju vnorimt-mt iiaar Pimlorou 
uiet vermogeii varen online te hnndeleii nooteu , foeillie offte eeuige 
andere waiea; oook haer niet aasisteeren met volck, aramonitie, vines 



Oroot BAndo. 







mm 



<tr Wwt^kH^lfMirM. .'.>ki,,V. 



ctEhndoi 3iam wdr iSiaV \$, «i wilV*. (^vrt ii< . 

CBS %MWt tSKIr BBB^Bi ai^Bn' 

SA BUOIWC est At VMVMWt i > ..... 

■d^ de roaffschrFvni IfamiinttrmMi kitU \ m.. 
bet sdve te veijgrna. 

Older dc UoUaadrn ONfin «i<n)fii KT'nriftil tttti ' 
BoOiBdl gebooren uju, miirr nHi* liiiPrli>ijili<ti tulik •••.*■ 
t*^ dalac xiju vkii Ituiilii ii|ll« iiiitli<r« lattiloti , - 
dsvcB* gevmofanta uSit viiii fUh uvi'rtti'Uut^'HWwitti 

De oouigcrrs, lendmi [emlf) nlnili'ti t^n. I' : ' < i 

•hnede dt- uiilfewebw r«jt JVulo A v wkI i . 

Uupvcti niel aUwii cick vuur kww wIUmi dll iwMifNj4 << 
trMdm mmr sofc to beMsAenii^ 4M li*4 >■ 



AMU 



,^.' iUjstti^ 



V«o 



I. Mil. MM, Im»«' (Mtf ^AM/ »MU7 #d4M# 



ISO 



OKKEKALK :«EnKBLANDSCnS OEUCTOOVEKKDC 



bebulpigh tc wtseu uner gelegenth' ^es tljta. A]\c\ui gecontmcteerdt 
en bedootea op 't erlaiidt Neni iut fonit Nassouw deu lesteu 
April 1617. ' 



LT. AHBON. 



10 Mel 1617. 



De goureraAur van Ambon, Blooq, baxoobt in 1317 d« 0«Uascr8 aa 
trod datir beioiddelead op tttsHolien d« bcwonors dier eilnadon en dio 
Tbn aommigv dorpmi van Ceraiiu Zuidkut<i. Hvt kTi-'volg is uudurttUuuid 
conU^ct geweoat. (Tiole. Houw*lt,/feH, I, blda. flOO, v.; KnropeirSt Will, 
bids. 1»8). 

Op huvdeti dcii XVI May n" I(il7 Bijii op c!« atraiide 
vati Hatttiwa ' vergaedtfrt gewceat de huer Adriat^n Block 
MarWtiBK, Guuuerueur over de landen en forLeu van 
Ambtiynn, mel lucesi allu de overete vande Iiiudyu ende 
sti^den ondor Ivoursz. Ooiivernemciit re-snrtcrend'C tcu 
eeture, eude de hooffdeu eiidc priucipaeleu vau Canieryen, 
iliycbolal> , Loeniebay, Lato* Holooy, UateHyly, 
AiB8only, Hncrica, Ainaliee ende Saoucou . * hUb 
gvU''gvi\ »rufii- (-N.iir vHii Siirani iit luidiTr sijdf, en is 
gcacordeert ende besiootwi tgeeue hier nae volght cii 
dul in pressentiu run dc uevetsten viiu Iha cu Mail '' 
die iiit selvc nccort inede sijo begrepen. 

Pxrslelijck sijn bij den voorsz. tionuemeur, met hulpe vaude 
buveu gemelde vergaderinghe, ter neder gclevt alle aUuicke qu«jtieu 
en geachil aU deeue stad iegeus daendere vunde voorsz. plaetaen, 8oo 
wel uendK ctwto van Seram alsop d' eviauden vau AinbiniiagelwgcD, 
bebbeu gehadt, nit^t e\presse couditie diit alle de parsoutieti laeet 
gerooft bij die ran Oman, * Hatuwa, eu Camerien op die van 
Araahcf, weder sullen wurtluu gelevcrr, gelijck oock die van Amahee 
vederumine iiulluii luvurcn aUulvke geuauguii ah zij v»ti iVw van Om»u 



' Tleln, gnnpe^n, Vni, hlAz. 197, dpreekt viin l Mui 1917. 
1 OviTKcnomen nil. Tioln, Hcuwaloffm, I, bidx. 304 — 20B. 

* Hatveaba op Hui-ookon. 

* Kamarlan, Tibnolaln, Roemakai, Latoc, Ha&waloi, Uakarild, Amahei, 
8oo«hcickoi: , alien op Ceruma Zuidkust. 

" Ili.-imiuxt op Saparo«B. 

* OlUB? 



008T-r4DlHCUE (lOllPAOKIK 1602 1800. 



131 



bij bfter nmh hebben ; dni oock mede die vau Sorresorrij ' suilca 
w«der ^cwAi ecu gcuHrigeii, die sij iiocb hehbeii van ('niuerveu, 
waermede alle voorgattnde questien sulleu dout eiide tc nict wezcu en 
sullen pBrttjirii hicr mede sijti vu blijucii guede vrindeu uodc geboireu. 

VourdtT is tusschcii d^ viwrez. stcdeii vandt; Custe ende den 
GouDerueur geaa-ordecrt en bcdooten, dat voortaen tnsscht-u d« 
selve st(»leQ eiide allc? de .oledcti eu dorpeii staande uiidert gebiet 
Taot casLeel Amboiua, sal siju eiide blijveu eeue vaste ende ouver* 
breeckdijcke vreede te water eiide te laude, soiider inaicaudeniu 
in ecnigher maiiicKii mecr te mogmi beorlogeu, bevechteu, be- 
schadigoi) oftc boroucn tzij door bner selven ufte deur nndpre. 

Die VBiide CuBte van Semu wi-lrke in dit Biinlrart bi-girjjL-ii zijn, 
en sollen nict mecr vcrniRUgrn ttijiiighc hulpc tc docii acn de 
Aifoeris om de »elue viiu tandt te hvlpeo, met prauwen ufle 
audere gelegcutbevt , daer dtnir sij s«iid(^» xtwgcii vomvn aeiide 
bmden en stcdeii die oTider "t Caster! staca, ende sno iftmant hem 
hier inne te buyteu giugb sal aUulcke stratfe lijdea als hem bij de 
Gcuuerueur sal werdeii upg^levt. 

!Gude oft het gcbeurrle dat deu Gouuenienr vnnt Casteel van 
eenigbe rijniidcu , oft audere quaelneidighe ende moetwilligge ouder* 
dacnen, ycti oner quam, en hij op sodaiiighe lurden haer laiidt 
irilde seyndeu eenigbe AJfocres, - sullt:n de vuonz. sttfdeii vaiide 
Caste gelii>u{U!ii siJH, gt-lijrk sij btdwift bfbbeTi, den Gouuonirur 
de handt to biodcu ende hulpe te docn, dat eenigbe Atfocrcs tot 
njnneu dietistp mach becomen. 

Die vnu Hat^siiy, Aissouly, Macrica, Amuhee en Savnucou , ver- 
cbmt hebbeude datse medc zijn ondenlacnni rnnt Casteel, gelijck 
e« sulcx met ver^tbeyden diensteu, gedaeii ten tijde vande I'urtu- 
geeseu, hebben bctbuuut, siju bij den (.JuuncrueHr nis vassaleii van 
deu Couinck " van Uallandt erkeut ende aengeuumeu under sijne 
protfcctie ende beschermingbe, ende beeft beluoft haer lieden oock 
te geven de vlagge vanden Coninck van Uollandt, uiidts dal leij 
licden huer iu alius sullen taction vinden dieu^twilliub, gelijrk die 
ran Uliassor nn atiden^ onderdaenen van den voon. Ominck van 
HoUaudt sebuldicb ea gebuudeu iija te doeu. 



> Siriiiori op 8ap«Lro«fl. 

* De gOHvemfior Blnoij wildf dp kiioppetianfllcndB Alfoflien in dienat dee 
Compagme ^bruikeu m «v«iitu«eleu itrtjd uii^t audei-« iiilajiderw vau iImc« 
kwaniereu- (Tiele, Enn^fierg, VIt[, Uda. 191.) 

■ Sic! 



132 



OKNERILK NEDEHL&NDSCHK UEUCTUOVKBBDK 



Aaiigiuiudi.' (le vuorsz. audere stedeu van de Custe, al iat dnt de 
zelue geeu vnssaleii vaut Casteel en zjjn, sullen aochtsnts uyt 
cTAchtc Tan dit contract, uiet minder ats alie de oiiderdauen vaut 
castrel, liij don noiivcnii'iir gnhniideii wenleti oiidnr de be»ch4'rraiTighc 
van den Coninok vaii Hyilflncit , mitii dat dc zclre atedeii hen aulleu 
Inteu vtudi'n burevt tut aUulcke dieaaten als de raoiwt. vasMleu. ge- 
honden zijii tt- diicu, endc hrm laHeii gebruyckeu. 

Tlcm off h«t gcbettrrlc dat tussclicn eciiighc stcdeii van dc cylaudcn 
ufte vandc custe, die in dit cuutrnct zijn begrt^pen, eeiiighe qaestie 
out-stunde, het sij Oulisiva ofte Oulilima, sullen de geeae die go- 
offenceerl ziju. hurine clacht*n docTi aenden gecueu, die van wcgen 
den Grtuverrieur vnnt Casteel sal re9iden"n in Uliasser, den welckeu 
tot hem 9al roepcu de hcraffdeu erL principaelen ran de naeste steden , 
ende sullen tKnmi>ii hnii bestir durn urn partijtm t(^ rcrecnigcn, eiide 
800 hai'n* qnestie soo grrmt waer, dat de iwilvc niet gevougidijck 
van hier en conde t«r neder geleyt werdcu , sal als dan de selve 
gebracht werdeu \oot den Guuiierneur um di>ai?.lve bij hem ende den 
geenen dir hij dflcmurr wepcn sal. affgcdaen rrido hc-ilpcht tc werden. 

Geeue vnu alle steden in des. contracte begrepen eu sullen ver- 
mogen noob om oude uoch om uieuve qtterellen de wapenen fien 
te ncemen, ende makandertrn te bevechten, ende ofte yemandt 
hem vuretoute aulckx tc docn, sal den Oouverncur met de Onlirtivcs 
ende OiiUiimes gesameuder hnndt up nUulcker muetwilligeu stadt ofte 
dorp vallen, ende deselue verdeatrucerep eude geheel uytroejen. 

Alle welcke articnleu bij de voorgemelde vergadennghe geacht 
eude beuoudeu ziju te weeseu zeer dieuali^lijt'k eude ourbaerlijck. aU 
atreckcnde tot eonicheyt ende rust rnnde Innden, ateden eude in* 
woonders vant voors. gewestc, cudc hebbcu derhaluen op de Ambonae 
wijse dil selue contract alsoo te ouderhuuden Hok-niticlijck bcswowren, 
gelijck oock den Gouverueur van zijn^iiijdc bt-lnoft h(«ft tot onderliuut 
desselfs hem get roil welijckeu te quijten. 

Aldus gednen ler plnetse eude dacli voors. ter presentie van Sr. 
Jan Steyii!! ondttcoopmau vaut .«clnp d'tCendmcht eude (jorret 
Y^'esterman, > sergeant, die ab getuygen in dese hnndeliughe 
daerover ende bij sijn geweest, ende dit contract toirconde van dien 
nefleua den Guuvenienr hebhen onderteeckeut. 



' ]>iw« WeaternaRa wu duor BIol-<i imaiiiMtclJ om hum .indo eylandon" 
.tt TftfUgonvoordigen. (Ti«l«, itoHif/^affet. I, \>\Ax. SOlj. 




0O9T-n<iDi»niir cxiupiaNis 1602 — 1800. 



133 



liVI. iAVXS. 

15 September 1617. > 

^pMz wflrd ala chef tier NedariuidBClia fociorij le Iltradv vi>i^<;voliid 
door Heodrik Broiiw«r (IfilS], ftm d«i«i loatsten echt«r w(>d«r in ItiU 
te vervaugou. Ily bli^^f do xntcvn Inidt^n Lot 1621. lu di^u tijd vaa 8p«oxV 
tweede vGrbljjf in Japiiu, overl«ed (1616) lyeyuzioe eti werd opgevQigd 
door zga soon Hidr.l/iiia. Dam hpmioawde in 1617 don luLodelflpas roor 
dv Coinpti|(ni«. (VkI. Nachod, Japan, 8. 149— 173, XLIX f.; KAmpfar, 
JaiM» , bldn. 272 en Tai"el XX). 

Wauueer Hollauilschc handelaschepen , ala zij op Japan vareu, 

opzettelijk of umdHt zij mueijciijkhcden teu g«volge v»u wiud eu 

golven ontraoetcu, nan eene placls, waar hi*l uok zij, * biimeii het 

rijk Nippon ' kuilcu* zoo zal men — korl ii( gezegd — heu ulet 

te keer gAAn. 

Hcl 3^" jaar Geukwa 

up dcu lO"**" (lag vail de S*^' oiaaod, 

(15 van Hcrfstmnjiiid 1B17) 

aftu 

Heiireiha Forrofrnro. * 



Zegel 

van deu Sjuugueu 

Mlnamoto FIdetadn. '■ 



LTn. BANDA. 

35 JuQi (?) I»1H. « 

Id Juiii tBI7 h&d de Q.Q. Laur«as B«ael de B«ndft-Kroep wednr T«r> 
lat«a. De EugeUcheo wuea op poeloe Noilaks, bij Roeu, jfoblcvoii. 
Bead kwnm in Moan 1^18 (flnig. In diim lusiii-liirntfjd waron d« Lonto- 
rewen op Groot-Honda wndor met odj op t'\jaDdigeii voat gekoman 
Ungv^'olg* nui hoogan msohon,' door oiuc«ii gonvemcnr op Ilanda ana 
de Bandaaocsou gvutuld tou oiuucicn dnr [niiskaiituotva-luvcriai;: wn 
Tgandacliap, door de Engelschen gv^^tAuml. Efiu poging, om Lontor M 
vtmw^a, iiiialuktfl aau de vruxa. Keael sloot Kwn w.n nieiiw oontivat 
met de oas tocn iiiei vijandig gezinde, ulUians ni<^t openl\jk vijnndt^ 
guinde, nej(ery*n van timoi-Banda «ti met Roaengain. (VnJ. Tiele, 
Europitr», IX, bldz. 200— tWU). • 



■ OvergCDOmen nit LauM, J<ipan, bida. ISI [uoot 3);, He goedheid van 
het HiiU!it«na van KoIniii<in ■Util. mij in atjuit dii veirCnIing van dt'Ui pan 1« 
S«veo", t»gt Lauis. 

* Dit veriof in hier opmt^rkflyk , omdat JutM in d«zcn tgd ov«ris<>nfi de 
hande] van vn-Auidelinj^^'a bflpnrkt waii i^eicorden tot Xa^aaaki en Hirado. 

■ liib^etiMoho uaiuu vikjt Japau. 

* Hcndrik Brouwer zal dit mo«t<tn xijn. Dn Jap&iiiichc anioriteiteD Ter^sten 
uefa dua in het adrea. (Vgl. Xaoliod, 8. I7lf., I^) 

* Hidetsda. 

* Uit het Contraolboek. 
^ Van der Cbiji, BaitAftiUinden, hmft dit ooutract niat ov«rg«aoin«D. 



134 



UENEEALE KBDEELAN DBCIIC CKUCTBUtEESDE 



Accnordt , grionockl tusschRu de Bandanecxen van 
SRiuDinie > eude de plaetse ouder hser sortereDde, ' als 
narneiitlijck Wa^er, Dener V Kossingefjii eiide wadlp) • 
huu eiide ik'ii vreiitfesteu gtstreuge lid™ U" Luureut* 
Reael, gouvem^ gener' oyer de Oostjndiea wegea de 
Mogeude H"" Staten Geuer' der VeTe<?Dighde Neder- 
InutsLlii- provintieu, Siju Ptiucet. Ex"* eude de H"" 
Hi'wiiilluihlnireri der Veweiiighdr! Oostiiidis<'lin Omip*. 

Heratelijclc de ornngcays en principale van SaSamine urt de name 
vau alle de buv«u verhaeUde plaetseu xijii eude Uebbeu genccordvert 
raft flpii linv(^ri}^[b(K'md<!n VaV H'' Titnirena Kcael , iminentlijck dat 
vau buijde zijdea eiide elck vau bun jnt bijsoiidfr vvrgcven. dtiodvu, 
Giidu douii ta niete inits deseu alle de v(}(ii^aoiid<; qucsties, hustili- 
terten endn nnrenighedeti jn voorledcn tijdr met Hct andcrrn gch&dt. 

De voorschreveii Bandaiiecsen aulten gebouden zijn, hare vrughteu, 
te wetL'ii foelie , iiooten ende andersint^'* op 't eylandt Nera om te 
verlcnpeQ brengeii ende aen de commits van de Vereenighde Comp* 
in eeu hiivB, daertoe bujien t' ford), gemaeckt, leveren , ongehouden 
Kijude, ten wart' mi^t haer beliofrie, jnt fordt tfl komen ende om 
voor te kumeu allc discuiitcntCDieiiclteu van htyHb Kijde itullcn de 
vuorsofareven Ilandaneeseu alitijt goede foelve ende nooten brengen 
eude 800 coulrnrie bevoudeu wordt, gall deu commiea deceive in 
arrest roogeii hniideii, mils dat hij daervan aeii die vau Salcmme 
mU verwittigen , opdat idj neffena de president offte ovcnt« van 
wegeu de Huugmogeude H*" Stateu Geuer' over d«»c cylaiideu van 
Baiida iiaer f^^leegi^nth' van Kackcu mogon dispuneren. 

Ecnigft fiaudnnfi'ste viswchcrs, outrent cti bij de strandt van \ 
eylaodt Ncra komcnde, om te visschco, aulleu deselve niet ver- 
mogcn int bosch tp gfacn, am klappcs <itf anders te balen meer dan 
cij tot nooddrulft om dim te driiickeu van doeu bebbeu ende soo 
ooutrarie bevondeii wordt, sail men haer pranwen opt stmndt ende 
niel jilt boAch halcn ende soo eenige groute prauweu, vermits op 
dmogh sitteude, «chade aoude mogeii lyderi met cjappus off anden 
vant t' eyiaiidt Nera gehaelt quam te krvgcii * , en stall men dejellvc 
niet op strandt haeten, maer voor aucker olHe Hndtrrsiuts vasst- 



1 Slamon of Cfilammon. 

» Vgi oontmot X, 28 Moi ISOS. 

• Curat PP 

' De sin i^ bier b«iiorv«n. Klnppmi of oUppii* 



kiappemotcQ. 



OOST-INDISCHE COMPAQStK lflO£ ISOO. 



1S5 



geuueekt ilritTtigU laten tot oaerder advys ende dispositie vaudt furdt. 

Elide hij aldirn efinigc Baiidaueeaen van boveugeuoemde plarlscn 
genootsaeckl wareii , iiBer Lontlior ylH* Ortatt*n te gaen olTte varcii. 
sullen g«hoinlen wcseii era witie vlaggi- ollte vrepteyckoii op hiire 
pranwcu le 9et*«n. Elide te lande reyseodc deceive zijn in do hiiiidt 
opgerefi^L gedrageu, ende en zallcii aiet vemiogen, ^ iKij te wntcr 
oSte te laiide te rpTsen, meer wapcnen hy liB«r Kfihbnndw [dan] 
eeu parangh otl'te cm ijder pewuuu eude stm wie coiitrarie bevondcn 
wordt (e doen, ztiUeii sis vijatidt aengehouden, aengehaellt ende 
getnwrt««?rdt worden. 

De vuunioemde Baudauetseu sullen gehoudeu ziju, aU boreu 
geseijt, gocdc Toellic ende Duotcn brciigeu eude wie bevonden 
wordt, niaDDek<.'U!> foelie ' oiider de goede te brengeri, zall voor 
d'eerste maele ilesi-Ive wi>II scliuuii code claer garlmlereii ende 
alsdan aen den Commies Icvcreii ende [ten] twcedr male bcvondeo 
zijode, saii meu all sulcke guedt datelijck verbraiideu. 

Benige liandauee^ pnmweii, jonekeu oITIp iiudnr vaertiiijgli in 
zee 01196 Uollandsche schepen off frcgatten gi-moetcnde, sullen ge- 
houdeu ziju, 200 miuneer meu uaer Iiaer schiet, baer zeyleu date- 
lijck le strycken, opdat xij den aiideren mogeo komen te spreeekeu 
eude suo dwelvc goede paspourdt olTte besulieydt hcbbeu, sail men 
haer vrij ende ongemolcateerdt lat<,T) passe^^ren ende repa.'wen'ii. 

Aldus geaccordeerdt ende overeeugckomeii bij de orangcavs ende 
orereton van Salemme jn den name vau de bovengenui-nide plael^ 
aeo ler eeore ende den Kmtfeste Kd"" Lonrens Eeael , giiuvem' 
gener' over d'Oostjudies, ter aiidere zijde, ter preseiitie van Icbe 
Later Hnynen ende Adrea ' ala tuijgen , mcde boilers vau 
Salamme, den 35"' July ' 1618. In t'casteell Nassouw op't eijiandt 
Nera in Baxida. 



LTIU. ARABlE. 



Juli IGIN. « 



D« (Ninit« nsDraking«ii ilsr Ne^erlRiidem ni«t Arabic votirli'ti piaat* ia 
1614, by golfigeohoid vno do riuB ooar Indiii vui den 90. Oerard B«7iut , 



* Blijlcbaar fMlie tad maanctJRa-nnten. 

^ De spelling der nAm«n in blijkba»r verknoeid. In dea eenitcn i« h«t 
woord alebeb" (dorpsBeeswl^ke, sc-hri/t^leerds) le Iterkeiiueu. 

■ Termoedelfjk Jnni, waat 11 Jali 161B inui Beaet roads wodsr ran Banda 
rertrokkeo. 

■I Cit bi>t Contractbook. 



136 



nENKS.\Le Nr.UBRL<L.VDnC|[E GBncmOTEEBOE 



IwSoiuMin ia Jali l€lB. De bekettde Pietor van dou Broook* mKmkM &U 
opperkoopituui dcie reia iumIc ea werd ottderwi-g door RfTiuc dam* i» 
Ilood« Z«*< g^Eondeit, Qtik hBQd«lBbpir«kkingeii ami tn knoopcn. la 
Aaguuu 1(114 kwnm hy in Adeu do vftadmr innif liu o. u. tuar 
Shihir tea 0<Mtrn rmn Ad«n, in Hadnuimat~ In ItiLA word Van dm 
Bnwcki-, din in DoottnilMr 1614 tf> Ilantnm ■MnkvATn, opnieuw naur Arnbid 
icuiuudeo. Iq Januari 1616 kwaui hy bIJ Stiibir, «d nine vaadasr nvu- 
Iklooha. Uic Mocha dMd hy Mtn reU luutr Sans. t«n NO. van Moolia, 
tuukr den beglnrbag (opp^^i'sladhoader uuneott d«n saltan van Tnrirge) van 
don wiUjwt T«iiMQ. Of»clKoa liijov^rol aiut^keod w«rdfiutvaag«n, konhji 
oiflt (p-rakun tot blQv«nde faotoqjon: do ialMHQuoho aatarit«tt«n aPoMea 
daarvan blykbaor tiii^t veel hebbcn. WgI eehter werd de bandol uw- 
g««taaii. De Q. L C. s&g hei bnlauK «r von tii; dn StaC«n-0«iMnial apaadta 
■ioli «r voor en het gevolg waa onderstaande Ian vao d«n saltan 
van Turleage, Oaiun U, aan dfln bef;terbeR van Teneo. (VgL hot Mi. 
jomwnaal ran Pitttr Ma dm ArMeJb in de Univ^raiteita-bibliothMk tm 
l/oidon^ Of»ubw>u de Stat«n-0«iiaraal , ea oiei de O. L C, bior mcc 
Turkije hebbMi gohaadold, mom Ik loch, bet docfunent hior t« tnogeo 
DpnenMn. 



Tnnslaet v^u eeo comnandMnent des Tanchen kerser 
aeu (ten beglerbeij, dat is riceroij vau Jemeu. 

Solltau Oseniau 1 C'baa, lOon vaa eulltan Aghmat Chan, alilyt 
Tictoritu?. 

Gliij , di« zijt ecu H' dcr H"*" cnde c«a geneH over audere 
guuver", vereerdi met ^nxiil)' eii iiuthuritriji, rerkooaeti van (uhH 
tnAe door uDse giatie gcmavckt bcglerbrv , dat is Ticcior ran JemOD. 
Als ileae onae hooge kerzerlvcke sigoatare daer call komcn, salt 
gliij wpten, hoe dal deo ambasmd' ran de Generalc Stat«n van 
de Veiwuighde Nederlaudeu , ' r»idereude aeo ou>e kcvwrlycke 
porta, eeu r«]uesst« aeu de selfige heelft gepreseateerdt, te keuoea 
gevende. hoe dat voor deaeQ, nae dat dc houghgedaghtc Geneale 
Stateu harcQ ambassad* aeii oiisc kcrserlrckr porta gesonden endo met- 
deselvige de rrientachap in opreghtigh* ettde siDcervtcTt bealooten 
hadden, id de capotulatieit, * die haer loTdea gegeven ziJD geweest, 
gescteveu is dat de ampluvdea, haere ondentatcD eade jnvoooden 
Tan alle de landcu ondcr barr g^'hicdt soitoercnde, mogen komeo 
gaea eode oegotierea in alir de Uuden van onae bewaerde(r') rrcken, 
■onder van rmandt daennne belet offte gemolesteoi te mogen 
wcrden, eode alUoo de hooggedaghte Genetale Suten ran de 

■ Osouui n, toon ran Jkahae4 1, vaa anlLao van Ttekf* IBS ISift— 1039. 
« CoraaUa Ha«a. V^t. Blok, X»4tHam4tehi mU. IV, Ufa. SI, 10. 3» 
* V«cdi«(«n n«* Tui^:^ 




OOST-INDISCHE COMPAGME 1602 1800. 



187 



Vereenighde ?Cederlauden in de Orietitnellsche Jiidieu eciiige 
evUndeu eade starklen beeitten eade dc Nedcrl»ndachc coopluydeos 
in de selvige wooneti ende negoriereu, komeade ende gkcnde in 
ntle de schnfeii * ende havcneu van de viHirgenaemdi* Jtidicn, aoo 
ist dat den ambflssad'" Tan dc Ncderiftiidoti ri-sidt*«rpnd(r aen onM 
kejraerlrcke portu in d« uaem van de G«uenile Statea, zyue meestera, 
Tcrsophl tiireifi , diif At' {umpIiivdiMi , woimemle in de Jndien , sor- 
tercnde oudcr bare geh<K>rsaemh' , gt-lijck de guede vruntUchap toc- 
betoeml eude in conformiteijt vau onse kerserlytke caputnlen ', met 
hare schepeu nvt de aelvige Jndieii mogen komen ende gaen in 
Haehft, Aden, Scbehcry eude aiidere ^Hrnleu depeudereude vau 
Jetneil ' ende m deselvige vrncdsanndijfik bmidclcii cndt? hacre 
foopluydeus ende consuls wooiieu. wjuder van ymaudt belet ytVt« 
gemulratin'rdt te wurdi-n, vtrsuekende Utt dien fijne uasv kersf^rlyeke 
coinmandcmrnlrn, wrshalvon alUoo dc hooghgtdaghte Oencralc Statcn 
Toor dcscQ har«a aiBbassHd' aea ouse key»rsrcke porta gesondea 
eude de vrnudm-hap met ecu goede ende opre^hle meuiuge volbraght 
hebbcn, soo is raik hare begeerte gevalleii ter plaetse daer neu 
genomeu ia,* ende onse booge Key" bevell is uytgegfteu op dese 
matiier, dal zyluydcos met hare schepcn vreedsamelijck mogen konnen 
gaen ende negotieren , hare consuls ende coupluydens woonendir in 
■Uc dc voorg«n»j«mde plaetaen vau Mocha, Adeu, St-hebery ende 
alle aadcre scateu, depeudereude van Jeineu, zonder dat ymaudt 
jegens de kevserlijeke kapitnlatien baer magh hiuderen otFte molesteren. 
Wij oommandereD detbalren, dat dese kevserlycke beveelen daer 
komende de Nederlaudsche coopluydeus, suu Uttge als vau hare zijde 
niet en zall gedaen worden coutniricrende dt! vraudschap, met hare 
»chepen znllen mogen negotiereu, hacre consuls en coopluydens 
woucnde in tie voor^cnoeinde plai-tsen, dependereude vau Jeiiiea 
ende dat nieraaudt jegens de keyscrlijckc canptitilatie ciidc heylige 
wet haer daerione mag verbinderen offte molesteren , tVelck onse 
emstige kevserlijcke wille is, overmits het vertrouwen dat wij hebbeu, 
dat de hoogbgedagbte Geucrale Stated voiLomentlijck ende opregh- 
telijck in de vrieuschap sullen volbardeu ende vast blijven staen. Ju 
dese maniere ende in ponforraiteyt van onse keyserlijcke bevelen 
»allen loo wie [wel?] hare consulUalskoupluydcu in de vooigenoemde 



' Hnveos, ■tapfllpUaUfln (Fraafloli: 6oheUe]. 
■ Cspilulat.i«Ti. 

* V|fL bet Jtf«. jonrnaal ran IStttr can dt» Brotckt. 

* I>e sia u tuer bedorven. 



1S8 



QENER1I.B NEDERLANiraCUK OKOCTBOYKEEDB 



plsBtscD inogon wooueu ende in alle hnre audero KfTarreD, nac dut 
VAri nuude zall weseti, ziiH gbij haer eere eude vrirultschap bewijsea, 
opHat: zij in stillfp cndr vrc«'d«? mog«^ii blijvrn. Alldiis ziillt crhij 
wcten elide dese oiize kcyserlijckc bevelen gelesen hebbende, descl- 
vige restitueeran in h&uden van Ae conauUs ende ooopluydens eude 
suUt seu deae ouze bouge keyserlijcke Bigiialuw gelooff geven. 
tiescbrevcn in (JotistantinopelRii iiit beginfelt van den mnendt Kczieb 
low, ' twelck is ime onse rekening^? iiii begiusell vnn Julio 1619. 
Ouder &eu iu done is de sigautuijre van den Secretaris van 
Stnle imrlo boteijrkent is gesien. 



LIX. SOLOR. EN TIHOR-GBOEP. 

7 September Ittlb. * 

Toon ApolloDitu ScoLIc in April 1613 hH Poniigecftobe fi>rt, op 8olor 
hiul vorov«rd, aloot liy Ma contriict mnt nouimigB hoofdRii vmi ilit OD 
AOiiigo omll^ifoutio oiluidou. (Vfil. Tiolo, frmtpefn, VllI , bldz. 1B7— 189.) 
Van dit contriurt in mij enon rxf^tnptiutr ottdor oogeo gekotnon, wel 
ondcrstaando i:apic van tya hnniieuwiag en bevettifring ^ in 1618 door 
Jsn PiewrsBooa Coeii. Iu 1615 liadden w^j oiui fort op Solor gMlechl', 
omdat do QO. Bftynflt van moaning wits, dat bnt ni«t noodig was voor 
oniBu hftudel op Timor (Tiele, t. n. p., VIII, bids. 202— 204V Msar in 
1618 n«rd bel berateld op verEoek onier SoEoroeeobe boudgen<x>t«a, dto 
don oorlog Logon dc Portui^o«sen hnddnn rol^touden en omdst do 
handnl op Timor voordeoleu g»f vnldoRudo am er too over to gaMi. 
Soloraeauliii ){vuitit<in uumn tv Djnkatra viirMihaom, om lint vvrxuek to 
doen OD bij dit (^eleKeahoid word bot oonlroct van 16IB hcmiouwd. (VgL 
Tirt1i>, t. n. p., IX, bldi. 2'M , v.; onuilg^geven mwaiiMn nan Got» aan lit 
tteuiindheibtrx , 'J-i AiiffHattts 1617, 3J Juni 1618; »nuHyt^<vn tttoMin eOM 
firmdtnt on Faad U Djatalra, HO Jtini en tS Augttfhtt 1619, WIS.) 



Conlrst^t gtMiHU'ckt niel deu nelr 
pndc d'E' ran Sooloor. 



chilly FatAHv ■* 



Bentelijck ick, cspiteiju Appolluuiiu Scho<t«, vassal! eude dieuaer 



< BSdjab? 

1 THt Ihet Contractbaek. 

■ Dal Tiolf^, t. a. p., bldi. 189, noot i), zfgt, d&t het contract .met d« 
verkeord« da^ieekeainB 7 ^ept. 1618" wordt gevonden iu Uei Contraotboak , 
is dus minder nauwkourig uitgedruki. 

* Wic die kutjil Psrtaui (Bartftnl , Paloni} u gewMst? T'leh, t.a.p., 
bidx. I!I8, «vgt in n<>ot ' , dnL liij ,mi>uinbi«ii o«a Tttroaliutn van nfkomat" 
was. In bet oxeuipluar s^nor opHtelloa, dat bij xclf gfibruiku) on dat tbani 
in mijn bexit is, heeft bij eaa moaiisoripte aaDte«kemng gemasJiT. by dftie 



OOeT-LNDlROHV OOUPAOME 1602 1800. 



189 



TKD den priiicM! MaiiriU, v»u du stendeti HulliituU urult- Zeulandi, 
contractercn met chilly pMtaiir ende de sangaripSi namentUjck 
fuagadge Lamnlinle '. i^ngadijt; Adoiiiinre \ ende Serretty^, 
als sangndge Luiiimakere " eudv )^iig»ilgt' TroDg ' iu de ver- 
oven'ngh van dc pifietse ende Icrtsstccll Sooloor. hcbben op duas* 
daiiigR mauiere met den Qudereu gecoutracteerdt : soo ymaiidt 
bestftcdt, oTerla3st te doen rpii chillij Hnrtaiiij ofti* de sengadgis 
vooruueiiil , dat het aaU iu suUkcu cousequeutie getrockeu wordeu 
offt gRschiede aan den koninck ran Ternate * ofTte aen den koniuck 
van FJollftiidt. Wij aullcii, des van iioode weaende, rcvcngcrcn 
eode vuurkoinen. 

Ten «TidiTL!ii xoo vmandt bfaioiidt eenigh Ivedl , oiireght offte 
uverlasal aeo de Llultandet? te dues , znllea die va& Soloor ende 
dill van de Moliu-cos * gelioudcn ziju , met hmine maght voor le 
komen, gcHjck mode den Hollanders aeii ilie van SoKir geboudeu 
sullen zija te doea en tegena hunne vijandeu te bescbermen. 

Hem soo die van Soloor eenige mishnndeliuge deden neu de 
Hollanders, die zulleu van oiis gesameutlijok gestrall't wonlen ende 
iiigcvalle de Hcdlaudem die van Stdiinr undeKlDiHleii te bc.srhadigeii 
oflte onheyll sen te doen, sullen mcde op dff7f]ffdo maniere door 
den Raedt gestralTt te worden. Wyders becft den (Jopileijii Moor ' 
gccontracleerdt met chellij PatJinij ende d'iid' van 'I landt van 
Soloor, mita hon vereereude vijfl' bassen ', te we(«n yder plaetse 
ecn basse ala me^e ydcr plaetse een corgie ' kleedea, huu voordew 
belastcndv, zoo ymandt quumv t* beataeii wnndschap aeii chillij 
Pariniitj utl'te aeti d'Kd. van Ruluur te ducn, dat»e in sulcken ge- 
vallc 't selvc acn d'JM*" H' Oencr' zoudcn adviseren ende dat de 



blBdiijd« Ml djiarin Hpn-wkt liij bepuald vau ,de T«rrialaanftc)ie EaitAJil 
Portaoi." (VkI. Tiete, Bouv^toffen , I, bids, M, fit.) Verachillende strek(>ii vnn 
Solar en omUKCend« eilaaden aStsen van ouM ondar den ConinoJi t«o Tnr- 
iMl«a, ma«r w«rd«ia gfiregeert vuk bare Sftogngy*, die agaan gcbi«t an 
hsbben, mner ay?t anHpra nls hoflfdon van de gemMtutao «□ syu, ttcide 
•laoo alet en rormogoQ ala tgime die genwyuW belieft." Kaitjil Pactaui 
baUwdde op Solor acn annzidntulCR plaat& 

* Op Auduuaro (Aduouani). 

* Barbette op Florm. 
■ Op Bolor. 

* Dtt wiJBt wedar op den band tiiaaoh«Q Temnt* en deM 9tr»kaa. 

* Hier sal met dQK«n litat gsnoomd lyn A. Scoltv. 

* Sohoepsgeschut. 

' VolgsDt) Nobton — Jokmn, p. 197, Ja dit aeo haadelalcrra Toor .a aoora" 
(ean iwiotigtal). 



14-0 



OKXEKALC itEDEKLANDSCHE QEOCTftOYEEKDK 



cooplujrdeD Trin de scheepeu tUadaii die vau 8olor zoudeu komen 
aMiAteeren tegeii huiine vvRuderi, min ofi"meer offtetlandt v»u Sooloor 
de koiiiiiKk Moulosscc ' van TeriifttcTi tocbeliiKjreitde; dat oock de 
Capildju Moor aen dcu konirick vhii (loa. olftfi Macassar ' zonde 
lulvisiTeD, dat liij hem uiet «ii soudc uudensLaen ende vervonleren 
die. vn.li Hnl<H)r bi beschadtgeu otfte vytindscltap nen ie dneti otTle 
dalttt dcu Cajjitcijn Moor van wegfeu die vaa 8oli>nr soiidr; wirrkf'ii 
vain siilx belett«n. ■'* 

Vordere dat de Hollanders die van Sulor geeu overlnst eii soude 
Aeodoeu , »h uiede dst men die vuu Sulur bv huu geloove offt« 
seckte ^ zoude tateii hlyvtm, zondcr int miiiato hacr lot under 
geloove te penuadereu, miii iiogb mecr, gelyck meu h«ii deu kouiiick 
van Tcrnate doct: ende xou yiiiandl hicr te^gen qtiainc tc wi>clen, 
soude gestrafft wordon als wn ovrrtw-drr vai] gi-biidt van den koninck 
van HulUndt. Stx» die van iSoIoor da«r en teg«n Itun vcrloupeu 
tegcu de Hollanders, suUen door oiiillT Fattauy ende d' t^l" vau 
Solor gcstrafft wordeu. 

Olfte het geviell, tot Soloor eenige van Temata quara, t'zij met 
lirieven offle zonder deselve, sullen geevamineert etide gevisileerdt 
wordcn door den Capiteyu aU door chilly Partauy ende d'Ed*" van 
't Iftudt v«n Solfnir, att'iv- het brirvi-n van |^l(n^ll' * nirtir nJet, eti 
aoo bi'Vtuidcn worHe, dnt ymandt oiidcrstondc vallstrhc brievrn uijt 
den name van deu kon^ van Ternate hier te brengea, die aiel 
bfhDurlijrk gemert-kt uirtc gezegelt en waren , desulcke in eeuigc 
faute bevwndtfu werdeu , Kullen uae merite van zaecketi duor deu 
Ilaedt gestrofft worden. 

Nogh heetft den Cap" Moor gecontractefirdt, hoe men het cooper 
als sillvetgclt 80ud« gyedt van alloy maekeu, aiju beUuwrlycke 
gcwighl»^ laten hcbbeii, alx im-de up Kyiu^ii bcsi^tlcn prijs st^flluii , op 
datter uiemandt duor verkordt en aoude werdeu, ais \mk mede eeueD 
Kekereu prijs te siellen op de visch, op ilcii touwack ' ende arack, 
ende zoo ymautlt op de marckt fjuftmc te kyveu ofl'te questie te 



■ Sult*u Modnfar. 

* QowB, hiflr ^^ MakiiHrtor, 

' Het in bekciid, dat dc MakoHMitro-u rAfidjt op vi^ntchillondn p)nat«eii deMr 
eUnodea ban gena^ Imddon ii;ev-«iilit(d. (VkL Ttele, Eunptfn, VUI, bids. 196]. 

* Eon god»elt<> der fifllorcexcn. waa dour de Portnge*MD tot hot ChnBt4SDdom 
bPk«ETd. (Vgl. bv. Tirie, t. a. p., Vm, bid*. 202.) 

' Cri'dwDtiebriflVon , Ksloofsbri^veij, 
° Toewuk, van bedwelinende dnok. 



oosT-ixotxu% roMrxoxiK tttUiS -IHOO, 



HI 



laoTfTfn , Kollen door deo Koopnan * cImt utw irwinin wiinUu, ftlUtnt 
solrke knukelra nwer ontsteea door kttopw enrin vnrktmpvH. 

Wijdera boo ecnige srheprn qaanrn rudp vfnt«|ftii u|i 'l IhimIi Vhii 
d*£i)Qde> ollte Casikf, * P«gg* * nls mcdr up dr miiUrr Uiil v«m 
landt aeii Tftiiijongh van Cioa * endr dr lltdUiKlrr* illdiM^r t«M 
oagelQck offir reaobter 'ovcrqiiamAii, mlltn dio vru H«M>|<Hif t(oliniidpit 
nJD, deceive tu alle maQirn'ii \e hrlpra fiiilp In itnialrrrii, 

l!>iiige Ttoaweii ivbflr endc vrve vewiidc, dufihlpr nlflf wnlimn, 
haa begeerdeu met dr HolUDd" in dr huwrlfrkcn tinri tn tir>i{firMi, 
tailt toe^aten vorden > ; soo vmandta Tniawoii offl* kindpfMi 
hoD qTnimen le verloopen , sollen duor dm (.'ap" Mndo f litll^ 
gestntft wunlru. 

Item soo cenige Moone uitie * bij de II»tUnd«ri ritinmin npgh 
tt Iimpeii, I'.nllen dc HoUaDden dwelTc wadom mdtn^rttn , ran 
gelrcken zuu Ae.r eeaige Chrialene qnamra btj de iAmttin l^ IrNtMn^ 
sullen de Moorra gfboaden zjjn , dMcIve »eHftr>im (m n*f hfi M 
beugiPD am den tocbehoorcaden. 

ChillT Partanr cnde aile d'tki'- ras ( IbimIi van A>fnnf , ;«tH«'TK 
woordigb weaeode , bednvtca mH W Ck^ Momt , '>(rto " iM<f doniMn 
fenige pUetan Bar qssnoi ead« eontnbwwnlm mh 4r fhtkntVfi 
rad« bH geride, dat zr die «aa Sotoor bedarrtm, km lasrfl whiid« 
■en dcede ofie eeaige H o iJa aJ aa 4mtit — wt w,, wffni: nna rfiwif 
hmcB hMdiB. ■- 

TVd aaibca «n> dc Baiha" acft 4tt rm Baadb ^mmw tMf dkw 
■ndocB nnir M ndha nde «* aw Bndb hn hmm HiBfciiw 



> Da 



OlLC 



»• IT a. £.* Sm^ 



Wk 



•p 






*l 1 ii W <»il 






i!*"^ 



tfBB.- 



^^•^^^^^■^F^» ^^^^ 



142 



GENERAt.E NRIIRBLAMHtTIIK OBOCTROTTKKRDK 



dogh W) die V8U Bftiuia uiet en verstaeH tot pavs, sullen de Hoi* 
landers huii getnmsL wez<fu etc* 

W'na oiidertcekenclt Appolonliii^ Schotte, Willeni JAcob»izvOQ* 
Jan Jaaszoon, Fr van de Velde, > Creyn r. Raembarg, 
Gregoriu!^ Comely. 

Nogli stoiidt ouder dese nameD geschrevcii : 

Uea johoudt vnu voorsclireveu coutract inis overtolckt * weseiide 
ende verstaeti hehbeiide, aiiuf»veren, renoveren eiide ctiufinnereu wij 
t' allige ill alleu deele oiits de»wD. Ju Jacatra adjf 7' 7*"' A° 1618, 
Waa onderteeckeiid Jiin PIcttTHZOOn VAt^n. 



LX. AHBON. 

19, 30 NoTeniber en '2ii December Iftl8. • 

Di^ gnuveraeur von Ambon, Blooq, word in Juli 1617 als Boodatiig ver* 
vaDK«>u lioor Vau der U&f^hen , dio dni\r bg don iQlnodar .aoer wel gfiaJen 
«n bi>mind" una. Ilij uerd eclilor in ISIS lid van dpn Un*d vrh lndi# 
in H'.-riuHu vtm Spvult voladv bvni in d« Auibva-kwiu-tM>r«a up. Mut 
krueht liniidttant'dn dcjtfi lint gfieag dor Compa^Dit*. Z66 trad liij op togBii 
d«n Mieroof «n dan mcaiielietihiuidt^l %'au sommi(;c dorpen op iCIein- 
Cvram, Coi-onu Noortlkust, Boutio, Kolautf euz. on tuchtiicde verwUiUleude 
IcAinpAngJi, wier b'^woncra dan ook hot hoofd in don Bchool legdfln. 
|Ti«l.i, E«roptgfM, IK. bid*. 202— iOti). 

Aaugezieu de meiiigvuldigp klaglen over de over- 
groote roovervea van die ran Donoa , geHccutupagueert 
met die van Aasahuedi,* Hatepoeteh ' eude Kelang, 
nog dagelyka augmentereu, mo vau oitze uuderdaaut-u, 
nla van oiize i^'wissDcin-nli-n , waar uver gmioodzaaktzvn 
ODze DwcKt t« verzameleu , eudo dat to meer, ovormils 
Kimelaha Sabadyu,* Nindhuuder weguus den Kotiiiig 
vau Teniate, onder wicnfl protertie, ch bcschcrming, 
die tru Buiioa, Assnhoedi. Llatepoeteb, en Kvlniig 
Blaau, uTer vurscheiilii (iDze antiklagLeii utis gtH;ii n-rht 



■ V«rinocdeIijk Adniuifi vau de Vulde, dio Seott«'* opvolger word. (Tinle, 
thmtetloffen , I, bliU \,) 
t Ook dit «oat.[-&ot bv. wua dua oiet iu hut Xederlandvob opgonmakL 
' Ovei'geaom*n nil V'al«tttijn » .<"•*»», 11, b, bldit 41, v. 

* Op do Woirtkuni vnn Klda-Conun. 
^ Hniupoutih op Kelaiig? 

* Op\*olgor vnii Bahhi Frnnf^i aU .itadboiider van Klfcin-Centn- 
bldx. 71 on TiaIa, t. u.p., bldx. tMA). 



>P){on]iiakL ^m 



144 



GRNEKALE NCDKItt.&KnnCHK OKOTTKCYRKHDE 



Boaiio ten mulerL- zijdi-, ilr wdkc tiaar vt-rBclieiile 
sessies in genndc is aAngcnomcn op tinnrvolgciidc conditien. 

Eewtelijk is by <3eu Luitenaat Gouveroetir voorsz. met hulpe vnn 
(It: iHivt'iipenieldp ileeren ter Deiler gelegd , doot en ie ninle gednnn , 
met dcaistontie vnn alle vorige preteiisieu, zoo 't geene zedtrt de 
tjrdeu vuu di: Portugceaeu op di« van Bohuo Iinddeu te prek'udereu 
over Eodnnige ruoverren, van Inideu eade goederen, nla by die van 
Bofttio voorsK. zijn gecommittecrd , wel vefstaaride , dat die vnn 
BuiQU eerst end* vuural zulleii roslitueereu, iiIIk zuodauige gev»n- 
ganeo, ala zy 't zeedcn dp trdcn van iIp Piirtngcezini genomen 
hebbeu, welke verklariugc z_v liiidcn zullcn gcbimden wezen Xe 
doen op hnreu Moahhflf, eude znl de restitutie genchieden in vol- 
geude mnnieren, 1^ weten, dat zij de geciie, die nog inlevenende 
ill hare handeii zijii. persooulyk wederom zulleu geven ende de 
geene, die overleden ol'lc huitens Iniid? verkogt zvii, zulleu ty 
vergoedeii, voor een Oraiig Kaja 100 petolen , eude voor een slave 
60 ptttoleti, ende tot ecnc nmcnde vnii hiire beganc taute belovcu 
TV Ip bc.talen ann dnii Lnitctianl (JiiuviTiu-ur viwrez. 1800 petolen, 
ende daar vu boveii et'iie curcor van vitr griadjos. ' 

Mode beloofden die vnu Hunuo vuimz. van on voortaan uog tot 
geenigeu dage meer te rooveu up eeuige der vuuriz. Heervu landeii, 
luidim, ofte goederen, t-ntiv liajir voiirder te dmgen, als goody en 
getrouwp goassociecrdeii tocjitaat. 

Doch gemerkt by de voursz. Hwreu voor xeker gchouden verd, 
dni: (naar 't geminn spreckwoord) de cxiiT Kiiar buppclun niet cu 
za) ftgtcrwegen blyveu («U wezendi* zy luiden van over ettelyke 
100 jaami gewoou, liuii met ruoveii te erupereu) ' riiar over te 
bcdiigten staat, jty haor eerlang wederom 7,ul!en te buiten gaan, in 
welkeii gevallun di* biivejigfiiiidd)- Hi'i^n-ii. onzi; niidrnlaneri. (mu1« 
geassocieerdi'n, gcznnicndcrlinnd belovcu, rndc xwi'cn^n, aan dcu 
Luiteuaut Oouvcmrur voorsK. op de eersttr «»iiklagle hem tc assta-- 
tcpreo met alle bare mngt, ornme die van Uonrn* ofl*- dc contra- 
venteure van dezen gcbeel Ip destniecrpii ende nit te rocien. Aldn* 
gedaan, en besloten op de stniud van Buauu. Datum ut supra. 

Op buideu deu SO November 1(Uk zoo zyu ten bemepe van dea 



■ RooibnukoQ. iValoEitjjii , Amtvn, a, bidx. ISa. Zie ook Vnn Ho^rcll, 
Ambonseh- MaleiaeM , bidz. 23, »ub VOOC .n^4j<>^" ca De Clftrcq, Maleiifli der 
MolakkrH. bids. 89, 

1 Otid^rliaiideu. 



Ba 






Op kbia 4n SS* Dfeomkr IftlS 

tu Baaao warn Wnnal, beUorfr S aeh« hnntigi of 



AMtts gafaiH tcr 



r. Uatasi st m^vk. 



LXL DJAKJlTRJL 



19 JiuiMrt 1619. • 

Dc ||,iliiwilMii> la Djak»tts op h«t c«o4 t«o t6is «• )m« ha^n 
i«B t6t9 ois btkwd. D» Mryd «■ b«* wMwpalM, tsmlMB 4* X*4«<rtaad«n 
■■ im Eagil«fcm fat bee OostM na dm Andhipri, rgenl vp 4* Bub- 
groap, tM lutbu-itttBic ^cfeanm, aHM C*ch wui Jsv*'ft aliMtiMi raort, 
C ft- to Bwat^i *B Djalbun, in w«lke bpidc plMb«B 4mb \VMd«c«olM< 
fcoepbedm Mk tagcii alkaadv eooeamcnieB, msmt kmm vvi Wi^e tcv^im 
mRtt. SiMkto dft teop op haaM of anicr* t o w J— *wi dwd hnrv b«- 
bMCnnrdOT on vxu d« cm*, tfjui -rt^er At mnien TR«ad«liBig«tt 
vxiiad«lok«r b^> u * el »ii. 



* AsMhoedL 

1 AuideeL 

* 8«<len 161& haddvo «ij 'laAi v*n ftumisueiiljp. ^V^V 1'^Vt<>, RUrnjMln, 
Till, bidx. 14.S— I4U, •;» wat ^hevl oow i-«rbnudiugf*u ii|i Kltim-Ciina 
btftvtft, n« tUmtc9*offam , I, paMirn, B«gHt«r: mb ii-mw KftmlMlMi, LA«hon,«oft.} 

* UH bMi Cwntsnetboek.— TiMiderChjjs, Afeafni.bldKlflO.hwflditooutnir* 
Imki .Tale«iu »eo oud afMslirif) op dp Alg S«cn>««he iv Balnvn bo* 

nutaude.'' 

7* VoIr. UL 10 



14fl GKNKRALE NBDERLANDSCHE GEOCTEOYEERDE 

Op IfiHt van Coeii lindden de onzen bunne loge te Djakatra versterkt 
01) iii<«t. een garni;!oeiitjo vuorzien. Bemerkende, dat zijae poaitie daar 
Qjct. voiliff wtia, bcsloot hij den 22 October 1618, „met de veraierking 
der lo(i;B vocirt te varen on baar tegen alle geweld in volkomon defeQsie 
to breiiKon." Dit verbittorde Djakatra, dat — natuurlijk — niot wilde 
weton van een Nedr^rlanditoho :4terkte in zijn stad — oq het helde weder 
moor tot do Eiigel»<tben over. Thomas Dale, toeu de leider der Engelsobo 
politidk ann Java'u kuHtea, wilde ziob over do houdiag dor Nederlanders 
op do Uandikgroep togen de Engeldchen wrekeu en aam een Nederlandsoh 
Hohip bij Baiitnui. Ook bier op Java dus oponlijke vijandachap tusscben 
do beido Westontobo nation. Coon trad vijandig tegen de Engelacben in. 
Djakatra op; verliet 30 Dooember deze vealiging; raakte 2 Januari 1619 
slajiKs mot do Engelaclie vioot en ging daarop uaar het Ooaten van. 
dun Archipel, Hij liad do verdodiging der Noderlandacho aterkte over- 
golati-n aivn Pieier van dun Broecko. Zij word belegerd door Engelscheu 
on Djakatranon. Van den Broooke giog in op het denkbeeld van Dja- 
krula oin to ondorhandelon on ondcrtttiiand contract werd gealoten. (VgL 
Tielo, EuropHern, IX, bldz. 2()7— 217; Van derChija, Jaftaira, bldz. 66— 89; 
I.»o Jonge, OpkoiMt, IV, bldz. XLVII—LVI, LXXIX—XCVU; Van 
Dov('nt«r, Nederlandem op Java, I, bldz. 109.) 

Nicuw accoordt eiide bestaiidt, gemaeckt met den koninck van 
JaeatrH, geiinemt Wvdyaeck Ramma *, ter eenre eude Pieter van 
den liroi'ke, commaTid', ter aiidere zijde, wegens de voorgaende 
oorlogh tnssL'hen hem ende de Genentle Vereenigde Oostjndische 
("omp* jfert'sen , in urdre als volght. 

K/Tstolijck zaii den kduiiick vaorwihreveii beloove, het voor- 
(fiuMide coiitnict , l>ij dv. (iener' Pieter lioth ende Gerrit Revnst ge- 
teeki'nt - , in nlles te onderhinideii ende naer te komen als van 
[vtmr?] desen gf«-hiet is. 

Ton twet'dt' zai deii Koniiick gehonden weseu te gedoogen , dat 
ons t'onlt , Wfk-k hij :st'glit tegens de voui^aeiide cuntracteii getim- 
nuTt ti- zijii, ill etlV'ct als nti tegeiiwoordigh is zail blijven staen 
ter L*"'i""^'^l k.miste van den H' Uener' ', zunder in die tijt daer- 
aen ijets nicer te tiiiimeren. 

Ten derde niet toestaeii , dat d'Kiigelsohe huijsinge ofFtc logie 
soo iiaer ons fort sullen bouwen als voor deseu geweest is, om alle 
oiigeiuiigbti' voor te kt>meu. 

' Witijiijii Kntmu. 

'• Zi,- hi.Mvooi, ui XXWIII ,-u XlilX, 

* (iKimnu'tii-lii'iifnial, iil. Jun rii'tt'rsjioon Cofn. Deze, in 1617 door de 
Bewiiidii.-bhors tot i;ciiiv( rnfm-iieneiual bonot-rad, had nog wol niet dezo 
hwiiTt' «;iiirdisrheid itanvnaid. uiaar woidt , ot>k door Van den Broeckc in 
«ijn mami.-iiript junrn.iiil, ivcils .gfui-rael" geuoonid. 



oosT-isuiscuE cuufAu.Mi: 1608 — 1800. 



147 



Tru vierdc tialtcr op Iwiiitigh Tftd<'m buijU'ii oiw pft^rr gccn 
hu^9«u V8ti CluDfstiu oH'Ct' Javiineii mugcn gebout wunleu. 

Om welfko Toorverbaelide pomcteii nl» 't gecue den Ko^ vorder 
prelPiideert, men hem betalen zall cens vwir ftU de suiauie vau 
»f» duijseod R'' vnii aghtcit, te welen 5000 in comptaiit eu 1000 iu 
Ueeden, wnermede hij Moofft, olle voorgneude que-ities doodtc-nde 
ter uccder geleijt sullen :tiJQ. 

AJIf wolfjkc b(iv«agcj*rhn;veri artijkclcii wij onilcrgcachrcvRii bc- 
keuiicii inft malt^niidt-rcii gvcuntraoUvcrdt Ic hebbon endc bt'lnovvu 
vau weder zijdf nu endc leu alien tijde uarerbrukelijck tu onder- 
hunden. Jn kenni?tse der waerh' liebben dit met uns gewuutilijcke 
hiindLekeii oiidertvkenl. lut furdt Juucatra den 19"* Jii'> 14II9. 
DmU'ni'Wiidou eenigc Javaeiisc letUTeu ge«chreven '. 



LXII. DJIKATRA. 

1 Februarl 1019. ' 

VkQ den BriKicke Ingd^* in iqjne poMtin to DjAkktnt )(<>»n voldocud 
doaniioht auii d«ii da^: bij li«{< in de vat en vnti-d mot vnkolo Xedor- 
Unil»n tltm •J'J Januari op Vf>iTad«rl^ke wijjt« f^van^n g«non>en. Pini«r 
vnn Bui-y krneK na de luidiu)^. Uoim, vau nivt^uirijf, diit di: vi>rst«rking 
nici Ung Ruadi* kiiiin<'n iiitlKxidi'n •k»iio bclei;criui; vun de ilituj* anitw 
verboudflO I'jnkAirnunti t-n Eiiuii'l^cbffn, bIooI den SI Janunri undcnttuiiid 
vcvdiMf Tnii nv-i^rgavf mi-i IJiUo on dcii piiiiif>erAD ran lijakaLn, wrtk 
Ytirdntg dnri vul^tiden duK wenl bnkrxOiLigd. I VgL. Vnn dor Cliys, 
Jakatn, \i\dz. 80-103; Ue Joujj[<.', Oy^ltwtff, A*, blda. XC\'U-CVU; 
Tielo, Kuropeln, IX, bids. 217— 2tH; Van Deri^nter, Xed^tUMdtr* op 
•bra, I, bide. 110, r, r.; mt. jtmnxiol ran Fun dm BroaifJk«,op d«xe dsiA). 



> Van den Crw'oko ' rerioli in Kijn nw. jouniAal heb vol^nde: 

vDon 111" diitn ..famuirii ir^ uni^ vulck op liut vunwiwk vnii de Jaaumtm 
tn'der ua^r Otorl' g«g»<'D met tiiit ixtDtmokt omdut li«t dun Coaumck wmds 
ciuder)«tj<'kpnnMi , by man vnrdn h^m d« uiinditteu NAo^tundeu ; dui diui 
Cotmiack it* ui<'t to rooniju et>ooiumeji, moo dai tonder j^t* borecht [te[ 
bebbr^n, wvdwntcn •luitini^n. 

Dirii :!0 ditto is onit volck door qn^AJ Arin w<;dorocn ^cmnpnn t^n tiuvo lo 
comnic>u. Liaw c^)iam^ndr via« dun r<Mtnim;k, itcju^^mpiuittwii. mat, oyn twee 
hntiidni-H, dou priotvr "ndn deti toiuui4);iiui ni^deuA uoch vviii^h sudvr grwilci 
hMron, din meti wrl dtimrkeu oau dai op Java s^u, dou Cuuniiivk, nnvr 
langb Tvraudffa r<MHl>--u over «ii WAd«r goalligcort »^ado, nocanlnrdco d« 
puat«n varit ouutrwkt s«er nowdo, niiT dui bi>t b^m di(r>-rvnt4] uaUu v.in 
punt inL punt viji't oassu L>u|jtaiw) ta<>Ju attnlrkL vast; ventofbten, aijn hsndt- 
t|jvkau davr up >1<^I«, hi^t vroluk cijndoliji'ik ondc.ri ijckent hecft" 

* Ctt bot (.'ouLriLctbriBk. — Van dci' (.'bijs ho<>lt gepublicrcnl pvn, oud afsohrtft 
gp d» Alff. S<Jor«tariu tu Itelavia b«ra«t«ud«." {t. a. p., blda. SL3.} 



148 



.QINKKALK XSUKKLANDSOIIR UKOOTKOYKKlLIJi: 



Artijkeleu genccord' tu!<schcu den conincfc rau Jitcatra, 
(Icii Ed'" H' geiier' president, raeilt eude coopl" vou de 
I'ldgKlIst'Iie t.'omp*, tnvfyquerende jiideOostj[idientcrecnder 
zijdt; i-ndr dm wntnmud' wipiU-yii Kiidu coopluijdeii varide 
Ni'derlfuidst^hf VrTccnightk- Onstjndiaclie Comp* jnt fordt 
Jacfltxa ter tiudrre sijde, deu 1" Februsrij A" 1619. 

Tett vetvtcu nuUeu den cuiniuuud' cap" eudc cixipl" vau de 
Nednrlftiiiiaichft Verfcuigdn Oosljucliachc (.'omp' het fordt, vaick, 
BinmariitiK van oorlooge ncii de viM»riioemde Kiigels<'h« ovrrgcveu 
elide hct gelt, du cuupumiisoliappi-Ji, juwek-ii eude andt-Tc Cump' 
goedcTen si'd den koiiiiiek vnii Jucntm. 

Dies sulltiii de voDrnoemile Kiig^lse weder neii de Ilollfinders 
gcven ceil SL-Iiip, ilaer vtmr vau de compUuteu , jegcuwuurdigh iut 
fordt vytide, Kail betaelt wurdcn SOtiO R' van aghleu. Hct voor- 
a:)irrveu M^hip xali ver«4)rglit zijn met viiir govdt> i^tuckeu, vvCtigh 
^n^sfllu^ts pndi' hncr loclichnoroii , sea vatcii kruijdi cTido vvfT cu 
tvviuligU pie;eii, (lock met gottdv 74;yleu, ankers, ealvlls eudv vic- 
tuslie Toor sect manmkii tijia met vrijgelej vnii ivlV eude hberleyt 
(ini te gat-n liHi.T He Cust van Ciimiandell otftf daer hel licm stftll 
gelii<^vvti, iivt^iiiioini'ii Aniboyriti ofl'ti; He MuIui^cds. 

Sullen Dt>k mi'de allc de ChrJsti^iicii iiit fcrdt zjjndc liber cadt 
vrij iiijii, vau wat iinli« oflle [[ualiteyt zij i>i>ck mogbtra wvkcu, 
eiide sidtnn intigni iiu^t bnti uyldrageii iilltt 't gcA^iu: hiii-j partjcu- 
licriijclt torcomt, stotFim, kliHrdrreii i-jidc jn comptjinieii df ituninia 
TAU 4!2UO U" van aghteij. Daor en boveu so. suUeu bare pi-nouueu 
eride goedernu tmii.sportren'n bij d'Eiigelscbe aeii d'Eylaiidcii ' , 
8 >iiHer vau (ie Juvaiieu ttll'lc ymaudt aiiden bescbadigt if. wonU^ii. 

De llollaudera sullen gehoudnii wesen, eenen -dagh nat-rde ouder- 
tflekeningb van desen uyt hot fiirdl fc vertreckeo ende de geeue die 
iKigb otigediitipt zuL, sullen btyvm binnrn In-I Tordt, uijtgesxmdert 
de Japtinnesen *. 

Ende die niaghtigh zijn 't gcwtfcr te voorun, nu inl furdt xijade, 
vndir <Jtik de gevangenen sullen liitbiovnn , vaii iiii utf tol tu&eomende 
Nu*embi;r 1(510 geenc wn|)i-M»;n trgen d'Kiigirllsehe imlir te vocreu 
ende zulleu dfrKallveu uullaMit vorden eude vrijgeatellt wurdeu als 
rl^anclen>, alle bKtwHk-ku vij tot nllun tijdij met eeHe bevrasltgcti. 

' Ji^uriuMil rvn Van 'If Unjefke liceO : ,d« t'ijl«aJ«ii voor Jaoo"," 

< Die Iti dioEUt wantn vnu <)u Nudurlnudnrti. — Ditt tin K^dHrlaiidvcv utitt 

uBur Amtioii ol dn Molukki>n nnujitoii v(^rtr«kk<ui , ligi luitiiiirlyk liierauii 

dul d&^r loen huDiia tiooi'duiftrlit waa jf«>reut(ig<l. 




OOST-lNDiaCHB OOMPAOinB 1602^1800. 



149 



Soolauge de Hullauder? «ode hare got'dereu aeu dL* S^Unden 
solleu sijn , aldaer <\oot twee schcpeu beschernit vonieu tegen all? 
Jivnciisc ctidc nndrrc vyandeii mecT. 

Elide als hel scliiii, daervsn voorseyt is, zall gerect zyu, 't welck 
1>inuvii liiicn oHil<; vyffthien dngen geschicdeu Eall, zullen dewlve 
TCrtrccken eode nntfiingeu van tit Ed™ H' generaell S' Thumas 
vau Dale, Kidder eiidf gener' ?au de Eugistlsche, vrij paapcHirdi 
om te gacn iiaer de voonioemde Caste van Cormaudell eudc Kullen 
te zee t:ud« te tuudv vrij ziju vau alio molnsslalie eude uverlaal 
van de Engelw! vixtmoi'mt. 

Van de Hr>Ilaiidi:r!) ziilltu gacii in, (»ss1agie aeu ile EugeUe sclu'peri 
Iwaelir persimeci , totdat het fordt in handeu van den voornoemden 
gener' ende d*EugeUe xall overgvleverdt cu dtt contract aeu beijde 
zvdf volldaen xijti. 

Oock en icuUeii gt^>n Javanen, suk> lange de Hiillnndcrs nog int 
fordt xijn, nit^geu daerbiiinen kumen, dau alleeii de gceuo die vau 
den Koninek werden gnsondeii eu dat uiet bovrn dn aghl pfrsoiicn. 

Wclckc artvkclcii vtij acmrdecrrn crulc liflooven wacrachlclijck 
user te koxQeo. Sou waerlijck heUpe ons liudt. Actum aU buven Jul 
fordt Jucatra ' . 



LXIIL BANTAM. 

<J Febroari 1619. > 

Zoodb bckend is, » hct T»rdrag tad overKAvn vmd !I1 Jnonari — 1 

F«bruu-i uiot tnt iiiivcwring gokomon en wel t«ii^volg« mn )ii<t optrvdoa 
viui BaaCuiB. Dv iulaiid«cli« auturiusium dUr bwlden rociljt mot Inedo 
oogon goxicti, ilftl tin N'<Hl<!rlanilM-» sich in Djakntrn hndden vemUrlct, 
mnnr eagrtn nvnatuia Kiiiira«, dut do En^Ui'.lieti An N«dftrland«(!h« irer- 
il^rkioK xoudou (puin beitetlen. Qnea tniMibtauitbmdiuic van w«lke des« 
beidn Europ^eiiche iiatien uok! BniiUtni trad uu op \u de Eakcn van 
DJnkatrit, b»tv«Uc als eeo leeo v&a tlnntam werd aanf;einerkt. Ken aau- 
sioulijke Bautamsoho mauht kvraui vour Djukairo, vMrdm do os-prgavo 
frii«l\jk had ploats g«rondon. Van do ovcrgarc kwam nietn. Wnl wordnn 
ondfirliAtidolingsn b«gonnAn LuwhtIiwii iln nnitKn i>ii Ituiitain. niid<>niLaaud« 
Toorwaardon w«rdau tcr oruutuiwlc bekncliiigiut; aaar Buutani i;«xoad«u. 
(VgL Tan der Chijs, Jakatra, bids. 1U3— 114; D» Jonge, 0pkom6t,TV, 
bide. CVII— CX; Tiele, Suropein, bldjs. 219—220; Van DcveQWr, .V«fcf 
Intdtn op Java, bidz. 115 t. v.; tfu. joumaal vnit Van dm Hrvfclai), 



> In Kaw rf#n Broerlc^* jmtrnaal staat nog: aOndertyckont bfj d«o oonninok 
▼OD Jacc", gannmpt Wydnich Bamn, Thuinaa Dutl tnAt stjnaea Baoilt, utt 
die vaot fort roornocmpt." 

■ Uit het Cuu tract bcMik. — Vuii drx Cliij* oeeiat Let urer ,v«u aeo oud 
Bfsobritt op de Alg. Sekretarie te Batana bematesde." (T. a. p., bldz. 216.) 



■^ 



aK!(EKAI.E XEDEBL&NDSCIIB OEOCTROrKEBDE 



ArlijltfileD geevst bij rle RaJen K'ggeudi* jiit fordt 
Jilrittrii. »p lieu evsf'li iMide vursiieck vau den kouinck 
vail Uaiitum ill rurmc als vul^ht. 

AIboo d' Koninck uus afTeyficht hot fort voorn', <jtnt, sitlve aff t* 
brckcn eude te raaerpu, sail hem t'selve bij ous ovei^eveii eiide in 
baiidou gelcverl worden, om dner iiiede te Aoeu uU hum sbII ge- 
liovcu, mit* ous vt^rguuiieiide de cuiiditieu vurders ^feuomiueenlt. 

['>rst voor nil niiII deti Ki)iiiiw:k gclioinleii v.ijii ttiis txjt; U^ zt'tidiMi 
JDUckeii, pratiweu endrr allcs vat inoghtc nodigh zrn um oiia ende 
uiise gifedi!n.>u souder suhade ecide verhiiidurtughe [iti] te schepeii 
cndt! iiHer Dnutam ip voercn, eiide ons Kier voor Jncatm oiiderwcgicu 
olTte 0)1 dt; rheedn, mitiigiidfrs lot liitiitHiii, tti hi'vnitcn vau alio 
overlost ende malcsiiitin, die ona door dc l^gclschr offt^ ccaige 
andere moghk' iieugi'dHeii wordeii. 

Sullcii wij niogcn ook tot onaer believen alhlaer op de rheede te 
Ir-ggcu , aen landt uvcrgneii olTl« x't-rtreckeii , soo als de «ik« «udc 
dun tiji Mill ven'ViK'bcn i^udr d»l, ah vtmrt'^u gcscght is, bcvrijdt vau 
alle overlayt utrtt* oiigt'vull imuIc sullen wij diis ouk vervinigcd bij 
endi* iiicd*? jfil FriDsche ' scheepkea. drii Kuuiiiok tocbt^hooir-iidc 
elide nldat^r up di- n-vdr Icggciiite, uiii uiise joiioktm ciulv tnm mW» 
dacriuiie en umtreut le oiilhumleu eudv »uu nut» itU d»n uogh vets 
moghte ontbrekeij, ale ververeiuge eiide aiidtTc behocl'll^rckhedon, 
sail ans vcrgunt wtrdcu, dicI gelt tc mogcu kopen; koo Kullcn 
wij (jok M (fiis bflieven mogea aen laiidl komi^ii cade vau daer 
wotler t« (trhepi! van-n , wtiDoeer het noodigh mil zyn, gelijck vtmr 
dewMi geschicdt i«. 

Dat alle bet vulck van wai iiatie zij itijii, als llulinud", Ncgrus ', 
JaiHuinrfPii , getroudc ende ougetroudc, aullen mugcn met ous uijt 
iR-t furdt te verlrvckKii , in vulk gi:wi,-er, vlirgeiide vaendell, braii- 
deude loiilen ende alle haer toebehcunvndc hagagic, zondcr van 
eeuige Javanca gpriaiteerdt (ftl'te belctl te wunlen. 

Siilk-ii wij nicd<' nijl bet fordt drngiiii , vrij «ud(! orivi^rhindert, 
allf dc cfKtpmniiafM^happen ftudc onrnptjint*"!] , dp C<»mp' toi'brhno- 
reude, mils dat deu Koiiiuck daervan sail geiiieten een gi^reght 
vierdti part, nauKMitlijcIt vvtr e-u Iwiuligli vatit 11)0, tmk mrdr 
uijt te roercu dc hcttltc vnii (Ulc hct gei^chut, kruijdt, kogria met 

I Esq tier twoe aitbepen van Dieppu, onder CbuHm da Nets en Augustin 
da BenuLieo, wa« in ItilT oaa dea vorat raa Uantam verkocht. (Tide, 
Kuf*p«*f», Vni, bld«. 'JOS, V.) 

' Wai Dudcr dctfia tBrm lii«r vvrataut wordt, ia lug niet rauht duidoltik. 




0(l!n--ICNDL'«Ca£ OOHT^OMI ]80S — ISOO. 



161 



«lle Tcsterende toebebuorte, tM>ck allfi dr provisie, victu»lic, munt- 
cosstea eade hwr toebehooHe al? walervulen «udc nndcrw iliiigeu 
diiortuu nuodigli, biiinon 't fordt zijiidc. 

Dat hicr tot Jacatra, aU liel fordt zaH overgeveu xiJD, xulloii 
mogeo viij ende liber blrvcn wooncii 5 offte f1 inati, urn tv ko(i|ien 
arark ende anderc provisie, oiisc schepeii ondo voli'k nodigh Kijndc. 
r CoQiptoir lul [{uDtaui sail gustcll woriivii iii fonnf I'li vrvhcU, 
oni met du <>htii(:(>«£ endf aiidrn; natip ir mo^ii nrg<ttirn>n , alu 
raedo van > dcscn ge&o^ict eude ficn compUiir UivVbornitdi' ]!•. 

Allc oii^e gL'vaiigetieti, van hicr vervuerdt ' , zulleti loegulalcu. 
oat«!agi*n nuU- vrij gesieli. wurdeu. 

Teu laet»tcu sulleu irij uok vermogen, ecr vau liier verlreckou, 
onse joncken met liner »'leynst« geschut.Jwssfii cudc stt-cuatnckfu [tp] 
vetsotgeii hit defcritie ende bchullp vdor eiidr It-jfuii dii? giTiir, die 
uus mugbti-tj inulc^ti-^rfiii ; itullini ocKik genii Javnrieii mci-r awn biiunlt 
olT in dc lo^ie mogcn komea , dtin alu de llollBiid'* xrlffft Kiillnii 
gelwven, o<x^k de joiickiru die op de Hiecde zijii ligg«Qdc, uitt 
bij vniandl. ander? dan door uus allevii lii^wai-rdl. n-rAJen. 

Ditt alles shI deti kouinck na BauUm ous mtt code bij deu 
Allcorau ofte Mosaff endi; met eiju xeegelle ende hatidtfeken bo- 
\e»tigcn «nde vowekcron, sender argh olTte list naer tp komrn eudc 
vaderbuudvii. Uil duende, stall hi'in ou»; furtivsw uiide gi^uimiude 
ia handoD gidevcrt overgegeven wordeu. Aotaiii iot fordt Jacatra 
9' Februarij Hi\9. 



LXIV. BANTAM. 



II Maart KilS. < 



I)« vrx<rwM*ridf>n vmi 9 Febmari werdnn t« Banian mtd. h«krariiti((d. 
BAOtnm ata^liic nK«r b««U«t« intcfatw van overs*''* iv reratrrhinic, 
■iLfaktu TU) hare •leohtio^. D« Kedertiuidflr* baUAteii thuu, Ut blijTea; 
dea 37 FvbnuH w«rd liet bcAlQil R«auin«n, oin ,ite pUMae t*|t*" <1* 
he vdeuM! Jsv&z>(>u I* behoD<l«n . door valoke ini'ld»|i>ii ala Oot vwImbJ 
bftd of nog Tvriceoea mogt«, aoo lange fact ia Teiiaoyaa waa." Tai^w* 
oDderhanildftogso BMt BaatazD leiddra UM ondrraiaknd (MiWrarp*e0P l r »i . 

Ufli vaH«fa wrloop derDjAksti«W-h*! iMnjiRloicniiltnlKajda r arJry TiBg dor 
lhnH»oniHH , walkc baoncn I«camai) van DjakaKa tiit sgn fttrnd baddaa 



■ .TMr": sw Taa der Chgs, JmJtmtrm. bidz ZI6. 

> }*t0U!r Van dao BiokIm an d« Eya«n Wftnn op but na 

* Cn b«i Gontnctbotk. 



ORNBSALE Minnmr.ANTISCRR QBOCl-BOYKKBDK 



verdreren en do Btiohting van Biitii\iA {HO 3if«i 161&) irijn bokond. (Vgl. 
Vbu d«r Cliya, Jakatra. bidr.. lU, v. v.; Ds .Tonf(e, O/ilronuf, IV, bldx. 
CX— CXin;'ri(^lp, e:u«pw«.lX,bld«. 2^0—223, 226—227; Van Ucvealcr, 
ytderland«rf op Jant, bids. IL8, vv.) 

Contract ende verbondt gemaeckt Inssphni Zijnc Maij* 
deii koiiinck vnu BftiiUm em\v <1'E. Uecomimttcerd*' 
wegen Ac Verficnighilu Nfih'rlainlaclie Oiistjndisnhp ('omp" 
tegenvoordigh jut forfit op Jacatre. 

E«rsti;1ijck snll den konmck vau Bantam gehouiien vcseii ciide 
betn verbtiideQ, nns ende d'onsi', sou hier tut .Iticutra nU tot 
Ujllltiilii ill de Ingie, tc bevrijdcn %'oor alle ovcrUsti^ eudc gcwcUt 
Tnti jiiM'uuiidcruti utthJcr liit Batilam ilIs iK-t Eiigitlm'. uiide niet te 
gcdciiigf^j] tiogh toe tc kt«n, dat op ons tcgcnwoord- fortli cfiuigh 
Tounier guschut, t'xij door He Kugelsche ufFtc jiiwDuiulereD van 
BanlATn eu hier, geplniit en gostelt sull wordeii, mncr tei ci>utrari« 
alte middelen van hosstiltteijten te voorkomen ende on* alllsamen, 
ah vouTtm gcHcght i». vour iiIIk moctwilligt^ beschvniit'ii. 

Otis sail oii'k &l\(: libi*rteijt eiidc. vnjlieijt, aoc hicrals tot Bnntara, 
vcrgundl werdeii omme upentlvckeB odscii Iwudfll nU vyor dcseu 
te iricjgBii drvveii pude proflijt van nuae H"" Mcwwicmi tc lic- 
traghteii, Intrude oudcriujwcheij uiiis furdt iu esse, ' aUt ji^geuwoor- 
digh 19. Ejidi: tut niuLTder vcrackeriiige vnn t' voorechrcvflii, Kail 
DOS Sijne Mhij* tot onderpaut als c>o»tAgicrs hicr iti oiis tcgrnvoor- 
digh funit beschickt'ii twee pvrsooneii, te wbIwii quiaij Nebe, geseyt 
Tjif'inoij - I'ndc Limfco Abdiill OiitFftr ufl'lc den snljiitiddr (iniayngiis 
^'argit * ill xijii plaets, tcu tijdc dnl dit oiis tegifuwoordigh cuiitract 
iu alien deele eH'eot magb sorterea ende Dnergekomcu kaii werdeu. 

Hicr eii ti-gen sullen de gecommitteerde van d" fordt gehoudeu 
weseii, geuii Jiivancti te beat-hadigcb utite tegen dc jiiwoondereu 
eenige hosstilitetjt t« gehrayckeii, ende ter aeiicomste van hunneu 
g«ncrae11 uR't* eeuigc hacrdcr schepen, WHcniiiic hun zoiider pyryc- 
kcll vMi uvcrlftst der KtigellBi^ offtn andere zoudc koniion enihar- 
quertni, de voorsehriivcii Btcrckt^n tc verlahm ciidc tc rawrrcn. * 

Zall ouk den Comuck uit vrijen wille ende uiet to ackija van 



^ In weaea. 

1 VeI- Van dor ChiJB, Jakatra, MAe. 115. 

' Kinlit miw W»rga of ngocs Watga, [V»a d»r Cbg», Jtxkatra, bide. 126, 
V. 1S«.) 

' Men had in nndn vcrs»rrking bltjktinar Af. bfldoitliog, di» xakna filependA 
to houdctii tot Co«;nii tmnigkoumt. 




OOST-TSDTSOire CXJMPAOMK 1602 18O0. 



ISS 



contract vereerdt ende toegesouflen woriieo , te weten soo haest de 
roonchrcvpji twee peraotieii iti ustagie sullen bekumeu hebbeo, 
tfrcroght<' vicHrpiirt vnn alle (lea Coinp* goederen irit voorechreveu 
fonlt berustfiide ufVle nucr taxatit; ilessvltrs dc weenie van dicii, ala 
made Ust comste van den vnorHrhrt-vcii gi'iii-r' iilTtn dc srliepen de 
Tolcotnene heltft van alle he* groH' gcwhiit tJiidi- stcctistiirkcn. 

Item tot voordere vrieiidlschnp eiide eenigh' belooveo ende zweeren 
wij onderge.ichrcvcn, den koninck vnn Uautam eude den zijnen Tuur 
alle gewelt der Bugelse eude eijner %'Y&udeu te bevrjdeu eude des 
van tioode zijude hetti in allcs to Bssistcreii cride tot meerder ver- 
iftkeringh ran dit vnonn-hrovcii »hIIcu otise vriendcn tot Bantam 
hull alldavr vahi langli onthuuden, mite dnt hner den hundell vau 
no flff Tcrguridt sail irordrn. Sullen ook dc- vriendt'ti Hnid'' JauM. 
van L'ffeleD ende IJirck Lamberts, voor deseu vnn Ziju Maij' her^ 
waerts ge^oudea ', hnii opt spoedighste, suo haesst alles volco- 
mentlijck gccontracteerdt eude btj deu Coniiick otiderteekeiit »aU 
weaeOf wedrr nhcr RHiihuii vcrvui^u , <ip dat uUes met mcerdor 
sinccritcijt en sondcr bcdrcgh naergekomen mflgh wordeu. 

Dit allea hier voonioemt beluoveu eude zweereu jck, paugamu 
Ahj RftDn dc Meugala ' bJJ mijne koniticklijcke vaerheijt eude wij, 
gecuuimitleerde preseut jut furcit up Jacutni, iu iiUeeu deeleu iiaer- 
komen, ende te ver^nr^ii dnt alle imi-t^ekunnicu xatl wrrdi-n. Ju 
kennisse dcr wacrb' hKbben liier van twee eendcr jnhoudt late.n 
srhnjveu eude beijdtT met cijgcner handeii onderteekent, d'ecne 
berossteude onder mij , koniuck '' van Bantam, ende d'nuder oudi-r 
ODS, voorschreveu gecommitteerde. Aldus gedaeu xouder aigh offte 
list int fordt Bat' * op Jnmtm desr-n 11" Mw;rdt A" 1619. Was 
onderteekcnt Pietpr Tan Rney, Jrt) tbii (lorcuni . Henrlcit 
JanMzoon. A. G. Hull!sHt08, Jit^rt HernMkU8/,ooii, Van IJffele, 
J. (loeitely, Abrnin Stricken, Ilendrk HtTnisnn. 



> Vgl. over ben Vim der Chga, Jskatra, bids. lU, 114, 119, ens. 

* Pangernn ArmRiuindi Men^nJa, Bantam's rijlubeatiturdar. (Vna Devaator, 
La- p., I, blda. 75). 

* Dit komt niet ovorwen nirt do verondnrstoldft oadortftekeuing van den 
Bi)k3ibe«t<i uril er. 

* TftD Rfteij OD de syaeu liadden hot Nedvrlandsohe fort den aoam Bstavia 
gegeven. (Volgeaa Van DevBulor, t. a. p., bids. 119, juUt den 11 Masrt, den 
dahim dua van dcao coat^ept-ovoreonkomat. VgL Ue Joage, CjpJttfmaf , IV, 
blda. CXU). 



158 GEXEEALE NKDEBLANDSOHE OEOCTEOYEEEDE 

side may bee appoincted to take true notice ther off, wherbye noe 
jealousie or difference may aryse to the discontinuance off our loues 
aend amijtie with another. Ffurthermore wee hould convenient, 
that iff eijther off us schall haue jnvested all is * cargason, both 
off- goes ^ vendable aend moneijes jn pepper, that then and not 
before te other haueinge a cargason off moneijes oil goes ' or both, 
may and shal be lauwfull for hune ■• tho employe the same for the 
pticulier accompt off his employers, provided that zee ^ giues notice 
tho the other ptye, that a just accompt be kept aparte. 

Allso'e is requisite toreniers (?) cousidaracotis, that neyther off us nor 
anye for ns schall bargaiiije, " buy or pcure for his avue pticuler 
Comp' atiije pepper out off anije jonnck or prowe ' what soeuer, 
wthin this riuer or road apptayniiige or belonginge to Jarabe wthont 
a joynt consent off both ptyes and iff anye shall be soe bought, to 
be equallije shared in hallues and w'"' off eijther parthye schall 
breake or cause to be brooken anije off the forementioiied agrements, 
shall bee held as a disturber off the comende ** peace and bee re- 
ferred tho the principals att Jacatra for his censure accord! nglije. 



LXVm. KUST TAN KOROHANDEL. 

28 Augustus 1020. » 

Na do. gebeurtpiiissoii van Hil2 (zio luisrviWir, bldz. KM) — lO-t) haddmi 
dc Nodnrlaiiders ziuh in Puliciit. staando gt-liimdeii, uiottegnnstnniidc^ de 
iiilandsclie atitoriteitcii zieli uiot in «lk opKluht hi<;ldi>ii nun hut vcrdrajr, 
deii I'J December van dat joar giisloicn, niettegniiatfiandii ook do tcm-ii- 
wcrkiiig drr Portiigeozsn. Zou werdan if, koston van lu-t opbomvi-n d«r 
,begonneu foitreasc'' ma slotte door dc 0. I. C znlve (i'^'l'"'KS"- Masir aij 
wcrd volUxiid (lOiyj eu mot ecu guriiiKoea voor/.iun. Eiiht^r was hot iiii-r. 
zoiidor groote mocilijklu'dcn, dal het [jleit wi'rd gi-woniifiii uii „('xtra- 
ordinaric onrcdclijoki; soheiK^kagic" koii niut wdrdiMi gc^paard. De mueilijk- 
hoden werdcn vcrjiiw^rderd door de onopliotidelijkc binnonlaiidsclic twistpii 



I Its. 

» (Joods'J 

' And goods? 

* Him ■? 

• HeV 

■ BarKaiii. 

^ Porahon , pnvuw. 

" Common V 

« Uit het Contractbock. 



doar-irtDisons ooMPAnxiG 1602 — ISOO. 



151> 



ondcr da inlEindsdka AniuieuUjkon. niot in toom gebouden door Mti 
kntohtig oantroal bestiiur. E>ou dc«l rnu hen truk piuly tcf^ii ie oiuen 
mu h«t kwiiiii tot vijiiniIi<lijkhf"loii, wolfcp rfe i).l C. gelukkig te boveu 
kwtun. Hut bolnnii: vuu dit cuutruin vnu tuinilnl veti ateods lofior dour 
do ofwnn iiii;fxion; vmiral do b«kitndft KuM^>i>'kMi, nou gcwild in di:n 
WidHtaclieu Arvliip^l, kw>m«ii AiAr ler nutrkl. rui df vOTichilltindn dtmlon 
viu) do KqhI raa Xoroninndel ea cldnra en w&rr<a in di« daicen vonr 
ODse commorcie Vftn gro0i« betoekcuiis^ Ook do Eiifift^Unhffn kwAm«ii er 
haudBldrijvnii. iV^'l- Vau Uijk, iramnttT mm fitrcAowi , bide. 2? — 16: FcMt«r, 
itadras. p. 2,/:; W. W. Uuiit<!r, HMvr^ of BritiA Iitdia, 1, p. 397. 969.) 

Cootraot gemnfckt duur Jtteragie,* beer over de 
OmmclaiulHti vini I'alltacatta, tcr oenre euA*^ A^Iv 
PiiU'Iitt Giutt cmlc \{i\^n-- Cliittv tcr (itiiUTt- zijclii vmir 
deii lijd von drie jnren, jnfraciKJt; den 2S" Augustus 
A" 1620 tjvcr gouveruo rU'ser stadl l^alliacntta aU 't 
laiidt, davr ouder surtcereiulc. " 

Crcdentie brieff door Juteragie aen d'ouae g^Tcn, 
slsende op 't voorgsende ncooordt , den £8" Aagustus 16S0. 
Jck (joul>iir lul.i:ragic, ilie over ID Jeiitijsche ' mijieu landta 
gvuircrueri.- , hebhe Hejii'r brief vau ercdentie gegpven aeti den cai>!lnvii 
mour dcr HollniKlnrs. AUmjo ji;k omtrctut Pnliacnltn vuva gi^kutiieu 
wegen de vwmdorta,* btMi ook iut fordt bij dfin Cnpytayn Moor ge- 
ktiracn ende nlkrs dal vour (Icscii tijt wus gcpusBL-erdl "• met detinndcreu 
aflgedfleu; nulc omdat IViU-pagir " iiiirt imer beliooren met- mij 
heefft g«bnudeli, sou \wi:\X\ den capilnvn moor voom* deu vour* 
treri^n PederngiL- mij rtut-ii visitereu,' derhalven jck hern dour 
c1icns])rcRken van Am Cnpylnyn do visie *■ hebhen Interi bfthoinloii, 
mits ilat bem vourt»«u mil dmgvii vmlv guuvunicreu jn de Mwlt 
als ten tijde van Obavriim ' ciidc jut landl dacr dc visie over heclFt 



< V|j[L ivvt hem Tun Dijk, t.B.p., bidii. SO. Hy «a« noK nlliid «Qn dvr 

ldd«n vnn dn ondcr elkaador siiijdeiidc piutijeiiin dobinnenlandaohA iwiitKin. 
■ U««e ov^roeakomst kuu ik woglnt.Pii, omdM xy voor ooa vau goen billing 
U. W«>l uneni ik tiet dAAr ond<?r«t4Uuid vnnlnku; op. 

* Uiur vHirDKwdvlijk inlnudwIiL' ui^lui). Uet wuurd is algnleid v«a li<it 
Pnrtiigeesoho fgcdtio" — llt-Jdiui. vfirvii!^«Ha tnwr b«paAld de inhiwmitdiA 
b<<won«r4 ran ViWr-Indi*. (Vjt'- do pUimKnn bij llolnKia-Jabxan, p. 2bU.) 

* Pvduif<!>v»ah .vi«itad'>it"f" = (ipxii-liU'i-Hy l>e bndooliuK ix inij ntei diiid«lijk. 
' Vel, Von rii]k, llVmrner mn tfrreA«M, bldx. 30. Er waren Tijftndriijkhediin 

KOpliMftd LuMM-ihi-ti Ui'in tu\ Ac. O. I. C. 

* Ecu dcr vitfiadoros in PuUcac 
' B«iionkpn. 

* D« bebMtki^aiii biervun in ana v«rband in my m«l voUcoueu diiidtiyk. 

* Zia hiorvdilr bids. 101, noot 6*, 



180 



QENKIIAI.E NEDERLANDSCHK aEOCTaOVtESDE 



liner oude coBstuijrae eude gebrutjcke. iJit alius hcbbe verguot acu 
Pftiieragic. Dies hfelft den voornocmrJc cftp' mnor oolc toegclarcn, 
(Ul [ik] ' eenigb vulck tut vijsie in de stadt sail laeten, eude sail 
dpaen soo lange van valido • wc»en «ls Pederagie het boven geschreven 
sail uiulorbuudeti : cndc sou yets in de studt oJl'lc laiidt rlarrtcgeus 
doet, sail den Capitcyu Moor inijii in mijiie gerc-gbiiglicit Tnnintciiu'reu 
code IVtitTBgic iiift assisteren. llwveii de vnorimeniflc Pcdcragiv sal] 
uuk geeii midet vysinduor dnnr in du stadt latcu wcsen. 

Kude jiigevnlle eeiiige VYniiden op 't fordt ' offte up de sladt 
ijeta jittL-iitucren, beloove jck de mIv« met alle miju maght te 
biMchi^rmiMi i-ndr ti! asjiisd-ri^ii. Dosen vati gelorjve hftbbc lok gegcvcri. 
^Vus oudcrtvYcLcLit S. T. 1). A. P. (t) * met de iiame vau zijuen ^ Godt. 



LXIX. 1UM)\. 



Mnnrt IBii;- • 



I 



Do i;i]l)0urtL<ui«8aa up dv Bauda-uiliinduu volffdoa den wtig, die lat het 
bitteiv oindo nniido Imdon, Kondor dftt de iclkciis gosloloa vcrdrBgoa ett 
oTAron Ilka null nil iJiuiriti diinntntun vt<rbi>l«ring t«u g(i«de bn>i!'h(4ia (2is 
hiervtidr, ii* LI, LIV, LVII.)- lit' lucMiaiid wurd mrorj^urd , lUs de Bonda- 
ncoMAii kniia iug<^n , df-- iiiUMkAiitnolan ohd andero hftndelBren (e ver- 
koopmi : E II ropmoH-hn of inlnndsvliq. /lio brnk Stnmnti ihiervdilr, n" LV'U) 
iu 't beitiii van l&2» miit du Coinpagniu. (Tiolo, Kun^e^n, IX, bld«. S3&.) 
TflRJi nil CWii in J&niiftri KiiJI v.ijn bftkondoi <Kirl(>g«W)cht uaor d«ongi»- 
lukki^n eiland«iiKro(!p uuderuaui en danr rorMiiittrcptrad dan ooit, werdim 
SInmiiii vii nudoiv 8tr«keii )ji.>dwoii);i>u , liel liuofd in dan st'hoot t« loi^^u. 
tViiu dor Clitj», BaHda-eitandei* . bidz. 1(1^, v. v.; Tinlu, Hauiejiloffm^ I, 
hlda, Xtill, V.V., a72, v.v, ; Humpttrr, IX, lilndx yS'J, *.v.) Niet onwiur- 
Hiihijtilijk, n| i« liel niot ««kiir, i* ciiilnratunnd pintirjHiit tnan met SlftUMIl 
«ii uaiiiim Biidvrv Htn^kun van Oroot-Banda >■[] RoaODgaio gi'xioti'n. 

Vulghcn d'arlikcleii, die syluTdcn ons bclooft hebbcn, 
als volc-ht ; 

' 1. Dat ay altsnmeii sullen sweeren ende beknunen de Kd. Mog. 

' DkI de«« inlftfBoltinj; da jui«(e U, blijkt iiii eoa ander Gxemplnar vaa 
dosfl ovoniQuhomst , vrvlitu in 'r. C-omrui'tboek voorkomi inb dnlo SS Au|{Uiliw 
IG'Ji, ecu Mljkhnnr foijtjt'vvn dniuin. 

' Portupipucli := van krnchl. 

* Hut fort Ci^'ldriii ill. 

* In lii^L undnr ex<?niiiliuir stant: .B. o. d. H. V," Do vnrktnriii^ desor lett«ra 
Jtnii ik uiel g«veu. 

' la het andpr «xi.*inpla«r : .mijnDa Clodt,'' 

* Ovurfenomun uU Vnn d^-r l-liija, Uattda-eiUmhn , hid*. ISS. 



oasT-isDisonn ROMPAr.siE IS02 — ISOD. 



161 



Hwren Staeteii eiide Svniie priiniftlvrke Excell. vuor haer eiule haerdcr 
naftcumelingheii liooft entle Iiecreit, belonvcnde ileselve in aller gf- 
ln>uwiclivijt (suridur eeuighu listichvit] te (lieiieu, alsuuck ineile a«u 
deu Gooverueur, die vnii (lun Grucraal * hier in svnuv pliiatae 
^laeteii sml wordeu, uftc mjck rlie hiiT by rlen fIoiiv<MTiftnr in nyue 
pUetse geste.it sonde mughen worden. 

'%. i>At se bner lant mette casteclen rude vruchteri geveu in 
hjindeu vau den Oeo^rael , gelijck »y nock by deesen waerelyckeu 
(aonder eeiiigh bBrlroch) in synne handeii geveu, soiider diit. iemtvnt 
anders daartip Sets sal hebbeu ie pretendeeren , bekennende hiernierlo 
dc IDrl. Mog. Heereu StueLeu eude synne Priuselycke Exell., ende 
gecnr andcrcn voor harn^ liooft i^ride. wettclyclcc Hcoruti. 

3. Tut etu erkeuleiiisse van dieu siiUen »j haenrn heere betaeleii 
de Ihieudeii van alie haeru vnicbt«n. 

4. Sullen hfiCTe vninhtcn ncrgcms tfi rf>f>p brrnghcn als op Neyra 
■ende FouUuay aeu He cui>pliedeu alrlaer; stiileu ouck leverbaer guet 
moeten levercii. 

5. Snllen nock geeii st«rckt<^n moghen maetken, mnar sullen 
.^houdeii weseii op 't strong le toiniiieii wotien. ' 

6. ludien Acn (louvenicur vnn Handa ccnighc hiilpt^ vau diient- 
lieeft, tsij in oorbghe off int maecken ran sterckt«D, sullen bcm 
{stMi veele mogclycke) tersloiit hplpeii , d(>cli dnt volgena de belofte 
hner gedaeu. * 

7. Sy en sullen selve geen recht moghen doeu, raimr, alsser let 
voorvtit. sullen den Gouvemeur aandieuen, dewelcke dun rnett* 
OrsQgcays vuu ^( inud de «iueck« sal ulTdoeu. 

8. Sou beluveii ttnde cweeren sy , haer 1* hoiiden tegent^ ' hiu;mu, 
leere, gelyck cen goede ende oprechte gemejntc betflcmt, cnde 
sonder eenighi- liot naer Ic cumineu site de imlonnantien eiide 
geboden , die by hpii gcvf;n sonde. 

9. I>it alles sweereu bv luyden mtst ajleeu vuor haar selven, 
meer voor alle de gentt, die op Haer latit oulleu cummen wunen, 
beloTende 'jock te hrlprn. dnttft van andere naergfcomm*-!! snude 
Tucdeu, eitde te helpeu straU'eu^ die daertegeus sullen cotaeu le doen. 

' 0«uvi;mmu"'K»nerai«l, 

* llffC niiNjr door ia onsen i^ebmikte ixuddel,oin de mluiderB gemakkcJijlcer 
ADiIvr b«dwnii)i te houdeii. 

* OeM lMkbit« zioeuede is my nict daidelijk. 

* Ten wuutieu va& , tegeaorflr. 



7" Volgr. m. 



II 



162 



OliNKbALS NKDBKLASPBCHB QROnTaOYKKBDB 



LXX. BANIU. 



Mel 1621. 



lln« AAk ]>n«loe llotn zich {utQ d«n wil van Ox-a ondcrwim^), ■• bdtend 
uit dii bij hnt. vour^iandn iwiitnuii AunfcuhntildB biYiiint^u «h literatuur, 
wiiui* ook xyo bfihoiidolU de bloodiffe ([obeiirleiussea KcdureDdo ea a4 
tint (iliiiijen d^Knr iwnlractAn van Mo&rt en ilni I631. 

Jiiti I'ielerss. Coeu , Gouverneur Generanl , wcgen de 
liuogu Mugeudti U«ereu Stateu Geueranl, sijue prlocelijcke 
Kxcelleiitif , priiioe ran Orange etc. eiitlc Heeren be- 
wimhebheri'ii cler GetiemelR Oost-ltidische Comp* der 
Vcreeniclidr Ni'iitTJaiidfii jn ItuliiMi, 

die TRii Puluron in gcuade auiigenumeii hebbcnde, 
heefl hftar vergmit opt selvige cylaat te inogea blyvcn 
wouiiPii op liner volgeiide ccnditien. 

Ill (Icii rcrstftii, dat d'Orfiiigmya etidn OTfriiooffdeti vaiit cjlant 
Puloroii sulleu bcloveu ende sweereu, gelijck sij bij deaen uyt doD 
usem eude van wegen dc gnntsche gcmeente op hncren MocHsaf atto 
te »amcn endc cick vnn bim int byzondcr bcloovcn cndn swcrcu 
Toor hnep rjuIp haere imcomelingen , de Hoge Mogende Heeren, 
Staten Generael ende sijn B'xcell. Prince van Orange etc. ende de 
Heeren Itt'wiiitliebbcreu di-r (iciieralc Oust-Indisclif Cumpagnie vnu 
de Vereciiiiihdi; NcdtTlamlrii v<ii»r hiicrc Sotivemiiic etidr gnhifdende 
Hccren t'erkenncn, gehouw cndc getrouw tc sijn, gdijck mede deii 
Ueer Guiivcmeur Ucnenial, sijuen Luitcnant Quuveraour iilhier rcsi- 
ilcrende ^ oftc nndcrcr gcsnbstitueiirde overhoofl'den ende dat alle 
hiitr K. oriliHiiinntifn imomien sullen. 

Sullen dien Y4i]gende de vooraz. Omngcajen ende Overhooffdeii 
Tan Pulorou verclaereo (Ut »tj *t evlaridt genoempt Piilorou, stercten, 
Hlflden oiidc. vruchten vntidi«ii, gidijrk die van Slatrima, Wayep» 
Dcmmer^ Comber ende l{«ssnngijn g«daen bcbbcn ' van hacre roor- 
noetnde ptaet^en, acnden Ed. Hcer Oouverneur Oentrael suyver ende 
dnenip niemandl ids hecft te. jircieudfreri , sinwuriijck sunder arch 
oftc list overgegftvcn eude opgcdragrn hobbon vniir hncr cndc haere 
aneroometingeu, gelijck sij taelve eyjaut ter goeder tronwen opdragen 
ende overgeven mils desen. Dnt sij dienvolgende gceu nuder princen 
off poteiit&ten erkeunea off houden voor haere Soureraiue gebiedeuda 

■ Overgcnomon oil Tiol«, Bwuvitoffen, I, bidz. 384 — 2S6. 

* M. A. w. oaze gouvomcur vnn Bandft. 

* '/.!•> hnt voorgoHndo i-oatrftOt. 



. 




OWT-INDIiirHE OOMPAONIB 1602 1800. 



US 



•ncle vettige Heren &ls de Hooge Mogcude Hecrcn SUten Gencmel 
der Teroenighdc Nederlanden endc hacro gesubstitnoorde orpr Hcse 
eylandeii. 

Sallen in drkentenisse aeii hurcii Hcrrc den tiendcn in alle de 
vrochtcn die voornoemde ey!and Poulomn ophreiigt betaeleu. 

Sullen alle de nooten eode foulie wel gccunditioneert op Pouluany 
oft Nem te coop brengen aende geene die ?an wegen dea Gouver- 
ueur <laerty« gesteld sijii cnde nen uudere geeue verciwpeu mygheii. 

Sullt^n geen rcrsterckinge mngen maeckcn endc beneden t'geberchta 
blgvMi woonen. 

De Gourenieur, vant laiidt venigp aasistentie van noderi hubbende 
t*9ij ten oorlogc offfonificfltic in de7c Inndeti , sullen de vooraz. onder- 
daneu gehouden wesen datelijck sou veel doenlijk t'assisteeren. 

Sullen Diet vermogen justitie T aij iut civU off crimineel 't exer- 
ceeren, mnar sullen aenden Gouvenicur voorsx. recht venoecken, 
die leu overstaan van d' Onucaye van d' eyIaudC alle voorralleiide 
saecken sal decidereo. 

Sutleu voorder beloven ende aweren, dat sij haer iu alles tegea 
haerc vimr*?-. bonchtTiii rndc gubiedrndv HKcren aln goedn cudc g(?- 
iroHwe onderdnneti Inestaen, dmgeii, dese ende haerer E. ofte haerer 
K. gesubstitneerde statuiteii cude ordontiautieii sonder eeuich tegeii- 
ae^en ofte wederspannicheyt sullen aennemcn ende in alios iiaer- 
ouiDvu , 't welck de vuonz. Oxaugcnyeu eude uverbuulfdeu belureu 
eodft 9weeren atillen, niei alleen etck vnur hatsr selveii, maar (H>ck 
te helpen bevoirdereti dat bet bij andcre ondorhouden worde, ende 
de Gouvenivur lassisteren, de cuntntveoteurs randien te straffen. 

Toirconde vant wi:lcke d'Orancajcn end*" alle die op Pimlomii 
wootien ofte uaennaeU soudeii mogcn comcu wooucn de« voorw. 
artirulen hcbben bestrooren (* onderboudcn ende nner ie comen ende 
bebbeu oversnlcx dese met eygen haiidcu oiiderteekent. 

Int Bchip Nieiiw ilollandia, leggeiide in d'eylandeu Banda, ndij 
8 May A" lfi21. 

(Volgeu de oiiderteekeiiiugen in Arabisdie karakters). 



Dit is een scbrift vau de Omiigcayas van Poulou Ay ' 
ende Ponlou Ran /len de Ge nrrael , den wclcfccn Godt 
de Hrere segeueu wil tut lUle plaetseu. 

* Era groot deel dor bftwAtiM-H v«ii Ai waron na^r liocn govlncht- n» de 
v«raTi^rit>|{ Tun Ai door Lain in IGlfJ. (Vgl. <x>titrm.'t LI; TiuU;, AtrofwCr*, 
bids. ITi^) 



I6i 



DEHKULR NBOKHLANDSCHR nitOCrsOYKKUDR 



ViKirdere biddt-u wij himi den Geucrncl om dcKb acht artijckelen 
te oiiderhoaden opdat dner gcna tvJst meer en ontsta, want hlrccde 
site de 0niiig<.-a_va9 v»d gmitsch Baiida siju mel den Oentrrnel geac- 
riirdpert , het gRntsche lant vjin Uuiidn tc geven aeii tleti I'ririce 
van IlulUnt id haudcu vau dcu Geuerael. AI900 hebbeu uuck gedaeti 
die de Uraugi^avas van Fuutuu A; ende Foubo Run , endt- hebben 
het laut van Pouloii llun gegeven aeti Hen Frince van Hollant in 
haudeu vnu deu Geueiael. Daeruin bidden wij nlt«ameii neu dexi 
Generael te willen betaven dese aclit artijckeinn ti- doeti achtervolgen , 
opdat hier uae gecncu twist meer en ontsta, opdat oock deii Prince 
van Hollant een Heere blijve uvtT tguusche Imit van lianda, 8i>o 
lango de wcrelt staet; bidden derlialve aUsfimen aeii den (icnemcl 
het roorgaende ' ona te willen beloven. 

Eerstelijck onse ' religie, dalse mis geen over[lft3t] in onse religie 
eu docn, mner dat wij vulgeus onse religie mogen leven eude de 
Hollanders volgens de hare. 

Ten tweeden dat nieinant nen ons vrou en kindercn nverlast en doe. 

Ten derden dat niemnnt in iemanU huys eu c;ume om quaet le d'>en. 

Ten vierden dut iiiunmut uiiverdicrit gcKlagun en wenle; indiirn 
de Bandnnescn,' datac met Keht gciitraft wcrden. 

Ten vijfilcn dat niemnnl het sijn'^Miitrouften werde tegenzijnendanck. 

Ten sesten dut niemant gedwongen en wcrde tut eenich wcrck, 
want irij nlls-imen tot sulckeu werck niet gewerit eu z\}u. 

Ten serensten c» laet ens njet Lcr oorlogc brengen in andere 
landen mner indieti eenige vijnnt in Baiida comt, aoo sullen wij 
met de Biutdanesen * t'samen met de Hollanders de vijaiiden tegen&taeu. 

Ton achtaien indien txnige Handancsen bij de Hollandera quamen 
loopcn, dfttae die sullen wedergeven, ofte indien eenjge Hollsudera 
bij de Uandaneseu quaraen dalae die oock sullen wederfeveren, opdat (■*) 
daeriiaer geeu twist meer en untstae eude geen miabruycken meer 
en geschieden tuwsehen di* Danduncsen eude Hollanders, opdat den 

' Natnurlgk con KchryfTAiil voor: .volgunda". 

* V«ti ili^r f'liijit, t. u. p., 111*. 12(1, niiot H, tfrkt'nt hiprbij omx: „r)i' vnor. 
wnariK-u liHl>bi*a ki^uuclijk ocu B>trid»floli(.'u,K'H>uNi,tdQi'l)uidj>vheii uvursprviijE''. 
Al wedar een bow^B, dot if. Bando-nuflacn wrI dcKalijk wiHten wal %'ii onder- 
t«ekendoD. (Vgi. hiorf(i6r, bldf 'J-l, noot 1). Trouwena, boide documMKAn 
xgn 00k in 't Mnteisch opgemiuikt. Zin )it«riinht«r , l>Ix. 166 — 170. 

* Hi»r iM lilykbnar tutu iiiti^-vttllon, intuir do bodnflling in np ce malcaa uit 
den Malci-trrhftti u^k^l ; .dat, irnlJt'Q nnri ltn.tidanp.«i iibrnf verdicnt, dioatraf na 

' Bewoaero vna Uroot-Uaada : is hiermedo vermmdolljk Komeflod. 




ooJiniaiKBE co»ionu I602— it»oo. 



U& 



Qenmiel Tolromelijck het Isnt van RnnHA tnncli goAt dnett noo IrniffB 
6e weervlt slael, npdat deo name des Hi-«rfti (irnernfU nwvh VKrlir«>t 
wcnieu in allru plnalseu, tmo wrl inde Undrn IxiVfiuvinU all bo* 
ne^cnsirints gclcgrn. Dal oock descn liAndi^l fli*t (tininnelii nit^i *ffr- 
brukeii en wtnlt>, so lange Up. wcerrU slant. I>Jl liirldea v^«lUamrn 
dat oas den (lenerael belove, wftnt de miflbrn^oki-n na dflie adit 
arlijckeleu en couueu wij niet drng^-u ■ cmtc daerMude twiit wt ifol- 
atar.n toaachen de Baudaneseu eude Hollandrn. 

Dacrom ge*eu wij alt&ftmCQ met rcvnder (trricu tt kmnm aen 
den Qenrracl, want wij bvbbou gehnort brt grbot ende ville d«a 
Geacraels nm Dant BanHa te underhuadru ko Uoge de wobvU 
abwt. Ende iudien de Oenentel u^wh eiiU begeert, wij bt ^wwu aoJi 
oocfc dnvseotruut ende ran hertea, gelijck den (Jettend iril. liaaMis 
bidden wij atnden GrueraeJ dat il«8e achl arttjckrlrn nirt ntrt- 
tredcu en wenleu opdat de genoMfadoeningc ende uprcchLichcTt van 
den (jpoene) over den gantschcu aertbodem mof(en gelunn werdes 
ende a|lc linden zijn wvort mogvn rotgeo. XHt Mdtrc wret drn 
Oeiienu-l wet, qumt om dat wij revn van hrrt«u kijd, too bdpea 
wij bet den Genemd allrfn grdrricken, want ixik uytwhtiAtyi w 
bij de menscheo Te^eten, alleen eu heed m Oodt oiet letgtVn* 
Wat valter eebter no meer tf b«rra^l«li^u bij Hr-n fi>>'neraal ou 
aengaende? De daet d» iivntnela befaaachi oua du^MUilfuut dsl 
bij bet lanl Baoda ondcibouden wil. DacTDm geTcn wij lieden altaa- 
mra dit a«Ddrn GrBenel mH tcyaArt bertes te kemiea endr biddra 
den tieneiad, doe adrt utjrckelea le ottderbouden , opdal de ban* 
deling dei Ge aeneb awgen hwlfmiKdi Uijvoi tot m <ir«wicbc.n , 
BOP bulge de werelt staet. 

VourdiT indieo den Gcnnmd uoae aller bede ■enoeenil van drte 
adu aitqdekn, aoo Tnwaetkeu wij daerraii cen adirifl vaudeu 
Goiene] cw veor oat te horiw , wntmrnAt off den Georrarl weeb- 
git^ ende eea aader O eae iaa l qosmc eodf. dat d<> baudrliogrn 
na d«MS GcocbmI net oratndcB ca wcvdca, muKidt mtA voor 
<«■%«■ tmwL Dkenai hiddm vij aHaamea raadea Oeacfmd 4ai 
bij dit beiaf« opdat g«ea qoacl ■mmt ca gcadiKide. tht aU«rvii)ck , 
wat si daa dca GoMnd bmct bi iMilJi|Ta ak Wt kut iid Baada 
te r m mgea, vast bet ttAt rao BuMb m an in da G ea wa d a 
haadea; iTIwiiipiii atae4 b<< t'sjaca be«dc <nde dea HamsMi dr 
fadflAea vaa dca Oiaijiajai vaa Pooka mj eade ypakw nn 

* Da HiIwmJw tcki« bOM^cK: ,««m fc 



in de « aKifcrfw 



1«S 



(VETTKKAT.IC XEnBHLANDflTHE OKOTTROYKimnE 



ra(M;kimilc Aese acht artijckeleu aeiigtMiuauen liebbeudc, uioinaut en 
mnch dftii meer des Generacl.* gcbo^Icti vcrbrcccken ofte omstooteii. 
Aldus gedaen in 'tschip Nieuw UoUandia deseu 9™ Mej n" 1021. 

Voorders Acx nclit iirlijckolc-n boefi deii Generncl nctidon Orang- 
eayas van I'oulou av eiidc I'oiilim rtjti met trouwe bt'lofU-ti geguiil ; 
uictnftut mHchsi* vcrlirfkrn ; allc. dt* (JfntviTiiturs van Itnixtii wlF 
eenigc andcrt suIImi volgcn dcsc acht artijckelen, gelijckse den 
OeiiennrI bcluiift he«ft, geen aiiilere en mugen de selve ook uvcr- 
tn;it(;» want deu (jenemel hceft het belooft aen alle de Orangcayaa 
van Fonloit ny eude Poulon run. Actom als buveu. 

3. P. C^en. 

Hieruuder volgt de Mnleiaclie t«!eat der beide bovciisfaande Htakkea. 

Jau I'ietenz. Coeu , Oouvuruador Genernel deri p&da 
priace Onngo, dongan uning cara ciiva luiciilien deri 
nrgri Uolkude, souda hri ampon pada nrang Pnulon- 
run, Jagi souda cnesie padnuja iloudoc de negriuja 
Foiilou run , talnpi deanja tourut [mrncitra iui jang 
coinedien. 

Sn paracarra orarig caya. mye. hgi iiang sjnppa ' capalla deri 
negri I'oulou Run djandji Ingi bnsompa deri pada diaor:* poupja 
mijat sacalteii pnd& de&nja puuiija Muii»uppa samun snmii, lagi eaorxug 
pada din kendiri, djaudji lagi baaonipa Innl■.t^^ dJaor: niciignro nrang 
besar besar itou, jang pagnug spgalla negri Hollandc pounja houcotn 
lagi prince Oraiigi; nieiijndi diaomiig lagi LjouUijuunja puunja tuaii 
lagt impclla, jatigari boat banug boiuli Httau mnsHclclmt padaiija, 
tatapi llalaijaiii padanju baibaic, begitou ]agi pads Qouvernador 
jniiig gaiitj })j)da UtiacL dosiiii, lagi tjngbal aiearao desini dc tAiina 
Randan, attan capalla lain jang jadi taroti deri gonvemador iton, 
attau g&Dti dia, lagi tourut samoa jang diaor: soaro menooro. 

Omng caija caija lagi oapatia samoa de Poulou-ruti bri dabLin 
tangat) Oeuerael taiiua Poiilnii run dengan cuttauja sscalieu, lagi 
BCigalla boartja, scpti oraiig Selaminoii , Waijar, Ouiiditmer, Comber 
daen Hoesangijn soiida boat daulnu. Manca itou jadi aongba songfao, 
boucau detigaii baraiig mojiselehRt, lagi bnrang orang lain tida bole 
miata satuu tuitDu deri negri ituu, hnnja liuucan diaor: djandji itou 



: 



■ Siapa. 

■ Diaorang. 



0DsT-n>'Di8CUK wuTjiONii: 1602 — 1800. 



xor 



I 



pndn <]ifioraug keadiri. tatiipi lagi piulH diaor: pouiija tjuutsjou, 
begitou seperti diaurang brt eoiigho soiighii, Ingi dnngun hnti tjoiiteji 
iirgri ini pudanjn, deiigan eoiirat iin, ina«c» Imgilou dianmtig ttHn 
kviial baraiig omiig luiii niGiijatii capalauja attau tiiaQJn jnng liiiltil , 
Dielaiiioui unirtg beear bcttar jimg pi^iiiig HotiHude puunja boucum, 
attau nrang itoii jaiig simda taroti Hcsijii brrganti dennj:i. 

Agar caliattaii buibaic macca tlinur : kenni luDuja, dinor: bri 
padn diaorniig i1vri sL-giilla boauja, jaug taniia PouIoU'ruu bri, 
dcri sapouloii uiton. 

Uiaor: bava bungn palla mmua de Nera en de Ponlou Aij 
akcn djuwfil pndii iiaug sjappa souda jadi tarou desaiiua deri pads 
Oouveniadoi' uieuiblican : hanja jaugaii diaur : bava bim jaiig tida 
haic, Iftgi jaiigaii dianr: djiiwal acnTi pndn nrnng kin. 

IHrtorattg tida holv boat baniiig cotta lagi, liaiijn duudtfc de bava 
ih: pauja ' jdugn. Djicalou Gouvt-ruadur de Baudaii tsjinta baraug 
toulong dp prang pon baic, boat cotta pon baic de negri Baiidan 
iui, diaoraug baiigat t«uli>iig padaiija, lagi tourut din puunju preiila, 
begitou joiiga *epti dimir : dapat lagi septi soudn jadi cnssie 
padaiija. 

DiiKfrang tide bnic boat bamng lioiicoin krndiri, hntija mmmr-nlln 
salou »aN)U jadi tsjidera, diaorang iniuta huuuam p«da fioiiver- 
nador, jaug comedieii bitsjara deugnn omag caija taija deri poultiii 
itou, lag) detnikien dinurang hoacom segnlia bamog barang. 

DinDraiig lagi djiiridji dHi;ii Itajtiiiiipa macca diaor: iiiilii boat 
Bflrrioa parararm ni]»ada tuatiJH, si'pti pntont pnda raijat Jang Imuh 
tagi adtl, Wurut baibeu (jaagau nacalboudi) pada dia puunja piruta 
attau fiabda deri oratig itou jaug souda jadi tarun bergauti diaorang. 

Samoa itou oraug cava caija Ingi capaUa de negn djaiidji lagi 
bavompa, boucau juugn pada diaorang kendiri hnnja lagi diaur: 
mao toulong macca oraug lain pon boat begitou, lagi |K)n tonlung 
p«da Guuveriiador berltoucom pada jaug ojapps lids mau tourul 
s&oioa itou. 

Agar catouwan, ' nmoa itou omng caijn cnija lagi c-apalla sncalicn 
deri ne^ Puulou-ruii soudn basompa tourut famoa pnracami ituu , 
boucau jouga diaomng keiidiri, hauja orarig samoa jaug cloudoc 
de Poulou-ruii attau jaug <?om(Nlic-n dtitau, duudoc desaiiua, tagal 
ttoD diaorang souda bataudaoan sourat ini dcngau tanganja kendiri. 





1«8 



GKNRBALK NEDEHUVNUSOKE (JK(Krri«)YEEUUK 



Sniictn jacU lit; cHppe] Hollaiidiii, }ang souda berlnliu de Itnuda, 
dal&in boulau Mey hari jdiig casembiln dniau tatiwoii IfiiJl. 



Iiii Miurnt sBgnlltt iiwiig ctiija cnija, ?(inlii Ay dacti Pi)nlou-rari, dataiig 
paH'a (ieitrrai-1 jniig ric pftlihara(;jin Allah [khIh saoalitMi tumpiit. 

Adapoii ct^Diedieri deri itou, kitn Kicatieti miuta piiiJn lii-neruel, 
»keil herboHttaii jang delapao pnra(-'iirm itou , suppiiija jaugati jndi 
Gteiia ccniedieu Ugi, carua bawa ^elln t-egslla cratig caija sacalieu 
Iniia llniidftti berdjiuirlji rlf-ii^aii (iimel, mombrincaii taniis l^aiidnn 
samli^ii pftda prini^i- Hi>ltHiid<' dalam tniigKii riviicrae] di^iignn 
svgiiilla uriiiig uaija caijti i'lMiltiu-ruii pou demikin lagi membriacuti 
Latiriii I'nuloii-rtin padn prince lloUandc dalam tatigan CicrK'nirl 
jougtt. Kebab itiiula, iniiiM-a kita siioalicii miiita cljaudji padn Uiiael 
akeii brrbittittan jimg diiakpiiii pantrarm itou auppaija jangan jadi 
Eitc'iia coii)e<lieu Ugi, supjiava namiDat?) taua Baiidan itou dc pagaug 
ulf pritKM! Qiillnudc, BitinpRV diiuuja Iiiiias!?a joitga, adajioti jang 
prrfanin kita nacalieii miuta djandji pnda ticnemel. 

Saparacam aguma kita , jaiigaa dia haribiMutmnja baraug ber* 
boatt-aii agamma kita, melninraii kila sncalieii douiloc dengau agammu 
kila t oning Hollniide pon doiidoc dengau agaiiimnrija. 

CfiduH parararm jackgan Iiaribirun pada aiiiic liiiii oniiig. 

Catiga paracarra jangau mawoc padn rouma oraiig dengan hcr- 
boatlaii djahat. 

Cn ampat. pamcnrra jaiignn iiiemoucol arang ileTignn tiada aallat 
djic&luu (talla uraug Daudan, oielaiu'cau deugan bitvjara juugn. 

Calinia |i»racarra jangan nir^rampafi piiunjn oraiig dcngaii linda souca. 

('» annm paracarra jangan !tc»:uuit. padn orang di:ngan liaratig 
iiardJH, cnrua kita sacalien tida beaKiA patia btirboattaii Jang dumi- 
kien itou. 

