(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Boekzaal der geleerde wereld"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves bef ore it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that 's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
any where in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . google . com/ 



' Digi 
_J 



,y Google 



DigitizedbyC^OOQle 



,y Google 



,y Google 



,y Google 



BOEKZAAL 

DIE 

GELEERDE WERELD. 

BI 

1^ IJ» ÜCH RIFT 

• TOOE DB 

PROTEST ANTSCHE KERKEIf^ 

IV HIT 

KONINGEIJK DER NEDERUNDEN. 

Yoor JAXfJAKiJ 1847. 



tB AMSTERDAM, bij 
D£ ERVEN D. OKDER DK LINDEN Eir ZOON, 

op den Singel, tu»schen den B laan wburf; wal 
en de Bergs traat, N^. 321. 

MDCCCXLYIX. 



De prijs is 30 Csnis. 



. . ..ytize^bjGoqgk 






T»E NEW YORK 
PUBLIC LIBRARY 

922266A 

, ASTO^,LEKOX AND . 
tlLDEN FOUNDATIONS 



Digitized by CjOOQ IC 



BOEKBESCHOUWliXG. 



Mter JEZ08 cbexstps. Hiêhriêch-kritink he- 
werkt naar de grondstellingen der Eftemgelien'* 
Mtmnonie^ dt^r j. «. frxkolies , Boogleeraar 
te BoAii* Uk het fioogduiieeh. Te DeftoUr , 
htf M. Wlol, 1844. 193 AW*. /n ^r. 8tH»« 
De pr^e ie J 1,90. 

Het werkje Tan den Hocigleeraar vuiepliib 

lie«ft in Dnitechland veel lijJTal gevonden, en 

schoon M hier te lande , in ^jne oorspronkeljjfce 

laai , reeds J^g velen bekend was en gebrnikt werd , 

gdootea wg toch wel dat de Heer bauot op een 

goed dehbl lal kunnen rekenen. De archaeoiogi^ 

Tan de i^'densgeschiedenis is eene jaarlijksehe be-r 

hoefte, en bet werk Tan btii4£us, hoe verdienste- 

m leA^ is reeds te Teel Terooderd om oTeral 

Teiüg te mogen gebrnikt worden ; ^- tot nog toe 

hebben wij ons moeten behelpen met hetgeen wg 

in Terschillende Commentaren Terspreid Tonden ; 

hier • hebben wij nu^ een beknopt , gemakkelijk , 

en — wij zeggen Tolmondij^^xeer zaaknjk over- 

zigt Toor ons. Het is , naa^ gewoonte , zoo als 

ook BTViWs ip zynen tijd deed , aan de t^dorde 

der gebeurtenissen Tastgeknaopt , loopende Tan ^a^ 

Z17S laatste reia naar Jeruzalem , tot aak de hpr 

A 2 gra- 



,y Google 



4 ' J. H. JFfilEDLlEB , 

grafcai^, en «Izoo de gelieele iijdeosgesehiedenis 
omvattende. 

Of wij het onbepaald aanbevolen willen heb- 
ben ? — -—De aréhaeologie van hel lijden , een 
onderwerp zoo vele duizende malen door duizende 
bestudeerd , kan nu toch , wanneer het hehan* 
deld wordt door eenen Hoogleeraar , . van^^ wien 
meri wachten mag^ dat hij er een opzettelijk stu- 
diewerk van gemaakt heeft, en het niet uitgeeft 
_ vóór dat hij het tot de hoogste volkomenheid ge* 
bragt heeft , die hij er aan geven kon , in zóó 
verre volmaakt zijn, dat alleen latere onderzoe- 
kingen er iets aan kunnen verbeteren ; meq ver- 
wacht' dat er geene misslagen in zijn zullen ,' mét 
één woord , dat men het als legger aan jonge 
Predikanten veiiig in handen geven kan. 

Dat is het echter in geenen deele. Op de on- 
evenredigheid van behandeling willen wij niet mai- 
len. Fai£oli£b kan daaronatrent z^n eigene in- 
zigteh en oogmerken gehad hebben. Toch zouden 
wij gaarne de brèedé ruimte , die hij aan het San- 
hedrin geeft; hébben verruild voor eenige mede> 
dèelingen uit dé geschiedenis der Chrisletijké eer- 
dienst , betfreffende het kruis en deszelfs gebruik ; 
want al behoort dit niet tot de archaeologie , in 
dien zin als men ze jj^ewoonlijk opneemt, zoomoet 
wen toch onderstellen dat liet werkje ten oog- 
Ynerk ' heeft om jonge predikers bij het opstellen 
httncer leerredenen dé hand tt; bieden ; — en nu 
Is 'dan t^oh de eerbied door dé Kerk aan het zin- 



,y Google 



- AKCfUFOtnoit P«B I.IJnR,1IS0R«CHiri)E»M. 5 

nebecld van dea ^eg der zaU^l^eid , het iniddei- 
"^punt onzes geIopf$, betoond, een onderwerp ter 
afwisseliDg in de jaarlijks wederkserende behande« 
Hng 2eer gepast ^ zeer boeijend , en in geenen 
deele onstiditelijk. Referent weet daarvan bij on- 
derrinding, met urai een e belangstelling hét aan- 
geb4K>rd wordt £n rniEOiieB zelf heeft zich, 
op btadz. 149, veroorloofd, zich te begeven in 
de 'vraag naar de soort vanhont, waar ait hei k mis 
gemaakf was , en de leende te vermeVlen , die den 
palmboom , ceder , cypres en ol^ opgee(i. £én 
van beide , óf hij had van die vraag < in een zui- 
ver historisch werk , geheel moeien zwj^gen en ze 
aan de legende oterlaten , óf hij had eehige ruimte 
moeten geven aan die zonderlinge legende van het 
Vmishont,' die in de middeleeuwen bijna tot een 
he^euèVcht werd , waarvan het ievendmakend 
kruit de Jroofidpersoon- en held was ; dat ze oor- 
sprankel^k nlt allegoriènN moet afkomstig geweest 
Zijn , schgnt hem onbekend te zijn , zoo als ook 
zyne opgaaf van bronnen zeer onvolledig is en niet 
zeer geschikt om er het Juiste licht over te wer- 
pen. Ook haalt hij als citaat hier aan, een aan. 
ctpriahüs toegekend geschrift , de passione Chrtsii f 
men zon daaruit opmaken , dat men in de* Afri- 
kaansche Kerk reeds in de d^rde eeaw met deze 
legeade bekend was ;' en dat ze bij mannen van 
zulk een hoog aaYiziea ingang had ; het boekje is 
ecbter niet van crpRf ahus, maar bijna ntgenkon^ 
derd pstT jónger ,. ^an aaitolbds vak bojiiiev^a(. , 

eeue 



yGöogle 



6 J. n, rRXKDtlEB, 

•«eaejl friead vaiT wrrabdus , overluden ömstwéka 
1192. Het apoeryfe Evangelie Taa lacoDiMUS^ 
dat de oudste bron is, noemt hij taiet eens. 

£en höofdgebrek van het geheele Werk is , dat 
er niet eerst eene goede harmonie of tijdorde aan 
ten gronde gelegd is. Zuiks is reeds aangewezen 
en aanto^eTuld tevens door Prof. Vetö in den Gids 
iroor 1846 N°. 4, (waarbij ïnen vcrgèlpe de 
scherpzinnige en geestrijke opmerkingen van dea 
Heer da co sta over de altijd tooveel ndoeite ge- 
baard hebbende fra^pxirKSvyf t de £reb Sabiyatb 
en ofter het even aoo ^oXvTpvXMixop. «/»*, 
XVIII :24. — In N^* 5^ van den Óidê). 

Wy suUen er nog enkele uit enze jsantéelLeaia** 
gen b^voegen. Bladz. 68: »Het Avondmaal wa9 
volgens den wil des Goddelijken instellers, geea 
bloot teeken tot aandenken van iels d^ geschied 
was, maar een levend >efli voor tdle Tdlgeode t^*» 
den beiïtemd werktuig 'io* geeêiéijke wederge^ 
boorie.'' ^ Wij willen ^e tweede hètfl dezer pe-*- 
riode toegeven , schoen ze in eene arehaeolo^e niel 
te huis behoort, maar waar staat het dat ket 

. Avondmaal een werktuig tot wxDËRGEftooftiE is? 
De Doop is het sacrament der wedergeboorte. 

Hier ter plaatse , zoo ode Uads. 71 , noemt hij 
het' Avondmaal: j»6enen nieuwen maaltijd,*' na 
den reeds geslotenea Paaschmaaltijd. Wij weten 
wel dat het Avondmaal is ingesteld bij gelegenheid 
tfan^ eana eenen 'maaltrjd, n^^aar niet dat het 
•en maaüijd is. Htï Specifieke karakter van het 

Avend- 



,y Google 



IBGBIEOIOOII DIA UiOtlTSAtSaiflDEBlS. f 

ATondmaal ligt niet ia het te uiDen aaotittetii 
maar 1^ in het breken van het brood, als sym* 
bool Tan jczus dood , 2® in het o? ergeven en eten 
▼an hetzeWe, en drinken van den wijn «Is sym- 
bool van de wijze waarop ons zijn dood ten goede 
komt. Ware bet een nieuwe maaltijd geweest , 
dan bestond het Pascha nit tner maaltijden , om- 
dat er Tier kelken gedronken werden. 

Bladz. 159: «»0f dus de knnstenaars, wanneer 
zij jzzirs roet eenen doek om de heapen ^ge^ 
gord afbeelden, met geschiedknndtge getrouw*- 
heid te werk gaan , laat zich niet zeker beslissen.*' 
Wel beslissen. Niet geschiedkundig. De seldateh 
trokken jezus de kleederen nit, en de Joden 
droegoi geenen doek om de henpen , sóo ab de 
Male^ers , Negers enz. — IVaakt Vas bg de Ro» 
mdnaQ 2l\^d gebmikelijk. Het uit lusnavs aan* 
gehaalde roorbeeld Tan ca&thaxjo is eene nitzon-» 
dering7 deze aanzienlgke Carthager. werd nel 
zijnen gebeden priesterleken tooi gekruist , om te 
meer schande aan te doen. Men lexe slechts de 
plaats na, b^ jvstikus Hist. Lib. 18, Gap. 7. 
fiet lilifkt dnidel^k dat jvstiiüs zelf het : »Cnm 
ornaitt sao? (Tiz. pnrpnra et infalaesacerdotiijals 
eene uitzondering besdiouwt. — De ondste Chris- 
telijke knust, Tan den tijd af dat zij den Verlos- 
ser begon af te )x;elden , . niet TÓór de zesde eenw | 
Tertoonde h^m , geheel gekleed^ eerbaarheidshal* 
Te , zonder te Tragen naar de . geschiedenis. Zoo 
Tinden wij het in de zeer enkele afbeeldingen van 
A4' JE- 



,y Google 



6 é,. B. JPRIKOLIBE^ 

jKSüs. aan het krais in de Catacoml>en te Bom€ ; —«t 
eTen zoo ook ^ bestendig , in de Grieksche kunst. 
Even zoo deed men, toen men begon, omstreeks 
de zevende eenw , crucifixen te maken , waarvan 
de oudste overgeblevene exemplaren uit de tijden 
van KAREL den Grooten zijn. — In de elfde eeuw 
wordt de tunica van den gekrufsten een korte 
rok zooder mouwen ; later komt ook de borst 
bloot, in de dertiende eeuw reikt bij slechts tot 
de knieën; in de veertiende is het .slechts een 
dpek, waarvan de tippen in de lucht fladderen (1). 

De geschiedkundige getrouwheid komt hier das 
niet te pas ; het staat in verband met geheel- aa« 
dere phenomenen der ividdeleeiiwsche kunst 

Op dezelfde bladz. laat hy bet suppedaneum 
(voetebankje) weg ; wij hebben er vrede' mede 
dat aan het kruis een sedile (zitbalk in he^mid* 
é&k) worde gehecht; maar ais ook de voeten, 
niet alleen gebonden , maar ook genageld moeten 
xijn , dan moet er een voetebankje geweest, zijn , 
zoo als trouwens ook de constante Grieksch-By- 
zantijnsche traditie is (2). Men beproeve het« 
door achterover , op den grond te gaan liggen , of 

er 

(1) Zie hierover kort en zakelijk h. ottb» Abriss 
' einer Kirchl.^ Kunst- Archeol. Nordhausen 1845, 

•eite 118. Breedvoeriger didkoh , Histoire de Dien. 
Paris 1843 passim , en vooral de platen zelve ia 
het groote werk van siaovx d^aaingoüat. 

(2) Zie aiaovx D*AGiiiliovaT paBsim. De daloia- 
tiqiie iiTiip, enz. enz. 



,y Google 



er mogol^kheid is, xonder Terbrijzelüif Tan hel 
iiielbeen ea Terscheuring Tan de bofenste spieren 
der Toet en derzer?er band , om deszells bal plat 
genoeg tegen den grond te krijgen om gespijkerd 
te kunnen worden. Dan zoaüen de nagelen, door 
het been , boven den enkel , of wel door den 
enkel en de hiel zeWe hebben moeien' gaan. 

Dezelfde .eenvoadige nataurlijke redenering géldt 
Tan de vraag bladz. 161 : of er één of twee nage- 
len Toor de voeten gebruikt- werden ? FftixnuE» 
is daarover zeer onzeker. Beproef het slechts , of 
de hiel zich daM*toe leent als de voeten op elkan- 
der liggen. Op een* spijker meer of minder zul- 
len toch de Romeinen niet gezien hebben , en het 
was fdet nit wreedheid om de smarten te vermeer- 
deren , zoo als rniKniitB beweert , dat het som- 
wi^en 4l^ hij) gedaan werd. «Faizoucft zegt, 
dat wy gewoeidijk aan de^ crucifixen drie nagelen 
en de roeien over elkander zien ; -r*. — met on- 
derscheid. De Bjzantijnsche traditie is al weder 
constant vier nagelen. (1); haar volgende Cata- 
cofflben , guegorius vah tours en het geheele 
Westen 9 tot in het laatst der middeleeuwen , die , 
waarom weet men nog niet , en ik ook niet , er 
diie slechts nemen , en door de latere schiklers , 
zeer ten onregte, nagevolgd zijn, 
Bladz. 161. In de noot citeert trieolieb de 

his- 
(I) Svsovx passim. Didkoit, Gnide de It peinture 
['EpiZ. T. ?«7?.) page 196 et alii. 

A 5 



,y Google 



10 'J. H. PRIXOUÜB, 

historie der kmisTihding >an heleita, en wel de 
oiDstandi^eid dat daar vier nagelen gevonden zijn , 
alsof die legende eenig fiistorbch gewigt had. Dat 
die legende van nul en geener waarde is , en eerst 
' trapsgewijze ontstaan , wordt met de stakken be- 
wezen door onzen zoo door en door geleerden h. 
wiTsiüs, Miscell. S. Tom II. £xerc. 12. § 26. 
Be autoriteit die friedliib hierbij aanhaalt, is 
TUEOPHAifES coAFESSOR , die npiabene eerst op het 
eind der achtste eeaw leefde , terwijl er reeds in de 
▼ijfde eeaw meer djin eene autoriteit voor is. 

Bladz. 164. Frieduxb erkent te regt, dat de 
oorzaak , waarom jezcs jaist door" de kruisstraffe 
ter dood gébragt is, niet hij pilitüs en in hc;fc 
Romeinsche regt, maar alleen in den eisch der 
Joden te zoeken is. De vraag , waarom de Joden 
jui^t de kroisstralSe begeerd hebben , die' tbch zoo 
hoog noodig in eene ardiaeologie , als deze , diende 
opgelost te worden , schijnt hij niet aan te dar- 
vfco. Wij willen ons gevoelen, ter aanvulling , 
omgeven: 

De raad veroordeelt jezos ter dood* wegens 
godslastering, dus, natuurlijk; ter steeniging. 
Zij vragen aan pihatüs verlof tot het uitvoeren 
van het Tonnis. Hoewel zij hier de misdaad van 
oproer voorgeven , hebben zij , Toorshadds , nog 
aan geene andere wijs van straf gedacht, inaar 
vragen eenvondig: den dood. Pii^atus zoekt j£. 
zus door meer dan één middel te redden ; einde- 
lijk ook door Hem naast barabbas te» plaatsen. 

Maar 

Digitized by LjOOQIC , 



AACHAfi(>LOGl£ OMM. UJI>IHSGESCHl£OtSIS. 1 1 

Maar het tolk kiaslBARABBAs, Jra/lil.XXVII:21« 

Mare. XV : 11 , Zuc. XXIIi : 19. Piusutf tiel 

dat zij tock J£züs 4ood begeeren , maar tetca» 

dat het aUeea «^ liut ». Hij hoopt dn» door 

geeseÜBgr huiiB«n iiaat te?redeii te stellen. Mea 

plautse na hier het Teriualde door johahbes , Cap. 

XIX: 1^5; door iucas aangedoid met weinige 

woorden ▼». 22c , en door de beide éerate mynt^ 

tici laUr geplaatst, Jlfattk. n. 27-^31 , Jümrc. 

VS. 16—20. Daarop wordt nzvn gegeeseld en 

bespot. H§ komt ait , op het bespottelfjkst , als 

een spolkoning toegetakeld., soodat pilitos telf 

zegt: Ziet dien fneüsch —^ is het nog niet ge» 

noeg? Maar jnist daarop gaat de he?ige kreet op: 

kruist Hem, ftiet alleen Tan de priesters, maar 

<>oV iran hei volk. JlfattA, ts. 22, Mare. ya. 

12 , Ilw. irs. 20 , Joh. VS. 6. — Van waar op 

ééas die eisdi van de smadelijke Hehiefische'fcrms- 

straf, door het Joodsche volk , ovei; een Joodsch 

ieeraar, een eisch, die ben en hunne nationale 

verwacbtiogen prostitueerde in de oogen der Ro* 

iceinen ? Omdat zij kwaad , vrèeselijk kwaad en 

hoos werden op het gezigt tan den Spot* Messias; 

vooreerst H>mdat zij zagen of meenden te zien^ 

dat J£zi7s hen bedrogen had e^ een valsche Mes« 

sias was; maar, ten tweede, omdat hnnae ge^ 

heele M essiashoop , daar ^ door Romeinen bespot , 

ien toon stond. Daarom eischen zij de kruis- 

slraf , niet als smartelijke , i]^aar als smadelijke , 

alij Heidensche , als slavelrstraf. Zij spuwen dien 

. V . • Mes. 



,y Google 



'12 #. H. FftiSaLIEB , 

BEessias alt; heeft de Romein er zijn spotkonin^ 
Tan gemaakt , hij worde dan nii de natie uiige- 
stooten , het blijke dan , in zijnen door Israël zelf 
. ^eeischten , Heideo$chen dood^ dat Israël hem voor 
geeneu- zoon abrahams erkent. — £n na volge 
i/oh, Ts. 6 — 15 , met het< zoo karakteristieke , 
smad^ijke van pilatits : Zal ik dan awen Koaing^ 
kr4iisigen. Verder Matih, ts. 24 en 25. ^ En 
dan Mafth, ts. 26 en voigg. Mapc. ts. 15 en 
Tolgg. Zuc, TS. 24 en 25. Wel wordt op deze 
wijs de geeseling en bespotting bij de twee eerste 
sjnoptici een uarêpov Trparêpav^ maar er is ge ene 
andere mogelijkheid om Joh, ts. 5 -te Ter klaren , 
ten zij men dubbele geeseling en bespotting wilde 
aannemen , waar toeh alle fp*onden tegen zijn. 

Op bladz. 170 leien wij , dat de plaats Luc^ 
XXIII: ^, in Terband met 1 Petr: UI: 19, 
.1V:6 enz» ».aanduidt dan zoogen aamden 72J»7^tf4r 
patrum.^* Wij hebben onze oogen naauwelijks ge- 
loofd, toen wij dat lazeUb Het moge waarheid 
zijn , dat de Protestanten de leer Tan de prediking 
Tan CHRISTUS aan de TÓóroTerledenen al te ver 
verworpen hebben, wij mogen ons Tolgaarne met 
THonÉH TAK TXLZE9 oTer de disc0nai0 ad inferox 
Tereenigen, noem ia *s hemels naam dat Paradijs 
^aar, geenen Umhus patrum! Het komt buiten- 
dien in eene archaeologie niet te pas, zulk eene 
zuiTer dogmatische Traag. «.» Laaf die uitdruk kirfnr 
bliJTen, wat ze in hét oor Taq dieii moordenaar 
mié^JiS hemel;, dè taligheid ! 1$ niet overal en 

al- 



,y Google 



^ IRCHüEOLOGIE BXR- LIJBEK&GJSaCHlEDEKIS. 13 

allijd het paradijs het beel^ Tan de taligheid r bQ 
(ie Rabbijnen , in de Openbaring Tan johahhes , 
io deo Koran , o?erai ! Maak toch den Zaligmaker 
aaa hét krttis , tegen dien man, geen leeraar van 
eece mo«ijeiijke dogmatische vraag 1 1 £nwat zou 
die moordenaar in den limbus gedaan hebben ? 
kdien er een is , dan hebben de- vaderen (karin 
gezeten, tot op het oogenblik vaa jezvs dood, 
dia k hij toc^n voor altijd a^ebroken; ze zijn 
(iadelijk naar den hemel gegaan. Moest die, arme 
moordenaar daar nog eenigéin tijd in zitten; -*<r 
')f moest hij misschien medegaan om de vaderen 
(e verlossen P Dat men toeh zijn gezond ver- 
stand gebmikte, en varen liet wat het gezond 
terstand reeds lang uitgespuwd heeft! 

Bladz. 17^ zegt fbiedlieb, dat de XXII**» 

PsAlm »iEzvs lijden op het naauwkeurigst vooraf 

verkondigde/* Dat is al zeer stout^ al zeer upo» 

i:ctisch gesproken 1 \ Wij voor ons houden voor 

:eker dat , indien de Zaligmaker niet de op Hem 

:ter toepasselijke woorden van dezen Psalm aan 

i'X kruis op zich hadde overgebfagt , niemand er 

>it aan^ gedacht zou hebben om died Psalm tot 

:nt*a Messiaanscheii te maken. £n b nu die 

«passelij ke overbrenging genoegzaam om van dat 

:J DAviDs )»voor deu opperzangmeester op iije* 

'(.TH UAssAscuAR ^** ceue profetie, en wel eeneal* 

:rnaaavkeurigsle te maken? Wat wonderbaar- 

kti, tegen alle gezond verstand strijdende theorie 

:Llre»t den gang der ontwikkeling van het Mein- 



,y Google 



14 J. H. FKltüLlEB , 

sias-idée in .d« Gods Ofkenlmriiig aan Israël moet 
men daarvoor aamiemeD 1 Moet men dan niet de 
v,tttt€mia ex^ eneniu TerkkreD? .£ene fraaije exege- 
se l £en zekere , analogiache ,. onbedriegelijke weg ! 
Leg .dan ?rij alle Jhistorische studie van liet pro- 
felisoitts, yan de Qods b^fie.n ter zijde, alies 
nuttdoos verk. Dan wordf het O. T. niet Teel 
beter, dan «en nagemaakt züigel » dat aan een 
Torstelijken giftbrief aangehangen is « duizend ja- 
ren na dato. — Al weder dat gebrek aan gezond 
Tersiaad.^n nucbteris historische »iu4iïéU 

Bladz. 18$. ^Volgens het meer gewone gevoe- 
len ifaa het de linkerzijde waar de Beiland den 
lanssteek ontfangen had/* al^of in ee^ 'zaak, die 
zoo Tolstrekt onzeker is , eenig" gevoelen te pas 
kwam. Het is dajarenboven ook niet waar. Op I 
de Byzantijnsehe monumenten ziet men altijd de 
lails aan de i:^t)er> de spons aan de Unkerz^. 
Even zoo ook op de afbeeklittgen der kruisiging , 
den soldaat met de lans regts, steppatoh, de 
soldaat met de. spons op. den stok linis (I). I 

Bladz. 

(l) »Een soldaat . te paard doorsteekt de refter 
zyde Tan ciristüa,*' tegt uiidrukkeliik de *£/- 
fiilvaxT^g i^a^ypoUpiKyig^ door D*paQir uitgegc- 
Ten onder den titel van Maouel d*lconographie 
Ghré^tteone , Paris 1846 , pa{re 195. Zie TerTolgëru 
de plaat van de dalntiatique impériale in de annales 
archéologiqaes par didroit , Vol. I, pag. 159, Pa. | 
Tis 1844. £ii het groote werk Tan siaovz D^ACijf. 
••«14* 1 Benkniilcr der arehit. setilpt. «« Xalarei. 

IV-XVI . I 



^ Digitized by 



Google 



iRCUAEOLOGIK SÊA LIJDEKStiESCBlLDEKIS. 15 

Bladz. 186. No^ h«t oude gevielen , dat het 
valer uit jezus zijde Tloeijeii4e , nit het pericar* 
'iiam gekomen is. Abof daarran de hoeveelheid 
:;eDoegsaaiii hadde kunncH zijn , dat het zigtbaar 
geno^, naast en door het bloed ^ langs de huid 
zij oedergedropen* Dan moet het , zoo al» «^pbia- 

SUS (kEUDO-CYPBIAJTOS , MMOïJfVa DE bobj^vaixe) 

zegt, een wonderwerk geweest zgn. Neen « het 
ian, in die hoevedheid, niet anders als uit de 
maag, yan de opgezogene az^ gekomen zijn ; <^ 
zoo ak onze WLxmsim , dien FRiEOuift niet ge* 
broikt heeft, (hij haalt slechts de Terhandeling 
van de beide «BÖifEiis aan, in 1805 uitgegeven) 
sinds laog middagklaar bewezen heeft 

Dan, reeds overgenoeg om de onnaanwkeurig- 
^eid m dit i>oekje aan te wijzen. In plaats van 
^tK lai te prezen , r^en wy het af , omdat het 
den Mgeoele&den op dwaalsporen brengt. Zulk 

een 
IV— lYI Jahrbunderl.y réTid. yon a. tok quast 
Fr. t/I. op verscbeidene plaatten in het eerste 
^eel Tan de Malerei. Ook ast. Heiligenbilder , 
SerL 1845 , aeite 129. Ik tie den lansvaerder Toor 
^et eerU aan de regtercij , op plaat CXJ , op een e 
«cbilderj in Umpera uit de XIV® eeuw , in Itali- 
9io«ch.<vriektehen st^l. Men moet , om dit te be.' 
^Meelen , wei toexien of de .plaat ook overge- 
Wt 'it. Op de liBttert kan men niet altgd aan , 
Mi«| 4ie er later wel eena hgg^etneden a^n. De 
^<it, daarvAaiA «tèat^ baltiidde^regteraif , dat is 
^t tekere kenmerk, •— OTerigens is lOHOirus niet 
(ie soldaat laet de lam , maar de hoofdman. 



,y Google 



16 J' H. FRlEUtrEB, 

een don Iboekje, o?er zulk eene bekende taulc , 
waarover, dunkt mij, bijna ïeder Predikant die' 
eenige jaren studie teli , eene verhatadeling schrij- 
▼en kan, moet: omnibus numeris absolntum , we- 
Een ; alleen nieuwe ontdekkingen moeten ^ar iets 
aan kunnen verbeteren. 

Prof. vsTH heeft aanmerking gemaakt op de 
vertaling. Laat ons er iets bijvoegen over de cor- 
ree lid. In een boek daar zooveel Hebree uwsch in 
komt , moest men die toch laten doen door een en 
Jood , ten * minste iemand die;Hebreeuwsch ver- 
staat. Die eerbied is de uitgever aan het publiek 
schuldig, tp tybv 100% •^V ÖlSiy (bladz.75), 
J<n373 v<>ör KrU/i (bladz. 151) springen in de 
oogen» 

Öns ideaal van eenen legger op de stu^eertafel 
van jonge predikers in de lijdensweken, zoodra 
zij ingezien hebben dat de vracht van comménta- 
ren , preeken , schetsen , overdenkingen enz. daar 
een overtollige en tijdroovende ba^ast is , is dus 
ook door dit boekje nog in. geenen deele vervuld. 
Ons ideaal zou moeten bevatten : P. £ene archaeo- 
lügie voor de exegese, maar naauwkeurigec dan die 
van FEiEOLiEB. Zeker ook korter. 2''. Eene lij- 
dens-archaeologie uit de geschiedenis van den eer- 
dienst der Christelijke Kerk. 3^. Eenige weinige 
glossen. 4^. £ene bloemlezing van schoone plaat- 
sen over het lijden uit de kerkvaders en latere 
homileten. 5^. £ene dergelijke van de beste lij* 
densliederën uit ouden en nieuwen tijd. 6^. £ene 



vau 



,y Google 



A&C0AXOLO6IK OU IIJDEirSGtSCHfKDBBlS. 17 

vai de schoonste schilderstukken ; leiders f oor de 
Torbeelding. De drie batsten, des noods bet laat- 
ste . alleen , zouden afzonderlijk kunnen worden 
oitgegeTen* Zou Jiiacnand daarvoor berekend zijn , 
geen uitgever er lust toe hebben? Het zou, al 
v&rd hèt ook wat prijzig , toch wel rekening ma- 
ken. Wat een. nut zou dat doen! Wat zouden 
dnt ifloe^ende , levendige preken worden ! Vooral 
door dé beide laatste handleidingen. Wij hebben 
bel bij ondervinding. Wij hebben gewerkt b. v. 
Baar den £cce Homo van o. Rurni, naar EhrAëLs 
kniisdraging (Spasiino di Sicilia), naar kubezbs 
afneming ; naar het overschoone o Haupt voU 
Bki and Wunden , van paül gerharo , vooral 
hel 1«, 4<^ven laatste couplet. (Wij zouden ze 
\v\tT gaarne uitschry ven , maar de recensie is reeds 
zoo ^toqI; ^et'zal den lezer, die het bij de hand 
heeft, niet berouwen het eenvoudig- roerende lied 
nn: »dea alten frommen Cantor** te hebben 
op^eskgen) en wezenlijk het zijn onze slechtste 
stuiken niet geworden. Geloof mij, daarvoor 
heeft ook do eenvoudtgste Gemeente oor en hart. 
Baar behoeft men niet, .door aestheiisch genot, 
orerprikkield te zijn ! als ze er maar eens aan ge- 
wend zijn , om niets , wat hun Leeraar doet , 
treemd te vinden. 

Mens ingentuL Bto grata» 



IO£KZ. JAK. 1847. B 



,y Google 



18 H. DIS AVORIE VAV DER nOTWV , 



ÜARTIITI J>£S ANORIE YAR DER HOEVEH EptStottt ad 

vtrum doctissimum w. h» d. sorihoar de />o- 
wó/i Commentario in virgilii aeneida. Syni'* 
bolum: in adolescente nen res laudanda sed 
spes est. Leovardiae , G. T.. N. Sariagar , 
UDCCCXLvi. Svo, maiori^ xui pogg<. Gonst • 
^0,75. 

Jur besiaai een Commentaar oter de Aenei» 
6p den naam van tiberius claudius donatds. 
Door velen , ook door den Heer surivgar in 
2ijne Historia Critica Seholiastarum Latinoram , 
wordt deze dohatus , met voorbijgang van het 
verschil in voornaam , gehouden voor dezelfde met 
AXLius DoiVATUs , vau .welkeh wij die voortreffe- 
lijke scholien op de Comedien van teaentids heb- 
ben (met uitzondering van de Heautóntimorame- 
nos, waar calphur»iu$ hem vervangt). Anderen , 

yABRIClirS , SAXE,. VEYTXE ^ STEPHAHUS , HiRLES , 

maken onderscheid. De zaak Was tot heden niet 
eritisch onderzoekt.^ Dit doet de Heer des ahorie 
vAir DER H0EVE5» Zijn resultaat is: dat wel aeliü» 
donatvs, de leermeester van hieroktiküs (waarom 
er hier sancten bijgezet ? in de litterataar zeggeir 
wij met de Franschen van 1794 : »il n*j a point 
de saints ;** daar zijn cicero , terektius , hora* 
Tius onze sancten) zoo als deze laatste uitdrukke- 
lijk getuigt, eenen ' (y'ommentaar op viRGiiiüsge- 
♦ ««fere- 



,y Google 



XPISIOXA ZTC. 10 

schreren haefi ; dat het Ótze Bovirut is , wiea 
suTTors liier en daar aanhaalt , dat ook tab^ de* 
zea het leren van yirgilius afkomstig is^ dat wg 
op naara fan bon axüs bezitten » hetwelk eene voor- 
rede Toor zijnen Commentaar geweest is , doch dat 
de agenljjke, hedendaagsche, Donatiaamsche Gom* 
mentaar niet Tan den Terentiaanschen oovatus is , 
maar van txb. cl. b. , wel van ieuüs te onder- 
scheiden. Yan TiB. c£. BOHATüs hebben wg dns niets 
dan de prolegomena en de Serviaansche fragmen- 
tei^. ^ Wij zijn, na de doorbladering van hel 
geleeirde stok, volkomen overtuigd. Ook den Heer 
sQRiiOAK danken wij. 

In ons Vaderland zal het stuk niet vele lezers 
lioch koopers 1 vinden. Des te meer^trekke het, 
!om in JhiUcUand den roem te handhaven der 
OiB^-ScAlandsdLe school, die over geen ijs van 
«énea Bacbl ooit gegaan heeft ,. en die, moge ze 
ook wd eens wsdpedester in »die untere regio- 
Jie»*' voortkruipen , daar tegen bewaard blijft 
vo(H' het: 
Dam petjt infirmis nimium sublimia pennis 
Icarns J^M^iis nomina dedit.aquis. 

Mens ingenua Deo grata* 



B 2 De 



,y Google 



20 c. E. riir koetstkid, 



De f^riend der Kr anken. Een Bijbelse h Suis- 
hoek voor de ziekenkamer ; door c. e. vai 
KOETSVELD , Predikant te Schoonhoven. Tweedi 
.druk. Te Amsterdam , hij Ipenbaur en vai 
Seldam , 1846. XX en 320 hïadz. Jngr. 8»o. 
De prijs w ƒ3,00. 

Weinig dacht zeker de waardige vak toets- 
▼£U>, (hoezeer hij het ook verlangde) dat zijn 
werk inderdaad zalk een waar vriend der kran* 
ken was geworden , ^at er zoo spoedig reeds^ eene 
tweede oplage van zou worden Tereiseht. Het 
moet hem nu dan toch eene aangename zelfvol- 
doening baren, en tot innigen dank aan Godi 
nopen , ' die zijne zwakke pogingen met zulk een 
kennelijken zegen heeft bekroond. O , ware toch 
reeds nu de goedkoope nitgave gereed ^feweest, 
om , bij de thans en nog zoo algemeen heer- 
schende ziekte, den toon te kunnen aanslaan in 
200 vele ziekenkamers , waar anders of doorgaans 
niet • dan krassende wanklanken worden gehoord ! 
£ere zij . den Ëerw. Schrijver , dat hij in dit op- 
zigi aan ons verlangen , bij de beoordeeling der 
eerste uitgave van dit zijn werk , gehoor gaf. Maar 
dat nu de goedkoope uitgave , ten einde meer al- 
gemeen te kunnen worden verspreid, juist moet 
verkort worden ; neen ! dat viel nu geenszins. in 1 
ons plan , toen wij den vriend der kranken ook 

een' 



,y Google 



DE ?&I£KD DER KRAlfKIN. 21 

w vriend der' armen wenschteo. Of hedfi d^t: 
me lijder niei dezdf&e zielsbehoefte als de roeeir^ 
dep — Wij hadden alzoo liever de Chris-, 
::iijke liefdadigheid ' de handen in een zien slaan , 
(IQ het doel , door ons beoogd , in deszelfs geheel 
te ïien bereikt. Wat wij vroeger van het werk 
lëlf hebben gezegd j ter sterkst mogelijke aanprij- 
zior, sta ook hier. 



(^iristel^ke Overdenkingen des doods , door jr. 
T00UBÜR6, in leven Med. Doctor, jéanmer^ 
id^k veranderd en met eentge aanspraken ver^ 
mwderrf, door j. qvavt ^ Onderwijzer^ te Pel- 
^tt. Tt hekomen aan de Schagerbrug, Gtf- 
«««ie %e, hij de Wed. J. C. Honigh, 
i844. 39 hladz. Jn Svo. De prijs w ƒ0,60. 

Jjlijlens de inleiding heeft de Heer qvavt bij 
(^ Christelijke overdenking des doods van een 
^erlje gebruik gemaakt , dat reeds in het jaar 
'23 het licht had gezien en afkomstig was van 
'^üeo Medioinae Doctor, genaamd toorhbvrg, 
^^ aanleiding daartoe geeft hij ons op , zij is 
"lanclijk de jaavolgende : Op sommige dorpen in 
'^^d'Uolland sehijnt het in gebruik te zijo op 

" <l>g van iemands begrafenis , terwijl de familie 

"1 Trieuden in hel sterfhuis vergaderd zijn , eeni- 

':-^ l^d uit den Bijbel te laten lezen , zoodanige 

B 3 Hoofd- 



,y Google 



S2 R. tOORVBÜ&O, tMZ. 

Hoofdstukken , w'elke op den dood betrekkingf heb- 
ben* Hoe loffelijk dit op zieh zelf ook mzen 
moge , zoo schijnen hierin echter yerscheidene mis*^ 
bruiken te zijn ingelopen, hetgeen de SehriJTer 
bewogen heeft dit werkje uit te geven als eene 
Inpaste handleiding , om daaruit bij sterfgeralien 
Toor te lezen en alzoo de ingesiopene misbruiken 
zooveel mogelijk te keer te gaan. Het geheele 
stukje is in drie dealen gesplitst. £ergt vinden 
wij spreuken ea gezegden uit de H. Schrift ; 
daarna andere spreuken en gezegden, bij welks 
echter doorgaans teksten uit Gods woord ten grond- 
<hig liggen ; eindelijk aanspraken , die bij gele- 
genheid van verschillende sterfgevallen kunnen 
plaats hebben. 

Wij hebben deze bladen met groot genoegen 
gelezen , en wij twijfelen niet of dezelve zullen , 
bij de gelegenheden gebruikt, welke de Schrijver 
bedoelt , veel nut kunnen stichten ; op taal en 
styl valt niets aan te merken, slechts kwam het 
ons voor, dat in het eerste gedeelte eenigé tek- 
sfen zijn aangehaald, die in het verband be- 
schouwd , waarin zij in de H. Schrift voorkomen , 
niet regtstreeks op den dood betrekking hebben ; 
doch hierin wordt dikwerf gezondigd ; overigens 
prijzen wij dit werkje zeer ter lezing aan , 'vooral 
in Jfoord'Holland y om aan sterfhuizen, volgens 
de bedoeling , gebruikt te worden.' 



Digitized by LjOOQ IC 



•e K£&Kir£ROAD£&IJIC VIH TREATS. 23 

.. ■ ' ■ . ü, 

ti Kerkvergadering van T ren te in hare geschiet 
ittis en leer Beknopt voorgesteld. Ter gele» 
^enheid dat men het derde eeuwfeest van de^ 
zdve wil vieren en de leer der Roomsche Kerk 
wtier wil aanprijzen. Te Utrecht , hij W. H. 
^321 Heyningen, 1846« 83 idadz, In 8vo, 
Btpr^sisfOfiO. 

Het werkje dat hier wordt aaDgekendigd kan 

:^ geenen deele als oyertoUig worden beschouwd; 

■uelve behandelt wel eene zaak, die over het 

gemeen goed hckeud is ; maar , voor zoo verre 

'^ ïïelen , beslaat er in onze taal geen geschrift , 

''aarin de geschiedenis ?an deze beroemde kerk* 

^'ïriadering zoo beknopt en tevens zoo volledig 

>^^rdl Toorgesteld. De Schrijver heeft gebruik 

^'ofliaatl Tan de verhalen dezer geschiedenis van 

'^ta Heer HiuzHAiiN , maar dezelve meer naar de 

-ihoeflcn vaa Jfederland ingerigt en bruikbaar 

cemaakt. In het eerste Hoofdstuk wordt de aan- 

■'^Dg tot de kerkvergadering van Trente vaa 

'17 tot 1542 opgegeven. Het tweede Hoofdstuk 

niadelt het begin der kerl^vergadering tot op 

^re verplaatsing naar Bologna^ van 1542 tot 

Vi7. Ia bet derde Hoofdstuk vinden wij de 

'plaalsing en stilstUnd van dezelve, van 1547 

' Iwl. In de vierde plaats vinden wij de her- 

^oing der kerkvergadering, door Paus juiius, 

^51 en 1552. Het vijfde Hoofdstuk behandelt 

B 4 den 



,y Google 



24 BE KffBKVERGADERIHG TAH THEfflE. 

den tweeden stilstaod derzelve , 1552 tot 1562» 
Het zesde Hoofdstuk de heropening en sluiting 
derzelve, 1562 en 1563; terwijl dit werkje be- 
sloten wordt met eene beschouwing der kerkver- 
gadering, naar hare geschiedenis en vruchten. 

Alles is hier beknopt maar duidelijk voorge- 
steld I en wij worden met belangrijke bijzonderhe- 
den bekend gemaakt, die ons den waren aard en 
de bedoelingen van die door de Roomschgezinden 
•zoo zeer geroemde kerkvergadering in een helder 
daglicht stel)en , en deswegens ook vooral tegen- 
woordig eenen nuttigen invloed hebben kunnen. 

Wij hebben slechts ééne aanmerking te maken , 
namelijk , dat in dit werkje op sommige pla^itsen 
^el een al te, bittere toon tegen de Roomschge- 
zinden heerscht; als proeve halen wij aan wut wij 
op bladz. 81 vinden: >> Alleen ééne wetenschap 
schijnt Rome en hare in jonkvreuwehjke (?) eer- 
baarheid levende vaderen aangenaam te zijn, die 
namelijk van hoererij , overspel , enz. , daar zij 
ten ' minste in de Theorie (Gode geve dat het ook 
niet zij in de praktijk) van deze aan de Protes- j 
tantsche vretenschap in het algemeen onverschil- 
lige wetenschap^ eene wonderlijke , maar tevens 
verachtelijke kennis ten toon spreiden.*' Wij zwij- 
gen verder over deze zonderlinge en op zich zelf 
kwalijk zamenhangende zinsnede, en laten het 
verder oordeel aan den lezer over. Overigens 
prijzen wij dit werkje zeer ter lezing aan. 
» . ' • . • s.. 

Ge- 



DigitizedbyUOOgle 



1. V. WAK PELLECOV VAV KOKiÊKEOtW'. HTX. 25 



Gedachtenisviering eener veertigjarige Evange* 
liedienst. Leerrede over Luc. X : 20 , ' döor 
1. 9. ixs PKiLKCOK Tiif KORTzirHOEP. TV *s Her- 
togenbosch, hij Gebroeders Muller , 1846. 26 
Ihdz. In gr. 8vo. De prijs t* ƒ0,25. 

rliene scherpe , zeer schecpe Teroordeeling ligt 
ODS op de lippen. Wij sparen ze den jabilerendea 
grazen. Maar wij hopen niet dat ooit iemand weder , 
it\h »al waren hem de geesten wezenlijk onder- ' 
danig geweest*' en al hadde hij waarlijk invloed 
op den geest zijns tijdl gehad , zich dien tekst ter 
jubilé-rede zal kiezen. Dan liever gekozen : £phes, 
Ill:8a. Moge dan de lijkredenaar Luc. X : 20 
oemen. 

iao het herhaalde malen in deze preek voor- 
komende woord: myn ridderkruis ^ (hetgeen wij 
overigens gaarne erkennen dat de Schrijver niet 
ambtshalve , als oudste Predikant , pro ministerio 
et coetu , maar wegens eigen persoonlijke eigen* 
schappen en verrigtingen draagt) ontleenen wg , 
eene vraag: Is het behoorlijk, dat een Predikant 
het versiersel Tan sene ridderorde op den predik- 
sUkI drage ? — In het - burgerlijke leven — dat 
spreekt van zelve — het is' eene burgerlijke on- 
derseheiding ; — met dankbaarheid aan den ge- 
Ter; maar — op den leerstoel « in het heilige 
ambtswerk , in dienst en in naam fan den groot- 
B 5 slen 



,y Google 



26 A. V. VAir PEXXEGOM TAN KOETUTHOIT , BHZ.* 

sten Kbniog , waar zelfs de Kooing daar beneden 
.zit ... daar, waar wy dikwerf «e^^^n , dat alle 
burgerlijke rang wegralt P Voor ons « het heefl 
ons meermalen gehinderd. Zijn wij een klein 
weinig ambrosiaansch F Men houde het ons ten 
goede. Daar zij , zoo dan niet kerkelijke waar- 
digheid, ten minste de £?angeliedienst zulk een 
•flonkerende glorie rondom ons , dat al het andere 
er ofizigtbaar door «rorde. 

Mens ingeuua Beo grata. 



Eerste Rede y uttgeeproken in het nieuwe bsde-^ 
huis te Hekendorp {gezegd Goverwelle) kerke» 
lijke Gefneente van Oude water, over Gen. 
XXiI:14*, den 22 Maart lSk6, door g. 
STEENHOFF. Uitgegeven ten voordeele van het 
kerkgebouw. Te Oudewater, hij F. H. Kroon , 
1846. 43 bladz. In gr. Svo.. Be prijs is 
ƒ0,40. 

Jjicne gelegenheids^leerrede , die wij om het 
dod der oitga?e aanprijzen , alleen met de aan- 
merking ,* dat de tekst?erklaring hier geheel over«^ 
bodig is ; immers de Schrijver gebruikt den tekst 
«als spreekwoord*' om over de Kerk van Ue^en'- 
dorp , niet om over abrihahs offer op Moria te 
spreken* Het is tegenspriiak met zich zelven , den 
tekst buiten verband ie gebruiken en toch het 
verband ie verhalen, £ene der noodigsle verbe- 

tc- 



,y Google 



I 6. sTEEHHorr» Hf. 27 

teridgen in jonze hoo^tiek. Iftets overtoUigs. Do 
üjd is te kostelgk. — Naar bthooren z^n ook do 
Toorlezing , het gezang , en het gebed opgegeren. 
Achteraan rindt men 2} bhdz. aanteekeningeo , 
eene lijst der giften, en eene copij ran de rekening 
Van nitgaaf. Het batste bdangrijk Toor de ge- 
yen , niet Toor het groote publiek. De »nieiivo 
»B$beIy met twee andere boeken, Tolgens reke« 
j»iiing ad ƒ19,00** is dnar; de Kerk ad ƒ2000 
goedkoop. Het eene is aangenomen , het ander 
zeker in daghnor. Waarom ér geen op eene anctie 
gekocht ? 

Ment ingenua Beo grata. 



Iets met betrekking tot dé Duitseh^Catholteke 

Beweging , door j, r. yav oorot , j.w.z. , 

Ifoogkeraar te Leiden. [Afgedrukt nit hei 

T^ckrijtyfm\it\^ in Liefde, 1846, iro.2.) 

Te Groningen, h^ J. Oomkens , Jr. 1846. 

In gr. %vo. Ds prijs tV ƒ0,50. 

Eene zaak , die teel en grooien ophef en ont- 
zaggelijk geracht maakte , was de afscheuring Tan 
konGZ c. s. tan de R. C. Kerk ; de wijze , waarop 
dit geschiedde , en de gevolgen , welke het scheen 
te beloven. Dat men deswege, als eene zaak van 
het grootste gewigt, veel onderzoek — partijdig 
en onpartijdig, — vble beoordeeling — hatelijke 
en zaebtmoédige — moest Terwachten , lüg wel in 



,y Google 



28 J. F. TAN OORDT , J.W.Z, , CHZ. 

in den aard der zaak. Hen beschouwde de zaak 
uit onderscheiden oogpunten : er werd Teel ypor , 
maar ook veel tegen gezegd. £n als sommigen 
de hervorming , welke eoage c. s. Tooxhadden , 
meenden te kannen Ycrgelijken bij die der XVP 
eeuw , er stonden , daarentegen , • in het Vaderland 
zelf der kerkelijke beweging , mannen op als Dr* 
vfiiUARir. en hauber', die er hunne bedenkingen 
tegen opgaven. Het voor ons liggend geschrift 
van den Leidschen Hoogleeraar behelst Toor een 
goed gedeelte eene beoordeelende ontleding van de 
schriflen dier beide Duiische geleerden , wier oor- 
deel , helaas ! lot dos verre nog door de uitkom- 
sten is bevestigd geworden; en wettigt geenszins 
de hooge (voorbarige) ingenomenheid, door velen 
betoond en geuit ; op grond ook al zeker van den 
betamelijken wensch dat de uitkomst aan de hoog 
gespannen verwachting mogt beantwoorden. Wij 
zijn den Uitgevers van het Tijdschrift baarheid 
in Zie/de dank verschuldigd TOor den overdruk 
van *s Hoogleeraars werk , hetwelk nu meer alge- 
meen verspreid en gelezen kan worden, gelijk het 
dit zoo zeer verdient. Wij voor ons schreven tot 
dus verre onder die geheele beweging met al haren 
aankleve het oordeel van GAUAiièL. Hand. Y:38^. 



De 



,y Google 



T. D£ FEREAL , EIZ. 



De verhorgenkeden der Infuisitie^ naar het 
Transch van t. de fzrea^, met gesckiedkun'- 
dl' ge aanteekentngen en eene inleiding door 
u* DE cuEfTDiAs. JÊfet platen. Te Amsterdam, 
in het Jfederlandsek BijheU Magazijn van da 
Erven Wed. F. G. Omder de Linden , 1846. 
JËerste Deel 508 hlad^. In kl. 8vo. De prtjs 
is ƒ3,60. 

Onder dezen titel ontvangt men hier eenen 
roman, iraar?an de strekking genoegzaam blijkt i 
uit een Toor denzeiren geplaatst uittreksel uit eenen 
brief Tan S|f mpathie. van Professor e. qitivet. De 
roman b slecht^ Yorm , dienende om het pn- , 
bliek , dat den tijd of gelegenheid niet heeft om 
de grootere historische werken te lezen , op eene 
aangename en gemakkelijke wijze bekend te aaa- 
ken met de handelingen der Spaansche Inquisitie. 
Hg speelt in 1334 te Sevilla. De Hoofdpersonen , 
de Inquisiteur Don psdro irbves, de Gouver- 
neur van Sevilla Don VANüst argoso, en zijne 
dochter notoRES, haar verloofde ^DonssiEVAN de vir* 
«AS, -— de Heilige jvae de mos, en /dan d'a- 
▼iLA en meer andere , z^n namen , aan dengenen 
die de geschiedenis der Inquisitie beoefend heeft , 
wel bekend in de ooren klinkende. Hel hooid- 
doel 9 de aanschouwelijke voorstelling van de vrée« 



,y Google 



IQ ?• DE fXUEAl, 

sdyjpke banfleUngeii den Inquisitie, is volkomen 
bereikt , met eene historische naauwkeurigheid , 
die ;elfs wel eens aan^ de levendigheid van den^ 
stijl schaadt. De anachronismen i b. y« dat Doa 
PEDKO AEBUlès D*£Piti , die Groot- Inquisiteur van 
Saragossa was, en in 1485' door het ten ui ter» 
sten trap getergde Tolk van jirragon vermoord 
werd, hier in 1534, ak nog levend te Sevilla 
wordt voorgesteld, behooren tot den vorm en de 
vrijheid der romanschrijvers , die men niet met 
de vier deelen van ilorkittes Histoire crtttque 
ée l^Inquisition iTJSspagne^ naast zich liggende 
moei kritizeerea. — Een I^rotestantsdie £ijbel ia 
de SpaanschA taal in J^o/ZanJ g«drakt , in 1534 , 
kebben mi^ inimjtïMBs B^iioiAeca Sacru niet ge** 
vonden ; die van edziiu (aiiïAiiozft) werd in 1543 
te Antwerpen gedrukt 

De Karmeliter-nonnen bij herhaling dochters 
van s. FRAÏiciscos te noemen , mag men eenea 
Protestant ten goede honden , die zich doorgaans 
over de monnikerij weinig bd^ommert^ niet aan 
«en Kathokjk. — - Dit zal pndertusschen de leziog 
niet schaden, die zeer gem^kkelgk en pleizierig 
is, en die wij gerost Jian de leesgezelschappen dur- 
ven aanbevelen. Er is Qok iets in voor Jezers^ 
die naar hevigen prikkel vtrl^gen: b{j de beschr(jr 
ving van de p^niging , op liet laatst van dit dec;! , 
voelde Referent, met de^waarkeid: van dit alles 
l»kend « zich de vuist onwillekeurig krampachtig 

bal- 



,y Google 



SS YIRBORGHfiEDtH D£& llQnDriSITXC. 31 

l»fleft , 'en « ofsehooa stil op z^ne stadaerkamer 
zittende , zich het Moed koortsachtig kooken , — 
en moest Toor een oogeoblik , beneden > laeht van 
de lezing gaan zoeken. 

De aanteck«iingen aan den voet der bladzijden 
Tan vAVvtL nz cuehoias , beratten menige be- 
langr^ke bijzonderheid uit het Sfnanaehe tolks- 
Icven en zeden, die wg alleen Taa de hand van 
eenen Spanjaard moeten hd>ben* 

Er ï9 eenc bgzondere rede waarom wij dit in^ 
teressante werk door ▼elen gelezen wenschan. 

De Incpbitie ie, niemand spreekt het tegen y 
g^eel een eigendom der Roomsche £erk en hare 
hiërarchie ; geen kiTleed tan buiten heeft tot haar 
ontstaan of terdere ontwikkering medegewerkt. 

Z§ is de doudsehnldïge moordenares Tan God» 
Kerk , en Tan het edele , ongelukkige Spaansche 
Tolk, dal een deel zgns- hmdigen ongeluks nog 
aan de gevolgen Tan haar schrikbewind te dan^ 
ken heeft. 

Zelfs xAst kan het niet nalaten die waarheid 
cetnigenis te geren en te erkennen : »De Inqui' 
siüe was voor de hiërarchie een. middel der veiv 
tw^feling, om zich, bij het Tcrralharer wam 
grend^gen, door geweld en schrik staande ie 
honden. -^ Z% was mogel^k onder een Tolk, dat 
eniwen door^ in Taderlandlierende Godsdienst- 
oadogen (nam^h tegen de Mooren) zich gewend 
bê reinheid en ouderdom des geloofs Toor het 
ioogsle te achten r maar zij heeft dit edele Tolk 



,y Google 



32 . : '^ V. DE VJEKtAX^ 

ontzedelifkt , en deszelfs natuurlijke ontwlkkeliD^ 
belet." (1) * - 

In Spanje weet en belijdt dit iedereen volmon- 
dig , die geen blinde slaaf der Kerk is. In Spanje 
is deze belijdenis, in deze eeuvr, door duizenden 
met hun Uoed bezegeld. 

JEr was een tijd, waarin het edele Ncderland- 
sehe volk, wiens edelen en volk beide destijds 
zoo goed waren als de edelste hidalgo» y caballe^ 
ras, dat zijne van God gezalfde Vorsten en de 
wetten des lands eerbiedigde , zoo goed als de 
Engelschman denken durft, alleen op het hoe- 
ren van: ]»Spaansche Inquisitie*' een vreeselij ke 
electrischen schok door het ligchaam trilde en 
de hand aan den dolk deed slaan niet enkel , ge- 
lijk die van uirragon en ^ndalusü, maar de 
vingers reeds deed opsteken, om, zoo 't nood 
deed , den gezalfden dts Heeren af te zweren. — 
Dat woord Inquisitie willen velen tegenwoordig 
schrappen uit de vaderlandsche geschiedenis ! ! 

Wie de Inquisitie en hare moeder , de hiërar- 
chie, niet haat met eenen eeuwigen haat, met 
eenen heiligen haat Gods , hem brande de grond 
van Jfederland onder de voeten l 

De R, C. Kerk wil in onzen tijd gaarne hare 
gelijke staatkundige regten ook op zedelij ken grond 
handhaven. Wij gunnen het haar met blijdschap , 
en steken haar de Christelijke broederband toe, 

n- 

(!) Ktrghen^esch. 1844, S$Ué 286^ 

Digitized by LjOOQ IC 



SE VERBORGEKHtDEK, OER IRQDÏSITIC. 33 

iüdieii zij het zich waardig toont. Wat wij daar« 
toe Tan baar eischen , is onder anderen dit , dat 
zg de Inqnisitie openlijic , met woorden niet al- 
leen , maar ook met daden rerloochene ; dat zij 
het toone, dat, al werde zij ook wederom in 
gel^ke omstandigheden geplaatst, onmogelijk we- 
der eene Inquisitie uit haren schoot kan geboren 
worden. — Z§ belijde : wij hebben gezondigd 
tegen den hemel en tegen u, en zijn niet waar- 
dig nwe zuster genaamd te worden. (1) Dan- 
staan onze armen Yoor de boetvaardige open. 

Maar doet ze dat niet, Terbergt ze in haren' 
schoot de door God en de menschheid gevloekte 
dochter, zoo zetten wij allen schouder aan schou- 
der , en dringen haar met gelijke kracht van den 
bȟoen bodem Tan JVederland ^ waar zij basterd 
IS. £n op elke remonstrantie van haren kant, 
antwoorden ir^, gelijk als cato antwoordde : Et 
censeo CartAaginem ene delendam , niet anders 
dan : ivqvisitie. 

£n Ufjft ze die belyden , ze moge dan onzent- 
wege Joodsch , Muhamedaansch , Heidensch of Sa- 
tanisch z^n, Christelijk is ze niet, tot christvs 
Kerk behoort ze niet. 

£r z§n er iii onzen tijd , die de geheele Kerk ,' 
dat is, allen die ooit uitwendig den naam Tali 
CBRisTüs beleden hebbeli , beschouwen als het lig- 

chaam 
(I) Ze doe wat Toiuifs deed in t jn ; jtVirk WiU 
lemssn*' (Muteh-Alman. )819}. 

BOIKZ.JAH.1847» C - 



,y Google 



34 V. DE TEREAL, 

cluiatn van chrisïüs , waarin zijn Geest werkt 
van welken geest alle secten en kerken. in de^ 

zelve verschillende verschijnselen zijn j de Kerl 

als een gestadig streven om de in de menschhsic 
voortlevende Christen te zijn* 

Geen invloed van buiten heeft de Inquisilici 
daargesteld. Ze is zuiver de dochter der Kerkj 
Zoo is dan , naar die stelling , ook de Inquisitiej 
eene verschijning en werking dès Geestes , een 

streven om curistus gelijkvormig te worden. 

Maar zoo zij, van onzen twege , als die stelling | 
waarh^d bevat, — de vloek der menschheid op 
den geest en het ligchaam van CHRisins.' 

Naar onze stelling is de Kerjt , geheel eenvou- | 
dig, een aggregaat van menschen, gelijk ieder 
^der genootschap. Het goede en het kwade in 
haar, komt voort uit het zedelijk ligchaam, nit 1 
den menschsZelven. -Het wordt begunstigd of te- 
gengegaan door de leer van CHRisTus, die in het 
bezit der Kerk is , en in meerdere of mindere 
mate, 'naarmate die leer haar heider is ep door 
haar op prijs wordt gesteld. — Zoo blijft ons de 
eer vaa christus onbevlekt en heilig. 

Er is ééjn middel , waardoor degenen , 4ie alle 
Terscbtiqselen in cte Kerk, vaa een hooger.^ op 
de Kerk inwerkend begins(^l willen «afleiden , zich 
kannen redden. — Laat ze dan stellen : de gces^ 
▼an CHRISTUS heeft voor een oogenblik zijn lig- 
chaam , "de Kerk .verladen ; in „dat oogenblik ver- 
krachtte haar de Sata», de eeuwige vijand Gods. 
' ? ,' En 



,y Google 



DE TERBORCïSHZüC^ DER I^QUJ.SITIE. 35 

^-^ mi die.raraptalige Termenging werd geboren 
>.i ondier V het monster^dat alle«n van zijnen 
ider dea aard, van ztjne ihoeder slechts de ge- 
bote heeft. — Maar waarom heeft dan de geest , 
rouwloos, het ligchaam , waar zulk een Tijand 
p loert y, een ©ogenblik verlaten ? 
Ons 15 het bestaan der Ipquisitie een raadsel 
in de leidipg des Heeren o?er zijn^ Gemeente, 
nog mifider oplosbaar dan het voortbestaan van 
hét Muhamedanisme. £en raadsel, dat ons op 
Qienw en diep overtuigt , dat wij , zoowel in d^ 
geschiedenis der wereld eu^ der Kerk , even als in 
liie van enkele personen « de hand op den mond 
leggen moeten ; — dat de as^rden pot niet tegen 
deo pottebakker die ze gemaakt heeft, antwoorden 
moetl — Neen, — dat zijn wegen onnaspeurlijk 
z^u , en he( onze hoogste wijsheid is te , zeggen : 
nielDDze wil maar uw, wil geschiede. 

M^ns ingenua Deo grata. 



p. c. BooFTs Jfedetlandtcke HisioHën^ M^t Aap^ 
teeieningen uitgegevtn door Br. w. |ffH;MI^ 
T$ Groningen , bij C. M. van Bolhuis Hoit* 
sema; Tweede en derdt Deel, \W^ ftf 1844. 
Te ziOnen 9^6 Bkdz. Jn il, 8vo^ De j^r0s 

HH elk Deel ts/2,^i 

* * * 

Ofschoon WIL eerst het voornemen hadden op-. 

gerat Oin bel eerdere ,^ersla<» van d'ii Werk , 

C i 'waar- 



Digitized by LjOOQ IC 



36 W. HKCKER , 

waarran wij hel eerste Deel ia een rroegcr nom 
mer van dit .Tijdschrift (zie Boekzaal 1846, vooi 
de maand November) beoordeelden , even uitvoeri| 
voort te zeilen, is het ons echter, oin tijd ei 
pTaals ie winnen , geschikter voorgekomen , slechli 
enkele van de veelvuldige aanmerkingen , die wij 
ook óp dit 'tweede en derde Deel gemaakt heb- 
ben , der Redaclie ter plaatsing toe te zenden ; 
vertrouwende dat dezelve voldoende zullen zijn om 
den Schrijver *r opmerkzaam op te maken , dat , 
hoe verdienstelijk zijn lellerar beid in ons oog, ^" 
▼oorzeker ook in dal van hel lellerlievend Publiek 
zij , dezelve echter van geen e gebreken te ver* 
schoonen is^ die wij daarom ook de vrijheid ge- 
nomen hebben hem voor te houden , opdat hr; 
overtuigd worde , dat naanwkenrigheid eene hoofd- 
vereisehte is van hem , die onderneemt om Aan- 
teekeningen op zalk een beroemd werk van den 
groeten hooft, als het voor ons liggende, te 
maken. 

Ten opzigle dan van het tweede Deel^ hetwelk 
met het zevende Boek aanvangt en met het elfde 
eindigt, en met de Aanteekeningen van Dr. hec- 
KEfi, 476 bladz. bevat, hebben wij slechts de vol- 
gende aanmerkingen ter plaatsing gegeven : 

Bladz. 366 (der Aanteekeningen) 9« reg. v. b. 
zegt de Schrijver ter verklstring van het woord 
vervallen^ eenvoudig, dat hel betalen beteekenf. 
Waarom hier niet me«r van gezegd? Hij had 
daartoe immers eene ^ede bron gevonden iH hei 

Vit' 



,y Google 



p. c. noours M>t&tA|n>scHE historiev. 37 
Vitlegk. fToQrdwh., Dl. IV, pag. 262, en 263, 
alv^ar de geleerde sboss een e zeer fraaije en ge- 
gronde yerklaring geefl , waarom en waardoor het 
bedoelde woord deze beteekenis bij hooft heeft. 

Bbdz. 368, 16<' reg. v. b. yoor güastig^ geeft 
de SchnjVer dwaas , hardnekkig , ver waande Ia 
den lést, (zie aldaar pag. 3 reg. 27) wordt gele- 
zen.' ȣn d* ander, niet zoo quastig, ziende. ... 
y bet al zachtelijk laaten glijen,*' enz. Refe^ 
:eot Traagt , waarom hij niet opgeeft wie die ander 
vas, waaruit raen dan gereedelijk zoude aflei- 
it^^ èiX quastig hier geenszins dwaas ^ nog min* 
der verwaaiu^ , maar wel hardnekkig ^ en ten dui- 
delijkste ongemokke/tjk of onhandelbaar bctcekent, 
zoo als wis£Livs het verklaart in het Üiilegk. 
^wienb. Zie. Dl. III, pag. 198. 

Bladx. 369 , 14' reg. v. b. Beuken. Referent 
z^l op dit woord met den Hoogleeraar siegem-. 
mi: iBeuken beleekent eigenlijk hard slaan ^ 
^ivi^ kloppen ^ en wordt byzonder gezegd van het 
uohoudend geweld der baren op muren en wal* 
lea, om die te doen neder storten.*' Doch hooft 
gebruikt dit woord , zoo hier als elders , ook yoor 
^'ichieten^ van waar dan ook eene batterif door 
W heukerij heet, zoo als de Schrijver zelf, een 
P^r regels lager en ^el teregt aanmerkt. Zoo ook 
^tWopt (reg. 17 van dezelfde bladz.) insgelijks ge-r 
W/ , dat is hier besckoien beteekent. 

Bladz. 371, b^ reg. v. o. zegt de Schrijver; 

'P rtgs 30 van genoemd pagii^ hij en : Namelijk 

C 3 gaf. 



,y Google 



56 w. ïiïc«k, '* 

gtf. Dèzi toevoeging yan bet woordje ^^/,'liaS 
ïr?j wel weg kannen lalen , zulks laat zicfc 'dni- 
delijk genoeg uit den zin van den tèksl op* 
maken. , 

Bladz. 373. Hetgeen de Schrijver hier ter op- 
heldering van het woord laden ^ door hooft soms 
W met eenige duisterheid gebruikt, z^t, las 
Referent naet genoegen ; hij dankt hem voor de 
aangehaalde voorbeelden , öm daardoor eenig licht 
t)ver hel gebruik van dit woord bij hooft tè Ver- 
Bi>reiden. Steller dezes i^ het mede vreemd vóór- 
gekomen, dat de geleerde zaménstelters lïin liet 
üitlegk. fFobrdenh, op hoofts werken, liog wel 
«door het Kon. Nederl. Instit. uitgegevcA , niet dte 
minste aaiileekening op hèt woord /arfcw geven ; ja 
het zelfs 'niet eens noemen. • 

Bladz. 377, 19« rcg. v. b. zegt de Schrijver, 
"dat zinlykhtid^ hegeerte of t^er/<m^tf« beleek ent.' 
Wij stemmen hem töe, dat zulks waar is ten op- 
'ziate van den zin , dien hy hier bedoelt ; maar 
het komt bij hooft in nog meer beleekcnissen 
voor , ' zöo als in di*e van naaute keurigheid , ^^er- 
knochtheid, neiging, Mefhehherij, zelfs goede 
smaak'. Dit hadden , wij gewenscht er bij aange- 
teekend te vinden. 

Bladz. 380, 8« reg. v. o. slaat basten ,' s^op- 

"pen. De Schrijver had hier ter verklaring wel 

achter mogen voegen: öTa/ w, van dan een* boom 

te worden opgehangen, 

Bladz. 380, 6* r^r v. o. zegt 'dè Sehrijver , 

dat 



,y Google 



P. C. HOOFTS IICDCRr4 5D$CHE HUTORJEH. 39 

dal Thans ^ daarop beteekent. Keferenl zMtg«eii<» 
noodsakei^khéid toor deze verklaring. 

Bladz. 381 , 11» reg. ▼. o. meldt de Schrijver: 
lOpmerkel^k is hier ter plaaUe wederom de al-* 
literatie in de elkander opvolgende IJ en ^. Re* 
ferenf vraagt, öf dit geen drukfiiut is, ten zijn 
raoet D en i^? De in de volgende regelen door den 
Schrgver aangehaalde voorbeelden bevestigen zulklL 

Bladz. 366, %^ reg. v. o. verklaart de Schrijd 
ver onderst^tan door peilen. Wij zonden liever 
geschreven hebben onderzoeken , of , zoo als het 
üitlegk. IFoordeiA. zegt: Beproeven. 

Bladz. 393, 10« reg. v. b. Hier beteekewt 

wendighy afkeerig t. maar dit woord heeft ook 

nog andere beteekenissen. . Men zie hieromtrent 

\it\, meermalen aangehaald üitlegk, ffoordevh.^ 

Dl. n , h\adi. 362. 

Wy laiea eindelijk op bladz. 28 in den tekst 
b^ Hoorr, 2* reg. v. o.: %Met een sckooyde 
V meerdeel van *t krygsvolk enz. Zou het wel 
orerbodig geweest zijn , als de Vervaardiger der 
voor ons.liggev|de Aaoieekeningen iets gezegd had* 
de, omtrent hei woord schooijde? £lk weet toeh 
niet dat hetzelve mtt drift heenloopen , toe/oopen , 
kléeként. . * 

H«t derde Deéf vangt aan met het twaalfde 
Baek, eindigt met het zestiende^ en foerat, met 
de Aaatëeketiingen van Dr. hzckzr, 450 bladz. 

Wij zullen slechls de volgende aanmerkingen 
daarop in«dedeelen : 

C 4 Bladz. 



,y Google 



40 W. HECK£R, 

Bladz. ^76, 6c reg. v.o, verklaart de Schrij- 
ver het woord raadigh^ door zuinige spaarzaam; 
het beteeken t ook : heraadzaam ,'dat is : vergtari' 
dig ^ met overlegd welke leziog wij hier even goed 
zouden kunnen aannemen. 

Bladz. 422, 12« reg. v. o. zegt de Schrijver 
eenvoudig dat veeme , partij of gezelschap betee- 
'kent; wij stemmen hem 2Ulks toe, wat het woord 
partij betreft ; het laatste keureii wij ƒ chter min- 
der goed. Ook hadden wij gaarne gezien , dat de 
Schrijver uit het Uiilegk. fToordenb. hadde over- 
genomen , wat aldaar van het woord veem gezegd 
wordt. Zie dit werk Dl, IV , pag. 183 en 184. 

Bladz. 431 , A"" reg. v. o. hierop hebben \vij 
genoegzaam dezelfde aanmerking^ ten Dpzigte van 
het woord peuren , door den Schrijver verklaard 
door streven voorwaarts» Hetgeen de geleerde 
viif ''sGRAVEirWEERT van dit woord in het meer^ 
malen door ons aangehaald Woordenboek zegt, 
had , onzes inziens , wel verdiend door den Schrij- 
ver overgenomen te worden , ten duidelijken ver- 
stande van het woord peuren. Zie dit werk, 
Dl. III , pag. 165 en 166. 

Eindelijk op bladz. 444, 14« reg. v. o. ver- 
Maart de Schrijver ter foUerzeele , door op de 
pijnbank. Wij zouden gaarne gezien hebben, dat 
hij hier achter hadde gevoegd : waar het ligchaam 
met zeelen of koorden gerekt en dus gefolterd 
werd. Zoo ook op dezelfde bladz. 13* rég. v. o. 
ten opzigte van het woord schifting; hetgeen 

dec' 



,y Google 



p. c. Hoorrs jbduujiskhi «mmaibv. 41 
tedinff^ scheiding btteekeot»* en vaa daar to^ge* 
past wordt op het regt verstaan Tan eena laak. 

Meer znllen. w§ van het derde Deel niai leg- 
gen, de redea waarom hebbea w§ boven reedi 
opgegeven. 

u c. B. a» 



Frol^ke tooneelen uti het leven van hilobwijb , 
m z^n tijd Fasioor ter Gemeente Lapseheare , 
Provincie West-Ylaanderen , meer algemeen he^ 
kend oneler den naam'van Paap Lapseheare. In 
losse verzen door twee jiardenhnrgert» Te 
Middelborg, hij E. Hendrikse, 1846. 100 
UedA* In gr. Svo. Met gesteendrukten titd 
en vign^. De pr^e is f 1 ,20. 

Meer dan eene recensie heeft reeda aan dit 

boeksïe aüe aesthetische waarde ontzegd. W9 voe« 

gen er onze stem bij. Het is naar gerijmei. — « 

Het ia te hopen dat de beide Schqjirera in bet 

barlesqoe genre (een ondankbaar ^enre evenwel , 

jselfs bij de. geestige pen van Poc^ufiBaocn) het 

verder eallen brengen. — ' Het eenige waar het 

goed voor b , is tot lachverwekkende voorlezingen 

in plattelands Nats vergaderingen van den laagten 

raog. Daar kan degèen, die den slag er van 

heeft , sommige bladzijden goed voor gebrniked ; 

schoon wij aan de berijmde sermoenen in den ' 

snaak van Pater iBaAHAw r ah st. biaka , in de Al^ 

€5 ma- 



,y Google 



42' • VROCrlrgÊ TC^OJIEEtKIf ESt, 

iflanakkBö voor blijgeesligen , nog de ▼oorken^ 
ge^en. ^ 

Mens tngenua Deo grata. 



CHAiiLES TYRRELL. Bijdrage tot 'de kennis van het 

wenscheHjk hart , door o. p. r. james^ In 

twee Beehn, f e Amsterdam, hij Weytingh 

' ën van der Haart , 1844. ferste Deel 245 

• en tweede Deel 244 hladi. In gr. %vo. De 

prijs is /4,50. * 

Ja , iv«) keat de Schrijyer het menscfaetijke 
liaft, en hoewel hei werk niet van eenige lang- 
>djligheid is Trij te pleiten v hebben wij het mei 
het grootste genoegen gekren , en. dnryen :hei 
gernstelijk aanbevelen. De inleiding, is schoon ; 
de beschrijving van de ligging van huis en hof 
is hier allernoodzakelijkst, en de lezer wordt, 
met reden, verzocht die met aandacht te lezen , 
om 'zich naderhand zoo^ veel mogelijk op het ter- 
rein van de gebeartenissen te kunnen verplaatsen. 
De beschrijving van de voorpuders .van ttrrelz. 
\s allerbelangrijkst , en vooral de karakterschilde- 
Hng van Sir francis. Het karakter van Mr. dries- 
SEü is goed beschreven en goed volgehouden ; de 
hemel beware ieder gezin voor een dnsdanigen 
htfisvriéiid. Hel onderhoud van Ladj irRRELL 
mét Mts. ErFiKGHiM, l*» deel, bladz. 89, is uil- 
muntend geschreven, en zeer menschkundig , zm> 

ook 



,y Google 



• e. p; 'fc. ^ Ajiti'j» i' üAi. ' 4H 

ook fret ondörbood b^ 'idHR HAikEs itt de %ttt 9 is 
waar eik^ schoon. •, 

De Vertaler heeft zich goed van zijne taak ge- 
kweten , de styl is orer het algemeen zeer Tloei- 
jeod, doch draagt hier en daar teekenen Tan 
overhaastin^ 9 b. v. 2° deel,^bladz. 176, waar 
w^ in slechts weinige regels zes keeren het 'woord 
gevoel lazen. 

2« ded , bladz. 235 : »raisdaad , waiirmede gij 
beschuldigd waart.** -r Wij lazen liever: » mis- 
daad , waarvan enz. Bladzj^ 241 staat: » look er 
Qogthans ook du nog geenen slaap in zijne oogen ;'* 
de slaap loikt niet in de oogen , maar de oogen 
Wdeïi door den slaap geloken. Bladz. 191 staat 
>semper estdém /* ea^ klinkt wel in het Ëngelsch 
^ t, maar hier moet het Latijnsehe ^tc^er^ be<t 
lionden word^. ^ 

Taalfouten , gelijk eenigzinls voor eenigzinsv 
> deel, bladz. 121 ,142 en 179, sèhrQven wij 
op de rekening van den Oorrector; zoO ook bladz« 
1^0, waar oceaan vrouwelijk, en bladz. 144-, 
2° deel , waar dag insgelijks vrouwelijk wordt ge*- 
schreven ; blad^. 136 , 2^ deel, staat : i>hij «penden 
de oogen enz. Wij zelve kennen bij ondervinding 
de haast , die sommige uitgevers maken ^ om een 
werk vertaald te krijgen, en daardoor is het voor- 
'Zeker dat enkele vertalingen dikwerf de leekene 
^an overhaasting dragen. Het haast u langzaam 
moet bg vertalingen nimmer vergeleö virordeii. Wij. 
eindigen dit 6ns óf ier^igt , gelijk wij begonnen 

zijn » 

Digitizedby Google 



44 ck^ Pé K. 

z^a« met de hJ^tondere aanbevellDg Tan ouelbs 

TYRRELL. V* , 



Kinder- Bijhei of pijheUcke verhalen voor jonge 
kinderen ^ bij het zien van Bpbelsehe preien 
aan 's moeders schoof. Door Mevr. de Wed. 
A. B. 71HMJEERTEV , geb. scHiLPE&ooRT. JSersté en 
tweede Stukje, te Ainsterdam , b0 P. N. van 
Kampen^ 1845. De prijs tV , gecartowneerd 
en met plaatjes ^ elk stukje ƒ0,80. Foor 
schoolgebruik ^ elk stukje ƒ0,30. 

Referent heeft deze lieve kinderboekjes met het 
grootste gettoegen gelezen, en kan dezelve niet 
genoeg aan ouders en opvoeders, tnaar vooral aan 
moeders aanbevelen. De reeds zoo gunstig be« 
kende Schrijfster voor de jengd heeft , mede in 
dezen Kinder-Bijbel , getoond, dat het haaf zoo 
regt is toevertrouwd den lieven kleinen ook het 
eerste onderwijs in Gods Heilig Woord te geven , 
of liever, hen met de merkwaardigste gebeurte- 
nissen , die : voor hen geschikt en nuttig zijn te 
weten, bej^end te maken, dezelve in losse tafe- 
reeltjes te schetsen étL op eenen toon te vertellen , 
die den kinderen gewisseiijk lust en begeerte zal 
inboezemen om met den inhoud van het. beste 
Boek nader bekend te worden , met dat Boek , 
hetwelk de eenige grondslag van geloof en wandel 
zijn moet. Wij hopen daarom dit allernuiiigste 

werk- 



,y Google" 



A. B. JA» mmtVy MI. 49 

virkje ia Tele» j» kon hei sijn, ia allé boiige* 
linnen aan te treffen ; wij weasehea dat elke moe- 
der zich betxeWe tal aanschaffen , en dea inhood 
daarfan aan hare fieTelingtn mededeelen, en bid- 
den God en den Grooten* Kindervriend , dat de 
pogingen van de eerwaardige Schrijfster mogea 
gezegend worden , opdat het goede .zaad , door 
haar hier uitgestrooid , rijke vrachten drage voor 
tfjd en eeuwigheid* 

De uitgever heeft wel gedaan, van, nevens 
eene uitgave 'met zeer fraaije plaatjes, ook eeno 
goedkoopere, zonder plaatjes voor schoolgebrnik , 
verkr^gbaar te stellen , en dat voor eenen zeer 
geringea pr§s/ De uitvoering van beide uitgaven 
verdient lof , en, beveelt zich , ook te dezen op- 
a^ s ruimschoots aan. 

Z^odra mogeigk zollen vrij ook de beide vol- 
gende stokjes aankondigen. 

L, C. X« S. 



^etmuüg onderwijs over Jen weg der zaligheid, 
Btjzondérl0k tot eene handleiding bt; den klei^ 
nen Caieekismui ooer den weg der taligheid. 
Tweede , vermeerderde en verbeterde druk, Ihor 
i, J. swiKRS , Predikant te Havelte. Té Gro- 
ningen , bif M. Smit , 1846. In kl, Bvo. De 
prijs Ar/0,75. 

£mi atnM Tra^o^ekjes eii Handleidingen zijn 



,y Google 



46; J. J. SWIJERS, EKZ. 

er ia (ieA^rereld, en gelijk ieder dajiromtrentsijne 
eigene manier van dehkea en handelen heeft, zoo 
wordt hun aantal schier dagelijks nog groe- 
ier. Ware nu naar verhouding daarvan ook de 
gehalte , er zou niet te klagen vallen , maar .... 
stilzwijgen is best. Omtrent het voorliggend on- 
derwijs moet Referent echter roiadborstig verkla- 
ren , ten aansBien van volledigheid , eenvoudigheid 
en beknoptheid, elen bij 'uitnemendheid gunstig 
oordeel te moeten uitbrengen ; gelijk hij niet an- 
ders kan, dan het werk van den Eerw. swiers , 
ook ddar, wiaar men zijne andere Godsdienstige 
Quderwijsboekjes «iet kent , of gebrujkt , allezins' 
aan te bevelen. De prys zal echter nog menigeen 
afschrikken : de Uitgevers moeten dien zoo laag 
mogelijk stellen , om- alzoo , bij de meer algemeene 
verspreiding , hun eigen belang te bevorderen. 



üw Koningrijk komej Een vraaghoekje over de 

. geschiedenis van het Godsr^k , volgens den 

* Sijhei, Door u. w. thooeh va ir velzen. Te 

Leeuwarden, hij G. T. N. Suringar, 1846. 

F^oor rekening . van den Schrijver, De f f ijs 

isJOfib. ' ' /^. . 

Bedriege» wij ons niet., 'dan was de-Schrf^er 
van dit vraaghoekje nog Hulpprediker "te "Oudkerk 
en Eqodkerk^ toen hij de uitgaf e ^an .dit stukje 



Digitizedby Google 



V. W. THODXJr TAI VALZSJI , lÜZ. 4*^ 

ooderoam; althans — indien hij Jaler geplaatst 
verd, waaryan .ons niet kwain te blijken, — nag^. 
uer jong Predikant. In zulk een geval komt 
het Referent wel wat gewaagd Toor, zoo ^l niet 
Termetel, om niet eerst op de ervaring van an- 
deren een tijd lang .voort te staren, en dan de 
Tlogt qp eigen wieken te ondernemen. Alih,ans 
er lyo beter en geleidelQker vraagboekjes , dan' 
het TQor ons liggende. Wij hopen echter gaarne 
dat dé Schrijver voor zijne leerlingen daarvan . het 
bruikbare en nuttige moge ondervinden ; en zoo 
stickte het, op zijne irij;(e, med^ wat goeds, tot 
bereijdng van het groote doel, dat op den titel iü. 
f.ermeld» 



Bekncpte h9wiUidmg hij het kort begrip der 
CAriste/tjke religie} tevens dien ftig tot eenige 
opheldering van deü Catechisniut , voor ca/e" 
chisatièn • en huiegeiinnen. Ter enderwijiimg 
van eenigzim gevorderden , die lidmaten wen^ 
schen ie i0o)nden in de Hervormde Kerk. Te 
Bockom ^ h^ B. Sc&aafsma , 1845. 48 hladz. 
In 12m. Dé prpi u/0,20. 

Blijkens de Voorrede van den Schrijver is^ 
deze handlei^iBg opg^t^ Ier aamvulling vaa bet , 
kori begrip der Christelijke religie, dat ten tijde. 
▼«UI <de Dof4$S^L%^^4f }^ vervaardigd en groo- 

ten* 



,y Google 



48 BIKSOPI^ HAKOlrBIDIR^ KHZ. 

I^daabi met den Catechismus overeenkomt , waarin 
men ?ooral geene plaatsen uit de H. Schrift Tindt , 
die ten bewijze van de voorgedragen waarheden 
kannen strekken. Wij kannen dit plan nie^ dan 
goedkeuren; minder beviel het ons wat wij verder 
in dezelfde Voorrede lazen, waar de Schrijver 
zich dus aithat: «Men treft op sommige plaat- 
sen in, dit opstel eene herhaling van dezelfde 
zaken , welke niet geheel kon worden vermeden , 
daar het plan van het kort begrip moest worden 
gevolgd ; ook de verdeeling der lessen , de voor- 
dragt der stellingen en de keuze der Bijbelplaatsen 
zal niet overal even gelukkig zijn uitgevallen , 
weshalve men het gebrekkige in dit werkje liefde- 
lek moge versehoonen.** Hoezeer het den Schrij- 
ver niet ten kwade kan worden geduid, dat hij 
zijner eigene zwakheid bewust is, zoo vragen wij 
toch , waarom iemand , die iets in het licht geafk y 
niet liever alles aanwendt, om zijn werk zoo goed 
mogelijk op te stellen en zonder feilen uit te ge- 
ven? Want inderdaad deze handleiding wordl door 
gebreken, die de Schrijver zelf opgeeft, maar. al 
te zeer ontsierd , vooral is dit het geval met de 
keuze der Bijbelteksten , tot bewijs der behandelde 
waarheden, die somtijds geheel verkeerd worden 
aangehaald. Wij zullen slechts eenige d$r voor- 
naamste fouten, die ons zijn voorgekomen, aan- 
wijzen. Op bladz. 6 'zegt de Schrijver eerst »de 
wet is regtvaardig , heilig en goed ,** en dan ter- 
stond er op , 9de wet heeft geene verlossende noeh 

heil- 



yGpogle 



BKKHOPTJr-HAKDLEIDlirA EllZ. • 49' 

hdaaflbrengende kracht/* «n haalt daarbij nog 
plaatsea aan uit de brieyen aan de Romeinen en d« 
Corintken ; blikbaar zijn deze twee stellingen met 
elkander in tegenspraak , en de dwaling van dea 
Schr^rer komt daarnit voort , dat hij de gezegden 
van piuLus niet goed begrepen heeft, daar hij de 
Mosaïsehe wet bedoelde; verders wil hij uit ftom, 
Yll: 11 , 13 bewijzen, dat de wet bij den mensch 
de aeiging tot zonde verwekt ; voorzeker eene on- 
bijbelsche voorstelling. Pauius heeft alleenlijk be- 
doeld, dat de wet den mensch zijne zonde doet 
kennen (gelijk de Schrijver zelf zegt) en dat de 
verdorvenheid der menschen zoo groot is , dat 
zelfs het ontdekken zijner zonden door de wet, 
den mensch niet van zondigen afhondt. Op biadz. 
Vk en 35 haalt de Schrijver tot be\Tijs aan , dat 
jonge kinderen moeten gedoopt worden , hand. 
II :39a: ;»U komt de belofte toe en uwen kinde- 
ren ," geheel ten onregte ; het 'woord kinderen zal 
hier toch wel de beteekenis van nakomelingen heb-- 
beo. Dat christüs verders wezenlijk in de hel 
is nedergedaald en aldaar ^helsche pijnen geleden 
heeft , is een gevoelen , dat reeds lang is veroor- 
deeld. Waarom niet liever s de eenvoudige verkla- 
ring gebezigd , dat het woord hel hier de betee- 
kenis heeft van het,Y/oo(/en rijk. Eindelijk vinden 
w§ op hladz. 38 eene uitdrukking, die ons ins- 
gelijks niet heeft voldaan , namelijk dat christus 
door zijne goede werken den Hemel verdiend heeft ; 
een gevoelen , dat de Schrijver moeijelijk uit do 

B0ESZ.JA!rJ847. D H. 



,y Google 



50 • BEKKOPÏE HASDLEïDrxrr JEXZ. 

H. Schrift zoade kunnen bewijzen. Hiernaede 
eindigen "wij ; niettegenstaande de daarin voorko- 
mende gebreken, welke wij meenden kortelijk ie 
moeten aanstippen , kan dit werkje echter nuttig 
zijn , .weshalve wij het ten gebruike aanprijzen. 



De van ouds bekende nuttige en aangename Tijd* 
korter in ledige oogenhlikken , of Almanak 
voor het jaar 1847. Door a. uazelhoff. 35*" 
jaargang. Te Groningen , bij A. Hazelhoff. 
Pe prijs isfOfib. 

M^ij kondigen dezen kleinen Almanak, meer 
bepaaldelijk loor de prorincie Groningen bestemd , 
met genoegen aan , en twijfelen geenszins , of de- 
zelve zal , als de vorige jaargangen , zijne koopers 
en lezers vinden. Een Zb"^ jaargang toch is waar- 
lijk wel een bewijs,, dat deze Almanak steeds zijne 
liefhebbers heeft gevonden. Met önzé aanbeveling 
wenschen wij van harte clen uitgever en zamea- 
steller een ruim debiet toe. ' 



M£N- 



,y Google 



MENGELWERK. 

EEN WOOJRD 

TOT DE DOORNSCHE GÈMEErfTE 
7£R HA6£D1CHTER1S TAV 

JOAÈfNES CLARISSÈ, 

liAI BElDsa Iff lEXBAAE TAK 1792 TOt 1797 ; 
KAAR AAHLEIDIirG TAN ' . 

Deut. XXXIV: 7. 

CSESPROKER DEM 6 DECEMBER 1846 



R. P, YERBMEK^ 
PredikBBi t« D»om. (I) 



Het kaa vel niet met regt betwijfeld worden ^ 
ïo«h, 1 dat eene Christelijke overdenking over den 
^()od groote nattigheid kan hebben. Se herinne- 
ring 

(1) Bit fragment der eenvoudige preek , na 's mans 
«▼erlgden haastig' opgesteld , lal welligt aan do 
^ele vrienden > voreerders en leerlingen des Ontr 
*l*penen nitt «nwelkom t^n. 
D 2 



,y Google 



52 R. P. VERBEEK 9 

ring foeh: .«dfat bet den menseh gezel u, e«v- 
ma^ te sieryen , en dat daarna een oordeel volgt ,'*^ 
kan niet nalaten , op den stërfelijken aardbewoner 
indr'uk te maken , den goddeloozen stil te houden 
op zijnen schijn schoon en weg, den ligtziiinige tot 
nadenken te brengen , den onTerscbillige op te 
wekken , ;een iegelijk aan te sporen , om zich ge- 
trouwelijk voor des Heeren komst/ te bereiden^ 
waarvan de ure zoo onzeker, is. 

Het was- intusschen mijn voornemen niet, om 
beden uw» Gi>dsdienstige aandacht daarbeoen te 
riglen , tot dat ik er in den loop der geëindigde 
week by bepaald werd , door het vernemen ?aa 
den dopd van één' uwer vorige !« eeraren , — den 
oudsten dergenen, die nog in leven waren. Jo- 
jiünEs c£ARissE heeft de aarde verlaten. Op vrij- 
dag den 27 Jfovember werd hij door eene zoo- 
genoemde beroerte aangevallen , die hem onmid- 
delijk alle kennis en bewustheid ontnam , en he- 
den vóór acht dagen reeds werd zijn geest van de 
kluisters des stofs ontslagen. Voorleden donderdag 
is zijn lijk van den huize den Brink onder Bhede , 
waar hij de jaren zijner eervolle rust had door- 
gebragt, vervoerd en heeft nog eenige oogenhlik- 
ken in deze zijne eerste Gemeente vertoefd. Eer- 
gisteren is het op het kerkhof te Katwijk aan Zee 
bijgezet. Daar zal het wederkeeren tpt het stof; 
maar zijn geest leeft by zijnen God en zijnen 
ycrla^er, * . . 

Hei kon » om verscl^iUende r«deaeif » mjjn doel 

niet 



,y Google. 



^^ WOOliXI ÖVCR f. CLA%l$$t. 53 

nét i^i , eene eigeiil§ke Jgk- of lofrede ta hon- 
den op den lijzen , geleerden , tromen , lioog- 
eerwaardigen en zeer beroemden man. Maar aan 
den anderen kant kon ik er ook niet toe beslui* 
len^ het bij deze «enTondige aankondiging te la- 
ten berosten. — Uit het a Toorgeleaene tekstvers 
bemerkt g^ ;» dat ik tot a wensch te spreken o?er 
den mistekenden dienstknecht Gods , nozzs , — 
ea gij vermoedt teregt, dat ik daarmede^ eeni- 
germate ten minste, in terband ^il brengen een 
woord ter nagedachtenis yan av ontslapen* Leer* 
aar: — ^— 

(Hier tolgde eene ylogtige schets' v^n nozis 
leyen, werken ta sterren). 

£ea man , die in gezegenden en krachto^Uen 
(mitrdom^ in langdurige en onvermoeide werk-- 
zMmkeid^ in geloof en ootmoedige onderwerping 
eOj dieo ka gevolge', in wèlbereidheid tot den 
dood mei noz£s vergeleken . mag worden, is in 
JOAMzs cunisSK aan ons Vaderland en onze Kerk 
ool?allen. 

I. Weinigen van n , Toch. ! hebben den ontsla- 
pen' fioogleeraar gekend , toen hij hier zijne eerste 
standplaats als Evangeliedienaar vond en de woor* 
den des eeuwigen levens . verkondigde , bijna v^ 
jaren lang» Nagenoeg allen , óiq toen in dit zelfde 
gebouw zaten en baden en zongen , hebbien reeds 
der natuur den tol betaald. Waut zeldzaam mag 
o?ei: het algemeen de ouderdom genoemd worden 
fan ruim 76 jaren , door den gtstorvea# bereikt* 
D 3 Uo- 



,y Google 



54 K. P. TERBEEK , 

Motcs zelf heeft verre het perlc o? erschréden ; 
door hem zelven aan 'smenschen leeftijd ioege- 
' kend in den XC**^ onier Psalmen , waar hij dus 
zong: » Aangaande de dagen onzer jaren, daarin 
zijn zeventig jaren , of , zoo wij zeer sterk zijn , 
laehtig jaren.*' En z\jn woord , vóór zoo vele 
isenwen neergeschreven, wordt het niet nog door 
de -dagelijksche ervaring gestaafd ? — Mogen wij 
ahoo <len gestorvene-^ tot die zeer sterken rekenen 
van wege het jarental, waartoe hij kloin, niet 
minder kutinen wij vap hém zeggen', wat de ge- 
schiedschrijver van AMR AM* s zoon getuigde : »Toen 
hij stierf, was zijn o<^ niet donker geworden ; en 
zijne kracht niet vergaan/* £ene goede gezond- 
heid was zijn onwaardeerbaar voorregt tot zijne 
hatste levensdagen "* toe , en de gebreken , die 
meestal den ouderdom vergezellen, drukten of 
benaauwden hem niet. Gelijk gij hem gezien en 
gehoord hebt , toen hij , nu ruim vier jaren ge- 
leden (den 18 Sept. 184l2) , den aanvang zijner 
bediening plegtig in ons midden herdacht, zoo 
zag en hoOrde men hem nog , — tot dat hij on- 
verwachts werd weggenomen. Opgerigt bleef zijne 
houding, vast zijii gang, helder zijn oog, niet 
'Ters^oropt zijne zintuigen , onbeneveld zijn ver- 
stand — tot den einde toe; zoodat de kracht naar 
ligchaam en geest en de lusi tevens hem niet ver- 
gingen, 6m te arbeiden — letterlijk tot dfen oogen- 
^blik toe , dat de doodelijke aanval hem trof. £n 
(e #p«i#f kelijker ; iS die groofe zegen, door lirm 



,y Google 



££iV IVOOaO OVXft A GLARISS»^ 55 

m den Heer geooten , als wij bedenken y hoeveel 
Jien Grijsaard over het hoofd en door de ziel was 
jegaan , dat ' het vleesch kan vermageren' en de 
kracht yertereo en den moed uitblua&chen en de 
helderheid benevelen van den geest! . 

2. Was er alzoo eene groote overeenkomst tas- 
schea mozes en uw ontslapen Leeraar , wat beider 
uiiiotniigen loesUind aangaat, toen zij de dagen 
ier grö^iheid hadden bereikt ^ — wij mogen ook 
raa den laatsten , evenzeer als van JsraeVt Leids- 
mao , zeggen » dat hij onvermoeid en langdurig 
^rizaom is geweest» Het is hier niet de plaats — 
maar ook,' het zou mij ondoenhjk zi^i «-> om 
ilies op te sommen , wai de uitstekende man in 
^e vele en. veelsoortige kringen en bet rekkingen 
gedaan heeft, waarin God hem plaatste. Maar 
^^<j gedenken hier — om. iets aan te slippen -^ 
wn de duizenden , die hij op zijne vijf verschil- 
leode standplaatsen door onderwijs en prediking 
tot de kennis der waarheid , die naar de godzalig- 
))^d is f beefï geleid en door het Evangelie , dat 
hij zelf geloofde en beleefde , heeft opgebouwd en 
^«maand en bemoedigd ên vertroost.. Wij geden* 
keo aan de schare van Herders en Leeraars , door 
\m aan de heide Hoogescholen , waar hij den 
Godgeleerden leerstoel bekleedde , onderwezen en 
gevormd , — waarvan er velen ook nu nog , door 
(ie geheele vaderlandsche Kerk , de stroomen van 
wijsheid' en evaifgelische kennis verspreiden, eens 
uil de rijke en mUdstroomendc bron van *s mans 
1) 4 hoogst 

Digitized by CjOOQIC 



^6 » R. P. VERBEEK, 

hoogst zeldzame weienschap ingedronken. Wij ge* 
denken aan de vele en velerlei geschriften^ uit des 
Ontslapenen pen . gevloeid , die beurtelings van zijne 
waarlijk verbazende geleerdheid, van. zijne gave 
om die mede ie deelen, van zijne milde en on- 
bekrompene beginselen en van zijn* vromen , evan - 
gelischen zin. getuigen en getuigen zullen — nog 
bng nadat hij gestorven is. — Ja^ onvermoeid 
xnoet de werkzaamheid geweest zijn van den man , 
die , na bijna eene halve eeuw .zich in openbare 
Jbetrekkingeu te hebben . gekweten ^ ook in .zijne 
welverdiende rust steeds bezig was met zijne god- 
gewijde pen, en wiens lust het ook toen bleef, in 
het oord zyner woning de Gemeente van den kan- 
sel té stichten. Voorzeker , schoon hij zelf. wel 
nooit genbeend zal. hebben, dat hij genoeg had ver» 
rigt, — wij mogen hem den lof niet ontbonden, 
dat hij daarin door weinigen geëvenaard , ^ door 
niemand overtroffen werd ; en wij mogen de ver- 
wachting des geloofs openlijk uitspreken, dat de 
dienstknecht , die hier zoo getrouw is geweest , 
nu over veel nqcer gezet is door. zijnen Heer! 

3. Met te vaster vertrouwen mógen wij dat 
uitspreken , daar gehof en ootmoedige onderwer^ 
ping mede tot de trekken behoorden , welke hij ' 
n\et den Israèlitischen Godsman gemeen had. — 
Het is waar, ik heb den.grouteo man z^er weinig 
gekend en zijn mondeling onderwijs. niet kunnen 
genieten. Maar uit zijne schriften had reeds vroe- 
ger zijn geloof en zijne vroomheid mij toegespro- 
ken , 

Digitized by LjOOQ IC 



E£V IIOORD 0?ER J. CLARISSE. > 57 

lea, en zijne leerlingpn hebben inl|' meermaleii 
no bem <? erhaald. £n , toen ik vóór vier jaren 
Urn eenmaal te dezer plaatse mogt ontmoeten , 
toeo heb ik bet opgemerkt en vernomen uit zijnen 
mond , wat zijn steun en zijn staf is geweest , zoo 
dikwijls op zijne lange vreerodelingsreis de lacht 
(ier beproeving hem omving , en de weg zeer bob* 
b«.'ig was , en het water soms kwam tot de lippen. 
Het was het geloof in dien christüs , welken hg 
oos op dien gedenk waardigen dag met den Apostel 
Terkondigde, ah gitt^ren en heden en tot in 
enmgkeid dezelfde ; hei geloof, hetwelk leert, 
^t Gods wegen altijd wijze liefde zijn , en dat 
alle kastijding zegening is van den Heer, om 
vrachten te drage,n ten eeuwige leven. £a dan 
Toonl — het is immers zoo , Medechristenen ! — 
^n Tooral blijkt het geloof van den echten stem* 
pci te i^n , als het den 'scherpen toets der beproe- 
'iog kan doorstaan ; als het oog , door tranen 
verduisterd, zich opheft van de aarde ten hemel, 
et de bedroefde die tranen laat droogen door dan 
M der Goddelijker liefde, die hem toeblinkt in 
Ui ungezigt van ceristus ; als wy door ieder 
:fer , dat wij moeten brengen , het hart losser 
aleo maken van de zienlijke dingen , om het on- 
^Ider toe te w^den en inniger te verbinden 
^^ hetgeen nooit vergaat en nooit ontzinkt l • — 
^i f dat geloof was het eigendom ; maar dan ook 
^ slenn en de troost ran d«n dienstknecht , die 
w rost. van t^n* strijd en zijn' arbeid , toen de 
]) 5 , zwaar- 



,y Google 



58 ft. P. VKaB££K, 

zwaarste offers tan zijn vaderhart werden g^e- 
dscht , — ook nu omstreeks één jaar geleden , 
toen wederom een waardige Zoon hem ontviel. 
£a kenmerkend y en de afdruk Tan hetgeen er 
doorgaans in hem omging, is, dunkt mij, de laat- 
ste TüD hem onlangs in druk verschenene Leer- 
rede, in welke hij ^ die met jerbhia zeggen kon: 
»lk ben een man , die ellende gezien heeft ;** de 
Vraag: »Wat is goed in tijden van kommer en 
gevaar ?*' — beantwoordt met de^ spreuk van 
dicnzelfden Profeet: j»Het is goed, dat tnen hope 
en^ stille zij op het heil des Heeren !'* 

4. 2^0 zal dan — zegt gij bij u zelf en — de 
geloovige Grijsaard wel bereid zijn geweest tot 
sterven en , evenmin als hozes , ?oor den dood 
hebben gebeefd ! — Gij moogt dat teregt ineenen , 
Gel. ! — £n dat hij inderdaad gereed was , om 
de roepstem zijns Heeren te volgeir, dat heeft zijn 
leerling en vriend mij verzekerd . toen deze in de 
verloopene week 's mans stoffelijk overschot naar 
de laatste ' rustplaats begeleidde. Maar ^ (ook dit 
werd mij tevens medegedeeld) hoe wèlbereid de 
Ontslapene was voor den overgang in betere ge- 
Westen , hij zag op tegen de mogelijkheid van een' 
zWaren doodstrijd , en daarom was het zijn vurige 
wensch en zijne ootmoedige bede, dat het'Gode 
behagen mogt , hem — even als zijn' vrieiad *en 
.ambtgenoot, den ook mij onvergetelijken heain- 
OA ^^ onvervtachts van hier weg te nemen. Die 
bede is verhoord geworden. Het is dag voor hem 



,y Google 



KEH WOOBP OVCR! #. CtARI SSE, 59 

9fHe?oii ten einde toe. En toen de levenszon 
-oor hem begon te tanen , was zijn oog verduis- 
icrd , — tijne bewustheid verdwenen. — Zóó is 
Jie dienstknecht heengegaan in rrede, naar zijn* 
7easch ; en du ziet zijn verhelderd oog het heil 
es de beeri^kheid des fieeren in vollen luister. — 
Zalig zijn de doóden , die sterven in den Heer; 
hooe werken, de heerlijke vruchten huns ge- 
ioofs en hunner liefde , volgen hen na ! 

Zoo hebben wij , Toeh. ! aan den Voorganger 
^acht, die eenmaal van dezen leerstoel Christus 
fieefl gepredikt als den eenigen naam , tot zalig* 
lieid gegeveif , en wij hebben eene regtmatige en 
Christelijke hulde aan zijne nagedachtenis toege- 
bragt. Wij danken God , die hem met zulke uit- 
stekende gaven des geestes en des gemoeds -had 
toegerast, en, die hem zc^o lang zijn weldadig licht 
op aarde heeft laten verspreiden. Maar gelijk hij 
kjj zijn leven tot ons gesproken heeft , isoo spreekt 
^ij ook nu' tot ons , die nog leven , in en door 
zijnea dood; en het is f alsof zijn verheerlijkte 
geest ons in deze gewijde oogen blikken omzweeft 
t^n met plegligen nadruk en vriendelijken enfst ^ 
m toeroept : »Gtj dan zijt ook bereid I — Vreest 
üet; gelooft alleenlijk* — Het leven zij u chris- 
^i; dan is het sterven gewint" — En ik, die 
&> eene halve eeuw- tot zijnen arbeid ben inge« 
jaao , herhaal die woorden , Gel. l 

»Gij dan zijt ook bereid : want gij weet niet ^ 

m welke ure of op welken dag de Zoon des men- 

'' -> "sclitm 

Digitized by LjOOQ IC 



60 «. P. VSaBEEK, 

echeti zai kooMOtr' Hoort het en neemt het ter 
harte , stervetin^en 1 Als de Heer Tan leven en 
dood uwen adem wegneemt, dan zijt gij uitge- 
vallen uit de r^ xier aardbewoners , en gij be- 
hoeft aiet eens gelijk te cija aaa den rijken dwaafs , 
van wien jezvs verhaalt , oïA te verschrikken , als 
uwe ziel plotseling vaa u wordt afgeëischt — - 
Stelt daa het sterven niet verre! Verbant hei 
denken aan en het spreken over de ure niet, die 
voor ons allen moet slaan ! Maakt u gemeenzaam 
met de gedachte aan den dood ! Maar vergeet ilan 
ook aiet , dat hij een koning der verschrikking 
en een huiveringwekkende vijand is en blijft voor 
«Iken zondeslaaf en geestelooze , — en dat hij een 
vriendekjke engel en een welkome godsbode alleen 
voor hem zijn kan , die hier het beginsel des eeu- 
vrig^n , geestelijken levens in zich had door het 
geloof. Alleen wie gelooft , — : wie daardoor één 
wordt met christus, zoodat christus in hem 
leeft, zal blijvea leven — in den waren zin des 
woords , — als hij sterft voodr de aarde. 

DYreest aiet; gelooft alleenlijk 1*' — Welligt is 
ia deze ure bij sommigen uwer de wensch opge- 
komeVi : Och mogt ik' ook zoo ^nsklaps van l^er 
worden weggenome»! — Zijt gij bereid , die dat 
wenscht? Zoo neen ? -r daa is het de grootste 
loekeloosheid en rampzalige zelf verblinding , naar 
een' plotselingen dood te verlangen : want u, ware 
«ïen langdurend sterfbed nuttig. Zoo ja P — ik 
hid u , matigt ttw wenschen ! Gelooft , d»t< het 

goed 

Digitizedby Google 



m WOOE0 OTIE /. ClAKtSSI. 61 

|oed cal wesen » wió ab Gód het beschikt ! Ea b 
liet zijn wil , dat awe bede niet Tonruld wordt , 
TeriroQwt f astelijk , dat bij Hem , die tot f waren 

strijd a roept, ook de mogendheid is en de kracht , 
om u te sterken tot Tolh arden en oYerwinnen ! «^ 
O , heerlijk is het ook en indrukwekkend en ver* 
troostend voor wie het hooren en het aien , woor«» 
den des gdooüi uit den veegen mond te Terne- ^ 
men , gelijk jakobs Terznchting : »0p nwe lalig- 
héid wacht ik, HéerP* -* of gelijk stcphahvs 
bede : »Heere jezus \ ontvang mijnen geest !'* — 
en den "^glimlach des beteren levens ie zien zwe<» 
ren om stervende lippen! — Maar altijd is het 
goed , dat men stille zif en hope op het heil des 
Heerea. 

»Het leTen zij a chjixstus ; dan is het sterven 

geviüV* *- Gij wilt in den hemel komen , Br» 

ea Zasi, l want daar zal het heerlijk en zalig zijn ? 

Ufo, in dien hemel is en heerscht christus-, «n 

dür behoort d!a& niet . te huis, wie den geest, 

deo tin , het gevoelen van Christus in het geheel 

niet heeft. £n hoe meer wij dien geest in ons 

hebben en zijne vrachten uit ons gezien worden , 

boe meer wij dus^an christus gelijkvormig eu 

met Hem reeds hier verecnigd zijn , — hoe meer 

de bemel ons hemel zal wezen. — Cmeistos moet 

dan ons leven ^ ons alles worden. Ai wat Hem 

Verdrii^en kan of in de schadnw plaatsen, moet 

meer en meer nit Ons hart worden- weggedaan , 

opdat het Hem alleeii toebehoore, en alzoo zijno 

wijs- 

Digitized by LjOOQ IC 



wijsheid , heiligheid £n lieföe in ons karinieQ , de 
ónzen worden gedurig meer, — zoodat wij zijn 
heerlijk en Goddelijk beeld afspiegelen en dra- 
gen , ■— zoodat wij leven gelijker wijs Hij. — 
Wat duokt n , — moet dan het sterven geen 
groot gewin aanbrengen? Het heft de vele belem* 
meriugen van dezen aurdschen toestand op; bet 
onttrekt ons aan de 'verleiding der zonde ; het 
brengt ons over in eene reine maatschappij ; bet 
doet de naauwer gemeenschapsóefening met den 
Oversten Leidsman genieten. Verrukkend voor* 
uitzigt ! ' Gode zij dank , die het door christos 
on9 stervelingen , ons zondaren heeft geopend ! Ja 
gewis, bij en met christüs te zign is verre het 
beste — reeds hier — en eens daar boven. 1 



OVER D£ BETREKMNG 

TDSSCSIlr 

KERKEN STAAT 

Bir 

HET KONINGRUK DER NEDERLANDEN. 

Herinneringen y voorgedragen in de F^erga^ " 
dering van den Ring van Leerdam. 

Twee vragen verdienen de meest naaawgezette 
en ernstige overweging. ' 



,y Google 



»eTRCKKl5G TUSSCBU KCUE BM STAAT EMS. G3 

f'ooreurst, Welke beginseleo heeft de Hooge 
Regering als beginselen van den ^ederland^hea 
' Staat ten aanzien van de betrekking tnsschen Kerk 
en Staat aangewezen ? 

Ten tweede* Is de bestaande inrigling der Ne- 
derlandscbe Hervormde Kerk in overeenstemming 
met die beginselen? > 

I. De beginselen, die de Hooge Regering als 
beginselen van den NederlaAdschen Staat , ten aan- 
zien van de betrekking tnsschen ï«rk en Staat , 
keefi aangewezen , zijn uitgesproken in de Minis- 
teriële Dispo«tie van 1 Jolij 1842 , op het Adres 
aan Zijne Majesteit den Koning ingediend , door 
^. xooREEEs en c. D. 1. naHLER, Predikanten te' 
Wijk en te AalU, (Zie vah der tduk, Hand^ 
hoek , 2» vervolg , bladz. 383). 

In voornoemde Dispositie acht de Hooge Rege- 
ring zieh onbevoegd tot eenig Jus in Sacra , daar 
hei PDoch. met de bepalingen der Nederlandsche 
» Grond wet, noch nut de bedoelingen der Rege- 
»riog zon overeenkomen , dat dezelve zich eenig 
;» Jas ,in Saera zonde aanmatigen,** Jns in Sacra 
wordt dus eene /lanmatiging van de zijde van den 
Staat genoemd. 

De Hooge Regering acht zich bevoegd tot Jus 
eirca Sacra volgens : 

!<> de bestaande Reglementaire verordeningen, 
dat zijn, zoo als in de Dispositie vroeger ge- 
zegd wordt, kerkel^ke Reglementen, 
en te regt ; want waar deze eenig Jus circa Sacra 

aan 



Digitizedby Google 



6fk BETUKUNa TUSSCHEZr KtRK Elf STAAT JCÜZ. 

aan den Staat toekennen ^ daar is de Slaat be«« 
voegd dat uit te oefenen. 

2*^ Tolgens »de algemeene bevoegdheid en ver« 
'»plig.ting der Regering , om te waken voor 
»de goede orde en -veiligheid van den Slaat." 
en te regt ; want daar de Staat zijne zorgen aan 
allen zonder onderschejd gelijkelijk wijdt, mag de 
een boven den anderen niet worden bevoordeeld 
of benadeeld. ' , . 

Deze zijn de beginselen , die de Hooge Reg^e- 
ring duidelijk aanwijst, als beginselen van den 
Nederlandschen S^taat , ten aanzien van de betrek- 
king van den Staat tot de Kerk. 

De Ministeriële Dispositie legt ook nog de iii- 
zigten der Regering bloot, ten aanzien van de 
betrekking van de Kerk tot den Slaat. 

De' Regering erkent de Kerk «uitsluitend be« 
» voegd om volgens de bestaande Reglementen 
;»maatregelen te nemen;*' en te regt; want anders 
zou kerkelijk Bestuur niet denkbaar zijn. 

De Regering erkent de Kerk » uitsluitend be- 
»voegd , om , wanneer het belang der Kerk ver- 
»andering dier Reglementen vordert , daartoe , na 
»rijp beraad en wettig kerkelijk overleg, te be- 
vsluiten y buiten eenigen invloed der Hooge Re- 
»gering ;'* en te regt , want anders zon het denk- 
beeld van kerkelijke reglementen en ierkelijke 
wetgeving vervallen. 

Daarom ook voegt de Ministeriele Dispositie er 
zoo duidelijk de woorden bij » buiten eenigen in- 

» vloed 



,y Google 



iETftEKJCIHG TUSSCHEJI KERK EW STiAT EWZ. C5 

ivloed der Hooge Regering ," met de eenige bfr* 
perking , »dat , wanneer de bekrachtiging der Hooge 
'Regering daarop vervolgens gevordet-d werd , zij 
lulleen zou hebben toei te zien , dat daarbij niets 
'toegelaten werd • strijdig met de Grondwet of 
unel de rost en veiligheid van den Staat.*' 

Te ragt erkent dan de Staat : 
Vrije Wetgeving door de Kerh, 
Fri^ Bestuur uitgaande van de ICerki 

Te regt handhaaft dan de Staat : ^ ~ 

h^tvan toeztgt , opdat de Staat geene schade lijde. 
^'^^t van approbatie. 

Te regt wijst dan de Staat elke bemoeijing met 
itdelijke Welgf^vibg en kerkelijk Bestuur , van 
iick af. - 

U. Bestaat de inrigting der Nederlandsche Her-> 
'OTinde Kerk in overeenstemming met dé boven- 
2iögeirezen beginselen van den Staat, 

Het tot stand komen van de thans bestaande 
angling der JVederlandsche Hervormde Kerk , 
i'W overleg van de Hóoge Regering met de Kerk , 
^ordl in voornoemde Ministeriële Dispositie ge- 
^ <nid , eeü geval bij .uitzondering , derhalve moet 
T een regel bestaan , waartoe die uilzondering 
'tüoort, ' Die regel kan geene andere zijn ,* dan, 
'^t Algemeen Reglement op het Bestuur -der Her- 
^^nade Kerk, de Grondwet der Nederlandsche 
^fryormde Kerk. Is dit nu in overeenstemming 
■■^^ de door de Hooge Regering aangewezen en 
-gesproken beginselen van den Slaat ? Eerst on- 



,y Google 



, .6é 6ETREKKOG TÜSSCUEN KERK EN SXAAT ENZ. 

iaogs is Artikel 15 van genoemd Reglement , het 
welk de vrije kerkelijke Wetgeving belemmerde 
en het hoogste Bestuur der Kerk bijna slechts al 
iconsuierende commissie aanmerkte, veranderd, ei 
!s alzoo dat gewigtig punt aan de Kerk verze 
kerd. 

Maar geheel anders is dit het geval ten aan^ 
zien van het punt van vrij-kerkelijk Bestuur. 

Immers de Secretaris van het Synode .en zijrj 
Secundus , benevens de Quaestor , worden uit ó(\ 
Fredikanten van ^s.Gravenhage en uit de Oudere 
lingen of Oud- Ouderlingen van jimsterdam , dooti 
den Koning benoemd , eveneens ook door Hoc^st 
Denzelven uit eene nominatie de Gecommitteerd 
dep tot het Klassikaal Bestaur, en de Gecoratnil- 
teerden tot de huishoudelijke zaken der Waalschcj 
Kerken in Nederland, | 

Wordt sa bij deze inrigting der Néderlandschel 
Hervormde Kerk , niet een Jus in Sacra aan den 
Staat toegekend , dat door de Regeringeene »aafi- 
yfmatiging** van de zijde van den Staat genoemd 
wordt ? Verkrijgt niet de Slaat , wel niet regl- 
streeks , maar toch zijdelings Jus in Sacra , door 
benoeming van lejen van kerkelijk Bestuur, van 
welke maatregelen ïn de Kerk uitgaan ? Of, mogt 
bet soms aan twijfel onderhevig geacht worden , 
of zoodanige benoemingen weU als Jus in Sacra 
kannen beschouwd worden , het is toch voorzeker 
mei het Jus circa Sacra, zoo als de' Regering 
zelve dat heeft omschreven , als regt van toezigt , 

op. 



Digitizsd by LjOOQ IC 



BETREKKING TCf^SCIUJf KERK fX STAAT EHZ. 67 

jiat de Staat geene schade Jijde en als regt van 
ipprobatie en des-approbatie. 

Wordl dan de tegenwoordig bestaande inrigting 
ier Herformde Kerk, in weerwil van den Staat, 
in wezen gehouden ? 

Is het niet noodzakelijk dat die inrigting in 
'jTereensiennning gebragt worde met de bekende 
beginselen van den Staat? 

h het niet wen^chelijk -, dat die overeenstem- 
ming ten spoedigste worde bewerkt ? 

Zietdaar zoo vele vragen i die wij aan de be* 
iangsteilende aandacht van onze Medebroeders aan- 
Wfden, hen opwekkende, om hunne gedachten 
n bescboQ wingen te openbaren. 

Het groot belang der zaak vordert , dat de aan- 
kht met ernst gevestigd worde op die punten , 
dit IQ den tegenwoordigen «tijd bij vernieuwing 
Tan het uiterste gewigt en van dringend belang 
geacht moeten worden , opdat aan noodig herstel 
Ket vaste hand gearbeid worde (1). 



DE AR.MOEDE. 

BeTende van scherpe snijdende koude, ziek 
3aar ligchaani én ziel, afgetobt van vermoeijenis , 
^in honger, kommer en gebrek, bukkende en 
^iwgkende onder den overstelpenden verpleite- 

ren- 
(1) De ^Ing van Leerdam heeft de plaatsing van 
•iit tluk verzocbt. 

E 2 



,y Google 



6g DE ARMOEDE. 

Tenden last Tan het oogelak, overal teekenen' Vaw 
ziekte bemerkende ^ zonder de minste verlroos-» 
ting , zonder de minste hulp , zonder hulpmidde- 
len, zonder woning ,. ja dikwerf zonder kleede* 
ren , ziedaar het beeld der Treeselijke ellende ?an 
dat diep beklagenswaardig ongeluk, dat zieh da- 
gelijks aan on se oogen vertoont , en dat men ar-> 
moede noemt» 

Vroeger in allergelukkigste omstandigheden — 
nu in zware, ellendige, onverdragelijke omstan- 
digheden ; vroeger gelukkig , nu diep ongeluk- 
kig; vroeger geacht, bemind, geëerd, g^ezien en 
alom gezocht , nu door de hand van het noodlot 
getroffen , en zonder de minste eigen schuld yer* ~ 
armd , diep verarmd , — en daarom verlaten ; gade 
en kroost aanschouwende, op welker gelaatstrek^ 
ken de kommer en het gebrek diepe sporen heeft 
nagelaten , en waarop de ken teekenen van die 
vreeselij kste aller ziekten te lezen is , waarvan de 
geneesheeren zeggen dat zij ongeneeselijk is^ — en 
dan de echtgenoot., de vader van het huisgezin' 
aan het ziekbed geboeid, «onmagtig om iets ter 
verligfting van het leed zijner huisgenooten by te 
brengen. — Ziedaar het tafereel , het ware zui- 
vere tafereel van de zwaarste der ongelukken , van 
dé vreeselijkste armoede, van die armoede, die ^ 
zich hare armoede schaamt , en die toch de be- 
klagenswaardigste is. 

De 



,y Google 



Dl IHVOIOS» 69 

De Rijke komt van sijoe geiakchappen terng. 
Nog meent zijn oog de pracht en luister te aan- 
scliOQwen, waarop het zoo eien roette, wanneer 
het door de koude werkelijkheid van deszelfs be« 
gooch^iog wordt terog getrokken , en op de el« 
lende van zijnen medebroeder valt , die hem om eene 
aalmoes smeekt. -*- O onbegrijpelijke werking der 
natnnrlijke gevoelens l In plaats van door dank- 
l)aarheid aangespoord te worden , boezemt het ge- 
zigt dier ellende hem afkeer in , en — hij ver- 
geet God en zijn gebod. 

Getroffen door het gezigt dier ellende, snell 

de yrek naar de bewaarplaatsei^ zijner schatten, 

én zieh nogmaals verzekerende dat zij hem niet 

kmmen ontsnappen , gaat hij gerustgesteld verder 

en -^ Vk^ vergeet God en zijn gebod. 

De stem der armoede vindt alleen weerklank 
ia de harten der armoedigen , omdat zij dezelve 
kunnen beseffen en gevoelen. De arme zal gaarne 
zijn penningske deelen met zijnen noodlijdenden 
medebroeder^ Ook hij ; die gemiddeld met dat- 
gene is voorzien , waarvan hij een gedeelte aan 
z^'ne Terarmde medebroeders afstaat , zonde gaarne 
meer doen , hij ook wordt door dat leed getroffen 
en — hij vergeet Gods gebod niet : — hem zal ze* 
gen geworden. . 

De winter is daar l — O gij , die in den schoot 
E 3 der 



,y Google 



70 DE ARHOEDEi . 

dar woelde verzonken , iichtelaos deze hladel^n 
doorloopt , misschien zal het de laatste zijn , die 
^ beleeft f — zoo g^ nioamer door den kommer 
uwer natnurgenooten zijt getroffen , kat u door 
dezd bladeren tot weldadigheid bekeeren; sust 
uw geweten niet laoorer in een diepen slaap. — > 
Weer zal de winterkoude , menig slagtoffer ten 
grave slepen. Uwe weldadigheid alleen , gij groo- 
ttNi der aarde, k^n hen daarvoor behoeden, en 
bedenkt , dat hij die geen weldadigheid oefeat , 
niet zal ingaan in het Koningrijk der Hemelen^ 

J. B. 



DE ZEGEPRAAL TAS HEI WOORD GODS O^ER A£LE5 
TEGElf STAND. 

I. 

Voor ongeveer drie jaren werd in Frankrijk 
een Bijbel verkocht aan een man , die met zijne 
zuster tot de bijgeloovigste leden der Roomsch* 
Katholieke Gemeente hunner woonplaats behoor- 
den. Eerst wilde hij het boek niet aannemen en 
het kostte den Bijbelverkooper veel moeite , om 
het voorbordeel van beide tegen de H. Schrift te 
overwinnen. Toen de zuster bemerkte, dat haar 
broeder begon te neigen , om den Bijbel te koo- 
pen-, dreigde zij hem met den vloek der Kerk , 
en verklaarde ronduit , dat hij met den 3ijbel 
den Duivel in huis haalde. Maar ondanks dit 



,y Google 



ÖE ZtCEPRAAI. VAK HET WOORD GODS EH2. 71 

alles kocht de man eeo . exemplaar. Doch den 
Colporteur begon de freeze te kwellen, dat de 
zDster, ondersteond door den Pastoor, «eh ran 
den Bijbel meester maken en dien mogt vernieti- 
gen. Na verloop van een geruimen tijd, in dat 
dorp weder komende , wilde hij dus onderzoeken , 
wat er gebeurd was. Met een Bijb^ in de hand 
klopte hij aan de deur ; eene oudachtige Trouw , 
waarin hij weldra de zuster herkende , deed open. 
Hij vroeg of zij niet genegen was een Bijbel te 
koopen , die alleen den weg ter behoudenis aan- 
wees. jiKom binnen , lieve Vriend !*' was het 
antwoord : »ik moet eens met u spreken !" £n nu 
verhaalde zij hem het volgende: 

»£en man , zoo als gij , kwam vóór drie jaren 
aan ons huis met dezelfde vraag; en toen mijn 
broeder, die nu reeds in vrede heengegaan en 
bij zi/oen fleiland is , besloot een Bijbel te koo- 
pen , werd ik woedend, en maanden lang hebben 
wg er groote oneenigheid over gehad. Opgehitst 
door den Pastoor en anderen , stelde ik alles in 
het werk ,' om mijn broeder over te halen , dat 
hij het boek in het vuur zou werpen ; maar ho» 
meer ik daarop aandrong, zoo veel te meer werd* 
h^ met het boek ingenomen , en werd zijne zacht- 
moedigheid en zijn geduld te grooter. Einddijk 
wierd hij gevaarlijk ziek en van den aanvang af 
voelde hij , dat hij sterven zou. Met diep gevoel 
sprak hg van den rijken zegen , dien het lezen in 
den Bijbel hem had gegeven , en verklaarde open- 
E 4 lijk, 

Digitized by CjOOQ IC 



72 DE ZEGEPRAAL VAN HET WOORD GODS ENZ# 

lijk , dat hij het daaraan te danken had , dat alle 
vreeze Toor den dood bij hem geweken was , dat 
hij wist , in wien hij geloofde en dat zijne zonden 
hem waren vergeven. Zijn vertrouwelijke toon en 
kalmte maakten een diepen, indruk op mij , en 
daar ik gedurende zijne langdurige en smartelijkft 
krankheid ontdekte , dat hij telkens , na in den 
Bijbel gelezen te hebben , meer getroost , gesterkt 
en verkwikt was, en dat hij onder zijn hartver- 
scheurend lijden een voorbeeldig geduld en on- 
derwerping betoonde , konde ik niet tw^felen , 
of God was hem nabij. Daar ik .hierover echter 
niet met hem sprak , en mijn broeder vreesde , 
dat ik na zijnen dood mijne vroegere bedreinring 
vervullen en den Bijbel verbranden zou , riep hij 
mij op zekeren dag bij zich en zeide : )> Lieve zus^ 
ter! ik bid u dringend, mijnen Bijbel, als den 
grootsten sch^t, dien ikunalaat, te bewaren; lees 
dien biddende en gij zult ondervinden , dat hij 
pok voor' u een parel van groote waarde is, ge-» 
lijk hij voor mij was." Ik antwoordde hierop niet, 
»]Yn dan ," hernam mijn Broeder , jbdaar gij voor 
mijne beden doof blijftr, beloof mij dan plegtig -«i. 
*" en bedenk « dat het de laatste wensch van een 
stervende is -— dat gij mijnen Bijbel, als gij mij 
in de kbt legt, op mijn hart legt, waardoor hij 
ten minste voor verbranden en ontheiliging be- 
waard zal zijn." Nu kon ik bet niet langer uit- 
,houden : »Neen , neen , mijn lieve Broeder 1" riep 
ik uit : fmvr schat zal in de aarde niet begraveu 

wor-» 



,y Google 



D£ Z£G£PRiAL YAS HET WOORD GODS EHZ. 73 

worden ; ik hoop , dat gij God zult bidden , dat 
Hij mij de genade schenke, om de waarde van 
dat boek te- leeren kennen , gelijk gij dit geleerd 
hebt.'* »En nu , mijn lieve Vriend ,'* zoo ein- 
digde zij haar Terhaal : »de laatste Beden van m^- 
nen Broeder zijn verhoord." Daarop toonde zij mij 
deQ Bijbel f dien ik voor drie jaren aan baren 
Broeder verkocht bad, en voegde er bij: ;frÖok 
i\ beb Trede gevonden voor mijne ziel , door dit 
kostelijk boek/* 



GEVAARLIJK GEZELSCHAP. 

»Mijn vriend ,'* verhaalt de Graaf st. jhihie , 
die in bel vorig jaar de Franscbe bezittingen in 
JJrika doorreisd heeft , »was eenen te Jilgiers 
voneade Franseben edelman een bezoek schuldig, 
en verzocht mij hem te vergezellen. Wij gingen 
das te zamen en bereikten weldra de woning. Het 
hnis stond open ; wij traden door den binnenhof en 
kioplen aan eene zaaldeur. Een vrouwelijke stem 
riep OQS om binnen te komen. 

Mijn vriend opende de deur, maar trok die 
OBiuiddelijk weder digt , en berigtte mij met een 
tan ontsteltenis doodsbleek gelaat, dat twee' leeu« 
^en geheel vrij in de zaal rondwandelden. Naau* 
lelijks bad bij uitgesproken , toen Mevrouw b . . . . 
idve de deur opende en ons verzocht binnen t« 
treden, er bijvoegende, dat wij niet behoefden te 
E 5 vree- 



Digitized by CorOOQlC 



74 6EV1AKLIJK GEZELSCHAP. 

vreezen , daar de leeuwen tam waren en nimmer 
iemand eenig leed deden. Wij gaven hare uit- 
noodiging gehoor , en naaawelijks had ik mij ne- 
dergezet, toen de eene leeuw, het mannetje, naar 
mij toe kwam en zi}nen kop op mijne knie legde. 
De leeuwin daarentegen sprong op den divan en 
plaatste zich naast Mevrouw b • . . , ons van tijd 
tot tijd aanstarende , en een dof geknor latende 
hooren. Beide dieren waren toen ongeveer zeven 
jaren oud en de lievelingen Van hunne meesteresse. 
Zij riep den leeuw , die veel behagen in mijn ge- 
zelschap scheen te vinden , tot zich , en ik was 
zeer blijde, toen ik het beest vreedzaam mijne 
zijde zag verlaten. 

Eindelijk namen wij afscheid en warien bij ons 
vertrek er op bedacht om elke overhaaste bewe- 
ging te vermijden. Eerst toen wij het huis ver- 
laten hadden , ademde ik weder geheel vrij ; maar 
ik moet bekennen, dat ik dejn j[uoed der vrouw 
bewonderde , die zoo zonder angst in zulk een 
gevaarlijk' gezelschap hare dagen sleet. 



BIJ- 



Digitizedby. Google 



7i 



BIJBEL-POEZrj. 

{£xod. XX: l'-2l.) 

ISBAëLS LIED AAN DEN OETER DER 
ROODE Z££. 

KOZES. 

J»ota's trouwe wil ik praten. 
Voor Hem , als aller Heeren Heer » 

Het Tcol^k feesftgeiang doen rijzen , 
Hem tegengaan roet lof en eer. 

Hij , onze Helper en Bevrgder , 

H^ wierp het paard en sijn bergder 
In *t hart der zeeën neer. 

JiBOTi u mijn lied t mija lof , 

Hij redde ona nit» gaf juichenstlof » 
Hgn God is Hij , Hem tal ik roemen , 

'k Zal * daar ik hart en zang Hem wijd f 
Hem 9 mijner vaadren God, allgd 
Sijn Tasten burgt , rogn Helper noemen. 

MiajAM en de vrouwen. 

Laat ons jibota's trouwe prijzen , 
Yoor Hem , als aller Heeren Heer , 

Het vrol^k feestgezang doen rijzen , 
Hetn tegengaan met lof en eer. 

Hg f onxe Helper en Bevrgder, 

Hij ^ierp het paard en zgn bergder 
In 't hart der «eeën rieêr. 



t.ER'- 



,y Google 



76 BIJBEL-FOEZIJ. 

EERSTE REI. 

JsnoTiL 19 een sterke held t 
£1^ moet Zijn naam met eerbied noemen f 

H^ wenkte , en farao's geweld 
Zag ijlings ten Terderf zich doemUn, 

Jbhota wierp hem met zijn heer 
^ £n wQgenstoet in df a%rond neer. 

Zoo werd Egyptes vorsten bloem , 
Haar trotsche legermagt bedolven. 

Haar rgkdom , faro's kroon en roem , 
^ Dekt gij , o Schelfzee met uw golven ! 
Zij zonken bij nw wederkeer , 
Gel^k een steen in d* afgrond neêr« 

TWEEDE REI, 

Tw regterhand , ibhova , groot in kracht , 
Blonk luistrgk uit voor die opregt V eeren ; 
Zij deed onze angst tot dankbaar juichen keeren • 

Toen G^ ten val uw haatren hebt gebrngt. 

Zoo redt Gij , wie uw trouwe hulp verwacht « * 
En weet in *t stof rebellen te vernfeêren. 
üw gram&cbap deed als stoppels hen verteeren ^ 

Als rookdamp hen verdwijnen voor uw magt. 

EERSTE REI. 

Door d* adem van uw neus verhieven zich de vloeden , 
Gehoorzaam aan de stem , die eens gesproken had : 

oTot hier en verder niet,*' bedwongen zij hun woeden « 
En de afgrond bood uw Volk een hard èn veilig pad. 

Toen sprak de vijand: 9'k wil vervolgen, achterhalen « 

Duur zal die slavenstoet hun stout bestaan betalen, 
Pa9st deelen wij den buit en koelen onzen moed.*' 

Weer 



,y Google 



BIJBU-POBII/. 77 

Wéér blies uw ■dem — 't nat stoof opwaarts ^ keer* 

de weder « 
Terdelgde vorst en volk en wierp hun Igken neder , 
Ten buit en speelbal van den losgelaten vloed. 

TWEEDE REI. 

Wie onder al de goden , 

Is als XBiovA groot ? 
Wie heeft ooit hulp geboden , 

Geliik iiHOVA bood? 

Hetn klinken onze sangen , 

Het jublend feestgebaar; 
Hij redde ons uit het prangen, 

Tan klimmend doodsgevaar. 

B^ heeft zgn hand- verheveiv. 

Daar deinsde *t water ai ; 

Ons werd een pad gegeven , 

Aan fixor beidde een graf. 

Nu leidt Hij ,. als hun Koning , 
Zgn bondsvolk zachtkens voort r 

In schenkt eens rond z^n woning , 
Hun 'saardrgks vruchtbaarst oord. 

EERSTE REI. 

Bat hooren de volken en de angst doet hen betenf 
Schrik grijpt Filistea's bewoneren aan ; 
Be moed heeft de vorsten van Edom begeven ; 
De kracht is in Moabs gebergte vergaan. 
Verpletterd Ternemen hei Kanadns stammen , 
£n siddring en vrees woont in vesting en monr. 
Wat roofzucht bnn hart steeds doe jagen en vlammen^ 
Ten sieenklomp verstijfd wordt dor krijgeren vuur. 

TWl'E- 



,y Google 



73 BIJBEL-POEZIJ. 

TWEEDE RS^. . . . -; 

'Rn trekt , door uwe gunst omsclienen , 
tiw gunstvolk veilig ihet TT voort ; 

Hun laatste vrees is thans verdwenen , 
Zij steunen op uw magtvol woord. 

Gij plant hen op uw bergen over , 

Waar vrede en rijkdom hen verbeidt , 

En hebt in schaauw van wijngaardlöver , 
Een zoete rustplaats hen bereidl. 

Daar zal hun verst geslacüt U eereii , 
In *t huis, dat G^ U 'zelf bereidt, 
' "Waar Gij , jbbota , zult regeren , 
Van eeuwigheid tot eeuwigheid. 

Gejuich van al het vo/A, 

Toen'FA&o in zijn overmoed , 
Met wagenen en ruitreo stoet, 

In »ee zich had begeven ^ 
Toen heeft de Heer in gramschapsgloed , 
Hem overdolven met den vloed , 

En deed hen 'allen sneren , 
Maar Israël , van God behoed , 
Ging door den stroom met droogen voet : 

De Heer behield hem »t leven. 

MiRJAH pn de vrouwen. 

Laat OQS jb«ova's trouwe prgten ,. 

Voor Hem , als aller Heeren Heec, 
Het vrolijk feestgezajtig doen r^zen f 

Hem tegengaan mei lof en eer. 
Hij , onze Helper en Bevrgder , 
H^ wifrp het paard en tgn beir^der 
In 't hart der zeeën neer. 
Hoorn, c. s. adaha vai* sghelzsjtji. 

SCHOOL. 



,y Google 



SCH00L-MEUVV8. 



DOETINCHEM. 
Den 6 Aug. 1846. Heden had alhier het ge- 
\ron e jaarlij ksche Examen onzer Latijnsche »choo!- 
jengd , ten oTerstaan van H. H. Caratoren en in 
tegenwoordigheid van de Ed. Achtb. Regering 
dezer slad en andere daartoe uitgenoodigde be- 
minnaars der oude letteren , plaats. Aile de leer- 
lingen gaven b^ deze gelegenheid zeer voldoende 
proeven van hunne vorderingen gedurende deii 
afgeloopen Carsus gemaakt , zoowel in de Latijn- 
sche en Grieksche talen , als in andere weten- 
schappen voor de hoogere studiën vercischt wor- 
dende. Vervolgens werd door den Reclor , Dr. 
f. A. VAK MiuRs , uit naam van- H. H. Cnrato* 
ren, ecrrol van de school ontslagen de verdien- 
stelijke jongeling j. a. yav hvijl , uïi ff attem ^ 
(die naderhand met gunstig gevolg voor de te 
jfrnkem zitting houdende Commissie het Staats* 
examen heeft afgelegd), en werden van lagere tot 
hoogere klassen bevorderd de volgende vHjtigejon- 
geJingen : b. l. r. terhaat , ir. s. t. a. van 

MIKC^S , W, J. DE WILDE , F. SEIJER , T. ROELTINE , 
T. HEIJER , J. H. VA5 lÉIfKEP CU H. J. GATMANS. 

Waarmede dit letterfeest ten genoegen van alle aan- 
wezenden afliep. 

HARDERWIJK. 
Ji^VL 7 Sept. 1846. Heden had de promotie en 
pr^suitdeeling plaats aan het Nassau-Veluwsch 
Gjmnasium alhier gevestigd.i De nieuw benoemde 

"KtCÏOt , F. o. B. VAM BUECK VAM KIJSEWUK , 

deed zijne inairgareele Oratie, welke tot onder- 

» * werp 



,y Google 



80 SCHOOL-NIEUWS. 

werp had de woordtin van heraclitüs TtoXvy(,xèii^ 
vóov OU it'Sxfrxsi.' Vooraf echter herdacht hij ia 
een' korte levensschets de vele en groole verdien- 
sten van den voor de wetenschappen te vroeg: 
ontslapen Wel Ed. clirisse, zijnen voorgan- 
ger ; hij schetste *s mans groote en uitgebreide 
kennis en grondige taalstndie,' waardoor niet 
alleen voor dit Gymnasium, aan hetwelk hij slechts 
gedurende' 9 jaren den post van Rector bekleed 
bad , zijn dood te betreuren was , maar ook voor 
de wetenschappen zelve, die hij met zooveel ijver 
beoefende, en waarin hij nog Zooveel licht had 
kunnen verspreiden. 

Na afloop der redevoering werden de blijken 
van der H. H. Curatoren tevredenheid over de 
gemaakte vorderingen , zoowel gedurende dca 
winter-cursus v^ 1845 als den zomer-cunus ^n 
1846, uitgereikt: aan w. j. i. hvberxs een prijs 
voor het Grieksrh en Latijn , benevens getuig* 
schriften in .de ilgebra , Meetkunde , Geschiede- 
nis , Fransche en Hoogdnitsche taal , en werd hij 
tevens tot de tweede orde der eerste klasse bevor- 
derd ; aan h. j. a. huberts een prijs voor het 
Grieksch en Latijn, benevens getuigschriften in 
de Algebra , Geschiedenis , Fabelleer , nieuwe 
en oude Aardrijkskunde; aan c. h. ten harmse 
VAJf DER beek een prijs in het Latijn en ge- 
tuigschriften in de Hollandsche en Fransche 
taal , in de Hollandjiche Lelierkunde , Vaderland- 
sche Geschiedenis en Rekenkunde , beide laatst- 
genoemden werden tevens bevorderd tot de tweede 
orde van de tweede klasse ; aan w. sijpkess een 
prijs in het Grieksch en Latijn en werd hij tevens 
naar de hoogste orde van de derde klasse bevor- 
derd ; aan o. j. sijpkens een prijs in het Grieksch 
en Latijn, die tol de tweede orde van de derde 

klas-» 



,y Google 



SCBOOL-NJJBITWS. 81 

I ïhsse bevorderd werd ; aaii c. j. vin der bveckt 
ri.1 ucttTJsuBXRGH 6611 pr^s lü het Latijn ; aan 
G. A. tuRV AhORAAr 660 tweede pr^s in het Latijn 
ra een getuigschrift in de Rekenkunde , welke 
:ïi(ie laaistèn met ■• H. oc yogel bevorderd wer« 
kü tot de hoogste orde van de vierde klasse. 

De gratiarum actiones werden met gepaste vrij- 
moedigheid opgezegd, ten aanhooren d^rto^oor* 
«Iers, aan welke voor hunne belangstellende legen- 
«oordigbeid door den Rector dank werd gezegd y 
TTurfflede deze . plegtigheid eindigde. 



RERK-NIEUWS. 



HER VORWÜE KERK. 



GELDERLAND. 



ARNHEM. 

OTTËRLOO, 22 Nov. Heden ontvingen wij 
'•^t bcrigt van bet afsterven van den' Wel Eervi^ 
^cer w. 6. vAiTH , Pred. te Dentkamp. , die van 
'iii 2den Janoarij 1811 tot in het begin van het 
;^ar 1B22 alhier Herder en Leeraar geweest is. 
^ Telen onder ons zal zijn aandenken in zt^^" 
aini blijven. 

NEREN, den 24 Nov. 1846. De H«nirorni- 
<^(:d ter dezer plaatse sedert jaren den wensch 
^oBlerende om eene eigene Kerk en Pastorie to 
^zitten, werden onlangs, verblijd dour de- gQ«t- 

wm.jiR.1847. F gun- 



,y Google 



$3t KERK*iri£DW5. 

goostiye i^ieak&Kimn§ ^üariéc van Z. M. oneen 
gBëerbiedigdeiiiKowig, en 0f hfdeti nrsrd aan de 
te boi^istt K«rk de eersie jateejn ygelcgë .door 
¥roiixr«, firartjuie Taw WAtJSEifjiEft « geboren Baro- 
Bttse ▼*!! ACBCKCft»! f AH BJKL « bij w«lke gele- 
genheid éene Iaepal6ei(jk« eti eraetige ioeapraak 
geèian wevd dipr den Pfeaideat ée^ Coanaksie 
tet • bo»viog tT«n KerJi ea Ratitom , welke in g«- 
pasie ''iiewAendinge^ beaBiwovrd/ werd door ^n 
Qfier fiakos WêÈaazui viui Jw.zi/F^ ais Lid van 
het ProyinciaaL CoBe«e Tan Uctigi «Ter de ker^ 
kelijke administratie der Hervormden in Gelder'^ 
land, onderscheidene gaB<>odigden en een talrijk 
belangstellend publiek vereerden deze plegtigheid , 
met hnnae tegen woordighfid. Laag zij deze ge* 
beurtenis in dankbaar' aandenken bij de inwoners 
dezer Gemeente, terwijl wij ons in het vozende 
jaar met den verderen opbouw en voltooijing van 
£erk en Pasturie hapen te voièeugeik' 
NIJMEGEN. 

HORSSEN vakant, ^e Dec. 1^46. 
ZüTPHEÏf. 

ZÜTPHEN. De Wel Eerw. Heer o. j. schot- 
HORST , laatst Predikant te £de , vroeger te JT^- 
teren y is, inden oudepdom ^^an 76 jaren, alhier 
(^TerMsB* ' ulf a r eeae M jadge ,£taageliet>edie- 
aiajH^ hragt Uj den t^d agiier rasta in ctns mid-» 
den door. fiUiania bewees h\j ^9/m aijné .nhsde- 
brèedersin dcaeea aabarigt fi^eraeaatea zijaedi^ost^ 
en iatiaktta Taloa door zifjae. ernstige en Jidideriike 
pr^^king.. .n^ Ji^.sleUe boogaa pc^Si opTihatverf- 
keer met onze Leeraren , die hem wederkeerig 
haaaei aahiiiig tdadtDeg»», |«egoaa zjynetk nedari- 
gan ain, verdiaagncraea gctcsü .ea ..harteG^ke Im<* 
èaogsMüng m de èodadianst. iin den aTwl iiatt 
da eaiateB ma^adog d«u8.:jaara f ereeojfl^ h$ 

akh 



,y Google 



KEKK*VÏEVWS. . «3 

ridi Bog net hfli in liel geM Têor At niftbrei* 
duy dei GhmtendoBs , ea weiaig* orai dainui 
onldiep de waardift Grjsaard ift net ▼artrouwên 
opz^nen 6ed, wien ii^ in opregikeid (jfediend imit 

WiËHL^ Onie geBeldo Leeraar , Ds. h« h« ■• 
HORST , gaf ont den ^Am. Januanj L 1« kennt&^ 
dat m eene beroeping naar de fiemeeaW ran Aé^ 
jftf^ie ontrangen en dneWe in befoad had genoinen* 

WINTERSWIJK, den 21 Dec. 1846. Heden 
ia del» vro^n morgen ontml aa^deze Gemeente 
een barer LeeraVen. flg betrenrt in den dood 
Taa den Wtfl £crw» Beef o. Tiur Bonx het gemis 
van eeilen frerigen en getrouwen prediker da 
ndieren fiTmigelinmst gemk zijne dièpbedroefile 
Wedime het marlies beireent van eenen zorgmldi^ 
g» Xchigenoot, die aan haar en hare zes fctnde«* 
rea in den ouderdom van 40 jeren werd ottt»> 
r&kL Sedert Ipril 1929 was hij werkzaam tn 
de dieast der vaderfamdeehe Kerk , eerst in de 

Cremeenk vaa Grootthrotk , en gedurende de laat«» 
jle aevBB jarea onder onjt Once ondste Leeraar , 
de Wel JSerfr. Heer j, Tia TAoosniwuRc vt wtnn ^ 
ms Cf èdn eersten Kersdag in eene Toemfspraak 
aao dit tr^ead 6ter%efal godachtig] geiifk medn 
op dieazeifiien dag de W«l Berw; Heer a. HAosi 
die Big aeer onlangs* deh O?«riedeo» al9 hnippre- 
diker was toegevoegd. Terw^l op Zondag den 2f 
^eat de LHhrede werd gebonden door ooseii 
jonasten Lemar, f. w. soüwanant, welke ^ 
naar aanleküng tan Joh. V;35^: M^- waseemê 
hrMmhmh tu .Hckivmk kaëtê f en gij keU uèie» 
den 9oer eenen ^otAm 4^d in zifnr Hché wiüeH 
verieugem , aprak '- tot osrie der^ncmende en wee- 
mesdig^anndaehtige ' schaf«. Kj.' Telen onzer zal 
g(^if de Mffib en «agedaèhtenis tan denl Over- 
ledene ia zegening bliWen. 



,y Google 



84 KERK-NIEÜWS. 

ANGËRLO, den W Dec. 1846. Heden: werd 
onze hooggeachte Lee raar , Ds. a. x. iImbreciits , 
die bij besluit vin Z. M. d^n Koning van' deu 
dden Julij l.l. Emeritns Terklaard was,- saho ho^ 
wort et stipendioy ingaande met den eersten Jannarij 
1847, v'an zijn ^dienstwerk, zijne betrek kiagr op 
deze Gemeente en de Klassis rdiSL ^utpken\etT^a\\ 
ontslagen , door den Geeoinmitteerde van het Klas- 
sikaaL Besluar, Dis. a.. s. vjlk der hoevk, Pred. 
te Keppel^ in tegenwoordigheid van den Gonsu^ 
lent, 0s. fi. «. j. BEefiBfG, Pred. it Lathum, 
nadat zijn £erw. op Zondag den ^27 dezer van 
ons afscheid g^enomen > had , naar aanleiding Tan 
Fred. XII: 13. P^an alles <ki gehoord is ^ is 
ket einde vtm de zaak; vr^e&t God^en houdt z^ne 
geboden ; want dit hotaumt alk ■fneit$cheft. Ruim 
42 jaren heeft zijit £erw« het-fifangelie der za- 
ligheid met ijver en. tronw verkond] jpd. £erst te 
Puflijk en Leeuwen 8 maimdeh , daarna te Bes- 
sen 3 jaar en 3 maanden , en onder ons ruku 
38 jaren. God geve dat de waardige man een 
langdurend « gezegend en genoegelijk ^fenol van 
zijne zoo -welverdiende rnst hebben 'ibag , en 
make die rust dienstbaar aari zijne heiliging en 
yoorbereiding voor de rust eter zaiigheidl ' 

ANGËRLO, den 1 Jan. 1841 Heden werd 
Aoor den Ke'rkeraad, olider voorsitlidg vnn den 
Consulent , overgegaan tot de beroe|>iiig van ennen 
nieuwen . Leeraar , daartoe werd e^ zestal Ofige- 
geven, waarop geplaatst Wj^ren de Héeren: -. 

H. H. iT. HORSi, Pred. Ie Wehl, a» nnpirwsR , 
Pred^ te üsselo. p. iH. hajeüiius , Kandidaat bij 
het Provinciaal KérlTbestuur van £^^rec^^ k, h. z. 
S9ETHIA6E, Pred.. te Arkel'. Af j. j. WAAirsriMt, 
Pred. te ^iiheiminadorp, w. 'iHifsnc} IVed^-^te 
Zeddam, 

• üit 



,y Google 



Uit het- bov0Mtajiade i€Stal werdmi op iMtdrie- 
td gebragt de Heereo : 

H. H. ■. BORSr , P* H. HiJBlfflUS eO A. BROUITKR* 

Uii welk drietal dadelijli met eeBprigheid vao 
stemmen beFoepéii is , de Wel £erw. zeer Gel. 
Heer H. H. u, horst, Pred. te ff^ehl^ onder de 
Klassis Tan Zutpk^n^ aan wien de beroepsbrief 
werd toegesondeB. 
ZüTrM£If staat Takant te wordeo. Zie Oct.1846. 

'• ^ • TI£L 
TI£L, den 46 Dee. 1846. De £d. Achtb. 
Raad dezer stad , bij de Fredikants- beroepingen . 
om den^ anderen keer bet regt hebbende Tan 
praesentatie aao den £erw. Kerkeraad , beeft , tot 
verr<illing der vakature , ferooraaakt door bet 
Emeritaat van l^&* p. vav bu wiuiaev, bet 
volgeade twaalftal van Predikanten gemaakt: 

I. I. doibbs , 7b. ])r. te IIüIL w. b. hivbb- 
KQM Til aiJsviJK , Tb. Dr. Ie Auurh, j. i. 
«vmniift^, • te Sekepemngen. b« c. h. böbkb, 
Th. Dr. ie D^. l. p. f RABTHAaa f te Oi/j^^. a. 
sooj, IJi. Br, te Ochten. r, j. bbrkhout, te 
MonêUr. i, il j. hallo , te Ifederkem^rt. d. r* r. 
PiriJi, i^Foorhwrg, h. c ToeRHOXTx, te 0/»^- 
iMr/. o. j. BBHC, it Batkmen, j. a. tab krib-' 
m, te Bifsw^k, 

m dit iwaaUial is den 30 December bet ?ol- 
l^eDde zestal gefot^ueerd : 

T. J. BERKHOUT , J. L. 1. HALLO ,1.1. DOEDKS , 
Th. Dr. , W. B. «HATBRHORH YAH RIJSWIJK , Tb. 

Dr, , Jr A. HZBLEBAHs en r: c. v. böber , Tb. Dr. 
Dit zestal is door de Stedelijke Regering aan 
(lei Eorw. Kerkeraad toegezonden , met verzoek, 
diaroit eene beroeping te wiilen doen. Btze heeft 
dea 1 ianuarij nit gemeld aestal het volgende drie* 
tal gefbri9eerd : ^ . 

F 3 w. 



,y Google 



HOUT ea J. /. DOEDES. 

Uii dit drietal is den 8 Janiiarij roet mo^rder- 
Wd yan «temme» l)eroep««.» dfi Wel Eepw^^eer 
'(reU H^er w. h. havewko^iï.v4« W«*ïriJWfc> TU» 
Ör. ea Pred. te Jiuurlo, . 

HA£FT£N , den 1 Dee. 184& Oase OyUkame 
^onl de^er dag^n verblijd door k^ ont^apftn.xan 
eene gift, groot /5(XX^ l^ar in naam van nu 
vijl0q, Mevrouw d« Wed* i}üa»r f ah A4«^tJi|if , 
door hare erven gegeven. 

Is de waardige Oveirledene niet meer ia st^at 
di&n dank der Gemeei^ta voor dit haar geschenk 
aan k oemea, sou st)',. die het liefst in «UI t& 
go^d dedd» deze« ^davk ook qiet begeeren ;. h^re 
Chrisi«ii^« weldadigheid zal net di^t al ond^r ons 
ïïK go;^geicid aandenken Uijveui. Yidida ha^ ^ei 
voorbeeld vele navpigi^rsS. 

SAUFTËN. vakant 2k Febp. 1846;. 
..BEJeSX. Zie JToY, Ï84fi; 

HARÜJERWIJK. 

NIJKERK OF PE VEt«WE, ft Jbm.vtó47. 
])« Hoog. Wel G^ Jonkv«onw^ li^j^^BElff .jnsa^ta 
\4^ PEft BD^LCH vAn sFtxaiso^BQj^^ IQ. 58. jarigeu 
ouderdom in den Heere ontslap.eo> den 9 J.u^iij 
d^sï . voag^Oi y^At s«darl de UogesL laatste jairea 
gewoon de wintermaanden alhijgr door Xf^ kroQ-» 
gen, h^Öi, ten W\jk van damkh^rfceid. xoQr out- 
vamgepe getfuklijke ze^eoJAgeft:, hij .wter$^ wil$* 
beschikkipg , aan, de Diakonie . Kfee Her^orroile 
Gemeente vermaakt de zeer aanziealijke apm vaa 
iufeAduizand G.\j\^T^y vxij vAnh«t,r0gfcvan.S^ises9i«. 

Zacht raste haar asch tot d^ tncirgeA dcoT' fVfr- 
&taAdi«g;» tofw^ haaf gee^t Juicht in da on#nid- 
dellijke gemeenschap van Gpd haren ZaligHwdsari 

Zij 



,y Google 



J»ai-HI£OWS. 87 

If de ffeer kife Aethmre êAtUfMÊinut 
bflénkkiigeii , die on hiar fettis, trdvreo , Ma 
beitaidï^ trooBi! 

H«l Irmbestamr der Geuumkie beeft niet wS- 
kn CB nogen Tenaimeii vra dese goedflUMti^ 
besehikkiDg opeftAgk kemis te geven , of het tlffe 
mogfc, dat dit edel vaoriieeid veel narolgiog Tonde l 

De aaovjuirdiog der spm is bereids vaa wege 
Z. H. den Koning toegestaan. 

HAEDKRWUt. ' Zie Not. 1846. 



ZUID'HOLLAirïïl. 

DÈirrSÜAVÉïr, 17 Dec. 1846. Gaf eq w§ 
onlangs berigt van de fee^viering valk onzen ood- 
sten Leeraar, ï^%, D. j. yah B&AHD£irBU&6 , bg 
g^eükid van z§ne in once CeoTeente, geda- 
rende 50 jaren verrnlde Evangeliedienst, wij 
Jbnoeii tr tjians bgvotjgén , dat het Z. M • onteii 
reSéfden Xbnitfg , behaagd heeft , b§ fieslnit yan 
le& éüee dezer, z\jti Eerw/tè benoemen tot Rid- 
der der Orde van den Nedierl. Leeuw. De Ge- 
beente Vertfam dit met bl§dschï(p, en wenscht 
dat de waardige Gf^saard nog veel in haar mfddea 
moge toebrengen, tot oitbreiding van betkotiing- 
rijk der hemelen. 

ROTTERDAM, den 11 Jan. (Engelseh P^es- 
byteriaansche Gemeente). Op den 22 ïit^, 1. 1. , 
is doer ém Eerw. Kerkeraad , tot Herder 'en 
Leeiaav de«er Gentente , beroepen de Wel Eerw. 
Heer s. Bwv^tts ,. vroeger* Pred; \b ^kestefrtestrtBt^ 
Bêrktm^ en laatst de dienst waopnemende te 
Nü^hni. Snffdk, De Hoog £erw. Keer n. ookt, 
F 4 Rid- 



de 



,y Google 



.88 K£BKrNI£UWS. 

'RicUer dar Orde iran den Nisderl. Leeair>, onósU 
iPred* i>^ de Nederd. Gereformeerde Gemeeotf 
alhier, was daarbij als Consulent tegenwoordig 
Aeden Teroamen w^, dat onze beroeping rnel eer 
gunstig gevolg bekroond i8,_daar de Heer s. j>a- 
Ti«sv de beroeping heeft aangenomen.' 

- ■ ^ LEIDEN. 

WOERDEN, den 30 Dec. 1846. Het Diaconie- 
bestuur der Gereforin eerde Gemeente alhier , achl 
het zich eeoe aangename verpligting , nii ten 
derde male in dit jaar , loffelijke melding te kun- 
nen maken ^ eener uiterste wilsbeschikking , ten 
behoeve hunner armen. 

Op den 14 Nov. j. 1. , overleed alhier de Heer 
JACOB wEzsTKin, Oud-Ouderliug bij de genoemde 
Gemeente, hebbende bij Testamentaire dispositie, 
in dato 9 Ocl. , 1846 , gelegateerd ten behoeve 
van de Armen der Gepjeformeerdé Gemeente , de 
somróa van /lOOO, vrij van alle koslen en Suc- 
cessieregten. De Overledene zorgde hiermede ook 
na ^zijnen dood voor dat gene, wat hij; bij zijn 
leven, onder eehen Christeli}ken zin en wandel, 
met zoo veel li^st behartigde ; de verpleging van 
armen ,. wien hij steeds een toevlugt en helper 
mogt heeten. Zyn verlies wordt bij Vele betreurd, 
én . zijne nagedachtenis zal io^mer in zegening 
blijven. 

" LEIDEN. Zie Oct. 1846. 
ZEYENHOVEN, Zie Dec 1846. 

DORDRECHT. 
RIDDERKERK. 9 Dec. 1846. Heden vierde 
onze Leeraar a. p. van oKoBnr^^^ gedachtenis 
zijoer vijf en twintig jarige £v«ngeliedi<Mist in de 
Gemeenten van Bleskensgraof en Sofw^gtn , ie 
** ^ravfude^l en alhier, met eüne Leerr«fe, naar 

aan« 



,y Google 



KSBK.Ni£UWS. 89 

•attkiding tui 1 Cftr. ili:lh Kiamimi im 
ten mnder f^néameni Uggen dan hêt gene g^i^gd 
is , kei welk is Je%Mi Cérisius, 

DORDRECHT « den 14 Dec 1846. De Wd 
£arw. zeer Gel. Heer j. f. CTKiuuRy Th. Dr., 
Pred. te Hoorn ^ beeft de beroeping naar ênto 
Gemeente, onder de :?ereiaebi word^e goed* 
keariogen« aan^nomen. 

OUD.B£IJ£RLAND , 20 Dec 1846. Op dea 
12den deser kwam bij den Kerkeraadder Gemeente, 
het berigt in , dat een harer roormalige Leeraren, 
cle Wel £crw. seer Gel. Heer sahukl la lait, 
m den ouderdom Tan ruim 67 jaren, te itiftm^k 
bg ' t Gravenkage ^ orerieden Wal. 

Onze jongste Leeraar, l^s. A.ocnovniBnissEE, 
gaf den Tolgenden dag, van dit sterfgeval , aan 
de Gemeente kennis. Heden werd de Gemeente 
meer opcetteli|k bij dit 8ter%eral bepaald, én aan den 
Oitskpene eene pUgtmatige holde toegebr^gt, door 
gezegden jongsten Leeraar , des Overledene opvol- 
ger in deze Gemeente . die bij deze gelegenheid 
. prerfiife orec Jfebr^ XIIIsTa. Gedenh nwtr 
woorgwgeren , die n het woord Godt gebroken 
Mi^ Des avonds gedacht ook onte endstn 
Leeraar, Ds, d. k. vaü HEcn^M, in tgne vooraf- 
spraak , aan zijnen voormaligen Ambtgenoot, met 
wien hg een aantal jaren hier werkzaam geweest 
was; ons in zijn Leerrede over JohAllillh ^ 
bepalende h^ .de ruste welke de vermoeiden van 
kracht in kei graf verbeidt. De ongeveinsde 
deebieming in de Gemeente bij het ovejriijden van 
baren voormaligen Leeraar , heeft getoond hf>e 
mm détt man hoogachtte in,z^n leven. Onze na 
ootsbpen Toorganger, werd op den 171ug. 1779 
te Leiden geboren , aan de Heogeschool van 
wdfce stad h^ zijne ofJeiding tot bet Leeraars- 
F 5 ambt 



,y Google 



90 ORK-fflEOWS. 

amhi «Bi«ia||^. Teft jare 1803 ajMiyaardde h^ 
óen. 16 S&pi, ' d« Heilig èedieitiiig te Owdendijk , 
onder de Elassis. vaB^ Sdem^ - In 18QS vertrok 
V% naar. de GemeiMta OiMotp^ op het eiknd 
fi^imJ^fufe y «mder ib teeainalig» Elassisvan ^cwrn 
m\P9itim^, en kimn den 12 Qd. 1^17 tot ons 
efer« B9aa.'28 jarem^ia bij «nder ons werkzason 
geweest, en ruim 42 jaren beeft hg inr de rér- 
leoadiging ^ma! het E^ngeKe doorgebragi, 
. Op den 23 ¥m. 1834. werd h$ onder de 
mannsaiiiig van mpï openbaar üensiwerk , door 
•6&en hedgen aanrai van beroorie getvofllen, waar- 
^ tHt hij wel werd opgerigt , doek welke 2fB anders 
sterk ligchaamsgeatel toeb geschokt had , zoodal 
yf »» difl 'toeval Hielt meer Aê kradiUrollef iitaa 
va» Ypoegere dogea was* Yas tijd' tot tijtt bad 
bij sienwe aanva^Ies v:^ beroerte te ?«vdurea ^ 
welke hoe langer hoe^ we&f t^nt krachten ondep* 
inijttdeQ, en hem t^r xijii dienstwerk wgesGhiilt 
maakte» y zoodaf bg^ ten laatste geaoodzaakt w«rd 
sij« Smevitaat aan te Yragev^ hetwdk hem b^ 
Ko»fnkl^ Feslüit, êa&fc ks^vre ,tt stvpendh^ 
mleend werd tegen l Öet. 1845. Die rost 
was kortstoncH>g, d«efatr 14 maandeM mogt h^ 
dezeke gsmeten. ïwee dagen. TÓór z§ï)en dood, 
trd^ hem een nieaw« aanval va» beroerte « welkiS 
b«m na 36 uren lijdeos, uit dit leven wegrukte 
en ten grave sleepte. Daai? vusie bij vermoeid 
mm kracht ! Gedenke de GenMénteook dezans Voor-* 
gaiiger, die baar het woord Gods verkondigde, 
eik blijke het eenmaal dat zij» werk, ook onésr 
ons , niet §del is gefeest! 

CILLAARSMO££, den^ 10 Jan. 1847. Se* 
den werd onze beroepene Herder en Lecraar, 
Bs. F. R* HirsEiffHOCTz , Kandidi^at tot dis Heilige 
dienst, l^lïét Provinciaal Kerktwstuur VdiH^Hmeb, 



,y Google 



ün i§ae becKMiii^ onder on btveilt^ « Joor SfMn 
Tader, Bs. p. h. huasmhoats, Pred. \ê JhééêMhm^ 
aan wiea de GamnlMii dtMr GtoèiMaU, Di« d, 
BUftsn y Pred. ti Sêr^em , dit ««rk> bermdvaar-* 
dig had afgestaaa. De tdkit dejr BeTestigiBgsred* 
was 2 /%»i, n : 1 « es a toi 7. De> epkig^tDg 
der handen geschiedde met den Bevostigcr en 
Consulent , deor Ds. n* stkhsbr» , Pred; té M^ot^ 
terdamy en Ds* s. w. la sau, Pred. Ie Si, ji%^ 
tkomA^Polder. Des namiddagd. aan? aardde de Be- 
nstigdé s^a dienstwerk , mei eaoe Leerrede orer 

GeVDA. 
OOSTERWÏJB: v^fcant. Zie ApriT 1846". 
HEICOP E5 BQECOP. Eé Dec. 1846. 



NOOM>-fLOLLAl!HK 

AJI5XER0AJL 

Bj 2. M. Beslnit mn 2 Jan. I84ff> JT^^^i?,* 
zga hcneemd i^óer Ikst lObfliikaai Bestani^ Tsm 

totSenba, B»» i. rnins, Pred. t^jdmtéeriimH. 

See., Ds. jr. s. tib n»cÉ? ^aBVB&unNBii, Pred, 
HJmèterdm». 

Iet Geeemm^wden: 

Ds. 4»« A. Tiff liuvug nnouwiKy Tk DiUf 
Fud. te .r^mefortiicn». 

fcc. , Ds. /. E. DB T0o«v, Pred. te jimttetéUm. 

Ds^ T. 7B&M^LassK j Pred. te jintnMBr, 

See. , Ds. n. satav5, Pred. te *9€havelani, 

Tot Oiftdi.,. de^ JBiei; k jw c!miv« Lid ▼»& den 
Kttd , Ott(i. dïM^Ëogckd&é Gameenlete AmsténistnK 

Sec. 



,y Google* 



n KEHK-IflEüWS. 

i 8ee.> de. Hé^r. »• h. kkvimei^ Oud. der Ned*^ 

p^neABie ie.JimsterJam. 

. Hei IUa$aikaal.B«siaor l)esiaat dus uit: 

Ds. A. H,: xm HOETEJf , Fr^ei»es , Pred. te ^w- 
êttrthm* ... 
« o. H. viuiscmTT, Assessor, Pred. te Amsiirdam* 

.1. PRiiis, Scriba, Pred.. té AmsUrdam. 
. H. J. CALïOEü, Pred. te Slolerdijk. . . - 
. B. H. CA4P., Pred. ie Muiderberg. 

t. v£RjiMSiir, Pred, te Aml^m^er,, ' 
'. o# i* VAüMm^vH» BRQVWER,, Pred. Ie AmslerdamM 

j. j. CARP, Ouderling te Amat^rdaw* 

Secundi: Tan den Scriba, Ds. r. h. van berck 
coLEHBEAiroER , Prcd. te Amsterdam* 

Van de Geeomflaitteerden : Ds. w. vin der leeow, 
Pred. te Amsierdanu 

Ds. J. STROETB,. Pred. te Amsterdam, 

Ds. D. BRUINS , Pred. te '« Graveland. 

Ds. j. E. DE V006T, Pred.. tc Amsterdam, 

Vao den Ooderliirg : de Heer «. m. kruibel , 
Oud. te Amsterdam* 

tfAARLEM. 
. BËTERWIJK,, 22 Nov; 1^6. Nadat het 
Orgel, ia de Gcooie Kerk alhier, eene aanmericer 
li^ke Ternieuwing en terfraaijing had ondergaan , 
Hcrd beizelTe op Woensdag Toormiddag ton de 
r«rige week ^ door de fieere». scniiBiAnv , Ocganis<» 
ten te Jffaariem ^ geëxamineerd; .die levens de 
goedheid hadden , ten Toordeele dér arraen^, eenige 
schoone stukken voor een aanzienlijk gehoor uit 
( e Toeren . Hed en voormiddag , . on der de . G ods- 
dienstcefejiiogr, werd hetaelve voor Jiet eerst voor 
de Gemeente weder bespeéid. Had z^ gedurende 
ruim 17 wek^n het genot van het Orgel moeten 
)initbereB ^ en daarbij diep gevodd , wat die Ge- 
meeoteii missen > die daarvan nog geheel zijn 

▼er- 



Digitized by LjOOQ IC 



KERK-JfCEüWS; n 

rerstoken, liet was daarom toór' haar' öp dezen 
morgen een waar feest , hetwelk by veien nojf 
iang in aandenken zèl blïpen.' Tot verhoogtnj; 
vao hetzelve hield onze Leeraar H. berkerbosch « 
eene Toor deze gelegenheid geheel tóepasselijka rede, 
sprekende ikaar aanleiding van /*'. C, over de 
groote waarde van hei Godsdienstig gezaag ; ter« 
w^l , om de iersehiltende toonen ran het Orgel te 
meer te doen uitkomen , er van tijd tot ti|d heurt* 
zangen werden aangeheven. .Den Heer a. MEEfte, 
Orgetmaker te €hreckt ^ die de hem opgedragen e 
taak zoo Toprtreifelijk heeft volbragt, zoodat doon 
bet Kerlbestuor dé verdere zor^^voor hei. Orgel, 
met .het grootste vertroaweri aan zijn > fid. 'werd 
o[)gedragen , wordt bij verüieuwhig. daarvoor bij. 
dezea de verdiende hulde toegebragtv tér wiji' wq* 
biddea; dat het orgelmoïsijk ookin ons diddeo , 
^ voortduring 'mi>ge strekken tot' èerfian Clod en 
deo verhoogden Beikind ! ; • '• 
WORM£R. Zie Nov. 1846. 

ALEMAAI^.' . 

WAAL »r K0o4 op TEXEL ; des 1 I>ec^ 

1846. Na ver^regene handopeoing , ki^am dé 
Kerkraad op heflen b^èeb,'Oib ohder het bestsar 
vai den tweeden Comuiientv h. l. stjiiwo&t, Pred* 
te (hsierend op Texel y\t voorzien in de v^a^ 
töre , veroorzaakt door hel vertrek van Ds. "k^ 
U6EiAKff,'naar de Gemeente vaa JC'olkom, Ach^ 
^rvolgd^k hadden de- navolgende Hoeren Kaodi* 
^teo tet de H; dienst, b^ onderscheidene Pro»» 
^ciale Kerkbestoren , hier èene predikbeurtiwaaiv 
fooien , te weten: p. c. fak&ex, a. W. bege* 

««■, E. W. PETBR9EV,, A;.HieE en P. KIEL. Vaft 

^eze Heeren werden op het drietal geplaatste " :> • 

A. W. ' BBBSaiAlflf , A. BAGE 'en E. IV. PETEBSEir , 



:y Google 



»4 EERK^iriEÜTVS. 

«b, fr«Fd Ueriiit tot Herder en L^eraér ixróepea i 
de SUser Sk w. VMtOLsnSy Kafididaat tot de H« 
dieastv hrj hel Proviaeia&l Kerkbesta'ur van Over-^ 

WAAL WK KOOG op TEXEL ^ èbn 10 Dee. 
1846* Heden. is bij den Kerkeraad het beüigt ont-^ 
▼aiig€9»^ d«t de Heer e« iir* PEXERSfiir, Kandidaat 
tot de H. DicBBt bijhet Proirineiaiil Kerkl>e&tctar 
Tm Oéerijiêil^ de beroeping naar dete G^neea-» 
te> oader ifiirachtïdg Tan de kerkeii|ke en ko« 
ninkUjiie goedketdng^ bereidvaardig heeft aango-* 
Bomenv 

GALLANTSOOG, den U Dec/ Omé Leeraar ^ 
Ds^'A, Jr. Tis DB» JLEB, eene beroejatig naar i^roo^ 
Mroe^, faebbenda aangenomen ^ w^rd den lOdea 
deier , door den Geoomnutteerde Van het Klaesi* 
kaal Bestnor fan Alkmttar ^ Dsi j^ tax 0ui 
icüiSy Pred. lei Schagen ^ die het idengi ovfar* 
deze Gemeente opdroeg aan ^ den tegenwoenii^ 
zijnde Consulent, U$^, w* j. tan ei»6h^ Pned. 
te* Petten , behoorlijk van zijne betrekking op deze 
Gemeente ontslagen , en naita heden namiddag 
pie^tig^ almbeid ^a& okui , predikende orei? 2 (%r. 
XIII :1L . w . 

vE£R€lBMi^ l Jan., 1849. Hét KoUegie Tan 
KerkvoogdoB/ der Marvoümde Gemieeiiie'tan iff<»w 
geé^' acht zieh verpi^t. dttokbaar tè Termeldea y 
dat aMi het Kerke&md» is gelegatecid , door ly^kitf 
Mejaf?jn>ttw Amra cAiHiAiKA de talk , laaiat Wed* 
▼aa ji.M¥c»Kt^ em e«rat Tan k« Kod&o^irfeeï^ de 
somma Tfts /éOOv Vr$ Tan Socces»erègte«. Tot 
aanfaafdteg Tan ««Ike som aaiikorisnyd fta Z^ 
M# 18 Teraocht m Terkregen,. Hartelgk mmif^ 
idiende dat. dit Ti>aid>eal<i vdas lot narolgiii^ 
moge aaiififore«. 

^iUPE^ den^' 11 Jan. 1847« fltaa Laeraar, 

Ds. 



,y Google 



Of. T. 6. scBomAxiAi Cf- <()• d«irtoe .miêm 
Terzoek , door Z. M. den Kooiag, #a/if0 Mottort 
et ttipendio^ £ merites yerklaard lijode, is ia 
oaze £er|[eraatfU*Yer|admng ran den 6de« Jiaii. 
1847 y bdieoriijk yaa syoe belrekkiAg op oaae 
Gemeente lo^emaaki, door den W.4 £erw. Beer 
j. ۥ noHRy Pred. te ^anMnkuiaemf daartoe 
door iie4 Kbi^faal Bestui^r ?an Alkmaar geeomr 
iiuiiee?d. Ten einde dexe .?akatnre zoo spoedig 
uK^^^^k Tervnld Ie sien, «Of ii^ op heden de 
Breede Kerkenutd deser Genaeei^ wettig meen- 
gekpmen, en beeft, onder foorüttiog van onsen 
nqg aanweng zijnde Predikant, den Wel £erw. 
Heer w. a. w^lsboot, as de noodige handopenin*- 
gen ^rloe , aqpe van Z. J&,, den Koning , aU van 
3, B* flooldingeUnden van de ^ijpe , ontvangen 
te heblien uit een groe van Predikanten » het na- 
volgende twaalftal i^ormeerd: 

BB. u yM Wki%9 te JJbkskerk en LamberP' 
fCti^lt* c» «^ e. naosiiAnir » te ^«n^nóen. e. w, 
ifionsn , te ffatergwi^. vak sinnensii^ te Oo9lt* 
en ^tf^ihrafldSk. v» woiKii., te A^m/fe/. 
i. it. fieaai^nni^ te JükersiMt,, ü* a, vau K7tii;« 
i0 ^/« Maurte^ en JTMo^^. ^* f^ anAao^ te 
% ep J^ttrsimgen, n* nft^en* te f^ieringcr^ 
m»4* J« n^ wamoor » te ^fi^nd? ifin V Haring"^ 
vlüt^ 9^ W48» te ^tfteriandkerj^^^ PrUu^ KaA« 
didaat 4o( 4e H« dienst. 
Op het,#estal verden geplaatst; 
]u V4II a>iJK, €. w. Tooxscv, a. n» ecjiMiTWMf 
V o. waaRooT, j^ was ,. r« xi». 

Met meerderheid van steoinen fivoneeade men 
ditdriatnU 

U VAJV DIJK f C. W. THOKSCa, /. «• WAüROOr. 

Waarnit met éenparigbeid vanstemmen tot Her- 
der en l^eeraar dezer fiemeente gekozen werd « de 

Wel 



•y Google 



«fe KERK-SIEÜWS. 

Wel Bcf*f, Heer 1. tav mtÉ, Teed, Ie ji^ektirk 
en Zémèerischaag, 

HOORN. 

GROOT£BRO£K , dea 20 Deo. 1846. He- 
den hadden wij bet genoegen den door ons be- 
roepenen Leeraar van Callantsoog ^ 1}$, k, /. tan 
1>ER LEE, Onder ons te zien bevestigen, door zijn 
Vader, den Wel Eerw. zeer Gel, fleer j.>aw 
DER lÈE , Préd. te fFest-Zaan , bij vrijwilligen 
aiPstand van den Consulent, Ds. x. b. hartman, 
iz. , Prcd. te Bwmkarspd, De Bei^estiger sprak 
des voormiddag$ ', riaar aanleiding van Malth, 
XXni:10i. ff^ané éénJs uw Meester^ namelijk 
Christus , terwijl de Bev45stigde des kiamiddags 
zfjne intrede deed met Hand. XYIII : 28 ^tm^ 
hij overtuigde de Joden , met groeten ernst in 
het openbaar; hewij%ende door de Schriften^ dat 
Jezus de Christus was. Tot aller genoegen en 
stichting is dize plegtigheid afgdoopen , en 'spoe- 
dig de Aete van Lidtfiaati^hap • der' Kias^ aan 
D». A. J' v^A» »«R i«* gazoaden. 

GROOTEBROSX , dén 27 Dec, 1846. Kadat 
ons in de voornsiddag-godsdienstoefening vain «dün 
25sten dezer, door onzen Leëraar, a. j. vahoer 
XEE, het overlijden was bekend gemaakt van eeu* 
onzer vorige Leeraren, den Wel Eerw. ^aeer Gel. 
Heer ft. van bork, laatst Predikant te Winters^ 
wijk ^ en aldaar op den -21 December in den 
oaderdom van 40 jaren overledeli; werden wij 
heden daarbij meer bijzonder bepaald , naar aan- 
leiding van P*.CIII?15-^17a. 
- De Overledene arbéiiide onder ons met de naeesle 
getrouwheid en ijver gedurende de jaren 1829 M ^ 
1«39. 

Levendig derhajve herinnerdeii -w^ ons zijne 
£vangeli,edienst , terwijl met aandoening zijn dood 

.door 



,y Google 



. K£RK-N1£ÜWS. 97 

door ons werd yernomen. Zijn aandenken tal bij 
ons 'm zegening blijven als dat van een waardig 
dienaar Tan christvs. — God schenke kracht aan 
weduwe en kinderen , om dien zwaren slag te 
drageo en trooste hen door de zalige hope des 
wcdereiens. 
OPPËRDOES vakant. Zie Mei 1846. 
SPANBROEK eh OPMEER. Zie Och 1846 
fi£NNiNGBRO£K vakant. Zie Oct. 1846. 



ZEELAND. 

MIDDELBURG. 
HIDPELBURG e« YLISSINGEN (Engelsche 
Gemeente) vakant. Zie Mei en Junij 1846. 
MIDDELBURG vakant. Zie Aug» 1846. / 
SEROOSKERKE. Zie Dee<. 1846. 

ZIERIKZEE. 
BROUWERSHAVEN vakant. Zie Sept. 1846. 
Renesse eh moord WELLE staat vakant te 
'ïorden. Zie Dee. 1846. 

GOES. 
's HEER ARTS* EN smOüTSKERKE vakant. 
Zie Nov. 1846. 

IJZENDIJKE. 
ZAAMSLAG , den 8 Nov. 1846. Het Colle- 
gie vai^ Kerkvoogden dezer Gemeente rekent het 
üch ten aangenamen pligt , hier* op nieuw een 
trei&nd bewijs van belangstelling in onz& Gods- 
^enstige en kerkelijke aangelegenheden te ver- 
melden en alzoo der vergetelheid te onttrekken. 

Om de benoodigdheden tot eene plegtige bedie- 

i>ing des H. Doops en des H. Avopdmaals, waarin 

de waardige corhelis hdjjssen, blijkens vroegere 

vermelding , op zulk eene uitstekende wijze^ heeft 

«0Ei2,jAif.l847. Ö voor- 



,y Google 



9» tkEKK'MEVWS. 

▼(yorzten , -— zijnde aHes VJih rilter , ^- geheel 
volliedig te maken , vtnd zijne nagelatene zuster , 
iktusA. to'MttLik HüilS&ÉH , Wed. Vatt riokis »ïjs- 
tóif» goed, daafbij nt>g te tOBörén ten sierlijk 
tUvereft Döopwaterkanneljiè t&n eetien nieuwen, 
zeer fraaijön Armstoel, ten gebruike bij het H. 
Avondmakl eü in de Cünsistoriekatn«f ; trelke beide 
^schenken dt>or kvü^t ijja öTei-gegeVén , bij gele- 
genheid, dat de hieuw befoepèii Leeraar, Ds. w. 
GOüoi QUiHT , alhier zijn H. dienstwerk aan?aardde 
op den Isten dezer ^ terwijl eerstgenoemd ge- 
sehenk door z§n £etw. heden > met eene plegtige 
toespraak , tot deszclfs gebruik iugewijd is. 

Gelijk wij deire hèiie milde th smaakvolle giften , 
ïiamens t)nze kei^kelijke Giemeiente , met bijzondere 
erkentelijkheid aanviiafd hebben , töo willed wi] 
ook faareik naam , nevens dieli haars broeders , bij 
ens in ze^èü^ê 'ftaüdenkcn bewaard dóen blij- 
ven ; -— waartoe é^ze welverdiende en gistrouwe 
vetmieldbg rirede bevorderlijk moge zijn. 

tkAmShHGr étn 29 Nov. 1848. Heden 
maakte onze Leeraar, de Wel Eerw, zeer Gel. 
Heer w. goüda QVïnf y in de voorafspraak zijoer 
ttèer tot de Chsmeentè , méldi&g van het' overlij- 
den op den 24' dezer van een waardig Lid , zijnde 
JANNA. co&HELiA. Hffi^ss^ ^ ïü den ottderdom van 
tiiim 76 jareh; trelkè, hJijkeWs vorenstaande be- 
kfendmakiAg , i!r6|gr kort- vóór hafén dood , een 
tfefföttd Wijk hitd gejfev^n van hatie belangslelliug 
fe dé 0fcgts«Atigie uitrigtiftg der opeiibarè E«r6- 
iHeAst, Hare ftèg«diiAtenf$ v benéveös diè haar* 
Brööders, tóö wieu dfe Gfemce^tlJ, lef vèrft^ai- 
jii^ v^ h^» kttHtgèbbQW tót/te^ verpligt is , zal 
Wj öös ih feègetóng blaten ; -^ tt wig wttis«hfeA 
«èH dè o|)Wekking, <liie ohs bij éèi^ J^degeïiheM, 

Boofljst. 



,y Google^ 



KERK-NIEÜWS. 99 

Hoofibt. IX: 10, gedaan werd, getrouw te b^ 
lot woorden. ' 

R£TRANCH£M£]fT^ den 23 Bec. ^846. Ter 
vtr^oliing der vakalnre , veroorzaakt door het 
▼ertrek Tan Ds. w, goujda quiht , naar Zoanutlvg , 
kvfvm de Kerkéraad heden. , osder Toorzitting van 
den Consnlent H. j. jahssen, Pred. U Kttdzand ^ 
««titg brjéén , en heeft tot H«rder en ' Leeraar 
dezer Gemeente inroepen, den Wel £«rw. Heer 
w. c* vsiJER'^ Kandidaat tot de H. Dienst hij het 
Provineiaal Kerkbestavr tum Zeehnd^ die deze 
beroving, oiider inwaehtiog der yereischt wor*- 
dende approhatiën , heeft aangenomen. 