Catoudjou paracarra jangan dibava kilo prang padn nflgri lain, 
melaincHti djica barang udda niunau datati d(> ncgri Randan, mac-ca 
kitA sama ssmina oraug Band&ii d«ngan uraug liollatidB ineulawan 
moiisf) ilon. 

radnlnpan paranarra, djica orang Uandaii lari pada omng Hol- 
laude, nielaiucau dia ponlaugvau jouga, attau urang Ilollaude lari 
padfl orang Bandan, melaincaiu dia poulaugcan jouga, suppaijn 
jangan jadi titcna cumedien lagi, dacn jaugaii jadi bcnwllahaii 
Butara iiraiig liandaii di'iigan lirang Eoltaridir, sup])aya srmifutirna 
bacardjahan Cionerael menbaikt tana Handaii, aampRV donnja bi- 
uassH juuga, snppaija musohour uama Oenerael pada barang !<acaliea 




uoeiyiNoiscuK oohpaonik lfi02 — 1800. 



10» 



taropat, (!r hum angiii Ugi , drnliifl niif^in ; jtiiignti brroubtt Ugi 
Htmpey doaiija biuassa jou^ b&cardjnhau Cieutrmi^l Haianii. Itiiula 
kite SBcatieii mintn djnii(]ji pada Uenerael, cnrun bcrbuAtlitii dcUpau 
pancarn ituu, liu«l» dapat kiia sacalit-ti tuughuiig pailmijn, mvUiiican 
jadi fiteiia jougs antara orang BKnilaa ileiigan nnng Hi»tlai)de. 

fiebab itonla inocna kita RAcalieii tneonliri tnu padn livtienn^l ileugati 
hati kita bijoatsji, cnnin kita sacniieu tella mcuingar <ial)dn (it'iienurl 
acau sncnrnti iai ija hend»c membaiki laritia Banrlnn aiimpe)' duuuja 
binatea jouga. Adapou sacali cahendac Gcuenel demikiea, kiU 
sHcalien pou heiidoc saribou scali dengaD mtuca , aepti caht^mlar 
(tcueratU lagi; sebab itonb tnaoca kita minta djnndji pada Grnentrl 
■ken berbuatUiii jang delapan paracarm itou, jaiigan meDgardja- 
cau dia. suppatja scmponma haoiidjari OrtnencI Mimprij cadcngnmn 
pada mcilifD alam akea adil nama Generael, guppaija baniig nvgri 
icol cattauja. luiupon kininja (ieuerael tella iioudu nieiigatauiri, 
Uiapi scbnb kila dengan bati tffjnDUji, macca kita iscalien membri 
ingat pada GeQersel Joaga, carna bahuQwa kita aamlien mauuiia 
ini adda jooga loepa, melaincaD AJIah ta ollah jouga tida lonpa. 
Ikmpou manna lebi bilajara Geaenel juuga denpada kita aacaUeii , 
anbooacali macm pada bacaHjahan Genenid, aaouan b«Dda:C baiki 
taiuu BtwlaD, «ebab itoula macca kit* sacaliea bri tau pada Genc- 
nd do^ui hati kila Mcalicn tsjoDtaji, maeca kitji miDta pada 
Oenenel akra berboatan jaog d^pan paracam itoa, luppaija caoal 
bacaidjahao Generael lama lammaoja Bamper doiinji bjnapaa juagi. 

Adapoa djicaloa (itaexatA truna pada minubaa kita aacaliirn pada 
bnboaian d^pan paracam itoe, kita tscaliea mjuta acHirat pada 
; Of Be l , snppaija kita scalies pagang, taoot Geuemd pDaiaag, 
caloa dMuif Graend ja^ laic lagi . snppaija jaofm melaloavi 
pcula GcBccad, tacoi }«di &itum lap, aefaab itovla naoca fctto 
■ealiw miaiB djasdji pada Genenel, suppaija jaagan jadi besml- 
Uau lagi . itM pm ■darawm Banna itbi Utaj^a OaMad joaga , 
•oa membaiU tmua Baadaa, eana biMoam tsana Baadan it«« 
Tamrang daiam **riyti Genenuj BDoda. ■kdaiocan alM matiA Gcfte* 
nd iot^- ■Boea scnida Gimel tnma djaodji ocaag caija oa^a 
Knloa At dacoi Poalua-fiiaB akea TrrrinTallafl dctaf a paneana 
Hon, tiada da|iat -ocaag laaa bovafaa pada. pnate Oaacl lagi. Svuda 
jadi dalajD eappri HuUajidta dalam bonlaii Ue^, inri aaag caam- 
faOaa, dalaa taavan !«£]. 

Adajwa }Bng djandji ddapau paracan* itou avuda GcoMtad bd . 
^—y ^audjt baibaic pada iinuig cava cs^a aaoalieu i'ttoJuB-Ai' 



170 



OENKUALE NKUKttLAVUSCHK OKOCrTUUTLEUOif 



dueu Poulou Run, tiadn dnpat orang kui facroubn Ingi, b&rang 
Gouveriwdor jaug dcri Baiidau tiltan Oouvcmador jang lain tountt 
jouga isepti dJHudjt (.iBiicnirl pada bi^rhoatUin ddHpan pamtnrra itou, 
tiaria ditpat urAiig laiu metigardjaoiu bacardjaliati itoe lugi, curiut 
Oeuemel soudu bri djaiidji deugaii segnlla omug caija caija Poulou- 
Aij daen Poulnu-Itmi. 

i. P. Coon. 



tXXI. AMBON. 



7 jDitl 1631. > 



De gouvomcur Vnn Spoult had geeo (^i^tnakkelykc totik op dGAmbon- 
grofip. Niot nllocn, <\n\. hct gcsAg drrr L'oirt|>ngni>^ tn hnar haodclsHtiuK- 
k<ind« — dio do Anibniit>0XRii nit^liiitfit nildi' vnn d« oommerrip mot 
imdorv vivoaidoliii^cii-n, b.v. met d« EiitfHiit.Oieu — steeds taotr outnvra- 
dcnlieid towe^i; brachUtn oiider dn iiiliofiiDnoJif' bAwonen dicr nitit-ndon; 
inoar ook (en uit-i hot minst] wcrkUt de lioudiug d«r Teniitlaucti idmIr, 
om d« ta-Mtsudeii mindflr bevi'cdigeiid t« du^nzgn. UcHuIian vaiiTeruate 
ea sjjne vartegeiivruordif^rs op du AmUuu-oiltuiden boj^repon seer gowl, 
dat do mccrdcro tnnoht*- on iTU''nn<l«onlwiklccliri^ d«r NrdcrlAndora ii6r 
te liunnen nndrol-n cnnr-xt k(iin4*n iiii b«itwiiiU<'ii o. u. d» iTHilitva der O. I. C. 
opsommi^ dorpon. Vooral Hidojat of Daju— oen uuiititMiIuk Ternataim* — 
is in dn jnren vftn Van Hpfiiilt divlAidcrdAr nnti-Npi]crlnnd»oh« doroonteD. 
Ook bttt cjpt.r«d<tn van dcti Ni,*di.trlandw^tit'ii Ki^uvnmniir l«g(in dvii ImIbiii 
werkte la de r'mlitinK van vuuiidMuluip on zelfs de kupimn HJioo word 
hifirdoor nnvricndnUiker (^Atemd. 

Toeu nu miuder jfunttiiKe beriohlen ov«r de poaitie d«r Nederianders 
te DJAkat» Atnbou beiviktvn i>o dnnrtnede de hoop op tusHcht'nkoinet 
der Ea^lsohan mf^e sprak , iikdi do onrust grooler cu unutigvr rurbou- 
diHi^en nan. Dn «kpi^n«ii deden cioh iklwpdr «po«dig gcld^n. £fti> knnrctring 
kwuin uatiiurlgk wadbr na de voruv«riag door ouh van OJukatrm un hat 
tci'Ugtrekk<5u , vooi- het ooeeublik. vau de £u(C(<l«uhea. Tocu uu Co«o, 
QA Kjjn apLr«den op de Bauda^eJIaiiden , In Mi^i ifiSI op Aaibou kwam, 
koti h^ danr goiiinkki>lijk de leiders nnor xijn xio nettun on Ihiddo meer 
o( minder oud«rgBi)cliikt« verhouding lot de CompaitniQ door hen duon 
bfikfinnciu on bcvcatigan. (Vgl. )iicrrvi3<Jr vcrschillondo r>ontnu:l«n mot do 
A mbon>oibLndrtii.) Dit |j;ab«urde in at-.ni^a bynnnkoinnle.ii id hnt kaatcftl 
Victoria van 1 — 7 Juui 1621, oodor leiding van den Qouvcruom-Ocneraal 
gHboudmi. (Vgl. Ti«lfl, Burope/ra^ IX, blda. 262—268; Bemmi^ffdn, I, 



* Overgeuomea uit Valeat^n, II, b, bla. fiO, v. 

* Hij word de npvniger Tftn Sabadin (di« in 1619 ovcrlrad) aIb fttadhonder 
van Kleiti-Ceram. (Tgl. hinrviWr, bldx. U2, noot 8; Tide, Evropitn, IX, 
bids. 2fri; Tiolc. Bwuxttoffm, I, MOs. XLVU. 2ftl, 269. 295, v. ©oa.). Beedbi 
vddr SabadinB dond nam hij op dn Arnhnn-t^ilandtitn ocn plaata in de ver* 
houdingon in, niet loader beteakenia, [Suuu*/o/f™, I, 226, eim.) 



OOttT-IMDOOBZ OOMTAQKU 1608 — 1600. 



in 



Udi. XLVU, im-»7; r&l9uivii. LI, b, bld». 4&-41). H«( naultuM 
d«r b«spr«luagca is Dte(«l«sd iu ondflnttwmda h<w|[aibakiiKrOkii RkMi) 
w«Un (ja ««rbAiid met die bAaprvkitq^vu) dofti UMi dau itinruiit v«n ImI 
Nttderluidach gesKg lu di« «tr*k«in * in 199L 

De Kd ; Heer Jaa PielenBoou Ctw-n, Gouvv^Hftll^(.}l>llnnulI, rnu 
ffegea de W : hoog Mogeiide Hwreii Staten (imieranl, iy" KxpellfuUis 
Mauritius, Prince vftn Oningic, Gmve v»ii Nawmii «-iut. , <!<' Ilfi^rvit 
Benriudhtrbbereii der Geiivralo Com{>ngiiip viui dn Vrrmuiigdn NimIit* 
Uiidcii ill Iridiisn, zeer goticgtm xyiidtt uniuip di> iiiwu4tiidvr«>n liunvr 
undorclaiK^ii van dr landt^ti , cilandi^n, xlrdeii ciide ]>lHiit>H'ii iu 'l Iniil 
vau Aniboinn, eiide diiar nmtrt-rit g^lf^eii , in riintr, vrrdr, t^tidi^ 
eeuighcit tr hniiden, ende alio inisver»Uiiik'ii, /ou vcvl iiio^rlvk ix, 
te weereu, eude te oudertaaten, van waardie hnn*ii tmrHprurik nnmniit 
aoo heeft z)u I'M; lum Hnrmaii vim SpcMilt, zvni-n Lnilrnniil (iitiivcr* 
oeur, beiast, alle de ondtrzateii , bondgoriDten endo tiabiioriKe vriiidi'it , 
te beroepcn, waar op rle hier Tuurgvtioiunrlr Kuniiigcn, lii>i)fd»u nndr 
principalen * , zyn gecomparecrd , die t«r prt-wiitii- van dmi bovou- 
gcmelden Hverc fiouverueur Gcncniftl , de VA: llm-r Kmierilt H'liil- 
maii, llarinaii van Kpf:ulL, Witl<?m vau WitM'ii, rude nudnrgt-w^hrr- 
Ten getnigcn , tder in 't bcxonder hcbbeD verlclaard , bfvlrwtrd ondo 
gezwooreu, gelyk Kv verklaren, iHdovt-ti rndn zwivrfin by dniwn ffidiiin- 
uelea eede, aaa banden van den fM : Hcer U«iierakl, nu dr prew;tiU 



' Kiet veracbeD«a op di« vergiideriiigen : Am^ui, Huk«Hkl , Hftni>Uo«kim , 
8«pk, T«miUo«, TtM^oeii {Mt dorpec op Ounuiia Z(iidkiuL), Ikioru*, Aiu* 
bUoe, Lwabnta (op d« NooHwwctkaBi van Onuuf, Hoano on KflbuiC' 

* Totceiu ValsBtf^, die blgkbaar hat Amboaaali* arobivfbiar Iwaft ■■raa4' 
pkt^, waren dit da vol(C(ide inlandanha booCdan. Da kapiudn an dacwBHf- 
kaja*a ran HIUM (80 DagaqiMi), da ndja van Mpaiaam« (7 cMffar|n)), hM 
igtwtmmi hpcifd T«B HoeUwMMri, radja KiUof <8 oaK'). ndja Hajmlbm>%.). 
bel bMtfd Tan Eua (3 Ml^.J. bH koofd «au HaIoox, dat van Hatlw*!* 'K 
IMC.). Taa Wtu, AlAag, Liliboi, i» craogAwja'* vaa l^arikr, vao OvfiiiK an 
Aailoifae, bcl booM Taa Bafoaala «tt., aUeo op Lal^lowr. «B lamp da 
Ztod-Wast- ni Xoordknauffl raa Etto*. VaHer da nd>»'* vaa Otlai (I Mf.^ 
ran To«b«fa« , t«s Papcro* , d« bao Wa a van Uana , ratt Ik>4 , fm« Ttew, raji 
Sim a ri . TVA Tlra wafcat (Om m Kaoa, « Mg-}, aOaa «p Itpara— . Taa liat 
•bad Haiiintiii; 4* haaClM, aadar r—imimJi bcMMda«aa, vaa Om, 
Abon, BKocfcM, Sa»rt, Knoa, Hilotiibi {* aas-V Yaabat alliai Vo«M' 
laoM: 4a b a nWi a *m T^u«w. UMoa. Aha^imm, Hfe, Am*, AImw, 
SbUm. Op 4* «-*'«*—* van Omsh: 4a \\\ fliii ««a Xa^mM, •««»• 
I, LMioa •■ Ha>»iari ft a«f^ aa «4« ba>< l <a r»m 
Va«4arM W«it-OMMW 



17a 



aKKKKALE NKHKaLANDSCHK OIHWntOYeKtlDR 



Raadeii gediuiii . de btjvengemellc Hoog Mogeade Heeren Staaleu 
Oeneraal, lyn Excelleritie Mauritius, Prince van Oraugie, Grave 
van Napsnu «iiz., do tfecn-ii l^i^winilliclilH^riMi, tunde haregcsultstitucer- 
den, tftgenwoordigc, eudc tOKkcimciult , vour hiirc Souverainc Hmtcu 
te erktfttDDii, gi'huurzntneii, gehauw ende getrouw te r.ri\, eiide tc 
assisteeren, tegeu nlle v;?audcii, zou wpI te water nl? t? land, als 
getrouwe ouderdaneii toestaat te doeu , gelvk a? voor deezeu belooft , 
en gezworen helibeii. 

Actum in 't Kasteel in Amhoina dezen 7 Juui A, lft21, wns 
geifkeut J, P. l'o«n , Fredrik Houtninn, Hnrmnn ranSpeult, 
Willuni van WilN«n, P, Piplwrsz. Wagonsvcld , (lorrieliN ran 
den Berg, ('orn«ll8 de H«yer, Daniel ilu Baijuoy, Lnnrens 
de Mniirxplinlk, 'r. merk vnii ' Jan Coniclis/.^ Luitermnt, J. van 
Rrtml, Maartcn Jansz. VIsschiT. *r imrlc van = thnrU'H Houw, 
veuitrig, Jan Oraawinkel . ileiidrik Lievfnsz., ChrlstofTel ran 
der Gracht, Joxephus !Hostaard,(i|port;in8 Mus8chani|>, Henri 
Woolnian, Simon Colin, Mathieu dn Klerk, Han^ Jansz., 
dit mi:rk van Uorrit Uerrit^z. Hak. ^ 



LXXll. JAPAN. 



Ifi2l. * 



De vijaiidelijkhi*dcu, tuuuvJieu Xi'der!i>misoht« »ij I'ortu geese he sotiepeu 
in de zesca van Jupan hodrpvcn . wolko don toctnmaligen tv>ndi<l dftr 
Poi-tiign«sea op Japni) oflinMik dedeii, lindtlen rof^dm Hisdeil nenigfl jarxii 
dtt JapKiwohe Hutx>rit4nt"n ntiUtc'nid. Rrger wnrd dit nog, doordat 
ook ChineeMoho vaurtui^cu door dv oiizuii wordvn luinKckJampt, tuaoaan 
dft Xcdfirlandnrti nint (;nfwRg dn hnndH op rhini^ixAoho hAr«na ward 
ing«miiiid. Na liel vcnlraR vnu I(tl9 titHMcht;]) de NHwrlnndsohe «a 



I Hiar sta»t b\i Valentga ««n A, dio niiit tot dan naaia Ivyhantrt hlijkbnor. 
_ Optiivrk«l|)k i» bet urel, dat dm d«r Xodvrlaudeuhu oudurluukcuaars 
himnnn naam uwt kondcn nohr^'ven. 

» Hiorbij de iMl^^rs ,0. V- A. O." 

■ Itese akt«< i» oridi>rc««k«nd, bixiirilve door den Raad vau > ka^ieel Victoria, 
ook door dt»D UiLEtd, welk(.'u Cui>a had luwgebrtMbb De ledeii stAaii door 
dkatvr luuir hiinni^D mug. 

Kummigo ijaincn xijn door Viil'tnliiti verkt>(ird ge«p«ld: ik vond erhler niet 
DOodii;, op dow KobrifffouUm n.fsoudoriijk optnorkJEaam ta makan. 

* Ovftrgenomftn nit Val(;ntijn. V, :J, h {Japan), bide. 'dO, v, 

De diktuui dczor bepultuf^ti ataat iii«t viiat : mjj koiui>u vuor in nan briof 
van Sp»inx viui 20 Si-pUfmber 1631 en irabijoea ni«t long le voron w lijn 
iiit^Taardigd. 



OOBT-U(OISC11K COXrjlOMK ItfU2 — 1800. 



178 



EoffdMlM Ooct-Iaducbv CompA^niwa , louu do votboiidiiin tiuwo)kon 
England pa N*«d«rland ia kf>t Oo«te« voor het oo^eablitt kuamerfcplfjk 
rerbeMrd word «n de Eci]crl>ielica met d« N«dmrlAnd*rs Ri^aaiuonliilc Mk 
io Oost-Axit opusden, aata de JspMiMfaB regearinc Mn omstiKcr toon 
dan \To«^r &iui. VaodaAr and«ntauid» b«pftlmciUL (Haebod, Jm/un. S. 
lG9-lT6i LauU, J«f«>, bids. 179— 1S4; TmIb, Bm mUpm , I, l>ld>. U, 
177, 17B, 182). 

Weid Terbocleo geen Japaasche natie, gvhmird, i>fle gekogl, 
eonder pas van de Ntsjestejt, met onze, uf df Gagflwlie ' schcpen, 
of jonken uit le Toer*n. ' 

Gteo kurte sabeU, kurte of gcea aadere geweereu, eude oorlogs- 
nuiteriBlen ' , kuIIpq mngen iiilgpTnerd venlen. 

De IlolUuders, oft« Eugebclieii, xulleu omtreat JapKn op zee 
niet rooveu. * 

Tot NmtgaAackl zulleu, xoo die van 't groot schip, ^ &]aftiid«re 
schepeu vau baiteu 's Uiids, huii haudeling dueii ainfurni ilc urdri', 
die by tyden van Uugosiosams' daar iu geateld is. zonder iel3 te 
vemudereii. • 

Op ^tschip, dat vatide kooplicilen in Nnugasacki by de HuUaadcrs, 
eiide Eiigcl^heii in zee gcroofd is, ondcnocht xyiide, n^en, dat 



' Oat dn Xudorlaoden ao EiigBU<;))cti in dexc b«paliagou siocdfl ikuut 
elkivoder wArdrn graMtad, trordt DaLimrlijk verklaurd dooThtiiintiondC'Tiiiigo 
Turhoiidiu^ iiu titit vnrdra^ va^a 1S19. 

* Hot biyin uit de awateckeaioeeD.door Speuxgmniiuict bijdeKsbepalinxea, 
dat dit artikol verband bondt met hat gcbrnikAn in oni*ui roiliuiivn dinnai 
van J»p«anen. Uet is bekeud, dat de O. L C. vele JapaDn«ni JQ dieudt bad. 
(Vgl- Nocliwd, t.>. p., S. 157; Val«aiijii, Ua.p , bU. 90; Ti«k, A>WMwfo#«<i, 
1, 365, «iib TM«: Jupatui«ra in Xcd^rt. dienA). 

Mm ondentohmd, hifir gomAaki, ttiMobm gahonrd «i g<tkorht, ia fn\| in 
dit vvrbnitd tu«t lltlid<^Iijk. 

De dapperhoid der JapaoscbB aoldaten verd dOOT da onicn orcr 't gebcd 
xeer geroemd. 

* 8p«ex vindt iii dit i-wbod 'ran uitroer vau wapeneo w*iniBh«waar voor 
do O. L C, indiea u>a miusw ooder cforlogtgmntQmlcn ui«i ouk kuper eo 
ijuT b«do«!ld word^Mi. 

* KpCus invtinL, dat du Japnnnon niet valdonnde knnneu bot ondonwlmid 
tnw«hen teeroof eu ti4t auuulwui vau V vynuda »ohep«n. 

* Vertnooddijk wnrdt biffrni(>d« bftdonld hct groote PorUigeetolw haodola- 
Bchip , dat jaariijits van Mtt«W) iinar Nangattaki voer. (Nacbod , t. a. p. , S. 40). 

■ Spacx Slot hi^rin voor mu g««n bwwaar. D« Portugemea .en aaddre 
vreonda scbmipeii, toi XwDgaaaoki komando". hebben blijkboar meerdera vrg- 
bMfti in Ai'ii bandcl Tcrxocht. Dit ia hUD dan achtar gewctgu^ *n dcao 
wtir«riiig i« Itfgtflijk tut uDdunt ^-raomdvliogcn iiitgaatnkt. M««r Ky blyvvri 
in deaolfde cooditiQ aU vuorbMU , oad«r d« b«paliugaD d.1. van Ougoakwammu. 
iijejaBoe). Vgl. hiervAAr, n* XL. 



174 



RE^EUALE NEDRBLAWDSCin 



)TEERDE 



daar twee Paapen ' in geweeat. Kijn, ende daarom 't zelve genomen 
hebbeu. Of *er Panpcn z^-u, Kult [gij] ' uaauw oudereoek doen, ende 
hen Inten weeten. 



LXXni. OJAMBI. 

25 October Ift2l.» 

Xifrttegt'Mtaanda het aoooord van 2\ Juli IB'.'O, bleef df; Terhoudiiig 
i.uMcliCEi dft TArMganurom-digarit tv DJninbi tlui- Nedurtundaoho eo Ku^aI* 
Mshn Cam [lAgitifcn op fa«t sink van don hnndH tu weiMohvii QV«r htan. 
{Otmi^egeiXH niwMr« ran J*ietfr de Carptntitr, diroatcur-KOiMraml , nan ie 
Bewiniitthbifg , 9 Juli ttHil.) E^ti ttii^ivrtt avcroAnknmitl. bliutic noodiii. 

Articnieu gcracmt ende gesccordeert tusftcheii degedepu- 
tccrde van dc EiigeLlschc ende NederJandersche Comp* 
ill Jninhy, zoo <im den pepcr tot Inger prijs le brcngeu, 
uln uuk om vuor te koomt'u ende aff (« wcercii alle cotifusie 
ende iiuMvcrstjuKlcri, die to vcUor zydu zuuduD mugen 
Itomen tc riJKcn. 

Ten eersten dat tud du voorUen **aii wedereijdc van gcenige per- 
soonen dr; pcprir htmgcr ziilloii koupeii als 7 4 R-s '1. picoli *, uyt- 
geaunilf^rt 12 pcrsooiien, wesende de principHcllstc cuopluijden deser 
stede, die meu geven ende beUllen sol a 7J Ux* 't p', ollsoo het 
Toorkoop" ziju; ende dat dcse resolutie niet sail vcrandcrt worden 
van ymant iut particulier, maerstaen (ut breeder ende unedcr resi)lii(ie 
vau de vowriioeradR gedcputeerde van beyde de Coinp*. De iiameii 
van de 12 voornoemde koopl" staan in marginc als te men is.'* 

Ten tweeiSe dat alle ou<le u^'tstnendeeuhulldeu, zuu die vuorl' accoord 
van d' K. H""* radcn van B' ■ iiijUtonden, als nndcrs.dnt die van nn 
ToorljietL niet meer zallen in rekeningh gebraght oflte van gespruukeii 

' ZooaU bck«iid, vnren df ClirlntHoveirol^itigRn in Jnpan reedi befonuen. 
(Vgl. Nachod, t. B., p.. S. 62ff, ISLff.) 

* Nl. do vorst (daimyn) run Hirado , Aw des« bepttliitgi>a U>r medndeoling 
AAii do Niidcrlaudvrs bud DQtviuii(vii vna het fjvn krachtigu eotKralo Japato* 
aahe bentuur. — i}fs ^roolf! (n&olii. dor versfihiUciido gmoterA of kletnore 
leimvorat«n (duinjo) woa rooral Nedort l;fcjaM\a'* opti-oden annmcfkAlijk 
THrminderd t«D bate van d« mudit dea SbogoenB. [Vgl' Nachod, C. a. p. , S. 133). 

* Uit hut Coutnotboek. 

* ])\j dc vongrc ovcrvcnkomBt (oe hicrvc^, bids. 1&7] was dit boputld op 
& i'tt«1eii iiti« muxiiQutn. 

* Ik laat done aauwn «Hider butoekutio wog. 

* fiatavia. 



I 





OOST-raniSTHK OOUPAGMR 1604 — 1800. 



vonlen eude dat alte pepvr, die un«r (tab) dexa U' wrdcrzijdi'u oiit- 
fangcn sail vordeo, ^nlijck gcdcplU cndc elcx sijn portic $»tl gogrvrn 
worden, Tolgeiia H roorn^ accoordt vui de Raedt tkq defeosie. * 
Ymandt vsn beijde de Comp* hebbpndc meet peper ontfnngrn ah de 
ftadereu, zall dcu geeuen, die de minste pactb^Te heetTt, met reght 
eudn zondcr U^im s<'g}?eii van d'ander mogen eyscheii Ceeuiger (ijt 
de hdfTtc van de pp', die den anderen meer made mogen ontfangen 
hebbcu, mit$ gevende datetijck c<mUut gellt uft kleedea in belaliugb , 
Eotider cenigb tcgi^nscggeii oBlc uijislell tc wodcraijde, «x> run de 
uieuwe aU uijtstaeode Kfanldeii, hnedaiiigh die soude mogcn wesen. 

Ten derde dat nae dntn deses eenige prauwpii met pp'' van OalOQ ^ 
affkomeude eude de persoonen , die «e tockompt, »chutldigh zijn arn 
br}^de de Comp', dat de dienareu tbu bevde de compagnieu de peper 
haer niet met gewellt oflte force, golijck voor desen geschiet is, 
d'«a tegen den andereo affnemende, om elcx vr>or ayn particniier 
zyti scbulbieti eerst in te krvgeii, mner dat zulcke debiteuren, haer 
pepcr nffkomeiide, nill gelykeJijck gedeellt wordeu pro tato van haer 
tfchullt. uan deselve bevouden zall worden veell olf weynigb t« wrarn. 
wotl versUieude, dat uicmandt zalL mogeu sprekeri ofTte paper acu 
slacD, voor cq all ocr de schQlld*^ verschcnen ia. 

In kennisse ende tot beTestigingU dese onse restdatie, bebben vij, 
de gedeputcerde van beyde de Comp*, bier aff twe« ftlleensltiydcnde 
re»olutieu lateu schrijveu ende geteekent den ii' Hber a" 1021 stilo 
novo, in Janibij. 



LXXIY. ABIBON. 

15 Februari 10'^. ' 

Ook op Uaaipa werd baag«Tcdgo van bot optredsn van Vno Speult 
Ugenovcr Ilidajat do invlpttd dor Cotnpagnic Hterkffr en in Fubroari 
leSB wvtd uiidomtntiELd i-ontnti^t gvslutan. (Vj;). Tide, Kttntpefn^ IX, 
bids. 369, T. — BomottolTm. I, bid*. XX.VUI, 271, 817— 321.) 



Alsoo wij ondergeschreven , boufdeu , en Oraog Kaja's 
van *t eiland, ende de neguryen van Mnnipa, in Juuio 



■ SSooaIk b«kond is, wnr^n de g«iRfWii»chiippi>l(jkn b«Uni^'n dt^r >fi<di>Ttiiii> 
dcrs im En^lsobea UKvcirtrouwd oan dun t.g. Baud v»ii I>»feii*ii4,b«iitAaud» 
ail vicr Nndi-Tlaodcn cn virr Kng«Uchen. 

* Vvrtnoi^dvlijk wordtm lu*rm«de bedo«ld do bovmutralittii dor Djaiubi riviof 
(Bauu)^ Hori), OelM-Djombi. 

* Ov«rgenomon oit Vali>ntyn, II, b, bids. M, v. 



176 



OKKBEALG KKDEKl^MJSCHK m:C>CTHOYEi:.ltIli: 



Inestleilci) door dc Orang Kaja's Iji-sspbossi , en Walkocko, 
Di)ze gedepuleerdeii , oiit< hebberi begevea »tider de gehuur- 
zaamlieid van ilc Ed. Muog Mugundu litt-rcn Slatcii,<leu 
Priuce van Oraugie, de Ueereii Ilewhidliebberen, eiide 
hare Uouverneura alhier, wi dnl Icii anuzieii van deu 
contibueclen overlast aoj ons, ouze geasaodieepde vrieudeo, 
(e wecteu die van Lcesidi, Cambellu «u Lueboc, zvn 
doctide, im oulanga 7.iju gccouslririgecnl gewitesL aaxe 
tuBvlucht tc iiftmeu tot de boveiigeinelde Hcercn, om 
hsreu tiuuverueur vau Ambuiuu nssistentie en hulpe t« 
verzt>ekeii jegciis Kimt'lfthti l>aji», (inuvurDftur wcgtsnadeu 
Kouiiik vau Ternale, die tegeuwui>plig up ^eilaud Mauipa 
aaa de (Jofttsyde legt, met een armnde van 20 a 25 
eotcoma, om haar Inud af te lopeti, eu d&t ovprmits de 
voonEPide Oruiig K&ja''8 bnnr under de bovfiigemeldc 
Heer«n badden begeveii, woar over deu (iouverueur vau 
Speult, teu aauzieu van haar ernstelvk vereoek , zig ver- 
pligt viiidende volgeas belolte van de IIei*r*'it Ueuenal, 
cii Kjiadni van India, liiiar in liDn^ii Jiood dnar tegeDS^ 
te BwUtevrcu Di'et liet jngt Pem, de kang (.leldna, en 
een chaloep, de welke, verstaaii bebbeude , dat oiidwr dc 
hoofdeu van vuonK. uegrva ceuig verscbil was, Iieeft 
geroden gevonden alle i\o. oiide^iischreven Omng Kaja's 
ran Mniiipa te beroepeu, cudc den «ed rau getrouwe 
oudenlauigli'cil , die zij wot dcscn door bars gcdeput«erdeu 
gedajui haddeii rilh den Kd : Mccrc ticnerael Cot-n, per- 
xoouljk in dcii buvengenielden Guuveriieiirs prcaentitl 
floudwii vertiiewwen, het welkcii zy op bnarvolgi-nde cun- 
dilien by hare Mnshhaf, of W«t-boek hebben bezwoorni. 



Eeretelvk, dat z_v de bovengemclte Ueereu, ende niemand aadeis 
viior hare Sotiveraine overigbeid aftnnecmen » willeu crkeunen , gehoor- 
zaincQ en respectrreti , bun jcgous allc vymtdon, roo te water nls te 
lande, nillea assisteereu als getrouwe eu gehoorKame onderdaneu 
scbuldig zyu te doeii, hom nu nog tot geeuigeii tydeu te rerlaleti. 

Ten tweden, beloren de buvengemehle Orang Kaja's, in gevnile 
den dieust van de bovengcnieldc Ile'ercn vi!rrj»clit , citnigc brieven aan' 
't Kn^tecl, oftc andere bygeU-geiK plantzcu te xeodeo, dat zij die 
zoudtT eeiiig looii zullcu bestcllen. 

Ten denh-ti , /.oo bctouvun zy , xou dc bovcugemelde Qonvemeur 



O0»T-INDI8rUK OUHPAOME 1602 ISOO. 



177 



genideu voud, aldaar een fori, of steeaeu Logi« t« m&ken, dat zv 
alie iDflteriiileD , zuo vau kalk, steeu, hout, on arbnitdnarlueKuuden 
fouTtie^reii zondcr e«uig loon. 

Ten vierdeu, prezentereii de voorsz, Oraiig Kaja's deti boveugemel- 
deo Heeren hare Souveroincn te geven zoodanigen tol , ofte erkeut*- 
nisae, ala z; vuder deii nudereu , uiuir vermugeu eu redeu zuUeu 
beTindeu te bi-ataan. 

Hier eu t«gen hceft de Gouvemenr van Speult, wegens 
de vuorz. Ueereii haar beloofd, eu gezworeu 't uaarvoU 
geode tc bouden, en naar te komeo. 

Ecrstelvk, dat wy haar zulleu defendeereu en brachermfcn jcgftns 
alU- vvaiidcu, die haar zoudeu wil]en uvurlast dueu, uaar ous ver- 
inugmi. 

Ten tweedcii, dat mni haar in hun gcluuvc gcen gewcid , nog 
uverlasi en zal do^a, uf dwiugtu haar geluuve te verlateii, dau dat 
Kulx aau haar zal ^laaii daar hy te hlyxxn, of \ zelre af testaan, 
vaar in ider van haar syii eigcu vrye willc zal hcbheu. 

Ten derdeu, dat men uiet eu zal gedogeii , dat hare vruunreii of 
Ici'nden^n d<ior rh- onzi'ii ctnig ovrHast ofte outrage zoude geschieden, 
zouder behuorlyk ri:gt. 

Ten vierden , dni ineu haar hunne nageleii zal helaleu ten pryze 
als uieu die vau Loehoe, Uitue cu Cambello doet, eu tot gelyke prt's 
de kleedcu zal verkoopcij, nog minder, uog meenler. 

Teii b<?sluite, om dal nlie de boreiigeiioemde artikelen van weder- 
xydu vulkumeu ouverbrekelyke zuude agtervulgd, eude uucrgckuiueu 
werdi-ti , /on ht'htiiMi hei zidvcn in koiniisft'. der waarheid uiel hnn 
eigea handeu oudertcikent. Aldus gedaati, eu gearresleerd , op 't 
eiland Mauipa, in de negry vau Tueban ' , dtswn 15 Fehruiiri 1623. 



LXS.V. A»BUN. 



14 Jauuart IG3:t. ' 



Odk I.otidi (ap do Wfutitctift rttn Kkin-Oornm i hatpif itwh _vrijwilli<!h 
ooder oodfl KChoonat'iiiliert'' , h1 miu deea houding iiiei vau laugcn dimr 
SQQ. (Tielo, BouKstoffht, 1, bidz. 33a) 



' Aaii d« Ztiidw««tktiiit viin Mnjiipa. 
1 OvortceDomeu uit Valeatija, 11. b, blda. 51, v. 
7* Volgr. UL 



13 



17% fSCfWMAlM. ^mtCKLAXDSCHZ GEfiCnATECftDI 

AIxoo dc oDdtigg ae hicTen Onu^ KAJa'i tu Lcnidi, 
ak mflii en amboruaiie lubbcxidfr van Lab>e Ccdli ', 
hitr san 'l Eaeted ran Ambotna haar hebixn To^oct' , 
Tan vccm LaIoc G>Di «n liaar ondeidanea , en hAenntn 
TTijvillig Tcrko^ * te hebben, bm op naarroIgcDde 
eo&diiic& OBdn* de gefaoonaamheit ran de Ed : Hfx^- 
Mognide Herrm Suaim Geoetaal , zrn FrinedTke Excel- 
kntie , en d« beerm BesindhebbcTCa te wiUco be^eren , 
dal haar nict en bebben koDDen vngtnn. 

Eent^Tk, is de condidc, dat meD baar loidea in baar gdoove 
ongmHJcatccrd zai latm , endc niemaod rooerelTk tn sal ralleo , dan 
bj zoo rem icmand nit ag zclren Tenochte Cbruten te woiden , 
daar tcgen en zullen it loiden nic4 bebben te zeggeo. 

Ten anderen , beloTen en zveeren de borengenielde Oraog Kaja^s 
nit de name , en als magt bebbende raa vegens lato Colli , en zyne 
ooderdancD , op bare vrtboekeD , en bj God , de bof^gemdde Heeien 
Siaslen, zni PrincelTkc Exoellentie, de Heeten Bewindbebberen , 
ofie baie GooTemeais, jegenwootdig, ofte toekomende, in allcs 
geboov en getioav le zrn, en te blrren, en jegens alle ryanden, 
zoo le water ab te Uade, gelyk getioaTe onderdanen betaamd , te 
assjsteien. 

Ten deiden, beloren de boTengemelde Orang Kaja's, nit den name 
ran hare mperiores, ran un af aan met nieniand eenige pitsjaringe ' 
meer te booden , ata met Toonreten ran den GooTemear Toomoemd , 
n(jg veel mio met imand anden te roejen '*, als met de hooggemelde 
Heeren bare GoDremenrs. 

Daar en tegeo beloofd en zweerd de HeerGonvernenr van Speolt, 
wegens de Hoog Mogende Heeren Staaten Generaal, zvn Princelrke 
Excellentie, en de Ed, Heeren Bewiudhebberen over de eilanden van 
Amhoina, haar in hare ger^igheid voor te staan, en jegens alien 

' V«rTDO«ilelijk heb ik mij vergiat op bidz. 143 hJerviUr, ooot 4. — Uit 
bidz. 2iA, dfiel I, ran Tiel«'a Boawtto/fen , blijkt, dat hij was „de oudste van 
de OIy»iva»" , terwrjl zoowel ait ons Contract als uit ecn ms. Misfiet van den 
bekendea goavemeur van Ambon Arius GyatU, van 10 Septtmber 1S32 blijkt^ 
dat hij hoofd wa^ van Leaidi. 

• ZaI moeten worden gelezen : „versog1" (of .vervoegt*'). 

• Bitjara = beraad , beraadslaging. — Xatuurlijk om te voorkomen rerderen 
invloed dfT Tematanen, tot het gebied van wier saltan LesJdi inderdaad 
behoorde. (Vgl. o. a. Tiele. Bmtwstolfen, I, bidz. 320.) 

• Een van de dienstprestatiea , waartoe Tematanen, Portugeezen en Xeder- 
landent de bewonent der Ambonsche negerijen verplichtten. 



oa'TT-rsmscHF ooupaoxib 1602 — IftOO. 



170 



overJaat te be«cheriiieii , eu tv bevrydeu, als eeii gued en gelronw 
hoofd betaamt endc schuldig is te daen. 

Ten vyfdea, beluvcn i\e Oniug Kaja's, de Dngrlou nan iiiriniiiid 
andere, oft« ge«ne atidero tiatien ter weri'lil , te verkoupKii , nftc to 
Icveren, als aan de boreugemelde Ileeren hareii gecocnmiltvcnipii, 
gelyk Toor desen geschied is, op poene, dat men de geiu'ii, die 
daar op [schuldig?] zullen bevonden worden, cnpilftlyk aan den lyve 
zal »tratFeQ. 

Alle welke bovengemdde artikelcn dn Ooiivrriiviir hij redr liri'ft 
bnvoreu, voor zoo veol hem betreft, 1« jiulleii nnarkomcu, cti aan 
de andrre zydc, belovcii en zwereii do ondcrgemrfde Omng Kajn'a 
op hare wpt allcs, wnt hirr bovco gemcntioneetd is, oii?erbrpkeI}'k 
luuLi te komeu, en te dueu ngtcrrolgen. In kenniase der waarhoit is 
dpze ftcte van beidei de partveii ouderteekend biiitf^n arg, list (ifte 
bedrog, ten ovcretnau Tan de Koningen van Kilang, Syya, de huofdtn 
en Orang Kajn's vnn Halong, Hative, Tawtri *, en Mardika. ' 

AL'tQm in 't Kasteel Amboina Ae7.ci\ 14 Jannnri A. 1623, was 
getckeud Herman run Spenlt^ Ismc do Brain, Lanr^'nH do 
XftjirMchalk . \.vhr Sabtoe, Omng Kiiv TiH-bn Plcor. 't nierk van 
Orang Kar Loekoli, 't mrrk ran Mnnaol Kadja Kilang, Laurf-nR 
de Silva, lUdju Soya, 'I merk vnn Diego, Pnli I Iitlung, Manuel 
Castanja^ 't merk van Don Pedro, Paulo tiomes, *t merk van 
Antoni Tawiri. 



tXXVI. BANDA. 



•2& Xel 16*23. ■ 



De — alibuiw g«Ieelt«l^li — aaa dfl Portngeweo read* rMr d« kom>t 
JpT aiupi) in het Oovten bokmds m\»ndtn-g;Tt*^p<m Um ZntdwAstAD vtui 
Ni«uw.&tiii«», hwldcn al »po«dt)i ds aaadadit Hi>r NKiJirlAndora g'^ 
OrokkeD (ID 1606 o( tfiOt wann zg dnor hen. I>niflc«n ondtv Willea Juis- 
MMMi aAnsedaou) , ea re«d> in h«t mtsu kwart d^ 17** a»itw werd de 
mosQlijkbsid overwogva, d«se loo dk>hl bij Banda K«i]«gm avnk»naod*t 



' Al d»« pUaCMn Ugi^en op L.<ii-Timor. in dc bnnrt ran 't kiMterJ Vicfairia. 

' I>B t.g. iunnpong )Iiu-dil» bi-Tonil aich in dn bniirt vitn h^t KasI««I «a 
bwMnd „iut vr«qmd«^liiu;«n > BWt d« PorlufcecMn e«m nit d« Mnllnc4w«hmr 
(dnrawn, «q van bon a«l>mi)n, om riff met dens liedirn tesren do Amlwi* 
at Man te Tenterfcen". (Talenlija, D. bids. ISS. b, bldx. IP.* 

' Orergeaomen ait Van Dijk, Carptntaria, b. hidx .^7 vs. 

Ik plans* dkc en hai volgrada docnim<at ond'sr BMorla. omdiit io *#Coin- 
pt^tf* tijd <le betnkkiagen nai»' dn Ant* ea Km-eilanden onder hAtbdnd 
■wades VMB d<>Q goaverawnr vui BAoda. 



180 



OGNKBALE NKOBKL&MlBCHK OBOOTBOVKKKUK 



otia gMMg or invloed to brcn^n. Dit gcbmirdn in IH'£) np den hnmfimdfin 
ODttl^kkinicstiK^hf vim dn Pc^ni nu (If Ariihetm ondcr bevf^l vaD Jan 
CantvtuxDuu (Cur*teutix]. eax. Uitd^ukk(^l\jk wan eea der doelvmd«a van 
din nit. .om met die van Qii^iit Arou en Teiiitnber rriendflrhnp ts 
mnJcttn", l<!rwrijl unn d« HuhH^palinofien w«rd K^lftat, „iB«t altecanin^hoQ, 
ande volokeruu, die |eij aoudeu] luogceu bejogeiien, in vriendwilmp nndi* 
vcrhoDt |te; mion U> ircden, (iiidt' liner pogeii Ui trackun oiider do pro- 
l«nti« van de Stuloo der Verocnigdo Ncdi>rlftnfl<^n". (Vgl. Hccres, jIu^froMi, 
llldz. 121, ^i j* SO) Hut gi'IiiktA Camt.niiiu op xijn turUKloi^ht, itiidal in 
Jnnuari ert Fwbruari, op do huQureU, de voorbcrQiderideuuialroBcI&urGeds 
waren gnt-rnttta , etn coittnitit be alaiMn met de bewnnftm van versohil- 
lendi* kiiiiipiJii|j;ii d«r Aroe-GilaDdeii. (Van Dgk, Qirj^enfurw, b, 1)ldx, 6, 
vv., 50, vi',3 

Jau Crtrfilcti»ijori, Command cur over dc jachtcu Pera 
etiiie Acrufin, i-iiiie ilic v«n eijiico RatJr sijn, vuijt last 
eiide commissie van den EH. Hecr (icneracl Jau Piettr- 
zuoii Coeii , wegeu de lloog Mug. Ileereii Stateii Ueitrnie], 
Sijnc Ex"" Prince van Orangicii etc", eude de liet-rcn 
lli-wiiittiebberL-n tier GL-iRTiidc Ooslindische Camjjugfni.- 
van dt' \t;ri;('!nic1ii,li- Ni-<]iirlaudi.']i , iinnr 't vijlnadt Am 
met Toorachr. tTree jachtcn gesnndcn, ommt; dc orancaijs 
ende rolckerea ouder de gehoor^aeiiiheijt van de Uoog> 
gi?meIrR H«ieren sien (<• trccken, dat op den 4*" Fchriinriiis 
A" 1629, Gudl BiJ gcdanckt, g»avliiel is, ende hebbeii 
hacr rIsi>o allc de oraucais ende volckereu van 'tcijlatil 
VDiirn. ffoi^tvrillirh rndc usiTnc imder dc gcliooreatfmheijt 
eodL' subjtTtie inii de geirelle tieeren overgeveii, eude 
't landt opg-edrngen op naervolgendt ouditJen ende 
orditniiantien. 

Ten eersteu. 

Dat d'oraiicais ende nverlini)ird(rn van de dorpen Wodpler, Tute- 
wnimii^h, SHl^iiiidin!;h, Hocati, Gnaniar, HaE^ambel, Haycoor, 
RatOt X&raugau ' eude meer, suUeu beluoveu euduswecren,^elijck 



I 



I Cit d(we »p9ouiiuini{ blijkt, dat mot liot .ejjliuidt Aru" wordt bcdoeld 
d« oilnodciigrovp. In he4 joumoal vaa Car-itniiAxooa wordt dnn ook in ccn- 
acll'di" alitiftii K«.-<prok«i ^a van ,'t *ijUui(lt Aio' en v«i» ^hr-t n"i>rd«lijok«" 
of uacii-di!]|)kHt<> ^o^luitdt vnn Aro". (Van Dijk, Carpentaria, bld». 4.) 

Veritdiillende deaer in hfll vontruut gQnoeuido dorpea xijn eenr gnod la r«cbt 
to breiigau. Wodgii^r ia poelod Oedjir; met Boo»n nal bedocid zyn Wukaiii ; 
tiniiiniir in poelue Wamar, terwijl Maikor an Trangao daideljjk (cjja 
te liHikBunpn. {Vgl. x-oor d« plaatabepaling nog: Ho«r«8, Oortsman, in deca 
Bijdragen, 6^ volxredu, II, bids. 67 vv.} 





0O»T-INDiaCHB COKFAONIE 160S — 1800. 



1^1 



zij bij (leeseu vuijten iiaem emit; vnti weegeti lift gBnIsche gemeente, 
op haer mniiiere, al t'nameii emle elck van Uuii itit bwonder Helou*'cii, 
emle isw(«;roii, ile Houg Mii. Hcvrrn Staleii fiom^rwl, Sijiie Rx"* 
Prince van Oraugie etc", eniie de Hceren I)ewiii<lhebbereii der (ienemle 
Ooslindische Comp'" van rle Vereeiiichde Nedrrlnndeii voar linre 
souvemine ende gebiedeitdc Meeren te erkennen, gchouw endegclrDtiw 
te i^iju, gelijk mede d^Ed. Heer Oeucrael tjude ttijue Gouverueurs oflc 
gf^subiftituecrdi.>. 

Verdareu uver suJcx de vuoractir. Ornucais, diit«j allu hnre Inndeti. 
stercktcii, stccdtrii ende vrtichteu aeii de gemelle Hceren suijvercnde 
daerop niemaDt ijets heeft te pretenilecrtMi, i«iii»e>erlijck, sunder anJi 
of list, (jvergeven en iipgcdnigen hc'tihcii, v<jnr harr cndc vi jot hare 
nacomelingcu, gelijck sij dwelve laitden tcr gueder trouwen opdrngi-n 
ende overgeveii nndts dratTi; vm\v. dal. gi-eu awhr Frinsoflw l'aU;ti- 
tatcii, dan allecne Ac voormelde Ileeren sullen kennen voor hacrc 
Souveraine eude weltige Ueeren. 

3. 

De onint'aia eiidc vtdckpreii heblien filsondenlaeneu bewillicht ende 

tocgelaten, dut in de weditrumniereijse up 't vourschr. t^ijlaut int d<jrp 

Wwdgier cen honte columne, door gebrecfc van atcen. opgi^ricbt is, 

daeriuue met let^sbure k'tturirii *t uuvolgeude m effects ge»n«edt:n stast: 

A* IfiliS den eeraten Februarins sijn bier lot Aru 

aeugeconimeii Av jarhtcii Pora ende Aernem, commandenr 

Jan Caretcns, cuupliedun Jnn Hrnwt?l ende P' Lintgeus, 

scbippcrs Jan Sluijs ende Dink Melisz., stiicrluijden 

Arent Martensz. ende Jan Jan»z., fiuDt urdrf ende eom- 

mif^ie van den Kd. Heer fieiicrael Jan Pietersz. Cuen, 

wegen de Hoog .Mog. Ueereti Slaten Geuewel, Sijnc 

Kxp"" Prinre van Orangie et^c. endo dc Heeren Bewint- 

hcbbcren dcr Vereenicbde Oontindiscbc Coirp"" gesoiiden, 

en i» bij one voure. op den 4 Febr. passatu pysseasie 

Tan 't eijiandt Toor de Hoog gemelte Heeren genouiou, 

ende de oraucais ende volckereu ynder de gehmTviem- 

heijt emle subjectie van vijorgemelu* Hwren begeven 

ende de pnnaen vlagge ontfangen. 

4. 

De rommandfur ende sijn Raet hebbeu de voors. onderdaenen 
belooft ende tiH-gescijt, gelijck sij belooven ende loeseggeu mils deesen 



I 




19:^ 



USNKKAiJ JtKOCKlJlKtlSCllE UCUCmoYELUUK 



LXXIX. SOLOR. KN TIMOH-OHOEP. 

i'i .lannnri Ifl'24. > 

Do atrijd door oiia tpg«n dfl I'orliigftMon in doK" gcwost'_'u gf^vwrrd 
w«fd ToortgMAt, ook n& de linriubczitiieiaing van hci fori Hennciis 
(Zis lliervMr, N" LiX), Wrwijl de inodBltinuthnndBl ;*(jii gnug idnK, "ij 
bat Dok, dnt h^ geoD grcmtfl vrinstcn nfwiurp. duordol voorul de Pottu* 
gc«t»Mi Kich gcdiicht« Min'Mirrf^ul'Oti blovon Uxinftn. H« Nand(>Ui<>m dicjide 
dii« ill du i^urstn pUntn voor dim hnndKl op Cliiiiw nii de KuhI. van Koro- 
moudat. Ook Mluvoti lio<>)>t<; ttwu ui kuuneo opkogpen. .Sednrt 16J3 stond 
aaa hnt hoofd vart hot fnrt, httt gnrnixcven cindonhandei JanThnmasgoou 
Uafiuan (ia'J2 — 1035}, muar gubrnk anu volk waa voor ocut ncn belouel om 
de PurtiijpiQzc^u te wvcrslann Lu hei drijvon der oommercie. Ook v«raohUl«nde 
oncBr linndj^cQciotDn vuldt?den nk'L aliijd aau de t-'ontniuhioolR verpltoli- 
ttngvn. ZiJo wa* ovnr 't gohool dp lowitdnd in deie kwnrtiiri-un nil™ betutlrc 
■MihltUiruiid vu du [laDi;^' Kcguertug dfi«d w>>iuiir , uiii iii div ^•[iii»Uiudii[lied»ii 
Torbot.nring iLfnt vr> hrpngon. 'A]} T.mi d»n Imii'lfl op iif. Mit^f.a IJitvur in 
baaden van [)iurUculier<'ii Imlibi^ji gtixiiiii; iiiaur, emilniLg dit aict of nitH' 
in Yoldoeode lunte pUaU voud. tuiwiidu *ij, onzv po«iti« tenioQleo baad- 
haron, hoe goed af ttvaad EUlka ^ing. Maar Uwli, or vareti bulao^ykor 
bclrokkingeu tc oudorbond^n dan met dojtva uilJio4>k. 

DayiHiin limUl liich daD ook aTaaiidc lj«ii der iiitingnii vilti lijn nplrt^on 
i» vudursttiuud vuuU-aot, waorvau lijj aehrfjtl: .Op X7 Juuuuri {ID'id) 
h«bb<^n niPit. diti van Wockl oftn Onnna atiii 't fort., ddo 32 op liumM> 
Ht.niudi; in iin-iiuiitiii va.ti alio d'iuwiKindoren Avn pari* brotwcmmii , vtjlg^iui 
naveiisgoaiid coDtract.'' [Oiutitgeffeven muMV«« lun d« Iloog^ Rtfoiring naar 
Stilot van IS Oriobrr UiSU en aau BamiuVmblttra van HO Jtini iSSii tm 
Sf7 Orlobtr t6'J5; mn llai/iaan nan dt Ilcogt Brffe»nng dd. 93 AMgmti* ISiS, 
30 Mn t&ii). 

Dgiaiiv " dan i(um]m daiig ' kita tjraug Karnia " suuila 
bunt ftniigiiii C.VjtninHiid' euta llollniidn, dangau chilly 
Partaiiy, [1anf*an siiTgagir Lamagucra, dan mif^ng'ie 
Lambalv, iliiii^ .siiigagv Tmirt'on Adciiare, dung singngy 
Sorbrty *, daiig siugsgy Touun flnng aacaliainyiip ('■') ' 
siEigngy pniitr dang siugagy gonnoag, raydt radia liol* 
landa derry lAita Soolor jiuiij. 

Partama kitoraogh Carina Han rayt gonnong kita samoingina * 

jcctit d'giniigy Cummaud'' Schot ^ '^o!??^ urangh S'jloorsamoiiigitin ' 
jccutt. 

Sybfflgy lagy kitorangh Carina daiigati t'chily Partany dan saccali- 

' Uit h«t Ccntrautbook. 

■ Djnn^ji; jaag?; aakalinntija?; samoMiranja? 

* Een karapoiig op Holm (uf di« op Aiiduiiai^?) 

* Vel. bicrvWr, N" LIX. 

■ Apolloniua Schotta (Vgl. hiarvdtSr, bidji. 119, 138}. 




oorc-iNDisciiK coupAa>'iK 1602 — 1800. 



193 



finiigne singagr pattr ' deny Uniia Soolor nangh jccot mousoo * 
^Qgij, dat buaDgfa aawata secard giBQgiu HoUaada daagh radia 
Molncco pontgne di bsva anguin jnij. 

Savatu laggij d*gica adda barrangh umingh ponigue outtsu kal- 
lou banangh denguanguic (?) dorn- negrr »atou capada negn Isiog, 
raijt kita snmoingioe iimaginc tiada mrnboole taneai^ue pasaar 
melainckuDgh minta jaugh chiapia peggan pas»r jar, aggar giaa- 
guan gatnpar Hallam passaramgQe (?) caIIud barrangh mantchuuhj ' , 
barrangh parleote o barrangh chiapa bonnoDgh onngh «immoQgnij 
candatij command' cota Hollanda desinij sourou tancap deoamgue 
caulo barrangh orangh laingh boat candaty tiady bry touw daulou 
capads capala pnssar alas st^gala orrangh dan taipnla uungh poniguie 
pantingh mcnbouiiongh desiton depan tongall radia Hollanda o callau 
barniugh hoccoa laingh caudaty se^alb oraogh dau touaiugue 
nangh pcgan p»ritiug daitg patisar jtt^iu. 

Snwaty Uggr barrangh calnii sammoingiuc callon Ijiuircijong, 
lAtnaquere, Adenarij, Serbyte, Tourron, o Lombala o caUouoixaogb 
Hollanda candirij maijruUBHcan d'giang>' dan sompa jiiuv , mana 
bitchara omugh sammoitiguie nang tidn ndda benmla boat p' doa 
d'allam cota Hemdriuque de tanua Soloor pada (auwau Zijseherrij 
haulangh Roobij agher ' Jeseue namitiauguic qnirij kitta orangh 
tanwen 1621; deu 22* Hngh Janwary etiiie was oiulertcwkent i, Tx. 
Dayman, Jan de GorDey '' , scmgagij Lamaqaifry, OriNtofTell, 
allrrvs ** , Anthony , allvres ** , semgagie Lamhala, soingHgic 
Toarron, kitchyll ParUny. 



LXXX. KrST VAN KOBOXANDEL. 

19 Angustns 1624. ^ 

to 1H21 werd Muarteo UabruaUEoon of UabninUz. directaurof gouver- 
aeor van do Ka.it vnn Koromandol. Ook hjj beioefdc mooilgke lijdeii, 



* Faati?'=paiiiai. — Hoeaoeh femnicEi?^ Hftntjo«ri. — Van den iwer be- 
dorrea tekat wordiin eeoe verbeberiog en e«iio vertallng beproefd In h«t 
Aanhangsel hienkohur. 

* Dp miuiQd Uabi' lU-nohir. 

* Jiui dtf Hom«y. Dcxe ir«rd oen der opvolgera [162^—1620] tui Dftjinan, 
totu dectt in ll}25 mei xijn ^exin naar de PortugeezftD ovcrliep. (VgL Tiulc- 
Heerea, Bauicaioffin. n, bidi. XXIII, noot a). 

* Vcrmoedelyk hel Portage«aolie alfaroa = TKandetdrngcr. Het woord is nog 
in de Molokkea g«bruik«liik. t^'gl. Da Clorcq, TenutU, bids. &^) 

* Dit bflt CoDlractboek. . ' " 

?• V'olgr. III. " 18 



194 



UENKK^LE NEUEBI^MUHCHE UKOCTKUTKllUDi: 



Behftlve aUerlH<i «rnati^ uii»aai;eiiaumli«doii dour dv Ncdarluidcn, jui<t 
v6At lijud kotost, U MaEulipntoiu ondervondnni (Vgl. Da^-Rtfi»t*r 
1634—1629, bids. 88, AS. 188; onuitffegeven muurew van Visnich uU Inpakait 
aam G. e. A Jt. IH Jamwri tS$4; hij h<>d d« Kusi io 1623 tiezoobt), blevea 
ook ondur xlJD bustunr Ae binoenlnndaobfl Hiroablon in de Uadim v«a 
PaliiLCAtt.i? aliuiflcl^ <x>atinuoercn." (Vgl. hiarvd^r, bldz. 158, v,) Dit aU<* 
TfirkJaart voldtMindn oadttTMUtuida overoMikoiiiat. 

Aftoorrit tusscheii Comp^ goiiveru' op CKormnudeU 
rude TchickiUkora Pedderagiju * ctuu e* ', aeugegiiuii jiit 
jner 58° deu 5' der tl" inae.iidt tiaer Jftiitivc rfikc-ninge 
en tiaer onse jot jaer Ifli* dcii 1S= Augnstij stijio novo. 

Aen S' Mitrten ', cap" dcr fortresse v«ii fie Holland" iu PRlle- 
uattA, hebben wij ondergesclireveu Tchikftlat-'uni Pedderagie, I'oiicka- 
pilla , NHripiraguariddy , gt-gcveii eeii bripH" vjui wninigh, met 
eede bcvrstight, dat wiJ mnt ITK. etide ghv met oiu in all<« sulleu 
contiiiQCCWii ttls vrifliidon iti Trictidschflp rftiiw^lijclt , w«orovi:r wij 
vau onanT sijde belooven in alle dea tijt vati HE. rude diieruaur 
ncu alluu duu geeneu die iu LIE. plaetf /.oiidc mugvii komcti te 
snccedereu tot alleti tijden oiis te dragcii als voorschreven , eu soo 
ill dese plaetse C eeoige uegotiereu begeerdt door ymniidt te ge- 
bicdcii (itftc veinghtcn, kbIJ tVlve betcr aU in U placts door oiu 
teu gocdeu t^viido gebnighl wur<lvii. UE, eeaigv inoeyte, uverlasl, 
uorlogh cfVttf foiiigh int weick U una Koii mngeii vau floen hcbbvri 
overkomeude , bBbiovmi wij (1 t'allcii tijden, daer toe vereoghl 
sijjide, te aasistcreii met iille ons magtlt eude vermoogeu. 

lielooven mede, jiidteu ander ons drie voorgenoemde persounen 
hem ill eeuigu deelcu dese^ ymaudt inisgret-p, vtrliep olVt*.- eeiiigc 
jmbrulindo * soghte, autlen met bullpe van UK en de ander iwce 
de aaeke vederom tenreghten brengeu eude met alle middclen ^ieu 
te t'ffeiicu iiac U wellgeviillcii. Mnde fii'Iuovfii wij, dai van iiu 
Toortiirii ftctigERtide de ccHiphndeti A-wtopat^hiltij c.ridr d«ii Fnlnam- 
iswanij eude allu d? juwiondercii der stedeti Pallint-atta wij tot alien 
tijden iu vriendschap met ban sullen bbjveri ende in alti; travailgieu ^ 
Kulteu helpcn. 

^ VgL Dvar hem liierv^Wr, bid*. 159. 

* Cam aiiia. 
■ Marti-n Unbrantxx. 

* Bmbiulliudo (PiTtu^coauh): {•auviiighoid , twiBt. 
'• Trabftlho (Port, J; moi-ilyktifid. — Clthool doee »iu>tu«dc dei- ovei-ecm- 

koutflL 1:1 allttnu vnn brinng, voorxoovor duaruit bitjkt, d»l dit binii<>iiIiLad&vh« 
iwiBcea te Puliual «ii oiaK«vinK cKik de Nudcrluudum ia huutwu liandel ba- 
tnoejlijktea. 




OOST'INIIIMBS COHPAONIK 1608 ttSOO. 



195 



Dit alles belooreo vij, gel^rk UB. enile Dskomeo urdouaeeii, 
in olle dilligeiitic ende oodtmoet naer te komen. Hier op zweeren 
wij bij una rader ende moedrr. dat hienuDc uiet oaUtigh soUea 
Kijn. Octuij^eu hier nff is d" Eekanbargle ende AsstapachlttQ 
pAtniM&aba, Secretaris. 'Wtm oiiderteckeut T'chlcklUcoru, Pooc- 
kapilUy Narripiraguarlddy. * 



LXXXI. CHINA. 

22—24 Ansustnt) 1634. > 

Bocdx dAdriliJIt b^ don aanviuig onicr pogingen, deet tc krijgeQindeo 
hkodel Tan liet Oosbtn, xtondpn dfl nCnQiD<«hnjck«n v»n China" op het 
prOKTSiu oux«r kooplui ea pioums. £a luug duurdo hvf aiot,ofh<)t 
HRmeleche r^k werd door da onr.«n hezocUt: en vni in 160) door Mho|>«n 
TUk de rloat van Jfloob OorneliKxooii vau NMik.onderdiMisr-igeuleiding. 
Sedort dJ«a tjjd hwft men w«l Dimaier deie aaogelegenhfiid uit hot oog 
Tsriuran, miuu' tovli xoii but gemim«n tyd durea, dat moo hoar mar 
bedbe een tijdiftng op den voorgrond bmoht. Coea tocli wilde oiotalloAn 
fe*nde«l in dien bandel hebb«n, uiiutr Iicmd [nonopoliit««nm door uider* 
□Mite er v&u ait t« HluiU>n eti oji die w^eo de Chin«eache prodt>ct«o 
Ugde in de eorste pUaCa) op de Europeeaohe en Ajdatiauhe markten 
(Japan, VAdr-Indie, eiu.j te breui^u. lu IIS? werd im>u flink« vluut ger««d 
getoaolct oudor bevel van Coruolis Rejjei'sen , oan wien werd opKedmgca , 
u tmohceu: xlah van bet Purtiigefleobt' Mw«o moMMr ta mnken, vbd 
d^ niincMchr- auu>r)t«jt«t] der kii«tpliMtM>D d«n vr^en hniidel i^ii hct 
inoaopolie t« Yerkrjigen eii ziub ta vetitigKn o)> d» Feaoadores of op 
Formosa om den haudel der Spanjaai'deii. van 3iuiula op Chioa uoodoeiide 
t« kimnaD Terhiodorcn. cue. i<n^ .Soo na dc insinuatie ds Cbineaas«n 
haodcl Konder Qit^t^t vnn tijd met vervrjjgt oudc gctin bohulp, vtinnd- 
»cbap, uooh alle niiotitji'khwlnu van d« Cbyrwmjn bi^'ompt, inaar nivt 
dau oiutel of quaet besobeeC vemeempt. sal U£d. soo baeal op deen 

plaeUKi off dandsr radnlgukerwyH vtrraoudcort c^'t dc Chineesen 

d'opeabarea oorlooh veralareQ ende haer nlle mogeli)uk<> atl'breuck doen, 
IfMa plaetflOn, joncJcoo, aoob voluk van dc Cliyiiocu vm'»ubouvu<lo . . . ■ . 
Traohtfindi! «oo vnel \'olux, mauncii, vrouwoti en kiudci-eti w bepciman 
uU dn«n«!ijck ia. zoo ou U daer mcde le bebelpen, aU oiame Bntavia, 

Aiuboyna eude Bands te peTipl^ren *' 2n(i Coens' ioHtriM^Lie voor 

Beyeiwon. 

De expeditie hecft ni«t luut dc danrvan gclcocsi«rdfl renvachtingen 
voldaan- De aaaval op Macatt minliiktt! t-n mt-.n begaf ziuh iutui~ de Pna- 
t»donM, t«rv))l mtm tovon* ccn Diiderxoek iimteldc iiaar dv Kelegeulimd 
van Formosa. VoortnopLg bculoot men, eon ton op do P«dtudore.H te 

I Ik beb niei de mooitc genomao, te Iniohten driie namftn van voiir oiia 
g«beel ondffi-gfydti'hikt^ betMkenis tereoht te brongcn. Over ,Aiiaiapaohitijj" 
Zie hicranhcer n" XUU. 

* OvergCQoiuL-ii nit Groonvreldt, XtdtrlanderM in China, 1, hldz. 3S7, v.v. 



ISO 



DKKIESALF. NrDKULANDACIIE nKOCTROTKEKDX 



restig«n, iD«t wellu bouw ia Augustus IS32 werd bAgonnea, es wel op 
het eilandje Pehoe (Pong-huP). 

Bg dv oDdfirliBodcUogao met da ChloecsDhe autoriteiteQ begon ooid 
oiftave vpstiging bet punt to wordon, waarom ftllo* eich bcwoog. Wjj 
wildkn Pflhoo ni«t vnrlfttoa, do Chinocsm wildi^n do vreomdolinj^vii nieL 
doldea op d«u eilaadcugroap, dk bohoorde tot ,do jumdioUft yui 
China." En dn vijandelijkhedon nsmfin een AAQvong. Dftee liebbea geleid 
lot ott»e verdryvint; nil de FeactadoreH, uituir t»van» toL oiuce veitdgiDjg 
(lt>'i4) op rormosa. Ondersttuund achrijveD, dat wel eea tinU»t«rs*l karak- 
lur hoi>ft, mnitr wnarbij do NfiderlcmdcrB ziah hebben inQ>oten neerleggta, 
gfsoft h«t cindrf'MiltAnt df>r ondarlinndiilingcn wccr tiuachen d« Nftder- 
livadHuhit un Chimti'^HiiIi'n auLorit(iit«ii. Ik noom hcit diiLrom hi»r av<u-. H«t 
sobriJveQ (22 AuKoatua) U van den toiok > to Amoy. (T^l. Orooncveldt. 
Xtderlandera in Chiiut. I, paaaim; D&^h-BtgiiUr IS^—lSfS, a. a. bids. 
138 T.v.) 

Sno als UGd. ^ liij de sijne vcrsoucict tc trtidcn in een vrundelijck 
8C0<}ort mettc Chiiice«e natte, eal UEd. geUeven te rentMO hoe 
dat het vonrli;iI»[v jaiT i\c-n Co[aniaDcli>ur Kuijeracii , comencle inde 
plaetse vari ITorkrhcii ■'', ncii Hen Combon * Sion curie Toutj^ck Sou ^ 
versocht he&fl , dnt avluvdeu soudeu gelieven te seadeii jouckeu 
met coopmanschiippeii naer C'alappn ', om aldaer dea vorder Chitieeaen 
haiidel te coiitrictt-ercu , belooveiide uudertusschcii het fort tfibreken, 
de plaetoe van Pehon t« vcHtiL^teii cudi; aich imar sijii land te ver- 
Toegea, aweerende hicrmede iu geeti gebrclte te sullen blijveii. '' 

Mijo Cuuinck in sulcke vastn beloftc vertrouwenilf; heeft teivtuat 
napr Calappa voor gesaiiten afgevacrdioht Cenchcm Tansouyn eudc 
Vaiig^u "t met eenige ooopmRoschapp^u eude waren um aMacr 
t^ coopeu eude veruoopeii. zulcx liat vry id atles woort hebben 
gehoudeu. 

Xu compt VHA. eude seglit, tlat [gtj] epu ambassadeur mede- 
breught om hcrwacritt nnnr Amuy aon te seyndcii, veraoeckende 



I 



■ Tft-lMic, opperbevelhebber d?r froepen iu (IeproTmcie.(On>on«voldt,t.a. p^ 
bldR. 199. noot 3, 154, noot \y 

* I>i>i!e brief was gorioht omu D* Mortioiis Soouk, dio ta 16S4 door den 
Riud vtrn [ndio wa« ttAngrtwcccn ala opvr»Iger vnn itttyorscci, w<>lki» om Ryne 
verviinging had ventoL-ht, (Groi>.uftv«Uit , l. ». p., bldn. i!oft). 

* Hok-i«>oe of FoDohow , de aelel von dou ttuuvornoiir dor provinoie Hok- 
kiiju of Ftn'kiiiu iGroPiinveldt, bldr- 17, noot 2), 

* ComboD U oigPBlijk KOuverufrur-geueraad, luaftr wurdt liier gebniikt voor 
den gonvprn«iir vnn Ifokkido (OroeaoT«ldt, bidx. 17,ai>at2,117,nQOt), SJoog. 

' Do lo-'olc vuu Amo;. 

* Soonda KaUpa, Djakal.ra, Batavia. 

' Wat iuderdnad |c»lii!iird wuh. (V^L Graeit4TQldt , t. a. p.^ bldx. 156, 
' VffL Qroeneveldt. bldz. 164. 3il, r.v. 

1 




ooBT-ismsoHE cnup&aKa lfl02— 1800. 



197 



XXEd. dat dierop een van onse maQdorijus nner Pehou muchic 
gesonden wordeu om met UEd. te spreken. Sijn alreets geen gesautcu 
n»er Calsppa gcMuden geweest om ran den haiidel te 9prekeu? Wat 
ist noodich doer nie<er van te n'jKtereu? 

nVhijnt UGd. uyet aiiders iiit sin hcbt alsden ttjt van jaer tot jaer 
l« prolongeren , aJa nret ecns thuoneude gvuegeuthevt t^ hebbeu omt 
fort ttt hrtVta michto Pehou te vcrlaftcn, in vouf^ti dat wij ous 
versckcrt houden dat op 't w*>ort van de Hollaiit^c natic iiiet ve«t 
is te rertruuweu. 

luo Chioppyn ' heeft onlangs herwaerts geachreveu hoe dat den 
Heer Commaadeur hadde beliM)ft de plaet»e van Pvhuu bJuiii^ii deu 
tijt van vicr wi'cckcii te vrrlacten ciide sjch nacr Tayouwan sonde 
retroegcn, waehn anderiDnel siju woord nvet gehuuden heeft. Wat 
vcrtroiivvn wil UEd. dai wij in Hiilcke belotteii stellvn sulluii? 
- Doch dies alleA tiycttcgcnstaondr aoo WA. ttn noch compt met 
eene goede meeDinge urn met uus iq onderhaudeliuge te cumeu eude 
dat met geeno valaheyt off bedruch besindt siju , verlat«ude op 
t'aldcrspocdirhrtc de plaets van Pchon , sijn wij bereyt pennonen 
derwaerts te sciideii om de waarheit van alles te oiidertjisteii. 

Aldaer is nu in Pehou Siomping * , die van ous alle voUe macht 
beeft; alles wat U£cl. met hem coutraeteert. sulleu wij ous ver- 
bindcn alhier volcomentlijck te confirmeeren. 

De Chinefsche geucrael (tsong-ping) in de Pescadores 
zond den 23 Augustus uog deu vulgeudeu brief: 
Qelijck wij vertrouweu in de goede iuleutie eurle goetharticliejrt 
van UEd., soo seggen wij van onse sijde, soo UEd. bet fort afbreekt, 
vertreckendc met de uavale macht eude wederuin overlevereude 
Pehuu, vertreckeude aiaoo nnar Ilha ForniONa uftc Tayouwun , (JAt 
wij ons verbinden deu haiidcl van cuopmanschnp vyor UEd. te 
suUcu openeu, sondor oyt mc«r van vuorgaende ourlugs ufte vijand- 
lijckc fcytcn te verhaclen, met snlcfcc conditicn dnt V¥A. imvale 
macht de onae noch ter zee nochte met invasieu int lant van C'hioA 
uiet sullen beschadigeu. ' 

^ Hiermeda wordt xnkcr dsidfd« bedo«ld alu met .BioiiipiDg": xiebencden, 
noot 2. 

* Trning-prng, een B«n«-iuil; biar de bevelhwbber dar Cfaioe««ohfl ki^jge- 
maotit in Ao Poaoadorca. { GrD<mevoldt , bids. 136, tioot 8, 'i^iO, tiooC I). 

• Na nAg c^a \Tacht«lt>o«c poging tot verden* ondcrhandolhigrn, hebbftu 
d« N«derl»ndsuh<^ niitoritMtUiti in d« Pcw)adores aoh hKrby rooolua iioar* 
leggea. Deu 36 JVuguatiu bopin men met de sloopiiiic van onse 9t«rkte 



198 aKNKKilUE NRDKBLANDSCBE OBOCTRnYEEKDK 

LXXS.il. MOLUbKEN. 

12 NoTeiiiber WU. i 

TeraatQ hod aao B|jn gesaE onderworpen Kalontfaa op QrQOt-S«Din> 
Hat visi enht«r in 1621 wfldar van Tfirnate af sn Ait rjjk vntPit thana 
hulp van dc O. I. G. Vundoar onderalaand imatract. (Vgl. Tiele-Ueereti , 
Nommitolfen , 11, bld^ 40, v., 4ti, v. 79). D« torht minlukto JKmmerlijk, 
dauc'dnt het Mtiip' de Truuw, nnur Kxlougan piioiuluo, i&ir ver^n^. 

A-Oooordt gerncmt mAc bpatootcn tuaachen de groot maghtighfi 
Moedafiir, wuiiick, vau Ternat«n trtc", kitchill Alv, ca^^ lauut, > 
wnigc principalp ovftrhooff^cn tereoiidercndod'H^JacqiicH Lefebure,' 
raftflt van Jnciicu, gourcrn' en di'rectonr orrr dc Mohiccos wegcn 
d'Hooge Mugende H" SUteri Gctier', sjrie priucelycke Kxcellenlie 
van Orftngien etca., dc Ed'' I!" BcwindKebberen der Tereemghde 
Oostjodische Comp' ende deu Ed* H' Gouverii' Genn' Tan Judien 
Bampt die vau syn tM""" mdeii ter Hiidcte zijde, te weteu: 

1. 

Beretelijck vixtreugem' H' Gouverti'" Lefebure uiet die vau sj-oder 
Gd" rade staitii Uic eii beltrareu, den coiiiiiuk van TeruateQ, Cap' 
laiit, dampt ecnigh sViider orangkaijs, op haer fiirif us * versoek en 
iBiink neiihouden, met 't schip de Trouw, geprovideert met volck 
Tail tKirloge, aramomtie, vivres als nndere ooodtdrufften, rnssisteren, 
om e«u explojct op die van Coulougo, * huu rebelleu, met ge- 
tneender maglit te doeu, alle den biiijt, die Godt Allmaghtigh int 
gener' sonde verloeueu , geeue uijtgesondert, soo van slareu n]a 
andere go«dereu, daer lu te laden, ten eviide deaelve rmer bebooteu 
op dc wvdnnuimste allhier itiagh gi^dcstribuferdt wotden. 

a. 

Te weeten van alles hij, eouiiicfc. Cap' laout, t«ampt omugkays, 
<l'eeue, endc gem** H' Gouverti'' d'aiider helffte; tot wellckcn c^vnde 
sullen gedoogen, visite soo alldaer ter plaetse ala allHier op de 
wedercoraste in liaer (Kirrecorren , aiider vaertuygh, bnysen, hutten, 

•IdAAr, BO ditarop vertrak 8unrk tiiiur Formosa, om maatrcgolcn te DAtDfiD 
voor onKo diiRniticve vustigU^!: op di( eilajid. (tJroeneveldt , bidz. SWO; fta^A* 
Bt^tcr te»S—IS£9, bLdit, 144). 
I Uit hpt Contnii?tbo*k. 

* Knpitoirt lno«(: admiraal, vlootvoogd. 
■ JiuM]n«B Lefebvro of Letcbnra won Xodcrlaiiddcbfl gouveraeur d«r Mo- 

lukkeu van 163S— m^iS (Tiolc-llooren , Boumttofat, II, bldx. II}. 

* Vijrnu.iudQliJk SL'lirijfluiit Yoor: aerieua. 
^ Kalongan. 



OOBT-IIIDI9CHK cuhpaokit: IB03 — 1800. 



199 



g«hughteii gedaeu eu nlles na«r Ijebooren ten oventaeu der geoom* 
rJnitteente neu wederzijrie geJDventnriaeerclt, opdat itiemsndt van flju 
gereghti^* gefrusteerdt code emulatie g'eviteerdt werde. 

S. 

Sullm mede liij, cap' lnoiit, ende oranghka\s gehoudeu wewu, 
t«o tijde vaa Av repnrtitic te betateri dt heltft rau alte de oncossten 
mde Tivrea, die tot behoelTtc van de vcrorerde persuoneu, gedurende 
dpu tijt dat de devliiige uiel geschiet is, door d^ouse eoude mogeii 
verstreckt weseii. 

4. 

Van gelyckeu alle 't gundt gedurende de vojagie Cap'laut. eeiiige 
udere oniQgcays offte huu dienaeni 8(>ud«n niog^u t' liareii Tcraoecke 
en behoeffte gPinMiU-n hplilwn, alle welckc votir de rppartitic van 
't grew sullen gedoogcu , sonder wcdcrsprckcii affgetrockcn tc wordcn. 

5. 

Cap' tanul voorn' sat! sigh met ecuige van de sijne int. vour- 
Khrevei) schip embaroqueren eu soo haest' selve met Codes hullpe 
t«r gt'destiiicenlf plaetse gearriveenit sij . dadulijck sunder vcrtoeveu 
[en] uijtvlught 9u«ckeu uoghte ouitutte pitcarlugeu te maekeii, t' voor- 
genomen exployi^t int werok stellim cipdat m» uoatelyckeu schip 
geenen tijt t* vergeeffs ' 

6. 

Belorende mede hij, coninck, Cap' laout ende orangcaven room' 
gedureude dese reyae le water ulfte le laude geeiiige sucrv«te nughle 
opeiibaringe piteariugheti te hoiideii, ni>gbte van et^iiige Hitdi-.ro hiin 
ondersaten gedoogcn te doeu, sonder ouae gecommitt^erde, tot voll- 
Toeriugu van 't exploytit geordouneerdt. present le wesen . opdat 
alles oprechtelijck, sonder oorsaeke van aghterdoght te geven, magh 
gescbiedea. 

7. 

Verbiadea sigh mede, gedareiide d^absentie van H schip in tijde 
van noodt en sulx van voorengem' H' gouvcm' versoght wcscnde, 
met altderiey vaertuyglii , da«r suUx van docu zij , syn Ed"" I'nssi:" 
tereu, t^xij om advyaeii naer *t aehip te zeiiden nlTte i^eriige plactae 
te secoureren, als ware bondtgeuoten to4»taet tt ducn. 



■ Hier ateAt .queitie", vat oatourlijk e«n tondnrlinp; nchriiffout ist. 



eoo 



GRNBBALB NBOKKLANDSOHB UBULTKUYEKU UB 



8. 

Belooveudo raeilc, goduijrende de reijse geenige explojten, Hzy 
te water olTte tc lanile op geeuigerley wyae, oiider wnt pretext 
sulcx soude mogen gcschicden, voor t« ticmeii nogh te lateii Hoen, 
sonder advys van de vooruoemde gvcummiltvcrde. 

9. 

Sullen t]at«llijck ullu prinseu suuder vertoeveu geJovenUrpc^^rt 
ende vunrschrevcn gtwuinmitt^f^rde in bevnemisse gegeven. wordeii, 
jii conformit*! van 't S"" artyWl! desfis ncfroords. 

AJIewclcke bi'er vourmigem'artykuk'ii w^ uudergvflcbrevvu Hoedafari 
oonincic v»n Tematen, citchill Aly, cappiUryii Inout «ii Jaqaes 
Lefeburu, lUedt vau ludieu, Gouvern' en directeor over de 
Mulucques, snmpt vourengem** rftden, beloven sen wederzvdeii op 
onse wourdt* eti waerh' vast eu oiiv<TbreclceIiji-k aondpr eenige 
ouutmventic tiacr tc comen. Stio wacrltJL-k helipe ons Ciudt Alluiaghtigh. 
Tot dirn cyndc ludilien twee accoorden mot ous eijgen hniidt, nlleeiia 
luijdeude, t''eeue in Maleyse cu deaeu iii onae Nederlaiidtsthe taek, 
onderieekent. 

Alldns geHacn ende gearrcRteerdt t'oniicr vcrgaderiiige in de stadt 
Malleyc op "t evlaiidt Tematen, deesen 12'" O'-"' A* lfi24. 



LXXXni. BANDA. 

33 ])ee(^nlber 1624. • 

De OooLkuat van Cwmin eu dn niUtidwi (eu Zuiilo<ji<l«ii tltiiu-vau vrkrea 
een wyk- eo schuilpInaU ffewordeu voor dc Baudnaeczeu. welko voorde 
Nedorl&iidera van bunne oilandeu wareu gnvluoht, vooral da de gebetir> 
tenitttien vau 1621. Zij krapcen d^uLr Kt'o<^*^u iuvloed en waren er, vaa 
Xcderlaudsoh atandpuat tcezica, z4er eeTaarlijkflQlauieDLeii.icoodat pogiu- 
gen werden aangewcud, heu vAti dA4r to Tcrdr^fveti. (Vgl. I^olc, Boutt- 
ttofprnn, I, bide. m6; omuilgtgroft* rnwtoM Mtn liaak d« Brune, t^dnlijknn 
Kuuvernvur vna Buiidii, aan ien G.G., IS Met 1S3S, van Van ^tuit natt 
doit 0.(1. 5 Juni tS^H, ens.) In IH24 gtUiikUt hot aan V&d Speiilt, het 
Keisag dpi- O. I. C. k«w up underhand to doeu geldea: ond«rsta&nd oontnuil 
was daarv'Eui het n^ultaat. 



' OrVrgAnoDieo uit ValcntiJD, Ambon^ II, b, bide. 54 v.v. 

Ik plaatM dit siuk ouder BvnJa, omdat tu 'a Compii^uie'a tfjd de Oo«t)ioek 
▼an Cerom on An eilandeii t-^'ii ZuidooHea donrvan meeat van Banda nit 
beat'Uard M«rdau. 



0OST-TSDI9CHS OOMPAOmK 1602 1800. 



201 



Op haidea dezeu 23 l>ecember A. 1624 oompareerden 
in 't Kflstecl van Amhotna voor deu E. Heer Hermnn 
van Speult, Itaad van Indie, emle (louvenieur van 
Amboiiia, wpgcns de R. doorlugtigi^ Hi»og Mogeride 
Hwrcu Slateii Generaul, deu Hrert; Mauritius, bij der 
gntie Guda, Priiicu vau Oraiigte eoz. vndc dc R Hiwrpii 
Bewindhcbbcren der vcr^enigde Oo9t-Indi»chf C'ompagnic, 
eude d!ie van den llaade , Orang Knjn Subo , wegeiu 
die vau Cpraiii-Lnoct^ en Oniiig Kajn Simon BaL, uit 
deu iiaain, eit vau wegeii die vau Heralleii , ' Ketflng, 
(Inmiii, Hoeli Guell, Oerong cii i^oac, " un-t vuU 
konmn niagt eti Jiuthoriteit, ymme Tiaer met den gc- 
meldcu Hocr (iourvrtieur re n^unciliereit , ulzou de 
vorif^i- hoalilitcitcn en ongcvallcn vcrklMri'ti ont^tmn 
t« wet-zeu dtjur iustigatie der BaQdaueseu : om met deu 
nmleren iu goede, vnste, siucere eu onverbrekelyke 
vriendscbap te treden, ter preseiitie en overetaflii vau 
Capitein Uitoe, nevens de hoofden en Orang Kaja'e van 
de Oelisiva'8 en OeLilima's, a\» intercesseura en getuigen 
op naarvolgeude couditien, 

1. 
lOerstclvk, dat He onderdaneu van de Kd. gemeldc Hoog Mogende 
Hccren St»ten Oenerual vr> eude vrauk bare etranden jsonder vcr- 
hiuderioge zuiien mogeu frequentercn, \ '/.\ nm te bundeleu, vcr- 
versinge ofte water te halen. 

£. 

Item , ten tweeden , dat gemelte Omng KnjaV niH en irultcn 
rermogcu eenige alliautien, ofte verbondeu te maken metSpaajaard^, 
Tidoreseu, Macafisareu , Bandaue^eu, Kngelschen, Ueenen . IVanscheu , 
ofte andero nntieu, buiten exprc* omsent, en voiffweten ran ge- 
melde Gouvemeur, ofte z)'ne suceessenre. 

3. 
Dat gemelde Orang Kaja*s, ufte bare gecommilteerdeu, bet %j 
dat Rjr vaarei) of geene en hebben. om te haudelen, jaarlyx ten 
minslc ccna in "t laatste van 'i wester Moeason aan 't Kasteel 



< Dtae plauU Inii ilc ni«l twrvcht lir^nxeu- 

* Koewakoe, de Zoid-Ooatliock der EIp«poet«b-baai , waar wy* in 1631 het 
fort Unrdenwijk hftd(i(>n gebouwd bij Amohci, {Ba^iestoffeu , I, bldx. XLVUI, 
398, 812, aiR, 827). — Of is liier mot Com bcdoeld poeloe Oofa? 



iOt 



GKVERAtK KEDRRLANDSTRK OSOCn-ROYKKRDI! 



sullen gehuuden wezcu te komeii omme met gemcldr Hecr Gouvetr- 
n«ttT, tie Oelisiva's en Oclilima's, tc pitsjawii, op dat aan weder- 
zvden de klagt«ii van mishaiideliug^n mugeu gebourl , vn nsftr 
bchooren gecorrigeerd werden. 

4. 

Beluveii mede geinelde Oraug Kaja's vau €emn« dat xv geetie 
Kiidere plaatxen eii Kullnn aan duen, maar rtigt nan het Kaste«l 
komen, op dat zv, op andore pliuiUseii wiliend<^ liaiidclfn, behoorlylte 
pna-cedullc v«ii den GouvrnitMir vooruoemd mogeu oblitiiTi-u, en 
dsAr door roor srhadc van de hp(;nkoinend« snhe.pen mogcn be- 
Tryd zvn. 

5. 

Item, dat zj die van K.ey , en .Vroe, ' als allc auderr ohrp 
onderdauea , vry ende onvwhinderd hare straadeii sullen lateii frequeii- 
ieren, zoo in 'I herwaards komrn, als in het wederkeereu. 

(i. 

Item, dat alle dc overloopers en iilaavcii, hot t\ van wat iiatien 
het Kiiude iiiogen W7.cn, xod van liit^r, alt' van Banda, iiiiar datum 
deac zoudfii mogcn wcglopon, wodcr omme zulleii gorestituecrd 
worden . mils dnt men voor yder peraoon zal betfllen de waardye 
van twintig Ityxdanlders tot een vcreeringe, en voor een overloper. 
t« V4>t«u, een Hollauder, 40 Ryxdaalders, dat van beide zydeu 
over eu weder suil onderhonden wnrden, tc weten naar dato dezea 
contracts. 

7. 

ll«in, dat viin iiu vaorlaan aEIc rooriiigc, en lui^tile actien aan 
wederzyden zullcn cpMcren, op poene, dat men de ovcrtreders ala 
sehelmen, en perturbateurs van de gemeue ruste , metter dood zbI 
strRlFeii, hh ook alle de gene, die daar van keuntsse, en wet^nachap 
znlinn geliad hebhen. 

S. 

Item, tno bet den nor«d vereischtc, daf gemeldr nonvemeiir bare 
hulpe verzogt, ofte van doen hadde, zoo belovenzy lieden naar haar 
niterste vermogeu, 't Jty tc water of te lande, zyoe K. te assisteren, 
gehonw en getrouw te wezen. 

Alle welke bovengemeldp artikelen de voorgnnoemde Orang Kajs'a 
van Ceram nit den nnnm eudc van wegen de voonz. cilandeu ende 

1 V([l. liiarvd&r, bids. 13S. 



OOST-INDISCBK COMPAO.MK 1B03 — 1800. 



eos 



stwlcii, rooT hnar, etidr haftrc otideHMnen , beltn-en en zwereii, 
gelyk zy zwereo eii beloreu inits dezeu, op haren MiMhhAf oiiver- 
aiidirlyk eiidc getrouwelyk nnar te kumen, en by zoo vene rij in 
eeiiiger deelen deze lH>veuge»chreveii arlikeleu overtreden, i>ft« infrin- 
geren mogUsu, noo gevt'ti zy d«n gcmddiMi Hei^r (iiHivrnmur, neTpiw 
zyne geusociecrdci] , endc ondcrdaancn, %'olki)mcn mngt enauthuritvjt, 
dat zy zuh up haare perzooneu, onderdaaiieu pu landen, geweldige; 
hand mogeo verhaalcn. 

Hier en tegeti, (i^loofd He gemelrfp Hrer (joiiTcnieor hanrhierin 
Amboiun vryeii bnudt'l en pas-cedull^ up eeuige pl»a(s te verleenen, 
ouder welke bcschermingc r.\ vry i^ri uribiwhadTgl van imzc whepen 
zailen niogen gaan eade keeren . en hnar in alle geregti'gheid on* 
psrtydig iiaar behuuren viturstnnu, ook ile geraelde vrindschap over 
en weer te uuderhoudtu, en doeu umlerhoudvn. 

Aldus gedaiiii lmi btMloteii Icr go^^dcr truuwe, biiiU-n »rg of lint, 
ter presenile ende ovrntanii van allc do ond^^n^schrrvrni' Oelwiva's 
eu Oelilinia'9, in 'l Fort van Ambaina d»rztrn 33 l>etTinber A. 1624. 
Wait gdvkeni, "t merk van Oraug Kaja Caiiwerji < , \ merk \-an 
Orang Kaja Kelltrarop * , 'i merk van Dems fRU l>«nwon ' , 
H merk van Kali van Ht^leinala ': ti-r xyilen stomli^n ali^gftnigrn 
*t tnerk van Capitein Hltoe, en \ merk van PaU Toeban. 

Ook verklarrn Uatib. I'ati van Iba, Seughadji Noessa, mede 
van Iba. Soeba Tsjhia van Moelato*, Loonltoenl, mljn Nnllnt ^, 
en trOOla vau Kelie»aruc op bareu Moshhfil', dat zij vulkomeu 
kennisse, ende wetenachnp hebben, datgemeldeGecomniitteenlen van 
C«ram volkomen magt hebben van hare superiores. utnme met den 
Heer Gouverneur viMfrouemtl te coulracteren, de alliautie betrelTeude. 

Aldus gndaan in *t KaHteel van Ambuina \\vyAM\ Sli DrxcmberA. 10S4. 



LXXXIV. HULLKKKN. 

17 Juni lti:i5. > 

!>• Tsrklaring vmi deic UTeremkonul ia t« lovkeo in nntuingwnuim- 
beden, welke Batjan'* vorrt bod met il« bewooen vau Hakinn, omdat 



< Dei&e plaat8(?f kan tk diet lerecht brengeo. MiaaehleD poeloe Kivar. 

* Op C«r>tn LflOBt. 

* Ik k&D d«ca pUaUon ni«t terecht brangau. 
' Pocloe Warloe of BfariMec? 

* Op Sap«ro«m. 

■• Uit bet Coatmctboek. 



£04 



UKXRRAUC KKUEUtAXDSCltE 01 



4es« B>gou kvraoion Uoppen in it|jn K^bied. Kij boklkattdo sioh d»BroT«r 
b^ don No^<>r!iindBoheii gauvfiraeur der ifolukkcii. (VgL Omvitfefntm 
<n«nuw van Ltftlurt aat dtn G.O. 25 Juti iG26}. 

Allaou Bntfihlan mrt d\)Tnleggpnt[t' cjlaiideti van dieti seer vrught- 
biu-r t-nde wel vorsirri eijii met rtu'iiighviilldige sagouhoumen, daer- 
duor d« Mac<]uautseu en meer audere dugeljckx coomeu, groot« 
<]uantitcijt van versche sagou maeken eude vervoercii , soiider den 
C«miick offic ecnige vnu d'onsc aen te spreekeo offte tc kcniieD, 
veell -miu eentgc cxactie uU'le toUeu daervoor t« betaleu , duerdour 8ijue 
Mftj^ Teiarmt ende de H" Meesters * , die eoo vcle jan;ii dcjit' ])laet(M* 
tot groote lasten cii cncossten Tiebbcii onderhoudeii, gceii verlightinge 
otTte ftoulagiemeiit tut utidBrhoudt van (tit gu«rrLit<iitMi nlhier gfiiuti'u 
hebben en ^nijteri alle reden ia, hot Mlvigt Iftugcr tc gedoogcii en 
toe te Btaeii, mner voJgeus alle reght eu coBtuvmeu ran Inuden, 
plactjicn etide stedeu sulcx le btiltitteu vii te verhllidereu , suu veell 
doeuelijck sail weacu, 

Soo ist, dat wij, door Ust van d'Edle U' Jnecques le Fcbure, 
raedt van Indien, (iouveni' eu directeur over de Molucqucs, met 
Svue Ma/' hebbeu gccoutrafteerdt en genccurdet-rt , zoo well lotuiit- 
lavtiuge vau d*K Comp* ale tot onderhoudt van deu Coiiinck allhiert 
dat alle deu genen, die van bujleu incomen , t'zij Mooreu offl« vrije 
luijden, oiider sijn gebiet om sagou te maukeu eii deselvige te ver- 
voereii, sullen gehouden wesen aen te 5pre«kcu en deu Coniuck voor- 
ftchreveu te bet&leu voor »iju gereghtigheijt «u toll lU p' ceuto, te 
weten , iFectie helffte voor Sijn Maij' en d'ander helfft ten pmffijtc 
van d'E. H"" Meesters, en bij g;breck offte weijggcnngc van dien 
nj eeuige gewelt offt« hoatilit«ijt aeu deu Cuuinck toooden, sullen 
op sjrn versuccit hem gchoiideu wcseu met ueuigo suldaten te aaaistee* 
ren, de prauwen met alle datter io \s oJles aen te slaeu eude 
te verbeuren teu proflijte van de contrncleu. * Van gelijcken zullea 
gthouden en verplight wesen, alle vreemdelingen buijten Cump 
dienst, die met junckcn, correcorren offte eenigb auder vaertuigh 
ran buijten allhier incomcn, onder des Canings gcbietdt, geladen 
met eeuige wareu, 'tzij cl«eden, padij, olie uffteanden, aeuspneken 
ende vertuUen, vau getycke betalendu van jucumen tien p'' cento, 
d'een helfft ten proffijtc van d'E. Comnp' en dnndrr helft voor deu 
Couinck aU vouren, tot uaerder ordre ende advoij van d'E. Ed" U' 



• D« B«windh«bb«r« d«r O. 1. C. 

* Vermoedelijk «<>u achi}ffoat voor: cDotmctAutCD. 



oo»T-iA'Diaciu couTAUMiK 1602 — moo. 



«Oft 



Gener*. * En omdat [van] wtdtr rijdcn ftllm lot m«'rr«l«r »i*cikrrh' In 
bevestigen en Tolcomentlijck t'aghtervolgeu, littbbnD twm jtiMriinit>tiloii 
gemneckt van eeneo jnhuudt, bet eene vnti ons onilorlrokc nl on noit 
Sijne Mar' overgelevett eu het under m«l »ijn zegell i^anlinenlt ■, 
en Dus behftadiglit, nm imer dit gRiiintJckt oDiitrntit lit^l Mllvigs iiit 
wcrek gestelt te wcrden. 

AJldiu gedaeu up 't evlsntlt Lnboun in B>t(-1imii tnr vf rgadprinfO 
VHQ ons, den Coniiick met sijncti adnll, ndv 17' Jiuilj A' Ht25 in 
vas oiiderteekcDt, het eeue (iregory Cornuiy > rn Lambert 
Tenneer, eude bet nudn: Nooron SlaeUt'*, coninck van Itnrbiiiii. 



L&XXV. KU8T VAN MALA HA All. 

Ka Iwt tneteat no 18 October ISW (hiervMr, ii« XXIII) w»r«n vMr 
CD OK bettvkkiBe«n nwt it WutkoM tm ViJ^lodU, oak mu^ iatt 
Sftmadri van Kalikoet, ooderhouden en, ofachoou d«M blM van KfOM 
K«wiolit wa-ivn, had d« O. L C. toch lu iliv ■tn'k«ii twtw ImUjjm*^ ood«r 
da oogeia te sicn: dfin h&ndei met di« atrekMi wa bM fvit, d«.t op Hm WmA- 
koiA hM emitrttn wm £•!<««« d«r ParUi(MMh* audit in btl OmUo, <Imi- 

I>«B li Sept«»b«r isai gate eeo Mkadw onAar BarsMc *«■ IH>Mih, 
Bud Tui India *n ood-go a Tt— tt r tui Ajab«a, aaar bat W«t«a f«u 
Axii, fltn in rnfniiaij,ii^, mM aodar* tebtiMa , .BMi d«« M riy w w f 
mMiht d« n|eke lafilHdan vaa da Conp* in tomt — g d> niiaillwui. aa4a 
bans haadel ftldavr ao Q ^er VBtUoiariac" t« rematitaiaB. <H^ * a«<t 
oauM dan T^ast nai ••■ gwtgilBwfc laacbl alJan aoiamafeas aftaawA 
v dom , daes- anks is da vogi^ja MMda aoc** TTrnrrallf ** * Vao d|»a«ll 
knm hx DwJMBbw laSS t* Kalikovt « bac UmIi, 4ai da lb»«4rt 
aa tfag Tovda nat Aam -ram vaa Coefaia, ia vAa i^ 4* Pfirta#MHM, 
faete ia 1M0. «m *«I hiJira fAoawd, •■ dt* MMda in <nrloe «•• 
»a« KalibnL (Daa«w*. i^Hmgmtm, I, y », it* 
Taa SffMb aMT c««^. 4nac «r H 1«« «r «• 4ai 
MB iheiafjl tft ff-Jifr*** aaatia raii%aa •• wiUa iMa 
Itol MiMBfMli* (a. •. *B da f < ft 1 inliaMfc— , Maar dn .KauraAv* feuu^ 



ia dii«M* dw O I 'I- lud* Kwlukau- 'TMk-BMitM, 
>. n, UAi. XL. <B. lU. — T^ Inarv^lir^ Mda. Xdft/ 



» TdMia, T. It .Ifililiirj^ fc« lUa- »« «, 
nil lit » Amh tMha 4mMfali MM la lU 



so« 



Gif.VKBJlLC !CED1:BLAH0IH:HK QKOCrHorBRBDK 



linden v^eerhuudco djt. OndurabuuidQ vourloupige uvoreeukomat word 
g«slotea. {OagliJttfutter iS!H—jei9, h\iz. ISU, SOU; OMwv^iynwM misfiw 
tun Van Sj/eull aan den 6.0. , la April l&i6.) 

Aci:oijrl, ofte cuulmct, geniaaki met. deii iloorlugtigen 
gruotmagtigeu Kcizer van Malabar, eu dcii Kouing 
vail Callcoet, etc. ter eeurc, eu tleri Kdeleu Ucer 
Uermau vaii fipetilt, Raad van (iidiKn, en gewc»cu 
(jionverueur in Arnboina, »mi dirt vaii zijiicn Kandc, 
cuuiuuiuderunde uver de !iuhL'iJi.-[i eii amiptuirtfu van 
flurata, Persien^ en Mocha, wegens de Ed. doortagtige 
Floog Mog, He«reu Stasteu Geueraal, deu Ileer Priuce 
van Oraugien, etc. eiido de Ed. Nedcrlniise Oiiatindische 
CV>inpagn\e, otuicr liet belfvd vau dcu Kd. Heer Pictcr 
de CtirpeiitifT ' , Wt siiderer zvde. 

Kt;rst«lvck, xvu bevde de Partyeu met deu audereu uver eenge- 
komeui en verdrogeii. dat Zyn Majesteit ol de Pcper, 900 onder 
tyn heersi^happv eu dominvii valt, zsl geliouden we»eu t<- di>eii 
levereii aau deu jHirsiMm, Axv d« Ed. Hccr fiuuveriieur voiirtioemd 
daar toe uomiucteu of stetlen zal, ten prysc van seven eu twititig 
Realeti van agtcii hot Caiidt ', bostjiHiidG in vyT liuuderd en twiutjg 
Pouden, tfl wftteii, idcr Pond tot scvenlicii Spfvaii-sche RfnKtii gckoft, 
wel versUatide, dat de vui>nM. I'eper ouk zuiver trii jwiider eMiig« 
maculen ^ , Vnlsheyd, of bedrog, behoorlyk gwlriMjgrf, en up de 
beqimme tvd geplukt weseu »al. 

Ten tweede, dat al de (iember, te welen, grof, selioun eu druog, 
goed, en lyn gemelde Majesteit gchouden wesen zal, die te doeu 
levereu iu liuudeu van deu vounz, genuuiiiieerdeii persouu, te weteu, 
't ('«ndi villi vvf hondcrd en twinlig pojid toi elf Kealen van Echteii. 

Ten dertlen, is de conditie, dat de gemeldi; waaren, »l» Pejwr, 
OcuiWr, eu nlle audre, r.ullen vry eu vrauk bonder eenigo t<illen 
of gercgtighedeii , hoedanig ty zondcii mogen gtMioemd xyn, t<^ bc- 
tttftlen, eu dat zy iiulleu gescheept, eu vervuerd werdeu, xonder 
eeiiige euutradictie vau Bvn Majesteit, of andre subnllerue Hoofden; 
T&n gelykeii xullen mede Tulvry , en buiteu lasten , soodnuige 
guedcreii uf waaren, vau wat ([uuutiteyt eu ([ualJteyt die zoudcu 

* 

I Goav«rneur-G«ucraal vsu 1623 — 1627. 

■ Candy, oen gvwioht, aog in hot Zuiden v^n ViMr-IndJ^ e«l)n)ik»lgk. 
[HotoftN-i/iibM, p. 119). — Do prjJHbut>.ilin^ in mfj uv«ri|i«oa niet diiidelijk. 
* ]*ortUg6C:4c-h : maciilii ^ vtck. 




oosr-vnacmm oohpaoxik IM|>»4MNtt 



t»V 



mogen »eacn, itb, di*- in- hwr **» l»nJ iMmUn ni.i(ron hwmjjvii, 
om l< vdhaQdctea , of tr vc rlnxipen , gf li K mo«lr vi^liwii wfh^ 
Tan alte Provisic* en eeibarr wuren, die dv Coni|Wfity«Mi«HAKi«, 
of gmande rn kumntde scfaeprn , Koudm mogru vnd ittfrn hrt>)K'ii , 
mnder dat z,vn Majestait imiuid thii xvn omlcnlMKiicu , inr >>«)rMk« 
van Kulx, of oader wat naam <if Titol tir( xuiido nuigpn vo|[i>ii, 
heu liedeu ul mugen verhiitdemi uf laalig YalliMi, waar rimr avn 
Majesteit toezegt en brtoofd vcnl (miu hiaal dr aggmlifi itil liPl 
VndeHand, of Balavia, ym\ gckomrii xvu, iltr gi>pMiUinn>hl vvt%\ 
binneu audtTliiUf of twee Jaar itiii uitcntcn liivr ul wrarn) mil 
gt^nif-tcn iiU'.T Jiiar wn invUrU: hnlvr karlniiw, van omirfiil vii*r 
duisead i'ond gewicht, en djit in recoiu|]i)iiiK cti totiliwning tkii \\v 
Tuorsegde vrvheid vnri ToUtiu, vel vmtnaiiilo , ilil auk iitnl n<r 
zai gegeveu werden, ah 't Jtiur na dc sppruhntiK. 

Ten vierden beloofd zvn Majejtmt, dnl tiv tn\ viiitrkuninii , itiil 
geen Feper of Gember ta.\ verwogt of verviwrd wrrdrii , nl> allimti 
sail ouse gecoromitt4>«rdeii wegi^iw de VjA. Ni'ricrlnitdm' ()ii«liiiill«''ti«' 
Compagtije, niteluiteiide tiict nllnMi allc l'<rrlufp>pwii • Kiiki'I*>*)i i 
Decncn, Franiis4!u, (iuxcratutn, IVnioiinrii ' , uf andom NNlt«M. 
hoedatiig die euuden mugKii geiiasrnd wi:M-n, maar mik tyw aiKPii 
onderdanen: beluofd daar bj DKfTeoa, um xulk efttxt ts Aimi »ur- 
te«reu, dat nicmand van zijii oudcnlanmi zal vennugeat Wni ifidit 
'ab dr Prper xai rvp gewortten zjn, deiselve lij ban l« 1khuImi,*P 
vcrbcDite van de voortz. P«p«T, en arbitral* eonw(t« tflft SSj^M 
Majesteit, BOO die br gemelde Fenoonrn son naipn ffgftn^tm 
werden , tot velken dnde era Majciteii bebivfd , oy oM fffRNWik < 
trdelrk iosiiiastie te doco, dal b^ kw rcfvr <|iM«i Ut ^An mm i, 
dat imaad beivadca wiad up renomaff van Ak Prp^ m OMklWt 
,dat de adn wl alleai id TCfbeUM 4t ra|«r of ittmhm^ mm 
oafc aa gdi^EBkirf raa Hkca all «■■ Ofwtorfw, «■ rli4alMtf rMi 
del owtBct. tea euvpd ««i a i< m< gnrtnA., iwl vcnkili. 

TVs vrfim, WoaM era JUjuftil f»» frfy km 4c ihmmtMiwtt^m 
MM ^ BL O^iadMJii TiJiih^hfci flu— fir «» mairli 
imAc M^vMiBr iNnBa mhmvt^ wtwhnk|f mi 4a 4bM nNNMV* 
iAntf 4c bfiB u •onqpB.MB 4* ftfwr, gwlir 4ir jw4w mwamm $ 



vlaiAft jmW -U) 



JVWVWRRI- ■Mf^VPrf 4^W W^ ^P*' rPV 



£1£ 



OKNEa\t,B NStlEaLANDSCIIR GEOOTEOYtSa DK 



Met is een yder kenoelijck hoe hier in de MoUucques vier coiiiiigeu 
flijn, immBUtlijck vin Tanmten, Tydoor, Bnetsian eu Gtlole, vserTBii 
tie twee lestgcnoinde door Gudcj; bestieringe soiiderlingh geeu nmcht 
hebbcn, sulcx dat wij TnniataDcii ciide die vau Tydoor de uiauh- 
tichste sijn, velckeii Coniuck vau Trdoor sich aen den Spacujaort 
hou(ii*iifie, met dereelver matlil uns voor decseu veretro^i eude ge- 
Roechsaem venlo^triii^ert hadde, irkvniigi^ \rij gniiiiotaauct waereti ons 
lot de Iltjllandtra (om van haor liiilpe on assistentic te hebbeo) te 
kc('.mn, die wij aeu alle qtiartieren gercsulveert liadden te suecken, 
800 in Amboyiin, Uaiida, Java, Pnuiiia, Atclitn als ciders, doch 
vondeu twee haerder scheepeii dVeu iu Ambi-yua eode d'ander op 
Java, die oock voorgenumeii hadden iu de MoUucques te comen, 
overeulcx hiiDue auckers lichtteu Ti herwaerts quaemeii , doer wieiis 
hulpp wij alsdoen by malcniideren sj'n versumelt, *t landt als oock 
den (oiiiiick iu sjneii voorigen nrelstandt gebracht, joe waeren 500 
vereeoivlit d&t alle tgondt sij oft wij goct vondeu dadeljfck lat 
werck gi^stnH wiort, iweirk sisiio oontinnwirdo totien tijili; vanden 
GeneracI ftcaci , tscicrt wt-lckeii tijt alhiM drrc vfrrw-hcvdcn Gon- 
veraeun ' geweest ende d'overichejt, soo vaade H^jIIanders als Tarna- 
tanen seer veraudcrt sijn, in vuegcn dv Hollanders ons ott wij haer 
uiet gelooCt docIi vertrouwt h«bbeu, ende des lants ^aeckeu tusscbeu 
l)B)'deri BOO ayu blijven stilstaen , oiet tegenataende de Gouverueure 
als oock wij overicheeden ende gemeente selffs deu Coiiinck tdt 
meermiLtjleti Ijebben neugespmoken om de bevoirdt^ringe des gemeeuen 
iauts eude CiiRipnugies saecken bij der haudt te neemeu, die sjch 
daar niet met beraort maer met speelen ea playsiereu den tijt door 
gebracht heel't ' , tot dat eyutelijck op heeden bij boven gcinelte 
floiivortieur door sijn meenichviildigen arbeyt end« botrncbtingc' de 
sacckc 900 verrc is gebracht dat tot nccoort cade trcckinge van 
ecne lijn gtntoiiimen syu, daer in deu Goiigou oude Cuppitern TAuut 
g<>«i)en bc'otrrnn mtddel om lot sulcx tr mmmpn wistcn to pranti- 
necren dan in dccse vergauderinge ' voor te draegnu hoe dat beyde 
soo Gougou als Cappiteyu Jjftout hiinue ampl.cn bugtn^rdvu te aban- 
donneercH en voortatn nla gemcene citchils, (sondcr ccnich bevindt 
tlaridt aongacnde huu meer aen te trecken) te leveu, ton waere sy 
Tornatacntcbt; <jvcricheycl«n met nialcandtTcu alsnu iu deze pilsiaeringe 

> Jan Dtrkssoon Lsm (1(J1»— L621), Frederik de Hoiitman (1631— 1622) , 
Juo^iiiui Li.-fobvr>.- of Lr-febiiro (XGSi — 1SS6). 
' Vgl. Tielft-lli>ero«, noniext^ffen , II, bidz i. 
■ Van OuuvHruviii- rti Rami dw Mulukkvu. 




OOST-INOISOIIK COHPAONIK IflOS — IHOU. 



21S 



op des Compmigics havs, daer vergaert wacr€D, resolvcerdeii den 
oorloogh jegeit? (leu SpacnJRcrt eii Tvdyrwrs hcii te iieemen cnile 
tlandt in syneti voorigen wclstaiidt te helpcii hrcdj[en, dal cyndcljcTc 
(boe wel sy Tamatweiischc overichcrden. te wcetcn deu Hoccum 
Sitysivw, Setigftgies eiide niiden! ilaer langh t*geu waertii ende 
sulcx SQchttoii wtle sttllen) , mcl malcandcren gesametitlijck tocgcstemt , 
over een gecommen, geresulveert, aJs haven verhnelt besvooreii eude 
gemeiltc heer Gimvenieur in presentie van svuen Rncdt daer op de 
handt gegevett hebbeu, oni gelijuk verhaelt den uorltujgb jc^'cus deii 
Tydorees en Spaeujaert Ban te necmen endc tkiidl in syneri VMorigcn 
welstjindt te hclpen brengen. Twcick den Coiiinck van Tnrnaicn 
viKjrerigi^huuilcii svude, gnipprubutrt tn voor g)tet gehoudeu heeft ; 
drMjh ftlwai^rt schoon gemeltc: CVjuinck contnrie gedaen hadde was be- 
sloolen evenwel deese resolutie volcomeu voortgnnck sonde neemeu . . . ' 



LXXXVIII. aAPAN. 



1627 i 2 



In eeu sdirijven vun t Deovmber 1627 aaa Comelis van Xejeoroo^e, 
ans Opperhoofd voor den blottienden Jap&nsclien liaadel te Uirado ■ , tnaaltt 
Pifit«r Nujts, ouic gouvernenr \»a Koriuosf), ineMing tau eeo opdracht 
d«r Jvpitutichn conttule regeoriog aaa den Kooveraear van llintdo, om 
dan XuderUndura den handul tu bl^veo rtirgunnoa op den oudau vMt. 
DftiiO opdncht dagtMkcnde uxm vnn «cd driM.iiI muiDdcn gi^l«d«n- Zrj 
mu t« opmarkelijker, umdat d« Jitpuinitn> Uwa alLuabehalv* deu Nedei^ 
laadera gonatig ff area gestemd, daar de Nederlondcrfl door hoQge lolien, vus- 
don baodel der Jnpannora op FarmosA, voor dcjsrn van poote beteekoals, 
trmobtun te v«rluDdei-«D. NuyU wom juUl viiu AtiKiinlus lot Nov«aibtr 
1637 ){«i)Ui( guweeal von den Gouvemeiir-Oeneraal aan bet Japauaebe 
Hof en, ofsohoon K^no KendinK met bet gewcaa«bt« resnltoat had ten 
opiiiclit« von d«a Pormostuiascbein baodel, Jcrd Iiij tnt'^b op de boogie ^ 
g«ve«iit atjn Mour durgel^liu opdnvbt. (Vgl. Nacbo<l, J<if>crM, ». 189 — 199, 
LXXIX). Waanob^nLtjk * is oDdcnUand etukoun ofsohriftdezaropdnivbt , 
Tor«tr«kt aon de O. L C. 



* Wat nog volgt, ia gen gedeelie van de rn«olutio van Goaveraflnr on Baad, 
waaiin dfixo ovnircnkomat U opgenomen, dat echbcr van de overeenkomst xnlf 
geea dee) mM>r uitmuakt. 

* Vil bet arebief det familic Hnydeooper van Haaraaeveen. 

■ 16:^8—1632 was dfu« ooj Oppcrboofd van den b&ndel to Uiradn. 

* Wdaroc^ijnlijk : luet utkerbeid u bet niet te aeggen. Ilet i>i otitbuind aan 
een docamont van 1693 (aie blervddr, bldx. M, noot E). Do opdraoht moot 



su 



OCNEUALR NKDERLANEMCIIK OK<HniU>Yi:EKnE 



Dat uL'ii d'BollaiKlsche C'ap' soo in Ilefico * als elden in wat 
plaets Tan Japan hij bcgc«rt, toegestaeu sal vesftti om coopmausclmp 
ie drijvea, cd dat d'H' ran Flnin<l0 hem sulx ODrerbiudrrt snl 
tuclateu ; maer allL-eo guede locsigi hoiidcn , dat He Paupedie of 
wel Portugese rcligie oiet door d'llollaiiden* wcrd vcrbryd. 



*" lAXXIX. CHINA— FORMOSA. 

1 October 163S. ' 

Al spocdig OB onM TMtigin^ op Formowi (Thaiwao) • onutood op dtt 
«iI»iMl vonr on* t«n luaiidnl viui beU-ekeciia, voor&l in ChiD««»clw «ii 
JtipMMvh« pn>dact«n; bet eiland bUef, wal h«t wa« g«neMt,eMi Mntnun 
voor dfin handel v&a Ooat-Axid, Lbaua eobt«r zooveel mogel^k hier door 
ona gemoaopolisocrd. Hct ntuk prond, WMirop .ohm utadt" loado worden 
g«ati(*bt 911 du gckoc.bt w<trd vnii de .ini^lnnde'*, „di« vtui 8iQUuig,(^ 
SiBkiui?]". l»fE oau d« Zuid«««uijde vaa h«t«iland. H«t fori h««(i« e«nit 
Oroujeinde nieowbopvpuri stBdt**:ProTiutie. Iiil627 werdeDbeidagaoomnd 
Zc«luMliA, op loflt d(^r BewiiidliAbbora. Mao Lritch(i«, nu men Mlf op de 
ku5t ran t'liioa gwa httodol Diochl driJTsn, de Cbiaeesra t« bew«(^, 
op onse v<>dtigtne tc komea bandulnn. znokU dan uok door de Cbinnexno 
in hot vooriiiizichi wna gcxtold by di? ondcrhnndoltngen omtiwnt h«t 
T«rliit«a der Pf«cwlon«. JjtpiuuMini diHuvotdgoD msaklQ m»u d« oommaroifl 
roooilgk, door hooi^ tollen, aiu. (Zie luerT6dr, bids. 318V Aan de ander* 
eijde ir&ren dn Chinenzen, weike vrofiger gcwend waren de TbaiwaDsoh« 
prodij(.'t«n ili,ei'l«ve1len , enx.) op bet eiland op t« koopeo, ,i«er jaloenoh," 
dnt de bevrouvrs daarraii, welke in de UBlKeviog OOMT sterkM woondvo, 
daK«iyk« daar kwuaon ItandfllMi. 

Eeo plaag %-oor den hiuidol waa hnt bodrgf van Meroovsra, ChioaftMn 
veeial, op de kiiat van Chinn xuowel aU op die vita Ponuuaa. Huu 
aaaroerdar in die dagen, W4!lk« in de stukkca der 0. I. C. steeda Iquan 



naraurl|jk tyn g«geTen v6Ar 1B41, toen oni« fuotorj naar l>eainia weed 
▼erplaatitl. Ed vi&T IMl weel ik haoi' eleohts l« plantaea in 1627. 

In d«u brief van 1698 atoal uog v6ir do inaertie deaar opdracfat: .lo dea 
joere 16.. i« door d'hoogo ovcneb<'7d tijt Jedo n«n d'V. van Firando wm 
ordre g«gev«n, hocdMiaig d'Hotlundorii in oyn land mol huu liandttl, 
Bedragen, «n waer uh« liacr te r«gul«r«a sullen hebbeu.'' 

* Kioto, toen da retudenLio van den Mikado. 
- Uit hot Oontractbock. 

* Ttiaiwan (thans ook Tainan geheoten) op 23*1^9^ is de plaata onacr ve^ 
ginc gaworden. Het gahoola ailaad ward oroneeas auo gattoumd, ook Fackan. 
(Vgl. aroen<ir«Idt, CMm, h\dz. 'M'2, noot 2) Kuti diMC« niwm ook i^n afgeleid 
gewordeo van bet kuatpluU«j« I'akknug aan d« Wuttkuat (Hokuko)? 



ooanr-iNDiscuE cokpaomk IfKit — It^OO. 



t\i 



■Kordt geoowDd,* eao «taatnio«dig <>ii b«k«-aHm «\-unturtflr, niiuitiio 4« 
omtipBT-ndf attia ten h(M>e«i* ourrilig *d bM f;*lukt« noclt un d* 
ChioMMiha aoloriUuUii) , norh imh ti« K((4nr1«ni)oni , horn 1)0 t»*«i !• 
wonUs. Ajuoj vord in 1638 door hrm veroverd nt vnrwnMt Xtiyu, ^* 
gODvenwiir v&n FonnoMt [ltl^-~lt;;>9), Lrai'tiiiA iii<^i honi iti vriniiiliilyk* 
verfaoadiuK t« komea, om btit fcntuui bnlnUK. d«t Hit <>. 1 T. ilitmby Imd- 
H>j bood beu rrUudsclwp wtn, eo I<|U«tt, dannon nivl oii|tf>iiO|p>ii , wlItU 
wit oaa vrul vim Cfain«molifl koopvitmn vooraiea, ntuar Ilk) binitl do 
ChiDsedoha kooplMdco bstott«ti, mat d» onaon t« ki^Uivii hahdolori In- 
tusfKhaa fCiog Iqitaci over iti dienitt nui d« ChinwMcho rwKiMirliijj (Mltiff* 
dynaslio) ea hij uad tfatuis self taKcn dn mroovori up. Hfj Ditiinufll 
Xuyts v66r Amoi, kont bij horn akii boord nn wordt Anmr Vfinirliirl^k 
gfivatig«D genoiucn Utt h|j vtirlof giN>fL voor don vrtjnii liniidMl <1nr 
ChioflMen (wn diuid, l«a tworatv dwr A9 Bitt«vi«oh9 uiituriii'iiiH nfit«- 
keurd en di« eea dor vele rodtuutn i» gewmwl, vaorom Nii,v1h hi (>riM<>n<idi» 
ia f^vnllen). Tutui Kuyta onlitcr vnrDiitn by domi |tnlQ^i(ihi>iiI, dul ti^ 
thuM .groot iQftndoryxi vui Anioy «ti ivdmii'nal vui do tv" >«na gowordmt, 
vindt lif] beter mot ham een verdriuc to aluitan, wkI plaul* vwud up 

I October I63&. Bowindh«bbcrs dor O. 1. C bUobuli]i|(Jou kknr NtijrU, 
dftt hy „tot xijn «<7g«n voordpml infll ■Imti Mcroovm- Iijiiam ((i>[inir»<l(»nrt*' 
had. (Vgl. 0)i>ii>;<vfi»n mi«nt«r ivn 0.0. * R. aan NtiinH^h^blr^r" , tfT Jim., 

II Atig. teas, .7 y«frr. I«S6, 9 A'm. 1«V7. N Jan., .V .Voi'. Jft'lfV; ntn (; 0. 
<f B. aan Smtk 13 Mn l&Hi, mo SnyU iH Mri, itH Mti, Vh' ./um /ff»V| 
o*Mi«'tjrafnwM Vtrha^ ean '( ^cpitaoMrA «p rf< t'liW run '.Viinn , o^ /S th* lOH? i 
vimitgtg t mn nmtnutie voor }fiijfta, 10 Jtri JSHT, ffnm'ljnvnm «t'«Ww i«ii 
Suytt aon Gomn, 99 Oct. 16118; omiitgtgerm brirmn (iti« fhmttMrMtf iMtt 
6 ii. <t R. IS (kt 1599, S7 A'tg. t&Vt, 2.1 Svo mi. Ito^hH^fittm 
1&S4—1&», bidi. l■^&, a»i; Knmiik HiMariaeh OnooUOtap. V^HH.IHAm. 
lUl, KH; C«mpb«ll, FormoM •.<>><«■ ttu DuUk, f-SHt, 11; IkMlIctr. 
Ckima, pL 1&3.) 