ZÜIDZANDE Takakt. Zie Hei 1846. 



O T M JE € B r/ 

UTRECHT 

WA¥£R?££ir, dea 11 Óee. 1846. Inden 
Joop der Timjiige maand had deze Gemeente h€^ - 
fCBongen , de reparatiën aan baar KerkigebÖHW 
ta Predikavtswonnig roltootd te zien. Ouze Fr^ 
ükni , a<. «joeüis , maakte daarvan <op den 6deA 
iezar . is de woormiddag'^Godadsenfitoefening^ dank^ 
birt^ inddiiig; de Gemeente teren* opwekkende 
tot dankb^aarheid jegens onzen geëerbietdég^den iCor 
mng, wien het behaagde, tol genoemde reparatiën, 
«ene som te «erstr^kken wnjk f 300 , en j«geB5 
lion £d.* Groot Achtb., de gedeputeerde Staten 
der Provincie Vtr^ht ^ vcgens eene som Tan 
/^^, tal zelfde finde .te seheÉken. De God 
tUer genade bekroone-liel goede werk door hen 
verrigtf met z^nen zegen, en w^kke de Geme^snte 
op^ i^t ««sne^' getnmwe «n dMlkbar^ gebruiknv»-' 
G '2 king 



922266 



iOÖ KERK-NIEÜWS. 

king tarn de openbare Godsdienst ^ en Taa de ge* 
nademiddeleti aan haar nog verleend. 

ZJEIGVËLD ,10 Jan. 1847. Heden smaakte 
onze Gemeente het genoegen , haren nieuwen 
Leeraar i. c. detijver. Kandidaat bij het Pro- 
vinciaal Kerkbestuur van Zuid'Holiandyin AeH, 
bediening te zien inzegenen. 

De bevestïgingsrede werd bij vriendelgken ai^ 
stand van den Consulent j» appel , Pred» te JSCxK^ 
kêngen \ gehoi^n , door den Oom van den be- 
roepenen- Leeraar, de Wel £erw. zeer Gel. Reer 
D. moleniar; Pred. te \s Gravenkage ^ en Ridder 
der Orde van den Nederl. Leeuw, ten tekst heb- 
bende 1 Tim. YI : 20 , 21 . O Tifnöi&eus , be^ 
W€tar het pand u ioebetrouwd^ eenen afkeer heb^ 
bende van het ongodd^lijk ijdel roepen , en van 
de tegenstellingen det valschel^k genaamde we^ 
tensckap i dewelke sommige^ voorgevende^ zijn 
van het geloof n f geweken. De genade tij met u. 
Amen, De oplegging der handen geschiedde , be- 
halve door de Heer en Bévestiger en Consulent, mede 
door de Wel E'erir. Heeren a. schotsman., j. 
BROEÊHAN CU A. j. MOLCNAAiT, respective Predd. 
te Kamerik , fFoerden en Scheveningen^ Des 
namiddags aanvaardde de nieiiwe Leeraar zijn H. 
dienstwerk , met eene Leerrede over Pé. XX.VII:4. 
£en ding heb ik van den Meer begeerd , dat *aé 
ik zoeken ; dat ik alle de, dagen mijnes levens 
mogt wonen in het huis des Heeren , om de lie^ 
fel^kheid des Heeren te aanschouwen , en te on^ 
dér%oeken in zijnen tempel, 

AMERSFOORT; 

VREELAND vakant. Zie Ndv. 1846. 
WIJK, 

AMERONGEN, 10 Jan. 1847. Aan deze 
Gemeente werd voor eénigen tijd, door de Hoog 

Wel 



,y Google 



KERK-WIEÜWS. 101 

Wel Geb. Ainbacht5?roowe Tan Amerongen^ Gra- 
Tinne yi» jithloits, ten geschenke gegeven, een 
volledig sierlijk bewerkt, en opzettelijk* daartoe 
Terraanligd stel Tafeigoed , ten gebruike bij de 
nering des Avondmaals. Heden werd daarvan 
Toor het eerst , bij gelegenheid Van da viering dezer 
piegtigheid , dankbaar gebruik gemaakt. Deze 
vermelding getuige van onze opregte erkentelijk- 
heid. Moge het den Heer der Gemeente behagen, 
luar op haren vergevórderden leeftijd, verder 
te ondersteunen , en nog lang tot heil dezer Ge- 
meente te sparen ; dit edel voorbeeld spore velen 
iot navolging aan. 

T££N£NDAAL staat vakant te worden. Zie 
Dec.!846; 



rRIESLAND. 

LEEUWARDEN. 
GOUTUxV Elf ZWICHUill vakant, Zié Dec. 

1846. 

GARIJP staat vakant te worden. Zie Dec. 1846. 
HARLINGEN. 

DRONRIJP, 13 Dec. 1846. Maakte onze ge- 
liefde Leeraar, Ds. w. c, va» zwaig, ons voor veer- 
tien dagen bekend , dat hij eene eenparige beroe** 
puie Baar de Gemeente van Friei^ Klassis Aswem^ 
M ontvangen ; heden mogten wij vernemen , dat 
^n £erw. , na ernstige overweging, voor die 
Woeping had gemeend te mogen bedanken.' De 
Terbbdtenisrede , te dezer gelegenheid uitgespro- 
ken, had 1 Thets. III : 8 , ten tekst. JTu Uven 
«■jf, hditn g^ [vast) 'êtoat in den Neere, 
W£L$RIJP ia BAIJUM vakant. Zie Julü J846. 
G 3 ARÜM 



,y Google 



102 KERK.NÏEÜW& 

ARUM vakant. Zie Julij 1846. 

RIED EK BOER vakant. Zie Nov. ig46. 

PINGJÜM vakant. Zie Dec. 1846. 

WOMMELS Ejü HIJDAAJR». Zie Dec. 1846. 
SNEEK. 

BALK , 1 0ec. 1846. Ds. f. c. van deit hak, 
%G F'eenendaal^ aihier beroepen op den 13 Nov. 
j.. 1. , gaf ons bij . knissive van den 17. Nov. té 
kennen, dat hij voor deze beroeping bedankte^ 
aangezien hij de beroeping lutar Harderwijk , had 
aangenomen. Ten gevolge hiervan kwam onz9 
Kerkeraad, op heden weder zaïneii, onder voor» 
zitting van den Consulent i. van gifpxn , Pred« 
te ï^^ckel^om eea nieuw drietal te formeren. 
Op hetzelve werden bij meerderheid van stemmea 
gebragt, de navolgende Heeren: ;• j. dusart» 
F red. te Landsmeer, j. m. loois , Pred. te ^a- 
, hyloniëréroek en HUI ^ en a. buning, Pred. ie 
£e. Welk drietal den Edel Achtbaren Heer Griet- 
man van Gaasterlandy dooi: den Kerkeraad ter 
electie is aangeboden. 

DOKKÜM. 
SCHIERMONNIKOOG , den 31 Dec. 1846. 
Hed<»i avond, b^ de laatste Godsdi«ss^oefei^ingr 
in dit jaar , werd ons kennis gegeven vaa 
het overÜjden van den Wel Eerw. xeor Gel. 
Heer johannes snoek, waarvan het treurig ly&- 
rigt den 28sten dezer , alhier was ontvangen. 
Zyn Eerw. bediende als Herder en Leeraar^ deze 
• Gemeente , van den 10 Mei 1807, tot 2 Mei IdiO, 
vertrok toen naar ^esterniehnd %n Saaksnnihui^ 
zen y geiyk vervolgens Aaar Huhingh^ ^u werd 
daar, op den 2^ten' dezer, aan zyne door dit 
smartël^k verlies , diep bedroefde Echtgeaoote en 
verdere dierbare betrekkingen ontnomen. • 

Onze tegeawoardigé Predikant, h. w. HAivDLiir- 



,y Google 



K£RK-N1EUW& KH 

•II», ons dii hm§\ mededeelepde , . «Uld« oos, 
oad«r amderea, 44 pleglige are, itMrtn wjj aaa 
hflt sl^t des JMrs waren bijeeiiveryad^itl , ais 
«MO ar« Tai ftillao wfeiqofd, Tan aii^doenlijke 
godaehlenis aan h«& Toor, die in den loop des 
i^rings t , dea oveotap in de eeuwigheid had- 
den 'moeiêii doeq. Onder desa behoorde d» ook 
an veder een dier mannen « die een^ iiaii onxe 
htiligste belangen werkzaam waren, on ons met 
geiroQwheid en ij?er het woord der waarheid ^ 
dfls leren$ verkondigden. 

Diep tfpf dii t>erigt vel^n oiiier, die tan df 

werkzaamlieid des nu Ontslapenen, mede in dept 

Gemeente , waar hg zgne (oopbfiui begon , getni 

gen ^n gowee^; en niet te vergeeft, i|open wg» 

werden wg opgewekt, pm heni ffae betai^eljjk^ 

kaUe te w^den , door nam^lgk «tf^s nog vaak te 

gedtnken , door iAi^onderheid d^ Tan hem pntvan«> 

gen f ermaaiogen en leasen trouw te J^war<$n , ei| 

te Windelen naar de voorsehnften ic^n dat Heilig 

Eraagelie , hetwelk schoon ook de Predikers yan 

kelielre dien w^ van alle Tlee^ch moeten ga^n, 

si«eds OTQT* en onreranderlijk hetzelfde blijA* ja, 

dat een ateanpunt oqs aaQhMPdt« Wjuirpp alleen wij 

vtiüg honvent h§.siQP¥ael pndermaan«ehe wissel-. 

Taüigbeid « ea dat A^s dao nog , aU de dood d^ 

oszan Tan ons «egn««nit • o^s opbeurt met dezo 

toespraak: J^aiig %ij , ii$ in dfn H^^ siy^ gc^ 

iUnrvtns want zp ruaian o^n iunncn^ arfi^ift , en 

iupme werken velgen hen. 

Die opbeuring en yertroosting bidden wij dan 
ook de diep bedroefde Weduwe met de <iei|ige hear 
OTergeUevfine Dpehter, benevens bjircm heido 
Kleinkinderen , rijkelijk en van ganscher bftrte toe ! 

PAESENS, den 10 Jm. 18'i7. De fred. 

d«zer Gemeente, Ds* n. ff. ijvso/ho^s, heefteene 

G 4 \ be- 



,y Google 



^ 104 KERK-NIEÜWS: 

beroeping onWangeo naar ^elsrtjp^^ c. a. , mdét 
de Klassis Tan Harlingen^ en in beraad gekomen; 

METSLAWIER EU NIJEWIER , den Vl Jan. 
Ten overstaan van DD. ' j. 1>óuwes en p. suïsêha, 
Predd;^ ie Aalsuim en Oostrum^ als Consulenten, 
is heden tot Pred. dezer Gemeente, door Her* 
▼orrade Floreenpligtigen benoemd, en daarop door 
den Kerkeraad beroepen , Ds, c. j. srafft , 
Pred. te ff^oudsend^ c, a. , onder de Klassis van 
Sneek. 

AÜGSBÜÜR, (gezegd LüTJEWOüDE) e» 
EOLLUMERZWAAG staat yakant te worden. 
Zie NoY. 1846. 

: HEERENVEEN. 

NIEUW BRONGERGA, gezégd deKNIJPE, 
den 17 Dec. 1846'. Ds. a. maagh vleïsêk , voor 
de 'beroeping op zijn Eerw. uitgebragt, bedankt 
hebbende , is heden de Kerkeraad tot . het doen 
ééher nieuwe ' beroeping bijeefn gekonfen , onder 
Toorzitting Tan den Consulent , < den *Wel £erw. 
Hijer h. TERiEf, Pred. te Tjalieberd^ en heeft 
eerst dit zestal van Predd. en Kandidaten gefor-^ 
meerd: • •,4 

' Jh. 0^ TEir cATBy Pred. te ffoornsttfzwaag. Ds- 
w. 'PApHtiG , Pred. U Gróotegiaast, h. /. -e. be- 

KENKAHP , G. WETSELS , H. NL BROUWER HÜISlIIGA , 

A. G. RtrKENs; , Kandidaten b§ d^ Proviaciale 
Kerkbesturen van Groningen en Drenthe, . 

Voorts werd hieruit terstond dit drietal ge- 
for/neerd: ^ 

' H. Jl C. BCEENKAMP, A. G. RiJKEffS , W.FAEHLIG, 

• En is hieruit beroepen de Wel Eehw. Heer 
xr. J. é. BEEERKAHP-, Kandidaat bij het Provin- 
ciaal Kerkbestuur van Drenthe , aan wien de Be- 
roepsbrief is • toegezonden. Vervolgens is bij den 
Kerkeraad berigt ingekomen, dat de beroepene 
, , de 



,y Google 



R£RJ[-NI£UW5. I0& 

è» op ham nitgebragte beroepiodf » <^*^' iowMk- 
tiog der rereiscnie approbaiieo atanain. 

WIJNJETERP ur DUURSWOUDE Ttkant 
Zie No7. 1846. 

IH}N££RBRO£K takant 2ie Dec. 1846. 

HAUL£ 111 HAUL£RWIJ£, Adjaaci-PraiL 
! TakanU Zie Dec. 1846. 



DEVENTER 

D£N£KAHP , den 22sten Nb?. Heden heeft 

de Gonsoleol der Gemeenie , de Wei £erw. Heer 

i. w. BDifkBRs, Pred. te Ootfnarêêum^ de Lijk« 

rede (jfehottden op den in den loop dier week 

overledenen Leeraar, w. «. mabit, predikende 

WW Jok,, XI:25&. Omtrent den Oteriedeno 

wordt Wt volgende medegedeeld : 

' Wiuni ooooriLioos uua , den 3 Jul^ 1784 

^rea te *s Grmo^nkage , ontving de eerste op» 

kidiog loi de bediening des £tangeties*Tan Du 

AM9B9tw , . te Ulêen^ en woonde vervolgeiis de 

Mademisehe lessen bij , eerst aan bet Atbenaenn 

te JmMterd^m en vervolgens aaA da ütrechtsehe 

Hoof^hooi. Hij aanvaardde ajjoe betrekking- aJs 

Predikant te Otierh op de Fiüuwe , den 31 Maart 

1811;. vertrok van bier naar de Hervormde €(v 

meente van Kerkwtrve op het eiland Sekouwen 

en JkUeehnd^ den 12 Mei 1822 ; verwisselde 

dese standplaats, op ded 8 December van hel* 

telfde jaar , met die van Oudenkoom op het eiland 

^oorn en Putten , en deed , den 16 December 

1827, K^ne intrede ab Leeraar der Hervormde 

Gemeente vaa Dewekamp , waar h$ den 17 No- 

G 5 vcm* 



,y Google 



108 KERK-NIEÜWS. 

iFcrnber 19^' overkden is* Ia dese hiaiste Ge*- 
meente is hij dus bijna negentien jaren in de dienst 
des EtaRgefies werkzaam geweest. Door gedurige 
toenemende verzwakking was hij echter in der 
laatste jaren genoodzaakt n\iar een Hulpprediker 
om te zien. en het was de waardige Kandidaat 
c. RiBBius , die zijn Wel £erw. met ^ver oBder«- 
fitèunde in de behartiging van de hoogere belan- 
gen der Gemeente. 

KAMPEN. 

WANNEPERTEEN , 3 Jan. 1847. Nadat onze 
naar Oostwold^ Hqoge en Lage Meden^htvoe^en 
Leeraar , Ds. h. • w. bsmhes , den '2 Jan, bero* 
rens, ia tegenin^oordigheid ?an den Consulent, 
"Ds. j. 90Ka, Pred.' te (rtVMoom ^ ' door Hs, p. t. 
▼si;di5, Pred. te Ütiemarkt ^ hief toe door het 
Klassikaal Bestuur van Kampm geeommHteerd , 
van . zijne betrekkingen op de Klassis , Kerkeraad 
•n Gemeente alhier was losgemaakt , nam aiïa 
. Eerw. heden afscheid Tan ons , met eeB«, Lea iw 
rede over 1 'Johi II : 28. En nu , kinierk^ns i 
^^iifi ^^ B&in ; opdat , wanneer B^ zal geopén^ 
haard zijn ^ m\j tfrijmoedigAeid kehhen^ €Hw09am 
Hem ' ntèt beschaamd gemaakt wordfn in zijmê 
toekemst. < 

STEENWIJK vakant. Zie Sept. 1846. 

ZALK. Zie Dec. 1846. 

VOLLENHOVEN. Zie Dec. 1846. 

KAMPERVEEN sUat vakant te worden. Zie 
Dec. 1846. 



GRONINQXJf. 

GRONINGEN. 
OOSTWOtD, LEEGE eh HOOOE MEDElV, 

den 



,y Google 



KERK-NIDÜWS. 107 

I deo Consolent , Ds. a. sjbbeas sissirgh , Prod. te 
Lettelhert , werd onze beroepen Leemar , de Wel 
£erw. Heer s. w,, hsmiies , vaa X^at^nepervefm 
tot oDs overgekomen , beden in de H. Dieni l on- 
der ons bevestigd, door xijoen waardiges Vader « 
deo Wel £eriv; Heer r. u. beuvis, Pred. te 
Farmstim , met eene Leerrede over Jok. XIII: ZOm « 
terwijl de Bevestigde des namiddags eijn werk be«- 
gOB met 6ene Leerrede over Afati/L YI : 10a. 
(Jw hmingr^k kome, 
NI£HOy£ vakant. Zie Nov. 1,846. 

APPINGADAM. 
LOPPËRSUM vakant. Zie Fèhr. 1846. 
H£¥£SK£S vakant. Zie S^^i.- 1846. 
STËDUM. Zie Dec. 1846. 
SPIJK. Zie Qec. 1846. 

MIDDËLSTUM. 
BSDUMt deo 14 Dec. 1846. Onse Leeraar^ 
A. V£uuiECs 8i79iiro , maakte ons op don^rdag* 
morgen ) den lOdea deter, lot ons leedwegen« 
^ïtnèy de beroeping naar Siedum ^ oni^f \ü!* 
vaehiing der vereischt wordende appnolntiëa, ie 
iiebbea aai^nomeo. Zijn £erw. predikte bij die 
geleg«nKeid ov«r Jss, LV : 8. 

UÜIZIN6£, Mn 23 Dec. 1846. Onte Ce- 
nteeale werd in rouw gedomp^ door het over* 
Ujden van haren Predikant , josAimBs shock. 

fi^ was de zoon vah b. a. &vo£k en nniA si8« 
6£L, en werd geboren den 26 Aprü 1782 te 
Oosterwierum y Provineie Fri^^Und. Be Over* 
l«deae ontving zgne wetensdiappelijke opleiding aan 
Fhealands Hoogeschool te Franehr. 
Het Leêraarambt aanvaardde hij te Sckierman* 
' nikoi>g^ onder de Klassis van 0oHutn, in Mei 
1807. ^ Van daar vertrok hij in WUi 1810 naar 



,y Google 



108 KÉBK-NIÈ«WS. 

fFestérnieïaüd en Saaxumhuhen; hij Itwain tol 
ons over in November 1826. \ 

Overeenkomstig hel verlangen van deii Overle- 
dene zal dit beknopt » door hem zelven opgesteld , 
berigt door geen uitvoeriger gevolgd worden. 

WESTERWIëLANDbhSAAXüMHÜIZEJV, Op 
den 25 December j. 1. maakte onze Leeraar ons 
bekend , dat de Wel Eerw. zeer Gel. Heer j. b. 
ssoEK op zijne tegenwoordig^e standplaats te^ /^»i- 
,«tff^^, in den avond' van dem 23 December 1846 
was ontslapen. 

Dit berigt werd met aandoening vernomen, 
daar zijn Wel Eerw. van. den jare 1810 tot den 
jare 1826 met' rj ver als Herder en Leeraar onder 
ons werkzaani 'was geweest; waarom zijne nage- 
dachtenis bij ons steeds in zegening zal blijven. ! 

ÜITHITISTERMEDÉN (oost ErHnz) , den 3 
Jan. 1847. Thans mogen wij ons verblijden in 
hët bezit van eenen afzoilderlijken Leeraar. — De 
Wel Eerw. Heer zbzo foKKEs v^erd heden in de 
H. dienst oÉder ons bevestigd , door zijnen Ambt- 
genoot, Ds. jr. J. ninsTS, door wiens leer en 
herderlijk bestuur wij meer dan 47 jaren gesticht 
zijn* — ^Zijn Eerw. predikte uit 2 Tim.lYibd: 
Jiaakf dat men van uwe dienst ten volle verze^ 
kefd zij { terwijl de inzegening, met oplegging 
tier handen, geschiedde door de Wer Eerw.' H.H. 
p. s. VAH GBHMP CH JT. BRiAK , Prcdd. te^ Oóster* 
fddand tn EfipenhtUzen. ' 
' Des namiddags verbond zich de Bevestigde aan 
ons, met eene Leerrede naar aanleiding -van 1 Cor, 
I :23fl. ff" ij prediken Christus, Dankbaar voor 
het groote voorregt, öns door Z. M. geschonken, 
wenschen wij hiervan , ten allen tijde , een heil- 
zaam gebruik te maken; waartoe de Heer zijnen 
zegen gèbiêde ! 

KAN- 



yGooQle 



KERK-Nl£iIWS. 109 

KANT£NS vakant. Zie April 1846. 
STITSW£RT vakant. Zie Dec. 1846. 



N OORÜ-BRABAND. 

BREDA. 

CHAlSf. Zie \o?. 1846. 

HEÜSDEN. 
SPRANG , 20 Dec. 1846. Heden is onse l>e- 
roépan Leeraar, de Wel Eerw. Heer w. a. tas 
DU uiDu, Kandidaat bij het ProTinciaai Kerk* 
bestonr van Over^sgel^ in ons midden beves- 
tigd, bij vriendel^ken afstand van den Consu- 
lent, door Ds. 9. KuiPERi , Pred. te P^flijk en 
Leemé%y met 2 Tim. IY:5. Bo€ het werk 
vun een' Evangelist, De handoplegpng en inze« 
geaing geschiedde met den Bevestiger, door den 
Corunlent, den Wel £arw. Heer g. kroeze , Pred. 
U lo&n op Zandy en door l^s. k, s, vabiiiii6a, 
Fred. te Raam$donk, Des namiddags verbond 
xicii de Bevestigde aan. de Gemeente , ' met 1 Thes», . 
II : 4. Maar gelijk wij van God beproefd zijn 
geweest y dat ons het Evangelie zoude toebetrouwd 
«orden, alzoo preken wij niet als mensehen he^ 
hagende ; maar God, die onze harten beproeft. 

Yan wege het Klassikaal Bestuur van Hevsden 
b aan Ds. w. a. viir der xindev « als beyestigd 
/^redikant te Sprang , Acte van Lidmaatschap der 
Klasse verleend. 

ALlttKERK , 27 Dec 1846. Nadat onze van 
èifir.naar ^tmdrichem beroepen Leeraar , Ds. B. 8. 
lOHHEziJH , den 24 dezer door ïis, j. V4ir ni/v- 
itjn , Pred. Xt^Sleeuwijky als Gecommilteerde.vati 

htii 



Digitizedby Google 



110 KERK.NÏEirWS. 

het Klassikaal Biéstnlir Yan Hejusden , ia tegen* 
woordigheid Yaa den Consulent, Ds. jr. ip. kerk-* 
HOifF, Pred, ie fferkendtmiy van zijoe betrek- 
king op de Gemeente was losgemaakt , nafli zija 
Eerw. heden van ons afscheid, naar aanleidiDo^ 
▼an 2 Cêr; VI : l. JF» wt; (als) medearhcidende 
bidden [u] ook^ dat gij de genade Gods niet ie 
vergeefs moogt ontvangen hebben, 

WOÜDRÏCHEM , 3 Jan. 1847. Heden is onze 
nieuw beroepen Leeraar, Ds. b. n. boitiiiezijh , 
van Almkerk e. a. , onder ons bevestigd , door 
i|iiea vrien<l den Consuleoi der- Geibeeiite , Ds. 
1. VAH nuuiUEJf, Pred. te Sleeuw^k^ met cene 
LMrrede ov«r 2 7*i»b2. lY; 2. B'oud mn^ J^e^ 
namiddags aanvaardde onze Leeraar zijn dienst- 
werk onder ons, naar 2 (?or. IV:L Daarom 
dewijl wij deze èediéning hebben , mar de Barm" 
hartigheid ^ die ons geschied is ^ too vertragen 
w^ nieL 

UITWIJK. Zin Nov. 1844. 
EMDHOVEN. 

BLADEL. 2i< Dec 1846. 



ASSEN. -' 
££LDE vakant. Zie Ang. I84lS. 
¥iU£S. , Zk Oct. 1846^ 
KOBERWOLDS. Ikt^ Dee. 1046* 

KOEVERDEN. 

£]HJII£N. Op den 14 Dec j. L maalde onze 

Xieeraar , de W^ Eerw. acer Gel. Heer s. c. TJjr 

jpEE wooDE^ oma bekend , «dat zijn £er\f. eene h^ 

xoepiog had onivangen tiaar de fifnoeente Modern 

wol' 



,y Google 



KERK-WIECrWS. iU 

Toide; én den 25 December <karöp^olge&dè moe»* 
ten wij vertiemeB, dat dit beroep door zijn £erw« 
iras aangJBDomea , 29odai * deze -Gemeente terkaig 
»Ual «akant te wordeB* 



LIMSÜHG, en%.^ 

H££RL£N^ 5 Jan, 1847. Op den eersten 
dag dezefi jaars werd onze Gemeente in. diepen 
roHw gedompeld door het onverwaeht afiiterveti vatt 
oozea -Her^r en Leeraar , Bd* u a. pkbosskh^ 
Lid Tom liet Hoo^ £erw. KerkJ»e6tiitir van ZtM« 
&ur^ , en sedert bijna veerlig jaren Predikant on* 
zer Geoieente. De notabelite fDgezetenen hebben 
den Oreriedenen mei trearmii^iek der Bartnonie 
teo graye gebragt , waar J)». siOLii , Pred. te 
Vmond , in tegenwoordigheid tan Ds. Riuvjjnr , 
Lid Tan. iiet Kerkbestuur en Consulent der Ge- 
meente 9 htiMe ' deed aan de deugden en yerdien- 
Hen ?an zynen leermeester en weldoener, en* na 
de begrafenis eene treStiude Lijkrede hield over 
ÏÏehr^ IV 1 9 . die op alle 'aantrezigen diepen in- 
^k ma^aikte. 

Voor de 'Vednwe zal door den ïling van Éeer" 
it% \\z\ nnnus grcuiae, worden waargenomen. 

BEEK 2Ü GEOL vakanU Zie April 1846. , 



WAUSCBfi K££É. 
LEIDEN , den 3L Dee. 1846. HedeA legde 

OB- 



Digitized by CjÖOQ IC 



112 KERK.J!Ï1£ÜWS. ' 

o|iz8 Oudste LtersL&t^ de Wel Eerw. teer Ge\, 
Beer j. jb. moquette , wien onlangs het Emeri- 
taat was Terleend , zijne dienst onder ons neder ,' 
met de woorden Tan jacob » »ap uwe zaligheid 
wacht ik, o ffeerer (Gen. X^lXrlS.) 

Het besluiten Tan zijn dienstwerk , met dat óes 
jaars Tereenigd, maakte de laatste predikbeurt 
des geachten Leeraars dubbel n^rkwaardig ; eene 
talrijke schare was 'dan oók opgekomen , om dit 
afscheid Tan zijn Wel Eerw. te hoorend dié bijna 
38 jaren onder ons het Evangelie verkondigde. 

Moge zyn Wef Eerw. eene gezegende rust Ie 
beurt Tallen , tot het den Heer behagen zal 9 zij-> 
nen getrouwen dienstknecht op te roepen fot die 
onbedriegelijke ruste, die er overblijft voor het 
Tolk van God. 

MIDDELBURG vakant. Zie Deo. 1845. 

AMSTERDAM vakant. Zie bec. 1846. 



REMONSTfiANTSCHE BROEDER^ 
SCHAP. 

AMSTERDAM^ 22 Dec. 1846. Sa ontvan- 
gene handopening , ter yervulling der vakalure , 
werd op den 15den 1. 1. , door den Kerkeraad een 
zestal geformeerd , bestaande uit de Predikanten ; 

H. H. TiH TZUTZM , Theol. et Litt, Doet. te Rot- 
terdeotti jr. tioehav , Litt. DoQt. te Rotterdam, 
c. w. TAir DIK pot , te Zeiden, B. bsehskerk , 
Theol. Doet. te Haarlem, a. des ahorie tab der 
HOEVEV, Jh , Theol. et Litt. Doet. te Utrecht, 
en w. TAH ooRDE, te Alkmaar. 

Acht dagen later werden op het tweetal ge- 
plaatst: 

Ds. 



,y Google 



KERK-MEUWS. 113 

Ds. TiosHAH , van Rotterdam en Ds. H££hs« 
iiu, ?an Haarlem, 

Waaruit veryolgens beroepen trerd , de Wel' . 
Eerw. zeer Gel. Heer j« tioemiji , Litt. Doet. en 
Pred. te Rotterdam. 

BLEISWIJK, 26 Dec. 1846. Onze waardige 
Leeraar, w. tf. vkb mizijk, bij Koninklijk Besluit 
^:iii 9 Juli) 1. 1. f op zijn verzoek Emeritus ver- 
lau'd , salvo kofiore et stipendio , nam heden 
imSAi^ afseheid van ons. Hij sprak naar üan- 
iding ?an ffebr. XIII: 14, en herdacht dan- 
kend de zegeningen , gedurende eene Ëvaogelie- 
cinst Tan 53 jaren, en daarvan 50 jaren in 
^ midden , door hem genoten , waardoor hij 
'immer , gedurende al dien tijd , wegens onge- 
ïldheid, hulpe had behoeven te zoeken, en thans 
-ijmoedig mogt terug zien op zijne volbragte taak. 
1'e Heer verleene hem een ongestoord genot 
^aa lijne zoo welverdiende rust , en vergelde 
^nü , meer dan wij kunnen , voor zyne trouwe Uefde 
i-gens ODs ! 

B£R££L , 27 Dec. 1846. Heden sprak onze 
"(^geschatte Leeraar , w. h. vxir Mizuic , ook tot 
Q$ een hartelijk afseheidswoord , bij het neder-^ 
^gen van zijn 'dienstwerk , meer dan 31 jaren , 
ider ons onafgebroken en met naanwgezetlen ijver 
«aargenomen. Rebn IV : 9 ,10 , was de grond- 
'^g zijner toespraak , waarbij hij onze begeerte 
'pvekle naar de hemelsche rust, welke wij hem' 
'éidden, ten zaligend loon van zijnen arbeid.-^ 
^ waardige Grijsaard verheuge zich nog lang in 
'^■^ genot van Gods beste zegeningen , totdat hij 
'^ vreugde inga van 'sHeeren getrouwe dienst- 



ROTTERDAM , 3 Jan. 1847. Onze Leeraar 
TiöËiiif, Lilt. Doet., (i^ar Amsterdam be- 
TiOEU. JAW. 1847. H roe- 



,y Google 



lU KEliKrNIEüWS. 

roepen zynde , gaf heden aan de Gemeente ken* 
nis , Toor die beroejMng te hebben bedankt. Kar* 
telijk verblijden ivij ons in hel behouden Tan 
dien beminden voorganger, die sedert 15 jaren 
i>nder ons arbeidde. Zijn Eerw. verbond zich , 
sprekende naar aanleiding van Coll, ÏV:17, op 
nieuw aan de vervulling van zijne bediening in 
den Heer , in ons midden. 

AMSTERDAM, 12 Jan. 1847. Op het be- 
rigt , dat onze beroepen Leeraar i. tideitah , van 
Rotterdam , geene vrijmoedigheid gevonden had , 
om deze roeping op te volgen, werd heden door 
den Kerkeraad, uit de vroegere nominatie , een 
tweetal gemaakt, bestaande uit de Predikanten 
H. HEEMSKERK, Theol. Doct, te Haarlem^ en c. 
w. vAü DER POT , te Leiden , en vervolgens be- 
roepen : de Wel Eerw. zeer Gel. Heer h. uebms- 
KERK, Theol. Doct. en Pred. te Haarlem^ 

ZEVENHUIZEN es BLEISWIJK. Zie Dec. 
1846. 

ZE6WAART en BERKEL. Zie Dec. 1846. 



ErANGELISCH^LUTHERÈCHE KERK. 
PURMERENDE. Zie Dec. 1846. 



BUrTENLANDSCa KERK-NIEÜ KTS. 

HERVORMDE KERK. 

OOST^rRIESLANB. 

"' WEENERMOER vakant. Zie Mei 1846. 

NEER- 

Digitized by LjOOQ IC 



K£RK.JVrEi;vVS. 115 

N£ERMO£R Takant. Zi« Sept. 1846 
AURICH Takaat. Zie Sept. 1846. 
RIJSUM. Zie Dec. 1846: 
DIJ£HAUS£N zv ITEüSTADT GODENS. 
Zie Dec. 1846. 



GRAAFSCHAP BENTBBIM. 
BëNTHëIM joDgste Leeraariplaats vakant. 

XREITS SYNODE DUISBüRG. 

GARTROP. Zie Noy. 1846. 
VOERDE vakant. Zie Ocl. 1845. ^ 

KREITS SYNODE 'JFEZEL. 
EMMERIK. Zie Dec. 1846. ^ 

JB ELGI E. 

LUIK, den 19 Dec. 1846. Op heden werd 
in de Fakatare bij de Protestantsche Gemeente alhier, 
veroorzaakt door het vertrek van den Wel Eerw. 
Heer sorssABDy voorzieja, en werd lot Leeraar 
en Herder der Gemeente , beroepen de Wel Eerw. 
6. PRADES, Kandidaat tot de H. dienst, welke 
gedarende eenige jaren de betrekking van Hulp- 
H 2 pre- 

Digitized'by LjOOQ IC 



116 KERKrNIEüWS. 

prediker 4e IJverdon^ (Kanton ^aadt in Zwii-- 
seriand) had waargenomen. De Beroepene heeft 
volvaardig dit beroep aangenomen , en zal , nadat 
zijn Wel Eerw. aan de Synodale bepalingen der 
Belgische Kerk heeft voldaan , eerstdaags in zijne 
betrekking tot deze Gemeente worden bevestigd. — 
Behalve den beroepenen zijn bij dit beroep in aan- 
merking gekomen , de Wel Eerw. Heeren meijer. 
Kandidaat tot de H. dienst, te Straatsburg^ en 
p. H. E. scHÜSLER , Kandidaat tot de H. dienst ie 
Leiden, 

ANTWERPEN, 10 Jan- 1847. Wij vcrne- 
men uit F^erviers , dat aldaar weldra eene raka- 
ture zal ontstaan Uj de Protestantsche Gemeente. 
De dienst tildaar wordt in de Fransehe en Hoog- 
duitsche talen gehouden. 



' CORRESPONDENTIE. 

Het Ilde stuk van v. st. — gelijk ook God 
^nze Vader enz. ziiUen , zoodra mogelijk » geplaatst 
worden. 

Het Sonnet is liefelijk , maar bevat nief^ b§- 
zonders. 

Het Dichtstukje^ van e. f. o. aan de Gemeente 
van ^. , beeft voor het publiek niets belangrijks. 



BERIGT. 

Een Kandidaat tot de H. dienst, wenschte als 
Hulpprediker werkzaam te zijn. 

Adres onder Letter H. , bij de Boekvet-koopers 
Gebr. vermande, te Hoorn y Brieven /rancö. 

Naam- 



,y Google- 



NAAMLIJST OER DD. KANDIDATEN. 117 

Faaml^st der DD, Kandidaten , hij de Her* 

vmrmde Kerk^ met aanwijzing ^ onder welke 

der Provinciale Kerkbesturen kun jSerw*i, 

geëxamineerd zijn, 

GELDERLAND. 

C. A. Moot. 

J. Troste. 

J. C/ Romer, Hnlpprediker te Keiendorp, 
J. A. K. F. RcTd. 
F. J. W. Zimmerman. 
W. A. Tan Diest. 
J. P. Sehüt. 
H. W. Rombach. 
Th. £. M. Ton Banmbaaer. 
Th. tan 6ogh, 
A. Fockema. 
H. Fieterse. 

ZUID-HOLLAND. 
6. }. C. Harmsen. 

A. W. Yermeg , Holpprediker ie Amsterdam, 

E. fliaJbifik , Directeur van het Zendelings-Instituat 
te Rotterdam, 

B.£lfermk. 

I. J. van Griethugsen , Th. Dr. 

J. K. Tan der Wulp. 

H. Berghege , Az. 

F. M^sberg. 

A. 6. Tan Anrooy. 

NOORD-HOLLAND. 
A. R. Hoetink. 
J. P. van der Meer de Wijs, Tb, Dr. 

G. H. Dwars. 

A. W. Tan Campen. 

A. Hage. 

C. J. Francois, 

H 3 C. 



,y Google 



118 NAAMLIJST der BD. KANDIDATEN* 

O. Giltay, P.Az. 

ZEELAND. 
D. Tan Leeuwen. 

A. Meursinge , Leeraar aan de Koninklijke Aca- 
demie te Delft, 
D. Tan den Berg. 
P. H. Pottum, 
A. C. Bredins, 
,L. Rietberg. 
G. Wetsels, Hulpprediker Ie Fredriksoord. 
P. Kiel. 
J. C.'Fraissinet, 
H. P. Berlage. 
H. C. N. Tan Amerom. 
M. H. Vaas. 

UTRECHT. 

J. J. Lepping. 

H. D. Bonebakker. 

A. Tan den Ham Tan Heijst. 

J. Tan Resteren. 

J. Boele. • 

C. H. Tan Dam.' 

D. C. Pleijte, Phil. Theor. Mag. Litt. Hum. Doet. 
Rector te Zalt-BommeL 

P. C. Farret. ^ 

P. A. Hajenius. 

J. W. Nijenhuis. 

D. F. Tan Bérek Colenbrander. 

VRIESLAND. 

H. Tan der Helm. 

K. H. B. Haselhoff Jtoelfs^na , Phii. Theor. Mag. 

Litt. Hum. Doet. Rector te ^evenaar. 
R. Ens. 

J. A. Gratama, Th. Dr. 
G. D. Steringa Knijper , Hulppr. te Ojftjnen. 

W. 



,y Google 



NAAMLIJST DU DD. KANDIDATEN. 119 

f. Hoffinann. 

A. G. Rijkens. 

1. N. Brouwer Haisinga. 

J. H. Dinckgreve. 

e! BoUeman Tan der Teen. 

P. Boeles , Jr. 

E. M. J. WijbelinglL • 

J. Luioiog Speekman. 

A. B« yan Knijk. 

fl. Blaauw. 

J. Abresch. 

J. Tan Waniog Bolt. 

OVER-IJSSEL. 
J. TaB Soelen. 
C. Ribbius. 
J. £. G. Landrë. 
A, L. Tan Woerden. 
P. J. J. Roos Schregardus. 
M. D. de Bmjn. 
J. C. Yeiforeii. ' 

1 1 Bos. 
L. de Visser. 
E. E. Tenekiuek. 
ƒ. H. Hobns. 

A. Tan IJ^endijk. 

B. C. Stapert Kuitert. 
A. A. A. Moihnysen. 
M. J. Adriani. 

G. L. Talma. 
W, Tan Wetering. 
K. H. B. Palthe. 

GRONINGEN. 
£. H: Groenman. 
H. D^kema. 

C. J. Abresch. 

J. Engelsma Hebius. 

H 4 J. 



,y Google 



120 NAAMLIJST dïr DD. KANDIDATEW- 
J. Cromhout. 
F. J. Wichers. 
T. F. Stuivinga. 
W. Boekhoudt. 

B. J. Riedel. 

C. Muller Sissingh» 
H. van Allen, 

J. Alingh Prins. 
J« de Grient Dreux» 

D. H. H. Tijssen. 
W. J. Meijer. 

A. Maagh Kniphuisen. 
B* J. Broese. 

NOORD-BRABAND. 
fi. C. Tan Doom. 
J. J. Boele. 
J. H. Coenraadts. 
£. C. van der Zaag. 

D. C. Thomkins, Adjunct-prediker te ^imtffj/ooit^ 
F. H. Fynje. 

R. R. Hirschig, Fhil. Tb. Mag. litt. Hum. Dr. 
W. A. Hirschig. . 
£. Enklaar, Hulpprediker te Susfem, 
J. W. Lem , Hulppredikar te Jfumansdorp. 
M. J. van Visvliet, 
J. Sttringar. 
Q. H. Foppe. 
H. M. H. Stroes. 
F. A. M. Faassen de Heer* 
W. B. H, van Tright. 
6. Kruijs. 

J. van Vloten , Th. Dr. ^ 

H, A. C. Denier van der Gon. 
J. F. Corstius. 
H. W. Tjderaan, Jr. 
J. F. van Dora, 

C. 



,y Google 



KAAMUJST ott DD. KAWDIDATEN. 121 
C. J. BadoA Tan den Berg. 
J. Hooikaas Herderschee. 

DRENTHE. 
6. Okken Dreesmaa. 
A. Okkea Dreesioan. 

A. Le«mhui», H. 6. ü. Hcrm. d Ger. fr. 
J^ Eemten. 

JE. W. Be^emaim, S. H. A. fil. Hulpprediker te 

Dordrecht. 
J. Taapkens, P. fil. , 

W. Tan der Tuuk, G. W. G. fil. 
£. Lasonder. 
W. Driesman* ' 
K. Hofkamp. 
P. Cremer. 
H. Yerste^h. 

A. L. Gastmann. 

J. Canneffieter, H. G. fil, 
U. J. Hiiber. 
C. J. Tichelaar. 
L. Kjbtra. 

B. F. Brugsma. 
/. Eisveld Bosch.' 
fi. Hiddendorp. 

JTaaml^st der DD. Kandidaten, ander Het 
ressort der V^aqlsche CommüHe. 
If . J. FraBchimont. 
J. A« Hoorn. 

P.H. E. Schnder. / 

M. Sproit. 

J. H. Gerlach , Abr. fiL 
J. G. E. Schusler, Litt. Dr. 
J. H. de Greef, Th. Dr. 
C, J. Brutel de la Riviére. 

H 5 Jfaant" 

Digitized by LjOOQ IC 



ïia NAAMLIJST DER DD. KANDIÖATEN. 

Jfaaml^st der DD. Kandidaten , die in het laatste 
vierdedeel van het jaar 1846 tot Fredikan* 
ten beroepen zijn, 
p. R. HUGKNHOLTz, te Ciilaarshoek, 
K, BASTBRD >LE coüLTRK , te Wormet, 
j. c. DE VIJVER, te Zegveld, 

J. A. WESTEHBRIHK MIDDELVEID , tC Exmorrha , C. a. 

Ei TORKES, te üitkuistermede y (Oosteinde), 

G, j. zi/AEir, te Zevenhoven. 

F. w. J. KAAKEBEEN , te Het' CD Boec<^. . 

W. J. o. SLUITER, te -^fl/A. 

R. B. AiTTO», te BladeL 
E. w. PETERSER, te Jf^oal en ICoog op 7Va:c/, 
w. c. MEIJER, in het Retranchement, 
H, J. c. BEKENKAVP, te JYieuw Brongerga (de 
Knijpe). 

Jfaamltjst der BB. Kandidaten ^ hij de Evan^ 
gelisch Luthersche Kerk. 

A. G. A. Gebin^. 

I. H. M. Zimmerman. 
J. B. Roll, dienstdoende te Amsterdam. 
J. J. H. Bange, dienstdoende in de filiaal Ge- 
meente te Leerdam, 

B. N. Matthes, Adjunct-Directeur van het Zen- 
delings-Institnut te Rotterdam. f 

J. R. Ëilers , dienstdoende in de filiaal Gemeente 
te Beusden, 

J. D. Siegmund , Jr. , Hulpprediker te Del/t, 

J. H. Brandes , dienstdoende in de filiaal Ge- 
meente te fForkum. 

A. D. Loman, Nederduitsch Hulpprediker te 
Maastricht. 

C. Kerbcrt, Jr. 
P. A. Roll, 

JVaam- 

Digitized by TjOOQ IC 



HAAMLIJST o£R OD. £AND1DAT£]V. 123 

Fcuxndtjst der DJ). Kandidaten^ hij de Her" 
stelde Evwugeluch Lutkersche Kerk. 
H. Joosten. 
F. Braakman. 
D. E. W. Wolff. 
P. Groote. ^ 

.hamlijst der D2>. Kandidaten^ b0 de Renton-- 
strantscke JBroederschap , die in ' het laatste 
vierdedeel van het Jaar 1846 tot FrediJtan-- 
ten beroepen zijn. ' 

J' ?As LEEUWEN , te Zegwoard , e. a. 
t, coflEii STUART, te Zevenhuizen ^ ca. 



*^aamlijst der BD, Kandidaten {Buitenlandse he) 
hij de Herf>ormde Kerk, 
OOST-VRIESLAND. 
6. 0. Dree^nan. 
A. W. Driemeier. 
F. Diddens. 
H. R. Wahnback. 
J. G. Bülker. 
J). OijUm. • , 

A. Tan der Sluis. 
H. J. Hiljer. 

^. Bolhuis , Phil. Dr. . / 

haamlijst der DU. Kandidaten (Buitenlandsehe) 
hij de Hervormde Kerk^ die in het laatste 
vierdedeel van het jaar 1846 tot Fredi^ 
kanten beroepen zijn, 

B. G. EEKHOFF , te Bijsum. 

^. UU.S, te Dijkhausen, 

GRAAF- 

Digitized by LjOOQ IC 



124 NAAMLIJST dkr DD. KANDIDATEN. 

GRAAFSCHAP BENTHEIM. 
M. J« Iken. 
G. W. Dreeo. 



NB« 2^00 er in deze Ifaand^st der DD, Kan* 
didaten tets abusief s tnogt geplaatst xifn^ 
verzoekt men daarvan opgave te doen , h^' 
de Uitgevers dezes. 



ERRATA. 

In de Doekzaal voor Dec. 1846 komeii de 
naTolgende drukfauten Toor : 

Pag. 715, reg. 8 v. b., staat: f 5,10, moet 
«S^*« ƒ 2,90 , de pr§s der beide stukken is ƒ5,10. 

Pag» '47, reg. 5 T. o.» staaf: 1672, mc«?*»»«; 
1572. 



Digrtizedby Google 



LEVENSBERIGT. 



JOHAN JicoB XHGELHAEO KAHast^ laatst Emeii* 
tos Predikant Tan Midling en Mark ^ werd den 
21 April 1755 uit een deftig burgerlijk geslacht 
te hingen geboren en was de jongste zoon van 
JOHAH warukb xaheel en cHiaLoiiE i>orothca 
fRicoERixA BXUMA5. — Zijne geboorteplaats , des- 
t^ds eene Akademiestad , was ook de plaats» waar 
x^ne Godvreesende ouders hem tot de Evangelie- 
dienst lieten Tormen. — Zes jaren lang bezocht 
luj daar de Latijnsche sehooL Drie en een half 
jaar genoot hij het academisch onderwijs in de 
Theologische wetenschappen , onder leiding der 
Professoren jacob en sahukl hbiliho, terwgl hif 
tereos gebruik maakte Yan de léssen van Professor 
ciHPSTEDK , over de Metaphysica, Professor wit- 
Borr, over de Joodsche Oudheden , Professor j. h. 
Tor oEVsa, over de Geschiedenis enz*, en van 
Professor slechtesdaal, over de Logica en in- 
zooderheid over de Physica Expenmentalis» -^ 
Tirintig jaren oéid zgnde , verbond hij zich tot 
liet waarnemen van het gouverneurschap over de 
beide zonen van den Heer h. CRAiixiiooirc(^ , toen 
oog Predikant te Ootmarmm^ en kort daarna te 
Volltnhovt , in welke betrekking hij twee jaren 
liDg met lust en genoegen werkzaam was , zoodat 
^ herinnering daaraan hem tot in zijne laatste 
IcTensdagen aangenaam bleef. — Toen hij in 1776 
het aanbod kreeg , om zijnen broeder JOfiAir ivd- 
wiG cfiRisiaPH KAHftEi bij deszelfs vertrek van 
^'dlage naar /^eenigermoor , in de eerstgenoemde 
Gemeente op ie T(^geii , kou bij daartoe niet be- 
slui - 



,y Google 



126 LEVENSBERIGT. 

sluiten , gelijk hij tevens hét beroep van Vreeland 
in het sticht van Utrecht van de hand wees. Eea 
jaar daarna echter weder te Fellage met eenpa- 
rige stemmen beroepen zijnde, achtte hij zich 
verpligt zijne betrelcking te Follenhove te verlaten 
en het heilige werk der Evangeliebediening te aan- 
vaarden. Geene beloften en aanbiedingen konden 
hem nu terughouden. Na eerst te Lingen en 
daarna te Emden geëxamineerd te zijn , werd hij 
om micha^li 1777 te Vellage als Predikant be- 
vestigd , burgerlijk door den Ambtman RösiNaH en 
kerkelijk door den Superintendent eilshemius , 
Pred, te IFeener, Hij zelf predikte over 2 Cor, 
11:16. Wie is tot de%é dingen bekwaam? Na 
twee jaren te Fellage en ffalte met groot genoe- 
gen en zegen gewerkt te hebben , werd kahrel 
in 1779 te £sclum beroepen en om michaeli des- 
zelfden jaars aldaar geintroduceerd door johahites 
EiLSHBHius , zoon vau den straksgenoemden , toen 
nog Inspector , naderhand Consistoriaalraad te Zeer , 
en KAHRELs boezemvriend. De introdnctus pre- 
dikte bij die gelegenheid over 2 Cor. IV : 7. Wi^ 
hebben dezen schat in aarden vaten. Twaalf ja- 
ren werkte hij hier en genopt in ruime mate de 
achting en liefde-der Gemeente. In het jaar 1791 
vertrok hij naar Midling en Mark, Deze Ge- 
meente vakant geworden door den dood van D&. 
j. viëTOE, had jcahrel bovenaan op het twaalftal 
genomineerden geplaatst. Alle twaalf moesten over 
dezelfde teksten, namelijk Deut, XXXI1:2 en 
Ps, LXyi:16, volgens toenmalig sebruik , op 
nominatie prediken. -* Kihrel werd beroepen en 
zijne keus om dit beroep aan te nemen werd vooral 
beslist door de zorg voor zijne gezondheid. Op 
de klei bevond h§ zich niet wel, en Midling^ 
gelijk zijn ouderlijk huis te Lingen ^ op een hoogte 

lig. 



,y Google 



LEYENSBERIGT. 127 

de, kwam hem verkieslijk Toor, Om mi«> 
chaëli 1791 werd hij hier bevestigd, door den 
Jttstiiieraad holler eu den Inspector iuijer , ter- 
vijl hij voor het eerst predikte over Col. IV : 3, V 
De pogingen der Esclumers , om hem weder te 
verkrijgen, waren vruchteloos, en bij gelegenheid 
dat h^ daar op nominatie predikte , verzocht h^ 
oildrukkelijk dat men op hem voorts geen acht 
mogt geven. Tc Midling Weef hij 53 jaren , of- 
schoon hij overvloedige gelegenheid vond naar el- 
ders te vertrekken. Had hij reeds vroeger voor 
Zdlingen en ^riescheloo bedankt, te Midling 
ujode, bedankte hij voor Böhmerwold ^ Stapel" 
Moer , om Tan die Gemeenten niet te spreken , 
waar hem het beroep werd aangeboden , indiea 
^ zich bereid wilde verklaren, hetzelve op te 
Tolgea. 

In 1827 Tierde hij het jubelfeest zijner 50 ja- 
rige Evangeliebediening, onder vele eerbewijzin- 
geavan de zijde der Gemeente, en in 1830 vierde 
^ met zijn echtgenoote en hunne toen nog le- 
vende 5 kinderen , 5 behuwdkiuderen en 9 kinds- 
kinderen de gouden bruiloft. Hij was namelijk 
in 1780 getrouwd met vrodwke wi jhhageh , derde 
dochter van xoo wijiiaAG£H, als Predikant. te ^a- 
rUnkoor overleden en grietje b&echtezehde. — 
^an de zeven kinderen , uü dezen echt gesproten , 
varen de beide laatsten, zijnde dochters, reeds 
vroeg gestorven. — Drie dochters ontvielen hem 
in zpen ouderdom , en in 1841 werd hem zijne 
met hem grijs geworden wederhelft in den ouder- 
dom van 86 jaren door den dood ontrukt , nadat 
H 60 jaren met ha^r in den gelukkigsten echt 
vas vereenigd geweest. — Haar te moeten missen 
^iel den ouden man uiterst smartelijk. 

Den 1 Mei 1844 verleende het koninklijk Con- 



,y Google 



lae LËVENSËËRIGT. 

sistorie te Aürick aan den GrQsaard liet £mefri-« 
taat , talvo honon et sttpendio. Door toenemeDde 
zwakheid zelf Terhinderd om afscheid te nemen 
▼an zijne dierbare Gemeente, deed dit op zijn 
verzoek en in zijne plaats zijn eenige zoon, Uss 
JOHANBES wARRE&us KAHRKL , thans Prcd. te Jieit-' 
»umj c. a. , in friesland ^ naar aanleiding van 
Jfum. VI: 24^-26, op den 21 April 1844. — 
Zoo verliet hij nu Gemeente en bediening, in 
welker waarneming hij 67 jaren was werkzaam 

feweest , in de laatste 5 jaren geholpen door de 
[andidaten uehkss en i)REEsiriH« — Hij trok naar 
Zeer f om daar bij zijne jongste dochter en haren 
man de welverdiende rust te genieten. — Dan 
reeds den 19 Febrnarij van het volgende jaar ont'* 
sliep] \d} zacht en zalig in bijna 90 jarigen Ouderdom. 
Kaauwgezet was xahubl op de vervulling van 
zijne dienst , een getrouw en ernstige zielzorger — 
maar daarbij ook het ligchamelijk welzijn zijner 
medejnenschen met zorgvuldigheid behartigende en 
steeds bereid om van zijne kennis en ervaring in 
de geneeskunde gebruik te maken. — Voor ve- 
len , zeer velen is hij ten Uijvenden zegen ge- 
weest, en de dag zijner begrafenis, zijnde den 26 
Febr. , gaf treffende bewijzen van de liefde, die 
men in zijne laatste Gemeente en elders hem toe- 
droeg. \ 

Het zaad des Evangelies, door hem gedurende 
meer dan eene. halve eeuw|te Itfidling en Mark 
uitgestrooid, kieme en rijpe voorspoedig, ge- 
kweekt door zijnen opvolger , die een kleinzoon 
zijnes voorgangers is , — en hij zelf geniete de 
vruchten van zijnen arbeid in hoogere gewesten ! 



LET- 



,y Google 



LETTER-MEÜWS. 

BERIGT VAN INTEEKENING , 

OP UR W£RK , 6ETIT£I0 : 

GEWIJDE HARPTOONEN. 

PROIfE ZEHE& BBWERKIVG VAH HET POëlIdCU GE* 
SJ^EVtE DES OÜDEH VERBOBOS. 

» 

HOIXARDSCHE DICHTMiUT, 

C. ^. ABAMA VAN SCBELTEBfA^ 
Piediksnt ie BoorUm 

Berigt van liUeekenifi^, 

K$ h onte tyd aan werkdadige poginfren om hei 
Woofd Gods meer en meer te verspreiden , en ¥ooraI , 
om Jvt in alle standen der Maatochappy beter te doen 
iennen en waarderen. Hoogat loffelgk U onte(jenieg« 
ge}gk het »treven , om den medemensch op te voeren 
tot liet volle genot dier heilige bladen « waaruit alleen 
^ fienoeguimen troost in leven en «terven putten 
kttimen. Als buUc eene poging « wenaefat de Schrijver 
ook boten aangekondigd werk fe hebben aangemerkt. 
Weinig is nog op dit gebied door ome Vaderlandsche 
IHchters i^everd » en het gegevene in vele werken 
lenpreid. "Wie zal echter wagen te betwijfelen , dat 
ttie mder volledige verzamaling van Bijbelsche dicht- 
stokken als b^xondere lektuur en bij de hoiselijke 
6od84ienitoeietting> welkom weien tel , zoo slechts de 
bewerking eenigxins met de hoogc voortreffelijkheid 
nn het oorsprofikelgke in overeenstemming wezen 
mag. Dit gewigtig bezwaar heeft den Schrijver Inng 

BOEKZ.JAW. 18W. I roet 



,y Google 



130 LEITER-NIEUWS. 

met de uitgave sijneir (iroeve deea aarzelen , en het is 
alleen de goedkeuring, die hij herhaaldelijk van be- 
voegde beoordeelaars outviog , welke hem doet wa- 
gen te beproeven, of ook , in w2jderen kring , zgn 
arbeid den bijval van hoogschatiers van oneen dier ba • 
ren Bgbel zal mogen inoogstën. Hij heeft, voorge- 
licht door de hulpmiddelen , die ome dagen zoo rniin- 
«cl^oota aanbieden , zich beijverd , om , zonder aan 
het vloeijende en eigenaardige van onzen dichitrant 
te kort te doeii , den grondtekst zoo beknopt en ge- 
trouw mogelijk weder te geven. Thana stelt hij zgnen 
arbeid voor zgne Landgenooten verkrijgbaar , hopende 
htinne deelneming daarop te ondervinden , en onder 
den zegen Gods , ook langa dezen weg mede te wer. 
ken tot stichting der Gemeente des Beeren. 

De rij der dicbtstukken , die reeds voor de pers ge- 
reed zijn,, zun de navolgende: 

Het lied aan de.Roode Zee* Esod, XV. 

Uc negentigste Pdalm. 

MozBS laatste lied. Deut, XIX II. 

Het lied van Omoia. Higt. V. 

Het lied van Hakha. 1 Sam» II. 

Het boek Job. 

Psahn XXXilU 

Psalm LXVUI. 

Psalm GXVrU. 

Het Hooglied. 

£en groot gedeelte van den Profeet JmaU.' 

Oe klaagliederen van Jbrwii, 

De Profeet HAiAKin:. 
Eene proeve vav bewerking vindt men in dit nom- 
Dier van ons Tyd«chrift en in dat van de maand Sep- 
tember des vorigan jiaars. 

Voorwaarde vutn InUekefung, 

Bit werk sal in afle vieringen van een of tvrae velleil 
druks worden uitgegeven , op fraai iRtliin papier « 
roet de Ie tier van het fragment « aangehaald in het 
afaonderlijk uitgegeven Prospectus, a IA G«nts per 
biad« welke pri|s na geslotene iiiteektcning , met 5 
(Jents zal woitlen verhoogd. 

Jaarlijks zallen circa 18 vellen vcraohijaon i welke 

een* 



,y Google 



LETT£R-N1EÜWS. 



1.11 



een* bvadel Biill«n iiitaml^eiu Het ^heele werk m1 
oBeereer drie inlke deele« 'bevatten. 

lij de derd« aflererlng nl eene Uiwi ▼•■ Inteeke* 
Baan , en bg elk deel een aierlgke titel en omtlsf 
gratU worden a%eleverd. 

Be TitgeTer «telt tevens de inteekening open op 
eene min kottbare uitgave in klein 8®. k 10 Cents 
per Tel droks , ook deze tal maandel^ks vertehgnen. 
In exosplaren tot kindergeschenken of tot schoolge* 
hn& bestemd , lal bet I ooglied worden weggelaten , 
aU minder voor den kinderl^ken leefl^d berekend. 12 
tafien voor schoolgebruik i^n tot den gewonen ver* 
mindennen pr^s verkr^gbaar. Inteekenaren die van de 
laatsten verloesen, worden versocbt dit bg hunne 
naamteekening op te geven. 

Oe inteekening staat open tot uit**. Febmarg , snf- 
leadey in geval van genoegiame inteekening, met 1^ 
April de dr|^ eerste afleveringen bet lifht sien 9 om 
voorts maandel^ks geregeld vervolgd te worden. 

De uitgave zal geschieden door .de Irven Wed. F. G. 
Onn SB LijiDiv , Bgbel- en Boekhandelaars te Aw^ 
«fercbi». 



Z^it van Inteekening. 



BAMES. 


^ooarjLAATS» . 


Oet. Expl. 
ia gr. 8*. 


Gel. iKpl. 
««in.p.p. 


BoekhaA. 

delaar 
]>ywien. 













PS« Bie langs deien weg wensoben in te teekenen « 
worden verzocht de inieeken]]|st uit dit nom- 
mer uit te ligten eo^ aan hunnen Boekverkeopec 
toe te sende^. 

I 2 BÖ 



,y Google 



132 LETTER-NIEÜWS. 



By L. Schierbeek, U Leeu^oarden ^ is gedrakt en' 4o 
bekomen : 

Des Christens roemiaal , bij de' ondervinding van 
den heilrijken invloed , welken het lyden deies tgds , 
onder Gods genadigcn zegen, op xgn hart en leven 
uitoefent. — Leerrede naar Bom, V : 36—5 , door 
F. J. Hbssi , Pred. to Tjummarum. Uitgesproken 
den 22 Kov. 1846, bg gelegenheid van lijne her- 
stelling uit eene iware krankheid. Uitgegeven ten 
voordeele van de behoef tige . Weduwen lijner Gemeen- 
te. Prijs 30 Cents. 



Door den Boekhandelaar S. E.'van Nooten , te Schoon» 
hoven , is op hedqn uitgegeven en verzonden : 

I. Otereenstemming der Evangelislen , ontworpen 
door B. VAH WiiiBs , Th. Dr. , in leven Predikant te 
Lekkerkerhi en ni^ar de vroegere Proeve en deitnagé- 
laicn* arbeid des Overledenen , afgewerkt door C. E. var 
Kqbtsvbld , Pred. te Schoonhoven, Tweede Aflev» 
^ 75 Cents. 

De eerste aflev. hiervan verscheen in Aug. 1.I« k 75 
Cents; — terwijl het geheele werk in 2 matige dbelen 
zal compleet zijn. 

II. Bef gelooft den menach met zich zelven oer« 
zoenende. Drie Leerredenen vttn C* E. Jin Koitstikd , 
Pred. te Schoonhoi^en, 

Inhoud, Inleiding over het wezen éss geloofs, uit 
een wijsgeerig en Christelyk oogpunt beschouwd. 

I. De strijd om waarheid , naar Job XXXVI : 26a* 
II. De str^d om 4eugd , naar Rom, VII : 24 » 25a.. 

III. De strnd om geluk , naar Eebr» IV : 9. 

136 bladz. /I,35. 



ۥ W. van der Wiel, Boekhandelaar te Arnhem, 
heeft alom verzonden; . 

H«t eerste Tfommer van den Tweeden Jaargang , 
^ .der 



,y Google 



LETTER. NIEUWS. 133 

der laandelgktchc uitgave van Leerrêéentn, tot betof" 
dtring van EvangeUêcke kmniê €n ChfiêteUjk léven « 
door W. A. ▼!« Hbs«bl« Hoogleeraar te L&iden, Do 
inteekening .op deie Leenre<leneii , ook Tan den eersten 
Jaarganu;, Toor loo Ter de Toorraad nog «trekt, ataat 
open bd alle aoliede Boekbandelaren dea Rgka> k 10 Gts» 
en boiten inteekening 15 Cents» 



Joh. Homan en Zoon, te ZeUt- Bommel f hebben 

alom op den 15 Janoarij j. 1** Terkrijgbaar ge« 

steld * 11 <*• 1 Tan : 

HET MAANDBLAD DE HERVORMING , 



REDERLANDSCHE HERVOEHDE KERK. 

tlko 15e der maand, zal dit Blad franco p.p., alom' 
verkrijgbaar s^n , voor den geringen prijs van / J ,25 
l^t Jaargang. Ten einde over den inhoud te kunnen 
oordeelen , hebben de Uitgevers , R". ] , algemeen ia 
il'e plaatsen van ons Vaderland, ter image verkrijg- 
^ar £;e8teld« Bet II ^. 2 «uilen aij dit eveneens doen. 



^9 W» Tan Boekereny te Groningen ^ ia uitg:egcTen : 

I. Tafereelen uit de Levens^ en Lijdensgeschiedeniê 
'<is den Beero Jomus Christus f door J. Clarissb , 
tweede druk* van nieuws overgezien , 2 dtn. i /4,00» 

lU Chrislelifh Bandboek voor Klanken , bejaarden 
'» stervenden f door J. Corsticb, Predikant te Am^ 
'terdow, Troegcr & /2,80, thans h ƒ1,50. 

lU. Tafereelen uit de openbaring van Johannes. 
^^ éne eerste lioofdstukkeu » door ü. W, TaooiK taw 
^uzw,è ƒ2,40. 



BELANGRIJKE PRIJSVERMINHERING OP 
KLASSIEKE WERKEN. 

I. Het berijmde werk oTer de Algcmecne Geachie- 
13 de. 



,y Google 



134 LETTER-NIEinVS. 

Kari Tan Prof. YfW co D». »"«y • * deelen , 
8 «tukken , Trocgec ƒ a5,45, iw ƒ WiöO. 

orden en KlooBiers , n«ar ^et Hoogduifch ^o^^^^Ö^^^ 
Vé. J. C. A. Saüdir, 2.deelcn, vroeger ƒ7,90, nu 

-^ ie beide eerste Werken «g«^0«r«§ ^ff^** » *^ 
.lecbts wegen» de vroegefr^j ko»ti>aarheid niet m alUr 
handen. Het derde is een leer geestig , wel wat heel 
scherp geschreven boek, dat toont de Schrg ver goed 
in het door hem behandelde onderwerp te hu^ m ^ 



Ten revolge onter Directé-verbiadingen met het 

iHiitenland, namenüijk: heilsoorden. ^,ift//»iM. geheel 

Duitêchland en een gedeelte ^an ïtahê, noodigcn wg 

fl H. Schrijvers, Uitgevers, of Drukkers van Uissbkta- 

'xiM, OiATiES en Pi|0GM««V8, f9elk9 niet in den 

handel gebragt worden , vooral godgeleerden-» natuur-, 

wetenschappelijken- en phUologischan inhoud» , hiermede 

beleefdelijk uit, ons daarvan met of londer berekening, 

voorioopig een twaalftal exempL franco, of door 

Boekverkoopers -gelegenheid, dadelgk na de uitgave 

toe te zenden. ... 

levens bevelen m^ on» tot hel laveren van alle 

jr'uids uitkomende boek^ of plaatwerken miniaamst aan. 

Amersfoort, Gbbwmw Tiit. , 

Jan. 1847. Boekierkoai^ers. 



Bit G J. A, Begerinck , Boekhandelaar te AmsUf' 

dam ! *gn te bekomen , de volgende werken te 

Batavia gedrukt en uitgegeven : 

I Sjaïr Bi»A»Aai. Oorsi^ronkelijkMaleischGedichn 
met eene vertaling en aanteekeningcn ; uitgegeven door 
W. R. VAR HoêvBit. In gr. 8v. ƒ12.00. 

II Tifdschrift voor Neérland$ indië , 8e Jaargang, 
2e en 3o Aflev. , in gr. 8vo. Per Jaargang van i^ 
Afleveringen ƒ 1.2,50. j^^ 



,y Google 



LETTER-JflEüWS. 135 

lidioiMi. I. B^dm^cn tot de kennis ran de Gebergte^ 
•ysferoen ia bet Ooftteliik Jbva» door H. Z«&lis6«a. •— 
Betfchr^Ting faa het eUaud Bawean , door J. Altiio 
SiBfta«. — Idea Tan Xaré$n , BoUang «n de Togel-^ 
nestklippen aldaar. — Geneeskundige Topographie yaa 
Samarang ♦ door H« J. S. HoLoia (▼ervolgj. — H, 
Bedrage tot de tbf^ekultuiir , door JAcoaeoa. — Be"^ 
oordeeling der rerhandeling o^er het verbeterde aui- 
ktrfabrikaat op Jata, dooc H. tab BioaMitTBia; door 
H. J, hi»tis -«* Vermeerderde eu verbeterde verhande- 
ling over het auikerfabrikaat • door H. tam Biom»^ 
BT&ia. — Ile •ngoboom der Mólukho*»^ door denielt- 
de. — III. Geschiedkundig overzigt van het BatavU 
«iseb (iê^oootacbap van kansten en wetenschappen, 
door 8. A. BvDDiivcR. — Herinneringen uit LiUu-^ 
door G. BaTSiaiiio (NB. de 3» aflbveriog is de laatste 
die tot heden .t«r verteuding iü ouivangen). 

111. Tijdschrift ter hevordeting vaH ChrittMijien^. 
»«• in Nrérlandê Indii, Onder medewerking van Bee- 
rea Predikanten in I^eérlafèd» Indiër uitgegeven door 
Ör. W. R. VAïi BtfSvELL , ' lo Aflev. , in gr, 8vo, (Per 
iearganl; Tan 4 Afleveringen) / 10.00. 

Inhoudende : ]>e Proleliên dos Ouden Yerbonds , in 
verband beschouwd met de Evangelische waarheid » 
door ?. C. TAJS »ia Maiia va» KvriBizA. — Gedachten. 
i'5 het openen der versnelde gemeenschap tosschen 
Itee'rlandê ^ IndiS en Europa , door llr. W. R, via. 
HoëriM,. — Zonde en vergeving, door denzelfde» — 
ionge dooden, een woord aan treurende ouders , door 
denzoHde. — De Kaletscbe Bijbel vertaling, een monu- 
ment van den Godsdienstigen sin onzer vaderen , door 
donielfde* — Oferiigt van den nitwendigen toestand. 
der Proteatantsche &erk in Dleérland» Jndie, 



^ J. 11 C Meijer « te Amsierdetm , is uitgegeven : 

I. Oe Knztr en de Bofnar ^ Historisefae Roman uit 
de eerste helft der 13* £euw. Naar het Hoogduitscb, 
van HiiiaaaT Bav. Het, gelithographeerde titels- en 
vignetten. Drie dealen kompleet, gr. 8vo. /9,75. 

kan Directeuren van leesgezelschappen , beveelt de 
Uitgever dit werk b^sondcr ter kizage aan , daar dit 



,y Google 



136 LETTEB-NIEÜWS. 

een der be«lc RcM«aiiti*che Werken ia , die in de laaUie 
jaren in Duitsehland het licht hebben geïien. 

II, JVa het Studentenleven, Typen. Een Tervolg 
op Klikspaan'» Studenten-Typen. In een deel kom- 
pleet , gr, 8vo. /•2,60. 

Iedere Tyr*e ia cohter ook Afzonderlijk verkriigbaar , 
al8- N«. l. l)e Proponent & ƒ0,50. W^ 2. De 
Dorpspredikant h /0,50. H«. 3. ƒ« Joctor i /■0.40. 
Ho.4. De Advocaat en de Rector a ƒ 0,öO, en N «O» 
De Ex.Student, (Jah Jahse», 5<fidan<eii/e«ei») A/p,70* 



BUITENGEWOON OOEDKOOPE ÜITGATE. 

12 DEELTJES VOOR ƒ3,60. 

/ B^ alle Boekhandelaren is gratis te Yerkrggen s 
Prospectus op een nieuw Kaandschrift , getiteld: 

DE VLINDER, 

Kent van Historische en Romantische Verhalen, 
Kog nimmer »ag in ons land eenig werk zoo goed' 

koop het lichU . . - 

By elk Boekhandelaar kan men iioh- abonneren 
▼oor een gcheelen Jaargang. 



HERDRUK 

VA» 

J, €. D E W I L D E, 

DEÜTSCH-NlEDERLaNDISCHES "^ 

TASCHENWÖRTERBÜCH, 

!•"* DEEL. 

"Waardoor deie nu aanmerkelijk verbeterde uitgave 
in 2 doelen , wederom compleet en ook apart , netje* 
inBcbondcn, per dpcl tot ƒ3,00, te bekomen is bij 
BiussÉ en van Braam , te Dordrecht en alom. 

BB- 



,y Google 



LETTER-inSüWS. 137 

BERI6T VAK INTEEKEiriITG 

AAH uu GODSDUNSTYinNDKir, 

OF Xn WIRCJXy 

«BTITUtt 

DE CHRISTELIJKE OüDSHDOM, 

OF 

BEEIBVnZHft lAH BET TZKUDBITI, Bmnmm 

TjUI hit TBGUrWOOROIM 9 IV aiDACHTUI 

AAI oi toikohst; 

SBVBTBSf 

DES CHBISTSHS UITZIGTEÜ IH DB XEüWIGniDu 

1I00B 

F. A. BOERMAW, 

Emeritas Piedikant. 

2>tl fPerJk waX hewiaan tUt dê nawd^êndê têrioogeni 

ZERSTI AFDEILIlia. 

tterinnering aan bet verledcne, 

1) ^9dachie aan dê kortheid van ons hvên» t^Jfiy 

%ijn ^vn^mdelingtn op aarde. 3) H^ij hebbom hi^r 

^eene hl^vndë ttad, 4) Dankbaar gevoel voor God» 

delijio kÜUp, O)- Anderen weggenomen , w^ ioven nog» 

6) ffeldaden Gode. 7) Redding uit krankkeden. 8) 

Smartgevoel onder rampen» 9) Doorgeetane «toesta» 

10} Vroegere dwaasheden. 11) Ik ma^ niet hU^en^ 

12) M^no onwaardigheid en Gods goedheid» 

TWEEDE AFOEILUG. ' 

JBepetniing van hel tegenwoordige. 
]) GeMogende ouderdom, 2) God hield mij inêtond. 
3) Weinig gevoel van %wakheid. 4) VervuUing vam 
Agurê bede. 5) Beeeheiden deel. 6) 'Zegen in ««• 
hrooel. 7) WeHbeetede rijkdom. 8) fergenoegdhoidm 
9) Bode lot God. 

DEIDE ATDEELIIIG. 

Gedachten aan de toekomst. 
1) Zwakheden dca oudcrdoms. 2) Naderende onf- 

6m- 



,y Google 



138 .LElTSR-friJSÜWS. 

Mnding^ Z} Sietifen^ 4) CnMtkerheid ttm éfen da^ 

deê.d90d$é 6) Géwi^i vem hel »f«rr«ft« 6> BuMi voor 

den^Chtisten, 7) Élif voüruitzigt. 8) ^ erlos^ing van 

moeite en 9e¥êrie%» 9) S^l^eUéze* nkHgheid 

DES CHRISTENS, UilZlGTElf lü DE EEUWIGHEID. 

1) Eeuwigheid, 2) Wif. weien nog weinig van den 
i^eh^ptenden eimti» 3) i^ij Mullen daar aan JesM» 
'^ijh %gn, 4) Wij VuHen Éem iien , gelijk Bij in. 
5) Onbegrijpelijk %al daar het geluk »ijn, 6) f^'ij 
snifen daar.^se igeüe/det^ wederzien. 7> Aangenaatti^ 
xai daar het verkeer met Jesuê wezen» 8) Aldaar 
%al géén n^cht 'ayil. 9) Geene droefheid xal daar 
plaate hebben» 10} Volmaakte Hfifde zal daar wonen, 
11) Ced zal alhs tv;f# én in allen, ,12) Er zullen 
^iappen Êifn iH de heertgkhêid, 18) Aun^tHHaéhu zal 
daar het gezeUchap wezen, 14) Jezun zal daar Ber^ 
der en Jjeidsman zijn» 15) Men Jtal daar in Jezutf 
heerlijkheid deelen, 16) Er zal fdets aan het geluk 
ontbreken, 17) Men zal daar God» onmiddel^ke te^ 
^enw&of^gheid geniHen, 16) ^e kooonplaatê zal al-^ 
lerheerlijkst zijn, 19) Daar zal geen dood zijn. 20) 
Bier i$ oit«e .kennie nog gebrekkig t. maar daar zal 
zij volmaakt zijn. 

Vroeger gaf de Eerw. IMer Bf»xitaAii , en oiel zonder 
teg**n ,, de navolgeï^e werkje» Mj int^iening uit ^ aU : 

WlNTERLECTCfUR ter bt^rdèring Tan K^nsi» ea 
God»vra«htw 

DE BUBEIif- 0en0 bron top Wjgiihftid« leering eti 
Bemnedigiag op amen levenswf^. 

. ^£T CnHriSTiLPIbOlI, eene Godsdienst voor miin 
Geloof, Hoop en Wandel, bcnevpm de beloften Tan 
onsen Heer omtrent de menigvuldige woningen in bet 
Huis Zijns Vaders. Geschenk Toor jonge lieden bji , 
of na het doen hunner Christelijke GeloofiheHidenis. 
V:W^ vTertrottweft dikt tbaaa ook dit Werkje, het- 
wolk met de meeste lorg door desi Sohr^ ver bearbeid 
is« met uwe InteekHUBg tal vereerd wordrn. 
. Hettelve lal iii groet d<^ worden ge<itukt , en aan 
Inteekenaren voor slechts /1,00 afgeleverd worden. 

De Inteekentng- staat- epen t»t..l5 Februar^ 1847 • 
bii den Uitgever H. Lagiawkt , te Uordref^hl^ en bij 
alle andere Boekhandelaren in het &ijk. 



,y Google 



INHOUD. 

B0£KB£SCH0UWIN6. 

/. H, 3PJUVIIVB 4 Ardiaecrfogie der mdeaag^ 

schifdenis^ T.aQ Quzen Heer Jvpa cvlusTPt» 8. 

I. DKs AKiirAie vin om HOEtjdr ^ JEjastola et«. 19* 

c. £« TAn j(QET9TB^ , De .VricDd d^F JKpitiikeD. 20. 

^. TpoE9Bp«« « Ciiristelijbo Or^Nbikiagtn dw 

doods .•••..*.*,••*•.. 21. 

De Kerkvergadering van Trente 23. 

i- R. TAK PELLECOn TAM KOATEEHOEF , Gedach- 

tenisTiering eener veertigjarige £?ajig. dienst. 25. 
6. siEEHHOFF, £erste Rede, over Gen, XXII: 1 4^. 26. 
^ r. VA9 ooROT , J.w.z. , leis met betrekking 

tot de Duitsch-Catholieke Beweging. . • • , ^^* 
T' DE FE&EAL , De verborgen heden der Inqui- 
sitie. Dl. I 29. 

V. KECKEft, V. c. Moons Nederl. |U«ÉoriéB. 

DL II en III. . • . 35. 

Vrolijke toone«len uit het levea van heimwiis. 41 . 
«. p« p. JAHES , , Bijdra^« tot de Jienuii van hbt 

mensehelijk . hart. . ..«.••.••«.••■ 42. 
1. B. VA« HEBRTEE , KtaderrBijhel enz.. . .. ^ . 44. 
J. J. swiKRs» £eavoudig onderwas over den 

weg der zaligheid. •..»•«• 4S. 

0. w. TOODEE VAH VELZEE , Uw Koningrijk kome ! 46. 
Beknopte handleiding bij het kort begrip der 

Christelgke religie 47. 

L flAZELHOFf , Almanak voor het jaar 1847. 50. 

MEKGELWERK. 

K' P. fSRBEEK , Een woord tot de Dpornsche 
Gemeente ter nagedachtenis van joirees 

CLAEISSE. . 51. 

Ofe» 



,y Google 



iraouD. 

ihtr de betrekking tnsscben Kerk en Staat en 
het Koningrijk der Jfederlanden» Herin- 
neringen , Toorgedragen in de Y^rgaderiog 
Tan den Ring yan Leerdam. • « ^ « • • • 62. 

Be armoede* •«««••«.•«•«••••• 67* 

De zegepraal van het woord Gods over allen 
tegenstand. •.•«••••••••••••• 70. 

tSevaarlgk gezdsekap. • • • • . • 73. 

Bijbel* Poó'zg. • ^ « « • • « ^ • • . . 75. 



if 



Scfaqol-Nlenws • • * • 79. 

Kjsrk-Nieuws • • • . . 81. 

Correspondentie ««HO. 

Bcrigt ; 1 16. 

Naamlijst der DD« Kandidaten. .•«'••• .117. 

Errata • * . 124. 

LeTensberigt %«« 125* 

Letter-Nieuws. .. ... é .... ^ 129. 



,y Google 



Digitized by CjOOQ IC 



,y Google 



yCfoogle 



Digitized by CjOOQ IC 



BOEKZAAL 

-OER 

GELEERDE WERELD, 
T IJD IS €H RIFT 

VOOR DE 

PROTEST AJfTSCHE KERKEIf^ 

IH HIT 

KONINGRIJK DER NEDERLANDEN. 
Toer riBRuiRij 1847. 



TE AMSTERDAM, sn 
BI ERVEN D. ONDER DB LINDEN en ZOON, 

op den SiDj^el, tussohen den Blaauwbur£;wal 
en de Bergstraat, N<*. 321, 

HDCC6X£yiX* 



De jfrps is 30" Cents. 

Digitized by CjOOQ IC 



'■■■ 1 .',: . . /,; . 
. 1 ■•.. . J 



■7 • .• :»•*, v 



. ïU 



Digiliz8db,G00gIe 



BOEKBESCHOÜWING; 



Disseriatio , qua PauH de Ckrisii morte senten^ 

Ha exponitur , quam pro gradu docto* 

rit — in theolo§ia — puhlicO'-eitamini offert 
V. G. REDDiiTGiüs , V, D, M, in fa go Don- 
kerbroek , a. d, XXVIII Junii mdcccxlv. Gro- 
ningae , apud A. L. Scholtens , Bihliopolam* 
%vo maiori. IkS pag. Const. f 1,50, 

Wij hebben nogf al bezwaar tegen dd keoa 
Tan het onderwerp dezer dissertatie. Zal èese 
dissertatie iets leveren dat op den duur belangrijk 
is, dan moet het eene monographie zijn over een 
gemakkelijk 'onderwerp , dat meer geduld dan rijp-^ 
hdd van stadie , eischt ; een onderwerp, waaraan 
h4 te zien is dat er de bibliotheek der Hooge<* 
school gedurende eenige maanden met taai geduld 
?oor gebruikt is , — dat er van die schatten , 
daar bewaard , b^ die gelegenheden een gebraik 
gemaakt wordt, waartoe de Hoogleerarèn minder 
tijdruimte hebben.* — Onderwerpen uit de hoogere 
spfaeeren der studie , zien wij niet gaarne in de 
pen van jonge lieden , eelfs sd zijn zi^ er voor 
berekend. Zij komen naderhand , bij doorgezette 
studie , zoo ligt op hnnne schreden terug. <^ Het 
geeft zoo weinig. Wat vertrouwen boezemt het 
in , over zulke onderwerpen , de vrucht van eene 
nog ZQO jonge studie te ontvangen ? 

K 3 Ea 



,y Google 



142 . tr. Gr, REDDIHfiltrsf , 

Ei^ 'ten tweede bebooren zy zooreel róogelijlË 
nieaw te zijn ; anders gaan ze , ten zij de Schrij- 
ver naderhand eencn grooten naam krijgt , in den 
vloed der schriften zoo ras verloren. -^ Zoo de- 
den de solide oude Hollanders , zoo deden de 
Hoogleeraren van de Groninger school zelve , toen 
zij promoveerden. — Nieuw is waarlijk dit on- 
derwerp niet. Het ligt althans al zeer digt aan 
den sints eenige jaren rondgeloopen en van punt 
tot punt onderzochten kring. — Dét wensehten 
wij toch zoo gaarne, in hun eigen belang, dat 
de Groningers, zoowel jongelieden, als Hoog- 
leeraren , hunne studie toch 'wat uitgestrekter en 
veelzijdiger maakten. De dogmatiek begint al fraai 
te vervelen. £n het. veld is immers nog zoo 
ruim, exegese, kritiek, kerkgeschiedenis, kerk- 
regt, liturgiek, en meer! Dan zouden ze meer 
duurzaam nut doen en niet zoo gevaar loopen 
van eene ephemère verschijning te zijn. Reeds 
nu beginnen zij overschaduwd te worden door de 
jonge Nedcrlandsche school van de jaarboeken. 
Komen .bij die school nog een paar fiksche han- 
den voor de meer uit het middelpuntige vakken , 
dan hebben zij alles in, dan ligt Groningen! 

' Hetgeen den Heer reodingiüs verschoont , is , 
dat hij sedert twee jaren op zeven uren a£stands 
van de Groninger bibliotheek woonde ; — waar- 
van dan ook de voet der bladzijden rijkelijk het 
getuigenis draagt. — Het zij voor het vervolg een 
hartelgk welgemeende , broederlijke raad , aan 

man* 



,y Google 



OISSERTATIO , STC. 143 

BMDnen', men wij broederlijke ([enegenbeid en 
letterkundige achting toedragen , voor eeoen. va« 
welken de genegenheid , die hem alle zijne tijdge* 
Dootea toedroegen, in zijde hoogere betrekking 
bij ons niet yerminderd is. De stad en de sehool 
Tan ifiRicojtA en van gahzitoort is er te goed 
?oor , om zoo ephemeer te zijn. Ze denk e aan 
den aboden roem fan hare znster' Franeker , de 
Athenae Frisiaeae ! 

Oferigens is het er ver Tan af , dat deze disser* 
talie aan den Schrijver, zoo hij in het leven ware 
gebleven , geene waardige phiats zou verschaft heb- 
ben onder het achttal reodihcii , (men zou er haast 
ia verwarren) dat de vaderlandsche Kerk met eere 
dient. Ze is met een helder hoofd geschreven , en 
draagt blijkep' van vl^tige Paulinische studie. 

1q twee deelen gesplitst, behandelt zij eerst de 
oorzaken , en ten anderen de gevolgen van chris* 
Tüs dood. De, oorzaken zijn. drieërlei: a, in den 
meosch , de zonde ; h in curistus , » liefde jegens 
de zondige mensehen /3 gehoorzaamheid jegens 
God ; c. in God , liefde jegens de zondaren. 

Het tweede deel is in tweeën verdeeld: I. ten 
opzigte van het verstand , of de leer ; If . van het 
gemoed, of de opvoeding der measchen, In het 
eerste wordt behandeld , hoe de dood van Chris- 
tus openbaart a, de zonde; 5. de liefde Gods; 
c. de ware raeoschelijke volmaaktheid ; d, de ge- 
lukzaligheid (namelijk in dit. tegenwoordige leven). 
De andere sectie past den dood van cjiaisius toe 
K 3 op, 



,y Google 



144 W. 6. R1ED1>I]IG7US^, 

op , a^ d» vereeniging der metiseheo met crkis- 
«üs , b. de yergeviog der zonden en de verlossing 
Tan de heerschappij der zonde, c. de regtvaar- 
digmaking, d. de wedergeboorte, e. de verzoe- 
ning met God , ƒ. de stichting der Kerk , d. i, 
der vereeniging van de menschen , zoowel onder» 
ling als met de hemellingen (vrij onbepaald wie; 
het schijnt dat de Schr^ver er ook de Engelen , 
in Pauir persona namelijk, onder verstaat ; zijn 
ook de Engelen leden van de Kerk ???; Leert 
TAVLvs dat?P Die theorie van Kerk is hier ver- 
schrikkelijk duister ; capiat qui potest ,) g, het 
heilig en k. het gelukzalig leven der .mensehen. 

Geregeld genoeg , ziet men. — Eene hoofdbe- 
denking die wi] hebben , is , dat ook hier we- 
derom de Eschatologie zoo geheel buiten het too- 
Heel, achter den achtergrond ligt. Van den he- 
mel slechts een fiaaiiw woord in de beide §§ over 
de vita heata , en i» die over de Kerk ; nergens 
in het geheel de betrekking van christüs dood 
op onze ' hemelsche zaligheid ! l Zelfs al meende de 
Schrijver , dat de Eschatologie , het hemellèven , 
{)uiten de grenzen der Paulinische soteriologie lag , 
dan hadde hij een degelijk caput moeten wyden 
aa^ de verklaring van een zoo aller zonderlingst 
verschijnsel. En dat de Jkpostelen er zoo kort 
en spaarzaam mede zijn , wezenlijk , dat laat zich , 
uit de oogmerken waarmede zij schreven , zeer 
goed verklaren ; maar todt zij er dan ook, als in 
het Yoorbijgaaa, van «eggen, zgn capita fidéi, 

op- j 

Digitized by LjOOQ IC 



GfÊtktiSm rM capita, wier ontwikkeling^ ua dmi 
Chrisleiijken gysiemaüevA is oYergdaten. «— Gma. 
Eschatologie I Het is toch diep ongelukkig i Dirt 
korte, moegel^ke leven , toor zoo menigeen eea 
LiZAnvs»leven , »^ een le?en, waar een piüivi 
¥an süriep: ik ellendig menschl ^ uitriep: $ftoi 
70 dTo6av€Ïy xip^pg; — dat löTen van dal 
kind, dat ddér in de wieg smoort , van dat kind f 
slechts in moeders sehoot geleeCd heUend, maar 
toch m0n kind ; dat leven , hoofdvoorwerp en dod 
Ytn de Christelijke y^fcoifs^ ? ♦— Neen ^-.znlk 
eene yvufpi^^ <— ik zou $e van mij moeten af- 
stooten , ze beantwoordde niet de eerste mijner 
Tragen , den eerslen mijner wenschen , *— ze liet 
mij vragen bij het graf der mijnen, vragen op 
iD^n sterfbed ; daar wil ik weten s — óf 't is mg 
OBTerschillig of ik iets weet; ' — < — waartoe leef 
ik? Wat is mg 't leven? Sehool voor de eeuwig- 
heid om te leeren sterven. — Dan *— zoudt ga 
m^ naar 7UT0,.oicbro of sekzca terugdringen* 
Mens ingenua Deo §rata. 



De onfeilbaarheid der jipostelen in de verkoH* 
diging van het Evangelie , betoogd dóór H, vaï 
HETKiNGEN , Predikant te Meppel. Te Utrecht , 
lij W. Hi van Heyningen , 1845. In gr, 8wo. 
ƒ2,50. 

De geleerde van HsrifürfiEif zendt hiermede 
K 4 weer 



,y Google 



ifbér tene proeve van iJiaen^Godsdimtiganleiter'- 
arbdd ter . wereld in« De rigting der weiaischap 
iü deDi tegenwoordigen tijd; — het.ge?aar, dat 
hem , ook in ons Vaderland, meer en meer .drei- 
gend 'sehijnt te worden , bij de OTerhelliog tot da 
J^itsehe yoorsteUibg ; r~ zijne innige .overtuiging 
él diep geTod4e ?er|^ling als £vangeliedijenaar ^ 
Boopten hem- tot de zamenstelling van dit.virerk, 
UKaartn- hij op eene korte , maar bondige (wijxe het 
0nfeilbaaf gezag der Apostelen in de prediking 
de^-Srangelies, tegen de vijanden van Openbaring 
en Ghnstendom tiA gaa» handhaven en b^evesti* 
gen. — Hij doet dit in drie onderscheiden hoofd- 
^ deelen-, vvaarvan het ^^rste. de vraag» beantwoordt: 
Waf 'leeréndè Schriften des N. Y. aangaand^ het 
^èzag der Apostelen? Hierbij vrordt ^ eertt ^ on- 
di^zdcht wat de Apostelen zijn , en welk gezag 
hnn behoort te worden toegekend ; — daarna , 
Vindt men eene voorstelling en ontwikkeling der 
beloften van jezus ^ aangaande do onfeilbaarheid 
der . Apostelen ; ^- verder , wordt der Apostelen 
getuigenis zelve aangaande hunne onfeilbaarheid 
ojpgegeven ; en eindelijk , worden de bedenkin- 
gen ' wederlegd , die tegen de onfeilbaarheid der 
ApQstelen , uit hunne eigene schriften , worden 
ingebragt. -— Het tweede Hoofddeel behandelt de 
vraag: Welk gezag heeft de Christelijke Kerk, 
van haren aanvang af, tot in onze dagen , aan de 
Apostelen toegekend? Bij deze behandeling houdt 
de Schrijver de tijdsverdeeling van den leeftijd 

der 



,y Google 



DE OVTEUAtABOElD DKR APOSTEUH , ENZ. 147 

4er Apostelen lot aan de Nicésehe Serkyergade* 
nng ; — Yan deze tot aan de stiehtiDg der Her* 
Tormde Kerk; — van deze tot de wijsbegeerte 
Tan KAVJ ; — Tan dezen tot op stbauss. — jHet 
derde Hoofddeel heTat de slotsom , uit dit onder- 
zoek opgemaakt; als: 1^ de onfeilbaarheid in dei 
Terkondiging des ËTangelies is bepaaldelijk den 
Apostelen eigen ; ^- 2^ die onfeilbaarheid strekt 
zich tot. kunne schriftelijke, eyenzeer alstothanne 
mondelinge ETangelieTerkondiging nit; — 3^ de 
H. S. is volstrekt noodzakelijk , genoegzaam dui- 
del^k , en gehed Tolkomen tot kennis der Chris* 
telijke Godsdienst; en 4^ aan den Bijbel, den 
Bijbel alteen , hebben wy ons te houden. — 
Waarom na en met welke bedoeling de Reeen*. 
Jent in het Tijdschrift baarheid in Zie/de , 
1846, N^. 4, in dit werk OTeral verwarring , 
heefl 'meenen te Tinden , zoo zelfs , dat hij ein- 
digt , roet te Tcrklaren , »dat de geleerde Schrij- 
sfer, met alle Tlijt, aan dit werk. besteed, de 
»godgeleei:de wetenschap . geen stap verder heeft 
»gebragt,*' — Terklaren wij, niet in Ie zjen. 
Wel moeten w0 toestemmen de confasie en Ter* 
wissding Tan B0bel en Evangelie ; maar de ver*. 
warring, die door genoemden Recensent wordt 
opgegeven , bladz» 5 , kunnen wij , wèl doorle- 
zende, niet toestemmen. Het schijnt dat men 
heeft gezocht of gewild^ den man belagchelijk te 
maken , die niet (zoo als thans aan de orde Tan 
den 'dag schijnt te zijn) eene bepaalde klenr heeft 
K 5 aan- 



,y Google 



148 il. TAV HHYMIITGEV, ElTZ. 

aangenomeo, maar in zijne oen?oudigiieid en naar 
^jne innige overtuiging, den afgesleten (maar 
vrij zekeren) ouderwetsch«n weg bewandeld^s. -— 
Wij durven «ons Godsdienstig publiek de leziog; 
dezes werks gevnst en rnimschoots aanbevelen,, 
en hquden ons verzekerd, dat zij er, met «en* 
onbevooroordeelden zm , voor hunne Godsdienstige 
overtuiging altijd iets bij zullen witinen. 



ï)e Oudejaarsavond^ Ernstige lektuur voor de 
laatste dagen des jaars ,. door c, e, var koets- 
veld , Predikant te Schoonhoven. Tweede , 
herziene en vermeerderde druk. Te Schoon- 
hoven, bij S. E. van Nooten , 1845. Met een 
gegraveerd titelvignet, 290 bladz. In gr, 8uo, 
De prijs is ƒ 3,00. 

Onder de werken van welke te onzent een 
goed' debiet , dikwijls een herdruk te wachten is , 
behoort vooral die soort van Godsdienstige lek- 
fuur , welke de Heer vak koetsveld vertegen- 
woordigt , wel niet humoristische , maar vrije , 
iosse , aan den vorm der overdenkingen nade- 
rende en er soms in overgaande. Een goed tee* 
ken , zoowel wat ons publiek , als wat den Schrij- 
ver aangaat. Zulke boeken hebben blijvende waarde. 
Het zijn boeken , waar vele geslachten zich aan 
verkwikken kunnen. 

.In 



,y Google 



CE. ViH KOETSVELD, EKZ. 149 

lo dézen tweeden druk , die ' doorgaans . be* 
sehaafd en verbeterd is, zijn de opstellen in het 
eerste gedeelte, de portefeuille van een* Dorps» 
Predikant,, met drie vermeerderd. In plaats van 
de proeve van bmjming van den prediker heeft 
de Schrijyer , en hij heeft er wei - aan gedaan , 
een verhaal ingevoegd , getiteld : het Kerkhüf^ 
De bundel heeft daardoor gewonnen ; het laatste 
ftn^e is levendig geschreven , en getuigt van de 
gave van (^merking. Zie hier het begin: 

ȣr is iets in het aanzien eener huishouding, 
zoowel als in dat der huisgenooten , dat ons da«* 
ddyk het gemis eener vrouw verraadt. £ene goede^ 
nauw in huis en opregle Godsvrucht in liet hart, 
geven iets welbebagelijk», bevalli gs en welvarends 
aan alles, werpen een liefelijk daglicht, de eene 
over den uitwendigen , de andere over den in^ 
vendigen menseh., een licht, dat de scherpste hoe^ 
ken' afrondt en de donkerste schaduwen verzacht." 

»Daar in die kamer', waar de kostbare piano 
torte in tegenspraak is met de dof z^varte roestige 
^chei; waar een doodshoofd u aangrijnst, en 
daaronder bet spinrag eenige rijen boeken (vooral 
de oade kwartijnen, die den grondslag der kleine 
HbUolheek-fdtmaken) aan één vlecht, waar de 
overblijfsels van hei ontbijt op het aanrigten der 
^öffij wachten ; — daar ontbreekt eene vrouw" 

»Ëii bij dien man daar,' die in den geniakke» 
%ett huisjas en met de kagchel tusschen de bee*- 
nen, den pook schijnt ie willen gebruiken, om 

in 



,y Google 



150 CS. VAir coEtsveLD, 

ia de iaefat te leeren «cfaermen ; die den Jüif^ 
Errant juist heeft weggeworpen , om Pickwtcknog 
eens in te zien ; die de sehoone , lange , zwarte 
haarlokken achteloos ter zijde werpt , en op bei 
dertigjarig voorhoofd reeds plooijen laat zien , zon* 
der nergens op de magere wangen bleekheid , 
zonder gebrek; wiens spottende mond en fijne 
gelaatstrekken lagchen om den grooten humorist, 
wiens werk hij leest , maar lagchen zonder vreugd 
de; wiens donker oog, waarin het TUur nu eett$ 
plotseling opflikkert en dan weder geheel uitge- 
doofd schijnt y te gelijk levenslust en levenszat* 
heid uitdrukt; bij dien man ontbreekt de Gods'^ 
vrucht.'* 

Indien wij verzekerd waren , dat de lezer niet 
zeggen zal , dat een Recensent altijd wat te vit- 
ten heeft , zouden wij wel willen vragen : Hoe 
komt het toch dat er altijd iets sombers over de 
schriften van VAir koetsveld ligt. Het is hier even 
als in de Pastor tj van MasUanê; gebeurt er daü 
nooit eens iets jolige en kistigs in eene dorps* 
pastorij? Schijnt er nooit eens eene straal van 
blijgeestigheid en levenslust? i— -— Ligt het in 
het karakter of in de omstandigheden van vav 
KOETSVELD ? *-- lu höt Christendom zeker niet ; 
(Pkilipp. IV: 4). Wij wiklen dat zoo gaarne 
oók eens anders. Hebben wij nog hoop op eenea 
Christelijk en hildebrand?? Moeten wij 'de hoop 
opgeven ? — Of zal een ander moeten beproeven 
cm het op te vatten? — O met zulk een boek 

zou 



,y Google 



I OE OUDIJIARSATOVD. 151 

«m zód f eel nat te doen zija ! Wg zonden er zoo 
Ted TOOT willen geven, om het eens te lezen en 
fe zien , hoe het Christendom de levenslost en de 
blijgeestigheid heiligen kan , zonder ze iets te doen 
verliezen. Wat zouden er duizenden znlk een 
boek aangrijpen ; wat zoa de SchriJTer van dni'» 
xenden den dank inoogsten , en -^ de Tmchten \ 
Mens ingenua Beo grala. 



Preien , nUgegeven om Evangeliich lickt ie ver' 
spreiden en Chri9ieli)k leven aan ie kweeien^ 
vooral onder de mindere standen des volksl 
Jf<*. 4, 5 en 6. Te Koe? orden , hij ï^. H; 
van der Scheer , 1846. De prijs is ƒ0,10. 
Buiten inteekening / 0^20. 

Volgens onze belofte nemen wij spoo^ de 
BOg overige bij ons ontvangene nommers van deae 
preken ter verspreiding van Evangelisch licht in 
behandeling. Wij vinden dan als N^. 4 eene 
leerrede van den Wel £erw. Heer vah has^eu , 
Predikant te Sneek , handelende over de noodza-^ 
kel^kheid van onze verbindtenis met izzus chri^- 
Tvs , den Zoon des menseben , als nabetrachting 
%sn het H. Avondmaal. De tekst is ontleend nit 
bet Evangelie van joeasaes , het Vl" Hoofdstuk , 
het 53* en 54" vers: » Voorwaar , voorwaar zeg 
ik ulieden , tenzij, dat gij het vleeseh van den Zoon 
des xnenschen eet en Z^a bloed drinkt , zoo hebt 



,y Google 



152 FABKfiif , tm» 

gij geen kteo in il selTen. Die mijn vleescfa oei 
en inija bloed drinkt, die he/eft h^^ eeuwige le?6ii 
eh ik zal hem op^ekk^a ten uiterste dage/* £erst 
overweegt de Schrijrer wat de Heiland bedoelt, 
wanneer Hij bier spreekt Tan bet eten van hot 
Tléescb van den Zoon de& menseben , en hetdria*^ 
ken van Zijn blo«d ; vervolgens doet bjj erken? 
nen , boe waar ea ontwijfelbaar bet is , dat wij 
anders geen leven in ons zelven bebben ; ten derde 
toont bij aan, dat het eeuwige leven ons langs 
dien weg zeker zal ten deel vallen ; eindelijk wijst 
hij op bet gewigt en de kracht der belofte, door 
den Heer aan Zijne verklaring toegevoegd : £n ik 
sal hem opwekken ten uitersten dage. 

De gebeele Leerrede vervult zeker de waardig- 
ste plaats onder degenen , welke reeds ter ver- 
spreiding van Evangelisch licht zijn verschenen; 
de Toordragt is duidelijk, de at^i is keurig, en 
alle» is zooveel mogelijk tpt een praktisch gebruik 
aangewend ; terw^l aiejk myader een uitmuntend 
gebruik van den tekst gemaakt is , welks verkla-* 
ring , op zich zelf lang niet gemakkelijk , ons 
vooral zeer beeft voldaan. 

De vijfde Leerrede is van dea £erw, • Heer 
CrOVDscnAAL , Predikant te Sckeemda^ en behan- 
delt bet Koningrijk der Hemelen , als gel(jk aan een 
zuurdeesem , naar aanleiding van MaUh, XIH: 33 , 
dus luidende: iȣene andere gelijkenis sprak Hig 
(jEZVs) tot hen, zeggende: bet Koningrijk, der 
Hemelen is gelijk aan. eeu zuurdeesein , hetwelk 

eene 



,y Google 



FKBUSr, Eitz:. 153 

eene Yroaw aam en verborg in dti« maten meel, 
tot dat het geheel doorzuurd was.*' £erst w^st 
de Schrijfer op de bestemmiflg Tan het zuurdee* 
sem als ook van bet ChrisieAdom , om op de dee- 
K;n en het geheel t^d eene massa ie werken , die 
bekoefte en vatbaarheid heeft om veranderd te wor- 
den; daarna, werpt h§ eenen blik op de wijze, 
waacop het zuucdeesem op het deeg , hei Chris- 
tendom op den mensch en de moischheid «erkl^ 
ttn. derde shxX hy de verandering gade, die dooc 
de werking ..van het znnrdeesem in hei deeg,i.vaa 
kei Christendom in den.menseh en in de mensch*. 
heid te weeg ^ebragt wordt ; terwijl deze preek 
met een kort. woord van toepassing wordt besloten* 

Deze geheele Leerrede^ heeft ons ap nieuw mi^, 
montend Toldaan^ van den tekstis ' een goed ge- 
bruik genüakiy de zaken zijn duidelijk voorgesteld 
en goed ontwikl^eld , taal en stijl laten niets to 
vensehen over, zoodat deze preek, met nut en 
stiekting zal kunnen worden gelezen. 

Be zesde Leerrede is van den Wel £erw. Heer 
Tix scHAMK, Predikant te Dwingeloo ; z^ hait«r 
delt over Gen. iy.:15, dus luidende: »Ooeh d6 
Heer zelfde ÜDi .hem (&4Ï9J: daarom al wie icam. 
doodslaat » eal . zevenvoudig gewroken worden ! £n 
de Heer stelde èen teeken aan: kaïn , 'opdat hem^ 
ud en Terslocg al wie hem vond.*' Be Schreven 
beschouwt f YoJgens dezêni tekst , kaïs als door God 
Wregtgesidki * of^ atelt 6odf voor In ailes .wat H9 
toor dan zeoidaar is ; verders vinden wrj in deci 

preek 



,y Google 



154 ' pREKEff, carzj 

•preek geèae- vetdeelïng. Na een kort vmord van 
inleiding » waarin 'de misdaad van kaïit bekaadekl 
wordt , maar vi^aapdoor de eigen tlijke tekst in hei 
geheel niet ««vordt uitgelegdr, b» y. erw«rdt; met 
geen woord van het ieeken, hetwelk God aan 
KAÏir stelde, opdat niemaad hem zoade'deiodeii y 
gesproken , gaat de Sohr^ver tot ;i^n eigenUjk 
ontwerp over en bepeiiist wat God voor den zon^ 
daar is; God is liefde. Hij is onverbiddelijk om- 
trent de zonde \ maar Hij behandel! tevens disn 
zondaar verschoonend en toI ontferming, wa&i 
Hij stelde kaïiv een teeken , opdat niemand héni 
zoude verslaan. Dit laagte wordt op ons toege^ 
past; wij hebbea ook een teeken^ namelijk io^ 
onzen Heere jezvs cuRrsiüs. 

Zietdaar de punteai , die de rfSchrijirer ontwik^: 
kelt; zoo wij ons niet bedriegen, laai.deze Leec* 
rede, uit een hooodletiseh , oogpunt beschouwd ,« 
ttog al wat te wenschen over. .Wij hcbbea^ia^ 
dezelve niet die duidelijkheid aangetk*offen!, dift 
wij in de vroegere Leerredenen , tot verspreiding 
van Uvaageliseh licht, zoozeer moestmi.pdj zon; 
de stijl is : gezwollen ,en . duidelijk bl§kt. ons het> 
doel van den Schrijver om 4e schilderen^ raoA 
vergelijke b. ▼. bladz. 94 en 95 ; deiaalJs.iDt*} 
gelijks niet van. aile onzuiverheid cTrij. te .j^gteQ^^i 
herhaalde malen wordt, de derde naamval wan d$a 
tegeawoordigen tijd in het «okelvond met eese. «? 
^speld, in pkats val met eene t^ enz.; wes* 
haire wij deze Leerede, niettegensiaiiiide heigoede 

dat 



,y Google 



pjKÈKa^ m. 155 

dat ook daarin ver? al is , niet loo gnnstig kiw- 
nen aasbetelen , als dit met de meeste anderen het 
geral geweest is. Met Teriaogen zien wij de toI- 
gende noinmers van dexe preken tot ^enpreiding 
van ETangelisch licht tegemoet en na de onW 
vangst xnlien wij desel?e spoedig aankondigen. 

H. H. 



jdpologie van Jen Bijhei; of: ffoe zal ik den 
Bijhei beschouwen? Een woord voor denkende 
vrienden der Godsdienst. Te Amsterdam , b^ 
G. Portie]je, 1845. Ik2 bladz. In gr. 8tfo. 
Be prijs is / 1 ,40. 

net werkje, 'dat wij bij deze aankondigen « 
heeft den Z^iiserschen Hoogleeraar schheixuv tot 
aatcur, «^eo is oorspronkelijk eene voorlezing , in 
de rergaderiog der geestelijken in het kanton 
S» GsJlen^ die aldaar om de drie jaren plaats 
hee& Met groot genoegen aangehoord, werd 
het eerst ak redevoering , in weinige exemplaren 
opgelegd, later, in ui^ebreideren vorm aan het 
groeier pnbliek medegedeeld. 

Vooreerst doorloopt het , na eene algemeene in- 
Iffldnig , den geheelen «Bijbel , geeft het standpunt 
ran elk boek aan , wijst er het ware, schoone en 
goede in aan , — daarna van bladz. 105 geeft het 
een overzigt over het geheel , — over het eigen* 
aardig karakter en de type der beschrevene Gods* 

BOEK. FïB, 1847, L open- 



,y Google 



15j5 apolooii; ¥an /0£n aijbel. 

daorloopfta4 > zonder eQ9%e aanidjmg ▼» iifdei»'^ 
Ung, gescbrevea 14; ; dat l«e»t aiet aangenaam. 

Bet is de vracht van geaonde BijMstadie; 
Bijbellezing , en tevens geene letterkneciitenj , 
maar vat de besebreven openbajring in haren hoQ«- 
geren zin op. Op vele plaatsen lazen wij hei met 
uitstekend genoegen. 

Jtens iifgenna iho grata. 



Zelfverdediging van tien* diep ^rgui$den Pro» 
tesiant , of v0^^i Brieven mn m. X£IIP$ , Jr. 
€Mii de Meeren A, J. borr^t , Gouverneur van 
Noord- Braband ; h. c. dk jongh , Burgemees- 
ter van Hedikhnizen ; a. hT v anki , Roomsch 
Pastoor te Hedikhnizen ; den Redacteur van den 
Noord-Brabander , en den Redacteur^ van de 
Catholijke Nederlandsche Stemmen ; benevens een 
aanhangsel , bevattende eene getrouwe Jiopy van 
de in des Schrtfvers werkje , getiteld:- Redenen 
van mijnen overgang uit de Roomseie tot de 
B^rvorvide Christelijke Kerk^ vermelden niet 
vermelde getuigschriften van goed gedrag. Te 
irnhem, hij 5. G. Stenfert Krocse, 1S45. 
Daprijs üfO,1(k 

Ue la^ge titel ontslaat ons van inhoi^dsr^p^^* 
P^ zaak van i^eups is al weder, eene byf^i^ to^ 
de l^^nnis van den onchri^teljjlüen geo$t. vfia m- 



Digitized by CjOOQ IC 



2£IFrfiA0IorGIllO KXC. 157 

▼«r^rugzaamlmd der R. C. Kerk. Ten bloed« 
Terrolgt zg («q z^ ie niet meer verbrandea kaa) 
d^eaea , die baren seboot yerlateii. En wg « wal 
doen w^ dea dwaaen , die eich belezen laat om 
ait 0D9 licM tot Mare duisternis over te gaan en 
▼an Ti^nian sl^af te worden ? W§ behandelen héln 

als eenen medechristen. En — wij doen 

er wel en Christelijk aan. Doe wel en zie niet 
öm^ Efót zal niet onvergolden bljjyen. 

Mens ifigenua Deo grata, 

1 

Be mensch in de %fereld. Tafereelen utt het 

Huioelijksleven , ter bevordering van waar hui-' 

^ selijk gelui , door t. tas spall. Te Schoon- 

. Wen, hij S. E. vanlVooten , 1845. Ingr.Süo. 

3e prijs i> ƒ2,75. 

iliet onder de rubriek van Roman inlifne be- 
hoort wel het schrijyen van den Heer tah spali; 
en toch moet het op velen van- het Nederlaodsefa 
pobliek eenen niet onaangenamen indruk maken ; 
want er verschijnt nog al wat van dezelfde werk- 
zame hand, hetwelk dan toch ook zijne lezers 
moet vinden, Irant de Uilgevers honden «spoedig 
op, wanneer zij er hunne rekening niet bij f in- 
den. Ifa hebben dan ook het huiselijk leven en de 
tafereelen naar het leven daaruit ontleend, iets 
h§zofider' aanti*ekkeli}ks in ons oog , en eene waarde 
boven het inirigoante , piquante en ^eRn^nrie 
L 2 , der 

Digitized by LjOOQ IC 



158 Té VAH SFAU, EHZ. 

der gewone romans , welke ziek beier kat geroe^ 
len dan beschrijven. Referent nioet rondborstig 
Terklaren , Toor zich zelven het voorliggend werk 
tan den iJTerigen Klandertsehen Kerkieeraar met 
genoegen te hebben gelezen, foorai de vier laatste 
stukjes: ^ugusta; de drie F'riendinnen ; ket 
Huwelijk van ongelijken stand ; en het gemengde 
Huwelijk. Ook het eerste verhaal: mj^ne eerste 
Standplaats , moge zijne verdiensten hebben ; er 

. schuilt , behalve hetgeen Referent wat overdreven 
en eenigzins gedwongen voorkomt (pag. 22 — 26), 
Toor de spinnen , die overal venijn uit zuigen , 
Teel in , waaruit men aanl^ding kan nemen om 
den eerwaardigen leeraarstand , die echter zoo 
jammerlijk bezoldigd wordt, in een nog hatelijker 
en belagchelijker daglicht te stellen. Het ware 
beter, dacht ons, te dragen en te zwijgen. «^ 

« Het geheel verdient veel .aanprijzing , en loone den 
Schrijver en Uitgever naar wensch ! 

1, 
*H . . 

Godsdienstige Traktaatjes voor het volk ^ ender 
de zinspreuk s »Ziet , een zaaijer ging uit om 
te zaaijen;'* door eenige Godsdienstvrienden. 
N<».,1— 4. T<? Groningen, ^j; M. Gaasbeek, 
1846. Jn Vlvo. De prijs is 5 Cents. 25 
exemplaren f 1 ,00. 

Wie zou de bedoeling en het pogen der Gods- 
dienstvrienden niet toejuichen ,. waar zij op zulk 

eene 



,y Google 



«ODSDinSTiei TAAJKTAATJIS. 159 

ctte gepaste *als behadfélijke wg<e de hand leenea 
aan zoo vele nuttige inrigtingen en instellingen in 
ons Yaderiand , om den lageren standen eene ge* 
schikte en aangename lektuar te leveren? Het 
Hederlandsch Godsdienstig Traktaatgenootschap stelt 
zich een bepaald doel voor , en traeht dit op z^n 
eigen weg te bereiken ; de Maatschappij M Ifui 
ffan 'tj^emeen wijkt na en dan wel eens van 
kare oorspronkelijke bestemming af; de Maat- 
schappij tot %edeiifke vtrhetering van Geèange» 
ntn\ werkt en schrijft Yoor eene bepaalde soort 
Tan menschen , gelijk ook de Jttatigheids' en 
Jfiekafings^Genootsckappen ; — de Godsdienst- 
Trienoen, onder de bovengenoemde zinspreuk, heb- 
ben de maatschappij in haar geheel op het oog, 
gé^k de stand , voor welken zij arbeiden , niet 
slechts een wezenlijk deel der groote maatschappij 
oitmaakt, maar inderdaad eene maatschappij op 
ach zelve vormt; enschijnenzich — zeerieï'egt — 
aan geen bepaalden vorm te hebhen gebonden. 
Beferent heeft de vier voor hem liggende stukjes 
met veel voldoening gelezen , en meent » di^ der* 
zdfer inhoud tot het voorgestelde doel alleszins 
zal kannen leiden. Och ! mogt het in waarheid 
een zaad z^n of worden , dat eénen welbereiden 
akker vinde , en welig oj^a ! 



ricr^ 



,y Google 



160 R. C. GITTIRMIRN , 



Vierteljahr schrift fur refigiose und KirchUche 
Interessen^ zunachtst fur die heiden Evan^ 
gelischen Kirchen Ostfrieslands, Eerausge- 
gehen Dr. r. c. gitterhank , Pastor zu Eg- 
gelinge. Erstes 'tieft. 'Emtlen 1846. Druck 
und Verlag van h. woortman. In kl. Svo, 
Op bestelling te bekomen hij P. van Zvreeden , 
te Gropingen» 

' Reeds in de inaand Junij des verleden jaars 
gaven wij in ons Tijdschrift eene aankondigende 
beoordeeling Tan eene Christliche Monatschrift 
fur religiose und kirchliche Interessen zunachtst 
fur die beiden Evangelischen Kirchen Ostfries-- 
lands, Erstes^ Heft. Emden 1845, onder de 
redactie van denzelfden Kerkleeraar. Sedert, ver- 
namen V7^ daar niets meer vaii; hetwelk ons de 
Traag bevestigend scheen te moeten doen beantwoor- 
den , dat het Monatschrift deor een Vt^rtel- 
jahrschrift zij vervangen. En ziet; naawweli^ks 
kregen wij dit bovenvermelde in handen*, df wij 
lazen er de uitdrukkelijke bevestiging van in het 
Yoorberigt. De Redactie heeft zich dri^ hoofd- 
rubrieken gesteld : Godsdienstige voorstellen ; ver- 
handelingen en kleinere opstellen ; kerkelijke kro- 
nijk Tan Oost- Friesland. Onder de eerste ru- 
briek Tonden wij hier eene soort Tan preek over 
JUatth, XXI : I — 9 , waaruit het thema wordt ge- 



,y Google 



) 



tUELJEUAURSüUhin U£. 161 

kozen : cb&istds , beschouwd aU Koning der kin* 
deren , en wel als ban oorspronkelijke eo aange-- 
nomen ^oning. Dit vooretel is io een geheel 
Dnitsehe vorm gegoten i en heeft ons maar in het 
geheel niet willen berallen. Beter ging het Re- 
ferent m«t helgeen bij onder de kleinere opstellen 
aantrof, onder den titel van jipkorismeny be- 
treffende eene vereeniging der nienw^Catholieke 
en EYangelische Kerk tot eene Dnilsohe nationale 
Kerk. Betgeen hij hier mede aantrof o?er de in- 
wendige inrigting der Christelijke Godshuizen, 
heeft echter eene l>1oot geschiedkundige strekking , 
en geeft üeehïs fan verre , en zonder nadere op- 
gave van eenige gronden , des opstellers gevoelen 
en oordeel aan , toen h^ met een ambtsbroeder 
van de fiefrormden eene onzer Kerken te Gro-^ 
ningen bezigtigde. Wij hadden dit onderwerp 
wel wat meer in bijzonderheden en opzettelijk 
witfen zien behandeld hebben. Ken daaropvolgend 
opstel ; Hoe lang moet eene goede preek dnren ? 
is aHezins lezenswaardig. — > Over het algemeen 
houdt Referent het er voor, dat zieh dit Oost- ' 
vnesehe Tijdschrift, bij genoegzame deelneming, 
wel laat aanbevelen. De prijs is 1 Rth. 4 Ggr. 
liadien hier Conventions-Münze wordt bedoeld) , 
is echter , Toor 4 stukjes , in vet-houding tot ons 
T§dsehrilt, hetwelk 12 nummers telt, onzes in-« 
zi«BS, wel hoog genoeg gesteld, 
i B. 

L 4 Ern^ 



Digitizedby Google 



162 ERNSTIG WOORD ^Aff FROX£STAIIT£H £12. 



jEmstig woord aan Protestanten en Protestant'^ 
> sche Zeeraars in Nederland. Ter gelegenheid 

van ■ de scheiding van Rome door de Duitsch^ 
. £atholieken. Te Amsterdam, hij Gebr. Die» 

derichs, 1845« dO bladz. Jn gr. 8vo. De 

prijs w ƒ 0,30. 

Dit vlugschrift heeft eenigeo opgang gemaakt. 
Indien de gemaakte indruk nog niet vervlogen is , 
nemen wij deze gelegenheid waar, om er ten 
ernstigste tegen te waarschuwen. 

De Schrijver ruimt aan de Duitsch-Katholijke 
Gemeente eene veel te hooge plaats in , en te- 
vens — hij begrijpt haar niet. — Hij stelt haar bijna 
gelijk met die partij onder de Prolestantsch» licht- 
Triendên , die wislicenvs aan haar hoofd heeft. 
Zóó ver gaan zij dan toch bij lang na niet. Dat 
Toorbeeld van die rigting wil hij hier in iPe- 
derland allen Protestanten aangeprezen hebben. — . 
Hoe ver hij daarin gaat , blijkt uit bladz. 10 , 
waar hij het den Duitsch-Katholijken tot eene ver- 
dienste aanrekent, dat hunne geloofsbelijdenis niets 
bevat van de opstanding en de hemelvaart van 
CHRISTUS. Hg wil dus de rigting onzer Kerk 
xoodanig gewijzigd hebben, dat de historische 
Christus niet meer tot haar levensbeginsel behoo- 
re. — De uitdrukking van : Gods openbaring in 
CHRiST^rs, die hij desniettegenstaande tot geloofd- 

\ be- 



,y Google 



EUrSTIG VronrRD AAV TAOrtSTiVTEa KBZ. 163 

beginsel wil geboaden hebben, kan derhalye in 
zijnen mond niets meer sijn dan eene nienwerwet- 
sche.y Toor ons gehoor blasphemeerende vertaling 
Tan de veronderde uitdrukking: Jkzvs ch&istvs 
vas een Leeraar van de deugd. (Waarheid valt 
natttttrlijk w^ ; immers zijne opstanding is eene 
logen !) 

Na y dengenen die dat leert , of begeert geleerd 
te hebben*, dien heelen wij, met dien Apostel, 
die sTerkondigd heeA wat hij 'gezien heeft met 
>zijne oogen , wat hij aanschouwd heeft en met 
»zqQe handen getast heeft,*' (1 Joh. 1:1—3) 
£e »de heerlijkheid heeft aanschouwd van het 
zwoord dat God was , en ?leesch geworden is ,*' 
\Jok, 1:1 en 14) met dien Apostel noemen w§ 
al dezulken : «antichristen ; we ontvangen hen 
«niet in huis, we zeggen niet tot hen: Zijt ge- 
»groet." (2 JoL 7 en 10), Ze zijn , wat zij er 
ook tegen inbrengen , ze zijn geene Christenen , 
maar zuirere Theïsten , die slechts met het Chris» 
teadom eenige punten gemeen hebben , even als 
^Ü ze hebben met het Mozaïsme , met het Qluha* 
medaaisme , met menige secte Tan het Heidensche 
HoQotheïsme. — Yaü oer hoeven vergelijkt hen 
ergens in zijne Jtcademiereis met kometen , die 
toch ook tot ons zonnestelsel hehooren ; wij tee- 
kenen protest aan tegen die vergelijking , of, ver- 
zekeren van onzen kant dat hunne loopbaan geene 
«elliptische is , maar eene parabolische , en wel van 
«iic lengte , dat , eer hunne kracht van vöorlwer- 
L~ 5 kjqor 



,y Google 



164 EaSSIIG WOOKO AIJI PKOnSTAÜITEff »z. 

kiDg o?erwoDiieii is door dts aantrek kiii<]^ der Xèn , 
ztj reeds gekmnen njn binnen de aantrekking van 
een ander wereldstelsel 1 Zoo lang zij die rigtiiig 
Tolgen , Terwijderen zï} zich vaa ch&istus in e^ne 
eeuwige yerw^ering. 

Dezelfde Sehrijver Termoedde, in zijne recen- 
sie van dit werkje , in den Gids van 1845 , N*^. 11 , 
dat de steller een Jood was. Wij hebben hetzelfde 
vermoeden , niettegenstaande al zijne aanhalingen 
vit het N. T. Bijster is zijne onkande^ van den 
geest niet alleen , maar ^ook van de instelMngeii 
onzer Hervormde Kerk (om van evtn zoa grove , 
andersoortige misslagen te zwijgen , zoo als v§' 
b. V. op de eerste bladzijde reeds lazen , dat onze 
voorraderen den tacktigjarigen êtri^d teésn rovz 
gestreden hebben 111) Is dat vermoeden gegrond , 
dan verwondert ons zijne afkeerigbóid niet, van 
d«n historischen Christus der Apostelen , de er- 
gernis, den steen des aanstoots der Joden! — 
Maar dan — raden en verzoeken wij hem, zieh 
Hiet op te houden met onze zaken , die hij toch 
niet verstaat. £r is voor hem , onder z^ne eigene 
• BaÜe, gisting genoeg om zijne pen op te scherpen. 
Wil hij den naam aannemen van den chbisti^s 
dien zijne vaderen verworpen hebben , op wien 
de profeten zijns volks gewezen hebben*, hij be« 
gtnne met zijne knieën te buigen voof Jekowa" 
Tsidkenou , den Christus , uit de vaderen , soo* 
veel het vleesch aangaat y die boven allen is, 
Gifd geprezen in der eeuwigheid; — het lam 

Gods , 



,y Google 



XftJiSXi^ WOORD AAH PftOXlSlABTUI UI. 165 

Gods^ dat door éént offerande voleiwdigd kêeft 
eiU dê offtrt deor %ijne vaderen vaêr kumma sou* 
dêu gehragt. 

DU is hel püHt^ w^ar «joeparabolezkhkrom* 
meo moet tot eeae ellips. 

Met goedkeariBg koadigen wij daarestegen aaa : 

Bekftopt en naauwkeurig verslag van de Bande^ 
izngen en Besluiten der eerste Duitsch-Kalho^ 
lieke Kerkvergadering , gehouden te Leipiig •, 
op Fasehen I84Ö. Foor^ belangstellende Hoorn* 
schen en Protestanten. Getrokken uit de oor^ 
spronkelijke authentieke stukken. Te Amster- 
daifi , h^ C. J. Borleifs , 1845. 46 hfadz. In 
gr, 8w. De pr^s is ƒ0,40. 

net is een getroow (zoo zegt dé TerTaait}!- 
ger in het Yoorberigt ; wij kunnen het niet be- 
wndèelen^ mndai wij het grootere werk niet Toor 
ons hebben ; van die getrouwheid hangt de waarde 
▼an het stakje geheel af J uittreksel uit het groo- 
tere werk , getitekl : die ersie AUgemeine Eireken» 
versamndung der Demtsch-- KiUhoHschen Kirche^ 
ahgehaken zu Leipztg, Ostern, 1845. De Uit- 
gever wilde daardoor voldoen aan het verlangen 
Van allen, die iets meer wensehen dan eene op« 
pervlakkige bekendheid met den aard en den gang 
der Daitsch-Katholieke beweging , en toch ook . 
ongaarne die bekendheid voor hoogen prijs em 
door veel lezens wensehen te bekomen. — Het is 
dus een wezenlijke dienst aan het belangstellend 

Gods- 



,y Google 



166 BEKirOPT EX ipiAUWEEU&IG VERSLAG XVZ. 

Godsdienstig publiek gedaan. Zutke eenvoudige 
ongekleurde spiegeis der waarheid behouden hare 
waarde y ook wanneer de gekleurde oogglazen, 
welke anderen onjB geven ^ die reeds lang verloren 
hebben. Het boekske is waard om gekocht te 
worden , al is er de eerste geur der nieuwEeid 
thans reeds af. Het bevat , behalve het verslag , 
drie bijlagen: 1^. Naamlijst der vertegenwoordi- 
gers van de Gemeenten. 2^. Besluiten der Kerk- 
vergadering omtrent geloofsleer 9 eerdienst en kerk- 
bestuur. 3^. Reglement der werkzaamheden, zoo 
die van den Kerkeraad , als van den Predikant ^ 
en den Penningmeester (dat klinkt wat heel koud , 
dat hadden we liever tot de geheel huishoudelijke 
zaken teruggetrokken gezien. Maar — het is 
zoo — ook in het verslag van de eerste Chris* 
iengemeente , in de Handelingen der apostelen , 
vinden wij de geldzaken reeds ; we kunnen er niet 
buiten). 

Mededeeling van onze aanteekeningen over de 
Duitsch-Katholieke zaak zelve, zal men hier wel 
niet verwachten. Het boekske is goedkoop. Zulks 
doet het grove papier en den compressen druk 
(die hier bij ons altijd veel onaangenamer er uit* 
ziet dan in Duilschland) versehooning vinden. 
Jfcns ingenua Beo grala. '' 



jRooiw 

,y Google 



EOOMSCJU HTSZIRUV» 187 



Roomichê 3fy$tmen^ beschreven door eenen oog* 
getuige y L. T. B.y Duittch^Kaiholiek. JSeMr 
het Moogduiteck y door «. ymm h« , Jlongüum^ 
Motto t £t les Més regnent to^jour. Te 
Amsterdam, hij J. C. J. Raabé, 1845. 15 
hkd%. In gr. Stro. J)e pr^s is /0, 12. 

/donder Tergelijkiiig met het yoorgaande j ver- 
geaoege ook dit blaadje zich met eenvoudige aan- 
kondigiog. Het zijo stes bedragen tot de Chroni'' 
^ tcandaleuse ^an het bijgeloof onzer t||deB, 
Toor een deel aan Referent welbekend. Wij ho- 
pen dat ook deze tot de voorwerpen nullen be* 
Gooren , die Pius IX zal willen en durven aantas* 
^n* Zou h§ de Koningin der Hemelen aan dur- 
fea? De tyd zal het leeren. 

Mens ingenua Deo grata. 



Onar staüt geschreven^ of Schriftuurplaatsen 
ingaande de Godheid van den Heere jezüs 
CH&isT us , uit het Oude en Nieuwe Testament ,' 
h^eengehragt door a. capadosk , M, D. Té 
*sGravenhage, b^ P. C. Diil. 16 hiadz. In 
32wo. De prijs is f Oylb. 

Ue Godgeleerde Bijdragen hebben ?an dit 
^je reeds eene beoordeeling gegeven , bijoa zoa 

lang 



,y Google 



I6B A.. CAFABOCC, OZ. 

laog aU het boekske zeif. Wy rekenen (e kun- 
nen volstaan met vermelding. Wij zien die^ zaak , 
OBs faoo^heili^^y wel gaarne in aller harten, jnaar 
ia handen Mev^ van Y. B. MM. dan van 
]ft. BO» Hier ten minste is te veel kaf onder 
het koreii» 
'. Mens. ingtnua Deo grata. 



Sandhoek van den vroegsten bloei der Neder'^ 
landsc%e letterkunde ^ of proeven uit Neder^ 
Jandsche schriften der dertiende en veertiende 

' eeuw , met inleidingen , aanstippingen over dé 
spradkleer en den stijl van dien tijd ^ een klein 
woordenboek enz. Door Mr. b. h. iüiofs , 
Hoogleeraar te Groningen , enz. Te Gronin- 
gen , bij J. Oomkens, 1845. k2% bladz, In 
Svo, De prijs is fkfiO. 

ijQxy hebben wij dan wederom een werk voor 
ons liggen van den in onze letterkunde met regt 
beroemden Hoogieeraar lulofs, maar ditmaal, 
Lezers! van eenen anderen stempel. dan die ons 
vroeger onder de oog«n kwamen. Het betreft 
een vak % dat blijkens het eigene gezegde van jre- 
meldei^ Heer^ vroeger door hem niet bijzonder 
beoefend werd « maar waarop hij^ zich in de l^tste 
jaren op het loffelijke voetspoor van anderen met 
vli^ heeft tóegdegd, namelijk onze vroegere ^let- 
terkunde. £n inderdaad is er een gedeelte <M}z«r 

let- 



,y Google 



B; 1f, tVLOFJi , .BKZ. 169 

UU^koade, dai zoïó weiaig beoefend wordt, kei 
is zooder twijfel dit, hoe hoogstèelangrijk en out* 
tjg het ook weten moge. Deswegens prijzen vl^'' 
écK Sdbrijver en hopen dai hg door dit zgn hand- 
^k niet weinig moge toebrengen om den reeds 
sedert eenigen tijd opgevektcn Insii ter ónderzoe- 
^Bg en oplieldering oneer oade letterkunde te 
Tenoeerderen. £erst vinden wij hier eene zeer 
beUngrijke inleiding o?er de NederLindsche taal in 
Itet algemeen t over de eerste Nederdnitsehe Sckrij* 
Ters en dea aard hunner geschriften , over de taal 
in die geschriften heerschende ; eindelijk spreekt 
^ Schrijver over het belangrijke der bea^ening 
Taa de oude Nederlandsche letterkunde. 

Nu gaat de Hoogleeraar er toe over , om proe- 
Teo uit de gesehriften der oude schrijvers mede te 
Men en maakt eenen aanvang met jacob vüm 
lAEELinn. Wij vinden hier uittreksels uit zijnen 
&ijm-BgbeI^, zijnen Spiegbel Historiaal , uit zijne 
Hmelyehede . der Hemelycheit en ^ uit zijne, klei» 
«ere gedichten. 

Hierop volgt de beroemde helis stou, en de 
Sdir^er levert obks pi^)even uit zijnen B^m* 
Kroo^k , waacna de Hoogleoraar Attr eenige niet 
UK> algemeen bekende Schrijvers handelt, akovec-^ 

'ia VAN KEEUa of VAU LESDWfV, OVer iOOEWIJif; 
▼IB VCLTHIM , JkM^D% CUAC of DBKJEBRS , 60 maakt 

oos dooF eenige nittreki^k met hunne werken 
nader bekend, gdijk hij ziilk^ in^g^lijks d<>et m«t 



,y Google 



170 fi« fi« tVLOfS^ 

eene Terzamding tan Oad-I'rederlandscb^ zoage-» 
naamde Aesopische fabelen, onder den naïim Tan 
Esopes. Hierop behandelt hij door proeven , Mid- 
dei-Nederlandsche Ridder*6edichten , of licTer 
Rijm- Romans , waarop het dierengedtcht van den 
algemeen bekenden reihaert dc vos volgt ; be-> 
nevens het Sinte Gheertradenminne van wii:* 
£KU TAK HILDE6AE&SBER0 , uit welks werk dc 
acht en veertig eerste regels wórden medegedeeld. 
Vervolgens vinden wij hier proeven nit deze4.of 
gene kleinere gedichten , i Romantische verhalen , 
Legenden , Drama*s , enz. ; terwijl het eerste ge- 
deelte van dit handboek wordt besloten met de 
mededeeling yan een paar proeven nit Oud-Nedep- 
landsche Prosa*Schriften , zoo als nit het leven 
Tan JEZUS en uit den Delfschen Bijbel, gedrukt 
in 1477, enz, 

Na de proeven, welke das de fioogleeraar uit 
zoo vele Oud-Nederlandsche schrijvers geleverd 
heeft, vangt een nieuw gedeelte van zijn werk 
aan , waarvan wij insgelijks een kort verslag zul- 
len geven. Vooreerst vinden wij de zoogenaamde 
taalkundige aanstippingen , welke zonder twijfel 
de belangrijkheid Tan dit werk niet weinig ver- 
hoogen, aangezien in dezelve aan de beoefenaars 
onzer oude letterkunde ze^r nuttige wenken en 
leeringen gegeven worden ; hierop volgt de Glos* 
sarium, of verklaring van meer of minmoeijelljke 
woorden in de aangehjialde stukken , terwijl dit 

werk 



,y Google 



flAfiJ>BO£K KHZ. 171 

verk be$k4eii wordt mtt èeoige feFbe&erilhgcii att 
ioeroeg^ds, en een . nasehrift orer maulabt's 
Boec Tan den Houke. 

Uit de korte opgrrt Tan den inhood van dit 
werk kan men dos over detsel& belangrijkheid 
oordeelen. Wat nu de aanmerkingen aangaat, 
die men op dit handboek zonde kunnen maken; 
v^ zvUen ons tot het navolgende bepalen : het- 
zdTe.had volgens ons gevoelen vollediger kunnen 
zijii) inzonderheid het Glossarium, waarin wij 
Tersckeidene woorden , die ophddering verdien- 
den, gemist hebben; dit neemt echter niet weg 
dat w^ b^ ons gevoelen , vroeger geuit , blijven , 
dat dit handboek, eene belangrijke bedrage is tot 
de, kennis en de beoefeoing onzer oude letter- 
kimde, waarom w§ hetzelve zeer aan de be- 
oefenaars onzer letterkunde in Nederland tot hun 
%èsinSL aanprezen , en den Heer lulofs onzen 
daök z^en voor den arbeid , dien hij besteed 
heeft aan een gesehrift, dat zonder twijfel kan 
gez^ worden onze Nederduitsehe lett^kunde tot 
sieraad te 'Zullen verstrekken. ' « 

Gmengde Taalkundige Bedragen en Bedenking 
^ , door A. c. ouDiMANS. Te Leiden , hij 
C. C. van der Hoek , 1845. In gr. ^%vo. Dé 
prijs is ƒ0,70, ' 

Dat onze Hollandsche taal e«ne schoone , rijke 
B0£Kz.FSfi.l847. SI taal 



,y Google 



172' A. C. OUDtHAKS , 

taal 2ij , me zal het betwijfelen , die haar eeni- 
germate kent P Maar ook dat tij vaak jaranieriijk 
misbruikt , en in stede yan aaar vaste regeleii en 
beginselen, te worden gesproken en geschreyen , 
bloot naar gehoor en willekeur wordt gebruikt , en 
alzoo misvormd en T^rminkt , wie zal het dnrreii 
te loochenen P £n wanneer dan nu de Taalleeraars ^ 
wier bepaald vak het is , geene taste regelen we* 
ten te geven , waarop men zioh voor dk geval. — «. 
althans nagenoeg — kan beroepen , moet waarlijk 
het onderwijs vrel alles behalve uitlokkend" worden » 
ab de leerling , die eene taal leert-, op de vraag 
naar het hoe en waarom , van zijn* onderwijaer 
ten antwoord moet ontvangen : 2>ik weet het niét ; 
maar deze of die Taalleèraar schrift het zoo , en 
dien moeten wij volgen/' Van ganseher harte 
juichen wij daarom het doel en pogen van den 
Schrijver toe , als hij , eerst , over de spelling van 
eenige zamengeslelde zel&tandige naamwoorden het 
een en ander in het midden brengt; waarbij hij 
de weinige consequentie der fieeren sibobrbebs: 
énéwEiLASo met den vinger aanwijst , en ten slotte 
zijne eigene denkbeelden omtrent dit moeijelijk 
punt opgeeft , in deze . regelen zamengetrokken : 
1^. Als het eerste zelfstandig naamwoord in een* 
enkelvoudigen zin genomen wordt , zoo geve men 
aan hetzelve volstrekt geene meervoudige buiging ; 
maar behoeft dit woord eene overgangsletter, zoo 
gebruike men daartoe de toonlooze e, met of 
zonder verdubbeling der slmtielter; — 8<;. in- 



,y Google 



GKaEHODl mUUfOlM BlJOtlftKH UTX. 173 

£en in Jietzdfd« geval > bet tweede woord met een 
klinker JtMsgmt, zoodat de iiitepraak door eeJB# 
tweede OTergang^Ieiter aacbter of ?Ioeyender wordt , 
make men daarenboven gebruik van de letter s, 
zoQ aU in galgen aa» ; — 3^. slnit het eente 
selbtandig naamwoord een' ipeervondigea fin in, 
dan blijft de bovenstaande r^gel in voUe kracht, 
ofKkoon het ieder 'vrijstaai, om ook het eerste 
woord in het meervoad te plaalsen , altijd echter 
de welluidendheid daarbij in acht nemende. — 
Yerder handelt de Schrijver over het gebruik van 
ket deelteeken (:) ; een punt, in de taalkundige 
werken der Heeren wsiuuin .en sixgxkbuk. niet 
behandeld, en in des eerstgenoemden Woorden- 
boek niet dan naar luim of willekeur opgegeven. — 
Baaürna gewaagt hij van de spelling van aa in 
woorden , die verkleind worden voorgesteld. Wij» 
ders behandelt hij de spelling van heir ^ meir^ 
oir f kair en air , waarbij eene aanwijzing uit de 
werken zelve van de Hoogleer aren vab der palk 
en Vil KivpES , dat deze twee beroemde Schrij- 
vers zich als Hollaodsche taalgeleerden , door zui- 
verkeid van taal en spelling , in hunne schriften 
niet zoodanig hebben onderscheiden , dat zij als man- 
nen van gezag souden kannen worden aangehaald , 
aan wie men een' besltssenden. invloed op onse 
spelEog zou mogen toej^ennen. Voorts geeft h$ 
eene en. andere opmerking omtrent het gebruik 
van elkander. Daarna behandelt hij eenige onzy* 
dige werkwoordea ; eA geeft tenslotte eenige nieuwe 
M 2 • af- 



,y Google 



174 A. C. OÜ0EM.45S, EKZ 

afleidiagea , getrokken uit hoefer'^ IHsL de fa 
ükmte, — Wij zijn den yverigen , bekwamen en 
onderzoeklievenden oifDEmBis waarlijk dank ver- 
schuldigd Toor zijne bijdragen en bedenkingen , op 
znik een vasten en toch bescheidenen toon mede- 
gedeeld ; en hopen , in het belang van onze meer 
en meer verbasterende schoone moedertaal , dat zij 
niet de laatste zullen zijn , en vooral niet ongele- 
zen of onbehartigd worden ter zijde gelegd. 



Proeve van eene algemeen bevattelijke beantwoor- 
ding der vraag : Wat is de reden , dat wij , 
op het eerste aanschouwen van sommige men- 
SC hen , een zeker gevoel , of van behagen , of 
van mishagen omtrent ken ^ bij ons waarne- 
men? Eene bijdrage tot mensch- en zielkundig 
onderzoek^ door j. b. christeheijcr. Tweede, 
vermeerderde , met aanteekeningen voorziene 
druk. Te Schoonhoven, bij S. E. van Noo- 
ten, 1845. ^Ibladz. In kL Soo. De prijs 
'is f 0,90. , 

Irij willen van dit, wel niet diepgaande, 
niet kernachtige , en zich door nieuwheid en 
frischheid van gedachten ^ evenmin als door die 
levendigheid van stijl en voorstelling , die de Schrij- 
ver van: de Neef van Guadeloupe ^ jaren ge- 
leden, getoond l^eeft te bezitten , onderschei- 

deü- 



,y Google 



J. B. CtIRXSTEJIEIiER, VHZ. 175 

(ienck werkje^ toch gtiarne 'den tweeden drak 
helpen aanprijzen , omdat het zeer nuttig , bevat- 
ielijk en daidelijk is. Wij z^n het met hem eens^ 
dat dat gevoel niets geheimzinnigs is , maar nit d» 
eenvoudigste redenen moet verklaard worden. En 
zijne goede raadgevingen , aan het eind , om voor-* 
zigtig te wezen met dien eersten indruk , zich er 
ooeh vóór , noch tegen , door te laten innemen , 
naar den raad van het gezond verstand te vol- 
gen , dat ons voor menige beschaming en teleur- 
stelling zal bewaren, is voor allen nuttig, voor 
Telen misschien noodig. Gezond verstand is in 
den omgang met menschen beter leidsvrouw dan 
pbysiognomie. 

Mens ingenua Deo graia. 



Meester Paul^ fFaarheid en Ferheelding ^ door 
den Schrijver van het : Iets over Oom thovas. 
Te Groningen, hij J. Oomkens , 1844. Jn 
gr. %vo* De prijs t* ƒ1,40. 

Zieer laat kwam ons dit kleine stukje ter hand. 
Wg kennen den Schrijver niet , noch ook zijn 
werkje , 6p hetwelk hij zich op den titel dezes be- 
roept. Dit doet ook' niets ter zake voor hem, 
die de spreuk wil in gedachtenis houden : Amicus 
Pktto ^ amicus Socrates ^ -eed magis amiea veri- 
tttSm Hei boekje kwam Referent dan niet te laat 
ter baad om er van te melden , dat hij het met 
M 3 veel 



,y Google 



176 MEESTSR PAVL. 

▼ad genoegen he4^ gelezen; dat h$ er menlgen be^ 
sdieideni nntiigen en te dezen tijde gepasten wenk 
in heeft gevonden , die wel noodig was te worden 
gehoord of gelezen en herinnerd ;.dat bij hier en 
daar de spranken Tan echten humor heeft meenea 
te kunnen ontdekken , en het geheel gedoseht vond 
JA een behagelijk kleed, hetwelk zich zeUal ligt 
aanbeveelt. B) do lezing dacht hij wel eens aan 
de drie Podagristen, die door Dreni/U reizen. 
Wie het boekje ter hand neemt ^ legt het zeker 
iit«t onvoldaan ter zijdei 

iU 



D# Flaamsche landbouw volgens vaü aelbroeck 

en VAV IICHTERVEIOE , doOf C« A. BERGSHA, 

Hoogleeraar in de Lanihuishoudkünde te Utrecht, 
Te Utrecht, bij J. G. van Terveen en Zoon, 
1845. M^ eene plaat. 121 blad*. In gr. 8vo. 
De prij9 it J 1,70, 

JHet is ons aangenaam, door ons Tijdschrift, 
dat in da handen van vele landlieden komt, hen 
dit voor hen aoo nuttige en gesehikte boek 
aai| te be?ekn.. Hat levert eene voor hen zeer 
aangenaHH), leerzawie,» en belangrijke, lectuur 
op« -- W^ achten zulk eene beschrijving van den 
geheelen landbouw in een ander land voor hen 
nog nutteer dan theoretische werken. Zij heb- 
ben zelf gezond verstand genoeg om hunne férge- 

lij- 



,y Google 



C. 1. BlRttSSA, ENZ. 177 

iïjkiogeil te maken. Het ?ervalt bij hen de pkats van 
eene wetenschappelijke reis, die toch allen weten 
dal het beste, middel is tot uitbrekiing Tan tecbni- 
sehe, kandigbeden* -— Vooral is i^laanderen be- 
langr^k , omdat daar de landbouw op eenen zeer 
hoogen trap staat, en daar ook reeds de terbe- 
terde w^s van landbouw is ingevoerd» 

Referent in eeike provincie wonende , waar wei* 
nig landbouw is , had voor zich zeWen weinig gele* 
genheid tot yergeiijkiog* Alleeif merkte hij op, 
dat de landbouw te zijnent {Jfotri-Bollcmd) veel 
OTereeokamst heeft met die in de polders in Flaan- 
imn , en tevens i — dat ook déar de landbouw 
op lageren trap staat dan in de overige gedeelten 
van Fiaanderen. Juist zoo als hier. — Het is 
das niet enkel de stijfhoofdigheid en gezetheid op 
bei oude van den Westvries , die men doorgaans 
als oorzaak opgeeft. Zoude vruchtbaarheid van 
den bodem zelf er de oorzaak van zijn ; heft al te 
gemakkelijke? — Zou eene meer middelmatige 
grond, die meer arbeids en kosten vraagt, te*> 
Tens zonder ondankbaar te zijn, de voordeeKgste 
tga voor de «ontwikkeling van den landbonw? 

Referent had gaarne de grassoorten 9 op bladi. 
^B, met de wetenschappdijke benamingen aanfge» 
vezen gezien. Zoo ook op bladz. 82 de hutten^' 
, ^«t, hier onder dien naam minder bekend. 
Mens tngüfMa.Deo giata, 

M fi Het 

Digitized by LjOOQIC 



176 J« A. SCHNEITHER y KNZ. 



Het verslag der Staat s^Commissie ^ benoemd tot 
het Examineren der aankomende Studenten 
van het standpunt der Latijns(:he scholen ^tf- 
schouwd , door Mr. J. a, schiteither , Rector 
der Zatynsche scholen te Groningen. TV Gro- 
ningen, htj W. Tan Boekeren , IS^5, S2hladz. 
In gr. 8vo. De prijs is ƒ0,30. 

Op eenfi bescheiü^ne wijze legt de Heer scrnei- 
'THER hier de gronden bloot zijner bezwaren tegen 
de hooge eischen Tan de Commissie. Voor ons 
zehen zijn en blijven wij , ook na de lezing Tan 
deze bladen , meer tot de hoog«re dan de lagere 
•eischen geneigd. Maar wij zagen hier, duidelij- 
ker dan het ons te Toren was , dat alie bezwaren 
zich niet zoo gemakkelijk laten wegcijferen. De 
Gymnasiën zullen Teranderd 'moeten worden. - — 
£n — de Hoogescholen misschien- ook. Als er 
zulke flinke Studenten aankomen, gelijk de- Com- 
mijssie eischt, dan kunnen de Hoogleeraren één 
of meer jaren dierbaren tijds, die nooit weerom 
Jrómty uitwinnen. 

De tijd ^al wijsheid leeren. 

Mens ingenüa Deo grata. 



PlO€- 



Digitized by LjOOQ IC 



j. j. Lioir ,.Efiz. 179 



Proeve van een humoristtseb-satyriseh Woor» 
denèoei der ZamenUeving. £en pendant van 
aile Woordenboeken en Encyclopediën. ■ üü* 
gegeven door /. jr. 1105. Te Amsterdam, hij 
S. de Grebber , 1845. 88 bladi. In gr. %vo^ 
De prijs is / 0,90. 

SSedert üokkx zijn Ironisch-Comisch Woorden- 
boek uitgaf, is er te onzent niets ^ dergelijks in bet 
licht verscbenen. Het zijn ook van den g^est de 
gemakkelijkste vrachten, niet , noch de vrucht van 
alle geesten. — Fokkjb was de man van zijnen 
tijd, en deed er in zijn tijd genoeg lagchen.. Het 
komieke en dó bnrlesque parodie warqn ook meer 
zgn genre 9 dan 'de satyre. Deze. laatste is yecl 
moeijelijker. Niet ligt, zal men dan .ook wokxe 
met KAESSEK vergelijken.. 

LioK heeft zijn genre , zeer goed als bet sar 
iyriscbe aangegeven. Maar : humoristisch is. eene 
aanmatiging van iets » dat hem niet toekomt. De hu* 
mor is oneindig hooger en edeler. Die zoo ware 
karakteristiek van den hnmor : «een glimlach om 
»de lippen , .en een traan in het oog ,*' .past op 
z^n werk niét. £n hij vergelijke zelf de schoone 
beschrijving van den hnmor, die bjj aan Saphir 
ontleend heeft , bladz. 33 — 34. De humor leent 
zich niet tot zulk eene alphabetisch gerangschikte 
.M 5 vcr- 



,y Google 



180 f. J. uon , 

Terzamding vaQ afg^brokene geiegden en gedach* 

len. Het is : geest , vernuft , niet humor. 

Het piqaante, aardige, blijfl in zulke boeken 
altijd de hoofdzaak. Daarover is het oordeel zeer 
subjectief. £r is veel in , dat Referent niet pi- 
kant, niet geestig vindt. Daaronder rekent hij 
vooral de quasi vertalingen van basterd» woorden , 
b. V. dlt^ hoogzang; tenor ^ dnnzang! (het is 
van teneor , houden , niet van tenuu , dun ,) fa» 
goty diephovLÏ y fagottist y diephoutwerker , ^wtï , 
zachtroer. Zoo ook de lange omschrijvende ver- 
talingen , b. V. polka : knie»hak-enteenenradbraak» 
dansBvanier. Paruikenmaker : hoofdsieraadontbre» 
ktngsbedekk^dlEiiBstenaar. Op nja best kunnen 
zfé i^yres djn op het overdreven purisme in de 
taal, op het Hoofdianisme. 

Evc^nwel, er z§n menigte van vernuftige satj- 
riscbe glossen in. hG^id^ is het acoentgrave op de 
»sjtomme e. For4una,is de blinde koe, die in» 
ftstinctmatig den os naloopt. Maar , is de on»- 
>keerplaats der rede en het kreefigai^ingspnnt des 
»Io£s." Het best slaagt lion in de langere stak*- 
ken , waarvan hij er hier verscheidene geeft ; «^ 
een paar daarvan ^ namelijk Spoorw^ en Zaak» 
waarnemer , zijn lang ^genoeg om tot kleine biji- 
dragen in een genootschap te dienen. 

Wij durven den Heer: »hoofdgek-onder*d6» 
gekken-en-modepoppen-en-did-den-toon der-nienW'' 
ste-modes- aangeeft i - en-gelttkk%^is, • wanneer-hij«* 
een-verheven xbalrokidée -of-een e«goddelijke«kunst« 

op- 



,y Google 



PROSTE XV2. 181 

opfuliingsphaiilasie^fetiad-heeft." (Lioir bfodz. 39) 
wel rragen om meer^ Het z^n Truefatmi die op 
weinige boomea groeien. ^ ' 

Mens tngenua Deo graia. 



HUEiA PERCT, of het ftut der rampen\ tot de 
vorming van het mensphelijk hart. Een zede" 
l^ke Roman van hart bruntoit. üit het E%* 
gehch, In twee Deeien. Te Alkmaar, btj 
H. J, van Vloten , 1846. In gr. 8vo. De 
prtjs is f6,50. 

Vt ie kent niet deo tegeaspoed, en wk ir er^ 
4te niet ^ vooral in dezen t^d , den feilen en kneU 
lenden geesel der rampen gefvoeldeP' Wie, dië 
èertdytr heilrijke strekking en nut darft te be- 
tv^felen of iooehenesF Sleefats dat onze iMtihir 
«r met geweld tegen aandrniseht , en het kaar, 
b§ dm bovooroordeelden blik , met welken z§ Ül 
het gewone leven de ding^ pleegt te besefaoiiwen , 
alleenlijk eene zaak van droefheid scfaijAt te zijn. 
£ere en dank das den onbevoordeelden , die zijne 
pen wil gebr-aiken om sijne mede*stervelingen , nit 
een helder hoofd en welgeplaatst hart , zoodanige 
indrukken mede te deeien , als zijn waarheidszin 
en Godsdienstig gevoel hem als houdbaar en be- 
proefd hebben leeren kenuen en waarderen. Zoo 
bez^g onze Nederlandsche dichteresse iucretia viv 
kerker het nut der tegenspoeden ; en menig zwaar 

be- 



,y Google 



}d2 HART- BRirifTOK , ENZ. 

heproéfd en diep' bedrukt lijder Tond heélèndeit 
l)aisem Toor de diepst geslagene wonden in baar 
echt* Christelijke voorstellingen van den tegen- 
spoed. Ook de Engelsche Schrijfster , wier werk 
hier Toor ons ligt, heeft tot de vele goede en lof- 
felijke pogingep , welke tot hét bovenvermeldde 
oogmerk reeds zijn aangewend , eene loffelijke bij- 
drage toegevoegd. De wijze , waarop zij dit deed , 
pleit voor haar hoofd en hart , en sta dan ook — 
zelfs niet in hare eigene schatting -^ haar Roman » 
(bij lange na niet, op é^ne lijn met den f^averley 
van den grooten scoit, haar Helena Percy zal 
niet nalaten » bij al wie wèl denkt , en prijs sfelt 
pp voedsel voor verstand en hart, een weldadig 
gevoel te wekken of te versterken. De karakters 
van zekere Miss mortimer vooral, en van Mr. 
MAiiuuto komen zeer goed uit. Het werk had b^ 
4e inkleeding wel iets.' kunnen zijn ingekort. De 
Tertaler heeft zich , naar ons oordeel , zeer goed 
van zijne taak gekweten. Het geheel, zoo ia 
aanleg als uitvoering, mag wel aanbevelingwaar- 
dig beeten. 



WJl- 



,y Google 



W. r. KEÜCHEKIUS, EMZ. \S.i 

■- - r- -1 - . I ^ .i I J ., -.-.■■ r., T -r- j- 

iriLUtt F&EOERiK, Prtns van OranJe^JVassau , 
later Koning der Nederlanden , door Mr. w. r. 
K£DCBEifi0$ , Officier hij de ArrondissementS" 
Regtbunk te Sneek~. Te Sneek , hij J. F. Tan 
Druten , 1844. /// en 76 blad%. In gr. Svo.. 
Deprtjs i> ƒ0,90. 

Het is waar , wij gewagen zeer laat Tan dit 
werkje , maar hebben ook weinig waarde in hel- 
zel?e gesteld, omdat het t rij oppervlakkig ge- 
schreven is. Toor hen, die het Zeven van fFilr 
lm den Eersten , door engeererts gbrrits , ge- 
lezen hebben , zal deze schets weinig bijzonders 
opleveren^, en voor den geschiedschrijver is zij 
eene te weinig beteekenende bron. 

Xi. C* E* S« 

Bandleiding tot opwekking wm het gevoel voor 
sckoonAeid en smaak. Door c. h. dieckhakn. 
Te Groningen , hij J. Römelingh , 1845. 59 
iladz. In kt, Svo, De prijs i>/0,25. 

Een klein, doch zeer nuttig werkje, dat Re- 
ferent met genoegen gelezen heeft. Hij Termeen t 
hetzelTe te moeten aanbevelen ; maar o&choon wij 
ui den ütel zonde opmaken , dat het een oor-, 
spronkelijk HoUandsch werkje is , zoo wordt men 
echter daardoor bedrogen , want het is vertaald , . 
ea wel, naar «oze meening, uit het Hoogduitsck, 
^u, dit vermindert natuurlijk de waarde Tan dit 

hoeks- 



,y Google 



m e. H« DXWCEBiSS, Enz* 

boekske Qiet, te m«er, daar de Vertaler xich van 
zipe taak yrij wel (^kweten heeft. Het kome iu 
veler lundea ! 

Jut C« E« S» o 

JtmhoeiJ€ voor de Provi»cie Overijs^eL J^oor 
het jaar 1847. Door o. via scHaETEH. TV 
Zwolle., hij J, J. Tijl. 

Dit Jaarboekje moge , om deszelfs verschillende 
opgaven , voor de bewoners van de Provincie 
Over^ssel eenig nal kebbea ; Recensent betwijfelt 
zulks geenszins ; maar dit is ook al het goede , 
wat hij er van zeggen kan. Niets ter uitspan- 
ning, geen enkel blaadje aan Mengelwerk ioege- 
w§d; foei, hoe droog! Waarom niet bet nuttige 
itiet het aangename vereenigd? Onvoldaan en te- 
leurgesteld legt Recensent dit Jaarboekje ter zijde , 
met den wensch ..«» hierna heter i 

£• G. I. s, 

Drentscke f^olks»jihnanak , 1847. Elfde Jü^r. 
Te Koevorden , hjj D. H. van der Scheer. Be 
frije is f 1,10. 

Over 'het 4|^ah«el |^eno»ea^ levert deze £lfik 
Jmtfgmng tig^ den Drentsehen yolhs-iilmaiidc we* 
der eene niet onbelangrijke verzameling op; of* 
schoon, naar Reoessente gevoelen, er zich smn- 
mtge opstellen in bevinden, die minder ia «OBeo 
Koïke^Almanak te huis behoorea* 

Met 



,y Google 



ORXVTSCBS f 0LK9*AnAIAK TOOft ICT JAIK 1847. 185 

Met genoegen hzen wg : Dwêmg^oo «n imdir* 
h$orig9 geknehUn , (pag. 1^42)- door den £enr« 
?AB MHiicK. Dexe Terdienstelijke bijdrage is hiev 
wel op zijne plaats, en w§ honden den £erw* 
Schrjjfer aan v^n woord , ons op pag. 3% (in de 
noot) gegoTon , om , in eaBen Tolgenden jaftv* 
gaag, de Kerkelijke Geschiedenis Tan Dwmgtioo 
te lef eren. Jammer maar , dat een te groot aan* 
tal taal- en spelfoatea dit stnkje ontsieren* Ten* 
bev^ae dat 'wij niet zonder reden klagen; halen 
wij slechts de Yolgende aan : pag. 4 staat : aan dé 
kiddand^ moet zijn : aan den leiband of /etVf- 
hand; op dezelfde pag. laauwer^ woor: lauwer ^ 
paf. 6 ten prooi , Toor : ter prooi ; pag. 10 : beval 
^ dn Franêche Geestelijken, moet zijn: beval 
k^ kii Franschen Geestelijken; pag. 11 : om dê 
oagtUkkigea de vlagt ondoenlijk te maben , voor: 
on den ongelukkigen de vlogt ondoenlijk te ma- 
ioi; pag. 32 (in de noot): pro/i&ocollen , voors 
pro/oedlea; (1) pag. 36 lazen wij: verdreusckt. 
Hoe vreei&d uitgedrukt ; het moest dan nog in 
all« gevallen zijn: verdreniksckt ; op dezel{je 
pag. lezen wij : . eUendeUng ; is dit niet e(n ellen«' 
dig woord en ongelukkig door dén Eerw. Schrij- 
ver gekozen. Waarom niet liever x hwaaddoentr? 
Op fèf^i 42 stnai: bg ^den Beer Heer f waarr 

sehiJA- 

('!)• £4e omtfefilt dit woord , bet Kunêi'W^ordenb» 
tan *, 'wiuino , pag, 3Jft. , ' . , 



,y Google 



186 O&ERT&CHETOLKS-ALHAKiiK VOaR H£I JilR 18^7. 

schijnlijk eens te veel. Zoo als mj nog eeni» 
drukfout , eenige bladzijden verder , vonden (pag. 
83) : em voor ons. Het opstel over Zand- en 
F olksver huizingen^ Koloniën en Volkplantingen ^ 
van pag. 88 tot 128, is mede een zeer goed ge-, 
schreven stuk, juist geschikt in dese dagen» 
vraarin sommige , onzer landgenooten de trekvo* 
gels zoeken na te bootsen. De eerste Paasch- 
morgen^ (129-^136) is eene schoone , 4och 
zeer ernstige beschouwing der opstanding en der 
hope eens beteren, levens. Recensent las dit stukje 
met stichting, doch de uitdrukking: «Heilige 
»morgen der opstanding « wees ook mij gegroet T* 
begreep hij niet;, moest dit ook zijn: »vfees ook 
»van mij gegroet?*' (Zie pag. 135). . Maar be- 
^i^or/ dit * opstel hier wel te huis? Ten minste 
moest het , naar ons oordeel , niet de voorganger 
z§n: van een fragment Uit het Handschrift van 
een* Schilder , dat ons veel minder beviel. ; De 
Gedenkteekenen in Drenthe zijn van weinig be- 
teekenis , en het Edict des Hartogen van Gel- 
der is hier niet op zijne plaats. Het vervolg 
(tweede) op eene Proeve van , ^en fF^^orden- 
boekjen van den Drenthschen Tongval enz. , 
hebben wij met genoegen doorbladerd. Op de 
woorden fFiele? en ^tV/e zegt de Verzamelaar.: 
Zie: Welf terwijl het woordje wel in. deze 
Proeve te vergeefs gezocht wordt. Recensent zal 
echter den Lezer te regt helpen. Hij sla den vo- 
rigen Jaargang op, en zi^ aldaar, pag. 269 , o^ 



,y Google 



lIBIAHAKKEEr VOOR BET /AAK 1847. 187 

gemeld woord. Waarom heeft de Heer a. l. u 
dit vergelen aan Ie merken P 

Wij znllen daarmede eindigen , waarmee dit 
Jaarboekje begint. De Redactie zegt in het Yoor- 
berigt? De GesMedkundigé' herinneringen hooen 
den kalender kehhen mj aekterwege gelaten, ff^ij 
kunnen '/ geloof hut onderdrukken , dat hiemako 
ZE. IMKER las, In plaats daarvdn geven wij réad^ 
gevingen, en ffermaningen van enz. Den eersten 
en laatsten dezer drie volzinnen hebben wij be- 
grepen en met deze rniling vrede ; maar bij het 
lezen van den tweeden haalden wij de schonders 
pp, en o&choon wij in een* vorigen Jaargang bo* 
ven zeker stukje lazen : » Begrijpelijk voor ieder 
die vatten wil /' zoo bekennen wij oprfgtel^k den 
bedoelden volzin wel te willen y maar niet te kun" 
nen valkn. 

ïien sfetle^ betuigen wij onze tevredenheid over 
de h&de vrij ^el uitgevoerde steendrnkplaatjes, 
maar ooze ontevredenheid over den zeer verma- 
gerden toestand, waarin zich dit jaar de Drenthe 
sche Yolks- Almanak bevindt. De Tiende Jaar*- 
gan^ bevatte 270 bladzijden ; deze (de £lfde) slechts 
198* £n 4lat voor denzelfden prijs; het kan er 
waarl^k niet mede door ! . 

Echter , op hoop van Jbeterschap te dezen op- 
zi^te ^ maar vooral om. den wel lezenswaardigen 
iiihood, blijven wij dit Jaarboekje aanbevelen. 

L. c. E. s. 

goEKz.FEB.1847. N ' MEN- 

Digitizedby Google 



MENGELWERK. 



6£SPR£K OTER D£N HEIDËLBËRGSCHfiR 
CATECHISMUS, 

\ ■ 

IX DMV TKSSNOSirK&IHG ; SMT KLArXRBLMi. 



AfeérfDifkti deelde ik in toifïg« lioitittiel^ ydn 
dit Tijdschrift iets mede van de gesprekkefn , ^i^^ 
tin en èxü in eeiietir zéér beperkfed vriendenlfriiig , 
bekend onder ' den nederigen naam tan hel Kla*- 
ierbliad', waren gehouden gfeworden. Mjkbaar 
irerd hei u, dat zij zieh niet kenmerkten door 
geleerdheid , noch eenen diepen zin , maftf wel 
door eenen eentöodigen Vr^ toon ; lerwiji rtien 
er ten daideiijksie ttit opmaken k^ ; dat het ge^tn 
der daar* spreidende personen te doen is, gvêl ge* 
lijk fé hebbenr, of zieh op dén voor^roW té plaat- 
sen , nhiar Wet , om door eene onderling Triesd- 
sehapp<d9ke wisseling^ tan denkbeelden ' tot nteer* 
dèré kennis 4é geraden» Verheven boven de vrees , 
van door dezen of genen*, wier ziensw^ze vait de 
hunne veiiscbilt, te zdleti wotden verketteid, 
drukken ^ steeds fondboi^stiigf hünüe gëvode^» 
uit , zónder zich te bekom-rtierèn , hoeelmig aie^fr 
die wü opnenien , noch ook te vragen , of zt) de 
tene partij ook vleijen, en de andere onaange- 
naam 



,y Google 



BXI0£LBER6SCH£H ClTKCHIfHUS. 189 

naam zijn zonden. £r niets tegen hebbende, dat 
fcnnne zamensplr^kingen in wijdleren kring Ter- 
spreid gorden , zo6' wil ik daarvan naar mijn best 
ontbonden een gedeelte médedeelen ; welligt kan 
zulks nog eene nuttige strekking hebben. Met dat 
doei althans stel ik het' . gesprek , aan het hoofd 
dezes uitgedrukt, hier tef ned'er. 

BAA&wuk. (Zich het voorhoofd Wr^Tende). Ik 
kan II in- waarheid zeggen , dat ik vermoeid ben. 
M^n wiixEii (een kind van ongeveer acht ja* 
ren,) hééft mij dezen ganschen namiddag onaf- 
gebroken bezig gehouden. Bij moet by m§ lijn 
Yraged' léer«n. Nu is hij tot éan de SO" Zon- 
dags-afdeeling van d«n' Cafechlsmns gevorderd. 
Maar , o ! hët heeft wat in , hem die' antwoorden 
Ie doeft onthouden ; doch ik moet ook erkennen , 
zg öjn V0ftr heta wat al te uitgebreid. 

ZzfiBAJi. £i^' daarbij geheel onverstaanbaar, 
, SiiRBEfto. I>at moge zoo djn ; maar uithoofde 
van de nuttigheid, welke dat vragen leeren voor 
kinderen in zi'cBsiüit, willen i)eIaDgsteI]ende ouders 
zich , ten hunnen gevalle , nog al eéiiige moeite 
getroosten. Het ts toch, zoo als SAtpvo zéjgt, 
pligt, hen vroeg ,\ naar den eisch huns wegs, met 
de lesseji der Godsdienst bekend te maken. Dit 
doende , kan men hóbp voeden , . dat zij die in. 
gevorderden leeftijd jjuUpri. wêteu in acht te nemen..' 
ZzGBUK. Hoe Wïjs', dat de groote man er bij- 
voegt: 7>naar den eisck huns wegs.** Beteekent 
dat tóch , gelijk* hel' nfrg voorkomt : naar gelang ^ 
' ■ '■ N 2 ' . . van 



,y Google 



190 - OCSPREK OTER. DEN 

van hunnt jaren en vatbaarheid ^ dan is er ni^t 
aan te twijfelen » of salo^o zou > in onzen tijd « 
dat leeren yin de 30^^ Zondags-afdeeling voor 
een liiad van acht jaren afgekeard , en uwen 
WILLE» van dien last vrijgesproken hebben. Hy, 
noemde dat gewi« een nutteloos werk, een pijni* 
^^n van het geheugen « waarvan men zich voor 
verstand noc^ hart luttel goeds beloven kan. 

Baa&wijk. Ten aanzien van dtiQ of gene Ca-* 
techismus-les zou dit mogelijk kunnen wezen ; doch 
dat hij , ten gevalle van eenige weinige uitzonde- 
ringen, het gefieele boekje, ten gebruike der 
jeugd , ^ou willen hebbea achterwege gelaten , dat 
zou ik bezwaarljjk kunnen gelooven. 

Stirbero.. pat ben ik volkomen met u ei^ns. 
Opgesteld tejg; dienste -der schplen en Christehjke 
huisgezinnen, heeft men daarop ten al|[en tyde 
hoogen prijs gesteld. 

ZEGHAn. Wel verre van iets op de waarde van 
den Catechismus te willen afdingen, meen ik het 
daarvoor te moeten houden , dat zij , den tijd f}«r 
zamenstelling in aanmerking genomen , boven^ ve* 
Ie, ja, de meeste onder wysboekjes van latere da- 
gen, dient geschat te worden Met dit te zeg- 
gen, ben ik nogtans niet van gevoelen, dal er 
tegenwoordig geene geschiktere opstellen voor 
jonge kinderen i zoo als uw willeh, zouden voor- 
bande zijn. Neen ! er zijn vele, die geheel naar 
de kinderlijke vatbaarheid ingerigt , noet eene nret 
noemenswaardige toelichting door hun kunnen be- 

gre- 



,y Google 



BZlDElEtRGSCBE» CATZCflIk|fU5. 191 

grepen worden , en die daarenboTen dan ook nog 
alléén 2ttlke Bijbelwaarheden in üch bevatteü*, ah 
voor het jeugdig gemoed belangrij1[ zijn ^ en téi^ 
Tormïng van hbïteWe tot dengdsbetrachttng , uit 
het reine beginsel van liefde tot God en den* Za- 
ligmaker, eenen werkzamen intloed kannen oefe^^ 
nen. Aan de zoodanige ken ik den Toörrang toei 

SiARBEfte. 6tj kenrtf'naar ik bemerk , d:ln 
tock den Üatecliisóias niet onvoorwaardelijk af? 

Zeghah. Dat hebt gij tan mij wel beter Ter- 
nomen. Ik behoor niet tot dezulken, welke al^ 
lééo uit nieuvtheidszueht alles veroordeelen , ' wat 
sleehts den stempel der oudheid draagt ^ evenmin 
ab iot hen , die naar uiefs viragen , dan naar het- 
geen oud IS, en die daarin uitsluitend eene ge- 
noevzamft , aanbeveling meènc^n te vinden , zóó , 
dal zij er om die reden , onvoorwaardelijk hun 
zegel aan hechten. Beider handelwijze kan den 
ioeti der redelijkheid niet doorslaan, en verdient 
alzoo ie worden afgekeurd. Heen ! wat nij be* 
Ireft, zoo ben ikr er zelfs tóór , dat men zichdèa 
Cateckbnins eigen make ; ifaimers , zoo lang hfj 
als leerboekje in onze Nedertandsche Kerk blijft 
standhouden , en mén dien , ingevolge aangenomen 
bepaling , geregeld en op één Tolkende ; iedcren 
Zoüdag, tot het onderwerp def namiddags- leer- 
redenen bezigt : maar hier ben ik tegen , dbt men 
daarmede eenen aanvang maakt bij kinderen , Vóór 
dat faun Verstand nog dermsite ontwikkeld is , dat 
zulke Gojdgeleerde voorstellingen, die dan daar- 
in 3 en- 



,y Google 



192 GUP&JiK, aVXR OES 

tlfH\)oye^ aog dilpw|jk f oq yele m^ii^f^ bphoeyen » 
daariii kuj)neo «orden opgenopien. J)it no^m ik 
(^o4oelmatig ; tap. opvullc;! vaa het kinderlijk brein 
m^t onverstaanbare j^lanj^ect , ^aajjvan ^et getolg 
i$y dat de lust tot ernstig pi}dfr^j9^jk bij hen niet 
seideh uitgedoofd : wprdt f en zij rpe^s vroj^g eenen 
tegenzin verkf(jgen in alles , lyat slechts in e^jax" 
gerhande opziet t(^j^.de pQdsdien^ in betrekking 
staajt« Ja, hoe ifi^p ook over den C^t^ismus 
den)cen luoge, dit (tenzij ^en zic^i geheel , door 
Uinde vooriugenoineiiheid bestureA laai*,) zal zieh 
to^h wei niemand willen ojpdringen « dat <^r sedert 
esn tijdsy^rloop van 284 jaifen,, j[hij dagteefcent 
ziph iQ 1562,),eelijk in andere vakken, v^n ken- 
nis , zoo . ook in dat van BijbeLche uiltegkuiide , 
geene yporuitgaiigen zouden zijn gesmaakt gewor- 
den ; terwijl men dit aannemende , h^t er wei 
yoor hpuden zal , flat de denkb/tieide)n pvér- ge* 
)oo£5pui|tei) , piet dci^f' 9\Iq, tijden been dezalfde 
gpbleven zijn. 

$TAE3ZA^« ^90 P^^o. ik dan : topb: 9it..uw ge* 
^gde *B ffioeten Wuil^n / dat gij d^^i Ca]l(5.chi«* 
^us nog voor .verbetering yatb^ar k§urt ? 

ZcGiiAxf. GiBMfis. Al^ ,eqn J)loot qaensohelijk 
virerk zal bij tpc^ \yel niet van- leeniten en gebre- 
ken zijn vrij ; t^; pleileA, Door het tegendeel te 
ste)len f zou men j^em ^idi^rdaad tot ee4 i^^o^der- 
gewrocl^t moeten verheffeiv. Oordeel f e\f.. Ds op* 
s(e}ler ol stellers van. da^ le^rboek^e , i^elkemeer 
dan ;2| eeM^-en vóóf on:> Ie,efdun , moestea dan ; 

niet 



,y Google 



BZIDELBK^6SCBl;]r CAtECHISMUS. IdS 

uid akchU de wijsfcieid ia pacht hebh^n. beset^n ; 
maar itieer nog ; %^ moesten onfeilbaar geweest 
lijn; terv^l voor hunne nazaten, en. ook voor 
oos, ^,dat licht, hetwelk gedurende zulk eene 
aanmerkelijke tijdruimte over de C'hristenwereld 
is verspreid geworden ^ moe^t zijn verloren ge<- 
gaan, Dit la^t zich met geene .mPgelykheid den- 
ken., in in strijd met de ondervinding, en zou 
den me^helyl^en geest aUhaqs tot geringe eer 
wrslrekken. Ik ga verder ; en meen hei er voor 
ie moeten houden , dat , zoo. die waardige man- 
nen tot f nzea leeftijd, terugkeeren e^ hun werk 
bensien konden, ^^ daarin tea aanzien van vorta 
ea bepalingen, nog wel een en ander te verbete-^ 
ren zouden vinden. Dit komt mij zóó natuurlijk 
voor, dat ik mij bezwaarlijk eenig nadenkend 
mensqh 'zou kunnen yertegenwoordige;n , die uit 
<]it mijn beweren , met grond , zpu willen afleiden , 
(lat ik , ook zelfs in het allerminst , de verdien- 
sten der Catephi;smu$3chnjvers in de s^^haduw wilde 
stellen. ' ' ^ 

Baikwijk» De woLarheiiy dit toch staat vast , 
u eeawig , en alzoo onveraz^derlijk ; daarvan kan 
fliet3 afgedaan » noch daaraan toegevoegd worden. 

SiARBEfta* Regt zoo; en nu de Catechismuii 
^ op den Bijbel gegrond , bevat dus ifaarhcid , 
en kan in dien : zin gezegd worden , boven den 
iavloed van tijd en vooruitgang verheven te^ zyn. 

ZEfiH^v, DtiQ redenering beef^ veel schijn yau 

juistheid , maar meer ook niet. Zij korist; hier 

N 4 0^ 



,y Google 



196 GEfPREK OVER nt9 

Z£&ii4A« Dat doet mij e^n bif«oiider geisoe<p 
gen; mfiar nu acht ik mg, ier voorkuming van 
misverstand , ool^ verpUgt , n mijne meening dui- 
delijker te verklaren. Ik ben y^ór het Catechis*^ 
musprekien; wel te verstaan, wanneer men den- 
delven in behandeling, zoo ai$ hg daar ligt, pp* 
neemt «n ontwikkelt, niet in gebreke bhjvende 
van aan te w^^eii, wa^^vi^thü naar des Spre* 
fcers ÏAnig^ overtuiging, met de leer der H. 
Schrift overeenstemt , of daarmede in tegenspraak 
mógt ^yn» Geschiedt dit , (namelijk op eene be- 
scheidene wijze.,) ^0 leert men vergelijken, ziet 
l^ne Bijbelkennis vermeerderen , komt tot meer- 
dere, vastheid van begrippen en blijft niet langer 
in bloot menscheljjke uitspraken berusten, ^r- 
wgl men ?ich teveiiis Iti alUs ziet teruggebragi 
tot de eenige kenbron, de gewijde Openbarings- 
4cl^rifte|Q« 

Baarwije;, Bi?houd/5ös ieders vrjjl^eid , Jn zijne 
wjjzé van d^ fifiken te be^h^uiyen^ ?oü.ik ?aor 
my het bet^r Tindejv, dat men 4aar, waar men 
y4n deün Catechismus meende te moeien verschil- 
len, denzelven eenvoudig liet rusten, zonder in 
eenige wederlegging te treden. Zoo kon men zijne 
gevoelens .even goed kenbaar make) ^ terwnl men 
4e Zondags-afdeeiing » (pm mij luier van de woor- 
den eens geestigen Schryvers te bedienen,,) voor 
niets meer bezigde , dan voor eenen^ spijker , aan 
wellc^ men zijn on^lerwerp ophing. Deed men 
dit, zoo Z0U men 4e ^^laafs^he voerstanders van 

d:jt 



,y Google 



HEIOELB^G^CEEN CATCC0IS91DS. 197 

dat leerboekje minier oorzaak iot ergernis* ^e- 
Ten^ en me^r den ondctrlingen rrede bewaren, 

Zsi^ifAflr. Zóó ook,^^ren vroeger mijne gedach- 
ten ; doch daarvan ben ik sedert eenigeo tijd te* 
rttg([ekomen. Dus t(B handelen , vind ik niet op- 
r^t; het is inderdaad voor niet veel minder ti^ 
hoaden , dan voor een p\nyf verrai^d , dat aan de 
waarheid gepleegd >vprd^ Gij kuQt dit gemakke* 
Ijik begrjj|)^n«, Hy , di^ zich immers ter naqiicU 
ii^j^rpêL begeej[| , . jkpmt ^r , met o.ogmerk om <ie 
Zoadags-afideeling y op bist bearteabrieQ^ aange- 
schreven, te boore^ ve^klareii I maar niet om zich 
deehts die les te him vporle^^en^ opdat daarna 
bet boekje ter z^^q g^egdi en de prediker, pon- 
der d^rop vefder acbt te ^laaij , de leer in de- 
zelve vervat, naar vqj^ verkiezing behandelen 
zoude. Zulks kan. j in den *waren zin des woords , 
een predikep ovjbir ilen Catechismifs genoemd wor- 
den. * Bovf^ndien heeft zulk prediken ook nog dat 
tegen zich , dat de eeiivoudige toehoorder er door 
in de grootste yeirwArring gebragt wordt , uithoofde 
1^ dikwij^ls ie|^ boort beweren « dat de €atechis«> 
mos opt^^lijk . wederspreekt ; terwijl hij , (door- 
dien men omtr:ent zulk een verschil het stilzwij*- 
gea Iq acht i|eemt,) in. den waan blijft verkee- 
fen, dat de Lej^raar hel; in zijne zienswijze in 
alles met bet onderwijj^boekje eens is. Waarlijk, 
geeQ .^eer geschiet middel, om bij eene Gemeente 
zai?e|re IJ.Tangelisj^he .l^enijis . aa;i , te kweeken. 

SïAR. 



,y Google 



198 GSSPKEK OTER DÈIf 

StAkBBRG. Ja y maar de vrede zoü er loch in 
allé gevallen beier bij bewaard blijvéii. 

Zegham. Dat geef ik u gewoanen ; doch iraar 
bet mij voorkomt op eene echt Jesuilische','ea 
alzoo op geene z'eer loffelijke manier. Neen^ tot 
'zulken prijs (daarvoor beware ons de goede God») 
mag er in de Prolestahtsche Kel-k geen- vrede 
gekocht worden. Die daarop gesteld is , tervocgc 
zich, hoe eer des te beter, tot eene kerkgemeên* 
schap f waarin eigen nadenken' voor heiligschen- 
nis , een blind toestemmen voor pligt g^oudén 
^ wordt. Het is didr , dat znlke slaafsche zfefeli 
zich «erst regt in han element gevoelen , dewijl 
er eene doodelijke eensgezindheid , ten koste van 
het edelste , waarop de mensch zich beroemen kan , 
zijne redelijke vrijheid namelijk , heerschende is. 

Starberg. De Zaligmaker spreekt toch zoo 
nadrukkelijk het wee uit over hen , door wie de 
de ergernissen komen, dat zulks wel dooróos 
inag worden ter harte genomen. ■ ' '. > 

Zegmait. Ongetwijfeld ; schoon ik voor m^ ge- 
loof, dat het voor woordenspel te houden zij, bij- 
aldien men daarvan toepassing wilde maken op 
betgeen , waarover hier sprake is. Zie 'ik niet 
geheel mts , zoo komt het mij vooir , dat JÉtvs 
in het hier aangehaalde*,, dóör ergernissen wd 
verstaan hebbett , alles , wat in het werk geisteld 
wordt om anderen in hun geloof te doen WanVe- 
len, en van het pad der deugd, zoo niet geheel 

af 



,y Google 



HEIDELBER6SCHEV CAJXCmsiIUS. 1^9 

af te trekken , dan toch den vooniitgaAg dairop 
te bemoe^jelijkexi* ^ulke ergtmtuen moeten er 
komen. Zij zijn het oatoarlijk gevolg, van de in? 
rigtiag der zedelijke wereld , terwijl ook daaren- 
loTen , zonder strijd geene deUgd bestaat , en ook 
geene overwinning denkbaar is. Dit neemt nog- 
tanj niet weg, dat hij zich ten hoogste schuldig 
maakt, die daartoe de hand leent. Het is over 
liem , dat *s werelds Heiland het wet uitspreekt. 