AccooHt getrockeo tuaachen d*H' Fieter NaijU , RiRfIt 
ran lo<)is eode gourem' oier t* cvUnrll Farmani rndt 
tfordt KeelkDilia ter eenrc cnde Iquau, uventc ttiiidi^rija 
Tan de pnifiaUe van Xjmuj eoAt admir' Vfto da 
ChnwcM zee, ter koden zijile. 

Ick, Iqaao, beloore, drie agfater wuTotgendc )>«nD »en d'bi* 
H' Gtmvet' NBtjta jatrijcx 144)0 p* goads Mfcoow s;<fe M 140 



voor de. 



brOQIMfi WBtfwt M^ 



■ 1 a Bai wnr Ua|« ji w 4 a« .l»i 

^F ^M^ t^^^^^p^ y« ^^^Vf ^^^Vf ^^^p^ i^^^n^^^^^B^ 



^»» 



218 



OEMIIULK NKDEKLAKOSCUK GEUCTBOYEGEDK 



Nae dat outreiit de zes a 7 jaereii gepaaseerdl acker dtffereut 
tUBBcheii den gouTern'' wegeu de priiiue van Hollandt, den stadt- 
houwcr itkU' de hooirdi'ii van d« omli^gcndc eijlanrten enilc dorpeu 
V)ui Aitibnyna (.-itilv Cerarii wcg^fti <.hu kuninck vitii Teruate is 
oiitsljicn , SOD voiigcii ' rii«l alteeuc iu outonigh' imit ilcn uiidrren 
geleeift, maer dc saekeu zoo veire verlopen xijn, dftt tot dc feijte- 
lijckli', termcii van hystiliteijt, ct»!iw'qufrnU;lijck ruitie «nde vwrdLTlFt 
van beijde volckereu ende trught^'ii gepmccdeert hebbeii ' , zitndor 
uoglitans met vaorweten eude speciale ordre van hare respective 
souvaniine daerloc gelast le weseu " ; daer over in aghtinghe eude 
memorie geuomen hebbendc, d'onse voor dcsen bondige alliantien 
eude gcniuuiile cimtnictrn (usaclicn dun gcmeltc prince van Hullandt 
eude den koninr^k viui Tcrnatcri g«daen heeft't * , om ^ huytcti 
redeueu eude arn>gaDt}i uredoght, dc vassalcn " uijt eygeu loijlijlf 
niel atleene qnualie mdvcrrn ' , iiiai-r sellVs inl di-ji oorlongu vcr- 
valleii zoiiden, dienvolgende willendc iii desen voorsicn, weercii 
alle niiaverstandifu eude calumineuiw g«rughteti uijt uuw Inudpii vaii 
Arabovtin eude C'eram vourii' , den kouitick ju Temiiteu , sullthan 
Adill Amcrill Mouiena Hamsia Nasseroii llalla Scha ' , gesanieiitlijck 
deu Tarnittaeii&en Itaedt eude de respective stadtbouders besluutcu, 
gelast eude gcautborisrrrdt, hf-.u ilfu admirat^ll van dcr zee quilchiU 
AI,v ' , om met eeu amiada corrccurrt^ri eigh te trausporteeren iu 
ouse landen tbd Ajnboyna ende Ceram ^ " , omme alldaer onsen 
pcrsiiun te rcpresetiteereu eude uijt craght ouser rerleende commissie 
ende hrieven van credentio otl'te haiide.Ien, reghien, bevreedigen alle 
gcM-hillcn cnde difTerent^n, in die quartiereu bij vcrloop van tijt 
ontstaen, eude wcder aU oude vniudeu, eude buudtgenooteu jn 
vreedc eude rnslr l« (Iwn ievcu': «iiii int dal wij, tguitchill Aly, 
bekledeude sjju Maij' persoou, int casteell ran Aniboyna g«convo< 
oeerdt bebbeti deu stadUiouver des Kouiughs, jjeliatoe < ' , de 



t la de lesing bij VfLlrntffn, AmbaM, b, bldz. 7h: .invoo^n.' 
' Vicl. TiBl4NH«ore«, Uoutctoffrn , It, bldn, Vtit, v., ciik. 

* Wat e«ae w«l niet geho«I juisw beweriog u. 

* Valoniyn: .gQiuuakt liebUea." 

* Vitlentya: .boo iiijn." 

* Falenl\ja: ,ea met art-u^nali» goiliif^iii vtumUeji." 
' VnleDt\JD: ,mfli ona in quaeslio K''''««ku" 

* Sultan Hamdjn of Ilamia (lfi27— IMH). 

* I>c knpil«iD lsu«t k&itajil Ali. 

!• Bouu^to/Tv, n, Md>, XLI. U5, «iw. 

<■ Stmuvtofftn, II, bldz. V7I, v., XLI, t., eoa. 



DOmCHKDUCHB OOMPAGKIK 1002 — ISOO. 



819 



respective landtvtwghtlen van lot-hoe, l-is-y^ly. CamliellR, de 
h'tKjtrdftn van [imliggerule eytitnilt!]! eiide dorpeii vau Ol&esira ciide 
Olwlvma, gcsamentlijelc lU's Koniuck in Temntes uiulerdaiieii , ten 
overstaeD eude als gelujgcii ilaertoe gerutptn alle priiicipale mijue 
liijgdvufgde ntdc iivt Trniati-n iilx Msirkjaii ' ter oeiier, eiule il" E. 
Philippo Lucas, gcmvern' vnii t' Caastcell endr dcpeiidcntic van 
Ambovua, beiictveiit) die vai] MJii E. rmlett ah dt.- ii»Lureleii * uvt 
deu laudtrat'dl , w*«gcu do Hugt- Mogeuiic H" Stiitwu Gcuer', deu 
heere prince van Oraogicu, mitsg&ders de Kd' IS'' Wwinthebbereii 
der Ueoctroijeerde ('ump" der Vereeniglide Nederlamten ter aodere, 
dowelcke ijder int hvaonder geauetineertlt , beweerdt ciide geprobeerdt 
liebben aodanigi; dillVn-nltMi, verscbJIlRn, gopasi^tifrde actieii (lade 
onbeijieii. Jn vougcn, naer deaelve acii wedi-rzyden grundigh ver- 
sta«n, wjj qiiitcliill Alj enile gouverii' IHiiiippo Liiciis voorengvin' 
met VQorweteii ende toestt^mrainge vsu deii nitadlbuuwcr, laudt- 
vooghdon ende de hootfdeu respective van Olcrayva ende Olflima, 
groodt ende cleyn, oiiderdaneu vau Sijue May', ziju yver^ugekomeii. 
geatcordeert ende vereenight, bevreedight onder de artykelen Dier 
gemeiitiuawrdt 2ynd« ende luijdcnde: 

-Kerstelyek bvlmiveii wij, gouvcrn'* ende vij alltsamen, huufdeu 
vnn OlysivB eude Olilvma, te vcrgeteii ende niet meer inde gedaghten 
te uemeu alle gepasseeMe verschiUen en misverslaudeii, sunder vau 
deseWe yets te moveren , maer sullen met den anderen wcmneu ende 
handeleu als getrauwe vrleudtiu tnide buudlgeuooteu , suuder light* 
vaerdigh eenige ealumineiise rapporten t'acccptercn. Voorders '/all 't 
de-8 Kuitiiighs oiiderdaii(;u, MshumL-lisstcu, vnj tut haer gelicffte staen 
OS) oout Cawteell oH'te andere plset^eu hareu hniulcll te drijven; 
Tfln gelijckcn nidlcn dp Nedcrlandscbc vassalcn, 't xij dan Cbristcupii 
ofle Mahumetissteu , vrij up alle des Coiiingh!* plaet.oen haruu 
haiidell doen. 

TeD anderen belouveii wij gesameiitlijfke hooffdeu van Loeboe, 
C^mbelle, Lisiidy , Hittoe [rinle] * imdiggi^iitle I'vlnnden eudedorpen, 
dftt wij acti de Ncdcrlanders iillecn sullen vcrkuopeu ende doen 



■ fimiovfo/rM, tl. bida. 14^ 

* Do mlandiahf) Icdec vad den .londtioedt" op Auiboa, wrLk« nH'ht aprak 
In bnrg'irlgkc oa strftf£iLk(>n , wnnriD nlliwD mlAnderx wiu«n bcirokken. Hj; 
vierd voorgos«t«ti door den Ooiiwrnmtr «ii bnstoud vcrder oil Europoosohe 
eu inliUKlsehc loilcii. (Hwrew, AtitlKtn Vn IGt7, hldz. &50, v. in dez« Ugdntgou, 

XLvn). 

■ TftlentuD, bidx. 76. 



2SU 



ORNERALE SKDEttLAXOSCKB OEOtrTEOrKERDE 



leveren uu eude Qfier deseii droogh. schoou ende well geconditio- 
neerde, alle uDse gimffi ungeleii vulgeiis d'uude cuiitra(,-lt!ti «ude 
siilleu oDs »oor de Portugecscn bliaer bctaien 60 R" van sghtcu, 
dieiivolgeiide mis iiiedc vrrpligU-mlr , lu-ii nit-mniKlt aiiders als de 
NederUntlers eeiiigc iiagcK'ti Ic vcrronpcii otTlo If^-eren. 

Vuurder belooven wij voorti*. aghter votgende de ordre dw Kouiuge 
ende die van tjtiiti-hill Alv , rcpresenterciidi- Zijui; Mdj'. persoon, 
dat H'ij iticmHtidl ndmitrercii , atliautieii met (li-.<tt;1vi; »«Migavii, hnudell 
drijveii iiirghte b,ccvi> up oiise ^traiiden gedougcti ceiiige rruenitleliug«n 
otfie conpIuydeH, *t zi) dan Europi«?he olTte Indiaeiise unticn.dirfirte- 
lyuk ytfte jiirUrcctelyt-k; cude t'zoo 'igebeunle, eeuige quaedtwilligc 
hootfdiMi ofl'Ei! dorpcii dcse gemeltc drs Koiiings last iiictcn oghtervol- 
geude, dien volgeode tuegnugh aeo eeaige vreemdelingen [gedtx^eu] ', 
zailt aeii den tiouveru'. en Kimelaha geoorlofFt weseu , dcsclve 
vreemdelingen met hner \'aertu_vgh vijnudrlijck aen te tasaten pude 
de durpcii die dese des Koniugs ordre met fpruuipt aghtervolght 
Iiebben, mede vermogcn tc verdeatrneereu. 

'tis snlcx dan, den Koninfjb vnii Mfiwissar jfgeni* den KoniiK't 
vuu 'L'emate in termeti van mirluuge jegeus den anderen staeude, ^ 
diervoig^nde aen nlle sijnc May^ ondertlanen op 'L hoogste bevuulen 
ende aen sijrie bondgenooten rersoght heefft, de geeue ' Muccas- 
sareii tivrrnll t<^ water ende te Innde te vervolgeii ende jst nn)ge-lijck 
te distruprreu. 

Jogevalle den koiiingb van Maccnasar eentge. maght ofSts nnnada 
in die (juartiercn van ht'rwnerdts over sonde, cm eenig^r jnvaaio olfte 
overlast iii d'evlanden uHle plnelscu des Koninghs ondcrdaueii te 
docn , heefit de gouvorn*. van ^tcasteell Amlinynn van xijne Kvde 
beldoiTt, dcrselver met presente ende toccomcndc maght jcgcna 
Boodanige oppressie te helpeu prutegereii ; van gclijeten zoo eeuige 
maght vaij vynuden 't Cftsstwll uft desseliTs oiiderdiineii qnameu 
olTenceren, belotiven wij gesatnnntJijck, v&u Olisiva ende Olylvma, 
gem" gonveni' in alUs na(tr <infl vermogcii te hi^tlpcn endff nssistereii. 

Suo het gebeunle, dat etiuige plaetsBU oiRe dorpeu nigh jegeus 
z_vne heere vergrepeu oll'te quanicn te rebellereu, sullen den Onuveru' 
end« stadthnnwcr des Konings deceive reghten offle well oaer ge- 
Icgeuh' vjraudelijck aentassten ende tot gehoorsaemh' perforraereu ; 



* 



' Valentijn. 

• VgL Tw]«-flBere«, Bwvmtoffm, HI, bl<b. XXXVI, XLVH, », 

• VAlcntijn; «<l« (temeldc." 




009T-IXDI8<HK COMPAOSIK 1602 1800. 



ftXl 



ran gelrcken belooffl dea Gonvern' iJie van Lochue, Cumbelle, 
liiraid^' , sou om nrs ufTtc Hticlere meuadeutien ' moghten vcHcgeti 
wescu. deselvc tot hutvu uoudtdrulTt ti> assistercn eiide bij de respective 
coopluydcu wadi civillder U- docii vcrkopeii aJs ordinnijre eude 
couraudt rercoght word, unmentlijck dat wegro deu lusscu rija liaer 
eeu gaatADgh ' up jrder K" meer, alst ftciit Cawteell Tcrroghi wordt, 
zall geleverdt werden. Jnsgelijcx deu rijs id bctalpu ' voor twfc cpd 
halve II* van S jder bale. 

Noopende den prijs van den Cormimdellse en Suratse kleedeu 
heefft deu Gouveru'' mede geaccordeert te aghlervolgeii de lijste eude 
prijs daerover id Ternate geraemt, behoudentlijck dat geen iu 
betali&ge voor nagelen BiUleu opgedruugeu wordeu , aiaer 't sail 
tWre tol liaer evgen gelietfle weseii om well coiitant offte kleedeu 
daervoor aon tc nemcn. 

Voonlers zuot geviete, eeuige J'federlaiiden ofVte naturelle Aiiiim- 
aeeacn naer Loeha, Ltssidv, Cambelle offte eeui<^ audcre des Konings 
plaetse quamen over te loopeu, ende zulteii rleaelve iiiet vermogeu, 
Jklahumtftlst te triHtikeu, nuicr xall dcii •Stjulhuiiner oH'te aiidere 
hooffden gchoudni wcsen, dwclve wedcr aen 't Cassteftll tc wvudeii. 
Jusgelijvx eu sail deu Gouveru' geeii overgeluopeu Mabumeti^ten 
Tonnogen Christen t* maeckeu, inner als vooreii medc de» siadt- 
houder des Koiiiugs overievereii. Sou daer cctiigc slaveii qiiameu 
aeiit Cnsatcell loopen , en sail den Gouvcni* tiiet vermogcn , deselve 
Christen ic mfti^lccn, maer dewlve gobocijt veder acu deu Stadt- 
bonder aevudea; desgelycs en sail den Stadthouder goeu verloopiru 
alaven vao 't Cjissteell [vcrmugen] * Mnhumetist te maeketi, maer 
als vooreu geboudeu deu Guuveru' duen oveilevereu eude sulleu 
solcke, die [de] slaeff ofl'te slaviune als leijtfeijgene ttiei;oni]il , votir 
berghlooii van deselve vijtfthieu K* van S gchouden wcmu te betalen. 

Voordem jngevalle eenige dorpeii uffti- [larticuliere pereoouen uijt 
hnn cygcn moelvrill uiXtc moiiff bun onderwoiidcn t,c rooven, ymaudt 
vemdelijck te moonleu ufRe de landt vrughteu te verderven aeii 
wieii5, de Gouveru'' ott'tc i\i'? Kiuielahas, uiiderdaueu tselve gesehiede 
eude den Gouvem'' aen deu Stadthouder daerover justitie versogble 
offte dan dat den St&dthouder over gelycke delict reght van den 



* Valcnttjn, bids. 77: .auiJoi-o saakou." 

■ InhAnddmaat of t((>wicht, tn Valflntijna lijd aU gewicbt: .hnud -i] pond." 
(Valentijii. IV, I , BatavUi, bid*. 8B0). 

■ Schrijffout voor .balen" iVgL Vnlemtijii, imbon, b, bids. 77). 

* Valwut^in, bldt. 77. 



Hi 



GRNEILILE NEDEBLA>'I>SCUE GEOCtBOrGEBUK 



Oouveru' vorderde enile dat /oo well van cfetii aU de andere zijde 
gteu behoorlijcke refiictie ' , eiitle opn-^te justitie gc|mHsst«ert werde, 
ztillrn uaer vcrlimp vnii ptii maentlt iiacr dato vnti dft jnsuniatie, 
t'wnere dim dun (luuvvni'' oti'te titadtliuudcr, dun zelvcti rermogen 
te dcstniBcrcn eude huD sellvcn reghten, zonder dat bij de respectire 
gesiistint-erdt verde, daer in qualijclc offte [uiet] ' confonn d'uDuie 
gehaiirklt wnre; IiehoudeiitHjck iiogbtautf, soo daer eeiiige durperi, 
met voorgemeidte moedtwilligh' jngcnumen gnwcest zijnde, sail soo- 
danige reveagie jegens de particuliere plaet»ea gee:tcecuteert eade 
jut wertik gestelt wordeu, zoiider dat d'andere pla«tseii tsellve mede 
subject offte den laat van d'nudcre gemeeu sulleu weseu, 

8iiu. daitr ijiiiantlL versoghtc, ttoiiige sehullden, Tware cumptuiit 
offt kli^ndnn, van dc kooplutjdcn in [de] respective dorpen tc mnkcri, 
ouder cytiditie tleselve opt gewns offtt cenige tijt van maeuden 
Ic Iit'tJileu ende nacr d'expimliia van dun tijt hiiri abiicntevrdeii , zall 
deii Gouvern' offte Siadhonder gelicenticcrt wfacn cndc rrijstaen, 
den gemelterL debiteur te doen opsoekeu eiidf anu dc dagfa* brcDgeu 
eude de«;lvL' bo laiige in private apprerisie utfte geboevt honden tot 
aller ■■■ tijt de schuitt bchoorlijck afTgelcijdt cndc betaelt is. 

Vuorder sullen den Koiiiiick vau l^irnates vassalen tot gerielf van 
dm haiidcll in njs olTtt- khntlt^n olFtc tiit prrsfrvntie vaii de vrnght^n 
Icr plaelsc datrr nulcx vcreijscht werdl., iipt vcrsoek van den lH)Uvecn' 
gf^hoiiilRii wf^scn ncn tc wijsen seekerti bequame plaetse, daer de 
Jnivuiindpre ter eeretcr instnntie eeu gericffelijckc wnouingc bnijten 
cusHteu sulleu moeteii mneken, dngh naert sclve eeus behoorHjck iu 
effecte gebmght ende aen de Nederlnnd" overgelevert is, zall 
dacrnacr deo Koopraan ■* gehouden we«en, t'sellve tot eijge kossten 
all 't geene daeraen gebreekeu niogbfe doen reparreren. 

Jn^dijcx 800 't gcschiede, ecuige vcrschill quame te ontstaen 
t« oorsaeke der respective roopluijden ciict opregbt met dejnwoou- 
deren haudelldcn oft't cenige. ovRrlast booden * , twnru dan jnt stuck 
van dcu godtadieust , vrouwen ende kinderen . offt« dftt de Bwldaten 
ceuigc (|Uet«lie moveerden , en zall men ter uorsake van dial uiet 
mogen tot de wapencn proccderen, macr t'zellve den Goovern' aen- 



* Val«at^'n, hldx. 77: „siitUfaoti«." 
1 Val^iiltjo, bid*. 77. 
■ TaUntga: .tot «ler tijd.'* 

* Nl. de XcdcrlnndAche vcrtof^owourdiger der 0. I. C [Vgl. 
bldx. 77). 

" V«J«at^D: .deJeu." 



gl. Volcntijn, ^J 



224 



an.-inUU XKDRKT..lKD!ICfrE BKOCTBOYKKBDi: 



Inudeii gumlgevoU'deii , gcuiiiecrdt uiule bcslouteii bebbvu, gc 
A'eca d'aiuler bcloovcri , *t sclve met getrnuwc cndo oprcghU" gc 
Avien II' ouderhuuden code dueo oiiderboudeu. lu te^ckec v: 
hebben wij , cap" laoudt quitchill My eiido gouvero* Philip Lu 
vder partiuulier liier onder ouse gewooue siguature eude zeg 
gcstelt, gclyck wij mede neij deii t^tadlioiider van Loflhoo, de lac 
voogdeu ende hoofFdeii Olvsiva ende OJyIvmn van Amboynn i 
Ceram voorgcmcldt , ijder vour sooveeLl hem naugaet , hebbeu gdcT 
Kcneri van gctijckrn a)s dtwu jidmudi emln dosn.ivc- op oiis w«ttl 
bcccdiglit. Ill mecrdcr endc bondig^r affirmftiic hehbcn onsc rc»pc< 
gcwuutie otiderteekeuingh under dettt^n gestelt, gvlijck wij hoo: 
vnde Kndcu van [de] Tarnataensi; nude Mnckjaiitic- arniads ende 
uijt den Inudtraedt van Amboyua otia nU getuygen coastitue«g 
tot verilicatie van welcke deae mede onderteekeut. 

Gescbrevcu, geaTxcstccrdt, bevreedight ende beslooten int casa 
Amboyim deseii SS"' dagli d(T man<; Riibou Awall * jot jaer 
proopheets Mahiimflt 103S '; Stjio Itomafno] den 22' 8 b*A*i 
Onderetout; Actiim jiil casstcell Ambuyoa, datum ut supra; 
was hior oudergedruckt twep zHgels in roodo lack« rn (tridertce 
ola vollght. 



Men-k 

gestelt 

bij 



kunclnha d° ' Loehoe. Plis. Lncas. 

kimelaha d" I.ellatoe. G^rardt Westermj 

orangcav d'' Permatfa *. Nicolae^ Hersiiiai 

oraugquayTand''Naytoeiness[ ^ Joan Ottous. 
quaycie Alj • van d* Llssldy . Thymon L. Coop 

Jan i\vi Heuer. 
Saloiiiou do Wael 
Louis d*BrnnB, 
Secreb 



1 BAbi al nwwHl. Vezc maaad bcgmi voot^ het jaar 1038 met 28 Oo^ 
1628 (Wii»tPtifcld. Tdfc*f(*n, 8. 49). 

I Oe Mcihn mmeJnniiMihe eu d« X«dorlaudii«be t tjdrvkeuing kloppolL^ 
doa niflt. 

* Wnt dit bct«ckf<nl? Mi^schion afkorliog vour dito, dat zoo dikwjjLa 
gebniikt voor n-iid" geoo^md liy V'nlaotiju, bldi. 78, koint de oaderic 
vuit dcu Kiuiulnliu (fui] Lodioo Diat voor. Zi(i dtst hem Tiole-Hucnw,. 
ttoffta. n, bldz. XLI. 

* Een dorp op d« Noordkuitt van Ceram (Valentin, Ambon, a, bid*. 

* StibriJiToiit over Tanabitoemeaeu. 

* Hiormcdc wonlt bodo-dd baitsjil Aii. (Vgl. Vftleaijjn, bids. 78J. 



0OST-INl>ISCnE OOUrAQNIR 1602 — ISOO. 

Hanaell, ko^ van KiUug. 
Thome de SIIts, ko' vao Soya. 
Duu Andren, tioofft vap Along. ' 
BaHpar de Freltas. 
Dim Pedi'j , houflt v. OtU-mori«. » 
Authoiiu dn Cotista, mardijkn. ' 
Anihonu Tawerl. 't hooITt van Tavorij. * 
St«Yen Teraera, 't huuflt vau Poeta. » 



X€L MOLUKKEN-ANIUIN. 

U Augustas lQt9. • 

Dfi staaikundfi der Compa^ie, hnre hnnd<>lspolirink in d»cf-rst<! plaata, 
bnd ook op TcroAt« ongenof^gcn gewekl. Wnnlmuwita wpriJ f^kwaekt 
«n grw-iiln ^wotadig. Vooral ond«r wiltan Modnfar, di« m 1610^ doc 
Uvwii had bokloiuiDQD, vriirvii dv vcrhoudiagea tusecheu do Compagnio 
«n Tcrnato niet steeds uiD^naam iTInk— Ht^ros, liMiiefUfftn, II, bidz. 
I — VII). Mod«&n opvolger, Hamdja, .iloot, doartoe gciioopt door d« 
doortAaiend« hoiidiog ran di>n Nedflrlaadfiohea gouveniour der MoliikkflUi 
6yab«rt van Lodeiiatega , in 1639 i>eti nieaw coninict mitt de O. 1. C, 
Toond Ur bAveatigiog dorTroegere(VgL fioHM<ri«j^ii,II,bldB. XXXVI.t.). 

Accoordt, gemaeckt duur Gijsbert van Lodensteijii, ^ 
gcnu-cni' over dcMohiccos, met den koninck vanTcrnatcii. 

Allsoo vour diweri , ten tijde dee ovrrlewlens ktmmgs Modafnr. 

koaiiick van Tt'rnate etc",' wiens ziele Goch geuadigli zij, diverse 

r^qoade breuken eude misvemandeu id de oude voor deseii gi^maeckte 

bondigc coutractea MJn gekomeii ende jngekropeu, die iicndigh. 



■ Salong op Loi-Tinwr of Atan^ op Hito». 

■ HootoMiLOflrio, op Lei-Timor. 

> Taleutgu: .Huufd vau Mu-diko." 

• Tawiri op Lfi-Timor. 

• Poeteh of Wai Poeteh op Klt^ta-Cenm'f — KUb «1 dttn inUadHclifi hoofd«u 
waren blijkbaar l«den vau don Laadraad (Vgl. H««m, jtntvn in JM7, bids. 531). 

' Uit hei ConiracLboek. 

T D« JoDgc, Opk<m*l, Ul, bldx. 107. Vfii. eotit«r I>« ClanSj, TVmafe.bladx. 
157, noot S. 

• Deae wkk gouvurneur der Molukken van 1629—1683 (Tj«le— HeeiW , 
frawrto/fen, II, hide. XXXVI}. 

' Ov«rI«doo deo 16 Mel 1627. Htj w*ird opgnvolgd dnor nultuu Hamdja 
tTi«I«— Heeros, Bouwrtojl^. 11, bld<. VU, XXXV). 

7' Volgr. in. 11 



£88 



ORNERALB >IGDXIII,1NDIICIIK OBOCl-lLUYfiCBUt 



tot onderhuudinge vsn de allgenieijtte ruwte, atfbrcuci; onzcr 
nuden , wellstAudt dezes rijcx eode vipi^enoegiDge oiiz«r oud 
"beach iithepreti entlp goeile vriindtiii, de Huogrnogondc H™ S 
Geiicr' Her vrijiC Wreeinghde N*dci larnlsclic provititicn, Zijnc P 
celijcke Ex*"^, Fredrick Heiidrick, priuce van Orangie, gmre ' 
Xnssou, etc* ctide do H"' Bi-wrtithcblicTcti der Vt-n^'nighde Oo 
indisthe Comp', difiiicn gt'wi-i'rdt indc vtrbc-tcrt, om tmer d< 
stricktelijk en zutider tc guduuguii , Wfderumme tienige vemuderij 
geschiet, oudf^rhoudt'ii te worden, alles onvermindert dc gcse 
vour deseii gemaeclctc nude contrncteu bij den vuoruoemclen koni 
Mudnfnr eitde dun Tflntataeiisuii KnedL mette II''" admiraells Cora 
Matclipff - en Fnins Wittrrt', mitegd" den H'* Gouvern' Genej 
Pietcr lioth * gcraoekt , die vrij mits desen npproberen eridc t 
geeren tut * volcomen eirect in alles sortecren sullen; soo isl , cj 
vij, suUUn A.djal1 Amir Jll Muminiim Hamsa Nassarou HallahJ 
ooniiick van Ternateo, etn* , H aainpi dio van uiise Rade, 
gocdtvtndcn ende ndvoij do-s heora Jan Pict^TBzoon CtMin, Qotivi 
Generael wcgen den stjiedt der gKmnU« Vereeuighde ?JederUndei 
tli»c Jodjcn, ctidi'! Gijatbert LodcuBteijn, guuvern' over de Moltu 
met flijnrn hijhfihbrndcn [tncdt, gesfimentlijck vergsdert, heh 
gofidtgevoiideti , beslooteu ende gejimifttciirdt 't imrrvolgcnde. 

Eersteiijck helooven wij, coninck van TcrnaK-n, den voor d« 
gepl«Kgdeu trevis metle croone van Spangicn en Tijdoor ' te i 
breekcn ende in geender manien'ti met Iiaer iietiig<i acuoorden oB 
onderhandclinge , sondcr cdusont, wille nogh voorwctcn van de g 
eeyde H"* Staten QeneracU, den priuce van Orangien etc* o0 
harrR gfictjmmittecrdc aen tr gacu , ma«r di^aelve t«r contrarie 



1 Val«attja, I, b (MolukM Zaakm). bMx. S62: .ou^e". 

' 1607, N" xxn. 

' IfiOy. N' XXVID. 

• 16I». -V XLVI. 
*• Valflnlijn: .dal". 

• Vaiontyii : Miiinllalii Sjah". 
' il«il'. wns enn ij^r rodnn^n tilq v^rwtjdArinK tunat^bpn Tnrntte eS" 

0. I. C, dn> ^aot'iml rijk i^rcimif Imt bftooado iJen oorloR mH Tidoraj 
mPt de daariQcds Vflrboudfln Spanjaardeii voort te KCtten, vooral niot, 
de Xedeilftnden, welJte diea atrijd gnarno zu^eo, looh aii.ii Tprn»t« wb 
hulp bnden. De krijg werd dan ook mvt: woinig kriu^ht v«ni-olgd ; »nD wu( 
atllntond tnot Spoaje, nog door Modafitr fi;eHlot«u, iverd door Hamdja erh 
en dcte «loot lovcns in IfXi^, v6(ftr de konwit von Van TjodanatP.iJn, ook 
Tidoro «eii viiipaui>ttl>itiLiid. t>etx> w«i-d Lbatm w«der rerbrokoo (0mw*fa 
U, bids. VII. XXX Vlj. 



OOST-tNDtSCrtK roMPAGMK 1602— ISOO. 



se7 



alte uiiFc inaght b^aetfeDS h&erluijdeu te bemrlogeD enAe vej-volgheo. 

Dat idle de uogeleu, sou hier in de SlolDCCOSf up de Cast Tan 
C^ram. d'eijlaudeu vnn Aniboyna endc andcre piaclKO ouder oiis 
gebiedt, vnn nieinandt ter wetfUd dan sen de coopluijden wfgeii 
de Vtreenigdc Nederlaudtsche Oostjudische Comp* gelcTcrt ^oIIcd 
werdcQ, schooa, suijver, droogh ende well gecuuditioite«rdt, jegtiis 
Tvfftien K* mn aghtt'ii di; hacrh van RS.i ^ Hnllandis alltiirr, rndc 
ju [de] quartieren van Aniboijna ten prvs^e nu jongtiti tui^schcn 
mtjii broeder, kitchill Alij, adinirnetl rao der 7xe, ende d''H' 
Philips Luca«»eii, gouveni' alldaer, beraemdt ; • op pene dat vie 
in CTintrarie beTooden werdt gedaeii 1e hebben daer over op t hivogste 
zall grstralfl wurdeti. 

Sullen vau gelijckea ook sorgc dragen en aeu alle onse ondenalen 
bcveeien, de nagelen giipliict lH;honrlijclc ' ende booinen well ' gc- 
havcnt wcrden, xonder le hengen,* desclvc affgehouwcn ^ ende 
thuijiiea jn plaetsen %'nu dien, aJs voor desea mecrmaeleu is ge* 
schiet, gemaockt werdca. * 

Alle Christcnnn, van den vijandt overkomendc offtft [Hie] op de 
wegeu bij ons werdeu ontmoet, 't zij dan Spangiaerden offte eeiiigo 
Rudeie natien, sulleu wij deselre dadelijck sonder haer eeuighsints 
te besehadigen, maer veell'eer alle hullpe eude vonleriuge doen, 
sen de g(rc<immilt«urde van de geseijde Heeren Staeten «>verleveren, 
Kontler ijcts dacrvoor te cijschen. Mooren eride Hcijdeiien, geen van 
onse onderdanen zijtide, bij de oodersaten van de gemelte 11" Stnten 
comonde om Christen te worden offte bij hner andersinia te woonen, 
XullcQ t' lelve Eonder tegeuseggeu vau ijmaudt vrijelijck inogeu doen. 

Mede allsoo dickwills gefM:hiet, dat eenige onse onderdanen, soo 
vrijelijck ' alls diensbarigh , van den vijandt gevaogen als anders 
daer gekomeii ende nlldaer Christen gcmnoekt zijnde, van daer 
weder weghvlughten, ende haer luidcr de gchiMirsai.'rah'' vnn dc 
Kmelte H^ Stateu oETIe d^onse begeven, sullen desulcke persoonea 
op haere aeucomBte ten uverstaen van eenige van ons gecommitterrde 
ter eenre ende dc gecommittcerde wegcn den gonvern'' in dcae 



* Zi« hi«rvo<^r, bMi. SSO. 

' ValcDt^ii: ,l)choorlyk gopliUtt". 

* VBlentijn : .bnhoorlj-k". 

* Vnlcntiju: „x*h*"S;«''>-'' 

* Over de behaadeliug der nagtilboomeii . jria u. a. EHt^ehyardit, III, K. — 
Hot woord .liavfiDen" bier in de vroegero b*tepkenia vnn i;oed bchandelen. 

* M. A.vr. dftt B(u) de nngclcnltuur >%□ i>ind vrorJt gem*nlci 
' Vslcutiju: ,vrr*". 



228 



QCNXSALE I«EU1ULLAM>8CH£ OKOCTSOTKBBDE 



qaarticroD tet anderc zijde aifgevraegt verdeu, ouder tvellclcers 
gchoorsaemh' zij tiat;r willeii begeven, welcke persouu 't selve aUsoo 
allgevraegKt ciidi^ liaer ouder dV'crie ollte d'lnider subjectie heblwude 
begeveu, zulleii partijcn iincniaclls nipt vfirmogt'ii, deaelve perwoiien, 
w&derom vad d'ecD tot iiuder vlughteude, 1« vcrstekeii , aght«r te 
hoodeu, Qoghte wegh te voeren, maer ifehi>udrn zijn, deselve 
datelijck, prumptelijck eude zunder eeuigh uijtstell ter hnndt stelleo, 
dogli irtll vcn'taeude, dat nlUulcke persouiieii, voor deseu slaveu 
offte slnviuneii ende geen vrije luijdeu geweest zijade, zulleu deselre 
oen voor destiu bnre gewtrvseue metstera betaelt wordea , zoo kaere ' 
de voorseijdfi gccommitt-iMfnU!!! wegcii do voorschroveii H" Staten 
begeertiQ, ijder tegetiti 60 Uealeu , cle heltft ju couUut bude de 
rest m kleeden: dugh vrije luijduii zijtide, s»II meii dner uiets vbt- 
mogen voor te evschcn. 

Kude vau die » van weder zijde diffewnte persooueu , sou vrij« aU 
dienstbore, voor desen van deeue tol aiider overgeluopen , vraervan 
de raeeste all vertrockeu ende vervoerdt ziju eude uiel well mogelijck 
is, volldoeniiigo van wcderzijdcii hierin te ducii, siju beijde partijeu 
te vreeden, dMelvc tc laieii tcr dtcr plaetse, daer jegciiwoordigh 
ziju, zoudvr desvlvv imeroiscU wt>di.'roinni« t« O^schnn: maer ter 
oonirarie eenige vau deze persoonen* weder van d'een tot d'ander 
overloupeude, zulleii partbijeu gcliuudeu ziju, deselve datelijck 
weder over te levpreii , oimne iiasr nieritcn ende goedtvinden vnn 
ijder van oua beijden gcstratFt te worden, waeraen sigb d'eeii oogh. 
d'aiider uiet uu zall hobbeu awn te ■'tooreu. 

Kiide ntl^icio ill den ourlogh dickwilii gescbiet, dat vau we^lerzijden 
eenige bjj den vijaudt gevangen worden gekrcgcu , sail moo JD 
sulckeu gevalle in geuerale verlossingeu de oude riior desvu ge- 
pLceghde gewoonte volgeu, uameiidijck eenige Hollanders en Ter- 
oataneu beij den vijaudt ende e»iiige vijaiiden bij de oiidersnten ran 
de H"" Stdten gevangen zijndr, Millcn voor cerst de ondersaten van 
gcmeHc H'" «Slateu gelosst werdeu jegeus allsulcke powoouen al» in 
haere hatidcii ziju; rnde meerder vau des vijandls volukf in hatideQ 
sijn ende mcfrdcr van den vijand hebbcndr, snllcn dacr jegens de 
gevangen Ternataneu gelnsst wierdeu, wejlveri'taeuile dat all sulcke 
geloslo Ternalauen up hun aeucomstc in preseutie des gouvem" over 
desc quartiercu otVtc zijue gecuutmirteerdeu ende d'onse aall afTgp.— 



■ Valenllju, bIcU. 968: ,j>oo«I>". 
' Valwnlijii : „Diinr dwo". 




OOST-ISDISCHB OOXPAOME 1602 1800. 



229 



TTaeght wonlen. bij welcke vau beijde partijea zij haer willen be- 
gevpo eiiHe h»ec begtvemle ouder aubjectie der Toornoemde H™ 
Stateti, xoUeu sender ijmaudcs regenzeg^en nUdaer venDogeo te 
bttjven, xoiider tinermaeiU te vcrmoj^n, h&er iiijttc e^^nmnell arn- 
gennmcn ffchoorsaemh' tc ontrcckftii, maer gchoudcn jttjii dacr 
eeuwelijck oncler te blijven, mits vrij sijade van suJcken somme 
van pentiingen offtt waerdije vnn die, nils tot hnere ver!o3singe /flll 
siju verstr*ckt , daer sij ter coutrnrie gehoudeii sulleu ziju , haer 
weder begevende ituder de gehoors&eniheijt der croone vaii Tenwteii , 
te betnlen allsullcke somme vsn penningeu offte waerdije vnn dien , 
nl» tot hare verlussiuge sail ziju bt-tavllt. 

Van gelijckcn nllsoo jegeiiwoorHigh dc Hullandw'lic mnnu! hior 
in Ireijii gebraght eude dc Spaerii^cbe uijt gewe^rdt is. eode ooodigh 
zomwijlcii tilt vrrlDwingt" der gevfiugene aU iinders liet Spneusche 
gcldt miipt zijn gebruijckt, sallen de ouderdaiien der mcergemeide 
H"* Stateo gehouden ziju, ons daertoe met 8paeDsche muiite voor 
under in pl&etse vnu dien te versieii. ' 

Eeuige misver^tnuden vau wedcrsijJen oatstsende, sullen partijen 
gehoudcu zijn^ datelijck bij dt-n aridpren te komci) rndn dejielve 
nafT reght cnde reeden tcr neder tc I«ggrn aide tc rcmidcrcn. 

Aile t''geene vuur^tlireveu staet, hebbeu wij . suUtau Uam^a, 
ko^ vnn Tematen et* eude Gijsbert van Ijodensteiju, gonvem'' over 
de Moiuccus, teampt die van uascu Kade nllhier, in de stad Maleije 
op 't eijlandt Ternattm vcrgadert, gordt gevondcn, beslooten eride 
genrresleert tot weeringe van alio viinkTe milost ; bebioven ende 
zwceren , I'seUvt; op oub wettboek eude eedt vast en ouverbreekelijck 
tc sullen onderbouden , aUes sonder argh otfte list. Jn oorconde der 
waerb' zijn liier van gcmaeckt vier alleeus luijdeude, bij ons beijden 
onderteekent. Inl jaer onses H*™ Jesus Christij 1*529 den 14* dagh 
der maendt Augustij, jnt jaer Mahemet 16*2 ', den 22* dagh der maendt 
Haghij. ' Onder stondt: Actum jnt casteell Maleijeu op Tcrnateu, 
datum utt supra. Was gcteekctit mftt eoiiigc Arabische Icttcren ende 6^8- 
bert TanLodeosteyn. Kierundergedruvktlwe^zegdlsiuroodelncke.^ 



■ VrI. rok BoHte^off^, H, bldi. II. 

* Schrgffoiit luiliiurlyk roor IIMS. Maivr dan is de MohiviDmcdAiLniiehc 
t^dT«)[«iiing; foiilipf Imrnera volgpos Wiwtenfold, ThUIUn, volt 14 Aiigimtuii 
1A2U in d« mnADd Deoe'lhidjah 1038, Valent^ju stelt het in het juar 1<M3, 
den 22 Rabi ol-nohir , vrat nog minder good klopt. 

* t)it oomract ia d^n 1 Maah 1680 bckrachfigd door d«a Q.G. Jaoques 
Speo (Zi« beiMrddn, n" XCVII)- 



230 



OENKRALi: KEDCBLAXUSGUC GXOCTBUTEEKDK 



XCII. KR8T VAN KOROMANDKL. 

H November 16:39. > 

Tenohilteade privileges voor do Kedi^rluaHt;!-^ in Pnlikat verd»n hy 
oadiM-stannd kaii] vku datv vorst van Cui'tiiLtitia v«rleeuil i>{ b«Ye«tigd' 
Zu maaktuu de verlioudiui^eu voor oueeu direK.'teur mmder moiuluk, na 
sij kwanif^Q van do EJjdu des bcheersuben] van Cflrnatica zvlf ea olot 
viLu goiivomours of nndcre nndcrgctit^hikU' nmbtftiutrftn. Troiiwenii, gehfiot 
de etelling der nttxmi wns op Pulikat Htiirknr gitwitrdMu. Di; Kriittt 
word st«nd« vau tcfoaUiie botsekeuid, koowgI wut butrof^ do baadi 
artikolAit voor Nflderland (djnfi lynwadnn, indigo aub.)} al^) katoentjos 
voor dfMi Mftlfiiscbea Aruhipal (VgL Ontiitg^fetien ihwam mn (?.0. m fi. 
dan Jfnrfm IJsbranin , IS Jtdi 163S). 

Trauslaet nijt caull des ko*^" van Goloonda * , Stij * 
Uatna, A" 16S9 in. de raaeudt November op deu dagh 
der iiieuwe mane. ' 

Jck , kuiiiiick der cuniugen , cleti gruotmaghtigen eude tictorieusen 
couiiick Rnma Dcu Raijn, gceuc dcsp mijne caull neijtopoii neti den 
Cap" Moor dsr UoUauders, geuaemt Msrteu. * die met b'oentie van 
uweu prins tn miju pUete Paliacatta zijt gekomeii om t« hand^leu, 
waetiiaurt zullt bebbeii U> rfgiilcrrii. 

Aerigiteudf! dn ncgutiu liuliht- ick dcu loll in ' vau Iusm!ii aia 
ladcti vsii nlles t'gceue met UK wfaepegi zoudt in<^cii brcugeii ofTle 
verviiert^Q Dm eere UK. gegeveck enile vrije gelaten voor alltijt^, 
zonriiT flacrvan ijels te sullen eijschcn. 

IX' sioiicati * van de ut-gotie der coopluijdeu in Falliacatta als- 
mede ditu int iandt, ook de visie, 9tk\\ weaeii gelljok de maiiifvre jit 
oude tijdea. 



• Uit b<9t ContrttflbBuk. 

* Is ccn ernHt)g« Arhr^ffnin voor Carnatioa, ttoonts do kopio io li«t. Om- 
trattbotk dtr Kamer Zetiand dau ook Juial. llc^fL 

' Mimt, natiiiirljjk eijn .Sry". In de kopii" to hoi C«mtrattU)Otk der Kamtr 
Ztttand wordi, da Vor»t dan ook geaootDd; .Sry Bama Deers Raja". 

* Dftt dit de H Nov. L6'J9 it grwociil , btjjkt nit de kopie ran deze ovav 
eeakomat ia hct VontrarJbotk dtr Katjier Xttiand. 

• Marten IjAbraniiu. 

' Zetiand ,- .xoo". Hierbij ataal in linv ContracMofk ZeektiKt nog d« noot : 
,r>iw«n t.hol wiu 1618 of 1619 door Sumobel Raji^oe, ityudn heer over PalU- 
luatta «u «»ni({o atiiiijggi>ad« land^n, d'E, Coidpagaie reedd geaolionkeo." 

' Z«etand: .^joiiouii" ^ toUfin. Ondur deton naam ataon in het ..oootraoc" , 
wa&rvaii sprnkc ia ia de voE^ade ooot, alldrlci suort bftlMtiag«acDh«fliDg«o 
bokcnd. 




OOST-IXDISCUE COKPAONIK 1602 — ^ISOO. 



£31 



Dc plaotse Paliiacatta, 't zij nff aen mijn beliouctc eude volck 
alldaer te goaveruereo seade, off desellve verpaghte ' ofTMueeiii^ 
ragivii - ciflie ijmaudt tot haer salaris eiicle ouderhoudt geve, aoll 
iu alkr mauiereu tlit csuli vasst eiide vao waenleu blijveu. 

Geeuige pefsooueii, tot vUiadores loe, en sullen nict verniogeii , 
THn UE, ijets te eijschen offte trecfcen, datrtoe ordre gegeven hebbe. 

E(:iiige ([ncstie met deii visiadoor yffte juwooudens deser pUet* 
ontslttt'ii itijnde, saeken van jmportaiitie, sulit UK. inij well Wf.teii 
lateu; cteijne saekeii mooght, sondcr mij t« doen weteii, met den 
goeiicn , die alldaer gyuvtjruereu , cuiisulcrcii kuAk iti rewleri affmaekeu. 

Hierop inoght met nlle coopluijdeii tiiu*rUE. wcllgevalleri vrijclijck 
haiideleu ende largo negoticren , op miju woorU , waerloe dit miJQ cauU 
nieruupom hebbe ge-gevea , dat voor iiUiioh muughL bewareri ende sender 
eenigb aghterdeticken op mijn vcrtrouwcii endc blijfft met gesondtheijt. 



XCIU. KV8T VAN KOBOMANhKL. 

II DecoDiber lti29. => 

Tarwgl m Pulioac, beboarende tot li«t lijk CaroaUca, 's CompagiuQ's 
tOMUwd iu duzo jurea zicb gaandoweg verbeterd« ou baveetigd wenl, 
waran in Mazulipatam (gelogen in liet i^i^biod dor bolieersoheni van 
<iol<?onda) d« vi'rhnndingcn svdert 1SI9 (hiwriJAr, l>l[ii3ii. 15i, r) Qiigun* 
stiger icewordou (vgl. bicrv^iVr, bldz. IM). De mooilijkiii;<loii st.'U(iueu L« 
sijn ontataaa, doordat do NederLaadera do Mooraohe kooptui in hunne 
vonrt lajtgA de Kual vau KorumBodel b<^iuoeiIykl«n, moax ook UsngevolgA 
VKO knvvelu-yoD der inlnnd»ebii ntiuirit^.ittui. Voorn) ook otiB" x-g. 
vr^biirgun of vr^' Itodcii, dio op kaupviuirt uitgiugua vogaa '& Comp' 
viJAnd(>)i, ItAddi^n tcrftnht dati nf len onrenhto ena oD^inaiignQ naam in 
die ^ti-t-kmi tVgl. OnHitgerjttm mumiie van Abraham tan Vjfrlen, uit Mai*- 
Hpittam, etan Bmdttdti^iKrs , 33 April iiiUS). Jii Xovcmbor 1G33 bereikteo 
dv2u DiuiangL-naAUifaedrii sulk m.-u liootttv, dat dc Nbdurluudi^n vau do 
iMiburij t« Ma2i«lipAln.Eii , tvaitroudor Aff. toeiimAli^Q dir«<;li!iir do.r Kiist 



* Dit g«bciirde uog iu dnUeUde joar, blykana oqd iu 't Contractbaekai?ht<er 
4it i»[ilraot opRenomen .Contract gfimnockt tnaKcliAn den Koninck ende 
Halaije overt renderen de<r stadt FHlliMcattn jnt jacr 16£9 dwn 4** Xber." 
(.aengaoudu du pagtitiugo von oa»n plaets Palliaoalta'' . . . ,vooi- 9 jaoreo"). 

^In he< (.'oNlntcteMk Zetiattd wordt dexe vcrpacbting gcHluId o|> iM Dovember. 

ijj ^Malaije" sttt&t daar uog oaugoMoki^nd : .Dit ix fren oomaeni en a\jn 

jgentlgke is A»lrappa Chitnj (vgl. bipni-6r>r blodx. lU.'i) die A' 1633 of 1631 

'TCrvaogaa is dour aijn btuudor Chiuunwi Cliitty, ouk bijgeoHamd MnlniJA) 

welko dc tollen gband(tw(>g verhoogd lieefL" Hij, eveaala srjn breeder, be- 

boordeo tuL d« groote leverauoierit in Pulioat van do Kii«tkl«eden , zooala 

mil" bl&ek uit arohlefBtukken (Vgl. ook Dogh-Regigttr i«3i— /«W, bldx. 8Mj. 

) Zetland: .ra^aa", radja's^kotung, vonit. 

* Uit bcl Conlructbook. 



ORXBKALS NKDimLANUSCHR OEIKmtOVKKEDe 



NotA; rail gclijcken jiihondt h^bbeii nogh 8 firmans, uftmentHjok 
wegeu de UutleD Coudapilll,' Condawierre - ende Baglmaudre,* 
Kijiide met voorschreveti vau Elour de grootste gouveruus raut 
Gulluimdase rijk, waeriuue d'E. Comp' hnerea tmudell teu pritiCE- 
(itiRllHlmi j« ilrijvfiide (uidi^ door welukii iiun girjirucureerde guedereu 
mnest moctea paMcennD. * 



XCIV. KUST VA> KOEOMANUEL. 

Fubruari lt>3U. ■- 

Uei« renuMn is door De Witt sooder twyfAl Qp sjjn reis oaar Gotooudft 
vevknsgaa. 

Firmmi dcs koninghs vnii Oollcunda. A" 1629 " met 
deu opperkoopmitu Jacub cic Will bekumuu. 

("irmitti dw Kyiimgs, gvitcliruveit aeri dc ('«p* der Hollaud*". 

UK. lu*l)( mij met cnii van IJ vtdck whch iiricff geschreveu. 
waerhij geslcri, [dat] dwii gouvcni' UK. hi^eiTl atl'gpiiomeii 1600' 
pgodeii in verecheijdB reijsen , waerover UE. t' hort haeffl gebrookeu 
eiidii geresolveerdt , de banrtaer le verlaU-ii. Ju B jaren begeerc[ik, 
dat gij] d« lOUO ' pHgodeu suit jiilioudeii tutter tijt UE. betaliuge 
bebt. In de. 5 Jueren is UE. op IDUd pagodcii nanr volldaea, dirr 
JTit aeste j&er fiult JQiii^houdcn ende dc verdere 2000 pAgoden nen 

1 Soodapalli, taa K.W. vau UusuUpuiaiu (Vitl Huuter. OaMrtasr. V, p. 485). 
< Kondavir, ton W, van Uafulipatam. 

* V«ruiocd«lyk RAJamiklioudri , Ven N.O. too Kllore [Vgl. UuntfiT, Ga*rlf«n', 
Vn, p. 495). 

* Dfl 0. 1. C. Tcrkraog don hicrbu loltrvlifiid in oogovoor gehed dc tegen- 
woordig« Ki»tnA' ma tJodawnri-diatrioUtD. 

* Uit liet CoiiimutbcMik. — Do fomuui, voorkomondo bij Harart, Cor- 
mandti, 11, bidi. LWI. I()3, fnnURf g«dat«erd I6&1, ia btuktiuar eeao aador* 
Itaing Tku oudfiTAtaaud dotniiueal. 

* Woarftobijulijk i>«u foutter joart*!. In hnt C^imfntetfrocJc Zteland komt toot 
WD Q&tnct vaa doEeu (craiAn: bij vas .^vsvlirnTBii in dv maaii Bvdjeb 109tt 
of A* 1638". Dit loolstc JoartAl i« stclliif ot\)aMt, want De Witt iti ooraL id 
1699 Diutr Ooli<onda v<>rtTt)kk«in. Moor Radjab lOSU komt ororeen met 
Fobruori— Miwn IdSO. 

f Sohryftout voor: IGOOtX Volgeaa de overeeokomst van 24 Juli l6l8(Uaiw 
v66t, bid*. IM) nuMateji de NAdorlaadera 0000 pngodMi 'a jaus als voate 
aam roor in- vn nitgaaiidv rvdbtoa tmtalvo. Oftntioon deie r»ed» v-uomit 
betoold woroa voor 5 joar, wanii i^ te Moialipatam opnieuw goeischt (V'gL 
Hawt, OmkmimM, U. bids. 108}. 



O09T-n«Dre(CKr coupagnii 1602 — 1800. 



233 



deu GouTerti' jiitmgcereii > ciitle jnt duvraiis boek ' gestelt sullen 
worileii. Voor eu all r-cr Ac IfiOOO pugmlcn dour UE. sijii ingehoiidcTi , 
licflft jemaudt ' op UG. ijets te pretetideren. iJe ses jaereu ge- 
passi'fTdl xijniU'. ztilt T xeviMiBtc jaer volgens vunrif^ cosstuijme 
wftdcr JiOIIO pagudeu betaleu, waer op UE, jii ruate mooght sitteu, 
zuuder vau ijmaudt getolleerdt (nc) t« wordeti. Huijteu dit, t'zij 
WBt cuopluijdeu^ t'wj Mooren. s' Jentijveu off wie t soude mogeu 
zijii, Bioogeu koopeii eud« vcrkuupeu, zmider van ijmaudt dncriu 
verhinderl le werdeii wi wsrlt gDiidt nfn*- 7,illvKr met UE. sctieppn 
brengei), zijii de coopluijden iiiet gchiuidni, ye\s aeu dea sarnff * 
diiervau te bctalvti, Jaerlvcx wcQ&ch [ik], UK. veell Bchcepeii be- 
komt, op dat dc pourtc der bandanr niagh Annr L'K. verbctcrl 
wordcu. Ter z^'de stuudt: sulltau Abdulft iioudophia. 



X€V. KliST VAN KOICOHANDEL. 

Den fonnaa la gvoii««iu R«n ^volg der ECadin^ van De Witt. Toen 
hg ooar Oolconda giag, vr(>rd hij v^rgMtcld door den MooracticD gourcr- 
iKiu vaa MaxiilipataoL Ui»e vivid, bltjltoas onderstiuuid ettiats«tuk, 
vervuigea duor .Miena Bosbabatn" of .Microsbahyu", die dan IS JuU 
I68L Dog gouvfrncnr waa on .omion goo<i>*ii vriiidt" (Vgl. DajfK^B^f^sttT 
1631^1034, bldz. -U, 45>. ORd«rKUuind« fiirinaii moat diu diigt«ekttuea 
van i|;«ruiKieo lijd \A6r dezeu daliuu. 

riTman dra fcoiiinghs van Gollconda, bcneffciis • Atn 
_ guQverii* Miersn Uosbaham aeii d' U' gouvtm'' Marten 

Ysbrautszoon geaoudeo. 

Jck, sulltau Abdola Godap Cha, ko^ vau Uydarabast, • ZKudt 
(Ul myn firmau aeu deu C«p' Moor vau de UoUander» tot ]lii.su> 

> PortugfWBch : ontrogmr = ovorhaadigea. 

* Diwan, dewaun. Het bo^k der Ui- en tiitgnaade reobteu, de regutora van 
de staaU-linannieQ of ieLs dergelijks, moet hier m«t dmo uitdmkking worden 
budMld (Vgl. Hobson—JobsoH , p, SSSlT;. 

' Natuctrlijk wa c chrijllout voor : memand. 

« Bljjkbaai- op linl wis:ti<lkauluof (Vgl Hovart, Oormandet, U, bida. 105). 

* Utt. bet Contriwrtboek. 

* Hicr K.al dit noord momen worden opgt'VH in dea aiu van .t«e«lijk mflt". 
7 Uaidftrabud, l«it Oo^itea vnu UoLcondn. Nog slcutite kort gnlod«n waa 

diM>r va dvr vonrgaugQi's van Abdullnli Kiitb Sjnli tijn rni>idnnti<i van Ool- 
vonda wrlogd uaar Haidai-nbad, tn iv. oamiddelUJ ka aabijlieid ^Uiiater, 
eawf«Mr, 111, p. &l'i: Gribblo, IHtcan, I, p, 2ti9; Harare, OjrmanOet, II, 
btdx. a03, 204). 



es« 



OimBAI.B yEDEBLANDSdHK OEtKITEOrEEHUK 



lipatnam. Jc-k hebbv UE. vour dvseu eeo tirmau gesonden , wacTop 
verstaeii, UE. met il" niet gecuutenteerdt eu was. Jok zij naenler 
ran L'B. saekeu oudeireyht, dat UK. over qiwde tractement van 
UR gouvemeiire, mede ovor (jutidi> betaliiiRhe van UK. dievadore* ' 
de plnels vnn Mnsutipntnnm hebr verUteii, Jck hebbe 't goareriio 
d" ^uvem", die UE. g«discuuteute«rdt het^lTt, rau MaKulipiitnsm 
cmtiiomen eiids in d" plaets ««» aridi^r frfislrU, die UE. in alder- 
maniercii srinlci'u sonde tc contecik'ercn , UK schullden te jnneii 
uffte Um. schulldtfiiaiira jntmgeeren. Naerder ia tnijii uudereghl, 
sou [ik] gecn persoou van qualitetjt olTte groote discretic bij U£. 
sondt, UE. in gpeiider maniereii en zoudt luten coutenteerpii. Tck 
hebbe bij experieutie bevonden, dat dcwii mijuen gouveru'" Miersa 
Ro^bnham een man van goedc discrctie ende een getrouv dienaer 
van inij ia; uijt dior oorsukn gi>i>dt gevonden d" UE. to« le sendcu 
eiide hebbe d" op sijn vcrtreck belast aU vooren, waer dal. UK. 
eenige w;hulld«D b-nilden uijtstaeude, dal de sellffde zoude Kiju [zieu?] 
te jnnuu ulfle de Bchulldenners UE. sonde jiitregeerttu » Txij iu wat 
plncts in mijn Unrlt dat die sonde mogeii nijtMaende sijn; meede 
tot vradt plaetse Ul-J. sijn ucgotie drrtft, dat UK. op geeuige 
plaet«en eeuigh gewellt offte force siill aeugednen wonleu. Jek hebbe 
UE. vuor desL'ii een tinnan ulftu canll gexonden. wuertejj^ens geeuige 
goiivcrii' jn mijn gmivenio haer sullen mogcn tc^n stelkn. Jck 
hebbe ook atn den Gonvern' btdast, als UE. de gf^woonlijcke tollen 
die jnerlijcx betaelt, UE. in UE. negotie int miusteu uiet sullen 
hiuderlijck zijn. Jck versueke, dat UE. haer wcderom tot Masuli- 
patnam ter ueder atelt eude mneckt dat de studt ningh well viireo, 
ende do negotie haer voortganuk hebben. UK. weest mede de schepeu 
die van Masulipahiam vcrtreeken, iii aller manierc b(^bulp^>saeni: 
mijn m\\ daer somlerlinge vruudschap nen schieden. Jck sonde mede 
geern een schip naer Ormna zenden : UE. gclieve ons tot d" voyagie 
de behuUpsBine haadt te biedeo. Tot een teekeu vhq vriendschap 
hebbe aen UE. 4 diverse tassarijven ■ gesondeii. UE. geliettt derhftll- 
veu onse tnssarijven nlet te verwerpen , tnaer op dit [vny] oiis gesoudea 
eaull vederoia tot MHsnlijiatnani aen lundt ko»ieii ende UE. negotie 
na'iT begeeren drijvc^n. Zoo dcr op UE. hardt nogh ijets moghte 
schuijlon, waerinne UE. uiet conteuteerdt is. gelielTl hct stive met 
dm ecDtcn nen mijn te wihrijveo. Sullen jut geeue UE, reglit lieefft, 

' AfgeWd viu) diwiiii, dawKun (blAa. S3&, nooL S}? 

■ TaaUrif, hier in in botoekcnia van eersgcicheok, eereUeed (J!f»to»n — 
Jotaan, p. 696). 



009T-I>'DISCHE OOJCPAGSIE 160S ISOO. 



W7 



UE. volcumeu coutentemeiit doeu. Dut UK. wederumme aen Utidt 
komt eride helpt MasIupftUiii to reghl, zail UJl de groote eere 
verdeii toeguschreveii. Hiennede zijt user oiise groete Godt heroleiidn 
eiide vcrlioopcQ, UK. hem snll lateu gc$eggen. 



XCTl. FOEMOSA— CHINJ. 

13 Februai'i I6:|0. > 

M«L IriUMD* kvram >lc Compnguic, nltliaun nit«rl^k, op goc<le'a voei. 
Zy varlevudo btiin kvIFk liulp tvji^oa xjjuo vijaodea (vgl. bauodauleu Iqumii 
bfilooft, bij het nndortit-nand vnrdmg, Iioat gecnc betetsel&n in don vrcg 
l« Iffggeti, etiK. Di^ vijiuiden, vrtiuritii--dt- ](]iiaii on t^jaA indi-ctuttrediuti 
bij de (.Tiineeaohe regeeriug Lad le alrijdeii , nareii vixw^er* oiider^- 
scbikten van horn: een zyuar .knpileiofi, Quilaki gonanind'', waa ul. 
vAQ h«m af(ifoviklinn rnvt c^n proot niin1«i dcr looroaront «a veal vaar- 
tuigOQ. IqniiCl vi<riii>(-lit tegiui In-tn unxn liulp, wtuirttiit wy lit mMir fcoiingnu 
wmroa, wrgi de ivcroovtira deu Furuiosnauevheu hAQd»lbel«mmordea- Ook 
Quiuioq tntc]itt(>, ous in zija belnng: t« wiiinen en belooft, d« vaun dn- 
CbinAetea op Formosa ubt l.e b^lotniuei-ori. moar ml oa^ den vt^cu 
liaadel op Chius'a ku«t«D aiet inwillievn. ily verslocK Iquau^ umcbt iu 
1629 en rerovert Amoy, moAr mi^ic buhulp di<r O.I. C. wordt h|j viuidoar 
rerdrcveti «o aynfr niiwlit vi^riiiMigd, Uirwgl Iqtion vitm in lict beeit 
v&n Amuy wordt banittjld (OnmVi^eiriTMii min'ir^* aan H^ufindhebtrrrii Mn 
Cben, J8 J/aarf iff^^.- taw 0.0, <f- R. , 15 Vet. IUSS ; mm A lau Dtemtn, 
S Jutti 1S3I). 

Accoordi getrotfen tuasclicu d' II' Ilaus Patmnns, 
guuvern'' ' over des Com]]' fordt , schepen ende volckeren 
iu Tnyovan, de Custe van Ciiia eiide nenkleren vau 
tlieu wegeas Av geufinifle Ousatjiidia[;lie Coinp' ter eeiire 
ende de Jucqimn, graot mniidnrijn vau Ayiiiou <^'iide 
ndmixatfl gvDerael vau de CUineEfw: see, t«r audcrc z^de. 

AlUoo de HoUnnder* mij met bare schepeu, guedt etide bloedl 
niwr uijtti^rsii- kn^hl eude vermogeii jugeus deu mover Qiiilsirk 
hfbbcn geassisttTrdt , den zelven tVuemacU vcrniflt , verdrcven 



" Uit bet Contraotboek. 

' Zie hicrvo>ir, blda. 2Vt. 

* Hg was Xiiyta als zoodanig Apgcvolgd in 1828 tVgl. biemMr, bids. 2l7, 
BOOl 3> PutmaiM was, na xiju<^ onnkointt op Formtxu V2l Jitni) hI spoiNlig 
(DMamber I63d> IqitiiD te hulp Kekuiu<Mi tOmiiljKaKivii «nunr«> mh 0.0. it J'. 



28B 



r.ENKHAlii: NKDF.RLANWTHB OEOmtOVEKRDr 



elide tNiiulergebrnght ' oiiclc mij wvilur in vnrjgc poi^Wflsie hiimeti 
Aymoj gestclt, under rcscire icit Hr hicr naevolgrndc condition cndc 
P<jjncteii, soo veell mij deselve nieketi, in recompeuBe enAe. danck- 
baerh* sioinlc mm dv Gfiienile Onsstjtidisrhc C<imp'= prpseut^ereii , soo 
hebl)e, om I alleii tijdeii te bewijsen , icb neu <le gemelie Comp* 
die te presieereu gehouden beu, hier vnn sRhrifftfilijcke acte nen 
d' H' gouverii' Pntmnna wegcns g^mclte Oeuernle Comp" vcrleent, 
ten eijiule t' geeue hier iiitie gementiuneerdt staet bij eeii jgelijck 
VAu tins hiMJdcii, vnor Mm vonll ijiler daervatt is rakviirlc, alliK>ci 
onvr^rbrnlcplijck t' alien tijdcii gftobscrveerdt cndc tiaftrgftcomen werde. 

Dat ick, Jquftii. dc fJcHcralf OosstjniliM-hc Cwmp' de hnndell 
zfkll laten gcnicteri, zoo in cle revier Chinceo, ' zoo jii TaijoAn, 
soo laiige ick leeve* ende veraoi^u dat sutx ook bij mijneii erffge- 
nnem, aucceaseur irit goiiverno, iiaer mijti affsterveii geohservoerdt 
eiide iiBcrgckomcri werde; 

(Ittt ick, uit gpmclt faveur van do gemcltc Comp* ann den Combon 
sail »chrijvpn, dat haM den langcn brlooffdpu libcrcn haiidelt, soo 
in Uockseo* ■* Chinchew eiide andere plaetsen van * apene ende 
laete fc\erceren voor allttjt : 

dat ick datelijck gemelt<>n gourcrn'' Putmuos eeii goede grutc jonk 
sail bpschickeii ende, soo haest. Tonsaijlocq ^ van sijii exploijct xall 
»ijii gnrttonnicerdt, nogb drie a vier van de besst«; 

dnt ick tilt Hitilagiroeiit van 't veruugeluckte jaght Slooteo * znll 
geeven EODO R" van 8"" ende voorta telcken ' ecu weijnigh, tot dat 
ick de gcleende * scHadc van 't voonioemdc jaght ten voUeu zail 
gereporeerdt hebbcu. 

Tegena wclcke voorschreven conditie jck, Hans Putinans, wegcnA 
de gem' Comp* beloove, den vooruoemde Iquau met schepeii ends 



' Hij word aan den combon van HokkiSa f;eiondea, .woar hij eea wre«dea 
<lvod atlangd houft," 

* D« rivipr Tftn Amoy. 

* Vgl. hiorr6Ar, bids. I9A. 

* Hi«r i» blijkbnar ieu uilitovaUoa. 

* hDc mover Toiueylack'' , een der vroeearu oudprgoscliikten vao Iqnan. 
die ttf.mi (^uitsicq^'-i partij hnd gohotidon, masr later mt^t I^unn en Ptilmiinii 
aich hnd veneenigd tegnn divmn iOHuitgegfoen mtn^iiw r<iji Van tiitmrtt aan 
Bmeimd/iMtru , 9 /uiii 1^1}. Op welk „ex}p|<i^ot" hiJ wns uii.i;e">iid«u, heb ik 
nint ^isifiD. 

* \>L nagh-mgiiiler SHUl—18.*i, bids. 8. Hat udiip w&a vrrongelulct bfj tlttt 
kriJKvbcdrijf te|{«a QuUetuk. 

' Hier \» blijkbuar ivia iitif^tivnllcn. 

* Golcden ? 



IT 



Xfvn. ■otniKF> 



11 BON. 

I Hurt 1«S0. > 



MS* vaa gwtnmt ondw iim1i>» goed- 



m MAteflOiL 



ranieawcn dcr ooutnctan 



Speex, gamrtnf ge o e itl vcgtm 4le doorioghtige Hoge 
H^ Sutem GcMf* dcr Voeea^de Ncderlanden. 2ijn 
fit* Fwfe ck Hcad^, hq d» gntie Ciodts prince van 
Ona^. giiTCTuiXuaoBV.ete'. ■utagv^'d'K. H" bcwinthebbcTeren 
vma de Gcaaadr VeneBigM> Oeodroijeerdr Nederlandtwhe Comp' 
xa Jafien, ■!!«■ dagaeMeD, die deeaeo snlleo lien offle hoorcu 
Immb. mIb^i. does «» vMcs. 

AJboa t^aeedert eraige jaena kervaerdtB tnaachen d^ H'* goavern" 
vcgea d' Hoge Mogeude H" Stiten 6606?* der Vereenighde Neder- 
kadca, ZiJD« PiiDocii)i^c Ex** Frederick Hrud'', btj der gracie 
Goodce priocc lan Onngiea. eodt de RevJuthebberen der Ver- 
gaoctiDqevrde OoastjndtKrhe Comp', in de Mo1ucco« aU 



^ Tan ofMiU* vmii itn huuktl T»rkl«Ard« Iqnan nog , dat b^ Diet ion 
ksBBia bdilMB, da> OUaMnkw jonken ««r<l«n uii^nut nmu Mmnila, 
fWasl, SUa. Kaaha^i** Kehag jrf Kriimg-TMmoi , op KormoM'a Noord- 
kMt, waar de 3p>aja«rfcn siefa. in ISSS?, hadden gere^tiKdi. Do IoIImi, 
wefts rnlet— I^van 'ajssn ««a 190.000 xmti bedroe«8Q, kond«n Di«t wordvn 
fisiM, vaar JbM kapitaal van de Comp. niet bestant was, ,■„ van dtm 
ai> TO«t t* -v«Rv«lgen'' iOmm tf ffnem ■uM'^tM smn iIooi«dJh«U«r*, Ma Q.0. A 
&. AM»-*A«r IS»1. M* I'm Owm, a Junt t6SI ; omifff^vPM ZlMtr^rf^H; 

Dm. AMMartf « »%m. Jhiiiif ■■ . to Sej4. iC«7\ 

Ow Iqoaa's harm boodine tie Onffc ayirtMy isSf— T«3I, bloda. & 

* X^ bK Cbotmetbo^k. 

• ffiwrWr. N» XCI- 



ua 



ORNSBALS NKDGaLANOSCKK GKOOTaOYIIKBDR 



Amboijna t«r eeiire enda de statUhouJers als op]ji.Thuoffdeu van de 
omiiggenile eijiatideu enile durpeii van Atiiboyna i-ixlc Cerfttti ^ 
weegeu rie Konincklijcke Maij' van Ternnten in dc gt-melw quar- 
tieren eude de Moluccas ter aiidere zijrlc versclieyde dilTerenten ciido 
missventAiideu unt«tnen endc bij vcrloup vnn lijt suudatiigli U>c- 
geuomeu wareu , ddt ons eude Zijue Mnij" ooderdaoeo daerdoor 
niet allcenlijck eeii gemijmeii tijl io groodt misvertroawen ende 
uneenigh' liebbeu geleeITt, mner dat uuk geschnpen sluuden , lot oiis 
ende Zijiiu M&ij" lectwcesen , de saecke v^u ■ teriueu vau tiuatititeijt 
tc vcrrnlluii , welckc vi'MiKchreveu misverstaiidcu, ditlnrciiticti eiide 
onccnighcden nogh hij do gemeUe onac goavern", iiogh bij Sijne 
Matj* oiftc ZijriL- Maij" jjtAiUhuitdrrs in do gemtilte qiiartiercii van 
Amboijaa cude Ccnim in cptiigc jacren niet hebben eoim«ii ge- 
assopieertU offte te uedergeleijt wordeii. onaeugesicu datter vcr- 
schcijdeu Guiiferetilieri endn oridprliaiiileliugt'ii ' Rummtiiiic-atieii wcgeii 
de gemelte respective gonvcrn" eiide staiith finders Uit dempiuge 
van de voorschreveu oueeuighedeii , soo in Amboijua als Ternateu, 
hier over gehoudeu geweesst siju, tot dat eijndt'lijck de U' Gijsberdt 
vau Lodeusteijii, oiise jegeuwoordige gouvern' in Ternate ende lijue 
medt, initfigd* den sulltan Adlall Aineriii Momcutii Hamsia Nnssanm 
ITtillA Scha, Koiiiiick in Ternata, geasisi^teerdt met den gautscheo 
Ternataeuseu Kaedt , mitsg''" d' IV Philip Lueiis, onsen jegeu- 
woordigen gouveru' in de qunrtiereu vau Amboijua, geassisteefdt ' 
met sijueu rude eude de uaturele ledeii uijt deu landtroedt alldaer, 
mitegd" quit^hill Alij , represeiiteerende iu dien tijdeii Zijne Majj' 
persoon alldaer, geassistcerdt met Sijn Maij'' stadthouders Lelialoe, 
de laiidtvutighden von Loehoe, Combellu, Liasidij ende d'huoffden* 
van de omioggende eijlanden ende dorpen, <)li!>iva eude Olijlijma, 
up onse eude Zijiie Maij" approbalic alle misveratauden ende que«lieu 
ter nedtrgclcght ende met minnelijckb' met den anderen uvereeu 
gcmmcn, voraceordeert ende bevrecdight aijn, ondcr allauleken 
couditie ende artijkeleu aU de origLueele coutractea bij de gemcltc 
respective gouvern" ende Zijuc Maij" vnn Teruate quilchill Aly, 
JD den jarc 1639 ' geniaeckt eude rcsiproquelijck gctcckent, bfcder 
is blijkeude. 

Sou ist, dat wij gesieu^ geveatiieerdi > ende orervroogeii bebbeude 



' Kclnijffuul voor ,in" (Vgl. Valttutga, I, b, MoUkM Zaaktit, bids. 366). 

' Valnii(.yti : .ondttrlingfi". 

» Eu 1838, Zie t>i«rvtf6r, K" XC fin XCL 

* Befaandeld. 




OOST-lNDI8CaE COHPAONIT 1603 18(10. 



Ul 



de gemelte cuntractpu eniiti conditien, ilnerinne gcstipuleerdt, suix 
aIs ons ileselve bij ouse gemelte res|>ective gouveni" [vau] Ainboi)iia 
keude de Molucctu toegesondeti zijii, <]esclve met ndvtjs van oiiseii 
ndt iiaer haere forme etidc jnhouden geUudeert, geapprobeerdt 
eode gcratilk'cerdt lieblj>i;ii, gelijck wij die laiidercii emli; geratifi- 
cl^erdl itijts desoi ; bnlasteii ciide bcvRelr.n drrlmllvRii alle gouvnru**, 
pTesidtnt«ii , commaiid" r-iulc opperhooffdcti dtr; van w«'g»'n di' Hoge 
Mogeude H"" Stateti Gener' der Vert^uuighde Xedurlaudeu , Zijue 
Prinoelijcke Kx"* ende IBewiuth<?bbercu ran de Ceoctroijeenle Oosst- 
iiidische Comp' iiijt ousen name jegenwoordigli Ju de qiiartieren 
van Amhoijna ende Ternate gouvemeren ende rommiindereD , de 
gemelle coutrncteu op hUc piaetseu , under liner gcsagh ende ge- 
hooreacnih' sorterende, tn alle haer ledeii volcommtliji^k eudc reli- 
geuslijck r ohaerveren ende te Hoen observeren, mit.'ig^" tcgcil de 
conlraveuteurs van Jieu op't ngoreu»tc te prycederen, op pene van 
te vervallen in de huoghste straffe, allsou wij sii)x tot augmenUtie 
vfto dc ondeTliiigc vrundstliiip ende vermcnrdpritigr: van do mutucle 
commertie, ten lesaten van den Teruataensclien eude onseu slaedt, 
miliigd'* tilTbrenck van iinse atlgeujetjnu vjjatidun, allsuo bevinden 
te behooi«n , etc" ' . 

Alldiis gednen jnt Casteell Batavtn desen eersten Martij A" IrtSO. 
Ouderstoudt Jacques Specx; eude ter zijde: ter urduunatitie van 
d'Ed* H' goiivt-nr gcner" (intlerteckcnt T)' rnn der Lee ''. Opgedruckt 
met het zecgell vnn dc Comp'. 



XCVIIl. KUST TAN KOBUMANDEL. 

21 Augustus 1630. " 

Van doxfluzelfdou dng dateert «eri nudor kkul door deiieelfdeu gouverneitr 
gegcren win c«ni^ mrt name gcnncnide iiilandsohe kooplieden, waarbj] 
hnn wordt miMlt^giideeld , dat nan dc Nade>r[iuidL»ra ondenlaand kaul 
waa verleend. Uet i<« ni«t noodig, dil stiik hiRr no^ op 1« nomnn; mtuir 



' Dit .etc." niet in d« Ivaiugen by Vulentgo, 1, b, bids. SJOft, en II, b, 
blada. 83. 

1 Ur. (Dirk) Van der Lae was Montana d«r Hooge Begecriog (Valeotyn, 
IV, Omot Djata. bldz. 37Si. 

* U)t het Caninmboek. 

1* Volgr. lU. 16 



2iS U8?>ERALB .NEDCRLAND9CHR UEOCTKOYKKBDB 

TfM, tiier mede to dmleo, dat doarm vrordt graegd, dat door hem oui 
de cmKen duarbjj vtirgiinniiig iros ifftgwnii, .otn vrjjqiijrk id «II« plneUien 
oader \>iju) Kuiirumo )iDrU;n>itd« , t« woieu Maalipill«, Bogoury, Pituian- 
gatiaui, Xi>ijnepille , Coetapntu. aU alle ploataen oiidnr 't geblodi viva 
P«l4poelij, le mog«n negoliareQ". De toovoegiDg : .'t gebiedi van PflUpoeliJ" 
g*eft t><gol^k wn iMtiwijz.Hg omtratil itiidi'tx' plaAtaen. PotApooU ia Itet- 
x«[fde ul) Iflaampatam itoeu lot Ooluuiida lietiour-jridvi Uiu Z.O. voq 
Uaxulipatam , nan do KUrn&deltA (Valentin, V, I ,':hor^ouijaJ*l,u, bidr 80), 
VuriDocdelijk is heL dua do ^tivcnietir viin Pelii|)cieli , welke dun vor- 
gumuugobrief beoft v^rleend. Koiide sedurt 1606 waren d« oiuen met 
P«tapo«b to auinkiDg gvkomea (Zh hierv6&r, l>]d«. 100; De Jongfl, 
QpAoiwe, HI. binds. U. 77, v.. SiO, 899). 

Cstill diHjr Hii«nratta Ohane ' Sunia Jetha etc* aeo 
de NederlaQden verleeutf SI Augustij A* 1030. 

Hasuretto Ohane ' Sucia Jetha Vfljaretta d'Asstagaha Ohane ' 
Adjem Kuru Miiliamcde Ohatiu * , 

Aeii den Capilfijti Muur der Holland" lieblie gegevi-u dcs*? mijne 
cfttill. .hi mijn gnnvcriicin^ndt Alliiy de Oupelon . - StontlpUly, ' 
Kogourun,* I'iuangHiisen, * Leyuepllli.* Duttapoettii ■ otfte 
eenige anden plaetaen, dner UE. zuud mogen negotiercn, van nlle^ 
de goedrren die UK. zoudt aiugcii disbnr([ut>rcn ulTle van de gocderea 
die allhier zourlt mogeii kuupen cndc jnbarcqiicren, * zult L'E. geen 
lolUu, te weteu van de Vjunoans, melaviKall^ egomitij, digumitij 
offte ecnige imdeis sjoncans betaleu , waer op L'K. mjj mooght ver- 
trouweu end** L"E. uegt,iie vrijelijck eiiile zonder bcturmnering driJTeu. 
Zoo UE. acLeepeii eeuigc goedereu iu Carjera " kumeu ic lueseu,,] 

t Chaoa? 

* Kan ik dim Mreflhtbrengea. "Wei wffa ik er op, dat d« tivitc de 
Con ZuldoD d»r Ki«ma bij Valcntijii beet .Opeleer" iKaari «t» CAorofwrmM).' 

' Tilotupalli tou Z.W, van Niiainpatam '? 

* Kan ik Diet t«i'«rohtbr«Dgcn, 
' .IVilds l.)od«ian" \trn \V, van P^Upiwli) op Vsliuitjjn'ii kurtV? 

* ijobryduut vuor ..Seijti^pillo"^ NuiopilU by Valvatijn iVfil. DatrhRfintttr 
tSSl- ISiH, Mdx. 362). 

' Kottapitlnam (ca. IS' 27' N.B.) = Aloer (Hunter, Qattttter, I, p. laO). 
^ Du iiiUndiclie kooplii»d»n. vno iri? in h»t bovengoDoemde kanl aprak« is, 
tnot!itt«D weldegel^k l)utnl«uiu-cuuitt;anndorcuhteD. bolialvf! vuurgoadoiiKilver. 

* Op VaLoni>\jn'.4 knnrt rnn Koromnnd«) rindt men €«n Carr«ra son da 
monding tlhr Opi'lewr (tj^w. Piil(!r>rivii>r) en M>a Knn^rA, imjur lHDd«&»rt« aaa 
dp Xaacttr (Minuer rivier'/)- V'ermQedelijk ztA de ecrstifeuoemdQ pluiu hier 
wol b«do<?Id Eyn, doar eg nan de kast ligt. ~ De O. L C. kreeg hierby dua 
tolvhjbflid ID hnt. ^tiidelyk dwil vui het Kutoa-, «D in hat Noordelijk dasl 
van h«t XclIofU'dUirici. 



oosT-niDWCHE COMPAOVIB 1602 — 1800. 24S 

sail UK. dit aiull mudc ti>t s(^gi>um ' , gulijck »1^ du vooracliruveu 
pUeUen, dienea. Onderstaet mijn chiap. 



XCIX. FORKOSi.— CHINA. 

3 December lG;tO. > 

Dq nuHtil^kliiiJon in dm verboiiiiingitii oiut Cliina bn^uiuiiMi ^il np<H'<Iig 
wtider oa d« K«b«att«iuueEi vau Dooeubor 1929 eu do eeratt wekou r«a 
1680 (ao hienrdAr, X" XCVI). R««da in Oolobcr ItiSObAeinnen PatmAn'i 
b«dohtcii onKunftUg le vrorden. Toiue^jlacq inaald Jtich meeitter vitn d« 
rivier van Atsuy, u-acUteudn de plaata van Iquoii in t« nemoa. Hij Uat 
e«rst vnl d«u bnndcl Misscbi^u FormOMt eu Amoy ongomolcsteord : mojir 
v«rrol|(cnj» , veruiuedi-tide (i>n iii<-t t«ii i>iir«obCn;<, d»t dw N(>di'rlnndeT« met 
l<[UUi Let;ea hem MameDapaiuien, ma«kt liij cicli meesWr vau vuu Ncdur- 
laudach janht eii ^ Jvakeu en rui S9 gevunKcunn, Do onderh&ndrlinKeD 
hebben ecrst goen re^ilUkat. M.iuir Iijuao wordt TcrpUaUt onTouite^jlacq 
wordt ,iD£«n>»))m om tn Ajrmoy tK r<Midi(«r«i". H«ro wordt ioderdaad 
b«t gobivd .tip d<« rivicc van Cliinchnu'' (oGv«rlfu»wd cii luut don tit«l 
,Songla" voidt Itij .absoluui inatidorua van Aymoj''. Tb&D.* a decs 
bfiTttid, t4> <jiidtirliundoleu met Piitmiuia eu oudi^^'aaudi? overeeukumitt , 
minder voordeeUs voor de 0. 1. 1'. bIs die met Iquau, Icomt tot staud 
iOituHgifitttK misaime can Fan Oitmeti aan Bewitulf\^ien , S Juni ISHI). 

Accootdt tusschcR dc gecom'''"' van d'E. 11*. Gouvern' 
tuttuiaus endf Itaedl ju Ta^iOTaD tregeus de Genemle 
Oostjndische Cotnp* It'r wiiw; rmie Sfjugin, groot mau- 
doriju vHtk AyniO^j ciiiU- admirael t«r z«e, ter aud«re 
idjde, gelrotfeu eade ouverbrekelijck aeugegseu. 

Ju den eersten dat geeii HuHandeni sch«peit in de reriere ChlD- 
clieo, om den handcll ufTte ijf?t5 andnrs te vciKieken, zoo Uuge 
hull denseiveii sonder eeuigh oiiderscheijt van pen^-jonen in Taijoan 
all de reviere voorii' met jouken te cxcercereii vergundt werdt, souder 
Ucentic vau Sougia sullen verschijneu. '' 

Teu cweede dat soo faaest de junk Japan * in ile vournoemde 
reviere cnmpt tc arriveereu, alle de gevaugens te ffedeRijden ont- 



> Sspiro : PortugcMeh = vHjgeleide. 
' tJit hpt Cpntmci bok. 

* Duo gecn grootfi NuderlaadMihe achepen wordeo toi;irelBtea,ai]eea jonlceo. 

* MJj niftt gnheel duidel^k, nl laat de sin omtrent de bedoeling geen 
twyfel over 



2U 



OGNRRALK KRURBLAKUSCHK OKtMrraUYCKBDE 



1 



slagen eiide vrij grgeven BuUen werden, raits dat de lwe« kt>yp- 
Inijdeu der Hi>llai»Ior8 op oen jtiucke, dat Sungia dnt^rioc zall ve 
leencn, voor Aijninijr.ntIp('«llongsou«" ' flonhRiiHcllzullcn verrorderea 
ende eeii d«r»i;lvci tot Suii^as rersekeringe in veil sijner ji^iikclt 
lille iiBghteti rumen alapeii ende dea Hfieghs Com])* ilifust wiieriiemen 

Teu derdeu dat geeu Hullauders sulleu reriuugeu fteii laut U 
komen soiider Sougin siju Ueenlieii. 

Ten vierdeu sal] Smig^t gehoiiden hliJTfto, alle coopluijdeu met 
huuiie wuereu vrij etule Uber met de Hullaml" tcr haud«leu wa 
boordt vail die joncque tc latnn cofikmi. 

Teu vijffdeii sail Songia met ullf coopliiijdcil , die sulx sen 
mognt vuTsoi-ken, mt't liuiiiie i'(«)pmaii3cliappen vrij etidc lijber; 
Tutjoftti Rtidc Ratarift lateii vcrtreckeii. 

Teu iiesdeii sulleu de Uollaiiders alte faunae wnreu eude coopmstr 
scliappeti , die sij met, joiikeii in vooruoeinde reviere zouden mogeil 
brcngcn, aen alle coopluijdeia vrij en lijbeT mogeu verkopeu offM 
verbaudeleu , zouAkt gehondeu te sijn , aea Songia otl'te ijmandl 
nnders allvooren prescntatic dersclvpT ic docn. 

Bel augend L- de restitue cude vergoeJiuge va» 't jaght Dumbuigh, 
desscLII'fi dep«iid(>utie, jrigcliidcu goedureu cude Tordeie, bij Songia 
van de nollanders verovtrt, alle 't sel^e sail ongedecideert eode tot 
oader ordre van d'K. II' (Jeuer' open biijven. 

Teu 7" sail Songia aen de Comp" t«r handt stellen vicr goede 
joucken ommo met deselve bacre bplielfteti te dutii. 

Ten lat^steil i^nll Songia ciitk gehoudcn zijn , alle (]c uijtfitaeiide 
schnlldeii, die dc Ilullaudcrs ii» Cbina htbbi;u, hellpen jnvorderen, 
daertoe alle fsveur ende gunste aen die geenc, die sulcx bij del 
hnndl souden mogen nemen, betoonetide. 

Alle poincten , artijkeUm ende coiiditieu wij oudergescbreveu teO: 
weder7.ijde]i hdnovende vast, bondigh eiidc onverbreekelijck te 
sullen Koudcu eude doen hc^udeu ter t^t eude wijle de ratiHcatie 
des Kd. H' Gnuveni' Gcner van Tlatnvis eoudo mogai beooiueu. 

ActQiD ja dc riviere Chiucheo, desen d** December A* 163U. 



' SchrUflPout voor ,»oud»n"? 
* Zie hiervdt^r. 




OOSl^UtULSCBi: COUFAOME 1008 — 1800. 



245 



C. KlIST VAN KUaUHANDEL. 



iaaoi> 



Do (l&tum vita dezoti feriu«a U nt«t itl«<I)iK "oii t« f^itvtm. Hy numt 
gMteld vorden o* d^n (trouwpna eveuxciiT oDKukornn) rnn X* XCV «a 
v66t 16D1. Iinmont niiiuUinti 25 November I(i30 wmkji w\j «<wr in MiuuU- 
paum e«VMtigil {ItojthlitgUter IGUl—l&ti, bida. I, 7). No Icnii dii eonl 
Mtnigea tyd later in GnlMindk b«keud a^ti f{«wonleu bu ctUdui^ude I* 
b«t tn«g«lyk, d»t d<?z« fcrmuii V«a her iiind 1B0U lUgU'nknni , wnI mik 
OTeroenkomt mat z(jnu piaau in hot Conlractboek , tUMoUvn SDvccnbor 
1680 ea nntobor 1681. 

Firciau duur deu kouiuck vau Oolcotula aen (1*H' 

grtiiviTii' Marten Jij»»cbrant»iiiiii gt-jtondcii. Hi)veii tlrmtiii 
stuDdt de CiiuixLg^ Q&em : sullthsii Abdula Gudap Chia. 

Jck, dc koniDck, uijndc »cn de Cap° Moor ran de HoUnnd** jn 
SaNQlipntnain dit mijri tinnan, dat dr geheelc wrrvlt wticrrtl ii. 
Jck hebho rerstoen, dat UB. met den gtiuvcrn' von Miiauliijatunm 
eenige quetateie heetTt gehndt eitde daerover VE. ende (j'E. g'uvdcrvn 
aeB boordt van L'K. schepcn hebt be^vtin. Jck hubbc daerover den 
Gouveru' opoiitbuden eade iu d" plaete den Cbagic Micrbosiju ' 
gesoiiden, iimmr; UE. te cuntenteren. Met A" bebben aen UE. ge- 
sondcu erne finnnn ' ende tas^erij cufU- d" gcUsl. HE. hrt taiutertj 
visiteert, * zull mtjue groote vrundschap gi-ecbmlcu , eodv vuutta 
wixU-runime sen iandt kumt ende UE. negotie Da«r licgeeren dhjfft. 
UE. en heefft niet mett aU de 300U paguden jaerlijcx te bctalen. 
VuoideK zall L'E. geeu mole&t vaii luemandt wien 't Miude mogcn 
resell aeugedaea wetden. On» renrondert, UEd. overt Hellve niot 
Ma laudt zijt gecom«u; conueo uok d^uoraaek niet weten, waer- 
omme UE. hem niot en lact aintent«;rcn , zoo UE. Vi>or d« bcta- 
linge vau t'E. uijtstaeade schtdldea btrbt becomeu, niet eu geliclTt 
aen laiidi li; oumen. Jck bebbe sen de Oourem' geackreven [dat 
hij] UE. Sfjialdt jnmaendt ran wico 't mnde tnogen wtaen ^nde 
U£. jutregeeidt offt aoo d* van de schtdldciiacra geen betaliiige 
beomnt, dai [hij] UE. aladan de KfauUdeaacn jolmgecTdt. UK. 
met haer hazidelen ende tot betaiiiige dirJDgea Uit UE. ge> 
oBie nw best goedt vindt. Viiurdcr aoo U£. over t*eea off 



• Vn. bet CowMMtbtwfc. 

■ V«i hinvMr, UAx. M 

• y XCV. 

• Bin- M 4» adoa 



248 OENBBALE KEDEBLANDSCHE OEOGTBOYF.EBDE 

t'ander meerder hebt te preteudeerea offte claghtigh te valleu, ge- 
liefft een van UE. 8"* ' hier te lateu komen ende mondelinge rapport 
van alles doen. UE. sail goedt reght ende justitie gedaen werden. 
Ons verwoudert, UE. sender aen ons claghtigh te valleu offte oos 
te kennen zoo zijt van Masulipatnam vertrocken. Liever hadde 
gewenst dat UE. hier reght versoght hadde, zoudeut UE. niet ge- 
weijgert hebben , dogh is nu geschiet etc"*. UE laet dogh hem jn 
aller manieren contenteeren ende gezeggen off laet een ats roor- 
noemt hier mondelingh rapport comeii doeu. Voorts eijndige. 
])it firman sail UB. mede voor segoura off caull dieueu. 



CI. PEBZl£. 

7 Febrnari 1631. > 

Na het eerste optreden der 0. 1. G. in PerziS (zie UiarvMr, bldz. 183, t. v.] 
in 1628 , was daar de bandel met goede reaultaten voortgezet oiider 
leiding van Vianich, die zicb in de gunst van den Sjah mocht blyven 
verheugen, terwijl de commercieSle voordeelen van het handeldrijven 
met de Kederlanders voor diens rijk de vorhoudingen ook ran zijne z\jde 
steeds meet deden beveatigen. Ook do eutoritoiten in Nederlaod zelf 
werden weder in de Perzische sangelegenlieden betrokken. In 1625 reeds 
Kond sjah Abbas een gezant via het Xedcrlandsch knntoor te Surat, 
vanw&Ar achepen rechtstreeks naar patria vertrokken, naar Nederlaad 
in overleg met Visiiicb, maar zeer tegcn den zin der Bewindhebbers, 
nwegena 't derven van profijten", daar de gezant 100 balen zijde voor 
rekening van den Sjah meebraclit, wat alechta kon dienen, om hier de 
markt dor 0. I. C. te bcderroii. HiJ vas vergezeld door Jan Lncaasea 
Hasaelt, met hem .vuyt Peraia" gckomen- De gezant werd door de Staten- 
Oeneraal met veel eerbetoon ontvangen. Hij had zich in Den Haag 
geveatigd, waar hij ^bij 't Landt gelogieert ia in een achoon paleya toe- 
comcnde den arabaasadeur van Sweden". De O. L C. ruimde hem en 
zijn gevolg een huis te Amsterdam in en legde hem een aom tot onder- 
houd toe. AI spoedig eohter kwam tuaachen den gezant c. a. en de 
Bewindhebbera eeu minder aangcname verhouding: volgens dezcn hadden 
eerstgenoemden hunne beleefdlieden mr>t ondauk betoond. Bewindhebbera 
namen maatregelen, dat deze vreemdelingen in \ederland geene apeceryen 
zouden kunnen opkoopen. Zonder directe reauttateu koerde de Perzische 
gezant met de zijnen naar Perzie tcnig in Maart 1627, 66k bij zijn 
vertrek met eercbetoon behandeld en met een brief aan den Sjah voor- 
zien. Ook dc Bewindhebbera wilden den Perzisehen handel .met een 

1 SenhoreaV 

* Overgenomen uit Valentijn, V, 1 (Pernien), bldz. 296. — Ook opgenomen 
in Placaet-Boeck , II (1664). kol. 1319. 



OOST-INDBCHi: COUP^GXIT. 160SS — -1800. 



247 



aaosioiimke moelit miiiolinetn^n", to iu«er ou iu Portutcnl vaSpu^ttsMZDUiuu 
opgingen, om do 0. I. 0. mt tc «a^'dnD jiiMt von d«n liandal in TMr 
IndM «n Pnrxii). Bn die cnmm^Tvi^ wait xf-er voordaelig: voor OQ);«Te«r 
f400,(K>0 in coatAiiten ea koopiu&nsohappen koolit nien 900 bolea eyde, 
di« in Nf!d4>rlnnd rendoerden omirent f l^lXl,OO0. 

QAdumiide liun gextmtaoh&p hud UA8Sf[t uaonnij^huid ^^Icregeu mat 
dan PerEischea umbuswlear en bij vertrok vimr hero wedvr daht Persia. 
Bg taja lanigkonst iweM dozo N«dorliiDd»r hot our van dnu Sjkh M 
vinnen on wordt do«r den Vontt in het lut^ van 16*J8 wcdi*r Diuir 
Ncd«*rlund iifgnvaardigd. HiJ ktratn bier op ««ii Mifaip dm* O. I. , via 
Butavia, met orodoaticbrioveD voor do Stateu-Ofiiieraal. Dool vau njioo 
winding was hei verkr^'gi>n van vryen hnndel, wat natuurlljk dnor dc> 
O. I. C. wordt tcgen gewcrkt. Hij sag kauH. de uodentaaudc ororpca- 
komat t4i Hluiiiiii. Dii O. I. C. ^ing haar «ig«a gang )0 PaniS, onaf- 
liankclgk ran d'^za rnnwnr.it' < ^ Vgl. Onwiffcymmi mi««HiM tu* JTMn'aArttera 
aa« ff. O. .« i?., 8 Iht. l&iS, April IKS/i, 1 Ofiobt* l&K, S Apni 1830, 08 
Ang. JSS9; aan VimirA, $ Jan. tS26, 4 Aug. ISiK; tamifgegttvn rwotulitt 
ran Beitindheibeni , HO, 07 Aug., 34, 31 OH. 16211: onuitgigevm arte det 
Stat. Oen. ..tat gitet tTaettmertt em ontimfl mm tte H' Awibataadtur .Voufd 
AyA, ktwtnde naar Ptr^-r" , II Fiiir. I*i27 ; onuUgwffttn mimiw d&r 8t^. 
Otn. un dm SJah, 14 Xaart 16i7 : OMtiitgefftv*n m w iu w van Funich, 
J Vm. ISiS, M MU (i. (i. A a., S XoP. I'iSS, d«n Htirimlktbbtn> ; MUiif^ 
g«vtn „Ptopontit" nU naamt ran dm 8jah aan da St. Oem. van J. L. Hoiwtit , 
3€ Juni /«%>. ens.). 

Capitulfttift en Articnlen van veg^n den Konnic^ van 
Persia ' , (^maukt met de hoag Uogendc Heereu de 
St«ten Genemal der vereeuigdt; NederlanHen, door Jobnn 
van Ilasselt, Agent vau w«^eu deu lioogst<gedagten 
Koniug, bij de hoog gemelde Sloten Geiirmfll re»i- 
derende * , in data den 7 February 16S1. 

Dnt de hoog Mogende Hecreu Statcii Cieneranl der Vereeuigde 
Kederlaudeu verguiit hebbeii , gelyk haar houg Mugeiiile verguuuen 
miia dezen ann de Peraiaati9<:he Nntje hi'er te tandr korocndc, itrt 



' Zij belioort dan ook titrikt ^noin«n u'xvt in dmi* verxamvlin)^ tohiii^, 
maar volleiliifhoidHhntve nam ik boar orer, uu sjj aanvolt de goacbiedeui* 
onser TorhoudiDgea met Perzia. 

* Xiet mecr sjah Abbaa, die in 1637 of 162S oveHeed, mnar Byuopvolf^r, 
Sea of 8ofi. 

* Di;c« Haaavlt of Van Eiuwolt (hjj teekeot A6ii Jan Lncaasou Ha«Ki3lt) looet 
Diet word«n T«rward met Jan van Hasol nf Van Hazel, i>on hooggeplaatct 
ambt4>riaar ilnr O. 1. C. in cinxi; dngi^n, dii* a. a. ook hnar htwft gndiuiid in Snrat. 

Mel oat«n H>is><>li wordi b^doeld dv NudcTlund»cb« .Ho«Mt«r Bchildojr'' 
aan 't PerEiBchft hoi, over winn P. A. Lcupe in l*e !i«4ertand»the Spt<iatw 
1878, bldx. 261, e«mKe bijeondKrhaden gvaft, di« «ror 't gebml fnist Kfja, oJ 
xiJQ zii voor nanvullinn vatboar. 



248 



OEXER.1I.S NEDElU.ANOaOUE QEOOTKUTJCKILDIC 



(Iftj iiaain van den meer hi>ag9Ngcdagten Koning, of ook in haar, 
particuUer, m gelyde en pas in alle plaatseu eu stedea, gelegei 
ID de Geunieerde frovincicii ofte *t reseort Tan dieOi omme vry en 
oLgemolesteert te giiau, kuuicii eii weder keeren, ook hniideleu, 
koopen eti vcrkoopf^ti sIUtIi^v wari^ti i-ii kimpmanachappeii , geene 
uytgczondert , Kiilkit aU dc xclvc Natie zai goet dnuken, en huone 
Negotic meiuBU vorrlLTlvk tr wwzcii. 

Dat de zelve Pcrsiaatiache Natie biiiurn doze Iji]idtsii gcnietea 
zal alio Koodantge vrydommcn eu ger^glighedcii , als dc Ingexrtenen 
deKcr Jjinden sva genietiiDde, jn ook zelfe de perzouneD van qualiteit, 
die binnen deze Lnnderi groote Ampt^u eu Officien bekleeden , zoo 
waiiiieer ah /v zIl'Ii iix-t Ac Negutic willmi vermi;iigi!ii. 

£u ing(^va[lo Ac. I't^rsiaBiiiiL-he Natin binnen hunnc huixcn quameu 
le koypcu oftf Verkciopen eenige waren en koopnmnschnppeo . dat 
KC ill ziilken kas KuUtiu mitgeii gebruiken haar eygen ellc, ook haar 
gt^irichtc en mate, ten ware zaake dat zij kogteo ofte vcrkogten 
e«n groote quantitevt goedereu eu koopranuacbappeu , die de mate 
i)fr.e wegt; subject /oudeu mogeu xiju , In welketi gevalle zoodanige 
groi>te quantiteyt in 't meeteu en wegeu gereguleert m\ werdeu , 
volgens d'ortlre van *t Iiandt, die met goede kennisae en drcam- 
spectic is beraamt, ten eynde de ki>oper ofle vcrkooper in dc inttdj 
ofte gcwiehte uiet en werde betirogen ofte verkurt '. 

Indieu bet gebeurdc, dat eenige vau de gemelde Persiaansche 
Natie biouen dexe Laudeu quam te overladen, zonder yeuiaud by 
hem te hebbrn , die np des Kufiiiiij;M, ofte den overledpuens ptirlieu- 
liere gocderen, acht iiamc, ia ziilkcn govalleii zuHcn de Hw^reii 
Begeocden vau de Kesidentie-plaal«c des uverledeueu ssurgc drugeu, 
dat nllpi de nagelatene goederen des Kouings van Persia, ofi» des^ 
overledens piirticuliere goederen , behoorlyk werden geiuventariseert, 
eu in bewaarder baud genomen, tcr tyd en wyle toe dat vau wegen 
den hoogst gedngteu Koning, ten regaarde van Zjner Majesteits 
goederen, ofte van de» civertodi^nuDs vricuden eu mageu. teu reguaHe 
vaji zyuc partieulicre gocderen, duariune andora zal wezeu voorzien. 
Bode zalleti middeler-tijd de cuusumptibele ofte bederifelyke vuen 
ua getegeuthoid van zake wenleii gebenitllceert ten behoeve vau den 
hoogst gndachtr:ri Koning, iifte ovcrledeneu't Krfgenainen in 't par- 



' Vgl. hierbQ en bg venohiUeode and«re bepAlingen dexer orere«nkoiDiit 
bet traacoat vau 1628 (faierv6dr bids. 188 v.v.), dot dikwijU eijn tsrugftla^ 
vindt in dit tniot«at. 



OOST-IXmsCHK OOMPAGJOK IflOS 1800. 



i49 



behuurlijki' reekeDJiige, bew^jt en reliqua. 

De Persiaausche koopluiden, zoo wnimeer zv in competent gctal 
met een guet kapitanl biniieD deze J^iiden zulleii zvd gearriveert 
om te negotieeren , zulleii l-e swinen viiu eeii beqiiame woouinge 
werdeu vereieu, en geuieteu ter pla«l«e vau huuue resideutie vrydom 
vail li'lmposten up de cun&uniptibele vnren die in hunne huishou- 
dinge sullen worden gecdiianineert ; geljk ook vnn een bequnme 
huvsiugt- sullen wurden rcwien, «n Trv<U>m gcnieteu aUs vooreu 
die geenen die by Commiasie van den hoogst gt'dagtuu Koriiug 
van Persia de voorschreven Natie alhiet xal representereu en 't Hoofd 
danrvan zyii. 

Het hoys van den Agent vau Zyne Koiiinklijke Majesteit van 
Pcwien ml jivm i^ii blvven guprivilwgeiijrt. gfilyk di: huiscri van audere 
Agentcu van Koniugcn en Prinscn in Enropn, die by 't Hof van 
de hoog gvmelde Stateu Oenenia! residereii. En m\ de Peruiaansche 
Nstie in deze Laudeu een Coinptoir, vprsmn van Vnlk kh Capitalen, 
geerrigcert hebbrndt-, wio wel ten rrgunrde van de commcrcie, als 
stak von de Justitie genieteu zi>odauig regt, voordeelen eu gcreg- 
tiglieyd, aIs de Engelsche Court residerende binneii de stadt Delft, 
«n de iSdiotsche Nalie residerendt biiiuen de stadt Campvere ' , 
respet^tieve zyn genietende, met welker Naiien Koniug de hoog 
gemelte Stateu Genermal vau ouder tyden Accoordi^n Kti Enter- 
couren - op ''t stuk van de Negotie hebben gemaakt , eude onder- 
hunden. 

Vs Pereiaauache Natle zal uuk toegeluteu werdeu lu bare buysinge 
alle vrydom, llberteyt, en excrcitie van Religie, Bonder doar inue 
by icmaud, wic bet ook zonde mogcn wcscu, verhiiiderd, gemoles- 
teerd, oflv tintrnst te wrrdeii. 

Iiigcva]lc icmant. van dc Pcrsiannache Natic vau zyne Itoligie wilde 
versiidereu , ''t selve sullen de hoog Mogeude Heereu Staat«u sig 
niet anntrekken, tnaar in alien gevfiile zal de Kouing, of iemand 
anders, die under »oodauig persoou guederen mugt bebben, daarom 
van desulvu goeduren niet werdeu verstekeu ufte outset, maur xad 
de selve persoon als bevoren? ter zake vaq syue ndministratic 
mogen aangesprnken , eu in regten geeouveuieeid urerdeu. 

De Per^iaunsebe Natie %al aangeweseu werden eeu plaaU, alwaar 



1 V«ere. 

* Inusrcoiirson , intcroureiu. 



260 OENIEALE NEDERLAND9CHE QEOOTEOYEERDE 

zy haare dooden naar haar gebruik en gewoonte zuUen mogen 
begravea. 

IngeTalle iemand van de Persiaansche Natie jegeas den Agent 
van den meer hoogst-gedagten Koniiig zig quam te verloopen, 
misgrypen, ofte opponeeren, zal de Justitie ter plaatse van het 
delict^ des vereogt zynde, den voornoemdeu Agent de hand bieden, 
ende over soodanigen pereoon, ofte peraooiieu, regt doeii, snlks 
als men na gelegenheden van zaaken bevinden zal te behooren. 

Gedaan ter vergadering van de houggemelde Staateu Generaal, 
in '9 Gravenhage , op den sevenden Februori 1631. 



CIl. KUST YAH KOEOMANDEL. 

1631. > 

De atrekldng ran dit kaul is duidelgk. De vorst vaji Camatica. Sri 
Rama Dowa Rajah, die het kaul van 14 November 1629 (n' XCII) bad 
verleeDd, was overleden. Maarton Usbrantsz heeft beveatiging danrvan 
gevraagd eo bg onderstaand sohrijven deze oonfirmatie ontvangen van 
den nieawen vorat, die „kort bevoorens deu overleedenen" was „p;cvolgd" 
{Contraetboek Zeeland: aanteekening bij het d&Ar opgenomen exemplaar 
van dit kaul). 

Coufirmatie van deu koninck van ramatica over 
t'eauU, bij den ovcrleden koninck Rama Dewa Kaija 
ons verleent, oiitfangen A". 1631 Jiaer de voile maen 
iu October. 

Naer gewooulijcke tijtell : Zeiide desen brieff van geloove afn 
den gouvern' der Hollanders Marten Isbrantszoou. Van UE. ambassad" 
Padmanaba ' ende Wardapa hebbe UE. versoeck alles verataeu. UE. 
zijt alltijt vasste coopluijden van Konings huis. 't Caull, door den 
ko'' Rama Dewa Raija UE. verleent, contirmeere bij desen ende 
sail voor alltoos naercoomeu , waerinne UE. sonder eeuigh aghter- 
dencken in eeniger manieren mooght vertrouwen. Gelooftt mijnen 
ende drijft UE. negotie op mijn segoure, sonder eenige vreese. 



' Uit het Contraetboek. 

' Vgl. hierviWr, bldz. 196. — Hij was een dor levcrnnciers van de O. I. C. 
voor de Kuatkleeden. 



mH ranteatetnfni . wiwmp ilrwu van gvluorr tii»bbrii gcfl«v<m. — 
Ondentundt Serl Wc^nkiitciM \ 



cm. KLST VAN KUBUHANUKL. 

ZoooU r«*da block (do bi«rv<Sdr, bide JOI, I6U, v., lU), M^tinntliin 
wflg of Terp«ohU«ti do voriton Tan r*niNtlo« do liiltomiU'ii vnii I'nilniit , 
WUkria wij b*t kaiitiH>l Ocldna tiailHi'ii. wolka niii)[>*viiiB loililor ■«m<ii 
EroDdgebicd dei- 0. I. C. was. In d« UftMto Jftran kuinl lilftrt(|j ii|i 
den roorgrouJ cua xAluire aMiiJ<i||o" at ^UiiIkI)*"*, iMiri »mii, iiint wlnri 
do ooTCD reflds Mdwt «Atii(iu jnnui iu annrnkitiit mnn iVg\ liUmWr, 
bids. 191 v.i. Ook d« 0. 1. C. bft^lut in do vflordonlcn di>r hillaii ran 
Patioftt on somnigA omtiggctida pliiftUnn Ut iImUu, KAltik gnhMt Umr« 
aWdlinj^ hiffr •itocdo gaiutigw wordu 

ChuII tregea do gntole iiouoou vnn Pallfuralfii 
A^ 1631 ti&pr lie rMllt> maim in 8ber. 

N&er deo tijtell : WeackeU J'ete B«)ja ; zendf LMl t\rm mtjii 
ooli^ * neii de goorern' rau do Hollnnden nndr Mnlvijr. Voor drai- 
hcetfl Rame Dewa Raija UK (it;*;hinickpii * dc d'lrfirii I'MriinfUfr ' 
endi* Perombenr '. Jck baddf L'E. AruMoar " •mk'Ic f(t'mhi,mkfni 
in plaetoe nn welcke drie dur|i«ii iok UK. tiu whirnkif dir gniotv 
groote sioBkui van Palliacatta, bhomij ffinnkaa. I>at tlnolve np* 



1 B«« a««rM«4Mft Zidmmi MtiBt d«M vorat: .iria WmkalM* at WMka- 
taftUB Baga." VfL bienrdte, bUs. U, Mk - WankaU U aaa aDava Man 
vow Tnpali q( ^Hmpati , ••■ WUg* ptaate taa JT. O. raa Chaa4n«M •■ 
tea X. W. van lUdna (Tft H— liff, Otmltttr, tX, p f^ — Dm 4a iF«m 
i>aa Car a a rig a ( Q taad m ffo) aaa ml ctcb adk vonH (p*ti| t^a W«ok*U. \n 
aaa aadw atnk, tw> 24 UoMBbw tM9, «m4 Ik fOmtn^»mk JSvivWy. 4m 
14 a«avt ^ ^^ Oo4 W«A«m.' 

* TgL bMrrd^-, bUa. »S, wot I. 

«Ola. aa« M ■*■■!■ b»w*« I hi^ bhrf Qg ilwii I II pu lit 

Z. W. *M Main*, tea Z. 4a* faWrtrti^T T«l. Haaa-r, 

tnT ft at^a^. — Ba> ft^MiMi^ Jgw^t— rftoaiiAwawr. 
Ifc4vf 4a 




&5e 



OGVVBjiLB NEDERLaNOSCHK OXOCTSOrCSEDR 



brPDgt muught UK. deelen, nls vuur deesen met de dorpea gedaenj 
hebt. Oiider stocdt Seii Weuckatesa '. 



CIT. AMBON. 

30 November 1631. •> 

Philip* LucAMi wurd in 1681 al« i^iivcrnoar von Ambon opgevtilgd 
door Artiiit flaMls. * Tot de krijgsbedruvpn ond«r t^n bMtiitir, vrnaria 
hfl <'{i dm* Hiland^fiiKToep allttHbelmlve ruatJK WM, bdioori eeiie ex[«dtU« 
uitE^a Tobo, nan do ZuidDoaiku^t van Cerom, dat t«eaD ons m venuit 
wait oolt dooi' locdoeu van xevluchte Butiduiieceen. De ttcgerij li-^de hefc 
hoofd ia den sphoot Eondeir tdgeDHtimd vxn e^Digv betenkeais (Ti4l 
Heerua, BouwtoJTeH. 11, bidz. XL VI. Jfl5— leSt. 

Copic viLU 'i acfrnurrl gcmnakt, cii gclnU'ii in liandcn 
vau deu Oraugkar vhu Tubo. 

Op huidtJD ilcH l«at«teu Nuvuinbcr, Iti.*!! . Oe Ed. hecr Gouv«r- 
ueur Artus Ovsels, Jioveiia dc ri-upcLtu-vt- (ifticitrrfn , cade Omng- 
kftja's der Nrdcrlandschc Staat in dcze qiinrticmi Anihofna, met 
de nwgt VHU 't Krijgs-volk voor de negory Tobo, op deu il dentcp 
veracbeueii zynde, en deze plaats tot heeden toe rondom belegert 
wexeiide, om duur dewselfs middel na regt, reduu, ce in redelyk- 
hcid, e(Mi liariT bi^gimt^ fi)iii«n van oiuroiiw op 't aiinzietilijkstc met 
repuUtic te stralTcti, zoo is 't uu cveuwcl xulx, dal aatigc-xien de 



' In h«i Canirartbotk Znland vindt atvu hiorby d« volgaode ooat: .Anno 
1686 heeft dua Koning dii vuom^gt K<^ti<^fil aaa MBlo^*a gegnvon, mijiidii niok 
deu bovongp»phiov<.'ii Mnloijv-, imwir tl(iirtftir» tuitttdor ChiniLOtut Ctiit.tg, ea 
daar ud tucguo d'£. CouipLinniv Erikan ^^kih- v«u. Dog ii«u Oouvcrueur is 
mot MalRijfl ovcnftoneiekoincn , daar in gocn vcmndarin); tc brengon, maar 
Maleye Ifl ]»ien volgftii dft helft uijt do iiiki>niiit«n van Eriknu , door horn 
dnRr »u i«ef(^n aog aan d'E. C_'oinpKgai« overg^daan 't dorp Uan^jewake.' 
Po Ui deKB noot K^aootadt; plaauvn viad ik bij Uimtar oiet, laiuir op da 
kaiLrt von Koromandcl b|j Vnlonlijn vindt mrn iweo eilaodjes van dio nunoa 
ten Noorden van Piilk'al. Dat daxt< dn boraagmuiKinde pliuitxon xgn, blijkt 
uit Vulentlju, V, 1 (C'AoroiaawM) , a, bidi- \i; Hcvart, (>>mmandd, 1, bids. 
lOA, waaruit truuvc-cu Vnkniijn hneft ovflrpinoniflD, cnx. 

De vrocK«ro .Malc^e" wait in Hiluart IBR-l ovorlndnn (Dagh-Rtffiiiter ISSt-^ 
jeSi, bide. 96-1, v.). 

* Oyeteaaomen uit Valentijn, tl (Ambon), b, bids. S7. — Dese daium b^ 
ValCBt\ja ■■ zeker juial-er d&u dio vaa BO Dec«mb«r, sooal* voorkomt bij 
Ti«t»— Hwres, Bonwto/feM , U, bida. 197. 

* 16i)l— 1634, 




OOPT-INDISOnK COUPAGMK IfiOfi ISOO. 



Orangkajn''^ , ftUmeiie de gemeeDe iDwoonden vtn Toon. Tnbo, 
iostaotelyk verzuekeii, dat vnr de verdieude strafTen uit toedog«nt- 
heid, hen voor deze reize gratieuselyk willeii rergeTcn, vr jpgeui- 
wtxirdig uit verecheide iu2icht*ii ou» wel bemdeude, hAAr ootnuwdelylc 
Terzuek, finder iicw. stipulaliu haiirder iiclufU'ii , vrnamgLig t<)e>4ii»ti 
eo aocordcreii. tmmentlTk 

Teu eersttfii , dat dp Oraugkays, rude gcmeeiit; iiiwuonders der 
Toomofimdc iirfirry Tnbo, vail nu veuwig zullvti vcrpligt, verbondco, 
ende ondt-rdaiiig btyven, de IDd. Hoog Mogendc Hc£Kn Staten 
Oeaeraal der Tereeuigde vrre Nederlnnden, zvn Voistelyke geoade^ 
Prcdcrik Heiidrik, by de graiio Gudes, Prince ran Oraugie, itc. , 
, de geoctroyeerde Otwt-Indische Compagiiie, mitsgaden haar Ed. 
^BDbelterne Regters dezer India's. 

Ten tweedc , dat jegcnawoordig tol teken van waarheid twee der prin- 
cipale Huofdeii haar kiodereu under opuigl van ziju Ed. in \ Knsteel ■ 
zntleu gehondcn. en tot nadcr bcHeften aldaar opgrtn>kken - vorden. 

Xra derdeo, dat zr preciwlyk alle jareu zulleo gebouden zj^JD 
twcemHal, ufte ten miiisten eens, met eeu of meerder vaartuigen, 
aan *t kasteel te verscbyneo. 

Ten vierden, dat [sy] alle verlopen slaven uit de qoartieren Tan 
Amboina, Bsnda, ofte Molaccox, gehoaden blyren voor dc zomroe 
van Tvftien rcalen, t^haarder komste io Ambuina, Banda, ofte de 
Holnccos, aan de Compagnie over le leveren, ofU: aan de cigi'iiaArn 
Tan de gemelde plaatzen, op Tobo komeadc. roor de zomme van 
thien reateu gevillig te lateo volgen. 

Ten vyfden, dat de gemelde Orangkay. ofte inwoondcrs dier 

meorgemelde plaats. ran uu af geaccordeerd , ende tot^estaau vcrd 

biQet praeuven, ofti' groter vaartnigen , soo wel id de quartieren 

Jboboioa ab Banda, vry code rrank le m<^ea navigcren, met mo- 

danige rrrheid , ali= anderc onderdanen . onder bet Ka-ttael zi;rtc'reude ' . 

Eindelyk, dat na den dag van heden niet zallen TermogeD met 
ceaige ooxer onderdanen ^t zy van Amboiua. de {dUodeQ, UUiaaffn,* 
ofte lelf op de knsten ran Ceran, in oortog te tredeu, zonder ex- 
laal, ofte kenai»e des £d. Beer Gonvemeor ran Amboiua. 

Knde op dat dit boveostuiDde met mettrder kngt gevolgd vcrde , 
lieloTen wr gemelde Tobo, DcfTen* de invooodereu ran dien, tegens 



» Tie«om. 



■ Zttl w*il mortco i^a: d* etludoD Ctiaaatn. 



254 



nCNEOALR XBnEBLAKDBCIIR (iKOCTBOYKKHDK 



alle geveld, lasteu eude prejudiciabele atteutatcu cmstclj]^ te zuUen 
beschermen; blrkende dan, dat dit bovciistoandc aan once zyde 
getrouiv eude opregtolyk miagekuitieu zai wvrden , zu" is dit UA 
itiken der wniiHieid , alit ceo vaatu bi^loftc met vigein; hntidcti oiidrr- 
tekctid, c»de met otizc gewooiilykt; signature bi^krachtigt. Aldus 
gedftan, eadu gent-uonlverd , iu df bezettiagu vuor Tobo, datum ut 
supra, eud» w.i» otittiTteikL-nd, Artus Hysels, Erert Uulft, Joan 
Ott«ns, fD H. Boniboats, Secrvt«nB. 



CT. PBRZIK. 

Norember — December IG:J2. ' 

Zooala roods btook (tic hiorvdiir o" CIi waa, m ouwi oersU) vustiguig 
in PoniS de liaadel (do e^dntiandnl in do ftorsu plaat«t d&ir door da 
OEUWiit uiet guedi> rvmilUitt^u vuurlf^vt en 1iud kuIN dn Sjnli eii^h ia 
T«rbiadii)|; g»Ht«ld met d« NederlnntUche rettf^MtuK zelve- THiuvlyk wol 
Dimniankcllik vim d«7C rui^eerin^bemoeiiit^cii i^iUK ia 0, L C. in PeniA 
boJU' cigon gnng , w»lko Koi«id werd iu d« oorate jamn door Uaberl 
Visaicb. di* bij HJnh Abbmi ce«r in ^itint stond. Dat du sutoritvitva 
dor Computiuio bvi bnudolsbolnnic van Punio ciiat icvriim rukvudottf 
wonll: bi>wt%en ondt-r m«er door lict xendoii vnn iwu goznnt uaar hat 
Uol': iu 16^8 K'n^ »!• iiTnbiMM>d«iir Jnn Jiuuxikhi Kmit of Smidt, oppar- 
koopuiao iu diea«l dor niiuitavtuippfj, om duu niouwcn BJub Sofi (Mefi^ 
Sttd), oprolgAf von Abbna, M bsgroeten. 7u>-l r«jnilut<>n hod d«i« 
xvndiag uiet, vermoed«tijk (tdk ten gtvolffc van ou««ui|jbcden tuaadiKa 
Vituuvb va ISiaidi. To«n oudcniUaad bevcWhrift dixtr deu Vont urerd 
uitguvnardigd, waa het vchtor niot langer VisnicI), die on» boUmgea 
aMur had te bchivrtigea. Hg had zich de ontovi^edi^nhoid dor B«wiod- 
het>b«rs op den ImU enKiinld door mind«r xorgviildig b«li>id vau dowia- 
tDBrcio, vrod nii't suiror op do gmal op hot puut riui punioiiljorou buidol 
tat. In Aug. IQSU irord uit Ilntavlft iils sgn oprolpor gcsArtdon dft 
opporktwpmiiii AiKonio dvl Court , die tcvcim b^ dert iii«uwen ajab moent 
aaodringon op beved)i(;ing dor voorroi'htiMi , niui door Abbiia verlcend. 
To«n Del Court in IBSi) in Peru* verai-heen, wisi VUaioh .door fiupiyl- 
heijt" aijae handen te ontkoiucn. * Uok wildB do niouwn «jali hot tractant 
door Abbod tuet VisuiL-b gi'elotcu iu ttt*J3 uiot suo dudelyk erk'.-unvn. 
Er wareti eakL>le hnadelageachilleo toascben hem en de O. 1. C. gcrvioa, 
die bij eent wildo xien iiit tlma weg gvruimd. Wo) wildo hij onditrHlutnd 
^volscltrift up vurxook vnu Del Conrt uitvftardlKva nn had bij veiilor 



1 Uit CQntra<:tbotk AiMttrdom lit, 

* Vol^n-'* hio.r to lande omvaneeii borichion was I^ met veol geld en 
kustbaitHiedi-u m Aleppo g«koui«n, wuar b\j aU apion word b««L-Jiouwd 
.door zfikvren vijtier van d«u Grootvu Uoer" on Hgeeinmguteord" , waorua 
de Vi«ii>r eioh sijne beiittiagon had ta«goftigoad (Vgt ftMHit^aynvn MtafitM 
tan AnnW*. aan O. if. A H., Apr^ 1688). 



ixn-txiammM oaarMOOM IM^— 18M. 