Maar er bestaan ook nog andere van deze on* 
derseheiden ergernissen. Zij zijn dezulken , die 
genomen worden, en. aan welker getal, vooral in- 
onzen bedilzieken tijd , schier geen einde is. Ge- 
woon aan termen en zegswijzen , welke men voor 
alléén goed en geijkt houdt, stoot men zich aan 
ieder andere, en gebruikt die als maatstaf, waar- 
naar \t\ al of niet regtzinnige eens Predikants^ 
wordt afgemeten. 

SiABBtn^, Maar waarom zich dan^ ook maar 
niet aan die oude zegswijzen , welke \oi\k gewis 
' goed zijn en waarjbij onze vaderen zich zoo wél 
beronden, gebonden? 

Zegüax. In ZQQ verre die spreektermcn goed 
zijn , en de zaken in een juist licht voorstellen . 
ben ik bet met n eens, dat men zich daaraan had 
moeten houden ; doch ik noem die niet alle goed, 
geloof^ dat er zelfs gevonden worden, welke wan* 
Ithük zijn en door welke te bezigen , men voort- 
gaat ^ r met aan de schadelijkste dwaalbegrippen 
voedsel te verschaifen. Is dat het geval , dan , 

dunkt 



,y Google 



200 GESF&Eff OVER DEll 

/ dunkt m!} , is het de pligt eens Leeraars , wie 
daaniit ook ergernis nemen moga, deze aehter- 
wegé Ie' laten. 

Baarwijk. Ja , dat stem ik u loe ; want' g^af 
men zóó ver, dat men ift de Godsdienst zijne 
innige overtaiging aali den heerscbenden smaak 
ten offer brengt, en méér prijs stelt óp den bij- 
Tal van menschen dan op de goedkeuring' Gods 
en . z^h geweten , dan waarlijk verlalagt men d^ 
Godsdienst tot een ^del woordenspel , en het is 
èene 'wufte i^od^, welke daaraan den toon geéH 

Zeghajt. Ongelukkig de Godsdienst-leei'aar , 
die laag genpeg is , van zich daarnaar te' stihik- 
ken. Hij m%t alle zelfstandigheid, en tóont^ van 
de waardigheid' zijns ambts, gelijk' óok van z^ne 
hoogé verantwoordelijkheid , geen denkbeeld fe Heb-^ 
ben. Hl) is weinig meer dan een tooneéhperer , 
die met het uitvoeren, van zijne rol niets anderal' 
beoogt, dan den lof eh de toejliichiiig des pti« 
blieks. En hoezeet* hi| dan ook al tot stichtinjg^ 
van andéretf Spreken mo^è , in dlB schatïin^ tali 
Hem , die lust heeft aan waarheid in het binnen- 
ste , is hij veroordeeld , terwïjï hetal dé. vrijmoe- 
digheid ontbreekt, welke hem ootmoedig vertröaw 
wend óp dien zegen kan doen hopen. Pr^sel^k 
zij het inlusschen , wanneer een voorganger in de 
Godsdienst zich door wijze voorzigtighéid in zijne 
redenen besli/rèn laat. llij bëwyst daardoq^, dat 
het. hem aan jg^eené menschenketfnis hapert, en 
opent zich vaak den weg tot het bevolrderen van 

on- 



,y Google 



BEIDELBERGSCHEN eknCBlSUtJS» - 801 

enberekenbaar veel gotós. Nimmer ga deze éeh- 
ter zoo Ter, dat zij 'in een dabbelzinnf^ schikken^ 
en ploo^eit ontaardt ; h$ er lÉieer in Tindt, om 
zich door kunstgrepen ran de gnnst zijoeir hoor-» 
deran te verzerketen, dan onü Voor de waarheid ^ 
zoo aila kém die door zijnetti ééüigen itfeester i» 
last is . gegeven , getrouw en mdii Aaöedig mi W 
komen. 

Baahhtijk. Hoezeer d% tijd wenkt tot èitfdi*^ 
gen, toó vergtift mij nogUna omtrent het voIh 
gende , in kert« #oorden nw^ oérdeet té tra^. 
Laatst ter Kerk z^nde, hoorde ik eene ern^igé 
Leerrede ovef Hom. YIUsQ^ Het doel detf 
Leeraars was , aan te toonen : dat hét kenmerk 
ééns tsaren ChfiHene dê^rin heetaat , dét hij er 
zieh iftéeify óp hevl0${gei om in zijn doen en 
IttteH^ ia geheel zijn gezind zffn, het ffoorbeeU> 
zijne Heiltmdê éé pofgen. De geeet van chrïb^ > 
VBS , waarvan hier sj^aker i» , zeklè hy , heUm^ 
kende eenvoudig , den heilige^ zin , weiken Jt* 
xüSi in geheel z^n leven ^ zoo als de ËvangeHeM 
se1ir§ve#s oHs daarvan berigt doen, openbaarde» 
Dezo moet by aan-^ ol voortgang* de onze zi|n» 
Zonder denzelveff iUi&n wij tot hem in geener- 
hande^ - betrekking , deelen wij niel i» de zegen* 
rijke vrtftikten zijner eioh voor deil tne^nech eip^ 
offerende Ikfdéi Nn vé^ri^ande hij. toorts, illei 
;s1edits lot hét Mdden <m dien geest ^ maar vooral 
tol het iil zicti ëpnemen tan dienzelven/ Aail dat 
opnemen was hel^ ftlzondcrheid , dat één m^ner 

vriea- 

- Digitized by LjOOQ IC 



202. GESFABK Or£|l i)£JX 

yiiendeii (een -braaf Godsdienstig mensch) zich 
seheeQ te ergeren» Hij noemde dat eenen spreek- 
term, welken men; vroeger van den leerstoel niet 
hoorde , en ook nuj klonk hij vreemd in de ooren* 
l)peh daar zniks, ten zijnen aanzien niets vópr of 
tegen beslist, zoo weiisehie ik daaromtrent uwe 
gedachten wel eens te vernemen. . 

Zeghan. Ik wil u hierop naar lïiijn vermogea 
dienen , doch dan ook daarmede aan onze zamen- 
sprekiQg voor ditmaal een eindestellen. Uwvriehd^ 
kon zich ^ dan met het denkbeeld 4fan den geest 
in . i %ich CJP te nemen , niet vereenigen. Waarom 
fiie^? Omdat hij. oroé'^er van die spreekwijze geen 
gebcnik had hooren maken. Hierop merk ik 
aan: dat zoo een' vroeger of lioCier gpbruik, d^jt: 
van eenig woord geo^aakt werd,. ten aanzien vaa> 
deszélfs «/ of . niei gepastheid zal inoeten beslisr 
sen, deze goed^ ot af keuring alleen op vooroor- 
deel rust, en.alzoo niet geldende is. Doch znlL» 
na daar gelaten ; zoo komt het mij (onder, ve^* 
beiéring) voor, dat de Leeraar zich niet juister 
uitdjcukken , z$ne gedachten niet beter en«voile<^. 
diger onder woorden brengen kon. Zijn bidden 
en werken niet van eikanderen te écheiden , maar 
moei het laatste de welgemeendheid van het eerste 
bewijzen ; dan ook zal het , hoe noodzakelijk dit 
anders, ook zij, niet genoegzaam wezen, dat men 
om den geest fndde ^ neen 2 er moet meer bijko* 
men; men moet ook van zijnen kant denzelven 
in zich opnemen en aan&weeken. Dit denkbeeld 



,y Google 



HEJOSUE&GSCHEll OAIECHIS.ttUS* 203; 

moge het Ujddijke in het Christendom, dat nog 
maar al te veel voorstanders vindt., niet begun- 
stigen , het doet iets beters ; het wekt op tot in* 
spajDoing van eigene, ons door God verleende, 
krachten, en leert ons alzoo leven en werkzaam* 
heid als het hoofdbeginsel , als het wezen der 
Godsdienst , eerbiedigen. 

Haarlem ^ j. d..«... 

lOct.1846. 



k£T qSBBUIK HES TIJDS. 

Wanneer w^ ons leven hier op aarde beschoo- 
ven als een proeftijd , en eeii oefenschool voor de 
eeuwigheid , om daarin te leeren hoe , en op wat 
wijze wij ons overeenko^nsiig de vermogens, di^ 
God ons verleende, en volgens de voorschriften, 
door openbaring en rede ons gedragen moeten ; 
a]s wij hetzelve aanmerken als een leertijd , waarin 
wij de almagt , grootheid , wijsheid en goedheid 
van God , in alles leeren kennen , eerbiedigen en 
bewonderen ; hoe kort komt ons dan het tijdpert^ 
van 20 , 30 , 40 jaren voor ! Hoe gewigtig , hoe 
onherstelbaar wordt, ons dan het verlies van één 
Qtur, van één* dag, door ons geheel werkeloos 
verbenzeld, of in nietige vermaken doorgebragt, 
of soms zelfs aan onze rust opgeofferd! — - Wilt 
gij dus, o Sterveling! u een echt en waar begrip 
Tan de vlugheid des tijds maken, beschouw dan 

BOEsz.FEB.1847. O den 



,y Google 



den loop tan 6eit imrwerk !' férmsoAeri en Aqi» 
geiroileir dóór de$2el6 sadks spoed /zttlt gj| be- 
sdkaAmd' tetiete^ ttitroepett: yZ<X)> ènd T«rvli«gf 
ook mjjft kv«tt ] het galat itb één siftKadttwbeeld 
▼oorbij , als eé& ttadltwake of vliseb%e ^om ; 
én wal heb ik, adat» ikwa», iiilgarigt tot heil dèr 
menschhdd ? Wat tot mijno^ toruthrg voor wat 
eeuwi'gib^d, die ik met ieder schrede nadere,, en 
waar ik zal maaijei^ wat hier door m§g«zaaid is?** 
O! beschouwen wij dit leven aldn»! (want wie, 
mijne broeders en «zusters I zonde die Tersehrikke- 
lijke gedachte künli^. Yordtag^tf ^ eitomaal bniten 
die eeuwige gelukzaligheid gesloten te warden!) 
dl boe onbitsptekelp: dier^r trordï ons dan 
ieder tijdstip onzes levens. «*• Hiit Ie zuUen ver- 
schijnen ; gfeheél onToorl>ererd ; welk eene ontzet* 
iénd schrikbarende gedachte! en dan .... afgewe- 
ken te worden van CSods (robn , onwaardig be- 
tonden te worden om deel te erlangen aan de 
^eerlijke erfenis der reinen en gezaligden ,. door 
het bloed .4es Lams! Ach ! wie kan zich dat,i(tt* 
iér sidderen en 'toeven voor <}en geest brengen P 
' j|$lerken.wij den tyd aan als proeftijd, en letten 
wij gestadig , of wij ons leven en onze daden (zelfs 
ónze gehéiensié) naaf de voorsehri{len , ons g^e« 
▼en, ihrigfen ; wetk een reekS' van. ontelbare Ver- 
pliglingen zien wij ons dan opgelegd en aangewe- 
zen ; waaraan wij ▼ölstrekt hloeien beantwoorden , 
zal hét óns eens wèl kunnen zyn, en wy 002e 
bestemitaifig beréikeUr Het geringste gedeelte te 



,y Google 



HET «KBROIK DBS Tf IDS. tOS 

bqwbseB en te beoefenen, is overvloedig toerei- 
keade (mb ons onten gantelien leeft^d iinttig bfBiig 
U honden ; paften roor tederen dtand ons aan- 
geweten ; iKimifciartig , Tergevensgesind , verdraag- 
ttan , IgdiaMi , lieftleryk en godsdienstig te x^n ; 
naakten en kongerigen te spgzen en \é kleeden ; 
over ottgelnkUge yrienden of vteetnden ons' te 
oattipmen ; onseknldigen , die om regt en gereg- 
ti^d kermen en sekregeh, te verdedigen je- 
gens hnnne wreede cmderdrukkers , al zijn dese 
Bog zoo koog ia rang of magi; onwetenden en 
dwdeadNi op den regten weg te leiden , hnn het 
pad der waafheid te doen kennen en bewandelen ; 
anderen aatf bggeloef en ongeloof te óntrakken es 
liei lickl des levens te doen vinden ; dit alles es 
neg dnuend pligten meer zijn ons aankevo^ hier 
ie doen , apo lang w^ kunnen en no^. leven ; ^^ 
es - vee ons eenmaal , zoo wij niet doen , wat 
OBte kaad vindt om te doen ; awanf in hel graf , 
waar trij ras henengaan , is soch werk , lioch we<- 
tensekap, noch verzinning meer.** — Bat spot- 
ters ifMtn , -— ongodsdienstigen lagehen , — laat 
n daardoor niet ontmoedigen i want die bij het 
einde va|i dit leven kahn en vrolijk kan terag-' 
bfikken op B§n vervlogen , maar nntlig doorgebragt 
Ima , lacht éem het meeaï ; terwjjl het lagehen def 
ro^eloozen in weenen zal overgaan. 

0\ laten wij allen toeh wel toezien^ dat wij 
den Igd goed gebrniken. Besefi het, jonge' lie- 
den l dat de dagen uwer jeugd voorbereiding moe- 
i 2 ten 



,y Google 



2Q6 HEÏ C^BaUIK Ü£S liJOS. 

ten zijn , om eens een vreedzapaen , genoegelijkcii 
avond des levras te bereiken ï Hoe ras vliegen z^ 
daarhenen , die rozendagen der liefelijke jeugd l 
Ach! verdartelt deze niet, Gelukkigen! weest spaar- 
zaam met dezelve, zij keeren nimmer weder; 
koopt ieder oogeablik als het ware uit, om ze te 
besteden ' tot waar , echt duurzaam levensgenot ; 
vliedt kwade gezelschappen; waakt tegen verkeerde 
vriendschapsbetrekkingen of dwalende begrippen , 
omtrent geoorbofde en ongeoorloofde vermaken , 
vr^hei4 ^ onafhankelijkheid, rijkdom en rang; 
schuwt wat uw geluk reeds in den kiem zou doen 
vjersterven; ziet toe, dat gij op de vele klippen , 
waarop de nog onervarene jeugd voor altijd red- 
deloos verloren gaat, geen schipbreuk lydt, en 
van de eenige ware vreugde, die onveranderd 
voortduurt, voor eeuwig verstoken blijft 

Zijt gij , o edele jongeling ! bloeijend schooae 
•nsehuldige maagd! niet het pronk- en mees- 
ter stuk des Scheppers en der gansehe schep- 
ping? begaafd met een redelijken onsterfelgketi 
geest? -r- Zoo schiep u God! Maar hooren en 
zien wij u dartel en ligtzinnig den kostbaren 
levenstijd verbeuzeleh met nietige schijnvecma- 
ken ; zien wij u in wulpsche zedelooze kringen 
rondhuppelen , uwen Schepper en . n zelven ver- 
getende , ach ! dan bewonderen wij u niet 
meer! Wij beklagen u, als gij daar elkander 
vrolijk en ligtzinnig toeroept: ;» Verheug u met 
Ulij; laten wij ons* lustig en vrolijk maken , 

ter* 



Digitized by 



Google 



^ . HXT G£BRÜIX DES TI iD5. 207 

terwijl wij nog zija, èn den beker der wei- 
lüsl en der geneugten tot op den bodera toe ledi- 
gen.** — Ach ! dan zonden wij n zoo gaarne toe- 
roepen : Neen , ledigt denzelven niet ; op den bo^ 
dem ligt Tuüe tbittere droesem, welke ziel en 
zianea bederft, het ligchaam doet verwelken of 
oitteren , en a dood , Toór leven geeft. Doodt 
aldus den kostbaren tijd niet , maar bes teedt dien 
lot Torming nwer ziel, en tot verspreiding van 
ttgea en nat voor n zelven en de u omringen* 
deo. Ach ! de beklagenswaardige , diep ongeluk^ 
kige , die niet hoort naar wijzen raad , beseft niet, 
düt overdadig genot walging veroorzaakt, en het 
UH) kostbare leven verkort ; dat verkwisting van 
l^d , van gezondheid en verstandsontwikkeling ons 
leren onaangenaam maakt; dat alle builensporig- 
beden in de jaren der jeugd, door het onnut 
havenden of verkwisten van den kostbaren tijd, 
bier de armoede , rampen , ellende , en vaak ob- 
geneeselijke ligchamel^ke ziekten voortbrengt, en 
soms den menseh geheel onvoorbereid eensklaps tn 
l^t graf doet storten, waar geen enkele onnnt 
doorgebragte minnnt meer kan worden ingehaald. 
Neea ^ geen uur tijds verlies in de frissche dagen 
d<r jeugd, en gezondheid der ontwikkeliogskracht, 
^ van het volle levensgenot , keert op 5oete öf 
Wouw later, als de krachtsontwikkeling, doer 
Takch genot , verlamd en verstompt is geworden, 
iwiner weder. — De dwaze sterveling, aldus 
voortlevende als een slaaf zijner kwade neigingen , 
O 3 on- 



,y Google 



206 HET GEBRUIK DES TIJDS. 

<mbe$teiidige driften en ongebreidelde karistogten , 
vergeet God, ziJBën Schepper; de deugd, z^nè 
leidsTftHtw ; de Godsdienst , sija* bescherméligBl ; 
^eo tijd, eijnen wiJAen raadsman, , het ware niir* 
merlü , welks wyeer hem naar de oenwigfaeid en 
(pp het doel van c^e bestemoÉing mjaU «-^ u&oo 
tfcrWaarloosft h§ , zoo Terwaarlobzea aUen , die htm 
^el^ken, wie wg odk z^n BEM>geBv tydelijk én 
eeuwig geluk , eb : vwgeten dat wij aUen rek^n* 
-fichap mjn Terschnldigd vaa begaafdheden en ta^ 
leaten ons geschonken , om daarmede te woekeroi 
da winst te, doen -— rekenschap tan het nnttig 
?en welgebrmkea des Mjds ; -ea als dan alk zfelf- 
misleiding OphoibA , , wat zullen w§ dan antwoor- 
dden, als de Risgter der ^ansche aarde aemnaal 
openlijk naar waarheid zal vragen: hoe hebt gij 
de dagen uwer jeugd , hoe des meergevorderden 
levens , hoe die des ouderdoms , besteed ? Ik gaf 
•« gezofidheij^, krachtea en «en redel^kea geest, 
verstand en oordeel ; wdke wias-t bragt dit a ? 
Ik gaf li rede en begaafdheid, wisheid 002. nuttig 
te aijn; hoe hebt gy daarmede gewoekerd? Ik 
.gaf u rijkdom en rangt, om wekbdigheid en 
trouw» aaa vriendea en Tijandtfn,. aan lijdenden 
.en onsehddigen , sma dwatenden ea gevalleöeo te 
kannen bewijzen r hoe hebt gij den tijd, ug^e- 
ven , daartoe besteed ? — O ! bedenken w^ dit 
alles; hoebeschanoond., boe vernederend zulleïi zelfs 
voor de beste onzer . onze antwoorden moeten we- 
zen. «-^ Doen w^'dan nog winst met de minuten 

ons 



,y Google 



m 6IBftü|K MS TUM. 909' 

«9$ to^ewexen : — * hoaden wij nog ome besUin«i 
loiiig Toor QOf^ '*^ \M 4U «Uw diep ia ou 
harte ^edroki eUen m pne BPg ten goede leidea-^ 
M de igd onze gids eo ie? egsweUer wordea «-« 
ea lig naUea wnmer Ie vergeeb geleetd., of oase 
l)esiefflmiiig geheel uit iiei oqg feiiorea iiebbea« 
iop Milleii «9 ^H» «eeulgk geU jMforderen ^ 
d^ Kfogde ^eaiMfii» die iwuner «ergent, et 
Mèr 4e F^sen gAteld wrden , die niei ie ? er** 
gw&i h#»e« geleeÜ« 
MManmmnAmg.y d846. * r • a« 



n EK6£PRAAL VAH BET WOORD GODS OTER ALLEV 
TVGfHSTAIIO. 

«. 

Vflor ^fai Janm Jpd de Maira ven eea zeker 
doq) in Fr4mkr^k .eeii^ gesprek m^t- een Bijbel* 
MdEO(DpQr# jDe HUine je^eg eenigen igd, maar 
^en \fi^ ite ly^ten ea £eide : de Bijbel wa^ 
gO0d voor kanderw .en oade W]g?«n i meer niet 
foer teret^^e en oordeelkeeriige lieden* . To9» 
fei% koorde jdit faet doekierije , eed meisje ▼au 
eét jaren,, ea daar ay gaarne treten wilde , wfdke 
ickoone ^geo in dat koek stonden^ ^eriocht n^ 
koren f ;^, kaar anik •eesn boek 4e ,kpopen^, dat 
ii§ dan ook bigdhkeade deed. • J)e Broeder tan den 
Maire, die daad>ij ijOgenwoocAig w,a«» en h^tJAmr 
O 4 mer- 



,y Google 



210 os lEQiThKkL TAK HEf WOORÖ AOÓS 

merlijkste ongeloof aan den dag leid^, wier<fv 
toen zijn nichtje den Bijbel in handen kreeg , zoo 
Terbitterd, dat .hij den Colporteur te lijf Vilde, 
dat de Maire eehter belette , door den Bijbelrer- 
kooper te Terzoeken , dat hij gaan zou. De Bijbel 
eehter bteef in hub. 

' Na het tertrek tan den Colporteur geraakten 
de beide broeders in hévigen twist oVer hét Toor- 
geTallene. De ongeloo?ige wilde , dat de Bijbel ^ 
het Tuur gesmeten zon worden, maar de Maifè 
begeerde Y . dat zyn kind hem houden en Jezeaioa. 
Na een langen en he?igen twbt verlieten de broe- 
ders elkander ^ zweerende malkanderen nooit meer 
te willen zien. De wederzijdsche kinderen even- 
wel bezochten elkander op den duur , gelijk te 
▼oren. Bg zulke gelegenheden sprak het meisje 
dikwijls van het boek , dat haar vader haar ge- 
kocht liad , en dat zoo aadgenaam was om te k* 
«en, zoodat haar Neef, óm zoon .van deii onge- 
ioovigen , nieuwsgierig werd en den Bijbei nA 
zijn nichtje leende. Het lezen daarvan vereor^ 
haakte den knaalp zooveel genoegen én vreugde, 
ëai het de aandacht zijns vaders naar zich trok» 
iS^ns , toen h§ door niemand kon besfded wor* 
ێn; dreef hem de nieuwsgierigheid, om daibaek 
'ook eens in te zten^ waaHegen hg ütlttQo'i^ 
uilgelaten , en dat tasschen hem en zijnen bree- 
der zoo groote verwijdering had veroorz^iakt. Hij 
las eenige verzen, en weldra maakte dit zulk een 
iiidruk op hem, dat hij niet kon uitscheiden , 

zoo- 



,y Google 



om lusi TMxasTJtiro. 211 

zoodat , toen c§n soon hem om de UrvtggkWê vmi 
den B§bel Tersoekt, h§ allerlei aitflngten h^ 
zi^de, om iiemte hehoodea. Eindelijk werd het 
meisje die irerontschuldigingen moede , en klaagde 
kreD rader , dat men haar boek , buiten hetwelk 
«j oiet langer leven kon , haar niet wilde temg* 
gefea. Men kan begrijpen, hoe ?erbaasd de 
Mn wafy dat de Bijbel in hanèsm ran sgnea 
broeder was , die nog niet lang geleden op het 
tiea daarvan xich xoo woedend had gedragew. 
'^M eerste gedachte was dos, dat hij het boek 
iaarom onder zich hield , om het te kannen ver- 
-flietigeDp Madir. h§ stond nog meer verbaasd , op 
iet Teraemen , dat: de fiijbel niet alleen ongo* 
-Gooden was , maar ook dat aijn broeder er in 
• bs. Boewei hij zelf niet veel waarde aan hetrboek 
hichtte, wilde hij het toch terug hebben. Het ia, 
dacbl^, in allen 'gevalle mgn eigendom; ik wil 
y boek ook eens lesen , en niet gedoogen ^ dal 
«go broeder mijn goed onder xieh behoodt Hg 
Kei het dos door een derden persoon terng eiachen ^ 
en vel oogenblikkel^k. . IHaar te v^eeis. Het 
«eheen alsof het boek , dat 4>p iedere Uadz^de 
waarheid en lieide ademt , bestemd was , om de 
vijaadsdiap der twee broeders aan te stoken , want de 
M«re nam voor, de zaak voor de regtbank te brengen* 
hlnssehen iiad de broeder den Bybel op den 
door vlijtig gelezen ; en den eenen dag na den an* 
deren vielem hem de schellenr meer en* neer vaa 
de oogen; hij zag -de dwaasheid en goddeloosheid 
O 5 van 



yGoQgle 



213 M ZB6SP1IAA& TAir «BT WOOB» «<I9S EiZ. 

T«D £$&^iigeloofbQela9^ ZOO dieper iD« eadak^ 
igflsrte oolwaalcte in htem, lom xkh aao Gais woonl 
AA npobod ^Loovig te oaderwerpea* Toea idi^ rier*r 
«Bderiog iu «ju ge»Md fJaate waad , jnoa^ li^ 
iire(j^08 oogesteldkeid faet had honden* fiij'xoiid 
dm naar xiJBiea broeder , «« iforzoefat faem ^ dai 
liij by kem kotten ea.den Bijbel uit ^sijne hAodeB 
«otvaogw aoiL Er kad na ee&e aandoeBlijl» 'kfj- 
jeeiikoiQi4 j^buit^» D« broiBdar sprak cynes broe«- 
4Mr aui ^ eena srijze , die vaa zijne 'gemoed»- 
^eranderiöig en waaiüjk Chiristeljke geMüdheid de 
4ieerlykste bewijzen ^. De ?ensoeniagiud;pkiito4 
:eB zy fadoefden elkander piegüg, den Byfaejl vl$- 
4ig te zalien iezen en naar zjjnea tnhoiid jdeh te 
xuUen gedragen. Tot dat >eittde kwamen :zj(| ofer- 
j6en, dat dit éene exemplaar gemeanacbi^pelyk 
iCtgendom £§n zou , en dat, aranneer z| ^ laÉmea 
Biet in lezen konden , ied«r h^t boejc op zijne 
ikéart zou bebbea. Intaaeekea zoadea z§ God 
Sadden ^ dat. Hij . ban In. Ae gelegeidfceid stellen 
^ogt t om ieder :eea jeaesBiplaar yja 4liit kostelyk 
J)0ek ie kunnen beautten. , Eerst iaag daarna are«I 
dit gebied verboord, en «en Colporteur « die daarna 
het buis bezocht^ en van d^n Maifeidezegebear- 
ienis Ternam , wiecd ^;eke^ aodens.oiitTajÉj^ 4an 
.aijnsiroorganger» aekt jaren geleden. Zij feodklea 
DU Bijbels, niet dleen voor zii^h iselivieay maar 
^ ook voor de kinderen en de ovarige l^uisgeoooten 
;der beide faiaUJsn, ja zelfs exemplaren, tar uit* 
dceling onder de behoefiigen. 

ZUCHT 

, ' Digitizedby Google 



ZUCHT NIAR PALESTINA. 
bi den inmi fip «^kwVi : JC§mmH dm dmê ktm4 » •<«• 



&9iit g{ dat Imd't waar palm en oader bloail» 
Wur geettr^k TOcht in gooden druiven gloeit, 
Wur de natuur , bg eeuwig lente tdioon « 
Haar rjksten tehat Terkwittend spreidt ten toon? 
lent gg dat land f . — Baar heen , daar heen ! 
lét Tlugge widk , 'In droomen van 't TezleèD. 

Hmt 't oord 9 waat ataedt oen beldro hemel laobl , 
VFau 't windje tuoht» met ambergeur betracht; 
'Waar 't puin vergr jat dier trotache Teaapelatad 9 
Dia 't heiligst bloed op lioli geladen bad « 
l^nt gg dat land ? — paar heen , daar heen I 
Naar 't pain dier atad, wier grootheidaglaoa verdw«o«. 

Keet gf dalt land • waar Tkaèora heilgo kmin 
Zich ttoat. verheft , ver boven larela puin 9 
Waar cDKisTiia word mot .hemelglana omaéraafd'» 
Toen 't tttügipam' (1) tot Hem waa neergedaald t 
leut g^ dat lan<? — Aaar heen « daar heen 
Ki(t ik miin voeii Texbealding 1 leid mjn aehfolv* 

l>ao dweept mfm g«eat op S beaga TerhoTen irana» 
ft lie haar top gebuid in bemelglana , 

God 

(1) aoiM en i>xa. 



,y Google 



>^4 ZUCHT 21 AAR PAtESTIJIA. 

God lelf i» dair ! Ik hoor die hemeUtem : 
»Dese 18 mgn Zoon, dien ik bemin. Hoort Hem/' 
Kent gpij dat land ? r— Daar heen « daar heen ! 
Dier kniel ik neer ; déér hoort tirod nii|n gebeên. 

Kent gij dat land Tan looToel heil en wee* 
Dien heilgen oord , /het hof Gethêefnané 9 ' 
Waar 't bloedig iweet, in '• Heilands laataten nacht» 
Aan ADAKt kroost ten offer werd gebragt? 
Kent gij dat land ? — Daar heen» daar heenl, 
Waar cHai»Tvs heeft den awaartten strgd gestreéiL 

Kent g^ dat land , dat God aan abiak schoók , 
Waar datibs Heer 't »Hotanna!? tegen kloni, 
Waar 't nkruitig Hem!" dien zegeföon verving, 
Waar men God«Zo6n aan *ttchand*l:gk krui»houtbing? 
Kent gg dat land P — Daar heen » daar heen ! 
Déir trekt mij 't hart ouwederstaanbaar heen. 

Kent g]g dat land » dat » in gevrgden schoot » 
't Omkleedael borg, dat Almagt's beeld omsloot, 
yfj^tiT *t JoBg'ren tal » voor 't laatat , met starend oog 
fienf zweven aag , tot Hem eed wolk onttoog ? 
Kent gg dat land? — Daar heen, daar heen! 
Waar ■ Hg , omstuwd met majesteit, verdween» 

Kei^t.gg dat land, waar xiccA'a halve maan 
De. plaats verving van jvda's leeuwenvadn ; 
Waar stuivend pain ons vroegre grootheid meldt, 
JBn hoe geducht jbbovab-s wraak vergeldt! 
Kent gy dat land? — Daar heen, daar heen! 
^é^r^.awe^ft mijn ^eest in gaalge droomen heen. 
Haarlem^ au&üst uqitard, 

Junij 1846. 



AAN 



Digitizedby Google 



215 



AAN LICINIÜS. 



{Jfaar het Latijn van boratius , Boek II , 
Ode X.) . 



Lffuvivsl gg BuU voorwaar geruster leTQit» 
Wanneer gij, noch gettaég naar 't rttimetof) den tteTftn 
Zalt wenden, noch, door vreet voor «torraien overniand, - 
üw vaartuig al te seer langt 't ongelgke ttrand.. 
Boet naderen» Wie sich de middelmaat ten baken 
besteld heeft» sal naar hut noch vorttenwoiiing haken: 
&i&r ia h^ van het stof der öudè stulp bevrijd , 
flier van een sch^ngelok , door and 'ren hem benyd» -^' 
Wordt niet de p^nboom meest door winden heen en 

"Weder 
Geslingerd ? Storten niet verheven torens neder 
let des te zwaarder slag ? Treft ook niet menigmaal 
Ber hoogste bergen kruin , de feile bliksemstraal ? — - 
lenivètbereid gemoed , hoopt, bg desónspoedssragen. 
Op beter -«-~^en het vreest , bg al te schoone 'dagen , 
Ken minder gunstig lot. Be winters zendt défiteer, 
Be barre winters; maar ook Hij verdrgft se weer. 
Tindt g^ op uwen weg nu al eens tegenheden , 
Hiet immer zal uw voet een lióbb'Iig pad betreden* 
Apollo wekt wel eens de Muzen door zgn lied, 
Kn spant den taagen boog , maar zonder rusten niet. 
Weet dan, bg tegenheèn u zelven moed te geven. 
Ban znH ge ook wgselijk de volle zeilen reven , 
Wanneer het-al te sterk soms voorden wind mogtgaan» 
Aordenburg^^ abh. os U&iiij , az. 

25.Sept. 1843. 

" SCHOOJL- 



,y Google 



SCHOOL-NIEÜWS. 



HooRir; 

Den 8 Sept. 1846. Hedett had de Prijsaitdee* 
lïng aan de leerlingen der Latijnsche scholen op 
de gewone w§ze in de Oosterkerk plaats. De ver* 
dienstelijke jongtling , c. psf db oboot, di& bg.* 
het'laatetd halfj^arige Éiamen aan Hceren Curato* 
ren dezer schelen en den 7den Augustus aan da 
Staaia*Commissie « in Gddi^ands hoofdstad Ter» 
gadérd , voldoende! proeiven i^an bekwaamheid had 
gegeven, en bevoegd vras verUaaürd om aUSln-* 
dent aan eene der Hoogeschden in Jfederland te 
worden ingeschreven » hield eene uitgewerkte Re- 
devoering: de JuenopAonte AtkenUnsi ^ tn vv^xd ^, 
bij het verlaten der scholen , met een praemium 
promotionis^begifligd , door den Rector toepasselijk 
tpegesproken. — Tot Majores der eerste klasse 
werden , met fraaije boekgeschenken vereerd , be-» 
vorderd : t. slot en j. l, o. w. de geld£r ; in 
welke klasse ook opgenomen werd p. beets, on^ 
langs; van elders herwaarts gekomen. Tot de derde 
klasse werd met een prijs bevorderd, j. j. p, 2» 
TERSCHUEE ; tot dc vicrdc op gelijke wijze : j. 
RiHTUEESTER. Ohder de Novitii werden opgeno- 
men : L. P. VAS DEti STRiTEir STOEBROO Cn C. J. 

viK GREürriNOE. De Collégieprijzen vielen ten deel 
aajd V. p. DE oROöT , T. 'SLOT en o. sweerihob. 
CÜLENBORG. 
Den 11 Sept: 1846. Nadat op den 3 JuUj LI. 
hét gewoon halfjarige Examen der leerlingen van 
het Stedelijk G^nmasinm alhier was gehouden ^ 
in al hetgeen door de wet wordt gevorderd ,• eh 
hetzelve tot groot genoegen van HH» Caratoren 

was 



,y Google 



SGHOOL-RIEUWa 117 

t» irfgdloopBiii had opf heden de pnnmotife en 
pripwldeeüog {^aafs » ia liet kef kgehonr def L«* 
Ihersdte Geneeiite. Be Reetor , Dr« b. masoota , 
opende de nle^tigheid mei ees kort betoog o? er 
het noatUateipke verband y dat er bestaat tut^ 
tchen de iesckaving van ket verstand en de oer- 
betering van Jut kari. 

Yenoï^ena wenschte de Spreker de naenw be- 
Boemde Caratoren , Dr. w. j. alfhzrts , Hr. j. h« 
YAji SKTTM TAir Dl» wmm- ea Mr. b. post , gelak 
met de aanTaarding hunner gewigtige beirekJung y. 
onder aanbeTeüng Ya» al wat tot nut en welzgo 
d$r Latgnscbe scholen zon kannen Terstrekken. . 

Ka betrad de Terdienstelyke jongeling , o. gre- 
fn, die met den hoogsten lof uit dit Gymnasium 
was ontslagen, es daarna op dao 17 Aagastu» 
door de Staats-Commissie tot het aeademiseh on- 
derwas was beluvaam bevonden, na met eenes 
eerepr^ te z^n begiftigd, het spreekgestoelte, en 
hield eene door hem aelf gekozene en goed be* 
werkte redevoering : de Féricte. 

Hierna wfrden met prijzen vereerd en tot hoo« 
gere klassen bevorderd : van de vijfde tot de vierde 
ilasce : i. j. bsitjes en j. f. bareüds ; van de 
lesde tot de vijfde klasse: o. i. van dcr sur, 
(Tan Utrecht). 

Eindelqk hield de Rector eene hartelijke toe* 
v^jvk aan den , tot de Academische lessen bevor- 
derden, o* GRSVEir. De Rector mogt van hem 
geta%eh dat hij , gedurende de vier iaren , die hij 
tet zijne voorbereiding voor de Aeaaemie had be^ 
steed, zich steeds had aekenmerkt door eene on** 
vennoeide werkzaamheid en zucht naar grondige 
kennis , door een voorbeeldig gedrag , en door der 
geinkkigsie vorderingen , en aarzelde niet hem het 
mvA der school te noemen. 

D» 



,y Google 



»« S€flOOL-NI£U\¥S. 

De pU^tigheid door eene aanzianl^ke schaaft 
?an toehoorders en ioehoorderessen opgeluisterd ^ 
^erd d(^r orgelmazijk yporafgegaaii , afgewisseld 
en besloten; 



KERK-NLEÜWS. 



HERVORHDE KERK. 



GELDERLAND. 

ARKHEM. 
OOSTERBEEK, den 24 Jan, 1847. Heden 
maakte onze Leeraar, Ds. j. p. eoeroisg, bij 
gelegenheid van de bediening des H. Avondmaals , 
aan de Gemeente bekend , dat het zilver , be* 
staande in een Kan , een Schotel , drie Borden en 
twee Bekers , alsmede het Tafellaken en zes Ser- 
vetten , hetgeen voor het eerst bij dit heilig feest 
gebruikt werd « aan de Gemeenie ten gesenenlie 
was gegeven door de Hoog Geb. Trouwe gijs- 

BERTA MARIA CAROUHA , ' BarOUeSSe VAN SPAEM 

VAH BILJOEN , Douarière van den Hoog ' Geb> Heer 
anoLF HENDRIK Graaf van recbterbn, als een be- 
wys v,an hare hoogschatting in zulk eene zamen- 
komst onder ons. fi^ haar leven was het reeds 
gereed » en wij hadden gehoopt , dat zij met ons 
het Avondmaal zou hebben gevierd, en zelve on- 
der ons tegenwoordig , zou gezien hebben , hoe* 



,y Google 



K£RK-IfI£UW& mo 

leer w^ (Kt schoonn ffeschenk dankbaar op prijs 
stelleii. Na haar dood b het by ons onlTangen ; 
en na zij niet' meer onder ons is, wenschenury Tan 
harfe, dat zij haar geluk in Christus zalgefonden 
hebben , en in den hemel de vreogde smaakt , 
waartoe het Avondmaal ons kan opleiden ! 

En om a^n de - yerarmde broeders en zusters 
onder ons hare liefde te bewezen , zoo Toeffde zg 
bg dat uiimontend geschenk, ten gebrnike des 
Atondmaals , bij uitersten wil , nog èene som Tan 
T^fdttizend Gulden , zoo als het boTeuTermeld ge- 
fdienk , Tr$ Tan alle Suocessieregten , welke som , 
na de koninkl^ke goedkeuring ontvangen te heb- 
ben, door onze zorg op het Nationaal Grootboek 
\a A«gt^rdam is geplaatst, en een jaarlijks in ko- 
oien kan opleTeren Tan tweehonderd Gulden, tot 
ondersteuning der behoefligen. En daarmede heeft 
zij, zoo als zij b§ haar leTen dikwijls hare .welda- 
den aan de behoeftigen onder ons bewezen heeft , 
die nog na haren dood onder ons groot gemaakt , 
waarom hare nagedachtenis in de Gemeente te 
Ootterheek sal Toortduren , zoo lang het ATond- 
maal X^t gedachtenis van jezvs zal gevierd worden ,' 
eo er armen znllen gcTonden worden, die éooa 
hare mime gift geToed en verkwikt worden. 

SPANKEREN. Door het niet teregtkomen Tan 
een vroeger ingezonden berigt , wordt het naTol- 
gende eerst nu langs dezen weg bekend gemaakt. 

De Predikant, h. j. paauw, door Toortdii- 
reode ongesteldheid daartoe genoodzaakt, zijn 
Emeritaat gevraagd en ontvangen hebbende en 
in eene daartoe gehou'dcne vergadering (den 30 
inn^), behoorlijk van zijhe betrekking op deze 
Gemeente ontslagen zijnde , is* de Kerkeraad der 
nog vereènigde Gemeenten van Spankeren^ Die^ 
ren en Zoene , na ontvangene handopening, op 

fiOZKz.RB.1847. F den 



,y Google 



m lüSRK-NIEüAVS- 

4ea 24 Sept. 1.1^ vergaderd to( het ^oen.ee^c 
beroeping. (Jü het daartoe in eeac vorige v^pg^-^, 
deriqg gemaakte tw^^lf- ,ea ^estal, waarvan het 
eerste bestond uit 4e Predd, ^ousir^ te JS*^/,;, 
BLAAUW, te Otter loOy vur dee laajï , te-Cof/ri- 
^m, HAALDERiVK, te Gee»teren\ Hoa$T, te^ 
Wahl y BVIGE5S, te Boogmacfe^ reëel ^ te ^Z- 
tnen, üiXEfiEOOGAi^ ^ te Z^<?n€fi, eq de E^ndida-^ 
ten HUGE]!raoLTz , KOftukTny ^ srouhout en a^-s 
RooY : en het «é^tal uit de Predd. blaauqt , va9( 

DER LAAN, MAALDERI5K , HORST, den EaQ^. 

didaat uvgeivholtz en den Pred. pollen, i$ ia 
die vergadering beroepen, Ds, i, r. blaaüis.. 
Deze echter zich yerpligt geacht hel)bende vopr 
deze beroeping te bedanken , is , nadat in êene 
vergadering, gebQifden den 7den October, het 
navo%ende nienw^ zestal gevormd was, ^amel^, 
ie Predd. HAALm&RXifK, te GeesUreu^ barger , 
te Jfickteüegt y pollev, ie £lden, ter plegt , 'ie . 
Crk^ viiTEE, te Jfoevelaken^ en den JEjpndidajit 
roKEEKi, uit het daarna gemaakte drietal, be- 
staande uit- de Predd. vihke ^ te Hoevelaken ^ 
POLLEH, ie Eht , en ter ^legt, Ie Ork^ ia 
d^ vergadering, gehouden den 4den Npvemfc^e^, 
het beroep- uitgebragt op D's. w. i^o^lÈji, te 
JElst^ Daar echter ook deze zich verpligt 'vov^d 
vpor deze beroeping te bedanken, is de Ker- 
keraad op nieuw zamengekornen , den 3den J)e- 
ceraber , . en heeft toen uit een daarna gevormd 
drietal, bestaande uit de Predd. ^erss , te Rensr ^ 
i^oude ,' KRAAMWiif KEL , te Pleuten , ei^ ter plegt « 
te Ürk^ den eerstgenoemden beroepen. De, Ü^er-. 
kéraad heeft sints het berigt mogen ontvangen» 
dal deze beroeping , onder inwachting ^er nöodige^ 
approbatiè'n , ' is aangenopien , en kan zich dns n^et 
de Geineente verblijden in. het v^oruitzigt, dat 

cer- 



,y Google 



KEKI-NIEÜWS. m 

Mrlaii^f de vakature ia deni Gemeenit z^l verf hU 

worden. , 

NfJtf£G£N. 

HERWEN, A£ADT EB PANN£RD£N. Heb- 
ben w^ Tro^er , door midel vaa eea d^r «%^t 
getezene nieav^sbkden ,• ter keania Taa beUogstelr 
lenden gebragt, dat de zaivere opbrepsgt v^n het 
uitgegeyén iièeetal Leerredenen raini ƒ 15.00 b^ 
dragen heeft, than5 kannen wij berigtea, dat« 
Ba raa die som ƒ1000 afgezonderd te hebban 
M fonds voor Organisten-traciement , bet ons 
gdnkt is, om voor de overschietende/ 500 » vesr- 
meerderd met de intussehen daarop verloppene 
renten , een Orgel te koopen , dat o^^ne stoatstie 
wenschcn Yerre overtreft. 

Het is «en nieiiw werk , vobr ongeveer 3 .iiiren 
gebonwd , en 10 v<^le registers sterk, ds 3 p^aesr 
laat 8 voet ), praestant 4 voet , boardgii & voet., 
viola di gamba' 4 Voet, fluit 4 voet, octaaf 4 
Toet, qoiai 3 ^voet, octaaf 2 voet, miitaqr 3 
sterk, tr^uapet 8 voel. Gemaakt dooreen Pro^ 
iestant voor eene Roomsche Kerk, mogt het* 
sekoon Orgelmakers en Organisten eenstemm% 
^e getuigenissen van helzebre gaven , de goedr 
kenriag niet wegdragea vaa den Geestelijke , a«j| 
^en de exaRiinatie was opgedragen. Maal; onder 
het aaabiddel&jk bestnar der Voorzienigheid he^ 
deze rainpspoed des makers ons ten zegen ^f^ 
strekl, fa ons, die sledbts over zoo UeiA eeri^ 
som konden beschikken , . tot eigeoaacs g«maji»kt 
Tan znlk een goed Orgel. J 

Reeds op oen 13cbn December j. 1. mpglen 
w^ ons Godsdienstig gezang, het eenst dpor^& 
liefeifke en ^ krachtige orgeHooaen hoorea b«- 
{{eleiden. Wijzende op den weg, langs welken: itiS 
tot deszelfs bazit waren geraakt^ leerde QfMye 
P 2 Lecr- 



,y Google 



222 KERK-WEÜWS. 

hetTMOf \ BAftr aanleiding van Fs, CXXYII:!^ 
ons' het Orgel waardeeren als een geschenk vim 
God f die door hetzelve zich vernieuwde aanspraak 
*^op >onze dankbaarheid en vertrouwen had ver- 
yorven. Werden daarom Gode de eerste enhoog« 
ste offers onzer erkentelijkheid gebragt: wij ver« 
gaten niet , ook dank schuli^g te zijn aan hen « 
van wier vriendelijke hulp en medewerking zijne 
•Voorzienigheid zieh bediende^ om ons tezegenen^ 
Onder heilbede werd gedacht aan allen « die met 
grootere of kleinere bijdragen ons waren te htilp 
gekomen, en. van welken wij met blijdschap eeni- 
gen , voornamelijk uit het naburig Lohiih , bij 
mz& gelegenheid , in ons midden mogten zien^ 
Yan ganscheir harte stemden, wij in met den dank, 
^betuigd aan den Heer b. r. reinhou) , Organist 
enz. te Jf^erk op de Feluwe, Zelve der zaken 
onkundig , aehtten wij het een groot voorregt , 
om onze belangen bij den aankoop eens Orgels met' 
Tolle gerustheid en onbepaald vertrouwen over te 
kunnen geven in: de handen van dezen vriend 
onzes Predikants^ die bij zijne meer dan gewone 
knnde de volle bereidvaardigheid paarde , om ojm 
in dezen te helpen , te raden en voor te lichten ^ 
en die .ons telkenreize de vernieuwde overtuiging 
gaf, dat hij. daarin met geheel belangloozen en 
onvermoeidcn ijver rusteloos werkzaam was. Door 
zijn heerlijk kunstvermogen ons feest aplaisteren*. 
de , heeft hij de reeds eoo groote verpligting , di^ 
wij aan hem hadden , . nog vermeerderd. God 
vergelde hem het goede, dat hij ons gedaan heefi» 
De herinnering sian dezen bladen dag zal nog 
lang in onze zielen leven. £n was er iets, dai 
xtü denzelven onze vreugde matigde , het was een 
blik op den maker des Orgels , haffmank , uit 
£n^merikf dien wrj bg de stelling des Orgds, 

9oor 



,y Google 



KERK-iriEüWS. 223 

door iiaderen omgang, hadden leeren üefhebbeii 
en achten, als een braaf, kundig en door eerlijk 
man. Volgens eenparig getuigenis van deskundi- 
gen, is dit zijn eerste werk met alle kunde ea 
sorg , en zonder het * minste bedrog veryaardigd. 
Wij konden daarom niet anders, dan in zijn te- 
genspoed hartelijk deelnemen. £n niets zal ons 
meer yérheagen, dan dat vr^ in de. hand der 
Yoorzienigheid de middelen mogen worden, om 
sgn aaafankel^ken tqgfenspoed met volgenden Toor- 
spoed te doen afwbselen. Met alle gerustheid be- 
weltn wij hem daarom aan, en wagen het vrij« 
moedig , Om elke Gemeente te yerzekeren , ' dat zi} 
op zijne kunde en eerlijkheid mogen bouwen. 

BORSSEN vakant. Zie Dec. 1846. : 
ZÜTPHEN; 

WEilL, 24 Jan. 1847. Onze geliefde Leeraar , 
Ds. H. H. M. HORST , maakte ontr heden bekend , 
*dat zijn Eerw, de beroeping naar Angetlo had 
aangenomen. 

ANGERLO, den 24 Jan. 1847. Htden móg- 
ten wij vernemen, dat onze beroepen'' Leeraar , 
J^%, H. H. V. HORST, de beroeping naar onze Ge«> 
meente , onder inwachting der vereisckte- kerke- 
l^ke en koninklijke goedkeuringen , beeft aange- 
nomen. 

RVURLO, 31 Jan. 1847. Heden maakte 
onze geliefde Leeraar , Ds. w. h. havsrsorn viir 
Hj/SBWiJK , Th. Dr. , ons bekend , dat. hij zich 
Terpligt had gevonden , om de beroeping naar TUI 
aan te nem^. 

ZÜTPHEN staat vakant te worden. Zie Oct. 
1846. 

WINTERSWIJK vakant* Zie Jan 1847, 
TIEL. 

Bg besluit van Z. M. dd. 2 Jan. l.I. N^ 67, 

P 3 ^ ZIJB 



,y Google 



x|n feèhöëmd vóór het Klassikaal Beslèor tw^ 

mi; 

Tot Seriba, Ds. f. p. r. couu, Pred. te EHf 

. Tot Seenndtts y l^s. i.. LAKBRxcftrs ^ Pred. ie 
Zifinéen, 
, Tot Lid^ Ds, F. JOOSffiHo, Pred. %o Maurik» 

Tot Seeuadtts , Ds. i. iambrecbts , Pred. te 
JUetuien, 
. Tot Lid , Mr. c e. uth db jeui^ , Bar^ 
m^iSsDer en Oiid-(HiderKDg te Tiel 

Tot Secandns , Dr. e. baitoio&t , Hèctor ea 
. (^d-OiuderiiBg te Cniisnbörg. 
> Zoodat het Klassikaal Beatimr van Tiel thans 
bestaat uit: . 

Praeses, Ds. /. otlAuTziir, Pred. te Zoeten. 

Asseasftr, Ds. j. oohecj:, Pred. tè Mèta^i^ 

. Scriba, Ds. p. f.ap. cojleu^ Pred. te JFneAtf». 

; Secundus ^ Dsk!A. i.Aici»usciiTs.> Pred» Ie Lienden.' 

Leden: 
. Ds. #i H. iAVl»&s , Pred. te Kest^feH^ 

Ds« j. Cé sspp, Pred. te Bemichent, 
. Bs« F* /oossiJf€^5 Pr^* te M'timik. -■• 

Hr. o. <. Xsi» iw JEVDS:^ BnrgenteósAerenfilttd- 
Ouderling te Tiei. 

Seeundi: 
r Ds. R. U¥. BVüHilr&Eji vAjr «KLsmtlGfell, rtld' 
te. O«9mtfr0iib 
J9si b. J. VAR KEKPmi ,. Pred. te Suurmakeni, 
93ii A. LAKBRECHts , Pred. te Ziendén, 
Dr. c. BALFOORT , Rector en Ond^Ouderliiig te. 
(Meniörg.. 

TI£L , den 30 Jan. Heden ontvingen wij hei 
verblijdend berigt, dat de Wel £erw. zeer Gel. 
Heer w. h. haverkorn vav rijsewijk , Th. Dr. 
ea Pr^. ie Buwrlo ^ de beroeping ntaf^ oozé 

Ge- 



,y Google 



KEKK-jriJEüWS. 22i 

Oeme^tè, Milder iktwachturj^ der vereibclii iror»* 
dntdè goedkeoriii^ , heeft aangenomen. 
BOMMEL. 
flA£FT£N vakani. Zie Febr. 18^6. 
BEEST. Tkt Nov. Ig46. 

HARDERWIJK. 
HARDDRWIJK. Ziè Mot. 1846. 



's GRAYENHAGE. 

Hel klassikaal Bestuur van '^ Grovenhage , 
beslaat yoor dit jaar uit de navolgende Leden : 

H. woERVAir, Fred. te Ifeifi^ Pracses. 

ft. «0LËifKA«l>, Pred. te Delfts Assessor* 

r. Bis wriirocv/ Pred. te '« €havenhag€^ Scriba» 

R. p. TiHK^as ▼iRflotfKi, Tb, Dr., Pred. td 
't9rüvenkétge^ Secundus. 

1. H. sou , Pred. te V Gravesunde^ 

«. tilr 8€fiKttB , Pred. te Loosduinen , Sec. 

o. p« ï. PATi/v , Pred. te F^rhm'gi 

ft. AüiTiüiscliiio , Tb. Dr., Pred. te 'sGra-^ 
^^mkagè^ Sec. 

w. s. yusszN , Pred. te Deifi, 

u >• t. TAir «flfCK , Pred. te Sehipluidên ^ Sec. 

w. H. raAUkj&iiP, Pred. te ZeidscMendmm. 

c. 1. KLUfKUBEBa , Pred. te Wassenaar , Sec. 

». DE fiRdöT, Lid Tan den raad, Ooderliag te 
Mft: 

D. ¥ah xottTSTSiD, Lid Tan de GedepuiefeFde^ 
Statéa , Ouderling Ie Dtfft, Sec. 
ROTTERDAM 

ROTTERDAM, den 24 Jan.' 1847. Hartelijk 

betreurt onEt Getteente een treffend verlies. Za* 

P 4 tur- 



,y Google 



226 KEBK-WIÉÜWS. 

iVLrÓB§ den 83 d«zer, leide onte hoóggesciiaUe 
Leeraar, Ds. i. de triés, ticb ter rost, yoof- 
bereid om heden namiddag voor ons op ie treden « 
maar aan den morgen ontwaakte hij op aarde 
niet meer. In den ouderdom van 74 jaren ging 
hij in tot de rust van zijnen Heer. Na in de 
Gemeenten van Foortugaal , Streefkerk en' Enk' 
huizen , achtereenvolgend 'werkzaam te zijn ge^ 
weest , kwam* hij vóór 40 jaren tot ons. Ge* 
durende al dien tijd arbeidde hij met onvermoeiden 
(jver , en toegeru&t met de uitmuntendste gaven 
van verstand en gemoed, was hij door lèbr en 
wandel eene eere van 'christus en der Gemeente 
tot rijken zegen. 

Het Klassikaal Bestuur van Rotterdam^ ver- 
liest in hem em iri^end Lid, en het Nederlan^sch 
ZendeHnggenootsehap een van . des^elfs oudste , 
werkzaamste en verdienstelijkste Bestuurders.. 
Onbeschrijfelijk was de verslagenheid die op den 
r dag van zijn verscheiden , in de Geoneente 
heerschie, en trieffend was het, bij zijne ter aarde 
bestelling , eene tair^ke schare yan harlel^ke vrien- 
den en dankbare leedingen bijeen te. zien. Hij 
'heeft gewild dat bij zijn graf (met zou gesproken 
worden, maar de diepe ontroering op den Gods- 
akker, en de stille droefheid in de Gemeente, 
.tras schöón'er lo&praak op den waardigen Dienaar 
yan christus, dan d* welsprekendste lijltrede bem 
■geven kon.' 

Zonder uit te: weiden in z^'nen welverdienden 
lof, gevoelen wij wat wij in hemi van den Heer 
'hebben genoten; dankbaar erkennen' wij de voor- 
regten , den grijsaard geschonken , die bijna de 
lasten en gebreken des ouderdoms niet heeft ge- . 
kend, en zonder de smarten diQs doods te heb- 
ben gesmaakt, tot hooger leven ontwaken mogt, 



D 



,y Google 



KËRK*ifI£UWS. tm 

Da Gemeen te die hem zegent in sijnen dood, 
honde zijo leven in gedachtenis, en de Heer troo&te 
zgne eenig overbluf ende zuster , met de hoop des 
wederziens. 

POOKTÜGAAL, 31 Jan. 1847. Met ded- 
neming Ternam de Gemeente heden het overiij- 
den, van den oudsten harer vorige Leeraren, 
den Hoog £erw. zeer Gei. Heer i. de vries « 
Ridder der Orde van den Nederl. Leeuvr. De 
^er eerste jaren van zijne bijkans v^ftig jarige 
Evangeliebediening , bragt hij hier door , en be- 
steedde alzoo de bekwaamheden en gaven , met 
welke God hem bevoorregt had, ten nutte ook 
van deze^ Gemeente, Hulde werd door onzen 
Pred. aan *smans nagedachtenis toegebragt, met 
OQttige aanwending en opwekking, naar' aanlei- 
ding van ^ebr. XIII: 14. J^^ hebbfiu hier geenM 
Hpende 9tady 'maar w^ zoeken de toekomende, 
Hoe lang ook de zalig ontslapene van deze Ge* 
meente gescheiden . was , Vergeten was hij door 
baar niet, en dit te minder, daar hij zich nu en 
dan in ons midden liet zien. De laatste reis was 
dit geschied ^ om het werk van KerJt visitator te 
verrigten, in Mei des vorigen jaars, juist één 
dag vroeger , dan hij voor 49 jaren alhier zfna 
dienst aanvaardde. . 

SCHIEDAM { dan 7 Febr. 1847. Heden vierdo 
ttn onzer geachte Leeraars , de Wel £erw. zeer 
Gel. Heer h. j. e. burgerhoudt , plegtig en dank- 
baar gedachtenis / van zijne 25 jarige Evangelie- 
dienst , door hem achtereenvolgend, in de Ge- 
nieeaten van IF^meldinge , van Jfoordgouwe , 
van Haamstede^ en sedert het jaar 1832, onder 
<«»* vervuld. Bij deze gelegenheid werd de Ge- 
ineeale alhier, door zijn ^WelEerw. bepaald bij 
bet ditmtinlend voorregt des Evangelies , hetwelk 
P 5 hij' 



,y Google 



2» KEKK-NtCUWS. 

Mf 1ia«r« lAar aanleiding van' B<m. I:16m, 
yoordroeg ab het krachtig , door €od verordeuxib 
widM tot taligheid voor een* iegelijk , die ge^ 
looft. Hij toonde ons aan , op welke gronden de 
ApÓBtél Vkvhts het als coodaoig deed kennen aan 
^e Cremeente tan Rtme , en hieid ons daarna 
«▼oor /dat het steeds ook door ^hem alzoo was 
Ijevonden te ivjèl in den werkkring^ hem geopende 
'llarteMjk nam do Gemeente deel aan de treagdiB 
v«n de<eii l^i^en Leeraar en roerganger. De 
igoede God spare hem nog lang voor ons en do 
^faak è&s Christendoms , en zijne £Tangelieft>edie«- 
iiing , MiJT« verder gezegond in «ms midden. 

ROTTERDAM , (Engelsche Presbyteriiiansche 
iGemeente). Zie ian. 1847. 
LEIDEN. 

LEIDEN , VZ Fi^r. 1847. Op den 31 De^. 
des Torigen jaains , heeft de Wel Eerw« zeer Gel. 
~H€er I. B» Y^Sf VAM cAinpsir, door Z. ]II« goed- 
gtinstig Eméritlis virrklaard, salvo hmore ètsii^ 
pefidion on na ahoretfs bcèoodijk te zi}n losge- 
maakt vAn de Klassift en Gemeente , zijn gewoon 
dienstwerk onder oés neergelegd, met Ztic. XVI:2^. 
'€hef rèéensekap van uw rentmeesterschap. Dank- 
(haar etici^t de Gemeente het vele goede , gedu- 
rende eene reeks van bijna 30 jaren , door zijn 
'£erw. onder haar gesticht, en wenscht hem van 
harte- toe, dat hij nog menig jaar bij het genot 
-eenei* goede gezondheid, gespaard worde, ten 
-natte der 'zijnen , ten zegen van velen , en dat 
hff z^h nog lang vorblijde in den bloei en was* 
èlm der G^eente, die hem hoog sehat «n lief 
heeft^ 

* Tel* vervnlling ^er alzoo onder ons openstaande 
Leeraarsplaats , heelt de Breede Kerkeraad , uit 
een twaalftal Tan Predd., waarop geplaatst waren: 



,y Google 



DÏK c. BOOfiBft,^ U Jtëk^Sommel. m. ft. .90«x« 
te /WA »• K^2Uf te üoréreekê. m. «• /.smx'* 
in^ tê üamrhm. i. i. oeiBis, Th. Dr. itJUmU. 
F. H. O. ?AN ITX&80B , te jimkem. i. a. baümib, 
te Oude Wetering, j. mouiut , Ie G^uia. a. 
;. A. BOi.9ABii8« Th. Dr, ie Schieénn. w» l* r» 
K0U2XR, te XTaalwgJt. j. xoor, te Ztm, ei 
k. KisaiKiiiA., \e'*9 Beeren Arendskerk^ de 
beide laatste bi| o? entenuning met t. j. BiftXr 
KOOT, Ie M<M9ier^ en i. e. m mmuiul^ Th. 
Dr. t« Amkem « hel Tolgeade lestal genaakt : 

QOhT, KOtTiEaf ie ^ee/ii^'i^y tah naasov, 
ioltze;^, .ie Jé^tmrkm^ aaocoaun ea MMnmunM^ 

Daarna dit. dcieUl i 

TAi «Ki^eoii^ oeaT ea aaosasuxw 

ywrait op den 29 Jaa* 1.1.^ heroepea is, de 
Wel Eerwv aeer GeL Hteer r. h. e. tam iTcaeoa , 
Pred. te Arnktm^ die dese. beroeping, ia af- 
ividi^ ?ati de no«Kligie foedheariogen , heeft 
aani^enomen. 

LEIDEN. ^Qei 1846^ 

Z£¥£jmOV£». Zie Dee. 184S. . 
DORD&£CflT. 

b gefolge Koaiak^k Bf^ahni 7aa 2Jba.l8t7« 
N<>.62, zijn Toor de aftredeade GeeonaaHtieerdea 
HU het.KlasBikaal Bestam' yaa üordreciU W- 
iRMnd de Beerea : . 

tot Pcaeses^ a. c. aoaswuieKfi;, Pred. U 
Dardredii. 

See., B. Pija££, Pred. te Dordrecht. 

toi Seriba, j. «. YKLTHAa, Pred* te fiwdrtehi^ 

See., ceiMOfle, Pred. ie Dardreckt-^ 

tot Leden , j. j. kam , Pred. te Oud Alblae, 

Sec., O., u TAa die kittp, Pred. XeSiiedreekt. 

e. e. Hbarijra, Pred. te Hoornaar. 

Sec^ A. ATT. sHETHtAaE, Pred. te Ar kei. 

Mr. 



,y Google 



230 ÉERK-IflEUWS. 

'Mr. tf. £. DiGHOHT vAir LARK^ERAff, Lhf der 
Brovinciale Stateo , Quderlirig te Gcrinckem. 

See. , J. c. BoonziJER, Wethouder, Ouderling 
te Gorinchêm. 

' En tot Secunfdas Tan den opgetreden Gecom- 
mitteerden p. j. ZAAUteno , de Heer h. a. laait, 
Pred. te (Htohnd. 

Zoodat het Klassikaal Bestuur is nme&gósield 
uit de Heeren : 
• A. c. ROHSWiKCKKLy Praeses, Pred. te Dcrdrecki. 

o. PI JZEC. , Assessor , Pred. te Derdrecht. 
. j. G. VELTWA» i Scriba , Pred. te Bordreckê. 
^ Sec. , c. stHOKs , Pred. te Dordrecht^ 

B. HAANOAO , Pred. te Dubbeldam. 

Sec, A. YSRWET, Pred. te Heetjamdam. 
' «« j. EAALBERO, Pred. ie Jfieuw JSei^erland^ 
, Sec. , H. A. CAAM , Pred. te Ottoiand. 

j. j. KAH , Pred. te Ond Alblas. 

Sec. , o. t. VA» DEK KüTP, Pred. te SUedreeht. 

6. c, HORTiJV, Pred. te Hoornaar^- 

Sec., R. Jl. E. SRETHLAAE, Prcd.tC Atkól. 

Mr. w. L. DiEHOHT TAR LAHftERAK , Lid der 
Provinciale Staten , Onderling te Gorinckem, 

Sec., J. c. BOORZAJER, Wethottder , Ouderling 
4e Gorincbem. 

STftEËFKËRK , den 31 Jan. 1847. Heden 
gaf onze Leeraar, Bs. w, j, riesssr, ons berigt 
Van het afsterven van den Wel^Ëerw. zeer Qel. 
Heer a. de vries , laatst Pred. te Rotterdam , 
die van het jaar 1802 tot in 1804 , alhier Herder 
én Leeraar geweest is. Bij velen onder ons zal 
lijn aandenken in zegening blijven. 

DORDRëCAT. Zie Jan. 1847. 
GOUDA. 
. OOSTERWIJK, den 26 Jan. 1847. Hedea 
wejrd de vakalure , ontstaan door .het overlijden 

Tan 



,y Google 



KERK-NI£UW& S81 

Tüi Am Wel Eerw. zeer Gel. Heer i. j. ya» 
HOOIEN, in leTen Pred. dezer Gemeente, ver?nld. 
Onder Yoorzitting van den Consulent , Ds. h. 
TAH sTAYEREN , Th. Dr. én Pred. te Kedichem , 
is,, na rerkregene handopening, op rerioonde 
Akte yan Collatie , van den Collator dezer Ge- 
meente, den Hoog Wel Geb. Heer, Jonkhr. Mr. 

P. A. BEELAERTS YAN OOSTERWIJK , doOr dètt Ker* 

keraad beroepen, de Wel Eerw. zeer Gel. Heer 
B. w. ROKBACH , Kandidaat tot de H. dienst , bij het 
Provinciaal Kerkbestnnr van Gelderland. 

De Eerkeraad acht zich nit dankbaarheid ven» 
pligt , de edele en echt Christelijke handelwijze te 
vermelden , waarop Yoór ditmaal , door den Heel* 
Collator, boYen genoemd, het regt van collatie 
is uitgeoefend. Door zijn Hóög Wel Geb. was 
oj^egeYen eene alphabetisek gestelde nominatie, 
bestaande nii de Wel Eerw. zeer Gel. Heeren : 

j. ,^. BOS, S. S. Miri. K^didaat bij het Pro- 
vinciaal Kerkbestuur Yan Overijssel, h. f. cai> 
KoiH , Pred. te Schalkwijk, c. oitTAy , f. az. , 
S. S. Min. ^Kandidaat b^ het PrOrvinciaal Kerk- 
bestuur van Kcford' Holland, th. vah ooan, S. S. 
Min. Kandidaat bij het ProYinciaal Kerkbestuur 
van Gelderland, h. w. rombacb , S. S. Min. Kandr^ 
daat bij het Provinciaal Kerkbestuur van Gelder^ 
iand, TH. bussiii<;h de vrïes, Pred. te Bentkuizen. 

Zijn Hoog Wel Geb. had voorts aan den Ker- 
keraad vergund, nit dit zestal een tweeiaf te for* 
nieren , en ter electie aan zijn Hoog Wel Geb.^ 
aan te bieden.^ ' Op dit tweetal werden gebragt de 
H. H, Kandidaten , th. van gogh en h. w. rohbach.. 
Waarop, gelijk boven vermeld is , aan den Kan- 
didaat H. w. 'rombach , tot groot genoegen van Ker- 
keraad en Gemeente , . de Akte van Collatie is 
uitgereikt- 

HEI^ 



,y Google 



. flRICOP m BOECOP. ZW Déc. 1»4«, 



ff0a&2^MQlLJNJ[k. 

iMSTERDiM, 

NEDKRHÓRST, (d^ji B£RG) , den ^4 Jan;. 
1847. Pe Gemeente ter 4^zer pla4tSi onUin^ 
)ie^eii Tate haren I>eera?ir, het berigt vaa hei 
afsienren van Ds. e. 04 oa^he. In 18^5 aanvaardde 
de (hkUlapenet in ons midden, zijne £van^elie- 
bediening. Drie en ee* h2Ü,f jaar bleef h§ b^ 
OBS, en vertrok toen naar (^astricum. 
. Met smiartgefoel Ternamen wij fijnen dood» 
P« i|we«t«n onier hadden <;;an|ie gekend, fi^^^^hi 
^n lief gehad. Wat ter herinnering «in tot 1<^ 
van agn persoon, e^ van aijne werkzaamheid g«? 
zegd werd « heaamden wij ni^t geheel on$ h^rt. 
Het deed ons te meer beseffen, dat zijn yer$ciLei-f 
den. een treffend verlies mogt genaamd worden., 
1 £ven zoo steraden wij allen in met de gé))eden 
om vertroosting en versterking, die i^oor de oa-ï 
gebleven» betrekkingen tot 4en Vader der ÜehA^n 
werden opgezonden. 

HAARLEM.' 

HAARLEM t 17 Jan. 1847. ïlei innig hed- 
wezen vermelden wj ook van hief, het ^verli^ea 
van den Wel Eerw, Heer c, p. cahhk , sisd'ert het 
luidden des vorigen jaars , rustend Prqd, der Ge^ 
meente Ca&tricwn. Re^s in het laatst van het 
jaar 1845, had eene ongesteldheid , die hem de 
voortdq rende waarneming v;^n zijn dienstwerk 
onmogelijk maakte, haa». ^enoopt zi<i;h met te|- 
woon in deze stad te vestjgen , hopepde dat de 
rust , die hij zieh hier voorstelde te geniet^fi , 



,y Google 



hm tol 9$nê g,eweB9chU betevaehajj^ sou imitKU. 
Dan , in d«e« hoop xag k(i ikh t«le«r getldkl , .en' 
igijt on^esteldbeid f^erd UBgSHurhand van eriii^ 
tigar aard : doch zgn w^kiame geest blttrf nog^ 
taos levendig. bfsiangsteUeQ ia allet« walde p^dn 
geleerde w^t^ti^ehap beifof : en stceda betoosdf h^, 
«ich een . ^^^$ imfsUoder der openhere ci^rtt^' 
dieoit, en fan allefi i«l vraren Ghiiftenrüi kei mti» 
deren kao, totdat het gew«U der i&ekie iijiM 
reeds swahke , UgchAamakrachlea . geheel onfar-f 
QJJD^e en hem i» den Tfoegen rnoq^en van dcieat 
dag Of de voUi^ ipiddagbo0gU nja^ mittigeU k^sm 
inn grave sleeiitei. Gpd sterke s^ae diep bedroeliU 
betrekkingeii ea Terkwikfce xe mot dencelfdea 
troost des Evangelies , die» de Ontslapene xoo.nMii 
nigmaal in 4e gewonde ha^lea aijner «edemen*» 
scb^B heeft gostort! r 

CASTRICUM ur BJEËMSEERE. dea 24 Jm^ 
1B47. Heden deddeonze Lcera^« Ila. r» i. i^m 
DX& Uil, OM mede het OTaflijdea taa oaMa; 
ToormalifHi Xieemai^ en Txiend , den Wel Eerw*. 
zeer Gei. Heer c. d. gahhi. ^ 

Van I!f$4erhor*t dtn Btrg tot ans ovef^feko- 
men, was by gednrende eene jaeks vaa 18 jarea. 
met $tandva$tigea ijj^er onder ons . werk^am* Al^. 
geveen was de achting « waarin de Överkdeae 
da^a mogt bj atten» «Üe hem van aabg haddea. 
leeren kennen. Algemeen de deelneming ia x^ne^ 
trearige omstaadighedea , toep bij ten T<orige jare 
ziek genoodeiiakt zag, ten ge¥a%e eener ernsliga 

reldheid* afin heilig dienstwei:k onder ons: 
te leggen. 
Algemeen was ook thans de drorfheid in de> 
Genpeeate, toea d& mare vaa s^nen dood t«^t 
haar kw^im-, het^n. inzonderheid was op. ie meiv*- 
keo^ t9^ Miy ia ^eae opzeiiei^ke Leerrede ^ naar. 



,y Google 



234 itERK-NIEÜWS/ 

aanléUKoft tan/ Hehr. XIII : 7fl , aan den ^tórdi- 
gen OntsLpene werden herinnerd , aan zJjfte v«p» 
diensten als Evangdiepredilier reglraalige htolde 
hoorden toebrengen , en onze Leeraar ons op- 
wekte tot dankbaiarhcid aartv God, voor het veel- 
jarig bezit van zulk eenen kundigên , volijveriffen 
en getrouwen bedienaar des Evangelies , dié inliet 
wezenfijk geluk zijner Gemeente het hartel^k&te 
belang stelde. ;Waai*g hij-ons ook ten ernstigste 
vermaande, om van de vele lessen , raadgevingen 
en vertroostingen des Overledene een voor allen 
wns en nuttigi gebruik te maken, en hem in zijn 
onwankelbaar 'geioof in Christus jrjtzus , bij dfen < 
strijd dezes levens, bovenal in dfe Tire des doods, 
meer en meer ria te volgen. . 
- Was d« 'aandoening op aller gelaat te lezen, 
niet gering w'erd "de- indruk dier aandoenlijke ure 
verhoogd , toen de Gemeente aan het slot liarer 
Godsdienstoefening staande aanhief, en zij - zich' 
daarb§ den ontslapene Lèéraar herinnerende, 'zong 
Ge%. CLXXXII:4. Frome, vroeg gestorvene' 
vrienden enz. ' * ^ 

Moge de Afgestorvene in aller harten blijven 
leven en het woord zQner p«diking velen ?oor' 
het koningrijk van christüs gei^onnen en al 200 
ter zaligheid geleid hebben en nog brengen. Moge: 
de trooslbronncn des Evangelies, die hij zoo me-' 
nige bedrukten aanwees tot hunne vertroosting bij 
het leed der aarde, thans haren verlroostenden 
balsem gieten in de geslagene wonden van de har- 
ten dergenen, die zgn gemis beweenenl Moge 
zulks bovenal het deel zijn en meer en meeir wor- 
den voor des Overledene diepbedröefde Gade , 
hoogbejaarde Moeder en dierbare betrekkingen , 
en zy in die Godsdienst en in dat geloof, dat hij 
hun zoo lange raogt verkondigen, kracht en sterkte 

vin- 



,y Google 



KERK-NIJEÜWS. 235 

vulden , om met Christelijke gelatenbeid te berns* 
ten in den wel Teeltijds donkeren , maar toch ai- 
igd wijzen weg der Goddelijke Voorzienigheid ! 

WOIIMER. Zie Noy. 1846. 
ALKMAAR. 

Het Klassikaal Bestaur van jilkmaar beslaat 
thans nit de H. H. : 

Ds. B. J. KOJfiAO» Praeses. 

J^s, j. VAA OER SLUIS, Assessor. 

Bs. J. Bou>iHaH , Scriba. 

Gecommilteerden : 

Ds. B. <• TEHCXIBCK , Ds. J. C. MOHB » Ds. J. ƒ. 
SlOT , Ds. B. JL. TAB KBTBL CU Df. D. W. TAB LECUWBB* 

EGMOND AAB ZEE , den 31 Jan. 1847. Deze 
dag was voor de Gemeente bijzonder gewigtig, 
door het dubbelde voorregt haar Terleend. Wij 
moglen op den gezetten tijd den dood Tan onzen 
gezegendea Verlosser aan het Heilig Avondmaal 
verkondigen , en daarneTeps gedachtenis vieren van 
het homderdJQKtg bestaan Tan ons kerkgebouw. 
Zocht onze L Airaar, b. j. tab der maboele, ia 
de morgen godsdienstoefening ons tot hartelijke 
blijdschap te stemmen naar de opwekking van fs. 
CXVm:24: Dit u de dag , dien de ff eer ge^ 
nuittki heeft ^ laat ons op denzelven ons verheu'^ 
gen en verbied zpn; des avonds Tereenigden wij 
ons, om opzettelijk de goedertierenheid Gods in 
de stichting en bewaring van ons bedehais geda- 
rende eene. eeuw te Ter melden. 0£»cboon zéér 
weinige berigten, betreffende den oorsprong en 
<ie geschiedenis van hetzehe bestaan, en slechts da 
<% der inwijding , 29 Januarjj 1747 , bekend was , 
herinnerden wij ons gaarne op dit gewigtig tijd- 
stip de Tele geestel^ke weldaden hier geneten ; 
werden daarby bepaald en tcTens tot dankbaarheid 
»an God en Tast Tertrouwen op Hem aangespoord , 

soEBz.nB.1847. Q naar 



,y Google 



235 KERK-MEUWS. 

naar aanleiding Tan ExQd^ XX:24&. AënM% 
placdsen^ daar ik w^ns naams geidaektems itkh*- 
ten zaly zal ik tot u komen en u zegenen. Dé 
Algoede verhoore genadig de smeekingenmet dank- 
zegging tot Hem opgezonden , beware de Ge- 
meente brj de genoiene voorrcglen, en doe haar 
dezelve steeds op boogen prijs stellen , waartoe de 
arbeid van onzen Leeraar vrorde gezegetid. 

ALKMAAR , 7 Febr. 1847. Heden werd aan 
de Gemeente het verbiedend berigt loedegedeeld , 
dat aan de Diaéoilie de som Tan/öOO, trij van 
de kosten voor de Saccessiëri, was gelegateerd, 
door VFtjIen deil Heer keympe lam vers. 

Wij hopen dat het gegevene voorbeeld velen lol 
navolging moge aansporen. 

WAAL IK KOOÖ OP TEXEL. Zie Jan. 1847. 

CALLANTSOOG vakant. Zie Jan. 1847. 

ZIJPE. Zie Jan. 1847. 
HOORN. 

Ten gevolge der benoeming , dd. 2 Jan. dez«s 
jaars, bestaat het Klassikaal Bestnur van Hoorn 
uit de 'volgende Leden : 

0. vAli TRiciiT , Az. , Praescs. 
' j. A. coENEif, Assessor. 

&. C. VAR BAUN BLARKER , ScHba. 
Sec. J, SROEK. 

Gecofflmitleerdefl : 

e. G. S. BEGEMARR, SeC.'c. CLART. 

1. A. H. lI£HSIli<;^A, Sec. H. 'P. VAR DER HAAR. 
E. BOORf Sec* J. F. VAK GREUNIROER. 

A. SCHILf , Sec. J. S. VAR STAVERER. 

« Ofldefhng , p. var gelbkop (overleden) , Sec. 

«. A. RUaOFF. 

: SPANBROEK er OPMEER , 10 Jan. 1847. 
Sédén had alhier de bevesiijjlng plaais van onzen 
beroepenen Lceraar, den Wel EerW. Hi^fiir a. k. 



,y Google 



KERK-WIEÜWS. 237 

STénnkT ItrüEsk, KaBdiddat hij het Proyinciaiil 
Kerkbestuur tan iftreekt^ Bij afstand van den 
Consuleat dezer Ge9oe«ufc« , den Wel Eiorw. Heer 
D. i, FABER, Pred. te Obdém, werd dit werk 
▼errigt door. zijrien. waardijen Oom , den Wel 
£erw. Heer w. sHerikgh , Ëmariti» Predikant, 
welke zeer treffend^ doelitnatig en hartelijk sprak 
over 2 Fim. II : 7. Merkt op 7 gene ii zeg-ge ; 
doch de Heer e geve u versiand in nile dingen. 
De plegtige oplegging der handen geschiedde , i>e- 
halVe door den Bev^tiger en Consulent , diK>r de 
^el £erw. Heeren ya9 balen blanken , mensinoa, 

VAR OER LINDEN VAN SPRANKUüIZEN, tETIER , MI- 

Rardoue , HussoN en vAit DEti tAAN , Predikanten 
te ff^ogmem^ Sijbekarspel ^ Ürsem^ Hifoguwud^ 
AarUwoud ^ Midwoud en Castritum ; e. a. ^-- 
^aarop des namiddags de Bevestigde Leéraar op-^ 
M en zijn dienstwerk onder ons aanvaaHde 
niet eeoe Leerrede over Hond, V : 42. JRn %ij 
^Uldem, niet pp aile dagen in den tempel en h^ 
de hMhen te leef^n , en Jetns Christus te ber-* 
iondigtn, 

ABBËKERE , 24 Jan. Maakte Ds. w. h. hi* 
Rahooue , Jr. , Pred. te Aartswoud^ ons den 
13 dezer bekend « dat onze Leeraar , l. van dijk , 
eeoe beroeping- had ontvangen naar Noord" 
*?;;>«, heden berigtte zijn Eerw. zelf ons., voofc 
die beroeping te hebben bedankt , en verbond zich 
Wederom aan ons , predikende naar aanleiding van 
Hond. XV : 34. 

ENKHÜIZEN, 31 Jan. 1847. Onze Leeraars 
maakten ons' opmerkzaam op het zacht en zalig 
iaslttimeren tot de eeuwige rast van den Wel 
£erw. Heef a. de tRiÈs , Pred. te Rotterdam , 
die van 1801 to»M804 met allen gver en g-etrouw»* 
Wid alhier im de bediening des Evangelies wèvk>^ 
Q *i zaam 



,y Google 



238 KERK^NIEÜWS. 

zaftm was geweest, en wiens aaadenkeit bij dexe 
Gemeente in zegen was gebleven. Zeer yden 
achtten dezen . waardigen man zeer hoog; en de 
bejaarde leden der Gemeente waren steeds dank- 
baar Toor het groote nut , hun , onder zi}n« 
dienst, geschonken, . Onze Voorgangers wekten 
ons op , om dei^ rijkbegaafden dienaar yasi Chris- 
tus dankbaar na te oogen en. zijne lessen en 
Toorbeeld in geloof en liefde na te wandelen. 

OPP£RDO£S vakant. Zie Mei 1846. 

B£M1NGBR0£K vakant. Zie (M. 1846. 
EDAM. 

OUDENBUK , 20 Dec. Heden maakte onze 
Leeraitr ons bekend, het overladen van den Wel 
£erw. zeer Gel. Heer skvuzt la zaü , in leven 
rustend Predikant te Oud-Be^erlaruL In 1803 
aanvaardde hij in onze Gemeente het heilig dienst- 
■werk , en gedurende de vijf jaren , die hij met 
trouw en ijver hier doorbragt, won hij zoo seer 
de achting en liefde der Gemeente, dat ziiss aan- 
denken steeds levendig bleef en de bejaarden on- 
der ons, die hem in zijne Evangeliebediening ^- 
kend hebben, zich zijns met dankbaarheid herin- 
neren. .• i . 
. De Heer vertroostende bedroefde Weduwe en 
gebide haar in zijne liefde tot^^het zalige we- 
dersien. 



Z E E L 4 ir D. 

. MIDDELBURG. 
. MIDDELBURG, 20 Dec. 1846. De zoo- 
genaamde Niénwe Kerk deze;: Gemeente » gedu- 
Teode ruim zeven maanden, gesloten geweest 

z§ti- 



,y Google 



KCRK-NIEÜWS. Ü39 

i^nde, ieh gfCToIge Tan een e grooie iaweodige 
i^nmdering en verfraaijio^ , en de daanteliiog 
eener geheel nieawe yerlichiing , werd in de fTond- 
Godsdienstoeféning Tan dezen dag , weder Toor de 
Gemeente geopend. Een onzer Leeraren ^ Ds. 
j, BORsiirs , hield bij deze gelegenheid ^eene zeer 
doelmatige rede , naar aanleiding van •/bA,.X:22« 
die met veel belangstelling door eene zeer groote 
schare werd aangehoord , en naar onzen mrigen 
wensch , eenen blijyenden goeden indrok moge 
aeltterlaten. 

MIDDELBURG , 6 Jan. 1847. Heden over- 
leed alhier , na eene langdurige ongesteldheid , de 
Wel Eerw. Heer j. orimz,. sedert 1 Jnlij 1846 , 
Eméritos Pred. vaft Serooskerke. Hij aanvaardde 
ipe Evangeliebediening, den 28 Oct.- 1804, te 
Avpdie «n Zuid- Beveland ^ vertrok van daar ia 
1810^ naar *s Gravef^lder ^ in 1817, naar 
Sqm wn Gend^ in 1819, naar Zaamslag ^ in 
1823, naar fFeH^KtipeUe en in 1^5, naar 
Sereoskerke. Op zijn verzoek , door langdurige 
ongesteidheden, Eméritos verklaard zijnde, woonde 
hij mdi dien tgd in ons midden , tot dat het den 
Heer gehaagde , een einde te maken aan zijn Uj* 
den, en hem ioi een hooger leren op te roepen. 
God trooste er sterke z^ne diep bedroefde We- 
duwe en Kinderen , en zorge voor hen in Kefde. 

OOST- EH WEST-SOÜBÜRG , drti 6 Jan. 
1847. Heden werd deze Gemeente verblijd, door 
hetberigt, dat de eerzame eva ad au se, Weduwe 
coRXELis BARBCEii, Overleden den 2 Deo. LI., 
alhier gelegateerd heeA , bij hare uiterste wilsbe- 
schikking , aan het Hervormd Diakonie Armbe- 
staar der Gemeente Oost^Souhurg , eene 'som 
▼an Twee en Vijftig Guldens , vrij van Snceessie** 
regten. Yan dat legaat wordt daarvan te eerder 
Q 3 mei- 



,y Google 



240 KE^K-NiEÜWS. 

melding gemaa^ct, omdat de Tesiairice bvhaotde^ 
tot den gewonen burgersland , eQ dil haar liefde- 
\rerk anderen tot navolging kan aansporen. Haar 
naam zal daardoor onder ons in zegenend aanden* 
ken blijven.* 

:, WEi>T-KAPELLE , den 10 Jan. 1847. Onze 
L^eraar « Ds. j. biiuijsweg , deelde ons heden hefc 
Ireurig berigt mede, dat een onzer vorige E van* 
^Ij^diei^ar^n , de Wel Eerw. Heer i. grivs , 
Emeritus Pred. van Sei^coskerké ^ in ff^alcfusren ^ 
den 6 Jan. dezes jaars, na een langdurig eit, 
smartelijk lijden , in de» pu^erdom van 67 jaren , 
te Éiddelbmg i«a& overleden. Zijn Eerw. had 
van 6 Julij 1823 tot 24 April 182ö, M ^^an- 
g^lie der zaligheid , met ernst en ijv^r^ onder oa^. 
verkondigd. Vele, die den Overledene gekend , of 
o^der i^jn dienstwerk verkeerd hadden, verna- 
men met deelneming de tijding van dit trefend 
sterfgeval, en allen vuerden opgewekt, om naar 
die groote verandering te staan , door paulus , 
% Cqr. y:l7, voorgesteld, bij welke wij thans 
ter gelegenheid der nabetraehting op bet H. Avond- 
i^aal bepaald werden , als de eenige grond onzer 
nil^igten voor de eeuwlgkeid* 

MIDDELBURG %^ VLISSISCEN , (Éng4- 
si:heKerk) 12 Jan. 1847. Met blij^sqjiap kunnen w^ 
berigien, dat bet Z. M. onzen geërbiedigden Ko- 
nijyg; bi^haagd heeft , aan onze Gemeente handope- 
mng te verieenen ^ tot vervulling der hier be- 
staande . vakature , veroorzaakt door bet verUiHKde 
Emeritaat van ïis, g. iio&xsoif. De Kerkeraad \& 
reeds werkzaam ^ om zoo spoedig mogelijk in die 
Vakatnre te voorzien. 
^ MIDDELBURG vakant. Zie Aug. 1846. 
: SEaOOSKERKË. Zie Dec. 1846. 



ZiE' 



,y Google 



ZIERIKZEE. 

BftOüWERSHAVEJV vaUot. Zie Scpt. 1846. 

KENESSE EU NOOBDWELLE staat Fakanf te 
worde». Zie D^c, 1846, 

GOES. 

KATTENDIJKE , 30 Jan. 1847. Heden oat- 
vng^n wd 4« treurige tijdiog , dat onze ira<H dige 
Leeraar, de Wel Eerw. Heer j« meebbürg sna- 
RRSBERG, ons douT den dood vas ontnomen. Hij 
siierf, na een smarteiijk Hjden, ten huize vs^h 
zijoe^ Zoon , den Pred. ie Kruiningen. Zijnes 
Vrouw en Kinderen verliezen in hern een«a brd- 
y^n Itfai» en Yader ; nijnja Gemjeente mist eenea 
getroawen Herder en Leeraar ;. zijne Ambtsbro»* 
ders'zién. ipei dankzegging terug op.sijne hulp- 
vaardigheid en hartelijkheid, en hei Klassikaal Be- 
stuur , waartan hij sedert gernimen tifd een werk* 
};iam lid was, denkt aan zijne ijfverige medewerking. 
Heilig zij ons alzoo zijne gedachtenis. Het annus . 
grafiae zal door den Hing waargenomen/ worden. 
Ds. WARNsiKCK, Pred. te Wühelminadorji» ^ hield 
de lijkrede, op Zondag 7 Fehr. , «ver Behr. 
Xm:7a. 

KAPELLE. In de namiddag- Godsdienstpefe- 
ning^aii den 17 Jan. 1847, gaf onze Leerjaar 
H. STEBKBERG , ous het berigt van het overlyden 
Tan Ds. J^ G^ufs , laatst Pred. te SeroosAerke in 
ff^aicheren^ sedert 1804 — 1810 onze waardiger 
Voorganger. Weinigen herinnerden zich nog 
zijnen nuttige E vangelie<f> arbeid ! 

WiSSEKEBKE op KOOBD-BEVELAND. 
Onze geliefde Leeraar p. j. £ahdsjrh£6T , vierd«> 
op heden den 17 Jan, 1847, dankbare gedachte- 
nis vaa zigne gelukkig volhragte 50 jarige Evan- 
geliebediening , zoo . te Sheuw^h ais hier ; eu 
zulks naar aanleiding van Hthr, XIII: 8. £ene~ 
O 4 zeeE 



,y Google 



242 K£EK.]!fI£üWS. 



talrijke cchare Talde bij die gelegenheid het 
Heiligdom. De. Crodsdienstoefeniiig werd door 
yierstemmig gezang opgeluisterd , en eene meni^ 
Cremeen ieleden gaf des avonds den jubelenden 
Leeraar, de meer stellige bewijzen Tan liefde en 
achting. 

's H££R ABTS- en SIN0UTSK£RK£ Takant. 
Zie Nov, 1846. 

IJZENDIJKE. 

Het Klassikaal Bestuur Tan IJzend0ii^ is Toor 
dit jaar zamengesteld ^ als rolgt: 

Praeses, Ds. j. t. yib roek^ Pred. te ^or- 
denburg. 

Assessor, Ds. j. t. hofvav» Pred, te Jfeuzen, 

Scriba, Ds. j. jl. janssen, Pred. te St. Anna 
ter Muiden. 

Secundus, Ds. «. uattikx, Pred. te Brtêbms. 
Gecommitteerden: 

Ih, ▲. BouTKiirp, Pred. te JJfieuwtfUet ^ «• 
tJlou^K, te Sckoandi^ke. 

Ds. jr. F. HBNBT, te Sluis ^ t.j. jiHssir, Ond- 
Ouderling te Sluis. 
^ Secundi : 

1^%, w. 60V01 QViAT, Pred. te Zaamslag^ a. 
BAX, te Oasihurg, 

J}^. j. WAS, te fP^aterlandkerkje ^ p. f. hxnxx- 
QuiH, Oud-Ouderling te Sluis. 