«U 



«w. jcw. « jtK JOB, «M ibi «. «. %M*. 7 jimh im . «M w afc 

«. «. 4 ». 4 Jpnt. «S Oitf MIS, JT J^a, A J^ MXU 

Hinhifciin * WBgBM de Tri^wijt dcr Tiwh di iy « na 
wtwiinigr coapnuuebftppei il» awr boren *, em ■«( 
dca ftuixhea cnuiick te btiKlclca. gvrgctt, gcUici: 
anle van ile sgde ea udere psedcavn, dia trgam m 
is plMti nn fooockievea oMpnuta^ppea vvteM*- 
geaoMcn co mmt hmaJM a%ebnckt werdeik. TolteBt 
op de ruh(Uu9 toMcK^a Spaliin to Gararon door 
deo eotUDck Abbnu de Giootc co daunaer vcmicuvt 
faij d«n oooinck Sopbie d'Enste, io de martidt Zjnmadie 
cl-Avvel des jaen 104S iwcr d« vluvht Muhamtncdt 
■ijt Ifecca lucr Mediriu, over rm cumvnde met ds 
iBMnt .... * des j«en . . . . ■ iiaer de gvbuoite C'Imsti *. 

7)ser u ecn gebodt Tan de wenlt t« gehoonamrii f^Mchiet, 
aameiittijck dit : 

Be r&gbdaen en beiraeiders eu de outfangen ea reeckcQinghoudefs 
ea d« p«gt«is Tande grote wt^ii * ran bBibaan, dc wuuinge van 
h«t33cluppie ', eu vau Aberko^h * rti van lesd *. de woning viiti 

■ .Trin»U»t uijt hot P*niut«D»'': uiet ecltirr K«)ykt^dig ouuu uit ■!« iwmhId 
lielft der IT*» e«uw. 

* Vmn Bead^r Abbas (Oamron) diu uwr Ispahan. Bfttidcr Abbaa U (tviioanul 
'baar deo bek«adeD sjah. 

* NnC iag«ruld. 

* D« maond Djoomada* l-awiral lOtf loopt vaa 14 N'ovembor ISSa toi IS 
ibcr. 

* UierviMr: .L. S. van don Cooiook SaA« d'Mnt« " 

* nRaclidoTs" foz. .an beteekooea geea ampt ondanohvjdaa nuiar taa na 
elre peraoaen, alldonclyck mat dirAnoba b«aamlag«o, naci- 'i ondar 

[aah«iit van lia«r wurok, va pliottt godeaignaart " (Zav«ntiniidn-ti«UMnMba 

kantt'.>«iki!uiag bij dit dvutimoni). 

^ NL MO der rvaidaatiiin vtui diMi ^!jAlt. 

* VolgciM Mn« xeveati4!nilA><Huiwiwhif itatil««ktiiiiBg h\j dil doniitnant: ,«ita 
itedckau Ltuscli«ii hot oaawel Jesdectiaaat en dc ataiit Syieraaa", vranrliuiEa 
is die da^en (ing da .aQde-cafiloh" (karavaao) dar O, I. C. Jaadiohaat llgt 

Z. O. van lBi>ahao. 

* Jead, lea Z. O. v&a Ispahso. Do qaaui .woniag van codadiaiMtigbaljl" 
U Ban Jesd .geattribuocrd" .vonnita da beroamtboyt vmn vaolo Bodtvraohiige 

,li«dea in riwrieden aoawoa'* 



ite 



OENKRaU lfRt;KlLL4VD90UB USOCTHOTKKaDK 



de UalJaiidsche iialie in het bextt gevcnHc, nict en vcrhtncler« datxe 
aldner resideren , opdat h«t selvi- ten ooreaeck van liaer gemack 
eii tranquillite^l sjj. Diutc sHock dan vau tioudsaeckelijcke aghterroU 
gitLg crkftinenclc, soo aghtc eigh hier fieu verplicht te we«eii. 
Geschreveu ia He inaeud Safar des jftera 1043 '. 



CIX. A.MRON. 



2» Xei IGSi. 3 



In dfl atu-UAtiKe dagAn, w«Ik« d« Atobon-eitandeo in dese tjjdfin door* 
iMfdeo, word QijseU ale gouvorneur vervsagen door den commlMarU 
Antonio vnn den llciivol, dio eyn voorgaofter by da Hooji^r BeKeeriof 
ill iH*ii nnpinvlig diifi;Lir,)ik had g««Uild eu ihiins Mlf nis sija opvolger 
optrad (1694 — L60S), ofsclioua ooIl hy, vuIgDaa bet oordool zfjuer sape- 
ri«ureD, aan avnlo menachattjktt xvakhodcD ondorvorpen" was*, aooaU 



> 7 Aog.—h Bepi. 18S8. 

' OverKenoBtoa aii Valoniijn, n (Anbmt), 1>, bids. 101. 

' Cat een nuiti ab Vnii doa Heuvol de leidint; lEr««|; op Ambon en dat 
nog wol in di* troebelo Ijjden, is e*n raadai^l G«be«] de levetisloop van 
doKsii umbt«QBar d«r O. 1. C. is iiu aaaklucht loi^o zjju karakt«r en beleid. 
In 162k kamt bij t« Bntavia, a\m adToonat-fiacaal, on wordt dMr lid van den 
Baad van JnaUtie. I3«-wiikdtiebben woriiinii voor hatn (f^waaraohuwd aJa VOOK 
.««a Biiood«u guit , wiuna k»ad<! AtrGk«D uild mnij^v lle«rcn w«l bek«nd waren.'* 
I& IfiSS wordt b^ ivoc dun Raad van In<li<> tor vorautwoording geraepm 
aSopnnde veracheidonc oxorbiiADto >irhAndnlen.v injiiri«n rtu confident valaoh- 
hdduii , xoi] vail dun C).Q. , aid de Rudim vn.ri riuliiMi gwiprokwn." Hij wordt 
ran stju utnbt ij^dopurtoerd, rcntookt dvomoddiff um g«Dad<;, wordt op latt 
van HowindbRbberrt in ItiitS in ayn ambt hentleld. Hi; werd nu in .lanitari 
ItiSH aaii^uteld tot ovmiutmiariB'Vi.HiUtHur vuor Ambon, fruL. vanwaar hij 
in Ooiober van dat Jaor terugkwaiD. Hij boBobuldi^de GytiQlii van financiiiele 
knoeier\j«ii , enc, Dexc bicken later, opiforuapte on val^i>? bnaobuldiKingen 
Id aijo, manr d-e H<x>f^ Keg«eiing outbood Uij(t«>Ln t«T verautwoording ea 
btiuootodo V&u dvii Ueuvel tot syn upvolger, aiotc»^iMtaBad« G. O. & K. 
redds tcicn mccnden, dat Van d«D llouviil mcar had gctxogd dan hy koo 
veraatwDordun. U«x« waa dan in Nov. I6ft8 UA goiivemnur ran Ambnn be- 
Il0«iud an de Hougo Segtwriuji buuptc- I'l- aUea gtwd* vas, .aUioaw«| (bJj) volo 
HMQiiabol^oko defooton Aod^ impi'vtinfinti«u aiibjent ii." QfllukkJg werd hfj 
reeda in Nnvombc^r l(UU duor d«n Q.ii. t«ni^geraepen. Dc motiveerioj; biarran 
it t«vk«uend: hij bad iu nijuc betrokkin^ ats CommisaanB nvenobeyde iinp6r- 
lineulien t^plaectit. conipoaition genumokt eade aadore qnada gangon gegaen", 
builcndien xicb „iti Ambornn b^ ona oad«rdanen door te v«el b«rdichAyt, 
vreemdo bi?jeK«DiDg^n »ode qiinot aprw^ckvn vnj wat odioua gomaookt" en 
— non bad gontio junston guuuug voor deu Baad van JiMtitiu to Batavia, 
wsoroui Vau dv^n Heuvttl vimr-prc-nidcnt van dit college nio6«t wordfln! 
Bewindhvbbim luibbvn dim Q.Q. Brouw«r an dan Raad van Indiji ttmatig 




UOST-lIfOISCUK 0OMPA.0SU 1602—1800. 



£63 



ook K«<luT«ii4e zga itouv«rnear««li«p mo AoiItod bkdc. Hjj bmchmiwd* 

den oieuweti kiipit«in Hitoe, Kalcikli, uiet Atn xtndhomlt'r \'an T(.'rn&te'a 
aitlian, ala de vooroAamsie l«|i;tiiutand<>n ti>(j;i>ti liet Xttditrlitndw-h guouig: 
volgens hem souden dene aaoxieulijlte ialunderij met deu tuliaa von 
Makosaar hebben .gMon-ipireort onde nengodpAnncn omine dnu ooringe 
Mgm ODS aen io Tun^lieu, 't Uut tsu Amboiau op kiju auriickatA t' 
cv«ri*nll«n ende od)( en oose ohristen ondecdauoD alkn inoKclyckca 
afbrouck le duon." Van den Heiivel b^aloot, te tnchten, sioh riw h«n 
meMtT t« unkm, ging in M^i IBM n«ar liiux), en nam KdcUll 
mtt (lAnign «nd«re liuafd«n pivaiigOD , ^btibbrndn Oitun) iwn vnmdi^lijuk 
semblant ende een Koede miue ectoout." Na d«z« vi3miderli)ke haudal* 
wiJM dedtMi .dnn Coninck ondc ail« de hAofden Rnde OrnngkAys ran 
HiLoe" opnieun' ^deri c«dt vftu t;elrouwjobeyt.''' dot was slecbla Holi^a, 
vroot juist dfla? gi<vaag«nai}tniug xcti« vevt kwnad bIo«d vu bij Hilo<i'« 
berolkiDg en bjj Ternnto* vorst ea de sgncn (VgL V'alontyn, c a. p., 
blda. 100, r.: Tio1»-~Ho«rmi , Uouuvtofrm, U, bldx. LVIH, v., 2&7, v.; 
Avfc-Ayiilvr 1031— leSi, bidz. »^j. 

Eenig^e Artikftlcii, wt-lk^" de Koning van Hltoo ' , de 
Orungkaja's cnAv dc in»ooutler» van 'l Laud bcloofd 
till gezwuorcD hebbeii voor haar, eu hare iiakumtliitgeii, 
ecuwiglrk. 

AiTntiL 1. 

Alzoo de Koniug van Ilitoe, met de Omngknja's, eii het gemeeiie 
Tolk , zefcerlyk weten , tie quade raadslageu vnn Cnpitein Hi'txje 
(auden Kakiali gt-uaamd), als vuurgeuumeQ licbbetide dvu stiuit vao 
de gencralc Ncderlaudsnbe rnui^mgiiie te ritinuercn, ''t laud vbii 
Amboiria, en Hiloe, van de goedc vi*dc te beixniven, ende teo 
verdervc le brcugeii , ilat ook uciiige Oniiigkaja's uit vrecze zyae 
quadi! practvcqmii tucgcstaaii bubbnii , of, hanr insuRiijaiit kennende 
ftulx te be]ctt«ii, stiL hebben gczwrgcii, zoo is 't, dat de E. Heer 

berispt over buone houding t«g«Duver 0|JMla ea de benoeming van Van 
den Heuve] tot gDav«rD«ur van Ambon, maar deae vordedigdea siob o. a. 
met de bewM-iiLg, Am voImaakt.<- paraoufin in Iodic nict wnron te vindnii! 
In lli'HG wnrd Van don Henvnl wngaiu laat«r teg«n de }[(Migr< Rf^t^ring rer* 
oordiMild, i.>ui strung te wordeu gegeeseld en mot wii priom d»or de tong 
gestAkon. Op veniof>k d«r BatavioAcha prAdikanlen w«rd hij ,vaji de gneseling 
gerediinnerd , blyreude do uordere inboud dar aeiit«utift van kiachU" ■□ 
Peoember van trenoemd jaar keerde b^' naar patria t«rag. Wat ik hi^rboren 
omtrent hein mededeelde, U geput, bebalve ait da Bouwatofftn en du Dagh' 
Stgiatera, uit onuUgfj/ertn miMiviea, retirltitit^ ent. nit bet Oild.-ko)oniaaI archief, 
dagteekeneDde van 1G39—1639. 

' De radja van Kiton, ran wion men o%'cngm« nioU mcrkt in deao jaren 
(vgl. hicrvAiSr, bide. 31, noot 4), wordt hi«r weder op hftC tapijt gftbracht, 
nu mon ht>m noodig ti9»fL 



£<;-i< 



OKNEBALK HBDRKIJLNDSUHB QKOCTKOYKKEDB 



Gouverneor, Aotoiii vau deu lieavel, overdeiikende 't geea tot de 
lUgtsmeetie welstand van nouden is, voorgeuumen heeft to breekeo 
iteze quadc randslnc^ii , gein«l<U- Ciipiteiti lUUx^ gevsugoii te tiemcn, 
ter regt U; sielifri, rtiiU- le 3lratri:ii uaar behooren, slaoo hij ver- 
broken eude overtrcdcn hccft hct verbod met de Compa^ie gematAkt, 
eu dat uuk br htm belourd, emit benwureu wa», op dat atzo bet 
qiiatid mof^t<> giiwerrd, t'tulti ^t brale verlcregen werdeii, ^t welk 
iiodig is UH wclstandt van *t laud, ciidc rust van de gaede ingc- 
cetenen. 

J)it al te zamen by den KimiiLk van Hit^it!, d« Onagkajft's,' 
ende 't gemene volk, aaugemerkt 2;fndtt, hebbeo 't voor goed aan- 
genomcD, zoekende 't xelve met esu opregt berte te vergeJdea, 
belvden, t-nde geveu U: kenncii, dat de Ed. Heer Gouvcrneur well, 
eiidc eea gucdc snake vuur ^tland van Hitoir berft gcdaan : beluoveo 
eude zwccren hy Aezm , dat zy , c-n nllr hare nakomctingnn , niemand 
atidera vuur baruQ Heere, ende Eloufd willeu erkenaeu, aU dea 
Gauv»'nnuir, tiio door de Hepreti Bcwinilhcbberen vau He Genemle 
Ncdfrlanrlsohe Compagnie hcrwaards gezonden word, gelyk ty aah 
den. zelveu zweeren eeuwiglyk alle opregtigbeid eude truuwe te bewjrseu. 

AftTTKIL 8, 
Dt> Konink van Hitor, eu nllc de Omogkaja**, uevfftis alle *t 
g«nieene vitlk, bi?Iuven gehountnamlvk nnar te knmen atlfl dc be- 
volm van den Kd. Heer Gunverneiir, gelyk aU de andere Koningeo, 
Ornugkaja*9, eude ingezeleneu tbd 't land Ambuina. 

De Koniuk vau Hitoe , neffens de Tier Oningkaja's eude de 
Hofjfden vnn de negrvtn, zullen met de Heer (ioavcrneur, ende 
Oraugkaja'a viin Ambumii, helpeu bemad^lagcn , vnu H geene dat 
nodig is tot wclstnnd van 't gcmeno land, tot. wclker einde de Ed. 
Hecr Gouverueur to yder uegry ecu matiujo ' of bode zai stelleu, die 
ecu mttiug, met bet tekeu van de Oeiienile Compnguie drageu uU. 

Abtiilel 1. 
De Konink van Hitoe, de Omngkaja's van 't land, ende 't gemene 
Tolk, beluveu zoo veel corcorreu te njaken, ende gereed te honden, 
nls doendelyk zal zyu, ende te panggayen, waar 't de Ed. Hccp 
Gouvemeur believeu zal, even als de iuwuouderen van Amboina. 

1 Dejtc baiuming \a nag aueds in ifobrultc (Van Mocvfltl, VocabMiaruitM , bids. 
31 i Ambon, bldx. 28). 



00ST-rSDI8CRE COKPaONIE IflOS 1800. 



265 



Abtikkl 5. 

BcioTcn voordcrs, A»t wit TvnnHcn xyn ran de Ed. Hmt Gou- 
veroeur, ook hare vyandeu wezea Eiillea, *t sr dan de Kimelaha, 
de Ternataanen. 't rolk van Lfssidi. Cambellu, en wie^ ofte waar 
'I zoude mogeu wezeu, viUende de reive \e water, eiide te lande 
vervolgen, ende bevegteu, eude de geene weike Triudcu zya van 
it Ed. Heer GonrcrncDr, voorstaan, eu hetpen, even ab de iit- 

mdereu van Ambuiaa dueu. 

ABTIK.KL (\. 

Reloven ook de Knniiik van Hit^ie, alle de OrangkaJH*s, code 
iugcseteueu, geeu pitsjanoge le willen houden, oftc gemeeaschap 
te hebbeu, met des Heeren trouvemeurs vyanden, 't zy van 't 
laiiil van Loehoe, ofte Cambello. 

Aktiilel 7. 

Beluvcti iiok geeu ungcleu, Biucr-nageleu ofte stceleu te breugeu 

lofte te verkooprn aan imatid andera, als aun de Compagaie, wel 

'Terstaaade, zuivere etide drooge aagelen, daar vuor zy de vraardye 

zulleu ontfatigen, zoo als aau andere beloufd is, ende luHien imand 

eeoige nagelcn , moerDagelcn ofte ateeleii vervoerd , ende aan anderen 

verkoopt, 'I zy waar 't zoude mogen zyn, zuUeo 't zelve de Ed. 

Heer Gouverucnr t« kcniicn gcvcn , op dat daar over roogcn gcstraft 

frerdeo, 

Aktikel 8. 

Alfoo Kakiali voornoemd, reel aan de generale Compagnie achaldig 
is, zou beluvcii zy den Ed. Heer Gouverueut le helpen, eode de 
nagplaton ' gocderrn van dito aau U.- wysen, op dat alte zyuea 
Khulden mogeu betanld vterden. 

Arttxel 9. 
Indien de Ed. Heer Gouvenienr bevind . dat op 't land van Hitoe, 
eenige onuodige Vorlrrssen. ofte sterkleii, zyn, "l zy waar, of 
hoedauigf de zelve zondeu mugeu wezeu, bduven dc zclvc af te 
breken, ende andere le helpen maken, daar *t de Ed. Heer Gon- 
Teraenr believen, ende goed vinden zai. 

Abtikel 10. 
Alzoo de inwoouderen van 't land Hitoe, haar houden ann de 
Moorschi: Keligie, zoo beloofd de Ed. Heer Ooaveiueoi 't barea 

Sie! 



266 



0R:4KKALE NBDnLLANDSCHE OEOOTEUTIIlEDK 



Terzorke, gpmeldc ham Beligie niet nit te roeijen, tnftar ntcli 
een iders believeD, oAe daar by te faljrrea, ofte de Christelvke 
Keljgie aan te nemeu, begereude, Hat uug de eeri , iiug de auder^ 
daar toe Kulleu gedwuiigeii , uft« diuirum ge«traft werdeii , weiko 
artik<>i(?ii , alle by dfi Rd. Hi'pp OoiiveruRur gesteld zyride, vol- 
Jtomentlylt van dc Koiiink, alle Oraiigkaja's, radft luwoondcrs via 
H laud anagenumeu werden, belouven eu zweercD met vr.a matacau ' 
(na des landa wyac) etide verklaren voor tiod, die alles magtig is, 
mitsgadere voor olle omstsuden , die dit coutntct hebbea aangehoord^ 
die ook als wnaragtige getuigeu daar van koiiueu wezeu, dat, 
indicn zy dit vfirboiid hrtuden eii harft belofteu volbreogen, de 
almagtige (.iudl baar belpeii wil, maar indieu zy dit uiet nam 
komen , \ gecne zy g&twnten hebben, alle otigeliik, dat in dt 
wereld is, haar moet i)v<'rkumeii, eiide verderveo. 

Aldu? gedaan , ende besloten , up dat het stand grype, voor oiu 
selveii, en onxe uakomeliugeD eeuwiglyk. tot welker cinde wy he 
tckcii van (jiishc haiidt*ii miiht dit inintrart licbbuii gestdd, blyvenda 
aulx winder pcnige vcrandcringp. Oudcrstond , Actum up HitoA in* 
de Logic, dezen i^ Mey 1034. V^'aa getekeiid 't merk van dd 
J. * Konlnk van HIloe, d« imameti van TuniihltocmeNstng, 
't mi^rk vail P. ' TotohatOU, dc nameit vau Orurigkaju's llarOH, 
cii vnii Pali Tufibail. ' In kcuuiase van my w:i» gi:l«kend \Y. T 
Oathoorn, Socretai-ls 1034. 



ex. BENGALEN. 



16341 ^ 



B^iQcU dadoiyk uu do oprJvlitliiK dor 0. I- C. tsu ItiOS wnrd de handal 
op Beng&ten ovorwogfui Iv^l. Ds Joo^, Opkomgt, 111, 151. v.; Tivb 
Eiiropttra, VI, bldx. T4>, msAr lot het vtstigon vnn hcpiialdo hnndetii 
nederxettiaKea «cbijn<. Uft Di«t te lyn gV'kommi. Mi>w<'-lii»ii, dnb dl 
8t«atkuudig9 ton^tand du Ni-duHaodcrs duirvftii Ixtcft ufK<'^iuudQti. W«l 



I By VnlQ-at^n, ITI, n, (AaibonKJt Zaaknt van dim (iodjidirinit) , bide. 10, 
viodt utou con boNcbrijviog van bet mittHkunt-driukuu iu xijue dagea ^VgL 
Eaoyclopsedit!, I, bids, -JHS). Ovit de tegetiwonrditf) bAteokvniii van matakAoe, 
V);l. men nO(; Van Hobvoll, Vtyiraltutarium, bldx, 22, on Ambon, bide, IdO. 

* Deze lotuir u uiij uitit duidolijk. 
' Vgl. n(rf>t L' van bide. L'fty. 

* Uit keb Cuiitniotbueik. Hut 4(tik w daAr gepln«(«t 
van 16'dl en l6t3'J, ten oarwshio OL-htin'. Zii* nan li«l nlot. 






ooar-iNDWCHE coMPAOWii 1602 — 1800. 



267 



b«hoorde Boog*UiD tot het rjjk d«r tirootinogo1« [hf.t was ia IA7ti door 
Akbiir dan OruoUi aui lyn rgk gnKecht), mnnr do Portu^exen hadden 
er vMUm voet betioudeu: zij lindil^u KcHjgli, iulu de itvier vaa dieo 
nftam <de We^i«lijk« moatliiii^on van dMi GiuigAa), id besit, H«c was do 
belaoKrijkuttf haiidi>ifi[jlaiic» eii xoulanK deno behoorde oan hunnn vyuide-n , 
was dflar vooi de Xoderlanders geeu gelflyoubpid, Ininne comtmsniio te 
vMtigeiL DoM At&d nu ward in 1682 ' verovord duor hut. Motfulryk on 
van d(r Kust vau Koromniidot uit. Trcrdcti nti door dc onsen bettrakkingfin 
invt „dtt ]and«n ^'«n Bvn^aJa" Kaogttlcauopt (Vgl- Dagk-Itegvitr 1S3J — tS3i, 
bldfc 341, MS, -llS; 9iiHif<7<9«tvM mimwM ran GO. Broutt^ aan Bwintf- 

Caull door Uasnmchau ' aeii d'Nederianders verkftut, 
meckende de hniidelinge hi de landen vau Bengals. 

Ick, Hai<ainchnu , liebbe gegcven, gelijrk geve mits desea, obuU 
aea de Hollandache Capittnju ' , Oat zijluijden met Hare 9cbepefl 
sullen mageii gacii inulc caiiniRn jti dir Inndcii van B«n|:mla( alldaer 
haiidch-n ciiAt- iipgoticrcii iiapr hiin gclipven, miu dst voor ge- 
reghtiglieijt vaa jn eade uijtcomeii baerder coupmaascbappeu suII«d 
bctiileti 't gepnc Micrfamaifdij Hhpic Sjamnell ■* , jii wiiMis haiiden 
dit CAUvell gact, eude andere coopliiijdcn snllcn fmrdceUm oiis daer 
Toor tfl competeren. Bplassten enrle htivrcleii neii a!le oiise onder- 
danen princjpalijck in Ongly ^, allvai^r xijliiijdea voorgetiomeEi hebben 
te rcsidtfercii , drsclve Hotlaud" alle faveur ciide vrutischap te be- 
wijsBn pnd« dnn; urdir in alles te observeeren cir*', 

' En niel 1683 , zooala DMiTttM , PortmgueM , II , p. 2-17 f *n R«t»rl , p. 29 f, 
hwft [VgL Huntpc, Gatetteer, tV . p. UK; p4igh-Seyiat4r iftJi— /&W, blda. 115, 
169, 195 1. 

* Asim Khan, gnuvi^rDeur ol tudhotider (nabab) van ll«ngaten, nameiu 
den Mogol, vnn I (l»'->— 1 637 ? <Hiitit«r, GoMlUtr , U, p. 10). 

' Vermoedelqk onxc goaviMii«ur op d« Kust van Koromnodnl. 

* BIykbaar tui>«;hitn-piiriictnftn tiUMc.hen don gouvnrnftur van Bong^eu en 
dea venogeawourdiKor diT O. L C. op d« Kuat van KoromiLadel. 

* Over bet belnng, dat men voor d« O. 1. C. in Hoo^li Hig, vg\. man Oagk- 
BegiaUr ISSI — IS34, lildt. .1.V2 Brouwer daoht, dni d« Oan|tes panaage SOU 
verleenen tot .d«s werdi" allt)rverma«nte ooopstadl Oathav" fBnwMr A«n 
Btwittdhebbtrg , IS AuffvMiu l&tl). 

■ Uit kaul ia niot gedagUrekend , EUthani nict in dit afacbrift. Da daium 
ia vcrmondclijk te Hr«ll«a in 1634, immprs «emt. in do t<ir««dc bttlft van UW2 
ml Hoogli duD Mogol in haudua, wnl vornioedulyk verat in Deoember 1632 
den Nederlandnnn bnkend werd {Dash-Rtfiattr lS3l~iSS4, bids. HA). Van 
v6&T Ait-n Itjd kiin tint atulc iii«t dagbMkaaeu, LerwijI Axiui KJiaa nok «eral 
in di( jaiLT ala ifourorueur optniedt. De wjise waarop verder bei Dagk-Btgi^ter 
1631—1634 over HocgH apre«kl (bldx. 2-il, 352) doet mij aaraelen, hot kaul 
U plaat^en T66r I6a4. 



GB.NEB.1LZ NEDBBLANDSCHE OKUOTttUVeKUDE 



CXL BENGALEN. 

1 AugaKtuH lti:{5. ' 

Ofitohoon bniidal v*ri gedmvoti op Bnngal«n (v^l. hierv66r, bide 86T), 
lui<l da Compognle dit uoa; niot iccdMui op Ho«ttli Ju JuU 1894. Altbuu 
in din miuuid cc^geti 0. U-ft-R. , dnt ny liaddi^n vuorgoiiometi , „dea 
hftudel vnii Bei)Kal«n, Phku, ende Arauin t(! euibrurise>ort>n , ntMr 
insoDderheijt brenghl- liK«ri> £d. reaolntie nivdc, een bptt4>i)<liiig« to doen 

noo de revtore O&ngefi, cndv vandea hnndol id Ou^l^ cum prcttve 

l« nemeD . . . . ." la fa«tzel(du jaai' dau wc<rd ecu jnvht tuvur Uof-gli g«- 
Kuiidffn, Q. Q. At^ liadd«n gmoto v«rwacKtinif«ii vaa dnn liand«il dUr, 
ftl* punt viLD uitiptu^; lang» d«ii Gau^v:*. Mitar vlotteu wilde dc coromorci* 
doai- vnnrlonpjii; nir>t. tnn govfllgn van dfl .vexatin'' dnr Uonreti en da 
ropdediiiK'^NC vn EnKelwjlmij «n viiii l'()rCaK»«*eii, welke laatst«n dUr 
warcu blyvea haudolea tVRl. Vaf\-Bt^ufler 163l^lS3t, btda. 852, v., 
Itfi, U5; i>t>fA-Sa7Uf«r itiW bldx. 26, 183; MnitgeyriMn Omerate Mueim, 
4 JatiMri /AMO. 

Da 0. L C. traohtte nu, dou Gropuoogot selveo ia hun bolaag M 
wimtim en hi.t geliikto don ondorkoopman Francoii Timm^n.* welke In 
dia ia^giin to Agra atucv bnlBtignn butuirtiii^di!, m»C boliulp ran «^n 
aauzwnlijk uuibtnnftar vuii de^a M<Jti^>l (ti^ beuedeu, bU- 269), onde^ 
filaaudon ferman to verkr^arf^ii {liagkiU^iaUr 1636, bldz. ttl, lU. 12A). 

Firmau <loor deu sullthnu Choroii * aeu irunse iu 
Agm v(Tlceut Hniigneticle Hen vrijen hnni^ell in Rengnla. 

Godt is (ic gruoUtf;, dacr iiaer Aglinhanr*. AssnUm Chau, ^ 

Die dser zijt een saijet * , welckc is dc zuijrprste ordre vsq 
Hohomet, niet stAeude Daer eere ende rijckendummen maer ijvengk 



' VU bet Contracctjock. — Is duarin verk(»erdolijk K«plaat«t op 1687. 

* Beden roor my, om dil aiuk, dnt eigenlgk Diet la deso venameline W 
hais b«hoort, touh daniiu op l« uemen: imoient het is door een Nederlaadw 
ten behoevD dsr 0. T. C. .geprooarAfiit." 

* ,D(> ClioroQ (e«n eigcoiuutm) olT groote Mof^ar" (Oagh-B*gi»ttr IA98, bids. 
188). De Uogol, die dnseu fermftn oilraArdigde, ta Hjali Jnhao of Joliau, 
1638— 1658 (UuQter, GaittUtr, IV. 349}. In itiju tijd ward de reaideatie van hot 
rgk wo«r vcrpbutlat n(u>r Dcllii (Htint«r, Oatttteer, 111, H'H'; IV, 842; I, 4S). 

* Akbur >in (;nH>tt< (15')4j — miihy 

' Vo1koxi« Huutvr, Gamttttr, II, bldx. 10, was in 1635 Azim Kliun nug 
gouveroem*, an wnrd dcao in ItidT opgevolgd door Tulani lOian, w«Lks naAm 
bnler ovftitWDkomi met „A>!talam Cbna". Tooh kiJq auow^d Ac. dulum aau bet 
slot aid do omstaudigliedec, waaronder de ferman is KCgevon. voor m^ 
xoovele tnotieven, O'to bet 9tiik te plaaUeti op IPH^. Vnrgut Hiistftr dob 
mJAacliieQ in dit jaart&l? VgL &6ii beaedeo, bij latere fermaxisi. 

* Sajiid; i^ea Arnbiache gLibooi'tc-adel-tito! , waarniei* ecD deel der afstamuo- 
lingon van Mobammed'a doobtcr F&tiiuali wordt oangeduid. 



OOST-IJfDISCHE OOHPAnNIE !fi02 1800. 



£69 



ill den dienst Oudcs, ecu pilaer v:iu mijo njck, oiidcr ftlle mijne 
vruudeii de grootste, tot men alltijt iniju hert seer gencg^a is 
gcveosst, cndff gchoudcc aU mijn ncogenuom xoon etc". 

Uijt 5chnjvt;n vno Mn&ell Moluch Mrijut Minnwa ' hebbfi ver- 
slaeii dar den vorigeo gouverD' '■ vnii ifengala met toedoen vau de 
Portugeseu de HoUaudere, daer^'an eeujge zielc wareii, vccW moeijte 
fteagedoeQ code haer schut oengehouden heeflV. ' VVanra is dit 
geschiet? De Uollanders ziJD gruote cuoplieden ende comen onder 
vase schaduwe liaiidelcu; dies begeereu, d»t met bare schepen in 
Ongly liiiide aUe de havens sortereade under tlengala vrij mogen 
comi-n rnde onverhindcrt harcn handcll drijven, mits betalende 
behoorlijcke toll. l>it is miJD wuurdt; t'selve siillt lioudeu ciide 
ireU toesien, dat van niemandt haer eeaigh verdricE offte gcwrJIt 
tea gedaen werde. Hoe aeti haer meerder goedt di>et, hoe onae 
vniddtschap grooter rail werden. 

Actum iu Agra den 10" dagb der maciidt Soder jot jaer van 
l^taliaiiiut 1043 * eiide oiises rijcx 8. ' 

BoTen stondt Coniiigs zeegell. 
Oadcr : 

Dara Hueckouff,* soon vsn d«D 
Goniugh, code zijn zeegell. 
N(^h lager 
Affelcban. duiwan, ^ uuae secretarii. 



> In die dogcn goavcmear Toor den Mogol van ,Cambaya. Brootoha, 
P-'r*'- eud« Oarpaar", allaa g«)«gen io het t«gea«oordig« Guz«ntL, nL 
rXamboja (Camboyj, Brooch, BuUax IDagh-BegUUr 1(^, bids. 49, 50). H^ 
was Gouvcrnear von Surat g«weeat. 

» AKim Khan??? 

* VgL nog DegkSigister 1S3$, blda. 122. 

* D*D IG*** Safftr 104,5 is 1 AugiiAtoa 1635. 

* Jabtui kwam up dnit trooit ia 1028: diis kiu) lint H'** jtmr itijnfr rogvehtig 
nllcu in 1635. liub uvgCBilv vi«l id 1686 (Zi(;i><i/A-fif^>rer/$37',bl<U. 103,246) 

* Dtt oodatA won van ithah Jehnn. H^ wcrH in IAft9 vermoord door aijn 
joogerto bro«der, den bekiMiHiea Auraiif^z^b <Huiit4u-, (}aietU»r, IV, &49, 363), 
die mei K'weld tioh e«n ««r tol dea troou btutndn (Talboy* Wbe«lec, Xarlff 
ncorda, p. 12 S, Valeotgn, IV, 2. MogoU, bidz. 230). 

' Dcwann, divan: bier == ,d«a conindc canoclior" (VgL Dagk-S4ffitUr tS87 , 
bids. 246). 



fcro 



0BIfBftAI.1C !<CDICSI.ANDar;HK OKOCntOYKKROt 



CXII. BANDJERHASIN. 

4 September 1636. > 

R«eda in de eerstc jaren. dor IT'* emiw ia aprako vaa boLrekkineeii 
tUMolieo de O. L C on UandJerrnKMLn, tuHve^ wiu-oDT«olal ma vyaD<l«lijk«ii, 
aIt.b%Q8 mio vricadalykpu, nord In 1612 werd d« hnofdplaatfl BnorlivrmiLsio 
door d* onsoD vorwoeat, Een tt^nlAl jarcn Inter wordttii aii'uwf bvtnik- 
kiagftn nAngcknoopl;, voorikl mat hot nog op den pcpcrhandrl. Toeh 
wanu du rMlsliex uint vtui dutirxiunnii uitrd. Mu«r itedttrl i)UKi:vut!r 16S1 
U daarviui iu meor dau k^iwouc mute sc^raJco: do vorsc vaa B«iioemd 
rijk, b«vre<ad voor do ninclitflnitbreiding vnn Malarus, tmcht mat do 
ouzeu op bfttercu voet to konien, maar van de gehooptA bandslavoordeeleii 
— voonil hot pvpOTiRotiupolio — kvniin door *iiVorst*ii dubbotainiu^ 
lioiidliig uiut. OndorbundelingOD bloveii v-ourtduroti, totd&t in JuU 168A 
^••D goiant to Katuvin viT«(<hi-4*n , innt winit ti<H oiidiinitiiaud rerdrag 
word K««lot«ii, iiii. unai' men Irnopic, voor de tookoraat de verboudin^E^o 
toiido re^elna ^Zifl vooral Von Dijk, Borneo, bids. I — 36. Het d»«r m£- 
(Cftdriikto coutract ia Kooopittcrd uoar «eii andor exomplfwtr dan bet hier 
voljcende. VgL ook Dagh-lltgitU-r lS3t—l634, passim; d«ao Itfjdragvn, HJ, 
bIdE- 368—299; KrunHk Hiintoritch Qmooisehap, IX, bids. 2d:!, vv.). 

Contract wegeiis H'E. Comp" met die vnn Mnrtftpoura 
geiuaeckt. 

J<.-k K^ttm Dij linrju, alin.< Godin R»boiiw - , ^inbandar lif^ i:nniugs 
van IlAiijurniarshigh , in Hnrtapuura. ' rxprrsaclijrk als ambassa- 
(lenr dour J^ijue Mnij' fll!'ge8i>mleii van MnrUipuiirii tiiM?r B" , omme 
aeii dcD H" Oouveni' (jeuer', eiide Itodc van Jiidien dner residereude, 
van wegeu xijut: Maij' te beloovtu uni merc-kelijcke redeiieii, datter 
egene pepcr in d^ landen vnn linnjnrinnmngh cti zull vvrkoght, 
TPcll mill uijtgevi>crdt wrrdfii ' , too langc aIr gcmello FI"" Rtaten 
Geuer' rnde Uadeii vuii Jndieu eeuigp Nedcrlaiiders tot Martapoura 
neii laiidi sullen houden ofTte dat dnpr nffie t^t Banjarmnrsitigh ^ 
eeiiigh M:hip. jnght, fregat offte chinlnup van de wellgcm'* II'" Staten 
Geiier' eiide Radian inn JiwHeii inoghten wesen, hekenno mils dejwn 
Op ^t viTSDck van inijiieii Loninck emit* voor dcstllli' rekciiiiigB le 
baspi eiule up Uivrringo van peeper wull fiidc tut miju vergeimegingh 
ontfaiigen tc hebbni iiijt hniidpn van Bcii«>ii , ovprste fler liala- 



I Uit be^ Coatraclbo^k. 

■ H^' waa iwa Ouzothl van B:abDurtu iVan Dijk, S»ni«o, bids. S)i, uuot 3). 
' Hler vrvs dc itctfil der i-cgottriiig, im dc r<irwu<wliog dci* vroogcre hoofd- 
plaala drinr di> nuxi'U :ii 101^- 

* Van Dijk, Aorwo, tlldi!. 35, lioet) liter no^ do woordva: .uan of bg fian%« 
vrwMndw iirtiii'ij, lioMldiiig die ook mogt^ui wi-«mi". 

* De vitrlMteii huofdpUatit. 




009T-[NDIflCHE GOMrAONIK IftOft 1800, 



tn 



vtschc Chiueieii, cnde Jftiicutigh, CliiuiicrH iniiijjmnti, ill |>iljriii ' 
offtf Javans gelt de wnerrle vnn tirie duiijcciit It" tan H**", rlie (liu<r> 
Toorea hadde " bclslingc vsu civu Neclcrtaudiichcn (lircotourK<!ni^nii>ll * 
ontfaogen sullen, welcke mmmi! van dria rluijeriit R* vitii 8'*" jtik, 
Bctua dij Ratijn, alias Godja Uabuuw, bt^luuvi; iiijt iluu miviu vuu 
myuea coDinok ruurnoemt, niv van hem dnrr toe gtTiiiitli<friM>i>rdt 
zijnde, te doen betaEen aen de gecDininitt^M'nlen vuri di- NVdcr- 
laudtsche Oosstjudiscke Cump" in Murlapura residcoruudr, mrl do 
eersCe pcper vau dit jegetiwoordige aayiocD off moiUKin, in dnn 
maetidt September ende d'neuvoltt^^iide munrii October rijp vallendt, 
eiidv dat tcgvii deu geticcorcleerdeu cnde va^t geranindtiu priji vmtr 
jegcuwonrdigh ondc Utecomcndc ran vijff K* vau H*" 'l picoll olfli* 
de 35 Martapuurse ganUngs, bedragend*! dntv Khulldl vso 9UU0 It* ffUU 
pioolls peper. Alles under expreme miiditiu endr verljandl hit^r viMirm 
gemelt, dat dea geseijdeo tnijueu kuuinck volgrtis zijur aulcniudtt 
belofftrn aeii iiiemandt audert aU die van de NederlaridMbe Ooat* 
jndischc Comp* uiji zijn landt eude ondrr zijti gchiedl pepf-r mU 
verkopen, laten vBrk(«p«-ii iiogh vervf>eren. «mj laojcr de vw^rwbreveii 
C-omp' vidcL, »cbip olTle jaghl (ol llunjarnumiugh Ktj hnhhetidt, 
Dea sail ick ondergcschrcven de gnaeijdf- pit)cnf vude de vurdrre 
ctMipmansaduppen , voor rekeuiuge van mijutf kuuiuc-k alliicr upgn- 
kogbt, Temt^en It Uden id At» Comp* »chip off scbi-peu, uuimc 
desclffr toll code rragblvrij in Mmrtapuura uver it rurrva vndr aeu 
iDMr gemelten mijnen koDiDck alldaer te bebaudigvu ofTtr umme 
iqoe ordre daermede oaer te cumm. Ju tcckni der warrbcijdt evd* 
ime dit contract te Tolldien bebbe dit gncbrilTt met mtjoeii num 
ide gewoootijcke haDtteeken undergfrachretea. 

Aetmm jat caAcdl Iiax»6e$n 4' St-ptember A* ]01i&. (Judentoodlr 

mume van ata, wm gutcduait Hf?Drlek Bruiiw«;r *. AutlivDlo 

Menea^, Ju «sa 4«r Barsb *, t>t«r«a HiurtotMUWU '■■, 

pi^coa daan 1 Molv.; srn4« 6m Molgau kopwv aioiU biar. 

aaa ■■( «« wntt pitjdut, vma vaUw '«r M, aan ••« 

«Bfa.w«4HbM»>4ow. .."(VaUMmn.lV.l.frtMM.yMa 

■wmIp HHiAan ff f i m nmu«, mUmt J'UiAi— — d«Mr 

r rVaa 4w Oiv*. timktttUtk, I. W4j;. M6). 

noi *»«■(, IB 4im 4a(Ma do iwuaA* fMnuifW Ut B*4* kmu XimUC, 
volp^iA* km iBwi. vp 4««i CKI., fuwriJ Mm« m«( ^ h«a4aU- 

07— m. UAa lOH. snr, 
* Sttmi ma» ■■ MH «h t4tt ate ^^m* aaar lliWta|»CMra fuwumt ttit um Imhm «■* 
vac lUnBTMn te JiMam yihiaai. (Vm i>^, itoaM, trtda. SIIJ. 



h 



272 OENEKALE KEDEBLANDSCHE GEOCTEOYEEBDE 

CXIII. FORftOSA. 

18 December 1635. 

Xadat de oozen sioh in 1624 (vgl. hierviiur, bldz. 195, v.v., 214 

Formosa liadden gevestigd, kwamen zij nl apoedig in nadere aanral 

met de „dorpen cude vlecken omtreut oti»e begrepoa stadt". Zg kwa 

j o. a. in TriendBchappelijke verhoudJQg tot Mattau, een plaats van 

teekeQis, daar zij .konde uijtmaecken omtrent 2000 weerbare mai 

i, \ (Dagk- Register 1634—1639, bldz. 146). Later veranderde deze vri 

j I Bchappelijke betrckking in een TJjandolijke. Beeds in 162H werd i 

I . sommige dorpen , o. a. Mattau , ^groote mocdwil" gepleegd tegen de on 

waaraan eohter de bonding van den goiiverneiir Nnyta niet vre 

soh^'ut te zijn geweeat (Onuitgtgeven inigaivea van Nuj/ts 3 Nov. 1638, 

'. den predikant Candidiua, 30 Aug. 1628, van Q. G. £ S. aan Betoitid/itb 

j:! 10 Febr. 1639). In 1629 verden 50 sotdaten, door Nuyts naar Ma 

I, gezonden, om Gbineesohe roovera, die sich aan land hadden bege 

■ ; te ^attrapeeren" , alien door de inlanderis o. a. van Mattau vermo 

% dank ook eigen onvoorzichtigheid {Omtitgegeven miaaivta aan Bewindheb 

^' Dan 0. Q. <£ R. 15 Dec. 1639, van Van Diemen, 5 Juni 1631). Althan 

' < Maart 1631 zijn de Nederlanders van plan , ^een exploict op die 

Mattau te doen" [Dagh-Rtgiater 1631—1634, bldz. 8). 06k (nogV) in A 

1684 waren de verhoudiugen niet van de boate en wel uit oorzaak 

qde moordadige aote tegen ona voor desen gcpleecht" (bid)!. 284): 

<.^ enorme faiot ende massacre van die van Mattauw". ,De voorgono 

.1 wraeck" hierover werd toen nog uitgeateld, o. a. wegena gebrek 

voldoende maoht, niettegenstaando de bewonen, „vi]ipendereade 

gesaoh ende respect in Ta^owan," ons geeu hnlp hadden willen 

leonen, zclf niet „op onne gedane insinuatie" bij eon expeditie tf 

een ander gedeelte van het gouvemement Formosa (bldz. 307). Dei 

November 1635, nodat vei'sterking uit Batavia was gekomen, vond 

expeditic tegen Mattau plants: de woningen warden in don asob gel 

nadat het „vleck" was genomcu, „met weijnige reaiatentie". De on 

werping volgde apoedig daaga onder do voorwaardeii , in onderato 

contract neergelegd {Dagh- Register 1636, bldz. 19—21, waar 't cont 

ia afgcdnilct; Krtm^k Miatoriach Genootsehap, IX, bldz. 256, v.v., \ 

ook do ovcreenkomst voorkoint; onuitgegeven miasivea aan Betoiiidkebl 

van Broutoer, 4 ifaart 1634, van Q.G.£R.,4 Jan. 1636 en 28 Dec. 1 

Grothe, Archief, III, bida. 86, v.v., vooral bldz. HU— 9."))- 

Accoordt getroffen tusscheu d'E. H" gouvera'' H 
Futtmaas en deii Raedt vaii 't comptuir Tayoan vcg 
de Nederlandtsche Vereeuighde Geoctroijeerde 
iiidische Conip' ter eenre eude de gecummitteerde oven 
van 't groote dorp Hattanw - wegens de gantsche 
raeijute van het voomoerade dorp ter aiidere zijde. 

> Tlit het Contractbock. 

* Het lag vermoedelyk aan de Westkiist van het eiland. Op Valeni 
kaart van Formosa (in decl IV, 2) komt een Mattamir-rivier voor: misaci 
een dnikfout voor Mattauw-ri vier. 



ooar-ixDiscHK oouTAGyn 1602 — 1800. 



£73 



^rstelijck belooven wij, J'michsin, Tavom, Titolugh ende Tij* 
i^aros, ' uijt den iiaem eude run w«{^ de gatitsche gemeijnte ntu 
oue dorp Mflttour, dat wij alle de hooffdeii ende andere gehcente 
Tftn de mnssarreerde Holl&iideni * , die wij %'otgens onsc costuijmeu 
tc prun<-k piag(t;ii le dniguii eude nogh bij uiis mughtcD berusteu, 
(luur het gnntse dorp onder een ijdvr sullen duen up Amelen ende 
wederom met dVerste gelegeiith' iu Siiickftii aeu d" Junij • leveren, 
mil^dcr^ alle de iniist|uetteii en het vordf^re gcwt^r als kieedinge, 
BOO ende sulx alst scire onder ons zonde mogen bevondcn worden. 

Teu andereu too gercD wij met deese OTergeleverde olsppus ea 
pinangh boomkens in eerde geplnnt ^ te reretaen, dst wij trans- 
porteereu eude opdrageu volcomenllijck eude iu alien deelen aen de 
Hoge Mogende H"* Stjiten (jeueraell rande Vereenighde Geuuieerde 
Nederiaadsche Comp' allsulcken pretensicn ende eijgendommen, als 
wij wegens onse vooroudeis eude liet besitt, dat wij jegeuwoordigh 
int dorp &lattouw ende te plaetee daer landt ^ utatrent gelegen, 
ziJD bebb«ude,.-zoo verre als onse jurisdictie nscr 't Oosten tot 
apnt gebcrghte, Westen Utt acu de zee ende hot Noorden ende 
Ziiijden VAVt verre alsftns commandemrnt is streckenJr, zoudcn mngen 
geerflt oSU dus langhe in eijgeudom doort beaitt Tolgeas aller 
volckeren regbt Terkregen hcbhen. • 

Ten 3° (lat wij om geeuigorhande ooiBseken uaer descu meer 
eenige wapiMien tegen die HoUHndschp natir, hare btindtgeniHilcn 
offit genllieerde vrunden bij der handt /ulleii ncmeu , maer ter 
ctmtrarie boveugem'* Hooge Mogende li"* Stnteii Gener' erkeiineu, 
rt'specteeren , gehoor^amen ende handeti voor onse beschermheereu , 
onder wien wij oqs gaerue eude gewillighlijck submittereii , tot 
irelckeu eijnde ende op dat alles met des te beter ordre soude mogen ioe- 



\ 



< to 't Dafh-Btfiat*r : Tavoris, Tunoksuij, Titulogh nnd« TidATOs, 

* Vagk-lttguttr aa Kntnyk: .Nedt-'rUnden". 

■ Robortwi Jonina van pradikADt op FormoAa van I6S9— ItilS, o.a. te 
Siiikau (C. A. L. van TmcMttmurg dr Bniyn, Hiogritp/u»fh Woorim^tmk, 
bide. 230, «-.; vieI. Dagh-Ri^niitvr tSSS, bidz 19). 

* ,I>at haer Unl onj noiiden opdra«4i:f>n nnd dat bntoenfin oonde. met pjjnAng* 
ende c-lappers-booiDtics , vau tiaer oigaa aerde in ttoattelii J^uet, voar de 
vwwn" v«n den Gourern«ur t* braDK«n fOrolbv, Arehitf, bidi. 91). 

^ Hvt Daffh-Registgr en Knn^k hebben: .ende bn plaltaa lando daer omtreni 
getcgen", 

■ Hift WcHtorsch kmrakior der ovcrcenkotnst looobeoC aich bi^r iielcor nivi. 
hDc ar(ii>iil»a.. . . vrirdca hacr voorgcttHMOii in Daita, io Cbincom nnd van 
ons in SincanA, vjjlloopig mot de verclaringe ran di«n haer vorge«t«tt" 
(QruUie, Arehitf, HI, bldiL 94}. 

T Volgr. m. IS 



in 



nESCBJLE !reDtrE]:^9DaCBK geoctboyeebde 



gftcQ. belooveii wij mede te gehoonsmen ende oaer te cnmeo alle 
*t geeoe otu dia vier oTerhooffden , ' die d*£. IV Gnavern* zail 
gelievea d&ertoe uijt era dubbell getall, rsu ouse oiule te commit- 
teeren, te stellen, in biUichh' gelusiCD , commaaderen ende beveden. 
Jlcm dnt gedunglijck een prince Qaj^tiea u{i e«u van ons vier 
principalo kerckeo ' drie maendcn oro drie mseiiden stilleu lateo 
vaijeu, allwaer oolc, six* der ijets remarcabela vcrormllt, sulx dot 
Qiue opperhutifTdeu ciiile uutstea vaal rlorp mwtcn tc samea (xraoieu, 
de vergaderiiige zullen huudeii. 

Teu vierdc dat, w><> wauueer d'E. H' Gi>uver»'' met wiiige atidere 
dorpen offte juwoouders deses Unclls compt \a oorlooge t« rcrvallen, 
Dt)8 aJltijt widish ende bereijdt sullen Ulon viodeu om dcselve 
neveus de Hoi land tsche ' te beuoriugeii eiide vermecotereii , vser- 
tegens de Hollnnrltdcbe nntie * weder, mits dal dtm oorloge in 
redeneu bestnet ende deu selve met keuiiisM van d*£. U' CJMUTera' 
wert besluten b^ der handt te uemeii , xall gehuiiden wesen oas 
nni.T vermogeu in alli^r billickh' t« luwistereu ende hellpen, voot 
Kuoveell des C'<inip* coustitutie will tueiateu. 

Ten vijtrdeii dnt wij nlle Chitieesc^n, die jn Wanckeu ^ oflf 
elders catcbrandeo als die bet plalte laodt, um hare negulie ju 
herlevclieti als atidera Ifxcrceren , noodwendigh te ^ gebruijkeii , 
vrijelijck eode zoader eeuige verhludtjriuge ulfte overlaat huu aau 
te diipu, over alle " sullcu laten pBssereri ende repassentn, dosr 
ende t«r plaetse dacr 't han tjeliefTt, sonder ri«)?htans cenige f'biiK 
luoven, verluopi^iK.' HullamlcrK ' utl'tv liunne skveti op te houdca 



' &\n Eoodanig werden firkftnd de vier nun 't hoofd dor (iTCr^wnkomnt ga> 
Bosmde hoofd«u: „Ia h(u>r i<luk v-ta frouwuloii ruk vorunrt. , dien sij ■oud«a< 
dfaegen, eeo priuoeiivlKKi;^. uiid nan itUik, dac>i'ei> aint Hoiidvu Raen, dat 
b^cekGD^n floade, dat bev«dhebbora waentu, wijiloojiifi^ het bednil««l vao bAb 
voorigv haor nxplitwrendp" [Grothn, AnXief, III, bids. ^h). 

S Hvt xendiUKituritrk bod up yormuia rtwdw iu ducu v«ril« jsreu oviiigo 
bet»elinnut onkiogen (Vgl. ouk Van Tooi-on^nbt^r^n. Zandit^ Fothmm, in Da 
Old*, tSi)2, Hi. bids. SI vv.). MuAr op «>i^lkn plaotseii in dit^ daftttti d«a« 
x'wi- .prini'.ip'iip knn'kpii" >loail?u, is ax\\ uiei bekeiid: in oniw boordplwit* 
(Zuflnndi*) wurd UTi-pnivkt, Ic !)iuku.a slond eua kej'k (Orulbe, Arekief, Qlf 
bldii. t'ti, 7:) v-,v., uli MiMciiicn nok tc TdvMUi <t, a. p.. bids, llfil). 

' Uagh-HesUieT •■ii Krtmijk: aXudtu'lmidHiHio iMtiu." 

* Uy Valenttjn ecu .Cuaaal rao Wamtkaii" by d« Matiamirririor (VgL 
Groibn, Artkief, III, bldx. (ia). 

" Dtigk-Itaji%»ter en irony*; .niocien gebniyukeii." 

• Uapk-R^fitlfr fix Krontjk: ,ov«r«I." 
^ I}affk-RtfiaUr eu Knn^k: .Xttdurlaadun." 



OOST-INDISCttE COMPAGMI 1602 ISOO. 



876 



oSie huijsveaettnge te verleeueti, maer ter contrarie dalelijck u»er 
gedaoe requisitie (Pwllve sullen weder gereo offte selffs son 't 
CasteeJI ' breii^hKii. 

Teu st'stlcn (3iit zim waiinccr ons den priucpstocfc bij den deuT- 
waerder, t'sij acu ijmiiudt particutier oll'te wel een mutTflvr g^^tall, 
rcrtoiiut ende ous at^n^ei^ht wimlt, datrlijck in Siucknn titl'U-. sen 
het C»$stee)l om eeuige soeke tc vemutw-uurdea utTtc well andersiuts 
gcbruijckt te werden, te compareereu, t'sellve datelijck sal naercomen 
endi' ubedieercn. 

Teii seveiide eiide joughvtt^u dat wij , lut erktrut^nisse v&u ouse 
misdaet int niusacrwrfii van dc Hiillaiidtirs " heg»eii, up den zelven 
dngh tint siil\ gcsvtiitt is. alle jaereii eeii gruote sugh eudc beijcr ^ 
aciit fort bij d'H' Oouvern' sullen brengeii, waervtMir zijii E. tut 
onderhoudingc van vrundtst^hap on? weder zall vercereu met i 
priiiwu vaeudellkeiis. Jut I'ljrdt Zeelfludin sdij IS* December A." 
1635. * Ondersliint Haas Fnltiuaus. 



CXO*. FORMOSA. 

i Febranri lti3G. ^ 

Nh d« ottdenr^i^ing van Mnttau, ens. (sie hivrvijiir. bide, 27i v.v) giag 
PdMbkim voort met op w. trcden tcgen and^ro dort^i'u, mut wiv wy 
avertutop UKftn. Zoo wr^rd fi|>g4Mrolcken. i«^a Takarejan nt .do TakA- 
r«)aiiacb« dorpeii" (.aijudti Kel^tCKa 12 a lit ni^leu iiu|ji oo>il van TAijunau 
to luudewaarU"! *, dat in 't begin vna liiilt> in uaderworpiag kwnm met 
de verdero .dorpi'n Tammy, TftpoQliangh, eode Batalionw" . . . . ' .medn- 
br«DgeDde IT k<readigc vAmkeas tot c«u tccpkcn vude 1fCtw«scii v«n 
haara gvptiiwchdn i[und« nubin." (V^tl. Orotho, ArrhUf, HI, bid*. 1*5, v.v.; 
JDoifA-A^Mcr i«3«, bldx. 31, v., 70, 286, v.). .Do aniouU'U vaa den 
E. H. GotiTonieur hapr voor(^«toLt, waerpii deMi, in koruujtgetrokkcn'': 

1. Dnt hner laiidt end deu eigeiidam van dieii musteu overgeveu 
aett de Ho. Mo. Heereu St«tcu, end tot teken vau dieu clappM 

'> Z«elaDdia. 

» Daffh-Resuter on Krvn^k: .Nederlfiodera." 

* K«ii 2»ug eu een bef?r. 

^ Xiet ulUen SlalUm, manr ook oakvlv imdorv dorpvu oudi>rwi«rpeti xioh 
in d«M dogen. O. a. wordeo g«>aoi*iiid Tn«lAii^, llalcalonag (GroUie, AriAitf, 
m, bIdK. H«, v.r., UWl. 

^ Ovviveiiuinvn uil Onjtliu, Ar^hitf, III, bldii. 105. 

* Ygl. ovftr de U^i;ing van vc»nhitlKadR dorpen, Urotlie, t. a. p., bids. 106, 
118, enx. Kec hi«ij- b^do«Me Tniudnij ligt aan de Z.W.kuai van bet eiland, 
aan de rivier van dien nanm. 

T Varsolyk nog Groilw, l a. p., bidi. lOR, v. v. 



S76 GENEHALE NEDEELANDSCHE GEOCTEOYEEEDE 

end pyuaDg boomtjes, in faaere aerde gezet, mosten ant Casteel 
brengeii. 

2. Dat de waepenen niet meer tegen de ouse mosten vopren. 

3. Dat op deD dach , al9 alle onse bontgenoeten end vrienden 
veracijnen souden, sij dan mede veracinen mostcD. 

4. Dat [zij] geen Chineeaen souden overlast doen. 

5. Dat, soo snlx rersoeken, met ous sullen gaen oorlogen. 

6. Dat als den priucen stok om haer quam, dan dieneu te ver- 
Bcijnen, 



CXV. StJRlT. 

16367 ' 

Toen de Xederlanders in het Oosten verscbenen, was de machtigste 
staat van V66r-Indi6 het Mohammedaansche rijk der Grootmogok. Het 
stood toen oiider het roemvol bestuur van Akbar den G-roote (1656 — 1605). 
Onder de laatste jaren der regeering van dien Vorst kwamen de onzen in 
een zijner havens. Hot toen krachtig bestuurde rijk strekte zich [ten gevolge 
der aanheohting daaraan van verschillendu Hindoe- en Mohammedaonsche 
ataten) in die dagen uit over geheelHindostan, Bengalen inbegrepen, Guze- 
rat in het Oosten, Orissa in het Westcn, vormden aan de Arabische Zee 
en de Golf van Bengalen de verst verwijderde deelen van Akbar's ataat. 
Zijne pogingen om ook Dekknn (dus VWr-Indie beziiiden de Tapti en 
het Windhya-gebergte en bezuiden de Godaweri) aao zijn rijk te voegen, 
haddon geen voldoond siicces, al waren zij nict geheei zondor rcsultaat 
gebleven: Bemr, Kliandeab en Ahmednagar werden door Akbar tot zijn 
rijk gerekend, a! was de verhoiidinp van ondergoachiktheid niet overal 
gelijk, soma miu of meer nominna]. In liet verdere Dekkan dan bleven 
versKshillende rijken bostaan, voodoopig onaf iiunkelijk van de Gn)ot- 
mogols (Hunter, Gazetteer, pasaim; Giibble, Deccan, pa.tsim, enz.) rijken, 
met verschiUende waarvan de O. I. C. in de eerste jaren dor IT'" eeuw 
almedo In aanraking ia gekomen (Vgl. de contmeten onder de Knat van 
Malftbaiir en de Kiij<t vnn Koromandel, enz.i. 

In l(i02 ver^jcheiien voor hot eerst Xodorlanders in Akbnr':) rijk, cn 
wel van Atjoli uit. Daar tooli waren in Augustus 1601 VPMoliencn twee 
Zt;<^uw9(!bi:' acbepon, wier leidera het geliikte, de vijandelijko verhouding 
tuMsuhen de Nederlanderi* en den Siiltnii (vgl. hierv66r, bldz. ISi3j° 4ts) 
in een vrieudelijke te wijzigou: bij wolke gelegenlieid ook Frederik de 



' Overgeuomeu uit Dagh-Regiater 1636, bldz. 113. 

De fermans wordi'n :} Miiart l6HtJ aan den opperkoopmau te Siirat,Barend 
Pii'tersen, modegodeeld door den goiiverneur van Surat. namen^ den Groot- 
mogol: zij moeten du.s van lets vroeger dagteekeuen. 



ooar-iNDiscuE coupaonu: 160S — ISOO. 



27 r 



UouuuMi zijne viijheid berkrt>«i(. Keu foctoHj, Zeelaud genaamd, werd 
opgeriobc en «enip) NederlaDiler* d44T achiarK«l«t6ii. Twee van hea^ 
Bana de Wolff ea Larer, Ki"K«>> >° 'loi begiu viin 1603 op iulaudMiio 
•Dtw|>«a tiasr de \\>stkiut van V'tjijir-Iudj^ eu kwameo bij !^urat oad d« 
Taptt , tico zeer belangrgk h«adel9cpQU-iiin . vruur c^ iaUaditcbe solicpca 
ait d«n Malci8L'hen Archipftl Icvrfttaen haud«ldrijv«u. Do lUid word Ituuctlia 
d«ti Qi-ooimogol door oeo .goav«rnQiir'' bi!>«tQurd. Dii Nwdnrlitriduni w«r- 
dui f^wd oDtvAngon: .dfi iagUMrtooftn en buwcviMUi oiw i^ooa oleyue 

VTiflnUAbap , erec(«o atmoks md bujs ntct hetgnao ons ran noodc w«8 " 

0{> bet punt lUtitr Atj«li t«ru|{ M k««r»n, werden Xfj dour Akbar Doar 
uJD Uof opoatbodeu. 

Dase «erat« Nederl&ud(fTa , welke Siirat besAclilen, hndden goeds hoop 
op iict dr^jvcD diii in de t'jekomiit vao e«Q niiial^et eiiidea hltndel: 
.w«nt hior pruffijt i« do«n is", vu madden daa ook iner bmU*^ aau tot 
bet vooruittt«D diMtcr commercit m«t oueo tagta schcpftn iVgl. TielB) 
EuropUrt, VI, bidx. -13 r. r.; D4 Joiig«, OpJte»i«f, 11. bldx. 258, 496, r.*, 
Ui]Di«r, Oafrtlttr, VIC, p. 477 f)- Huu optKdrrn w ilau ook hat bagio 
gaweest ouzer »>o belAcip^'ki; veotiging m Kiimt, hetwelk (eg hot dan 
ua atlerl(>i lotwisaeliu^iea] ««ii punt van uitKauK werd voor oiute batldcla- 
batrpkkiiignn nm Uiudoaian, dai , ua oua opiivden in BeDgalao (hi«rv4i^ 
a* CX «uz.) diu liLOg* Cww wagca door ooze kouplicdoo WQid bexoubt. De 
O. I. C van 1603 toch hccft dadol^jk aa haar optredcn Sitnt wednr doen 
bexocken (IWU) en T«nDOAd«luk i» Uma ntwdj* r*!n factory luki-eul tregfl 
dUr opgerichi. lu elk g«val, in 1807 biMttood ei iin ouder leiding 
van David van Deyiuen. Maar 6e gewhteden» er van was in den uerstvn 
t^'d «mi droariffa: d« leid«r d*r faotorij vrerd gevaogvii g«Donieii ea 
kwam on, bare ifoedaraa wordau gMtoIen, eta. Bfj den feilen kwamen 
vooral twe« ^toren aan den dag; h«t stoken der Portiigeenea , velko 
d« komat der Nederlandei-^ doar B«er ongaame sagen eii da knevelarijcn 
^an den tiouvoraeur en vsrder« iolaadera- Vooral met den laatatgeooam- 
den fat-tor hebbcn de ouxen rekoDirig: moetea houdea(De Jot)g«, QpA'onMf, 
HI, bids. 04, v.) In da eerate jarcn waa de vorbondiiig ongiiit*tjg 

lyer^ Iiuintctifn, bids, ltd an b«t sou gemun^n t^d duren, vodr van 
gurvgvldttu baiidel van X<5dvrlaDi]scbti schcpcn op Surat spnike ta. 
Vooral nan Coen , Plater ran den Broocka en Pi«t«i CHtliatoon van Hav«- 
Btcyn is bvt le donkoa, dat d« aandaobi op deu bulangryka plaote g9- 
T««tlgd bloof. In de ecraui plaata aan Van don Broeeke. Den S Augiutu* 
1616, op cyn t^rogkoiuitt van xyn bttkendeii tiM-lit na^r ArabiS (rgl. 
Uiavudr, bldz. liltl), d^ed dexe wakkure pionier Sural aan. Door den 
Gouverneur en andnre aunzieulijken goedontvangcn, kreeg hij de .belofto 
van t« mogen bl^ren.'' Uaar do doar gev^atigdo Engelschoa begonucn 
teg«n de ouxen be iDtrig«et«D en bat koatt« V<vq den Brtwck* nK>e>t« 
gonoeg, om de tuvsegging door den O^uvcraeor i« does goaUnd bnudan. 
'l Sob^nt, dat zyno bodrciging , ropresaillas t« nillan nunon voor de 
bahandciling Van Dnj-nwici aangndaan, demgen indntk luaaktu. ,Hy v«r- 
knoy altbauN verlof, ^cooiuaufliibappeu m«t roluk" te Stirai to lateu lot 
it) bAiliiainc van den Mogol le Surat r^ndfl sijn gekomcn, waaracbter 
da Qouveraeui sicb tbanu verauhooL Van den Broeoke huurde ecu buia 
eu Hot, toen hq den 9 September verl4«k oader groote eerbe«|JKeu van 
de inlandsi^e autoriteiicn , rin- Ncdarlanden aoblsr ondor kldiag van 



278 



aCNERALE NKOi:aLAM»CnC GSOCraoYEK&OE 



dcQ ondprkou)itiiou Wouter Hvuten of Heatfi ■, in 1617 verrao^n 
dfiQ opperkoopmuti P. Ob, von BavMtc^. Diit do tiandnl vn-n bntwlcenia 
vf^ed i^oacht. ((>|>K«koobt werduii «alpetnr, tntlii^u, opium, dioilt voonil 
vslleriwnde kleedeu", iu de oento plaats Toor dcii Malewobeu Archipel 
uu dtuirdoor -do aielp vant t^roote Itchuam" ran 'a Compncnie's c<oia- 
m«ri!iii; lArw^jL door ona nan de markt werdoa trebrotdit o.a. miiakoAt- 
tiotuii , knitdnaKt'lttn , nti«.) , lilijkt wnt liioroic , dn.t di>D 15 Juni I69Q 
Van duu Brotfokft door Co«h wwrd boiiLiumd tyt »Ov«rUi>'ift ov«r im 
Degolifl in Moolm ca Stimlie'' (Vgl. hii^rvoiV. bids. IKi). Na nmxwcrvin^«n 
\Aag» Ambi^'ii kuat, dux. kw&u hij don 4 O»lobi<r 1620 t« Biirttt , uiu 
duar ^roor CommuDdor oa Direoi«ur i« Ukkod." Hij bekt<?edde die be- 
trekking tot £ Doccmbor ItiSS oa werd apgovolgd door J«ii van Hasol, 
dii> «t-ierf 4 Auiru^Miii lEiS'J uu ver\-ajitreu w«rd door Jacob VKnderOnwff ' 
lOnuitgngeivn rt*s. di*r JImnn XVII, Aug. I'UT. JiS Xov. I(tI9, lit Maarl 
J&i^f; ma. «n g^drukt Ja^nmai tan IHeltr van 4ru Bneflu, eiu). it<^lialve 
in Hnrnt xolf, wanr d* hoofdfiit^lory vriut govnuti^d, drev^s mij in d«'J 
jar«D, ««iki» Torli<<p»u v66t Wc vcrkfeutm van oadirxtMaudo fenoaiM, 
baodel U, haddoii tonmiit^to b«tr<rkkini;nn amigi^knoopi mot vnranhillonde 
plaahien, weike lautdryen vriU ni«b altyd door in atand werdt^n KPhoudnn, 
inanr tonh in dew jaran vi>eliii de c«nlrti voor oiizea UiudotKumtuh^u 
tuiDdel bl«v<>ii : Bmaoli , Baroda, Cmnbay . Ahoindabnd , BiirbaiQp<>i!r, 
Agra, Dsjalalpocr , ons. M(?l do bovt^Dg^noemde mocilijktifrdcn (nonoiir* 
Nntiff von aad^rs Biimpmumn, alUrlni voxntiaa dor inUiiidnolio autori- 
tcilen, li«t luoiiopoEuoorau door hoii van »oinuiiKv bnuduUartike)ea,«ux,) 
bleren wij kampon en niot alt^'d gbig hat j^Amakkolijk, de raoeilijkhedea 
t« bovaii tn koiiii>ii. OiidnmLiutridfi t'crmani) K<'v<-n <-i->ii blik op du poaili* 
der onsea in h«t rjjk van dcu niQtuiQKa\ iXgl. Dayh Hegiattr* J024 — JUtdi 
1631 — 1634, ISXf pasaioi: tmuiljftffereu jaumani van ditu eomniMariti Dirk 
ton dtr Irtm ISST^ldSS , onu Ugtgntn m ut*i v« ra n Hcadrik Hmutnur earn 
Btwindhebitr* , IS Aug. 16Si, em.). Ook reeda vroeRW waren veraohillende 
fennana ran vr^en handnl, vrijdnm van lollen. otik. door d«ii Groet- 
tnogol aaa den ouiceu vorle^ail, mnar, ufptchoon ik WM'-t, dat i^ verlMiid 
sya, trof ik lieu met in exteam ami. 

Hoe sijne Maj' aiet en begoert, cude seer hoo»h opsiJD nugenade 
vefbiet, dat den nidigo utl' waiter aeu depeudeect duor niemaut 



> In 1617 dr'cd Van dm Branrkn opnieuw ecu ntia naor bet wefften van 
Aaie. Op dii>n trmbl. aLraiidd^ ziju ^obi]i up da ka^i tuniii'hi^u tiural en Daman, 
njii don (>rvoloii MoKold land". Kij richtte d»nr hei qt'ort ofte bariionde t«n 
Broftijkn" op, lietwclk liy den 21 Aug. 1617 met de ajjnan vorlim voor Bunt, 
oDi eiJQ markwaardigp roia dwars doi>r Dckkan m> boginnen. Die t(id<<]ijke rer- 
ateirkiug lag tnsstrbeo IJuliMtr on nundivt. Vnn di^n BroiM^ke'n |ilan «a«, hat 
Nod{jrlanda<.'bi! kantoor tu MBzulii^uiani t« bercikou, Do vvii, door ben" 
gBToIgd, is op dc lagonwnordign kaarusn sci'cr gor>d na tf> snan. HijgingdaBi 
eenit nanr Siirnt, vntidaur nuat- Gaudiri, vorder iiver Patoda, Ammpoer,] 
Haidi*rabad fOvlooudui, Ibi-aliiiiipauim, GoentoQr, nuar Masulipalam , waa«j 
hy den 2^ Deoembar aatikwam, Mneilijkhodon, van dc inl&nddchc antoriteitAn 
ondervcindHU, dadeu hem bealuiten. met syD troap nanr Polikal la tCMhB| 
waur hij deu 9 Januari ICIS arriveerdo. 



ooBT-iNDisnmt rjouPAOME 1602 — IBOO. 279 

ine«r, 't sij gouvi-rneur off pacliter (oiider wiii practext tsoude mog«ii 
Wdpcii) gomimitpulinecrt , grpurhl, oftii hectun inert w«rt ' , miicr iu 
contra dattet de Nedurlnndcra eu de EDgcrlntii - , mitsgaders nWt 
Andere coopluijden sal vrij «taeii, die vnti de bouwluijdt^u te coupen 
Hadt do Itoiiwlnijclrn iiRiide coopliedcn tc rercoopen. 

Dat sijne Maj'^ niet en begeert ende expres verhipt de reaiilenten 
off opperhooffdeu dieder run wegen de Nederlantse endo Enj^clse 
Comp* ill Snratte reeidereu, meer uijt Surutle uacr Suhftl^ ' 
user ban steepen (om dner I>c£(iigne8 aldaer If. TerricKtvn) xudcu 
nogen rcijzcn, maer d'opperhooffden vnii dr schcp*^ii in fiiimitc 
cometi ende aldaer consul Utuu, wegen Igeeae in negolie te ver- 
^richtcn hcbben. Wijdere (iat elk 12 lack • off 1200000 ropia» sen 
coDpmauschappen offle coutaut gestadiuh tot eeii ouderpaut moeteu 
fauudeii , ende ^'oorders (lot geen van beijde CoiDp'"* met hnere 
schepen meer voor de revier vnn Sumtte siilleu mogen settcu <im 
huuue goedereu de revier up etide aff Ic brcngcn, inavr mt-t tU-iielve 
inde com van Suhnlij moetcn kumeri, norhie oock tTnerwatcr met 
doeae jacht«uuffte freguteu muer te bevart-u, etc", ^ 



1 Xan dor moeilgkhedon, wtuu-nwdo de oaxim hnddeo t« atrqdsn. 

' Dc Nftd«rlandacli« opporkoopmna I'ictcniin en de Engclschn proiidont 
Williiun Mvtholt w«rd«n gMnmoQljjk di:wr dun Ooiiv<<m«ur opontbodon , om 
de furuiiiu.s m booraii voorlcaen. 

* Do K. g. .knm \-nn Srthalij", bCDOord^n A« monding d«r Tnpti (te^ffla- 
woordtfj Snru-li), tonti de ankArplaata d«r N<fd«rlitnd«ni , Eii|r'>t»i^li<'n uiti. 

* Lack beteekeui hoDderddaiseod cu voorat ICW.OOO ropy's {Htbmm JoJnam, 
p. itSI, V.]' £<3D silver ropy te Surat waajn Valentijna tijdaOat\iiver(BafacM, 
hliM. Bd9), in lliUil wnron »g binncn 'sCompogiiio's gehied gangbnar voor 28 
swan Btuiwri (rioJtnnt&ooft, III. bldx. S15], ongcveer 16i0: 34 4taiv«r (Jl^ 
dngm Hist. 0m., 111. blndK. a»8). 

* DeMi tw««tl« fttrmnti b«viel niM Aim dft oucad va d« Gngelscb«n, nWAr 
do Guut'cmour xri Inioi- a«ii Piut^men, dai dcaw beporkmiz .iiivt ona, ma&r 

LaUcoo d'Kiigelwi] raeokte, omdat ay mot liaer olegne jactiteu in der Portu* 
tn plaaUen awnrvon; hare go6d«ren de rivieren Broaloba codA Cambagft 

^Bieeaden op t« roeiYn , vonr d« rivier liare );oeder»D lost«D, eild« vm»r sg 
oundi>a ufT ai<icbtea, bum eija Jauouidii uad« tboUen socbten t' ooitredcaa." 
{Uagh-Rr^iiatr 16M, bidz. 118). Wat de Ooovontear aan Mecbolt *on hebbim 



eso 



QENEIULE XBDERLAND8CKE GSOCmiOTtEBDE 



CXYI. UENOA.LEN. 

16 September 163<>. ■ 

Niett«|j[ututUtta(ltt deu ferrnxn vaii 1 AuKualuA lt{ft&(bi«TV<Ur bids. 308), 
bleveu de vt-xatios, wMurooder de onaeu by iiunaen haQ(l«l op Bengklen 
Jcdflit, voortdiircQ iDa^h-Bt^ter 1696, bldz. :!J3. SU, 'IJi; k^. hioriuv, 
bide. :jH3). Ueu d«od doatxtm yvorig po^ugcn, dun Grootmogol in oo* 
bttla-n^ ut wriDDVn eQ oodemtwuida f«rjniu) wwrd rerkreijvii door dm 
oppcrcoupnui BiLrant FitiMrMu tii Surat .duor bdtulp von deu ^woesen 
Ziintaen gouv«rti«ur MirmcMa (sie hif>rT<Mr, bldz. 269) und« aoders 
gtootfiu." Deu 8 Outobui- word dit stuk van Agm nur de oqz«d in 
Hoegli gcxondeu; het kou dus sleahw resnluiai li«bbeo Utw d<ui .bet 
a^courdi van is SepUmber, lucrauliier voli^eadfi {fiafh-Btfi^r 1637, 
bld>. lUS). 

ITiftDBlAat vaut linaaQ door Zijoe Maj* den grootcn 
Uogol ofte Coninck Chnjean aende Neerliudtsc:he C(imp'% 
om liber eii vrij dour eride in ^m Bengala te mogen 
aegotieereo, houdende up I&alanichaii ^, gruutgouTerueur 
in Bongnla. 

Hfjurt vnti alle ervareuUicijt under wicus schadiiwe uock alle eer> 
bserheijt scbuijlt, stAuder tsd itUe Uiideu, nUer coninglicu hoeck- 
pilacr, bewaerder der cuuiiigheD acUattcTi , weerdich om van coDinghen 
bemiut te wesen, uijtmuntetwLe orider alle mijne ainarauwen, " 
a«ugeuaeiiijst« vau alle mijue ractshcerea* tot wieu mijn geuegeuthe^'t 
soudauich uit:t eii oan zijii , oil' zijii Dierijteti zijn nocb veel grooter, 
jae soodanioli dat htt met He moiide niet uijtapreecken can, wien 
ick oock buudc cudc iieuaeenif: (omdat ick hum vita joucx op gekeat 
bebbe) lUs mijn blovtmagbe e»d« wirn ick oock iii allea r&ot vra^, 
lijt gbij, uameutHjck Isalaincbau; gedeuckt dat gij de eere, (respect 
endf! de goeile geuegeuthciji dien ick tot u dragbe iu guede nch* 
tisghe neeme. 

Ick doeu ni. coudt als dat de Hollanders groote machtige coop- 
lieden zijn ende dat aij grout misnucghcn hcbbeu gtMiumen over dat 
de Porlugee»eii iu Beiigaleii veel vau hun volcij met vcrgiff vcrgcTen 
ende omgebracbl hebbeu, twelctj Ul. wel bohoordeii to wcet«D. 

■ Ovorgftoouon nit Oagh-IUgwttr 1637, hlit. 105. 

* IsliUTi Kbaa tooh xeker. Bvn niouwe bijdrmgi' vo^r do g«groDdh<iid mgoer 
Tnug, til' Huutor aiub uiot vorgul hooft iu di) chrunuloifittcliv opvoljpog dtr 
nababs vno Bengalen (Zi« hiemii^r, bids. H'i^, naat &). 

* Vgl. Hobton-Jobton , p. 11 /L, aub voce , Ajii<(.-«r" ? 




aon-jsioKma aaaaxastK IflOS — ISOO. 



2t>l 



Eide ieagBMS (bl d^olkadas in mgoe bnuJarrs «ida Uadta 
aimem oa nvMqcfc hien aifQiw ta drqnn roiic Ux lij hMt ondv 
mijoe tdttdove ofte pmccxie Wgrrrit eaJf bicts tot nulitie o(ta 
prgaditw vaa aynes slMt |mcCiaca«a, awer mtjur liuilrti met hkerr 
Mg ot i e T eihte t m. n^ haer gvdirartich ra^ ■pewillich unguea bcstaa 
UMMHMn, etxlt likl d'ooderriudtughr utis kcvft gvlecrl, d^gMMllt 
HtJluiilcts eea tuoeere, fideb eude opraclite uaiip u, soo beveedik 
hel ou, ome oofea otct d« wire l« &Umi, luer in goede kcbtiDglu) 
le hoaven cnde 1um« in mlics behulpsaem te nja. WeabftlTei noom- 
■uodcerea Jck DL dM CL Iwer in alles, TaenitDa nj UL. noodioli 
heUwB, cnlt beholpsacm voen endc lettea d«t baer rui de Putiu- 
gccsea ^een urerUst geschiet. Godt he«ft de Portugeesen eens gr- 
•tnft. cssseertM Tooit cndc doebc aldacr ujjt mija Uudt gva rade 
Totncken, wmi uoek dstse voortaru aiet vnler in Beugkls cumrn 
huidden opdat LI. vAndeselve t'eenigertiji dour h»er TBiscbe pnc- 
tijc^jaea niel bedrw^u wert. VooidcTs tot een bcslaijt gebiede ick 
UL aladac U]. dit one mandket ofle gebudt user cumpt ende in 
adiCiDghe neempt, opdat I'l. daeidoor oust gUDste (di« tot Ul. 
groot is) u(x:h meer eade meer mocht doea MnwnsHD eode vcr- 
meerdereo , etc*. 

Actum in Mandoa * den 23 dach der niaeu Semvaer ■ iot 9 
jkfr outlier rtgeeriagbe pude A- Muhomet 1048 den 13 daoli drr 
macQt RtbbeUchei, ' njode rolgeus oose rcc^aeuiug deo Itf Sep> 
tember 1036. * 



< MudQ (MudogiBrb) In Hal«a l2^l' X.B., 75-26' OX)? TrI. HosMr, 
(iatetteer, VI, bids. 303^ 

* Sliuiur? Over dc lijdrvki^mD^ cuder lyah J«luui ue CuDmrygbftm , fi»4Mi« 
•TM, p. Wf; SeweU, /wfuin CWeitdar, p. M /. 

* Babi kl-ftcbir. 

* aUgt den iabotic vnn dit firnuut blyokt Meokcrlgk . . . . d* gmoc* gnaaUi , 
dit d*n Coninok d«»«n iMdamcbui t««dr»»iJit, nltoo beta volgvanwu gvdavu 
TervoncJc g^en wottcn bcgoort voor w aehryren boe liom met d'aiwe ««f«ii 
d« uiUeu rjidn »ad«r« Ki^'^^ichndeii oldaor ml dnkghen, waaru^t tu boduohtca 
i», dit tw«edc Oiauui ftUoo weynioh »I»t wmte (sie bi«rviV}r, blda. 880) nX 
werdeQ g«acht, eode dst de Compi" »ld«or oiioinflriuoiir deu gewenjisn luodel 
s«d optiDeer«ii, dat deo t^t sal c^eab&raa" \,l/afK-Rifi4Ur 1S37, bid*. 106). 



S90 aSNEBALE NEDEELANDSCUE GEOCTBOTEIE DE 

Btaanden ferman (Zie Dagk-Regiater 1636, bids. 2S4 v. v., 288; 1637, hliz. 
91, v., waar hot atuk ook in afgcdnikt). 

Fennaa van den k'' van OolcoDtia seu d'onse verleent. 

Buveu atondt des Kouings tiaem met zijn eijgeii hnudt gefchreven: 
Sulltau Abdula Godophin, 

Ick coniuck iu gelijckeoisse bij da opgaeude zonae, die den gan- 
sschen aerdtbodem verlightet, uaest Godt de grootste deser werelldt. ' 

Onder mijn liefTelicke schaduwe hebt ghijlieden veeU jaeren ge- 
schuijlt ende eegge, dat ich Ul. meeuinge een corten tijt geleden 
uijt Ul. schrijve^s hebbe verstaan. Den Gouvern'' ' heefft UI. ende 
Ul. volck vour mij met veell actie grootelijcx beschulldight * , dai 
Ul. eeuige gewelldeu hem aoudt hebbeu gedaen eude nieuwe coss- 
tuijmen soekt in te voeren ; dogh vertrouwen ende beellden ons iu» 
Bulcx soodauigh niet te sijn. Hierop hebbe mijn gonverneur geman- 
deert, dat zall traghteu met Ul. in alle vrundschap ende redelijckh^ 
om te gaen. Ick hebbe hem ook voorgehonden , off hij Ul. eenigh 
gellt affgedrongen hadde, waerop hij geaudtwoordt heefft, soo Ul. 
bqIx vuor den Sarsamel * endt: Sabandai conde betuijgen , hij Ul. 
wederom restitaeeren sonde , 't welck hem oock belast hadde. Mede 
dat sail letten , Ul. niet alleen van hem maer ook van eenige ^ andere 
overlast geschiedt. Ul. offte UI. volck moeteii ook niet buijteu de 
redelijckh' gaen offte eenige nieuwe cosstuijmen juvoereii. Het contract 
tusscheu Ul. ende mij gemaeckt, geliefft op zijn behoorlijcke tijt te 
betalen eude dan mooght met geVnsth' Ul. negotie drijven. Indien 
Ul. hier op eenigh gewelldt van ijmandt, wiet ook soude mogeu 
wesen, geschiedt, doet mij sulx weten: 'tselve mij ter kennisse 
komeude, zall ze doen straffen ter excempell van andere. Ul. zijt 
mijn volck; drijfft U negotie gerustelijck ; mooght up dit mijn woordt 
vertrouwen. Dit is mijn firman, 't welck alle gouvern" eude andere 
prijvate persoouen moeteu gehoorsamcn. 

Gegeven den 39* der maeiidt s Jamadissanij oH'te 
naer onse reckeninge den 27* 9'*' A" 1636. « 

' Het Uagh- Register hwfift hier nog: „Aendcn Cap' der HoUaaderd in 
Ilasilipatnam »ijude, inai;htich etide aU con tijger ter zee, hooft over de 
zijiie, fiuvfl dit mijn tirmun." 

' Van Muzi]li|)at4iui. 

" Vgl, Uagh-Regititer 16.W , bldz. yi. 

* Dagh- llegititer : .Sarsiinet". 

* DaghHegiKter: gi-ouiKhi;. 

e De 27'" November lG3t> valt op deu 29"" Djoemada '1-achir. 



DCKfT-DCUISCUK COUPAQNIE lfl02 1800. 



291 



CXXI. UJAXBI. 



December 1636. ■ 



Na h«t vwrdrag RMt Pjotabi vim S5 Ootobvr 1031 («« ht«c<r6iir , bids. 
174) blereo d« baDdeLtbetTekUn^vn -^ p<!p«r waa bier in de «enite plaata 
e«K>oht — Toondnren, men afwiuAlend resaltsAi en onder afwuMflenda 
geijudti«id ten opsit^te vau elkaiider. E«a ruatpiint up deu w«g waa 
oadentaoode ov«r«ei)kom8C (vt\. Tiele — Ueens, Bwtvgtn/ffn, II, bids. 
XXrV. V.T., LSXIV, T.; O^A-Befwrtr, J«M— i«f7, paMim: Mac Leod, 0. 1. 0. 
op SuoMtni in lndiMh« Gidx, ISOU, blda. 1354, r.r. , L819. v.v.),opgflinaak( 
in df>n VQiin van ,vmghrn ands voorttttllingwu" ran d« xyd« vao Djambi 
en antwoorden doarop vaa deo kaot van d«a koopnan Lukas do Togol , 
die toRn in DJnmbi oiix« tum^le^nh^dcn bftbnrligd<>. 

Onder tlit recht zaI -^taen pangoran Ava - eude bet opperhooft 
der Hcitlanden io Janiby. 

De Nederlauders reraoecken dst paogonu Ava * hare voor dese 
toegestaiie vnjheden niet vermiudert. 

1. 

£entelijck begecrt drn Couiock. dat het raertuijcb van Jambij 
op vat pUeta het oock soude mogeii handelen niet nengehaelt zal 
wordcn ende bij aldien d^Hullanders ecuicb vatrtuijcb aeuslaeu . 
begccrt den couinck twpeviiudich aal gcrestitueert. wdrdeti. 

Kent«lijck : gelijck ruur desen gebruijckelijck is grweest, de plnetse 
te uoemeu derwaerts d« vaertiiijgcn suUen vertreckea , alsoo c«a 
hierin souder spesiaale ordre vandea Kd. U' Gonvenieur Geiierael 
niet antwoorden. * 

2. 

Daer en boven soo eenich bandelvnerttiijch oft« in ofte uijt Jambij 
gaet, soot s«lve vande HoUauden wort aeogetfist, btgeert deu ooninck , 



> 07«rg«ncnnea nit Dagti' S^itttr /«37, bldz. 49, v.v. 

* Uoet ago apangornn Aria", dio in 1086 de rcgc«rjng orer Dj&mbi hod 
aaiivaord, na re«ds gnruimen tijd de fr-it«1yk« loiding van bei bentnur in 
baaden i« b«bbeii gehad (Zi« Bottwloft" • ^^i bide. L\XJV,'V.>. 

* In tluze eu du vulgeodv vrageu van dvu PaDi;«rBit nil Let antwoord 
daarop van onsen rortcgt-nwoordiger ligt ooo dcr twistpunlcn t\UAcheo d« 
0. 1. C on Djuinbi opijiwlotrn. Rwidii s«dort Miniga jaran hialdan wi| d« 
jookea van Putaui, Siuia, onx., die popcr gingm ladea La Djambi Toor 
and^re plaat^en don Hatavia, aan; wjj liohtoa de pepcr er uit <>n bctaald^n 
die u>i;pu marktpr^d {fiotiimloffen , II, bids. ?CXVII, uoot 1|, teivryl audera 
aioadw-jlIigJi«d«ii met uitbleveu (Vi[l. ook het vontraot ntei Fal«mbaiig van 
81 Joai 1641]. 



293 



OENKK-ILE >EDl:Kl.A^PSCKE tiEUCTROTEERDK 



dat alle liner gcedercn hocr weder rergoct ziillnu worden , van AJer 
Itam ' aff, tot Poulo Bavalla ' ende Gualk Tom(|Ual. ■ 

Het tweede xulleu vrij deu Cuiiiiick bij provisie tovslaen; ouder- 
tDBsrhan Tcrwnchtci) nacrilcr ardre vaiide E. heergOTiverneargeDoraal. 

S. 

Wijdere hegeert den coninok* dat de scheepen bmjten voor Quale 
Injoor * sulleo anckerea eude sooee biuueu comeu, sulleose voor de 
revier Sungeij Assam * ten aiicker comen ende soowel int aij^aen 
ais incomen sullen door Qunin lojoor pnsseeren. 



Doch cunnen niet verwilligeii in eenicli nieiiw anckcr plaeta, 
dewijl dit mede eeii uieuwe voiit is, maer moct siju hoocheyt teelre 
als mede alio nudere nieuwc invcieringhe bij deu Ed. Heer gouver- 
neur-geucraal vcraoucken. 



I 



Voordera begeert deu paugoraii, als men deu peeper sal wegeu, 
dat deselve met des couincx daptsje " sal gewooghen wordeu, gelqck 
uock alle undere cuupluijdeu tiulleu doen. 

Aeiigueiide deu daeUjeu wij vertrouweu dat deu paugonn gerech- 
ticlicijt in eijn lant. snl hauihaveu iMidc gecn clceuder noch gn»oter 
daetche sal tn voercn als roor dcHon gt'.brnijckt is gcweest end« de 
prBctijcf[ae dcr Cliijucescn int veraudereu vau de daetsche sal wegb- 
neemen, twetck una souderlingh aengerinem 7Jil zijn. 

5. 

Boven deaen begeert den coiiiuck , sou de Hollanders voor de stadfe, 
mist scharp Kliioteu, ' justitie over de »oUc te doeu iiaer de coftj 
tuijme van Jambij. 



I Op d« Eoart. Middm-Sumalm d»r iii«uwe niigave van St«mfoort «o 
Tea SiethofTii atlas ireft men een Ajar Itau Laoet ea een Ajer Itam Dalam 
•an tea Zuiden dcr Balnng Uari. 

' VBnni>i«ilclylt poclon Dorlmln. 

> Zukvr du Kuuwula (muuiiiug) der TotiKkul-rivJcr. I)«e« asuvijxinjteD ^evaii 
das lun dv gntnxcn, nnk no; ongnvftfir dfl tcg'^nwoordi^. van Bjombi. 

* Di- k(M>wiilu dnr ScMxi)t«i Niuor, da Wextelijke utondisg dei- Batons fiari. 

'' Ecii dor ^ijtitkjceti von d« Niocr. 

■ Oewichl: datjin. 

! Eeii uieb g«beel ongfawona baldadigb«id Am Xedw-landera ran die dagen. 




ooer-ntuiscHE oompaomr 1602 — ISOO. 



293 



Soo ijmftQt e«n giuff, caaou Btrscliirt voor (te stnHl met «ch«rp 
gelwlen, voorTaer zulcx is onbehuorlijck eiidc tcgen rvcht rau vniut* 
schsp : deselve sal gemalctcfrt worden Dter rechte taq Nerrlandt. 

«. 

Voorders ijmsnt qaetseode begeert da( use groothpTt dcr quetsure 
sterrende ', diit die geene die geschooien sal hebben door den pan- 
goniu gejustitieert sal wurden datter de doot uaer volchc, eude aoo 
ijmant sal vechtcu met df* Jambijticrsen, sal mede nae dc Jambijiiese 
Kchte geoordeelt vordeu ; van grlijcken soo ijmant rau de Jambij- 
necacu sal vccht«a met dt HuUanden, sal mede iiaar de JambijuecM 
rechl«u gcstmfi worden. 

Endesoo ijmaut meteencoegeloft^andcKiuteineenichgefechtgedoot 
worden, versouckt, [dat] aijne hoocheijt iudeseu ouseu oude vrijheijt 
niet venniadert, maer dat de Jambijiieesen naderechten vau Jambij 
ende onse Nederlauden uaar uuse Neerlaulse rechteu mugheu ge- 
oordeelt vrorden, gelijck het recht van ambassaetschap ende bont- 
genootschap is vereijschende. 

7. 
Mede begeert den coninck , soo ijmandt van de Hollanders sich 
Tcrmenght met Jambij»e vroniren, dat deaelve met soodaeuighe recht 
sal gestinft wurden als in Jambij gebruijckclijck is. 

Van geiijcken soo sich ijemant vaude Nederiandera met een 
Jambijache vroawe vermengbt, dat de vronwe naer de Jnmbijsche 
rechteu eude de mans iia de Nederlaut6<:he r«cht«u sal geattaft wurden* 
uijt craciht vani evengenoemde recbt van amhussaetschnpp *. 

8. 

Noch begeert deu couinck , soo eenich Chijneesch schuldich is 
aeude ^'cderlatitsche Comp''^ eude deselve daeruver gebundeu ofte in 
de botjen geslooten wordt, scboon off de Chijnees redeu geeft, soo 
d^IIoUanders tselre deu coninck niet te kenuen gegeveo, over de 
Nederlanders aoodanich recht doeu als in Jambij sal ganghbaer siju. 

Dit achtste artijckel atsmede de twee voorgaeiide strijden directelijck 



* De tin is hicr niet ^liael duidclyk. 

■ Het magstitk dor exterritoniiliteitai«oht«n was t«n optichtc van Djambi 
reMlii m-dnrt (Muik^ jarea eeo net«lig« quuvvtii* gdwccst (Vgl. BovwMoff^, II, 
bldz. XXXI, v.; tm^titgtgtvtn ntigaitt can J>. TVcmJ U Djambi aan 00. Speox, 
Jan. 1631; J. Ooettrw^dt «n Spatx, ») Od, 1531; t^^ aau Oo»ltneyekf 

e Nov. leai. 



294 QENEKALE NEDEELAKDSCUE OEOCTBOYEERDE 

tegen het oude contract • ende tegeu de vrijheeden ods voor deseu 
vergnnt ; sou wordt mede deu beloofden eijscher van d'B. Heer 
GouverneuT Geuerael al te spits afgeslaghen ^, oversulcx cunnea 
hierinne niet cousenteeren , maer verwachteu dat sijne faoocheijt 
hierin eich beter sal beradeu, eude dat geeu verminderaer maereen 
vermeerder zal ziju vande immuQiteijteu eude prevUegien d'onse bij 
aijne hoocheijt vooroudeia uijt sonderlinghe liefdeu toegestaen '. 



CXXIL EU8T TAN MlLi-BAAB. 

Hasrt 1637. * 

Dec 26 Augustus 1636 werd uit Batavia een vloot van 10 aohepen 
onder bevel van den oommandeur Jacob Coper gezonden nuaer de ouate 
van Indian, Ooa, Suratte ende Persia", o.a. „oiii do bbarra' van Ooa 
te besloyten, d'aencomende seooursen uijt Fortugael t'intercipieeren , de 
vertreokende oraken, Aa binneo te houdeii, ende deu vijandt taij bg 
elaohleveringb oftc andersints alien mogelijcken affbreuck te does." Men 
is midden ia den Btrijd tegen Portugal in het Ooaten: een strijd, aan- 
gebonden door Portugal, dat de kroon-eeuboid met Spanje als motief 
voor een vijandelijk optreden tegen de koene en gevreesde Nederlandsohe 
handelarea in IndiS, opstandelingen toch tegen het Spaansche regi- 
ment in Europa, gretig gebruikte; een strijd, door de Xederlanders 
gaame aanvaard en aedert het optreden dor O. I. C. van 1602 door hen 
mot ateed)) meer succes en hoe Isnger hoe Hystcmatiacher gevoord, hoe 
krachtiger het lichaam der Edele Maatsuhappij zicii voclde. Ambon en 



' Dit contract is mij niet bokend. 

* la mij niet duidolijk. 

* ,0p voor verhaelde antwoorde als do gedaeue clachten ende eonigo 
dreijgomenten , hadden den ooninok oijntelijck toe geataen dat ooze scheepen 
tot voor Sangrij (SoengeiP) Assem onde niet vorder mochten opcoomen, 
eijnde omtrent eon musquetsschoot van onze logie. cm, soo hij voorgafi, van 
d' ongelucken , die doort caaonschieten in de stadt mochten ontataon, bovr^jt 
te woaen, dacrbij vorsouckende dat de Voghel aende Ed. H' Oenerael by 
s(jne missieve geliefde over te dragheu, onse acheepea in toecomonde voor 
Quala Injoor mochteu anckereii om daer mede te beter voor de Portugeesen 
bevrijt te syu , weloke plaetse d' onse opt begoeron dea conincx hadden doen 
diepen ende dcselve met 1^ vadom water ende beqimmer als Quala Sadou 
(Koewala Sadoe) otn de aoheepen daerdeur in zee te brenghen bevonden, 
waerop gemelte Yoghel onso ordre is iuwaehtenJe. Hiermede blevca alte 
voirdere queatien aoot achecn voor die tijt goaasopieert . . . ." [Dagh- Register 
1637, bldz. 51, v.). 

* Overgenomen uit Dagk-Regisler 1637, bldz. 252. 

" Baar, Fortug. barra, toegnag tot een haven, zandbank of klippenrij v66r 
een havea. 



kfiMi l«»— 1!M». 



8»& 



SD: !■ t^BMMtatte vtntea wari kM. Jimt ma Tiinrliafciiffi vwImiiA* 

waft fcti wO 4Mk AMfti^, MMlHinKgi immM in dta toidoiwUMik ivp 
4t Svtofl^ «s T l» Q« nn f K Bat atvfc t tMi nbafc «■ nwwnilil iiTina 
vDor ftrmt-Aiia. SUakft, «■» no^ in ban Waia pUvrva, auttr ««rd 

tNB IB ^A gifailiw «wi Anf. «a«r ktuk hxsebrt noni nl, <nw <x. • 

^ hMMpkMir Gos, TM f TttigJ T«ah«BO«i«Mvehivk:MB4» WaM* 
iam. «u TMr-IadiL De expaikw v»a » Aujpuuu IfiW a. «. hNwi bM. 
Slal 4m» Ttoo* (tiiv ^ *■ ■***' ^** ^•"S*» v<»n Aiwfr: Jui viut TviMrh * 
«b iaea»t ovvc dv vtoot*. «wl« «o«k om toot Go* K^bf^jjcki t« <K«a^Ki 
iniiaa 4* gilfiihagl aaks MttMt) >Li aaihiwdtur Mnd«a eoiunek 
ran Viatapaw, nIclMi (Iomi) «*a vijaadl dw Pt>rtii«JtMa a^iud* (Mr** 
CMHIBHtt MI^M, «M 6W I* IkOd* MMetMtMl'* (Pi^> Jhffttw MM, 

D« .eooiarl: rui Tuaapoar" la hot laatsu iml Amt \V mtw» 

ftU fBUvUjk ouafh&nk^Iijk rijk x«stichi , hiul h«t , uoiiw MobMuui««iuu«v>h« 
ba«fscben staaade. t^k BiJKp<Mr oi Vijavapur nrh suvda aitg«bmd. 
Mm de hoofdiud fn d«u«JfdMk uaatn al« Muirum (in hot pnaidtol- 
•chap Bomb*;, op 16* 47 4&* N. B «-o 7V 4«r &* O. L.) •trvkt* h<4>w>h 
nil io bet b««in d«r 10** »au« Uk langs «ml d««l dw WratkuKt Tan 
VMr-Indii: Ooa b-r. was mmi i^iMr havana, aa d« PofWi^aoMa habbaa 
4ms atad en omgaving in t&IO op Byapoar vtyrorard. Onrixaa* witlau 
de befaeaneherB vaa dit rijk ontr "t atgomoeD hun maoht ia duatMliaud* 
•eav uH te bmdeo ta *r warart lf)d«n, dat ay ala d« luaobltcato d*r 
Uohammadaaoaeha rarrtvo ran Dokkaa wwden b«Mhouwd. Siittui AU 
AdU Sjab rsneniitdti de MobanunvdaaiaaobB Tont«n van Oolkonda. 
Admadnagar en Bidar tot ^n Tctrbo«dUf«alMtHtado«-rUk VQa^vana^ar, 
dat dan ook dooc ban faij dau alaR ran Talikol in I3lt& (vgl hiorviUr, 
bids. 46, &(, 83) aoo goed aU Temreticd word: aloobta imq ovarblJifMl 
Tan da troa t er c madit blmf. OtUe Bjjapoer profitoarda on won in natibl 
en aaniicD, vooral oiider Ibrahim Adil SJah (I&71)— 1630). luaJdd«l» waa 
b«i rgk dvr Hro«tmi>gols opg^komvo; Akbai' da itnwta had m 16M don 
troon «r ran b»kiommen (vgl. biorvAilr, bidi. 'IJtn OB gcdursada afiiia 
regenring \1&M — I60n> vtoh h|j in Dokkaii itoorgedrougan. Tooli galaki* 
bot bam nint. ziiu gwng tot Bjjupoof uit t« atnikkaD; aaral ^Jah Johaa 
irlst, na Tnichlelooic po)f ingen earat, Ahmodaagar ralledig ta ondarwarpan 
OD Byapoer eti OolkoDda lot bclaliait vuu aobatting lu dwiut^<n, Dll voDd 
plaata in 1696, dus joist in d« dagea, wnarvao hi«r Hpi«Va ia, toan 
Mohammed Adil op don trooo van Byapoar lat tl&M— 1656). Duapuor 
atroktft tich loen in h«t Noordnn itit aAn de kim tot oamiddnlijk b«iuid«ii 
Bombay*, in but Ziiidvn tol bvatiidrti (JIoii, mmar dit* ktiMlliJii wan iiint 



< Bat«r: Johan von Twiitt, e«n aeer bekenda flguur uit on<a kolonUla $•• 
«chiedema van die t^den, weike h.v. it gcwooat de ««rtto Nodurlandaoba 
gouv«rn«iir van hi^t in IMl vorori^rde Mslaka. 

* Dabhol o. a. beboord« lot ayn gAbied. 



296 



OKH3EEALE NEDE&LANDflCBK OtOCTBOYEKaDS 



^bMl un dsa vont viui RrjnpnAr nndHrworprtn , ci. a. omdftt da PorLD- 
getMB Ooft on ougoviim in l(«ait Iwdduu. Ni<!it«itcniit«aa(Ie> hat opdrioiten 
dor Grootmogoln brrlddf Byo-posr aicb bitiD«nwaarU in Oostelijka en 
Zuid-oCNt«ltJkn richtiag iiok xtottdn nit (Vgl. Hunt«r, OateHmr, I, p. 85; 
II. |>. lUff; m. p. 387; IV, p. 3S6ff, StBf; Uiibble, li^ccan, pOMin 
on do kanrU>n>; Da^h-SegUter 1636, bids. Ill, 2a0, IJIS: JSI7, bid*. 106. 
Dc nnndncbt der O. I. C wiu rendu tpoodig op lift r(|k van Bjjspoer 
gi!V)i4tigd nn voonki op «v<.-rmAefde ooopvtadt Dnbntil" l'I>ft Jong«, 
Opk«nut, III, bldji. 140, i.) on n>oiii gtraiiuon t\jd v<!iilr d« sendioc 
van Van Twist io Iti36 wim men m«l die tttnd in oanrftlciiig eekomen. 
lift bfttrek]iiug«a war«u nlei Klbeda van vrieadelijkeu aard. Zoo werd 
ongeveer 1633 met Dabbol vrcde gwtloten, omdal ds koopli?dea van 
8anit hinder oudervondcn van den oorlogstumtntid mtl hot uog: op 
dnn Arnbis^h<-n hAnd(>I, waorvoor Dnbhol ««d pttut van nit^ang was, 
vn omdat men d';n Grootmogol U) viieud mooot houdoii, dio Loon mM 
B^apoer een v<:trdmg had giMloun. waorbjj gonoemd rgk hom «cbauing 
beloofde lOnuilfftgevtn murint A. fi. iC A. 7/< JoiMiari i«>M; vgl. lUiflf 
it^itr 163?, bidx. 200). Qok bij d« xcnding van Vun Twiat atond d* 
baadul met Dbabol op bet program. Oak Vengurla, dat tot Bijapora 
bohoomndo, bcgint moer do luLndaobt d«r oueea t« trokkuu. Vf ont- 
Tungsl. vail ,den gouv-«rn«ur van Dabul" wn« itit8t«>kond «n Van Twiat 
vertrok unnr dv houfdstnd van hm rjjk, wanr liij 13 F«br. 16S7 aankomt, 
ondentWandttn forniaii verknjgt «n ook i:ivcng«ni( nituemend wordt 
MltvaiigAu \,Uagh-HtgiM<et 16ST , bids. 7b, 77. '24U r.v.; oiutHiftf^wai ^n 
MN Fun Ttn9t'9 l^atit J Jan.— 31 Maart 1S37). 



Trauslnet vau eeu, tirman in mauiere vau veneecke- 
ringhe, die den coniuck sultmi Mnmeth Idabra ' hoeft 
doeu verleeueu aeu deu beer AnthoDio vau Diemea, 
vicurnij vtimh: HiillAtidcrH, tcii veraoeckc vhd zijii ambu- 
sadeur Jonu vnn Twist. 



Aetideii zeer geuuhteii eade buuchgepreseu teeiiw vuiiderzee, beer 
Antonio vnii Dicmcn , vice roij vonde Flollandert in India : ick hebbe 
ceer grootelijck aeu UK. begeert op bet guet vertruuwen dnt ick 
van U£. maecke, om iut moesaoo van September door UE. een 
vlootc gesouden te werdeu met groote macht voor de bbarre van 
Goa; ick sail vnugelijcke aldaer te Uuden zeudeii een secuui? vau 
volcq te paerde ende tc vocth, opilntse met de Portugicaen clocck- 
iiio«dichIijck vechteii ende de , stadt van Goa verovecen met hacre 



1 Qe kaartem sya iu«t ataoda aauvkourig: b.*-. Chaul «a« Portugeesob b.T. 
in lose i,lH^-&i9ittar 1986, bidz. 878). 

) Op eon andere plaata: (bids. £33) .Idara". 0«wooaJi}k gesocmd : MohnrRmod 
Adil itiiibbie, 0KCM, p. 210). 



ooar-pnaiscHK cx»fr&6Mx 1602 — l&OO. 



d97 



laudru ende dat hij dWIve stndt met haere Innden nen mija guuver- 
ticnr ^ndc capiteijupii ia di>*u loveren. ' 

Eude ick ml nende UoIIaaders dueii geven mu plwUe in m^'n 
Undt, om te gaen eu comen tot vcnrichtiugr vau harre coopmau* 
schuppeu eude haudvliuge, souder verbuodeu ofte gMlwougeu it 
rezen diior eeuige persoonen eude amveereiide d'seWe HulUnden 
in mijne haveat^n, sail ick ordre gertD aen mijut^ gourerneun eude 
cappiteijueu , dat zij d*Mlv« sullen ravurtwereu eude behiilpicK sgn, 
haer gerendt: alle uoodicheeden suo van entea, dritirken aU anduro 
zaeckeo totteu oorloghe- ' 

Ende urermits de I'ortugiesei] 'tconlravt Taiide pays, eude d'oude 
TTBnt«chap die met heu gehadt , gebrouclceu hehlieu, boo geere Jck 
Mtnde selve Hollanders ovrlofV, om in allc miju voorschreveu luiideu 

coraen ende leverende d'selve Hollanders aen mij d'vooreclircTen 
(Ftadt vau Goa met hiierv laudcn, 900 sal ick gehoudeu zijn aen 
hacrliedcu te gevcu de hrlft vaiide incumpste eud« gerechticheedeu, 
litagaders ern plactsc wner dat zijlicdcn sullen gclii^ven, ofte tnde 
stadt vau Cos , oftc in audere mijur hareos, waer dat suUeu begeereu, 
int welcke sijiieden moogen verseeckert. ziju, met guet verlmmren 
eude comen tcgcn toecomeude jaer Toor de bbarre tsd Goa. Ende 
dit coQtract 't velck ick mut haor Ucthn gemaeckt hebbc, sal von 
Wflerden zijn geiijcfc hrtgeenc dat dcii coniuck Sicandcr * gctnaeckt 
herft ende ten geenen tijdeo en sal ick daerl«gea gaen eude allijt 
*t selve naer comeu. 

Gedaen iude maent geoaempt Sooal 1046. * 



CXXIll. AHUUN. 



1 Junt 1G37. * 



Di* gvvaoj^nnomtng van Kakiolt dnor Vao don Heiivel In Mni 1434 
en de daarop gt>volgde f^beurtcuUiteii (xie ooutracL i>° CIX) haddea soker 



' In Deoecaber 1637 is Vui Twist wodor niuir B\japo«r Tertrokkcn. Do 
Boltan wilde to«n niets mesr van e«a gesamnnlyk opiivden i<>g«D tion w»t«Q , 
ondor vogrgeven dat wij t« loat daar waren verachQQ'BU. D« ond«rtioopinua 
PoetJi hnd iumiddols do bolAngt^D d^r O. I. C. in genocmd i^k b«hnrtagd 
{onuUgtgrvtn minifies van Van Titnti). 

> Uiermede moei bedoeld xijn IbnUiiin Adil (l(»7d~1639), d« Moig* Tocr* 
ganger ran Mohammed Adil, mtit wifln de oojiod in aawakin^^ Ininnen sjjn 
g«koBien. De umk ■■ mij euliter utet duidclijk. 

■ SjawwU 1M6 loopi van ^6 FebrUAii tot 37 Uoart 1637. 

' Uit ]i«t Coniraoiboek. 



S98 GENERALE NEDEBLANOSCHE 6E0CTB0YKERDE 

Diet geatrekt, de rust op de Amboa-eilaadea te heratoIleQ; het waa- 
trouwea ea de haat tegen de Nederlanders warden vergroot (VgL ' Ttele- 
Heerea, BouioaUffm, U, bidz. LIX, v. v.). Zoo min als Van den Heuv«t 
mocbt het diona opvolger, Jochem RoetofszooD van Deiiteoom (1685 — 1637), 
of den commissaris Artus Ofjaels (1685) golukken, de nut te herst^llen. 
Do saken kregen in 1686 zoo'n emstif; aanzien, dat de gouTemeur- 
generaal Van Dlemea besloot, zelf naar die atreken te vertrekken , vaar 
hg in Januari 1687 aankwam. Na eerst forsch to zijn opgetreden en met 
snocea, nam Van Dieinea oen rerzoenende bonding aan. Om Hitoe t« 
winnen, beratelde hij Kakiali in zijn waardigheid, waarop daze en andere 
Hitoeaohe hoofden onderstaand contract teekenden. 

Contract met die van Hlttoe veruieuwt eiide ge- 
amplieert. 

Allsoo de jngeseteueu van Hittoe door roaght ende middelen van 
de Generaele Nederlandsche Comp* in den jare 1605 verlosst ende 
Trijgeatellt zijn njjt het gewelldt ende tijraunije van de Portugeaen, 
ouse allgemeijue vijauden, ende door desellve wederom gebraght in 
het vrij besitt eude gebruijck van hare goederen, laudeu eode steden, 
nijt welcke te vooren bij de Portugeseu wareu verdreven; eude dat 
in recompense van zoo groote welldaden bij verscheijde contracten ' , 
verbintenisseu ende eedeu de voorschreven jngesetenen van Hittouw 
haer sellven vrijwillighlijck hebbeu ouderworpen ende verbondeu 
aende Hoge M(^ende Hereu Stateu Gener' der Vereenighde Neder- 
landeu ende audere * gemelte Comp", maer dat bij verloop van 
tijden deselve contracten, verbinteniasen ende eedeu byuae alg vet- 
geten eude ju veeleu verbrookeu zijn geworden: 

daer beneveiis dat bij versterveu vau deu ouden capiteijn Hittou ' 
dea selffs aoone Cackij Aiij iu Junij 1633 opt voordragen der Hittoeae 
hooffden iu dea overledens plaetae, op d'approbatie vau deu Guuvem' 
Geuerael , als hoofl't eude Cap" Hittoe is gestellt gewordeii eude dat 
geseijdeu Kackij Alij uaderhandt is beschulldight, vuoruemena teziju 
den standt vau de Nederlandsche Gompaguie te ruijnereu , t'laiidt 
van Amboijiia ende Hittoe te parturbeereu eude van desselffs goede 
vreede te berooven ende ten verderve te breugeu , waerop in Maijo 
A" 1634 bij deu Vice Gouverneur Authouie van der Heuvell ge- 
vangen is genomen * eude naderhandt tot B" ' gevoerdt , waerdoor 

' Vgl. biervodr, bldz. 25S. noot 2. 
' Sohrijffout voor: «aen de". 

* Vgl. hiervdor, bldz. 258. 

* Vgl. hiervuor, bldz. 262, v.v. 
■ Bat a via. 



iq^. «Bfak jw am «tlk, 

■fc-i^itTniiii III fc 

*, Awe «Me «• mBimi «ARMiNk «i||^ 

k* k«li *^ IS*' 

Dta C— win' GcBcf' tMlv ^ n4w ma J«Jt«« j m i f in ^ dN 
vma in ludta Hittom twrtir irwlr «««i^'^ KvMnMt 

afi kc I iMtJuftiB «nde vvnoek van 4m (eomui^ t«ii llil^w ^^ (tt 
Tier oppcAoo4BcB, wttgwlcn atlr ^ wml'fv h^^KAw x«w 
Hitlocafr kadt, bg oat alllurr int .-Mwtfvl) YK^oria wrH'tif 
w ag tAat Djade, «lra gtwelten KacL^ Al^ hvnlrht tui i^^-...^.. 
acagewMDcn ende gmathohsren] «q<1« m v\>n(nh dr« Kvj im« )|V" 
BHeckttn Op* Hiltoe, Omnf^«u Ca^jauvranv ran i\|n (\k)i«trijui 
ampi onUast tadt in tija Toorig<>qu»Htc\jt v«ti T)tiMhiK>ukWuu«fem){h 
gcetelt, mitagaden als Oraurag 'l^iiiw* * grtitMhliitwnt. Jut^ttitru 
dal wij [bij] dcMtt lot iKvunlvrinfrt* van (Ic |cw««ue nwlt* itfillon 
enJe commit lee rvu als gwvght tot Tap" Hilltic tirii OmiiKtikitO KkvV^ 
Aiij oiider exprcMf comlitirn, dttt alle vttor^THriiile c^tnlnoliiii , wt- 
boadeo entle aocoordcD tiuncheu ileu Vvn^iiiijlutp NcdvrUiuliK'ltou Blitnl 



■ Hltoelania salt (!« NoOTJkUat vnn Htttw, 

* Zio over hem b.v. Bvnothf^ II, btili. iHt. 

* Vnlcnmn, itatAM, bldi. lU: «licM>gt«" 

* BoHu>Hoirm, U, bldi. LKl, W4, ItQ, 9tl!l, tKH. 

* TkI. luftrvd<5r, bldi. Sttt, nocM 1. 

* Bii ViU«Dii}u, H, b, bide til, wur litl imntranl la rt|i|Miiim«i)i •Oniiliajr 
Toaw«" lOud»t« urangkajn}. 



800 



atSKRALK XEDERLANDSCHB OEOCTllOTEEEDK 



ende die van Uittw opgeregbt , vau menwa gecontirmecrdt ende 
beveintight aulleu vordeti eude dat dtn vourschreveu Kackij Aiij aU 
Capiteijii eude opperhoofft, mitsgaders de vier principoate hooffdea, 
den koniiirk van Hiltoi; ende allc aiidere smnlte houlTilf'ii, ntider 
het gebiedt vnii Hiltoc sorttreiide, met Aolemnelen cede sullen Ter- 
claren eade btdnoveu, <Le vuorecUreven uontracteii oDVvrbre«kelijcken 
te hdiidi^n eude t*Aghtervolgrn, gelijck dt^tulve hicr na« volgeu eadc 
uijigednickt zijn. 

S<io hfbben op \ rers4iek vnu deu guseijden Cap" l[ittue, de vier 
hootTdeu deszelffs laudts endc den radia Hittue gwiualificeerdtTeiuiica • 
van Capaha als Tonban Bcsisij. 

Eerstelijck dan zoo belouirt an ziireerdt Cackij CVilij, als opper- 
hoofft eude CapitciJQ vau Hitto«, voor hem eude sijue ondenaCea, 
nlti mede Cflijuuvaa in <|ualit^ al? TauahituumessiDgb * eude 
Oraaghcaija Tauwa, Rtdicc aU TatA Hatnuw *, Ilarus ende Nossi- 
tapij ' eude Barauiiile ■• iu qualite vau Fatij Touban ', Uougij 
Lammij , '• Oouinck van Hittoe, jtem olle de mindere bootTden vaa 
't Inndt Hittoe vrH>r haer ende hare oudeidaueti, gelijck sij sAment- 
lijck hcdeii vulgens haer gi;bruijck up deu Mossnphij of! aLllcaruu ' 
g«zwoorcn ende bclooffdt hcbbco: 

dat dj de Uaoge Mogeude 11" Staten (lenerael , Zijn Priucelijcke 
Bs"" ende de Ilewindhebberen ran de S'ereenighde Nederlandsche 
Comp' eude hier te lande deu E"' H' Guuveru' OeuBr' eude radeu 
vau Jndia, vooroll ende jnzondcrheijt deu gouveni' van AnitHiynSf 
ill lilies gehou eude gftronw KuUen zijn ; daer hcneffeiis zveereu 
eude belouvbu, dat zij deuzcUveu tegeua alle hare rijandeu offle 
die Kacr Edel" booorlogcu te wftt«r olTte t« lande sullou hellpoD» 
faijstaeu ende assistcreu, sclfTj) tcgciis dc TamatACOKhc quimclahiu ' 
eude alle hare adhaerenteu , 9uo lauge deselve vijaudelijck tegens 
0119 procedeereu, uae aijtterste verinogen met goedt eodc bloedt, 
gelijck getTotine boudtgeuolen ende vruuden 9chutldigb zijn en con- 
veneerdl. 



■ Zte over hem b.v. BautatoffiiH, U, bldz. 816 an IH, po&tim. 
t Vgl. hierT(^<5r, bide I6«. not^t 1. 

■ Vftlen^juheeft juiM: Baros »U XaesaUpi. Vgl. Valentgn, J>MftoN,a,blds.96. 
Xoeealapi is eua der 1 buufdcn vau Uituti. 

* Valcat^a: Barm«Ua. 
' Vnli^ntga: Hongi Latooe. 

* Hoeiihiif, hct Bo<.'k, de Koraa. 
1 Valcntjjn heeft minder juist : .Tfiroatiuknea , Kimolntut'i, «nde,". 



008T-INDI9GBE COUPAONLK 1602 ISOO. 



901 



Ten lieasten zoo sweeren enrle bdoovRn [zij] aen tiicmandt andens 
eeiiige giroffel nagelea te verkoopcu dau nen de cooplieden ran de 
Geuerale Comp*, die dewlvt; up Hittuc sullen moewu uotfaugea, 
fonder dat die v»ii Hiitoe gehoudeii zijn, de uageleu aeu H GiMtmll ' 
t« levereu ; 

daer beiitrflens is guedgcvon^n ende luswhon de Generate Comp' 
pndde die vsd Ilittoe bcsloteu , dat ijder siju geloove zal rrij 
houden ende iiieoiaudt ter wederaijdea daenoiie zall werdeu ge- 
molesteerd. 

Sixp eeu dieuser vao de Comp" verliep * eude jut gebiedl vau 
Uittoe hem vcrstack, sullendc de jii;3;caelerieti van HitU>e op \ vet* 
Boeck van den H' Oouvern* wodauigeu wederom ter haudi stellra, 
gelijck liaerluijdeu overgclevert zulleu wonleu die uijt de Iwrcn by 
hct Casstcftll bcvondeii ende wcggcJopen zullco wcscn. 