ZAAMSLAG , den 17 Jan. 1847, Hedes bg 
gelegenheid van onze Avond maals- viering , maakte 
onze Leeraar, Ds. w. gouda quiht , ons bekend 
met het overlijden van een' onzer vorige Leeraren, 
den Wel £erw. zeer Gel. Heer johames griiis, 
die van dan jure 1819 tot 1823 » door de bedie- 
ning des woords en des H. Avondmaals , onder 
ons den dood van ghristus verkondigd had, en 

wer- 



,y Google 



KERK-NIEUWS. 243 

Werden wQ opgewekt, om in dieft dood ook ons 
leven en onze zaligheid te zoeken. 

ZUIDZANDE. De Kerkeraad heeft besloten , 
in de alKier bestaande Takature , door het beroe- 
pen Tan een* Kandidaat , te voorzien. 

Heeren Kandidaten, genegen naar dezelve te 
dingen» worden nitgenoodigd, tot het bekomen 
van eene predikbeurt, binnen 14 dagen na de' 
plaatsing^ yan dit berigt , zich vraehtvrij te adres- 
seren aan den Consulent, D|. a. bix, Pred. te 
Oostburg. 

RETRANCHEMENTi Zie Jan. 1847. 



ü T R E C R T. 

UTRECHT. 

Het Klassikaal Bestuur van Utree&i , is thans 
samengesteld uit de navolgende Leden : 

Praeses, Bs. i. asREirs, Pred. ie^ütrteht. 

Assessor , \^s. J. f. w£tt«r, Pred. te F'reesufijk. 

Seriba, Ds. i. dibbits, Pred. te Ufreckt. 

Seenndus, Ds. c. g. u ontij 9, Pred, \s C^treckt^ 
Gecommitteerden : 

Ds. X. F. HÜFFST4DT, Pfed. te Jntphaoê^ op- 
getreden als Secundus van Ds. wetter, benoemd 
ais Assessor. 

Secundus, vakant. - 

Ds. s. H. EO0RDER9 , Pred. te Jffaarêsen. 

Seeundus, j. appèl, Pred. te Kockengen. 

Ds. H. LiiTGENfiERO , Pred, te Abcoude. 

Secundus , Ds. j. w. va» Rijswijk , Pred. te 
Barmelen. 

Ds. K. B. RoiiEHT , Prcd. te Montfoort. 

Seeandus, g. j. brardt wijshollsr, Pred. te 
IJisthlein, 

Q 5 De 



,y Google 



gi4 EfiilK-NIEÜW^, 

Dg l|eer |. «AifPERscm, puderling ie Utree kL . 

Secjandus, a. jt, van fi(ux scHiiiHOuwEa , Om^ 
derling Ie (/t recht, 

^ ZEGVELD, 5 Febr. Het Armbestuur der 
Hervormde GemeeQte alhier , .heeft met blij4schap 
en dank ontvangen, eene gift van ƒ 100, door 
• w^len den Edel Acütb. Heer k d^ haan, Iq 
levea Notaris te Woerden , bij uitersten wille , 
üan de Diiakoni^ der Hervormden, vermaakt. Gelyk 
i^j bij zijn leven, in zyne betrekking' tot deze 
Gemeente , hare belangen steeds op het hart^ 
droeg , ^ zoo getuigt deze gift , a]s ook die van 
/5Ó, aan de Gemeente geschonken, van zijne 
opregte toegenegenheid tot de beVvoners dezer 
plaats. Zijn verlies w^s groot , en ook hier zal 
hij bij ieder in dankbaar en zegenend aandenken 
blijven. 

. HAÜMELEN, Dec. 184I3« IrefTend en snar- 
telijk was voor deze Gemeente het herigt, van 
het overlijden vaja den Wel Ed. Geb. lieer, Mr. 
A. vjkN BEUSKCBEM^ Ambachtsheer van deze plaats. 
Gedurende eene lange reeks van j^iren , had hij 
zich door zijn voortreffelijk karakter^ door zyi^en 
echt Christelijken wandel en door veelvuldige wel- 
daden , allezins onze hoogachting en toegenegen* 
heid verworven. Veel goeds is door zijne bemoei-* 
jingen , dbor zijnen invloed , door zijne hulp 
voor Kerk en armen , alhier tot stand gebrast. 
En w^ hij imn»er onvermoeid, even als in alle 
de gewigtige betrekkingen , waartoe Aa Voorzie- 
nigheid hem riep, ^o^ ook in het bevorderen van 
b^t. welzijn onzer Gen^eenle. werkzaam geweest, 
ook nog bij de gedachte aan zijn naderend ver- 
scheiden , bleven har§ belanden hem ter harfe 
gaan, zoodat bij testament, door zijn Wel £d. 
Geb. aan onze Diakonie werd besproken een ka- 

- pi. 



,y Google 



KERK-WIEÜWSL ^ 2tó 

|»taal van ƒ6000, 2} p€l. Werkelijke Schak) , 
en aan onze Kerk een l&apitaal van J 8000 , dito 
Schold , het laatste om uit de renten daarvan 
jaarlijks ƒ 100, bij het Predikants-traktement te 
voegen ; beide legaten vrij van Successie- en alle 
aodere regten. 

Het was dan ook , uit hoofde van dit alles be- 
hoefte voor ons gevoel , om op .den eerstvolgenden 
Zondag na zijn overlijden, met. onzen Leeraar» 
naar aanleiding yan Openh, XIV:] 3 , aan den Ont- 
slapene als aan zulk een en te gedenken , die ia 
den Heere gestorven is, en ons, ofschoon diep 
bedroefd over zijn gemis hier beneden, te ver- 
heugen in de zalige vervr achiingen , welke het 
Evangelie ons omtrent dezulken schenkt. Wel« 
kom waren ons dan ook de opwekkingen , di« 
ons gedaan werden , om in zijne voetstappen den 
veg des ootmoedigen, werkzamen Christclgken ' 
geloofs te bewandelen, en zijne voor ons zoo 
dierbare n^edacbtenis in zegening te houden. 
Nimmer worde het door ons , nimmer door de 
Hervormde Gemeente van Jff armtien verbeten y 
^e en wat de Ontslapene voor haar was ! 
AMERSFOORT. 

VREELAND vakant. Zie "Nov. 1846. 
WIJK. 

Het Klassikaal Bestuur van ff'yk is zanóenge- 
stdd uit de volgende Leden : 

Praeses,N h. a. vam uzr vjor , Pred. te Dm- 
hergen. 

Assessor , v. r. j. BooiXACKEa , Pred. te l^ersum^ 

Seriba en Quaestor , j. oiesej: , Pred. te Rkenen. 

Secundus , u» h. be&hs , Pred* te, JR^^suf^uJe, 
Gecommitteerden : 

H. n. BERüs , Pred. te Rjsfiswonde, 

H, vERiuER, Pred. te Houten. 

De 



,y Google 



3« ' K£RK.NI£UWS. 

' D« H«er i. j. db bevs , Lid van den Raad ea 
Oaderling te ^ijk bij Duurstede, 
Seeuodi : 
9, c. VAH DE» BAH , Pred. te ^eenendaaL 
W.F. DE tEü , Pred. te M^erA koven, 
p. H. noGHAiB, Stads Ontvanger en Oad«-Oader- 
ItBg ie Rkenen* 

R£NSWOUD£, 20 D«c. 1846. Onie Leeraar, 
ïit» u, ir. BERVS, maakte ons den 6 dezer bekend, 
dat hij eene beroeping had ontvangen naar de Ge* 
iMeente van Spankeren en Dieren^ heden ^erna- 
men wij , dat hij , na ernstig beraad , zich had 
Terpligt gevonden, deze 'beroeping aan te nemen. 
Y££N£NDAAL staat vakant te worden. Zie 
Dec. 1846. 

FRIESLAND. 

L£EÜWARD£N. 

HALLUM. Op ' den 24 December ^<e& torigen 
jaars is alhier overleden de Wel £erw. zeer Gel. 
JHeei* FRAii^eis BCffivs , in den ouderdom van 70 
jaren en 3 maanden. 

Na eene Evangeliebediening Tan 42 jarenop 
drie onderscheidene standplaatsen , 'eerst te Ef^ 
penkutzeny alwaar zijn £erw. in Maart 1802 zijn 
dienstwerk aanvaardde, rerv<^gens te Middelbert 
en het laatst in de gecombineerde Gemeente van 
Daniumawoude ^ Driesum tn ff^outerswoude ^ vras 
zijn £erw. in 1843 genoodzaakt, om zyne ver- 
zwakte gezondheid , het Emeritaat te verzoeken , 
hetwelk hem , salvo konore et stipendia , door 
Z. M. onzen Koning goedgunstig werd toege* 
fitaati , ingaande mat Jannarij 1844. Vervolgens 
koos hij met zijne Echtgenoote , giuiske vaat sloo- 

TE«, 



,y Google 



HERK.JriEÜWS. 247 

tKv, HaJlnm tot 2$ne. woonplaats, oin dair in de 
tegenwoordigheid yan tea zijner kinderen lijne 
orerige dagen in rnst door te brengen. Niet lang 
echter niogt hij van die rust genot hei>ben. Een 
op het laatst schielijk toenemend verfal van krach* 
ten , deed hem op den morgen ran den 24 De- 
cember des Torigen jaars bezwijken. Hij stierf 
zacht en kalm , bij volIè bêwustbeid , en in (iet 
Taste vertrouwen op fijnen Heer , aan wiens dienst 
hij zijn geheele leven had toegewijd, 

GOUTUM » ZWICHUM vakant. Zie Dec 
1846. 

GARIJP staat vakant te worden. Zie Dec^ 1846. 
HARLINGEIf. 

OOSTERBIERUM, den 4 Jan. 1847. Wij 
hebben het verlies te betreuren van onzen ach- 
tingswaardigen Leeraar , den Wel Eerw. zeer QA^ 
Heer pstrus cqmraoi rtofttsoir. Eene ziekte van 
4 weken rukte ham den 27sten der vorige maand 
weg , in het 44ste jaar zijns levens. Slechts 10 
maanden mogt hij zijne hem voorgegane Gade 
overleven \ en reeds daasfs na zijne ter aarde bc!-» 
stellbg» volgde hem ook de jongste zijner na 
ooderlooze kinderen naar betere , gewesten. De 
God van alle genade zij tb^ns de nog overblijvende 
ioi steun, ten beischermer en Vader. l . 

Onze ont^pen Leeraar be(:leedde roim 20 ja-, 
ren de heilige i bediening ; eerst te Oostwierum ^ 
waar hij dezelve in 1826 aanvaardde en tot om* 
streeks hèt midden van 1829 verbleef, en sedert 
^en t^d onder ons. W(j hadden in hem eenea 
getrouwen leidsman en voorganger , . een en deel* 
aemenden vriend en behartiger onzer heiligste 
belangen, die zoowel door fijnen eenvoadigcn> 
l^ztmen en naauwgezetten levenswandel , als door 
zgae bondige en welgestelde redenen en toespra- 
ken. 



,y Google 



2« EEM NIEUWS. 

kdn 4 nms hddft zieken ie ieerao en te siicht^o.-*-^ 
])« Consttkni dezer Gémeetite , Ds. r. /, bèssir « 
Pred. te Tjufkmarum ^ gisteren de. eerste predik- 
beurt, na hët overlijden van onzen Leeraar ^ 
Tvaarneniebde , rigtte bij die gelegenheid woorden 
Tan opwekking en besturing tot ons, naar aan» 
leiding Tan Jes, XL: 6, .7a, ons aanwijzende ^ 
hoe het sterven onzes Leeraars met nadruk onze 
broosheid predikte, en ons met levendige gèdach-^ 
ten aan onzen eigen dood moest vervullen ; terwijt 
hij ons daarbij herinnerde , wie de Ontslapeper 
onder ons geweest was , en ons aanspoorde om 
met zyde lessen en vermaningen ook nu nog winst 
te doen voor de eeuwigheid. 

Daar de Overledene drie minderjarige kinderen 
nalaat , zal voor deze het jaar van gratie worden 
waargenomen. 

WOMMËLS, den 17 Jan. 1847. Heden was 
h«t veor deze Gemeente een aangename feestdag y 
dewigi zij het genoegen had, tér verfraarjing van 
haar kerkgebouw en opluistering van de openbare 
Godsdienst , in plaats van het oude , eea fraai 
mtxvif Orgel, deels uit vrijwillige bijdragen der 
Gemeenteleden, deels uit kerkelijke fondsen op 
gerigt , plegtig te zieu inwijden. 

Onze voormalige Leeraar; de Wel Eerw. Heet 
6. FLiEhmoA , HZ. , thans Predikant te Hallum\ 
•nder de Klassis van LeeuUforden ^ hield b$ deze 
gelegenheid eéne doelmatige Leerrede, aanr aanlei- 
ding van 1 Cor, XIV :5, /.^,., alleen ^deze- woor- 
den : opdat dt Gemeente stichting mef vntpéngen. 

Het Org!el werd bespeeld door onzen Onderwij- 
ter B. PO$THttfu.s , welke ons door zijn kansltaleni 
op eene voortreffelijke w§ze de outt^heid der or- 
gelbegc^eidiD^ bvj hel kerkgezang deed gevoelen. 

De Orgeli&aker , p. RADeasirA, ie J^ieuwerd-^ 

heeft 



,y Google 



K:ERK-]SIEU\fS* 2'i9 

heefl dit Orgel rervaardigd* Het is naaimleurig 
onderzocht door fl. H. RfitDsiiJi , Ondermiur te 
IJsbrechium ^ welke Tan hetzelve een voor den 
ttiaker, wegens «ijne kunde en bekwaamheid, meest 
Tereerend getuigenis heeft afgelegd. 

Het Orgel bestaaft uit twee hand klavi eren ^ met 
een aaahungend pedaal ^ waarvan het manuaal óf 
onderwerk de volgende r^isters bevat: 1. Pres- 
lant 8 vt. van tin in 't gezigt. %, Prestant 16 
Tl. disic. vatt Ü4i in *t gezigt. 3. Bourdon 16 vt, 
4. Holpijp S tt. 6. Octaaf k vt. 6. Quint 3 vt. 
7. Octaaf 2 vt 8. Mixtuur 3 en 4 sterk. 9. Trom- 
pet 8 vU En het bovenwerk : 10. Prcstant 4 vt, 
nn tin in 't gezigt. 11. Viool de Gamba 8 vt. 
12. Flait does 8 vt. 13. Fluit d'amour 4 vt. 
14. Fluit 2 vt. 15. ihilciaan 8 vt. 

De talrijke opkomst der Gehieente en een groote 
schare ook van elders zamengekomen , was een 
staogeoaam bew^s van de belangstelling in dit on» 
Godsdienstig feest , hetwelk ook in eene geregelde 
orde en tot algemeen genoegen is afgeloopen. 

Met dankzegging aan God ^ bidden wij tevens ^ ' 
«lat het GodsdSebstig gezang onder ons steeds moge 
strekken ter verhooging en veredeling van onze 
onderlinge stichting en godsvereering ! * 

ARü.V , den 31 Jan. 1847. Op den 25 lu- 
gnstns van het vorige Jaar is alhier , ingevolge der 
stemming van Floreenpligtigen , tot Pr^ikant be- 
Toepen , de Wel Eerw. Heer a. b. ROiniA de bobr ^ 
Pred. te Landweer , die echter gemeend heeft voor 
.deze beroeping te moeten befdanken. Nogmaals 
beroepen op d^n W Oetober , is van zijn Eerw. 
helzeUde antwoord ontvangen. Ten derden male 
is op den 4 December eene vergadering van Fle* 
reeophgtigen -belegd, en daarin met algctneene 
stemmen benoemd en^ terstond daarna de kerke- 

lij- 



,y Google 



250 KERK-NIEÜWS: 

lijke boroeping uitgebragt op den Wel £érw. H^r 
T. c. foCK BEiLAHVS VAR Asssjf , Pred. t6 Lon* 
gerhouw en ScheHsns^ die, na eea kori beraad, 
deze beroepiog ▼ol?aardig heeft aaogenoinen.- Door 
goedganstige beschikking van het Ministerie van 
£eredienst is de approbatie der beroeping spoedig 
T>ntTang[en , en retnls heden is zijn £efw. als Her- 
der en Leeraar onder ons bevestigd , door den 
Wel £erw. Heer p. dk g&xeht drevx , Pred. te 
Wii^narsum , en Consulent dezer Gemeente. De 
Bemtiger had tot tekst, 1 jT^^ji. V:i3, 14. 
Des namiddags^ aanvaardde de nieuwe Leeraar zijne 
dienst, predikende naar aanleiding van Luh^ 
Xil:13, 14, 15. Wij bidden den Heer der Ge- 
meente , die dezen dienaar over ons gesteld heeft , 
dat Hij de woorden des vredës, op dezen dag tot 
de Gemeente gespr^en , notet zijnen zegen £l6h- 
tervoige; en dat Hij' ons opwekke en lost geve, 
om hem , die onder ons zal arbeiden , als een 
verkondiger va» het Evangelie des v redes te er- 
kennen , en ^Is zoodanig hem veel in liefde te 
achten om zijns werks wil. 

W£LSRIJP BI BAIJUM vakant. Zit Jttlij 1846; 

RIED EN BOER vakant.. Zie Nov. 1846. 

PiNGJUM vakant. Zie Dcc. 1846. 

WQMMELS £5 HIJDAARD. Zie Dèe. 4846« 
SM£EK. 

Het Klassikaal' Bestnnr van Sneek voor 1847 
is dos samengesteld : 

Praeses, w. wirsehius, Pred. te Tjerkwerd. 

Assessor , s. f. va» Hasselt , Pred. te Sneek. 

Scriba , i>. a. de gkoot , Pred. te Sneek. 

Sec. F. VAN BORSSUM WAALffEs , XtlJ sbrecktum. 
Gecommitteerden; 

D. A. KscBER, Pred. te Bovum^ Secandn^ f. x. 
roLFSBRs, Pred. te Oudega. 



yQoogle 



K£RK-NIEUW& 251 

B. VAX BiaKim 9 Pred. te ^chum , Secand. i. 
lomftssA , Pred. te Koudwm. 

j. r. na mxüsui , Pred. te Ouéemirdum , Seci 
p. Tk B. WAALKSS , Pred. te IJArechtnm. 

u Ti» oirfni, Pred. te IFijekel^ Sec. t. jev 
TUK, Pred. te Niêuwhnd. 

H. s. TJAUKA, Ond-Oaderling te Sneek^ Sec 
K. HiHGST , Ond-Ouderliag te ff^orkum, 

OOST£RWI£RUM , den 10 Jao. 1847. He- 
den maakte de Leeraar deter Gemeente , de Wel 
Eenr.^ Heer «• hoewcrda , ons bekend met liet 
aisterren van den Wol £e.rw. xeer Gel. Heer p£» 
rv3% covaiDi nonisoir, laatst Predikant te Om^ 
terhierum , in den ouderdom van Ujna 44 jaren 
overleden ^ en bepaalde ons , naar aanleiding Taa 
dit Irenrig berigt , bn 1 Petr. 1 : 24 , 25. 

Ofkhoon de ÜTerledene hier slechts drie jaren 
als ËYangeliedienaar werksaam was, eii in 1829 
naar Ooiterbierum vertrek, herinnerden onder* 
scheidenen zich de getrouwheid en den girer van 
zijn heilig • dienstwerk « en yernaniea z^nen dood 
met smart. Terwijl allen getroffen waren ook 
daarom , dewijl drie onmondige kinderen voor een 
jaar hnnne moeder verloren en na ook van haa« 
nen vader beroofd , ouderloos waren geworden. 

Be ni^edachtenis van dezen ^waardigen voor- 
ganger blijve hier nog lang in zegening, tenr^l 
aan de liefdevolle zorg van den hemelschen Yader » 
de kinderen van den Ontslapene biddende worden 



BALK , ém 26 Jan. 1847. De Kerkenraad 
op grond Tan de deetie door den £dele 
iehtb. Heer Grietman van Gaasterland^ nit een 
treeger aangeboden drietal van Predikanten , waar- 
op geplaatst waren de Wel Eerw. Éeereh: /. /. 
öü SAaT , Pred. • te Landsmeer , j. m. ioois ,- 

Bont . FEa. 1 847 . R Pr ed. 



,y Google 



252 KERK-NIEÜWS. 

P red* ie Bühyloüienbrnek eo HiU^ en a^-bvüt^g, 
Pred. te Ee , den .28 December 1846 beroepen ^ 
^ den Wel £er^é ze^ Gel. Heer a. Busma. Op 
den 23 Jan. 1846 ontving dezelve echter l^erigt, 
dat zijn £erw. voor hel op hem uitgebragte be- 
roep bedankte./ 

r Alzoo is de Kerken raad ten tweedenmale in 
zijne hoop teleurgesteld en blijft onze Geme^nt^ 
vakant. 

WOÜDSEND, den 31 Jan. 1^47. Maakte 
onze Leeraar , e. j. kraffi , ons roor reertiên 
^agen bekend ^ dat hij eene beroeping naar de 
Gemeente Tan Meêsiawier en Jftjemtr had ont- 
Tanged, welke hy in ernstig beraad zoja nemen ; he- 
den vernamen wij , dal zijn Wel Eerw. zich verpligt 
had gedoeld voor gemelde beroeping te bedanken. 
DOKKÜM. 

DAMWOÜDE , den 31 Dec. 1846. Onze ge- 
«chte Leemar , Ds. i, a. TièTOR , gedacht heden , 
ter gelegenheid van de oudejaarsavond-predikdienst , 
naar aanleiding van 2 Sam» VII : 18 — 20, het 
kort te voren ter onzer kennisse gekomen , zacht 
en khim ontslupéa , té liallum ^ van onzen hoog- 
jachten voorinaligen Leeraar, den Wei Ëerw. 
zeer Gel. Heer f&aitcois bekios, sedert den 29 
aet. 1843 Emeritus >red. der Hervormde Ge> 
loeente van Damwoude^' IFouteriwoude en Drie^ 
smnt. Zigtbaar getroffen door de warmte, waar- 
mede onze Leeraar ^ het laatste, gedeelte van ^ijne 
rede , der nagedachtenis van den Overledan^ , die 
hij maar weinig gekend had, wydde , ea hem 
Ae meer dan dertig jaren der Gemeente alhier , 
httt Evangelie des vredes, vooral in de jkracht 
^eijns levens zoo volijverig en gemoedelijk, op ze- 
delijke gronden , verkondigde , ons als eeii voor- 
beeld van zachtmoedigheid y verdraagzaam&eid en 

a!- 



,y Google 



KERK-NIEÜWS. 2Ö3 

a2geme««e m6ii9clieiiii«f()e ^oorsiddi, beiaiodim 
*sflBans talrijke ▼rienden ooder on^, waaronder 
. ook yelen uii de Doopsgezinde Geioeenie ter de* 
zer plaatse, in c)il plegüg uor , wet oos opgeko- 
men, deze hartelijke toespraak, Wrwijl den ont- 
slapene Vriend dis ?redes door. velen een stille 
traan werd toegevvijd. 

E£ , 4«n 24 Jan. Maakte onze hooggeachte 
en hartelijk Iwïminde Herder en Leeraar abr- bu- 
sin«, 009 vóór ruim drie v^eken bekend, dat ^ 
xhij eenc prettige en eenparige beroeping iad ont- 
vangen ^aur de Gemeente v;^n Solk i heden 
moglen wij Ipl onze innige blijdschap hooren , dat 
hij , na ernstig en rijp beraad , overwegende re- 
den had gevonden , om 'voor dezelve te bedanken 
en Foor aU nog bij ons te blijven , predikende bij 
deze gelegenheid orer Phil. l : 25. £n dit wr- 
/rötw en tireet H\ dat ik zal blijnem en wet u 
aÜMn zal perbHj^en tot uwe bmfordering en bliid' 
schtip. des gehofs, 

METSLAWIER eh NJJAWIER , den 30 Jan. 
DeJFel Eerw. Heer, Ds. c. j. KRArir, Pred. 
ie ^oHdsend^ heeft voor de beroeping tol Herder 
en Leeraar dezer Gepaee^jle, na rijp beraad, 
hedankt. 

PAESE^S, dtn 7 Febr. ' Ds. h. 0. ,«xo«i- 
m heeft de herqepiog naar JFeltr^p, c. a. , 
rungenomen. , 

4ÜGSpi,TÜR (oflwaD tüTJEWOÜDE) » 
KOLLÜMER^VI^AAG jUal vak^al te worden 
Ik Nov. 1846. 

HEEfiENVEE». 

GORREDIJK, den 29 Nov. 1846. Heden 
werd ons door den Wel Ecrw. zeer GqJ. Iker 

R 2 ;. 



Digitized byLjOOQlC' 



24t lERK-NIEÜWS. 

j, c« riscHSR j rusteird Leeraar Tan cle €emee&t« 
Tan Ureterp y bij gelegenheid dat zijn Wel £ er w« 
hier eene liefdedlenst Tervnlde , kennis gegeTen 
Tan hei afsierTen Tan den Wei £erw. zeer GeL 
Heer d. r. sibihga ,«£meritus Pred. Tan Oudega^ 
e, a. , die gedurende 1787—^1789; h^t Evange- 
lie in deze Gemeente Terkondigde. De waardige 
Gr^saard , die den Overledene m zijne onge- 
veinsde godsvrucht gekend had , spoorde ons^ aan , 
om hem op den weg van geloofen deugd te Wgen. 
APPELSCHA , den 10 Jan. 1847. Op den 
25 Dee. 1846, maakte oirze Leeraar, de Wel 
Eerw» zeer Gel. Heer a. maaah hcije&, ons be- 
kend , eene beroeping tot Herder en Leeraar te 
hebben oniTangen, naar de Hervormde Gemeente 
▼an J^pfMte'rp ^ Duurswoude en Sakkaveen^ 
en acht dSigen later, op den 1 Jan. dezes jaar», 
dat aan zijir Eerw. insgelijks was- toegezonden , 
eene beroeping tol dezelfde gewigtige bediening , 
in de Hervormde Gemeente te rriet^ (Prov. 
jDrenihe), Heden maesten wij Tan zijn £erw. 
Tememen , dat zijn Eerw. voor de eerste dezer 
beroepibgen had bedankt, maar ieTens 2rich ge-> 
drongen had gevoeld , de katste , naar de Ge- 
meente van f^riei , onder inwachting der ver- 
eischte ap[)rdNitiè'n , aan te nemen. Zoodat . 
APPELSCHA staat Takant te worden. 
OLDEBOORN , den 15 Jan. 1847. Heden 
oTerleed alhier , in den ouderdom Tan 87 jaren , 
de Wel Eerw. zeer GeL Heer ;ooot?vs herijiga , 
p.z. , na eene Evangeliebediening van 52 jaren , 
laatstelijk rustend Pred. van ^Idehoorn en JVes, 

WIJNJETERP EH DüüRSWOÜDE, Nadat 
twee beroepingen alhier^ waaronder die vaa Ds. 
a: haaoh MEIJER, Pred. te ^ppeUchas zie ho- 
Ten t TrüchtehM)» zijn ge^veest , is onlangs .eene 

der- 



,y Google 



KERK^KIEÜWS. 25» 

derde beroeping gedaan. Doch geeae heri^Usa 
bij den Cor respondent ingekomen zijnde , kan er 
verder .niet van gemeld worden. 

NIEUW BRONGERGl, fiM*«ö m KNIJPE. 
Zie Jan. 1847. 

DONKERBROEE vakant. Zie Dec. 1846. 

HAULE M HAULËRWIJK, Adjunct-Pred. 
Takant. Zie Nov, 1846. 



OFER'IJSSEL. 

DEVENTER. 

D£iV££AMP vakant. Zie. JaA. 1847. 
KAMPEN. 

ZALK, den 10 Jan. Heden werd onze be- 
roepen Leeraar, de Wel Eerw. zeer Gel, Heer 
V. u o. %vi\xuiy alhier bevestigd, door zijnen 
Broeder , ^^ Wel Eerw. zeer Gei. He^ j* j. 
sujiTJER, Pred. te Foonchoten. De Bevesti«» 
ger ontleende zijne rede uit Luc^ .XK^li2&c^ 
Die voorganger ia (zij) aU een die dient. De 
handoplegging geschiedde behalve doqr den Be* 
Testiger en Consulent, door de Wel Eerw. zeer 
Gel. Heeren: h. bli JEafisao , ' van ^M;p//e. b« h. 
ETERS , van Enschedé. . i. w. q. r. schor&e , van 
ff^iitum , en h. h. sluiter , van ter ^alde. )}es 
namiddags hield de bevestigde Leeraar zijne intrede 
ooder ons, naar aanleiding van 1 Thess. 11:4, 
over bet beginsel des Evangeliedienaars,.a^ «/^re- 
ktnde, niet als. menseken behagende maar Gode, 

Beide deze voor, onze Gemeente zoo heugel^ ke 

plegligheden werden vereerd, door de. tegen- 

vr^rdigbeid van. Mevrouw de Baronesa»^ BSifiIncK . 

roi .scHooifiifiTCN., Vrouwe van Zalk en Feekaten^ 

R 3 STEEN-; 



,y Google 



256' KERK-NIEÜWS. 

STEENWIJK Vakant. Zie Sepl. 1846. 

VOLLEJVHOVEN. Zie Dec. 1846. 
' KAMPERVEEN slaat Tatant te wordeki. Zie 
Dcc. 1846. 

WAN NEPER VEEN vakant. Zw Jan. 1847. 



GRONINGEN. 

GRONINGEN. 

NIEHOVE vakaYiV. Zie Nov. 1846. 
APPINGADAM. 

LOPPERSÜM vakant, «ie Febr. 1846. 

HEVÉSKES vakant Zie Sepl. I848v 

STEDÜM. Zie Dcc. 1846. 

SPIJK. Zie Dec. 184«. 

BfIDDELSTüM. 

Het Klassikaal Bestilur tan MUMilum;^ is 
t^or dit jaar 'samengesteld*, iiit de Havoljfefide 
Leden : ' 

Ds. J. j. DAusri, Praescs, P^ed. te üit^ 
huistermeden. 

Ds. J. PH. RiEbfet , Assessor , Pred. te Eenrum, 

Ds. J. R. VAN ^ERDE, l^cfiba, Pretï. te Ober gum. 

Ds. p. N. CRAHER , Pred. te fP'krffUtn, 

Ds. J. KEIZER , ' Pred. ie fFvfsinghe, 

Ds. BuscH KEisER , Pred. te Mensingeweer» 

Ds. p. DAirsTE, Pred. te Onthrdendaw. 

Joiikr. Mr. tr. a. aiberda var hehkbhA , Lid 
der Staten, Onderling te Uithuixen. 
Secnndi 

van den Scriba ^'Ds. x. bHaak , Pred. t» Ep-» 
penhuizen. 

vkn de Gecommitteerden , Ds. j. f. i. ab{iescb, 
Pred. te Zandeweer, 



,y Google 



K£KK-51£UW& 2^7 

Ds, H. BVTsiAt , Prud. iê Pwi0fh^Mm. 

Ds. J. F. Doas^ Pred, te HoittUH, 

Ds. w. jifl^oHivs , Pr«d. te Urkwerd. 

van den Onderling , Mr. x. sichtermaü vim im 
MAKU, Proeureur, Onderliog te Oèergum^ 

£PP£MIUIZ£N, den^ 10 Jan. 1847. Onze 
Leeraar, ée Wel £erw« Heer j. taiirK, maakte 
eBs li«deii roorjen l^i overladen ?ao onzen voor- 
maüg^en Loeraar, 4en Wel £erw. xeer Gel. Heer 
^i^is BKKius , bekend. Zijn £erw. was ia 
ons midden werkzaam , Tan den 28 Maart 1802 
tol den 17 Jnlij. 1804, toen h^ van hier saar 
Middê/èert lêrirok* 

Oiseh^on reeds vete Leden der Gemeente zijn 
£erw. zijn voornitgereisd , loo herinnerden nog 
▼erscheidene der ondste Leden zich zijns in 
liefde. Onze Leeraar wekie ons bij deze gelegen*; 
beid op , om de nagedachtenis van den Overledene 
ie huldigen, door- eene getrouwe opvolging der 
lessen , welke zijn £erw. gedurende den tijd vaa 
2ijn dienstwerk onder ons , met ijver en getrouw* 
heid had gegeven^ 

God , t>idden wij , neme njne .hoogbejaarde 
Gade onder z^ne Heilige bescherming. 

KANT£NS vakant. Zie April 1846. 

STITSWËRT vakant. Zie Dee. 1846. 

BEDUM skaat vakant te worden. Zie Jan. 
1847. , 

HUIZINGE vakant. Zie Jan. 1847. 



NQORD^BRABAIfD. 

BR£DA. 
CHAAH, den 6 Dee. 184G. De Gemoente- 
R 4 van 



^gitizedby Google 



258 JC£RK-jri£UWS. 

9«a Cktum^ JBoêrle-^aaau ea jifpken^^ nogt 
do. Takatnre , veroorzaakt door het vertrek Tan 
iiaren Leeraar, Ds. e. d. j. squotel, naar 7V/- 
hurgy reeds spoedig y^eos haren wensch ver- 
vttld zien. De Wel Eerw. zeer Gel. Heer i. 
6. TB CREUTZBBR^ , Tan MoTSêfiH ^ hoTwaarts OTer- 
gekofflen , weyd heden door zijnen Triend « den 
'CoBsnient dezer Gemeente , Ds. p. roscah abbibg, 
Pred. . te Ginneken , in de H.. dienst onder ons 
hevestigd, met Hand^ ¥111:5. Hij^ predikte 
hun Christus» Des namiddags deed de BeTÓstigde 
«gne intrede , predikende OTer Opetih» I : Sm. ik 
hen het begin en het einde , %egt de Reer. Den 
volgenden Zondag aanTaardde hij zijne bedie- 
ning in de gecombineerde Gemeenten te Baarle* 
Jffassauy des vooriiuddags sprekende over Zup. 
K:5, 6; en to Mphen^ des namiddags, over 
JLuc, XV: 3-7. 

HEÜSDEN. 

UITWIJK. Zie NoT. 1844. 

ALMKERK Takant. Zie Jan. 1847. 
EINDHOVEN. 

BLADEL. Zie Dec. 1846. 



DB^ENTHE. 

ASSEN. 
VRIES. Den 27 Not. 1. 1. , werd alhier uit 
het Troeger vermelde zestal Predikanten , door de 
daartoe Gemagtigden ,. met algemeene stemmen 
benoemd , en daarop door den Kerker^ad beroe- 
pen, de Wel Eerw. fleer w. c vah obr zwaa», 
Pred. te Oronrijp^ .die echter voor het beroep » 
na eenige dagen heieefdeJijk heeft hcdaokt,. 

Den 



,y Google 



KERKNIEUWS. i&9 

Oen 28 Dec diounuu^oigende , ^n^'êaiermaal 
cenoemde Gemagtigden vbyeea gekonoi , 9tt hdb- 
Bea uit de nog oferige genomineerden , weder 
met a)ge(Deen« stemmen benoemd , Ds. a. HAian 
HEUSE, Pred. Appelscha ^^a wien ook daarop 
eene Kerkelijke beroeping is ter hand gesteld ge- 
worden y met dat gevolg , dat deielf e door z\[n 
£erw. op den 9 Jan., bereidvaardig is aangenomen. 

ROD£RWOLD£. Üe aibief beroepen Pred. 
i, cooLHAAs VAH DER wouDS, faeefl het beroep 
Baar deze Gemeente , na beraad Tan eenige da« 
gen , aangenomen « ooder inwachling ^et kerke^ 
Ujke en koninklijke goedkeuring. 

££LD£ vakant. Zie Ang. 1846* 

KOET£RDEir. 

EAIM£lf staat valkant te worden. Zie Jan. 
1847. 



LIMBURG, ^n*. 

MEERSSEN, 2& Jan. 1847. Dezer dagen werd 
dese Gemeente zeer verbied. In eene reeds lang 
gef oelde behoefte mogt op eene voldoender wijze 
Voorzien worden. Het ▼ervailen, onbewoonbaar 
ea vooral door algemeene vochtigheid , ongezond 
pastorj-bnis , moet men vervangen zien door eene 
solide en veelzbs doelpiatig^ Predikantii-woning. 
Men iieeÜ luj den bonw van dat huis geenstins 
aiter^en vorm en fraaiheid , maar veel meer 
degelijkheid, inwendig gebr.aik, en deugdel^kheid * 
én van bouw én bouwstoffen « op het oog gehad* 
4boo toch werden de geiden « daartoe verstrekt, 
op eene ^eréisdite en waardige w§ze aangewend 
R 5 en 



,y Google 



ttóö: KKRK*N1EÜWS. 

dH iNsMetdw . Zbodai' «He Autoritfflten ^ die aan oize^ 
bi^dscha^p- medewerk tm^ zich naar het oordeel vaii 
deskillidigea , kunneii OTeriaigd houden « een we* 
aeniiik g^ed werk ook voor de toekomst te hebiiea 
daargesteld. 

Daartoe alleen • uit eigene fondsen buiten staat 
ons beTittdende, foalen we ons aan velen duur 
verpliigt. 

• fteeds TÓór dé komst Tan den Pred. alhier, 
kgden eijhe waardige Ambtsbroeders, de twee 
oudste Predikanten ie Matutrichty den grond* 
slag *Mizer gemeentelijke vreugde^, waar?ooc zy 
onzen welmeenenden dank bij deze wel zuUen wülea 
ontvangen. Dan inzonderheid g^eToelen wij ontea 
hartgrondiger dank aan Z. M. onzen beminden 
Koning,, die ons de som tan/ 1200 uit *s Rijks 
ka^V a^an ^^ fióog £erw. Syiiodë, welke uit het 
Fonds voor Noodlijdende Kerken eene gelijke 
som, en aan Heeren Gedeputeerde Staten van 
Limburgs die ons /550 tot dal gewenschte doel 
verleenen wilden. Terwijl de overige ben'oodigflo 
gelden gevonden trerdeh , door de onderlinge weU 
willenheid en werkzame liefde der goede Ge- 
meente zelve. 

Wij vinden ons mede gedrongen, op<mlijk io 
Vermelden , dte ' uitnemende vserdiensten in deze 
Van den Heer-iiKAGfin , Opzigter bij den Water-* 
étüat, en van den Heer ■zstkrss, Aannenaer en 
Timmerman athier, welke beide Hèeren zich 
voor hunne betrekkingen , door dit werk ailezias 
hebben Aanbevolen. 

Ook hét £efw^ Kerkbestuur alhier heeft mei 
daladzakto getoond , het belang der Gemeente té 
kenlfie^ en te beseffen. 

Wilt derhfidfen allen, die in deze dringeada 
behoefte tfio goedguntlig^ hebt willes voortien » 



,y Google 



K£RK-Nl£ü\rs. 261 

onzen openlijken innerlijkén dank onivaHgeta. Ter» 
w^I wij n in nwe onderscheidene betrekkinge» 
'sHeeren beste zegeniïigen toebidden.s 

De Heer blijve onze Gemeente alzoo'begiinsti-< 
gen en weldoen , en doe haar steeds toenemen , 
vooral in innertijken bloei en wasdom! 

J3££K EK GËÜL. Uii'eene nommatie, door 
den Minister voor de zaken der Hervormde £ere« 
dienst enz.; deo Koning aangeboden, en waarop 
geplaatst waren de volgende Kandidaten : 

D. c. THOMKiHs , Adjunctprediker te ^wer^or/. 
s. w. B£GEHAMi , üolpprediker te Üordreeht. 
p. A. HAJEHius, Ie Doesburg, p. c. aoiHursJÉN^ 
te Detenter. ir. sprüyt , Jr. , te f^laardingen; 
en J. süRiHGAft, te Maastricht. 

Heeft Zijne Majesteit, als Collator, den Heer 
D. c. THOMKiKs benoemd tot Fredikant van Betk 
eo GeuL 

EEEKLEJIf vakant. Zie Jan. 1847. 



WAALSCBE KERK. 

MIDDELBURG vakant; - Zie Deo. 1845. 
AMSTERDAl^ vakant. Zie Deo. 1846. 
LEIDEN vakant. Zie Jan. 1847. 



REMONSTRAlfTSCaE BROEDER^ 
SCHAP. 

AMSTERDAM, 14 Febr. 1647. fig hare 
Godsdienstoefening van 24 Jannarij , werd de Ge- 
meente verblijfd , dóör het berigt , dat de Wél 

£erw. 

Digitized by CjOOQ IC 



262 KERS-NIEUWS. 

Eervr. geer 0eL Heer a. hekhskkik , Theol. Dr. ^ 
en Pred. . te Haarlem , onder ons beroepea , dat 
beroep had aangenomen. Heden ontringen wij 
liet- beslait der koainki^ke goedkeuring , zoodat 
^ij eerlang de verfuiling dtr vakature te gemoet 
2ien. 

ZEYENHVIZËN ek BLëISWUK. Zie Dec. 
1846. 

ZËGWAABT M J3£llK£L. Zie l)eti. 1846. 



ErANGEJLISGH'LUTHERSGEE KERK. 

ZÜTPHEN, 1847. Om te ?oorzien in de.va- 
lature , Terooriaakt door het vertrek van onzen 
Leoraar, j. c. schuj^tz jacobi , naar Rotterdam ^ 
heeft de groote Kerkeraad in zijne vergadering 
▼an 23 October 1846 de volgende nominatie vaa 
Predikanten gemaakt , om daaruit eenen Herder 
en Leeraar veor deze Gemeente te kiezen, be- 
staande (alphabetiseh gesteld) nit de . Wel Eerw. 
seer Gel. Heeren : 

BD. A« &. BfiOEHs , te Ihetinekem. w: c. snHfi- 
KAV, te Breda. j. r. eiurs koch, te ifildet' 
voÊtk en Feendam, j. c rihobrmanv te Ed^m, 
D. c. EADEHAKEa , te IFtnschoten en c. ó. visflor» 
te Monnickendam. 

Alle deze Heeren uitgenoodigd geworden tot 
vraameoiiiig eener lieidebeurt , hebben aan die 
aitnoodiging voldaan « me^ uitzondering van den 
Wel Eerir. zeer Gel. Heer j. a. ^eilk&skoch, 
ia wiens plaats toen op' de nominatie kgebragt 
de Wel Eerw. aeer . Gel. Heer w» n. statio« 
woujsM. f Pred. te Bodegraven , die diaarna insge* 

lijks 



,y Google 



KERK-NIEÜWS. 263 

Iijb op terioA ?aa Kèrkeraad terne KdMebMirl. 
is komeQ waarnemeD. 

Uit boTenvermeMe nominatie k in de gFcx>te 
Kerkeraadsvergadering , gehoudea 8 Janaarij dezes 
jaars, een drietal geWmeerd , bestaande (alpha« 
klisch gesteld) uit de WelËerv. zeer Gel. Heerent 

OD. J. €• KlMOmMAW^ W. o. SIAtlüS HUUKK 
en «. S. TIEHOF. 

Uit welk drietal terfolgens bij meerderheid yaii 
stemmen als Herder en Leeraar beroepen is , de 
Wel £erw. zeer Geh Heer vt, d. statius huiur^ 
Pred. te Bodegraven, die deze beroeping, onder 
inwachting der kerkelijke en koninklijke goedkeu* 
ringen, heeft aangenomen. 

PURM£R£NI>£. Zie Der. 1846. 



BUJTEWLANDSCH KERK-KIEÜIFS^ 

HERVORMDE KERK. 

OOST^FEIESLAJfD. 

JEHGÜIH , den I Jan. 1847. Was onze Ge- 
meente dertig jaren lang verstoken geweest Taii 
het ffd)ruik barer kostbare sefaoonklinkende toren* 
Uokken door het gemis ran een toren , in hel 
afgeleopen jaar is dat gemb eindelijk op «ene ver- 
kiijdende wijze hersteld. Een nieuwe fraai ge- 
bouwde toren Tersiert weder on^ riek en kerkge^ 
Ww, en onder het statig Iniden gaat weder de 
Gemeente op in het hnis des Heeren , gelijk in ' 
de dagen Tan onds. Het westelijk gedeelte der 
Kerk , aan den nieuwen toren Terbonden , is te-^ 
vens vernieuwd en verhoogd geworden, tarw^t 
Bftea het voornemen heeft , om over kort o{ lang 

he^ 



,y Google 



2§\ KERK-NiEÜWS. 

heisdtlie aa», 4e oTerige gedeelten van hei aloude 
kruisgebouw te laten doen. 
• Wat tot tl U toe door eenparige zameowerking 
der Gemeenteleden, onder verstandige leiding der 
KerkvoogdeQ , gedaan is , gaf der G^meei;ite aan- 
leiding tot eene fó^stelijke Godsdienstoefening op 
Zondag den 16 December a. p», waarbij onze 
ondste Leeraar , Ds. u. herborg, volgens Jolu 
X : 22 , 23 den ffeere Jezuf voorstelde , als ovs 
moorh^eld hij het feest onzer iempeivernieumn^. 
Het welluidend gehang , bij wisselende kooren aan- 
'geheveq, verhoogde de feestelijke stemming, die 
4e klokkentoonen te weeg bfagten , en wij hebben 
alle redenen , den indruk ^ dien deze j>legtigheid 
op de talrijjc zamengekomene schaar nidakte , ge-> 
zegend te noemen. 

RIJSUM, den 10 Jan. 1847. Heden werd 
onze nieuwe Leeraar , de Heer Kandidaat eek-v 
BOFF, in zijne bediening onder ons bevestigd. De 
Heer Superintendent meijer, van Cirkwenm, 
hield de bevestigingsrede , naar aanleiding van /oA. 
III: 3*4. Dien God gezonden heeft ^ die spreekt 
de woorden Gods. De plegtige inzegening, door 
oplegging der haqdeu • geschiedde doof genoemden 
Heer Superintendent en de Heeren koster, Fred. 
te JS^an^n^ en sïrohait, Pred. te i^cltzeteti» 
De Bevestigde trad daarna op en aanvaardde zijne 
dienst , mei eene Leerrede over ' 1 Cor. lï : 2. 
Jk heb niet voorgenomen iets te weten onder u , 
dan Jê^us. Christus en dim\ gekrui.^igd, 

WEENËRMOER vakant. Zie Mei 1846. 

.N£ERMO£R vakant Zie Sept. 1846. 

AURICH vakant. Zie Sept; 1846, r 

DIJKHAUSEN vs NEUSTADÏ GODEiVS. 
Zie Dec. 1846. 



GRAAF. 



,y Google 



KERKNIEUWS. :2G5 

GRAAFSGffAIf BEKTBEIK. 

LAGE, den 17 jait. 18W. Onze Leeraar, 
de Wel Ecrw. Heer siuytkr, tnaakte ons heden 
bekend , dal Mevrouw de Gjavin van wassenaar, 
Douarière van den Heer Graaf van wassenaar. 
Heer van Twikkel^ /«^^^ , en?. . Grootmee^te- 
resse van Hare DIaJesieil de Koningin der J\er- 
derlanden^ d^n 13 Jannarij te ^ s Gravenhage zttr 
zacht ontslapen was. Zijn £erw. predikte bij die 
gelegenheid over Gi^, ^V; 15. Gij zuH toi Ufjfe 
vaderen gam n^^t vrede : gyi zult in goeden ou^ 
derdom hegraven worden,. De bekende weld^^' 
digheid der Overleden^ , in^elke neyens zoo vele 
andere, ook deze Geioeenlè zoo dikwijls had mo- 
gen deelen « dedeii allen mqt weemoed as^n de Over- 
ledene denken. Dankbaar echter^ dat het Góct 
behaagd heeft, de edelmoedige menseigen vriendin 
tot eenen hbogen- ouderdom te bewarut en haar 
einde vrede te doen zijn , vertrouwen wij , dat z^ 
in een beter Vaderland de vruchten van haren 
arbeid zal genieten y terwijl hare, nagedachtenis , 
als de gedachtenis eeper ^egtvaardige y hier in ze- 
gening zal blijven. 

B£XTH£L% jongste Leeraarsplaats vakanl. 



KREITS SYNODE DÜJSBÜRG. 

GARTROP. Zie Nov. 1846. 
VOERDE yakaqt. Zie Óct. 1845. 



KREITS 



Digitized by LjOOQ IC 



266 EEUE-NIEÜWS. 

ÈREITS STNOBE WEZEl. 
EMMERIK. Zie Dee. 1846. 

BELGIË. 

LUIE« 31 Jan. Op heden werd alhier /in 
tegenwoordigheid eenpr talr^ke schare , ónder ons 
als Herder en Leèraar 'bevestigd , de Wel Eerw. 
Heer g'. r. l.' pradez. Bij deze gelegenheid opende 
dè Wel Eerw. Heer s. vemt, Pred. te Brussel^ 
de Godsdienstoefening , met dé in de Fransche 
Gemeenten gebruikel^ke zondenbelijdenis en he^ 
lezen van Tit, I, waarna de Wei Eerw. Heer 
r» OE FAJJI , Pred. te Doornik en President der 
Sjnode , den kansel betrad , om naar aanleiding 
▼aft €oL IV: 17, zijne Bevestigingsrede uit te 

3 treken. Daarop volgde de Intrée-rede , welke de 
evesügde* naar aanleiding van Hehr. XIII: 18 
lot ' ons hield , wordende deze plegtigheid , afge- 
wisseld door toepassel^ke gezangen, besloten door 
het gebed en den zegen, welke door den Wei 
Eerw. Heer j. i. sioop , Pred. te Antwerps , 
uitgesproken werden. 

YERYIERS. Zie het berigt uii, jintwerpw , 
voorkomende in het vorige nommer van dit Tgd* 
sbhrift* 

CORRESPONDEKTIE. 

Het stukje uit B. B. G. kan niet geplaatst 
worden , als minder {jreschtkt voor het pdUiek. 

De beide nit het Franse^ vertaalde dichtstukjes 
uit ^sBof^ ons toegezonden/ komen ons voor 
zeer flaauw te «ijn. 



,y Google 



BERIGTE9. 



267 



BERIGTEIf. 



De Qaaestor-GeP«r«al der Algemeeoe Synode 
van de IfederduiUehe HerYermde Kerk, brengt 
by deze ter kennis tijoer Laad- ei| Geloofsgenoo- 
ten, dai de algemeene inzameling en bijzondere 
giflen, teiji behoeve Tan Vopdlt}den<)e Kerken en 
Persone»- orer den jare 1846, yerueerderd met 
de, na het doen Tap vorige opi;aven, nog ever 
1845 ingekonaen bedni»eB tot 31 December i.K, 
dè 50m Tan »even en twintig Duizend drie Hon^ 
dtrd ückt in %evenfig Gfd^fn en ifs Cent ^]' als 
Toigi; d^r ondi 
XkMiUle Bectiij 



rstaai^ie 
piif ren Arnhem. •< 

» Zmiphën., 



..ƒ 



6Ö7,68« 

429,72 

825,75 

140,34 
S44.a2« 



Bommel ^ 

Barderw^k..»» # 
'« fyratenhmg0. f 1.887,79' 
Boiierdam . . . « # I «890, 72< 
£eidm ' 1,036,^0« 

J^ordreeht f «wa 



den ^Hel^mw * 
4m*terdfim*»*m » 
B(Uirfmn»,,ff, 
M hma i 9 r :. •• ^ # 
ffaem ........ 

Mdomm, ••,•••• 

Middelburg.... 

Ziêrikjt^ ^ 

IJMendifke..».^ 
Utrecht,^. .^», ^ 
Amnr9fopflf,.^,0, 



4^»29f 

9,726 JIO 
1,0^,68» 
IM0488' 

419, 19« 
704«91 
220,68 
178,48 
2C8.54 
l,33ö,73» 
71700 



»oBKz.m,1847, 



dvef bcengao /2t,376,33 
S &1«* 



,y Google 



268 




BERIGTEJf. 










OverbrcB^st/ 20,576,33 


Klattikaie Bettaren , van 


iffijk *... # 


264,85* 








Leeuwarden,,, * 


r 714,26* 








Marlingen » 


409,90 






y 


Sneék .,i 


f 460,65« 
' 315^8 








Vokkum......* 








Beerenveen.,.* t 


' 327,98 








Zwol 1 


r 414,70» 








Deventer t 


562,11 








Kampen, i 


f 293,48 








Groningen . . . . < 


r 027.4:^» 








Winschoten,,,, t 


' 419.44* 








Appingadam; , 


* 154,57 








MiddeUtwn..,. j 


f 197,29» 










» 183,30* 








Breda ».. i 


» 369,67» 








Beulden 


^ 132,19» 








Eindhoven ,,,, t 


' 167.39 








Assen ,, • # 


165,70» 
r 155,04» 








Meppel - 










64,73» 


I>e P'rotettanttelie &emfleiiteu in Limbtry < 


. 122,49» 



Bijzeiidere giften bij den Qiiae»tor-Gene* 
neraal ontvangen , aU yan : - 

Ds. A. B. TER HafiYEN, alhïej', 
door Ds. jr. VAK BoófrsTti.TS]r , 
te Utrecht / 2,00 

Ds. C. L. TAH 1»BN XROBK , te 

'« Gravenhfige , • R. W. . • * . . . f 3,00 

K. N , 10,00 

Door Ds. I. PBiNf , bet volgende, 

als van: N. N ƒ 34.76 

D G..... 4,96 ' 
H. B. .... # 6,00 
M* W. in de Amstétkerk 

albier, gecollecteerd. « 1,50 
ïi. N. bij Ds; c, ▲. tab 
LiiBoac BBoirwBB, al- 
hier '. Ö9,S0 



/26,7Ö9,25 



Overbrengen/ ^,00 



/ 26,789,30 



,y Google 



B£RIGT£N. 2/>9 

Overbr«Bgtl /96,00 / 26,789,25 

H.H. bgB» B. Til BAAK, 

alhier ƒ 25,00/121,00 

/Ï36,0ü 
Van Kerkvoogden derGemeeole 

Maamsdonkf onder deHUsti» 

Beu»d€n, .0 ?5,00 

Yan Gemeenten behoorende on- 
der de WaaUche Commia- 

sie ƒ342,11 

Yan de EngeUche Ge- « 

meenie te '« Graven» 

lutqe 60,52 

^ 402,63» 

Hog na 31 Ang. 1. 1. ontvan- 
gen, niet Toorkomende op de 
gedrakte iijaten, geplaatst in de 
Ilandelingen der Synode 1846 , 1 

als van de Gemeenten waarvan 
de opgaven ontbraken. 

Vrk , Klassis Hoorn, . . / 2,40 ' 

WetTMlOt KI. Deventer, 2,47* 
FrteaMte», Klassis De- 

venter >. ^1Ï,00 

Maamêdonk , Klassis 

Meuêden ^9.30 

, 2Ö.17« 

KB. De onderstaande Gemeen- 
ten ontvangen toelage van 

de. Synode, of worden door 

b^zondere omstandigheden 

verhinderd iets bij te dragen, 

als : Klassis Leeuwarden^ Gem. 

Bergumerheidey KI. Dokkum^ 

Gem . Schiermonnikoog , KK ^ 

Deventer <, Gem. Wierden^ 

KI. ^ 8 Bertogenboêch , Gem. 

J^ieden, Gem. Gennep in Lim- 

hurOm 

" — ^ 5 88,81 

Geheele ontrangst op den 31 Dec. 1. 1./ 27,378,06 

S 2 Om 



,y Google ' 



270 , BERTGTEN. 

Qvèrbren^«t fllfilHfi» 

•Om te «luiten met de Syn« 
Handelingen van 1846 , mo<^t 
bier worden afgetrokicen , de 
na den 31 An^ l.L » ontvan- 
gen y 342,11, van de W&iiUcliè 
Conimi»«i6n de ƒ25,17* , van ^ ^ 
4 Gemeenten , eii de /25 van 
Kerkvoogden van RaaHiidöiiil ^ 
te ïRmen ƒ 392,2J5« 

Waarvan weder moet af^e» 
trokken worden, de reeds vroe« 
ger in de Boekzaal opgegeven 
ds ƒ 75 van Samarangen déyS 

van Vinkeveeii.. .......* 80,00 312,28< 

Waardoor eenalpidend is de 0|*^ave 
in de Syn. Hand» *»»>* ** » »V' v ƒ ^7,^5,^7* 

Bi) deze bijdragen toe^é meh hetgeen, tobwel 
door dje hooge. Ryks-Begeriog én kneest alle de 
Provinèiale Besturen in hei afgeloopen jaar , zoo 
ifvelv^llend als krachtdadig is verstrekt, hetwelk 
eeo ▼ernieuwd bewijs oplevert Van bèhmgsteUifig ^ 
waardoor de opbouw ó^ fa'e^steHtng van kerkélijlre 
gebonuen zoo belangryk heeft kunnen 2§n. 

In dit jaar- (1846)smogt 'dit Fonds ontvangen 
de som van JDuvtend émid^M , «fkou^ vaa pnt 
legaat , besproken door wijteti Vr<mwe sMui hhi- 
Bftiiu JOAMHA «ULG, Wedtiwe dèn Wtd £d'. Geb. 
Heer josua im» iua pooHTiii 'fli votLEHfibtkir» 
Deze edele Geefster had sich ^ê3ttrek4^ haar le- 
ven toegewijd aan de vtrtorging Tan We^«n^ en 
•ngelukkigen , en levei^e im Hartn dood tiet ifr^ 
kendste bewjjs van, den CJhlriste^kén ii^feld»ra^en 
tin , die haar bezielde. , ^ 

Ontvangt Laad* en Gèlóofsgenöoten ! uit naani 
iTMi idfen f 4m ^ deze vermelde giften reeds be- 
W«kla4igd %^n « of de bedeeling daarvan als no^ tê 
gemodt zien; z^nde kraehtens besluit vamhet 

Hoog 



,y Google 



B£RIGT£5. 271 

Hoc^ Eerw* Synode in iS46 bereids on dersten niog 
teegewesen aao de Davglgeode Gemeenten: 
Geldêrlmmd, Pikrem, R(»ndwijh «n ffesterv&ort . 

Zmid-BoUand. Mgltp^ffQrp \ d$ f^t^tfg , J^^pr^éloqê 

en OudketK 
Noord' ff oliënd, Bolijsloot . Marken en Petten, 
utrecht. Maartensdijk en Zoesi, 

Overijnnel. Tubhergen e o Wanneperveen» 

Groma^sn, harkstede en (Jitkuistermedem 

Soord^Braband. Baardv^hs D'uss^, Helvoowt^ Sfniê* 

Ignd eii Qo^erUouU 
Brenthe. Èeilen. » 

En aan de vol0ende toegezegd : 
Gelderland» Balgooy t ffettouw, JJ zendoom en 

Zstmaar» 
Zuid^Bollandf Jfie^^rf<f^erl^m4 «n ^t^nivft. 
-Noord' Bolland, (Jrsem en Warder* , 
Zeeland. Beinkomzapd* 

Vriesland» Drachter-Cotnp, en Zuifihuiaterreei^ 

OverijnséU Harêenberg, Hengelo^ Éuiten, Stap* 

horst en Tnbhêrgen» 
Qfovingei^f Enu^tU, 

Noord' Br aband, J)runenn Veldhoven en Mplmondp -, 

Terwijl nog vijf en dertig Gemeenten eq honderd . 
2even I^oodlpdende Personen f mipV of meer kleine 
toelagen ontvangen hebben, 

Be doelmatige aanwending awer liefdegiften , ea 
k^ not daM^oor gesticht iot insrtandhoüding en 
uitbreidiflg taa ons keVkgenoof^bap , wdaraan in 
ëe dage» , dte ^^ beteveo , ^«0* uiterst vee! gelegen 
is, tot bewaring van het onsehatbaar pand der , 
znivere ËTiMigeHeieer , moge alle. die tol onifege» 
BieeRflchap behooren, en daanraji 4^ gezegende 
▼mefat^B geüieien, ten spoorsiag strekken'/ om 
ook ' IB d^zen arbeid der liefdis niêM lé verflaau- 
weo , maar veeleer naar gelang van t^defijk ver* 
mogen en zedelijken invloed óp <Aize medegeloofs* 
genooleii , hunne ki^achfen in ie spanten tot be*^ 
irai^ng én handhaving van wat onze vaderen zoo 
ëaur vcn»roV^€n hebben , en wij zoo gaarne on- 
S 3 ver* 



,y Google 



272 BERIGTEN. 

Tcrbasterd tol onze kinderen wenschen te siéti 
overgebragt. £lke gift alzoo uit deze beginselen 
uitgereikt, heeft hooge waarde « maar Yoeral wan- 
neer die herkomstig zijn van Kerkgemeenten zel- 
TB, welke, zoo als die van Rnamsdpnk ten Toor- 
leden jare ontvangen , met de daad willen toonen , 
dat zij den milden Gever erkentelijk zijn voor de 
zegening van meerdere welvaart, boven andere 
Zuster- Gemeenten , en deze daarvan door raede- 
deelztiamheid wel een bewijs willen geven. 

Mogt dit voorbeeld niet voor andere meer ver- 
mogende Gemeenten verloren gaan. God zegene 
daartoe den invloed van het Evangelie en vervulle 
alle onze wenschen en beden tot heil zijner Ge- 
meente op aarde. 

Amsterdam^ De Quaestor- Generaal tfoont* 

ISFcbr. 1847, p. j. Antsnorrl 

De Quaestor- Generaal der Algemeene Synode 
van de Nederdnitsche Hervormde Kerk , hennoert 
aan de belanghebbende het volgende , meestal vroe- 
ger vermeld , doch door het onderstaande tot een 
geheel gebragt, sAs\ 

P. Om de brieven aan hem gerigt, en onder 
kruisband gesloten , a, niet in den bos van het 
Postkantoor te werpen, maar te overhandigen; 
b, de binnereep van het kruisband smaller te ne- 
men, dan de reep voor het adres; c.-bij de on- 
derteekening op het adres , de kwaliteit te voe- 
gen : d. dat alle brieven in zijne bovenstas^nde 
betrekking onder omslag gesloten , en alzoo met 
porto bezwaard , ongeopend aan den post-beambte 
tcriïg gegeven worden. 

2^. Om de vroeger opgegeven redenen A. de 
kollectelijsten in te vullen naar volgorde der Rin- 
gen en Gemeenten , zoo als dezelve op dè quoti- 

>a- 



,y Google 



B£R1GT£5. 273 

rdtie^sUo Toorkomen ; B. dezé ïqaien «an. hem » 
TÖór of op den eersten Aagustas van elk jiar in 
te lenden ; C. de later ingekomen gelden op af- 
zonderlijke lijsten te stellen; zoo nok U. ten op* 
zigte van die van vroegere jaren « met opgavo 
dier jaren , bijzonder nit te trekken. 

30. Om (zie B^ekz^al Oct. 1837, pag. 581 1 
nieiDand op de tabellen* die tot onderstand van 
noodlijdende personen aan hem ingezonden wor- 
den, te plaatsen, die niet regt als noodlijdend 
kan worden aangemerkt « opdat niet uj , die 
waarlijk behoeftig zijn, zich in hunne ver- 
wachting geheel of ten deele zonden teleurgesteld 
vinden. Voorts bfjj de namen zorgvuldig de be- 
trekking tot Predikanten te voegen. 

4*^. Dat de personele aanvragen om toelage uit 
het Fonds van Noodlijdende Kerken en Personen , 
niet aan den Q uaestor- Generaal 'moeten gerfgt, 
maar hngs den ktrketijkim weg door zijne tu»- 
schenkomst Ier Synode gebragf moet worden , ten 
«nde; daarvan de benoodigde lijst <sip te maken.' 
{Boehnal Nov. 1846, pag, 695). Geen dan al« 
das roorgedragene kunnen op onderstand hopen. 
(Act. Syn. 1821 » pag. 120>. 

5^. Dat de roaandelijksche opgaven van de 
Scriba*s ^r Klassikale Besturen betrekkelijk het 
Aveiüjden yan Predikanten « en nit de Weduwen- 
beurs trekkenden , verwacht worden , zoo ab ook 
de verandering van woonplaats deraelven , en in 
geval van overKjden der moeder, de naam en 
voonplaats van den Voogd of Curator. 

6^. Jl^n de dadelijke terngzendttig ètr drie- 
TDaandelijksehe kwitantiën en Dnplikaat-kwitan- 
tiëtt voer Honoraria enz. 

AmftUrdnm , Dê Qu testor^ Generaal voorn . 

ISFebr. 1847, p. j. Anesaorr. 

S 4 D# 



,y Google 



074 BïRlGTUf. 



Geliefde Brbédets hn Etisiefs in fEivs 
cHKisiiss' den Heer f 

De Hervormde Geraeenie Taa 4)ragten^ (^ing 
Mergum^ Klasftis fjeeumarden) girooi .^800 zi«Ien, 
•en.' door één Predikiani 4i(:dieiid , bevat ook bin- 
üen kaf'e grenzen eéne ikitge»trekte , in beToIking , 
'en aanbouw steed$ toenemende Yeen kolonie , de 
J)(rtrgtsier^Ci>n^^nte , g^^Heeten , dewijl het land 
Ma-Ar , eerst door . eene Compagnieschap werd 
ofii^QTien. Dusver ielt deze Kolonie niet. hoven 
^'4t 400 in,weners , meest arbeidslieden , maar dit 
j cijfer is voor. eene groote veitneerdering vatbaar. 
Sommigen JiB&Ber wouw op^ één , de meestea op 
;afidi$rhatf uur^ eenigen op nog grooteren afstand 
.v»n de Kerk. /^O&choon in het bezit eener eigene 
-jS«h«)ol , wepscken echtelr d^^e lieden, nog betere 
.voorziening in hunne geestelijke behoeften, welke 
.fl\j door. 4e^ vestiging eener eigene Gemeente in 
han midden ,. mj^ een eigen Predikant en een 
rigen Kerfc^^bottw .verwachten. Zij hebben zich 
daartoe ten jare 1844 aan- Z^ M. den KoQi|ig 
^wcrid, helooveade tot het slichten ^d er kepkelijke 
^bouwen > uit de zeer geringe eigene m^iddelen, 
•eene som^^ van ongeveer ƒ400 te zullen hydragen. 
:0p hun adres is v«K>r]oopig een fialpprediker toe- 
^geslaau^ die na het ^vertrek van den verdienste- 
lijken Kandidaats, b. van nea veeIt , naar Eer- 
mewou'fe^ W^lke ie Oragten wonende, ijverig en 
helangloos de pre<Ukdieii£^ i|L de School vaa ge- 
melde Oompagqie waarnam « ^van Gouveraements- 
wpgc hun geworden is in den Kandidaat j. c. 
.ri^cHKR. Dof^h ook. df^ze hnn Herder en Leeraar, 
is onlangs als Predikant naar C^re^er/» vertrokken , 

en 



,y Google 



SERIGTElf. 275 

en meft tracht eerlang de aanstelÜDg tan zijnen 
opvolger. 

£r zijn thans bijna twee jaren ▼erloopen , sedert 
de Henrormde ingezetenen der DrapgUr^Compag'- 
nie , de vrncbten vanr het werk eens Hulppredi- 
kers gemeten. In dien tasschentijd heeft men 
nti onderscheidene zijden gelden zoeken te ver- 
zameien, tot het gemelde hoogst gewigtige dod^ 
Behalre de beloofde y^OO, uit de Compagnie 
zeire^ is er ait het dorp Drogen en de Grieieng 
SwaiUnferland ^ voor ƒ 1338 ingeschreTeo., ter- 
w^l uit andere oorden van F^rUsland ^ es ook 
reeds nit RotUrdam aangeboden is. /'1546, 
Trelke bijdragen met ' eene toegestemde Synodale 
toelage Tan ƒ2000, ruim ƒ5000 uitmaken. Doch 
ook deze som is ontoereikende Toor het sliehten 
der gebouwen ran Kerk en Pastorij , die met den 
aankoop van grond, ^ op ƒ 10,000 geraamd zijn. 
£r bl^ft dan wel niets anders over , dan , om zoo 
▼eel mogelijk , uitbreiding te geten aan de inza- 
meling vaiv liefdegaven , tot het bedoelde einde. 
Terwijl zulks op dit oogenblik met gunstig g^* 
volg 'te V tracht ondernomen wordt, is het dea 
Kerkeraad van Pregttn , een groot ^ot de na- 
men te mogen noemen van de Wel Ëerw. Heeren : 

PRISS , TERHOEVfV, ttACZAIJ, BRfTIJTIER. en POST- 

RUBus HEiJES , allen Predikanten it 'Amsterdam.^ 
^ier CJhristelij^Le liefde gaarne inlichting zal ge- 
ven over , en giften inzamelen , ten behoeve van 
een deel der Bervormde Gemeente , hetwelk in 
ziJDe afzondering smachtend uitziet naar «di eigen 
Bedehuis , om daar de'^ geuBsenschap te verkon- 
<)igen en te bevorderen met den Heer , die door 
zijn Evang^ilie .menschen zaligt. 

De Kerkeraad van Dragten beveelt zich na- 
mens deszelfs Medeleden in de Compagnie , mede 
S 5 <lan • 



,y Google 



^76 BERICTEN. 

ïaan , iet ontvangst ran zondahig^e giften , welke 
de liefde vil offeren op het altaar des geloofs. ' 

Drogien^ D^ Kerker and van de Her^^ 

16 Jan. 1847. vormde Gemeente^ en in 

i deszelfitnaam: 

D. HOLWERDA , 

I*redikant. 



De Scriba en Quaestor der Kïassis van B^otier-^ 
cfam neemt de vr^heid f ora.de Gemeenten onder^ 
dat Klassikaal Ressort, welke zulks nog niet raog- 
ten gedaan hebben, op te vrekken tot de spoedige 
vracht rr|^> bezorging der Klassikale Quota voor 
dit loopende jaar. Terens beveelt hij de Collecte 
▼oor de Noodlijdende Kerken mot vriendelijken 
drang aan, en verzoekt dat het bedrag daarvan , 
z6o spoedig mogelijk, worde overgemaakt. 

De Scriba en Quaestor voornoemd ^ 

R. AURIAVI. 



LETTER-MEÜVVS. 



Door den Boekhanfleliiar S. E. ▼na Nooten , te Schoon» 
hoten , 18 op heden uitgegeven en verzonden : 

I. Otereensiemming Her Evangeliêlen , ontworpen 
ilonr B. VA» VViiit* , Th. Dr., in leven' Predikant te 
t^kkerkerh; en' nnnr de vroegpfe Proere én den nnge- 
laten' arbeid des Overledenen , afgewerkt door G. E. tar 
KoKTftviLD « Prcd. te Schoonhoten. Tweede Aflev. 
il 75 Cents. 

De eerste aflev. hiervnn verscheen in Aogf. l.I. è 75 
Cents ; — terwfjl het geheele werk in 2 ntatig» ileelen 
«al compleet f(jn. 

\U 



,y Google 



LETTER-*\1£ÜWS. 277 

IL ffei tfêlottf, é^ mmnek mH tieh 9tit9n v«r» 
xoenendê» Drie Leerredeneo ▼«n C. £• f411 KoBT«fi&»t 

PrM. te SchoonkorMi^ 

Inhoud. JnleidiTi|r over het weien de» ge?nefs| olt 
een wifsgeerig pn Christelgk oogpunt beschouwd. 

1. De strgd om wnarheid , nur Joh XXXVI :2Aff« 
11. De ttrüd om deugd, nanr Rom, VII. «24, 250. 
III. De «tryd om ii^«>li^k , nanr Hrbr» IV : 9. 
136 blads./ 1,35. 



Bij de BoekhnnHelffrcn Joh. 'wnn der Hry en Zoon f t» 
AtHêtertlam , wordt oitgegeren : 

L ORDE DER FEEST- EJT LIJOENS* 
TEKSTEx\, 

too uh desehe foarlijk» ^ op de ttitmAaiji en vótfr 
rtfCBUi , in de Chrinteiijke Hervormde Gemef'nte ran 
^fNü/rrtfafii gepredikt Vordeo. In 18^ formaat. Prga 
ƒ0,50. Hetxeive gebonden in netten bruin lederen 
band. ƒ1,00. 

IL EEN WOORD VAN HERINNERING , 
BEMOEDIGING EN RAAD« 

BIJ DBH AANTAK6 VAV HET /AIR 1847^ 

Aan e*»n ie«1<^r , die het wèl met Nederïamd meent* 
Door AiiyaoTiiiivt. Tn gr. 8vo. Prja /0,C0. 

Ter perse t 

IJl. » LEERREDENEN 

▼A» 

J. J. FAN OOSTERZJËE, 

Theol. Doet. en Predikant te Botffrdam. 

Tweede Druk. 

Van den Eor»iên Dr.uk zijn geeü Exemplaren meer 
vnorhamltrn. j 

\TAAfl- 



,y Google 



378 LETT£R-XI£UWS. 

WAiRHEID IN LIEFDE, 

E£!l «OOUEUëRD TIJOSCBRIFT VOOR aESCflAüFOE 
OHRlSTE.^l&N^ 

VITGIGBVIir DOOR 

J, r. TAS OOÏlbT, J.W.Z. , P. HÓFSTÜbC DE GROOT, 

X,» 6. PAAEAU , J. SOMiyS SWAAGUAN y W. UUUA- 

LIlfG. 

Be Ond^rgeteekende heeft het ^noe^en het ptihliek 
te foeri^ten , dat , na de Toleinding Tan het Eerste 
tiental Xaargfangen 1887 — 1846' van Waarheid in 
Zie/dé , hu met 1847 eene nieuwe ftoekg begint , 
welke iiich in niterliiken Torm eenigtin* van de Troe*- 
geve sal onderscheiden. Den 1 Jan. , 1 April , 1 July 
en 1 Oct. tal weder tctkens één Stuk uitgegeten wor- 
den , elk Toor ƒ2,00. 

Voorts sullen mitggwerkte Begiêterê Qver de Tien 
tiilkdige • Jaargtmgen 9 1837— -18&> in een afzondor- 
4ijk boekdeeltje worden ui^gevon , en daarin het 
2aak*Begister %6h volledig s^n , dat het tpvent een 
etersigt 'nitmaakt van al het daarin behandelde i niet 
ftUaen ten nutte van hen , die deze TieQ tlaarg^i^gen 
geheel of gedeelteljk beiitteo» maar ook ten nutte 
ren hen , die zich nu eerst, hei T^schrift willen aan- 
•ehaffen. 

/Op dit Begi&ter, hetwelk binnen kqrt zal word^ 
nitgegeyen t^ worden bp.alle .Bpekh^ndclaars bestellin» 
gen aangenomen. 

Eindeiyk berigt de Oodergpteekende , dat hg nog 
slechts één compleet exemplaar van de Tien Jaargan- 
gen bezit* doch éei hg • door het bedrukken van 13 
eiemplaren der twf>e eerste Stokken van 1837, 13 
'volledige eiemplaren van het Tgdschrift weder zou 
Terkrggen. Indien er zich zoo vele inteèkenaren daar- 
voor aaiimelden , zal hg ten behoeve dier 13 de ge- 
noemdi^ stukken laten herdrukken. — Overigens zgn 
er nog wel enkele Stukken van dezen en dien Jaar- 
gRng en enkele Jaargangen overcompleet , welke hg 
aan de eerst aanmeldenden gaarne zal afleveren. 

Groningptt f J. Ooükbits , J.Zooir. 

1 Januarii 1847. 

Bij 



,y Google 



LÈTTER-NIEÜWS. 379 



Bq étn mmfchBndélaar W. Wittem» , *è Amêftréam , 
wofdt h«deD uitgUgevc* , de dcrte druk Tan hel 

FEESTBOEKJE, 

of Bgdrage tot de Godfdicii«ti|;e ▼ieriii§ tan Goeifo 
Jrüdag, 5*iö« Zatutaag en Paaseh-Z&ndag , m 
JeeUrèdenen , door H. ■# K4a«ijii« , ia leven ^red.^ 
ie Amsterdam. Pri>/0,9Ó. ^ 

DER KINDEREN GOEDE TRIJD AG. 

fiedaebtenu wan 'aHeüand» dood , gebonden So de 
liBcLfrkerk Ae Baarlem^ door J. ▼*■ »«a EeatT^ in 
lefen Pred. aldaar. Prij» / 0,15, 4» 12 «tuk» y 1,25. 

BET BEELD VAN EENE STILLE 
itï DEN LANDE , 

•f trekken wit bet leven der Wednwe van J. C U- 
Tim » door fiF. Gi»aaa , tvreede Tenneerderda dmlu 

Pnji/1,80. • 

HB. ietie C%ri$iêl^lB LijdereM ^ tUê aan dm irooêi^ 
w//f krcn wn Hvb% Uer^ karen moed en kmre kraehi 
•nüteni , heinigd nm dê lezing van dit hoek : »Lava« 
lu'i Weduwe ^» ^eke uifneménde Chrieiin^ een 
henatm en opwekkend wcnrbeeM wor aUe l^ere: 
de UiMing hèoft ntij regê ffoed gedaan f Boe eac| k^m 
« itj haar nvg te kort.** 

^ —,, '■'■ ■ - 

Bg den Bbekhandelaar J. W. Swaan, te Arnhem ^ 
ia cAt^e^e^n en alom Tertonden: 

Btêtmringen om den dood hiijmaodig te gemoet to 
infiakft gbaia « Voor alle Christenen ^ die bonnen wan* 
&I niitfr iiet e«tfi*^ge trodrd risten, ƒ0,20. 

Eennneringen aan den Enigen Dtf&p. /0,iÖ* 
ffog s^n h^ beio en alom te liekómeht 

OeerdBnkingen letrettkelifk het lijden enelervenwm 
*»« gezegenden Verlosser ^ dpor Tamia, te utrecht, 

De'Ujdende Zoènhorg in ^êthsemané èn op Qot* 
goffca, mei eeno voorrede tan B. Hoi«»aa»., V. D. II. 
W'fifoje. /0,«)U Bc' 



,y Google 



380 L|$IX£ft-Sl£UWS. 

l>« ftoekverkooper J. Oomken», J.Zuou » te Grofiinm 
yen » geeft uit : 

I.' P« HofsTftftv BX GtnoT , Ovêr de tegenwoordige 
wrkouding van de Wijêlegeerte tot de Christelijke 
Sodgeleerdheid in IVederiand. £eue toespraak sttii 
K^ne Leeriinj^n, bij de opeiiiiig der leMen , dea lOüen 
Septeoiber 1846 gehouden. fO,^, 

II. C. E. VAX K.OBTST1L0 , Üo Ckfietelijke Wereld 
gedurende de drie eerête Eeuwen en het Joódseke 
Land in den tijd dee tfieutpen yerbonde. 2i^nde dit 
A<*. 2 ▼an iMït Viertal JUarten ten behoeve vaa het 
Crpdtfdieuêtig Onder wj*. /0,60« 

^9 do Erven F, Bohn , te Maarlem , ziet het licht : 

wAarqeid en droomen , 

door JojATiA* , inhoudende: 1. De Uaarlemêche 
Courant» 2 ' Ve^tolg op de Uaarlemeche Courant, 
3. Met Album. 4. De Uuieklok. 6. Mutijk, 6. Rui- 
ten troef. 7 Het Schtinp. 6, Sint Mcolaae. 9. Bft 
legaat. 10. De Stamboom. 11. Het Portret. 12. De 
Jübliotheek. .18. Schrijffouten. /1,25. 

Joh. Ronwii en Zoon , te Zalt^B&mmei, hebben alom 
veriondeu , N°. 2 hbt Buvotosii , van 

DE HER VORMING, 

MAiROBLAD TOÓR J>£ HEDERLAJfD^CHE HSRVORMDE 

KERK. 
Op den ]5« van eike maand verteken t dit Maand- 
blad » in folio schrijf , in 2 kolommen, Prijt per 
Jaargang» franco p.p. flf2&. 

De ÜHgeeere van dit Blad hebben gemeend^ aan 
ketMelee eene dubbel nuttige gtrekking^ en eene dub" 
hele hefangatelting te moeten venekeren^ doot een 
derde gedeelte der zuieere opbrengêt tan het%elte ie 
bestemmen f toor de algemeene Synodale Weduwen- 
Beurs. 

«_ — ' I 

IK. 



,y Google 



INHOUD. 



BOEKBESCHOITWING. 

w. &. RBODixftnrs, Dissertatio« etc 141. 

H. YiH HETHiJreiiK De oofeil baarheid der 
Aposteleo in de Verkondiging van het £faa* 
^gelie. • . 145. 

c. £. TAH KOETSVELD, De Oadejaarsavood. . .148. 

Preken , uitgegeYen om £t«ngelL»ch Hchi te 
ferspreiden en Christelijk leven aan te k«vee- 
Jien^ vooral onderde fiiindere standen des 
folks. N«. 4, 5 en 6 151. , 

A{)ologie van den Bijbel ; of : Hoe zal ik den 
Bijbel beschouwen? 155. 

Zelfverdediging van een diep verguisden Pro- 
testant, enz • • .156. 

T. Ja SPALL, De raeosch in de wereld. . . . 157. 

Godsdienstige TVaktaatjes. N*'. 1 —4 158. 

R. c. ciTTCRifANa, Yierteljahrschrift fur re 
ligiose and Kirchliche Interessen , zunachlst 
far die beiden £vangelischen Kirchen Ost- 
frieslands 160. 

Ernstig woord aan Protestanten en Prótes- 
taotsche Leeraars in Nederland. • ; • . . 162. 

RooiQsche Hfysteriën. 167. 

A.CAPADosE, Daar staat geschreven , ofSchrif- 
tnorplaatsen aangaande de Godheid van den 
Heer e jezvs christus, uit het Oude en 
Meuwe Testament 167. 

B. H. LüLOFs , Handboek van den vroegsten 
bloei der Nederlandsche letterkunde. . . . 168. 

A. c. ouDEUAVs, Gemengde . Taalkundige Bij- 
drageii en Bedenkingen 171. 

/. B. cBRiüTEJixiXER ^ PrjMve van eene alge- 
meen 



,y Google 



INHOUD. 

beTtttelgke beaotvoordiBg der ? ra^ : 

Wat is de reden , eos 174. 

Heester pivl. Waarheid en Verbeelding. . .175. 
G. A. BEBtisHA, Dt YlaaiBsclie Landbnaw Tol- 

gm$, yj^n «zuMoicK es tab ucbtc&tjsuic, . 176* 
j. a. acHSBiTffi»» Het veislag der Staats* 

Conuniaie, eaa.. • 178. 

j. /. uoii, Proere Tan een bnmoristisch- 

aalyrisch Woordenboek der Zanenlefiiig. . 179. 
■ART BRiniToa , BXUBA PUCT , of bet agt der 

rampen. 2 DL ^ 181. 

w. r. nocanioa, wiubm ncMBix« Prms 

▼au Oranje-JHautm , later bniiq[ der ^f?- 

derUndtn 183. 

c. H. oiccKKivB , Handleiding tot opwekking 

Tan hel ^eToel Toor schoonheid en smaak. 183. 
o. TAV SC9RBTBH , Jaarboekje Toor de ProTi^ 

eie Overtf9M. Voor bet jaar 1647. . « «184. 
Draatscbe Yolks-Aimaiiak, 1847. 184. 

MSflGELWERK^ 

il^fsprek orer den Heidalbergsehen Calechis- 
mos , in dvn Triendankring : A^ Xhverblad. 189, 

Het gebruik des i$ds. . ^ 203. 

De aegepraal Tan het woord Gqda orer aUan 
tegenstand. II. • * , « » .209. 

Zacht naar Palestina. (DieJki^ukfei . . .213. 

Aan uciuvs« [JKcèUtuAjg) 215. 



School^Nieaws* . ..••,. « ^ .216. 

Kerii-IfieüwB. .,..;»; 2ia 

Correspondentie ^ .266. 

Berigten .^ 1J6. 

Lettfv-Niettws, , , • , t . • . . • .274. 



,y Google 



BOEKZAAL 

oia 
GEXEERDE WERELD, 

TIJDIKCHRIFT 

▼OOE DX 

PROTEST AITTSCHE KERKEIT^ 

IH SET 

KONINGRIJK DER NEDERLANDEN. 
Voor MiART 1847. 



ïE AMSTERDAM, bij ^ 

DE ERVEN D. OKDEft DE LINDEN en ZOON, 

«p den Singel, tusscfaen den Blaaawbur(pYal 
en de Bergstraat, N<>. 321. 

HDCCCXiriI, 



Be f rijt I9 30 Cents, 



•►Digitized by LjOOQIC 



Digitizedby Google 



BOEKBËSClIOCWlNG. 



HH kuwtlyk besckouwd in kei licht du Chris* 
ttniams. Een werk in hei bijzonder gerigt 
iai jong gehuwde vrouwen , </fV in de hoogere ^ 
kringen der maatschajfpij verkeeren. Naar de 
tweede en herziene uitgave van Mevrouw dé 
Grapinne agèbok oi oaspaaih. Uit het Fransck 
vertaald door t. fatoik. Motto : Het huwelijk 
is eerlijk onder allen. Heh'. XIII: 4. In 
drie Deelen. Te 's Grayenhage , hij K. Fuhri, 
1845. £erste Deel FII en 447 , tweede Deel 
306 hladz. In kl. 9üo. De prijs d^r heide 
eerste Deelen is/bfiO. 

Bl^kens 4en titel is dit werk geschreven voor 
jonge tronweo van hoogere klassen fan de maat- 
schappij. Wij yoegen er hij : van dr middelbare. 
En dan, Toor die beide klassen een allernutiigst, 
aiiernoodigst onderwerp. Diir dringt ook, in 
00260 t^d , uit de Fransche romantiek , de zede^ 
looize geest des tijds, en van het S. Simonbme 
en Communisme, maar al te zeer door, en 
drqkt er zich , door die Ie? endig geschrevene ro- 
mans, als in w&eke was, maar al te ligteltjkin. 
Daar dammen tegen te stellen, en tegengiften 
Toor te ge?en is weldadig en dankenswaard. 

, Ta De 

Digitized by LjOOQ IC 



2^4 AóhoR OE GASPARflT, 

De toon van het geheele boek is hoog ernstig , 
GodsdiüDsiiff , gemoedelijke Zeer goed zoo. Het 
is daaraan Toor^ de lezeressen te ypelen , dat de 
zaken waarover het handelt , hoogstgewigtige za* 
*ken zijn, die het wezenlijke *geluk van den rneosch 
\oi 'm het binnenste aangaan, en dte nt^t met 
eene magtspreuk of een beroep op het gevoel (de 
gevoeligheid) kunnen worden afgedaan , met ééa 
woord, dat het huwelijk en deszelfs bestemming 
idoor eene jonge vrouw of meisje niet moet wor- 
ideiL gekend en beoordeeld uit eenen roman, maar 
door diep en ernstig peinzen. 

Iets levendiger had wel, naar onzen zin, de toon , 
slijC en' wijze van voorstelling kunnen zijn; het 
kost HU' moeke om het aehler elkander door Ie 
fezen. ^Maar, daar tegen, is het ook een werk 
om, nog eens' weder te lezen , om nog eens te 
.overdenken ; — niet zoo als een roman , die zel- 
den zijne tweede lezing vraagt,,,^ ^ 

Regt goed dat het door eene vrouw ge^ehreveB 
is. Zij spreekt tot hare- zusters» Zij hecfl het- 
zelfde hart, dezelfde bdioefte, dezelfde wijze van 
het leven aan te zjen als zij. Het is ^Is eene ern- 
stige, voor haar geluk bezorgde moeder., die zij 
hooren spreken. Nie^ een . streng man , die het 
Trouwj§lijk hart niet begrijpt , die eischen doet te- 
^en welke zij het sluiten , en slechts in stilte , in he^ 
diepst van haar -hart gevoelen dat hjj, subjectief, 
•ogelijk heeft. 

Ka eene korte inleiding , geefl de Schrijfster eerst 

eeni- 



,y Google 



H£f MUM'ELIJff Enz, 28> 

£«iiige voorloopiofe besehouwingen , yoorsteneocle : 
de Troai^en en hare bestemming op aarde ; **^ het 
huwelijk, zoo als het tegenwoordig, helaas! bij 
f elen in de hoogere standen bestSit ; — r onderzoek^ 
naar een krachtdadig (ki^achtig) middel tot yerbe-^ 
tering ; hetwelk , te regt , gezocht wordt in den 
Godsdienst, waardoor de toon voor het geheeld* 

werk wordt aangegeven , verder : over het gewigt 

der eerste beginselen in het huwelijk. 

In het tweede gedeelte beschouwt zij de we« 
zenlijke en onmisbare grondslagen van het hnwe-^ 
lijk. Zij gaat daartoe uit van de noodzakelijkheid 
van hel Christelijk geloof bij de gehuwde vrouw ; 
vervolgens : de noodzakelijkheid van een en het- 
zelfde geloof bij echtgenoQten , — (een waar, waar- 
achtig woord ! l Wel 19 de ongeloovige heilig door 
de geloovige, maar de liefde, h^nne verbindtenis" 
zelf wordt alleen geheiligd door gemcf^nschappelijk 
geloof). Vervolgens die tcedere onderwerpen , die 
alleen eene vrouw aan hare vriendinnen vettrou*^ 
wen kan : huwelijksliefde , zedelijke vertrouwelijk- - 
heid onder echtgcnoolen , zelfverloochening van 
den kant der -vrouw. Er ligt daa|^ ve^l, veel 
schoons en goeds in. Teel dat nitgaat van dal 
schoone woord van den Apostel , die het hnwefyk 
bij ondervinding kende: uw versiersel zij niet het- 
geen uiterlijk is , maar de verborgen mensch des 
harten, in het onverderfelijk versiersel van een 
zachlmoedigen en stillen geest, die kostelijk ia 

voor God. ^ En -— — - voor den man 1 1 

T 3, »Traun, 



,y Google 



286 AliimOti. D£ OASPiRII, 

»Traun, der Maan ist Neides vrerlh 
3»Dein ein solches Weib bescheert/* 

dachten w§ by Ast lezen. Vooral bij het fijne , 
de yroaw yan een diep » rein , zedel^k geyoel ken- 
schetsende, slot yan het hoofdstuk oyer de zede- 
lijke yertrouwelijkheid , op bladf. 403 en 404. 

In het tweede deel binden wij de bijkomende 
grondslagen yan het hnwel^k ; —» str^d tegen som- 
mige bezwaren in het huwelijksleyen ; — oyer het 
bestuur der yerbeelding; dat wij met innig wel- 
geyallen lazen, (bladz. 67), »Men heeft yeel tegen 
de yerbeelding geschreyen — men heeft den yer* 
keerden^ weg ingeslagen. — Mogen wij eene wel* 
daad yernietigen , welke God ons schonk ? Staat 
het aan ons , ééne éenige^ zijner genadegiften yan 
de hand t^ wijzen , oindat onze zedelijke yerbas- 
tering dezelve in heilloos gif kan yeranderen P — 
Znllen wij den banyloek uitspreken oyer het ge- 
nie, omdat een btrojt, een oöthe en sommige 
andere yerheyen zielen , in welke eene Vonk yan^ 
lieilig vuur gloeide, door die yonk, die in lich- 
teloaije vlam uitsloeg, verteerd werden? — Den 
geest des onderzoek» yeroordeeien , omdat een 
Büfrov , een yoLiizy , een chaupouios (enz.) der 
rede geene yrijheid geyen om zich zelve yan de 
zedelijke verschijnselen rekenschap te geven , om- 
dat een ^ocite (P ! !) spihoza , covniLtic (enz.) dicht- 
kunst, omdat de poëzj van eenen «alfilatri en 
(CüATTJERTOR doodelijk geweest is? — en 'nu, de 

ver* 



,y Google 



fi€T HUVrEIIJTK EIIZ« 287 

Verbeelding , de magtige en scheppende verbeel«- 
ding verbannen , omdat sub, balzac, saro (enz.) 
Weten wij dan geen ander redmiddel tegen de 
ziekte , dan dooden P — — Dit is niet slechU 
o|»-oerig wederstreven van de Voorzienigheid, maar 
ook laagheid en werk vanhet ongeloof /* enz. enz» 

Yenrolgens over de , beminnelijke deugden, de 
vervulling van sommige bijzondere pligten, en 
over de keuze der gewoonten en Hebbelijkheden 
des levens. 