Eeuige dieuaers vau de Comp* de jiigeseteueu ¥iiu tlittoe otw 
lastst doende, zullen oaer exigeiitie vau saken bij de H' Gouvern' 
worden gecorrigperdt. 

Indieu ijmaudt van de oudersateu van Hittoe eeu Llirissteo , t' zij 
man oHte vrou, ouder pretext van huwelijck zouder consent ende 
roorweten vau den H' Gouvera', tot het Moorstdom braghteo, zaU 
itiodanigB voor d'eente riJ9 verbfuren diiijsent patooleti ten prt)tijte 
van de Generate Comp' ende sulleu de Christeueii, die eeuige Moorse 
vrouwen van Uitoe haleu sonder consent als vooreu, in gelijcke 
peene rervalleu ende wie bevondeu wordt roor de treede reijaa 
^ selve gedaeu le hebbeu, zall zunder geuade ueu deu Lijve gestrnffl 
worden. 

Jngevalle den H' Oonvem' die van Hittoe tot eenige wercken ten 
dieusCe vau dc Comp" eude tot paugaijeii deedc voorderen. sullt'ii 
sonder eenigb tcgtMispreeken dnertoe hellpeu, mils dat die vau 
OUjsiva eude OUjIijma te zameu tot zoodaoige werkeu eude tot 
paugaijea zulleu uerdeu geroepeu. 

Wacrtegens d'll'' Gonvern' van vegen de Hoge Mogeude H* 
8t*teu Generael, Zijn Princellijcke Ex"* ende de Geueiaele Comp' 
ter prcsentie ende door d'last vnn de Rd" H' Cionveru' Gene*' be- 
loolU heefft, deu voorschrcveu Cackij Alij iils Cspifeiju i-ude i>pper- 
huollt, uiitsgd^aUed'andereOraughcaijeii en jugt-seleuen van Hittonw 
als hner eijgen natie tegens allc hare vijanden te water eude te lande 



• Viciorift. 

• Valentijii: .oveiliep". 



80S 



genecam: sidermndrcbk okoctkoykekdk 



te hellpen, bijftueii eiidc ikfeudoren, lUer den noodt sa]cx is 
Tereijachende. 

Jtem dat [wij] den prijs tau den rijs eiide eeuige kleeden wat civijler 
sis tot nogh toe sulleu doen st^llen , dnenrnn bij den Gonveni' 
eentdnegs t?eu lijs9t« zali wordeu gecoucipteert tut reglemcut vau 
oiisc L-oiipiJtHlcn, waertftgen dnt nnnn^Mnt'n eiiile lu'lniiveti, de iiagiilen 
BuiJTer ende \'o1getis contmct, als voor decscn jn gebruijck is gc- 
wtest, te luvvreti ende snll ti-r wedvrzijden ztufwell bij de levrraer 
nis den cntfanger gei'ii frnudv int j^evrightc mu(^ti gcdaea vrorden, 
maer ijder Inteu genietea d«t hem reghtelijck toecompt. 

Soo heefTt deu Gouveru' Generael mede aengeuotaen te beroorderen, 
dfit met pn!<»en uit B* zuHen vareii nae 't Inndl Hittoc, omme op 
llila vour de rt-diiijl te aiikereii ende iicrgen;!; atidt^rs, de Chiiieeaen, 
Maleijers ctido anderp natien met hare ccopmAnschuppen, dner tau 
d'Conip' eeu toll van 10 p' ceuto znll Ireckuii, uameullijck 5 ran 
de neribreiigende cutipmauschappcn ende 5 y' ckuUi van de wareu 
ende comptanten, die uijt voereti, mits dat onsc vtsitatie sullen 
moeleu geduugeu ende geea nagelen Tervoereu op pene vna lijff 
ende goedt te verbeureu. 

Zoo zulleji ouk une exigeutie van zakeii met advijs van d'H* 
GoHvern' in Amboijna gestmfft- worden d'juwiiDiidpre van Hittoe, 
die bevondeu sullen werdeii cecretelijck hare nag«leii aon andere nla 
die van de Nederlnndsche Comp" vercoght olF gebrnght ' bebbeu te 
reroopen, blijvendc de nagelen verbeurt. ten pruffijt« van de aen- 
breugere eude huuffden des Undts van Hittoe. 

Alli* welckc coiiditien , verhondcn ende contracten bekeiinen voor- 
•chrcvcii oningbkaijs van Ilitti«s ren aenhiji>reti van ftllp amalle 
huufTdeu ende hare meesste undenlnnen, leii principale te wesen 
d'oude ende selve coulMCtcn, poiiicten ende nrtijcnien, daermede 
vnn oudts aen deu Gencraleu Xederlanschea stnet ende Comp* zijn 
verboiiden , die aij ook belooven getrouwelijtk naer te coincn. Ten 
wirconde hebbco dit omterleijckeiit. 

Actum Amboijna inl nu^ti-WI Virturifi, prinu) .lunij A" IflH". Was 
ondertcijckcnt Aiithonlu viiii IHeinvn, Xntliunio taun, Joan 
Ottenti, Jok^lmiri KoelufTseti -. 

Ilingilann. radin Uielue; Kaehlaly, capiteiju Htttm; Kaunvnii, 
TAnahietoeoiessingh ende Otaughknij Toun ; umugkaij Uarus; 



< Valvntgo: •Hvtnfft". 
1 Van IteiiUKioui. 



OOHT-ISDISOKE COUTAONIE 1608 — 18O0. 



SOS 



Souli»a f Tuutoehatoc : 

onughkaij vsd Capaha ', 
ran du Comp*. 



Barmaylle , pntjj Touliitti ; TAloukl . 

Etidt; tvr iiijdeu gtisegclU met bet Zticgell 



CXXir. HAKAS8AB. 



aa Jnnl 1637. * 



Met Mataiaaftr (Gomi, met wnlkit Torat wy sedcrt het bftgia der 17** 
MUw (1609) iu vomtntircicele eii4taKtkun(liH:eiiaurakiiiK«ii wnren tcekomon 
(vg\. de .Ton^, Opkonut, tli, bids. 103, SlU, v.v.)> varan de beirekkingfln 
niat steeds vno (lanKeaapQeii aard geblevea. Ouie bandcUpolitiek, vooml 
ten opxiabl« vaq dp AmboD-eilaDdeo, dreigd? Maknn-utr t« b«ronv«ii vnn 
d« voordoelea. ^v<<lkv h«t irok uit d« nugotte op die sirvken. Vtsrdvr 
tmnhun He. Stiltno sijn miiclit en mvLoed uit to brvidcn, b.v. op Ttoston, 
op de Kleini^ Sn«Midii-«iland«ii en mt!t xijci politii^k« uift<d)t den Jttvloed 
van den liiltim. Ouk iu dii «ti-uv«D tttootte tiij op liet voortdriuKeu der 
NederlaDdsehe &taatkiinde «n efialgenuate op if. XpdBrlnndache Cbristeii- 
propagftndA (Vgl. Tiele-H«fire», Bouw*Uffen, U, hldz. XX, v.r., ttag.). De 
1«g*Q OEM n^exag in rereet komende Amboaaeni werdeu opeolijk of Id'c 
^haim door do Maka^saran geatennd. Bij E\jn besoek aan het Ooaten van 
dea Arcbipel iu 1637 heeft Van Diumeu ouk Makaaaar autgedaan eii d« 
onderlingv g^ohiUea irni'^titte men by t« leegea doot audd«l van ond^r* 
Htaund ooatraot (Vgl, Bouirtto/fm, U, bldx, LXVI. r.v., on 83J; Dofh- 
BtgitUr t€37, bidz. V, 38U, v.v., waar ook h«t contract ia opgonomen). 

Conditien, bij den ko'' van Haca^ar op het treffen van 
de vrt«de tussi-hen ZiJLe Muij' eude fl'tkl' H' Aiilouio 
■ van Diemeii, gouvern* gcfier" uver deii Ne'-IerlandL^ichca 
stant in Oncuteu , voorgt-stdt , code stijii ciide zijii Ed' ' 
mel e«iiige ampliatieu d«u Htidereu vourgehoudeD'* ge- 
approbeert, luijdeude ats rolght, Damciitlijck ! 

Dat de Nederlaoders rermogen Eullrn, zoo laugh hier eeo off 
meer sfhejifu ter rheede hcbbende ^ , eeu huijs aeu land iu huijr 
te uemeu eude daer in haer volck tc Icgguii ; 



■ TolfUia Valeniyn. II, b, btdx. 116, tMkenden dc rndjn Hitoe en patih 
To«baB (en oraiikain Floros?] ■&«( eon mtrk; de ovftri|[va met Imuue niunen. 

■ Uit het Cuutntcibo«k. 

* De sin m hi^r ni^t p^heel sttiver. 

* Over dexe oii(lerhuud»lin)(un xie inen b«L Dagh'Stgitlmr Ua. p. 

* Hot Dtf/h-Ufgiittr heefi: .liebben". Dum ffeeu vasta faowt^. 



504 



OKXKIAI.K NTDERLANDSCHB »10CTaOYlEtt»t 



dat ' hem in ziJD rijck geensiata sallen mogen beschadigen , 
allsoo tcgcii dc Ncderlanrlere geringh van inoght zeght tc weseu ; 

dat de Nederlaiiders m»k geclureiide despu vreede iiiet Tcrmogen 
Knllen , tegen Zijuc Maij' iiogh iiiemandt ^ oiider des sclft gehiet 
sortereude viJAudtliJckbeijdl te bvtouueu, beliuudens rial [zij] dea- 
sfilfl*!* aubjecten in onvrij racrwators, tc wctei] omtrent Mahn:** 
op de oust van fVrain etc* sullen virrmogeu als vijnudeo aeu 
taseteD ende te iiemeii, 't welok oeii dit tmctiiet geen jofractie xa 
venmreaeken : 

dat om particuliere rjiieslie met tjmaudt vau de zijue gseu ver- 
brekiiigh van vredc eijinen, maer op't gDvoeghlijkatc gemodereerdt 
werdeti znll; 

dat alltt voorvalleude <|U^8tien tusscheu de Nederlandac^he etide 
d*Engftlschcn, DrenpTi, Portngcescu •, Mac(;aa»arni , etc" hij de Maij^ 
afTgedaeu zall wordeii , mits dat het preseute Nederlaudts apper- 
hi>Dffl mede in siju raedt bbU cumparereu ; ■• 

dat zijii rhecdc ongcvioleerdt zulleti laten, jiivoegeu dat de 
Nedcrlauders daer niemandt van hare vijaiideii sullen mogeu aeu> 
tassten eiide uok gelijcke vrijhoijdt genieten; 

dat bij ftlldieii de Spaugiaenleu, Portugeaeu off eenigc anderc 
vijftnden van do Neilcrlnnders tf deaer rhcede sou maghtigh iniameu, 
dat t'fuige barer schfpeii uH" jaghteu tegens des Maij'* will uver- 
welldight wirrdfii, hem alUdan de schollt uiet sol]e,u geven, allaoo 
snix ter Kce nict belettcn cu knn. niits dat de Nederlauders op ge- 
lijcke maiiicrc bij gelegcutheijdt haru- revenge sulleu inugeu uemeu ; 

dat ijdcr met zijii vijaridr:n Kail awnspririgBn » * soiidcr gnhoudcn 
te «e»en den audereii t« a-'oisteren , olT te ware snlx uijt liefTde 
deden, behouden dat de Nederlander^ tWIen tijdo haere geallieerde 
tegens onbchoorlijcke overlasst moeten prnlcgeren ; 

dat VBU beijdc zijde gcuii vreemdc proetjeii!! olTte uijtatroijselen, 
die lieti gcmaeckt vrwrnde " ecnighsinta bitiderlijck moghteu veson, 
ligblelijck sullen aennemen; 

dat lot gereghtighvijdi voor Y.iine Alaij* van alle uijtToerande 
vaeren betnlcti aullen, nnmentlijck 

< Dst de Xedorluiidftra hum, oiiK. De T(iracluUenil« artikoU ftiJD oorsprot 
opgealeld door dea Huliim [Dagh-Iteffiiter , falda. S96). 
1 Da^kB^^ev: itDandt. 

* Al deao Eiiropcesche natiOn drovoa op UakasHar hnndeL 

* Dit wa«e«» IwiHtpuiit h'^ Av oudertiMideliDgfin (.li^gh-Htyiatar , bids. 396 1' 

* Dagk-Bfgisler: oinspnnt{«n. 







OOST-ISDI9CUE COMPaONlS 1602^1800. 



818 



Comp' ftUe«aelijckea te verhaiidelea , vercoopeu eude te levereo, 
met declantie dat de naburige nijttet l&ndt ran Dftneij * vkd Tnns- 
jonweT vrij sail staeu met haer vaertnijghea met eenige prarieie, 
mantimeritos ' eiide audere cleijiiigheden , sttnder ijits anders, atlhicr 
te mogeu comeii ende oagemolescct-rdt gaen cnde kceren. 



Dat uob Sijue Maij' gebuudeu za\\ ziju, viwr d^uucossteti eude 
eqnipagie der schepeii, die tut z^nen dteiist iti Zijne KeiJKcrlijcke 
Maij" lauden geaondeii en gebruijckt soudpn mogen wtrdcu, ten 
uiiusteu Ktu. a twee scheepsladingen vaii caueell. peper, cardBmun, 
jiidigu, tras eiiHe andere cosstelijcke coupman^ichnppei) jaerlijcx naer 
B* ■ afC t« seuden; eude jngevalle de twee scheepsladiiigen meerder 
quamen le rendeereti als d'jaerlijcx oiioosstfin vnnde e(|uipagie der 
schepeu soudeu comen te bedragcn , dat allsnu Zijiie Maij' I'vordere 
tot supplement van dicn jii suudanige cuopmauschappfiin, wareu ends 
oontant«n, als Zijnc Maij* soud^ mogen begceren, sal) werden roldaen^ 

SKjne M*ij* sail mede moeteu toelateu, dat on»e factoorcii eude 
cooplieden allomme iu Zijne Keijserlijcke Maij'' laiiden van Ccijion 
vrij, Trauck, oiigemolesteerdl lullen mogen reijsen cndc kecren, om 
baere negotie ende commcrcie mette jowoooderen olldaer tedrijven; 
daer eenigc goMeren biiiucn 'slaudts opgeeaght hebbende, sullen 
d ju«'uuQik>reu gehoudeu weseu, eeuige lasstilrogciide bee^steu daerLoe 
op haer eijgcn cosaten te vergunnen, umme d'gnedereu ende oiop- 
maoschappen , die door on&e cooplieden alldacr louden mogen werdm 
opgecoght, op strandt te laten brengeu, t'Kij in de logie otl'l aen 
de Khepen, met vcrolaringe, dat onse Hollanders sullen staen onder 
ouee faijgeu juastitie ende gehuuraaeinheijdt, getijck de oudersateii 
van *t landC van Zeijion in vougen voorschrcveii onder Zijne Maij* 
subject soUen ziju. 

13. 

Dat oak alle persoouen, niemandt uijtgesundert , die uict uus 
handelen, niet en zullen vermogen, eenige goedeeen, gecne geicaer- 
veerdt, van 't geeue wij met haer gecontncteeidt ende gehaudelt 



> Dii Naik vn-n Tonjore, Mut de vaat« kuM ten W. «ii yW. van Cetloo. 

* PorU : maiitiiaoutoa, levoasmiddelim. 

* Bataria. 



306 



aCKEBAIX NEDEULANDSRHR QROCTIMTIlKBUJt 



ende cfH' Anlhonto Caen, extriiunlinaris raetU van Indien* gecom- 
mitteertlt wcm-ii fieii gimvwnit'ur grufratil bovBU gt^nm-uipt, up deii 
strandt van Mscnssar, desen SB'" Junij A" 1637 eode isZijn Maij^ 
ter hniidt ge^telt cupie deser tirtikeleit, bij deii Guuvcrii' (Jener' eude 
d'Ed. Aiithoiiio Caen jut schip Oudewater oiiderteekent. te dnge ende 
jare als vuureu. 



rXXV, lUNDA. 

38 December 1637. ' 

Coroelio Ai-oley, Rouverneiir vru Banda [1633— Hi42) ', ,n»iD iu 'tfaar 

1684 * die van 't KOapanai'bap C<itiaro<-wa ala ook die v&n *t eilaad 

Gorom, vraeeenda 'a Compa^oiM gaos^o mngt op hoo dak t« krgg^n, 
n» ve«l biddons en amesk«iw, urour in goQude nan, niaaJMiidv uiM. li«a 
dit uiivotgeiidr itwohrift v&a verxoeaiufc" *- 

Wy Cornelia Acidey , LantvtHigt eu Bestierder wegeua den Noder- 
Undschcn Stani in Handa, ondcr hi-l hflt-M van den Bdfilen Heer 
Aotooio van Diemeu , Opperlnudvuug't vno gausch Nederlands Indien , 
doc'u ti! weteii, hue dat op 't ernstig bidden eu ootinoedig verwwk 
der expr«sse danr tue gecommitleerde Opperhoufdeu . gvuaaoit Uata- 
lima, Ijabncadfl, Qnnbaret, Kaywan, Matiikn , Tibo, l^alji, Maleyo, 
eD Tatollo, van dc respective Durpm Tatt^lore, Ammer. Day, Ondftl, 
AInecknr, Relacket. Mien^n. Minduen KeleNi^it^r.allegelegeu 
op 'teiland Uoraiii ^i tia giwd bcrigi-Kti inidi^rhaiidRliiig, totdiatinnte 
reir^ii gvhoudc-n , waar in de v<iord<--2c!ii bcdrcrt^iic fouCen levciidigxyn 
vertuunt, invi>i'-gi;ii im stibulUbukenletiii; uo fiddle belufteii van tut- 
geenen tjde iets tegen de Nederlauders, of derzrlver S(aat, na,. 
uogttf uimraermcer, in ""t kleiu of 't groot te zulleu attenteren, vecl 
min "m duldeu, de gcriugstc oniusteu ojis vait hen niet zallea 
wurden aaugedasu, maar iu-l«gendeel te reTzoigen, dat ons van 
hen alln litilp i;ri farenr, gelvk zulks eeu getrouwf^ vas&l betaamt , 
xal worden brtnnnt, vn dat wy in alli's worden gehooreaamt , vniLr 



I Ovei'geaomen uit Vnl^niiji], III, '3 •Handa), blili. H9- 

* Tiple-Hoerea, Bouwatoifen. II. bid*. LXXItL 

* Urukfout voor 1637 vcrmot'di'lljfc. 

* Ik uwrm d«s« xia»u«dvi ov^r nil V^ntcntijn, La, p., voor wiciu rakeiUOC 
ik dit alloa Inai; muo uodentonk licvft my nletM omuaot dit cooLnuit of syn« 
loUlAndkomiQ^ goltwrd. 

* Vgl. biRrv()or, bide. 2U0, 201. Eakola pbatonamwa siju go«d te b«rkeanan: 
Oador, KaiLakut, b.v. 




009T>iM)i9caB oovrAOKn 1602 — 1800. 



sor 



ay dan vin ile Neilertauilsche Oeoctwywrrle Ocwtinilische Com- 
pagDie eu des rAfs Regcntcn in dit vredeverbond wecr nnugcnomcn 
worden, veshnlven hen om rerscbeide inisigten, ons dnar toe moverende, 
iaar vorig bedrvf niet alleen vei^ven is, maar wnnr op wy ook nader 
met ativys vuu uiizeij Haede oiet Keu iu uUiautie eu eeu ecuwig vev 
dnig grlrudeu zyu, fti hcct ats onxc boiidgeTiixiteii en giitmuwr vnen- 
den, op de volgetide conditieu, aniigeuoinen hebbcu, gelyk wy dc 
Kelve aaiinemeQ, eu (Isar vuor erk(>uni.*ii tnits ili>ziMi; (Henvoigeiule 
beioven , eii sweeren de gemelde Orangkajn's van Catetove, Ammer, 
Day, Ood«i, Aiueckor, Kelacket, Mieren, Uiuda, en Keleseiter, 
TCKjr hftar, eti hnare erTgenimmeii^ de E. Hoog Mog. Hcercii Siantcn 
GeiKraal der VerciMugdi- Nt'dfrlanderi, Xiju Vorslelijke Geuade, dea 
Phuce VHU Uraogie, als hauru hot>gste Souveraiiie Overigheid, item 
der zelver tJetiemftl, eu den (rotivcrncur der quartiereQ Randa, 
gebouv eu getrouw te zulleu zyii tot deu last^teu ndem toe* onder 
welkeu eed de gemelde Oraiigkaja's t^iezeggen, en beioven, 't effect 
tut alien tyden te zulleu doeu stand grypcu; dat z_v liedeu de mtnsto 
corrcspoudeiitie met geeue vyaiiden vau deu Stjiat. hoedauig, van 
wat conditie, uatie, of nstunre, derelve ook zoudeii mog^n weiscn, 
Diemaul uitgezoudert, huudeti, eu veel miu hen Iiuuiie haveos, of 
rheeden tot achuilplaatzcu verleeneu, of de minMe faveureo bewyzeo; 
mtiar dat zy dezelve met alle mugelyke middeleii van daar weereu, 
en Kulks den Heer Crouvemenr van Rauda na de bi^ti^ gtditgeiibeid 
te kenueu gcven zulleu. Item, dat, by rcrtoop vau slaaveo, eu 
audeic, de zelve under urdiuair berglouu eu verteerde kosteu, ia 
redelykhetd bfstaande, zooder eenige Trifole extensien, in handen 
vau gemelteu Heer Gouverneur leveren, eu haar best, zyo veel hem 
mogelTk is, znllen zoekeu te bevordereu, gelyk zy hen ook ten 
hoogstcn verbondeu houileu up bet bevel vau meer gemelde Heer 
tiuuvurueur (doch uiet dan by deu uiLereten uuud) Imarv c<)raciira*» 
in 't water af te baalen, cu hem, bencffcus zyo Eda magt, in alle 
getrouwheid, zouder tegeuzeggen, te dieneu; eo dit alles op paeue 
Tan als Eedbirkere eu Kebelten geslraft te wortleu : voor *t weike 
de meergemelde Oraiigkaja's bcueveus hnune iogezetenen der boven- 
genoemde Negryeo den vryen gepermitteerden haudel op Dauda» 
ab mede op nlle geassociecrde Nederlandache pinatzen, onder eeu 
behourlyke pa^se, geuieteu, gelyk wy hen ook alle vnendachap zulleu 
doen amankeu, en hen onder nnze beachermiugc ncmeu , ztHt alsdat 
ecn gctroQW Heer, en gocdcrticren Vont bctaamt, eu met ouze 
cuuatitutieu eeuigzius overeeukomen zbI. 



816 OENIBALB NEDSBLANOSCHB OEOOTROTXBEDE 

ordinaris raedt van Jndien ende commandeur over de preaente 
navale maght, ende deu Ed. vice commaadeur Willem Jacobsszoon 
Collster '. 

Int laodt van Batacalo in *t tegeowoordigh paleijs van gemellte 
Zijne Maij', deseu ZS'" Maij A' 1688. 

Wordt naerder verclaerdt, dat alle de vaertuijgen, die van hier 
met paspoorden van Zijne Keijzerlijcke Maij* ofTte Sijn Maij'* gou- 
verneurs sullen vertreckeu, de Hollanders gehouden zullen ziju, 
haer alle faveur, hulp end^ assistentie te doen. 

Actum als boven, dagh, maendt en jare als v.ooren ende zijn 
bier afgemaeckt twee alleensluijdende contracten van accoorde, uijt 
bet NederdaijtB in de Portugese spraake getranslateerdt *, die bij 
den emperadoor Bsdla 81nga, keijser van Ceijlon en Candien, 
Adam Westerwollt ende Willem CosRter zijn onderteekent ende 
gecacheteerdt , aoo mettet chachet van zijne voorschreven Maij* alls 
den voornoemden H' Adam WesterwoUt. 



CXXVn. MOLUKKEN-AHBON. 

20 Jnni 163S. ' 

Zooals bekend is, heeft de gouverneur-generaal Van Biemon in 1638 
een twcede reis gemaakt naar bet Ooaten van den Arcbipel. InFebruari 
vorucheen bij bij Ambon, waar in Mei ook kwam sultan Hamdja vim 
Ternate en met bem werden thaoa oaderbandelingen gevoord, om de 
geschilpuntea uib den weg tc ruimeu, vooral ook ten opEiobte van de 
Ambonkwartieren met bet oog op Temate'a gezag en invloed in die_ 
streken: ge.scbilpunten , die blijken uit onderataand zoo bclangrijk oon- 
traot, hotwelk gealoten werd na de baraadslagingen van 12—18 Juni 
1638 (Vgi. o. a. Tiele-Heerea , Bouwatoffen, II, vooral bldz. LXIII, v.). 

Renovatie eude contirmatie van alle d' gemaeckte 
contracten ende verbinteuisseu tusscben den Coninck van 
Temate jn Moluco ende zijne onderdanen in de landen 
van Amboyna ter eenre, ende de Nederlantscbe Oosat- 
indische Comp' ter andere zijden ; mitsgaders een nieuve 



' Sclirijffout voor .Coster", zooala Zeeland dan ook lieeft en ook bet slot 
van OHM exemplaar (Vgl. Van Geer, bldz. 37). 
' Vgl. hiervdor, bldz. 309. 
' Uit bet Controotboek. 



OODT-WniSCHF OOMPAONIS 1602 — 1800. 



309 



lughtigc huogchgebuurviL r&dja Siugua, Keijser ends 
Coninck r&n Seylon endc Candien etc*, met aijne 
ooderdauen des rijcx, Bt3i;iiil« under de crooue ende 
gehooRHicmheijt ran zijae Taurschrcven KeijwrlijclEe MayS 
ter ftudere tijde, aengegaeu eude beslot«u , in forma ende 
maiiiereu aJfl hieruaer volght: dVelcksalleeuwighduijren. 

1. 

BerstelijVfe dai Sijtie Keija^^rlijcke Maijfsteijt, Coninck van Ceijlon 
eud« Cciiidicu, eude zijue uudcnaten uiis alU vruudeii, boudtg«uut«u 
ende btjwjht'nncrs zijiis rijcx tegeiia zijiieii I'.ndu onsen nllgeineeiien 
vijaudl, dcL Portugees, erkeiiuen, acceptereii endc acunecmrii, om zijtie 
laudeu van Zeijion te hellpen verdefendeereu ende beschermen tegens 
de groote t>nvcnlragelijck<^ oiitrouwc, overlasst etide onheijleu der 
PortugesTJi iut iucurpircrKO sijnvr laiiden , domeijneii end(! heerlijcken. ^ 

i. 

Eeoige sterckten ran forten, aU Bntccalo * otfte e«T)ige andt^re 
vnstigheden, daer outrent gelegen, door uns ' met Zijne Maij'huUpe 
ende tnagbt jogenomen en geoinqiiesteerdt werdende, 't zij met 
accoordt offte gewellt, salleu all de buijt ende goerieren, daer in 
vindeude, halff eu halff wcrden gedeellt. 

3. 

Bij 800 rerre 't gebeurdc, als verhaellt, eenige van de boren- 
staeude forteu, furtresseu utTte sterkteu, watir ter plaetse sulcx moghto 
comeu tfi geschiederi, bij una «ndc Zijnc Kcijswrlijcke Maij' qnamcn 
te reroveren ende te incorporeren, dat vrij licden aUdaa deselvc 
v«nn'enle sterokten met crijghsufiiciereD , Hjlldoten, ges.chut ende 
amniunitie t&b oorlogh tegeu des aenstaende njnndts tnaght der 
Fortngesen solieti be«etten ; eude ons oordeells de gemelte starcten 
niet bestant, bequam ende defensijlT geuogh aghten te wesen, om 
deu vijaudt te cuunen wederetaeu, sail als dan Zijue Maij'gehuudeu 
vesva up xijn eijgen cossten de vciorschreTen Bterckti^ijt * offU plaotae 
Tan * onsgevoclcn datelijokmoetcnlatenTeratcrcken ende forty vioeren. • 

> Natourl^k anhrgSout voor ,h««rlijckh(!dea". 

* Bailikftloa, aan de Oostlnut, md d«r Portug^eaohe «i«rl:l«a. 

* Hflt coutrjct wad opgeatotd door dv IiudorlundorB (V>ui Over, bidx. S&i. 

* SchrySbut voor: si«r1ct« of aterkbea 

* Moot Bijn: „nasr". 

* lu di>Ln PortvgMoobao bikst, door Wustcrwrolt nan den MnliiLradja aao- 
g«bodcD. Atood oog: .ladicnt Jiyn May' galieffde ofto go«i dbnbt, welcke 



lit 



OENOtALK XEDERUiNnSCHE OEOCrnwTIOniDF 



mellten (JoniriKk van Tcruaif!!! in (icw iiiinrtiereii , U* vervoc-geii 
gcTneent haHdpn, js dc sacke snix mpt enistbij der handt gcnomen , 
dat ZiJDe bdveiigemejte Ilklelheijt, deii GouverDeurOeuerMl, persoonlijclc 
met eeu aciisienelijckc maght vnti schepeu eiide volck 't gepasseerde 
vesst«r niouiwou A" 1637 uijt Batavia hetwaerdts vertrockeii eude 
ter center Aencomen aUinneticItT hnridt meester gcwordeu Eij teu 
gemcltft r|nitnelahas strrrkte ciide vreemdt-'liugen acccsplaets op 
Luciells, ' brcugende votirt tile dc? CasteulU uudentaneii ' door 
ontsag'h van wapcurn fiide minnplijrke fti-risprakr toi hiinr vorige 
gehoorsacmheijt eiidc ax^hiildigcu plight. Eghtcr ten priucipalen roor 
die tijt aeii de cussle Cemm, daer 't bleeff rt'ssleereri endfi ' wijder 
verrithtciidL-, teu aeusien vaiide verschijiiinge des Couiticx nffgeaant 
Quitchill Siborij,'* capiteiju laoet, uit Tcniaten, met cummissie om 
DcvcDS Zijne Rdclheijt d'onlu{>sten tot vreed« te hcllpi^n atfliandeleii ; 
dogh nii;t allireti dueo macr oock voor dessn doorgaeus ondertonden 
zijmit?, dnl gtiiiiKlu: gt'sauli!]! gantsch wi^ijtiigh refpiict olT oiitsiigh 
bij des Conincx onHcrdanen in dese qnartiereu hebbeu gebadt, wert 
bij den Uouverneur Generael en Had«ii van Jndle bovejigemclt tot 
ndcomen besleghtinge dcr geresfrj trnnbleu eude verseekcriugc, dat de 
Nedcrlatiders in tuccumeude vylgcns d'oude ende vernieuwde biajwoyren 
contrat^cii de uagiden altcen suudcu genieteu, gactsch nodigh geaghi 
ende dienstigh getiordeellt , Sijne Maij' van Teruateu bij den gouver- 
neur generael meer genuemt persoonelijck iu dese i[iiartieren verseheeo 
ende dierhallve geseijdeu coniuck met bricven om herwaerdta te 
comen vruudelijck versoght, uiitsgadere daerop iu aiilwoonk out- 
faiigKi] hehbi-nde, Uit auk gerc^idveert ware, waniu-rr b«m gerea- 
titueerdt wcrdc «oodaiiige pUetseu ala ten tijdc der verovcriiigh vau 
H Ca»teel in Ambuijtia bijden ndtnr' Steven Verhagen A.** 1605 
onder dr Portngcsen niei .subject gcwceM ^ en 't scdert dc Ncdcr- 
laiiders tuegevalleu zijn, heefl't deu Gouverneur Generael sigh op de 
belooffde couditieu voor de tweederaaBlJ met eeo oensienlijcke maght 
ulthier 20<) tijdeltjck Uten vindi-n, dat Sijn Mnij'oiilivnl drie maenden 
is naegevumeii. Kghtcr in di-r ijll hcclYt hiUni untbiedeu alle dessclfTa 



' Luciola, aikD do uostkiist van Hoamohvl, toon de reNidaatio dor Torna- 
taaoaohe •tadhoud<«ni fTI(^l<>-li(tt>r(>9, AouuvrCo^nn, H, bldii. LVIII, boot 1). 

* Onderdanfin ran hvt lomtivt VtrUtriu . diia vim lii- Citinpitgnio, 

* Bij Vale&Ujn, 1. b, blix. ^1, vtaar dil eoDtraot b afg«drukt: .aiet 
wydvra vcrritihtende", wat jiiimi ia. 

* Ov(?r kailjii 8iburi vie Bauuvtoffm , 11, bidx, LXXI 

* Bon bnkoDd twigtpaut tii«ii«heii Toraote do du 0. 1. C. 




OOST-tSDIBCHS COMPAONIK 1608 18O0. 



31» 



ouSerdflneii in i\v^*r ijuartitrren residerenHc , welckf als nu rievt-ns 
Nfdtrkiitltschc Chrissten ' ende Moorsc subjcctcu , * mitig«dcrs huniic 
boatgenooten , nijtgesoudert den nutmlen Cnp'^ Uittoe, * die sigh 
absenteerdt , alllaameu versrchcenen eiide te descr genewle vergaderingb 
gecompiireerdt weseude, sou zijii den Gouverueur Geuerael ende de 
Konincklijcke Maij' vau TiTtiiitcu mpcrgrmellt, met advija hnerder 
Radeti, beroorens ftendnghrelijck gclct ende overlctjdt hcbbetide, bij 
w»dt iDMiilelen d'oulussteri deser Inriden weghgenumHti , de vrocinde 
handelacri gBwetinlt, dc NediTlnndere van 't gem'* diT coiitraclfn 
code alleen compareerende de ^ tiAgelen voortiien verst^ekert cndr den 
(Mjninck van TeniHlt^li daerentiisschen * zijue toegeseijde pretetitien 
ingewiUigbt etide tocgeslsen moghtc wordeii, jegetiwoordigh ter weder- 
zijde voor vasst, boudigh eiidi* uiiv«rbrccckrliji:k uverneiigniuiueo, 
rersproockcn ende geaccurdcort in manicrc aU volght , te weten. 

EtTsfflijck wenleu bij deseu vernieuwt, nogh voor chraghtigh 
gecuutirmeiTdt eude gc-coutiuueerdt soodaiiige coutract«ri, actxiuidea 
ende rerbintenissen, als van tijt tot tijt tusacbeD gemeltcn coninck 
eude sijne onderdaneii met de Nederlaiider^ Cump* in de Moluccus 
etide des*" quartiereu gemneckt, mitsf?^' legenwoordigh nogb well 
bewaerdt oiider den Nederlauilscbeii gouverii'' id Ambuijtia beru!»- 
tend« zijti, vimr ZMvecIl in desen te contrarieren. ' 

Ten twerdtr brluoiTt Zijne Msij* tut voilcomen rosstc der Ainbni- 
uecse laudeti vcrzekeririgh, dn.t gemelte controcten sundifr eenige 
inbrenke voortaen precis aghtervolgbt zullea verdeu, alls nnmentlijrk : 

Uat [bij] vaa bier met hem iiae Moluccu sail vceren alle de 
Tarnatanen, aoo grmtdt als cleiju, met vrou, kinderen . slaveii en 
ommeslagh, sf>iider dacr eenige createuren van te latcn off ook 
oaemuelU buijten de» tioDvern** keuiiisse herwaerts te zenden. 

Dat eenige * vreemde ueg<jtiftut«ii , t zij Europiache off ludiaense 
oatie, niemaudt uijtge,soTidKrt, in dese ([iisrtiereii bij fijiie overblij- 
vende laiidtaotidordanen op hare strandcn sullen werden geadmit- 
teeidt, andere als die met goede passcedull vaa deu Guuverneur- 



> Valflatijn heeft: «da Xedarkuideolie Chrutmtoa.*' 

* Nl. van de Cumpa^ie. 

* Topn weder Kakiali. Zie cootrftot CXXm. 

* Valeatua; -'I genioteu''. 

* V*aleat\JD: .en bun alleea oompetersado". 

* Vnlantijn : .daaroni«g«a". 

' Valtiutgn: .uicl iwncmrierfin". 

* T&lent{ja: .geftn", wat natuurlyk juiat ia. 



322 



QENEKALB NEDERLAMDWmE GBOCTBOTBEaDB 



Eude op 't eijlnudt OmA off UovHU^hhvisii ' de vier i/Loone 
ilorpen Ufttuw. I'aboaw, (joejlola en Oliaieuw >: 

mil« dat eghter begrepen eude gehouden blijveii onder deselvej 
paiiicieii , die hier voureii gespecifictM^rdt , kihIc de Ncderlnndsche 
oodcrdauen even well gelijk voor desen op Cernms cawi snilen 
mogtm siLguuw maokeii, mitsgaders Uaer geciefleJijckhedeu haleu. 
Bonder eeoige tcgenslaiidi off mtssaQCgen. 

Soo ull Zijne )t»ij' off di^<>se]lTs stadihiiudcr ooric nict vennogen, 
d'nil'gcslaue oiiderdniieu op d" C^avms cuate eude elders meer lassteu 
off beswftrenissen op te leggen , als bij de Nedcrlauders gcsappor- 
teerdt hebbeu. 

Jnsgelijcx con firm (icrdt hem den Oenencl aok met d'liijtfipneke 
gedaea b^ de vier hoolfdeii van Uittoe. oameutlijck Kaijouwaa, 
orauglcnij TevH eu Tauiinhntoemessiii ^: Baru^, uosetape ; BcrmeijIJ , 
patij Toubfin; eude de soon van den steken Keylise, toetchatij , 
ia abeeutie * veq Kakij AJij, Cap" Hittoe, ende Telouckabessij ran 
(.'apaha . gants contrnrie hare voorlcden jare gesamentlijcke terda- 
ringhe ^ aen Sijue gemeUe Edelheijt, dat [eij] de MaijWau Tcruateo 
als coniuck eiide gebiedt-r over de SO HiltiWH.- uijgijreijen crki'iiueu 
endc aennemen : dogh aonder eenigh gr^agh off prrtcntaic te hebben 
op deselve dorpeu neii dViuijtxijde van diit laiidt geleegeu , met 
nameD Orleu," Asselloeloe,' Laricque,' Woceaal?a,'^ Olangh.* 
Lisslbo^ " eude Uatoa, ' die teu tijde der veroveriog vau 't 
Cos^teell mede under de Portugeseu hebben gefurteerdt, suU dte 
als uogh zijn ende bliji-eu onderdanen van de Nederlanders, hoewell 
hun 't zedert vier jaeren lierwaerdts tcgeu diaelve ouder die van 
Hitttie guupposecrdt , daer over t'cijner tijl ainffe te venraghten 
hebben, <]«> dat gemelte dertigt dorpen, nu subjecten des Conincx* 
mede verbondeu blijveii ais vooren. 

Zoo werdt ter wederzijden beloofTt, dat des andcron oudcrdanen, 
''tzij Cfajtasteneu otf Moorea, soo well in dese als de Molucce 



1 Het Btlftud Kikroelcofi wordt ook treaoemd Oma of Boewui^baai. 

* Val«ut|jn; ^Haweaha, Cabaaw, KaiIoIo on Volnnw"'. 

* Ov«r d(>Ei> »]) volgecde p«r«oa8i] en wiuirilighudi<D si« bivrvt^r bij Tix>«g«re 
ooaCraotoo, wunr de soliriJffoat«n dcs af«ubr^v«r« ook duidcl^k blgkva. 

• Vgl. Tlflle-Heeree, UomMtotTen, II, bldat, LXIV. 

• Zie miitraot I Suai l«37 (n". CXXIIIl. 
' Oeriiiie, »ati dc Xoonl-Weatkust van Hito«. 
" AailopJoe en Larike, Han d« Westkuat. 
" Wakmailloe, aan de Zuid-Wenlkiial. 
' Alaog, Ltliboi en Uatoe aan do Zuidkust. 



0O8T-INDISCHS COMPAGNII 1602 — ISOO, 



3£8 



tiusrtiereu aiet en zuUeu verrougea van haer aeugeaomen geloove 
tc breiigeii, whoun daer selfTs om moghtcu versoekeii, nogh ook 
mallcanHeren op die off nndcK wijse eriiigh rolok ic ontreckcn , 
maer elck bij cle zijoe laleu, uudcr coudilie »1» vuureii veihacUdt. 

Wijdere nccordeprdt den Gcncrael Zijne Maij\ dat vannecr in dt 
Molucco« eeuige Taniaten * off andere sijne sobjectcti, vrije per- 
aoonen, - aHvoortii bij den vijaudt overgelopen wesende, gechriastent 
offt Moors wedercomende, gelijck het contract mede breiigbt eride 
tot nogh txM U geschiet, dtfe«Ue door de Nederlanden off Tarua- 
taneii niet ecrst aeugespniokeii , niaar toegestaeu sullen werdeti hnu 
te vervocgen bij die datsc willen: t' zij onder de Nedeilanders tot 
hel Cbrist^ugelove off den (!'oniuck bij bet Muorsidun], sonderceuige 
persnagie; onder welckc conditio ook begrepen blijven alle Span- 
giaenien. Portiigesen, Tijdooreseu, I'aupangers, ' Cluue«n, Japondew 
enile andere, die van de vijandt comen lopen. 

Maer «euige alaven, jnagelijcx overoomeude, snlleu weder bij haer 
meewters mucteu gaeu, ofF, Mardijckers we«ende wilieude, sail de 
Comp* daer voor aen den eijgenaer betalea de somme van 60 R* van 
8^. hallf in gelt ende de andert helllt aeu kleedeu. Voor ge- 
Itjoke prijs off in nagcleu xulleu de Tfruataiicii ook vtrmiogcn van 
de Ned(.-rtaiidt;ri te lussen eoodauige Tijdurc^en olf hare slaveu, als 
(le Ne'lcrlatiriKns van ik-n vijandt in den oorlogb becomen. 

Nogh beloofft den Koninck, p' * bet emstigh begeeren van Sijne 
Edelheijt den Gouveraeui Generael , uict alletu pruinptelijck metter 
doot te straffen die van het eijlaudi Soula, inedc zijne onderdauen, 
welcke uu mijm twee jaeren geleden seekcreu Kederlaiidtscbcii coop- 
mun, Fteter FrauwelUzoou ^ genaeml, ende nogh twee solldaten, 
fllldaer met eeu jonghen * van Keij voorbij Unndagefireven iwmeudc, 
onder Hcbijn van vrundlsvhap eude uuodiugb a^u taudt seer schandelijck 
vcrmoordt bcbbcn, ' met deti efrsten te reatitueeren, maerook^ sodanige 



* Deso inMrpuBCtie outbrc«kt. Jk beb de komraa hi«r geplaatM; VAlontgn 
plaatat ic a^ihtfr .alvoor«-a'*. Ik meeii, dat bee luer gatdt pvnoaua, welko 
v66r b«t dlaii«Q von het contract (aJrooren; overgeloopeo warao. 

* Vho d« PliilippiJQ«n. 

* Vuloatlja: .op". 

* Valeatijn: .Pibier Pauluite". Zi« hwrorer TifJe-Heeres , £o«tr«rojf«i, H, 
bIdjL 2a5, 917; Vogk-BegiM»r ISSS, bids. 287. 

' Volentija b«t«i: ^joukjv". 
' VakntiJD: .en ook". 

* DetA b«ide vroorden moeMD w»«r»cbynliik •tuw vddr ,mct deo etnun". 



324 



OI!fSa&LI NRDKKT.A.VDACHR OEOCTROTinDE 



buTgcn slaTcn als daer successive uijt Banda verbpea gocomen z^n. 

Rod authonseRrdt cti recominanrlecrt ZijnR Maij' merie bij HeMtt'l 
dnt ' Nederlaudseu gouvemeur vau Amboijna , om ziju competerendttj 
gereghlijfheden ilewr laiiden te vordercn ende dip jaerlijcx met d^eeuj 
ulT dVrider geltfgeulUeijt , *t zij bij rescoutre off oy det Cotop' scUep«ii,J 
in iMoluccso toe te sendeii. 

Kudc om Zijne Mai^' het voldwu deser en ToorschrcYen aocoordes 
te mwr te dueu bejvereii, mn werdt, vulgens het advija der 
Heereti Scventieueu en de beloirte vonr dato ncii hem Koninck gedaen . 
bij dcscn door den Gouvcrnour Gciierael cnde zijne Bacdt tot cen 
besluijt toegezeijt eude belooirt, dnt bij ', anjrie euccesseurji van de 
Comp', boven desaelffs ordinarij gercgbtigheijt, tot een vereeriugli 
genietetL sail de somme van rier duijsent R^ van 8 * in comptaut 
off sodanige niriteijten nl« bege«rdt uijt B" off Amboijna JRerlijcx 
promptelijck b^taclt 8ull<ru werdeu, WHuncKr de Nedcrlauders sceker- 
heijdt hebbeu , dat alle dc nagRlen inde Molucce ende Ainbuinse 
qimrtieren, onder zijn gouvcmo rallrndp, 't zij bij groodt off clcijo 
gewosch, nlleea in hntLden becooieu, under welcke e\presse cuuditie 
Voorscbreveu belolFlt' vt>lld»eu oil" in cimtrarie agiiter gehouden sail 
werden ■* , daer op de Nederlandtsc gonvern' in Teniaten off Amboijtia, 
jtem des Conincx stadtbonder, aendaghtiOijrk sullen hehben ttOetteii, 
mitagadera den Gener' fiide Zijne Maij^ dien aengacndc j&crlijcx 
pertinent adviJK mueteu gevtru. 

Alldns gedaen, geeijndigfat, bnnlotcn, geschrercn, onderteijckent 
«nde gesegellt iut scbip Fredrick Hcndrick ter riieede voor Hittoe» 
-deseu aO" Junij A" XVPXXXVtU ^ 



' TalentiiD: .den". 

* Val«ntun voegt lii«rin; ,of". 

* Valent^'o: .dio b«m iu ooututteo" euz. 

* ]>e Tor^ldo ket«n, tgIIcc Tomatc'ii konin^f nan ie Cnrapsg^ld tluiu bond. 

* By Valentin voIrcq uog de huidte«kenii)g«» , waai-onder diA xnn d» 
,ko&uig«a v»a Tidora, Gilolo'' (Vgl. BouwHo/Ttn , U, bldx. LX\). 



OOST-DTUIBCHE OOKFAONU 1603 1800. 



325 



CXXYin. BEN6ALEN. 

17 JdII 1638. < (StUo Romano). 

De ambteounn der O. I. C. giog«n voort loet by deo Urootmogol d« 
Hoegli'Mbs ULi^j;«lftgonh«deQ voor t« drogen «n , wat het vcrkryguii tub 
fennnos op h«t p«pW iMireft, m«t socoei, «>oal« ook wwr blykt iiit d« 
ODdentannilo dooameateo. 

Tmrisiaet, uijt de PersiteoBclie tale int Nedenluijts 
ovc^caet, vuii 't firman offte maodaet door Ziju Maij* 
Chijastjan aeu de VereenJghde NederUadtae Comp* rer- 
leeat , boadende op de nnbab Aasalnmchaii , groodt 
gouremeor wegeus d° raaij' vau Groot Beiigale etc", 
luijdende bU volght. 

In den name Godts wie £eii is. 

Alfcomstigh der aUderheijlighsteD geslaghte, ' wicii ghij gelijck 
«Qt ID alle eerbaerheijdt , der suijversten suijvere, onderatcanBell, 
pijtaer van 't gaatsche rijck* hoecksteeo der alldercotiiugcD coningh, 
well MAkcre ende suijvere bewaerder van *9 Couinglis schattea , 
waerdigh van dcu Cooiiigb geeerdt en van h&rteu gemiut te zija, 
door U amiable aengeboorene nature, die suodanigh is, dat niets 
iu mijue gedaghteii kome oITt kan door UE volvoerdt vcrden eude 
mijiie lietlde aU met e«n nette nmvanght ^n t^uwaerdf zijt Ireukeiide, 
wiens v crmita ' ende wetenschap de wcrelt bekent «ij , alic wellcke 
cere, liefFde eu guuste, ulTkumBtigh der allderhtrijligh^te beschermen 
geelagbte, door giKltvrughtigKcijdt aigh waerdigh mneckt, vie * 
■ AasalaamchaD , 

hebbende de hope der coningeo coniughs guaste, suUt weten, 
dat uu tegenwoordigh door de Uollanders knot gemacckt is aen 
de alldersuij verstvu couiugh, wieiis glauts de heliderheijt van de 
Bonne te boven gaet, *t naervolgende , te weten: 

hoe Asscaron ^, gemaghtighde vaa Maijaer *, vvandtlijck en met 



1 Vit bet Gontractboek. 

* V^ Uarvddr, bidz. 268 eo noot S. 
' S«brjjfl<>ut Toor „v6muft"? 

* !•? 

^ Of Oacaron, «ea dor .oppente paohter*'' voa Hoegli (Dafh-Stfitttr 1687» 
bldz. 96, v.). 

* „MiruA Mujoor'', gouvorneor {onder deo ■tadhoad«r vui Dukka} vrd Ho«gll 
iDagh-Sffitier 1637, bldi. &6, v.). 



3Sd 



OEffSRALE <(IOEKI.A!(DSCHE OEOCTKOTEERDR 



gewellt de waerde van 600 B' in contant &U wwea d« (?) ontvell' 
dighl code mter sigh geDumeOf d&er en boven gemelltens nogb eeo 
geheell jur ontschalldigfa en baijteD reeden io apprebeiitie gehoudea 
heeffk ea uftderhaiidt oijt de begbterii»se oiiUlageu zijude. vec^I g«- 
wellta en oneere aengedaen '. Bij alldieii vnn dese kUgbten eenige 
sekeriieiit in U gemoet sijt beriadende, soo maudere ick aeu den 
pijlacr ran dat rijcke, dat bij wegeii voorengemett^ klagbwu rer- 
dagbt zij code 't geeiie dat voomoemde Asscaroo t' oureghl bnijteu 
nedeu m«t futce de Hollauders soade mi^en atl'geuumeu hebben, 
dc seekcrheijdt (-eraomeii hebbende, sullt hem desellve vorderen ende 
gevcD acii drr gtrcnt die !>e gereghtigh toecomt eu traght dnt soo*j 
dauige klnghteu van overlasst oris uaer deseu niet me«r ter uorea 
coomen ende beveeleo wij U anderm&ele serieusselijcken te lett«n, 
diergelijcke uiigi^neughteu , tvelcke uiis iu geeu deele gevalleii, maerj 
in contrarie seer dissgussteren , naer deescn niet mcer Toorcomen , 
waerdoor ouse lieffdv eii aifcctie dsgeltjcks in«er eud« meer tuwaerdts 
Bcceweeren en toeni^men zall. 

Gegereu den SU* ran de maendt Seer Soffer cbodt niulJchier 
woUsoffer ', in 't ll'jaeronserregeeringe, k" Mahomet lOtS Hiserij ■, 
t^nde in 't jaer o]ism Heereii ende Salighm«keri Jt-su Cbrisstij 1658 
den 17* dagh van tic. mavAiAt Julio, stilo Komniiu. Biivcii oen int 
midden rtondt segell van Sijnc Maij' Chyassgaen int rondc mctewarten 
jnt gedrackt; onder aen d' eene boek sbondt t' zegell van Sijue Mnij" 
outate soDne, gem' Para Secko *, met swarteu jut gedruckt, en 
veijiiigh ter zijdeu iu letters met ziju eijgen haudt geschreven : Jnk, 
devoote, godtvrugbtige en zoone van grooter lieffde, Uara Secko. 
Wat lager van dt* Couiugs caiicelier, geuaemt Affchellchan , met siju 
cijgtm haiidt gii^cbrcvoii stondt! dit is vcrkreegf'n uijt handeu van 
dcu alldergeringbsten ondcr dr groottcn, trie is Atfellcban. 



* DtStUdtt TQxati«« n)« wnnniin dt tvrtaskn vnti lA Hitptemlwr 1636 (bi«r>] 
vHt w GXVn) opreokt. 

1 eafar llXH begint 1-1 Jiini l&Hii. 

* Hidjrob. 

* Dank Seuko. De oudere broeder das van Auren^ib. TgL hiurddr, bids, 
869, aool 6. 




OOST-tHDOtCHE OOVPA,ONlE 1602 — 1800. 



aft7 



Translaedt , uijt de Persjaeuse t»Ie int Nederinnts 
overgeset, van 't ^mau ufrt« maudset douril' Cuuiugh, 
dfiM jrnMitcn Mngoll geuaeuit ( .'hlja-Sijan , aeti de Neder- 
lan(l*Ts ver!^ent, om den vrijoii oiiheeommerden hniidcll 
in Ongiy eu door g«lieell BeugAla te mogtu genieteu 
met hare schepen en jaghtm up allc jilai-tsiri, poorU'ii 
eiide xeehaveQS te mugeu g»eu eudc keercn . .'ii>uder 
eenige verhinderiii^ aciiiredacn te wordeii , mits beiiilende 
sodauige thollen, nl» aghter op den dosse eu Hier voor 
gejuserecdt te Wuogeii h S welcliere juhoudt i? end* 
luijt als rolght: 

In fieu name Godts, wic een is. 

Alle guuveruiurs, preseiite en toecomeude, iu de provintie vau 
Beag&le, hebboudc de houv« vao de Kouiuck vertliouiit hebheu ' , 
hoe vonr d(^<>en cen formfln van den Koningh hcblipii grkrcgcii * , 
hoedauigh forman eeu fornian van grooter extime ende waerdigheijdl, 
houdende op alle gouveni" eude regeerders iu de provincia vau 
Beugalvu, 't vrdcdtt liaer verguut was, dst de Comp" Nederlaudt- 
Kche cuoplitijdcM in Oii^'Iij en allc Reiigaiillsc plaiilscii harcti handell 
vrij on tiiihecommt^rt sundeii vennogen le drijven met harr; i<'hepeu 
ea jsghteu naer couteutemeudl , sonder efuigh beletselL mogeu gavn 
ende keeren, laden eude loosen, naer *! haer gelegen quam.jn welcke 
mauiere ujliedeu m«t baere schepeu ah audere coopluijdeu dedeu, 
gecomen zijn, om de (Joninghs jncomen te Termeerdereu en d'ploetsen 
to uegotj« te accressereUt dogb hecft Asscarou, gemaghtichde vau 
MaijaiT * , dour insuuuati« vau dc Portugesen d" lirmnii van grouto 
TalcuT en wacrde met eeu groot force haer ontwelldighi ^; ovenu](!X 
mandeert deu Coniugh, allsoo coutinuell tot hedea toe van de 
Hollandtse Comp' wortell d'vnighteii geoooteu hebbe, van wie tot 
D<^h den Couiugh uiets voorgccoiuen is, meraeu eeuige missuou' 



■ Zie hiera<^hL«r, bids. mti. 

* Hier in naiiiurlijk ieu uilgevaJleD, vaariu over de Nederljuiden vrordl 
gesproktm. 

* Zic hiprvMr. 

* Vgl. hiwviJcir, bldz. 82S. 

' Ifayh-IUffisitr , J63T, btdx. VJ. 



3£8 



(ICNEBJ^LE XSD£8J.AND«CHE QBOCTEurEULDE 



giage geuoomeo heefft, emle door H comen ende gaeo ran gemellttf 
Comp* schepen aU de negotie de pliiet«eii toeneemen en 'sKonings 
incomen rermeenlereQ ztM , dat haer liedeu op wndt plants voor- 
nenieus eii geueegen ziJQ te. rumeu, om hareu batidell te dhjvctu, 
geen Tcrhinderinge, vc«H min eeaigen ovnrliust aeagedaeii werde, 
ma«r deceive vrij ru liber in alle plnetseu latea genietea, dsar *t 
haer gclegeu comt, en naer haer cotitentement koopen ende ver- 
koopeu lijwateu, zijde, judigo, waa, suijkvr, rijs eiide »allpeter, 
daeriuue ghij haer vournemeQ aiet sullt jmpedieeren, 't welcke 
DBercnmeiide sullen zij Inijden met g'eiiegeiitheijdt en Fcrgeoouginge 
iu aUe pluet8t:ii ufftv hsveiieu baren haiidcll uaer liaer wellgovallea 
conoen vervullgen; derfaallven belet haer gneii nughte comer. Diet 
iu eenigc plnelseu, poorten offe zeehaveuen, daer geoegen zijn t« 
ti»l1i4ue(-reu iioglite mede gedought uiet, haer van ijmandt eenigeu 
overlasst in hare hnijseii , jieu hare middeleu aengedaeii werde, 
mits zij laijdeu betaleii soodaiiige thoHeu eude geregtigheden , ala 
met de Coinp' vnje wille van outs toegestaeii en geaccordeert is 
vau uijtvtwren alia iubrengeu, euu well van juweeleu, coniptauten 
eude coopmanschappen . als op deu dosso van ditomingit tlrman 
ampel! ge»pecificeerdt itaet. '. En d'gt«iie die d* voonioemdc finnan 
van grooter waerde met gewellt haerontwelldighthebben, soodanigh 
te corrigeeren en dnt strecke tot achrick en esempell viin soodanige, 
die ju tuecouiende ouwaerdelijck unse niaudaet olTte &rmau souden 
ondcrstaen te vcmictigen , alle welcke bovetistaende favenreti haer 
ttillt laten genieteQ, sou lange s Cuuiugs mandameut utet contra- 
rieeren en eenige sijner onderdanen beschadigeu oiFle d'Mooree na- 
vigeerende scbeepjens op eeuige plset«eu, aoo verre sijne Maij'rijck 
uijtspreijt, vcrhiiideriiige utTte bclettseleu wegcne haer uegutie aen 
doeu ■. Eijttdelijck sullt haer allc faveur en vrieiidtschap lateu ge- 
ojeteu code onae inaudaet hier boven gemenlioneerdl in alles 
naerkomcn. 

Ocgereu den 21* van de maendt Seersotfer chattmullcheir woU 
zolTer. int U* jaer ouser regeeringe, A** Mah'omet 1048 Hiserij *, 
zijiide jnt jaer onses Heeren ende Salighmaker Jesu Christi 16S8 
den IS* July. Boven uon in 't midden 8t*>ndt 't zcgell van Sijne 
Mnij* Chyan in *t ronde met sirartcn jnt gedrunkt cii onder op 
den doMO aen d'eeue hoack t' zeegell ran Sijne Maij" outste soone 

I V«rzaoed«^ijk heb hi«r»<ihter rolg«nde dooiimeiiT. 

* S«u dn- aitiniroa rao 'i Conpagtiies opiredeD in die •treken. 

■ Y^ hicrvuor, bldt. S36 noot 2. 



OOST-WDiaCHR COMPAOSIE 160£ 1800. 



329 



Daro Secko ab voorea met Bwarten iuct, vn weijuigh ter zijdeu 
met desselfls eigen handt geachreven : Jck deroote, godtvrughtige 
eude sooue grooter Heffde; gcteijckent Daro Secko. Nqgh lager van 
des Kotiinckx caacelier met ziJD eijgen hnndt geschrKTeo: dit ia 
v«rkrcgvu uijt lumdeo ¥&u deu alldergeriugsteu oader de groot«ti, 
irie ia Affselleham. 



Tnnalaedt vsu de tolIeD eude wadt de Nedcrlanden 
in alle de Bengaellso quartleren, priampD.elI in 
Pipijl^ *, vau alle coopinanscUjippeu eude vtuku, ku<j 
well Toor .uijtgaen als jacomeu, gehoudeii aullen zijn 
t« betaleu. 



Aen een sijde stondt in letters gesohreTen: dit o&dergesclireven 
ia waer. 

Jck gebiedn, dat ghij soUt, uaer voor desen in gebruijck ge- 
weiene thoUen cii cosstumen, Vfin de gaeude ende keerende scheepen 
haren ingeladcuu guedcreu, die aenbrengeii olTte van daer moghtea 
voeren, harr snilen docii bctalcn cndc nffnemcu, sondcr daer iu te 
venaeerdvreu ut>gbt« verraiaderen. 



' D^se uitdrukkeilijke vermelding van Pippli, iTe)k« ploAtu niot wordt gtattmA 
in den bgvQnstaaodua fcmiui, beefl my eerst dooQ twyfulon ^ of ditlarlafTHD 
ID- «Q uitvoorreoht«n vel b«tiooTt bg don fertnsn. Mnar ik hvm v&n deseo 
twijfpl t«nigg'^k(>inen. 

Over UD24 vo»tij(ioxia Pippli TcirgclykhJ«rvddr,bl<U. 2^ O. A B. acliravea 
duuront treat nag' .Ona kmiiien in d« bonht van BoDSftle heeft de nitverking 
g«h»d dat oiu iu Pippli de vrije baadel ■■ to«Ke«taaa.** VgL ook bet rapport 
van MabuywB mui d« Statec-Oeneraal v«a 5 September 16il in de B^iraym 
ai»t. Otm., in, O.A. bidz. 349. 



99% OENGKALB »BD£ftLANDSCHB OBOCTKOTEEBDB 

Voor een oaseulaaet offte poltij 1^ peijs offtc 30 sietelt, v»« hooter 
nde nttewcrije 2 peijs per roan; van een boft'ells huijt 15 sietelL 
Vin eea oo^fb offte £0 stx bockcvcllen 2 peijs- 
Van een osseu ofTte koehuijt 7 sie1«l. 
Eeu kast kar met huutwerck en Immbu^win 10 sietall. 

Ter zijden van A^ae voorenstnendc gespeciSceerde 
ihoIl«u hecfft den cancdier van den Koainck, Ajachelcan, 
lateu schrijveti dit rollgende, daer cJ'K. Comp* oiet 
veeU goedta duor kan geschieden ' : 

Waer en aeecker ist, dat acii Ul., alio gtmverneun ende beToU- 
hebber? van Ooresa ' schrijve, dat gij lieden auUt vernemen nae 

de sceckerhetjdt van aile tboUen ende gereghtigheijdt, die lauge 
jacren voor de-sen tot heden toe id alle plaetsen, onder *t gebiedt 
van (V Oreesa sorteereude. betaelt zijn geworden ende desellve met 
die van Sumtto, dewelcke wij uu aghtcr dit Coniugh's firman ge- 
stellt hebben , confrouteeren , develcke oversleu hebbende , suUt 
ghijiieden dc pro&tabellste voor s' Couiiicka iiicomeTi, fz^ die van 
Surntra off well d' voor dcaene costume alldaer van deseWc vordereu. 



CXXIX, KUST VAN KOBOMANDKL. 

November— December 1639. ' 

Otue handel in het r^k van Qolkonda daid hIoccIm toe, vooral in da 
klMdan. la onuitgt^tvtn bftieMttn nii Iftdit ton IBSH wordon nU iMlang- 
r^ka haodclaplftRUou vooi-u) gimoomd PaUcd, Daehcrva en PetapouU 
(VkI. hiervMr, bids. 212, S33). *) OndnratoandQ fennans syn vooml hirrom 



< lots derget^kB geschiedde met doa farmaa van November 1686 {ZmDagh- 
Regitttr 1687, bide. 346). 

* H«l landachap Otixxn bmlinord^ in doita dng«n aiet tot li«t aabftb-sohap 
van Beagaluu (l>iikkn]. Ov<jr dit liuidsuhnp Orinsn wHsi;oitt«ld«oaB(toadurl^ta 
nabA.b i«c»dhouderj, onder wicn Monden .gourcmcurti" , o. a. vsn Pippli 
(Vgl. htprvddr, bldic. -jxit; Uagh-HtgitUr , IfHii—t&it , hldt. 316^ In l&TH wm 
Oriaw aan b«t qjk van dou OrovtmoKo) Kotruklcvo (HuBtoc, OcmMmt, 
Vn, p. IW). 

■ ITit hel Omtniftbotk Zetland. 

D« iohoud komt ovaro«u met den fenniui, af|>tedniktbu HavaLn.OmnaiiM, 
IJ, bidz. ion v.T. MiM<^bJAn ia b\j civie and<>i« Ifjiing van hntzQlfde document. 
In «lk gAval neem ik Unvaru atuk bier Diet ovor. 

* VgL hiennMr, bldi. 16. Zia ook blda. lU, 31U. 



OOST-EfDISCHE COMTAOKK 1602 1800. 



VAD bclaLiig. dat x(j opnictiw on thana swr nttdruktnl^kgehMl Golkooda 
voor dau luudol dor Coupuguio opeuRtollQD oudor d« iu de •tukkvuver- 
\AtM vonrvciuiriun : voor fen jroot dftel nntiiurEijIc aleohu een Mnotta 
van wnt rnrd* fi'ihiUjk |)la«ta voiid. 

Firiuau van de Golcoudase kouiug siiltUati AbduUn 
Cotohfljah a" Ifi39 aan '« E. (Jotopagnie's hoofd in 
HesnlipAtnnni verlccnd. 

Alle gO'Urernenieiits etc* sullen verdagt siju, dat de Uollauders 
Dp haar vurzuek tuegesUau hebben eii vereerd. 

dai alle hunue goudereu cu cuupuiauscliappvii invl, liiutr !;chev|ie» 
aaukomeiide , alsmeede de Ueedeu die se iu mija Inod suudeu mogeu 
uegotieren (gelijk van ouds gebruijckelijck), suileu mugeu op- eiid« 
flfvoeren, verkopeu eu de koopeu waar onde weTwnarU bet. bun 
goed duukeu etide believeu sal , soiider dat i^mnud ooder mijo 
gehecle gebied daerop iets sal hebben Ic pretendeereii. 

Alle Moorscbe, Beiijaeusche, Jetitiefse eiide auder coypluijdeu 
Euuder uijtsoiidenug ran ivinnud sullen hiiarc goedereu vrij en 
onbekommcrt nan de Hollaudcn mogeti rerkopen , endc wcdcrotn 
Tan deseWe in plaats aegotieren al 't geene begeeren en buu aan- 
slaen sal, sonder bun dnarin hinderlijk te weeseu, manr de huijsinge 
d«r HoUaudere eude baer ucgutie vrijelijck eude uuvwhiuderd t* 
lateii frecjueuteentn. 

Het goud endc zilver met baar scbnepeii in mijn rijk aanlircn- 
g«nde, suUeu aau d«a mecsibiedende code wiru buu gued dcukeu 
:-«Uf mogen %'enteu, sunder daar ran eeuige jonkan i>fle geregtig- 
heid te betaleu. 

Ende sullen geenv gouverueurs in ende ter vnt piastre het in 
mijn rijk ook sonde mogen weseu, vermogen de Hollanders in 
haaren hacdel eeuig belet te doen tnaar ter contraric gcbuudeu siju 
haar behulpznam te vee»en '. 

1 In h«t O^iUraetboek Zteiand \roid%a aog TeriDeld iu extniat de rol^ndfl 
bov^liiotiriflen (tnc. vnii (lolkanda'fi romt: 

IP. _Vii>r bflwlwhril'leii vnn dnn OolcAndnachPii knning op do rcgpnt>>n van 
MnAtftfanagcr (CondepiUij). MorluaauaKni* (Condawdoe) , Deaohenga«l 
(l)0D district vn.n Eloer> en Daatcherom , aonex aaa Muhanit'd — Syn Xagoer 
(BasimuidriO) vf^rl<!cnd, wanr hq »i.ncl VMbodoo word eonige wegs ou booya 
(vrugtbci'ijteu, o^eni oogdden l« vardcren, ^^Tcn den I** vka de maand 
Sikada a* lOi' of a* l&8ti don....*' (l^Q Itgging dJcr pUutbum i» hinrvtUr, 
bUs. 381, aaa(c«goTuu. ~ Dsoe'l-Kadali lOlT biigint LTMuort ]t^3^, niflt ]t>36|. 

3*. .By formoa van den Gol<!t>ndA4«D kooiug AbdiiUa Coiobifjah A* 1639 
T«rl«end. 

Wkar by v«rgand word den handol «a het vcr>t>er der coopmsuscbappea 



su 



QBNnALB NBDERLANDSCBB OCOCTSOTEEaDS 



Waar teegen de UoUandcra joiirlijx eens (volgcns onde costumen] 
tot eeu recoguitie salleu betttnleu 40DU Mssulipatnam^che pagooden 
sonder raeer. 

Gelastenik allc luijiie goiivcrncurs etc" etc" , wnarmeede de Hol- 
lauders haar sutleu g«ru8t eade veneekerd hoadeii , souder ceuig 
vnrder uadeiikvii, mogenile sclieepeu ende coopmausohappen nanr 
wdgeraUeQ aaubreugeu , eude weder afzeadeu , raitsgadcrs ook huane 
□egotie selrs, ende floor aiidere dieimara onverliiiidiinJ ende in der 
minne exerceeren souder iemands teegen zc^o.n etc", rtc". 

Gegeeveii id de maitiid ThUbriii iti ''t jam van Mohamete ge- 
boorte ' 1040. 



Daar is eeu bevtl-sclirift - nver de wereld te gehooraamen, en terheven 
als de Zou, voop het hoog aanzienlijk Hof, overvloedig in heer» 
schappije, op de llegenteu, OfFicien, tii bedleuaars vau de iiuariierea 
omtreul de wouing vati vcylighmd, de stad Hnyderabiuid ^, tMi den c>ord 
van Wihicuda, tot hhh de vukk-njkc zreplaatit v»n Utazaltpatatn 
tue, iu dezer vuegeo met ecu hivtiUT nvtgtgtuiu, iiainulijk dil. 

AIzo h«t puyk ooder zijns gclijken, den Capiteyn ran dc Hol- 
landsche Nati«, volgens het bdeyd vaa een verre-ziend ovrdeel zich 



in de quortierea tiutvcbea MHSultpatoAm en Golconda, met ardre aau d« rei{«nten 
AtiAT loe Ac behiilp.iitmf! hand te bicdcn.*' cDit it; blijkbaar de ferman, door 
my uili Havurt, Connaniitl, btiieden overgeuonicii). 

3'. aPormiin door den selv^n vorlc^nd in JKn-Bmbi-r I*JS9 w«g«n« An vqjon 
hoadd in SioOBCOl an longs do tiaat van Slogellj, diuu- b^j da roganun 
ordouaefriviKlfi , d'E. Cnmpngni<; littrc ■nhtiLdon df-t noodx t6 moeten halptni 
iiiviirdt'ieii,'' i'Dimi* iWmjtn tri>( lit uiet iu xijii neli-enl ami. — Siooaool ia wmi 
Kch(jrU(jk Qiiutioule lutu dv Nu^aviiU-rivier oy v-a. IH* L&' X.B. en 84* O.L., 
dab titfn tdt Gnlkorida b«^liiHirdi!. Vgl. Hunter, G\i*ttttvr, II, ^, 4£!i) cu dc kaart 
vau ChoromanM tiij BaldnwiiB. — Siii4(«-1^ kau ik iiiisl (ei»tvhi breageu. — 
Beeda miuaieas tsdert 1628 hahdslde de 0. L C. op Vizagapauun , lou Z.W. 
vaa Cbioaooln). 

) Sic! — D« muaad Sjabnn 104S loopt rao 97 N'ov. tot SS Do>Mimb«r 1889. 

* OvDTgcnomen uit Ha^'urt, Cffrmandol, I. blda. Ii9i 

■ V(;l. bi«rv(idr. blda. 3S5, iioot 7. 



ooaT-rfDisciiK co]irA.ONtE 1602 — 1800. 



sas 



in de echoduwe, en besrhutting van het rttkgelijks venneerderende 
Hof bcgeveu hebbemle. iu de zte-kwip-plaaue ^[aj(l]lip«lam is Icomen 
wooneii, zo hrhbrn vy uyt eeu Kouinkiijke guuste, en bulecfthnyd 
hare vrnouketi «n hegeertcn , met dc ecr van mwilligiiig tc r.aatn 
gevuegd , en Ijtj dit berelschrift gebadeu. 

Dftt zij HoUandcrcn iu de boven-genoemde quartiereu allerley 
iioort van koopmauschap . en goedereu mogeu kopeu , eo verkopea, 
en uaar, of in die Kee<koop>pIaats iinar nndere plnataeu, am te 
verkopen, vervoepeti, hebbende zij [Regenteu] haar bier in de be- 
hulpZAme baud te betoueu, zouder haAr U^r uorzake vau PuUery \ 
weegs en plnftt-" gprc?liglieyd Moelawizsal *. en zommige aiidere af- 
vorderitigKD , mwylijk te valleu, zich daar tcgeii te stellen , uf yet 
te eyschen, en te vorderen, audi in geeue maiiii^rt-nyvts t« b^ereu, 
of t« vcTwagtcn , aangpzien alle Hare goedtren, pji koopmaiischapppn, 
£o vrel die zy kopeii , aU verkopeo, aao baar [UoUaiidcnJ vrj 
verklsard zyn, dierhake moeten ty [Kegeoteu] zich naar luyd vau 
dit werelds onderdanige bevel-schrift gedragen , en rich in het 
zoudigeu danr t«gens wagteu. eu boudeo dJt van een hooguodige 
zaak van eeu sterkcn aandning. Geschreven in de grote eerwaardige 
mane Sjabiiaij, Anno Muhaintneds 1049. Adqo Climti 1639. 



CXXX. AMBON. 



IG Met 1640. * 



Hot ia b«k«nd , 4st ook oa Van Diemen's iweeden tocht iyuL lilerv66r, 
bidz. 816) de rist io dc Ambonache kwartjeren nJM was hCTstald. 
Kakiali An de atAdboiider van Tei-natc'ii aultkii, de kimelaha Looboe, 
bleven eeu vtjandvlijkv handing vt>er(!D ^d tegen de O. J. C- I>Q tliaiw 
ook Wg^a Hantdjft, vooniyovtTrt^ d<'w bespliouwd w*rd nU mot de on»en 
!*■ cijn vvrbnnilrn. In Air ulritbtirlitigrii viind oi>k mvu torht plants nukT 
Boiioii, naar eea dv«l d«r Wvolkinu de zijd« oiu^r vijaudi'a had KtkoMUi 
maar in M«i ItvlO door do ocut«n word ond^rworpen en bevredi^ {VgL 
BomtestefftH, U, bld>. LXIV, v. v.; Itagh-IUgi»t€r t6tO—tS41, bida. 46, T., 
^mO, 454). 

Tn dfii jarc onzps Heereii Jezus Cbristus op den 10 dag der 
maaiid Majns A. 1640. 

■ .Puller; Id »«u e«sv)inft wvevu* d« g«i«f[tJgfae7d , die aui dttu Uuer vour 
b«t ««yden van drtwK-beesteti beiaald word." 

* .Mnlla-Wizaul betvykend i.'<>o gengiighvyd van yder osse-draa^ goedMo 
Wiza, 't wdk ointxODt drin diiyton iiunr oucp rekvining belovpt," 

* Overgeaoineu uit Valentyu, 11, {Ambon)^ b, bids. ISti. 



«fl6 



OeNE&AUe NVDnLANMCKE GKOrTftOTKrBnK 



Wy , Pieter de Oojrer, Koopman, en Jan Oetgeiiszoun , Capiteiu 
in den nnme tm rie Heer Gonverncur, Jan Ottent, ende alle 
Orang Knja^s. OelisiWs eu Oelilima's, vau 't land Ambou. met 
den Seiigndji Lessidi ende den Oraiig Kaja Sengadji BonoBt Omng 
Kaja liittib LaiiU'cru, Tauin-ela Mtti, eu T&ma-«la Miinket, hebb«a 
dit gotekend, ciide met ende bert^tigdt \ naarvolgeude. 

Berstelijk, HAtih Lanocroo ', Midf alU- die van ?,vne ityde, hebben > 
root uus Oraiig Jvaja's, Oeliaiva ende Oelilaina , micgaden de Hamba 
Radja Longa *, Birahi, ende Kait^jiti Siiignsari beluofd, dat wj* den 
Kimelaha, Cnpitein Hilw» C^mbello, 0«li Anin, Oeli Laals, Heii- 
ueteloe, Assnhuedi, firang ', ende alle >ne den Frins van Uulland, 
ende Koninlc van Ternat« *» vvandeu z^vii, niet aaunemen , nog eeoig 
gehoor geveii zulleii. 

Ten tweedftii , w_v ziillcn difl van de Papoewa's , Hnloewa , en 
Tidematu, iu uuze iiegme ujet admittereii ; ni>gtv letwat aan Iiaar 
geveii. 

Maar wy zullcn den Sengadji van Bonoa helpcn gclyk getrouwe 
iuwoouderen des Eilands Bouoa, en aU de Heer Uoavemeur, ofte 
des Kouioks van Ternatens geznnt, 't ay by riage, 't ty by nagte, 
by deu Serigadji Bonoe koint, ym corcorren, oft* volk t« uiswhon, 
om dc OeiisiwH en Oelilima t^ volgen, wy Ktillen hct. naarkomen. 

Kndp daar ua, iwdieu llfttib Lauoente, met de zijucu, alle deM 
TQorstanude accuorden met iinarkumeu , zullen dan alle de volkeren 
met de dood gestrafl werden, zonder meer pardon te geveo, alle 
haare goederen zulleu verbeurd zyu aan de OeUsiwa's eiide Oeliliraa's* 
ende alle haare tlmiuen, endr landeryen, znllen voor tlen Sengadji, 
eude de gciic die hem volgt vervallen , aldus hcbben vy dezen brief 
geelotcu. Wan gcteekeiid. Pioter d« Goyer. Jan 0«tger6zoon, 
«a uit naam van nllt- de OniigkitifiV Jotin Pays. * 



^ Etft] Tcrnaliuiii , door Hnmi^n b^ zgu vortruk uit Auibou tv Loeidi ks- 
plantMt {onuitjfegeotn miMioi ran Otiana aan Attonie GadH, i9 October IS&). 

* Uc nuiuoii dnr T<>iirna«mst43 i^mtrii run vurT^at. 

* De liekend(> C'hri!ttT>u>mlnud«]', di« iu dc AiiiWoKi'hv ioiifttacli«p(>y u«a 
aaruiJonlijk<> plaalH boklfledde nu in do latcro ds^nu, de dagnii van Dit 
Vluiiiut;)! VBii Oudtoliooro, vouml eyn rol tou apelen (T^L D^R^fittar 
t6i»~trm, bids. 396; flo«iu«/ajfra, HI, bids. 903; Valentgn, t. a. p. bids. 
188, 161, m). 



oan-Tmmsrmt aamnsxn 1M2 — ]%M. 



SS7 



CWXI. KCST JkV KOBOIASDEL. 

Oct«Wr iMa. * 

Mm til «ok 4* Sac«lwhiK. H«t ia wt i> nr- 
I, 4m Odk kier aoftgiMd aU Aldcnia AHkl.bv. ta AealEaMMbaa 
I rrJiif ri . 4b m«4iilimiin ium rtoJj can rmndalfk ku^kMr -"tt~» 
Ib tttM br. befclH«4« sieli de Kag e bA aa bg 4« K«aeckn4MiM MMci- 
uiHB ke Bmstu, 4*t d« otuMi op A* Kost rmu KwaoMAiel rnaim 
TwbiD4(nii|:« Mf«B dtt Eas«iMb«B MafailUliife in Amigeo, b^ aUt 
wmiliji 1 1 middalto ■aogwligdt flade osdcnuen bwldca, ha«r 4oar 
gmehmtiam «a4« a^tcvBMkto pwasacuB, bUb obttwnlaa ia bna tbot- 
BRB^ iuuf|»BaJ<, OB Boot* iaog«^^ w««r, hjUTB g«mt«idMc4a 
Twtinic* ftldaar U wtafaundvo." Oas« gimv«ru«ar-e«D«m«i mmvoorAdc, 
4u hg dit nwi in«t. .anar wel 4a* d'Etig«l«ebfin ia Annifoa iiTt*i» 
(cbHui ««reo, eade daor ooek <ro)ck eiid« middAten hadd«a, ocn hawaB 
butdd t» dnivcn", va xevtna, du by b«T«) mm c«t«b. .d'onar bscr in 
*l aiinrtn smb empABcbeBiaat aoDdMi biadea* mda boo sulrk iUni»44> 
DMcIrt waa ta ondorstaen , dat d'ftclve io toAoaawade n*«Ul«n, «nd<i 
by aU* mngaljjck* tniddtJeii taadMi ih«d t« ladrMiBBrBii . - ■ ." Wai dan 
ook ifvbeurd* bg fchtyno nm 38 0«wb«r 1696 (VrL Shfk-StfiMrr 
iCH— MC», bidx. 291; Hoiiter, OoaMfMr, nj,p. 1S8,TII. p.M;Burdwood. 
AqMrl, p. 89. 8U; FoM«r, Madrmt, p. 8; wil|«pwwi mmmw mm />« 
A>pM#ur saw JJahramitm. »S Oetoi^r tSM). 

Armigon of, b«ter, Arniagaan (Anoofon, Armegboe), I«b Noord«D 
ran Pnlikat, wcrd ou de boofdvedLifciug (m«t e«a ton) dnr Riig<<lM-li«o 
op d« Kuift VBQ KorDtaujdol gvdur«Qd« vokelc jansn. Uaar ook H 
Anaagaon wild* het ntel vlocum on in 16iU ward hat Torlal«n <>ii 
an WBrd Uadras hunD« hoofdrostigiDg ay Av KtuL (Foal«r, Jfadrw, 
p. a; Bird<ood, B*ro*i, p. 316, IkighItv*^T USX— ISM, bids. 8, 7; 
1S»—1U1, bldx. 67, 89, ItM, V. ISl). Turwjj) dan in hot bBgin Tan 1640 
de EageUohen AnnagaoD vcrtifiten, Terln«g«n rMd* in Ootob«T rao dit 
jaar d« Nederlandera ooderataunden privileitnbrwf. 

Caal door Willegotij Weoketapeuaijk ', hfer f»a 
Anni^n, rerlecnd in October 1640. 

Oij moogt komea met UE. scheepen in mijae havenfn Dangan- 
iMocpatnsni ^ {dat is Arnagoni)} Cottftpatnan, Pondtcrecorij » 

> Dit h«it OmtratiixMk Zetland. 

' .OMen sal apparent met bewilliffiDge das Koainga eea indtpttDduit g«- 
bied gftvocrd h^bbcn" {OotUrae&aek Ztiiandy Dese kooinft xOQ dan mo«tPii 
zyo gaweiiiit dtt rontt van Komatika (V'|jayanagmr, Chaadrogiri, Villon), 
maar bet boofd, ds nolk, van Amagnon moabl aiob in wo Caitelykn anaf< 
hankf'lijkhfMd vu-hougttn (Vgl. Dagh-R^Uw ISU—lMa^ blda. STS. 874, S^ 

* Dtii'giu'ayapatiiain. 

^ Volar, m. n 



"SSB ORNBRILB NEDKRLAJ'USCHB OBUCTKUVKItaDS 

Oetecoer, Gangepatuani. Touinialapeeuta ', eu aodere 
eu diar otiUadcu eiide ladeii iiwe coopmanwhappen en gij 
uog van hct Indoii iing nntkden der coopmaiischiLppeu iet« 

Knde wnar dat ook uwe scheepen Ju oiixr hnvt-ncii door 
komen lu breeken, het wUip eu goed sal UK. weder terhaiu 

Dit caal heh ik gegeveu. up dat bel vour altuua zoo bl^ 



? 



CXXXII. JAPAN. 

8 NoTftoiber 

Di>CbriaLenv«^rvu]Kit)geain Japnii(vgl. liiMTv^i^ribldi. I?4,n'>cl 1 
geleid tot de verdrijviuf^ d«r Portuieeewn uit d»t rjjk in 1639,1 
decreet van S3 Augustus. Dd Nederlanders varan liierdnor b4 
wordPD van gcvaarlyke tnedi-dia^-i-s iii hunnon hniidel diiAr, di< 
weg o<>k na m^7 ivgl. hif>rT(i('>r, bidx. ^L3) gi-out« beleckeaiBliad 
oii-ticgcusinnudR vdurici mt>oUykb<.<d€'ii: vouml d'C vilvor-export 
b<;lflng (V^]. Nii«hod, Japan, S, 22t, t'.. 335. f. , (miz ). Mnnr dtm* 
door dit Nndorluudorx mi-t. vrvugdo h^groct ,bl««k e«ii twiwtinfjdeai 
U agn ■ dat ovk t«|ceD d« viuuu mundc kuimvu wrordon gekwu 
BOade kunnea wnnden, .want hndde d'nrvaronthejt attyt 
wajinetr "t up de Poriujc«iteu regent, op de Comp* g«mtM!n«ljo1 
druppea wtl." [Daghrtgiater , 1640^1641, Uldi. 119). Ed d«on»cn 
wapffn ook al npnndlK ap hrn gAri«ht, sooaU blijkl a.n. till 
.gflbo'tb de» KwynBrH", dat dwn Nedsria udnm den H Novem 
HIrado werd aaQKekoaditcd (VkI- Heered, Tiumaii, p. 43 ff.; Jfl 
IW IT; Dagh-Rsfitttr, JSM—lSfJ, passim). 

Dc Keyserlycke May' is weckerlyck geiiiformeert, dat g| 
aii de Portugeseo, Christeaeu syt; ghy oudcrhoudet den 8( 
ghy Bchnft den datum van Christv geboorte boven op dea 
de gcTele uwer huyseD , int gesicht ende oogen van onseg 
Uuts uatie; bebt de 10 gcbodcn, het Ouseti Vader ende i 
den doop cade breeckinge dea brooUi, bibel, Moyees, pro 
ende apostelen, in souiina 46q werck; 't priucipacl, dat blyS 



^ Wat demu ptaatsen lietruft, bcia ik in het onxekcre. Het ia verii 
daarin Ic Bteci Kottapatam t.c>u ZW. van Mozulipatam, PoiidinhiMi , C 
t«n W, van Piiliknt, mwir dit allon Ichd nipr ov«ir«i>nkoin«n met. haft 
waanjvttr do nmk van Annagaon bot bowind vocrdo, xvLfa ala 
TerefiMolvigt m«t den naik van gebeel Xclloro (HuQt«r, Qjartfwpj 

iSB, vn, p. w). 

* OvoTKenomon uit Dagk-SagiJUtr le^—lSil, bids. IW. — Vgl. 
t^n, \,2{Japany, bldz. 101. 

• Valoniijn: ,bijkt". 



OOST-WDISCHE OOHPAOME 1602-^1800. 



SS9 



TenchilleD tosscfaeu beydeo acht«u wj klevu ; dat ghjr ChristeQeu 
sTt, is lan^h Toor desen geweten, doch geroeent, eenen anderen 
Cristum hnd, miieromme gemelte Sijrie May' Udourmy laet gelasteii, 
alle UwB WDiitngen (gecne uvlgesoridert), dacr den datum, v(wrcu 
verhaelt^ i>pgfslaeii hceft, aff sullt brfw^kcn, bi^uncndc vau de 
Qoortsyde, welck het joughste ib gebuuwt. ende soo voorts ten 
eynde toe '. 

Uweu Soudagh en willeu wy uiet g^dogen, ghy openbaer suit 
houden, opdat de gednchteiiisde van dieii uaem ten eyade cumt. 

Dc cApiteyn ofte het opperhooft van Uwe untie * en sal voortaen 
Diet taecT &I5 ?cii jaer iu Japan blrveu enile jacrlyckx verwisseJen, 
als Hio ' vau Macao grbruyckcWck gcwccst is, opdaf.. langcr aliau- 
tie met de natie houdende, de leere niel werde uytgebreyt, want 
het coutrarie geen geruatlieyt geven can ; 't volgende, waer oae U 
solt hebbeii te regulcereu, sal U nacr descu door de Firaadiae 
regeuten verdeu aeugedieut. 



CXXXIII. BENGALEN. 

10 Jauu»ri I6il. « 
Da M«cto ri >odanhe fcotoqi t* Pippli, wiuu- ook Diuumi, Rfigi<lB<?.h9n , 
Portag o wBP. one baadel dnroD, oiuoht eioh al eii>ou<lig in eea tvkan 
hnUitfiteai* v«rh«u^n. Rnads in l&iO waa diiar mfit den Ben^aAlschon 
hitadtti ge<luran<I« euu Jaiir eeu winiit K^mH^kt van niJtu f2tlO00«QQ. O. 
ft R. sprakea dan 00k ia IQ^Q van den progreeeieveu Bland vao dea bandel 
op Bongnlea. Bfj het optroden van eon nietiwen luibKb wiat de chof dcr 
{aotor|j, AdrioAU ItotmoDt, dc opvolgor (16BSJ taq Jnciob Mnhuyson, 
MO nMiiw — het ondnnitnAnd^ — ,oanw«l" of fiinnnD bi vftrlcrijg«m 
nWOgwi dan viyva liunilel in Pipeli ende Bun£nlii,miutgaderB toiMicgging 
vkD mttnn bKhtdp tindir favviir." (Vg}. Itagh.KtgigifT 164/^—1041, bidz. 91, 
216; fmuit^tsfVKm tehrgvm vam 0. Q. ^ R. ISStt; Sydroffrn Hut. GathfUlf 
btdt fUi T-T.]. 



TmDslaet aijt firman, door den uabab van Orlxa 
sen & Adriaen Mellmoiit *, uppvrcuupman to Plp^liJ, 
verleeot. 



1 Onmiddelijk werd mq dit b«v«l ToldaaD(Naohod,S. 383,ff.,2)«fA-fi(9t)<«r 
1640— tut, blda. IftT). 

* In die dAg«a de bekende Fraot<ots Caroa (8 Febr. 16B9— 10 Febr. 1641). 

* Nl dor Portugaezsn. 

* Uit hut ContrMtboek. 

* 6chr\jffoat voor: UellmooL 



S40 



aiMKBALB XCDEKLANDBCin »IOOTBiOTnntDK 



Bit is mijn firmnn, velck be^erea, <l«t alle gourerueon, 'sjoa- 
kaoiers ' eiide moradores ', die in de laadeu vtn Onxa Ksiduren, 
snltcn ter harte nemen; ende daerbij vorstacn, dat S' Adrtftcn 
Uellmout* vapUsiju der Uullauders ia Ftpijlij, ous coraeode ver* 
weUecomineD eude bvgrocteQ, dit flrmfiD tot veraterckinge baerlaijdv 
aegotie van onseu handeii venoght heefft, on* te keuueu geveudc 
wat vrijdoinmen voor desea geuoten hebben ; mitadieu met de Hol- 
landers omme haerluijden verder conteutement te doeu eiidc ouae 
lundeu dooc hareu kaudeil florisauter te maeken iu eeu nieuw 
contnot getreden beri , iiameDtlijck : 

Ter wadt plaetae eu haveneu in On'xa haerluijder schcpcn »oude 
mogea aencoincn , Hijliedeu haere goedereii ende volck sullea ver* 
jnogen te loaseu ende acn laodt te hreDgen, aonder ecutge de miuste 
verbinderinge olfle oudersoek vau jemaaddea, ende sao waniieer 
ecnige goedereu willeu afl'scheepen eurie dat'rraede vcrtxpcken, sail 
ha«rluijd(tti niet meerder als met desellve gecontracteerdt liebbe, 
aiTgfvorrlert werdfu. .TiigRvallc hare neu te breugeu ooopman- 
achappen in Pipclij nict en cunnen vcrticren, mitsdien genood- 
saeckt werdea d'sellve oaer audere plaetaen landtwaerdt in te 
verroeren , onune aldaer bet«r avaulagie oeu le treffen , auUen 
met betaleu vau 3 perc"' tvm uugeu voUstaeu eude hacr lieden 
alls dan ucn cedullt^ offte passe vcrlBcnl werdon , ter wadt 
pketseu njliedeii pasneercn en die goedereu verroercQt vrij eo liber 
van iille verderc tollen on's^junkaaueii zijn zalleu; ook op aenoomste 
van huTi schcpen oflte jaghten van jder, zij cleen off groodt, uiet 
meerder gehoudeo ziju te bethalea als 300 copias eeus, souder 
oeritge anderc rosetumeo ofTte nieuwighedcn, hoedanigh die getioempt 
mogbten word en , subject teatjn; haregoedercn, t'zij luicr Karrayn- 
g«rr& ' vervoereude otfte vaii daer brengende, aullen Tan aerca 
gedeelllen een gedoellte rrij hebben onde anlx niet mccrder als van 
de aes aevende gedeellten gereggtigheijt betaleu, ten ware andere 
cooplieden den \ gelargeerdt wierden , als wanueer mede d'sellve 
vrijdom sullen geuietea. Tan alle cleeden , sQijckeren , sallpeter, 
vaflch onde audere coopmaiischappeo ^ wellcke zijHeden laudwaerdtia 
soudcii mogKn prwiir^crfn fin naer Pipelij begeeren te vcrvocrcH , 
BuUeu uiet meerder aU 3 ten hondert betaleu, soader dat ijm&adt 



■ BelaAingambten&rfln? 

* H«t Poit, ^moradilr";= inwoQor, ingonetenft? 

■ NareyBngiu-h <by Valontijn: Nmiugoi j , t«ii yoonl«ii TanPippli, 
aytok der Uuldi. 



it«a 



006T-n<DiBcn coMrAaNUi 1602—1800. 



841 



hare goedereo vennagh ts openeo ofTte besightigeu, maer sullen op 
hacr licHer simpell aengeven volcomen gelooif ineriteeren. Soo no 
echter eenigh antler verinu<rdeD was, sail inaer eeu pack «nde oiet 
meerder vnn jder specie mogcn geopnnt wenlcn. Hare goedereu sallen 
Termogeu t'jralMirqueereii ende met allc cc«>p!ied(a\ tharen hnijsc te 
hanclelen oner bfilieveii, soader vau jmandtden darriDDe getouleerdt (?) 
offt verhindert te werden. Benig goudt offte sillver spnbrengeiide, 
verx'oeremde olTte vcrliaudeleude, sulleu daer vaa geen gereghtigheijt be- 
talKti, inucr volcomen c\einpt zijn; t^jnvorderen vao bitre uijtataeDde 
schullden sullen ook int minste niet geobsteerdt maer, dea noodigh 
ende versogbt zijtide, de fchulldeiiaers bij weijgeriuge vau betalea 
in hare haudcn gelcvert werden, mits dnt dcscllvc schulldciiacrs met 
haie Bchepen niet en sullen vermogen te vervoereu ; sail mede vau 
haren handell, 't zij vercoop ofllle jucoop, tharen buijse geeu oo- 
derxjek aoghte aent«ijkentiige door eenigc niaeckelaars offte anderen 
gednen, maer in haren upn^htoii hiindelt vulcomeu geJooff gegeveu 
werden. Van de goedercn, die met hare schepen aenbrengen , lossen 
ende bij invenditio offte andera weder willen jmbarcqueereu, zullen 
geen thoU betalen. Haerlieders dicnaers ruiiign misdaM ptegeride, 
uijlgesoudert vau dootslagh, direrije ende diergelijcke capitate « ^1 
den Gouvemour d'seLve niet vermogeu in apprehentie te nemen, 
?eell mm daer over te »traffen maer tot dien cijnde aen de capittevn 
der Hollanders geintregeerdt werden, omme hare venlieiide sLnitVe 
t^ontfangon; dogh snicx niet geschiedende , sail ileu Gnu vernour sigh 
ook aodauige saeke mogeu aentreckeu. Soo 't geriell. de Portugtsen 
te lande oflte dip van de sjciiase ' eenige quetsie ende force togen 
d'FIollanders attentcerden ende de Hollanders sigh daer over willdcn 
revfingiBiflu, sail den Qouvcrneur sigh daermede niet te bemoeijen 
hehben, maer hacrlicdrr sacke naer begeeren laten hantharen *. 
Eijntelijck confirmere noghmneLl, d'HuUanders tut egene plaetsen 
eenige tholleu nogbie sjonkannen anders ab in Pipelij cude Namijn- 
gerra, snlx bier vooreo geapecificeerdt, affgevordert sail wcrdoo. 
Soo tin eghter jets contrarie desen ende haerlieden daerover mole«ste 
geschiede , aullen d'ovcrtreders tot exempell van audece ten hoogsten 
geatrafft w«Tdeu. 



> QklJaaV — aGfllias, auaio ocq alaoh van oteeoe tuaUe doch lange vaer- 
tojrgcai, de 6«g»tt«o oiet i»er oikK«mok, doch wordftn met 16, 30 ofle meer 
]-i«m«a Toort geroflyt, »oo snel d&t bet te vcrwondeceo U" (Bgdragem Uitt. 
Qm., m, bldz. 347)- 

> VgL hierbij Vagh-Btgisltr J640~mi, blda. 316. 



3i£ aBNBKALB nDKB-LAKOSOaE OCOCTEOYKKBDE 

Zijode dit miju finnan eude bevell, welcke begeere geubdieert code 
naergecoiueii sail werdeu. 

Gegeven den 23*^ diigh der maeudt Bamsaa ', jn den jure 1050 
Da«r Machumettf tijde, xijud« user uose reeoi|eniuge 10* Jaauart 
drs jaen oaaea Salighmartckvrs Jpsu Chrutij K* 1641, 



CXXXIV. GOl. 

26 Maart 1641. > 

Dui 14 7uiaari 191 1 wrd MaJalca door d« Nvdsrtaadara vvrowrd, va daar* 
door de politielcQ uaeht derPcM*Uig*«B»ii,rDorK>ov«rdmi Archii>fO iHtreft,] 
lot de Solor- «a TutmHcirartiontD bapnrkt. In hel W<tat«a tbii Axle sM 
thaitf Boc de kraobt ooacr iiMdedui|t«r' eii diir was Gos, de hoofdatad 
vsa PoriUK««M>b Iiidi4, tevens bet <*entnici dier krmcbt. Davop wi 
dan ook rc^da geruiuea tgd emaLig« oaavallcn der O. I- C. gcrichB 
(rgl. hiorroor, bids- 2%); diar kmiatM thaiu ,de vlot« vma deCuwi*", 
die Mu vlooi vmo offwisi« wu, ondar berol tu Douunicua Boaw«Bi« 
dia la OotobftT 1610 voer Oo* Tflr*eli««n. Jokt hsddea da Partugwasn < 
wratorkiDgvn raji bcurfllniau oatxma^aa (Vgl. Dmgh-BifitUr tStO — JMf , 
bids. IS, 67, 190, lai, 819: Tal«otgo, V. b. JTalsAsr. bids. ST t.t.). 
ZooaU bekend ia, ia ^0«o spimko g«wpast vui hat bAmocfali^eB *■■ Gok. 
Ondentawide ovHTMokouut h«nA das ook nuoil uitw«>rkiRg gwliad: bno(^- 
waarceh^nljjk «usn do ondertiBBd«liQg;«n daarututrvnt t-ma d« s^e vaa 
dan PortugMMhen Tecntdar nlac gemmnd O'l^l- aaa b« slot). 

Contract gemaect taascbcn deu biaKhop rao Zallcedo *, 
dun Mattlieu de Gastero . ter eender eade deu Ed. 
Commaud'' Dotoinicoa Bouweita ende zijoen Haedt wcgaa , 
d'Oost-indische Comp*. ter ander sijde. 

Epr^elijck dat bij * fatseehop, salt lereren en in handea lirQcn 
het fordt op de AgVftda ' Hggrade * de HolUnden; mit> dat bij 

> R-nMh«*i lOfiO bcxim nvt IS I)e««mb«r ISIOl 

■ ITn iMt CMKtnolboek. 

> M<4 Mlaad SalMMA, lea Nflordea raa Ba»bay. aaa hlo<i<nda Pon»- 
gtwch^ hwautnc «a lcok*M> (Baawr. a»mUmm, VH, p. 1ST f), of d« 
MnA SalMM* m Zndm na Goa {YfL da Jfi^ of Ifa .ftifiijiiiii tm 
•f Om in Daavcn, ftHMfMM, D^ 

■ Sohrvftmt vow J^" 

* Afowia tea VTeaieB rai G«b. aaa da Afoada-basi, op de Zoid* 
vaa de kadeWMk BardM Zw de 3Uf ^9 Uaarcn. TcL Valeatva'a IebbI 
TwiiiaiaiiliT •■ SCaUvar (ia deel T. 1}. 

• b haw b«c vwcdja ^aa* Mlffa-nUm» 



OOaT-INDISCHB COMPAeWIS 1602 — 1800. 



.34.3 



dan liberteijt vau religic offte godsdienst sail mogen exeroeereu eude 
laten uelfeiieu ; dser «u boveu alle iucomeii der gee«telijcke goe* 
peren vuor hem in propria gcnieteri. 

De mogndon ' Serdiseijt, jeg;enwoordigh overstf tan 't voor- 
schreveo forteu d'Aguada, sail all de gucdereri vau dc blaucke 
FortQgeaen, op de Bardes woon«n^e, geiiieten, maer tolleu, imposten 
etc", als Toor descn aeu de Maijesteijt van Spaujeu is gedaeu, 
aullcH liptaelfc en opgebmght wordeu aeii de HollaDders. 

Tot belooiiingo, naer vcrngbter sackeii deaea faicls, sail den 
gecommitteenlen van dea Bischup, BabiJ!iifl.iieijk ' genieleu d'ju* 
comste van een der beste eiide rijckste dorpen op 't pijlandt van 
6om liggeride, maer de stadt van Guti en aencleveu vau dieu 
Torders ter cijgendom voor dc Ckimpngnie. 

£ude vermita gemelte bisachop eeoige verhuoleu gelt in Goa te 
aijii segbt cu oock te willen neuwijzra, waor 't Bcllve is, sail bij 
veroveriTige daorvaii de gere-glitc hellfl't vonor hem en d'andtr voor 
d« Compaguie weaen eo gereparteerdt wordeu. 

Adij 2C Martij A° JRll. lot schip Amboijna ter rlieecic voor 
AViugurla. Was onderteekent UoiiiiulvDS Bouweos, Jan JKbraiitM- 
zooii Joiigh, Oerritt van JIarn, Cornelis Clasen Staets, 
Flnris ran i'assel, Pinter van <le Caiiier, Arls Ncugh, Zneer 
]loiitenj«zoou, Jacob Nollpce, Dlrcb Jaiuzoon Bolles, Raedt 
ken Secxelaris. • 



' Boe O.O. ft B. ovftr d«x« oTcrMakoiwt dadttra, bljikt uit hnnim inatruciio 

vsu II .Tuli 1641 rcHir Mntthijn HondHkaKOOu (jiitutt, loen naar Qoa met Ma 

njeuwe vloot gQzoaduu. .D'audcrhaiidoliujgU undo 't iwutntci loet. (dsu} 

BiKBchop van Salnndo is ona met reden aaspact. M meor 't mlve aoo i-uclit- 

biMr oy , deu PortUKOW daer van ni«t aoweUnd can wesen , ^ndn dnwijte 

dosim piTHoon ongafflolbsteen laton. molten over sulcxoiwihtvlyk busluyMn, 

vynndoo daormoda voordocl docn, <>ado nyt dc«e ncgoitattp idle de»- 

ti^.D ••odp gelegeuthfijt rnkclit^ttn t'ontdtv.knn , ii*ai itrx'k t'onUpsubroomdcr 

ejlon gOMCOnraert eud« Ooa tmi vololc g«li&sl oolt>l<30t h«bben, soo dnt 

'tbii deaea BUMhop ends a^jci Toor^vcn oiet te veel staat dkoL gumnekt, 

hem &oofa deu t^neo v««l crredieiA t« gCT^n opdAt uiet bcdrogpa warden, 

waerop vertrouweu, deae ouderhandaliDgh van d'andpro "ydt* (.-ttnelyck oen* 

Icggi'ii: echtcr diem B.U aoch niel gehcvl voor \ tiovfi ij;«»ioot«D, maer met 

'di«cr«iic acag^Lciudeo." — !>(>£« instniotic to nt'gednikt to dese Bydrag«ii, 

Ii«u«rt; volgreeks, II, bids. 33U. v-v. Op bidz. 82il «tn«t daar eoa komma 

|.goplant((i ttiEHchun .tnouten" eo .over." lu h«i nuuiiuoripi l^evindt eidi d4M9 

komttiA lUftU llcikomtmu Toor,dat«ii n»wtp!pUiat«twonlBntti«scJioii ■la«t«o" 

eu .luontPii": de xid loopt dau b«(er. Ik lieb uijj dan ook de vi-^hatd ver- 

oorloofd, baur d&ir t« plaaUan. 



3M 



QKHBBALJ NBOCMLAHDBGiU OBOOrftOIUUll 



CXXXV. JAPAN. 



11 Hei 1641. * 



Francois Coroa (xia lii«rv<5dT, bidz. 810» irurtL altt .oppurltoofd van 
*s Comp** tiomploLr in Jii;»aa^ in Fobru&ri 1641 Dt>KOvoled door MaximiUnfta 
Lemaire (tot 1 Nopsmber 1011). Spoedig oa ziju optreden vertrok. h^ 
Dsu Yedo, ,om de JMrijjoxe ro«eranci« eii Ki>«ctw'tK'ken porsooovlgck t«a 
hov» t« do4n" (d« K.y. liofi«i«). ,Wag«a de-Ki^vJHurliickti Hnij*" word hstu 
doiH 11 U«i liAt volReude niade(c«doeld {Daqh-St^ater 4641— 1642, bldx. U&, v.; 
Kx-hud, Japan, 8. 390 — 2Sl): hat tr&s hut bovel tot OTurbreugiog dar 
fadorij van Iltrodo noar Nk^sak). 

UE. preseuten aen de Maij', rlie wij ' uijt sijneu uamealsiiu neu- 
vacrdcu, ziJD nengeaaem. 

iJeiiaelveii Uet UB. door on* aeoseggeii , alhoewel 't rijcke van 
Japan riucr weijnirh met beholpeii is, ol'te de vreemdelingeu doerinne 
ue^^otieren yfte iiiel , dat echWr de Hollanders k-ti respecte ran de 
pftfise ban liederi door den oaden Koijaer vorluetit *, d^^^^^i^ ™'^b^ 
haadelen en blij^cii genictffn, int stuck harcr commcrtie als ■He 
andere sakeu, de voorjarige vrijheden , miirr dat gehoudeu zulleu 
zijn, hare schepeu voortaeu in NaQgafsaoi|U« ** te doen haveuen, 
met hunncn gautscheu ommestacht uijt Ftrando upbreecken cude 
die aldaer te traiieptirtcrcii, also iSijtic Maij' verstaut, e^cctie vrecni- 
dclingcn tu sijii cijck anden> ak'lu vourachrcven pUntse te gedoogen. 

ijoo L'£. scbeepeu int vaerwntvr vb» Maccau ende Manitha btr- 
waerts ofte omtrent deae custe eenigc Portiigieac ufto CaatiliaenBO 
galiotten, die d' oogc * mocbtcn hebbeu om heu papeogebroel albier 
aeii lant to setteu, comeu te nohterbiilen, mogeii deselve wel vijau- 
delijclc aentaaten, veroveren ende in Japan brengen, iraeraan de 
Maij* grooteu dieiist ge»chieden, endc de Hollanders seer aengeuaem 
mfiken sal, bijsonder soo de papen als andere geeatelijke persooea 
opKchtelyck door bun liedeii neiigevescn condeu werdeo. ' 

1 OvereoDomsn nit Dagh-B^itttr 1941—1643, bids. Q€. 

■ N1 d« Japnnschp aniht«nArati , door wi« IfSmftirB t« Y«dQ wei-d oDtvangwk'^ 

* Vgi. Nadiod, rt. sse. 

* Oviir (MUie verplaiiUiti^ ontor fautor^' noai- Nuitasaki wua i-ooda vroog«r' 
door de onsea Kedache, umdat men doarvan xekcre roordoelen v«rwacb(ito. 
Zg op Kic-b xclvo nu dna gotitk nudcel (Niwhod, 8: 2A'2 K,386;fid^-&yMtor 
19il—lSia, bid*. B7). 

' Oogwit , bedoctiQ^. 

* ,Waer op S' Lo Maire nae ovorlGgh met de tolulteu t'noervolgendo rava- 
rout«l^cJc gutuitwourt hiiddo.... Dnt 'iiEe^iivnt ordro v»n u^t Firando op 
te brceoken eode in Xaa^eauoque oiu te tullea nioeten tronitpartMrftn, 
promptel^'ok soudea aohcerTolKon. 

liiBKol(j(!* oDse Haheipt.'n Hoodaaiob PorCugiM ofte CavtilinenH vaortuq't^ in 
bunden Tulliuida, bwmijt blav«n d'ordr* twi *yn« k<!ijivrlij>.<k« Umj' diixrinne 
na«r te Icotueu." {Dasfi-Re^^r 16*1—1643, bids. ST). 



UOST-INDISCKZ COKPAOfaK !80fi l&OO. 



84S 



CXXXTI. ATJEH. - SUKiTRA'8 WKSTKC8T, 

F«bruart— Haart IGil. ^ 

Nft bet coDtnict vtm 17 Jtauui 1607 (tuerrddr, bldi. i&) baddea 
de verboudingAn tnasoheD de O. LC. en Atj«b vel allerllt!i pboatM door- 
Joopcoi , miMr — lij bet d«D mM. lUMChAnpooxttD — de biiuclet»- en 
«t)uiLiciiDdijc« b*cr»kkingna taiiMoh«n b«)d« nrorvii gcblovsn. Flat in bnkacd, 
dot vootil dric uangvl6g«n])«den b^ bci voortb«utwui di«r relauot wnreu 
betrokkfla: once handel RiM Atjdi zelf , die met Sumatra's Wftatkuat, «&ar 
Atjeli in de e«rst« htilft der 17de e«uw ciob bad i^TenLiKd en gannde- 
■mg uitgebretd en de vraag, vie invloed Eoude uiioefeacn over Stramt 
Mabika, en, daarmode \a vurb&nd, op bet SIiiloiHbn sabwreibind. Vud 
t*a rontorkte plsaU in Atjeb, tvaairvan hei oonlnict van 1407 «|>»k, 
had lakandtr Mooda, d« opvolger van den aalUiii, die het privilagv 
bad gMobcinken. nict willnn wetao en ook ovohgenn vu men aan 8n- 
matia'a Noordku>t hoo Inngor hn« niiod«r g«netgd, b«t gnxag- dfer O.LC 
QtlHvbreid le Eteu, boe Uager lioe mwr, aiob daart«g»a le verE«u»D. 
Vouml toen dn kraoliti^ lakander Moflda (in 1607) op dan uwtu kwam 
en h*t ryk uilbreiddo ver bniUo d^ gTenwn van oorapronkeiyk g«bied, 
op Siimntm'K %V>8tkii«t »n bet MaJeiache nchierejland. Nocb hg , mtch 
zfjn opvolgar, blukt-n ton slotte gcnegoai m^t ona op ta tnikkau togtin b«t 
PorttigflCAcJm Molaka, dat don ook door ona ■verd vAroverd mtt biilp 
van DjoboT, naar zondflr aaaiatentie van Atjoh (Tiele, Emropoln, VII, 
bldz. 120; Tin, bida. I«4, r.; IX, bld«. 348. v.v., 808. v.; Bommtv/Tm, 
I, bldi. U; dl. IT, paMim; IHgk-ReyitUn , paaain). Kgn oprnUtei' en 
atshoODSoom ovarlead d«ii 1.^ Fobriiari Iftll xn nu kwun de tyd «ener 
▼nvweoreffMciiiK , injEewiJd door cen dorbter van Ltkandcr Moeda, 
vednwe ran diena opvolgor. In de eeraic da^n van haar beatuur tht- 
acbcon in baar rijk eeu K^xact dtir 0. 1. C. — o«n dur vide {[tttatiteii naar 
Atjeh uit Batavia van die daijen — Jooit of JutUu Sohouteo. Uij wist 
d«n vol^mdon privilt'irobricf in verwerv*n [hwitesiofftn , III, bids. Uv.v., 
Vl.v.v.; DagA'RrgwUr K4I)—IS41, bids. 433, v.v), waarbij enkdo vro«gcre 
voorreobt«n* warden bavaatigd. 

Tniiislaet u;t 't Male^s vant flrnifta oite schriftdf clce 
Acte der koningint! ran Atfihyn, iio[>enflc *t contlmic'^ren 
van d«s Comp*" premiocuUeu in hare Maj" Couinclu^ck. 



By gratte vanden AlmnchtigeQ Godt comt dit schriftelyck mau- 



1 Overganoman ait Da^h-tUgittn K-IO—teil, bidx. 496- 

Do datum moot gettold wordett taasotiett S8 !llaan «n 37 Mei (Vgt tH^h- 
B^Wcr, bids. 428 j* 425>. 

• * Vgl. b.v. hoitKaiofftn^ U, bids. 8M, P. — Ik ii«am die .boneiitien" hior 
oiet op (ofBcbooQ ay luoiMtal abi aon oontract worden bearhonwd doorandera 
sobr^vers], omdat sj]' niet getc«ke&d a^n g«word«n door dan Sultan, vcr> 
OHwdelgk s«lfa oiet o<fici«el op aobrift st[a gebraobt. 



346 



ORKSKALK NGDERLAKDSCUK GKOCTEOTREBDE 



dnniAnt van mr MahflmoQlia ' , Bsv« De!y Hallsrat " , Faduck* 
Sirj Sultna Ma-alam Walchaca, Nui Mackaram, Slate Bvrdouleth ' , 
jaug diatas tachta garadien Atelio Darou Snlcm *, Jala Chalipha 
Tolla ^, bliiickende aU de sonne. Ick, ConiiigiDue van Godt ujt- 
goicsen ea boven alle nndere gesteUt, CuBlnginae door succeasie 
rcchtcrlvck Daevolgeude de vorige Couiugen etc., gaet dit myu 
matidameut nenden oraiigcnyQ Poduci-a Sirv, mdja Paiiglima Bandaer 
Callpha '■ ; den oraugcaya Sirv radja en omiigcaya bc-sar radja 
ludra Mueda, radja Sittia Waugsa, radja ludra Mucotta, radja 
Lalnngh Tnoii Pate CD Saiiglinlie ende aeri Sirjbidj d'radja Fauglima 
Priaman, don Maradja Ananda en rtraiiguaya Srv Ainar Bangsa 
derudJH Maradjft tnoedii, raiija Amat , inaradja Srydewa, radja 
Indra Moeda, Siij radja Sittia Lcladeradja, Mamdja ludra en 
Maradja Istja ende aeii radja ladra Wanghsa Pauglima Indrtl 
Fonra en radja Maiig^or, radje Moedaaar Permey de Wangksa eode 
Bcii Beudlmra Segul Eselam Panglium Padangh en dato Besar, dato 
Mocda, lUdja Palawan, naehuda Cnyn ', tnitsgadurs ann allc de 
grooteii en vasaalim van myne stecHen ftldaer. * 

Crhylicdeu suit allMmeu weeleu : 

dat wy den Capiteyu GeuBrael genadelyck untalagen hebbeu van 
den tol van eeu schip, handeleude iu Tlcou. Priamau, ludrapotira 
en Padniigh; gelijck Padnckii Morhom Drirou Sitliini ' dit geuadelijck 
sen den Capiteyn Gcnerael hceft verleent ' " met Codes beliefte, soo 
vergunua ick nu als Cuniuginne, van (iodt gestelt, *t eelve aeu deu 
Cap" Onnernel. 

Item rU andete Hollautacfae acheepeu in Ticou, Priamau, Indra- 
poura QQ Padang comen negotieereu, zollen boeren tol met realeu 
piddaugh * ■ betaleu. 



' In 'I DagK-Rtgifirr rnrlnald door: ,de Uoocdl|;«aoht«'*. 

' oSyn haere Coninnkiyoke namnn". 

* ,Dle op lien thi-oon <t«[-hla kam«ija&D) vau AtchiE nidt." 

* Bt^uinsiiuio van (lodt in dii Bvok gi>Ht«lt." 

* .Ticou" (op Siunatm's Woatkunt). 

* Ik heb nil!! <tn nioeite g>cnamnn, do oninou van ul dexe grootbadea terwfat 
to brt'iigon. Di^ l.ih'U *\^n duiiti*lijk t4- utidi^nu-'beiden. 

^ Xntuuilijk viui Siimatra'a WeBtkuat. 

* Haar vMrganger en AohtgfMiriat {RtntKttoffett , II. bld>. 74, noot 1), Ukan- 
der Tiiaui. 

14 YsL Bmwtto/fen, II , bldz. 855, sab fi". 
>^ flRyoxdaelders." 



t)09T-IND!9CnE COMT.iONIF. 1602 — 1800. 



847 



Xt«m sal geeu hniidel aeu Deiiemarckcu , Euj^elseiicn r'raiiseii scbee- 
petk in deze vier geuoemde steedeu verguiiC ofte tuegelaten werdeu.' 



CXXXVIL PALEMItANO. 

21 Jnni 1G4I. ^ 

D9 «orst« xatimkin^mt dvr Kadnrliuiders mat Piil«iti\)iuig dai^evk«n«ti 
waon'i-bijulijk vwi 1616. De toeamaligc verie^enwoordii^ur det O. I. C. 
in I>jnmbi, Andriea Soury, 2on4 toeti tin April) .een aohenckogie af.a 
den Cuninck van F&limbt«u" door dlena iii Djonibi vertooveadM gexaaten. 
De Fsaeerao. wilde hnndQUb«ir«kkingea met de Nvderlaudcrs aanlCDoopen. 
Ongelukkigerw^ze Bctt« hut onticbbeljjk optredeo von XcdorUadschv 
vaartuigen tegt>ii Palambiingc-rs, o, a. tegen tiaar Djambi I'ecoudcu ge- 
uioMa, kwoud blood. Co>.m trnclittfi hievm tc roarsieo ea in llil7 ^ug 
Crijn vftn linombiirch in ovorlcg mot Soury Baar Falembiiaj!, wiiiu' hjj 
vrinadclijk ntrrd oiitTnngvn fin vfattr hy ook asDirof d«<a koiiiog vnii 
.Bunquo" (Buika). soboonvador vui Palonibnog's vont. Muu lioopte, 
in PatombaD^ te kimneii opkoopen benzofi, drokenbloet. was, olifaiLtB- 
taadec, peper, hout. De comm^roieel* b^tr«kkingen bievcn voortduroa 
en ID 1619 werd, ^om de \TUDtsobap te ouderhouden end? aol«lTrklipdeD 
te beciiniBa dcor (eea> asaiBUiuc gelateo^*' S«dert was das obdo Xedw- 
laudachc factor|j to Palombong gpvi.'stigd. \V>I wprd r.y tcvAs in ItiSI 
weder gi^licht met hec oog op Coeaa plaiuu^n, d«D tiaadol stoovne! mug«l^k 
in «nkelQ renira t« trekknn, maar de bntrckkingna wnrdan niet nf^> 
brokcti. De wyze, waarop dc Ncdorlnndschi! soogcnoamd^ «vrTi> lufdon" 
d* wnt«n>a t«ii Oostan van Siimiitra onirptlig maakU>a fvgL ouk bicrriMr 
bldz. ^l), braoht do Htwge RegeoriDg in modlglui verbouding, ook tot 
I'alfim bAiig , <>n iu lB:Jl}werd6on gcsantaohap gexondfin door Caen, .(imm« 
met vrianUi-hi*)) i>ti trnn f^tiud^ vart^r'niue btj d« CumBok Bude gruot«n 
to %'enocteu oade exou^eereu de ^rootc faulte door d« vryv Uedeo a«u 
ham- Tfllek begaen'*, irat dan ook eeliikt«,iUtbans wac de Boh^jn aati^og: 
v^rget«]] touh w«rd „d'oulragc" aict ru d« ouzcn mor^at^rn ivlfii in Djumbi 
op hopdo siJD t«g@Q Paicmbiuig, iil blit^if tiitnrlijk <]i> vi.ir bonding vrivindelijk 
(Vgl. Mac Lcod. 0. I. V. op Sttnw<ra , in Ind.fiid*, 1903, bldn. IB50,v.t.; 
onaUffij/erfit mminf» Mw Soury aati (.Vn, to J'uni, i? t/ufi, }f7 Nov. JSJ6; 
ton Cb«i tian Stmry, 4 April, 2-3 Mei tUt?; var. '>y« van StitJitlnirth aan 
Vtm, Sept. lSt7; nn Votn aatt JttmndhMiera , ii Jan. 1600, 16 Xov. ISSl, 
6 Stpl. 1622, 30 Jumi 1823; win J. Jm. Hooeklant te Pahmbai^, S S^t. 
1631; aan B. Ktnut te Djomhi, 34 Maori 1691! ^ tms,). Later kwam«n do 
bctrekkingen gedeoltolijk ondcr den Javloed — hot ia bvkead — Tim dio 
met DJambi, tn«t Mataram; ecu iiiicrmiMKo waa onderwtoande ovrrc«n- 
fcomrt iVgl. Bw««(ojr*«, U, bld«. XXIV— XXXJT; dl. [H.bldx- H, XLU, 
8S, vaar dit wutriK't U nfdnikt; Dagh-R^ffittfr, paMim; onuUg^rtn 
mJMtw *M» PieUr Sour^ tt Pidmtbang ttav Van JSemen, 19 /ami 1SS8; 



' .NotrA, d'originrie actinia .londer datum, maer met derCoDingitineij grooti'o 
aeg«I bovvHt-icbt.'' 
* Uit hot Contnivtbook. 



348 



ORXRaLR NKnSRLANTMICRIt aKORTBOTKXSDE 



e«*MraJe misMtee, 18 Dtc. S63S; O.G. <£ H. <mh PiOrr Soury, 17 JW, 2 Oct. 
ISiO, M«c-Leo<l. t.iL.p., bids. 1915, v.r.). 

Ten Hjile ala wimneer cleD capit^yo Soeri} wAsgesoitden van vegens 
den Capiteijii Moor Aiithonio van Uieineii omme t« ovi;rhBiidig«u 
twee stnckeu geschut Deffcna 20 six musstjueta ', heefft dea pangeran 
VBD Pnliuilwngh geaccordeert omme eeu pla«ta iu Palembaugb te 
kiesen omme eeti goerlctugh rtacr <ip te msekcn op alUiitRkn pluets 
ftls xaII begeereit ; dit ih t* ikckoordt dot di^n pangf raiigli vun Palem- 
bangh heetrt gemneckt met deu capitevn Soer^ iut jaer CliDgh in de 
maendt Hndeap den dagh van Jssemcij. ' 

Wijdere heeil't capiteyu Soerij veraccordeert i^at m de gedongh 
sail stfUen f^ht groube stuckken gcscbut. Dooranek dat bet geschat 
daer will stvllcD is ufFer t>euigo Purtugecsen qunmeu urn degedoiigfa 
t« wiih-d allloopt-n olTtt! iHjk die van du Mattantin ulTt« eenJgo 
dietfaghtigc mftnsrhen off ijmaudl andcw die hacr Iiiijden n<Miigfa 
leedt willde aendoea, waut alle de rooveis van die van Palembaogb 
mede movers vhu de Hallnnders zijn. Te deser tijt ts geveest 
sabttiidhaer VHlerins Geutill ^. Daerom heefft te de«er tijt deii Pan- 
geraii dit schritl't verseegeit verteeudt. 