Als proeve, die den geest van het geheel ka- 
rakterizeerti nemen wy Deel I, bladz. 402: ȣr 
is ééne vriendin , met welke wij de gehuwda 
vrouw ten allernaauwsie verbonden wenschen ta 
zien. Die. vriendin , welke haar getrouwelijk ge^ 
leiden en hare herhaalde aanzoeken nimmer moede 
zal worden , * die vriendin , welke naar geene 
veroveringen kan dingen, omdat de troon haar 
dgendom is , en wier rijk dat van den echtgenoot 
zal i>esehermen, is het woord van God.. Ja, 
God ! — Ziet d^ar den vertrouwden vriend der 
Trouw, in droefheid zoowel als in vreugde. Ziet 
daér haar gids en caadsman. Zelfs op de aller- 
donkerste wegen en in de allerhagchelijksie oogen* 
blikkei^; ziet daar haren steun itv Uren van ver- 
slagenheid en druk, — hare hoop en haar ge* 
lak. Waar was ooit het verbrijzeld hart, dat 
ootmoedig tot den Bijbel de toevlugt nam . met 
eene levendige«en onderworpene overtuiging bad, 
^ niet gevoelde^ dat het verhooring vond en dat 

^ T4 ; «ij. 

Digitized by CjOOQIC 



AGESOR DE filSPARIlf , 

z^na smarten verligt werden?*' — Schoenen waar 
is ook, (Deel II, t>ladz. UO^U^)- »Waar isde 
Trouw, die niet zou beven voor het voorregt van 
ailes ie kunnen lezen ? Waar sij , die voor het 
oog der wereld zulk een Toorregt zou durven aan« 
nemen? Ongelukkig, die bij zulk eene kenni^« 
making niets meer te verliezen had, die, zon* 
der er lager om te vallen ^ zich dieper in zulk 
eenen a%rond zou kunnen wagen.*' (Zy spreeki* 
namelijk van de zedelooze schriften). pEtrbslecht^ 
één boek, in hejirwelk hét kwaad, in al deszelf$ 
ruwheid e^ naaktheid, de gedachte, welke het 
ontnroet, ongeschonden en onbevlekt laat; da( 
boek is de Bijbel , en de zonde , die wij daar 
aantreffen , ia de tonde zoo als zij zich in het ooj 
Tan God vertoont. £r is in die ontmoeting zoo* 
f eel plegtigs , de heiligheid • des Hceren doet er 
2ich zoo sterk in gevoelen , de melaatsheid der 
zonde komt er in eene^ zoo a£s(shuwelijke gedaantei 
Toor , dai d& eerbied en de vrees, die zich vai» 
het hart der vrouw naeester maken , het voor elko 
^heilige gewaarwording sluiten ,*' enz. enz. 

Iets hinderde ons , behalve hier en daar kleine 
.f^pfflerkingen , in den geheelen topn van het boek. 
Tegen éénmaal ; cü&istu^ , lezen wij er tienmaal : 
Bijbel. Gij fsaagt er ZQO op het oogenblik , gij heb( 
bot zeker opg^merkt, reeds een hinderlijk voor- 
beeld van. Het is zoo het beschrevene woord 
(daarom nog geen Code^muët) in» plaats van den 
(evenden lieer zelf en zijnen Geest. Dat geeft 

Digitized by CjOOQ IC 



BET HDWBLIJK CHS. 289 

999 het geheel, ran de GocUdiénstige sijde, ie^ 
gedrukts , doodigs , letterknechtigs. ^ Mogte ook 
de toon en stijl, om den aard des W6rks, niet 
levendiger «n losser zijn , dat hadde er meer gloed 
en warmte aai| bijgezet , de Heer zflf en zijn Geest 
ia het hart zijner dienstmaagd levend; — < wat 
geeft PAULUS daaromtrent 0en schopne venk , Ephes^ 
V:22-^33t hoi huwelijk^ het beeld 99n.de rereeni- 
ging Tan csRisnrs met de Gemeente ; als de yroaw ^ 
sóo geheel in afhankelijkheid van Hem , door Hem 
leeft, dan itew^t zij, als Tan zelf, aan den man 
de schuldige gehoorzaamheid , diie eene der eerste 
voorwaarden is. van waarachtig huwelijksgeluk. 

Dat is wezenlijk jammer. Vreemd, dateena 
fronw dat niet gevoeld heeft'. . Ik dacht altijd dat 
ket in den aard eener vrouw ea harer levendigeF 
verbeelding lag, om zich dadelijk , OTer het -be- 
tthrevene woord heen , tot chbistus te wenden 6a> 
Hem aan te grijpen. 

£11 dan lezen w^ Dael I, bladz. 145: »6od» 
» woord stelt op den Tooiigrond *- die woorden 
^vtrkiezing ^nkeunê^ welke men niet in dei» 
»B|bêl uitgOTonden of gebr^gt Eeeft , maai^die er 
in zijn.** Dat is toph te erg. Het wil zeggen , gy 
begr^pt het, dat het Augustiniaansche sjsteem eeu 
echt Bijbelseh systeem isi Wel hebben wij het eif 
altijd voor gehouden , dat het Gomaristisch stel- 
sel, als men eenmaal deszelfs praemisse (grond* 
stalling) aanneemt , goed en sterk redeneerkundig 
ï 5 ii^ 



,y Google 



290 AGiffOR 0E GASPARlir, 

ia eilander sitj dat, als hét eerste attikel aangen^ 
men is , al de vier andere van zelf volgen , maar -^ 
Bijbelschi </ó^/ Bljbelsche theologie? Wie die den 
Bijbel wezenlijk heeft bestudeerd durft dat volhou- 
den 1? Al Monden <er ook nog zooveel teksten in 
de Canones en om derzelver rand, Philosophisch 
is hel, maar niet Bijbelschi 

Pat de vrouw on« hare bevinding van de 
Godsdienst, de gevolgen van hare op- en inne- 
ming van het Christelijke element mededeele, dat 
ze over de Godsdienst der vrouw schrijve, w^ 
vragen niets liever ; maar Godgeleerdheid -^ dat is 
slechts weiniger mannen-, laai slaan vrouwen'- 
werk. 

Dat had patoir, liet zich ook de overdreven 
Bijbeldiensl niet ^ilwisschen zonder een groot ge«- 
deelle om te werken , dat; had h§ , die overigens 
als Vertaler fijn werk zeer goed verrigt heeft , er 
toch uit moeten laten. Daar was hij mans ea 
theoloog genoeg voor* £& zóó veel lag er toch 
aan het autogtaaph van die Fransche Gravin , 
welke wij overigens van ganseher harle,^ ook voor 
ohze echtgenoot en dochter danken-, toch niet 
gelegen. 

Zou dit mijn schrijven komen onder de oogea 
van deze of geehe moeder uit de hoogere standen ? 
Moeder I het is wat pedant om het in^ de cor" 
hetlie uwer doch Ier te leggen , maar in het ver- 
trou weiijk oogenblik, tusschen u en^iaar alleen, 
op den morgen van den dag , dat zij haar lot , 

voor 



,y Google 



niT HUWllIJK Enz. 291 

iroor altijd, iq eene andere hand dan de nwe 

iegt, of, nog lieyer en nog beter — want 

zij mogt het, in den eerjsten roes der witte- 
broodsweken , in welke gij het jonge hartje toch 
niet moet Tragen zulke ernstige dingen te lezen « 
eens reeds noodig gehad hebben en zich dat na* 
derhand beklagen , liever en beter op den dag dat 
zij voor" het eerst de wang biedt aan den vér- 
loofden , nwen aanstaanden schoonzoon. Moeder ! 

over jaar en dag dankt zij het n mogelijk nog. 
Mens tngenua Deo graia. 



Troost aan treurende Ouders. Té Utrecht, b0 
W. H. van Hejrningen , 18415. De prys is 
f 0,60. 

Met geestdrift nam Referent dit boebken ter 
hand, ei^ meende er in overvloed te zullen vind- 
den j hetgeen de titel belooft. Ach! hoe vond hij 
zich bedrogen ! Het is oppervlakkig en flaauw 
al wat men hier vindt, en er ligt, over het al- 
gemeen een tint over, die terugstoot, in plaats 
van aan te trekken. Hetgeen in e«B aanhangsel 
wordt gegeven van een uittreksel uit eene Leer- 
rede van wijlen den £erw. viü oer rozst te 
Haarlem^ en de oyergenomen diehtstukjes vaa 
vroeger en later dagteekening , bevielen nog het 
beste. Overigens, meenén wij, zegt het heel wat 
anders , treurenden ouders troost toe te dienen l 



,y Google 



!293 n, 1. jE«THf<, 



Brieven van bato en gküso over Gods ffeiligr 
heid en Liefde. Uitgegeven door u. a. jeh- 
TiHK , Predikant te Harlingen. Te Leiden , 
lij C. C. van der Hoek , }845. In gr, ^vo. 
De prijsi4 f\,2b. 

De Heer jehiiiti: , een kweekeling der Utrecht- 
sche Hoogesjchool,, m een tijdgenoot yan Referent, 
treedt hier op met een denkbeelli , hetwelk door 
den geest des tijds , pf liever dopr de rigting der 
wetenschap in onze dagen , helaas I maar al te ve^ 
een geschilpunt (althans een punt van verschil) i^ 
geworden. Doch wij gevoelen dat wij ons juisler 
moesten hebben uitgedrukt: het i^ ge^n denkbeeld ^ 
maar een leersiitky waarvan hier d6;'sprake is; 
een Bijbelsch leerstuk , zoo belangrijk in aard als 
vruchtbaar in strekking ; een .leerstuk , door d< 
stellige uitspraken der H« S. , onzes inisiens., bo» 
yen allen twijfel VjBrheven , als het beyesligd mag 
heeten door de onderlinge y^^rhinding der volkor 
menheden des Goddelijken Wezens r* tot de hoog* 
ste en onbegrijpelijksle éénheid, — Wij scheidea 
m ons. begrip en onze voorstelling van elkander 
wat ons te boog en te- groot is , ën onze sfeer zoo 
yerre te boven gaat, als het Oosten verw^dcrd 
is van het Westen. Maar daarom staat het onl 
niet vrij , een dualisHsck begrip of denkbeeld ak 
surrogaat aan te nemen o? voor te stellen, Bito 



Öigitized by 



Google 



èRÏEtEN CNZ. 2193 

én 6RÜ1I0 , die in hunne briefwisseling eerst ais 
twee kampioenen hevig tegen elkander oyer staan, 
maar naderhand van liererlede InJTallen , schijnen 
ons de besprokene zaak nog altoos te eenzijdig en 
in het afgetrokkene ie hebben beschouwd; waar 
DOS toch wel geene andere voorstelling kan leiden 
.dan die van den Heiland zelf, als Hij God ib Hein 
ligt FaderT^ noemt, of van den discipel, dien 
Hij Jiefliad , wanneer hij God beschrijft als Liefde» 
Daarin nu bestaat de hoogere eenheid , welke men 
in deze briefwisseling bezwaarlijk zal vinden , dat 
alle Gods volmaaktheden zich oplossen en zijn gan- 
sehe Wezen zieh openbaart in eene Heilige Liefde l 



Des Christeni strijd. Zevental Leerredenen over 
Epbés. VI: 10 -17. Te Leeuwarden, hij 3,W. 
Brouwer, i846. 171 blad». Ingr.Svo. He 
prijs is ƒ 1,50. 

Dit bundelijq van een zevental Leerredenen 
is afkomstig van een en Predikant , wiens naam 
kier niet gei^oemd wordt, maar hetwelk na zijnen 
dood door eenen zijner bloedverwanten als eene 
proeve ysai de vruchten des arbeids van dezen 
Leeraar op. herhaald verzoek is uitgegeven. Wy 
kannen dit niet dan goedkeuren ,"want inderdaad 
deze. Leerredenen verdienen allezins eene naauw- 
keurige overweging, zoowel wegens het belanfj- 

rij. 



,y Google 



29*4 DES CfiftlSXEMS StïilJa, 

rijke on(}erwerp dat ia dezelve wordt behandeldf^ 
als om de naauwkeurige uitwerking en den Chris«* 
telijken zin ^ welke daarin heerschk. De bekende 
woorden wm paülus in den brief aan de £phesen 
hel Vlo hoofdstak van hél 10—17 vers wordeü 
hier in zeven Leerredenen uitgelegd en behan- 
deld , alle betrekking hebbende op den strijd des 
Chmiens. Wij znllen deze -zeven predikaliën niet 
afzonderlijk besehoawen ; wij merken slechts aan , 
dat .vrij over het algemeen de behandeling uitmnn- 
lend vinden ; de Schrijver toch schijnt de kunst 
verstaan tè heh&en om de Bijbelteksten, die hg 
zich ter behandeling heeft voorgesteld, duidelijk 
uit te leggen en van dezelve een nuttig gebruik te 
maken, om zijne Gemeente te stichten. Wij vin» 
Jen hier eene hartelijkheid, eenen gepasten aan- 
drang om de voorschriften God», in de H. Schrift 
yervi^ty op te^ yolgen» welke wij nret genoeg kun- 
nen prijzen. Onder de aanmerkingen , die wij 
meenen ie moeten maken , belmoren de navol-* 
gende: vooreerst in de zesde Leerrede vinden wij 
eene zinsnede, waarmede wij ons in het geheel niet 
niet kannen vereenigen , omdat ons dezelve tè 
gewaagd voorkomt, als geenszins kunnende wor- 
den bewezen. Van de toekomstige zaligheid der 
menschen sprekende , Iaat de Schrijver zich das uit : 
»Daar zal de vergadering der volmaakt gefaeilig- 
den wezen , daar zal men omgaan met ab&ahah / 

ISAaC, JICOB, DAVID , DANlël , PETRUS, PAUIUS, 

JOARKES, alle sieraden der loenschheid uit aHe 

oor- 

Digitized by LjOOQ IC ^ 



tftS CBRISTZIS STKISD. 29& 

oorden en tijden , heti^ wij hen hier persoonlek 
kende, of hen slechts uit geschriften van en door 
hen yerraardigd.*' O&choon de stgl ons over hef 
algemeen goed beviel, als zynde levendig en sul- 
Ter , zoo wordt dezelve echter ontsierd door eenige 
eenigzins platte nitdrnkkingen , zoo als b. v. het 
^oord nniuprent^ dat wij dikwerf aantroffen. 
Ook vonden w$ in de vierde Leerrede een Griekscb 
woord €T0tfi»ai»9 hetwelk is af te keuren. 

Wy bevelen overigens deze Leerredenen zeer 
ter lezing aan , aangezien wg ons overtuigd hou- 
den , dat dezelve met nut en stichting^ door de 
Gemeente kannen worden gebruikt. 



De weg der zaligheid voor kinderen; of: hóe 
komen de kinderen tot Jezus, Jfdar het ,En^ 
gehch van j. abboth, door k. h. hzpfeu, Pre-- 
dikant h0 de Svangeliseh Luthersehe Gemeente 
te *s Gravenhage. Met staaigravuree. Te Am» 
sterdam, btj G. Portielje, 1845. In kl. 8vo. 
De jprijs ie / 0,90. 

W^ 'maken zwarigheid om dit boekje, dal 
anders eene bydrage is tot een allergewigtigstr en 
ons na aan het hart liggend onderwerp , ten alge- 
meenen gebruike aan te prijzen. Het onderwerp 
Is zóó belangr^k, en behoort, verbeelden wij 'ons, 
juist zoo tot de roeping van ons tijdschrift , dat 

wij 



,y Google 



wij er eenige ruimte meer aan geven willen datL 
trij anders aan een gewoon kinderboekje zoudéH 
tlocn. Welk ouder, welk godsdienst-leeraar ge- 
toelt het belangvolle, en tevens het moeijeHjke 
niet van die vraag : hoe komen de kinderen tot 
JUDS, welke is, hunne soteriologie, hoe moeten wij^ 
OBs kind tot den Ëenigen brengen , in wiens naam 
^ligheid is, ons voorsieliende dat. ze misschiea 
in kinderlijken leeftijd ons door den dood kun- 
ii«B worden afgenomen P 

De gang, waarop abboth die vraag praciisch 
beantwoo/dt, (waarbij overigens zijne voorstelling 
duidelijk, en. voor kinderen begrijpelijk genoeg is) 
is deze: Eerst leert hij h^n wat zonde is, schetst 
hen vertolgens de rampzalige gevolgen der zonde , 
doet hen daarna gevoekn^, dat z^ in staat 
vaQ zonden niet met vrijmoedigheid tot God kun- 
nen naderen ; geeft hen vervolgens eehe naai- 
hunne vatbaarheid ingeriglè theorie van hel ver- 
band van XEzus lijden en dood mét de vergifTenis 
onzer zonden , heldert dit moeijêlijke punt liog 
nader op door eene wèlgepaste gelijkenis*, spreekt 
hen hierop óver hunnen geddrigen' Voortgang 
in geloof en heiliging, en besluit nogmaals met 
een voorbeeld van twee kinderen , waarvan hët 
eeno geen liesef noch berouw van zonden kent « 
het ander zijne zonden belijdt, ;rergeying vraagt 
(aan God namelijk) tegen zijne zonden strijdt ^ en 
daardoor gelukkig en zalig wordt. — Men ziet 
dat het ordelijk is, en dat vooral de voorbeelden 

ge- 



y Google 



DE WES DER ZALlGBt.IV TOOR KI9DERr5. 297. 

g^egenbeid geven om dq zaak zeer. helder te ma- 
Un, Maar tevens , dat hel dezelfde orde en gang 
is als die der, volwassenen , ee.ne gewone solerio- 
logie, alleen in bevattelijker en levendiger voor- 
dragt ingekleed* 

Den geest van hel geheel , dat overigens zich 
zelf zeer gelijk blijft» ,zien wij reeds in, den aan- 
hef: »Dit boekje is bestemd om aan te loonen 
ioe een kind van de zonde bevrijd en zalig wor- 
den kan. — Vooreerst geloof ik niet dat gij dui- 
delijk begrijpt wal zonde is. — Ik zal trachten 
u dit op te helderen. — Kinderen beginnen reeds 
te zondigen, wanneer zij nog zeer jong zyn ,*' enz. 

Tegen dien gang nu , dien weg der zaligheid , 
bebben wij zware bedenking. Het stuit ons zelfs , 
ens gevoel kpmt er tegen op. Dal gehcele denk- 
beeld van zonde reeds, is ons niet kinderlijk ge- 
ne^, hoe duidelijk men het hen ook make ; wij 
hebben liever dat naen ze lang , zoo lang als mogelijk 
is, van stonlheid , van ongehoorzaamheid spre- 
ken. — Ach! zij zuUen het eenmaal wel leeren, 
wat dat vfoord zonde beteekept; wel eenmaal, — 
als zg zullen willen bidden en niet durven. — 
Och', maak ze zoo vroeg niet, maak ze toch niet 
bang om te bidden l dat komt, helaas! altijd nog 
te vroeg voor de rust en het geluk van den ster- 
veling. Dan zal het tijd zijn om ook langs dien 
weg lot JEZUS, tot den verzoenenden middelaar, 
lot het offer voor de zonden te gaan. Die wpg 
tot den Verlosser , de weg van het verbrijzeld en 

BOEK. MAART lfi47. V be- 



Digitizedby Google 



298 J. iitBOtH, 

l)êa(ig3tigii^ iün het genadéjsoékèini hart , tén het 
toeylugtneroend geloof moet niet bfideifwezim > die 
moét uit eigen bewegitojg , uit eigen diep geVoel , 
gezocht worden. 

, Er is in de opvoeding en het öbdiefrwij^ , ook 
het Godsdienstige, teer rttl dat deit kinderen 
moei Voorgezegd Worden , daft <e , tnin of nreef , 
Tan buiten leerëtt ntoeten ; ni^ar dat , —^ dè gaiig 
Tan den zondaar tot bijtten taiddetódr bij tSröd , ö ï 
zorg toch , dat ddt , óók fn rijper jaren , ' Höoil 
foor ben eetoè van builen geleerde les ifij, hat 
toch dadr hëeü het hoofd ntet toomitgaAn , éef 
d^t het hart Volgéli Ican of wU. 

Zoo hard, zeggen wij, hen reeds van toi^ te 
^prekeA, heïi tè Ifeereil! gij üöndigtl / als gig in 
de zónde sterft ttjt gij voor eeuwig verloren 4 2§ 
weten hog niei dat te naakt zijn , mbtft g^ te 
nu reeds le&tén dat di» vijgenbkdeft ëen tinloê^^ 
keüd deksel zijn P -^ Énmoèten^zennrée^hodrea 
van bekeeHïig, Vkn strijd, — o ! tfftt bentfeintg^ 
hen veel van dat otfsckttUige gelnk^ vati dien ^r^ 
sten leeftijd — Wat rétméÉi gij, g§ vader bftntje- 
der ïÈÏf , irróég hüli Paradijs , gitn hett dat tt>ch , 
dat te nddefhand ién tninsité dë herinnering lióg 
hebWn tan èètitnAAl óHséhlüdig en géiakkig ge* 
weesi te z§n. 

Dat èvenwèl de kitiderên tröejj tot sux^s ^e- 
bragt moéten worden , dat ie géchristeöd ttioetèh 
worden , dat wy tiem dierbaar ^an hun kinder- 
lijk liart knóèlen nfiaken, dat Hij ook 2lel6 reeds 

in 



,y Google 



n WEG A» tAIICm» TOOft llf DERtV. 299 

m dt kiiiikren dar ffdoongm lavem aioel, dal 
onze hoixp « alt se Troog wordaa wegganomiui i ba** 
hoefte heeft aan het geloof, dat ze tot mvs go*» 
bragt i§B f «n hij Hem aijn , dat dét de eanigste 
grofid is wiordp w^ kofiiies hopen , hen een^ 
mal weder te kennen, bg Hem, door Hem , ia 
H«ffl, w§ sgB er diep Tan overtnigd. Wg Ter<- 
iDMiien dat de Chnslei^ke tipToeding door dat g^ 
loof lUeen kan iiezwkl wordea* Maar — andei» 
is oate weg* -« Wij «preken hen enkel en aUeen 
Tan 4e liefde van mva , ?an i^ne xedeleer , fan 
het foorberid van «aditmoedigheid , U^Ae, on- 
derverpog en TertroBfren op 6od , dat Hij ia 
^wk dood gegeren heeft; •— van sonde, en 
deiUte ook van het terhand van ajnen deod met 
df terge^g der sonde ^ sw^en wg ; en spreken 
éaar nkt eer van toor dat stj weten dat sij naakt 
z^tif net andere woorden, op den leeftijd der 
hnvhscrheid; ^^ w(g geleDfen,nit ervaring, soo- 
wei als op theoreiisfihe gronden , dat er , op dien 
Ieell§d, 4hA in den geest eene merkwaai^dige en 
snelle ontwikkeling en Teranderiog plaaU heeft, 
de intrede in den rijpen leeft^d, het verlies van 
de kindaishlieid. Xn ^^ «y vragen het oni^n 
geaehten medebroeder af — hehben wjg , wanneer 
ir^ ons kind op die w^s tol ^kzüs gebragt heb- 
l)ett, en het wordt ons a%enomen, eer bet Hem 
als middelaar en versoener der sonde heeft leeren 
kennen , minder grond om te vertrouwen dat s§ 
zalig z^n en w^ hen eenmaal b§ jssvs wedervin- 
V 2 den, 



,y Google 



3ÓÓ J. ABBOTH , EKZ. 

<l«n, dan en ze 'broeder, die Ee op den anderen ', 
die xe , als kinderen ; op den weg der volwassenen 
geleid heefl ? 

Hét is om deze rede dat wy dit boekje niet 
kannen goedkenren en deszelfs vertaling betren- 
ren. Wij vreezen dat hei meer kwaad dan goed 
zal doen. Het doet ons leed , want wij namen 
'het met blijdschap in handen , ak eene bedrage 
tot de zoo moeijelijke , door zoo weinigen met 
vrucht bearbeide , zoo zelden goed opgeloste, en 
toch' voor ieder die kinderen heeft- en ze liefheeft, 
zoo hartsaangelegene vraag.: hoe breng ik ze tot 
mijnen Verlosser? — Wie onder onze lezers kin- 
deren heeft f zal het ons niet ten goede daiden , dat 
wij over een klein boekje zooveel gezegd heb- 
ben? •^ £n, doen vrij kwalijk, wannéér wij hen, 
liever dan den geest van den Engelschen Schrij- 
ver , dien van onzen vaderlandschen , zoo echt 
▼romen en Christid^ken , en tevens kinderi^'lujn 
TAH ALPnin aanprezen ? 

Jüens ingêMuet Deo grata, / 



CrfERTRViOA of dè stHjd luMcken gefoofénUefdt. 
Een verkaizl uit ónzen- tijd. Met eèn gesteen- 
drukt titelvignet» Té Amsterdam, *^ S. J. 
Prins, 1845. 98 hladz. In kh 8»o. Be prijs 
it ƒ0,90. 

^en boekje, in denzelfden smaak. en met de- 

zelf- 



,y Google 



«MtTMtDA SRI. 301 

zelfdt bedoeling geschreven als Hendrik ên Amfj9 , 
i)ro aan de mindere volksklasse op eene' aanschop- 
Hel^ke wijze voor te stellen de listige middelen; 
die de Roomsch^ geestelijken , zoo als mes er 
een pp hét titelvignet afgebeeld ziet , gebruiken , 
vooral bij de vrijaadje van een jong paartje vit 
die klasse , zoo als er een daar voor hem staat , 
om de Protestantsche tot zijne Kerk te lokken. Het 
oogmerk is goed , het laat - zich ook nog al wel 
lezen, het is 'niet overdreven, vrij zijn overtuigd 
dat er dikwijls znlke gevallen voorkomen , en Wg 
trillen het dus wel aanprezen. 

Maar treurig is het toch , dat vrij zulke in het 
duister werkende en weinig edelmoedige wapenen 
noodig hebben. Yoor ons zei ren lezen' wij ze met 
u eerzin. Liever hebben wij dat de Predikanten 
het inoi^eling doen. --^ £n zulk een schrift ge* 
looven w§ dat men 'niet zonder naam behoort uit 
te geven. Hier , zoo ergens , moeten het geena 
pijlen uit een donkeren hoek zijn-, want »in de 
eenvoudigheid des harten** vrorden ze toch zeer 
zeker niet afgeschoten. De Sch revers zouden er 
zich vijanden door maken bij de Ealholtjken ? Ha i 
wie wijkt daarom ter regfe of slinke , wie ' slaat er 
de hand aan den ploeg en ziet achterom ? 

llïénB ingenua Deo grtUa^ 



Y 3 Twee 



,y Google 



302 IWBI lAfBTIfl «M. 



TmBê Meven ovêr dê Weldadigkeei in vmrhand 
met hei Armweten « door c. Te Soeek ^ If 
▼ap Dniteii en Bleeker, 1846. ^hbuk. In 
8m. De pr^ê is /0,45. 

Tt ij vinden hier twee brieven over eea be- 
'bngrgk onderwerp, namel^k de weldadigheid , 
dat vooral tegenwoordige üitboofile van het toe- 
nemende aantal behoeliigen , zoozeer de aandaeht 
tot zieh trekt. £en goed geschreven atukje cm 
iÏ9 weldadigheid d^r nuttige wenken aan te prij- 
zen en vooral gesebikte middelen aan de band U 
geven , om dezelve op gepaste wijze uit te oefe- 
nen « raag dus tegenwoordig voor niet overtollig 
worden gebonden ; maar tot z(jn leedwezen moet 
Referent bekennen , dat de hier voor hem Üg^ 
gende bladen aan deze vereischten in geenen 
deele voldoen. De Sebrijver zc;gt zelf in zijne 
voorrede ^ dat men niet moet verwachten dat bij 
iets nieuws zal kveren> en inderdaad hebben wij 
in deze brieven ook niet veel by^onders gevon- 
den , dat niet reeds genoegzaam bekend wa« ; wel 
troffen wij eenige nuttige wenken aan f die vooral 
moesten zijn aanbevolen , zoo als over kolonisatie 
hier ten lande en in onze overzeesche bezittin- 
gen , maar dit alles wordt op eenen weifelenden 
toon voorgedragen , gelijk vooral uit het slot van 
den tweeden brief blijkt, waar de Schr^ver het 

on- 



,y Google 



QAra^i^m achi in bysondarjieckii t^ treden, 
yoodj^t wg in gemoede moeten verklaren , dat deze 
twee )>neyen , doe goed de bedoelipg de^ Schry- 
f «rs ook wezen moge « weinig lot ? erbetering der 
wdda<|igheid en Terwindering ran het pauperisme 
zvSm kannen bijdragen. b. k. 



Jfmr ket BQQgdMt^cA. Jte$ eene roqrr^dc 
ven o. Hf f All WüWiRwaï, c.hï,, Th. J)r. ^n 
JPrfdHanl ip Grooingen. Te Groningen , hij 

£en goedkoop, allerlie&t, stichiel^k boekje, 
in hetwelk , naar BybeJ^che uitspraken , een zès 
en veertigtal ^eer korte en regt stichtende yer- 
topgjes worden gegeven, ^cae christelijk welwil- 
lende hand heeft de vertaling geleverd , en de uit- 
gave tot een weldadig doel worde door een' ge- 
wenschten uitslag; gekroond! b. 

JTe^uur» en ÉtedeèunSige Qezondheidileer voor den 
heschaafd^n siéndy vooral voor %wakken en 
ziekéiifAen. Boor^ i. r. TtiVivivw , Med, , Chir, 
tt Art. Ohstetr, Doei. enz. Te ikventer, *gf 
A. ter Gunne , 1849. In kl, %vo. De prijs 
is ƒ !,25. 

D^ werkzame i^^ kimd.ige Iw^Upsph^ Genees- 
V 4 heer 



,y Google 



304 ' J. J. pjciriiiirK, 

heer heeft zich , aaar Referelits oordeel ^ op nUüif 
bij ons publiek verdienstelijk gemaakt, door liet 
schrijven en uitgeven van het voor ons Jigge&d 
stukje , hetwelk , gevoegd bij zijne door de Maat- 
schappij bekroonde Gezondheidsleer voor het volk, 
een schoon geheel uitmaakt , en hoogst weldadige 
uitwerkingen kan doen. Worde het slechts veel 
gelezen, meer nog behartigd en toegepast. Drie 
hoofd-afdeelingen bevat het werkje. De eersle 
klinkt in den eersten opslag al vrij zonderlifig : 
over de waarde vin éen zwak en teergevoelig ge- 
stel , vooral bij den geleerden stand. In bijzon- 
derheden wordt hier aangetoond, höe^eene zwakke 
gezondheid in vele opzigten dikvêijls behoud is voor 
den stoffelijken mensch; en uit een zedelijk oog« 
punt beschouwd , vooral Qeeae mindere waarde 
heeft, r- Verder handelt de Schrijver over de 
kunst om wèl zwakkelijk te 2ijn , en . daardoor het 
leven te verlengen. Hieronder gewaagt hij van 
het ontstaan der zwakke gezondheid , inzonderheid 
bij den beschaafden en geleerden stand , en over 
de middelen tot verbetering eener zwakke ge- 
zondheid. Eindelijk handelt hij over de zelfl^- 
ding en dieet ^ naar verschel van temperament^ ea 
aanleg tot ziekte. — Belangrijk en opmerkelijk 
-zijn hier vooral d^ wenken omtreot de versehil- 
lendti. temperamiéntenc Bij de lezing stuit meo 
echter gedurig op het onaangenaam luidende woord 
zwakktling (het Duitsche schwachltng). Op pag. 
75 ii «ene zinstorende drnkfoüt. Er staal ïjporf 

pran" 



,y Google 



«iTüüR- U XBOKflfXDiei iSEZÖlfOIIIIOSLEKR. 305 

prttntiium 4iühiê , ant wtUe passus merhis ; med 
leie: post* pranéium stahls ^ unie mille püssur 
ibis. B. 



Hoe lang hinkt gij op twee gedachten? [£ene 
ernstige toespraak in eene ^ereeniging). Te 
Groningen» hij M. Smit ,^ 1846. Depujs is 
/0,02i. 

iËen Uein Maadje , bl(|kkuir uitgedaan vH eea 
Matigheids- of Afschaffingsgeoootsehap , eo fan daaf 
verspreid onder het publiek. De ditnsi ?aB den 
gruwelijken Baal der Syriërs wordt hier geKjk 
gesteld met de Tiering Tan den jenerer-afgod , aa 
de keuze yoorgehouden tusschen leTen eé dood. 
Och, vare en bleef het maar niet, met zoo Te- 
len, eene stemme des roependen' in de woestijnol 

B. 



liRiA en MA&TUA , lectuur voor Christen-vrouwen 
en moeders. Jaargang 1846. N<>. 1 — 6 met 
het Bijblad: Moeders schoot. Te Schoonho- 
ven, h^ S. E, Tan Nooten, 1846. Prijs per 
Deel van 6 Nommers ƒ 2,4Ö. 

Ook deze jaargang Tan dit waarKjk kostbare 

geschenk Toor Trouwen (ook door Trouwen) hand«> 

haaft ziia* reeds guTestigdea roem, eu.tr«kt, éu^ 

V b der 



,y Google 



306 VAEI4 BH «AJieeEA. 

der bei totaur ckr 200 bekwame 9b i^^ife re*> 
4fteti6, al meer eo^ mper de aandai^ht f^a M pu.r 
bliek. Referent beklaagt sieh nog^ maar alt^^ 
(in zekeren bepaalden zin) , dat dergelyke dingen 
te Teel bet bepaalde en nitsluitende voorregt blij- 
ven van den meer gegoeden en beischaafden stand ; 
terwijl er tocb inderdaad onder de lagere klasse, 
en ia menige istulp , witar meo cKt naaawelijks 
soekeü of verwaebtea cou> meer Hiaxi's zin in 
aanleg en beginsel, wordt gevonden, dan men, 
bg een oaaawkenrig onderzoek, in de paleizen 
4er grooten b^ ^lle aangewende en voor b«n ver^ 
fcrggbare kunstmiddelen weet op to «por^i». JEn 
M blijft de«e fclgssa ▼«& vrouwen en «ipisder^ (H)k 
van dit miiM ter verdere ontwikkeling v^nstp* 
keQ, terwijl jeq hare medezusters, bovendien, i^ 
bet be^it van nog zooveel andere voprregten ziet ! 

Inmiddels kan, bet werk geene AApbev«Ung to 
sterk ontvangen ; en het draagt die in zijn* eigen 
boezem met zich ; éene groote zelfvoldoening , 
voorwaar ! voor de redactie en hare medefaelpers ! 

In het Byblad meent Referent eene storende 
feil te hebben ontdekt. Op bladz. 94 wordt eene 
charade opgegeven, van hetwelk ^eeu under de 
uitkomst kan zijn , dan : zli ; tetwijl nogthons de 
geheel» dispositie en het antwoord, achteraan op- 
[gegeven , op eiias duidt. Waar staat het beschre- 
ven, dat. uiAê een é te toegevend Vjid^r wasP 
ibuir iuU^ffm4$d vap j^u de S^b^Is^^ ,gescj|ied«- 
«is bM mswr 4 te i9drttkw«kkeo4 «9 w4ar«bM« 

wend 



,y Google 



MAftU » «ABIBA. 30Ï 

vftni heüft f oboekst^afd ! Doch daa dmt er deta 
fennd^riog is M worden gemaakt, dat de chêrr 
ndo drie in plaats T4a v gt^ letiers opgeeft , waar* 
«it kei do«»I woord bestaat, b. y«: 

Een naam in den Bijbel te leaen , 
Z9I nn tot Cbarade mij we«en ? 
Drie letters , zoo knnt ge dien spellen ; 
Maar 'k wil er u meer yan vertellen. 
L 3^ kan den smaak u ligt streeleo.; 
2» L 3. moet nimmer vervelen. 
1. 2. 3. --^ dit bregt u wb nader , > 
Was een te toegevende vader. 

8. 



f^edtrhndtehe uiibo^zemingen van eenige gete» 
'me burgers » kden van den deftigen middel^' 
iknd. Te Arnhem, bff W, J, Krujt, 1845. 
32 blad». In gr. Qvo. De prijs i> ƒ 0,25, 

Een nietig 'vlugtsehrif^, dat ons, al is het 
ook nog £00 conservatief, onaengenaam aangedaan 
heeft. De babbehtol ?an defUge heeren , met ja* 
]K»»i(n en laEng^ F^p^n, daar is die zaak, devri^ 
gea . naar het steatkondige lefen , naar de gronde 
l^nsslen van staatsbestuur en wet, te hoog en 
t* eraatig vgor» Van de aaken 4w Hervormde 
Etrk, van de onde klassen , €« de <Kirzakeo isnp 
«fceheidittg, babbelt, de Sehri^ver zonder er een 

aas* 



,y Google 



^308 XkDERLkVésCHE UlTBOCZEHIlTaEH £HZ. 

'aasje* kennis ^an te -hebben. Op bladx. 7 lecéh 
'Wij : J^tf kennen de Grondweê weinig of nieiL 
Bat zulks , in ons ' Vaderland , Tan velen uit dt 
deftigen iniddelsiand- geldt, is eene treurige waai^ 
held. Dat openlijk te zeggen , dat te drukken , 
is' roem dragen op z^ne schande ; — maar — daa 
nog oTer staatszaken te ,dnr?en schr^?en is eene 
onbeschaamdheid, waar wij geenen naam Toor 
hebben. Zon de strengste conservatief in /Vsfii- 
r0A of Engeland dat durven doen ? 

Ment ingenua Deo grata. 



JTr^oedige gedachten over het jirmwezen in het 
Xoningrijk der Nederlanden. Bedenkingen 
tegen de bestaande wetgeving en wenken ter 
- verbetering dier hoogst gewigtige aangelegen^ 
' heid. Te Amsterdam , hij Leepel en Brat, 
1845. 67 bladz. In gr. ivo. De prgs is 
ƒ0,60. 

Een sof^rig boekje, waarVan het grootste 
Uaderental niets nieuws bevat. Wij vinden het 
goed dat men , als men voor de eerste maal schrijft 
(zoó als hier het geval schijnt) nederig en be- 
scheiden optrede , maar om zóó diep , di^ oot* 
moedig -te- beginnen — — dan oefene mea 
'zich bever eerst eenige jaren. Het hoofddoel is , 
om een idee van den Schrijver aan te prijzen , 
dat wel origineel , maar tevens onuit? oerbaar i». 

Ie- 



,y Google 



TRIJHOEDieE «KO^eRXCr ERZ. ?Oft 

lederg God^idKOstige geifiidiieiii' moest «naittelyk 
rofkomen vr^ xijn op het stak Tan bedeeliiigi 
maar zooveel ' in haar yermogen is , door onder-^ 
Tan hare leden , naar hare eigene Tast ite 
Ix^aUngen y Voor kómen dat zij. tot den al-, 
g«meenen onderstajfid hnnne toezingt behoefden te 
aemen. — ' ¥oor het ÖTerig? moest de Staat Toor* 
zien in de bdioeflen Tan alU arwen (da^r onder 
begrepen diegeqen:; welke de Godsdienstige ge* 
zindheden , om wat reden dan ook « onbadeeld 
lieten) zonder op hnnno Godsdienstige gezindheid 
acht te slaan, JU aar — d^ze- Staatsbedeelden moes-* 
ten een uiterlijk zigtbaat', Onderscheidend kentee^ 
ken dragen ; -- opdat dit gehand merk de ge;(ind^ 
heden zoowel als de hulpbehoevenden noopte om 
er zoo weinig mogelijk gebruik Tan te maken. — ^ 
Ach! de Schröver kent de zwermen niet, die er 
geeae sehande in zien, of de schande vrijwillig 
dragen , om geheel Tan de bedelarij te leyeq ; -« 
wie eenmaal het bedelen als handwerk heeft opge- 
nomen , heeft ook alle schaamte vaarwel geaegd. 
: Mwu ing€nm Deo gr^tc^,- 



PRiEDRiCH SCHILIER. Eene schefsi vnn Sir ïd- 

WARD BÜLWER lYTTON BART. Vtrinotd doot 

s. TissERiWG. Te Amsterdam i hij P. Tf. van 
■Kampen, 1845. 149 hladz: In gr. Svo, De 
prijs t> ƒ1,50. 

ScsiiLÈR «n( i^eiHi , Duitsehlands twee grooi^ 

ste 



,y Google 



310 ^VWIKD BtrtWKR, 

ste 68 geaiaabtfi dichten, Tonden in hiiMA iQd 
lig ott« weinig tympttliia* Schillie (wat ont 
rreeind ▼oorkiwit) nog minder éan «obtbe, vail 
wiens Werther de geeet door onzen f ekb nog werd 
overgeplant. — Hei ? alt in het oog «dl w§ het 
tergelijken met de sjnpoUiiei die de Franaehen 
hier h^ ons tonden^ mn wie b* t. TanfOLTiiUy 
ftittLUC, geheele stokken ^ «elfs Tertdngen fai 
Tertalingen werden oveifiebragt. 

0e Tfaag , die in ffuitêekkmd soored hooldeB 
wurm gemaakt heeft: of schiiues en «okhe zalig 
hebben knnncn werdffi , xon bier^ in een geyel» 
schap opgeworpen , atter oogen w§d' en stijf Tan 
Terbazing doen staan, minstens voor eene per* 
ft^ge » of toor «en sehouderophafingswaardig ba» 
wijs Tan afgetrdkkenheid ran geest gelden. 

Bg omzeil leeftijd hebben óë beide cni^iiiée^ 
kradiitolie genieën begonilen te onzent nieer be* 
grepen te «forden , naartnate wij met de Doilsefat 
Ktteratnur en taal orer het aigemeei meer ?er^ 
trenwd worden. Ofvrbrengingen van stukken uit 
hunne werken in onze taal , worden ai blijven 
evenwel zeldzaam. Eene leTensbèsefariJTing van 
scBiUBR hadden wij in onze taal nog niet. Wel- 
JLom is nu die van BULWsn. Hq is zelf diehterlijk 
genie genoeg om een diehterlijk ^enie te begrij" 
pen. Tan hem , die de vastelandszaken nit de 
Engelsche hoogte, maar met Èngelsche nuchter» - 
heid en historische kalmte beziet , en van geeoe 
apotheose fan het ^me gevaar toopt^ Uever dan 

van 



,y Google 



scBiunt zmor. 311 

itB dweepeade hndslndea das grodien tWkxns^ 
ak fivsTAT scBWAB. Eh tan nitnuotod liever eene 
niUixng als vaji den Heer Tissmtirp, die on 
gfiheel doei Telneten dat het origineel Efigekch wtf. 

ScÉiLtiüs lerett , in Terband met ig&e dichter^ 
I§ke ontwikkeling, is doét sifttrEn taafcr^, en 
Wfcxtf onderhoadend en leTendig geno^gesehreren. 
Het ittoet de weelderige pen tan den sdirgver ran 
Simti ffiödte gekost hebben, aich zoo tot de 
mre hisKMrie ie dwingen. Een enkel maal komt 
dè £ngdsèhe maiiMwUpriék ^ die tooral nieimin^ 
der is ab de Stdz der YastelandsHniddelpnntbe- 
Woüiièn wel eens nit , bbdk. 20« Hei is iets verkwik- 
kends, iets verheffe^^ iets waarbg men ai<^ 
tdte groöter gevoelt, too de ontwikkeling van 
eén genie, dat zidi door e%en kracht ab een 
Titan mi de boe$en heeft bevrgd, zilo, leaende, tdï 
jtLAt U beleven. «— Wie den autenr van : Ftéude 
uiSüé GêUer funken , Tochttfr an» SïtfHum lief 
heirfi , laat hel nbt ongeiexen. 

Het slot bevat eene waarh^d , die aHe aèsthetiei 
ifiógen ter harte nemen. 

>£lke vergeUjhing insschen scniitsn en ooatitfc 
is, en het kan niet anders, eene truehielooce 
{)og^&g 'om te irergel§kén 'wat ongelijksoortig is. 
Wij willétt geetten arbeid versjnHen met te bo^ 
proevtö ond aaii te toonen , waar de een grooter , 
de ander minder f^root is. Broeders waren se ïn 
kón leven , dat s^ te «amen met gekken lai^er 
als twedittgssiarr^li voor ons schitteren , de tm- 

ster* 



,y Google 



^1*2 ]^pWA9.D 61TLWRR , 

ster|el§|;«;:I)iofiJ(preiii Wij willen ons niet tragca 
.aan. de diepzinnige en wijsgeerige redetwisten over 
iunsttheorie, tot welke reefis het noernen van 
SCHILLER en GOKTHE bij hunne geleerde iandge- 
.nooten het sein is. Verre van ons die wartaal 
oyer «subjectief en objectief, die slechts gediend 
heeft, om eene verstandige kritiek in Duitsckland 
te ■ grotfde te helpen, en het oordeel, des publieks 
.▼erbystert door de jcritiek, welke de kunst oiu- 
mer zal aannemen. Want de kunst mag niet lot 
eene wetenschap bekrompen en kan niet ia de 
boeyefi van geleerde pbraseologie beklemd worden. 
Wij kannen gèene reeks van scholastieke termen 
Tinden , om met een q. e. d. te bewijzen , dat 
dit gedicht schoon moet zijn, omdat het objectief , 
een ander , omdat het subjectief is , niet. (Verta- 
ling stroef, al te kort). Schoonheid ontsnapt aas 
4ille syllogismen. De kunst om schoonheid teifaar- 
dereii( , dat is (]e kritiek , moet deti geest , walken 
zij wil beoórdeelen, Tolgen in al zijne kronkelin^ 
geq,, en damte 'en miltóii en sohiller bewonde- 
ren , waar zij subjectief -— nouEaus en shikes- 
PE1RE en GOETHE Waar zij objectief zijn. »De 
een" — zoo sprak schixler zelf — •' s>zoekt de 
zwaarheid hier binnen in het (lart , een ander io 
»de wereld daar buiten — door heiden kan de 
» waarheid worden gevonden.** — Hetzij de straal- 
breken in de kleurenmengeling , waarin hij zijn 
oorspronkelijk wezen verjiest, of de onderschei- 
dene kleuren in een (éénen) «enigen straal ver- 

srael- 



,y Google 



seuiLLMs Lvitv. 313 

srdeUen , alftjd blijft het de straal die leven eo 
licht io de wereld Tersprcidt !** 

JUeut ingenua Deo grata. 



De beginselen der fFetgeving volgens h. tdllivs 
CICERO , of pr0e vertaling van hei eerste boei .• 
de legtbus, 'Te Rotterdam , bij H. W. van 
Harderwijk , 1845. 40 Uad%. In gr. %oo. 
De prijs w ƒ0,50. 

Pkaedo , of de onsterjelijkkeid der %ieL Utt het 
Grieksch van plito in het HoUandsch over^ 
gezet en met ophelderende en beoordeelende 
aanmerkingen voorzien , door Dr. o. burger , 
Jr. Te Amsterdam , bij P. N. Tan Kampeo , 
1846. In gr. Svo. De prijs iV ƒ 1,80. 

Wij keuren deze ondernemingen zeer nuttig. 
Het is b§ ons geheel anders dan in , Engeland. 
Daar behoort de klassieke stadie tot de integre* 
rende deelen van de opvoeding van ieder, die als 
fatsoeolijk man , als gentleman , eenmaal in de 
Wereld verschijnen moet. Bij ons behoort het 
eakel aan de geleerden. In Duitsehland enkel 
aan de philologen ; de overige geleerden leeren op 
de Academieën de oode talen missen. Van daar 
in Engeland zooveel helderheid, in Duitsehland 
zoote^ mystikerij. 
De klassiekea zijn het degelijkste voedsel voor 
BOEKz. MAART 1847, X deu 



,y Google 



314 ly. BOROSR, tvz. 

éen geest. Ze mogen zicb zoo snel niet laten te* 
zen als onze hedendaagsche , ' fiaeeF uügedyde , 
litteratuur , — het is, er oek te Jternachtiger om. 
Het geeft zulke positi?e, zulke klare denkbeelden/ 
het is zoo het fondament yan het gebouw der 
wijsheid. Men grijpt ze nog^ eens weder en we* 
der op , en verkwikt er ziefa aan als men moe 
gestudeerd en gewroet is. 

Daarom vinden wij het goed dat, daar onze tijd 
er naar streeft , om de kennis der wetenschappen tot 
algemeen eigendom te maken , en den slagboom 
tussehen geleerden en ongeTeerd^en op it heffen r 
in de eerste p^aais aan dezen de klassieken worden 
medegedeeld. 

De Phaedo was voqral eene l)«ho6fte , bij het 
deelnemen van het groots publiek aan het ont- 
waakte leren in de wïsge«rige studii^'n ia on5 
Vaderland. 

Bif beide werkjes z^n eenige ooten* gevoegd ; 
en bij het laatste een c^verzigt v^u de g^eele re* 
d^aveling van p&axo. 

W^> bevelen niet alleen, de onderBeming aan , 
maar hopen dat ne door meerdere cal gevolgd 
worden. 

De vertaling ii,. biji beide, ia leer goede han- 
den. Enkele aanteekeningen ^ b$ het eeeste , door 
ons gemaakt, zija -^ roor dit ZiydBehr^ niet 
liesdiikt. 

Mens tngenua Deo grata. 



sn- 



,y Google 



C. 1. WILUEIfHA89 , fRZ. 315 



spfiitE ie Drvsden, Een verhaal uit het laaiH 
der neüentiende eeuw. Oii ket Boogduiteck 
tan c. B. wïLDKBExaa , Evangeliedienaar te 
Bautzen , door b. p. tirbujc , Predikant te * 
Doortf* In twee Deelen, Met een portret van 
SP£MR. Te Utrecht , bij X G. Ysm Terreen 
en Zoon, 1845. Eerste Deei2C6f en tweede 
Deei 2SS Madt. In gr. 8vo. De pr^ der 
heide Deelen m ƒ4,90. 

»Phu:ipp iacob SBtjSEk IA b^ Telen ia ons 
»laBd een vrij onbekend persoon ,'* zoo begint de 
Tertaler. z§ae korte Voorrede t^ het eerste 
Bed» Kogen w§ dit niet zeg«[en van bijna alle 
personen nit de. kerkgesehiedenis , als men de 
Herroraiers en nog eenige weinige namen uiizon- 
dert? De onbekendheid mei de geschiedenis der 
Kerk Tan cbsistüS , bij besehaafde en öb beschaafde 
standen in ons Vaderland, is ongelooflyk. Een 
aSerdroevigst Terschijnsel ! — Van diaar toot een 
d^l de afkeerigheid^by het ondere geslacht , ora 
de gesebiedenis der Kerk op den predikstoel te 
booren- Alle « namen , die op im nitgaan en hnn 
OBbekend z§n , zijn hen als Heidensche namen* 
Wat een» onderscheid met vroegere jaren. De pre« 
dikers doorspekten (het zij mij vergund om aan 
dit woord de eere te geven die het toekomt ; de 
doorspekte geregten zgn ze«er smakel^k en falsoen» 
X 2 lijk) 



Digitized by LjÖOQ IC 



316 C. A. WILOEÜHAHN, 

lijk) huone leerredenen met aanhalingen uit aü- 
GUsTiMUS, BERAAAOus — <- zelfs bij den regtzinnigen 
VAN DER KEUP ziJH ze Diet zeldzaam. Sedert bet 
begin onzer eeuw is het bijna profanie, zalke 
zwoorden die niet in den Bijbel staan** daar te 
gebruiken. 

Ongelooflijk en treurig die onkunde. Waar 
hoort aien ooit jn een gemengd gezelschap, on* 
verschillig uit wat stand, een warm gesprek , dat 
belangstelling en kennis ^an zaken aan 'den dag 
legt , over punten of personen uit de geschiedenis 
der Kerk ? — Juist het tegenovergestelde als met 
de vadeflandsche geschiedenis. £en fatsoenlijk man 
schaamt zich , en te regt , daar vreemdeling in te 
zijn. Van onze tijdschriften zelfs moet men een 
goed deel ongelezen ter zijde laten liggen , als men 
op dat terrein geheel vreemd is. 

Waarom is dit dus ? Zijn wij dan zoo volstrekt 
materialisten P Heeft alleen het aardsche Yader^ 
land voor ons ecnige waarde P Is het Godsrijk op 
aarde ons geheel onverschillig P 

Dat wij Protestanten zijn, kan de rede niefc 
wezen , want de Roomschen weten er althans niet 
meerder van. — Is het een teeken des tijdsP — . 
If een , zulke haters van onzen tijd , zulke we-i 
reMhaters willen wij niet wezen, W§ .willen bet 
honden voor een e bloote toevalligheid , voor een e 
Tan die verzuimen , die ligt te herstellen zijn ,> 
wanneer er slechts de hand aan geslagen wordt. 
Men heeft slecht den pa&r leiders noodig , en allen 

ge. 



,y Google 



J(PX«ER TX iJRXSOEir* 317 

geToden hel, hoe seer zij ten achter sijaenhaa»* 
ten zich de aaogcwezen rigliog te volgen. 

De oorzaak ligt Tooral bij ons Predikanten. Wi^ 
zijn , ambtshalf e , geroepen om hier de voorgan- 
gers en de kanalen te zijn. AU wij zelf er niet 
van weten , hoe zal het dan de Gemeente l £n 
juist bij ons staat over hel algemeen de kennis 
vao je geschiedenis der Kerk nog steeds , onver- 
diend, ten achter bij andere vakken van studie. 
Zie het aan onze jongste Godgeleerde tijdschrif- 
ten! •— Eigenlijk ligt de oorzaak nog hooger, in 
hi Academisch onderwijs. Vraag het aan Pre- 
dikanten van 60 jaar, hoe dat onderwijs in hun^ 
tien tijd 'wa«. Onverantwoordel^k , zullen zij u 
z^gen. Zóó , dat zij er met schaamte op terug* 
zien. Z^ zullen u verhalen van aanstaande Pro-« 
[onenten , die in de week vóór* hun eiamen aan 
(^Ikander vroegen , wie 'toch eigenlijk de drijvers 
<}er predestinatie waren, de Arminianen of de 
Gomaristen , en die zich volkomen toegerust meen« 
(ien, als zij de zaak vast genoeg in het hoofd 
i^den om zich niet te vergissen , wanneer hnn , 
na het breedvoerig onderzoek naar hunne kennis 
vao en regtzinnigheid op de vijf artikelen , einde* 
l'jk ook gevraagd werd, wie nu het hoofd wa» 
geweest van de ketters, die dit sjmbolnm fidet 
loochenden. Hinc lachrymae! Van boven af moei 
^eze trap geschuurd worden. 

£r is reeds veel verbeterd. -« Het zal nog wei 

beter worden. Wij' hebben goede hoop voor het 

X 3 vfvU 



,y Google 



318 CA. WXUBEAHAinr, 

▼oigende geelaeht. Of bet op de Hoogndidéi «)$ 
beter koa, zou, voor ons ^ yernielcl ajjii to be- 
oordeelflü. Alleen , een Collie orer geschiedenis 
▼jm de eerdienst ewidea wij op alle drie de Hoo- 
geseMen voor een oiAoisbaar ▼ereischto houden , 
Boodiger ear Bu4tiger dan de patristieké Patris- 
tiek hebben wij als |[eleerdea, geschiedenis fan 
de eerdienst hebbea wij als Predikanten npodig. 
Het is te erg, dat wij zeif niet weten, waar (ttise 
mantel en bef vaB daan komt , niet weten waarom 
het geloof en de tiea geboden, van ouds ^óór i9 
leerrede gelezen werden l 

Het strekt dea grooten Boaasn tot eer , dat h§ 
dat inzag. Maar waarom is hij de eenigste ge- 
weest die ooit hier te lande p?er dat Tak, Cettegi^ 
heeft gegeven ? Hoe konoit hel dat de door hem 
geopetide oogen van ioelf weder digt gegaan K^nP 

i>lar moet het beginnen. £4 Tan daar^op de 
Cateehizatiën , en o]^ de predikstoelen. Het oudere 
geslacht moge de schouders- ophalen en zieh erge- 
ren — het jonge JJftikrUmd is sterker. Intus- 
«chea, die kanalen zijn niet genoeg. ZeË jmoa- 
den wij op onze Catecbizatiën doen , wat op d^ 
lagere scholen , ten opsigte der vaderlandsefae ge* 
schiedenis gedaan wordt, >^ wy kannen er veel 
fit doen , maar er msd^ doen niet veel , omdat wij 
elk voor ieder leerling maar één in de wede heb- 
ben — dan moet er toch, voor het TArvolg, voed- 
sel 6H aamaoediging bleven. Zie het aan de la- 
gere standen , waai: de op de scholen aangeleerde 



,y Google 



^phhsk n nusou. 319 

leBnis ia laleM jarta grooleafiMk weder ?erIo-> 
rea gaat , h^ ^thrtk aaa Yoedsel ; het is alleea 
b^ de hoogere staadea dat ie bewaard bl^ft ; want 
raaten ia roesten. 

£r anoetea boekea Toor bestaan ^ en Taa tijd 

tol t^d aieawe Tersch^aea , Toor het groote leiead 

pvbüek, too AMgeigk voor beide de Uassea. 

Geeae compenctiëa , die hebbea wg reeds ia over» 

tked. Geene paragiafea om Taa baitea te ke^ 

rea^ auar lereodig ^esehre?eae, smaakToife, 

boeiende monagraphié'a. Boekea , die des aoods 

naast de larora op de werk- ea theetafel kaaaea 

Egge». Of te geleMia solka wordea? Zie rca 

HiaB^e Ktrkgeiekiedeniê , xonder Tigaet , zonder 

platen» ia ecnToodig 4nislag^ aes Galdeas kos* 

tead , beleeft dea «derden drak iseds ! Als de ▼orm 

maar voor het paUiek geschikt is. ^^ Naar de 

stof hoagerea 'ze reeds jdiea« Die drie drukkea 

zfn eea teekea ^es t^s^ ea Taa de behoefte des 

tijds. Be betere geeat is oatwaakt. Dal i)oek » 

ia alle hniaea doorgedrongen , cal aaar meer sma* 

kett. Groot, zeer groot ^ de vei^igtiag wor- 

dea die oaze Kerk aaa tk& haar heeft. -* Het 

£^erkel^k lêvtn Taa xou moge niader boeijead ea 

gloeiyead , miader sael te kzea s^a , wat het oa<» 

derw«rp zelf onmogei^k maakte, toeh kaa geea 

Godgeleerde er buiten -— het is TOor hea de stadie 

vaa staaak aiet alleen , maar ook ?an behoefte ; 

fiant de leek , die desaelfs kennis boyen hem 

X 4 Toor- 



,y Google 



^20 C. A. WILOEIfr&AHir, 

▼ooruit heeft , ziet hoog oTer hem heen , en legt 
hem vragea voor, die leelijk en epineus.z^n. 
- Maar — -dat is nu tot nog toe ook alles, 

£r moet iets bij , met name voor den beschaaf- 
den iitand. De romantiek is de hefboom ^opzes 
tijds, de vorm, waarin het publiek ook de. ge- 
i»chiedenis begeert ; die wordt door allen gelezen. 
Schriften als dat van tb& eaai^ zonden overvoe- 
ren., én, alleen de Hervorming biedt stof voor 
znlk eene bearbeiding* B^ geheel onbekende tijd- 
vakken moet de belangstelling « die hier van varen 
reeds bestond, door den- vorm opgewekt wordea. 
Één degelijke roman als het Uuü Zauernesse^ 
werpt meer kennis binnen den kring van dat pu- 
bliek , voor hetwelk dan toch , ten slotte , al onae 
arbeid zijn moet, want; nisi uiile est quod /a-- 
mmus , stuita est gloria nosira , meer , — dan 
tien doorwrochte boekdeden vol. geleerdheid* — 
Om van het buitenland en het van buUen ver- 
taalde te zw%en , wat hebben de Schaapherder , 
de Boos van Dekama^ de Pleegzoon^ vruchten 
gedragen , nog hoogere dan die van ledige uren 
aangenaam te hebben doorgebragt. — En , hoe 
het hoogere publiek zich de- zaak aantrekt en ze 
hiirer aandacht waardig oordeelt , zie het aan den 
JLeicester , die , hoezeer het genre van de roman- 
tiek dat hij vertegenwoordigt , de politiek-geschied- 
kondige, het droogste van alle is, toch tot twee 
prijsvragen te gelijk aanleiding g<^even hoeft. — 

Het 



,y Google 



spiHiA n oaisDtH. 321 

H«t sal dao toeh wel g€«Be pro&Aeriilg wecoD^ 
ook de Kerkgeschiede'Dis in dien Torm te gieten. 

Muy dat kanaal behoeft ook deze wetenschap. 
Dat moet geopend worden en stroomen « xal se 
overal doordringen en blijvende belangstelling wor- 
den opgewekt. Het is de ciseh Tan onzen tijd. Of 
bij goed of kwaad is doet er niet toe. De tijd is 
ma^tiger dan w§ en dan al zijne kindsren. 

De stof is ontzaggelijk rninu Menigte Tan al* 
lerbelangrijkste , leTendige,. boeiende onderwer- 
pen. Vooral Toor een 'SchriJTer die wat kart en 
gemoed bezit. De bakens aan weerszij Tan het 
pad , om te waarschuwen wat Boomsch , wal Pro- 
testantsch is , zijn in onzen tijd reeds wijd genocig 
gezet om niet meer .te hinderen. Men heeft reeds 
regt offl subjectief ie zijn. — Het is daarenboTen 
nieuw. In plaats van platgetreden , Tertoont het 
veld ter naauwernood eenige Toetslappen. Wat 
eeoe nieuwheid , wat eén rijkdom yoor de stoffe- 
ring in de détails Tan eeredienst « Tan kerkbouw , 
ran symhoMek en mystiek in dat alles ; wat eene 
menigte Tan nieuwe, aan onsen tijd byna onbe* 
kende drijfTeeren, karakters en sitnatiën..^ Zoo 
een enkele , om de liefhebbers op te wekken . . • 
zoo een Dao^iani, daar peinzend in zijne cel, 
Toor het doodshoofd : gravi me terrore pulsus , 
vüae dies uUima ^ «- en tegen hein over de 
bedrijvige man Tan de werelds, zijn geestelijke 
Satan, g&zoo&ios Yll. 
Dan, reeds maak ik misschien te veel TÜegea 
X 5 Op 



,y Google 



322 Cl. A. WitMEXSA» , . 

Hf dien «troo]^! bebttt. I^ocul pr^ani ! Hier 
TÓoral gefloe middeliiiatige vaniafteni en minst 
Tooral atiddeltnatigB kenau» — Y^n alle genres 
der romeiitiek (Siaas hier de eischeA hel hoogsi* 
De kerkhistorische moet» met den historischen « 
fefens den Chmiel^keB reman vereeidgen^ wiens 
moeyelijklieid dnlangs doier sïxmwmm^ in v^oorbeeld 
bewezen is i(delik ook aan inREHine AdMtrC^ 
Ahenttniium s FBiniaiicA breue is min l)6paald 
Chrisid^k). £aa h^ die beide, het historische en 
het Chri^tjke , io d^ hoogst denkbare Tolmaakl* 
held ge?en , die de romantiek toelaat , .dan staat do 
kerkhistorische roman ?err«weg hooger boyen alle 
andere Takken van die litteratnur. «^'lUaar, slechts 
het edelste en nitgelesenete hier ten offitr, hi^r 
geene andere dan de edelste en heiligste der zo- 
nen Tan de Christelijke Clio» 

Het ekeht feel stndie. Hst veld is nog aan 
zoo weinigen bekend. De bronnen , door weinigea 
gelezen , tijtt tonder het bibliotheekstof begraven* 
Meest aüe in het Latijn. Men dient (och , b. t^ 
Tan Demiani zijne «gene geschriften wel eerst 
gelezen te hebben. -* He^ eiscfat behaWe de ge- 
wone hist^A'isehe kennis/ ook' kennis in het nog 
zoo weinig beoefende vak van kerkzeden en ge» 
brniken. — Sn ««• boven alles — een heilige 
Christelijke zin. — Waar die ontbrak -^ >on het 
ons ronwen* ooit onze pen op het pafiier te hebben 
gezet om den ierkhistorisehen roman te vnigea 
en attt te bevelen. 

Zij II 



«igitized by LjOOQ IC 



-^n er hier te lande, oader oaxe rcnuaatuche 
genieën , van vie mea het vragen mag — vn^j^en r-r 
m^ de spréfttk in de kand ^ aoo even reeds ge* 
ftoenad:* nisi utiU Mit gusd facm^s ^ stulta €$f 
glwia nostraP — Mogen ivij van hnnnen tyd de 
nren eischen, diefde sludie vordert , welke hier 
ten grcmdskg liggen moet? — OnzeeerstisSehryfr 
sier -^ dat ze er den heiligen zin ?oor he»U ge- » 
tnigde haar Mms Zamrnesst -*- maar -^ mag 
ook die , haar zoo geheel nieave , studie van haar 
gevraagd worden? — Zpu de eisch niet aan de 
mannen van ons vak hehocMren » onder vrier an- 
derhalfdiiizend er ligt toch één rijkdom van ver- 
heeldingskraeht hezU^ hy de flngheid der pen die 
wekelijks geoefend wordt ; die zelfstandigheid ^e- ' 
neeg bezit om over het: romanschrijver | mede^ 
lijdend den sehoudisr op te halen? 

Wat een Toerbereidende atodie de. historisehe 
romaft eisdil, weet niemand; — na(ftid$k Toor 
dengeen die met gemoedelijkheid werkt, eii zich 
ten hmlig doel itelt een getronw beeld weder Ie 
geven van pers<men en tijden» Zoo fjjai het er 
van buiten uitziet» zoo vlug als die pen over hét 
papier gegleden heelt — die romanvorm , dien de 
gewone lezer eAugaapt, is het minst moeilijk; 
hij ko&i -^ nu ja., genoeg, <^ eenige oren tatt 
koortsachtige overspanning, die dobbel geleefd 
zgn 9 en wier debet op bet slot van de rekening 
teroggevonden wordt ^ maar *-^ waarvoor een ver* 
tronwelijk gesprek , eene jolige, kinderlijke vreugd, 

eene 



,y Google 



324 o. A. WIEi>EAiilH5, 

eéfltt verfrissclMBde reis-rttitstjip toch ontspimmDg^ 
ea Tergotdiiig geeft, ^-n O ; dat uitwendigo kost kt 
iiiiast. Maar die voorafgaa&de stadie Toor d«n 
gemoedelijken schrijver! Dickens staat hoog, en 
wordt boog betaald. Hij b de man ^van , en , zeer 
zeker yoor onzen - tijd ; maai* hij geeft wat hem 
zdven niets kost, wat hij om niet heeft, wateene 
gave is, in hem gelegd. Maar, wat de waarde, 
de besteede arbeid aangaat , hoe veel faooger wal* 
tcR scoTT. — Ën, voorzeker, in ons kleine bod 
werpt <le arbeid wel het 4iiinst af. 
- Maar — daar- zetten wij ons over heen* De 
gaven en ^le beloon ing der gav^n icijn ver:ichilleod 
uitgedeeld. Als dat zoo jast evenredig moest, wie 
zou dan den ietterpk>eger beloonen; wiens zweet 
aan iedere bladzijde kleeft. £n , is dan geld het 
hoogste waarnaar wij streven? of zelfs wel de 
roem en de lof van den tijdgenoot en der groote 
menigte? Is de gedachte : mij nr schrift zal, als 
die reeds lang vergeten zijn , nog handboek we- 
zen , menig geleerde op zijne SÉtille studeerkamer 
m^ne Uaden op zijne tafel hebben liggen en mij 
danken , — ik zal , door die opvolgers in de stu^ 
die , op' hun publiek , op het uageslacht blijvea 
«rerken — is die nog niet zoeter dan gdd en 
dank van den tijdgenoot , nog iets hoogers als het 
éigi^ monstrari et dicier s hic est ? 

Intusschen , wij bevelen het vak van de Kerk- 
geschiedenis aan de romantiek aan. Vragen — wij 
weten ie veel wat het in hee(i, om het te dur* 



,y Google 



SPrülR TK I>KFSDR?r. 325 

▼en. Worden wij er niede' terrast, onie daak 
Eal dobbel netan. — Vooreerst das Terblingen ; -^ 
üfschooB ook het buitenland tot nog (oe weuiig 
▼oor dit Tak geeft. Wij hebben himiddels bvjioe- 
sc&*s pr^ek andtr Zodew^k XI F reeds. — Eji 
de BoekzaaMeter weet nn waarom wij Spen9r te 
Dretien mot ingeaoaienheid aankondigen , met 
aandrang aanbe▼e^en , en den Heer virbksk dan* 
ken Toor sijnen arb^ en prijzen over z^^kense; 
wij nemen het geschenk , in naam yan het lezend 
publiek, met dankzeggiitfg van zgne band aan. -* 
Speber zelf was een van die personen , wier beeld 
wij gaarne levendig wenschen gebonden te zien ; 
een man , die in zijnen tijd nitnemenden inv|o<-d 
niet alleen had op zijne Kerk , maar ook eei^ 
nieav levensbeginsel vertegenwoordigde; een van. 
de lichtende pqnten op het veld der geschiedenis. 
De roman is bijna geheel historisch*geloofivaardig 
eo nit de bronnen gepot. 

De romantische vorm is wel, voor ons, nog 
niet datgene wat wij verlangen , niet zoo levendig 
en boeijend als wij het liefst hebben en hier we^ 
zenlijk wel kon. Toch is de draad en knoop der 
geschiedenis belangwekkend genoeg ; de karakters 
Miaken conifasi genoeg , vooral Ui^eaover den een^ 
TOttdig vromen, hartelijken spejicr, den man dez 
volb^ de manster suLLtaBRECHfR , in wien da 
koude , onvrnehtbare theologie , waar tegen sp£-^ 
iKR met z^ne school kampte, vertegenwoordigd 
wordt. Zonder te lagchen kan men h^t niet le« 



,y Google 



326 C. A» WtJ^EMMRlf, 

len, (Uads. 192) als de magister xijae pntik nefi 
«ehaift, en Tan liiefde ea wijn opgewonden « tol 
s^ne sehoone zegt: alierliefiN» jonkvronw ruza- 
bbth! sajjomo zegt: Hintiog japhah rajathi — 
hinnog japhah! Einag jdnim. Dat wil zeggen: 
zie gij ziji schoon , mijne liefste , zie gi} zijt schoon l 
Uwe oogén zijn gelijk dotrea oogen! Eigenlek 
staat er in den t<^st: uwe oogen zijn dai?en« — 
»Qtialis fios ssromnk ! qualis rosa ▼altii^m l** — 
Het eenvoiidige practische BijbelgiebniiJi yaa sn** 
HZR es de zynen, maakt daar een eontrast mede, 
waarvan de historische waarheid bijna ongijooflijk 
en toch waarachtig is* — Enkele min bekende 
bijzonderheden, spbrer aangaande , zijn belang- 
^rijk. Zoo b. ▼. spevbr's sjmbolnm» dat hij altijd 
op albambladen gebruikte : Tandem ; dat doe ge^ 
lezen moet worden. 

Tb Aequisi^isti Kos , Domine ! Ex Mundo« 
Tempore Accepto Nobis Deus Ezauditionem Malarat. 
(Gij hebt ons, Beer^ uii de wereld uilverko- 
ren ; — op den wel aangeaamea t^d heeft ons 
de Heer Terhoord). 

Hoezeer het karakter yan sfeker tot de kalme » 
stille behoorde , zoo gelooven wij toch dal er 
Wel' eene pose ware te kiezen geweest, die nog 
kii>endiger, nog inniger , nog dieper geweest, wa- 
re, — die nog dieper in zijn hart, iw zijn itt«* 
weadig Christelijk laveasbeginsel , in den str^il 
zijns gemoeds, in den weg dien de Heer met 
hem gehouden heeft , hadde geleid. W9 hebben 

hier 



,y Google 



SPXRBR tt DRXS0», S27 

hier spever meer van lijne buitenzede 9 in zfjnen 
ioTloed op de wereld, z^ne betrekking tot het 
Hgtzinnige Dresdensehe hof Tan zgnen tijd , zijne 
werkzaamheid op de Piëtisten , zijne oppositie te- 
gen de Godgeleerden ran zijnen tijd. Het is meer : 
SpzsBR en zijne sehool, dan sfeser zelf. — Er 
liggen misschien in zijne levensgeschiedenis nog wel 
meer episoden, die voor dergelijke behandeling 
ntbaar zij»; mogelijk krijge» w^ die t« «eniger 
^ wel oii DukmiUtmd: 



Evangelisch Onderwijs» Te Amsterdam , ^ C. F» 
Stemler, 1846. IPe prtjs is / 0,20. 

Al weder een Traagboek^e! Ja, maar tocb 
ees, dat een eigenaardigen vorm heeft. Het be« 
staat geheel en al uit vragen zonder antwoorden , 
ia deze telkens bij> opklimnting. J>e leerling kan 
e» moei uit de daarne? ens^ geplaatste Bijbelteksten 
èè antwoorden zoeken en opgeven. Dat heeft ee» 
(bbbel nnlr het oefent het oordeel en noopt tol 
Bgbellezen, hetwelk helaaa! bij de eaieehisanten , 
Baar al te Taak wordt Tergeten. Qtader iyelen 
verdient 'dit boefaje, naar het oordee> fan Kefe* 
reai, feel onderscheiding. 



Vra" 



,y Google 



328 G, ENGELBCRT» GEKRITS, 



Ftügen getrokken en te heant woorden uit* den 
Bijbel voorde Jeug^d , door s. h. triNOKaPALM , 
door fi. EAGELBERTS GERRiTs. Eetsie Stuk. Ie 
Leiden, bij, D. du Mortier èn Zoon, 1846.' 
In kL %vo. De prijs ?* ƒ0,75. ' 

Blijkens het voorberigt had de Heer cngel- 
BERTs GERRIT5 de gewooüte om voor zijae leerlin*- 
gen , ahorens hen een Hoofdstuk uit vak der 
PA LUS Bijbel voor de Jeugd te laten lezen , de 
vragen , daaruit af te leiden , ter neder te schrij- 
. ven , en door deze wel voorbereide ondervraging 
zich alzoo van de meerdere of miodere vrucht 
van het medegedeelde te overtuigen. Wij willen 
geenszins ontkennen dat dit vopr den onderwiizer 
en opvoeder zijn veelzijdig nut hebbe ; en de Heer. 
XNOELBERTs GERRITS, die iu beide betrekkingen: 
grijs geworden is, zal wel, dienen te weten wat 
en hoe in dezen te handelen. Referent zou ech-: 
ter al die vragen ten minste voor de helft hebben 
willen ingekort: het wordt nu tot vervelens toe 
versnipperen , en hetgeen vm der palm — van 
welken aard ook — beeft opgemerkt , tot. op d^ 
zinsneden toe , ontleed. Het ^are voegzamer ge-f 
weest , zijns inziens , wanneer de Heer eïvgelberts. 
GERRITS had kunhen- begrijpen , zich alleen tot het 
voornaamste te bepalen , en dit zijn werk uit- 
sluitend voor eigen gebruik te bestemmen. Het 

draagt 



,y Google 



draagt toch de innerlijke bewezen, dat het niet 
voor algemeen gebruik bestemd kan xijn, wijl de 
Schr^Ter (behalve de Schooleditie) eene andere 
dan de gewone uitgave schgnt te hebben geraad* 
pleegd. Althans, de. vóór Referent liggende uit- 
gave (die van 1801) teekent, b. v. bij vraag 2 
Tan K96ELBXRTS 6KRRITS : fFitarom enz. bladz. 1 1 ; 
terwijl hij opgeeft pag. 23 en zoo vervolgens. Wie 
dos van het aangekondigde werkje gebruik wilde 
maken, en zijne leerlingen niet vertegen wilde 
laten , diende wel vooraf eene aanwijzing te maken 
of te hebben van het verschil der opgave van blad- 
zijden in de onderscheiden uitgaven. Naar ons 
oordeel , beware de Heer knoelberts aerrits het 
overige der kopij voor zich zei ven, zonder vrees 
dat het publiek zich daarover zoo Treesselijk zal 
beklagen. 



Rondleiding tot het ieekenen van Landkaarten. 
Een^ onmisbaar hulpwiJJel b^ het onderwas 
in de jiardrijkskunde, Aaar hpt Hoogduitsck 
van EDüARD RiESE. Met twee platen. Te 
Amersfoort, bij W. J. van Bommel van Vlo- 
ten , 1845. 59 blad%, In gr. 6vo, De prijs 
isflfiO. 

Wij fermeenen dit werkje te moeten aanbe- 
velen , omdat hetzelve, in een kort bestek , maar 
bouz,iiaartI847. Y op 



,y Google 



330 2OUAR0 RfES£, £5Z. 

op eene zeer beyaitelijke wijze, de Toornaainsté 
gronden bevat,' waarop hei teekenen yan land^' 
kaarten berust. Referent gelooft dat hetzelve, zoo 
de leerlirig maar eenigzins met de beginselen vaa 
het handteekenen bekend is, van zeer veel nut 
Toor hem kan zijn, omdat de Steller v^an deze 
aankondiging het volkomen Ikiet den Vertaler eens 
is, dat namelijk eene kaart, welke de leerling 
slechts eenmaal geteekend heeft, in verbeelding en 
geheugen beter blijft ingeprent , dan wanneer hem 
diezelfde kaart herhaalde malen wordt aangewezen 
en verklaard. Ook de beide achter het Werkje 
gevoegde platen kunnen ter opheldering yan de 
in den tekst gegevene ^nderrigtingen en aanwij- 
zingen bljzouder dienstig zijn* £r is voor de vader- 
landsche jeugd inderdaad . een nuttig werk verrigt , 
door dezen letterarbeid in onze moedertaal over te 
brengen. Wij bevelen nogmaals deze Handleiding 
aan Heeren onderwijzers en hunne leerlingen 
ruimschoots aan. 

• %. C, £. S. 



Goedfcöope School^Ailas van het Eoningr^^k der 
Nederlanden , in twee afleveringen ;, bevattende 
elke aflevering zes kaarten. Te Groningen , 
hij J. Oomkens , J.Zoon. Z)e pr^s van heide 
afleveringen w ƒ0,90. 

licaRï waarlijk zeer goedkoope School*AfIas 



,y Google 



^flOdL-AUiS. 331 

JNsteeH "sich aan door nelheid van uittoering en 
juistheid Tan he't aanbrengen der kleuren op de 
omtrekken der grensscheidingen. Deze kaartjes 
zijn , zoo als op elk te lezen «taat , voor de leer- 
lingen yaa de lagere scholen bestemd « en kunnen 
dezen een juist <|<?ii^hee|d ge^en, zoo Tan het 
geheele Koningrijk, ab Tan elke ProTincie in het 
bijzonder. Het Terwonderde ons echter, dat wij 
er geen kaartje Tonden bijgeTOegd Tan dat ge*» 
deelle Ta^ het Groothertogdom Luxemburg, dat ons 
Vaderland toegewezen is , en Tan onze OTerzeesehe 
Bezittingen. Mogelijk had dit den prijs eenige 
weinige stuiTers doen rijzen , doch men zon dit 
gaarne Toor eene kleine doch volledige School- 
jitla* gegeven hebben. De Uitgever verdient niet 
te min een ruim debiet. 

L. c. K. fl« 



T 2 MEN- 



^igitizedby Google 



MENGELWERK. 



GOD, ONZE TIDER. -- JEZUS ^ KONING 
IN HET TADERLIJK HUIS. 

XU tTRIEBDUIJK WOORD (OX AU» , OU fiQ» 

ZUDBBU/K JuiraiOÓEHi, BI OmEKDMMtK VAS 

va K0IIIH6 lUa SEBK WIUBV SIJS. 



J. H. SOÏÏSTRJZ, 
I. 

kil" 

"( ^ . OMe Tador, in d«», hènel. 



Hel onze Vadef is het eerste gebed » dsf onze 
oaders ons , toen wij nog stamelden , in den mond 
leiden » en al begrepen wij er weii^ig Tan , dit 
werd on» weldra duidelijk en klaar , dat wij be- 
halren vader in huis, nog een Vader daar boven 
hebben , die zeer goed moet zijn , omdat Hy veel 
geeft^ Het kind is doorgaans bioohartig om van 
epnen vreemde iets te vragen , maar zijnen vader 
vraagt hij om alles. Dien kinderzin tegenover 
God hoop ik niet dat wij met de jaren , nu wij 
dea inhoud van dit gebed verstaan, verloren 
liebbeiK 

^ ■ ^ « Digitizedby Google ^ 



. J. H. soHSTftAt» xjrz. 333 

»Offlze Tader ia den hemel /' xoq leert ons de 
eerste der broederen God aanspreken, als wg 
bidden. Wat is bidden ? Wat verstaan wij door 
het gebed? Ik heb wel eens menschen, die «eb 
den naam fan wysgeeren aanmatigden» het be- 
delen en hel gebed alzoo . hooren bepalen en uit- 
leggen , fisii het voorwerp er van in het niet ver- 
zonk » en de uitkomst er van nul werd. £en 
man, die in het licht van zijnen God wandelde, 
en die vnst wat hij deed , als hi| bad , noemde het 
gebed een gesprek des harten met God« Het ge- 
bed is de band, die onzen geest met deonzigtbare 
wereld verbindt ; het is de omgang tussehen den 
mensch en God ; het is de betrekking tussehen 
ontvanger en gever ; het is het levend en spre* 
kend geworden bewustzijn , dat wij zijn van Gods 
geslacht. Bidden is verzoeken, dikwijls en bij 
herhaling verzoeken. 

Het gebed is zoo oud ab de wereld. De Hei- 
deoen op het dwaalspoor der afgoderij omzwervende , 
mogt^n mistasten in het voorwerp hunner aan- 
roeping , en het stout gewrocht voor de nog meer 
verhevene oorzaak aanzien, in de w^ze hunner 
▼ereering was de waarheid en de dwaling ge* 
huid. 

Het gebed was het sieraad in de bedeeling v^n 
het Oude ^ Verbond. Het is voor den Muzelman 
eene eerste vereischte; en wat is een Christen, 
die niet bidden kan of wil ? En , helaas ! deze 
tijd, die zoo hoog roemt op zijne verlichting en 
Y 3 be* 



,y Google 



33% J. H. SOVST&AL , 

besehaVidg, trekt den menstch af Tam God eil het 
gebed. Wij yerschoonen het in de Heidenen , dat 
z§ het onmetelijk starrenheir roor de Godheid 
zelve aanzagen ; maar moeijel^k is de Terwaten* 
hei(} te vergeren , die de vele woningen daar ho- 
ven aanschoawt , en er geènen huisvader in wil 
erkennen. 

Die nfet bidt , Iaat deo hemel los , ^ zegt z§n 
kindschap op, verbeurt zijnlerfdeel in het vader- 
lijk huis. Die niet bidt, verlaagt zich töt bèt 
dierlijke, wordt de prooi, een erfgoed Van den 
Satan. Duizend gevallenen, en daaronder zoo^ 
menig een, die op het schavot zijüe gruwelen 
eindigde, hebben beleden, dat bun val zich dag- 
teekende van den tgd , dat z§ ophielden te bidden» 

£r zijn ouders', die hunne kinderen niet leeren 
bidden , zekerlijli omdat zij het zelve niet doen ; 
en wat men niet heeft, kan men niet .geven% 
Misschien vaUen deze bladen óok in handen vaki 
menscheh , dié daaraan schuldig zijn. Ook met a 
héb ik een woord te wisselen , en ik zég ii met 
alle bescheidenheid en met vrtendelijken ernst: gij 
verpest de ziel uwer kinderen, gij doodt de kiem 
van het hooger levensbeginsel in hun gemoed. 
Haar gij bidt zelve niet. Eigenlijk weet gij het 
3:elve niet, waarom gij het nalaat; ik zal het u 
rond en ombewimpeld zeggen : omdat gij vervreemd 
zijt van het leven, dat uit God is; omdat Gods 
liefde u niet doordringt, kinderzin u lastig, 
dankbaarheid u een walg is, 

Of 



Digitized by LjOOQ IC 



GOD, OUZr. VADSR. 335 

* Of hebigij ook,?erkeerde gedachte van het gebed ? 
Zoo gij het onderwijs van jezds niet versmaadt, 
znllen ze worden weggenomen. Maar neen, gij 
▼erwerpt het gebed , omdat uw hart leeg is ; want 
waar het hart vol van is, daar loopt de mond 
van over. Nood leert bidden, blijdschap lokt den 
lofzang nit. Indien wij onze behoeften kennen,, 
zullen wij ze niet weten te noemen ? Wanneer het 
ons duidelijk is , wie ze bevredigen kan , zullen 
wij hem niet aanspreken? Als uw kind met den 
dciod worstelt, is dan het gebed u eene plaag? 
Als gij ziek ligt, wenscht gij niet beter te wor- 
den ? Als gij gebrek lijdt , bidt gij niet om een 
stak brood? Ua^r als gy opstaat, gezond en 
frisch , dan bidt gij niet ; want gij hebt — niets 
noodigl Als het dier op het veld sjprej^en kon, en 
zoo sprak, men zou het toegeven , denkende : het 
is niet wijzer ; maar dat een menseh met gezonda 
hersenen zoo denken kan , .is de ongerijmdheid 
zelve. Zult gij dan zelf uwe gezondheid bewaren , 
uw lot regelen , u arbeid en brood verschaffen , 
en in dat brood de voedende kracht leggen ? 

Weten wij slechts dat alle goede gaven van bo- 
ven nederkome^, dat al wat wij hebben en ont- 
vangen zullen, een geschenk is uit Gods hand, 
zal dan dankbare hartverheffing achterwege bli^ 
ven ? •'^ Bidden is geen werken , maar verster- 
king tot het werk. Het. is de weg voor den ze- 
gen van boven , en zegen is iets anders en meer 
dan geluk. Geluk kan men van bulttin zien aan- 
Y 4 ko- 



,y Google 



336 7* H. sbirsTRAi ; 

komeB , zegen woont in uw eigen gevoel. De 
landman ziet het zaad in het aardrijk gaan , en uit 
den grond opschieten; maar hoe de korenaar vol 
korrels komt, dat is de zegen , dien ziet hij niet^ 
maar geniet hem. 

Moeder ! leer uw kind bidden , en gij leert hét 
eene taal , die in den hemd wordt gesproken. Het 
k het goedkoopste der opvoeding en brengt de 
r^kste Tracht. W|j doen een engelen werk, ab 
wij het gebed in het hart onzer kinderen leggen. 
Laat ons zelve het ook döén , en wij openen ons 
gemoed voor de lichtstralen der Goddelijke liefde. 
Jakob viel biddend in slaap, en hij zag in den 
dro<»Q den- hemel geopend ; en toen hij wakker 
yrerd , was het nog hemel in zijn hart. 

Maar ons hart is dikwijls zoo ijdel , zoo inge- 
nomen met zingenot; onze geest zoo verstrooid 
in wereldsehe aangelegenheden , of gaat zoo diep 
gebakt onder de zorgen van den 'dag , dat w§ ons 
dwang moeten opleggen om te bidden. Is echter 
het hart zoo af keerig , hapert het ons aan zin tot 
bidden, het is juist dan hoog t^d, dat wy het 
doen. Ons gansche leven behoort een gebed te zijn, 
waarvan het sterven eerst het joamen*' uitspreekt. 
Daarom hebben wij te letten op ieder oogenblik, 
waarin de begeerte naar omgang met God ons 
ontbreekt. Wanneer de wereld rondom ons dar- 
telt , en hare netten ons over het hoofd speelt , 
dan is het noodig, dat de vermaninp in ons bin- 
nenste weerklank vinde : bidt , en bidt toch ! Zoo 



,y Google 



GOD, OHZS VABEft. • 337 

1^ er Biel toe gestemd zijt^ bidt ten mimte am 
in eene goeAe stemming te^ komen. Be eerste 
segen ran het gebed is de ernst , dien het geeft. 
Het begint met woorden , of zoo die aanvankelijk 
ontbreken , met yerzuchtingen ; het wekt hooger 
geroel op, en de ziel wordt werkzaam. 

Wie is nu het voorwerp van ons gebed ? Tot 
urien bidden wi) P Aangenaam beantwoordt de Hei* 
ligste van allen , die gebeden hebben ; deze vraag , 
als Hij ons God leert aanspreken , als onzen Va- 
der in den hemel, ^ie is die Fader ? Waar is 
ff^?jrat geeft Mij? 

Wie is die Faier ? Dezelfde , wien Natuur en 
Openbaring roemen en prijzen als Schepper , Onder- 
houder en Bestuurder van hemel en aarde. Het 
is de Almagtige en Algoede , de W^ze en Heili- 
gen, die iedereen regt doet, die de starren aan 
het gewelf des hemels als gouden bloemen op een 
axnur veld heeft geplant en de zwaluw met vede-* 
res dekt, die de harmonie in zijne schepping 
handhaaft,' en den wanklank der zonde in den 
liefelijken toon der verzoening oplost. 

Hei is een onmiskenbaar v'oorregt van het 
Chrisiendom , dat hei kracht en goedheid verhon« 
de» heeft. De oude wereld bleef staan bij de 
kracht, en haar beginsel was: vrees. Het Ghrisr 
iesdom bereidt zièh in Goddeipe goedheid , en 
x^Q* beginsel isr liefde. Het indrukwekkende der 
natuur en hare stoute verschgnselen , dreven den 
Heiden tot God, en hij stond verbaasd over de 
Y .*> ' krach- 



byCoogle 



338 • ^ H. SOqSTRiL, 

krachten» die hem aangrepen. Niet dat zij hem» 
eerbied en liefde , maar veeleer vrees en bewon»* 
dering inboezemden* Het Evangelie sluit de o<^ea 
ffiet voor de indrukwekkende majesteit van Gods 
werken ; iieen, maar het heeft die aanschonwiog 
verteederd,, geheijig4« veredeld, God in het midr 
jden der menscben geplaatst , en de meoschen ver<- 
eogeld; zoodat hemel en aarde één huisgezin met 
fiéü huisvader is geworden. 