Butflvia deeeo 21* Junij A" IflU. * 

1 Pieter Soaiy Iwd in de InAtite jar«ii veraduUead^ malen Palembang 
beutcht, minsteiu Md«rt 16B?, 

) Xovi'mber 1610. — fiodjab 1060 be«int den 17 OoL 1640. — Bu {muit' 
geffeoeni inatruetie van SfJ Juni IS10 had dn 0.0. aan Soury gtsittai, dai dftze 
niet momt ingnikn op hct v<fniock vrh deii Pwig'iran. om duar .pcrnuinente 
rMJd«oti«" to huiid«u, teaz^ wji rurlof krogon, goedo stvrktun to bouvren, 
om dea Vont cokqd dieiw vijandea ta v«rdedigen, en oiidec- voomaardQ 
vaa hot pepertDODopoiie : .by aldieu ioit(> of dierKiilijuke distoouraaeD voor- 
valleo, sni VR. op de miae nadu dm-s^Iver nniwourdo t;oed njgnrd aomoa." 
De pKngirniu, di« tnnii uiiH Bmitniu in norhy^ wn« nii MtitiimTii »□ Djambi 
BlMnde U> moet«a vroeien, wan niet afkeerig vau dit decikboeld ea Nlund 
ons toe, al» wij »en wooing ia nijn ryk vilden bouwen, dii te veneekerea 
met 8 iitakkdn ^groff VAnon" ^onHi^^pncn QgmerQtt mim'nn S Jait. /Mr>. Ben 
bopanldr^ btndoode OTArMokoDifft in mtit gfjilftt«n in Pnlembnng (Zie bis 
tU^deD, miot 4). 

* By B\jao iDstructlfl van 20 Juni l&tO w«s bbq Soiuy DitdrnkkQlijkgvUst, 
dc«n te Tri«ind t« houdon. Blljkbnar ecu I'ortngeaa, avenalit troiiw«iu d« 
(eiant ran Palembiin^ to Bataria eon Pnrtiigi^eAi^hen naam draa^, Puk^iibI 
Rodrigues d'Andrado [Vagli-BaffiBier 1€40~IS-II, bldx. 279, v.v., 346). 

* Dit (fcliilat du datum to sjju dcr vuDrlcwpig:e bekmchtlgiog von do over- 
««iikoia»l te Batavia vt dur ovurUnndiijiufi uau don 0.0. door dcu ^result 
d'Andrade. E«a voorloopic karmkler droeg bei ittuk ia elk geval. Want 
tODWoI it) eeo oiouwu fonudfgyvtwn) inalnutie tH)o>> Stmry van S6 Jutti JS41, 
nls iti die V90ir xtjn opvulgirr Adriaan ran IA«mM van t9 Nvo. 1S41 wordt 
uitdiukkel^k door G.O. tt B. |^a|;d, divt uieu dtnii Piiii|{«raD inoet m«d«- 
deel^'Dgdat zyn bei^e^ren tal iug«wllligd worden. 



OOST-CfDUCHE OOKFAOyiS 1602 — ISOO. 



U0 



CXXXTin. HALAKA. 

16 Augustas 1641. < 

Uklaka waa dnn 14 JanUMxi 1641 %'nruvanl, qk vaa iitatiiitiag vud mod 
■olittal j«r«a (wdert 1688) on cea «t|^alij|[ betes vui bijna ma h&lf jaar 
(Vgl BoumUffm, U, bidz. LXXXJ, v.; deel lU, bidt. Xil, t. v. en 
Tordere bek«nd« bn>QQ«a en liLtentaur , ala het Dagk-Stguttr , eas.) Eeo 
v»o die vela sorg*!!, «etk« don ««nt«a Ned<irlnnd«chen goarvrDcttr d«r 
TWtiag, Johao van Tvrun, boMg bivld«n, wu do verhoudiug tot d» 
onliggendfl MAl«i»«h« MtajnmAtjft*. ..Nae TenohAfde oont'«r(>Qtien ende 
ra«Ula^a", werd o. &. met hel naburige Naoing ,eiide d~ omleggeude 
dorp«D" iu Aoi:vaiiu 1611 oadentaaud .aooord geiroffvu" , dat de N^«d«r- 
dvrlnndsohfl aaprematie oTer di^ Btr^k in reohie vestigdo in plaata dw 
vmeg<rr« Portugeeache {Dagh-Rtyuittr 1640—K4I, bldx. 967, 460, waar 
]i«t oontreot ia xfgednikt; 1S41—1943. bldx.78). 

Artijkclen euile cunditien gvacounleert , beslooteii ciide 
gPTcaoDvftcrHt insschcn dcii E. Joan van Twist, cxlra- 
ordinnris ^edt vaq ludien eude gouverueur 'jvcr de 
sUdt eude fortreaee van HftlaucA snmpt ayn Ed" Kadeu 
ter eenxe, eode TonletU FaUwau, capiteiju, ende radia 
Mers, Peqiatij. Lovatau, Maraiiga. Mattamarra, ende 
Bnnsa deraije ', ousten van Nuniugb * met d'omleg- 
gende dorpen ter aadere zijde. 

Id deo eenten beloveu eade sveeren de vuureohreven capiteiju 
ende ousstens nijt den name ende rau wegen de geheelen menighte, 
de doorlughtige Huogli ende Mogeude U" Stnten Generael van de 
Vereenigbde Nederlaodea, Zijo Hoogheijt ende Vorsfelijcke Genade 
Prederick Hendrick, prince van Orangicn etca, de Bevintbebbereo 
der Vereenigbde Ooetindischc Comp* jn dese landen, den Ed"HeeT 
Gouvernenr ficnernel ende Raden van Jodicii, mitsg^ hier tcrstedc 
den £. VLcex Gonrerneur ende zijne Baden, jtem nlie bevellhebberen 
die over baer gestellt offte naennaels mogeu gestellt werden, gehouv 
en getronw te zijn eude een ijder naer zijn aijterste vermogcn in 
alle bcboorlijcke oiiderdanigheijt tot den NcderUndschen staet te 
dncgen ala getronire v&ssalen schnlldigk ende gebondeu zijn, sonder 
tegen deselve staet jets roor te nemendirectelijck uffte judirect«Iijck, 



> Vit b«» Coatractboek. 

* Ha luimcn xga ieta and«rfl gMpeld id h*t Doffk-BtgiH^r. — Radja Hera 
wordt twk v«l .hoofd van Nnniagh" geaoetod {U«gk-li«ffUt«f I64ti — iSil, 
bidi. aA7>. — Palawan ia >«k*r hvt bukeiidn pulialnwun =^ kr\jffMOV«nt«, •ant. 

* Lift ten Noordeo van Malata «n ia tbans ixa der a. g. Nccaci Sambilao. 



^BO 



QENKRALB SFDRELAND8CHK OEOCTllOYItgRDB 



derogeretidc ende te niet doeiide alle couttBOten eude verbandea met 
dc rcROPrdera van den coninck r«u IlispaiueD offt* Portugesen voor 
de96t] gemaeckt. 



Bode jagovallc ijmmidt rant volck van Naningh, tcindereu van 
de Maiiicabers ende Maleijers •, tegeu deu juhoudt vnu dit oootract 
i|uaa>eu te verlupeo olTle de heereii (.iouvenieur endedesK^ISsofiiciereD 
uugehiiorsaem wnren, snileu rie voowchreven cnpiteijn ende outs(ea 
gehoudeu we«g«u. deiiselvcu U-r acnmaiiiiii,'h van deu Uimsgon ' uff 
tiscacll over tc levfroii, nm bij gi^nuiUu-, gmiverikcnr vndc Racdt iiaer 
Tenlieu9t«u gestraffle te wetdeu. 

3. 

Goswnde een Mauicaber, sijode jnwuonder van Xaningb, t* over- 
Hjden soudcr rrou, fcindercn offtc wetlige crffgpuaeroen nacrsntcn *, 
$all de Ojmp' als ten tijde der I'ortugesen gebruijckelijck is gewecst, 
van desselffa naer te lat«n goederen genieten de helfi^ eode de 
capiteiju van Naningh van gelijcken tandcr deelh eude erffgenamea 
als voonchreven hebbendf . het tiunde dcell ende * erfTgenaenien * 
waervan de Capil^-iju de helfFi geniet. 

4. 

Wanneer eeuige MamcaWrs. jnwooudere van gemelte Naningti, 
deu andereu comeu te duden eude de dader hem op de vlught 
begectft, sal de Comp' genieten allc deMelfTs goederen, nieta nijtge- 
sondert, ten ware deu deliquant vraa ofTte erfl'genamen naer lieteu, 
die de helH't behoudt, als voren van de overleden geseijt is. 

5. 

D'rwrsclireven capiteijn en outsten, mitgaders d'JQirtK>uder9 van 
Nauiugbi zou Manicabers als Mnleijcre, blijv-m gehoudeu van de 



' Dodt dit op d<<n oorRprong d«r bevolkin^ vad Nuiin^? Met Manioabers 
(= Meouigfcabauera) duidde de Portufteewn 6Alt de bewonera vna bet Hsleucbo 
•ehienilaiid a«D (Boitotioffirm , It, bidx. 346, noot 1>. M»ar wie worden hier 
dan b«dQ«M met de Ualeiers? Troutrvaa tjok do MeniuiKhBb&uen van Sa- 
noAlra's Wo^tktut wordtn id de spelliDg dcr 0. 1. C. tot Muiic«bcrs Tcrknoeid 
(b. T. Dagh-KefitUr. K61, bids. 4&8}. 

* ToonumggQVng (Tgl. u n. \»a d«a Btrn, Itaiigem m TM*, bldx. &&)■ 

* iJagh-R^giftrr be«ft : „iuer liit«a". 

* I>eu beide woorden beeft het Da^StgitUr mtn. 



OOflT-I^DIHCRB ODMPAOMIK 1602 1800. 



851 



rijssrelldett code alle andere vntchlcn aude (jenerale Oosst-tndiBche 
Corop' iv geveu de thieodv denwllver. Item thu rle betele ende 
pejjtr thuijiiuu jaerlijcx suodmiigi- rftiU; iiU imcr grootc dereeUver 
Toor de»en is gcbruijckelijck let arhritrage vnn t\en valiadtior de* 
hortes ' ten overstaen vnii de gemaghtigdens vau de Comp* * eiide 
de voorschreven jnwooonderen; d" tbuijneti mider den andercn 
vercoopeude, sulleu gelioudeti geweseu aeu de Cotnp' offte hare 
gemaghtigeiis tc bctnleii den It)' dennllver in cuntnut, gelijck voor 
de»e costumetijck. 

6. 

Mils * dut ten tijde vnu de vervaraeliugh de vounichreven Keder- 
Inndsfhc Onsstindische Comp* dcsclve gehouden blijvcn, aeii de 
voom.'!ireveu gacrdvrs tc vrrslreckeu 21.10 garitangs melie * off onge- 
eiootcii rijs Un hun onderhciudt uetfens eeii stuck lijtiwaet undo rassa ' 
Cot crkentenisso aen den capiteijn van gemeltc 'Naninjr'i- 

7. 

De Toorachreven neellje all • t geUt van IhoiJDcn ingesamellt 
weseude ', den Capiteijn van de voorachreveii jucomste geniel«n 
hct thiende deel , soo aen waren i\» gellt , gdijck voor dc$cn ge- 
bruijckelijck , milfigadera dcu schnjver ran d" capiteijn J crusados • 
ende den prijseewSer van d** toijuen ende voonioemde neellje 5 gelijcke 
crusudus, eens voor haere gagie souder meer. 

8. 

Eenige vaertuijgen met betele van Naning comende , zijn gehondea 
te blijvcn le^en aen de bancksaell ende voor gerechtigheijt t* 
betaelen van duijaent, houdert bladeu d° beteleu; van gelijckeu vuor 
ijder prauw een cnisado ten behoeve van meergctneltte Comp*. 
Item TOor dea dienaer van deu ontfauger off sabander bondeit 



1 Valiador doa bcaiaa: sohattw der toioen. 

■ Dagh-Bsgi»ter heeft hier d« pnnt-komniik. Mia«cbi«a most s|j ataan aohtar 
^owoondercD". 

■ Dofh-BtfUtfr: .miugaden". 

* Eeo soon katoeoenatof. 

1 Da^'BtgiMttr : „(tfil". 

* EeQ orusado: in Valentijns tijd ) reaal {Batavia, bids. 837J; gcwoml^ 
lapir: fi.i& ong«vt«r. 



8M 



GCNEEALE XBDERLANDSCnB 



uijl^e90ii<lert , gebondeu we»en, desellve permonen rasst te boudea 
eade op stoQdt naer Malacca te breiigeti, om aeu bimre meusteren 
gelevenlt te werden , mits genietende van de rourschrercn djgcnaers 
& crumdus souder meer. 

17. 

Endc opdat den jnboiirlt van borenstiWDtiu artijkell onver- 
breeckelijck naergecomeii wtrdea, belooven ende aweereD de voor- 
schrevii hwiffden, auo roor bnpr sellvea aU in de aaem van de 
gnnlache menigte, btnnen den Hjt van een mnendt den U' Goa- 
verncur offte sijue getuachtigetis ler baudt te «tellen uUe vurlupe 
Cliri»tenen, slaven ofTtt; Hl&viiitmen, soo wie die gediiijrende de 
belegeriugti der stadt ah UHderbnudt becometi en voor lijffeijgene 
aeti de Msuicabers vercoilt zijn , aonder eenige derselver te versteken 
offte aghtcr boudent ouder wadt pretext offtc deckmauteU 't selWe- 
zoude mogen veeeo. > 

18. 

Mits genietende tot mntsoen voor die geene, welke stneiidc dc 
voyrschreven belegeringb becomeu ziju , bumie waerde t«r taxsti» 
ende approbatic vau de H' Ocmvenieur eiidp desaeliTs Raedt, iu 
wieni willekeur aall »taen de vwirschrevcH lijffeijg«neu door " den- 
sellven prija Ben te vaerden otfte de eijgenaars te laten behouden. 

19, 
Met zodanigen verstjvnde bij alldJen eenige vrijo Maleice Clirist<fnon 
in gemelthe Nauiugh baer uuthouden eude mot de landbouw aU 
plauteu van betelen erneren willeu, 't sellve bam sal werden toe> 
geataen, mits betalende de cosstame nevens andere jnwoonderen 
ende iiamentlijck dat blljckc, sutx gesrhiet uijt vrije wille souder 
verleijditig otfti! bedviink van jmnndcii. 

20. 

Zoo belwven de vooTvcbreveu overstcu (uomirie als vooreajbinnoa 
den geprrbgeerden tijt iu Malacca arn de gcmaghtigeus van veil 
gemcliteii IV gmiverueur oock te Icveren alle het gewerr van 
pieken , muasquetten, degeas, houverSf swaerden, jtem boosskraijdt^ 



' Dagh-KeffMrr tS41 — IS-tS, bMe. 78: .Die vwi Xaningli comporU-eriJon liA«r 
gcboor^Hivtu tijt nnni^ii stKiit, nmor wn.rAn lot *l cR^tittuiniiti viui ClirUii'uoltvnix. 
«a 't buiiumfii gQvrcer a«er traai{li." 

» ,Voor/» 



009T-iNr>»rint rouPAaNic 1602 — 1800. 



355 



lunten , kq^Is cnilu ammouitit! van oiirlogh , nietc gerGserveerdt 

offte uitgesondcHt, Minder eenigr drrsellvcr t« bchouden ofTtc ver- 

gtekea, veelmiit namaels te vtrrcoopen, kopen offte elHen te ver- 
TOCKQ op verlies vnii lijff en goedt. ' 

21. 

3a wellcke penalittijt medc sullen vcrvallen cnde panitplijckeii 
werden gees ecu teerdt alle die eeuige Christeueu , slaetf off vrij 
pewoon, ftcn Mooren oSt Heijdeu unert sluijten van dese citntmct 
vercuupt ulTt« dtaelive, I zij guedt willeua otTtc met bedtraiick, van 
haur meestprs trneht t* onUrcckfii offiu vcrvoercii, jn?onderheydt 
die soodHoige ChristcDc slavcu laet liesnijileu ulTle met gewellt 
daertoe tracht te bewegen. 

22. 

De voornchrcvcii jriwooudereti ran Naningh snllftn niet vermogen, 
met eenige buijleclauUche natie tv handeleu ofTte lra0icf{U«eren, 
directelijck oifte judired'clijck, maer blijvpn gt'houdtii Iiare gimdcrrn 
eenelijckeu nff te breugen iaiigs de rerier van Melncca, sondcr cenigc 
andere paasagie utFte frequetitatic met vourschrevea vremde baudelaera 
Ung8 de teviere Pftnagle ' t« haudeii, cmder wat pretext t lelUe 
mogeu vesen, op verbeurte van lijff en goedt. 

23. 

Ende opdat den jnhoude van voorverhaelldc poinctcn nnde arttjkulen 
in alle bare leden ouTetbreekelijck aghterrolght ende oaergecomen 
werden , is met gemeen bewilligen tot boofft ende cnpiteija van 
goin<'lt<* Naniiigh met resordt van dien bij den H' Gourernear en 
Raedi gestelli ende genuthomeerdt den voorgemelten Toalela Palawan ; 
ende radia Mera, Parpatij, Sontrnntan, Mnranga, Mattamara ende 
Bausn de ItaijiL als oversten? ende mdea neffen!) deusellven Tou1?]a 
Paliiwan , soiidere weiekers advijs ende guedtvindeu mits • bet guuverii' 
ende beleijt van Nauuiugh aengaeude sail mogen gepitchiacrdt offte 
besloten werden » tip ]wiib van nulliteijt ende verlieszijns ampts, tot 
velcken eijnde hiancko brieffkcn *, met merck vnti de Comp' getekent 



' Vgl. luerviWr, bids, 354, tiool. 1. 

* Vgl. DQ^K-Rtgirttt J641—1643, bldx. 79, ftt, 85, 113. 181, 187. U dos« 
almom de tfigauwuorpiKe Lm^i? In «lk gcrsl ligt tiji „op dCM syde van 
Cabo K»ah«do" (Dagh-Kefitltr 1$»--J64S, bldx. S39). 

■ Ditgh-RtyiaUr: ^Av blftocke In-ieffknM." 



856 



GENIKALK KIDBaLANOSCllE GIOCraOTEDUB 



door deu schrijver Jutoe Vader ' , omme eeuige commandeinenteii 
offte pocsea te schriJTea, niet mllen vennogeu werdeu uijtgedeellt. 
teo Kij deeelire blijken vau roontchrcveii gemecn consent. 

AHdus gpdnen, gerwollveerdt oiide gearre5t*«rdt bij den H* Gou- 
verueiir eude zljii K. Radeu, ssmptdeQ vourgeineUt«u Toule Polawsu 
ende oversUri (dempto radia Mem) cndi> tot iniierdRr vctraeekeringh 
ten wederzijdeu oiiderteekent. Actum in dt: sttuh ctid« fortress^ vbo 
>[alacca dcst;ti 13*" AuguBstij 1641. Waa oudrxtcekenl Joan ran 
Twint, Anthony Hiirdt. UpratTdt Ht^rhrrlft, J. LamollDN, 
Joan Ycrpoorti'ii, Plrtrr Hnck -, LourenN Florssonbiirgli ^i 
Jan JatiKzuuii Mcnie, »ibaiuler; ende mij present: Adriavn Huff* 
camp, Secretares. 



CXXXIX. JAPAN. 



AuguRtu8 1641. * 



In Juni l(>41 vruiJ dnii pl&aU {r'i* liinnriWr, N* CXXXV) da bckeud« 
god «t oilmen , muar op zidtxelve oiet oiinaogooamQ, Terhuizin^ der X»dar- 
Inndfirs tuj E-'^randfl iiMkr S'ngiiiuihi (DrvinuLi. Do ruitmnpii dUr vid 
niHt m^e. He onsen werdcn vrel „mH TrinudKlijuk*! woocdnii ODtvmngeu, 
mvci' ouhQuseluvk iceliw)t«ert". Z66 word Lomalre tredwoogon, .om dea 
Comp" siaat voor moerdor awaeriohaijt te preaerrerBn, de volgi<iide 
ordoun&ulio (l«^en isijn gomoot) l« ond«rtoijckdnon", tcrwyl uo^ undera 
qvctwdolijoke ordonmuitivn*' (hierondor volgonde) werden viiBtg«et«>ld (VgL 
Xachod. Japan, 8. 295 ff; D^h-lUgirtw t«4J—lS4S, bl. 68, vv,). 

Wij gebieden «iidc g:eIssto]i den Hnllandsclicn capp" vel 8lridct«9^| 
lijcken, zijne onderdnoeti te ordonneren, soovel le lande »U op de 
schepen'vnrende , dat egene ChriBLGUse omRineDtfu neu deu Jnpanderen , 
Chioeseu uFCc eeuige andere iintien, dte bier woouen , lUTigeereu 
ende tralliiquurcti , sullen vcrcuupen, verruijleu uoditc verecrea, 
mitsgaden in tegenwoordicheijt desea lant« untie ende vreemde- 
lingen cenige ocffcuingen met 't voor verbaelde gespuijs bij der 
hand U^ unmcD, iifte ijmant hiertoe te auiincreu; item dat den 



' Dagh-Seffialtr: .Intohe Vadoor." 
' Vi>rinoi>dnlgk b«t«r: .Bseck." 

* SchriiSbut voor: Forssabargh. 

* OT«rg«nomftn uit Doffh-B^s*'**^ '^^ — iStIf, bldx. S9. D« bepaliugen da| 
tankeDeii rau uk U Atigiislux (Naohodt Japan, S. 298. VgL ValvctiJD, 7^ 
a, Japan, bids. 84). 



008T-ramBCH« otumsNiB 1602 — 1800. 



S5T 



Sutidagh ofte Hnstdagh, van gelijcken Heijiige dagen die gevoon xijn 
te vicrcn, uiei observereu mogen, inaer soo langein dit geweste 
ziJD (om alle onheijlen voor t« comcu) des«tv« ge«chuwt sullea moet«u 
werden. Dat men allft piwilmboeckcu , tcstameiiti'ii , «fte eenigi? aridcre 
diergelijcke boDcken, wacrmrde diiChristciiKn hun ordinBrie tcbuijten 
gaati, uijt d'oogen der Jspftoderen wl houdea, ofte soo oontrarie 
te doen bevondeu, sullck als de Portugeesen gestraft irerden. T 
maeo, 3" dach ; (ouderslout) uijt deu uaem vau de twee regeerendc 
gouvtTtieurs van Kangasacque. 

Dat dit boTenstacnde alle de Hollandere, die reede gearriveert ziju 
eade bier naer oock te verschijnen staan, hun dnor Hen IIoIlandRche 
cftpiteiju serieusflijcken belast werden zal, eade sulcx met zijo eijgen 
onderteeckeninge bevesticht, sullen ons wel laten gevnlleQ. ' 

Whs ouderteeckeul M. Le Nalre. 



Item tot meerder bcswneringe, dat gelijck certijta dc I'ortugeesen 
en nu de Cbineezea, alle des Comp" schepen geUjckelijck prrcijs 
den 20" dagh van de 9* Japanse maeue (zijndi; dit jaor 24*" October) 
sullen moetcD vertrecken , en d^'onvercochtc coopmanschappen tcrugge 
roerenf rergiiriiiendc de laetcomende achepen vijftich d&gen tijt, 
eD^ acn 't oppprbooft met d'ecrste oftc lactate te vertrecken. 

Dat du roiiwe sijde als ten tijde van de l*ortugee»eii dc pancado ' 
oadervorpen, eiidc aen de 5 Keijserlijcke studeii ' uijtgndeclt moste 
werden . 

Dat geeu Japanse dieiiaeis mochlen gebmijcken , maer van eijgeu 
imlic mostcn laeten dicnen, met bevel geeti Japanse dienaere ni>ch 
Firandeseu op ^t eijlaud bij d'oiue uochten comeu, mtt« deselve 
voflT bederkte Christenen aijn gerespecteert. 

I>at alie 't geent van's Comp* huijzea in Flraodo nucb overigh 



> Lf-maire TWLrdigde terstond d« uoodigo b«kciidiunkiii|t ano de oader 
xgn gL-xng ttaandft Nederknden iiit, welk« aldoa eindigt : .Xieitee«iuUand» 
dit ail^a roor n«n ChriaMtgok geinoet bert «tide awser vale om t« obftOr* 
vann, too ist d&l echter, am alle ■wavricbvtjt too tmI mog«lijck %-m>r t« 
«nua , die bier ovar 'e Comp* rijcke capitaten , acliopea Bnd« volckenn 
iXMWfateo con)«D te ontataea, ons mm longo hicr oooh ign naer Milton moetea 
Toegen. OndentiKsohan bstraoht evu ydvr met innorifjolre hpijligo g«dtt»I)t6a 
sijn Godt t«! dieoan." 

* I>c jnnrlukaofafi pr^jsieuing door d« gonverneim tki) Xapoaaki van de 
ver«chitl«nd« xgdin»oort«n. 

• Tedo, Mkiko, Osaka, Sakmi on Sscmuki (Nachod, S. Ui). 



ass 



GENBBALB HKUERLANIKiOaE OlOOTROYEEa D8 



was most »ffgebroocken werHeu, mitsgaders de coebteij ' en 't vact- 
tu^gh tint ill lusKcii eu laden uuuudich was verouopea mosten. 

iMt gem goudt noch jjoudtwerck uijtvoereu en jaerlijcx maer 50 
cattij wurtel uisicii ' , weijiiicti swuvel vu bu9crujjt. gveu mtrerrijs, 
tern'e, booutiens, eu TictuHlte als tot de rttijse noodicht iiijtvueren 
intrthteu, noch geen lackwerckeu, schutsel &' daer JapflnsestewleD, 
forteii (itl pprsimen , iiisoiiderheijt die wnpeiieii excerceren [op afgebeeld 
waren], op swarf stralTf. 

Dat de Keijsorlijckc Uaij' i-xpresselijck beroolen hadde, de Neder- 
landere in allea cunform de Portngci'sc!ii tc Iracteren, sunder daflrtegen 
ijets te raogtfit vvr^occkeii, cu su\vx iiiet gmiui sijade te ge^doogen ^ 
tnochtcn gocn vnn daer gecomeu waren : Japan soude eveDwel Diet 
gebreeckcu maur ran djeiuttige wareti w«rden versieu; doch dewijle 
de Maij' was bcricht, dv Hullanders we] Chriateneu, nmt;rdie relegie 
oiet roonplaiit«u eu dcii Portugcescn vijandcn wareo, atout bun 
lieden (hoewel daer weiiiich staets van maeckte) A«u handct in 
siju landen toe. > 




CXI. TENOrBLA— BUAPOKB,' 

December 16il. * 

H*L v«Hraft van Moan 1807 met Byft|>oar (u« lii«(Td.Jr, bidx. 2&fll 
WW uiat tot uitroerioK cekom«n, ea boo w«iiiiic itaat wu t« mnluni op 
de goodc gezindbpid van den Snltan Eegeaorer iti O. L C, dat h^.die 
sMmU dobb«rde tuaapben do Portiige«Mn ea oaa, en zgoe handen rol 
had mec iiijne pogingen ujl verder« iiitbreidiog van oja r^k in Oo«t«Ujke 
ricfating ten nadealt van EAmatika {Ifofih-lUgiMtet lHO — U41, bldjc. 
aSH; tStl—1642, blda S7£), den i Jiini lUl iich tot «ea vcrdng met 
do Portug««Ben U«t ovwhalm, Mar boelial l«g«D d« odsbb gerivbt 'Da^A- 
SiyiMer tS4J- ISti, blda. 906, x.y Tooh wareo in de na 1687 veriMi|>«n 



* ,*t Bflbot van daaa MliadaiQcka ordomutnti^n wan Mntond ponotoMl in* 

w«nk g««t«lt A«a all* vddn mmdriuoko prvccdnono «o aacr vael 

wadan van minder importa (rgL TakotQQ, Japan, bids. 94, r.) pAtaeh 

ctearl^k blykt, boe dea Comp* c;clec«atlift^t int Ja]>aiiae rgck... allmxk«n« 
vanlimpt, v«nadert an aoodaiucli v«rvall«u is, dai miUb vael Jappaadan 
BOfdaaliin, daariano gvca aoulaes nooh rerbatariugfa (ifBuaen raeokende da 
TfirrMTlQ ta TartMpeo st&M . *t welck« den alregvmiden Godt tot 's Comp* 
ba a *<Q diaart aalii^t g«li«i«n t« aduoken". 

* Dit opaehrift ook ta laaw in plasu van h«t foatisTa ,Ko«t van Hala- 
baar" op bids. Sdi. 

* OracsMKHnan uit DafA JE^uto lSll~JMi, blda. S99, diO. 




OO0T-IXDl»CaK COMPAOXU 1602 — ISOO. 



359 



jar«a de betrekluiig«a titaaoheu de Nederlanden •& btl r^jk voa Bynpo«r 
niflt varbruttea giwoiiaiL ZM wuid d«n 21 Oi^tolwr liMO d« uppcirkoop- 
mftn KlaA« Kormdifluoo Biook .tnftt oon propter gAflohamik" iinar don 
Sultmo gexoDdOD. on d« PortugvoBon, viui wir jaon hnd vprnommi, dm 
sQ met Bgftpoor wildon ODdsrliandeleD , .dBorinna voor u comnn". Block 
T«nKK!ht ni^nwc fAnOkDa, nl, vttn lolvryh«id Toor 'sOooip' (iDftd^nii «n 
tot vprlof, otu, „dewyte (variuiU der Porluttiw«n boundfldinhnyti in 
Wingerla Corny** di«Ba«rea eDd« middolcn uiet vtl *&C4^kcir vrariu), d* 
lo^fl mot HOQivh geechiit roooluon vfinifin". Nifl(tn|r<^iuiit«nd« Atnllige 
belofhin, wcrd«n do fcroiaiis wcl .gooODcipicert aodc gOM^hreven", mkar 
wiu'su x^ .iipuh ni«t gnlaookvad olie foaobapt", tovii Blook lua eenigan 
tijd toeveiu wodor vertruk (YkL Z^ajrA-Aiirwisr 1S*)~1841, bids. IM). v.). 
Niet lanp da&rna miwifrn do nudrtrltAndi^linpon in<>L d(! PorMi^Niioti, di« 
tot hei vArdrag van Juai 1(141 hebbvu jK«>li>id, t(ja bi^K^niMrn Al iiprMidiK 
ecbt^r kwam eetie nieuwo w^aifcing in df* politicko verhotidingfln ttn aaii 
Blor^, die in October IfHl wedcr utaut Itet B^apunrnnho linf vnftrok 
«n titmieli|k forsi^h oplrad, geliikie hM . oiid"r«l4utndi> formntia In Tnr> 
krygea, .B^nda in subtfumcio pBrty'j Bclio[>a0 Moono bclofioo, dia auMtr 
tot ba«tetmc)tingc nix ii^t goedo mc'tMiingo Vi]ortgp«omcn ayn" : hot 
blenk o. n. , dnt dr. Sitltoii in die dn^Aci ,uiiilMruiM<l trnnbt in vriitiUcJiup 
uict du Portiiifcseu tc iwiueu", al ifnf bij voor, dut bij .luut Houdeiliiigbs 
vninMobsp ontatoken" was voor Bloc;q:.w|j sprovcken niiMde Portnj^MBB 
ntei aa» most, maer net U met ohm barU^",< eoa. {Daf/ti'Iitgufer t6tt~ 
/«*, bida- 230, V.T., 288, v.t.). 



FtermaTi rle» conincx run TlHlftpour nm thol vrij 
overal te iiegotiercii. Hicrhaveii st<»ui vt-ri Mgel met iiict 
gedruckt, darrop sijn tijlel opt Pnrsiaens geschreren stout 

AUe guuTernfure, tunitedaers, karokas, tbuUeouen, eude toe- 
siendera vau wcgcn als pachton cnde aoderen, hoe die oock soudcD 
mogci) Kijii, bevel hebbende over eenige plaetoen ooder oii» gebiot, 
verden bij desen verwittight, dat d'llollaiidrrs oiis clachlig gevallfu 
sijnde, onae fiennans acn haer om over nl tbol vrij te zijo vvr- 
leeiit >, niet geobedieert weK, wij aijt unse anthuriteijt hem deiwii 
een under tot rniioTatie ende hccrachtiDgc dcasrlfn hcbbrn rnrgunl , 
gebiedeo ende belasteo een tjder wie bet sij, dee» otw. geliot tc 
obedieren, ende Boodariigh te onderhuuden, dat degemelte HollaDden 
niet andcnnaci clachtigh comcn te rallen, op pene die sulcx ood- 
trarieert sonder geaaedeo, ander teu exempel , gmtroft sullru vordcn, 
Bouder dat bun met d'een off d'ander excuse saMeu unrgpu behelpen. 

■ To«a in '( begin van 1643 do PortQ|[«eMa «■« aehip van B^pMr b«* 
auobtieden, aorede Block, dat dit aaa 't Mof w«rd hokend r .om uijt noodaDige 
vood^M esn go«t vicr i« verweckett" {D^gk-Sagirttr J64J — 164:/, bldx. 2S1; 
16iS—lS4J, bids. IM, 2S8). 

■ Vfumeegf ia oig ni«t baksnA. 



862 



ORSKBAU: XEDEBU&NDSOUK aKUCTKOYKKKDE 



£iide soo voortaen, gelijck voor (le«en is geschiet , niemaot rer- 
mugen eeiiige slaven otfte slnvianeii iiner d'aniler zijde vant laudt 
tc vncreti am nlklner kgeii kocbecsstcu ofTtc kleeden om to zHXtn, 
mner sullen srIH's gehuudcn wescti tiuaatiteijt vee nen te leelen om 
dat ' io geen gcbrcck comen te vervalleti cnde die^hnllreii genoodt* 
druckt zuudeii KJjn, huu vocdtsdl elldens tc suekeu. 

Kiidij bcloofft den Ounmandrur, allhiKr ncnigp NcdrrlnndL-r? tc 
latcn rcsidcvrpn cnde huii met qunniitcijt cu gocdc sortcringc van 
oleeden ende aiidere coopm&iischsppeu tot opcoopeo van slaven, 
Tijs en auderi? profitable minenleu '' , die hier namnelts undrckC 
mughteu wercJtu, vereicu. 

Dies sal] di>n Cuninck di- msidomnrlK Nfd^rlnndt^ra alle vHendt- 
achap eudc behulp inueteu beweij&en eude hun tt-geo alle gcwcllt eu 
overlasat van dc jnwoonderfi beschermeu , opdat met livt vanchijuen 
d«r acheepen gcen rcdpii Iicbben, hun van i^iiadt tmcloincnt te bcciagen. 

Eude aullen alle slaveu eude slaviunen, die naer des Comman- 
deuM Terlreck uen de Comp** dieiiaere wijrdeu verhnndellt, op *t 
eijUiKlt Nosbee ' tot des Couincks mico ctidc gevaer moeteii be- 
waerdt werden ter tjjt een ofFte meer Comp* si'heepeu in de baij 
comen te vencheijueii om desellve t^e vervoeren. 

Welcke boveiittt&ende nrtijeulen wij uudergeschreveu beloveu iu 
alle dccaen ende ten vnlleu nao te comen. In wacnightige verbiii- 
ditigfa eude teijkeii der waerlieijt hebben pnrtijen wedewijta onae 
eijgen handtteijkens hier ouder gestellt. 

GedftED int Nederlaudtii comptoir Antougill, tlen aghsten dagh 
Martij A" eeu duijseut ses houdert twee en veertigh. Was getceckent; 

dit is bet nutrck vati lilu Itukoii^ 

dit is bet merck vm tilu Bufenedick, Adriaen vanderStell, 

dit is bet merck van tilii LaribOQ , 

dit ia bet inerk van filn HnllHN. 

linger stoiidt : ous present , Joan ran Bp^jleit ende Jacob 
Jucobszuoii. * 



t Opdat. 

1 Meu hoopt« o. a. op goud. 

» NoMi Bi AAD do Noord-Wofltlnut of Xoani V4 nan de Ooaikust. 

* D« opvolgfir ran Tan d«r fits] sla oummandcui- vaa Mauritius, Jacob 
vnn dnr Mci-rscJi (1(116—1648), sohtie dergoLukn cotitrnuton .van wfiiaig 
WB&rdis, omdat de licdon iiial viBtfin wnt zu ondcrtcrakeud Uuddeu'\ maorn 
koodoo RiniMcliivo vuii dienst wexea t«geiigv«r aodere £uiopeeM}h« oatMn" 
(HaeriA^iL, bids. i^i. 




OOffr-DIDISCHE COMPAQVn 160S — 1800. 



S6S 



CXLU. KU8T Vi.N KOBOMANDEL. 

13 April I&42. > 

Matth^s Heodrikftaoon Quul, b«velbebb«r il^r vlooi. op d» Wr^tkiiat 
•ma TMr-Iudic (v'kI hMrv^r, bide SIS, uout 2), overlnivd Opu T, — K 
October 1611 aaii sijn v66r den vjjaod bekomen wondi^n. U^ wcrdopge- 
volgd door Comelis L^ndcrtscn Blauw, di« don & Januari 16*2 m«t 
«CD deel cyaer vloot .vau voor Ooaa bliarc'' opbrak Daar 0«iloD vn van- 
dnar , ver«eaigd me* DotDiuioiis Uouwens , iioar V<Mr- Indie's Oo«tkii«»- ging , 
mot een troopflnmauht van niim 7oO man en iwa vloot vau ft acb«pfiD, 
qOm ij«ts voorderldrli t«it diciiBt« run d<r Comp* tip NogepAtnam onde 
St. Thomo tu aueatceruu", iu vrriku bvidu plualsvii do Portugwxcu wfti'i>ii 
g«vl^4tigd. Dca 1^ April kvum mAn dan yAAt Negapatam, gslegeii in 
hat gnbittd van don naik van Tiinjori!. Vdilrdnt de atad w«rd aangiMasI, 
begun do PortiiKomohQ bcvalkiue te ondorhaiidel«u va don III April 
«erd atiuachen on« eiide dc aUdoon project wraende Portugeesoo u^t 
d<9i uaeme rau do \«Knpatiiam»«> borger|j& h«t contract getrofies", titer- 
onder af«edrukt (Dofh-h'r^Ur 1041—1642, bids. 222, 242, 3*6, 2.12, v., 
265— ai7, 275—284. 290— 2&i, 2tJ6. v.). St. TUomv w«rd door de utuflu 
ongomo^td gelnten bq dcKO g«l»^nh«ld. 



Wij Cornells Leeuderseu Blnuw eode Domiuicus Bouvens, cum- 
maodeurs over de vlote vrq offenctr, graseereDde laugbs de cust vau 
Indie, mitsgndere deselve secrete raetspvrsnnen , beliivtMi bij duseii 
vau wegeu Ilaer Ho. My. de Hereu Staten t.ieDer«eI der Vcreciiigde 
Nederlniiden, Sijn Hoogheijt den doorluchtige Here Predrick Heiidrick 
bij dcr jj^ratie Ciods prins van Oning!<'H, grave van Nnssauw etc.. 
mitsgaders de E. Heren UiwiulUcbbcreu vau de Oostiudische Coinp'', 
uijt de uHemc vau hacr Ed. d' Hecr Gouverueur Generael Authonio 
vau Diemeo ende dc H"" lUdcu van India, aen alle de Portngesen 
inwoonders der stad Me;;apfttatn. ten aeu^ien uur (tessetfs resideutie 
platitse voornuemt deinoedigii eiide revercntcHjck holiheu opgedrageii, 
oiii 't H'Uv. met Nederlaritec guiimigoeu te besetten eude naer ons 
te nrmen onder soodnnigc reserve dat sijlied^n haere vrouweu , kinderen 
ofte middelen in 't miuste door ouse oftv d'oiise uiet beschadlcht, 
maer wel ter contrarie vau alle urerlast ilvr swarteu eude inhabi- 
tanteu deses lauts berrijt en beschennt sullen werdcn, blijvcnde 
sijiiwien verders oiiderworijeii, ee» behoorlijcke ende gcreguleert con- 
tract volgeos ' de buijt van de overwinuaers als andereins met uue 



1 Overitanomea uit Dagk.B«ffitter tGil—1642 , b!d& 2S6, 2S3. 
* Op bldz. 283 : .wegea". 



364. 



(l>!ntRA1.1t NIDEltJlNnsrHIt OEOCTKOYCEKDR 



aeu le gaon ^ Tat uuulimiatic %'aiit gene voorgeschrcven , hebben 
hier ons gcwoonlijck hanttcijckcningh onder gcset ende was getekent 
Cornolis LeeuderUen Itlaeaw, Domfnicus Bonwons, Piet«r 
H\jl]r»ntsen Orot^ti. Pjet«r Fnets, Cornwlls de Potter, Wlllem 
UerrtUeu. HHrUtn Uerritoeo Trtra, Ailiiaen Aldortsen. 



CXLIII. MALAKA. 



U Jail 1&43. > 



Xft do veroToring vtui Malak* door do O. I. C. (vgl. hicrvMr, bids. 
Mfi, 848} mot ttuim vou DJuhor, oiBiikto dit rijk g«brutk vun d« tiUMcliOD- 
komBt dflr XndorlaDder* , om een cindi! t4> tnAknn nan dea langdorigen 
oorio|f<itoe!tijiud iiiaiiclifn Aijnii on Djolior. Dit dnukbeeld werd in Atjeh 
guiMti); opgeuomeu eo do vred« \*ei-d K^alotsii. AIb ladireut ge^'olg 
hiervan Uok Aijeb sich larug van hot Ualeisehu SohiereUaud (vgl. Uier- 
TiMr bldn. i)4&), bfih&Ivtf van P&rak 'aaq do Weatkiut). Uler ontmoetum 
d« CompiLgnie vn Aijeh «lkKnr weder. Perak taoh vortnd« met dd oodor 
Siaiu mia of mi^r QomimUa opparhoogbvid statuida r^j^t^ Kodah, 



^ Dit itebBurdc don Id April, nndut deu 18^** ouxn trr^vpou wktoo geluid 
ea flraadom dc innrckt gflngo«rt", Db PonngMceo itoudnn nl. [Tolgoiu do 
Wbihk oDRflr oouuDMndaiim , dio qikI ovoroookwacD nut ilo Uuiing dar Porta- 
geano) .voor de plunderiuxtio" opbrcngau 60000 reolon, ol. LOOOO t«»toad, 
terwljl ade reaMreode aoade blijven at«An, dftorvnor cwp 3nffiMinU> periODeii 
in hsQd*o t« BteUeD'', die wad^r in vrybotd iiotid«u worden R««teld, wanneer 
hvt xou bl^knn, dat d« vrade .tussoben do Por^ogoien «Bde y«derlaadai!« 
in OrieiitOD" ^Mlotim wu ^Portugal bad ftiob in t&lO van Spanjo afgo- 
scheidim) r66r d«n datnm dar ovor«CDkoiu»t , torwyl sij nuders in gyc-ling 
Kuudtiii blijvnn tut d« nMl««r9ivlo 40000 rnalnn wurcn nitboUmlit Dt< ti«u 
dui>«nd werdcu botoald, mnar d«ii 31"** Jiobboii di« vaa d« nUit neoronbo- 
sehaeinlgake *l aelvA Toor dAMii (ironweiiiB dcK>r ben nnderH ApgovnttA) g»- 
oontraote«rde gaii«(ceert" , woaroa de „o«lA|j;iers" in haudou dvr Nad«rlauilun 
bleven fVgL nog I>agh-}iagitiUr Itri3—ie44, bids. iiS). De varandorde bonding 
dcr PortugM»eu eiU wcl grootrndenls ujn t« wijleu aaa hel verlatAn (den 
19**) ran de alad door ouae troppflu, l>e ualk ran Tanjore had nl. aan ds 
onton Ui.i«a vragca, .wHcrom bo stout varan aonder m^a wete, kenniaae an 
lioentio in do««olfe land qnamon". En bet nntwoord, dat wj] •l*i;thla d«a 
Poi-tut(OCz6a afbreutc tnu^htteu ta donii on sundi^ni n»^t aU gunxt vnde favenr 
om met bam in viiontaehap te levon" aucbten, hud d«ii Xafk blijkbaor mot 
bcvndigd. AJlbana do onxen trokkeu nog in doxelfdo maand uit Negapatam 
borag, nang«7aU«n door ,das nouoka volok" en nvrcaeude voor mecrder maobb 
vant rjjdk" (Danvcn, lUpttrt, p. 4&, f, geeft «en andere leEing, nL dnt wfj 
venrokken uit vrcM voor do PortiigflCBche vloot- H^ stelt gahftel dece go> 
bonrtaoia foutief in 164tJ]; «n vortrokk«a. ,aiUox de negotie tot nad«r g^ 
legeotb«ijt in dea neijox lant gucfaort blsefi". 

1 Uit bet Coatrtwtbock. 



009T-[NDIBCH£ COWAOXU 1602 1800. 



Z9b 



OvAjoiiK'SmUiug «a Baojjvri dv z.g. .linquartiiiran" vaa bet SobiflrviUod 
ea Ud v«3 umn eea beLangr^'k tiitTofrnrtikc!! luar VtUr-Indie eo Pemc : 
voor iti O. I. C. wet hei b«l&ngr^)kate van g^heel bet Sohi«reilAod. Ilsre 
bMtnordera wsnsobtoD dawom diea lAnlikridcl soovmI mogvliik uin d« 
Coiiip«giuo tfl trckkou. Uet tent gelnktoa d« pL&iinoo — nlthaiu g«dMl> 
Ulik — iDt-l. Kudflti (VgL lli!«ra«, AM>e*fo;f«)i, III, bldi. VII— XI, 106 
V. T. , wttsir 1i«t ootttnct door mg U lU'godrukt |{9wunl«a.) 

AccuortU ende cuntrtict getaaeckt bij J&ii Herniauseu, 
uppereiMipman cnde Hirect«ur dcw'ir qiiarttcrscht' c*jirn>- 
toircL ' wcgens deu standi dcr Vftrcnnighde Neder- 
Inndsche Oostiiidische Cotnp* int coninckrijck van ijueda, 
uiji authoriteijt van d'E. Heer Anthonio van Diemrn, 
gouvenicur gi-ucmel uver Oriciitcn, mitsgadere bij 
misrivc van dc K Hci^r .loan van Twist , gauvcrneur 
?u directeur van de stndt ende fortres« JIalaccn eu 
•/ijti E. miwive acti de Maij' in datii IS* Jiiiiij lfi-1-3 
ons dacrtoe geanthoriseerdt, ter ciht jiijdp wide den 
dooriugbtjgen couinck van Uueda, Poule Lata * ende 
meer aodere heerlijckheden ter andore zijdu, dnt voor 
eeuwighouvcrbreekclijck, de»ea 11™ Jnlij 1642 jii Qucda. 

Kentelijck sail deu Koniuck toelateii, [dat van] alle deu tiu iu 
Queda ofT van iiuijtcn in c<imt, vallt aeu de V«reeuighde Neder- 
lantschc Oosstindischc Comp', de dienaers dftweltFa, de gereghte hclfft 
cndis dat tot 7 taijLi l^ aan'S trau(i'), jder t«ijll gereckeut legeus 
4 R* , d'maKD J d", soude Bijn gemciltc taijlla en ma«'.u t's«iii*'ii 
gerekent juat 31^ R" »leght« Quedast miiiit p"" baer. Edogh t volck 
van die den thin aen de Uollnudera le merckt breiigen wert iu haer 
belifiven vasst gestellt off Ideden j«geus een redelijcke marct dan 
gemelte Qurdase muut begcereti, zundcr uDdere uijtwegeu van 
Spncnse R' otf eenigo. andere prctentie te mockcn gehouden zija te 
leveren. 

Vorders den Coninck sail niet vermogen, eeuigh tin met zijn 
eijgen jaghteu, prauweu als sudersiuta, veell min andere nflticns, 
uijt te voereti vuur eude alleer deu Coopmau oQ^e andere Comp* 
dicnacn, daer toe gelasat, met eeti gecommilteerde van deu Cuniuuk 
aeu boordt gecomen zijn , jtem dc (juaiititeijt gewoogen en perfec- 
telijck aeu de vouratadt Poupon upgencinien biielTt; welck verbnudt 
gemelte Comp* schepen off jaghteu aU aoden, eer eeuigh tiu van 

1 Vgl. Dagh.KfffM^ t(U0—lS41 , bids. IHI 

* PoelAU Laida* (t«u Noord-Wewteu vui Kedah}? 



366 



OBNKEALB NEDERLANDSODB GEOCTBOYKKHDE 



bier vcrvoeren, gelijcker wijs snileii nmierworpeu itijn. Die hicr toe 
voreugeiioiniiieenle geconimittecrdeiis sullen zoo haest de jaghten, 
schecpen off pmuweti affgeHrevcii eudc zijlieden bovcn gccomen Bijn, 
uac deti Koiiinck oil' Oraiigcaijn Bnaacr ' 1*t censter gelegf utheijt 
jdcr met liuti brieflgi-n iranaportcereii , allvooren braondcr ocn c<intra- 
boucV vn]] uijtgevoerde conlinucel t snmcD well houden. Jtem de 
qualiteijt vfiii 't uitgevoerdp anu i]eu Koniuclc oiTOmncaiJH vertoonen. 
Soo dai] bevoiideu werdt, mper duor den Koninck off s'Kouings 
bevell Ills Budersiuta dan de Hollnudera uijtgevut;rdlutfte tuegewogeu 
hebberi, snll den Koniiink gcboitden xijii, biniien 5 a 6 dngen voor 
s(«» vccll in OHS pn(rkbuiJ9pii dfft nllreede wcgh gcsondeiie minder 
bevindeii vutir de prijs eude ciinrlitie bier vooreu beraemdt in sulleu 
leseren. 

Den ComQck znll vennogea wat schepen uijt Beiignle, Suratl« 
als andcrr plnetaeu, su passen van de opperhooffden der Neder- 
laiidtscbe Gump* dienac» nil die qu&rtiercn vertooneu, m&er auders 
tiiet, oin in Qiitidii tv buiidnli'u r(>rgiiiit werdeti. Edogb zoo ban 
passrii op Mnlapfji ccrst rcii tr docn houdcii - cndr rlacr nogh niet, 
maer eerst aeiicomeu, ebH iu dier gelegentbeijt deu uoypmau van 
de NcderlansB Comp* met een ge»»nimitleerde vau de Coniuck uijt 
laol der g«melte couiuck eude d'Ed, Hecr Gouverueur Generael de 
revicr iint.''irght wcrdnn ciulf nap. Mnlnccai \vijr,ru; pas vnnde Gonvor^ 
nenr atdaer op bun wed^rcomst* vcrto<»nd hcbbendc , den bandel , 
uuk aiidcrs niet, verganneu , tot wt>lk visitereii der pn^sen den 
ciHjpmari vjin meer aeng^to^r-n Camp'' gfliiolT zall gcgevon werden. 
Wbs ouderkekeul Joan Ucrnianseii. Ter zijde stoiidl : or gedaene 
collatie jegeu8 d'origioeele, door deu Koninck int Maleijts beeflt 
lateu achrijren ende met sijn gewoonlijcke merck bevesiight, isdese 
daermede hpVDiideii te aixcirdeereu, datum utsupni. Waa ouderteekcnt 
Joan Hfrnianijuii. 



CXLir. AHBON. 

30 Aiiga.HtnH I(i42 

ZouaL§ r«edd gexegd la iluervdOr, bldjt. 8ii5], was ook un VaaOivmsn's 
t\peede b«xo«k aan Amboo dc ni»t niat tipntbcM Knkiiili, dc Icimolkha 



' Hier blijkbuir fen titol, aon ean bopoald nrnbi virbouden. 

* M. a. w. : BOD liunn*! pa»»«ii inbondcn , <lat. sy Aomt Mitlnka taoeten niuido&n. 

• OvarKtiRomifiii iiit DagkHegi*ttr 1641—1643, bide i'l. 




009T-l>DIBClUC OOMTAONIB 1002 1800. 



867 



LoftboQ eu dv TiL'raatsaiuclio Orovtoa vronsohMn tivb oict in du umstui- 
digltedflii M iwhikken. Voontl do kimntaha Loiibo« trad op d«n roorgrnnd 
iu bet v«rK4>t l«gen de odkaii , ^^ettteund o. a. door MukAxiian^n- Nadat in 
1611 de krije mei sfwiswlend ff«luk wa« K«vuerd, krec^ iu Fobruari 1S12 
de bokwamo goiivcpneur dur Molufaken, Ani-onvii Caen, do iRidiii^. D« 
KimrlnluL irtuthtc<« mot do onzcn wcdcr op go«ilcti voat t« komeu en 
TorKXiltt wet sijn« .ndh«r«iit«a" am VD.-du, .op •oiLioigit goodu conditien 
ande voorvaerdeu" »)» Ciieu .Miudo g«ilievua l« preacnborvu, vude wiard 
deaelv« op den *J(r~ Anguati .... bA.')lot«n eodc durvan indn Nftder- 
duijUe ilIb Muletjuia tale ««n oontraut |(«iekeut, luijdaadaint NederduiJtJi 
%'nQ woon u>t vtooTi aU rolgt." (VgL Tiple-^Ueeroii, Botite»l9fftn , II, 
bid*. LXIV, v.; deel HI, bids. XXVI, ▼., 40; DAghRegiater Hfil—tSHt, 
bidii. 1—22,1 



TV- grcinnmitlcfniB iifgisnultn der negrijeii Coml>t*|[o, Mfts- 
Helijn *, Kningli, Noola ', 'teijUut <^uelangh. Hattapouti ■, 
jLM.snhoudi, eii(]e Latou Tahakera ^. bimiiiett H Casteel dc be- 
vrediugh eiide slissiiig van oorlogh bij d'E. H' gtiovenienr Antonio 
Caeu ver»ocht hebb«iide, siju nlle huu iilli' vurige coninicteii , insoii- 
derhvijt het ket»t« ia dcu jare 163S tusscben irEfl. Heer Gouver- 
neur (Jeneniai Antonio van Dicmeii cnde d'E. H"" Raden van India 
tea ceun; cnde den Coiiiuck rau TeruHte ter an(jt'reii rijde beslok-n * , 
vourgehoudi'ii, wacrop uairr verscheijde vrietidelijeke discuurseti (alsuo 
vercUreiL gemochtigt te siju ova alles af te baudelen) gevolght is, 
dat belooft hebhpn hi4 voorgaeiide contract naer te oomen eiidft up 
haer wetbouck Massahaphi gesworen, ons mettcii aidereersU>i] , mo 
haest sijo £. selfs ofle een comraiitrans uijt siju E. Dame voor CombeUe 
comt t<^ vcnchijneii, IxTqiiamc plartsu [mvr niiiH! gclievi;ii tot huij» oiide 
stcrck gebouv irilleii iuruijnifn * , (]e. vr<'(ndc]iiigcn wcgh achiitfeu. den 
handtil rcrbiedeu, il&selve nirnmcr mecr aniihciudtin, deu Quitnelahn eade 
sijnen acuhanck verwerpen ", alle hacr geschut ende oortc^gereedschap, 
dat noch iu de boveuste oegrijen is leggeude, beneden iu ouse bewn- 
ringe breugeu eiide wijders alle degirulTeluageleii, die iu toecumeode 
tijden te inueu staea, in des Oomp^ ma^aijoen, mits belateude 
den bestelden prij? sullen gebracht worden, waertogcns de E. U.' 
gouverneur voornoemt is beiovende, dat hcninijdcn voor alien over- 
last, dieo de vijaudeu dcr Tematsenseu eude Nederlantsen staet 

^ Hawili aaa iff OcMOkiut van Klehi-Cerain ; Noela aan de Weilktuit, 
Hataportrb op Knlang. 

1 VkI Ut.-«nMi, Bvfntoffm, HI, bids. ilO, ooot. 

* Vgl. hiorvriAr, bldt HIS, v. v. 

■ OH gebeurde rmdd deu 26 Au^atus {Da^Rtyigttr , bldr. S3, ¥.). 

* Caen v-«rtn>u«de den KJia«Ub» volatreki Bi«t (VgL Bamatn/ftn, IU) 
bids. 40, ttoot). 



970 



OENnuLR NEDKBLANDSCHE OEOCTEOinKBDB 



Tan LIngn. Fleler Bseck, UlrckJiinsEoou Boll. Pieter Boon, 
BsKtlnen Bardocll, Joannes Dancers, Thomas Pedell, Rnrent 
Jaiiszooa ■ eu Pleter Heyn, SccTeUm. 



CXLTI. PERZll^ 

October 1648. * 

OndortUande dooumftntcn egn aleobla b«krMohugiDg«i) dec in 162£t 
door dn N«d«rlandent th.ii ajali Abbu deo Oroot* v«rkr«g«o voorrouhtoa 
<vgl. bierv^r. bids, l^—ldl) door igofl opvolgms. Oat oittt«t{«aiitiuuide 
de bcT«atiging d^r pHrilAgoa da v«rhnading tnuchftn d« Pereis'Ote auto- 
ril«tl«o en d« vert«geDwoonUK«n dcr O. L C. niet Kltijd rooukleurig i* 
geweest in da dBj[«a ak ajiih Abbaa d«n QrooM (v|;l. hiorrddr, bids. 
Si6, V.V., 254, V.V., 261, v.), blijkt duidtilijk uit de rapporten ttit Perrifi 
nwu- BaUvi* Qp^xondeD (Vgl Daffh-ErgitttiT 1036—1643, psMiui, o. &. 
de bebaadeUng. onmn .pmaidimt" io Fursiii, WgU«bruidt GcloijusPii d* 
Jongh, den LU Dtw^tnbnr m4l Ce Gnmron luuigodouir volgoatt hftt mode- 
grdf^ld^ in Uagh-Iitgtater t64t—W42 , bids. IDS}. Du«r dit nlW ettbt«r 
oivt aoodiit i* voor do vorklariiiji v»n oud«r»tutLudo itukkdn, \# het vol- 
do«ndfl, dm hisr slechu dc oandacht daanip wordt ^veaUgd, Bonder aeer. 

Na Ata. dood van BJah Soft (I63S—1642) en liet optrodcn *'»u diena 
soon Abb»a II verkr«g^ii de Npderloudeni , di(» oudor If'iding van den 
l}pp[^^koap^laIl Huudri]c vnu Thiiijtieu Imm warea kotueu bogrooMo, do 
v«nueuwLag d«i vroegero ,vrijbecdim" {XJaghS^itar 1643—1644, blda. 
174. v,l. 

Tranlaet uit het Peraiftens. 
YonoecknrLiculcii vaa d*£. Huijberte Visnicht ', ge- 
we«eue opperhooW wegeus de Nederiaiitwhe Compagnie 
over desselfs uegotie en verderen omnieslngh in *t rijok 
TAD Perslen, oen Aea Coainck Abbnns ile gmotc in 
lieu jaere 1033 overgelevert ueveus dier Maj" appi>«tiUea 
rn bcsluijteti op ijdcr, door dc cnniiigcii Safie d'eerste 
eu Alibajis de Lwevdv in de jareo 1629 eu iO^S ver- 
uieuwt, luijdoiidc uijt de Persiaeuse iu uuse tals aldua *. 

1 Dat^dfl aU Baraat Ctilesban-h (Dijdragtia,t.Lp.,blds-SL)?^6Bnouiade 
ofBuerm vomiulun d«n Runil'dia- vtoot. 

' Uit Oontraelboek AntJilrrdam III. 

Den 21 OciobAr 164:^ s^i^ Ac stukken, w&arbg de ajah von P^rxi^f de 
Troecent .mandnnicntiMi" Tcniimiwdr, uin dc oniton tt^t hand gtutMld (Doffh- 
S^itUr lf:4H~1644, blda. 178). 

• ZiR hiervficSr, bids. IH8, v. 

* Ofar.boon du hoofdiubuiid iiAtuiirl^jk ^1^ u aan het .tranalaol", opge- 
nomim biorv<iiSr, bldx. 1S6. r.r,, bub ik gatsMnd, i6k om do grootora uit- 
gvbreidhuid en loiumiKe met oubeUnicijko voj-MhiUan, de .artJcul«n'' neg 
MOS vr«BC La oud«DiUuiudon vorm hier Ui mogea opoemen. 



ooar-iNDiscnE coupaovr 1602 — 1800. 



an 



* IIKT noopT. 

Ben nooUi^elijck venoeckschhft vao dea varen oprechteu Huib«H, 
C'apiteijn der Hollandereii. 

De veraoeckeu die de dieiiaers vau ouse princen en Herrcn op 
deii Hoogneiiaieulijcken prince begeren (bt^tHeu iu Ae volgende aU : *) 

AJITICCL 1. 

Kentelijck, d&t dien Hoogh aensienelijcke prince, aeogaeude de 
tkatie van HoIIaiidt gebiedeudc, licentjere, deselve ter aller plaetae, 
ilaer se begcreu, l« gaen end' (tildaer) coop en rercoop le doen, 
»onder dat iemandt aeu den sUet vau die natie eenige molestiea 
toebrenge : sijn bevel ia 't hoogste. 

's C0N1.VCI APOSTtt. 

Wij hebbeu, soodanigh urdonneiende, bevolen als sij verscwht 
hebben. ' , 

AETICUL 8. 

Oock soo versoeckt eerbiedichlijck , dat een mandaoieut van recht* 
Tecrdicheijt gunstelijck gelieve te verieenen, van dat de bewaerdera 
dtr grotite wegen ran h«t onderhorigh landt, wegeus de raahdaiije 
en audere gerechtigheden niet een dienaer * eu mogen aemen , als 
utede dat de regenteu en daroegxs van de gesegeade rijckea * aeu 
haer staet geen moeilickheden toe en brengen, nochle hare lading 
goederen (?) en openeu, voor dat in hare woonplaetsen aengenomen 
eiija: sjjn bevel is H huogsCe. 

"s OONINOX APOSTIL. 

Wij hebben ordonuerende bevolen, dat de raahdaera van de ge- 
segende rijcken de raahdarije van de goederen, die de HoUantsche 
natie in de gesegende rijcken op en oiT voerende sij, conform 



■ In nog eeii uuler ouvolltdig «x«mp]wtr in Oomlractbo*k Am^mrdam 111 

kou)t QOK Ueb volgsade voor: „Dit vcilK«ade maudeert deu Coalaek Chia 
Abbaa aea ulle ngnu ^rooten: AUe dnAo vot^ende v|jftien ariicnlen aiju mot 
couaidcmbel antwoort van Syo Couinklijt^ke HajoaMyt vcraiert; suit met ver- 
w«rp«n , in ' allan van woorde tot woorde aa«F t« cornea eo de awge vaa 
diea op V a«iaeii en efiect doen aorturen". 

> Flior AohtAr volgde: .Wit. Ilicr dicht nen op de la«ste letters de plAdU 
VHii l)«t (Mgel d«« DiwaaoA vaa d«o ooninnk AbbaM de Oroot«". H«lKnlfd« 
is geplaatst actitur do nndon anikelea. Diwiui lii«r = Mr«t« miuUter, kuu- 
tt«li«r (Vfcl hn-xvu6t, bids. 269, ooot 7; Uoh«oMjM»on, p. S2t) ff)? 

• Kleiiie Perxi*uhe mkHUumnt. 

' Uiermede «'oi'd«u zekor ook bcdoeld de oiidcriioortf;h«deii van FerziS, als 
HormuB, Gamron (Vgl. hiervMr, bids. 18ft). 



87fi 



asNeaALE nbdkblandscuk oroctroybekdb 



Iifit reglemeut vsii liet hoog« Hoff van haer nemeu , Bonder ecu 
dicnnar daorborea te vordereii off eiscben en erkeruie dit voor een 
SKcke ynn geUoudcDiase, eti niemnut van d'omenies, ' regenten en 
daroegas van (Ic rijckcn en opeHC bare packen en kisicn buijteu 
haet believen, nochtc cu hftiigeIc{P) daerom. 

AETICUI. 3. 
Voorte soo reraoeckt eerbiedichlijk dot niemant de ladiugU goe* 
deren , die de Hollaatsp natie uiji haer eijgeu landt aeDbrengcude 
eiju , bet sij cumptHiiteu oS cuupiuauscbappru, lu de wegb itoDder 
rttdcri opfliie en dat de raahdnnrs eu daroegas op de goederea, diB»e 
vcdcmm tcrugh ftfTvoercu, geeiiige pretciitie off pretext voor ea 
netneii enile toel&tt^ii , dut m met vrcdc [iii h»i>r (gedcsliiieerde) 
woonplaetse gnen : sijti bevel is 'l hoogstc. 

*8 COVISCX APOSTIL. 

Wij bebben ordouaerende bevoleu , dat niemandt de ladiiigh go«- 

deren, die de tloUandsohe uatie in de gesegeude rijckcn aenbrcDgeiide 
siju, aotidcr haer bclieveii en upcue en niemandt van d'umeraes, 
regiMitiMi , (Inroegas eti raahdanr» eii liengcle om de goederen die aij 
(HoUandcrcn) uijt de gcscgcnde rijckcn vocren , uijtgeseijt dcgenc 
die aouder consent nijt de gcsegeiidi; rijckun voeren verboden hebbeu. 

Tt<"m inn veraoeckt cerbiedelijck, A&i dc makclftors en andere 
buijteu de inakulaem uintreiit de coupniau^chfippen, deweike dese natie 
iti het hoogh aensienlijck tandt aenbrengende zij, geen ourecht en 
plegen ntich (daervau) meerder uemeu mygeu als haer toecomt; 
alsmede dat in deu ooop ende vercnop gecn M'igb en mate U>e en 
late, die te swaer en te groot ofte t« Ilcht en te klcijn.docndc haer 
hmidel met i^iuodaiiigc kapuau cii gel (?) ^, alsdetihuogb aenzietielijcke 
prince geordonii^'crt hecft, f^elijfik i>ock dat het bazaars en gemeene 
volk geen buijteuredeobeit eu plegeu : sijn bevel ia H buugste. 

'S GONDTOX APOSTTL 

Wij hebbeu soodnnigh ordonneereude bevoleu ala aij versocht 
hebbcn. 



■ Omrah = hoogn ainbtonamn {IIob»o'i-Jabmn, p. 48A). In P«nd« volgeos 
c«a aUkt«elrai^itK ia 0»ntractbo*'k Anttttrdam III „prmcipaiyok do Icden van 
a'Coninx raedt", dns hicr ili» guuvt^^raAur* van de geweatAa. ode., welke 
t«v«iu lid v»a dian nud warau. 




00ST>INDI80HB OOHFAflME 1602 1800. 



373 



Abticui, 5. 

Nf^h venoeckt cerbiedelijck, d»t waanevr icmuit vau de HoUaoUe 
natie iu fact omlrrhourigc Iniidt uvertijde, de re^nten ran ilat lanl- 
srhap dan harr goederfn in bewaringe nemeti en lioudeu op d»t 
(daervau) uiels verloorea en ga, totcrtijt een erfgenaem der over* 
ledene t« voorschijn komen en ingevalle deo overledene eenigh metgesel 
van siju eijgen Isudt bij zich hebbe, dat dan die goedtrreii aeii bem 
(mctgcsci) tcr hntiHt^tetlen: ilogh son d it een niRtgesd van I'cn nnclor 
(land) ware, dat die Tcgciitcn aUvooreii die goedcrcn in bcwaringh 
uemen en houden : sijn bevel ia H huugste. 

'sCONINCX ATO8TIL. 

Wij hebben soodauigh ordonnrrcridc bnvoolcu als sij versocht hobben. 

Aeticui. fl. 

Ook soo Tewoeck eerbicdelijck, dat gebiedeude bevcle, dat soo wanueer 
int reijsen van vuurst^hrevoii tmtiv door bet und«rhoong« landt ran 
deii hoogbaensienclijoke prince hare goedrren door dirvcn gcstoolcn 
vcrden, deeelvt; dan (wederumj le voorschijn doeu breugeu otfanders 
te vergoedeu hebben , al? mede dat het volk van de opsienders der 
cafBlacbs (maer alleeu) baer gcrechtighcijt vulgcus d« costume te 
nemeu hebbcti , aonder daerboveu ieta te vordereii uff t'eischeu : sijn 
bevel is *t hougstc. 

S' COXISCX AP08TIL. 

Zij eflectueroD in soodauiger voegeu aU sij (Hollauders) versocbt 
hebbeu en erkeunen dit voor een snecke van gehoudenisee. 

Articui, 7. 
Item 300 versoeckt eerbiedigblijck, dat soo waaoeer voorschrevea 
iiatte camelen on andere Ustbeesten sal begereii , de vrachtiera dan 
van dat landt desclvc vnnr hner i>p te soeckcii hobben , als mede 
dat se, soo het vau noode raocht wesen, ieraant van mansel tot 
mansel ' (um de catilach te gcleiden] inedegeveu. : als oock , dat de 
gecstelijcke regetiten uijt eenige iutentie en inlerert aen haet geen 
moeijelijckheden toe en hrcitgcii : sijn bevel is *t hoogste. 

s' CONLNCX BJCSLUI/T. 

Zij effectucreti in soodantgen voegen. als sij Hollandereti vcrsotht 
hebbeu, sunder tegens het gebodene eenige oontmventie te practiseren. 



1 .Muel oft« rnstplaetae" {Oagh-SegM^ IMS— 1614, bids. 170). 



S78 GXtnOLAIJC NIDXKLAJTDSOHE OEOOTBOTHRDE 

geve eerbiedelijck te kenne alle Bijne redelijcke versoecken en be- 
geeren , die sal mogen hebbeu , sullende op de versoekeD van hem 
dan ordonnerende bevelen, hetgene volbracht staet te warden. 

Boven dit versoeckschrift met aijne apostillen aen de sliuker hoeck 
stoDt het generale besluijt over al voorschrtiven articulen iu deser 
voegen ala : 

L. S. van den Diwan als vooren. 

In soodaniger voegen, als op de 15 articulen ten dienstiger aot- 
woordt gepast is, effectueren sij sender tegens dit bevolene eenige 
contraventie te pmctiseren, en erkenne dit voor een saecke van 
gehoudenisse. Qeschreven in de (maend) Ziel-Huzjah den Heilige 
des jaers 1032 naer de vlucht Muhammeds uit Mecca naer Medie- 
iiech. Overeencomende met de maeut ■ des jaers 1683 naer 

Chripti geboorte. 

Achter op den dorso boven aen naer de slincker hoek stondt : 
bij de hooge boven al verheveoe mondelijcke ordoanantie. 

En hier onder: L. S. van den Atimaad Dauleh * in die tijt. 

Ende leeger: Hier van is een verbindschrift in bewaringh. 

Toorts boven in de bionen sijde recht over het voorachreven 
generael besluit van den Coninck Abbaas de grote une de slincker 
sijde toe stondt de confirmatie en veruieuwiugh van de voorschreven arti- 
culen door den coninck Safie d'eerste ^ gedaeu iu deser voegen aldus. ■• 

Daer is een vau de werelt te gehoorsamene gebodt geschiedt , 
namentlijck dit : 

Aboo ill desen tijt de Hollantse natie de voorschreven articuleu in 't 
ges^eude gesicht van mij, hoogh aensienelijcke prince, gebracht heeft, 
900 hebbe uijt oueindelijke gunsten jegens voorschreven natie aen 
d'inhouden van voorschreven articulen van d'eerste aff tot de laeste 
toe een hoogh aeusienelijke confirmatie en veniieuwingh gebie- 
dende gevoegt : 't is dan noodsaekeltjck dnt niemant daertegens en 
practisere, ende d'innehouden van deselve voor geconfirmeert en ver- 
nieuwt erkenue, en achten dit voor een saecke vau nootsaeckelijekt 

' ODin^vuld. — Daoe'lhiddjfth IKI^ loopt tvq 'X September tot 24 October 
l&aa. — TgL bierbii hierTodr, bldx. 153, t.t.. blcU. 1S6, aoot 6 en bldz. 

191, DWM 4. 

» .Yenrouwdex des rijcx" iD<»fk'R*ful^ 1^43— IS4i, bldx. 189). 

* Sjfth Abb&s' opTolger. 

* Hier volgt Dog in h«i huid^lmft : .De plaet^ van het cieiiie ae^l des 
ooninx Safie de Eem«'*. 



OOHT-IKDISOHB COMPARSII 1602 ISOO. 



S79 



itclitcrvolgiug. Oeschreveii iu At inaend vau de Heijiige Muhairem 
Hee jsers 1040 (naer de vlurht Mtitmuimcds uijt Mccci uaer ^(edienach), 
overeeuoomenrie met de maendt. April dca jacrs IfiAO n«cr Christi 
geboort* ^. 

Voorts achter op de ruchsijde oner de slinckerhatidi scliuijiis ter 
Mjden vau Let segel des vownchreveu Atetnaad Dauleh Saroe Takie 
om TooKchrereii nrticulen te confirmeren tn veruipQweo met deze 
voordeii aid us: 

Iu soudaiiiger voege als het bevvl»cTirill vau deu prince Unkaau * 
des vreuchden plsctse in de binnenaijdc uijtgcgaeii i9,aldu»sclirijven 
volgens 't hooglisic gcbodt iu deselve binucnitijde mede een man- 
dsmeiit vsa confirmalie en veraieuvingb. 

HierneTena en dicht aeu stoodt de paraphure en ondertekcning 
rnn dieu Atcinand Dauleb nidus: Slave van ""l Hotf , Muhammed Takie. 

Aen dp rechtoraijdc naer dc kant toe stondt bij de hooge buveiial 
verheveue moudeliuge ordonnantie. Eu daer scbuijos boven het ordi- 
naris devis vau d* Atemaad Dauleb als: Ick beb op Hodt vertrouwt. 

Hier ouder bwl wor^rdt. Cholaseb. 

£u eeu weiuigb leger bet segel vnii dea Abmaad l^auleb Saroe Takie. 

Gijiidclijck in de binnensijde (asBcben hetgenerael besluijt van deu 
couiuck Abbaaa de Grootc cu bet vernienwde maudameut van deu 
coDiDck SaBe de Eerste is het bevelscbrift der cuniiruiatie en ver- 
niciiwiug van vooreehreveti arliciilcn dotir den coiiinck Abbas de 
Tweede gedaeu, sijtide van een eude sclve woorden ala het mniida- 
ment van confirmatie en veruieuwiug des coninck Safie de Eente 
Toorachreven , bebbende geen sndere onderscbeijt ala iu het 
Mgel en deu datu, aijnde hetselve met het kleine segel van 
den Co7iinck Abbas de Tweedu ' gexncheteert , ende den dato 
voorgevalleQ in de maendt van deu reapecterende Bezjeb "* dea 



■ Dit klopt met. Moetuuram 10^0 loopt van 10 Aug- tot 8 S«|)l. 1680. Ma&r 
ook dare tijdntknning strijdt nmi dw boriofateo uit Pcntv wan onee verlegen- 
wuordigflrx aldaAr, voti^trna ucJke iu 1631 Cn 'I beftin ran 1633 dc privilcgOd 
Tan Abb&a den Groot« 110^ uiet dear synGu opvolgcr waren bevutigd t^ie 
bierv6<Vr, blda. SM «n Dash-SefieUfr 1531— 103i, bids. 88). 

1 .l>it ie de ernijtcl van den Conitmk SaAo d'Rcrate'', seet ons bandaehiift. 

> Sjuli Sofi ort>i-liv>d deu II Mu 1613 eo w«rd opgufolgd door ^DOS oadaua 
aooo, Abbaa U (Tgl. Dagh-Rtfuttr i643~lSM, bldjt. 174. r.>. 

* Badjab 1063 loopt van 35 SopUimbflr lot S4 Ovtober 1643. 

Aon h«t slot v»D het liuidtcbrift vrordt nof melding gemaakt van d» 
reffitftratio van deae bopalinticeu, enii. Ik laat dit al]«« biar w«g. 

Dat Auiniatus ia de Nedorlandsche v^ctaling oojaist mo«t xya, blijkt ook 
oil Dagh-RtffMler t943—I04J, bids. 175, v. 



380 GiLNEEAU NEDEKLANDSCBE OEOCTKOTBEKOX 

jaera 1032 (out de viocbt Mnhnnumetlii uijt Meccn nfter Hedienach). 
Overeeacomeode met de maeudt Au^stus dec jaers 1642 nter 
Chrisli gebuorte. * 



CXLTII. PALEIBANO. 

30 October 1643 >, 

Na da orereenkomK vut SI Juni lOit (hi<^rv6iir, tilde. U47 v.v.) word 
kI »pofd'\g ten nadere rageliug il«r verbuudiug tiu»oh«m A» 0. 1. C. an 
PalcmbaDg io 't beloiig harc-r ata«Ucuad« uoodJi;. Maunm tocb, met 
welk T)jk xfj o|i gespann^a of viJADdelijkcu vu«t atond, tnioli|t« lya 
invlovd op v«nohilIende dMlvn viin d»Q Arohi|>Bl, a a. in Palembang, 
M ToMigcn of uit to brciduo. By dio poi{ixi^;«i3 ou vond hot de O. I. C. 
Utgonover leich. Jcivmiiu vna Vli«t, op wpg niur Mitloka, na erne r^ao- 
delijk« oatnioetiog (den ft October 1642) mnt Mian aantAl JavaanMslui 
vaartuieeu .omtreot PalouibatiK'', K'ni; met siju vioot vao 7 «chepea 
daarheeu en heeft .den Conincli die »icb at vry vreamt bodde Mn^wtelU 
tot redoo gebrA#>ht ea b<HidiBh oootrfict m«t hem geoiaeelcb, d*l meer 
nyt oDtiagb als liefde luoootea." Vsd Vlwt hiul van d« antoriteiun te 
Bat-aviH in lost gebnd , .oinino ovn miawv* codi; goaobnnck uia dea 
Pangoran nver tn levercn oodo (e TenumoD vaor to« ijgn Uotx^egt 
iartiDvpn, nfte 8i(^ll bij d«a Hattaram roeghvn ofte de vnintaobap met 
d'H' GcoOToel vorvol^bt^ii rade don bnndel aU voor deMD toaataoa wilt". 
Do Pangeriui kooa citron vonr xgn gHd, waarton w«l zai habb«a m&e- 
g«w«rkt, dat da Javaaiuifliti vioot door Van Vli«t op iv vlaoht waa 
8«drov«D. £n — dem vJooi bad den piuiKerau vaa Falemhaim:, die 
den vont van MatArani in agn rgk had besofiit, vedcr tentg .geooa- 



' In Cbntnvthork Am»l»rdam III rind tk uog : !<■. mhii nB<>v«UuUrift wagaos 
)i«l uontribneersu von alle billiuk« eu rtideltjuko liulp aou do UoUauderon^ 
in bet iavordi^roa ran hare ngestaeude acihulden, miu tn voorDn doervan 
b«hoorLijcke notificatie volg«na de geealelgL-kp regtCD do«ode; verteont op de 
doropgas ou r«geac«n vou alio ploetsoa, door dsn coniaok SaQe d'eerBte, an 
VfirnJeuwt. door d«n noninok Abbooa de Twoode in Ac macndt Iteajeb dae 
jMri) lU^", wnaniit blijkt, dut. dn O. I. C. .^FtoigK radi'bjckw schaldea ooder 
d« Zjulfavm ou uQd«r« uijutaondc" had. Ik mwn hot stok UJcr ta kunaen 
w^glaton. 

9°. Ettii ,Ti-iuiAla»L Hom I mind 11 id' door Sgn Ma\jvMU>it Abbaiut u«n do H««r 
Direoteiir Woll^brant Oeleijuvo, over dnt du iulandt«o divuaera. die toader 
ooaBsnt wQgbloopea oom woder in haodeD wnrdoa gMtnIt, am neret haer 
licBotie tc abtincron, verleent A* 1S42'', welk aUik ik (•vnumin opneem. 

KtMimin do»l ik hier m«tdi> eokele andpre stukkeu uit boveageoocmd 
1-otitrHotbotik, ovar den aankoop van huizpa, enz. van 1628 buk., din vaa angevear 
di>jizft]fdnQ iahoiid sgn ala nndoiv dtior mg wcl madegede«lde, 6o die geen 
nieuwi orerigeiM gev«ti voor on* doel van beUukg. 

* Uit bet Coalractboek. 





^ 



OOar-INDIBOHK COHPAOKIB 1602 — 1800. 



8S1 



To^Gcrt"! S^oo W)u er oeo sehijn van waubfiid gokomeD orar Vnn V1iat'« 
bowxring ld PnlrcnliAng, dat dv fi.O. ,niet m««r wcrck (mMXiUt) vitn di^D 
MatiiLrsiu lUu Jvu olipliaat ^*a□ nvn mnggv otta mion) muuli doou" (VkI. 
Heerw, Hmvmtoff^n, III, bldi. XLII, lOS v.v., waar 'toontiwst ook is 
afg^drukt; De Joiiha, OpkomH, V, bidjc. 9&e, v.; Mac Leod in Indiache 
Gids, 1903, bldi. 1033—1920. vtuUfffgerm nn. G.O. Jt R. S Juii, 33 Aug. 
ISiH^ iNWitv g.u, » R. odN Van LmwmU te PaUmAang tS Mamrt 164i , aan 
d*K Fangerau, 29 Srpl. I64S, inulructit mx O. O. m B. \'oar Fan riitt,S9 
StpUvt^tr lSi3 , jo-n»Ult ran Van Liautd vp 4* llr<Kf4m>n« (i-un d«r nolinpeu 
Tui 'dfl vloot oadet Vsn Vliel:) , SO Sept. — 30 Oct. ItHJ ; ru. van .Ami McrvflTM 
rMdt <Ur rM«", ^9 Oct. J6i£, out.). 

Accoordt eude contract tusscheu Edelen He*r Anthonio 
van Diemen^ giiuvrrneur geiieme) over Aen stnndt der 
Vercenighdc Nrrtcrlaiiftoii jn Jndin Orit'iitalis ter eeaer 
code sJebiugh I'alimbaug. pimgiimti uvor PallmlHing 
ende 't eijlnndt B&nckautc* fgcmucekt met vuurnuemdt'u 
pnngnnm bij ons, Jcremias rau Vliett, comraissiris ende 
extrnordiuam gvMiut neu Siju Uoogheijt, Artaen Liesr^Ilt, 
oppKrcoupmiiii eude liuofTt vau de Netlerlandsche cum- 
mertien iu Pftlembaug ' , beijde daer toe genuthoriseerdt 
ran sijn veUgem'*" Ed', eude deii oppercoojiman Drieck 
Snoeck, wellck contract oDrerbreelcelijck etide vi^or 
eeuwigh veseu snll. 

Bentelijck sail deii Paiigaraii toel&t«ii, rolgens d'acte van d?n 
cap" ]*ict«r SoHrij iu NoTember 1640 verleent ■ , dat dc Neder- 
landtAche Comp* in SiJD Iloogh* hooffstadt Palimbaugh op de ver- 
gunde ptaetse, streckeiide O. '/,. O. oen de overcandt lauglis de 
reviere, vau sulckeu leitghre eude breeteaU uoodigh hebbeu, op hare 
coast«ii lateu bouweu eude doeu niakeu auU soodaiiigen magasiju , 
't zij ran houdt olTte steen, ala dec Capitcijn Geucrncl sail gocdt 
viadeu eude gvlieven to ordouaeereu. 

Dcii Paiigoniu sail uiet vermugen, eeiiige Portugeseu, Javnuen, 
Chine<«cn offte wat natie "t zellvc moghte wescu op 60 vademfi 
omtrent Comp' magasijn te lateu wooneu , maer ter coutrane haer 
t scllvc verbicdeii , tenzij met. loelatea van 's Comp* reAJdeut. 

Dm Comp* dicuaerea eude subjeclen, iz\j van wat oatie die liju 
ofTte vau waer comeu, zulleu geuielea rrijheijt Id de Christeltjcke 
religie, d'sellve oDverhindert ende xouder spot exerceieu ende iu 

• VgL hMrv^r, bids. 318, aoot 4. 
1 Vgl. hi«rT<Mr. blda. 848 on noot 8. 



■ 




S82 



QKNBRALE NRDERLANIWCIIE GEOCTBOTBEKDE 



zoodsnigeu libcrteijt »h in Batavja offi« eeaige ^Iftetwn ouder haer 
gebiedt vermogeu te doen. 

NiemmiiU van 's Comp* offtc Hes Punffiimiighs siibjpctcn sullen 
vvrmogcu. eeaig« questie offte disspuUtie vnn religie te tnaeken 
ofTtv aun te vnngeu , op peue dnt jjder dcii zijoeu, soo well Zijn 
Hoogh* al5 Comp* resident, neo den Hjve diier over straffeo zall. 

Zoo ijniaudt van ""s Comp* dieiiaercti iiffte 8ul)jecteii, doer Godt 
voor nij, Eegens de PaDgeraii , de gftestclijck huune religie ' offte 
Grooteu deses rijcx aigti soudauig vcr^epcn . dat 't feijt exempl^re 
straffe meriteerde , zal dtn Pangcran cght«r zulcx ritet vt^rmogen 
exccutce^Kii, macr den dclinquant mut d'jnformalien levrrcti in 
handeii vau Cump* reBideni, opdat densclven uae exgigeatie vau 
saeken ge^ttratft oiTte uae Batavia gevoerdt ende aldner in banden 
¥au justitie overgeleverdl wenle. 

liigevalle 's Comp' resident offte capiteiju over de aegoiie door 
iufademenlen ' eude vcxatiea soo gcteighl wierdt, welck wij uiat 
hopen, dat door p track lieidl ende inenscliclijcke bewegiiigim hero 
tegcns den Pangcran, gccyt^Hjckpn offtc- de Gmotcn deses rijcx in 
eeaigerleij wij^e vergrepe, sail den Paugeran iiogbte uiemaut sulx 
vermogen bier te slmifen , maer vau aJ]es goede iiirormalie uemen 
wide de:i Capiteijn Geinrrael sulx aeuaclirijven , in welcketi gevnlle 
Zijii F<d. <)ni;k saodaiiigt; jiissCitiR admiiiiastreru aid nacr Kchcr.n 
bcvinC tc behooren cnde tot Zijn Hoogh* cuntvnicmeiit streclcen zall. 

Zoo ijtnuiidt vau 's ('omp* subjecten uIRe leijffeijgerteii bij deu 
Pangerati uverluupt, 't zij sulx uijt u»rsaeke offte opgcnomeD liaet 
tegeu zijne overhcertu geschiedt offte aigh ergeos eoeckt tv borgen, 
Ball Kijii Huogb* gehauden wesen, desellve op te dnea soecken ende 
over tc leveren iu hauden van 'a Cotnp* resident. 

OtU gebeunlE>, 't welck (Todt verhuedp, dat ceuige jiigeboi>rno 
offte jiiwooudere tn Palimbangh, "t xij wnt natie offte qualiteijt die 
xoodeu mogeu wesen, btiii verstouten, 's Comp* rcsideut, sijiie 
inmdereu, offte eenige aubjecten van den Nedcrlfindtschen staet boon 
oflte siuftct aen te doen oll'ie Bchelltwourdun tugons hacr uiji te 
spunwcu, zall Zijn Hnogh' allsulcke ilndolijuk iiacr meriteii doen 
straffeti; soo inet, di-ii Capiteijn jii hiiiiHcn levrrcn, om naer exigrntie 
van saeckeu sellls te »traffeu offte op Uuf* te voeren eude bij treij- 
geringe van jusistitie aill den He^iilent s>iodanige mogeu iti begbte 
Demeu ende bsndeleu daer met hm 't beUoort. 



1 AoHi(v/o/rti , III, bid;!. Hrtt: ,<Ip gi>i>iii>lijckon hiinner roltgie". 
( Invadmii^uton ^= ««tlerT'eo}il«*lijk<- bi<rao(-iing«n vnti naciwreD? 




OOBT-IKDISCHK COVFAQItTB 1602 1800. 



383 



Des Comp* dienmreu, vassaleu ende tubjecten omUr 't gebtedt 
vau den C&piteiJQ Geneinelf-die hier comeu negolicrcD, itullon be- 
talen vau nlle cleeden, di« geoprod wcrrlen, jdcr aortcfingc eon stack 
zuud«r meer; eude vau den pepirr, die uijt Ziju Hoogfa' hjck ver- 
voerdl imH wcrdcu, houdvrl vijff R" van 8" In spetie van jdcr 
bondert ptjcoll, te wetea Ugbtigb B* voor den Pangerftu ende vijiT 
en twintigh d^ »eii den 8»bHnder, die tot dat ambt geadmitteerdt 
19 offte gebmijkt werdt, welcke gereghtigheijdt eiide ' Paogaran 
ende Sabandar bij mamiuetueiit van pc'uuiugeu ia viedea merckt- 
ganck sullen oaniiemen ende haer daer met latcn cunteiituivn. 

Aile ooopiuijdeTi, borgelijck ende gemecnc p«rsoonen, egeno 
uitge»uiidert, sullen verrnugvn met *f Comp' resideateo tehnadeleD^ 
coopea cade vercoopen in alle coopm&nschflppeu eude guedereu, 
•oader dat ijmaadt svAcx sail beletleu oQ't« verhiiideren. 

Dt>a Pangnrau 2hI1 zijne jngeboorneu eude jngesctenen, 't zij 
ChinerscD ofFtc andere natiea, dter met 's Comp* residenten h&n- 
delea, aeu dueu condigen , dat niemandt cleedcti iiuglite comptjiiitvn 
sail verstreckt verdeu , eer d'sellve peper am boordt hebhcn gelo- 
verdt en priiicipalijck iiiet acii dc Cmiyten van 't rijck, omdat men 
daer mede de meeste moeijtiiii heelTt ea *t weijgerau unlusten ver- 
oorsaeckt, ten ware de Paugeroa dacr eellTa voor willde reaapoudereo. 

800 ''s Comp* resident noghtatia goedt vout, »ou C^iueosen olFie 
ijmandt cleden ende oomptanl«ri roor atlcei dat peper levercn te 
vertrouwett, sali vooruoemde re»ident bij manquemeudt van tijde- 
lijke « betalitige vermogen , suodanige lnijden 't acheep gevanckelijck 
setten ende voor 'l vertrek luet voUdocndc, nac Uttavia vi.>eren , 
aonder dat Ziiju Hoogb', schouu ^t jiigeboorue zija utfte ChineeseD, 
die bun under Zijn Hoogh*, dc Couiuginne offte eeiiige Groot-en 
hftddeu begeveti. 't aellve in eeuiger maiiiereii sail bulutten, uiacr 
ter contmrie alle devoir aenweuden, d*ouse satiafactie geachtede. 

Deu Pangeran »al uict toelateti, dat eeuigtf natie peper uijt siJQ 
Iniidt vervoere als alleeu ''s Cump' dieiiiiren etidc hare subjccleu 
ofTtc zijn jmrumiders, mils dat sij d*scllvc op R'^brengen, allwaer 
huu goedt oiithael actigedaen ende in alles geaccommodeert sullen 
werdcu. .Ingevall den uijtvoer van peper bij 's ("omp' retiideuten 
vcrmcrclct werdt, sullen vcrmogcn alles te lighten, allracrdt binnen 
de rivier offte hier ter rheede. 



1 AouHtfOifcn, bids. UQ, becft bier: ndea**. 
■ In lie betnekenia van .tydif^". 
• BuUria. 



384 



OBKXaULB NXDK&LA,NDBCME OSOCTBOTBKaDE 



Des Comp' n^ident sail d'authonteijt eude *( gesagh h 
alle Batavische Chiiieee«n on \ Com^* aubjecteu, die tu 
offle vaftrtuijgeii liier vcrscheiJHCu; sou O'sellve qnalick d<n 
endc »ao ijnmudt hun rerongrlijckt, vui>rAtacn ende regtl 
eutlv soo eeuige fugitioveii, van Bnf od'te aadere plnt'tEi^ 
gewner vrrdt, huu sunder netiigu conirodiciie wcder mogea 

Alle vaertuijgeu, 't /ij wadt uatien die zijn en vni 
comen, sullen huiiiie pasceduls vnu voornoemdcn resident 
iBghter soo ' gemelie resident geen pRssceduls geven a 
d'Oust vau Java offte voorbij Malacca willeu, maer »oa 
gerntj 't aeiiataetidc Ncturdermousfloii vourucemt, dric JL 
tuijgeu om de Oo»t rati Java t« seudoD, »ill S' Liean 
verleencn, dugh iut aeitsUende enll Zijn Hoogh' stiU 
GencTflp! - mocten rcrsocken. Jngcvall ccnigc vacTtnijgen b^ 
Malacca wilteQ vareu , sulleu die rheede eerst neadi«Q em 
een passcedull van den Gouverneur * verscwckflu ende aot 
achepeu offte hare subjecteu eeuige vaertuijgen bij Xoord< 
olfte d'Oost van Jnva soiider posseii bejegetien, sullen vo 
buijt a«ngcslngeri werdeii. 

iJes PsQgenms jogeboorueu eude subjecteu zutleu verifl^ 
paaaen vau 'a Comp* resident van hier nne Johor, Pshnngh 
Siam eude Caiubudta. te vareu, met zoudaiiige coopmansch 
de Comp' niet prcjadJcal>e)I ziju, maer sullen geen peper o 
voereti; offte »oo contrarie bcvoiiden werdt, sail 'a Oomji' 
VHertuijgen jn dese reviere zijnde, deii peper daeruijt mo, 
in zee onae .scheepen bejegenende, aengcslagen ende 
buijt vcrclaerdt werden. 

Jiigevalle 's Comp' sehepen nffte hare aobjecten ceiiige va 
van waer Hat conien, met maiutementos offte gcringe coopmai 
tusscheu Luce pare * en Llnga bejogenen, die H Toorn 
Palimbangh hebfaim, zijlicden soodanlge TBcrtoijgMi volgd 
tract , met den capt" Sourij voor deseu gemaeckt * , viij 
lateu paitteretj, dennjle Falimbangh sijn voelseU van' 
eude meer behoefftighcdeu uijt audor landen hebben mi 



1 BwwiUITm, bids. Ill: .Pghtor ul". 1 

* GouvoniD'ar-Ouoorukl, | 

* Vnn Mikltika. I>f! hftiideUpalitieW , door Ae 0. I. C. ia M*lal{ 
irordt hier Uio^upuiil up da vHtrtuigttii Tiin Pulotnbnng. 

* LuolparapuEit. 
\gL h\erv66T, bids. tWA. 



nasT-iKMscBR onMPAONiE lam 1300. 



385 



■ftto clVlve uac fttiilcre plMVtxcn ti'iidi^rcri, sullen 's Oomp* scheepea 
ofTtff harr subjecten , als sclffa voor de Pftlimbunj^hse revierc, Jtee- 
iiareit ende plaeteen ouiler 'c gebiedt ran den Pauguran, mogeu 
aenaiaen ende voor goedc princen houden. 

Des Comp* rliraar«ii offte hare subjecten sullen binnen dc Falim- 
banghiKe rerlero ■ geea handelaers beschadigen, maer soo binueu 
Toonioemde reviere offte in de PalpiiibanghMP stmt'ti ' eenigc 
oorloghsvaertuijg^ieu van itu Mattaraiu * bejegeoeu, inoge d'sellve 
Trijelijrk acnlasstcn, sodaiiigen bostiliteijt thouiien ende bescbadigeu 
ntn schcpcii, volckerrj] ende goederen, soo&ls te rade werden sullen. 

Den Pntigeraii sail vuorlaeu wdanigc bontgeiiuot en gealtieerdt 
vrundt vmi den Capiteijn Geucrael code NcderlaDtschcii slacdt sijn, 
-eeuwigb eo onverauderlijck blijveu, dat uiet vennogeo sail, hunne 
vijanden m eeniger maiiieren t' assist eeren, mner ook voor vijatidtiti 
houden ende doen houdeii ■*, die haer hosstijle possturc tcgen sijn 
Ed., sijue dieuaera,- hunue cominertieu otft subjecten stellen off dueri 
stellen op pene van ook ia vijant^chap met deu Nederlaadt^lkcn 
staedt te vallen. Jiitegendeell sull den Capteijn Genernel den Pangeran 
in alle tocvallen adeisteeren ende tcgc^u ztjiie vijaudeu soodauigb 
protcgcercD als dcu uoodt vcrcijschcii , 's Comp' magbt toelateo 
ende de gelegeiibeijdt aenwijaen itail. 

Tot besluijt beloofft den Paugcran mtta de^en, dat ons binneo 
zijn riviere m allc swarighecU-u ende vuurvallen sail bescheruien 
Je^na sUe gedughte offte Mpfmbare vijanden ende gercijnsde vniriden, 
■die 'sComp* diciiacrcn nfftc bare snbjcoteii met gewcllt offte practijekcn 
eeuige hinder souden willeu mugen oti'te euiiueii aenduen. VVelck 
contract ten wederzijdeo met onse handttcekeu? beeragh tight, is. 

lilt whip de Luijpaerdt in de reviere voor Palimbangh descu 20" 
October A°. 1642 ''. 



* Strut Baiikn. 

* .Ddii M&tt*rfti»" wordt steeds gebmikt in die A^gen Toor den vontvao 
Matarnm, 

* Dim ook MntAratn. 

^ Hi3( tonuitpf.g*ixn) jaumaal op ie Bredatitme, cod der t^hepeu van Vui VUoti 
door Adriaan ran LieevtU gi'houduu. zvgt, dul bet oontrwA werd Ood*rt«ekeud 
dvu 'Ji Ovtutfur, op wulkea dftg vok de plaau w«rd »aQf[ewes«n, wsar de 
0. i. C. ««Q lose tmx vastigan: palen met 'sCoi&iy* wapen werden opgericlit. 
I>ie Palembaogera droDgen aao op het bouwen van ««n sUirkt^t in hun Innd. 
,BctVflnditin drongben svor »t«roq turn un doorgaaua «eu achip voor de*e 
*UM t» tnaK«(i ii^^eu tiebbea" ( Fan LUstvU nan dtn 0.0. , 26 Oct. ]tf4fl). Den 
23 Oci. word b^oten, dat V'ltD Licsveld tD«t twee ichepen voorloopig in 
Pftlombnng anii blijvea. 

7- Voigr. III. 25 



$9C ^SKKAU jmCSLAaRMCSE ffinCTSOnSEOB 

Dit cfftttnei ii met dne zeegells becnclitigtit, nunenUijck ran 
9J«Usgli Pllabasgfc, pftogenngli, nilagh toMBtas*** eente, 
ende kaij tomnugon Httzft Pn R«4te, derde penooo iot rijck; 
ende ooderteekent btj JerewlM vaa TIMt, Adiiaei tab Uesrellt, 
IHrek Hnoaek, oeffnu huaae wapem in mrltn Uck daer op gedmckU 



CXLTni. F0BM08A. 

1642. ' 

VMrd>t BCD den goaTeraenr rta Pormoaa bekead werd , dM. de 
HpcMucbe r«nterldii|[ vta KeUng, deo 26 Aogiwtua 1642, in haoden 
▼ftn de oDztm, oader bevel tui H«roiue, gerallea wm (vgL haervMr, 
N' CXLV), hftd de goDvemear, Traadeniiu, dec sergesnt-majoor IjKino* 
tiiu, juist met rmterkiagta tut BaUvia gekomeo, n&or KeUng gezonden 
BMt 3 jacht«n en een .qnalpaert" , * ora daar de opp«rleiding te voereiu 
Zijae inetriictie, door Tnuideniua getoekeod, is van 7 September 1642. 
Voond de rerwachte goutmyoeD, „het laugh gewenschte deaaeijn", xoadea 
ni de eventueele veroTering van bet Spaansche fort bet hoofddoel zijn. 
Hi) moest die trachtes te bereiken , n't BJj bij wege van mtiine .... oft» 
wel met macht van wapenen". Het laatste sou wet bet geval sija: „waat 
litit nchyat, dien brutalen hoop (nl. de iotanders van Kelang — Tamaog, 
.die almede den beest spelen") niet met vnintsohap, maer met force 
van nann wnKpnnnn tot rGodelijokhe^jt tDOetRn worden gebrncht". Verder 
mooHt liij h(!t laud voor d« O. I. C. in bezit ncmcn. Een gamizoen moeat 
in Imi. Hventunol vnrov«rde Hpaanschn fort blijven [Vgl. deee Bijdragen, 
Nirniwr- vnlKreekH, II, bidz. 92, v. v.), Een der resultaten van Lamotius* 
t'xtlit. iH oii(l<!rHtiuind vordrag. 

Artijltplen ende coiiditieii , dVelcke door den velldt- 
ovnrstc Jonniies Lamotius ende den Raedt op Quelangs 
inwiumdtTH van Formosii voorftestellt zijn ende ook 
aengenomen ende beloofft hebbeii t'aghtcrvollgen, om 
oiider oniie bescherminge ende in ons verbaudt te mogeo 
nongeiHimen werden. 

\ Kride (■(THtelijpk dat zij aen dc Nederlanders hun laudt ge- 

1 \h{. )hiI f!(iiitrmilbciRk. De datum ataat niot geLeel vast, cnaar meet 
onniK"ii 'i.i'i liiti-r zijn duii 7 Soplember, de dag woarop Lamotiua' iuatructie 
iloor lion ^(inviTiUMir van Formoaa in voatgosteld (Vgl. dcze Bijdragen, Nieuwe 
viilKi>'nkn, II, I)1<Ik. 118. Vgl. liifirvAc^r, bidz. 36», v.). In het Contractboek 
bt'viiiill r.U'\\ lii't Hi Ilk dnii ook nii liot (contract mot Palembang van 20 
OotiilHT 11142. 

■ Wit! koni do alli'idiiig van dit woord ? 



OOn-WDISOBS OOMPAQNIK 1602 — -ISOO. 



asr 



willighlijck end* bcreijrtt zijn op tc dmgeii, sulcx metb>r dnctzulUn 
docD blijcken, uu ende t«u eeuwige dage ende voorla deselre tutie 
gehou etide getrouw te iilijven. 

Dnt ge«u wApeueu l«girii» oiis eude iiiemniidt rnti unsv g«ftlli«erde 
frienden ende bondtgeuooteti noghte tegens den gceiicii, itllwncrwij 
ende rAj tcgetiwoonligh mede vereenight zijii en KuIIfri Rrnnemeo 
ofTte gebroijcken um g^eoderleij uonaeke, miier t«r coutmrtH nlla 
hullpe, favi-iir cii bijatandt mt;t gitedt fndo blnedt U^ bf Ntoiieo ; Ptidfl 
spccialijck ccnigc van onse oflW van ohm gtalUcenle met bun 
JBghteu, offte auder vaertuijgh op hare slmnt te vervallen sn te 
vemugelucken , dat alsdau deaelvp hunnc teven eude vncrtuijgen 
getrouwclijck salteu hellpen bcrgeu eu ter iiaesster pUetee ran ciriae 
gunruisoeu offtc fortrcssen tc heilpcit hrengen. 

T)&t zwj wautieer Mit priucevUgge m«t eeu ciap oltte merck, 
gelijfik haer ntf.ih. gegeven is, in haur dorpnn wftrt fcrtboimt, himnc 
outstr rndn nvrrslen tentondt arnt cuastt'^ell np *t t^ijlaiidt ({iu*liingh 
sulleu verscbeijueu , omme te aeiihoor«a ea nae te comeu Midariigo 
ordre eu lasst ats hun bij de resspectiveuverhedpnalsilnLTsall wcrd'Ca 
gegcven. 

|)at mede jngevalle de jagers olhe ijmnndt van onse geallieerde 
bondtgcncMten in ende ontreut hner plaotae moghteti comen t« ver- 
vallen, sij deselve veder sullen te reghte brcngen. sunder ceaige 
hinder oifie jmpechement te doen ende ter contrarir nlle wcghge- 
loopeu eu gevlught« swarten eu aendre vrijc offte lijffeijgeucu, die 
aij soudeB mogeii Ternemen, terstondt ende Bonder vertiieven, boo 
in der miuoe ala met gewellt, ende iu cas van grootc op^uiiie 
den«llver houtfdru olfte coppea ran ' H roorschreveu Quvlaiigh 
offte ellders allwaer die thuijs hooren sullen brengen, wner viior 
huD ecu redelijckv rtrcumpenst- sullen genieteu. 

Ual JDE^elijck gehonden zullen xijn, xuo wanneer wij met eeiiige 
jhwoonders in oorlt^ qnamen le genieken, nns met hun grixtte 
magfat en t'ouser eerate reqaisitie comeu aaautcereo, *t iretck vij 
jn^elijcx tegens hare vijauden tot hun beacbenninge sullen doen . 
behoudelijfk dat den oorlogh in rade besUtn, ende met onw 
keunisse bij der handt genomen werde. 

Eijnteltjck dat alio de naesstgelegni dorpen eeiia ter weekr ende 
de veeiBte eena alle 14 dageu allhier met aerdt ende boorovrughtcu, 
alsmede met hoenderen, eijeren, visch, gront en kJeijn beeaatlarll 
op den paaaer ora te venten fullen rencheijuen , welcke goeder^n 

* Scfar^ffont Toor: .aea*'? 



hun in redelijckheijt afTgi-ketlFt eride met gellcit, klcedeo ofTte andcre 
wareu ou gtHrdiluiicken > siilleu vulldaon etide betaellt werdea. 

RijnHclijrk ciiHe ten Ic-sstcii allsoo dcfc nrtijkclen tot cude op 
flpprubatie van odbc huuge overigheijt geslooten ecdti beraemt Kiju, 
zoo sulleu d'jiiw()<jiide.r3 offte hoofden van dieu alle rerauilvririg^e, 
velcke uiet auders als iu redelijckheijt bestaen »all, mede gehooden 
siju act) te iiemen ende nucepteereu , gelijck deze bovenstaeude artjj- 
kelcii mede gedaeii bebben. 



CXLIX. SIBAT. 

7 NoTember— 3 December 1642, * 

S«dsrt de verkrijging der fanoans vui !UK6 na d«R Qrootmogol 
bclrafTvadi.- deu luiiidel iu Siirut va vtiuduur uit iu KiuduHlau nu vord«ro 
dee]«Q T&n hot r^k von den isaeliiig«n hoer«ohflr \tib hinrvAAr, bids. 
278, r.), wac de O. L C. in di« streken liantn banilcl blgven 
voortmttBQ. Toen «cbt«r in AaKUHlas 103i* 0.<f. eii Jtodoa boaloten, 
Jacob vbD der Oraeff {vg\. hitirvdi^r, bidx. 27H) w verranceit door 
Harond Pietoratn (vgl. Kiprviir, bldjs. 37tt. noot I), word nan deo 
Dteuwen v«nog<>Dwoordiger der 0. 1. C. iii«t e^ir^veii de waardisboid 
van Direoteiir. Hf) son daar ^v«eLigd x|jn .in i]iiBlit«(> van op(>ercoop- 
man, aonder maci' tyt«l U.^ gebiiiyckva" Dcso umutrogel atond sondnr 
twgr«l. IQ vwbaod mot but oordeel der Iliwgu Hegot^ring ovor h«t belaug 
der comtneruii? in die atrokMii die zy toou noeiudo a^^on ojipnj^tul^ckon 
ItidoatanHcu hiindi^l, voroorMMokt door dc« Ooniiiex monopolK- in den 
indigo eudn dn dittrt.ii dnr iilcdpri." {IJajfh-Sifiiier inSl — 1634, bids. 868. 
V,). Tocn Pititvntcti up h«t imikI van 1689 aftrad (bij werd vervaagcn 
door I*ni)li)x rmoi)(|^: vgl. onaitgr^rn llewtaU mit/noe, IS Dte. lGW),^nm 
tsrblwr dn dirn»L«iin>'titu[ mndii ^«rllillluu cyd (miuiil«i)H Hftdui-t 1687: vgL 
DaghBtyifter J8S7, bld^. 361) weer berstcid en Oroocq werd Dtreotour. 
Oiuut bHtr»kkJiiK«u iui>l die ntrekAia waniQ dan ook ran moAr belee- 
kcuiM Kewtirdflii, dank ook de loidiog van dpD bekwamen Pi»terseQ(vf;l. 
OHuitgegettn Oenenie miinit, HO Xm. ISiO: Dagh-Stgitter KST. blda. 81, 
lOD, 2&1 V.V.; 1640 — 1644, passim). Tocb wordt ntwids door onicc vcrte- 
goiiwoordiKi^rs geklaagd owt tiigniiweiking nn v«xal;i^n ran vvnw.hil- 
leude pUiiiiWqkrj autorituiusDt vvoral ook u>n o[)iucbio d«r tollen, fin 
bet was vooral om daorin verbit^ring ann Ut br^ngfta, .tot voarooaiii^ 
vaa v«q10 Dnrvdi^lijokn fiuitididit" , daL in LH-IJ do oppnrkoopiuanle Ajfra, 



1 Hiar in dA Irkat bfidnrven. 

» Ov«riiiinciu«u uit Dvgh- Btifitt*r 1943-1644, bida. 168, 163. 

* Ik licb op hidii. :>78 hcL Jaar van Van der OrandTa aftreden (1684J iiie& 
g9[iu«uid, wai minaubiej] tot twui^e verwarring lum kunaen aaaleiding geven. 
Ik maak daarom van dexe solcgeoheJd ffebniik, ev«o op dexe •ang«l«g«nbeid 
Umg t« komen. 




UOflT-lNDl»ClU: COUTAONIE 1002 18O0. 



CorD«lu Weuliuid, nsiir bet Hot vhq ej&li Jctiui I'rgl. hierv6dr, bids. 
2^, T.), dio UWD verblijf liifild te Lahore , werd geeondea. Oen IS Octobur 
wfTd W<)yti)nd tot den OrootmoKoI Loi>);(>luteii irH gvacJ^oukcn en eeo 
brt>.if uameos deu Gouverueur-Gou^nwl. VereohillQude fprmaas warenbet 
rnanltaat van dftsen tooht {XJafA-fid^ufsr JS4/--/tr£l, bids. I9H;;047— i6«, 
bids. 163, V.V.). 

TiBDsIaet vau ''s conincx tirmau geschrefeu deu 14 
dftgK Tan de mftent C%ab&n, ' A« 16 van siju regeringe 
ende A" 105S Vku Mahuiu«t. 

Alle gmote ende cleijue gotiveriieun, heijdense ragies, radaers, 
thullenaers, wachters op dc revieren code in den wrg van Agra 
tot Sourattft tue, sullen verstacu dit vnlgeiide gcbot vau deo 
ootiinck die de llollaiiden scrr toegedAcn is. 

Welcke door huLpe van liavre gi>elguD!>tige (die staen quderaen 
de vuei van sijneu thpH^ii , welcke suo daer la nis tie sou, ende 
streckt tot nen den hemel] hebbea verclaerc, dat in eode rondom 
Agni, Amadabalh. Brodru eiide andere piaetse sijn oegotieereiide, 
mits belaletkde behciurlijcke tholl, eade gedoleeti dot in gemelde 
plaetsen, al«aer sij coopen ende vercoopen, in de wech , op ider 
mosel ofte rustplaet«e, elc durp, ve«l geldt vau bare caffilas op 
den naem van Iholl eudc wachlgelt afTgcvcirdcrl ende veel lrav»i!He 
nengedaen vett, j&e dner met haer caffilas opleggen, somtijls utet 
segonr rasten counen, *l weick Sijn Maij' ter oireu gecoroeu sijode, 
ordineert ende commaudeert dal in Suuralta ende Brootcha tholl 
sullen bethaleii ende nieoH-ers aiiden. Oook sal nietniMit viui haer 
tets eijftschen , veel roin nemcn , t«Ij heijmelijck oftc openbacr. la 
welcke fuusdaen ' gebiet cumeu, sal d** geboudeu weseu hun te cod- 
roijeereu t^it in e«n under sijn gtubict, opdat haer geeu schade 
oreicome. Van dit voonchrevene ts een tirman bij haer, ende aader- 
mael op een Dieav gebiet de ooninck sulcx. 

Haer coopuanscbitppen , indigo, ats audere mogen ouopeu aU ^t 
hiin belieft; oock moeckelaer! gebriiijcken die sij villen ende ver- 
mar,h niomnnt daervati te participcreii. 

Datum ut aupra. ' 

■ Sjnb»D 1053 begint 25 Oet. IMS. Ilfti-iitak is diisgndagUwtkend 7 November. 

) Fauj-dar, foujdar, phoiiadar: c«n militaire gouTemeur, maAr ook hM 
hoofd der poUtie van een district {,Sabson Jolmm, p. 978). 

* O&daooa met al de aangesclirovea ^tivometirs, ens. »ch vmI atoordco 
aan dese fermaDs od Wtiylaud daa ouk al apocdig bMloot, daarorsr rieb 
w«der bij den QrooUaoKol le beklajc^u. wareii er lodi net deKeluk liier en 
d Bar guns tige gevolgen van den ferman van NoTciober 1<H2 merkbaar (V^L 
Oash-RtsMtr tOiS-tSU, Uds. 171, 179, 17V, 160, 187, lt», 1B6). 



890 OBNBRALI NIDB&LA.ND80HI eiOOTROyBBBDE 

Trauslaet van ^8 couIdcx firman , nopende de thollen 
ID Souratten, geschreven clen 11^ dagh van de maent 
Rammasan, ' van sijae regeringe A* 16, ende van 
Mahometh 105S. 

Be Hollanders siju gecomen voor de poort van 's coniux hoff, 
ende door hulp van haer favoriten (staeude onderaen de voet van 
sijneu throon, welckers luijster is gelijck de son, ende streckt tot 
aen den hemel toe) in H gesichte van den coninck, ende hebbeu 
door d" favorijte gedoleert, dat sijn dienaer (in Souratta regerende) 
hun in ^t verthollen der goederen die in Agra en Amadubath 
iucoopen ende in Souratta breugen, veele travaillie aendoet ende 
versocht, dat Sijne Maij* gelieve door sijnen divan daerop soodanige 
wijze te stellen , ^t welck de tollenaers in Sonratte sullen moeten 
Yolgen ende soodauigh aen Sijn Maij* weder in reeckeuiuge brengen. 
Baerop heeft den Coniiick gemandeert dat de thollenaers haer goe- 
deren, comende van Agra, uiet hooger als van 10 op 12, dittos 
van Amadabath van 10 op 10^ taxeren ofte cargeren soUen , ende 
moeten op haer facture vertrouwen ende geen meer tholl ten hon- 
dert afnemen als de manier is. Be goederen in Brodera ende 
Soeratta ingecocht sullen volgens den incoop vertholt wordeu ; be- 
halve dit moet haer geen travaille aengedaeu, uoch lets buijtea 
reden afgevordert werdeii. 



CL. BENOALEN. 

7 Norember 1642. ^ 

Ook de handeUwegen , welke van Agra aaar Bengalea leiddeu, werden 
door Weijlaod bij zijoe zending naar Lahore nJet vergeten, zooals uit 
ODderataauden ferman blijkt. 

Translaet van's conincx firman nopende de bevrijtlinge 
van de thollen op de wegh in de Poerobs qnarticreii ', 



> Bamadhan 1052 begiat 23 November 1642. Dese ferman dagteekent van 
6 Depember, dua van na het vertrek van Weijland uit Lahore op 24 No- 
vemher {Vgl. Dagh-Reguter 1643—1644, bldz. 167). 

» Overgenomen uit Dagh- Register 1643—1644, bldz. 170. 

» Wat toen onder dezo „quartioren" moet wordeu verstaau, is uit den tekst 
van den ferman op te makeu (het is ongeveer het tegenwoordige Oudh: 
Tgi. Hobaon-Jbbson , p. 547). Op Huotere Atlaa n6ch in zijn Oaietteer vind ik 
lie uitdrukking. Wei op ValeDtijn's kaart van H Koninktyk BaigaU (V, 1, 
bids. 146), nl. ,'t Land van Pnirop''. Deze kaart ia echter zeer onuauwkeaxig. 



(X>8T-n«'DUCHK COHrAGKIB 1602 — 1800. 



991 



geschreveu den 14 dsgb van de maeut ChabftD, A* 16 
Tan sijne r^eringe ende 1052 van Mahomet. 

Alle grout« ende cleijne gouveraeuTs, lieijjease radgira, radaers, 
tholleuaere, wachUrs op de revieteu ende in de wegh van Plpely 
RftndttPr tot Agra ' Iw, miUcn verstncn ilit nnervolgende gebodt 
vatt dc-n Coiiiiick die dc Hollanders setr toe:gedA<ni is. 

Welcke d(wr hare vrinden [ataeiide gnder aeu dc vo«t vau aijnen 
tlirDon, welckers luijster streekt tot den bemel to* ende is dc son 
gchjck} hebbcii vcrclaert.dftt iu Itrtnares, Jaclaolponr *. Geyre- 
bath ^ eade anderc piaet»eD uegolierciide ende gedoleert, dat waanMT 
sommige goederen naer Agra, ende sommige nacr Fipetij brcngcn, 
in de wegh op alle plsetse^ dorpeo eude revieren huu veele travaillie 
aengedaen werl, bun afvordcrcnde veel gelt, op de naem van tbol 
ende vachtgeK, oft onder eeuigh sndet pretext, jae sodanige 
iQiveijte, dat sumtijts qualijck op hiier ma^el gcra&cken conncu. 
Diierovcr gebiet den cnnnitick dut alle iTioll, wachtgelt ofte dierge- 
lijcke iu $ijue juridietie baer beeft vrijgegeven, die» sal niemant 
haer daeroin eenige oiolestie neuduen, oock niet van baer oijssciheii 
onder wat schijn bet sonde mogen wesen, gpJijck 't vorigp firman 
dat bij baer berustcnde is, om^k vermeil. Dat in den wegh baer 
niemaiit ml verbindercn te gaen soo veire ala "t huu sal believen 
ende blijvcn daet sij willen. Qebiedc; audermaeU dat alle cix>pmau- 
scbappci] mogcn cuopen, cude mat^ckel&ers gcbruijekcn die 't hun 
belicft ende soo icmant dit contraricert, soi>dat weder bij Sijue Maij* 
oomen doleren , sal de ficfauidige opt huochste g«»lrart werdeu. 
Idereeo sal dit met alle vlijt unercomen , suo haest als dit sal 
gele^eu hebbeu. 

Datum uit supra. 



^ Ajitra wu dtia de ploau, wnar de bandelsbcwpging der O. L C. in Hin- 
doslao xicti coac«Dtre«rde : Z.Vnl .vnumt* nitar Sural, Z.O.wAarUnwir Bvngftloa. 
> VeriDoedfiUjk Julalpoer tun N.W. vau Benaraa. 
* Kbairabad^ ten Ooat«a van AgrA, tea N.W. yto Jalajpoer. 



990 



OIKRRALE NCDBKLAWDSOBE OIOCTROYltKllOR 



2. 

Den Goiireniftur offto xijnrn rcsiilctit 9a11 lict vrij sUen te venti- 
leereii entle Le vercoopen aile wnren ende coupmiiiiscliappeii soiider 
onrlerstrbeijdt aen alle cnde eeii jdcr mecMthiedende coopnian in 't 
gautsche lattdl Siugier op dieo t<laudt eude vtjze al« bij be^t gclf'geii 
flnde hem proffijtelijxt oordeellt le zijo. 

5. 

Dogh de oliphanteii, peetden, pnpegaijen, loerijj ', civeth-catteii 
endc huridvii, diu bij de Conip* in Tffgt'iiepatnam gesondou werdeii , 
zijtidt: diiigim l^oL schenkngip, suIIimi iwn Kiwtapaiieijk, lirm die 
gutaeude ', alleen vercoght wt-rdeu, m\x» betalcudc sodautgeu prijs 
nls nndere coopluijdeii daervoor biedeii ende willen geven. 

4.. 

Geeu tholleu, balftiighsgelldeii ' ftffl* ceuigt jmpuMten, hoedani^h 
die gestelt oil' geiiuemt suudoii luDgcu wenleri, sullen d^ E. Comp^ 
goedereu subject ziju, maer 't sij haer vrij te komen eude wedcr Ec 
keereu, Ic coopcu eude vercoopen, aen le brengeu ende wegh t4u 
VHMTL-a wat waren het suiidt'ti tnugeu vrtscn , sender vau eeaigb 
tribuijt in het minste fteDgesprookcn te vcnlcu. '* 



*t Gesehiedf! aoo dat dcri gnuvrrncnr dcr Hollanders olfte sijnen 
resident ecnige opp^^rcoopluijdcn, cooplnijden, aasiatenten offte andcre 
penuuneu t« laudevaerdt woudet in senduu . om ter plncUie daer icij^ 
de marc;ltt len beastea viodcD oenigen tijt tc verbtijvcu, hare gue- 
deren tc vocmipcn endc andere haer van noodcii op tc coopeii , *t 
weick htitn tellcker nijre sonder eenige verder licentie, van Kistapaneijck 
offtc tie zijoe pm rato vrij staedt te ordomiecreii , sullen in zoodanigen 
gelegentheijt de aengcbraghte ende wKgligevocrde, gccoghte ende 
vercoghte goedereu, hoe vec! endfi boedanige 'sjinickans in 't gnen 
ende wederkeeren muettu passceren, uugemollefttcerdt blijven van deu 
alldcrmiustj^u toll, t^ vrellcke deu *s juuckanuicn tijddijck dicnt ver- 
wittight, opdat gcen swarighcijt op en rij«. ' 

■ Bea biJKOiider soort pB|>ogMi«ii,. 

* CoiitmettofJf Zetlandz ,aAnHlan.n(tft.-* 

* Oaatraethtuk Zttlnnd en Dagh-Rtgitttr, bidx. 284: gWafiggcldftn''. 

* nDit sLlc^ butt ik aea U alleen «nde ueii niemimd aaden uyt libartt 
gunBto g«iii:honkQ[i", voegl. Kiau.pa imik bior aaa toe. 

* Soo oi>iiige mijoc joockaouers hier tegon doeo, a&l sulx met al myaa 
maobt Tvrhindierea"- 




OOST-DiDISCnS OOUPAONtK 1602 — ISOO. 



397 



6. 
logevalle bet verbeiude >, dat eenige scbepeu, jaght«a, boots 
otfUe eeuigh auder dea E. Comji** vaerl-iiijgh, laugsdecuste varende, 
door uuw«der, storm oi)'t« brnndt, t wetck Godt verhoede, oitder bet 
S'jiEigieae guuvt^ruo quaiueu te straiideri otTte hreekeu , geeu preteotie 
sail dcii ucijck van Singier offtc KiAtapnueijck - op eenige goederen 
mogeti maeckeu, uincr ulle cuupTnaiischsppeii, 't zij goudt olltesiUver, 
a11e 8cheepsgerecdt5c!iap, grsi-hul, anckera, tuuveti, zeijleu, voick 
«iidc allca wadt orcrblijvco moghte, Kail den GouTcmenr otfte zijn 
zesideat iut geheell werdcu gejntregecrdt. Jiaide I* opperUiKpfft dier 
plaelse sail vercibligeenU staaii, zijn ondersateu te c^immandercii, 
om in alle \ geeoe 9ij cuuueu de bekullpsame baudt te biedeu eade 
■de goederen ak vooreu wederom te restitaeereu. " 

7. 
Alle EngellseOt Purtugetmn ende Beenen sullen van allr iiegolic 
in het ganliicbe Si'iigiW gouvcrno werd**!! oiitaeijt, imgh hare adhftrftiicn 
cnde mrde bullpen um vau ««uigr comuierlie d' E. Comp* int 
sekrefldt te uiiderltruijpen directelijck uugh judirectelijck gedulldet, 
maer aU« uegotic sail gnntschclijck ende alleen de E. Comp* over- 
gedragfu wonlrn. 

8. 

Equ ijder coopman van het gantse landt Siuaier sail door een 
opeiibtier edict ofUe placeaedt rergundt ende verwiltigbt werden, 
dat die voUconiene authorileijt ende vermogen in absoluijte effecte 
geiiieteu, om iu alle siguriteijl met alle warvu eude coopmauscbsppeu 
op all(^ biiiJAt-n <;iidc |)laetsirn, inl gnntju; bitidt Riiigie met cPK. 
Comp" te mogen handcleii, te coop«;n eude vercoo[>eii, sender eeiiige 
molwslnlie, wjo als lirm dunct het meesle proffijl te zijn. Kmlc 
dit placcaedt »nlt bem van heden biiiueu 11 dagen ecu ijdrr wcrdeu 
cont gt*dtteii , opdat de onweteabeijdt geeu aghtenteU en bbare. 

9. 

Alle ende ijder jnwtionder sail gehouden ende verbonden Byn, 
alle zijue waren eude gtwderen tot redelijcken prijw acn d' R Comp* 
te leTereu, genieteude iu betalinge j iu coatnat eude de 

- ' 6«betirde. 

■ In tbeorie liet KistKfw naik de rcg«ermaclit nog bg iUd weicigea naUc 

bonutoo. 



•orwtttm- 
* aCn niaU aal ink U ojjt daervaji mogflu ogwban". 



398 OAlfXaALE NKDEELA.NDSOBE GKOCTBOTSKRDI 

andere twee derde parten ia coopmanschappen , die haer tot zoa 
hoogea marct als de cooplnijdeo in PalllaeattA sullen aengereekent 
werden , t wellcke zij souder teegenspreeken moeten aocepteeren , 
beginnende dese betalinge eerst vau Moutipa Chittij , die de ne^tie 
ten deele voor Kistapaneijck sail driJTeu, met soodanige ventande, 
dat hem dese premeuentie niet verder en streckt als off die aea 
een aoder vaade mioste cooplaijdeD toegestaeo wierdt. 

10. 

finde opdat de gemelte coopluijdeD ende jnwoondereu tot alle 
negotie met d' £. [Comp'] alleeo meerder geanimeerdt sonden 
werden, sallen gandeeren rrijheijt ende hallven toll, wat en hoe- 
danige 's jonckans sij soaden mogea passeeren , wat waren ende 
coopmauachappeu sij met haer souden mogeu breugen. 

11. 

Het zall geen jnwoonder offte coopman van het geseijde landt 
Sinsier, tzij in het heijmelijck off openbaer, werden toegeataeu, 
sijne goederen te landewaerdt nijt te voereu tot Engellsen , Fortugeseu , 
Deenen offte andre natien , maer staen verobligeerdt , het hare alleen 
aen de E. Comp* te vcntileeren eude vercoopen. 

12. 

Nieta sail [van] Kistapaneijck offte de zijne worden bedoght, 
g'ordonneerdt ende gestatueerdt, 't welck aen ijmandt dcr jnwoon- 
deren hoveii gemellt int minste eenige vrese offte nabedenckeii sonde 
cuntien aenbreugen , om met de negotie der E. Comp* terugge te 
blijven ende dat dus onder eeii tijtell van gemeene vrijheijt de 
Corap" genootsaeckt sonde ziju met eeu persoon alleen hare negotie 
te drijvcu, maer in contrarie alle faveur, gonste ende liberteijt, op 
dat des E. Comp** negotie met ijder coopmnn dies te meerderen 
Horeere. 

13. 

Mits twellcke alles Kistapaiieijk iti forme als boven onder- 
houdende, sail mede den gouverrieur der Hollanders t'allen tijdeu 
verbondcn ende verpiight blijven om alle sodanige sorteeriuge van 
cleeden ende alle andere coopmauschappeti , niets nijtgesondert, als 
op siju expresse ordre, bevell ende conform sijn monsters aenbe- 
steet ende g^raaect sullen worden, t'accepteeren ende te betaleii, 
mits de geroerde clederen ende andere waren marctgauk ende 



O0OT-nfD19CH« OOMPAONIl 1602 1800. SW 

*tcTi flis die Bftn (.'hinnunns ' ende nndere cooplaijden op Pallincfttu 
betaelU werden uacr coiirs eude loop der tiegotie, 't aij d»t dicrdcr 
otf betcr coop soudeti mcgeii wnnlen, gehouden zijn neu te nemeu^ 
TDJts diit de hetAlingb gfsohi«le als boven, utijcull Q, breeder is- 
aijtgeleijdt. 

Orgeren int CastoeU Gelldria deseii 17* Mectdt 1643. 



Oopte tmnalMt van meeker ole off brteff bij KistA- 
paaeijck aeii den gouverneur Areiit Oardenijs gewhreven ". 

Li den j&re Sitlrebana, deo 18 dezer niaeiit Pan^iriin -'', lieU 
ik, l^packij Kistapaueijck deo voorspoedigt:(i, aeu Areut (iardeuijs^ 
Baet^ran India, gouvemeur ende dircctvur der ciwte Choromnndel 
wegen deu Staet der vereeuigde Nedcrlsnt*e gcocttoijcenlc Oost- 
tndische Comp"-' elc", gegcveii deseo tegeuvourdigeii brielf van ver- 
trouireu ende aeeckerheijt. 

UB. missive beb ick wel ver»laeu. Op die wijse hIk ghij den 
coilirel bi'geert hebt, heb ick bem u rerleeut ende daerenboven 
t*uwer ecrcn beb ick geseboneken ocn dorp ■*, 't welck uwe eeuwicb' 
sal blijren, geuaemt Toiideiiiftnntnm '' : opdat ghij in TefEenr- 
patnnin sonde hlijvcn heb ick n vorrrrt rrnigc huijwn eiidn cen 
thuijii, ghij kont nldaer ecu van bet volck seadeu die u best 
belieft ende aenstset als opperhooft, 't restereude aol owen padre' 



I Onze vownnftmotr mnkelaar voor den handnl in TA^napatOAUk 
t Ovnrg»ni)iiii>n itit llagh-RtyuUr 1643— J644, bldx. 2G6. 

* Owr lun Jaor CliitrabhAinu en v«rder ovur daze iijdr»keiiintc KJe Con- 
ningtiam, Imdiau Rraa, p. 20 ff.; SowoJJ, Imiian CaUndar, p. Hi ff., H S., 

Lxxxrv. 

I SI bet .tncomea" van bet dorpi. 

■ nOntroDt TcgenepaUiam golmgon." [J>^ SagiHtr , bliU. 207). Op bids. 281 
aCondemaDrtnUo", Tormoedetiik «ohter hmttof , "want ook OOtUraethotk ZetUnd. 
beeft Tondnmanaatao. 

• De predikiiDt De la Dowa. 



400 



GKNEa&L£ h-EDIRl.AN'DSCIIX OSOCmOTUBOB 



-eude Padmsnabft ' verhaleri. Ghij meet traclitcu dat oose vruut^chsp 
.ende iiegotie eeuwich eudu boetcnrtich blijvco. 

Hierom si-iidr ii-k ii mijtiPii amba<*sa(Jftur lUmficudria; hctgene 
jiocb uiitbrnekt, fml UKtt. verwitiigen. Wat soecken in UKd. plaetaen 
vvoi>rvaIlen eiide hici' van noode aiju, looet L'J'M ona tocsi^hrijvcu. * 

OaderetoQt ; 

SIrama. 



CLIII. MALIKA. 



IS Hurt 1643. " 



Ouiler de tiakvrm-liorL'u vuu hct Uiilobulio HL'liivmlaiid b«boordc ook 
■^edjonp Salang (ftalanga , Junk C<^ylon) nan da Wnfitlciutt op oirca K gradea 
N. B. (vrI. hiervi56r bid*. SB5), dai iu (>eu« vi«rhoudim( van ondtfrlioorig- 
hoori^heid sumd tut Lijtor nii duardoor tot Siam, 'twelk Lignr ondm- 
syue vavilataacjna rpkendn. De bfiheoracher, ,gouv«rueur", vmudittUaild 
had in IlMSi.soDdcrdeminsterodcnan, sohr^lmochligh": volg^Miiidengonver* 
pour VAD TwUt; Tolgnia aynrn opvolgar ui*'di> U>n ^vulgn van hot oiiliandix 
optredoa vati doii Moil«rlsnd«<;bDU .ooopinui" dtUr) o«n N«d«rlatidiic>heD 
Roldaat vnrmoord f^u den oa»ea ,v«r»nh«ijden nnrcdfllynke Texatien en 
ovitrlaiitttii . . . . in hara Ofgotiv nl« nDdnraintit stioivsiiivn mngriflMtn.'' Mun 
wildo d» .Bi3b<ilaiaobtigb« praotycquuD van diMoalijrati"«tmll'eiicu!i«udoou 
^ontwaor vrordRiv. I'ditt tiij) vrtjc Nf^dnrlandnmn &Dda geen Portuse«Mii ge- 
offenceert" haiL In Jiuiiiui-i 164lt werd dft opperkoopnian .Un Harm&aa«D 
door dra gouvemear van Malako, Jcremias van Vliot *, oaar Ovdjong Snlang 
gvsondeoi om aatiafanCie ie tmohteii to verkrijgi>ii (>n con cuaintui te shiiton, 
ol' by Dict-slagi'n liel kauioor to liubbeu vn hi!t rilnud to blokkiwran. Van 
Vlu-'t Kat' lutin (tt>n brivf nao don Giiiivomwir mfi", vrauHu u. n. wordl g«ne^d : 
.'tlst wncrlyckoiilijdultjuk vniiwnmibntituulelcetyffBDOToniouj-vauOTnacxo 
eiilaat..''H(>i i;^bikl^Harrnriii«on _ all bans dit wa^KifU iadiiik-Qiidrrratnaiide 
ovi]ri>i3iikorii!it ic sbiilon met den opvolgor des ininidd»lii «fg«livdcDen 
gonveroetUB fVgl. Hoorea, Bautcffo/fm , 111, paastm, vgL Bngistcr; ffmitf- 
g^/nttt -mUttves txiH 7. Mil nw rntM G. O. d: B., 94 Dee. tS4S ; smMftfttmt 



' Eon .Jcntyfeon conprnun", dif uici Do la Doasa naarOinKi vmsgosood«n. 
(i>dfA-Jliiyu(«r, bids- 2BU; vkL luervOur bU. S5II, noot :;>. 

' .D'uiwouiiiiitlvDrdou* liiiddeii ui»de aen d" noijck in Siiwicr rrraonbt, 
jaerlij«x nOO a H)t>U ituiiik alafiven (gfJyck viul vour deeuu) t« luvicou ooopun 
ende vcrvoeir«n, 't w«tek rondiiijt afTgMlngen ondb ion nutwoorde gedinnt 
haddp. da', nionscben te vorooopan iiii>t> alloon ii(>nr aabandelij^ voor de wervlt, 
mciei' ook grootL' Huodo ty liaara godmi (tert^kwii wierdo." [Dagh-lttgviter , 
bldK, L'76). Vgl cchtor hicrns, 0". CLXIl. 

' Uit hot Cnntruotboek. 

* Hy vulgdu vnn Twist ia 1612 aU itoodamg op ea ward in IMS Tervaogoo 
door Arnold dt Vlaniiog van Oiilahoora. 



OOST-DIDIsaBE COMFAGMB 1602<— 1800. 



401 



instmctie vvor J. M*rma»»m van 4ei\ gwntmtur van Malata, 10 Jan. 1943; 
cnuilffyfvtn oium'm mh dem gomenuur ran Jfotafca aan tUi* ..goitvtmcur" van 
(Salaiya, 10 Jan. 1848, mi van J. Uiirm/tn*fn aam den <J. it., IS Jiini 1G43 . 

Acctwrdt eu coutract tusscheii d'E. Ueer Ajitbouio 
vno DiemeTi, gouvemeur geiierael over deii slsiidt der 
Vereenigde Necleriandeii jn Jndia Orientftell ter eenre 
ende Oboaugh lusaghon Chirij Joau Palowan, guuver- 
neiir rnii *t vijlandt Oedlan Salangh, ter anilRr djdc, 
gemaeckt met vooruoemden Palawan d(>or onJre van 
den £. Jeremias van Vliett, gouverneur der stadt ende 
fortresse naltieca met deu resorte van dicn , bij oas, 
Jan H»rmaiis/.(H)ii , (ippercoopmati ende de&er thtaquar- 
tiereti oTcrhooirt, weick coutroct ouverbreekelijck ende 
bondigh wes«a sail, mits reserve der preteutie wegen 
d(!n eiitirmen moordt acn 't Hollandts bloedt door den 
prcdeccssftur ran den K. Valowan voonioftint begaen 
ende gecommitteerdt. 

Eewtelijck sail den gouverneur van Oodiangh Salangh gcbouden 
«iJD, de cuapniunsc happen tzij van wadt ptaetsen off waer inne be- 
I, die allhier door de Nederlanders gcbraght, dVIlvc in volcomcn 
liberteijt vercoght werden toe te laten, sunder dat zijn £. de besste 
'daer vijt kiesen, taxeeren, rerhioderen offi met monopolico, gclijck 
Tcx>r deaeu geachiedt, beswareo, mittgsders deu thin ende ander 
inlandsche ciiopmanschftppen te coopen endo veraiopen permitteereii zall. 

Dc coopluijdcn ende gcmeene volckeren sullen niet door publijcke 
off heijmelijcke middeleu ende jadicteu vau ^sComp* huijsiugen. als 
mwlc Yonr desen gebcurdt is, gewccrdt, macr ter cootrarie, Ciimp* 
residenten ijets, daer GucU voor zij, ODbeboorltjcx rescontrereude , 
de hnllpende haiidt tot preeervatie van 'a Cump* tniddeieu dour deu 
Gouvern' offte, bij absentie sijnefl peraoons, de naesste raden geboden 
werden, soudcr haerlieden met baelsughtige coatuijmen te beswaren, 
outer olltijt in behoorlijcke extime te lioudea ende olie biliijcke 
Tersoekeii spocdigh t*sasisteereii. 

Deu gouverneur meergemelt sail zijne jiigeboomen ende jngcse- 
tenen, tzij wadt natie dacr met 'a Comp' residentcu handelen, aen 
dueo cuadigeu , vermits in de furmen der bitten ' groote fnudeii ende 
t geordonneerdQ niot gBobscrve«n)t is, dat deu thin voortaen aen 

I .1 Bit« thin u 4) h; HoU»Qb«, id ^elde 17 iituijv«ni" (SttmtM Waardgt 
can Tndien, 20, iu Dagh-Stgiater lH*—lSi5, bids. 78, aooc 1). 

?• Volgr. m. 2S 



408 



aCNBBALR NBDEKLANDSaiB OEOcrrEOYBBKDI 



*e Comp* allhier r^aidereude dicnaen met de balaoce eiide gedeesti* 
neerde gewighte atjt mandament ran den gourerneur voomoemt, 
ten ftverslaen ende iu preseutie van den comolnedt ' ende ander 
ouraughbiijs meer, mtit zijn E. nip gemerckt uaegecomcti ende ge- 
wogen wcrden zall, omme lille bcdrogh eu oiilnutcti, die andera 
nude mogen rvsullteren, zoo veell mogelijck te preveuieereu. 

Jpgen t gt-nc vourHchrpv-eti ^ den Capite^u eude dese Nederlntitsche 
thiiicoiDpt*)ireu overhoofft op t justeutelijck venoek raudeo Guuvern* 
eode principale groten eeii dieereteu prijs op de cleedea geset heefft, 
gelijck set mita descn , waer naer han den Gonvem* en sijne under* 
daaeu mitsgaden ^sCump* tesident sigh reguleereu sullen, gelijck 
bier tip 't unerrolgende te sieii ia; nameiiUJjck cen aaraMC. leijde (P) 
Coetcbiii ' voor dvu CunJuck 7, de gemceatv 9 bit«; eeii Nv[emp»urts 
7:9; cen p* * Quinces liiiiicii 12 : 1(1; ecri p' (?) blauve bet- 
billic-i 6J:8; ecn p* (?) rambmitijiiiS 15 : IS; cen p*i"?)ardtRS 8^ : -J-J; 
eeo bafflas 4:5; een p" (?) witte betbiUiea H : 10 ; «en p« (?) laauda- 
phous t : 5 ; ecu wiijn goelaugh 4:5; eeti p* (f) roode bethillis 8:11; 
een p" (?) witte mourn 6 J : 8J ; eeu p* (?) zcijildock 2^ : S ; cen p' (?) 
□egrus cleden -^:4; ende een samtiaa malaijo 10:13; een bita 
gereekent tot 17 »tuijven(, well venttaende t'gutit den Coninck geiiie- 
ten [eal], niet meer emporteereii als 9 iL 10 biier thin met ijder 
Kjheepscompate , waer met sigh contenteeren Intea znll. 

Suu ijniaudt van s* Cump* dieuaereu offte subjecteu, dat Qudt ver- 
boede, tegcn den den gourerneur [of] grooteti deses gouvernements 
sigh sodanigb vepgrepion, dat' feijt cxemplaijte stratTe meritocrde, 
sat) den (iuuvemvur eghter aulx niet vermugcu l' executeereu, maer 
deu delinquant met d* jcifiirniatien lereren in banden ran 'sComp* 
resident; eude densellveii sigh mede te buijtcn gacndc t'selive p* 
memorie op d^ eerste onser scbeepeu compste aenteekenen, sulx ala. 
dan den gouvenieur van Malacca adviseercn, opdat deselre n*6- 
exigeutiu van saeken gestralft od'te nae de fortresse gevoerdt ende ia 
handeu van jusatitie overgelererdt werdeu mogen. 

JJea (jouvenieur eu flail uuk veruiogen, geeuige handctaen, van 
Queda, Ferogh, Java. Corumaiiddl, Bcngala utftu van audre diet 



> .De ComoliMt... , xyad« ile twesde.... p»Tsoon in d' ijotivemo" {Onail- 
ftifettn misgvti tun Fan Vliet aan O. O. 81 Dee. 164S~3 Jan. l^U). 

* H.a.w. : Dnaroiitog«n bolmift van eyait eyda, enz. 

* OndBnUuiudi) vtmcJiillvtidn duelcnui «ti kl»ad«ii, voog^ uib T6dr-Indid^ 
IDMU ik uiot nlle te boboovon t« verklarea. 

* A-fkorLiag voor het Port, pe^ =^ BtukV 




OOST-mDlSOHE COMFABHIB 1602 1800. 



408 



omleggende plftetsen compnde , epnigc ttegotie toR te ntanTi , sonder ende 
lUlTooreD dmellve huane pascedulls aeo Comp* ailhier resident ver- 
thoondt, Malftcca aengedaea eude alldaer verthotit eade vrije geletjde 
geprocure«rdt le hebbeu ende daC volgeua 't oude MaUxe reghdt. ^ 
Tot bealuijt beloofFt den Gouveroeur mita deaeii , dat boveti aen- 
geroerde nae sijuen teuettr perfectelijck sal nacomen ende doen 
uacuuieu, vrelcke pruvisiuueell uuu tract '^ ter wederzijdeu tut uircuade 
der wBerheijt , in prc-sentiu van dcu colmolaet Omutimth ciiclc andere 
oraugkaiJ3 mrer, met hacr K. gewoane signature bcvestight ende 
becbraghlight is. Datum desea It>* Martij 1643. Was geteekent Jan 
HannanNZOon nevcns dou GauvemeurH gevoonlijck merck oJT chiap. 



CLir. KCHT VAN KOBOILANUEL. 

29 Apr] I 1643. ' 

.Den OamatioaoH cotun^h", die, .mel sjjn IioijrIeef:er" in 't veld lo^ 
meb hoi oog op de troebolea in fio oru b|ju rjjk (vgl. hiorv6ur bide. i)04t, 
beaooht ook Pnlicst, ,alw»er sijn« comtiqUjt^ke Mk^' d^n i!8 (April) 
gop&rnesQurt endo des dadran daegs by don guuvi'rneiir Oord'un^H iut 
fort Gtfldriii, dacr h«in met 't louen van eanon aLa aaders grooto eer 
aeocedaeo ead« aen Bobenobtgin vaa fSSOO ovwbuidigt wierdv, om to 
beoof«n vsnobMoen waa. Inugeadeel* TarlMadun Sgno Vtuj* men de 
Conpii eeo nieu-w «□ bondich caul met d« voor daten rerkregftn vruhfiden 
«D boveodion (Ih h«lft Aifn tola van Mtncomnndn Andtt Tiijt(;a<)Qd« va«r> 

tuggliCD, aid EiiorDQcbr breeder cau Kenion en K^Iesen werdvn." 

(.Uagh-B*si»ieT t64a—lfi*t, bLda. 270, v., waar ook hat atok ia af^drokt.) 

Trauslaedt uijt bet origiaeell coull door den kouinck 
van ('arnnticA aen den gooverueur Areut Gardenijs 
gegcTcu iu Palliacatta, adij 29" Aprill 1643. 

Godt segeae. 

In don jacre Sobanno ' in de maendt Wijcksakhsn ' uaer do 
nieiiwe nuDe hebbo ick, Serangnmije ^, deu gelakkigen, bcere der 

* Uit deu ttjd d«r Portugeeaen (Zie Hceres, iIo««MfO|^, HI, bids. IX). 
« Vgl, benM-dea, n» CLVID. 

* Uit hot Coatractboek. 

* M. a. w. daarentcgen van s^aa igdc. 

* Het Dafk-S^i*itr iSi:i—te44 HtMift „In d»ii jar« Sibtrcbano". Deite dalMring 
ia foutief. Chitrubliilnu tiiadiKt id Miiurt 164S (8«inU, Indian CaUmdat, pi. 
LXXXJV, 

* VumUib. 

T In OvHtnttboek ZetUt^: ,8nQ Kaognit". 



464 



(UDrX&iJ.R MIDIRLANIMCUX OBOCTEOYXCEDB 



hcflren, Godt dcr hccrou, cnde vermocrdl voor een seker ' clorck- 
moedigli solldxet aon Areiit Oardeuijs, gouvcrneur van de HoUan- 
ders, geschoucken dit TiHcnrulgcnrle caiitl. 

Door het g«badt van dcu prince onde H^ der HollanderR sijt 
ghij ia ous latidt I*alletU'ntttt gecumen met oogtnerck om Utre 
negotie eiide comtnercie daer te drijveu, gelijck ghij op hodea 
oock doet. Hierom late ick U tue dc«e ouderstaeude vrijheijt in 
maniere als votglit. 

Be goederen, die ghij met nve schqieu hier aeobrcnght ende 
wi'deDui die ghij uijt deee laudeu weghvoerdt, iK^ieQcke ik voor 
uijtschupnn eu iitschepnn de vrijheijt van alle tollou ende gereghtig- 
heden eude, dat men id, tot Uwer eer« suUt ghij genteten deoi 
hallven tholl van alle vaertuijgeu , die te deser plaetae eenige i 
goedercti diasbarquecreii , eiide soo ook van die gccne die zij znllen 
jmbarcqueereii: boo als den daan daervoor geoiedt, saltt ghij de 
helfft ontfangen in diervoegeii, dat uwe goedereu, die ghij bier te 
lande bretight ende wedcrom weghvoerdt, voor ingchepeu en uijt- 
achepfu vrij tinlloii xijii van allun Udl, inaer van alte atidcrc vaer- 
tnijgcn sullt gbij de hclfTt van do gereghtighcijt naer U nemen tot 
Uwen pruEfijte. Den jinposst, die de cuopluijden vande stadt betalfn, 
de gereghtigheijdt vau den viginduor, ' ende andeie tollcD dea 
laudls bevele Itk, dat sij sullen betaleci lu furma alu voor doscQ 
is geschiodt, aoodat all ist ancke ick de«; atadt Palltarjitta voor 
mij sellveii houdciide offtR verpaghto offte ter oorsa*^ke van ceoige 
dieu»t 0^ uijt scheuokagie aen ecu andcr late, * Dogfatana hat 
baveiigeseijHe sail ick alLl«nmen vollvoereu, even gelijck aU ick 
geseijt hebbe. Ick hebbe ook gemaeokt, dat geeu vigiadoor letvea 
U sail tionoen affvorderea; soo onder de coopluijden van de stadt 
oiTte vigiadorcs een zake vaij gevright« voorvalU, dat suilt ghij mij 
well oversehrijveo, dugh zoo hut dingeu siijn van wcijnigh jmpur- 
tantte, ghij moet nict moeneu. Hat ghij vrrobligecrdt zijt, mij 
alltijt daervau de wete te doen, maer ghij tiullt sulx met het hooflt 
van de sUdt remediercn, npdat het uiet meer eu geschiede. Mot 



■ Ik kiiti bmr md vergissiof; KenLeUfo. Op. bids. 159, aoot 4, beb ik d« 
uitdrukking .vieisdorvs" rraiteiidervijs ir^chben ti verkUroD doorh«t Porni- 
geaache .vinimdorm". BoX'r sal eijn de vorklaring doDr.vigiiidoros'' = wMiht«rB, 
opaif^htpis. hi li«t Conlractb'Mk ZttlAtid vrnrdt hicr steeda vaa vUtadoora ge- 
apn>kun: lift woord it dun wrI botxelfde ■!> rigiadoTM. 

• Vgl. hiorv4iir, bU. 381. 




OOQT-INDISOHX OOUPAQXIS 1602^1800. 



40» 



dese liberteijt dun vcrtnooght ghij U nftgotie te driJTen met een 
ijder, die gbij seLffs viUdt ende (^hij eu miMidt in goenige stikt: bet 
miaste agbterdcnckeu hebbea. Dit caull inoet ghij bciii'ari:!!^ up dat 
hij voor hlltoos zija craght behoude, traodt op dat ghij mij be- 
troutrt en gerusat moght weseu, hebbe ick dan se^llvigeii aeu U 
geschonken. Stondt geteijcfcendt i.<Iraiua. 



CLT. KUST TAN XALIBAAB. * 

OncevMr in deselfde dngen , dkt de opperooopman Oroes e»D oontraot 
sloot met EttyankDlani, moakto h|j (•voucMias oco .auoovrdi" uivt doo 
vatai van bet aabogologmi PcronUq of .Porontto" [Porakad of PorW)* 
f«D i]oard«D Tui KkjMikoliim (Dtiffh-tUgiftgr je43~lS44, bldk. SSS). 

Accoordt uffte contract geinaeekt met deit grautinagb- 
tigen koiiiuck van Porcntty ter rcnere Piide den E. 
uppercoopmaii Pietcr SijbniiiUizoou Oruw wegous d'Ed* 
Hctoguiogciide H"' Statcu GeiJL'rael, deu H" prince van 
Oraugien eude d*Ed. honorable Nedertnudlsclie Oost- 
iudiache Comp* oiider 't beleijdt van deu EiI'" H' Gon- 
verneur Generoel Attthonio vau Dieincn tcr aiidcre zijde. 

Eontdijck vergunt zijn Maij* ons, jaeHijckx sijo portcn offte 
haTanen aeii te doen, om onse commercie met xijne onderdanen 
Trijelijckeu te drijvcD , waertoe ons ook de behullpelijcke haadt 
sail bieden eode deceive belassten, dat voor de Portugesen , goo 
tijdelijck verschijnen, geprefereerdt sullen werden in de peperhan deling. 

Ten twcedun aullea [vij] Zijue Maij^ oiiderdanen met Koodauige 

gficderen vcrsorgen, ah bier te landc gaiigbaer zijn cnde hij ons te 

becumen sullcQ wesen, mtt« dat de$t;ilv« martgangh betaell werdeo 

met goede ende veil gecuuditiuneerde peeper, uffte 2uoveell gember 

bij dc 0Q9C gccijscht en bij Zijue Maij** onderdaueu te becomen 

^•n wesen. 

Ten derden dat op ons aenwesen allbier aeu Parcattij geen peper 
nae Coutchin sail verroerdt offte aen eeuige vreemde uatie, soo 

1 Vpl. noot 1 op blit 892. 

* TJit b&t C&ntrnctboek. 

■ Vgl. Himtar, Oattttitr, VH, p. 387 «□ An kaurleD bij BoldiLeus eu Vulcntijn- 



40e 



OBHBKALE NKDEKUANDSniie OKOCTBOTKEKDI 



Portugeescu , Eugellseu , Fr«n8cn a]» Dceueu rereoght werden en 
om elfcct te doen sorteeren belooITt, dat kijur ondenlatiou te dion 
tijdp op ons amvcmeiit d«on sail docn onderhoadun pnde naer- 
oomcti, tun eijnde dc onse aJs gfnteght is to de peperhaudeliuge de 
Tnorpraferenlie mogeu hebben eode bij weijgeriuge van dien, dat 
sij bjj Sijn Maij' arbitralijck gecorrigeerdt sullen werden. 

Tea vierden wordt Iiij Sijne Maij' de vrede offle vruntschap, bij 
Siju Mfli]" orerleden broeder Sinm Bonetchirij Nambiaes, deu 20' 
M»ij A" 1642 gemaeckt, * gecuutirmeerdt , welcke is dat 800 ouse 
princijialeu t'efiiiigeri tijdeii mogliten geratJon vindeii, een huijs offtc 
fortresse in Zijii Mnijf laiidon op tc wcrpt^ii , dat ons Zijn Maij* 
hh dun ilatT tiit! litf>i|iiiLme placlfle ' olfte pi>rsouuvn, die van onse 
pTincipalcn daor toe aouden mogcn geordonncerdt wcrdcn, bevrijden 
vau alle overiasl, outragie eude gewelU. 

Ten vijfrden off het gebeurde, dot Oodt verhoede, eeiiigb ongelucb 
Tan dootolagb als anders bij d^oiise gecomuitteerdt wierdt dow 
toonie ulfte misvcrstAiidt, sou sail Ziju Muij', den deliiiquant in 
handen crijgende, gehoudcn wesen, deseilvc te levcrfiii aRU ona© 
gebiedeude opperbyofl'deD , opdiil aaer furme van justitie met deae 
geprocedeerdt inagh wf;nJcu. 

Teu spssdeu eude laeseteu sou Zijii Maij' ten eeuigeii tijde met 
d'omleggende nnticu offte Tollckcreu sijns landta in oorloge c]uam 
te TcrvaUen ende Zijn Maij^ oifte den noodt vercijacbte, nal van de 
onse met alle mogelijckn middeleu, die d«Q tijt tuelatcu aall, ge- 
aasisteurdt vurdcn. 

Alle welcko bovengemette artijculen ende conditien van beijde 
partijeu reciproquelijck belooven ende zweeren bij solemnele eden, 
ijder op zijue wijse te aghtcrvollgeu ende doeii onderhonden, voor 
too lauge als sQune ende mane- up den aerdtbodcm hare ^cheijnseleii 
gevcn zullen , wellvcrsta<^ndc aoo sullcx bij d'E. H*^ fionvcrnenr 
Qenerael eude d'R H'*" Radeu van India, residerende up Bat', ge- 
approbeordt nffte goedtgevonden wordt, wnervan t'seuataende zaijisoBn 
belooven vollcomen andtwoordt te brengeu. 

Alldus gedaeu ende gecoiitracteerdt up Peroattij in Sijn Maij*" 
palleijs AmbelUpaliy , " adij 18" Matjus A° 1643. Was onder 



< Vgl. BkldMDS, Malabar^CkoromawUt, bldx. US, v. 

* Qjcr 18 blgkbaar iate woggavuIli_-D. 

• Ajabulu|)uli , ton noordan van Poraksd. 



OOST-INDISCIIE C01IPA«?aK 1602 — 1800. 



407 



met ZiJD Mag** zcgellf in rode Ucke gedruckt, becrughtight ende 
vedemjts int Fortuge&ich geAchrercn. Dell rcij de Porqna eacrista 

en Ambalapellij. 



CLTI. DJAMBI. 



R Jali 1643. • 



hakmrn d« Vog«l, 's CompftgnieV vMt«g«nwoordig«rii)DjuDbi (vgLhiar* 
vi6r, 1)ldz. i91 vv.), ovarlocd 7 April IMO. Rfj w«rd opgvvolgd door den 

appcrkoopmui Hcndrik van 66at. Rcratgenoemdc *inbi«nMT htdiioh bg 
de Orootoo i)«> land* biiminil wMtnti t« luaki^n *m nok duu-door dn N«d«)r> 
hudschv betnngcn iiiincm«;iiil vriM-(>n te MuirtiKeii. Vnn Onnl toondc 
mindem gtMoltiktlu^id voor s^juAii — trwuw«w niet tcftiiiMkkolgkvn — 
nerkkring dujir. AUvHwi twlittpunteii d^dea xicli op, wMroiid«r voorat^u 
oiue eiaoli, d«t dn Djambinobo vaurlniKea pnaaen van de oasen mocsusn 
knnnen vertoonen, wilden xg g«hoo) voiligE\JD voor heb^aea^lMn'' lmnii«r 
raartaigeo door i» onxan (vgl. hierv66r , bldx. S91), &n d« varbotidiog 
ttueuheji Mstuntta gq Djiunbi oou gruots plaate inui'mvii. Toea nu Vui 
G«Qt vorsam, dat .den Pnogomn contnirio njjn protsxt g^cn>«o1u«erd blo«ff, 
geaanten tutndeu MntUtrum t« Aclucki^u" eu t«V)<as tt*u op»oht« run hot 
passen^«te«m bem wild« dwioRen nan alle Ujambt^'slie vaartuigfio passen 
t« Terleenon «[uib all« qaaniercn", toco liobtUi h^j in Jaimnn L6d8 de 
loK^, xonder ie Hooge fiageering te Bataviu er iu te kcuueu. Ky kwam 
in Fvbraari t« Uatavia terug. 0. Q. & B. keurdea s^'ne koadiug met govd, 
de Hchting vou hot kaotoar was vol^na ben .moor nil wrOTelmotidtghegt" 
gebenrd dan in 'd Compa^ic-a belang. 

□a pikugei'au van Ojambi waj< nwk tiiel jiuriiHt op dnn loop d«r 
saken. Uij xtmd in haasi gecauten naar Batavia. In AprU w«rd door de 
Hoo^ Bog<M!riQg beslctt(>n, .Tooraohreven cioaptoir tcn>auibil«ren,ondfir 
•oodaoige vnrei^koriDgh ondc Toorderlgcko r-onditien, ala bcvonden wird 
tam di<tD«t« vand* Romp* rnidv dvnolver r<»pQct tn convtvniwraa, oit4 Ul«t 
gowelt vau wapeti«n ona reubt t« maiatenoreu." Van OksM bud volgona bfiO 
wol niet in 't belang dcr O. L C. gehandeld , miiar ^i^dane dingen gean kwr 
o«iueud«'', moeaL men uii soove^l mog«\'iHt voordeol travbt^u ut U'«kkou 
nit wat i^beurd was. G. G. &, B. haddnn dnarom Djambi in hAtongelijk 
ge-iletd on Van Gent'a handeling „gq'u»tifioeerd." Pietwr Soorj werd met 
*en tiinko vloot tUa' oommiMaria naar Ujambi gt-souden , weUce ,aan««ae- 
tijuke mocbl omtront Jamb^ gLxin klegov \Toem baerdaa", «d nol «r Loa 
mrM> ital hebbi^n gawerkt, dnt .na ccnige dagen pitaiarena" (.aa«kmmct 
putinntin'* moet cuRd bobbin, klangt Van Gnnt) nndorstaand contract wN'd 
gCKlot«n [VgL Tiele-He«rea, Bouwttoff:en , II, Wa. LXXV, 830. 861; IU. 
bide. 113, T.V., 137, v., 163, v.v., waar 'l oontraot oak \i af^dnikt; 
Mae Leod, 0. 1. C. op Sttmatra, in Ludisuhtv Gida, 1908, blda. 1913, v.v., 
19SS, T.T.; onuitgtfrvf* mistivt ran den t^-grrang aan 4m G. G. „pcr»ifvr 
Mn Btndt", 1 Mtiart J643, tmuilgegerm iwtmetu toor Swry, 29 Mei J8-t8 
m joumaat van Sourjf, ona.) 



I Vit bet Coatractbook. 



4.08 



ORVEILALE NCbERLAXUSGHZ QEOCTKOYRGSDK 



Tmctoedt entie ncooordt, gemaeckt ende beslooteu bij 
d' Heer CommiBsaris Pictcr Si>urij wegen den irtaet der 
Vereeiiighdc Onstjudisclie dimp' in Oricuten uijt uutlio- 
riteijt van den Ed. H(*r gnuverricur generaol Anthoaio 
vau Dieuun eodc H"" Kadou vau India, bij instrnctie 
dato 2^"' Maij 1643 daeriue g'onloniievrdt, ter eeiider 
«Qc[e (leti paugomu Buptitij Auum van *t laodt Jnniby 
ter sndereri zijdeu, vuor eeuwigli ouverbreekelijck , de»ea 
8" Jnlij A" 1613. ja Jambij. 

Ten eersten sod contracteerdl den commissDris ^eter Suurij , dat 
ikllc de gene, die in Jatabij comeu om hun coophandell (e drijven, 
verraogeii geeii Nederlandera deselvc te verbieden, als Siammera, 
Chineescn, Macuiasaren, Bonieera, Jaranen oH'lt! eentge andere 
n&tie vau wadt conditic die mogt-u veseit . met ufTlc sonder pMsen , 
wanaeer um de Cost um de Bijer Hintsm ' Nourdtwerat toe »eii 
dc revicr Tonkall cnde voor Jdinhijs rhecde is gchouden gewrcast 
eude z-jo eeiitge vaertuijgeii bJuneu ilese limiteu gcuomen ull'te 
verdestrucerdt, sal] deu Pangeraii daerover aen den Heer Genej&ol 
schrijven ende soo 't billick is sail reght gedaen off betJielt werden. 

Ten andercn watini-er ectiigc .lambijsf; raertuijgen in albasmdo ■ 
ofTte coopbanddl imer d' Oost offtc MatRmniiM; Iniidcn tardcereii *, 
sullen allvooren liotnvin moetea aeadoen om passeu vau de Ed*" He^r 
Generael le vcreoekeu , aiiders tils vijmiden aengehaellt werden , maer 
8UU uuer Zium , Combudia. PuUmij , Psbnugb , Saugura, Ligor, Johor, 
baer voijngie moghten uemen, suIIcd paa van den Nederlandscheti 
rendent in Jambij inogcn cijsscbeti eude uaer de thin quartieren 
tendereudef gebuuden wweu Malacca aen is duvu. 

Ten derden zoo begccnU den Patigerati vier sabundarcn 't wclok 
bem toestaeu *, allsoo bier van met is te brengeu ende soo seggen 
van outs eeu gebruijck ia geweesst ; wuuneer den geprucureerden 
peper aittaden eude reiveuden, sulleu vuur 100 picolUaen de Paugerau 



■ Ajcr Itam. Vgl. KlervuOr, bids. 2»S. 
3 AmbiMstdie. 

■ Sulinjffout voor nt«ud«ereu". 
* Wat uatuurlijk kontBu voordeCDiiipagnieniftobraclit,da<irda«>.inlaiidaobe 

ambtAoareu emolumouteu trokkeu uit doo peporiiaad«l eo j«deii) Jlukveii- 
meest«r" veronoerdoriug vui laal«D beteokeode. Houry bnd Kevmiigd, dat 
voorlaan iiliiohbi twM aabaodora ia DJambi euudon z\ja, m&arhu mocHl op dlt 
pimt toegeveo. Trouwcns in ayno instructio wor>1t hflm gelut, ia kl&mic« 
beden toa te g«veu, ,alK 't prinoipBebts mavr g'aocurdMrt word." 




ocm^Dioecn ooifri.«xn 1909 — LSOO. 



40* 



b«iHl1t wtaim 8#; lie safaftwl«r * £& owSe 10 B am de opfpHBCts; 
iMtriiboTen ma <i« sabBadftcn tmt gahaw rnvtamt vivr toppr mwoee ■, 
■itaB** 3 K'^ ^Mffhs ml bdeo : rttde rariBfcr it achepoi rertnckaa 
*(0«r attdnnp* »f)il R*. CvoBttKlv tut dc mqU vvoImi J«r MogvUnghcU 
eugMoeaeA, de Mrwrnugr. t' dj vitt, roodt, snrt, sail tnaer oea 
deedl, atlvacr *i »chooD nn ihi«ttdertia&de conleureit, du^ rer- 
»che y d ea agndv. svllen ala vovcru vvrrutl(rcud« bfUdeu. co^lc wmQU«cr 
19 ttma. tiedn van roufaa irii dea I'uigenMi, sullru mcde rijff 
dietgeJijeke den s»baiidarcn gcgereu ircrdai , I wrlclt cuml l« twdn* 
gen vau ijdei aortecriage l\ deodt. 

Tea firrde mtl, iratin«er peper aflladeu. roor larnt van gder 
sack een vaitij affg«Uokkcn \rerdeii. 

Tea Tijfden aoo »11 ommatidt wie hij iij eenigv peper vau bier 
^aiogen uijivoerea dau alleen de Nededaadvrs cnde bigetlsen \ 

Teu ecsteii soo wauaeer eeaigvii vaii *8 Coinp* slafen nutfjliicii 
oomeo le tcrlonpcu rnde hou ondor 't gebiedt van deti Paagefait 
offle aodere gitwtea bei^veu, sutleo de Cump* rej>iilriil«-u wcdnr 
ter fa»ndl gestelt; ju^lijokx, sim ook ccnigli vau Jambij!> voick 
'moghten verloopeu ende litiii nuer B«t'' utTle ergeiis clldcru, wncrt 
^biedt siju hebbeode * , al« vuureii wedeniiu den uij^irunar ter haitdt 
'^teUt Tcrdcn. 

Ten aghsten ' soo eenige Chiyceaea deu Pangcrau, rato Mam 
ofTtc aiidere groteu tcebehorande , aen de Comp* schiiUdiglL warm 
cade ^allteu mouhteu begiieu, eiilleu Cump* rrcideuteii iu Jumbg 
't selve allvoreiti aeii deu Pangrmu moeteii te kenncn ^veii. Jus- 
gelijex 900 eenige ChineeaeD ' buijLeu Comp' logie Jk-hnldigh zgii eu 
nil deu Pangeran regbt ducrovur mugeo du«u ; nlttmude de Cbiueoso 
schulldenaren binticti Comp* wiioningeii rcnidiTrrnrlii , too imder 
ijmant vau de Groteu ia Jambjj, jae tot deu Paugerau lupemiou, 
haer moghteu wiUeu begeveu, sullert gehoiideti Kijii, dctiMllvBii 
wederom acu 't opperhooiTt vau 'I coraploir te bebatidigvn , koo w«]I 
vau sullcke ale undere die huu iu de Comp* logiu begoveu Iiobbeu^ 
muer wnuueer baer mughu^u veroonleelen bij juatiite, liner iiaer- 
getaten goedereu. slaveu eude slaviuueu deu Cspiteijti bij iiiveutaris 
overgeJeveidt wcrdeu. 



> Schrijflroiit vooi' .Hkbiindar*" (Zie Boumtoffi* , HI. bids. 184]. 

• Vgl. hiwT«r, bldr. I6B, r.v., 174, r. 
■ * Nl. de Nederlandftra. 

^ Ben tepBua voar ten Mveaden: er u nieta nilfelatvn. 

* XL vrye CtunooMa (VgL Boutulaffen, bldjL 164, aoot 7). 



410 



OBXEK&LB MIDKEIdUIOSCBI QCUOTEOTIKBDE 



Ten uegenden soo wnuneer eeiiigh groot offtc cleen schip , wu- 
ckans > otfte ander rnertujgb van de Comp* op de I'aageniD rheede, 
de bhaer alFte in de revier moghten comen t,e stranden ende sUeoo 
le verlieseu, mill den Jambijiiees sijii hauiluu duer uiet mogen 
nciwlaen , 'i Kij van g<»cluit od'tc ijets iindcre, inaer wall tot het 
hergen der goedereii Oomp' voick behiillpigh zijn. 800 medc nlle 
vaertuijgen vnri Jiiniljij up olVle oiitreiil] Hat* sulLx overoomeude. 
mil den Kd* II' Geneniel mede t'seilve onderworpeu blijven. 

Tea thiende eoo siiUeu slle coopluijdeu van boT«a, bencden 
oflte buijtfiTi comeriric, vrlj hun handeil tnogen drijVen iu peper 
met den gcenen die 't haeT belipfft eude nieroandt wille onder- 
worpen xijci '. 

Ten eltfden dat C-omp' rcsidenten een honten pa^rr mtitotn de 
logie sullen mogeu mnkeu, otitrent ijder houdt van vijiTtivn duijm 
liitk, dner van een maat ter handt geatelit, dogb dicker bevindeudr, 
sail den Patigomn desellve irederom mogen uijtrecken ; als mede 
wcrdt gecousetitcerdt up den wcgh met bambcKseii affgeBcfaat ende 
mft twfe poorten bij naght magb g<*slot:ffTi blijven. • 

Ten twaelliTdeu 900 umiineer eenige peper bij de Nederlanders ten 
outijden, sonder weteti vau (It; sabtindan), geladen oiHe gealoken werdt^ 
ssll deswlve pt-per, waiiiieer 't faict [uitcomtj "*, vuur prijs verclaerdt zijotJ 

Ten darthicjiilc watmecr den NcdrirUtiLieu resident uaer buvea zaUl 
xendcn, om tc hniidelen olTte Kbulldec in tc manen, zai den Pan- 
geran zulcx niet wederiioudeii, maer bij alldieo eenige onlus 
tnsschen de Nederlanders ende bet volck van bovcn door den handt 
moght comen t« resuUteren , den Paugeran hem met gulcke qaevtiA^ 
tiiet tnoeijeii noghtc reght dncniver uijtspreeken; dogh aoo dea 
Nederlandtacbon resident nae boven moghten senden om scbullden 
te jnucti, m\\ dun Panguran zijn eijgeti pas ende vi>lck dacrttic goven,. 
om henevens Comp* dienacrcn als gesHjtd(:>»cllvp te tordercn. TtrwtjU 
alle de cleeoe riviereu ende boven gelegen spniijten van Sijn Hoo{ 
heijt deu Pangoran aen verscheijden Cirooten ende gequalificeerde 
persootien aijo Terschoiikeu, »a11, wauueer dea Nederlautsen resident 
om iu desellve te handeleu, mogbte senden , allvooren met ijder ri 



* Wuikang rVgl. Bttrychpiudui , T, bltU. 488). 

* Dit vtas vDoral g«i-iolit tegen i» CbiQe«a«n, velke de pepert 
dvongon, met hen hutdnl M driven (VfL Bouteetoifm , III, bids. 16&, ooot I),' 

* .Ommv dAormodc voor t« com^n de oulieijlt^a vfta di«Tea eado Aot Hau 
tanun* wr«valmo«dig«" {HQHuiatofim , III, bids. 16S, ooot &}. 

* Vgl. B9HKtto0tn, m, bids. IfiS, ooot i. 



OOST'TNDISCHX COMPaOKTI IflOS — 1800. 



411 



<ie geaeijde grooten , wieri de spruijt otfte revier Loecomt, licentie 
Tersockcn endc contractr^^reii , alUoo een oodt gebruijck is ende door 
den I'ftHmbnhangh ' iugestelt zij. 

Te veertiende sail den daetchin , wttenned« den peper ontfangeQ , 
cleeuder iiugU grooter ziju als derigeeueu, die te vooreii Cump* 
resident ter handt geatellt ende aUtijC gcbruijckt is gewecat. 

Ten Tijfftliictidi'ii waiinfer onse aeii tc brcngcii caigasoenen , schoon 
10 packeu van ijder sorteringe, sail Comp* upperhoojft jii Jambij 
geluoff gegeven endr mner ecu pack geopent, jnsgolijcx 10 - pnoken 
allc v«n diverse surteriuge becomende, sullen ulle 30 geopent wcrden. 

Ten zestienden wanneer eeiiige Jarabijacbe vronwen iu de logic 
met de NcdcrUudere olltc Comp' lijffeijgeuen nioghteu conieu te 
Terlopen , aaJl daer nvcr van don Pangomii olfte aiidere geen reght 
mogcn gedsftn wcrdrn, macr eeiiclijck crn ijd«r wacrsfhunwftn, dot 
hun vylck verbiedeu, met- de Nederlandtache olTte geseijde lijtf- 
eijgeneu geeu cuuversatic hnudeu eud« met eenen belnsslen. binueu 
Comp^ pagger nict meet vcrschijnen. 

Ten seventiendeu : de oude eude uieuwe scbullden begeerdt den 
Ueer Generuel met reght van den Pangomu die in gebrceke bliJTeu 
ende niet connen betalen , desullcke persoonen door lasst des Conings 
■ gedvongen sullen werden. 

Tun AghtiendcD wanneer eenige Ncderbindcw haer moghten comcn 
te verloopen, soo sail den Pangoran daer over geen regbt oirte 
jnstitie mugen doen, m&er den H"* Generael sulx aenschrijven. Jns- 
gelijkx suUeu de Jamkiueesen de^ellve vrijheijdt op Bat* geiiieteu. 

Ten nitgenthieiidiMi op f' uijtvt>«ren van den [>e|>fir ja mede ge- 
ac^ordcerdt, Aat At Ncdcrlandcrs ende Engctlscbcn , dewclike aUeen 
desellve gnudeeren ende genieten, ook gehuiideii bliJTen, gvlijck in 
Toorige tijden, * Zijti Hoogheijt den Pangoran revier yoor ovcrlasst 
van vijauden te bevrijdeu. 

Ten twintighsteu mo is mede toegestaen ende geaooordeert, bij 
iiUdien de Nederlauders hier iu Jambij tegens d'jniauders in qtie-stie 
rakeude, dcu Nederlandcrs deu audcruu muglite cumeu ie slavn 



^ Palumbanger ? De sank its mg niflt dtu*Iutijk.UAaheiHliu.aop<leiaineagiiig 
Tan Politmbang in Djanbi's binii«nl&ndM!hi> iwiagclegeatieilea ongCTMr l€8S 
(TgL Houw>tttffm, n, bSdx. XXXri, l,XXVV)?? Mut dan xou df. uitanikkiag 
,oudt eebruijek" minder up Iikk plauts cga. Of in }iet ean OT«rblgfMl van, 
oudorR botrokkingen mfit Palembang? 

1 Hchrijffout voor 20 (V^l. BoHWMtaffm, m, bids. 168, noot 3). 

< Vgl. Bwmt9/rm, II. bids. XXVIL 



412 SWKtMAlM JTEDIXL&naCHC elOCnOTKKKini 

offto qnetoen, jnagelrjcn dec JDUnder deo XederUoder salx mogfaie 
doea s'^Dder de TemieDipDge dn dootlts, sail dec Paogono met 
den X^d'trlkridtMrheo naidcol jiuvtttie eode rfght mel de anderen 
mttfiKn adminustrrrcD , nwer mekeD ten vederzJjdeOf zoo veil t%u 
Zijn H'ff^njt volck io Bat* als O^mp* dieoaefs in Jambij, cansa 
mortia 'MoMroereDde, met den H' Genenel daer orer per geachiiff' 
te CfDsaleeFen ende naer beviodiag run saekeD tcr plaetse, daer 
het delickt g«da«:n zij, jontitie ter executie steUeo. 

\r.tam jut Xedeiiaodts Comptoir Jambij, adij 6** Julij V 1643. 
Waa geteekeot Pleter SoDrg. Ter zijde van de naem stoot em 
zcgell op pxjde lacke gednickt eude bij het begiu deses het zecfrell 
Tan Zijii H<y^' gedrockt. 



CLTII. ABAKAN. 

Aagnstns 1643. > 

Van I60S (1W)7?) dAgteekesen de ecrste aaurakingeo der Xederlacden 
in<^ li>;t toea zelfittaodige rijk Arakan aao de Ooatkust d«r Golf van 
bonf^alfln. De verUigenwoordigerti der O. I. C. te Mazulipatam (vgl. hier- 
vVir, \>\iz. 45) wilden dien haodel beproeven, en omdat de vorst in 
Arakuii Itiin xijii wetificli daartoe had te keimtio gegeven, en omdat juist 
in Hj(; daiftsn ,\u:t f(Hwnlt van den (inland.snhenj Gouverneur tot Malisi- 
pat.iiii dangelycx watt toeucimcnde" en men tioopte , dat men , alit de 
pot{ingi:n in Arnkun gnlukten, „di! Moorcn van Maailpatam ende Choro- 
mnndel tmi-.k w*-! wut fyndr-r (zoii) diicii ainfihcn". Pieter Willemsen en 
.Ian Oerrytwiii weidi-n i-r hoen gezonden door «don Eeraaemen Roet, 
van MaHilpntaiii ftn Petapoli'". De H^^^^iick" ontving hen vriendelijk: 
oiirloK tvgi^n I'ligu en minder aangt'nanio vcrhoudingeu tot dc in zijn 
rijk (in in I'egn govtirttiRdo Portugeoz-cn zullen daartoe, behalve de 
lio'ip op winittifitvenden handel, tiebbcn mi'-ngewerkt. Van die commercie 
kwnm vourloopif; nifti4, omdat de unzon op de Kii.it van Koromandel 
Mli;(;litH .rUiynii middol" hadden „om tsulvu met proffyt uyttevoeren". 
Liitijr (KJIO) w(!rd .do saecke van Arrccan by de coopluyden op de 
('nuto li^gt-ndn van diiynd(!r inportantio gchouden, overmits de cleyne 
pn»lf'yt.en die daer vallon oonnen ende de grooto oncoaten die deComp'o 
voon'niHt Hoiide mocten do»^n om den Couinck weoder in syn ryok te 
biivi'MtigImn, dnwiilck tiigonwoordiuh heel in troebel is". (Vgl. DeJooge, 
OpkofMt, II, hldz. H(l, v.; Ill, bldz. 77, v., 285, v. v., 342, v.). Toch 
blodl' Arakan op bet program, handel wcrd op dat rijk gedreven: sla* 
v<in (u. a. Iterignloezeu on nndorou, door menschonroof of la den oorlog 
door Arakunn bdhotirachor verkregen) en rijst vooral daar opgekocht. 

' Uit Lot Coutraotbock. 



oovr-Txotscsi f»iirjLe:cTi lfi02 — IdM. 



413 



4Ur gifliMii, Ow* Ckktacq w«rd ««)itar ^e*dig ■■*»• oy g t b rohwi, iaar 
d» ria - wt anfel nM HmMi .T wan «• WMMbta^. rovpt Vutas 
labn&tM i« Polittt m MM Mlir^v«n un Dt CkrpMitMr ah , dst .aae md 
anatit ^uUB B OW* noekt votdcn; oass n*u* U i atnaiii hy »X 4mar 
MiligfMae priaeM an gnatuk gntmA tu clvooMtel^ funuki". NiM- 
liifMHiiiilii desaa liftfBlUa ««rd oofe th&aa (U huhlel ToortfoaM, 
wawaa twat windMid* b«rieht«D io fc o a iaa : ^ TT^burg«n van B»teTia 
B*mm BMda aaa 6mm ooauMrac d«i^ CMc <U lUnohandsl bleef voon- 
(ua, «M« be* oof o-L op de .|>eDpUti«" van Baada. Qeamw c JH ppMi 
vndaa OT«r «a wMr aau- Aiakaa «n Bauivia gaaoadMu Voor dtt a* 
bleven X«derUadacbe koopU«lea ««mK«a tyd io Aiakaa ovar (o. a. Adsoi 
■nt> Htnien, ISW, 1637; Xrvat van dea H«lm , 1640 «a -volgcDdo jartoV 
Maar Moa waMn kec ,lK>n^lu> cmirtoogco ftiid« oomplamoaUM, dacr of 
Mm wvaig* «ffMt«B volg^Q": d» voret van Ankan to tvat Grootao 
varan laade abt af fcaang raa ••& ,monopoti*Mi oft« bcpMJdca handal 
wi ^ aa 4. yw ti a r an ooaer «>opmaiuKhapp«a snda opJiain«loo rati rntourMi". 
On^kawd ««« m«n ia Arakaa iii«t wrrodto or«r d« wi|s«, waarop 
anas \ ortacan woordiyera optradao. 

Aread van daa Helm, bet ,opp«rbooft dM comptoin aldacr", bl«^ 
b«t«r dan lijn roor^ng«r t9g«n tDoeilykhsdenbaBtand. Zijn tliDk,t«g»lgk 
taktvol, opuvden w«rd t« Batavia g«vaardB«rd. Maar hg was oak .bg 
dan Co&incA in goftd^n aanaien onde g«ooot van denMtlvAn grooc« rrant^ 
■ohap", sfll" waar by <|jiin macning in prakt^k bra«ht, dat .d'ArraoanUa 
naii« •omt^'u met stijve sporan beivdan di«nt." Hvm word ond«r«taand« 
feman v«rie«nd (V'gl. Dm^k-Stfi*!*^ 1624— tSiB, piuum; oww rt yiyw u a 4»- 

J$14 tot JSIS, Muir^tpnm dafwwiw on Vitmuh tan G, ti. ^ J?., ;S/«a< 
i58«, MM VdftrantM aaa Bmi>i'NA*6*M« , 88 ilppa J8^. aaa De OiryMf«M-, 
4 bw. K3Si onuilg^men Gtrnnit mwit^, S Kot tea? , S Jmm. I69S, 7 
F«*r. JIS33, ■/ An. 1$X; (»tinlv«ynni m'. 6. O. A £., Ji JUacrf iSSS,- «(»• 
uilytgwen d^KuwuMUn 1639: Valoniyn, V, 1 f'rteraoMNdU) , «, hldi. 148). 

Traiulaedt Tan ""t firinaa dour Zijti Maij* io *t coniiiclc- 
rijck Armran oen den uppercuopman Artnt vau den 
Hellm wegeri* bcvordriogc dcs Comp" uegolie alldaer 
verieciit hcelTi, olc", l" wulrk luijl als vutglit. 

1005 ' jaer naer de Utjonche ouderdom . van liner regrriuge deo 
IO*" dagli int nfTgaen van de mane, jn de msendt Augusstij A" 
164S, Heer van *t gondcn hoijs, Heer tan deo rooden eude wilt«a 
oliphant, Heer code gcbieder dcsvr wepelll, Naniliidrij. ' 

Jck gebicde mijn gtoie Ammnto, Tiajatarebreijn, NalaJiwemrebreijta,* 



■ T>t!ste fout Biaai in 't handsohrifu Troaweiu de datearing Uat aaa dui- 
J«l|)kheid te wenatdiea orar. 

* Nacabadigjri (1638— l&lfi} bij Sinkri>, Mamtut, I, p. 888. 

* Bigennamon? 



414 



OENKRALK NIOBBLiUtDSOUS OBOCTBomaDR 



gouveni«ur Imijader reght«r eo sliQcker baudt, Coatuwaet, ' He 
snUa, Copt4]uwn]is(?], Autwanto'usa, Saupo Sioques ende de meer 
viiritfitenri) van de schepeti , dat se d«n cnpit^ijo Arent van Atn 
Helm WBsscb, gommelack, cnschomba, jiidigo, gruff wit Hjvardt * 
vrij en liber sullen laten coopen : nelij en rijs, in mijn landb in 
oTer?loet, ouopt; in Dcliaersbeijt zijiide, ci>upt vcijnigh; naer dewa 
mII ick mijn goedtdnnnkru daenrnn scggf>ii i^nde U ordre stcllen, 
wacrnaer ghij U sullt hebbeu te regulceren. Soo hij nelij will* 
ODopen tot 500 carren, stoet hem toe ende geen nelij begeerende, 
soo laet hem 250 carren rijs coopeii van dit jaer. Wadt aengaedl 
alaven, soo hij die witlt coopeu, laet hem in B«ugalene ' coopen. 
Die daer nicaw met de armade aengebmght worden gereaerveerdt , 
die eenigh handtwerck couneu die ick oiet will toestaen dat hij 
coopt; hicr ill inijn goiitrijck landt, lai^dt hem datT nlvt ueii slaeff 
eoopcn. Dit ellcs gcbiedc ick eii begccr dat naeigcoomcn sail 
werden. etc". 

AJldiis gedaeu en getrauslateerdt int Nederlants comptoir Arracaa, 
dcseii 25 8ber lfl*3. Naer gcdane collatie bevornlen l' sellve met 
pmcipale tirman, dat in de Moorache talc is, I'AOCordeeran, 



CLVIII. KALIKKA. 

27 OctolMr I&13 *. 



I 



De KelditUioid der owiooukomst van LSMaart l&48thiorv(Mr,D<>CLIII) 
wcrd door den SiamBdicn gouveriLoiir van SoLinga niul roetKtouta erkend. 
Hvt tttuk wa« opgeuiAakt in bi*t isiiuncMch , mnnr by hct verlAlen inhet 
M)il«iKah waraa foatvn gwmunkt xoudiit d«SiiUDMMinheUluit var»cluld« nt«t 
den MAl«taohcti. VolgiMu HnrmnnMfin vtm h»l biMlrle^pr^ von den kant ykd 
SaJniigu's regeeriiig. Zi^lfo ontktmdu d» SiniuKiJtf goiiverueiir |;eheol d« 
gvldiKbuid vau hut sluitou vku Uotvoulcftct: hij t.ool)kandituietdoeaop«i)tea 
getag, mnOir moest daarvoor hfibbmi do tDCBtetnmiag vaa hoogcrc aiitori- 
toiUui. Oe Hoog« B«^ering wilde oiet dad«lijk forach tf>g(tu hvl staatjt 
opired«n. Nog dtm 89 Sept>. I&18 «ctirRBrsij :i*d Van Vlu;t,deagonvf 
van Slalaka: ,Voor eorst Cdieut) met d« welvordloiid* sUafl* van dan 
Salanger gesiMUlecrc, tor t\jd boqiiaiD« gcIogeiithAiit beoomen, om nifrt 
alleen d« exeorabelp moort (si« hit-rviidr bids. iOO^v.) rvobtvaerdigh Ut straiTeiiy 



I EflD titel; vgL Taloatjja, Chor{imand4t, bids. 144. 

* V«!. Dagh-RrgvittT 1838, bid*. 28, v. v,, 35, v. v. ; MJ?, bidr. 41, r. 

* Sahryffout voor: ,in Ijengnlan ai* coopwn'*? Oak dn volgondft woord«a ) 
oiet volkonms dmdc<Iijk. 

* vergtitiomOD iiit liccrM, tiautittoffeii . Ill, blda. 170, v.v. 



008T-IKDI8CBB OOUPAONUG 1602 1800. 



419. 



maOT de Comp* vaa dkt thioryck «yina<) roloomea u^ vencocii^ren." I>« 
ontv&nger tui Malkka, Jnn Jhikbooii M«aiH, word door Vttn Vlintiuuirilo 
tia)cwamer«u gCKoadea , ook tiA«- SaltiUKii. DiiiLr tiad Uuaiu ivor oavoof 
EJnhtig es flnlinbbttlijiE op: hjj oun wui paar lioogv kmbtetiivren, die il^ 
,'« Couip* htiiJMiuKe" kwamuii .diBiourereu vaut (■<mtru>;l", |ti*v*ng»»n. To«n 
m«t Keweld gedreigd verd, moi^at bij hou oatuurlijk vt^jlateu. Toch word 
ondontwuid ooatraot door horn geslotun. Word dit iuig«komaii, donaou, 
volgens llBlaka's gouvnrnciir. SolaogA .i-«ii [ilnulse vumedalyvko appft- 
nmtivi voor d'E. Oomp* xijn"; xoo nivt, dnn ikiu(1«ii w^ in d« ov«r««iii- 
konut e«n groodttUg hebbeo om Utor diuirup ooit renbt tu kuaacn baM«roi% 
(Vgl. BcutMtoffm, HI, bids. XI, 170, v.v.; omtUgtgntu mMttittti tun Um^ 
matutm mm dm O. U. , IS Juni tStS; raa I'lin VUH aan G.il., 14 Mtfi, 
19!aO Jini 1643, 31 &K. IS13!t3 Jan. ISH.vaitO, (?. it S. atind^ngomiftmeMr 
van Jtf«Zdfta. 39 Sept. 1643). 

Coutract ende bespreck gemnekt tusscbeo den Omona 
Peth 'rchiuiiati Cisoucrau Tchau Moenii SaUn^ih ' 
ende den E. H' Jeremias \'an Vlict, Gonvfrucur eiide 
directeur der stadt eude forteresse vmi Halncoa &tide 
desseltrs resaort, mitagiiders de boclitc van Siam , Pat- 
tanij, Saiigora, Hruddough, Ligoorne. T'chtiija ' ende 
hicr over de^e tiui[utLrlJ«rs)} compluirkeiis vsti weguu 
d*E. H' Aiitonio van Diemen, GoaTeroeur over den 
staet der Vcreenigde Nedertaiideii iti Orienteu , ter 
eeuder endc ter aiidere zijde geinaeckt cnde vpraccor- 
deert bij Jaii JaiisK. Muiiie, uulfiiuger, tuiutnuguagU 
endc sabnndacr der stiidt tsiide fortresse van Malacca, 
wclcker contract bij desnn .Salftnghsfcii gouv' voor bon- 
dich gehoudeu sal werdeu. Ileliiugeude den eiiormen 
muurt snl daer uver niet besoigneeren , maer moet sulcx 
op Maiukka veraauckeu i^m geslist te werdeu. Wetcke 
accoort bestaedt in dcse vulgendc artijckelen, te weten : 



EcTstrlijcq, dat de Hollanders haere aen te brengen waereri, coop-. 
mnnBchappen ende contanteu sullen mogeu vercoopen aen die geene 
die thaer geraedeu vint, [sonder dat d'een off d'aiider, iiiemaut 
nijtgesoudert , de beste »1 uijtkiesen endc dau uaer zijueu eijgben, 
appetvt taxeeren. 



> De gonverneor van Salonga. 

* Alien aon dc Oolf vao Siam: Pataiii werd door »«n kouiui^in b<uiti)itrd 
oudor Sittma opporhoogh^id ; Siseora , Bordelooc , Ligor, TicJia^a door StiimKvliQ 
gonVMMuni (Ygl. 0.0. DafS'BtgiMer lHl~l«ii bld«. iaO;en Valenlijas Kaart 
«iH . . . AMMfra (ea Malaka) in V , 1). 



414 GKsnuut ytaxxLjkytmcBX. cbocisotzixiic 

Ten tweedc. du dViwe ' dm liii eode isdcrrt- icIuitK 
wmder wrojcli tteletse] ni'jgtD c»pen off m»-_Dwrcn t»j, ? si« 
gtrwsdt^u viat, du den Gyav' dit Diei m« e»l»eiieu 'r. «] hetwwssrs.. 
geJijck da^lijcx «;tid« MtMRu end? atidcre heeft geda«£:. 

T«i) derdfrn, dai nienumt met unie^mebieo offu swrvuili^cx w 
Terttjedeo, beluteode. mrt met d'onse te htndden oflt« vm 's 0:wi^ 
■»oouirige le TerblJJTen, 

Teu Titrden, dat dt Xf^erlandeR met geeoe nienwt faae&wii- 
tige Uiit«a offte curtnijmea sal bee«-an-n, maer ahijt de HollsDdcn 
w«i e«tracteeTt ende gcrttpecttxn verdcD ende dat zy met dec 
eereteu, aU reti te Tenuackea hebben tot iuaeD ran Bchaldm. op 
'*t ifKMidichBtv gehulpeo werdeo ende d'E. Comp* roor aadere adial- 
denaen geprefereert njo sooder tc^Dse^eo ran iemani. 

Ten Tijfden, dat de bitaen eode gefnchteo ab do legenTooididi 
«iJD, ovenl ID ziJD lact gangbaar ende aangeDomen veiden ende 
vaDoeer dea Gout' eeoighe cleeden id Comp* ToooiDgh wil coopm, 
aal H selffde doeo , «!■ de Comp* schepen hier zijn ende daemaer 
niet. opdat de priji bij Uopperhooft macb gemaackt verden, dat 
all dsD betercoop «al bebben sIb de gemene man , maer daer nfter niet. 

Tea 6**, dat de Nederianden altijt door goede ende oprechte 
tolcken lallen gedieot verden, opdat door geen oabeqname p'soonen 
abuijseu werdeo b^aen ende daer uijt moeijte, twist ende oneenich* 
uijt riJM, vermitfl gelove, dat 't aen d'onse niet manqneeren zall. 

Ten 7'", dat in gevalle zulcx geschiede (dat Godt verhoede), 
tegen UE. ' ende U onderdanen van onse gemeene man overlast 
gesr^hiede, sal buIcx aen tVjpperhooft te kennen geren , opdat hij 
sc HtrafTe ofte, de zaackeu al te swafr, naer Malacca senden ende, 
indien tV>pperhooft zelfTts yts mis dcede, sal de clachteo neffens 
getuighnisse nacr Malacca senden , versouckende dat hier ran daen 
gelicht ende g);»traft moogen warden. 

Teii H", ter contraric sdo vmant van Gouverneurs onderdanen 
ofte (lieimcrs yets misdcde, t'sij bij nacht met steelen , qnaedt doende 
ofte (luetfwjnde, niet wtgesondert, dat voor quaed doen wert ge- 
reeckeiit , sal de selve naer exegentie van saacken volgens de 
Siiitnn(;h(- recliteii mcde brengende stratfen , souder imant te ver- 
acltooiinii. 

Ten O*", /ijn K. cu snl niet gedoogen, eenige handelaera, 't zj 



' Nl. dti iVodf^rlftiidcrK. 

• Da «"'iv(Tntuir van Salangii. 



0OBT-1NDI9OIIK OOMPAaNIB 1802 — 1800. 



m 



oocq wat natie soude mogeu wesen, geen ter werelt aytgesondert , 
•Is eenelijck de Nederlanders, sonder pase>en van Malnccn te thoonen , 
loeteu uegotieren (uijtgesoiidcrt de vacrtuijgeu met mautimeuteseu eude 
fruijten); docli soo waimeer de Gouvenieur die p' force wil laten 
inooineii, ziju thotic van soodanigc cleediMi trei-kende, dc reste zal 
bij ^t NtM^erUnts opperhooft alhier gecocbt wcrden ende, no niet 
villende vcrcoopeu aen Art Nederlanders , sullen vtrtrccken , nftr ten 
waere den coopman die uiol aen en stondirii. 

Ten ] 0", eode sm) eenighe pa^sen van Malacca verUruneti , suUeu 
soodaiiige vaertuijgcn volggens hacre pns»eu laten uegotieren, velcke 
pas gehoudcQ sullen ziju aeu 't opperfauuft le vertooueu , desellffde 
niet goctvindenfdc"], zal den Gouver' aengeven eude daermede han* 
delen als int voorige artijckel eude boo wauneer den Qout^ sent om 
zijn tollrn van sotKlaiiigv vncrtnijgcn tc iuneu, sal gebooden sjn 
den NcderEanta n'-aidcnt mede te nrmcn nm te zieti wat dett barck 
ziju tadinge is. 

IVn 11*", soo vaoueer eciiige Taertuijgheu met cleeden dtle 
coopmansnliBppen verwrhijneii PtiHe harre gcrechtc toUe betaelt xynde , 
auUeii Terobiigeert wesen, de resteerende goedereu aeu 't opperiiooft 
te veroDopea sunder simnlatie van eeiirge tc Terswvgen; ter coDtrarie 
daer nacr veruomen wert ende beviudcnde dat eeuige coupman- 
'^schapperi vcrswegen nfte vercocht haddn, aal aoodanigc nachrtdas 
verheiiren xijn vaertuijch, volctj, goederen ende caopmanschappen 
als mede die zulcx gecocbt hebbeu, vniuwen. kinderen, huijs eude 
hofr, allc wetcke confiscatie sullen belaalt werden de hrlfft aeude 
Oonv', d'andcr Hclft aen de Comp*. 

Actum int Nederlanta Corop' Oedjough-Zalangh desen 20 Octob' 
1643 ende getefckeut deu 27** daer aen volgende. 

Was geteeckent eude gezcgelt aen wederzijde. 



CLIX. KIJ8T VAN KOBOHANOEL. 

3 Norember 1643. > 

Dan 26 Oolober lfl43 had de opvolger van Oiu-deoijs (geetorven 16 Juli 
1&18}, AmMd UoQsscn, .den oppcrooopmui Lauroiu Pit cDdeacoopmui 
OoTvrt Cr»okoiti« Dwt mo good* Mtfasokiigiv mn •wn Pureiftwu p<wft, 
parm* apeotrgaa and* mriuqMo, ta aanaa / Ii41,l8 b«drac«oda, naar 



1 Uit b«t CoDtnctboek. 
7» Volgr. m. 



ST 



418 



GEMRALE NEDKKLANDSCUS QSOCTaurBBKDB 



Siasisr uoii Kutttpnuuijuk (vgl. btery^dr, bliU. 8M, v.) oin uot« vordertijax 
cot do TogeDopfttnRinM handol roor do Complu to obtuueroo, gesonden. 
Wtt«rop dit volgnnda twuvol d«n S Nov«tnh<u' ' mnl boafirmalie runt 
vori^re (hiervfitJi- hUt. 394, v.v.) gevoloht »." iV«l, [tagh-RtgiMtr 1043—1644, 
bids. 2I&. 3i7, 283— 2Hi, waar dnsn orftrofinkomM ook is ftfgedrakt). 

Inhoudt dea tweedeii caulls door Kislapaueijck ndij 3** 
g'""" 1613 teu voratfeke vuii d' E. Comp' verleeudt eu 
lfii4 bucomcn. * 



Vvk TnpBooLii ' Ki'sntapaneijck den gi;tuck)geii belovpii bij dcsen aeo 
den gouvenieur dcr Holland" deser cnaate CIlunilAndpIL wcgeiia 
d' E. Vereenighde Ousat-Indische Camp', dftt ftUe d« cdupinuuschappeu, 
die mijtienl'WPge in quDiititc van clckcii soorte von PalllncaltA 
sullen werdeu geeiJBt, niiju volck sohdcr tegBiiflpreekeii descIKu »ullen 
aenticmen en de HollBndtso balance en gewiglit outfnngcn , sundur 
dat oijt meer eenige dcrscllvcr, gelijck vnor deson tot M^hndu tb>d 
de Camp' is gescbiedt , wederom met de schepeii user i^alliaoatt 
sullen hoeven te vneren ; maer ick hebbe allreede mijne dienac 
belnsst, dat ftUvcrena den eij»ch rna cuupmsnschappeu aetiden, well 
oTcrkggRu sullen, wadt hit dteiiBte van H Singlcntc landt uuodigh 
hebben rn ooo haes^t dan (ie9e11vc op Te^fnopatnAin acncomcu, 
bij haer, soDals geseijt is, sullen werdcn oiitfangen. 

Ten tweedeu dat bij mijn volok auders geeue clewIeH , jndigo * 
etc*', sullen worden geniatickt dan haer bij den cwpninii uegeiis d*E. 
Comp* in Tegencpatnani in qunntii;- en qualite volgena de monsters. 
worden opgogeven en wat buijten gcmelte tnouaters oock quantit 
van d« mijnt; grmacckt wonlt, sail d*£. Cump' niet gebuudcu zija 
aen tc ni'mrn, mn<>r viTmogi>n snicx t<it mijncn lasste t« lateUj 
dogh sail ick aodauigc ordrc atelleu dat allcs cuDform de moDBtri 
■all werdeii gemaeckt. 

Ten derdcn geve ick U maght om mijtie jnwoi>nder9, residerende-' 
Op Purtuuoro, Polece«re ^ eude T«f;enepatnain mit^gaders de 



' R(>t nxpmpl&ar La hot CotUtaetbotJt Zteiand heeft, btddsU oob exemploar^ 
a Nuveiubtr. 

' SI. tn Hn.caria. 

* Dagh Btgiattr heeft .Topaco". Cmtraetboek Zttlaitd: .Topaoola". 

* In hut C'OatnirtAoek Zetland tin In hot Dagh-H^giattr volgt hier nog )i«t 
woord saipoier. 

* Hot Conlrattbaek Zetland liooft . Poo dec h cry". Hoogatwaanohynlylc ia di| 
«cne butoro Iczing, wnot men taX hior tc lOAlcfMi hcbbiMi mi't I'^ndleherri 
iVkI. i)ii^'J?(yMrr, 1643—1644. bldo. 2U1} jo. fai«rv(S4r, bldx. &&, noot 8). 



OOST-INDISCHK C011PA.GK1K 1602 1800. 



419 



dorpen off coepaus dtter onder gebooreude, tot HE. dietut, eenelijck 
betalende ordiimijre dagloon, te mogeii gebruijckeii, sonder allvooren 
de sabaiiduers dier pinetsfi i^erst om liceiitie tfi moeteu vr&gen, maer 
«eu ijder vau gvscijdc: jiiwoimdurs sullva bij dagh eii bij uagbt i^p 
U bevcli leu diimsU? gt'rccdl raiwteii sUfin ciide liucr, zij t urn t' 
quat wedcr als andcn iiiet vermogen tc cxcuacercii en bij wcijgeringe 
olTl unwilligheijt geve ick UK. magbt, du alUuIckt: iu<;t sl»g<fu te 
straffeu eude allfwo tot deii dient te. dwiugen. ' 

Ten vierden sullt ghijiiedeu vermogeii, soo vccll persaonen m 
aw(!ii dierist, t' zij 10: iiU: 30; 40 : tot 50 : te gtdjruijkeii als d 
sail goedtdunckcD, sonder dat dacrtoe aaer desen van mij beefft 
vurtier LioMilii'! tt: verenekni. 

Eijndelijk beloTe ick 't vfwtrstacndr; vasst ende onverhreekelijck 
te oaderbouden gelijck ouk "t cuntract en d'artijkeieu daer in be- 
grepeu in de maendt Maenlt dpse» jaers aeu il'E. H' gi)uvpnieur 
Areut Ganlenijs vcrleent; * en tot bcvestingc van dien sweeie ick 
op mijtieu vader Wencketapaneijck * eude bebbe dit met mijn eijgen 
handt oDderteeckent. 



CXX. JAPAN. 



D«cetnber 1643. * 



MTaTimiHtaTi Lema-ire (vgl. hierrtMr, bids. 3&6) verd alit 0|>p(irbaofd 
osier ftWtorfj in Japan opgevolgd door J&o van £ls«nick \l Nov. 1F(41 
tot 3h Ootob<>r IS43), Piet«r Antonissoan Orertwater (— 8 Nov. tft43), 
Jan van EUerack (— 14 NoTcmbor \Q4-ky Tcr gi^livgvnheid van di«D^ r«iB 
lUtar Yodo io Decnuilwr 164^ wnrdan hatn ondemUtAadfl „uiQUW« ordrea 
«Dde mandat«D vim 'Ifin K«iJH(!r inc Jnpatu t«r linnt gcntRlt, wfllckcrt 
oorroct tnuii«la«t Hijn E. nvvfiui d<- U>It:kno op 't hooi'l\itt gori'c^ouituiutder-Tt 
on aeobvvoloii wird, i«n «ijade •ijue Maijl* bevoleo altooa sonder d« 
minato foglo g^obaorTeert ca aohtarvolcht mochUn warden aode d« Ke- 



< ,Wat hierop toIcbd mI , ten fteosien d' ireroUai|d«B diolnnwtia door md* 
g«dBDt> uavulUe verloDp'.'u , ouuk op d'gMobUilffrde oleaJen uiet voor doit 
a«Db«st«dcD pnja bcltoudoa blyven cwnD«B., lean den ^*t." (Dagh-Safigttr, 
1643—16*1, bldx. -JSi) 

* ZiQ hiwvQor, bldz. 394, v.v. 

■ tmdiat (waC nirc sAi^r waantohijnlijk is) doxa naUc del9(^]fdQ in als dio vaa 
bldx. 837 hwririi*5r, dau «ou dt- ideDti£ce«riag van Pondicrcrorjj aie» i'on- 
dioberri eemiceo meerderva t^rond krii^ea. 

* OvergaDomen uit Dofk-BtgiaUr 1644—1646, bids. 196. v.v. 



4£0 



GINBKALI NinnLANDsrHIE QKOrrrKOTnniDE 



derlnnilor* w^ton, waomwr hnn t« r«^l«rei) hiuldea". Dfl r«d«nMit 
waftTDin d«xe bevolan iiitg«vniLrdigd wArdeo, tijtt Lwi dsele do bakCwW,] 
vroogvr int^dugoduiildfl (liicrvcjiSr, bidz. 888, 8i4 , 656) via loser aI^in*en«B) 
sard, decU nolccln niAvr speninlK, die in ie ncMa wordt^n BAngeroerA.* 
(Vgl. Nkohod, Jdjudn. 8. 810 flf; Dank-Rtfitli^ 1644—1465, bldx. 177, V. v.). 

TranBlset van d^ordre, bij deii Kcij«er ran Japan 
tot reglcmeiit Toor dc NedBrUiider* ben»«nt. 

Kerstclijck, bij de vorige Keijseren » de Uollaaden toegeetaen 
ende geliceotieert Hrrd handel eode commercie in Japan te mogt-fl 
drijveu ende, \ sij uuck up wat ptaclseu dat cumeu , guet tractemeut 
sulleti geoieten, dat alsiiu bij de jcgriiwoordichv Mnij* eode huoge 
overichetjt andertontil wurl vcruieuwt. Docb iodien comt t« gebeun-D, 
Swige HulJHiitfiL^he svhepeii ('t sij acri wat plnetsi'ti van Japan dat 
bet sonde vcien) comen tc anckcren , salirn dAt«]ijck st^cn dat 
Hollanders ziJD ' , ende de namen mitsgaden hoeveel voick op *t 



1 Hierni»d» wordt gedaold op don bvkondru 'ucht van de Cwtnoum en de 
BreakcQ* ouder b«v«l v»u MaarteQ Oernttwoon Vriea (1648), ,lot ODtdockiag 
van dfl nnbdkcndfl OosUtiiftt. TarlariAn, 't ooninokryok Cathi^jk en de Woat- 
cu«l vail Amcriua, mi1»gadcni de goud- eii xilverrycke evlanden bjr Chwt«i|i| 
Japan". (Vffl. P. A. Loupfi io d« Werkea van ons liulUuut, 8** afdeeling, 
I8AA:, op welken taoht, Jprao, onkHD van do Koorilcn {Itunip, tooD geaoemd'l 
State ii-i'ilftiid eu Uriip of CouipagDJe'a laod, dat voor d« O. I. C m besit 
w«rd gcnomeo) on SacboJiea (PaUealio-golf ol -boolil, dvor h«tidaiu-|^doopT> 
Baajt«daaD of ontdekt werdoo. 

Op do iarugr«i« dfr>H de QrMkflna .door nf>cerait«gt von v«rveraiBeh als ander- 
ainU" ondfir baval vuu Rmdnk CorucliaKOuu Sdiaep (de aohepen warea raeda 
vro«e door ftoriii vauelkaarEcalag^°)<>P'^^' '^■^'^ vau Juli I64D .de Imeij N»tnlH)" 
aao op d« Noord-Ooaikast van Nippon. Het was oovoontichUg in dii; dn^ti 
van wnntroiiw«u dur Jnpaaiicn iegen al wat tT(«Tnd«tiag waaonbij ^ebrijvm 
van :M November lUO Imd Cargn O. C & fi. uitdrukkeliik er vvor ncewaar- 
nohuod (Tgl. Ho«nM, ntman^p. Mt.), dat ,ingetn«ndonl<!,oo{Uioniceenigarl«Q 
radeimn hot Inndl van Japan mnt Ic^dige «chopen, op ou^wone plaatoen, 
maolt warden nansedaeu, imMiaderlieijt in deae itriola tijdea, ala waniMer 
huijteii alia diapuyt voor rcnipiedera van 'tlaadt Mudon wordeageauvuwert*'. 
De Nederlandera werden eeral Ti-iondetgk onlvaagcn. Eenige van hen , 
nndar wi« t{(ihn«p, gitigon nun land, mnnr vrprdttn dnar verradurlyk govnngan 
gnooineD «n later uaar Yvdu gevoui-d, vaax zy seed vrerden befaandeld Uic 
de ondervmgingen , vaara&n ag warden onderworpen, bleken doidelijlc bei 
wanlrauwen en de aditt-rdocht der Japanners te buooon opaiohte, vcrsterkt 
o. a. door den in 1041 tuascben Poriugal €n N9d«rUnd gn»Iot«>n vrede. Van 
EUeraek ward naar Yedo opuntbodcn, om iolirhtingen te geven en in X)a- 
ttember 1618 wnrdeu de gtrvangeneii vrugnlatcu (Vgl. Da§h Rtgitttr IS44~IS4S, 
bids, m— IM; Naohod, Japan, H. 301—305). 

S>9 mudadtolUMi van Sdiaep on de aj^iMn, dat ay Madtilaniloni wnren. 



OOST-INDIitCHB OOUFAaNIK IAO£ 1800. 



4S1 



echip 19 f ilini gouvtirneur ofie regnnt diet plaetse perfect opgeveu , 
getijck in Nnng»5ac'iui gcbriiijckclijck. is, Eiide bijaldien door sturm , 
tcmpeest ende aoder ougeval eeuige maatcn quamen t« verlie«ea, 
het schip gebrowSci'ii. «inle (ititrampumTrt wierd*;, siiilfiii Heselve in 
diurgelijcke gelegeiithedcn met aiidtrc mnatcii version ende met 
timmcrluijden geaccomodeert wordeo, opdat alles nae ejj»ch wederom 
rcparcrcn mogen, ende yordere in alles helpeo, 't geeue tot nmrtwcii- 
dicheijt Wgeercu. 

Ten tweeden, bijaldiea comt te gebeureii, gelijck ale desea jare 
met twee schepen is geschtet, met af ende nae dc wal te honden ' 
sonder H anckereu oft* hacr bekcut te mapcken , raiicr gelijck alsof 
eenich verraet in den sin haddcD cndc papcii hfijmeiijck ncn lant 
wildeu setten eu met geschat lU roen schietrnde ^ , auUen ge- 
sameutlijflk aooder nensien vnu persouea , *t sij HoUauders of wie 
bet Boude moge wesen, waimeer deselve betomen (als de 10 Hol- 
lauders iu Nambo hebbeu gecregeo) daerover metter doot gestraft 
worden ende den HoUautschen capiteijn in Nangasacqui dner medo 
over acuspreecken. 

Tea denlen, bijaldieu op Batavia, Taijuuau, in Hullaut ofte 
eldew comt te Tcrnemen, eenigc papcu voornemeiis sijn naer 't 
lant TBO Japna te gaen ', ofle dat de Fortugeaen en Castilinneu 
op *t lant van Japan ijeta wilden attentereu . suit in aller oprecb- 
ticheijt sulci de Japause overicheijt le keuneu geveu, wacrmcdo 
den Keijser dienst ende d''Hollanders voordeel gctschieden aaE. * 



Tot voorschreren poincteii wird uaderhant nooh een 
artikel gevoecht van deseu teneur: 



ateuido dfl Japaunflra wel beter, maar word in de be^uae iiiet boo dadelijk 
goloofd. In hot «erst ttchyoon tij ook niec gehsAl te k^q begrepea (VgL 
Dagh'Iitginlfr , hUz. 184). 

Do 6i'<MkPn« hud xoe ((okoaou, oudut du munlag mw buord bokeud wua 
pworden «o outmoette later de Castrieuni weder, waarmA« de teruj^rais 
naar Formoas word tnn «indo gnbmcht. 

' Vg[. Dash-RegifOtr, bU. 184. 

* Vgl nog .de .verclarin^^" in het Dagh-RtfiaUr ISH—lSVi, bids. 206, 
walk atuk ik ni«t aoodig vind over Ut DAtaen. 

* Hi«op volgt' in het Oayh-ktgiatrr t>en , tweeds ordre" (vaa 17 Dflc«in> 
bar 1648), die ia undere uttTDeriger bewcordtngen heUelfde xegt. Ik vond 
niefe DOodig, dit stuk op t« iwmen, tivrumiD als de roorgeAteldc ,ordrc, hoe 
pnK voortann w«d«ngt« 'm d«D handol haddea te gedrageo" ^OayhRtgiatw-, 
blda, 309). 



4%l 



UENEBALB NEDKR.LA.ND9CI1E OeOOTBO YBBBOE 



BijaJdteii andenuat^l cgmt te gebeureu, eenige Hollautsche schepen 
l)ij Doarden Japan, uf waer hct suude mogen weseti, (Ingr sixmn, 
onwedcr en andcrc noot quacme tc haveueu, sallen terstont met 
hner bout nncr l&nt varen en seggen dat Kollandera stji) rnde wat 
TAU tiodde liebbf ri , als Tranueer hnerlieden in alles de hulpeude 
haut sal geboden werdeu, ^t sij dat hner «chip oDtranipoueert edde 
gebroocketi is, victunlie, water of ijrt aiide.re van noodeu hebbeo , 
sullcQ in alles naer behooreri geholpeii worden, doch sal aoodaDigen 
acbip iiiet mogeii vcrtreckeu vuur vn aleer den Hullantsea cnpitaio 
van NangnsHcquij tii Jcdo oiitbniidii sal sijii en dc hooge overicheijt 
Toloumeu contentemeiit mI gegfvmi hebbt^n, wat voor «n achip bet 
t8 cniU' waer iiaer toe tenderende wa^, tine weick verrichten wcderom 
sal mugen rertrecken. Wclcken tijt ran eardance alle de natit- ala 
OQcosleu, deweicke bij bet volck wort gegasteert, sal door sija 
KeiJBerlijcke Maij* bctaelt wordcn. * 



CLXI. HOLUKKEH— AMBON. 

20 April 1644. 3 

Ooder da IcidiiiK tbq Ainbont aanj^losreaheleii door d«u .xaperiutoo- 
denE*' over Ambon i>n de Molnktceii Anboaifl Caen (hiervtUr, bidz. if&7) 
traxUxtttf weliawaar in IB42 de kiw^laiitt LoeliOA woer mot, oiu op gotMlca 
voet U) komsn, al rertrouwde Caen hsm volatrokt nivt , muu- trad 
KaldaU ato«d« moor openlijk tttgea oua np <\-g\. tiiurv<5iSr, bids. SS5>. Ook 
h\j ward bed-nongoQ nn kwum om het lercn, t«rwijl ,g«hnfil HitU>e{werd) 
g«brftcht onder d« g«boanacinha(jt vma dvn Nadfrlttndimhun Mlaet"«adtt 
kimflliJiii Loehoft met d«n dood wnrd geMtrAft. K(w>gfinaumd op laat vac 
xQn Torat, Tttrmttn'ti miltKci, ^noM'-tL^Hiiiti wat dnbvoirgedacahMftomme 
in vrvdit to kvuioii" (1648). Sultan Humrn van Teriiftle droeg den Nwier- 
IftndKohi^n goiiTArocur van Arabon .do rngGrmK^ aijaer sabjcotou undo 
landen" io die kwartierfiu op. Inniiddds v&s in 1642 Qflrurd T>flmmer 
benoemd lot smireraeur van Ambon en m ham krneg Cmo «en kraohti^en 
medewerker. 



^ Enk«1e pnnLen werden nog bg ttadere ord»r« gerageld iDagh-Baffigt^r^ 
1644—1645, bIdz. 1U8, v.): .Be^r boooh , se^ den pn-sidtnt BlMTftoq, wird d«Sft 
nieuwe ordr« bij de Japundere g'o8timef"rt , wiierbij aijno Maij' x'olkomeQ 
gedtwlu-eort badde, dc Nedorlnndftm hare nftgotio tn J»pan ii-w-dich oxcrccroa, 
9a ugtwjjsflDS «ijn voorvMdwnt vtirlaende puisan aoudAii eetract««it werden.'' 

* Ov«rgetiom«a uit Hfieres, Bovwaioffm, III, bida, 209, y- 



OOST-DlDWCHl COUPAOKU 1602 1800 



4K8 



Het JB bekend, d&t, t«n|^rolR« vrd dc vanuiderini^iit wclkedc Hooge 
Aflgeeriug to Bat&via in bet iulaadaoh bextuur over Hitoe uiaakte (o, a. 
ftfftabaffiog VBD d^Q kapii^in Hito« en do Onn^kaja Aiupni , \fg,l hier- 
v66r, bids. Ul , nuot 4), opnivuw hnt verKt nitbrak (ondpr Toloeknbuai , 
1644). Ook dit ward uodurdrukt in 1646. Inmiddcls had Uamsn aad 
Demmer de oudornlaHnde .commiAaie" vcrlecad (Vgl. Bouiosto/fkn . HI, 
bld«. XXIV, ».v.). 

Trenelaet Coniinissii! bij den Coninck van Teriiateii 
sen den Goarerncar Demmer gegCTcn. 



Ick Suhau U»()jfl Amiril Moiniuiim Ham^H Nassarou MirieUhj 
Cha, ConiiKilc van Ternatt^n, 

Gev« bij desen, vole-omen TDHcht, Ust, authoriteijlt eud« abso- 
luijL biivcl, aeii tP K. Hccre Gmiverneur Gemrd Demmer, omme 
iiijt tnijni^n iiamc Woosten , Wwesteii , bezuijden en b^noord<ni de 
gaasche C'«raiu8« cust«, Jtoanoa, K«>I»ngli. Xanipa* Bonro, 
Amblanw etc" over al de Sengadjcs, Qutpattis, al» Olisivas ende 
Oliiinias, mitsgnrlers alle audere roijne, sou hooge, ills laege ouder* 
daneii aldurr. uiemant uijtgi-iK)iitIt;rt, liij tiiijne abt^iitio in iV Am- 
boynKf quartierun, bet ConiTirklijckc gthit^t te vncrrn, mandatcn 
en wetteij te stellen, oock recht eude juatitie son in 'I civiel als 
crimiueel t" administrercu , 't geslnchte der Tumogoien ' ende alle 
andere Taroataueu, die mijue laiidtii truubt;kreu, ufte opruerich 
maeckeu, d' aetileijders tlaer van. tnitsgaclers die mijne Contncklijcke 
bevelen ciiiitmrieTeii cnde nvrrlrcdcn, in vcrsckcringe to nnmcn, 
ende uit craubtv desus (a]» represculcrviide mijii cunincklijke persuonj 
aonder genade verdelgcu, endf^ tot den wort«l toe nijt roeijen, op 
dftt alsoo Acse mijnc du.4 laiigb gi-tnmbeleerde landeu eeus v»u Aeu 
bluedigeu oirlogh , ende d<?^ quaetwillige roervincken , beneijders van 
'slants wclvaren ende gemeene rnsle, mocbteu outlast, gesiuijvert, 
ende ia eeu Treed''»iimet) stnnt gebracfat wurdeu. Gelaatcu eude be- 
velen oversnlcx wel atrictelijt-k aen alle de vf>nrjreroftrdc mijne onder- 
daiien, endi; bijwjndcr alle de Seugadjes, Quipstlis, OlisJTaB en 
Oltlimaa, genoemilen G. Hcere Qeranl Demmer voor mija expresse 
gocommittrerdc rndr gcmachtigdc tc crkcnncn, respectcreu ende 
geboorssmeD , als otl' ick daer selven in persvne ware, mit«gader8 
den nnlven in 't vuIvoen:n van desen , met nied* ende dact te doen 



' VgL over dit uuuet«olgk Turoutuaiuob aulwiugaslaeht Btvtntujftn, t, 
hide SSO; n, bids. 88; lit. bids. 145, 161, 160, 90a 



424 OmKAU NBDISLAND8CHK QaOCTKOYBlBDS 

sHe mogelijcke hulp ende assistentie, waut ick sqIcx tot welvaert, 
eade ruste mijuer Unden derwaerts over, hoochDoodich vinde te 
behooren. 

Oegeven in mijo Coniacklijcke Stadt Maleijen, op ^t eijlandt 
Teruateu, adj 20" April 1644. Ouderstout eeuige Moorse characters , 
beteeckeuende des Coniuck van Temateus name, eode eeu zegel ia 
roodeu lacke. 



CLXn. KUST ¥AN KOROHANDEL. 

Jnnl '— Jnli > JGii. 

„ .... op de gegflven hope van het Btabileren des handeU in Te^oe- 
patnam eade Forto Novo" (vg\. hierv66r, biz. 396 ea 400) waa^doordea 
durende oorlogh , . , . . roover^e en embrouilles . . . . weynioh gevolght, «n. 
alUoewel den orijgh in 't 9insierse rijak oontiaueerde , soo hadden d'onae 
eohber een eerlyck oootraot van den neijok g'obtineert, om jegeos 
's Comp' contramineuTs te dienen , lugdende bij translatie aldus :" (Dagh- 
Begiater, 16*4— 1S4S, btdx. 82S, waar onderatoand stuk 66k is afgednilct). 

Copie translaet uijt coull van den neijk van Sliisler^ 
aeu den gouveruear ArnoUd Heussen verleeiit. 

Int jaer Terrena, ' d' maent Assadham, ' op deu dagh der voile 
mane,* alltijts hebbende goedt avontuur Bonder tegeiispoet, Weuc- 
katapaneijcke, * Weutapaiieijx soon, heefft ' aeu dec Hollander 
ArnoUdt Heussen, gouveraeur, dese coull, jn ' de stadt van Porto 
Novo , onder ons behoorende , alldaer te sitteu ende woonea 
ende hebbe bestellt huijsen eude verdere accomoditeijt omme alldaer 
te negotieren jn de vollgeude mauier, namentHjck dnt van alle 
goedereii, soo in eude uijt^aeude, die met UI. schepeu aeu breugeu 



* Zio beneden, bldz. 425. 

* Uit het Contraotboetc , waar het ten onrechte is geplaatst tuaschea 27 
September 1645 en 1646. 

■ Jaar Tarana (1644~1645j, Mnand Ashadtia (Vgl. Sewell, Indian Calendar, 
p. 24, LXXXIV), 

* Het exemplaar van dit kaul komt (in andere iezing) voor iu hQt Cojttract- 
boek Zeeland, De datum is diiur 10 Juii 1644. 

' Het Dagh- Register hceft: ^WericketEipaDeijcke , Wencketapeneijcx Eoon". 
Het Contractboek Zeeland noeml hem „WcDketapaaaijk", veroioedelijk juist 
(Vgl. Dagh-Keginter 1643—1044, biz. 266; hiervii<ir, bldz. 419). 

' Dagh-Begitter : ngeeft", 
Dagh-BegiaUr: ^00 in". 



OOST-IKDIDCBE CUMPAUKIR 160£ ISUO. 



4Sf 



ende nn daw vedet vervoweu wilU, sullt uHlvrij wtaea; voonler* 
ran aUe goederen, die in H lanl, onder onse goQvtiriirur bchuoreude, 
begeerHt te otopeii offte Teroupeii , aulll tic hdlTt van deu gcwouu- 
lijckfu tot bvtaleu sunder meer; van nllc de guodcrcu, die iu de 
stadi Port<iiiuvu oompt te cupcii offte vrn!4tpcii , sullen den Uitl 
uiet vau U tnaer van de cu4>pluijdeu, volgeiis d' ooMtuijme eiide 
gt^lijck haer couvelt verleeiit hebbeii, vordi-K-ii. '£nm t' U I, hujjs- 
dienst, t' losspu eu laden vnti Ul schepen als anders eenige arbeijden 
van dQ«D hebt, veriuuught die t* alien tijde, miu d'sellre uaer 
coDsstume betalnride, tot U te iienieii undu gebruijckcii . annder den 
sabaodaer daer June te kennen. Ju gemeltf^ pUets vau Porto Novo 
sullt^n gecu oonsent gvveu uughte l<iclal<!u, vidgenn U versuuck, Kii- 
gcllsen, Portugcscn , Uencmarrkers , Francen uogh andcre comcn 
haudeleii, mner U aulll die p[net» alleeu besilteu. Iluednurgb U in 
Ti'genepatnani en Puulecliera bij tijdeu vnn Kiainpaiieijk gcaetcu 
hebt ende gt-handelt^ weten uiet, dogh in voegeu het als doen is 
geweesst, ' nil bet nogli gaen. Hier op, oindat uiet snil uiitbreekea 
aen 't geene beloove, swere op den voedt van mijn vndcr. AUdua 
geve ick de^eu caull, wacrap Ul gfcu misvertrouweu inner voicomcu 
geluulf muct stclleu ende drtjUt dieu vulgeiidu Ul uegotie met rer- 
»ekerheijt tot Ul couteutetneut. 



Caal door SJugija veldoTcrstA Kistappaneijk veriecnd. ' 

[n den jaare 1644 den S3 Juolj geeft Kistappaneijk deese caul 
AftD den capitaii) van de Uollauden en segd roor eent, dat de 



1 Wordt hi«r kmIocM op h«t k»iil vsn Voveiaber 1048 (hiervMr, a'CLIX), 
of op bet knul van 2& Jam lttt4, dftt ik liieronder lut votgao? 

t Uil liet ContracliMtk Zcetaad. Ik trof bet vUlk tMl »»a iahtt UaghtUfUtar, 
noch in het CoaUiwibovk AnutaHkiii. 



426 



Ql^tKBALS miDIKLANDSCHK OKOCTKOYEK&Ui: 



CAcI, Toor descu oan Uv CoRipognie bij mij vcrlenid, ■ m waarHea 
houd. Vcrders mug UE. de uegotie op siju plnats Tegenepatnam, 
Poedechoru k" vroijulijk vervdlgcu en uijllmiijdeji in alle dc UuiIpji 
under roij gchoorciidc, stoiidpr gehouflcti tc ziju e<?nigeu jonkan van 
UE. in oRe uijt te scheepeue goederen tp betalen, maar sal UE: 
Compogate eeiiclijk geeven den halven thol van de waaren die te 
landewaiirl in suit komen te ucgotieereu. Voor ditto hebbe ik door 
mijti voik op geiiuemde /pepliiatsen raep-de coopmanftohappcn ge- 
drccveu, dog door vcrhindering van veel bMoigaea met sKonings 
dieiist kan nu sulx uirt vervolg<.-ii, manr sal 't s«lve stakcii en UE. 
die pmfijini Mem lalen, mugnndt! HE. ilni handcl dan vrij drijvfin 
eo aldnnr met alle coupluijden voortoAQ negotieereu uaar uw wel- 
gevalltru, beluQvende UK. vorderi* alle dtiselve te secureeren en te 
beschennen voor uvcrlaet en vexatieii, aUoo flat UE. geeu banqno- 
rotteti, die mij dfi schuld t« geeven sijn, te verwagtcn heeft; en 
bevotiden verdciide, dat UE. coopluijden door mijn volk overlast 
gedaen f u bcntoijt gcmaskt wcrdcii , waardwr d' E. Compsgnie 
wegeiifl haaro dt-ugdulijkt! schuEd in scbuJc eoudt; komen. sal ik 
sclfs sulfc<^n schftde vergocdcn m Uwa CompBgiiifi dnsr van bfivrrjdcn. 

UE. mag ook wel slavea iu mijti laud kopen, bij sod verre deceive 
tiiet met bedrog ofte gcweld tegen b«rc dank rervoerd en verkogl 
werdeu , waarop UE. volk te leKeu heeft. 

Op geloov van alio 't welke gejchreevcn slant, mug UK. vTijelijk 
in Tegenepatnam, Poedioherij en PortoniiTO, mitagaders de plaatsen 
atdaar tu landt-wsarl in, Uw volk litloi logvren en biiiidel drijveu, 
en om sulx te vij|vt>rn-n i^ii U: Agterrtdgcu, df^scn caul op mijn 
vader en God besweere en ouderteekenc. 



CLXIIL KUST TAN KOBOHANUEL. 

13 September 1G44.' 

Dt inkoiit»t«n vui d« sUid Pulioat. vcurnxtvar dia aitt atond onder 
de Q. I. C, werdea door den t>eb«enuher t-aii Cwuatton tc^wwnlijk vor*. 
pnoht can g«ii of ander xijaoT Baauoril^kDa (viil. hinrvMr, bids. SSlfJ 
iOi, T.), Mzifl reveling, dio voor do Compa^uiG hikrebacwarcn mflebraohl), 
oadat do pochtcra dxkw^jU alleiiei iiuMioieelv la«t«ii op harea hand«l 



< V«l. blarvMr, bids. 417. 
) UH btt Oontnobbock. 



cMer^ixDBKaB aaifxaitvt lAOS — 1800. 



427 



knchtten t« leeg«A. Bg de ftutvAUmi vad Qolkouda op bri tfjk vma Ckr- 
■ntm (TgL hiM-v<Mr, btdi. SH) ««td ook PuliciU ■!«« pwpurd U IttU 
w«d attB H ww j q voergMUld, d« sud un GoLkotMU kf w euan .Mmt 
ta der miimo «d daaime idm di«fig«iDMiiri] oadw pnMouti* imo d* 
ng«ringh •«» d« Corafi'e, mat okMrd^r lib«rt«yt »i» oad«r dui ooningh 
rmn CanuMioa , w laWo , v«lc]w pr»HJ«tu ende g*v0ya«d* eonplaoHOteo 
d'ooM Tenri«rp«>D, reaoh-«f«ade in tegesd«el hnn gevfllt ts w«denUMi, 
■ulcx de Mooreo d»er wegnigb op oad«rtua«in«n uide t» a** oumenkd* 
nee OMioD twgroec «o */g«we««n wtrdeo". Dit f«il wu ma d«r gnxadMi, 

iraarop HMiwim .vvrmindcriui^li der lutaa vtmoolrt dsflrop g^voLcht 

«>•, d«D dalve^ ■ fitt v^rtmnvdrr dM r^oz dkt piurtarB* ludt g'&Mini- 
raerl , mid« »*n L«t«littnuu)«iick * g«tnuia|xirt4<«rt , wnt met deoMdven 
in baipnek g«nd«it en de »a«i-k noodajiiAli nfxvhaudolt «a» «ls hci 
volgende eontravt dirteert, 't welck, boo '\ bij de Maij* {t'*pprobnrtf 
gdlijck T«rfaoopt, wird, itoudi de Co(np>* jfterlycx w»l 1000 pttgodeo 
profaEem." (DMfhRtfiater IS*4-It4a, bid*. S£fi, aS8. woor wk doonir- 
««Dkoinst is afgAdruki). 

Tnuiftlaet uijt het coutract wedcrsijts gettiftcclt bij den 
B. Hoer gouvenieur Aruulldt Hviisscn met heU'hiema* 
ncijk, tegcnvr>ordigh gonvernctir dcr stadt Palh<«Ctttta, 
vregeus den ootfrnnck vsd de tolleu, raekeude de E. 
Ompagnie, adg 13" 7^ A* 1644. 

Int jaer Taireua, de [ouent] Pbhadrapatlnm ', den 12" der sellveTj 

liieefft Atchietuppucliitlij LetchiemHueijck deii Uullaudtscheii gouver- 

leor Ariinlld Hi'ussi'ti dose acte van verbandt eii accuurdt g^even. 

Tegeuwoordigb hcefH den ooiiinck van rnrniitlca ge«chouckeu 

aeu d'allweij * Appuiicijcke, die 't selvc wij ' wedcr '\a pagbtgegeven 

heclft, de stadt van Palliareatta. Daphnnme belove all 't gene deu 

Co^ bij cautl olTtc AndersiiiLs Ul. voor deaeii heetft gegeveii van vaer- 

deo te houdeu ende dat Ul. vredigh te laten bcsitteu. Buven dieu 

Terbinde en beloove, UK. te doen geniel<en ran nlle Hrden, die bij 

fTTS. gec<;gbt wurdeu en [die] " cattomedij joiick&u betaleu, ran ijder 



■ Dalawsy, legflrbevelhobb^r, miMr ook rijkabe«tuuHer (VrI Halmm-Jtibnm, 
p. ^7, 7»l). 

■ D«e« word do .gouvorooar der ata4t rnllfincAitiv'' (Zio bp.nfidoa). 

* Uflt jaar Taran*, de tnnand Ilh>dn>;indii (Tgl. Beurnll, Indian I'altmiar, 
p. 24, LXXSIV). 

• Zi« hiorrAfir, noot t. 

■ Scliryffoiit voor: ^uiy" (Vgl. DashRtgUtfr, bids. 828). 

' DuidolijkMbulv« voen ik het rolKiiof voomaamwoord bier tuuebaD; aoo 
u>(]\\ moflt di^ cin Ioop«n. Mm Ua^h Ue^ttr heoft in plaata von ^oaokan" 
(miu aaort tol) bat woord ^'ouokeu". wnt oi\iuul is, WeUt bepaoldn aoort do 
.oatioiii«dij Jonckan" uu is, weet ik iiivU 



428 OENDLALI mDraUANDSOHI QEOOTKOTUEDK 

pack een pagode; ran alte coopmaoschappeD, die ghij metter wight 
Tercoopt, van elcke baer ofTte 480 S een pagode. Ende op dst dit 
Toortaen eade tot alien tijden volcomeu magh bHjven, sail hier van 
metten eersteu een venekeringh v&a den allwuij aen Lf ter hant 
stellen ende voordts beso^n, boo haest a schenckagie naer den 
Koninck gaedt, ghij een caull voor alltijt duijrende van deu sellren 
snllt krijgen. Tot naercominge ran dit alles geve dese acte met 
goedt genocgen. 



Int jaer A"». 1644 den 13"» 7***'' geefft AmoUd Heussen, gouTcr- 
nenr van de Hollanders, dese acte van accoordt aen Aetchietappa 
Ghittij Letchiemaneijck. 

Tegeuwoordigh heefft den co'' van Caniatijca geschoncken aen d'all- 
weij Appaueijck, die H setlve nu weder jn paghte ovei^edaen, de 
stadt vau Falliacatta eude ghij hebt aen de Hollanders eenige jonckaouen 
gegeven ende belooflft daervan caull, soo bij d'allweij Appaneijck als 
deu Couinck, te verfferven. Hieromrae geve u vrijheijt alle tollen, 
sou die bij tijden vau Maleije ' als uogh heedeu sijn betaellt, te mogen 
innen en ontfangen , belovende U daeriiiue te mainteneeren en 
assisteeren en beloove voorts, boven de pagode van ijder pack van 
cattommedij jouckau als getijcke pagode van ijder baer coopmao- 
schappen, bij u mijii uu tegenstaen ', uimmerraeer van deu duan ijets 
meer te preteudeereii offte begeeren. IJtem de vrijdom vau den 
hallveu toll, die Chinnanna, ghij, Sesadre eu Padmanaba " van 
ouden tijt hebben geuoten , sullen van onser zijde ook toegestaen 

1 Zie hiervWr. bldz. 23, noot 1, 251. 

' Sohrijffout voor: , toegestaen" {Dagh-Seg<ster , hldz. 829). 

• Over Padmanaba zie hierviiir, bldz. 400 en noot 3) en over Chinanna^ 
hierv66r, bldz. 39U en noot 1). Sesadre herinner ik mij niet, in de atukkea 
ODtmoet te hebben. 



oo«T-ntni80H> coMPAOKn 1602 — 1800. 



4»9 



verdeu. In alle sackrn vnn KfAf'Ti sullen ii de htinAt biHen en 
oodcrstaridt doeii als oiise eijgen. Tot ouderhnuviuge tkq *t geeue 
voowchreveu geve dcse scte. 



CLXIT. (JOA— CKILON. 

10 NoT«mber IGU. > 

In 1640 iMihffidi!* PoTtngftl «ioh (if v*a Spanji! n» w-n gfldwftngi'n ver- 
•uni^ng vui 60 jwir. Deii \'2 .TuDi IA41 ward tuiMuhvn oaz* Bapubliek on 
Ponu^l eea vrodesverdmK in D«o Hiiac moloteu, deu 18 November 
1&4L door deii koninK ''Ui PorLUfj^al en den 23 Pebruari 1642 door de 
Siai«n-0«Eiera«l Keralifice«rd. 6ouiioi||;e der b«paiiiiiE«D vau bet v«rdrag 
b&ddcQ belong voor de wederB^dsobe verboudiogeii id bet Ooeten. Hot 
Eou gtildea .voor di>a tgt van tO ja«r«o" ', .dionea in alio kcod 
«ade landen vau dene eude utidi^re igd« van de linia" eo io working 
treden .terstcadt naer dsa tQt vui de ond«ri«yckemiigo.*' (Artt. 1,4,S, 
8, 26). .Maer in Oostiodiftn" [too luiddo art. 3) aCodo in nlle siNtn ftttdn 
Jaiidrn van hnt ai>llvige eude dn jiiriaduntien van dien,);eguarerDe*irdt rui 
d« Oo«tiadi»eh« Comp*, sail dioaeliriKe beginnen eenjaer Dii«de|;«K«TeiM 
nuifloatw nlhior attxv coo lunge oU din aeUviga tall u-ngelandt s^n en 
in den name Tut don ko* vui Portogaell ull gepublicecrdt wcrdea: 
daeroni, aoo waun«er he< jr«beard«, dat de nilfloatie van de Toorw;ijden 
troria aea peni^ plaot^ \Toegor quune t« v«rscbijnea,BlBh«i vonrwmde 
JDcr uijl ia, in aoodanig* getcgentb* aoJl ««n tjdor van dsaiMi en and*rc 
zijd«t, uto t«r xtt«a ala tandvu, bom ondttrinwnhim oouk oatbouden van 
alio v^uitlrokfl duet". 

Tardea- agn vnn b«tang artiket H, 6 en 7, Intdende: 

^nda under liet aellvjifff oonlract Mulleo inede b«grep«a aija alle 
ooiiinK«o, beer«n eu nati«a van Ooostjndieu, mvi welvke do Staten Gese- 
nt\ atttn d« Comp* van Ooastindicn eude die Proviuiicn liocfft vriantatiliap 
en verbondt too bet hacr ^cdtdunoken' ■ (Art S). 

.Zoo w«ll in e«n als d'aadw tydo mil rrg syo in tiun oontraoton and* 
Tcrbondoa." (Art, 6). 

,0p (folfJRk* voffi xall «0d i|d»r van bayda zijd«n vrgalaan I* varcn 
all ook l« b«aitt«D syn pla«l«i.tu on l« ocffcnoa a|juOD ooopliand(!ll,aoodor 



i^ 



■ Hit bat Contraotbo^k. 

* Ik oit«ar htor luiiir do Ni-dorlondttcbo v«nikliuj^ fliot tractAat wa« in hot 
Latjjn ecsietd], aooala die voorkomt id hot Coatrmctbook. 

■ Do Latynache t^kst b«4>fl: 

.Et ooraprehendentur unb praodiotts indnoy* ot oeaaatione cnnla hoatilltatbi 
actus omnea hnjaamodi gonoria R«^a, Dynaatao at 0«Dt«s Indiao OrientoliB, 
4aibaacuni Domini Ordinea G«nera1oa, ant Societaa Indiao Orientalis bariira 
Provintianitn ■^>rum nomine amimiiam oolunt, aut foodero jnnoci aunt , ait^aa 
aibi eipftdiro urbitrabuuiur haa gnduciaa ot eoaaationois omuii hoatiUt»tla 
actoa compleccj." 



4SB 



OKKBKALl yiBDr-UtilNMOHK ft 1007110 YEKROT 



ftlln bij UQs flcllve iu pcnoon gcdacii, i?«raccortle«rdt en besloten ware, 
sotider dai gcene teg«n * te Aocu offte te Istcn geschiedeti bij 
ijmandt i>u(ler oiisv inaght cnde gehworwenihcijdl atacnde, direct^^Hjck 
nogli judtrectelijck, winder argh uffle list. GegcTt-n jnt Caatcel Ba- 
lavia op 't eijlaiidt Gmodt Java, deacii 9*" Augiutos A* 1644.J 
Oiidcnhindt Antliiiiiio van DIoiiieii. 

ITijt cmght vail welcke commiMie tnsscfien gfimelte Heeren {i 
vcrdrageii als volgbt: 

1. 
Kcrstelijck protesteereii pnrtijfiii wedenijts over eo weder, dst de 
jcgenwoordtge vruDdelijcke overeeiicomiiigh. die eeiiHjck geachiet tot 
Bocinntxlatie der voorwhrcven qiicsstien en dilferentcn, opdat oni: 
desellve geeii mecr men*chciibl»pHt vergoleii wcrdc, in grrnderleij 
vijra sail prejudiceereii liet reght, de dumeijueii otTie pos^esste der 
gemelte Heereii prittcen respective, aoo des Ooorlughligen Heere 
couingli vail Portugacil als di-r Hoge Mogende Hecreu Stateu Gcneracl, 

2. 
Dftt in alle strdeei, casstcelen, fortresyen, vlecken, volckeren, 
plactsen, havens en zet^ii wcdrrzijts in gHiiti Jntliii fic-t ba<tt&ndt 
aghtervuigeiis het Vf:rdraja;li, gerclehreerdt Hi?3chen den Doorlogh- 
tigeii coninck van Portugacil eiide d'HogP Mogende Heercn Statcn 
Geuerael der Vereeuighde Provintien, anijver, VMt en oiiverbreeke- 
lijck mil wcrden onderlioitden, j«ii> haest het sellvc in de 9tadi Got 
andermnell piiblijck en solctnnccll zaW zijn geproannllgecrdt. 

3. 
Voorts sUeoo op het eijinudt Ceilloii twijtTeliageD - sijn out> 
itaen, ' om velcke voorschreven bestant tot uogh toe geen efleot 
heeiTt. gcsortcenU, js gocdt gcvunden dei^i^llvcr dcctaie bloodt en 
gelipfll te rcsprvecr^^n tot de uijtapraeke der vi»i>r3clireven Hecren * 
en oodertusscheu ulldaer te lioudeii volcomen srlu>rtiiige van vapeuen 
en nlte acten van vljandscbap, blijvende desaken, furtrcsecn en 
fltarctcn in dcse stardt. in wdlrkf' np dnti dagli der iiieuwe publi- 
catie in de stadt Guo iiulleii werdeii gevonilea, wader jets op uieuv 



< Dagh-ReffisUr: .soniler daerlnp^n". 

> t)aghKaii^*r, bids. 270: ^biJMtnder tw^jffeliagen." 

• Ziu bcDwden, if 'LXVn. 

■ Dr Joni<« , OpkoHvit . V , bids. OXXI , Mgt , dat dit geb«iiril is dea 27 Maart 
164&. Van G«er, Cnlim^ faldz. t47 , toool ann, d»l dit verdraf; raftdj gtaloMa 
«aa, v6drdat ds overMokomat vna IS Novembm- hi«r t« lanil* baksnd waa. 



009T-INDt9CHE COUPAaNTB lfi02 1800. 



443 



gei!xtruecrdt ulT in beter forme gt-braght, giullternvnlt -ofTte gejn- 
Bovecrdt rw^h fijndeHjcfc jcta ^ftttcntccrdt sail vorden, pertineren<le 
tot offeosiveii off defeusiven ootiogh. 

4. 
De ftchortingc van wApenen wodanigh vaast gcstclt en dc ddjlingen 
VBo d^eijgeadom eu posseasie der laudeii tcr dectssie der PrinceQ 
gCTOMrvcprdi Kijnde, umdat am de onsokcrheijt der g«3chorte 
ponewe dc middelenrijlc vrughten uiet cornea verloowu te gaeu, 
ii Terdngen, deselre in twee gelijcke deelea te verdeelea; irelcker 
«ene de Ponogeeeii sullen jnnen, d^ander d'Nederlanders en dese 
«aU bij desellve NedcrUuden ziju in depoailo totdst de voorseijde 
ilecisie uijt Knropa come, met verbantcois van restilutic bij alldiea 
de boven gero«Ite princen xodanige comen te bevelen ; ouder gejteerde ' 
prote«tatie van de zijde des Ambassadeun, dat met de titnll van 
(icposito •, dien ter jnatnntje van den Exelentatcii Heer Vicerej eeu- 
lijck 15 iowillgeude tot nccomodiitiv d«8 geschilla, opdat om bet 
zeUve geen meer Cbmtcnbloct vergoten werde, in geeuderleij wiJBe 
sail wenlcn gcpwjiidicccrdt bet reght offt dp possessien der Heerea 
Stateo Geueroel in voonvhrcven landcii en vrughlvn; en opdat om- 
treut bet iuneu der voorschreven vrughteu geeu conteiitie rijse, is 
guedt gevoudeu, dat de Portugeseu vrij en veijligb zulien inueu 
&lle de geene, die sullen voort oomen io het hallve (t«?ll der voor- 
schrereD landcu, dat nae haer fortresse is leggendc cudc de Neder* 
landers alle de geeuen, die rooidt sullen cumeu in het deell, dat 
is leggendc iiao d'hiini, welnkc declaratie van htiilvtTingeder vrughten 
op gelijckcrwijsc ook vcrslacu sail werdcn plac-t«e te hebben iu de 
adminisstratie van jus5tjtie, updat om de oiisekerheijt van juris- 
dictie de misdaden uiet ongestniffk en blijreu. En dese declantie 
vau baUveringe sail gescbieden op gemelte eijlandt^ door dc vcdur- 
zijLse capi tains. 

5. 
Deu coniuck vau Candla, Itaija Siuga *, sail ouder de^e tregeus * 
liegrepeii worden, aghtervolgeus den juboude des darden arlijciils 
van de«ellve, met de landen en possessien njus rijcx ^. 



* 6dtereerd«7 

» Vgl V»ii Gmr . CkOtm , bM«. 68 d«r „BijI»g«n'*. 

* Vgl. liierTil<ir, bids. 30», v.v. 

* Prirl.: tregoaa (wtpeouljJbtA&d). 

■ VgL hiorv^dr, bids. 429, wo Vaxi Q«er, OfOim, bldz. IS2. 
T Volgr. m. 



as 



4M 



OENCRALE XEDCKL&NDSCHK OBOCTBOYKSRUK 



Dat hct dVijgeaacrs en erfTpiigters der doqwu en plaetsen geoor- 
luofTl zall E^D t« kecreu tot Itaer eijgensch&ppvu , erlVpftghteu eiide 
oudc possessieu han-r dorpi't) va ^inilvrrn, hiiedauigh die inugeu 
weteD eu haere familicn tnvt bacr in tc voeren, mits dkt binneu 
de aes maenden te roonchija comeD, bet welcke sulleu vermogva 
te doeo door hker sellre olfl door hiier lantpagfaters , met cooditie 
dat de Acbnltdigeu gereghtigheijt en juoomute suUeu betaleu, gelijck 
Toor deseti, iieu de zijde oeu wiens i|uartip.r ziilleu zijti gecomeu eu 
Diets tegen deselve moleijren ■. Eude opdat de sod&uige in hue 
conscienljeii gctu schade oomtii te lijdeu, wort de prix-hieu * ook 
toegrMnrti vrtijrlijck tot Hare kerckcii te keeren, den godtadiensC 
t« adiniaisatreren en zi«leu te versorgea gel^jck vcMr deseo , te weten 
in de vulldc eii durpnii eude niet mede iit de Nederlaudereu for- 
tressen , ' endc tot dat de voornoemde dicisie uijt Eurnpa cume. 

7. 

De werckliedeu van 't eijlandt Ceijloa^ die tot tt achellea d«» 
cnneeils gebruijckt en cheleas ^ genaemt wanlea, sullen ouderlioge 
aeu brijde parthjjcn haren (lieuxt doen, mit« hebbeude nc^fatana 
allToreii const-tat der genea, vctckers deell Kijn toegfrallen en tot da 
beter nacomiuge van de tregena en de anhortinge der wapencu cal] 
geen der parthijeii cheleas , landtlieden . jugesetetieu offte eeuige 
andere buijriaijden van de audcre parttjeu nonder desaelfls tceatandt 
tot aigb roepen, maer d« fugitdveii, orerlopen gehouden sijn tot de 
haere vederom te Kendeii. 

8. 

Allc dc goedtren , die ataendc dese differeoten endc ter oonadce 
derselivige aeugehaellt KiJD. znlleii van deae en gene zijde gereoti- 
lueerdt votden iu deselve »pe(ie, dat * bet can geacbieden off in 
getellt gelt, te weten de guedereu die effective in bet gewellt vau 
wi»lerzijde parthijea zijn gecomen en gceii andere. Tot vollbrenging 
vau bet welcke d' K. Heer ambassadeur ' beluofft, bier in Ooa 



> ]>oi^Ji€giMttr . t>Idx. 271, ba«ft: .nKdierua". 31i»ectuta b«t Lat. inDti&r,af 
uJMchii'n ook hot I'nri. tnoUior m it bftcekeoM van: .nan IftU dsAlnenan.* 

* Dagh-Hrgt»hr.- .(jarociion". 

* I}«^S*gi»UT, bldz. 271; afortrMM''- 

* Da^-Ri^itUr: ^ahallad", Baldaooa, bldx. SS: .whaliaa". Vgl. Valeai^^ 
C^». bide. 6. 

* MMfit«tiyk«r. 



UOKT-INDISCHK COMPAQNTF. 1602 1800. 



-^35 



offte Sumlta te betaleti Veu uijttewteu iii de mnetidt Jaunnrij acn- 
staende de sonime vim huadcrt (luijxeut Rpaense pntacqnes, iiader- 
hanrlt te redncereri iiaer dc esstimatiti Ait in lint" aijn hcbbendc ', 
all waer de taxatie der goederen isgt;»chiet, It^r welcker plaetse ook 
zail werdeD betaellt het gene na de betalinge der gezeijde Siimme 
but de roll geno^doeniuge bevoaden zal wcrdcii te gebrekeu ende 
sail i\v n'-slitutie gerekeiit worden vaii den 24'" der mneudt Kebrunri 
des jj»cr9 A" lfi43, op welke vervuldt is een jner nae de ratificatie 
des Dourliightigen co^ vhu Porlagnell iu *» Gntveiihage oveigebragbt. ' 



Sui) \ mughte gebeureu, dat ten ttjde des vootBcbreven bestants 
eeuigc differcntie tusschen partijcn mnghlcn rcijseu. sail het zellvc 
dierom aiet gedissotveerdt maer geheell ea riligiues onderhoiideu 
worden, blijveude oudertusscheu de zaken io deselre staet tot de 
decisie v»n de re»spective priucea nijt Europa come; offte zoo de 
zakeii geen uijtsteil Ijjt. door arbiters, met conseul vnii de beijde 
partijeu te eligereu, gedeftiuiecnlt wenlen ende midttelertijt, dat dc 
qneatie haugbt, alt de znke, rau wellcke het gescbill sail weseu, 
blijven int geweltt des genes wieu het geschil gemoveerdt verdl. 

10. 

Met de jegenwoordige overemcominge sail geen pivjiiditie ge- 
scbi«deii aeii de decisie ufFte defeiiiti'e, die over de voorzeijde 
ditrcn-tiU't) oll'tr tianiarl)!! gfdacii Kail werdeii vnn de Hecreii dii^ii 
priuccu, miier xall dcscllvc alien gevalls standi werdeu gednen, 
MO van dwellve gene zijde ' ; uiet legeustseude de jegcii wourdige 
caputilatieu tot accomodatic der geschilleu niidilelcriijts tusseheii uu» 
gemacckt. 

Welck verdragb tut uuderfauudiiige des beslanla iu gaiisch Jiidia 
ecde de schortiiigen der wapencn, mitsgadrrs alle acto van bosslililcijt 
op 't eijlaudt Oijl'ju, gelijck boven verbaeldt, d'eeu d'auder partijeu 
beloofft hcbbeu, van haer tersluudt soiemtiuell gepreinuligeenlt, 
ondcrhouden ende nntrrgt'^tmcn zall VDrdcu ctide tc sullen doeu 
vau dc uudcrdaneu wcdereijts oiiderhoudeu eude anergecomeu werdeu : 
de Kx"' Hccr Vicercij dour hem 8«Uveu eiide d'Heereu Vicerijs eiule 
Gouvemeurs, die nnderhandl xulleii ziju, de Ueer Amba^siideur wegeii 



< V^ Valentyri, IV, 1 (/Utina), bids. »M; //otoon-ZoAwt , p. S17 

< Vfl. biOTviir, bid*. i3». 

* Dagk-Kegiattr: *aou van dcM als groe sgde." 



4B« 



OEXX&ALS KEDEKLA>'DSCHC eiOCTEOTXEUDS 



de Yereenighde Provintie eade de Nederlaad^he Ooetindiaohe Comp* 
ende iiijt chraghte der Tolle comminie Tan d' Ue«r Antonio vta 
Diemen, gouverneur geuenel, dewclcke irk, secretaris. rerclair 
gesieii tc hebbeu code aut^uteijckt tc bemssteii in de secretaria tah 
deK atadtt boo uijt dv nsem vau gcmelte licer als deaselffsf snc- 
cesseura in de gantache jnrissdictie eude het disbict van heqAe 
parthijcn, hebbeade euAc opst^rende ' het geene voorschreven, «oo 
haes.«t de publijcque mauefestjitie in dese sladl Got »11 zijn ge&cbiedt, 
ftonder daer j^ens te duen directelijok nogb jndirectelijok ; nogh en mU 
iu eeutgb der vuorscbreveri poiucteu de substnutic, omstsudigliedeu 
olfte siu verdeii venuidert offte gealllereerdt, maer udl alles fnde 
elck siucere eude t«r goeder trouve te roUen genoegh gcdaeo 
werden, aghtervolgeos het beslaut vati deu Priuoeu gumaeckt endc 
dese jegeniroordigc ovprrcncomste, villciide die. in allcs vaast code 
crngtigh ziju sunder questte olTte tvijffeliiige, geteijk geKijt is, het 
weloh oDderlingb met eede op de Heijiige Evangelien bebbeQ be- 
awoureu, teu overstaeu vau de eerwaerdighste bisscbop primaedt, 
doti fTeij Praiiactssco der Martekren eiido dou AUphoii&o Mcudoa, 
patriurgh vati Authiupia, - Kadeu van Ziju Koninklijcke Maij' code 
de vordere Radeu deaer stadt, dewellcke, het zellvecouBCDteerende, 
approbereiidc end** admiteerende, getuijgen rlner over hebben gestaeu: 
code WoUebrant Geleijuszoon d'Jonge , presldeut vau Persia ' , Abrabam 
Fireua, predicant, '* Joan Potteij, fiscaell, Aiidriea Frisiua, gecretarii, 
Thomas Cuijck, oppercoopman , met welcke d'Ex"" Heer Grave Viccrcij 
eade deu E. Heer Auiba»aadeur dil met haer gewoijnlijcke ouder- 
trakriiiugc bpbbeu ondnrteckcat. Knde ick , <l»Heph tie Chsrea 
8oltoniayoor, sccretaris van ge»cijde Oonincklijcke Maij* iu de 
staet van Jndiu. hebbc het doen srbrijven nide ondcrleekeut. Eade 
wiisouderteekent: de grave van AvejjraK, Joan HacUnycker, Frans- 
Cisco do8 Hartiriit, aertshisschop primaedt, AllphonKUS, patriarch 
van Anthiopia, FrauNclssro Helo de ('luistro, dom Mannell 
Parpijra, Atitonio de Faria Machado, Anthonio Monits Ba- 
n4ti>, Josi'iih I'iiito Payreyra. Wollbrant (IflryuKZOtm de 
Jougo, Abraham FireiiH, Joan Pottey , dom BraN dut'oHstro, 
liOTfS Xagtillhaoo, Andries FrUlas, Atidre Saleniaa. " 



: 



• Dajfh-Rtginter, bid*. 379: ,ob»oiv«r*ude"- 

* Dagh-Rtgiiter : .Mnndfis" en .Afithiopin'*. 

* Vgl. hiervdiir, bids. 870: DitgK-BeyinteT tSU—lS^, bld&. 3S4 

• Vgl V»ii Trooaienburg do Druyn^ IToonlmftoat, bld«. 184, v. 
■ Vagh Rtffuter ^ bldx. 371): .8l>lemn'^ 



009T-D<DISCHE OOHFAONIE 1602—1800. 



437 



Allsoo van Ait verdragh mcer eiempUren flijn geachreven, sao 
in de Lateijose als Portugeese tale, js tusscheu den Exelenk'a grave 
Viccreij ende deu K. Ambassadeur verdragen , dat bij alldien over 
derseUver veretaut eeaige twijffell couie te ouUtaeu, tot het Laleiju, 
als het auteutijck, sail warden gerecureenlt eude het sellve gelijck 
ende under eenige dellutie ' werden staut gedaen, tot vellcker 
bevcBstinge dese vervlariuge i» gemaekt. Kude hebbeu de rooniohrerea 
Heereti mi'l dc vunlerc die aiidermHcIl oiidertt^^keiil l«r xellver pliictM 
eu dagh. Joseph dc Chaves Sottomaijoor hcb het onder geschreven. 
Was onderteekent : de grave ran Araijraf . Joan Maetsuijcker, 
Vt. Fraiiscisco dos Mnrtyros, flerdtbisachop primaedt, AJlphonsus, 
palriargh van ADthJopia, Pransciscu de Melo de Casstro, dom Maauell 
Pareijra, Anthonto Faria Maghadn, Antonio Monis Barctto, Joseph 
Piatu Pftreijra, WoUbraiit Oelvijimjwou d'Joiige, Abraham Fircns, 
Joan PutteiJ , dom Knis de Caastni, Loujija Magillhaon, Andries 
?risios, Andre Salema. ■ 



CLXV. XALAKA. 



1 Janaari ltU6. ' 



Onder d« tg. .tiaquarliereii*' (vgl. biervdiSr, bidz. SOfi) behoorde ook 
Baogori , op de Waatkiut van tiat Ifulciaclio tchicroiliuid * ea ondorboorig 
oati 8)ftni. Na di^ Tcrovcring vut MiUnkit worcn ook mot dit atAAija 
belrvkJun^u aaiij^luiixipi. David Wulravsn, dia in li«t taatitt van l&U 
de tinkwartiereu bad bexocht in opidraolit vtut dea Kouveraeor Van Vliet, 
ontx'ing ran den .goiiveroeur in BaD^arg" het onderstaand oontraot, 
betwclk door de HoogP Hogocring l<< Batavis oU nKansch voordelt^li" 
werd beaoboawd, b«haJv« .het Mt«biliwera«i)t des comptoirs" (vgl. Btm»- 
«tojf«M, in, bidz. 36, r.v., U, 199, S&5, 266, v., waar het aliik roeda 
door mij m afgvdnikt; Ditgh-IUffuUr 1344—2045. bldi. ^, v., waar het 
e<r«aeeas voorkomt; omtilyifftvcn mimw ran Fiin t^M <t«H dm 0,0., ti 
Am. S64Ss fan 0.0. A B. aan V*n Kiief, 16 /mih 1646). 



op 



* AvA-AyMar; .d^ttiotie". 

* Dofh-Bafirter: * Wierde naemoeiu do publinlH der vrcde . 

vorsohogdc plaotsen van de atadt gedaan." 

* Uit h«t CoDtractboek. 

* Het la« t«giui0T«r Sulanga (Vgl. BoHtMlo/fttt , Ul, blda. 88. M, 106). Br 
^wardt dan ook ran ,'t. Comptoir op O«djotigh SaJaatih annex BaDgarj" go- 

Dken iu da (oMuilgtgtt^ ^Jt/rmorw foot dm V(n»tnit$ari». . . . . • dt 

Vtatningh van OvUKoem al# n» gouvtnttur tndt dirteUur la 3f»{aeci*'\ 

S .V««. I^dd. De Vlamingh rolgde Van Vliet (Tgl. hiervtUr, bide. 401) op. 



OIKIEUJE KEDCBLJUCDSVHX UEOCTBOYECBDE 



Ihae naprvolgeude nrtijkelcn licbbe ick, Omueliangti 
ScKeij Boerij 3tj 8a Kon Scbaa Moelaii^h * in BaugAl^, 
toegestaen aeii rie oppercoopmaii Oavid WaUraveus, 
(Itwr ordre vsu deu Ktleleu Hew gouvenieur geucnwl 
Ariili" van Oieinen eiide d^ Fi. Hcer Jeremias vnii Vlittl, 
gDnvcriirur in dc atadi HaUcca, gmoiideu tot ririte 
drr tiriquartivr«ii eiide de niMatr l^ggende cnmptoireii , 
te wctPti : 

Eerstelijck liclove ick , Omnhangli Sclieij Boerij Sij SakoM, alle 
dcii thill , hier jaerlijcx vfllknde, gegra^eu wordeude, allevne acii Je 
kUhier le^eudc residBnt ■ trrgeos de Vereeuighde Oost-iudische 
Compiiin'e te loevereii. 

Ten tweede dat alU liier iM^iiigc vacrluijgeii van vreinde pinelwii 
acnlandcu , t'scllve den Kexident aeii te dicneii cnde. miju jnwttonden, 
aU hier wouviide ctiopluijdeu, 1* verLieden, gcen cleden van diwellre 
tc mtigoii cuupctL eiide zoo (;«i)jgv mantcmeDtiis bruglueii eutle 
desellvc vcrcoghteit , nls daer thin voor ontfangcn h«bhcii , sullen 
deosellTeu thin aen d« Comp' mueteQ levertMi, toita dat men haer 
dacr vuur vittguns prijs van dJt laiiilt s&W \■^■ilA\l\l^eu met deedeu 
ofTte gelldt , H geeii duu d'bij Cump* lugiL- wude mogeii weaeu. 

Ten derderj sail gtxu JnwooudiTs ailhicr eeriigc thin ran hier 
mogeu vervocrcn, t'rij onder watlt pretext hct scllvc zoudc mog«n 
tresea, i>p de iiaisvollgeiidt' peijritiu : de eerste r«ijse de helfTi ran 
den thin verbeurdt; tweede reijs nlle zijn Ihin ende pniu; de derde 
reijse pnu, thin ettde alle xijne goedercQ, mitagd" by actlfls slaeff 
geiiiueckt, te weten dat deze t-oiilisL-atie fall zijn de helfft Toor den 
Co'' cnde d' auder hellTt voor d' K. Comp". 

Teu vierdeu belooff ick, de Oorup" volck, t'rij in t*goodc offte 
quade muoson, hner in alles bchullpsAcm te zijn, voor redelijck 
loou haer volck te bcschicken om tliiu olTte cleedeu op offle afT te 
lireugen. 

Ten Ttjffdcn beloove ick [in] mijn gouvcrno de groote thin voorm 
van Oudiangb Snlaugh uae te rullgen, ala het eerat« cargasoen 
dedeu hter arriveerdt. 

Ten sessden aill ick belassten ende beveelcu , dat alle cooploijden 



* In hot Ditg^-Btgi$ier , bldr 80], worden d«s« mftm «n tilcl MnigssiiM nndor* 
f6Bp«ld. 

* AnngMtDld ward sIn Eoodonig Jnn Hnrdotnoa* {Oagh-Rfgisttr ItM^KiS, 
bids. tlO^ 



OOSTUN'DISOHB COUPAOKIX 1502 — 1800. 



439 



tnAe juvnonders, die ecuige Meedeii vnn de resident allhifir coopcu , 
desellve preceijs op dea gecoghten tijt solleu betolen, suiiiler uijt- 
wegei) te soeken ende sou den Resident dner over cUgtigK riell 
aeu tniju, khII deeellve cuiistringetreu met reghl, d»i de Cump' 
voUdnen vordt. 
fTea sevenden snll ick de allhier le^ende Comp* dieniicrs eude 
logie ' soo ve«U beschutteu eude bevhjdeii aU uitjii eijgeii huijs 
voor alle die geeiie, die neii de seltve eciiigc ovcrlusi suuden 
tnghtcii te dMn. 

Teu nghUteu, suo \ gebenrde, dat Oodt rerhoede. eeuige ulthier 
leggontlc Nederiftiidera Imer i|itHmf.-ri te vi-irlupeu met jtuandt te 
doodeo, qaesten, vrouwccraght offie divcrijc, baU ick dcsetlre utet 
mogen regliten, niaer verwaghten het opperhooil"t datter jncrlycx 
comi cndc dc misdadigcr aen hem in Iiandon levercii. 

Alle bovenstneude arCijkuleu hebbe ick met mijue Radeu toegestaeu 
met Tfij eijgen wille. sunder dBeriii eenigerleij wijse t«l gedwougen 
te Jtija ende belove 't sellve in slles van poind tot poinct alUoo 
te nghterrolgeii eude nao to coinKii. [ji leijckcn van *t sellveliebbeu 
dit met mijn cijgcn mercktcijpkcn getnerckt desen eenlcn dngh ran 
Janunrij A" 1645, in de oegerij Concloe^ in Baagrij. 



CLXYL FORMOSA. 



Janiiarl t 1645. '■ 



Oodlvr do prodncUm, wwlkc men van FormoMi hoo|>l« lo trekken, 
bchoorde goad (vgl. hiflmi6r, bids. 886), boowbI a&u de Noord-, 
sJs asu de Zuidkusl. ZA6 bij ^Lono^joaw" of pl^oiutquisaw", ^ge- 
lagen aeot Zitgt egnde vao Formosa*, wa«roiiitr«at gvoifinoflcrt wort 
oen goatnfj&e te woMen" en wtiarondM* 16 dorpen stonden. In 1686 
wr«rd4>Q dexe dorpea „oitd«T ouse j^cboorsoieiulieyt R«braoht" tydeos bet 
be«taar van Futmans. Ouder dien> opTolger, Jomi trq der Buroh (DtifA- 



' (t.Q. a R. waron niet ingiMioiiicii mtt bet dcnkbMld, daarccne bl^vendc 
factonr l« ittkhtftn (Vgl. hiArviUr, bidx. 4»7 t>n Houwfloff^, III. btdc Hnyi , 
aoot I). 

* Over^oomen uit Dask-SofitUr t&4i~I6i&, bids, l&i, v, — De dattuo 
rooel geit«Id wordeo t<iaAch«a 7 Januah «n 16 Febinari 1045 (t. a. p. , bids. 
160, 161). 

* Aan do WeotlniBt Tan de Zuidelijke landtoog. 



440 



GENKRAIX NBDS&LANDgnRR H£OCTK0T£EKDE 



Stgigtor 1€M, bldi. 132), warden ludvni bfltKkkingfla aangeknoopt noc 
.deo voni vando provintic Loncqiiiniw otidc h««r vnn 17 dorpem aea 
iJd ZnyMijdn vuii FumKtaii omtrnrit 5 inijl*>n vun TnyouiU) ){Al^bon" m 
wwd — avK ill 1686 — de Tredo .abwlntolijvk" Inivevtiicd, terwgl d« 
IniMnAnt. Jan JntiriacnMin in FflbruKn 1&37 .tot ondenMfiokingo ran de 
goDtin^aeu^' wcrd uit^eKoodfiu , die nu gnaegd wardon , op eenigcui afsund 
v<ui Iiongldau to UgKoa, wssrbe«n dan ook l«;«r uog oadwrxo*ktiiga- 
toohtnn ploflifl voaden. Ecu rustig ok-moot vim gADmmdu vorsi of 
.landtvooght" aii^t, nA(?h Tonr nijnA omgcviog, D^h vnor dp Coi]ii|M|gi)ie: 
aiiiiporiimmtioi) andi- nicMitwillinhfiduu (werdKii] moo *«n d'N^urlAodw 
ab* ago eUl$«ii ouderastau , nitaeaddru de Chiii«sea gupleooht": hy mo««t 
„d<>rhalv«n met aoherpe apooreii bereden werdeo." In hot bt^iti vmi 
164% waa b^' ,in der taitiue geoilmrtwui *t Coatoel teiMimea.om billycka 
oonditit^n ai«t de CotDp'" ««n t« vvoj^en off nndnni door mnolit van wa[>eneB 
ffeoonstrinfCBHrt u> wordpii". Hy nbndt itic^h nWdivni: gt^tooci «ti naer- 
volffeode voorwaerd«n gwanc^pUfert" (Vgl. JJofh-lttgfttr IftSfi, bidx. 2S6, 
v., i0^, bids. SO. v., L52, te40—ie4I, bids. 115, 19^1— tS4a, bid*. 56. 
H6. V.V.. 1643—1644, bldk. 14>j. ;»4— J6tf , bldx. 164, v.> 



Dst van siju undcnlatieu dcr rijtl c](ir})cn CorADOD, ToldKUaeq . 
TaluigU, 's Dftkj < eude VangbHor, over devclck? u>t hooft 
gecoutiriiieert wird, suu blijveQ behoucLeu, alle \ recht ofle iacomrtCD . 
die tot ui>ch rau deceive geuoteu ; 

doch' dat dat reclit bij sijuu uCflijvJcheijI uiet «ii 9uu vervallen 
op zijne zouneu , brucdcn oftr cviiige atidere bloetrrietideti als inot 
kcuuisM emle believea van de Comp'* ; 

dat bij iiiet en sou vermogen eenich halsrecht ofte doer lit of 
lereu aeii hiiigh nff te doen, maer gchouden zijn »oodHQigc sseckeu 
met ketiiiis vau uuseu politijcq ' user Taijuuau aen deo gouveraeur 
te ronvoijewn ; 

(iat alle audere saeckcii van minder gewiobte bij hem ende ge- 
aeijdeu politijcq m Tapouliangh ' reaiderende, met medl BJjneroudsteu 
oftp berelhebben, soudeu inogeu iitl'gehaudelt wordea; 

welckf otidsU!!! fu allc sijiic dorpcii, ti»meritlijck [iu] ijder tvee, 
door oiis met gt^lijclcc macht nis op niidere plaelseo van ForaiOMtf 
onder *■ Comp* gebiedi weseode , soudeo wurtleu geatelt ; 

dat de vorst sijue boveugauDemde uridenlanen soodauicb sou 



■ TokA-aJA (ShAjo)? [Zi« do kaart bfj CiuiipboU, FmaMd). 

1 Hi<-rm»d« wordt bfidonld de Nederlondftcbf b«fituiirBWitnbl«iiaar in teeeoB 
stollinij u>t dea daax fceplaauteu .propooeat-" {V^i. I>ash-R9yi$t9r 1C44-~1S4B , 
bld«, UO, 159). 

* Eeu ,Zuyd«-lyc<) gcvreat van Formoui" {D^tfRtgisUr ISU'-HUS, bids. 
169, l<i8). 



009T-TNM9CHE COMPaONIG 1602 1800. 



Ml 



tnctereu, (lat lieui custeu venlrageu ende met geiiuutfiseci wirdeu 
als rooHeseti sijne rcgoeritigc t' ontwijckeu , 

■ otf andersiutf, soo deseive orer bem mosteii clBgeu eiide bjj oae 
hU haer beschermers ingevolge wierdea a«Dg«uomeu, nlsdaii op bun 
vau recbtswegeu uiet meer suu hebbea t« pretvudereu ; 

dat de dorpeu, toot desen zijoe ende nu alrede *8 Comp* ge- 
hoorsnemheijt ouderworpcn, daeronder aoiideu blijren, sonder dat 
de vyrsl da«r eeuige actie op bebicld, veel uiiu deseive desw^n 
eeiitgi^rbaiidc molests; aetidoen suu maer vonrtaen aU vHeiiden met 
den auderen leven; 

dat de inwoonden van de vijfT genucmde zijae durpftn jaotlqcx 
als d"* andere Formosaeneii d' orditinire recoguitie acn dc Oomp'" wuden 
opbreugeu, docb dat siju penoou altooa ende d'ontsteu, rcor mm) 
lauge iu n^eeringe ziju, daervan souden rrij wesen; 

dat bij oocq alle jaer met gedacbte oatateit op deu xQijdelijckea 
laotsdach ' op Saccam verscfaijucii ^u ; 

dat bij geene negotierende Cbinescu ats met una exprea consent 
iu siju dorpeD suu gedogeo, oiaer iutcgeudeel gvhouden wewn de 
cuutravciiteurs van onse ordre lo oiiw haudcii t« Icvereu uui dacrover 
gecorrigecrt te worden; 

dat bij alle de voorverbaelde conditieii pmmptelijcq sou naoomuii 
sonder eeoige infractie, op verbenrte van het recbt, bem boven, 
articulu 1 , bij ona vulcumeu toegeataeu. - 



CLXTIL CfilLON. 

10 Jjiaaarl t64o. ' 

Taen AduD Weaurwold den 33 Mei 1888 mq verdrag aloot mel 
Kaody'a iaalian4)<> (biemMr, bldz. 906, v.v.>, wa» h«t procet reeds 1w- 
gonnon, hetwelk zoa eiudigen mel de vernietigiog von bel Portng o e o eh 



) VgL t>ogh-S»fi«ttr xe-U—teiS, bids. taS. Sakkam ligl io de Dabijbeid van 
het fort Zeekodia op de Ziud-'We^kiiiit rut Formoan (zte de kaarl b|j 
VftlentQQ); hei w&a eeu dcr anikcr produoeoreade deelen van hot eilaud 
{Dsfh-EtgitUr 18*4—1915, bids. IS?, 176). 

■ B«riclit<aB uit FormwK von 28 Octvbt-r 194& melddoa, .hoe d« saijdomcli* 
lantadBch 7 April pitjuado up vori^' wijitc gehoudeo woii..,. Waa oocq 
V«rschPQeu T^tukvn&ha alik* Quataoii|;h , ov«r<te vhu )& dorpeii um d« uuordt, 
b«bbeDdo hem met sjjae oiiteceo op twDditieu ab dea Louckiouwer vBrWndea." 
{Dagh-Beffiettr I6i*~-t<f4a, bldz. I7t). 

* Of-ergcoomen oil D^-H4gitUr 1944—1646, bldz. ^192, v.v. 



44e 



OEKKBAL£ KKDBRLA>'DSCa£ OK0OTlU>iriEBOE 



o 



gMu: Of) Cciluii «ii lavi <Ic voatiftiiis; danr van Itet Nedorlandeob over- 
wjchi. Eti h«t wnrkte tum de jiLrnn door fvgl. Van Giwr, Ck*)«n. bidz. 
■18— &<>), wat minst«iu evcnxf^r aan liH kmt^litigoptred^aanter CompBgniA 
ala aan do medoworking vna Kadjs SJagn of a«n ovorecnsttTmramg 
ttuBobcn bom sn de ohkd to dnnkuo is g«wwBt. 2/66 vitslvn in d«ee»t« 
maandeii vbu 1040 Kegotubo cii Poini do Gnllc in haiidrn vaa deO. L C 
fin dno Mabarndjn, wtuirnn Willpm Jaoobvxnan Cot^r nix |(t>ureru«fiir 
optnd van '« CffinpngtiiaV bi'sittinsioa, woorvan hnb fort Point dv Oalle 
(Gftle) bet oentnim waii in dift diif^ti. Dp vcrhoudtng met R«djn Btttica 
wan uuhtnr niei |^ki^i^<1 ^P wcdeniijdavhe iiyaipalliie eu op wedarxydaeh 
vonrouwen, maar op eigen bclsDC de PortugeeEen boroverdm in 
Korenibar 1640 Nogombo, do Ned«>rland<>iB nuiaktoo sicli ougvrui!it ov*^r 
Point de GallC. Ondor doM oiii«>taadighod«i) luidirdi^ d(!niogfI(jkh«id,dat, 
na dn ufiti^hiiidinii vaa PorLii|{<il vnn Spunjc-, dii N(>d«irU»der» tD*t da 
Lusitan«n in Ati« op vMtt ran vrrde Koudon komen lvg\. hitrvA6r, bids. 
4S9}: ««u dur iDotifl%-aD voor d« Uoogit R«Kei*rinf; t« Batnvia, om nog 
rMr dicn kravlitin op C«ilon op te Irpden {middoD van 1641). Zoolang 
torth da ratiAr-Atie vau dan vrede volgf>na artikel 3 van bet vordrag vaa 
12 Juni 1641 riiet in Indi£ bek^ud wa«, was dc TTOdeaLoMtand in Indie 
oiat io^lmdcii, Miutr hot vuordi»il, vnn dit oplcadAO op C*ilon g<iliDOpt , 
vaa uitgsblDvuo. Itaa 'i Ootobvr 1943 wvrti iv rntificalip u> Uatavin bekeiid. 
Maar rccdi dadcl^k kwninra do mDeilijkhiHlrn: gfiu'hil van moaning 
oiotirnt dii kani-nl produot^t^rcndf! ,plnlt« landfn onder Cm* do Gali;'' op 
Ceiloa. D« Compsgiiie nio«nde ul., dat de omntrcken «an b^t fori Point 
de Oallfl, voural Mature en SaflVagam', behoordfiD aan den scmveroio 
van )iot fort xnlf (vat vroogor dan oak heL i^ttral wan KewM^t), t«rwyl 
de Poi-tiiKuesoQ die landschappeu voUtrdct uiet benoliouwdeu als af bank^lijk 
TED bet fort en jx haachouwdcn ala bun etgendom, eene beeofaoumog 
waarroede de feiUilgko toasuiud in OTGreQnatcmmtng wia.daar dc Portti* 
IC««seQ die Htr«keii moestal boavt haddon gdiondnn, 66k nadat bM fort 
Point de Oallc door dv oncun verovm^ was g««ord«n. Xu was b\j artJkeJ 
7 van hM vftrdrag van Ut-.n Haag van 12 Jnni IMl bfipaold, dat tMt 
imittr dcr baldn atriJd^iidA parlijaii eou .vrijalnaii (« rnren aJa ook t« 

botitMii x(jii plaetJiiQu eu te uetfeueii »iju«u wwpliandell alUoo en 

op dou voet ala voor df>w< in Oostindien de geeegde plaetaen beeeten 
aiJD , ala ««u ^der len lyde vnn do piiblicatie van d«a Lrevia gaendo ende 
wederkeerendfl ijjn«n ooopbaadcll drauC" * Do qoaaatie van de kanMl- 



> Mature {Matara) ligt t*n Oo«t«n van Point d« (Jalle, Baffragam )■ op da 
kaart van Valentyo (V, 1) de landatreek langa deo rechleroevor der Calilur*^ 
riner (Kallu Ganga), di« luaaobcn Colombo en Point Af< Gallc aan Ctrilon'a 
WfiRtkiixt in xee valt. 
^ 1 Vgl. liieivMr, bidx. 439. — Do Lfttiiaaclie tekst bveft: .Ubruui oato 
ntrique patrii navigare, paritor Inca po«sidn-«, «anin oommercinni sine nUo 
impedtmnnto exerc«m, aequo ul tempore i>t nub inaaifeNtationG pra«dictanim 
inductaruui ouiisationiw)ue oiniiis bo^tiUtati* nctUK in India Orientali looa 
poaeedit, effActivi* oommearit, snumque oomnHsrvium ezercuii." 

Ten onrecht« m. i. bteagt Vau Gcer. Oeiton, bide. t»^, 93, hierbij art. 13 
von het Hnagacbe verdrag ter spntkvi. Gviioniad nrtikAl Hlani (dnnkt Dig) op 
de goacbilpunten in Weat-Iudiir. VgL ook Bowiwfojfn, III, bIdx. XV, woar 




UOST-INDISCHE COMPAONIB 1602 — 1800. 



44S 



Unden in ie btiurt ran Point de Gnllo kwain diu ap hot.tApyV Il«t lid 
vnn lien Riutd vrni Inditi, Piiitflr Bonxtl , w^ril luuir tivt. Wnxlnn vftii Ar-i« 
ir<^KundL-n, <>. ti. naar GtM, oni <li> Pori utiucaca t« LrDohcen tv ovemdeu, 
hnt ris'.ht dor O. IC t« prki^tiiK^a; bj) wM^^rins: (hadden f>. G. h. Rndea 
tot e«u derKelijke bedreifiiitK !>«( reobl?} sou de ourlo)( in Kehenl [ndt« 
«ordcn roori|[ezet. De LtiBiianen weiKerdisn, on in April 164^ verirok 
BofmI ran Ooa .mot do bloedvlagg<' itn ditelycko acton van lioatiliteyt"; 
d« oorlog vcrd vonrtg<>cot, wa* nHliuns vn^r begonoen. In .Inntmri 1644 
■Wfird \<t||;ouibo door Prnn^Dtit ruroii wiNlnr voor onz« O. I- C verovwd, 
de Portuiieeieon Tcrlicttii d« omstrakiMi v*u Point de Galle, moor Colombo 
bicef dok QU arte voor h^n behoud<>n. Radja Singa dp«d nieta. 

Ook buiten Ceilon vrart-i) de Nederl«nd«r* weder iu hot vooidoci Df 
ondrrkoning tn Oou koos tliaiw ciarvn voor sijn geld vn <rud oif-i dq 
Hoog« Bi?ji«6riuf te Batuvin iu oudei-haiidolinff (April 164-1). Jonn Ma«t< 
Dnjrkn' wc.rd dnsrop naikr Ooa gniMnd^n (dn IfiK^n RogBorine moftal u«l 
op d« oiiderlmud«Uai|i^>u iusuui, u. a. wot bvt oog op dc bvvrlou dor 
Heprnn XVU in isakr de veritoudiug tot de Porttigneffea) en aloot d«n 
10 November ltH4 eeu v^rdrmg (opgeaoiu^n hierviiSr, aU n' CL30V, 
bids '429, v.T.) Aln gevolg dnArrnn word d«n 10 Janunri IMS ondor- 
•taatide ovcre«akonist t« Colonib<j gv«)ot4;n (Vg|. Viui Ot^cr. OiHon. bide 
R6— 184 on hel roods door hAiu ^bruiktt! liafh-Ktffigltr, poMiin, o. a. 
1844—1646, wnar het verdrnR dan is afgedmkt, bld«, 2»2, T.v.). 

Scbtijdiuge der Jxudeu des eijlsnts C«^lou, gedaen 
tusscheo deii doorluchtigeii heer Vicereij Don Fhilippo 
Uaf>careuhx8 ' cnde rleu K. heer Joan Maotsnijcker nijt 
cracht der capitulalieD des besUnta gemaeckt iti (loa 
door genocmden heer AnbasMdear ende den grave van 
Aveinis, iloeii ter tijl vioereij vaii deseii Staet. 



Alsoo tassKhrn den cxoe!Ieii9tcii Hcere Vicereij de grare van 
Aveiraa ende den Kael van Portugaels India ter e«nre, «iide deu 



door mjj i« aangtha&ld de Oejieralc niMlvo van Deoombnr 164S, vaa^tt 
G.Q. & R. sprnken van „niei mec.r (roncemerendo d'OiMl India) dan iwvca 
articiilen aeer favorabel enda lot welfttaadt van de generate Conip* . . . ." 
Artikvl wu ie van algemfteoen nard: art. 2 tot ^ liandelcu ovc^r Ooet-Indie; 
art. ti->l(4 over \Ve»t-lndiS (AsMrika): nrt. 19 ov<?r Afnka, cat. Niet Boreel 
had m.i. gelijk in dene ntAtArii! (Van G«wr, bids. 108, r.; 45 der Hglagcn), 
moar de Portugeeiwho ondcrkoning , al i« dan hg hvt travlaae van 10 
Kuvenber 1044 Boreeb denkbeeld ten daen niet venvorpen (Vgl. I>a^' 
SeffUltr l6U~ie4S. bids. £93). 

■ Op bide. 439 liierrAAr is d« v«rgissing bliJTen aiaan, vaike Danren, 
Pifrtufaatt, 11, p. 488 heeft g«niaakt. door den granf de Areirafl totlM6het 
onderkoningscbap l« lai«n bekWdcn. Uij waa reeda eerd«r, 1645, afgeirodeu 
(Vgl. DOg DagJt-R«giat,r ieU~t8iS, hld>. 37?, S9S, SlU; Danvets, flw-ta^Mm, 
II, p. 2S2: Van Ov«r, CtOvn, blda. ]48». 



us 



nRKBEAl.B NRDEELANDeCIIE GEOCTTBUIEEBOE 



roortioemde heereu mede gestipulcert daC de Xederlaiiders jacrlijx 
t«D geitoetudeii tijde ujjt de dnrpeii UelHot eride CoegatV. die 
aen f^uie zijdc van dc riviere Alican gelcgru siju eude dienvulgeua 
baer Wu deele valieii, tie helfl der geuoemde werclcliedeti , ditr van 
oots neii die placts bescheijdeii sijii, de Purtugescn tot het schilleo 
des csuecU van Kacr caut iiullcii bij .wttt^ii, mitit conditie dat de 
vuorseijde cnneel , die door deselve is het disLrict der PnrtugeacD 
geschilt sal worden, in e«u ^meeue plaela aen de riviere Daudugan ' 
xal werden gtiUracbt vude aldaer bewaert , aiit^gaders alle jareu iu 
twee gelijcke dwloii tiisschvn [iHrtijcn gopartieert, hetalciide voor ^t 
gene geiiict acn <1c voornocmdc cbalcas het Imm van outs daertoe 
staeiide, ende sal int asetgnereu der voiirscbrevcn werckluijdeu 
eagaliteijt warden gehondeii uiet nlleeue int getal, maer nnck in 
de qualiteijt derselver. 

Kude dese sL'heljdinge aal soodaui^ plaets liebheu ende geob* 
serveert werden tot dat van de Heereu Princeii respective ajjt 
Kuropa over de priiicipale posseuie eude eijgendciio decisie sal 
oomen*. met de cnutie nochtans van de zijde der Nederlaudereu 
dat haer binDen een jser, 900 misschicu, aUoo bekeuneii van de 
provinlieu ende lutidcit xno exBct«ii kennisse nict hebbeu, binnen 
voorscbreveu tijt bij de voorseijde schejjdiuge merckelijck bedrogeu 
ofle gegraveert te sijn bcvonden nmchten werden, haer altijt vrij 
sal staeu van de s^lvc te provocercn ende repnratie op hare grieven 
tc rersoeckr*N, diidi oW het muchle gebeun.-ii dat parlijen dacrover 
ntet en cmide wntragun , zijo v.u sal dai<rtjmine nii^t wndcr tut de 
vapenen vcrden gelopen maer het bestant dies niettegennuende vast 
ende ongeschent underbuudeu werden , nehtervolgeoB den teueur 
vant npgcndc nriicuJ der voorecijde cftpitiilfttien. 

Welckc deijiingt? unde scbifijdinge dt^r landen de tegeiiwoordige 
doori. Hew Vicereij Dom l^ilipprt Mascsrenhaa ende (?) 't sijneu 
voun«led« Rude den H. He<-r AmbaMmdcur Joan Mavl^uijcker beluufl 
hebbeu, tcrstuiit sulcniticel tc ptiblicervn, updai tot ijdcr kcnuisse 
mach Domen ende alle d' ingosclenen descx (>ij[anl.i mogen wcten 
wrlckc purtijeri [leij] ten deele gevalleu sijn ende gehnonisciiibeijt 
schuldigh fiijn, ende bnvendiKn d'?*lve te onderhumlen eude vu!- 
breiigon tor go<r*IeT cii sinceerder tronweu, gelijck het is begrcpen. 
Wnertoe haer wederzijds bebbeii verbonden met haer woort eude 



< TIo«]l i«tit icu Zuiden vim X^Kuuibo ia ze(*. 
* ZiA bcnedon, bldic UV- 



OOST<LN*DI9CaE C0)IPAO!nS 1602 — 1800. 



447 



pnblijcke tmuu'e, met eeile bij Oodles heijiige eraDgeliiiia, hclwelck 
m«t hare gewoonHjckc teijckcnttigcti hcbben onderteijkeDt mo in de 
Latijus ale Portugese tale, met de roorwaeide iiochtniis dnt, uto 
h mocht gebeuteu dot in toeoomende eenigh differeut quame te 
uutsUeu over de iuterpretfttie Oer vroorteu, alujl gerecurcert »al 
verdeu tot het latijits exempclaer nls AUtentijcq. Eode tck , Drogo 
LelUni '. schrijver vau de Raetcamer deaer stede, die uijt last 
de duurlucblige Ueviv Vicerelj Dom Phtlippu M&scariubas la 



Tau 



deze acte hot nllitiR van secrctaria beb becleet, heb bet doeu schrijven 
eode ondirtctjckcDt etc. ' 



CLXTIII. CEILON. 

Murt, So Mei l<>4o. * 

X>^. v«rhoiiding ttwaohsn d* O. L C cu Ktuljii StDdca waa iu d« laatatd 
tijdcii Mi«t vorbeterd: het optreden der O. I. C bud lipui wautiwiMr«Q 
ingeboesemd en de Nedpj-laiidsche aDiorit«)t«D zagen eveDet-ns netir (^ood 
in, Am alleen «g«abel<tDg (oorlog t«gen den gcmoooschnppnlgkon vyftud) 
den MaltaradJR an hen byvcn hinid, mamr d«t na oan Bvoiitu»ol«ii %-r«do 
met Portugal du v«rhoudiug soudv vuroudcna, U) mew d«w d« 0. 1. C. 
voor bfl-re haiidelBpolilifk mcor »t«atkuiidiggMWgop C«iloii noodigmMndo 
te b«bb«a, OO d« bonding s'nn Rndjn %BgK Mim ftlWbolialvv vri'-nd«lijke 
wcrd. Nil id ovareeukomet vnti 10 Jannuri l6Vt (a" CLXVUi kotnt de 
kcntoriitg ill de toe«tniidfln d&dcltjk &an den dag. In overofinstemniiag 
met de voorAchriftea der Utx>|{« EeK^^tring t«> Batavia, ahxil Ha«t«i]yk«r 
den 9 Maart IMS ondoniaand verdrag met de PoriugeeMa, waarbij 
wedereydaobo paitjjon clkanr ban groadgobied op Ccilon garoadwrden. 
Dftt' d^s« nvero^^nkomitt tegcn don behtM-nuJior vno Kaody was gdiiobt, 
ituutr iBViiita i](ior undnrliuB wantroiiwttn imtcchcn Nudwtnndrr vn PortngM* 
wait iuf{«)|^veu, blijkt iiii dc volftoudo oiuuv««riug vatide/jjdi; vanMaet- 
aayker: nEnde opdat Radjn Sioga voortacn, sod ana ala den Portogees 
Inge laadea niet ia««r (gel^vtk langnn iyt gednen haeft}* oome ta in- 



* Diogo LeiiaS? 

*)|wi zie over de rerdere maatieg«leu, naar aaoleiding d«x«r o<r«re«iik(Mu«t 
gBUnban, Dagk-Rtgutar 1644—1645. bids. Sdft, v.v., 807, enx.; Van Gef>r, 
(■'rilAN, blitx. 141, V.V. — HooBadjft Uinga 6ro(r^t-d»«ht,hl^'ki uit Ctf^k-fi^MUr 
bJdi 29{l, v.v. — Vgl. nuk dn hirtnditer I'olgffndf- ovifnwnkomst. 

* Overgetwoieu ttit Vofh-HtgiittT K4i—l64S, bldz. BOS, v, — Ook bj) Van 
Oaer. CtOou, Byhigen, bldz. t>t , v.v. 

' Vgl. Von 6cur, blda 189, r. ~ Boa Radja Singa hel Terdra« opnau, 
blijkt o. a. uit Dagh-Rtgitttr l&44~i64S, bids. 301: Hij .Itet >kh v«rluijd«D, 
dat roontenifltis woa ambasdadeurs aen d«n ooningb van Spaogi^in eade dun 

grooi«n Turck torn aMiaMolic t« vanocckcn) nendea wilde " ens. Zi« 

ook bidx. 807, vox., en baaadan. 



4AS 



OK»tMAVX I(IDEELA>'09C1U GIOCTBOTXEKDK 



fb«t«rea Bud* [om] iavaiiflo voor le oomen, woo wu bfl cl'Iie*r MaeUnyter 
en don padn auibauadeur (om dea te moerder oonfideutie vno d«n 
oaderen te bobboo pn d' rrcae wcgh t« aemeD dnt d«u eon<^n varat«rcln 
m«t deo cooiogli tot ludwl vno dvo aodrsD ai<>t« oon>» nndemctofn) h 
volgoode Vttrbant van waponeu om den ootunch t« br«iideWn (d««r H 
dooh op iii)Uop«n ■&!) gftrecinl.'* (Vpl. Van G(wr, Onloit, bids. 186 — 111; 
DagifRtgitttr lS*t—ie45, bldz. 802, t.t.)- 

Vcrbaiit van wapenen gemat%kt tneschen de Porlugisni 
en (le NcdcrUntM natie opt cijUnt Ceylon. 

Al«oo door ervarfotheijl van re«le jaren geloert sijn dat de volcken, 
die bet geberchte vno dit eijlaDt Ceijluu bewuuuen, gevente maeckea 
de benedeo ofte lage Janden alwaer de cancel valt met gedaijrige 
struijekrovcrtjeii eu dcpeupulatieu te vostereu eude woestte mseckeu ', 
veijugciidc dr go^de ingeseteuen uijt haer dorpen ende plael^eu id 
wdcke woDCD, eade dat met geeu auder inaicht ofte Toornemeii daa 
opdat van deseire geuii Tniolueu mogeit werdeu gewuniieu, waer- 
jegonit met alle mucht gcarbdjt dient, ingevalle eenigh gennt van 
Toonjoemde eijUudt willen treckeu, ende jegenwiwrdich met de 
Hulpe Oodee de geschilleti , die tusecheii de Portugiese ende Ncder- 
IftDtae natie over de limeijtscbejdtnge derselver landen ontstaen was, 
om welokc bet bestant, tuaschcn sijii Maij' van Portagne! ende de 
Heeroii Staten Gcnemcl der VerRcnighdf Nederianden geinaeckt , 
tut hier tue geeo efTect gewrteert hud, verdragen ende ter neder 
geleijt sijn , soodal jegeuvoordigli allc acten van hostiliteijt eode 
rijantscbap coiueu op te houden , eude iu het trsctaet dee bestanta 
t(U6chen boogbgemelte priiiceu in Hollaut gemaeckt expres gestipu- 
leert ende ovcrecngecomen 7,ij •, dat de iiatien respective geduijrende 
bet vourseijde bestaut dVi-n den aiider Iv bulpe eu te bate sullen 
aijti nac vermogen^ daer d*ncc«sic ettde de toestant Tan ' saeakeD 
ett]x sal vereijscheD. 

Suo ist op hedeu den 9^° Muart dtt< jaers iGib biniicn de stHdt 
Gale tusachen de respective Hceren AmbftMadours, den K pater fr. 
Gongalo Veloso van S' Joseph, van d'ordre van S' Franciwo, wegca 
de crooue van I'ortugael ter eeure ende den E. Jonn Maetsaijoker, 
Baet van India , wcgen di; Vcreeiiigbde Nederlaiiden ter andreti 
lijde, aijt cracbt vnn hare procuratieii, hierachter geiegistreert , tan 
beaten van bcijdo tintien overeengecomen ende beaioten nis volcht : 



' Dit pMohioddft op lAflt of althAiu mot oogluikiog van den KUhAradja. 

» Vgl. Brlikel 28, v. v. 

* Vgl- Voj) Ge«r, Bglagen, bldz. OT, wnw Diet- voorfcomt: .f^" 



ooariNDiscRM coHPAOKU loos — 18D0. 



449 



Kerslclijck dat dc Portugr»eti onde Ncderlantv naticn op dat 
eijlaiirlt gelioudeu suUeo sijii , d''eeit Acs ariders laoden eude oader* 
daoeu user vennogen ende na de ooot sal vereijsscheu t« beschermeu 
fii If Iwschutteu jegfns de iiira«'eu, struijckroverijen cii depcupu- 
liitit^ii drr vuorsebreven vojckeii , wie dpsftlve oock moohte wesetl 
ofUn vui vien geaondeii, veel in getAl ofte weijnigh, sonder eeuige 
itxctrptirn, din uen der voureeijde nHlieii bare lamtcu ufte uiiderdaueii 
in t^xxDRiPitde ^iiIIcd trachteti te inquiirtert-n ofu? ovcrlost di>cii. 

Vail gttlijoken aallen gehoudeu siju , d'cen d*andcT nac Termogcn 
te adviserci) cude U: liulpe tc cumen , aoo aieriighmael ecnige seditie 
uUe ivlielliu biiineu de limiieQ vau dese ofte gene partije sal comen 
ti' Diitstaeii. 

Maer bijaldien d'eeiie van partijen Tnochten uodijcli achteii am 
Toor«'ijd« %'ijanden uflc siruijckrovers t'eenemael iiijt te roeiji-u, 
deceive htiijtBii dc limiteti liarer landeii te vervulguii etidn deu 
cKiriogli acn te doen , in sulckcii cas en sal d'aiider itict geboudcn 
sijn, deselve te rolgen ode met aotdateD te assisteren, ofl« ten 
vareu »nlx met genit-enc hewillinge geachieden. 

Geen van beijde uaticii sal ijetwee contractereu ofle beslaijten , 
ve;l min attentereo ufte bijderbant nonien met den ooningh van 
CandfA, om d'ander ^rhade ofte nadecl aeu t4> doen, directelijck 
notrli indirectelijuk nuelite under eenighderhande deckmantel ofle 
pretext. 

Alle 't welcke smidniiigb slaet grijpen ende ge«»biK'rveert verdeu 
ml tiitdnt wegen de limijtjirlicijdingc diT Iniuli^n op vnDmnijde eijiaut 
liiiael dt-Msie der heeren prinoeti nijt Runipa <tal rumen. ' 

Eude opdal voonioomde betfUint ende dese confedemtien le bet«r 
ende met den tn miKir aun^hvuldjgheijt i>ndertiomen mnch, fluileri de 
goitvenieurs van wederzijde , die up 't eijlant gesunilen wonleii ofte 
comcii aulleii, haer met eetsveringc tot de uUservatic van dien 
verbiuden. 

Weleke nvereencomsic ende cunrcd<;nUie vuonKjemde ambasaadeun 
over ende weder met ecde in dc selvc - der hrerru hare principaien 
bevestight eude met haer eijgrn haul underteijckent hebbeu. Present 
als getiiijgen Aiidries Krifiins. eecretaris der amhiissHde, eude 
Igiintio SarmeiiUi, cdehnan van *3 Couings huijse van Portugael. 



* In Riiropa ward S7 ftUnrt lSi6 e«n verdriiK (lu«n>intr»nt gwnlotati (VgL 
Van Ucor, hldK. M7, v ; InrrvUr, bMx. -I.'t^, noot 4, iW). 

* t)c uflPtDP? — Z'k •■Hilur Vin G<^r, Bijlagfin, bld«. B8. 

T" Volgr. ni. 99 



.v^ 



450 OKn&AUt KBDCBLANDSOHl OCOCmtOTXKSDl 

Eode was ooderteijckent : fr. Gonulo de S^ JToseph , Joan Haet- 
Buycker, Ignatlo Harniento de Carvalho, Andries Frlslof), 

secretsris. 



De gouveraeor van Ceilon, Joan ThiJBson, liet, op vensoek der Porta- 
geozen an tegen de bedoelingen der Hooge Regeering te Batavia, den 
25 Mei 164^ bovenataand verdng afkoodigen, en dit in een vorm, welke 
gelijk stond met een oorlogsverklaring aan den Maharadja (Van Oeer, 
OeOoH, bldz. 148, Bijlagen, bide. 89, v.; Dagk-Btgiatar 1644 — 16^, bidx. 
811, V.V., op welke beide plaat«en onderstaand atuk ook is afs^drukt). 

Copie promulgatie wegeu \ verbant van wapeueo 
tusschen de Comp'^ en de Portagesen jegens Baija Sioga 
op Ceijlon. 

Jan Thijsseu, gouverneur over de couquesten ende Cotop' verdercn 
ommeslach op Ceijlon, ' alle die desen sulleu sien ofte hooren lesen 
ssluijt, doen te weteu, alsoo op het aenweseii van de G. Heer 
superintendent Joan Maetsuijcker hier ter stede tusschen sijn ge- 
melte E. ter eenre ende deu eerw. padre Gonsalo Veloso de S' Joseph, 
uijt cracht sijiier speciale commissie door den E. Vicereij Dom 
Philippo Mascarenhas op sijn Rerw* gepasseert ende uijt Colombo 
toegesondeu, ter andere zijde, seecker contract van verbant der 
wapenen op Ceijlon tusschen onse ende de Portugese natie jegens 



\*^ ■' Raija Singa zij beraemt ^ , ende doenmaels bij gedachte padre in- 



\ 



I Aan Thijasen was den 31 Januari ll>45 de ,vice-goavemeurs-titul 

toegeleijt." {Dagh- Register 1644 — 1645, bldz, 297). Vice-gouverneur ia de eigenljjke 
titol van nc.n pocvei-neur, maar de !fiatst« benaming wordt meeBtal gobmikt, 
Tbijaseii liad vdiir di(;n tijd do Compagnio op Ceilon gcdiend ondor den titel 
„ president." 

' V^l- hierboven. 



OOflT-INDISOtfK amPAGJOK IfiOS^lSOO. 



45 1 



stantelijck versocht, met de publicatio vnii ctjf!ii nocih i'.t:uig«n tijt te 
willea supercedeereu , opdat (indertuaachcri hiren Ambiissadctir tmHer 
't eeu off H auder pretext uijt Caudia soude niogeii hecomen, eude 
iiietjegeiistap-tiHt! gompntiiiiiccrdr In^niit van dner nocb niet en is 
gPTPtoumeprt , onsdoor dcrn ColemWeii gciierael Maimel Mascarenhafi 
Ome echler werl aengesuhreveu , voorschreven oourederatie niel lauger 
tf willen verduiJ3lcren, mner aeu eea ijder bekent te raaeckcD cnde 
te doeD diviilgpreu. Soo i»t. dat goet bebbeii gedacht daervan 
publijcque protnulgntie eude notificntie te. doen, gnlijck sijn doerije 
tnidta deseii, opdat bij niemant daervaii ignorantic wcrde gepretcn- 
dt-ert, laeteiide eude beveleude diutivulgens tiijt dc uaem vau de 
Ed. Hccr (fouvertbctir (Joiicrapl tnde R«lcn van India alle hooge 
eude lage offici«reii, Mjldateu, matrvzeik, mitsgaders alle aiidere 
vau TTiit quatiteijt sunide mogen weseu, ouder de gehooraaemheijt 
van dp Vereenighde Nedertautse Oastindise Comp"' sorterende, 
voortaen eude in toecomende omtreiit de ouderdaueu van deu 
coniugfa van Candia eude hare goederen alle vijnntschap, offcntie 
ende bostilitetjt te plegen , mitagaden alien afbreuk wner immera 
contiea oftit mugen docn, wijdprs de Portugese uatie de» iiout sijudc 
tegcQS dcselvc te aasistcrcn ende bij tc stacn achtervolgeus het 
voornoemde oontnict luascheu meergenielte Heereu beraemt ', op 
pene van contrarie doende als pcrturb&tenrs van de gemeene ruste 
gestraft te werdeu. Aldus gedaeo eude gearresteert lu de stadt Gale, 
mttsgaders gepronutitieert ende geftfflgeert desen 25*" Meij anno 
1G4&. Bnde vas otiderteijckcnt ; Jnn Thyssnn. 



1 De Hoo^ Regnnrtng to BaUviu wn« kIIwi buhalva Urvrodva over d« 
luiiug TttQ Th^aiwo. Uaotsuyker went woJcr iiaar C«ilou icexoadon, out 
djft 8in^ te xanMUtea en Tbysaen to onulnan. To<>ii h^ in April Ili46 
tA Galt> kwain, ir«8 de oorlog ech(«r reeds beKonaeiL Umu* Mnet^iuj^kcr 
be^on xijne verzoeningHimgiiiijBU , die oclit«r geono reatilUt«n vun groole 
beteckcnia hiuldcn. 

De loMtand op Cfiilon werd eubtAr HpoedJg wMir mm ^chRcl itiidnm, omdut, 

(ton gvytiffi vim de i;ebe'urt«Diu«o io BrfttiLiB, ia IfttS opmeiiw iiuvofaeii 

dp NrtdftrlAndRDt nii de Portn^Rei«n io het Ooaton nen TijandrJtjkfl !nA[iiroing 

oitl«u>tid , welkf^ ^H^k op de Ceilon»(^h« nauj^elt'Kcnh'Hleii torugwcrkte en dftaraan 

nuder k»rakt«r gnf {Vgl. Van 0*er. bids. Iti— llUi; Boutotttiff^ , lU, 

FUiIa. XX, 278, 31», v.). 



#^ 



ORNBBALB nSUBRLAMlSCnS OKOOTIUlTIEBnR 



CLXIX. KL'ST TAN KOROMANDEL. 

19—20 Hasrt I<i45. ' 

D« mkkelnar Chinaoo* t« Tttgsaapntnftm ■ had ^KHdert ecnig<!'n tgi 
herwa«rte door rIIo prM!liqii«bl« middolea gQlmclit Comp.* noeotin nra 
do Zii\jdt, in Tiuujoti nix nldent, iiifructueiis t« awaoken en nlle >co 
hem ■<; t.nH'^kfin, hnhbfiiAn da«ranborAn itjjn^ cn^tiireo 9&00 p* * Men 
lilitdun VMti d'oiiN'! K4-ruuft , Hiilux dea K<">v(*nivHr * genoodtjtAtKtkt nn* 
gourprden t«t dtatiinKli vuo 'i aadtsliirh dcueia te Kiolvercn, de syuc 
end« dflflaHlffa middnl&n* in rersoMk^ehnsh M nemen eo Comp* reBpstn 
(e oooaervoren , treckfind« alvoomiH oii(t« reaid«nten aude eapitael U^t 
Te|[enepataDAi on bcHtUmde de »««i>Iaetsen om de rroemde tra£Bouit«s 
mtU^sdura de goimn^neordo inoaroaLcn van Chinumik to vrcaren, v 
meda ajjodolijclc hcm) vtwl h^d f^ *rega gebrat^<h1 d»l Chiaxnnii niL« v< 
quadc coutmh oiid<: mndiinaticu botor aoop geveade can voordorlyok 
oontrnct voor dn Cotnp<« mot nyn E, had wingcgaon, hiijdeadA do wed«r- 
agditfl vnrWude nobOM h'^ traiwltitin nls vulrlit." [Dofh-RtgiliUr lS4^—I64Bf 
bids. 837, v.T. , vinojc doxf! dooutDeotoa ook eijii Afji;«drukt). 

Tmnslaerit v»ii eeti venit^kenlii »cUi van venlragh door 
d' K. H''. goiiTcrncur .Vrnolld Heasscn gegercn aeo 
ChinDaiiQa Maleije, deu 19*" Maerdt A* 1645. 

Jnt jaer Tnrcnn, do maendt Phallgeiium *, den 17*" dagh naer 
de volte m»fu , aen Chiniiaiiiia Chirtjj gcvr ick . Ariiolld Ucumcii,, 
gouvenicur, desta acle vau besworan belolftu undc veidngh. 

'T gvf.m: (fhij lot dr«r tij't toe acii dir dimp" sc^iilldigh gcweeat 
tijt eiide dat door Coimerij Chittij ' int laiidt van 8iii8l«r gerootfc 
is, p" 3500, te 9amei] p"* 10523 , daervati hebt ghij tot barge gesUiU 
Letchemaneijcke *, om dnt ous tebetalen, suo dat U schullt dnermede 
verelFent ia. 

Kridc umdat ghij onse vruntschap ende hullp met en willdt ver- 



> TJit hut ntintr»Ptbo*k. 

■ VrI. hiorviidr, bids. Sm m 428; Dagh-Rtjiisttr lS44—te43,l>ldM. 330, v.; 
Foster, itadraa^ p. 37, 9*. Ofbobuon dum ovvrvGukutnHtau dus uiot Ksalototi 
£gu met ecu ofl)oii>ft(< aiitorit«it nl* Roodnnig, niMn ik bc tocli Ka oioeteu 
opoainen om d«D grootsn invloed , wslko Cniinanna , AAk Ri«b offiiM««l , nitoefeDila. 

* Pai^odoii? 

* Nl. Arnold neuBwn. 

* llg bftd vrcM|[»r in Piilinut K^woond. 

■ Dagk-Rtgifttr , bidx. S!37, hitefl: P1iit4{amim. — Znl ngn d« mannd Pholjgrnnk 
(Scwfill, Indian IMttudar, p. 34, I.XXXIV). 

' Vi(L hinrviWr de toelichliiii;. — Counej'o tJhUtjj wa> i»ou .broedera*»ooii** 
van Chiauma (DasJ^-RtK/itttr 1/144^ tC4!i , bid*. 8S»). 

* Vgl. hiprvMr, hM«. 437, v. 



OOarr-INOISCHI OOUPAOMR 1B0& — 1800. 



'1.S3 



Uteii fiido daerom Kesuachittij cude Wiirdapaiieijck bij oiis doel 
blijven, soo belove in Me 't geenc sij met hscr vermugen iu dil 
luidt ende daer buijteu cutLiieii eude zulleii hanrleleii, alle hullpe 
te bewijsen, ook allc &<;bulldvii , quadt, ^obade cncle vcrhindcringi;, 

die Connerij Chittij , S^adre ' mhU; nndrK van Uwe vriind<;n 

ous ueiiclueu, U tiiet te lasste te leggeu. 

Jilt Iniult vnn T&DsJoQWer, dacr wij iiii haiidelen ■ ende ghjj 
bij act* beloofft, ulie behullsaemheijdt te bewijseu , vermowght ook 
tot Dusea dienste ende met onse bijstaudt te haudeJea. 

De goedereu , die ghij om onsent wille int land rati den Tansjouwer 
ver]oreu hebt, sulleu, wauue«r daertoe urdro eude magbt vnu uiiwu 
Generae! crijgen, op d'ceii uff d'aiider manierc hi(!r tc bRcomoii endi^ 
die U weder gcv«D. 

fkiinmcrH , soo de reija ' U de schiillt van 595 p* niet en bfltA«II, 
briovcn IJ den flcilrpn , soo int leveus is, tn baudeu te leveren endc 
soo bij eeuigh gellt aen indere ovenchiet *, sullen bestdlen, dat 
ghij daer uijt eerst betaelit werdt. 

Ende voortaen snilen alle goedt vertrouwen op U etelleu eude U 
inocr als voor deseii octdcrstuttun. Alldiis mot goedt g«:iioegeu ende 
volcorneii gelullte geve dose actc van rcrdragh. Jnt Castcell Gelldria 
Adij 20** Maerdt 1845. Was onderteekeiit Arnolldt Ueussens. 



■ Vsl- faierrddr, bldn. 438, Dooi 8; Fnrt«i-, Madnf, p. 81. — Het Dagk- 
BegitfUr, bids. 339, uoetnt nog .L«tab[iun CbUty.'' 
> In 1&14 hkcl ilfiuneo NrMlcrlnndRube knoplicdun gcsondpn daiu- .dn |irior4- 
E'piaeUte ocntreyi'n vnn Tiuutjouw " {DagK'R^fiMtr 1644 — /US, lildx, 

837, sas). 

* Uofih-Hegiater, bids. BH9: .boo dese r«Qs" enz. — Wat met doe cD de 
voorKtt&ude aliiMa wordi tH-<iop|d , is mij aittt gelicsl duidelijk geword«ii. 

* Daah-St^tw, hidx. t)89: .oventohiot/' 



43# CKirnALE SEDnLASIHirHE GBOCtXO'nEUIS 

TnruiwoAt aijt ceo »tU: ran arcijonlt offtc vrrdn^ 
bij S' Cfaiuaona ali» Matetja, dato 20 Macrdi A< l«4-i ■ 
aen den E. Heer gDDremear Amolld Htumea TcriecndL 



Iq den jaer Terrena, de maendt FballgemDD, den 7* dagfa 
de Totle maen, aen Aroolldo Hetusen, guDTerneur ran dr Hoilaa- 
den, geeft Chionanna Chittij dese acte van beswooreo accoordt «ode 
•eker rerdragh te weten : 

l>at ran de scholldt, die aen de Comp' ten aghtereo ben ende 
daerbij gedaen p* 3500, door onsen Connerij Chittij int laodt 
ran Siniier gerooffl ende te sameD bedregeode p* 10523 -. hebbe 
tot betaelder gestelt Lettchemaneijcke, soo dat daennede mijn agfater- 
weaen betaellt is. 

Hiemae se^e ende beloove, hoe het in toecomende tusschen ods 
mH gten. 

Op de belolTte, die UE. doet van dat wij alle tijt onder U be- 
Bcberminge eude schaduwe sullen wesen, gelijck in ' sulcx selver 
soucke, late under U£. bewaringe Kusanachittij ende onsen War- 
dapaneijck, omme uaer ons rermogea ende uwe hnllpe coopmanschap 
int landt ende ter zee te drijven. 

Over Uwen handell in Taoswoners en sullen egene t^nwerpinge 
ufne verhinderinghen doeii, maer in contrarie soucken ende thooBen 
alle hullpe, die in U handell daer van uuode is. 

\)v,n handell van Sinsier, door Connerij Chittij becommert "•, aff- 
gwlfieti, t(! reghte gebraght ende in onsen handeu comende, sulleu 
uvn contract maeken dat bijde sullen gecontenteerd wesen ende wadt 
howttiliteijt Commerij Chittij (J, ter wijle de plaetse niet ^ en 
hcbheii, toonen, cii moedt ojj mij niet wijteii, naer U beiieffteu iut 
remedieren doeii ; maer waiineer die laiiden in miju Gouvernemeut 
ftijii ", sail den caull , die ghij van den grooteu Neijck hebt, niet 
gcbrooken werden, maer een accoordt met U maecken, dat tevredeu 
Bullt zijn. 

Iti all den tijt, dat onder de Grooteu van 't laudt habitecre ende ' 



' Mocit zijn: 1(14.1. Zio Dagh- Register 1644—1645, bidz. 337. 

' Z\i: liiorviirlr, bldz. 4.12. 

' Dagh-Register . bldz. 3S9: „golijok ink." 

* VkI. Itagh- Register 1644^1845, bldz. 839. 

" Uagh- Register , bliiz. 3;j»: „nocli njot." 

" VkI. Dagh-Hegititer 16U^1645, bldz. 33'J , eS-II, 355, v. v. 

' Dagh- Register, bldz. 338: .en wacr." 



OOST*lNDISCaE DOHrAGNtB 161)2 — 1801). 



455 



UK. aackcn cndr Hicnst voorvallt, will vuurtaeu alle biilipe sourer 
bedrugh aoo veell mugeJijclt U bewijseu. 

Hub eiide hier op met vi>lc;omeii geiiongcn gove ick dese ftotc vnii 
vcrdragli eptle l>e8wertiige. Wa* oudfrtcijkcut met Iiel tvijckea van 
Maleye: alldus >. . . . ¥ai vcrdcrsop Mallalmura: Cblnnaiinal'hiity.' 



CLXX. KUST yxy KOUOMANDKL. 

Juiii l(>45. « 

Arnold Hvuskod be>loot ia l&U, Mk ouseii linndel i« veiiti)(fD in lioL 
ryk Madum. * Zijao wfinsoheii kwamoa overeeo met die ran den Dalk 
van dit liind, wclko lot dil iotsl «cu gcsaDt um Henaseu had fcuonden. 
Mriii hnopUi dwir ti° krijg^n osn nfBeimarkt voor vpntohillpode artikcloa, 
Mrwijl , .Koo Kortiulit wrrd", dniir .ovuk givota quant itcjj con lijwaten, 
KftlpdtAr nUi. on nlavttn tot oivilor prijsc als in Siiuicr t« be«oomPD wanm." 
In Jiini [64.% tie.rd ondoiiitiuind kmil vt-ikregen <in da oppnrkoapniaa 
Adiiaau vna dir Mvjdeu vcMtiftdo lo KuyalpaiDam (8° dff N.B.), dat 
tocQ tot hat gebicd van deu naik van Uadura behoorde*, oen Ncdar- 
landsoh kaotoor ooder [oidiog van dcm adfliBt«ni PM^tcr van B&rt {DagS- 
Btfiattr JS44~tS46, bid*. SSH, 8&y, S&i— 8&4, waar ook dit kaul ia «f- 
godrnkt, Sbl, v.). 

TntDsIaedt van wnorde te wooicle uijt een caull ge* 
scbreven in Mailabaereche tale , verleent bij Hen neijk 
van Hudre aeu (ie Hollanders iu Juuij IfilS; ontftugen 
deu lU'" Julij iu PallUc&tta. 

riiuati&tha ueijcke , Tirumala ueijcke , jut jaer Fartbiba '^i dt maeut 



' Bier volgt in liet Contraoiboek bet woori^e: -sMJi" *'^'' S*>en sin IwofU 
Vgl. Doffh-Rrgiettr, bida. it3B. 

* .Aun \ go«dt siicc«ii des^r «ae<ake irird vrjjelqck g«twyffinlt" (door do 
Kcderlandavbv nutoritwiteo auu do Sust (Dagh-BtfiBter tS4i—184S, blda. 3&9, 
851, 855, V.V.). 

■ int Knt C;»ntr«o.tbcMtk. 

* Ket toeomaligo qjk Uadura tiad cuns doul iiit4[osukt van li«l HJadoc- 
rgk Vyaynnagar, en werd bnittuiird door nafkit, welka oo^veer bet midden 
der Ifl" eauo e^-n ue«r oii»riiankelykc aU'lliu){ |^itij];en inoemea. Dc naik 
Timmala (ltS3 — m&9), vau wien dan IleDJiaeii onderstAanden voorreohtflbrief 
ontving, wist atoh ook van sijno nominalo afhuakeUjkheid te outaluan van 
do b«he6nwJ]«rB der avei'blijfs(>lQn rna gonoi;iiid llindoe-r^k. My brciddo sjjn 
g«bied nit, O.WL. Ziiidwanrtii ocor Tinnpvvlli, iian wiilkn ktiat Knynlpiitnum of 
Kuilpatom gekigan U (Hantfr, Qattitttr, VI, p. 176; IX, p. t>7; V, p. 416). 

* Parthiva, Jyeahltia (Vgl. Kewcll, /mImh OUiidar, p. LXXXIV, f.). 



456 OBNERA.LE NEDXRLA?1DSCUE GeOCTlLUYi:£E.DE 

Jesthaijt iiacr de vulle mseii, WisEu&iiatha iieijke Tiruiiiala tieijkt 
geve dese caull aeii den Hullantscben gouveru' Aruolld Heuseeu. 

Ju alle plaetseii eiide baveus oiider mijtje gcbuursaeaiheijt U- 
hooreude mooght buijsen maekeii eiide daer stellcii coopluijdeu. 
Cactoore, schrijvers, pious ' , suldal^ii eiide dieuaere. Jtem aile wareL. 
die daer breught , moogt daer vercoopeii waer eiide aeii wieD d»t willl. 

De goedereii, die vau buijteu in breught, eullt vau de ordiuarise 
toll betaleii de beltft eude van coypmausfbappeu , die uijtvoerl , drit 
quart; under verstant dat de goedereii die aeu laudt brought eudt 
Bonder te kuuaen vercoopeu weder atfgescheept geen toll euLlt beUlen. 

Jnt laudt uverall daer men gewuuu is tull te betAlen, sullt is 
plaets van gebeeleu maer ballveu toll betaleu. 

Overall daer comt te handelen eu sullen geen sabaudaers, gou- 
verneurs, yisiadoors, tollenaers uoght* andere U moeijeu offte uwe 
otitic becunimereD. 

Op alle plaetsen, daer in mijn latidt euUt baudelen, eu sail geeu 
vrijdum aeu Portugeeaeu, Engeilsen nogbte Deeneu geven uogb toe- 
staeu, dat U BuUen schadeu uffte cuunen diudereu, h welck sail verhoedeu. 

Van gelijckeu bebben geliceutieerdt aen alle oudersateu en coop- 
liedeu iu miju [laudt], dat die willeu vrij met U mogeu handelen. 

AJle goederen van cledeu, peper, jndigo, sallpeter ende wadt begeerdi 
ende waer die crijgen cunt ende de coopluijdeu die vercopeu , bet zij 
coutant otfte in trocque ', veniiooght vrijelijck te coopen eude handelen. 

Allc coopluijdeu, die met U hiindeleii ciide aen U ten aght^rren 
xijn , daer sullt regbt van preferenlit* hebbeii tude U gellt ce^^t 
jnneri, jae all waerdt die selll's at-ti miju scliulldigh waren. 

Alie grjederen die iul landt breiigct rude niet cunnendt' v<'n<M)iM-ii 
wederom willt uijt vocreu, suit dat mogt-n docn , soiidor van gaeu 
oir Cornell eenigeii 1^)11 te gevcn. 

T'allnu lijde waiinecr jets begef^dl ;iir tt: sdn-jieii veriiionglit dal 
te ilopu tot U believen, Minder sahaiidstcr olt'te ijmandt ic vrageii. 

Van goudt, sillvcr, geste^ntcn, sijde stoU'en ende van andere 
tuu^kcii van schenckagie en sullt gci-n toil iietalen. 

In allt; mijiie havenen ende strandi^u nii-t uijt oll'te jiif-onieii 
(Mjnige van IJvccb schepen, ch!iiupan.s -^ tliojjijs * oll'te eeiiigb aiider 

' I'iiuifi, peim^, k-'ui Iimt iEilandsi'li'; .■:()lcl;i(i'(i iit^l''i'kfni;u , maar ook hv- 
diftodi-n, boodHuhappttrrs , iniz. { Hobaon^Johion . y. U'£> I'.i. 
' Troot (Port. .11 mil. 

* Siiiiipaiih, kit'ifi inliiiirisdi vnjirtuii; (Enii/rlo/iaedin , IV, bld.K. I'sT;. 

• Tjocuia's iplatbooujdi; luad-prauw)/ (t.a. p., Iilda, 480). 



oosrr-ncDiscHi oouPAaNTK 1608 — 1800. 



i&7 



viiorliiijgli eeuigu oumeude fc bHjveii en vorongetuckeii . dit suUt 
iilic-s hfitzij goudt, «illver, gfsteetitcii. geschut, ruere, Mtcker», tmiwcn, 
JHe (le |)lankcii inter U nBnicn etidc wij sullen tl hi!ll|Mfii dat hot rrijgt, 

Op allc plaelAci), datr suHl handelen, ch sail gccn artdereu 
sjouckau als vaii outs {[ebruijkclijck gerckent wecdeu, sunder eeuigeu 
iiietiweit op te hrongen. 

Iiidieii [ik"j cetiigr quetsio ofTle oorlogh Itgeti den Portiigt'fis, EngftU- 
'«vii. Deeiicti otTtc andere natien hndde, en soli U lot geen huUpc 
dwiiigifii (itl'tc die utTvurderen, maer vermuogt U belieiru- to dueo elide 
vrijelijck handeleQ. 

Dit alles, dat hier geschrevBii is, mooght gelooveii, dat soo 
gclujiideu sail wyrdeii en dat swcer ick bij raiju levcn. Daerum 
geluiiITt dat hot vasst is eiide liaiidellt vrijelijt^k. Eiide t<it ineunler 
gcluoir dnickd mijn handt met saudell ' op cen pnchcrij diit U 
«cudt. Mought het uutfangeu. Was oadertceckent T^roiiinleyo '. 



CLXXl. BANTAM. 

i:l September 1645.' 

hU bnki^d in, hlixt lie verhoudiag lus«clicn dc O. I. C. en Bitntiuu 
QB do g4)t»«urt«iu8iieik vaa 1619 [vgl, bienriMr, bidz. 149, <r.v.) weioig HUtbtel 
<!n v««lal vijsndol^lt. Moor dan eoaa was ocn stjlatand van wopooSD 
ingtilrodiio (Imt. luniii in 16119), maoT Tui blijriMidc bot4wkenia waron 
dnxe wapniuK'lifiriiitigT'ii nict gtiweost, Vonral BauttuiiK eiwah v»n vrljnn 
haDdu] op <\v Uoliikkvo ww id de ook^u der Uook« Begeoriutc i« BuLavia 
mt-t bfit flog op liarfl oommcrciceli^ ataatkondu niot voor in wi Hieing 
vaibniu' Dowiodtiebben , umt dun Qouvdrupur-Gonoiwil eti Kudcn , wnren 
tnL vrcdo gnoogvo met hot oog op do bandaUbelangon d«r 0. 1- C-, sooala 
Eg die UMMuidoii to zifia an uH aui'lil tuuir vrodo op Java, vn bot waa 
n|> liiih liut, dab do Uongc BegcfTingdiin nnkn!«d»tuA»(itiUD lti;H)<in Iftlti 
toi.tiindKriuic li»d k*-*'*'^!'^ ^n l^iH w«rd W)U uiouw vurdntif; vui run 
tJoiijarig vrodc.4- an vriiindM^bapnbMtond gcMlolcn wnarbij BariLam, dut 
uaar vredo vr.-rluii);dii, tsijnc \roogprv daclieu liet vullou (Vgi. Dn Jfinf^n, 
Opkotn4t, IV, V, pufsiui). 



I Vgl. htarv6«Sr. blda. 8fi. 

' Dit k»ul u bovwCigd gowordon dt-a 31 Scptnmboi- Ifrifi. Ik vond oiot 
Doodig dean bevoKtigiag hier op te nGiuoix. Z]i konit voor in hel Gmtradhotk 
Zeetamd, met doxe. tutntcokfining: ,I>e originei)t« oIm l«gg«o in 't kiKJv for- 
mana a' 28". 

* OvBrgBDonwu uit D« Jcmgo, Optemif, V. bldx. 2H0. — llel oigonl^kc 
vordrag bob ik niot Mkn^etmR'eu : ik nifietti mij dux tiii;p.'d"jn otollon iin>i hot 
(.'Xtmat, vpguiioiopa iii de rc»oliitie d<>r Uoo^e Bejcetu-iuK viui id S^nptooiber 
I61'i, waurbtj dvM do .bcmamdo poinaten ter boveeiingh der gctrolfcn uaio*' 
bftkrorhtigde. 



r|i8 



OEMEALE NHDCKLAHtWCaS OlOCTBOTKEmDB 



I. S<H> gfdumndi' <Ic grrxxilrnctcerdo vrcdc gelwuren tcogt, dat 
jmut der oaderdftQen vsu Unntam na«r Bntaria ode vel dcr 
niidrrhurige subjecteu vnn ()e sladl Hatavia UH«r B&nUin fiigitij' 
i|iiAme t« wordeii , ml van alle de weghgelopvue piumpU! rcslituli« 
gcBchicdcii. 

t. Dat onder voors. restitntie ooc begrepeti sullen sjn alle fagitijre 
tiebileura, Uj JnTatmu ufle ChiotHii. die Miliuldigli up llaolam 
o^ikIi;, hliu tiaur Ilataviu, cti vi(W renf. op H^iUviii ntarndu littti iiacr 
Tlantam, under vnt pretext bet ay, sullen comen TcrrocgCD. 

3. Dat men malcauderen in alle swnncheHeti , die een van Iwydit 
landeii mocfate overcomen , aU oprechtc vruudcn behooriyckc bystandl 
ciidc luiljie bewyBCti sal. 

Nnraendi^ hct gi'maoct bestant syn ticnvancq op den 5'*" dagh ran 
de maaiit Iladjnp, dc» jaern Nebve Malu>metli ■. daerj^na b^ ooa 
sni werlcD gea>mpu(i^ort van primti 8i!]iL«mbi!r dcs jaeis oDseo Haereii 
TleTlnnts eudc SAligmacclcer, Jesu Christy, A" 1645. 



CLXX1I. €EtLON. 

g? Septenil>er 1045. ' 

Ondtr d<> fltrekcn, wolk« do O. I. C. tAn g«volgu dur veidrugcn luct do 
I'ortitg<M'K>>ho nutoHUiiUin in Indii 0»fiT\6Ar, bldm. 42ft, 411) bad vor- 
krVEcti vp Coilou, balioordo uok Biligwin (Wolisnina) tiuu«li«u Poial de 
Galla on Matiiro. Op het roetapoor v«i dn Liuitan<Mi werdAn hut boetuur 
ovRf ou do itikouuten van dio pUaU door onzon Ceiloiuahea gouTemeur 
verpauht (VrI. DaghBtfwUr K4i—lS4S, bids. 386, 807, 810). 

Contract van dc vcrpagtingh der groote poorti: ' van 
Biligani dalo 27" 7"^ 1645. 

Jck undergeschreveii ^ bekeniie mitsdeseii , van den K. Heer goaver- 



t Badjab lO&S bogint •£& Auguntiu l&ift (WUKtenfeld, TUetkii, 8. U), — 
Nobvc xanr nal:i (|irofmt)P 

* Uit het Contruatbook. 

* NJot ia den ggwnnvu zin, maar in de bfltCBkouis van het Porlt 
port-o = haven, havenjtLad. 

De baai van Weliguna id de Koodc Btuii op Valentijtu kaart van Ceiloa^ 
(Vgl. Valnnt^jn, CegUm, blda. 38). 

* Da noDm vhu dou paohter is mot in hat atok vcrmold. 



OOST-IKDISCBK rjOUPAONU 1B02 ISOO." 



4&0 



iieur Joan Tliijscti itc purl. ofTUi \ ilorp Hiilignni viHir Hi-n tijt rnu 
(•Ml jacr o|) na4TV(>Igrndc coniliticn eiiiic voorwnrrtion fl<.*iiA)thL emiii 
til boijr getiomeii te hebben, iiamunUijck : 

Jn dei) ecntoii all ht't^ene nen grmrltc port ili'ppiiriccrt iiiij nnnr 
uuiler cusstuijme , gelijck teu tijde der ruttugeseii gowhiet xij , Kail 
jiigi^willight en tocgestacii werdcii , um dner »ver nls capil«ijii nn ttpptir* 
hoolTt 't gebiwit te hobbcii, irijdera dcvrught«ii, sood'jnwoondrjvii 
die gvwent ziju tc ooutiibueerou, vnu huu te mogeii vorrimn niti 
tot inijneti proofHjto te beiiifioecrpii , mils Tcrobligecnlt xnit wivtru , 
Toor dcQ (ijt sis boveu gemeiitiuuccrdc dat geoifltc jiluAta btntilto, 
d'E. Comp' te voidoei) dc somme van 800 It" v. S"" iV 'IS stuijvrm 
stuck, ic iHHnlfiri in twee terinijueii : dc uorste drie naendcit iiaar 
pBi-> gbcr auiusttttTiide , nls waiiiiocr geruerde BUligani in iJUMcuiu anil 
iicmcn ; dc twoedc pivtj nail goHaeii werdcti sksd maendeu uaer 
dali), dat de levcrautie geschiet zij, met s'urdeir vcrclaririgh, dat 
avn de gereglilighecleii dat ' iiijt cu in gisvoiinlv giiiidrn'U ufllo 
coopmntischRppen, die in gcmclte port vcrhandc'IU wtsrdcn, gMin 
preteutie zall hebbeu , raaer deBetlve. geheell als id Yoorigp (ijdcii 
acn deu co*^ van Portugaell, vuortacu aea d^K Gimp*, aullcii biv 
liuonii ; oodcr vordere vcrbiiiteuis, Tolgciide poiuctc medc bij geub^cr* 
veerdt endc naeigemmcu Kuilen werden , tc wctcn : 

Soo voor dc fortreaae Gale, tot welcke tijt het zij, eenige corliJH 
ten dienste van de Compagnie roogLen andigb wenleii bevniidcn, 
dat de acUvige aonder eeaig treplijc ' mil volgon latun , mita dat 
dau w(^ea» den dieust, die hun door deu denavo * »oud« mogen 
opgelegt wurdeti , xullen bevrijt weaen. 

Ten tweede zall verobligecrdt blijven, mita bctaling van arboijla* 

loon uaer 'a landt« wijse, jaorlijcx drie calckovena, ijder '* 

voct^n brect ende laugh, voor d'(^ Otmpogiiie up tc Mutton, nlnir 
makeu , wijden> de brandt in le steekeii. 

Sail ook all het boudtweick, Dameailijck planken, awnllprn alii 
diergelijcke, ijtem den viach, die in gemelti- port gr.viingf:n wordt, 
gehoaden weaeu aea d'E. Cumpagui« ti: levcmn , j ngiivalle dna 
GoDTerrieur haren tVegen aaU beguordt, miu behoorlijckB vull- 
doeoingh daer vooren te genicteu. 



■ Goavenwar rma Ben gawMt; bMUtunbaofil rait wta dirtruA (VgL oek 
* Oningevnld. 



4>B0 



OBI<nEKAt.B HEDSRLANUSOIIR OKOOTKUTKBftUB 



d'Moniles ufTle gurechUghudcii dcr owrltidcDea ' sullou inedr hac 
uudcr usauciv a«ii dc Compngnie verblijvcu. 

Wijden ull uok Diet rennogeu eonige nieave oosstnijmen op Ic 
brcngca noghte de JDwoonduraii ijets nfT Ui Tordereu ran *1 eenige * 
il) vnorige lijdci] in geeii g«bruijck zij gewcest. 

Jiisgelijcx sail mede g«huudeii weseu, tot alleit tijden als dcu 
Gouveni^ in HillJgara moght oomeu te veisuhijiiRn, hem door do 
jtiwooiidcrcn dcrsclvtr plaetae n&cr Msudtfl wijse bchourlicke homuic 
tueconic. 

Soo jn desBn aeugBende 's laridts coiKituijmen ijets moght rer- 
geteo zijii le specinoeeren , dat tot prejiiditie r«ii p&rtijen atreckeude 
wier, zail doa verongelijckteti sulx verniogen aen te geven tuAr 
binuen deu tijl vau twee mseDden Da«r data dat het traaaport des 
gi'mettcii dorps geschiet zij, mpiintic vcrsiekca. 

AllHua gccotidittoneerdt on gfcrtntrartc-crt Jn Ac stadt Gale de«ea 
aytm 7U.I ^D jf{4.5 tcf pn-sentiu ran deu C presidRut NlcolftM 
Ororschie ende JoaiineK Croon, Secretaris. 



CLXXIII. SOLOB- KN TlllOK-liRUKP. 

22 Jaiiuari IHIti. ' 

Mvi. di? Stilor- I'D Timnt'-MU-okgn witrvo An tratrekkutgvn <vgl. hi«rv(Mr, 
bldx. l&i) apiuiiile iiobluvQQ, mndor rvauluiton van bot«ekcnw an nirt 
xon(li.tr lUAcita MaornikiRn wM-d ona fnrt Henncim (op Kolor) donr onA 
v»rlutvii en dun ver-dvr in Unaivl f(udravuu mot gM«adu va konMndo 
Mi^lii^poii, bcrwiji ti*vea.4 dn Portui^iMw wnrd bMtonkt nn dem oiu MBCnlcwrd 
ill div atrcken li»t \e\en lasli^ tntuiku?. Na h«t bctcpnd «rord«D van dea 
wupontitilBtiind iimt }'ort.iignl vun IMI (rgl- hierviiiir, bids. 439)ic«dook 
liiar UI3U korW pooso vnn opsobgrtiag dcr TunodfllQUtedeii id, uutat liaro 
iKtrvntunc; in IMS in V<S6r-Indlli (vgl, hicrvoiir, bidx. 448) vriirktA o&k op 
dit. uil«nil« Kuidci>oiHLuo vmi dim An-liiptit tsnig, ikJ hadditn do Pnrtu- 
jxccsen in d«iw ntrokon gonrne don rr«da»loe>itancl bohoiidna. Id dn da^^oQ 
nn tiot bokond wprduo van don wapeaatiUtand van 1641, loon bet gold, 
ovtinX de roobtcn dt-r O. L C vmmi le fttellm en daadwerktdyk uit Us 



• Vgl Valcatijn, Oyfen, bids. lU. 

• ScliryflDiit voor: ."t goone." 
■ Vil bet CoDtrootbook. 



OOSXnrDlBCHB DOMPAONIK 1602 — 1800. 



Ml 



oef«nea, is ook h«t fort U*tm«us veer inbentKe]iomeii,BQrst sonunwtl, 
lat«r, toc'o moD vreesde, dal dv Portagccxco op Solor g&arae eeo «tw<M>de 
Malnocji" soudcn ittiohtAD, lUthaDs dftu* moer invloed xauden gano nil- 
•wftftiVD, ook dondworWtyk, door "r orni gamixonntjo ta pUatxep (1646). 
Voqraf tiudden ouderlnuidt^iiuRou vaat vcntotiillRttdclioofdKoplaBts geroD* 
dftn <•» wnren SnlorniMrhn x«E>inton !«■ BatATia voriio.h(>n«n (M^i IGKS), 
wt>lk« oadcntlaaiid outitraul mot de Huu^e R«^e«nuff HU>l«n iHeciva. fiixiM'- 
rto/Tm. U, blda. XXUt. v , L, , v., LXX, v.; dl OI, bids. XV, v.. XL, 
816, v.v. ; Bflerefl, Saenda-fitaruUn , bids. 18(t — 144. Hal contract is ook 
Afg«dniltt, in Bouwstojfm, lU. bids. UU, v.v,]. 

Oeretioveerde puinctvu end« artijkeleu tu^schen de 
Radeti van IiidJft «nd(^ dn gcmaghttgdf^ Solurscbe ge- 
aaDt«u Wt CQlitiauatie [eudt:] berestingli vuti d'omjo 
alluauoe beraemt. 

Dst dr residorctidfi auperiuriteijt up Bal* [tot] actucie heschcrtningc 

tier Sotonche jngcsctcncn ah nndcre dicdaoT snlcin ' sullen vcst<>ri, 

ecopentoin ' poasesvie vnu *t vvrv&Ueu fi>rt Uenricus inetfen iillder- 

'iseisten nemeii endc \ aellvu met NederlnntAchc mnght uaer {^etlt- 

viudcii besetten sail. 

2. 

Mits dat die van Solor, die omlrcDt bet fordt Toor dcseu gewoonl 
lebben, weder hner duminicilium sulleu neinen eude volgcus oudt 
^gefaruijck d' fortrease bij repamtie opmReken endn ila«rtop degerequi- 
Tcerde mat«rialen, als calck, steeti, bamboesen, atap, sparren, voorts 
Kou veell Uoudtwerck als U>t spauteii eiide upbuuw vuti dcgullilereij 
tuidigb xij, iieveiis den arWijt van dicu, c»iitribu(H!rvi) milkii. 

3. 

Dat de Solonche stiigiitlijs get;n« vaertuijgeii . H xij MscnssnreD , 
Javacusche, Maleijiiube, ran wat iintii- hi^l kiJ otTte wacr van dnen 
>nien, sullen gedoiigcn dat voar bacr plaatw comen anckereii, vix>r 
unde alleer deselve aen H Tort ven«heueu zijii eode d'auagliodns alldacr 
hare juhebbeade wareu aeut Nederlauts opperhoolVt gepresenteerdt 
hebbea, die van daer op haer Tertxeck weer gehoudcii xullen zijn 
buijUtii verKuijm UiL ]irnveiitie van sclmdi; aeii 't fordi puKwilull tc 
procnrerrn , op peiic van ons« rrs^ontToreride schcp^n nnngtrmndt tc 
werdeu. 



* '^oonplaaU [Lttt. »ode!<}. 

* Hmr in do beU!<>keni3 tiu: opni«uw <in becit aemea). 



m 



atlHS&ALM X>DKftLAKD«miC OlOOTKoniRRDr 



4. 

Dat de gemelte singadijs op de rrneptie van tienigv brivvpn vcgca 
dci) Uncciii.'taersche co^ ' de iniRsivR teickciis aen H NMlerUndtn 
o[>pcrhoolTt vert<Kineii sullen tot jiicorporatic vnu deii jnhoudeD 
van dien. 

5. 

GevoUgelijcik dat die vau Solor liij upteuue van pas JAcrlijcx gr- 
hniidi;n KuJIcii 7,ijn , met haer eijgcn vaertuijge »oo na dft buijteo ■!> 
hiiiiK'ii cust als nnilere unileggende eijlandvn te uarigeercii tut b»- 
magLtingh van slaveii, wasch, cicier als nudere gpniqui nxnlc nucidt- 
wendigbeden, met g&cii ander inteiidith daa om desclve luie gedne 
upsametiiigti ui>ii de K: Comp' te veiitcu tot goedtmakiugh van him 
crogecreiidc gnaatos. ' 

6. 

Dat de passer van Itarantoucque bij nun mmparitie der Sulorrsen 
van dat^r fi^oilivMiincrt suit wi^rdcii ciide die %'»n IiAmhal^ nidr 
Laniaqnera exprcs vvrburiticn sullen zijo, 't uut j^ebruijk nffecl tr 
laten 8ort«eren : dat is om den anderen dsgh precijs met hiUM 
prauwen onder UDse fortes comen, om aldaer under d^oiisaghelijckh' 
van 'I Nederlfintfl oppcrhoufft behoorlljcker wijse passer tc huudeti. 

7. 
Dat thieu volwossclieti olTtu SO halfTwasaeu hoeiidcrs voor 
R*, mitsgaders 20 oude clappusscii olftc ocii pott towack '' voor 
waerde vau een t^righ * offle twee dubbelldo staijven veodibell 
sail wewu. 

8. 

Dut d''ji]geseteiien int generael SO dubbelldo etuijvcrs air 10 tau^ 
voor eon R** in betaltngb salJea moeten ontv:ingeii ende snlx 
reVeiiingh buijleii alle cxccptie gedogen. 

9. 

I)at alle. fugatire peraouneu t« wederzijden prompt ^restituiwi 
sullen wonlen , ten ware den gevlughten Solureea hctn 
neijgbt thooude om 't Chnsiendom aen te nemeo, die dan cxoeptirr 

I Die in 4ie dagen tjjn invloAd op die trtrnkcin traohtW te vo«tig;an of M_ 

v«iniH*fT^eroii (Vgl. lleerpx, SoendatiiUinden , bldjc. ISO, iRS), 
' Oaatoa (Pt>rl)=^onkoBl«u. .Erogowrciido" Tivn i>rc>g*r=: uH^Qvon, 
■ Toewak, c«n Moort polmwyn (v^l. AieyctefiMdw , III, bl(l>. ISS, v.). 
« Vgl- hin-v.Ur, hU. XiS, noot. 4. j- 



(K>3Tl}(DlSOHE COMPAUNIB 1602 1800. 



463 



geliceulieerdt sail sijn , oDclert Nederlautsch gesagh t« remore«ren, 
mits eett Rkeff sijiide iien den etjgeuaar butwdlt. sail wenlitii , tmtidcr 
daer jegeus iu coiisideratie te treckeD, offschoon een gevlughtc Ncder- 
Iftoder sigh tot bet Moorsdom wilde begereu. * 

10. 

Kijntelijck dat de Solonche singadijs onderstaende cteeileii bij 
forme van lj«iii&cie geuieteu sulleu te prijse als volght: natnentlijck 
stuck guinees Hniieu voor 8 R' ; ijder peta maleije eude dragen 
voot 2 J R'; dc gemeijii witt« cmm voor S K" endc de roode d** 
Tour 41 R*. IJder doenuede haer coateuteercti sullen iiunder meer. 

AJdas gedften ende beslooten jnt casteell Batavin dewn 22*" Jaauarij 
A." 1046. Was ouderteekcnt t'ornelU Tart der LyD, Joan Maet- 
fiageker, (^rell Reynlentznonf Symon Taii Allphcn^ mits- 
gnden dc Solorscrlie ge»aiiteti , de- naineu op haer uijiK geteckeiit cii 
op *t flpatium met 's Cum]iugiiivs segell buvcsatight. 



CLXXI¥. BANDA. 

2 Fobrnari 164(>. * 

RmJs in de mratB jaroo der L?" eeuv hvaft do 0. L C. a&arokingttn 
gMsocht m(^i do ifiuidoo*tcr-, soowel aU met deZnidwester-cilancIc<a. Bed«rL 
werden xij nifil uit lutL cog rftHonin «u na de T«roT«riDg vau linadaxga 
vorschilt«ud<' puKitiKoa aangew«ud, om lUkdw mot de bttwooors orvnn in 
Mvnmfcing tn koni«>n (vgl. hi«rT4^(lr, Mdz. ItiO), tooftr hflt optroden vmi di* 
Coinp«giu« Iwd doxeu SirkoonK K<!uiuakt van Uot boBOokoa viuid»Daudu- 
gnxip, xooals iQ jfewoon w&ren Ut doon, om 1«flftnoht sriK. diVAr 
tD kaop te breogen. De auloriUtten Le BandK d«dcu het bimn.fi, om die 
b«H>ek«D we«r t« d»pn pl»»ts h«libeD an op hanne beort d«deo Nedpr- 
landers verkeDaiogsttKititnu oa&r die atrakeo. ZiU ia 1628, le&i (oudcr 
Adrikui Dorstmani, onz. 

Bwi du- movitijkliodiiri , wimrmiMi do O. I. C di^rrokoning had t« hondsn, 
vu hot optrvdcn dct UnUuwsaroji , welke op die «il«i)d«o .«t«rk'* vooroo , 



< Dua seu NederlandBohit v-lnohtoliagxou Lornffjc^briutbt rocwtnn wordAn.ook 
indien hji tot d«a Idlwn son wiUen overgano. 

* Uh hot Cootractboak. Tic plaatA dit document andi>r Banda. onidal in 
'a OoiDpagaiA's tyd d« betrnkkingen met dftZuidoMt«r-ftn!2uidwe8t«r-mlnndcn 
under het baleid atonden van deo goavornODr vau Banda. 



464 asNBKALE NEDSBLANDSCHE aR0CTEOTEBB.DE 

het „Moorsdom" er brnohten en de bewoners tegeo one op trachtten te 
mien. Toch waa de ontvangst over 't geheel vriendelijk en men hoopt«, 
gaandeweg (sedert ongeveer 1610) den liandel van de bewoners diereilan- 
dp.D weer tc doen herleven, a\n zij maar „tot Bandaa gerie£F bet acngelockt 
werden". Den 5 November 1644 werd in Bade van Indie beslot€n,opmen* 
Rcn tocht te laten ondernemen noar ^d'oijlandea Tiniorlaut endo verder 
bochtwaerts in te gaen , ondcrstaen wat proffitabele negotie of rijckdommeD 
doer voor de Comp' te doen of aen te treffen sijn." De leiding diw 
expeditie werd opgedragun aan don fianaal Adriaan Dorstman en dnurde 
van Jan>iari tot Mei 1645. In tiet volgende jaar word opnieuw een tocht 
daorheen ondernomen onder leiding van Dorstman en den kapitein Thonuu 
Pedel. Op deze expeditie werd o. a. onderstaand contract geslotcn (Vgl. 
Onuifgegeven tniesives van Coen aan Sonek , 23 Juni 1631 , van J. 
aan Q. Q. £ E., 1 Sept. 1628, O. <£ Road van Banda aan O.Q.tk. 
1639, Daniel Hudde aan Bttnndhtiiberg , 2 S^t. 1640, O. O. <£ B- aat, 
gauv. van Banda , 20 Uaart 1641 , Oouv. van Banda A Road aan O. O.Jkl 
5 Sept. 1644 en 1? AprU 1645; resa. G. O. A R. 6 Nov. 1644 en 36 S^. 1645; 
Heeres. DoHsman; Dagh-Reffiaier 1640— 1641, h\dx. 303, 1641—1042, bldx-iH, 
1644-1645, bldz. 27, 84—36; Bouwrtofen , II, bldz. XIiIX, LXXUI, 32, 
160, 389; dl. HI, bldz. XXXIX, 221, 246, 280, v., ttOS, v.v., waar ook 
dit contract door mij is afgednikt). 

Contract ende alltijt duijrent Terboot gemseckt bij den 
oppercoopman Adriaeu Dorstman als last ende vollmaght 
hebbetide van d'E. Heren ]taden ' ende hooghste gebieders 
over Nederlants Jndia in Orieuten, uijt deu naem ende 
vail wegeii d'Hoge Mogeude Heereu Stoten Geuerael der 
Vrije Geuiiieerde Provintieti, //ijii Hoogheijt deii Heer 
prince van Oraiigieii , gmve van Nassouw , etc^ , als 
gouvcriieur derseilver laiiden ende d'E. Heereii Bewinl- 
hftbbbreii der Vercenighde Oostjmlische Compagnie ter 
coner, en<Je de ratiiu -, capiteijnen iaonts als tie voor- 
iiaenistc oniiigkaijs van de rrspcctive eijlanden T(Mllnilier '. 
Larftdt, Sera, 8alarouw ende t' grout eijlaudt Tynior 
Laat ■*, generalijck ende parfijculierlijck in der beste forme 

' Na don dood van Antonio van Dirmoii (11* April 1645), trad nietdndclijk 
«<.'ii iiit'uwe fi. ti. op, Coniclis van der liijn kroojt de leiding, cerst nis pr^^.^i- 
dcnt v.tii di'ii Ruiid van Iiidii^ (Vt;l. Van Rli<;dr van der Kloot, OoHvemeiim- 
(Icnenial, hUh.. 49--51; Dp: Joric, Opkomst , V. bid/. 208, v.v-V 

* Ken aiidorc Ic/.inff van dit contract hrpft ln^ot't: „ratos" (Iiou.te»toffen,TT[. 
bldz. iJO;^, noot I). Vp;!. ook Ilooron , I)ortnman, bin. 638. 

' Mft Tonimber wordt liiiT bodneld bfl i^ihiiid Vordate, piflijk blijkt uit 
de iilaatfitiamrd in Uortsinanrt JuiimJinl (Vj;'- HorrcM, Dortfmian, bid?,. GjJ7, noot 1) 

* VolciTi^ ci'ii Onuilgeycven ininsivc ran dtn gonvernenr ran Banda, C Acofey, 
en :\iiicn Jiaad , nan de Hooge Regeering Ic Hativvia, d.d. .? Septentber 1639, had 



OOK1-1M>[»CHB CUMPAUKIE 160S 1800. 



465 



vail de minder orAngkaijj* cnde t gcmeeii volck cxprcs 
dsertoe gecoinmilteerdt en geqa&llficeerdt injude, gRlijck 
ter pluf-tsK lilldaer gobruijckelijck is, t«u midoreu jtijdu. 

Eewt^-lijck dftt de Nederlanders om deii lan^hduijrigeu , vredigen , 
diwtri^tiin oiule miniielijckeii nmmegsiig Rmie romiiii^rritr, di« met liesc 
jiihabitanlAn gehadt ende gedieven hebbcn, ais door rresft van hiinuc 
uijl ende julautBclit* vijaudcQ swu Btttvk, gulijck votir desen is gc- 
schtet, uijt. ^iii] laiidcri tiai^ Bauds iiiet cti ilvrviiii navigcrreti , 
ende ' logie offic wouingh sulloii mngeii bcdenckcQ - op alUullckeu 
etjlft^iH»;.>r|de negerije aU gcmclte Nederlaoders om in te logieereii 
-f%»r te negotieer«ii hesist wide beqaamst duiicken zail. ^ 

Ai*o welcke logie ollte huijstuge, daer gemeltt; Ncdi!rt»ii(IU«K'omp* 
vntbk in soude mogeii wooneii ende aciigctbrnghtc aln genrgnticcrdc 
goed^rfii gcbiTglit lijii, voorscbrevcii jnwooHdereu op hnpr wijse Diet 
solemtipleii i^c^dc bidoovcii, gclijrk ?.ij d««n mile dBSPii , xoo vcell in 
haer uijttcrstt^ v«rmogpn is, voot nlldcrhandc acnslageri ende ongrvalleii, 
die men zoude mogen bedencken, Ut gueder trouwe raet raedt ende 
dne.1, lijfV eiuie goedt, t'zij t«gcriR opnnbare olfte heinielij«ke vijaiidcn 
uiidf gt;veijusde vrindcn , t'allen lijdrn tr hellpeu verdedigca, assis- 
teeren eudi* bcschennRQ, otl't huii eijgeu Tollcq, huijs Rutk* gii«den'.n 
warcn. Ende bij sofi verrrc dc Maccawjiren cnde vcHoopen Haudatiee* 
xen, die jserlijcx iiit lat^ssU' van de maent Mai-rt jnsoitderlieijt opt 
Zuijteijndc van t' eijiaul Tinimber omtrent de piaet^en, daer voor- 
sc-hreven NeilerUudsche logie sonde mogeu gestellt wonlen, alUou 
(li'sellvc om ahlaer vallende eoopmatiscbapptm tp iiegotieren, well d^ 
I)equani9t« is, met twee joncquen gewooii zijii te vcrschijnen, wodcr 
cumeii, soo s^geii voonchreTeD Tenimbere«en eude alle uitdere 



toen jnud wnnr iMtn vnrkitnningdi.cx'-ht nnu- (l>n ZtiidooxlArpilnii'lKti pliuLl« gp- 
voiiilvn (it« lochi van Miwirt tut ittt'i lOddoodur D^rtitinniii, wMirbji .hvi lonft't 
ICAiHM'hM Gjjlandt Timorlnni opf[<>diinii ftndo hfJwjW' t;«wur<ii'n wo-i t'i>anx4>n 
warr'ii luen n>er vrioodoliik o»tvatiK<^u il(»«ir d*? inliiiidcr*, vuIki-iih win liv 
Nod«r]iU)<IftrH wnrtm .<]« <mratn blmmlce iimie, ilie uyi hner l«von j[nHit>ii i>ndc 
aldtinr ifveiMX hnddo". Do iulKwrliiigvii Iwddeit Hinfler ailgodon dan dogen in 
*t jnar on rrronrden xon en miukn bovendien" (Vgl. BomMtofha, l],bldx SSS>). 
' De audcre leicinK h«ft: ,©en". 

* [)«< uidflre lAxiag httmft: .ofUi wooningh Biillen mogeo niaackcn." 

* Br word ImsIoUd, do hge op to ndilcu ^up 'iZuijdHljndc %-iuiTeniuibfT'' 
of Vordat« (Zlo IlMnu, DartsmMt, bidx. &bi, v. Lh> inAtructio voor Iiri ^pro> 
viBtDiifwI opp«rhcx>fl in '» Comp' Iokip op 'i oijiandt Twnimber" ia ditar ie 
vindvu up blic. 074, v.v.)- Op ventuiikd'.TrTwDiuitMr»«H>iixulvcn wnrdnn .oonjge 
nt»M|notli>n bijd^ logie" gflaton, din enliu^r resign in 't be^tn April weder 
tot uiierdflr ordrc gclichl" wnrd«ti (He«rM, Dorlimuim, bida. 67U, fl4U). 

7' Vol«r. lU. 80 



OXKRKALC NBDRBLANIXICIIK OKIK.TftttYEBKbE 

TOQrnaeiiiBte oraDgbksije van geuuvtnde ii^erijeo teu versoekr eiid^ 
overatsen vnu tile Nederlnurltirs eo da rcsstcrende orBiigkuijs drr 
resspectivi" rijlnnflcii int gcmcen met den aiideren jn der miniiesiju 
j(<\i(H;nrdi»ttt eude overeen gedmgeii hi innuteren als volght : 

Unt vail rui dcser uijre auii itllc act«ti vnti vijand^chappeii over 
all in d(!»e wijlnndcri »ii«c!r«rori • riiilc ^oplioiidcn , »n endv l' alien 
tijdei], in oTivcrbrookclljckc vrtc(l<' cn*ccin5raght leveu endc negotiewii 
sullen. 

Dat ijder mn xijn dodeii, die in diin krijg gebleven zijn, inl 
Te^eetboock itellen mII endc elck hiin geqneteteii up ha«r eijg<>» 
cosstcii, die se toecomen, aali laten oareren nnde genesnn. 

Dat alle de gevaugen, vacrse njn, weder vrij gegevcn eode 
ijder de zijiic, aondcr raiitsoen daer voor U: betalen ulTie gmiict«n, 
thuijs gc5(iiiden zullpri wcrden. 

Unt alle de go«dereti, die geduijrende den oorli^, soo ua ab 
voor clesen , van wederzijden zijii vrmivert , sullen blijveii cnde be- 
hoodeji werdcn Kij dr gene, dnerse jcgeriwoordigh ziyi. 

Dat nieinnndt, vie het zij, salt vermogcii, ceiiigc oud« koeyen 
Dijt de gnght te lialeti, het voorleden qnadt vedcrom voor drai 
dagli te brengoii, vcell min ellck aiideren verwijtteii , bespotten oSle 
srtiiinpn. 

Alle 't geene voowchrftveii stact, hebbeu wij, ratos. cap" laouta 
mide omngkaijs, mitsgd'* Ariaeii Uoratniaii, oppensmpraaii in dicnste, 
van d'R Comp' voonioemt, sampt die van Kijricn radc, ntlbicr op 
*t eijlatidt Tenimber vcrgadert, guet gcvuuden, bntluulen ende ge- 
arres^teerdt , ooi raet riejc jnwixiiideren nnder den andercn voortRcn 
!<• bouden gnede eenigbcijt, riisste ciide vrodc, jder wjn iieeringe 
emh bi-n)ep waer te tienieii, vrij ende vranek Ut iiegutietTfn , 
copen ende rercopen, bAiidcIen ende wandelen, geljjck rrundcti 
ende build Igenooten gewoon ende schullcligh /.ijn, zweerende nndr 
beliivende tselve ijder op KJjn wijae met eedoii onverbrwkclijck t« 
nuderboudec ende doen naer comen , op penc dat wie deseu vredc 
ende vast vorbont in nenigcr maniercn traght t« breekeu, abt een 
muijtijn , npmrrmaker ende perlnrhiitenr van dn gemecnc russte sail 
goroulNrtetrnll en gestrirt'l wurdt-n. Alle? winder argh offte list. In 
uiiirconden der wnerheijt sijn bier vikii gemneckl vicr * allcAiia 



* Snhrijffmit voor .Ortwerftn". 
■ Audere tming: „vi)C* 



outer* IN DieiCEIE (XJUPAUMK 1B03 — 1800. 



(fiU 



luijdtMidc ciidc bij on-i Vfjorachrcvni ondcrtcekeiit, jnt jaiT i.iis*-s 
li«ereii Jesu Cliristij a" 1646, den 2'° dngb der miinud Februnrij. 
Antiiiii op 't cijliiuilt Tuiiiraber, datum utt supra. Was ooder* 
tcrkciit Arlnen Dortenian. T^ger stuuden uogh 21 oierckeu v»n 
de timttgksijs [|<:r rtfispeclive eijlandeu ' gestellt, met ' de uanieii 
daer bij geavhreveo '. 



CLXXV. SOLOB. EN TIHOR-(;iU)er. 

ti Februarl t(H6. ' 

>'u de itluiting der overveakomst van 93 Januitn lf!4*t (tie hicrt-tWr, 
bldz. 460) w«rd di< mojour WilLum Adriannssooii van dor Buuk Daur do 
Solor- on Timor-ellandpo gpw>ndcn door if Hoogc Kog«cring to Batavia 
don 2 Febru&ri, om lifil fori HAiiricns iuf^l ctim Karmsoentjt teroomea, 
dc lM>violkiiig dan wd vkd trouw t« <loen atit^gea , enx. HiJ r«g«ldii vor- 
acliiJIuado aau^elegvuhodQa mot de lioofdoa van eenigfi dorpso , in vndor- 
ittaafldQ «anjjciil«n" b^ohaamd (HiM>rM, Sotnda'tilanden, ^slis. lH4;itotnp- 
sloffem. III, bids. 316, T.t., wanr dit xtuk ook m of^ftdnikU. 

Dese oiidenstaeude artijcuk-ii Uebbeu [wij] de Singajes 
iriit gBiierael tcr presentie vau d' nppc-rboijffdeii viiu 'I 
jaght Ackersloot voorgeboudeu cride bebbeu op ijder 
artijkeU tot antvoordt gegeven tils bier gMpvcificecrd 
vordt, nsmeutlijck : 



■ Andf>n> lesing: „vaD de vooraaerriJiU oraagfeaiJA dor bovoogemelle reapee- 
tJYO eijlandeu." 
' Andore IcEiuc: ,bq." 

* Den 'JO Kubruari 1616 wcrd aoji dittwntXAct oog bot volgundotacgevoe^: 
,Q«meroL voorMulir«vcn oni.af;caij» cado gnoobo vanTAnimhcrnnnr'L t4^iJnko- 

noo vuut oontmct vonocbluD, dat wanncar wedor mat \uuir vuortijiji[cnend« 
goflderrn in Ilanda v<!r:icli«ti6n, ran d<!n thiflodi; onn d'E. Coinp*. te ^.wa 
moatUia vry nyn, wildeii vnel t-er nnilft ui«er m«t biuiue commersicn naer 
Baada teaderoD, vo«iKeudE> da«rblj, dat lUa dao onae reaid'entfln viiiit grti« 
alducr handnlon mFtde ^on thicndf! boialen doudon.hct wuloke tiua uijt i^vudu 
oonaid«rntien, itnnde op Ac uoiupate dt-r ManuAiari^u , haer liodon voor dit 
jssr bg provisie op appi-obntie vau oas? gobiedende Kd*. Iltwren to«i;(uM)|jl 
hubboii, onde dnt v^ voor soo Eaogo d« NodDrlandsobfi logja Uior »taot, ona 
bivt doon NiillcD, nm va» haiYrntwegea bg d'lwo^ ovorboyt oontiniiati« tot 
suU:x tt- vorwerviiu, ciiili- wmm op <1hU> voornoompt by dan ijanaaboa itkOt 
ondeneijkent. 

Walk voorsdireTfin oanLracc int MalAijtA ovprgotranalateert ondo haer alle 
....oock dugdel^dc voorgtticlireveii eo d« craoht dasaelis wel diatlactelgck 
b«k«Dt getaavkt is." 

* Uit hst Co&txaotbook. 



470 aSNSKALE NEDEELANDSCUE (lEOCTROYEERDE 

Dell 22"" Februarij auuo 1646 op 't eijlaiidt Solor. 

Voor eerst ziju alle de singagies vaii Solor int geuerael voorge- 
houdeii met contract dat bij d'E. Heereu Radeii vau India eude de 
gesanteii van Solor besloteu is, off zijliedeu t'zellve niet en beloveii 
iiaer te comen. 

Gaveii hier op tot antwoordt, alle tgeene dat bij d' Heereu Baden 
van Judia ala de geS&nteu van Solor was geresolveerdt ' sijliedeu 
daer mede veil te vredeu wareti ende agbtervolgbt zoude werden. 

Ten tweede versughteu mede aeu de Siogadies, dat de materialed 
tot het opmaeken vaiit fordt zoo haest te beschicken als eeuighsinte 
doenelijck Boude mogen weseD , cm Comp* goedereu daer aeu landt 
te krijgeu om onse reijse aaer Tijmor te vervordereu eode te sien 
oWt'fi eenighsiuts te dienate-der E. Comp" aldaer te verrighten zoude 
mogeu weaen. 

Hierop seijden d'Singajes, dat 't geeueaen U foidt Boude maDcquee- 
rcii, soodra doenelijck sijude ons soudeu assiBteeren eiide traghteu. 

Teu derden is de Siagajes vooigehoudeu , wie voor eerst van faaer> 
luijdei) aeu 't fordt sonde comen wootien. Gaveu tot antwoordt dat 
de huijsvrou vau den overledeii Chitcill * eerat sonde vragen ende 
tiaer drie a vier dagen oua soude bescheijt seggeu. 

Ten vierden hebben [wij] de Singaie?! int generael belasst, soo 't 
gebcurde dat niemaiidt ' vau de hare eenige overlast gedaeu vierden, 
hetzij van Portugesen offte andere natie, sullen t'sellve aen 't resi- 
deerend opperhoofFt te keiiiieD geven , omdat daer in met raedt en 
dact versien magh werden. 

Aiitwoorden hier op, soovecr eenige overlast quam te geschiedeii, 
t'/ij van wadt uatie dat zoude mogen weseii , aen ons re^iderende 
opperhootft zoude te kennen geven. 

Ten vijH'den is mede belast int generael haer nijtterste devoir t« 
docri , zoo naer d'buijteii als binuen eusst van Tijmor als verdure 
omltiggeiide eijlanden , om soo veell slaveii , was ende chijser ■* bij 
den anderen te versnmelen alls mogelijck wesen can ende t selvc aeu 
't opperhoofl't van "t fordt te laten weten omdat d' oncosstcu van de 
fortresseii alldaer gedaeu te lighter raogen vallen. 

Hier op dienden ons, 'tgeene zijliedeu soo aen den huuucu ' als 

1 Het coQtraut viin 22 Januari 1646. 

* Kaitjil Parliiiii (vgl. hierv<i6r, biz. 135), noot l)y 
' Schrijflfout voor: „iemandt". 

* CLiser. 

* Sclirijtfout voor: „binnoD". 



IXWriNUlSRIIR OOHPAUNIK IfiOS^lSllO. 



471 



hiiijLcii vusst ran S^lor oU auderu onileggeudu laudeu quanieii te 
handcloD, aen ous residereut opperhuofft vati 't furt souden pruseii- 
tecreii te vercopen ofFt« t« Teiruijlen , mo ^»u best met deii andereii 
oitnnen accordeeren. 

Ten KsdeD is tncde voorgehondeii, soo eeiiige clccdcu otite ijets 
auders van noiMle soude mogeii hebbeu, um op Tijmur Iv vrrhnii- 
deleu, dullen t' upperhoofTt van 'tfurtld acriapri-eken m^f. md lium 
cuop maekeu, Ook sullen ^houdcu ziju , met opperWnfFt tr con- 
tranteeren, soo van sbTcn, chijwr . was, wadt daer voor sulteu 
geveo, om uaemaells te mijd«n, geen rerdere ooheijlen den aiidoreii 
vyyr t« cumeu. 

Gaveii tut audtwuordi , zijlieden hier aede wet) t« vredea wareii 
«D seer aeiigeoaem was. 

Tni Buvciideii is de Singajes belss»t , allsuii sij lieden dsur iiaer 
vrncgdcn, wegcn d'drie stuck, die door de siiigajes van Lnmakura 
siju voick opgeduijckt jijti, wegeiis blijveu ran jscekerc Portugccs 
Y»(Ttuijgh, omtreut den bergh (^rmen, ' tu mugen huuden alsullckc 
»tiicken [altt] bij d' ¥,. Heeren Kaden van India leijii vcrgunt. 

Gaven Cot antwourdl, aoo veer die van Lam^kera c«uige uverlassl 
quam te geschiedtm, 't«ij van wat ciatiu H zuudu nn^tiii zijti, d'andent 
siugajea iut geuerael haer de behuUpzanie haudt zoudeii bieden. 

Ten aghaten hebben mede giiedt gevonden, deii !uijtekndt(!) Uen- 
drick HeridritkasKJon van OUdeuburgh * aU opperhooftV van 't furdt 
HenricoB te authorise«reu eud« dacr vour te kenueu eude Ui ge- 
boiinsainHu , grJijck alle omlcnlanen schnUdigh zijn te doen eiidc 
dat in preM>ntie van de opperboofTdcn van 't Jaght Arkersloot, sulldatcu 
sis matpJuKEU, aU de siogajes, wetck zijn d' upperhuolTdeu van d« 
fHid(«r»ta«ndr diirpmi , ir. wel<Mi Lawajjen * . Trfiniasa • , ('(Tbyteii, 
Tron, Lamekere, Addenarren. 

AUe dese buvenataende slngajes hebben iu preseiitie van una be- 
luofft, deii voonioemdeu Heiidrick Heudrickszoon dacrvoor te keuneii 
ende te gehotireamen, uok in alle voorvallendo diensten d' behullp- 
Aine handt te bieden. Whs gcteekcnt Willem Tan der Be«ck. 



< Kanna? V^l. hj«rvMr. l>Idz. 18S, noat B). 

) BOHiMtoffm, UI, bidr. 816, U19. 

■ Lawftjont; op Solor. 

* LamalaV VgL hi«rv