De Heiden wist den afbtand tusschen God en 
vmensch niet aan te vullen, dan door ingebeelde 
tusschenwezens. Zoo had hij , behalve velis ande- 
ren , zijne huisgoden , die zijn huis en haardstede 
beschermden ; en boeseer een groot aantal Chris- 
tenen, die tnssehenwezens der heidenwereld , onder 
*de vriendelijke benaming van Heiligen, wederom 
voor landen en steden , voor kerken en huisge<^ 
sinnen hebben teruggeroepen, christüs en zijn 
Evangelie weet daarvan niets, Jezus heeft nér- 
gens en nooit geleerd eenen Heilige, hetzij hy of 
zij iBRAHAK , ifoz£s of MARIA, heette , aan te roe- 
pen , of hunne bemiddeling en voorspraak af te 
smeek en ; maar Hij stelt ons dadelijk en onmidde- 
lijk met God zelven in aanraking, en wel als 
Yader. Zoo plaatst Hij ilen Almagtige , voor wien 
^e Seraf knielt , die de starren bij name roept , 
<en ons de haren op het hoofd heeft geteld , ab 
buisgod , of liever nog f als huisvader in het mid* 
'den van elk gezin. 

Aangenamer , dierbaarder , streelender en ver« 

trott- 



,y Google 



GOD, omzt viDEh, 359 

tr{»irel§ker TOorstelKng ken ik niet dan deze: d^ 
Oneindige is Yader in mijn iiuis. En dit durf 
ik beweren ; want Jizus zelf heeft mij geleerd , 
dat God onze Yader is. Dos niet de Yader tan 
enkele beroorregten , bij voorbeeld , van eene ze- 
kere priester- kaste , of hoog *|geplaatste personen. 
Ook niet van bijzondere volken ^ neen , maar van 
alle menschen is God Yader , Tan n , ?an mij ^ 
ia nw , in mijn huis , overal is £rod Yader. 

Gelijk vrees afstand en ook onderlinge verwij- 
dering 'bevordert , omdat vrees niet aantrekt , maar 
afstoot, 200 lokt liefde alles tot zich en bewerkt 
eenheid. Daarom nam de Heer ook de i^fstanden 
weg ei bevorderde eene gemeensjchappelijkheid « 
waarvan God het middelpunt, de liefde de band 
nn vereeniging is. De oude volken waren van 
elkander gescheiden. Evenzoo onder hetzelfde. 
volk de verschillende maatschappelijke standjen^^, 
alsof z§ ieder een bijzondere afkomst hadden* 
Üven verwijderd en op eenen grooten afstand ge- 
voelden zij zich van God geplaatst. Zoo al bij 
iemand, dan waren het toch weinigen, bij wie de 
vrgzinnige gedachte opkwam, dat God overal twtn 
goed kan gediend worden. Tot zelfs 'bij den Jood 
waren bepaalde plaatsen aangewezen , om den Ai- 
vader aan te roepen ; ten minste hij hield hei^ 
bij zijnen achteruitgang in Godsdienstige verlich- 
ting , daarvoor ; en de Jood voerde met den Sa- 
uaritaaa eenen hevigen strijd over de plaats der 



,y Google 



340 . J. H. SOHTRAt , 

4?odsTerheerl|ikiiig , - of di^ Jeruzalem, daa wd 
fferizim behoorde te zijn. ^ 

Jezus plaatste o«2tfft .F^ader noch in den tem- 
pel op Sion , noch op den Samaritaanschen berg ; 
want Hij. was. zich helder bewust, dat Hij den 
t^d in het iefen riep, waarin de ware aanbidders 
den Yader in geesit en waarheid zouden iianbidden«, 
Daarom, leerde h\j zijne jongeren niet bidden: 
)DOnze.Y«der, die te Jeruzalem of op den Geri^ 
nim zijt, te Mome of- in £gypte woont, maar 
die in den hemel z^t.** £n de hemel is oyeral , 
gelijk de izon. 

^aze,<God is in den hemel en Hg kan doen 
wat Hy wil, en Hy wil als onze Vader ons ver-; 
zorgen , weldoen , zegenen , yoor tijd en eeuwig* 
'beid gelukkig maken. Is u de gedachte niet dier- 
baar en troostvol P Gij bezit niet enkel in <le verte , 
>maar ook in de nabijheid , in uw eigen huis eenen 
■Yader, die veel heeft, veel geeft en nooit ver- 
wijt , die zoo goed als alvermogend is ; een Va- 
der, die zijne kinderen lief heeA. )Yilt gij daar- 
van proeven? Hij heeft ons geschapen naar cyn 
beeld, opdat wij Hem, gelijk zouden worden; H^ 
heeft het vleesch den glans, zijner heerlijkheid 
doen aannemen, opdat Hy ons zoude heiligen tot 
een hemelsch, kindschap , dat eenmaal de zaligheid , 
als vaderlijk erfgoed , beërven zal. 

Aan eenen Vader , die ons eene eeuwigheid vol zer 
geningen waarborgt, durven wy geru:$telyk eiken 

dag 



,y Google 



GOD, ORZE GOD. 341 

dag onzes aardscfaen levens aanbevelen. W9 laten 
aan de ingebeelde wijzen hunnen waan , alsof bid* 
den niet baat ; dat alles van toevaUïge omstandig- 
heden, van de wijze, hoe wij zelve zaken en toe* 
standen , aanzien en aanvullen , afhangt. Een 
Vader , die zijne kinderen het vragen of rerzoe* 
ken om hetgeen zij noodig hebben; verbiedt en 
belet, is wreed van hart en een despoot in zijn 
hais. Waar aan den anderen kant de kinderen , 
op eigen gezag, meenen, dat zij niet noöd% heb^ 
ben hunnen vader iets te verzoeken; dat zij alles 
van zelf zullen krijgen en maar voor het wegne* 
mèn hebben , déar is de eerbied en lielde in on« 
beschaamde minachting ontaard. 

Welk regtgeaard vader wordt verstoord , ab hel 
kind zijne gunstbew^zen inroept? £n al moet hl} 
somt^ds de gevende hand terughonden, h^ ver-^ 
toet de teleurstelling met minzamen ernst ea 
vriendelijk woord. Zoo doet ook de hemelsche 
Tader. Dit ondervond mozbs op zijne bede om 
banaan te. zien , en menigeen zal zich bij het 
onvervuld blijven van hartewenschen hebben moe* 
ten troosten , met het woord , dat een groot 
Apostel , tot opbeuring bij onvei^hoorde bede , ont* 
ving: ifLaat u aan mijne genade vergenoegen,^* 
' De dwazen , die wigzer dan wijs willen z(|n ^ 
beweren , dat ons gebed de verstoring van de orde 
ier natuur bedoelt , en dat , zoo het verhoord 
^erd , bij God eene verandering van wil ^ han^ 
dden zou doen ontstaan* Dit zon het geval mo- 
. gen 

Digitized by LjOOQ IC 



^42 i* 11. SOAStKAt, 

%Uk E^B., uidieii ^0 baden ; maar niet als 60 
Christen bidt wat zijn Meester hem geleerd en 
geraden heeft. Neen « noch in de natuur , noch 
in de genade wordt de natuurlijke of zedelijke 
orde gestoord , als ik bid , dat het Godsrijk ko- 
me ; dat Gods wil gesehiede ; dat ik d^elijks mijn 
brood geniete , <in verlost worde van alle kwaad. G od 
gee»ft ons zijne goede gaven. Juist dit. behoort tot 
de onverbrekelpe orde in zijne. werken^ , Hij wil 
duarbij 9^» Yfider met ^ijne kinderen in aanraking 
komen 4 .en juist dit geschiedt door het gebed. 
AUbs koQ^t sleehU daax;op aan« ^^t en hoe wi} 
bidden. }fVo% leert het ons ah kinderen doen. 

»Onze Vader in den hemel T* Vertrouwelijker 
en aangenamer kunnen, wij God niet naderen , en 
onze iiiriBüER heeft den zin des Heeren kinderlijk 
en daarom regt goed gevat , toen hi| in zijn volks- 
•aderwijs dezen aanhef aldus verklaarde: »6od 
vril ons daarmede lokken, dat wij gelooven zul;* 
ka , dat Hij onze r^te Vader ^ en wij zijne regte 
kinderen zijn i opdat w^ gerustelijk en met alle 
ioevoorzigt H^m bidden » gelijk de lieve kindereii 
bunnen vader bidden.*' 

Oiea kinderzm mivte jezus bg zijne tijdgenoo- 
ten en het hinderde Hem, als {lij ze in de Sjr 
nagoge of aan de hoeken der sjtraten zag staan , 
app ds .ca werktuigelijk hunne gebedei^ opzeiden , 
dia niet andere waren^ da^ een br^d huichelach* 
tig v^toon V waarbij men , zalfsr biddend , zop 
H heeile, im bemeUchev Vader^ uit \^t\ oog ver- 
loor, 



,y Google 



600, JOUZE VAOER. 343 

loor, «n alleen ziefa als vroom en heilige bij dé 
wereld aanbeval. ' 

De Heiland begeert van de zijnen , dat zrj God 
in den gebede naderen, zoo als het kind zijnen 
Tader. Als vr^ van kinderen en kinderl^kheid 
spreken, denken wij niet aan zulke knapen, die* 
konne ouders met onverpoosd dwingen lastig val^ 
len , maar dan ook wal zij der ouderlijke goedwillig^- 
héid hebben afgeperst , tot hun verdriet en hart* 
zeer misbruiken. Neen, als wij tot n, waarde 
Lezer ! zeggen : bid , zoo als de kinderen hnnnen 
▼ader bidden , dan steHen wij ons een onbedorven 
kind voor, dat in de kinderlijke wereld te hui» 
is. Het heeft zijnen vader zekerlijk veel te vra*» 
gen: kleeding, voedsel, middelen tot uitspanning; 
maar ook daarenboven : licht en raad , niet zelden 
troost en opbeuring. Het kind verlangt van zijne 
ouders de middelen om te -leven en het leven te 
genieten ; het verwacht van zpen vnder zijne 
toekomst , zijn bestaan als zelfwerkend lid i^ de * 
maatschappij. Hoeveel inlichting vraagt de weet^ 
gierige zoon over de (gingen, die hem oniringen, 
ea raad bg i^ne oefenende ontwikkeling voor het 
volgend leven, is hij door zijne gezellen , of wie 
dan ook , gekweld ', of miskend , of achteruit 'gezet, 
bij vader of moeder zoekt hij troost , hun tiaagt 
hg vertrouwelijk zijn leed, en in hunne troos- 
tende liefde vergeet hij den smaad, dien uien 
bem tmiten de deur aandeed. Nu en dan heeft 
h^ een teeder aanzoek te doen: vergeving voor 

be- 



,y Google 



344 J. H. SOHSIAAL, 

begane fouten , en U^ vraagt ze yol ? ertronwen , 
omdat hij het zijnen vader aanziet , dat hij ziek 
over zijne kinderen ontfermt. — Het bescheiden 
kind , dat door vele proeven tot de overtuiging 
gekomen is^ dat vader zooveel geeft als hij kan 
en mag , laat bet hoofd niet ontevreden of wreve- 
lig hangen, als het zijnen zin niet krijgt; maar 
berust kalm en gelaten ook in stellige , ja ook bij niet 
vorwachte weigering; want, denkt het, vader moet 
«r zijne. reden voor hebben. Maar wat kij krijgt 
gebruikt hij zoo, dat zijne. ouderen er genoegen 
van hebben^ en hij zelf er nut uit trekt. 

£n wanneer denkt gij nu dat een kind bet liefst 
en het meest , en het openhartigst zijnen vader. 
met zijne vragen, behoeften en wenschen nadert? 
Als er veel vreemden bij zijn, of als het in j&pe 
spelen is verwikkeld ? Neen ^ in het eerste geva^ 
zou het hem aan vertrouwen haperen, en zoo 
lang hij speelt is hij te verstrooid , on^ aan wat 
ernstigs te denken. Maar wanneer hij in dea 
kring der zijnen , en nog het allerlie&t , als hij 
met vader alleen is; dan heeft hij gelegenheid, 
dan voelt hij moed en kracht, om zijn hart uit 
te schudden en zijne behoeften te openbaren, juist 
zoo als hij er over denkt. 

De toepassing van hetgeen hier gesteld is, zal 
wei geen e bepaalde aanwijzing behoeven , om gevat 
te worden., £n zoo dit bij. u, mijn goede Lezer! 
het geval is, wensch ik u geluk; want, wetende, 
dat tiod Vader is van al wat kind heet in hemel 

ea 



,y Google 



GOD , OHZE VADER. 345 

en op aarde , zalt gij ook in uw gemoed roeping 
en behoefte gevoelen , om als een regtgeaard kind , 
eerbiedig vertrouwend, vol berusting tot God in 
het gebed te naderen. 

Wanneer wij jezus volgen en tot God bidden 
als ODzen Vader in den hemel ^ dan staan wij voor. 
h^m als kinderen, ea op dien grond mogen w§ 
billijk verwachten , dat die Vader voor ons , zjjne 
kinderen , zorgen zal. Bidden wij , wat jzzus oo& 
in den mond'heefl gelegd j wij zullen -God met vrij- 
moedigheid ontmoeten. Als gij sommige raenschen» 
gebeden hoort opzeggen , vergeet gij bijkans , door 
de opeenstapeling van schelklinkende titels , waar^ 
mede God aangesproken wordt, het eigenlijk, wat 
het gebed inhouden moest. Jezus leeirt ons God 
aanroepen eenvoudig, zonder omhaal, als onzen 
Vader, en nu wordt het ons aan:>tonds levendig, 
dat wij kinderen zijn; helder wat wij als zoodanig 
behoeven. 

Die gemeenzame aanroeping staat den eerbied 
niet in den weg , die ons jegens den hoogen God be- 
zielen en doordringen moet, integendeel, z^ ver* 
sterkt ze; immers wij kunnen begrijpen wat wij 
zeggen ^ meer en beter dan in breeden aanhef, 
die ons doet duizelen van verhevenheid, doch het 
hart niet treft en opvoert tot God. 

Ik durf eenen vader vertrouwelijker toespreken , 
die de hand uitstrekt , dan een koning , die dé 
handen op den rug houdt, en hoe vaderlijk reiki 
€od ons de hand toe. Hij doet het, als wij het 

BOEKz. MAART 1847. Z zieu 



,y Goog te 



34d s* H, sONStiiAi, tfrat. 

zien en ook ais wfj het ni^t zien. Hij denkiaan OAi^ 
ook wanneer mj ileiD achteloos vergeten ; H^ is hek , 
öie ofls van de wieg tot op.dH oogenUik heeft bewaard 
en beschermd , lief en leed toegezoaden , alles om 
ons tot Hem te trekken , opdat w§ zifaen aaain 
zouden heiligen en daardoor zelve heiHg wordeA. 
Zonden wij dan ons lot Hem niet kinderlijk aaii'* 
bevelen* Eiken morgen begiBnen wij met ons ea 
het onze onder zijne hoede te stellen. 

Een regtschapen Mod schnwt z^nen rader niet ; 
en zouden wy dan Gods nabijheid sefauweft; Hem 
niet openhartig en vrij openbaren wat oos op het 
hart ligt en drukt. Wij z^a niet op aarde ge-» 
plaatst, om ie eten ea te drilden, dan waren 
. wij zdfe minder dan het gedierte de» velds. Onza 
bestemming is groot en, edel, ze is tot in;ee«fwig« 
heid uitgestrekt. Zouden wij daarover onzen Va* 
der in den hemtl niet raadplegen P Zondes wij 
Hem niet vragen , wat Wij doen moeten om zalig 
. te worden ? Zouden wij Hem niet geloovig en 
vertrouwend bidden: Schep in mij, o Godl een 
rein. hart^ leer mij uwe regtes; leid mij in uwe 
waarheid 1 Vader in den hemel! uw ri^k kome 
tot mij ; en als w^ bet ruime veld viem den stqjd 
tosschen goed en kwaad overzien , zuUea wij nïel 
voor onzen beschermenden Vader de handen tovh- 
wen en tot hem zeggen : Leid ons niet in vernoe- 
king , maar verlos ons van > den kwade P 

Nu ^vij welen , dat God opze Vader is , doet 
het ons hed , als wij ongehoorzaam zijn ^ zijne 



,y Google 



geboden oTerlreden. Welk mensch f al 2ich foor 
onscboMfcf houden ? Wat zég ik ? Wie kan m«v^ 
kflii hoe dikw^ls Hij feilt P Wij 2t)«t vöMJige , schil*» 
dige , siraftrsardige kinderen , en terdieoen* dooé 
en Terd^ met on 2e werken. Haf geloof MioadI 
OBs toor ter^feling; Want het is sieh' liewusi « 
dat jutrs iA de wereld' k gekoidefl- o« ioadareii 
zalig te makea; en het kind m%i jchttidgcveet 
dankt z§h Verlosser , die Hem defe bede in hek 
hart legt: Onxe Vadei* in deb heaa^? feirgeef ons 
oüze sdtrideli. » 

Aan dien Teel fet^jto^eiiden Vader ^ die óns faa 
schold' en strsif bertijdl , klagen w^- 0Dzen< nood » 
storten 0as hart Voor Rena uit , ab de wereld on9 
bedadeelf , als het dbnker itt' onze binnenkamer 
is , i£^ dè ^torm des oifspoeds kmé m den. naeh* 
terschrikti De reiaiger aan boord is tnn angrt 
beidemd, terwgl dè storm het^ iianke «aartulg d«eft 
de opgestoven baren* Vingert ; matfr het kind ie 
gernst ; want zijn tader staat aan het roer. En 
wat zonden wij bij 's levensstormen ? reezen P Onze 
Vader in den hemel staat aan het roer van onze 
leyenshnlk. Beveelt steeds al uwe wegen en al uMr 
zorg aan God , en onZe lieve Vader zorgt goed ; 
Hij weet het beter dan wij. Kleingeloovige l wat 
zijt g§ bekommerd P Zonder den wil van uwen 
Vadei^ in den hemel', zal ri geen haar' van'> het 
hoofd vallen. 

Maar w^ ontvangen niet dteos waarom wij bid- 

(i^Q. €afet het óns daarom minder geedP Hei 

Z 2 ge- 



,y Google 



3^3 J. H.- SONST&AL , EJfZ. 

gehoorzame kind rraagt wel, inuar dwingt uiaU 
Wij bidden om hetgeen ons aangenaam en begeer- 
lijk toeschijnt ; de Vader in den hemel geeft cos 
wat goed en nattig is; alioos het dagel^kseh brood. 
Gevoelen wij slechts wat jjszus ons leerde bidden : 
nw wil geschiede J dan znlien wij rust hebben bij 
ai wat God o?er ons beschikt ,i en wjj laten hen , 
éie nooit bidden , gaarne de klagt , over de niet 
verhooring des gebeds. 

Wat de hemelsche Yader ons geve of onihoa- 
de, het ontvangen goed worde tot heiliging van 
zijnen naam ^ - tot veredeling van onzen onsterfe- 
lijken geest aangewend. Ons gansche leven zy een 
gebed, dan hebben wij God voor oogen. Om 
goed te bidden hebben wij niet vele woorden van 
n^e, God verstaat wat er in het hart omgaat ., 
en «lie roensch is zeker niet ongelukkig , in wiens 
hart God lezen mag , bij hem is het hemel , en 
God f Yader in zijn huisgezin. 



«ESPIUEK TÜSSCHEir EEK ROOMSCHEir BEDEVAJLRTGAirGER 

SlAR TMI£R^ EV EEN HEIOEKSCHEH BEDEVAART* 

«AKGER SA AR SOJIfF* 

De Beiden. Waar gaat gij heen , pelgrim ! 
De Roomeche. Naar Trier. 
De ff. Wat gaat gy daar doen ? 
De B. De heilige rok vereeren. Gaat gy mede? 

De 



,y Google 



GtsPMK tsz. 349 

J>i ff, Neeo , ik ga naar Home , naar den Pa- 
latgoschen berg. 

De B. Wat hebt gij diir te Tcrrigtcn P 

De ff. Hetgeen gij te Trier gaat doen — 
▼ereercn. 

De R. Wat? 

Be ff^ Den slok tan den grooten rotold's. 

De 6. [Schaterende van lagchen), Den stok 
Tan ROHüLVs ! 

De ff. (Ontevreden), Nu ja, wat is daar be- 
lagehelijks in P 

De R. {jiHijd lagchende). De stok tan bo- 

HüLirs \ Een stok ^ereeren ! {Btm naauw^ 

keurig in het aangezigt ziende). Laat mij eens zien , 
of gij wijs ziji. 

De ff. (Met drift). Onbeschaamde ! Het sUat 
n fraai noij Toor een dwaas te houden. Mijn stok 
is e?en zoo goed ais uw rok. n 

De R. (Zich driemaal kruisende). Heilige 
Moeder Gods! Welk een lastertaal hoor ik hierv! 
Welk eene treurige ontmoeting! 

De H. De mijne is nog Teel treuriger. 

De R. (Ter zijde}. Ik moet dien man tot re- 
den brengen. (Friéndelijk). Ik traag u ter- 
schooning, mijn ijver heeft mij de palen der liefde 
doen te buiten gaan ; maar wees verzekerd , ik 
bedoel uw geluk , en ik wensch niets meer , dan 
nwe oogen te openen voor de dwalingen uwer 
Godsdienst. Yergun mij u te zeggen, dat uwe 
Z 3 pries- 



,y Google 



350 fifSBREC EKZ, 

Drie^iters o ^isleidiBii , wanneer zij tob u de ?<r«* 
jBering van den stok van boiiui.us hegeeren. £en 
stok t0 Teceecen , éen <st^k van ledtfr , van een 
fna^tboem» of eikenjK>o^ , een riel jnissdi^ien. -r^ 
Jk beroep mij op uw ge^sond verstand , of bet niet 
de dwaasheid seive is. 

D$ En> Lk bewonder uw yersiand op een oogen- 
j>lik, 4#t g^ u gaiit nederbnigen voor een bp. 

Bt R. (Ernstig). Ik. verzoek u, 44 41:9 niet 
liutc^rt. Zegen voor <len mk ?on4<r n^ad van 

^EZUS CHRISTUS* 

lU Jf. Hoe weet gj , dat bet egn rok is, en 
'ifK alls gevallen is de stok my even t^ dierbaar 
fils Jk de rok. 

Bs R. G§ begrijpt het onderscheid niet.,, dat 
pr is iv^schen eene ware en valsche Godsdienst. 

Be E. W^n Godsdienst voldoet m} \ '^ ^^ ler 
bij ; ma^r ik b^rijp niet.» dat gy mj verwi^tin-. 
.^en doet over vb^% Tereeriog van i^oniri^as &tok , 
4w JS^ dion van den H. Asyoifius en-dftn^rtaf 
yan pitrüs vereert. 

Dt R. WaaMT gg begrgpt hetonderacheidnict.... 
. JDtf ir. Ik ben niet dora genoeg , om 4e be- 
grjp^ 9 4^t iadüen nwa fel^ofi^enooten 4en «iaf 
van süT&D^, 4ien xy voof 4eii e^vsX^n. Fans hoa- 
iden, eer.aB« ik verkeerd ^on handelen &e^ den 
stok yan xilen ^diter .van Rome te eeren, 

Be,R, Maar, peJgjrim I gy b^grypt niet.., 

Be H. Neen, g^ begrijpt niet, dat uwe Kj^k 

^ de 



,y Google 



«£SPREK ENZ. 35 i 

d6 ?ere«ri»g der relikiën van mijüe Godsdienst 
beeft overgemmieB , en ik vind het vreemd, dat 
gg in mij Tcroordeelt hetgieen g$ ielf doet. 

Ih R. {In vunr). Hf aar dit is hiet , dat gy 
niet begrijpt. ••« . 

De M. Ga awen we^, dwaie stijf kop! (Hij 
vtrw^deri ziek), 

Esopirs beeft te regt gezegd , dat /vnTiR den 
meMeh ^ne dwaasheden 1n een rak achter op den 
mg verborgen heeft. 



▼«KJAAAGZAAUfiEK) VAIT IB&AHIH .PACHA. . 

De Opper-Rabbijn te Kairo was gestorven , ea 
^§ne gelüolsgenooten ijirilden hem gaarne de eer 
aandoen , die tijne waai^gheid en hunne ver« 
pligting TorderdéB , maar vreesden , dat cij hierin 
door opgemide en onverstandige muzelmannen 
zouden gestoord vrorden. Zij verzochten dus den 
Gouverneur van JKatro oin bescherming, doch 
ontvingen een ontwijkend antivoord. Zij besloten 
daarom zich tot ibrahih pacua te wenden, Dez& 
bevond zieh in de groóte raadsvergadering^ Hij 
Ket de afgevaardigde Israëlieten binnen komen y 
en, na. hen géhoord te hebben, sprak hij deaan- 
wezenden dtts aan: »Sedert'ik jS^rapa bezocht 
heb, ben tk met mij «eken ontevreden. Wij 
mogen- liet niet verbergen, dat w^ nog veel te 
doen kel^n , niet slechts om met £nropA op 
gtilijk^ boogte t^ komen, maar zelfs, om de baan 
Z 4 Tan 



,y Google* 



352 T£R0RlA6ZAAUaEIO ?AJI IBRAHIK *FACHA. 

Tan Tooraitgaog te openen.. . In JSuropa ben ik 
getuige geweest van de bescherming, die menalie 
Godsdiensten, zonder uiteondéring geeft, en vaa 
de achting , die men haar toedraagt ; en ik wil 
niet , dat het in Egypte anders . zijn zai ; all^ 
Godsdiensten moeten wij , geljjk wij de pnze doen , 
achten; wij belooven aan alle bescherming ., ea 
het zon mij bedroeven , wanneer het anders ware. 
Daarom zullen wij , in plaats van eenige soldaten ^ 
3000 man geven, om den lijkstoet te vergezel- 
len , eu ik zal mijn eigen wagen geven , om de 
kist daarop te plaatsen.*' Daarop zich tot de af-^ 
gevaardigden wendende, zeide hij :» Hebt geene 
vreeze van te zullen gestoord worden, wanneer 
gij uw Opperhoofd ten grave leidt Houdt u ver* 
zekerd , dat Egypte een land zal worden , waar 
men vrijheid voor elke Godsdienst vinden en ge- 
nieten zal." 



DZ ROZKir nCR 4ARDZ. 

£vA , de stammoeder der sterfelijken , ^randelde 
eens eenzaam peinzend en - treurende over den 
ontwijden akker dezer zon^ge aarde. Plptseïijk 
zag zij op en ontdekte van verre een struik, vol 
schoone bloeijende rozen , die , besti:aald door de 
zachte tint Van het liefelijke morgenrood,, hare 
rozenkleuirige schaduw over de frissche groene 
bladeren wierp. »0 !** riep zij met verrukking , 

*be-. 



,y Google 



DE aOZEH OER. A^KDE» 353 

«bedrieg ik m^\ of zie ik ook hier Ëdens. liefe- 
lijkste bloem ontloken P Re^ adem ik hare pa* 
radijsachtige geuren van verre in. Wees gegroet; 
gij yriendelijk zinnebeeld van onschnld en vreug-» 
de l Niet waar ? gij Terkoodigt mij ^ dat ook tiis« 
schen de veelvuldige stekelige doornen der aarde, 
vobr 0B$ nog bloemen van vreugde uit Eden zul- 
len bloeijen en. ons verkwikken en verfrisschen. 
•Reeds verrukt mij de. aanblik en de reine. adem 
uwer bloesemkelken.'* 

Terwijl zij aldus met. zieh zelve sprak:, en op 
de .volheid der heerlijke rozen welgevallig bare 
blikken vestigde, verhief zich eene zachte. zefir- 
adem . en bewoog, de struik en de teedere takjes ; 
en zie , toen lieten zich de bladeren der volbloeide 
roien haastig los, en vielen op aarde neder* 
Toen zuchtte eva , en sprak : «Ach ! zijt gij ook 
kinderen des doods ? Ja ik versta u , gij beeldte- 
nis van aardsche onvolmaakte vreugde.'* Nu rustte 
hare stille weemoedige blik op de reeds verwelkte 
bladeren met. een droevig zwijgen. Spoedig hief 
zg echter dien weder op, en sprak: »Nu , loo 
wees mij dan , zoo lang u de knop «nog omslni» 
jert, vriendelyke beelden der teedere onschuld.** 
iffet deze woorden boog zij zich tot haar neder, 
maar werd de doornen gewaar , die veeltaliig haar 
ieogeren steel omgaven. Hevig verschrikt riep 
zij .na. gansch mistroostig uit:^ O! hebt ook gij 
bescherming en beschutting noodig:.tot tegen^ 
weer? «— Draagt ook gij aan u nevens den last 
Z 5 het 



,y Google 



354 Ot mOKEV BEft ÜAROS. 

het ifeweten P Cn i$a dese doornen de bewgiet 
uwer srluiAnattt ? -^ Wees jtoch <laarom evenwel 
Tin mg gagro^t , ^ «diooin , leenamn «innebeeld \ 
g^ lieMijke Junderoi der lente! £|n wees in^ ah 
een beeld van het hemebche morgenrood, hei* 
welk d^e doqrni^e iHirde nA\ omstraalt. 

2gi ook , jeugdig» mtosohen l als een sinnebeeld 
van al "het onvolma^ikte , dat de wereldvreiigde 
hiedt 9 en als het beeld der onsehuld -^ en leert 
èoch die ? repgde der aarde findea , die u een- 
maal het lietttelsahe «lorgearood zal doen aan*» 
schoawen. 

• i^ti vr§ weriaald, 
Sekiermonniioag j, * 

1846, T,.,., A. 



WAAR AHTWOQRD. 



Zekeren Regent fan een kictn Y^ontendom i« 
J9nitsehland , dié door zïjae onderdanen om zijne 
goedheid en weldadigheid hoogel^k vereerd werd , 
was het g»igt Tan eenen dronken meosch eoo 
hinderlijk , dat een dronkaard in zijiie oogen geene 
genade rond* Op eenen d^ bemerkte hij in de 
verte eenen soldaat, die men konde aanzien dat 
hy met eenèn duchtigèn roes te kampen had* 
Toornig irad hij naar hem toe , maar werd ge>* 
(ijkt^dig door deo soldaai ontdekt t die dadelijk 

lijn 



,y Google 



flja geweer preseotoeidd ,eii Zjoo goeë'joiagdijk 
eena militaid^ èoiKÜAgaamiafB. 

»Kerel ,'* rwp d« Vofst ii«m toe , »wat is uw 
Tpornemen, -waar gaat ge heenP" 

»Door|ttehËgheid f*^ hernam de ander stotte- 
rend, »ik bragt juist een d^>Bken arre$t;^nt naar 
de waclit/* en ging tuimejend verder» 



Too fdtom Home, 
fiohver uail bao^^ 
Töut <iie Qlocke 
GnikgeBang. 

ScKlLU», 

't Wa9 Go64e Vr^d^g; — U ilokgabpai 
Zvees, ' — daar nipn lut Gods beiligdaia 

Een yyome 9cbfl«T %^ JbiUAwaarts treden 

In stil gepeins of in gebeden. 

De luckt 'Bing drukkend ; -^ droef en ^n^ 
'Stond lieél "^IT atfiur ; --* geen avondzafig 

Klonk over 't veld ; -» een ernstig zwijgen 

Héérsf^^ in de dor;re wilden tw^ea. 



Op 't eenzame en It^t^ga p)^ V4iaka hm 

Bes teeraars, stond, hoog bo-veii 'f, wexeldsck gedrui^ch, 

MufOiiA in aandacht Teïsonken; 
2jy dacht aan .dl»,n ^d ^ toen. de Heiland , ^rods Zoon , 
Beschimpt en -veraclEt, ajl ($m v-eldoen teu loon» 

Aan 't TloekhfHiit «oo wr^ werd ge|do»ken. 

£en 



,y Google 



356 ooKi>s ?RiJb4a^ , 

£^n b«ilig« tiddriag doordrónf b«re leen, 
Hu achter de woUen. het conlioht rerdüreeu 

En de aarde al» met floers werd ontogen. 
Daar mischt eene aoele en afmattende lucht 
Door *t bladerloos bosch , — en , meer swoej^nde xnohf 

Ifatuur ónder rouw als gebogen. 

MiHOirA, de dochter de» Leeraars | wa» rroom; 
Haar apelende kindschheid terrloog als een droom , 

Thans telde tg ceventien jaren; 
En ernstig , vol Godsdienst , was 't teeder gemoed 
Der jeugdige maagd , die , zoo liefdr^k als goed f 

De deugd in haar hart Ueef bewaren. 

y ' ■ 
Daar stond aj vol weemoed ^ en «acht klonk haar stem: 
]»Wat duistere stilte! — zoo treurde eens om Hem 

sDc Hemel!" — en — dieper bewogen 
Bidt tij: sO mijn jizust Gij Liefde! ook in smart | 
sLeer Gij mj) IJ kennen; >«— en , mogt steeds m$n hart 
•Naar waarde uwen jsoendood ▼erhoogén!*' 

Ifog bad i9> de reine, toI. aandacht:—* daar boort 
De bliksem doot 't luchtruim;. — en, rommelend atocwt 

De donder haar in de gebeden; 
Zg blikt door haar tranen naar boven-, en ancht: 
»Mij êtwft!*,, de aiel is haar kerker ontvlugt! 

»Myn Heiland! nn hebt gg Tolstreden I*' - * 

£n schriklgker rolde de donder, bg 't licht 
'Des bliksems! — HnroiffA. verbergt het gezigt 
En weent. — Ru drupt zachtkens de regen 
Het aardryk verkwikkend , -— daar de aVondkli^ kliakt; 
HiNOMA. ziet op, en vertroostende blinkt 
D« zon nit het westen haar tegen. 



,y Google 



6OE0E VRIJDAG. ^»7 

»iVi» M fcrt," — löo roept xg, — »nu is het volbragt! 
»G«w<mnen is *t Bgkf — - tiit ^en ^aisteren nadit 

«Scliiet glansrgk het sonliclit naar boren! 
iJnicli! JTLich, m^ne xiele! in utr Heiland en Heer! 
iHem roemen de Heemlen, — •wij brengen Hem de eer 

ïAls Koning: — Dat- we eeuwig Hem hnrenl" 

En ^JmenT* ^oo klonk bet uit d* acbtbaren mond 
Des Leeraars, die nevens tgn lievlinge stond, 

' In xalig gevoel op baar staa^e. •— 
•Sj stierf!" xoo tucbtte mihona — »Hg leeft V* 
Zoo jnicbte de Grijsaard, ^verbeug u, — Hj leeft! 

Tot icgen' en troost dexer aarde." 

Ja JBZÜS leeft! 

Geeft menseben, geeft 
Hem de eer, Die, boven l^den, 

Als Godes Zoon * 

Des Vaders troon 
Beklom, na bitter strijden. 

Hallelnjab! " 

Van Golgotba 
Kwam tot ons vreugde en xegen 

Van stxua kruis; 

TJit 's Vadera buis 
Stroomt zaligbeid ons tegen. 

Eaarlem, a, va» ojbr rtsx, Jr. 

F^bmarij 1847. , 



DE 



,y Google 



358' 



D£ ZONDAGS KLOK. 

Hoort sfü wel ê»A Uftk gtflroa. 
Helder klinken tan alomiP 
lUok l«i kl<^ wti sBlfiUf «toad' 
Klinkt Tan docp tot doip ia 't reifd. 
Hoort , Hoe atalig „ lieldti^-y sckiM» y 
Hoort> hoe lieflijk Uiakt die toon. 
't Cridat door *t rum der lucht coo. lui^ 
't Heilig wofyrd-: aV is Zondag** uit;, ' 
't Is de heiige dag de» Heeren^ 
Waarop g^ Hem moet Tereerem 
Door ^tM^.y fjebeé , geloof^ 

Menschl hl^^ voor die stem «i^ doofe 

Treed met reinen godadienatm 

Zijnen heÜgen temj^L ia. 
Waar u z^ne stem doet hooien: 

»God heeft londaars uityerkoren , 

»Jkzv8 heeft \oor heni^^ leven 

)»In den bittren dood gegeven. 

» Zondaars ^ hoe met sehuld belaétn ,. 

«Wil God gunstrtjk gadeslaan^ 

]»0p hun boete en waar berouw 

«Schenkt H$ hun.cö^. vadeitroiiw." 

Ikft dan dankbaar 't hart naar boven , 

Wilt Hem voor zyn liefde loven» 

Och! verhardt uw harteïi niet, 

Nu Hij n z^n vriendschap biedt. 

Legt de zonde en boosheid af , 

Voor gji neerdaalt in het graf. 

Jezus -stierf op Golgotha , | 

God schenkt ur ia Hem gena. 

'tXe- 



,y Google 



i)E ZÖÏfÖAGS ÜLOK, 359 

't teten w ü wew £f«gerMi , 

Eeuwig , eeuwig Ivüt gij leven , 

Als gij door geloof en deugd 

XJ bereidt voor hemelrreugd , 

la u onT6rdiarfeHjklleid 

En de taligheid bereid. 

Hoort dft», hoort het JÜok gebiiora^ 

't Leide u naar het heiU^om.^ 

Booct hoe lieflik en hoe schoofi 

Ü die luide kerkklokstoon 

Roept tot 't heilr^jkat giiB»l|(enpt. 

Hoori naar deie stem Ttn (iioi, 

SchtermenmkMf f i.\^\^ ^^ 

April 1845. 



SGirooi- 



Digitized by CjOOQ IC 



SCUOOI^NIEUWS. 



WAGENINGEN. 

Den 15 Scpt. 1846. Heden had alhier in tegen- 
woordigheid van den £d. Achtb. Heer Bargemees*» 
ter dezer stad en HH. Curatoren der Lsltijn^che 
school, de gewone Jaarlijksche bevordering der 
leerlingen lol hoogere klassen en openlijke prijs- 
uitdeeiing op het Raadhuis dezer stad , plaats. 

De Rector , Dr. vjïRHOOTiif wei ƒ sas , opende 
deze pleg^igheid met eene korte rede: Over , de 
wüze , waarop de studie der Oude LeUeren moet 
behandeld en onderwezen worden^ zal dezelve aan 
hare bestemming^ ontwikkeling en geestbeschaving 
voldoen. 

Daarna gaf zijn £d. een overzigt van de lot- 
gevallen der school, gedurende het afgeloopen 
Cursus-jaar , waaruit bleek , dat gedurende dat 
jaar de school verlaten hadden: j. c. siuov tho- 
HAS en na afgelegd zomer-examen , j. c. nootfiNs 
cüiJP£a EBBEHHouT ; dat .daarentegen door de Coin- 
missie belast met het onderzoek naar de kennis 
yan die jonge lieden , welke de Latijnsche school 
wenschen te bezoeken , zijn toegelaten : h. g. vaa 

HATTUH en J. P. F. DE VOOUT. 

Ten laatste betuigden de jongelingen, die na 
afgelegd Examen van 17 Julij LI. door Hun £d. 
AchÜK HH. Curatoren met Prijzen tot hoogere 
klassen waren bevorderd , a. j. vaji zaoeihoff en 
G. w. BOor, L.z. , op eene gepaste en vrijmoe- 
dige wijze hunnen dank voor de ontvangene boek- 
geschenken , zoowel voor de Oude Letteren als ia 
het vak der Geschiedenis. 

Na afloop hiervan bedankte onze Rector den 



H 



eer 



,y Google 



SCHOOL-NIEIIVVS. 361 

Heer Burgemeester en Bestaurderen der school , 
beoevens de zamengekomene Toorsianders van we* 
leDschap en letterkundige beschaving voor hunne 
tegenwoordigheid. 

ZALT BOMMEL. 

Den 16 Sept. Pe jaarlijksche bevordering der 
jonge lieden en de uitdeeling der prijzen bad he- 
den op de gewone wijze plaats. 

Van de drie leerlingen , uitmakende de eerste 
ïizsse , welke nu de school verlieten , om zich 
naar de • Akademieën te begeven , zijnde h. c. 

RIBBIUS , P. «. VIV ARROOT CU F. C. ''A. HOOGi- 

vuET , iieldep de Iwee eersten ieder eene rede- 
voering. De eerstgenoemde, h. c. ribbius > sprak 
CFer de geschiktheid van de persoon van ARTiftOBE , 
in het treurspel van sopHociss, dai dien naam 
draagt, om het medelijden op te wekken. {De 
penona jintigones in Sophoclis iragoedia cog- 
nomine , od commiserationem mooendam ^ valde 
iionga). Dit onderwerp gaf hem aanleiding om 
te toonen, dat hij met vrucht dat treurspel van 
50pflocLEs gelezen had , en niet alleen aanleg heeft 
voor de studie der karakterkunde , maar ook ge- 
voel voor het schoone der dichtkunst. De tweede , 
p. o. viH AHRooT, aanvankelijk een gelukkig be- 
oefenaar der toonkunst , spratr : de konore , qui 
Musices studio oh antiquis Graecis trihuebatur. 
(Over de hoogachting der oude Grieken voor de 
Muzijk). Deze beide lofwaardige jongelingen ont- 
vingen elk een keurig boekgeschenk, als aanden- 
ken aan hunne weldoorgebragte leerjaren. 

Yoorts zijn nog met prijzen begiftigd: in. de 
derde klasse : w« hijsbero , voor de oude talen , 
mei een getnigschrifl voor de Wiskunde ; j. w. d. 
RoëLL , voor de Geschiedenis; in de vierde klasse « 
met bevordering naar de derde: f. p. i. c. van 

LOERZ. HAART 1847. Aa LIN- 



,y Google 



362 SCHOOL-NIÈÜWS. 

f 

liNGEX^, met eenen prjs voor de Oude Talen étt 
een getuigschrift voor de Algebra ; in de vijfde 
klasse , met bevord«ring naar de vierde : vr, juii , 
die eenen prijs voor de Oude Talen en een ge- 
tuigschrift voor de Geschiedenis verkreeg. Ook^ de 
leerling cler derde klasse, u. s, juta., Jr., vrerd 
roet een getoigschrifl voor bgzonderen ijver ia de 
VtTlsknnde en de Oude Talen begunstigd, hoewei 
hij den prijs in die 'klasse niet had kunnen winnen. 
De plegtigheid werd , door den Rector Br. o. 
c. piEiJTE , met eene korte rede besloten , waarin 
hij HH. Curatoren bedankte voor de beosehe 
tl ijze , op welke aij ztjn verzoek om eenen Colla- 
borator , ' sedert de laatste PronK>tie ingediend , 
hadden ondersteand bij den £d. Acbtb. Raad der 
stad. Tevens nam h^ een hartelijk afscheid van 
de naaf de Hoogeschool vertrekkende jonge lie« 
den ; en naardien deze rede in het Holiandseb 
werd gehouden , weed dezelve met meer. belang- 
stelling aangehoord , dan men anders had kunnen 
verwachten. Ook het orgelmuzijk droeg tot de 
feestelijke^ vreugde van dien dag aangenaam b^. 

SYNODAAL BERIGT. 

Ten vorigen jare werd. aan den Hoog Eerwaar* 
digen Heere i. j. derhoitt, bij aanleiding ziyner 
aftrede als Secretaris der Algemeene Hervormde 
Synode , in welke betrekking hij volijverig gedu- 
rende deftig jaren was werkzaam geweest, uit 
veler naam een gouden Gedenkpenning , al» blijk 
van hoogachting en dankbaarheid, ter hand ge- 
sield , en door zijn Hoog Eerw. met diep erken- 
telijk gevoel ontvangen. 

Op de voorzijde prijkt de welgeltjkende beeldte- 
nis des waardigen Mans, müt het omschrifl> 

I. 



,y Google 



StNODAAL B£RIGt. 363 

i.' I. DXRMOOT. FXB. Vf. LUSTRA. 
^SIM. 6EH. ECCl. RXF. JUSLO. AB. ACT. 

A. MDCCCXLV. 

Op de keenijde leest men : 

▼IRO 

HO^lLISfllHd 

SfW. EXTKR^DO 

■VLTIS. aoaiHIBTf 

PEAKCL4R0 

SÖDAIES. IHICI 

CV|.T<)JUS. 

De ruime deelAemiog heefl de gelegenheid ter-* 
$cliafl, om, behalve enkele ftilvereo prese^tr 
exemplaren , eene aan zien elijke menigte bronzen te 
doen Vervaardigen , welke aan een groot aantal 
loteekenaren uitgereikt zijn. 

Om aan den éénen kant de waarde tan den 
Gedenkpenning door eené al te overvloedige ver- 
menigvuldiging niet te verminderen , maar ook 
aan de andere zijde het verlangen te bevredigen 
tan hen , die deszelfs bezit op prijs stellen , heeft 
men besloteu , die gedurende een* bepaalden tijd 
terkrijgbaar te maken , en wel een zilveren eïem- 
plaar tegen /lO, en een bronzen tegen ƒ5. 

Om het vereischte getal der te munten pennin* 
gen tooraf te kunnen berekenen , wordt men ver- 
zocht, zich ter bekoming derzelve uiterlijk dea 
31 Mei aanstaande op vrac&ivrtfe wtj%e te willen 
aanmelden bij den Heere F. i . ahisbopy , Quaestor- 
Generaal der Algemeene Hervormde Synode (e 
jémsteriam^ op de Reerengracht , Hf^, 368, b$ 
wien de verlangde eiemplaren venrolgens tegen 
kontante betaling zullen kunnen afgehaald wor^^ ^ 
zoowel, bij gelegenheid van de vergadering der 
Algemeene ^node , te *s Grtnenhage , van den 
8 tot den 22 Julij, des Dingbdags , Donderdags 
A a 2 en 



,y Google 



364 SYNODAAL BERIGT. 

en Vrijdags, yoormiddags vóór 10 ure, in het 
Logement Ie Marechal de Turenne , bij 6. fdhri , 
als vervolgens te Amsterdam , gedurende de maan- 
den Augustus en September, ten zijnen huize- bo- 
genoemd , alle werkdagen , des voormiddags vua 
10 tot 1 ure. 

De opbrengst tal , na aftrek der kosten , ten 
▼oordeele komen van het algemeene Synodale Pre- 
dikanten- Weduwenfonds , welke hoogs! nullige in- 
stelling mede tijdens 's Mans werkzaam Secreta- 
riaat tot stand is gekomen , en ter verhoogde be- 
reiking van haar uitgebreid weldadig doel aan 
veler belangstelling zeer mag worden aanbevolen. 



RERK-NIEÜWS. 



HERVORMDE KERK. 



GELDERLAND. 

ARNHEM. 
BIIUMMEN, 17 Jan. 1847, In de voormid- 
dag Godsdienstoefening van dezen dag , werd ons 
de dood bekend gemaakt van een onzer vroegere 
Leeraars, den Wel Eerw. zeer Gel. Heer joh 4» 
HCRV4V HETLiNo, deu lldeudezer in den ouder- 
dom van 82 jaren te Lingen oFerleden. Gedu- 
rende .42 jaren arbeidde hij onder ons, en werd, 
pp 2gn.ver;zoek I Januarij 1830^. salw> konore et 

i\ s/d' 



,y Google 



stfpendio^ Emeritus verklaard. — Door velen 
werd dit berigt m^t deelnemiog Yeroomen , ter- 
y^i]\ onze tegenwoordige Leeraar ons opwekte, 
om het £vangelie , dat hij vroeger hier had go» 
predikt, en ons nog verkondigd wordt, standvast 
tig te blijven belijden, gelo€#en en bejeven, 

HOEVELAKEN, den 28 Febr. 1847. Onzo 
hooggeaehte en geliefde Leeraar , de Wel *£erw. 
zeer Gel. Heer o. j. vimke , Tb. Dr. , naar Beest 
beroepen zijnde , werd den 24 dezer van zijne 
betrekking tot deze Geoaeente en de Klassis van 
Arnhem losgemaakt, door den Gecommitteerdii 
van het Klassikaal Bestuur , den Wel £erw. zeer 
Gel. Heer J. i. shits, Pred. te htnkum ; ea 
nam heden van ons afscheid , predikende over 
Hand, XX : 37fl. lin er 'werd een groot geween 
van hen alien^ 

HO£V£LAK£N, den 6 Maart 1847. Heden 
verd, op vertoonde Acte van Collatie van de Hoog 
Wei Geb. Vrouwe vin hoevslüken, door den ^ 
Kerkeraad tot Predikant in deze Gemeente beroe- 
pen , de Wel £erw. zeer Gel. Heer a. van ijsest 
DIJK, Kandidaai tot de H. Dienst bij het Pro^ 
viociaal Kerkbestuur van Overijsseh 

SPANKER£N. Zie Febr. 1847. 

NIJM£G£N. 
HORSSEN vakant. Zie Dee. 1846. 
ZüTPH£N* 

ZUTPH£N staat vakant te worden. Zie Oetw 
1846. 

WINTERSWIJK vakant. Zie Jan 1847. 

W£HL staat vukant te worden. Zie Febr. 1847. 

iNGERLO. Zie Febr. 1847. 

RDURLO staat vakant te worden. Zie Febr. 
1847. 

Aa 3 TIKL. 



y Google 



m KERK-NIËUWS. 

TIEL. 

HEL. Zie Febr. 1847. 

BOMMEL. 

BEEST , 7 Maart. Heden had dft Geinoeiite 
)iei Yoorregt, de apeast^nde Leeraarspiaats alhier 
ver?i|ld te zien, door de overkoiDsl vao hareo 
Itieuwen beroepenen L^eraar , de Wel Eerw* ^er 
Gel. Heer <». j. vihse , Th. Dr. , van Mowtta^ 
ken^ Zijn Wel Eerw. werd bevestigd, b§ ?rten<!- 
deUj1(0Q abiand tan den Consulent , Bs. o. j. h, 
?Ait TUsscHEir^ROEip 9 Pred. te Rumpt^ door ^ij* 
Ben y^der, de Hoog Eernr. Hoog Qel. Heer 
pr. £. viMKE, Hoogle^raar in ^t Godgeleerdheid 
|ian de Hoogesphool te Üirwht, Zijn Hoog Eerw. 
M tot tekst gekozen, 1 'Cor. UI:da. Af^iMU 
^^ e^'fi Gods medearheiders. Des namiddags 4an* 
?aardde de Bevestigde zijn dienstwerk met 1 C7ar. 
il : 2, ^K«/ H'^ heb Met voorgenomen ieis te 
weten onder m, dan Je^nts Christus en dien 
gekruisigd. 

Zrjn aangevangen dienstwerk drage onder ons 
yAt en goede vruchten. 

HAEFTEN vakant. Zie Febr, 1846, 
HARDERWIJK. 

HARDERWIJK, 7 M^art. Heden werd onze 
van iTeenendaal beroepen Leeraar, de Wel Eerw. 
^eer Gel. Heer f. c. va9 den ham, Th. Dr., tot 
de U. Bediening ónder ons ingezegend , door tij^- 
Ben jongsten Ambtgenoot, den Wel Eerw. zeer 
Gel. Heer g. /. h. taats. De Bevestiger had ten 
t^kst, Lnc. XIV:23i. Dwing ze \ in te komen. 
De Bevestigde aanvaardde zijn dienstwerk , pre- 
ilikende over Luc XIV : 17. Komt ; want alle 
dingen zijn nu gereed. 



,y Google 



KERK-WIEUWS. 367 

ZVJD^ROLIAND. 

ROTTERDAM. 

Het Klassikaial Bestuur vao üoUerdfim bestaat 
TDor dit jaar uit de Tolgende Led^: 
Praeses , h. ooat , Pred. te üoUerdam. 
Assessor, ?akant. 

Scriba, r. ao&iavi, Pred, te Rotterdam, 
SecuQdnSf Pr. f. h. HueMupuz , Pred.Ui2o/- 

Gecomiaitteerdeo i 

Ledea : 

j. orEAVAi « Pred. te Schiedam, 

SU J. K. BUKGBaHOUoT , Pred. te Schiedam, 
. p. A. TAS OIR U0ETE4 9 Pred, te Rhoou. 

H. 6. j* YAB DO£SB0RGH , Pred. te liaUerdam, 

1. KOU , Lid der Provineiale Staten , Ouder* 
liag te Rotterdam, 

Secundi : 

j. R. WERRiiK, PrttL te riuardingen.^ 

R. H. GREE?BH , Pred. te Deifohaven. 

j. j. TAH oRiisi, Pred. te IJ$selmonde* 

j. (oscHf Pred. te Maoêilttie, 

T. DE ifiLUGKiv, Lid Yau den Raad, OuderJing 
te Fjlaardingen,. 

ROTTERDAM., (Engelsche Presbyteriaansche 
Gemeente). Zie Jan. 1847. 

ROTTERDAM vakanL Zie Febr. 18i7. 
LEIDEN. 

ZEVENHOVEN, 7 Maart 1847. Heden had- 
den wig het genoegen , dat onze beroepen Leeraar^ 
de Wel J^erw. Heer «. j. zujüejx , p.j,^ir. , in de 
Heilige bediening werd ingezegend, dopr zijnen 
Vader, den WelEerw. zeer Gel, Heer p. j. zu- 
?fï», Predikant bij de Ncderduilsche Hervormde 
Aa 4 Ge* 



,y Google 



368 KERK-NIEDWS. 

Gemeente te FHstingen , aan wien de ConSlileat , 
Ds. p. schoehmAkers , Pred. te Jfieuwveen , daar- 
toe' Yriendelijk Terzocht zijnde , dit gewigtig werk 
bereidraardig had afgestaan. De Bevestiger sprak 
'bij "^leze gelegenheid naar aanleiding van Mare. 
XVI : 15 /. g.: Predikt het £vang^iie allen crea^ 
duren; oyer de hooge voortreffelijkheid der Ëvan- 
gelieprediking , als verpligtend en aanmoedigend 
voor Leeraar en Gemeente. De oplegging der 
handen geschiedde, behalve door den Bevestiger 
en Consulent, door de Wel £erw. Heeren : j. 
VAN ocflTEiv , rustend Leeraar van Zevenhoven , 
j. B. voQüETTR, Pred. te Rijnzaterwoude ^ p. ir. 
ziJMiii , Pred. te Iffr Neide aan Zee ^ (Broeder 
van den nieuwen Leeraar), j. lé. böskev, Pred. te 
utrecht^ en l. h^ lobrt, F red, ie Zioammerdam. 
Des namiddags aanvaardde de Bevestigde zijn 
dienstwerk, met eene Leerrede over JfatiA. 
XXVIII: 20: Ziet, ik ben mei ulieden alle de 
dagen, tot de voleinding der wereld; en deed ons 
in deze veelbeteekenende woorden van den Zalig- 
maker, in de scheidingsure tot zijne discipelen 
gerigt, de liefde, magt, den bijstand en trouw 
van den Heer voor zijne Gemeente en hare die- 
naars opmerken. 

LEIDEN. Zie Oct. 1846 en Febr. 1847. 

DORDRECHT. 
DORDRECHT, den 6 Maart. Heden over- 
leed alhier , na eene kortstondige ziekte , in den 
ouderdom van bijna 74 jaren , de Wel Eerw. 
Heer p. ar. broitwer. Opgevoed te dezer stede , 
waarin zijn Vader het leeraarsambt bekleedde, 
heeft hij zijne letteroefeningen in de Godgeleerd- 
heid voortgezet op de toenmalige Geldersche Aca« 
demie te Harderwijk ^ onder de leiding van de 
Hoogleerareu scuagut en uuwtiiighe, b$ weUcén 

laat' 



,y Google 



KERK-JVIEÜWS, ZSd 

laatsten , als zrjnen bloedverwant , hij in huis 
woonde. Ond^r het getal der Proponenten aan- 
genomen , heeft hij de Evangeliebediening, eerst 
te JSeder^Hemert ^ en daarna te Groote JLindt en 
Beer Önddands* jimbaekt , met ijver en getrouw- 
heid waargenomen. Na eene eervolle en welver- 
diende rust ie hebben bekomen , bragt hij het 
overige zijner levensjaren in zijne vaderstad door , 
waar hij in de algemeene achting deelde. Hij was 
een man van veelzijdige kunde, die zich steeds 
gemeenzaam maakte met hetgeen in het vak der 
Godgeleerdheid uitkwam, en een hartelijk belang 
stelde in alles, wat de uitbreiding en den bloei 
des Christendoms betrof; waarom hij zich ook 
onder de bestuurders van het Nederlandsch Zen- 
delinggenootschap liet opnemen. Voor de Gemeente 
was hij een voorbeeld in het bijwonen van de 
openbare Godsdienstoefeningen en van alle Chris- 
telijke gezindheden en gedragingen. Diep wordt 
hij betreurd door zijne bejaarde Weduwe , Vrouwe 
s. w. Tiv irESTERER , met welke hij , meer dan 50 
jaren , door deu gelukkigsten echt is . vereenigd 
geweest, en door zijne kinderen en kindskinde- 
ren , onder welke zijn oudste Zoon , die vroeger 
te Foorhurg de Geneeskunde had uitgeoefend , 
zich daaraan sedert weinige jaren , hier ter stede 
met goed gevolg toewijdt, hetgeen den Overle- 
dene, bij het klimmen zijner jaren, grootelijks 
lot troost en vreugde verstrekte. Al de Predi- 
kanten dezer Gemeente hebben zijn lijk naar de 
grafplaats vergezeld uit hoogachting voor eenen 
ambtsbroeder , met wien zij eenen aangenamen en 
nuttigen omgang hadden. De nagedachtenis van 
dien braven zal , zoowel bij zijne vrienden als 
dierbare betrekkingen, steeds in zegening blijven. 
DORDRECHT. Zie Jan. 1847. 

A a 5 GOU- 



,y Google 



370 KEEK-NIEUWS. 

GOUDA, i 
mKO? EU DOECOP. Zie Dec. 18^6. 
OOSTERWIJK, Zie f tbr. 1847- 



i 

IfOORD^HOLLA!fD. 

.HAlALEJtt. 

Het Klassikaal Bestuur vao Haarlem is.v^or 
dit jaar samengesteld uit de volgeade Juedea ; 

Praeses, a. ƒ. berkhout^ Pred. te JSaandijk. 

Assessor , a. hoffhav , Pred. ie Fehen. 

Scriba, 6. ^cn w^Bvc, Pred. te Zaandam^ 
fWestzijde). 

SeeuüduSf v. w» tis 4hi|el wvi/bi^s, Pred. te 
Zaamdam^ (Westzyde). 

GecoiQwitteerdea ; 
, X. H. CATS , Pred. te Haarlem. 

Secnodus, m. p. vkelbooii, Pred. Ie Haarlem^ 

w. wiNDOETTBftf Pred. te Koog aan d^ Zaf^n^ 

Secundus, w, w. yah ahuel wEUSBüt Preid. te 
Zaandam^ (WesUsijde). 

j. KOSTER, Pred. te Jtnallendam, 

Secundus, k. j, schröoer, Pred. te Krom-^ 
menie, 

A. ZELDERs, Prcd. te Uitgeest. 
• Secundus , c. swaluö , Pred. te Zandmort. 
' j. s. WAAROBSR&RG , Af ed. Doclor , Ouderiiiig 
te Haarlefn, •* 

Secundus, o. vah voorst. Wethouder, Ouder* 
üng te Zaandam , (Oostzijde) reeds overledeu. 

WOKMER, 7 Maart 1847. Onze beroepen 
Leeraar , de Wel Eerw. Heer a. b. ut cqdltrb , 
Kandidaat bij het Proyiuciaal Kerkbestuur van 
(Ftrecht , werd heden onder ons bpvcstógd , door 

zij' 



,y Google 



KKRK-NIEÜWS. Wl 

f^ien Yader, den W«l Eerw. zeer Gei. Heer 
/. H. u coutTRi, Pred. te BioAztji^ aan wien de 
Consalent dezer Gemeente , Ds, h. j, vak «rd^- 
fiK6, Pred. te Ji^ , dit werk had afgestaan. De 
fieresUger had tot tekst, 2 rim. IV: 1-5. De 
opleggiog der handen geschiedde, behalve door 
den JBevestiger en den Consulent , door den Wel 
Eerw. zeer Gel. Heer carfbhtirr altiha » Pted. 
te Furmeriand, De Bevestigde aanvaardde zijn 
dienstwerk onder ons, m«t aene Leerrede over 
mr. XIII: 8. 

ZAANDAM , (WESTzimi) den 12 Haart 1847. 
Vet dankbare erkentenis vermelden wij van hier , 
dat door Mejofrronw aaoib «ohiv. overleden den 
10 Oet. 1.1. , ten behoeve van de Diaconie» Armeo 
dejEer Gemeente, bij' testamentaire dispositie is 
gelegateerd ƒ4000 Werk. . Schnld , 2| pCt. , tot 
aanvaarding waarvan de verèischte authorisatie van 
Z. JU. den Koning bereids is ontvangen. — De 
in CHRISTUS ontslapene, die in eenvoudigheid en 
nederigheid des harten wandelde , blijve als eene 
weidüimster der armen in zegenend aondenkea in 
deze Gvti.naeente, en haar voorbeeld wekke hier en 
eiders vele op tot navolging ! 

ALKIKAAR. 

CALLANT^OOG, 8 Febr. 1847. Op heden 
vergaderde de Kerkeraad der Hervormde Gemeente 
alhier , om een beroep te doen , in plaats van 
onzen naar Grootehroek vertrokkene Leeraar, 
Ds. A. /. vAir DER LEE , en bragt tot dat einde op 
de nominatie de volgende HH. Kandidaten tot de 
fi. Dienst b^j onderscheidene Provinciale Kerk- 
bestaren : 

Zestal: 

J. H. HOBUS , H. A. C, DEWIeR VAB DER GOÜf , 



,y Google 



372 KERK-NJEÜWS. 

P. KIEL, A. HiGE, G. D. STXRIHGA KUIJPJER eO ƒ. F, 
VAM OURA. 

Drietal : 

J. H. HOBUS , H. A. C. DEJiflfR YAV OER GON 611 
P. KIEL. 

En heeft daaruit terstond beroepen, den Wel 
Eerw. Heer j. h. uobus , Kandidaat tot de fl. 
Dienst bij het Provinciaal Kerkbestuur van Over' 
ijssel , die deze beroeping , onder inwacbling der 
noodige approbatiën , heeft aangenomen. 

PETTEN, 8 Maart 1847. De Kerk araad der 
Hervormde Gemeente alhier verzoekt vriendelijk, 
dat HH. Kandidaten geene aanvrage doen om eene 
predikbeurt te mogen vervullen in de aanstaande 
vakature » daar zij van een genoegzaam aantal al- 
reeds voorzien is. 

ZIJPE , (hoorder gedeelte) 10 Febr. Alhier 
is beroepen , de Wel Eerw. zeer Gel. Heer p* ^« 
TE WIKKEL , Fred. te l^f^inkeU 

Op het drietal waren . geplaatst de Wel Eerw. 
zeer Gel. Heeren : 

p. ^. TE wiJXKEL , Fred. te fFinkeL a. b. schreïï- 
OER , Fred. te Akersloot^ en j; s. vak staverejt, 
Pred. te Oostwoud, 

HOORN OP TEXEL , 9 Maart 1847. Op den 
2den dezer overleed alhier , na een sm^^rtelijk lij- 
den van zeventien weken , in den onderdoin van 
41 jaren , de Wel Eerw. en zeer Gel. Heer cor- 

HELIS CHRISTJAAR GERARO OFFERHAUS , Ffed. deZCf 

Gemeente. Ruim 17 jaren mogt hij onder ons 
werkzaam zijn in de dienst van het Evangelie, 
en ons opleiden in de kennis van den Eenigen en 
Waarachtigen en jezüs christus dien Hij gezon- 
den heeft. Ds, c. vreadehberg , Pred. te Burg 
op Texel, hield Zondag T dezer een€ Lijkrede» 
])rcdikende over Spreuk. X:7«. 

De 



,y Google 



K£RK.Nl£yWS. 37:] 

Oe Overledene laat eene diep bedroefde Weduwe 
achter met zeveo oorooodige kinderen , Toor welke 
hel jaar van gratie door den Ring van Texel zsil 
worden waargenomen. 

WAAL EN -KOOG OP TEXEL. Zie Jan. 18*7. 

HOORN. s 

MEOEMBLiK, Februarij 1847. Onze oudste 
Leeraar , Ds. g. doedes , heeft zich , door aan- 
houdende zwakheid in het hoofd , (waardoor hij 
zich tot het l)ehoorlijk waarnen&en van zijn dienst* 
werk bniten staat gevoelde) verpligt gevonden zijn 
Emeritaat te vragen , hetwelk hem salvo konore 
en met pensioen , bij besluit van Z. M. 3 Febr. 
verleend is , tegen den 1 Julij dezes jaars. Wij 
betreuren het aanstaande gemis van zulk een 
voortreffelijk Leeraar , die voor deze Gemeente 
zoowel , als in zijn* post als Scriba van het Klassi- 
kaal Bestuur van Hoorn ^ mei zooveel naauwkeu- 
rige getrouwheid zich gekweten heeft, docH mis- 
gunnen hem zijne vereerende rust niet. 

OPPERDOES vakant. Zie Mei 1846. 

BENNINGBROEK vakant. Zie Ock. 1846. 
EDAM. 

HOLIJSLOOT , 21 Febr. 1847. Heden had- 
den wij het genoegen , voor de eerste maal in ons 
nieuwe Bedehuis te zamen te komen. Reeds lang 
had men het met leedwezen opgemerkt , dat hot 
voormalige kerkgebouw , hetwelk naauwelijks eene 
halve eeuw had gestaan, in eencn bouwvalligen 
toestand verkeerde , en dat het doen van eenige 
belangrijke reparatiën dringend gevorderd werd. 
Toen men echter hiertoe zoude overgaan , bleek 
hel, volgens eene vernieuwde opneming, dat alle 
reparatiën ia de gevolgen onvoldoende zouden 
zijn , daar de murea in alle rigtingen waren ge- 
scheurd , 



,y Google 



^1i KÈRK-aflÈüWg. 

5cheurd, tn bfj voortduring werkende bley^. 
Het maken, van eene geheel nieuwe Kerk werct 
daarom raadzamer en betrekkelijk YoordeeÜger ge* 
acht. Dewijl hiertoe echter eene som van ƒ 3200 
werd vereiseht , was deze Gemeente niet in staat 
om uit eigene fondsen in die behoefte te voor- 
zien. JNtet te vergeefs werden door Kerkeraad en 
Kerkvoogden adressen naar Z. H. den Koning, 
de H. £d. 6r. Achib. Heerren Gedeputeerde Sta- 
ten dezer Provincie, en de Leden van de Synode 
der Nederl. Herv. Kerk, opgezonden. Hunne 
aanzoeken toch werden met dat gevolg bekroond , 
dat hun uit de Rijks- , Provinciale- en Synodale 
kassen een bedrag van ƒ 1668 werd toegestaan , 
en wat na verder aan de vereischte som mogf 
ontbreken, werd door vrijwillige bijdragen der 
Gemeenteleden, en niet het minst door sommige 
milde Gevers uit de Gemeente van £roé& ïa 
Watertandt aangevuld. 

Men kon dan nu tof het werk der opbouwing 
overgaan , hetwelk b^ eene openlijke aanbesteding 
werd' op zich genomen door sjHOJf oosterhoorh , 
Timmerman te Edam, £n zag men mei verlan- 
gen de voltooijing van het gebouw te gemoet, 
niet gering was de blijdschap en belangs^telling , 
toen I men op den dag van heden , zich voor de 
eerste maal in hetzelve vereenigde* Gaarne brag- 
ten wij dan ook onzen weigemeenden dank toe 
aan allen , die medegewerkt hebben om ons in 
het bezit te stellen van zulk een net, welgeor^ 
dend en doelmatig Bedehuie. Maar bovenal ver- 
eenigden wij met onze dankzegging aan God , de 
vurige bede, dat onze openlijke en plegtstatige 
eeredienst steeds in geest en waarheid moge ge- 
schieden , en ons vatbaar maken voor eene betere 
Gudsverheerlykiug da4r > \rau^ v^ geeu ifigtbaren 

tem« 



,y Google 



KIRK-NIEÜWS. 3?» 

tempel meer behoe?en luliea. De tekst toor dk 
gelegenheid gekosan was Johé IV: 23. 



ZEELAND. 

MIDDELBURG. 

YLISSINGEN, 7 No?. 1846. Wij hebbtfif 
het genoegen van hier te konneo melden , dat 
Vroawe ABRA TAH oosTEHViJK , Weduwe Tan wij- 
len den Wel Edele Heer Mr. cuuaous sriRir , 
oirerledea den 25 Julij 1.1 , bij testamentaire dis- 
positie , geteekend Middelhwrg den 30 Jnnij 1843 , 
eene som van ƒ 500 gelegateerd heeft aan het 
Fonds der Kerkvoogden , en eene gelijke som van 
ƒ500 aan de Diakonie der Ned, Herv. Gemeente 
alhier , beide irrij van Successie : tot aanvaarding' 
ran welke sommen bereids de autorisatie by Z. M. 
den Koding is aangevraagd. 

De nagedachtenis der Overledene blgve alzoo in 
'de2e Gemeente in zegenend aandenken, en haar 
▼oorbeeld van Christelijke liefde vinde in hel be- 
lang der geaoemde fondsen, hier en elders vele 
navolgers. 

MIDDELBURG vakant. Zie Ang. 1846. 

SEROOSKERKE. Zie Dec. 1846. 

MIDDELBURG kh YLISSINGEN, (Eogel- 
scfae Kerk) vakant. Zie Febr. 1847. 

ZIERIKZEE. 

Het Klassikaal Bestuur van Zterikzee bestaai 
voor dit jaar uit de Wel Eerw. seer Gel. Heeren : 
Prae.ses , c. 0E vf ssea , Pred. te Tkolen. 
Assessor, j. o. sT£rr£AofiGC, Fred. te J^ie- 



riizee. 



Scri- 



,y Google 



37r, KÉRK-NIEÜWS. 

Scriba , g. c. drooglebver fortui Jir , Pred. te 
Zierikzee. . 

Secandas , j. b. éarekbrugh, Pred. Ie Zierikzee. 

Lid , D; J. D. DE vos , Pfcd. te Bruinisse. 

Secundus , b. ge^in , Pred. te Oosterland. 

Lid , J. STEENBERG , Pred. te Si. Annaland. 

Secundus , h. menrenga , Pred. te Poortvltet. 

Lid, J. B. B.4RENBRUGH , Pred. ie Zierikzee, 

Secundus , d. nieüwhoït , Pred. te Haamstede, 

Lid , B. KAM , Pred. te Dreischor. 

Secundus, w. e. ernst vetten, Pred. te i?tf- 
ne^se en Noordwelle, 

Lid, Mr. h. a. van ijsselsteijn, Oud-Ouderl. 
te Zierikzee. 

Sec. c. A. CAü, Oud-Onderling te Zierikzee, 

BROUWERSHAVEN, den 1 Maart 1847. Ter 
▼ervulHng der vakature in deze Gemeente , ver- 
oorzaakt door hel overlijden van haren Leeraar, 
de Wel Eerw. zeer Gel. Heer o. j. de wit, 
op den 16 Aug. 1846 , heeft de Kerkeraad , on- 
der voorzilling van den Consulent , na verkregene 
handopening , de onderstaande nöminatiën gemaakt , 
waarop geplaatst waren : w. 

Twaalftal : 

DD. ƒ. p. H. REiJEps, Pred. te Falkenswanrd, 
B. KAM , te Dreischor, a. h. blaaüw , te Zonnei- 
maire. a. wanrooij , te Stad aan H Hori^gvïiet. 

J. H. S. VAN LAMZWEERDB SCHüILER , te J^'oord- 

gouwe. J. wioERi aberson, te Lage Zwaiuwe. 
c. w. scHutLER , te Elkerzee, p. a. van der stok , 
te Zuilen, j, i. doedes , Th. Dr. , te Hall. a*. h . 
MODW , te ffeemse» c. peters , te Slavenisse , en 

H. A. BI. HORST, tC /f^ckl. 

Zestal: 

DD. REIJERS , KAM, WANROOIJ, WIGERI ABBR- 

soN, van lahzweerde schuller en blaauw. 

Drie- 



,y Google 



brietal: 

DD. RSIJKRS, WAKROOIJ eo WI6IRI ABBBSOff; 

Waaruit mët eenparigheSc) ?aii stemmen beroB* 
peil is, de Wel £erw. zeer GeK Heer j. p. «• 
BEiJÈRS, Pred. te F alkenswaard ^ aan ivien dé 
beroepsbrjief is toegezonden. 
.Vermelding en nafdgingswaardig is, dat de 
Gemeente door Trljwillige bijdragen den Kerke- 
raad in staat gesteld beeft, bare beboete aan een 
eigen Leeraar vroeger te rerTnllen , dan ter zake 
Tan bet annu» gratiae mogelijk zon geweest zijn. 

RENESSE EB IfOORDWELLE staat Takantfe 
trorden. Zie Dec. 1846. 

GOES. 

's HEER ABTS-EBSIIfOUtSKEREE, den 15 
jan. 1847. Ter vertuUing derTakatnre, veroorzaakt 
door bet vertrek van den Wel Eerw. Heer ^. q. jahs- 
sEH, naar Onze Ztfive F'rouwepolder^ is albier op den 
15 Ja[0. 1.1. , ^ader bei bestuur van den Consn* 
lefit , den Wel Eerw. Heer o. KAHEBMiif , Pred. 
te Khetingen , met medestemming van Ambacbts- 
heeren , beroepen de Wel Eerw. Heer i. j. j, 
wjnnsijfCK. , Pred. te fFilhelminadorp ^ die, na 
beraad, deae. beroeping, onder inwacbting der 
noodige approbatiè'n , beeft aangenomen. 

Op bet zestal waren geplaatst de Wel Eerw. 
Heeren : 

. A. t* USTÜR6E0B, Pred. te Oosierhesselen, h. 
tAH iHOEB , Pred. te Dalen. h. w. itüEUAn , Kan- 
didaat bij het Provinciaal Kerkbestuur van Noords 
Brahand, A. j. j. warbsibck , Pred. te fTilhelnii* 
nadorp, a. iTiERifEiJER , Pred. te *« Beer jirends-* 
kerke y en j. iAMJÊRÉAH, Pred. te fTemeldingen, 

£n op het drietal de Wel Eerw. Heeren : 

A. £. LBSTÜR6E0N , A. Ji^. WARHSJHCK en H. W. 
tTDEHAH« 

B0EE2. WAART 1847. Bb sGRA^ 



,y Google 



81g KÈËK-NIÈÜWS, 

's GRAVENPOLDER, den 17 Jan. 18^. 
Onze Leeraar, j. renier, gaf ods heden morgen 
in z^iie Yoorafspraak kennis Tan het oveFlijden 
van een onzer TOormalige Leeraren , den Wel 
£erw. zeer Gel. Heer /. grims, laatst Predikant 
te Serooskerke^ Door alieii , die den waardigen 
A%estor7eDe onder ons gekend hadden , werd dit 
berigt met aandoening vernomen. Van het )aar 
1810 tot 1817 heeft hij als een getrouw en ijve- 
rig Leeraar het Evangelie de» vredes es der za- 
ligheid onder ons verkondigd. Zijne nagedachte* 
nis zal bij velen nog lang in zegening blüven. 

's HEEREIfHOEK , 7 Maart m47. BUden werd 
onze beroepen Leeraar, dé Wel Eerw. Heer 0, 
VAN OEif BREA , Kandidaat tot de H. l)i«Bst bij het 
Frovineiaal Kerkbestuur van Zeeland^ onder ■««» 
bevestigd , 'door den , het Consitlentsehap waarger, 
nomen hebbendje Predikant tan Sein%en»%and ^ 
A. B. HAfttir, met eene Leerrede over 2 Car, 
1:24^.. Onze nieuwe Leeraar aanvaardde z^ii 
dienstwerk ondier ons, handelende over Maith,>, 
XXV1II:20. De Heer der Kerk make, door 
zijne ondersteuning en hulp, het werk van onzen 
nieuwen Leeraar dieaetbaar aan de betordering Tas 
xnze ware blijdschap en zedelijke volniaking ! 

KATTENDIJKE vakant. Zie Febf . 1847. 
IJZÈNDIJKE. 

RETRANCHEMENT. Zie Jan. 1847. 

ZÜIDZANfiE vakant. Zie Febr. 1847. 



€ T R E C R T. 

-UTRECHT. 
KAMERIK, Febr. 1847. Onze Leeraar, ^e 

Wel 



Digitized by LjOOQ IC 



KÈRK-^NIEÜWS. ^1^ 

Wél Eerfr. Heer a. scbotsmah, op zijn ingediend 
▼erzock, bij besluit Tan Z. M. onzen geëerbie- 
digden Koniog , genomen den 3 Febr. dezes jaars ^ 
goedgunstig rerklaard zijnde Emeritus , salvo 
konore et sttpendio j zoo berigt de Kerkeraad 
dezer Gemeente aan Heeren Kandidaten tot de 
H. Dienst, zich te hebben bepaald^ om ter ver^ 
TuUing ^dezer vakatore te beroepen een en reed» 
gevestigde^ Pr^edikant , waarom alle aanzoeken tait 
predikbeurten nutteloos zijn zullen. 

VINKEVEEN ékDEMMERIK, 19f*ebr. Her 
den werd onze Gemeente in rouw gedompeld ^ 
door het overlijden tan* onzen hartelijk geliefden 
Herder en Leeraar, johiitnes cBHiSTiiJir wijs. 
Eene korte , dosch hetige ziekte maakte in wei- 
nige da^en een einde aan zijn werkzaam en nut* 
tig leten , eii sleepte hem ten grate , in den jeug-*- 
digen leeftijd van 26 jaren en drie maanden. Op 
den 9den Noveniber 1845 berestigd in deze Ge* 
laeente, (dezelfde , waar eenmaal zijn zalige Vader 
zijne loopbaan intrad)* was hij slechts gedurende 
mim vijftien maanden in* ons midden werkzaam. 
Maar die tijd ^ hoe kort ook , was laiig genaeg , 
om hem , door «jn ouTermoeiden ijver zoowel als 
door zijn edel en beininnel|k karakter, aller ach- 
ting en liefde te verwer?en. Bonker en raadsel- 
achtig is deze weg Gods, wied» wil den jeugdi-^ 
gen^ kraehtToUen man te midden zijner dagen 
ontnam Tan eene teedere Gade , die het geluk 
bars le?en in hem vond; aan eene grijze moe- 
der , wier hoop en kroon hij was ; aan betrek- 
kingen en vrienden , door wie hij als om etrijd 
werd bemind en hooggeschat ; en aan eene Ge« 
meente , welke zich zoo innig aan hem verkleefd 
gevoelde. Doch wij "willen niet vermetel trachten 
door te dringen in den raad van Hem, wiens 
B b 2 ^e- 



,y Google 



380 KÈRK-NIEüWS. 

wegen ; niet onze wegen , wiens gedachteni hitfi 
onze gedachten zijn. Ook waar wij treuren , leg- 
gen wij den vinger op den mond en zwijgen Gode 4 
overtuigd dat wat Hij doet welgedaan is. Zulk 
eene onderwerping aan Gods wil , heeft wijs ons 
door leer en voorbeeld gedurig ingescherpt. On- 
getwijfeld was hij rijp voor de eeuwigheid , en dt 
waarheid , welke hij hier op aarde zoo ijverig ent 
onvelrindeid zocht, wordt thans zeker reeds in 
helder licht door hem aanschouwd. 

Op Woensdag 24 Febr. werd het stoffelijk over- 
schot van den onvergetelijken Leeraar ter aardd 
besteld. In plegtige stilte volgden betrekkingen 
en vrienden d» Inbaar , terwijl velen onzer zich 
om het graf hadden verzameld. De Oom des 
Overledenen , Jy». j. hooijeaas , van Jffiddelkar" 
nis , die hem vroeger tot de H. bediening bij ons 
had in,gelexd, sprak b^ het graf eenige korte, 
maar aandoenlijke woorden , welke de uitdrukking 
behelsden van hèt diep weemoedig gevoel,, waar- 
door de Spreker was^' aangegrepen , en die een 
diepen indruk maakten op alle omstanders. Des 
Zondags te voren had de Wel £erw. Heer 1. sjroE- 
iws-, Pred. te ^averveen^ (die als Secundus-^ 
Consulent de eerste predikbeurt in de vakatnre 
waarnam, dewijl de Consulent, Ds. f. smeer, Jf, 
van fTilnis c^, a. , hierin door ongesteidhefd ver- 
hinderd werd,) aan ons verlies openlijk gedacht y 
in eene treffende voorafspraak ; ontleend aan JTak, 
IV:14i. — A«ht dagen later werden Wij echter 
meer opzettelijk by de nagedachtenis van den 
Overjedene bepaald , door den Wel Èerw. Heer 
E. CATS woR , Pred. it Mydrechi^ in eene ge- 
voelvolle, doeltreffende Leerrede, naaT'aanleidina^ 
van Oj>€nh. XIV: 136. *^ 

Indien wij eene openlgke lofrede op den geliefd 

den* 



,y Google 



KERK-iMEUWS. 381 

<}«n Leeraar wilden schrijven , dan zouden wij 
vetnig in zijnen geest handelen. Onder de vele 
Christelijke deugden , die hij beoefende en waarin 
hij ons voorging , behoorde vooral zijne ongekiïn* 
stelde , echt ^ Christelijke nederigheid. Wijs zelf 
scheen wel het minst te vermoeden , wat bij zijne 
toenemende ontwikkeling , de maatschappij , de 
wetenschap en de kerk met grond verwachten 
mogten van zijnen edelen inborst , grondige studie 
fcn g^emoedelijken ijver. Neen , de beste lofspraak 
op hem zal wel zijn, indien wij wandelen over-r 
e^nkoimtig de Svangehsche lessen , die hij ons gaf , 
en h'èt Christelijk voorbeeld , dat hij ons nalaat; 
Heeft hij slechts &ort onder ons gearbeid , hij . zal 
dan toch niet /« vergeefs gearbeid hebben , en « 
zoo de ^ gezaligden kennis dragen van hetgeen er 
omgaat 'op dit ondermaansche , zal hij welligt voor 
den troon zijns Heeren zich nog dankbaar ver- 
blijden , wanneer hij weet , dat , onder Gods ze- 
gen , het zaad opschiet en vruchten voortbrengt , 
dat hij met milde hand hier uitstrooide. — Zoo 
zij het ! Zijne nagedachtenis blijve in zegening en 
zijne asch ruste in vrede te midden van ons. £n 
als wij in vervolg van tijd op zijn graf ^aren , 
dan wekke die aanblik nimmer eene stemme des 
verwtjts in ons binnenste , dat wij hem vergaten , 
wiens verlies wij thans met innige droefheid be-r 
treuren ! 

AMERSFOOKT. 
VREELAND vakant. Zie Nov. 1846. 

WIJK. 
VEENENDAAL, 28 Febr. 1847. Heden na- 
middag nam onze geliefde oudste Leeraar, deWeJ 
Eerw. zeer Gel. Heer f. c. vin den hau , TheoU 
Doel. , van hier naar Harderwijk beroepen , nj^ 
alvorens op den 26sten Februarij in eene K^ke-r 
B M raads^ 



,y Google 



38a KERK-NliBÜWS. 

raads^vergadering , . door den Wel £erir. zeerGdr 
Heer i. dieskl, Pred. te Bhenen^ aU Gecom- 
mitteerde van het Kiassik^l Bestuur van f^^k^ 
in tegenwoordigheid van den Consulent , Ds. j. i. 
fïïs BOKKEL HüiNiiiK , Pred. alhier , o^ eene ver^ 
eerende wijxe' Tan zijne betrekking op gezegde 
Klas^is en deze Gemeente ontslagen te zijn , een 
}iarteii|k afscheid Tan ons , met eene Leerrede over 
Hph. Ill:14rrr.21. Om dete oorzaak buig ik 
fMtjnê knieën , enz. r — Zoodat thaps de jongste 
l^eeraarspJaats alhier vakant is. 

RëNSWOUDE staat ;irakant te worden. Zü 
Febr. 1847. 



FRIE&LAND^ . 

LEEUWARDEN. 

Het Klassikaal Bestqar Tan Leeuwarden , is 
Tcor jaar 1847 zamengesteld als volgt : 

Praeses, j. b. de boer, Pred. te Marrum. 

Assessor, a. WAssBHBEnoHf Pred. te Si, jimna 
Parochie, 

Sfsriba , •. tab trojbh , Pred. te Finlfum, 

Secundus, a. wittbvesr, Pred. te Mui%nm. 
. Gecommitteerden: 

Led^n : 

w. LBHKB, Pred. te ff^arrega, 

B. H. HABBSHA', Pred. te Ooenkerk. 

j. DÓiir, Pred. te Grouw. 

£. i. REODiBGiüs , Pred. Xe. Engelum. 

Mr. B. ooRuouT , Ridder , Lid van Gedepu- 
teerde Staten , Ouderling te Leeuwarden, 

Secundi : • '^ 

H. w. HAZELHorr , Pred. te Rijperkerk. 

H. 



,y Google 



IffiRK-NIEüWS. 383 

ir* A. NiEiTwoLD, Pfod. te Jehum, 

A. wiTTEV££ir, Pred. te Huhum, 

L. PROES, Pred. te Leeuwarden. 

Vakant. 

LEEUWARDEN, den. 3 Maart 1847. Heden 
)iad alhier in tegenwoordigheid van den Wel Ecrw. 
Heer 6. vak trojeh, daartoe gecommitteerd door 
tiet Klassil^aal Bestuur van Leeuwarden ^ de los- 
iDaking plaats van on^en geachten Herder ea 
Leeraar , den Wei Ecrw. Heer s. crommelim ; 
nadat zijn Wel Eerw. op den 16 Fehr. \X. zijne 
ETangeliebediening in ons midden, bij sehrifte- 
lijke kennisgeving aan den Breeden Kerkeraad der 
Nederduitsche Hervormde Gemeente alhier, had 
nedergelegd. Zijn Eerw. in het jaar 1802 in de 
H. bediening bevestigd te Bruten^ en later werk- 
ipaam' in de Hervöripde Gemeenten van Roozsn-- 
daal y bij Arnhem^ Hülegom en ZaJlUBommel ^ 
had op den 24 Oct. 1824^ fijnen arbeid onder 
ons aanvaard en was alzoo gedurende meer dan 
22 jaren Herder en Leera^f in deze Gemeente , 
en in het geheel 44 jaren. Hij vervulde ook. de 
moeijelijkste pligten van zijn gewigtig ambt met 
de meeste getrouwheid en bereidvaardigheid tot 
den einde toe. Alleen toenemende ligchaamszwakte , 
die hem verhinderde naar den wensch van zijn 
hart werkzaam te wezen in 's fleeren dienst , kon 
hem doen besluiten het heilig werk aan. eenen 
opvolger over te laten. De Gemeente dankbaar 
voor het veeljarig bezit van den waardigen man , 
wiens woorden en daden l^eiligen ernst en harte- 
lijke liefde adeiiideu , blijft zijns in wederkeerige 
liefde gedenken. Zij wenscht dezen haren bemin- 
den en hooggeachten voorganger eenen rustigen 
avond des levens te midden zijner geliefde betrek- 
kiut;en en Gemeente , en eenmaal in den dag des 
B b 4 Hee- 



,y Google 



3«'i K£RK'N1£UWS. 

^ee^en het {oon der genade , hetwelk de Hmc 
^jnen geiroa we dienstknechten heeft toegezegd. 

LËEUWARQËiï is alzoo yakant en de hand- 
opening tot het doen van eene nieawe beroeping 
{■eeds aangevraagd. 

GOUTUm £ir ZWICHUM vakant. Zie Dec, 
}846. 

GARIJP «taat vakant te worden. Zie Dee. 1846. 
HARUNGEN. 

Het Klassikaal Bestuur van Harlingen bestaat 
ivoor dit jaar uit de navolgende Leden: 

w. UEBiüs, Pred. te J acohi Parochie ^ Praese^. 

n. F* FAKRET, Pfed. te Barlingen^ Assessor. 

H. u£LL£HA , Pred. te Achlum , Scriba. 

j. DU SA AR, Pred. te Harlingen^ 3eettndu$. 

II. 6. BOR^^TEiN, Pred, te Bohuf.ar4. 

j. VAN DERVEGT, fnidA&Boisivard, Secundus. 

A. n. KiroTiNERüs, Pred.. te Midlum, 

j. üRViviKfir , Pr^d. te Fietfir^hiet%m ^ Secundus. 

w. o. VAN DER ZH'AAG, Prcd. tc Drotirij/j. 

p. NOOROHOf { Pred, te Schalsum, Secundus. 

p. ,nE GRIENT OREDX, Prcd.' tc fFihmrsum, 

^. G. jcRVisiNGA , Pred. te Makkum , Secund. 

;. RODENHuis , Burgemeester en OudrOuderliag 
te Harting^n. 

j. BANGA , Med. Doet. , Ouderling te Franehr, 

LQNGERHOÜW £9 SCHETTENS , den 24 
Jan. 1847. Vernamen wij dvn 13 Januarij 1.1. 
van on^en Leeraar, den Wel Eerw. Heer th. c. 
KOOK QEir.ANus , (Jat zyn flerw. de op den 4 Dec. 
1846 naar de Hervormde Gemeente te An^m 
pulvangene beroeping, waarvan wij den 6 Dec. 
kennis kregen, had aangenomen; heden nam ^a 
£erw. , naar aanleiding van £tand. XX: 36, van 
ons afscheid. 

WO WM ELS EN HYDAARD, den 7 Maart 



18 i7. 



,y Google 



KERK-NIEÜWS, 385: 

1849. Heden werd onze van jiugsbuur c, a^ 
beroepen Leeraar , de Wel Eerw. Heer m. swijor 
HiTizEir REiGERSBERG , in Zijne bediening onder on$ 
bevestigd, door zijnen Broeder, den Wel Eerw, 
Heer i. a. c. reigersberg , Leeraar bij de Her- 
vormde Gemeente te Jf^kèrk, aan wien de Con- 
sulent, Ds, F, J. DETHn£Q.s, Pred. te Cubaard 
^n Waaxens , deze beurt had afgestaan. De Be- 
yestiger hield de^ voormiddags eene I^eerrede over 
Phü, II ! 29. Ontvangt liem dan in den /feers 
met alle hl^dschap. ï^es namiddags begon onze 
nieuwe Leeraar ^ijo dienstwerk , predikende over 
£^k. II: 10 t»; ^r Ik verkondig u groots blijdr 
schap, s ' 

WELSRIJP EH BAIJUM vakant. Zie JuHj I8^i6. 
. BIED EN BOER vakant. Zie Nov. 1846. 

PINGJÜM vakant. Zie Dec 1846. 

WOMMËLS EU H}JDAARD. Zie Dee. 1846. 

OOSTERBIERÜM vakant. Zie Èebr. 1847. 
SNEEK. 

BALK , den 12 Maart 1847. Op heden kwam 
^e Kerkeraad hier zamen , oiq uit het vroeger 
gemaakte drietal van Predikanten , waarop ger 
pl^atit waren de Heereq: /. j. du sart , te Zand!f« 
meer , w. pollen , te £ht bij Amerongen , ea 
A. vAir herwaaroen , te F^naard en Heiningen , 
de befoepiiig uit te brengen op den Wel Eerw. 
2eer Gel. 5eer a. van hkrwaardem , Pred. te 
Fijnanrd en Heiningen, Volgens missive van 
den Ed. Achtb. Heere Grietman van Gaaster^ 
land, d. d. 10 Maart 1847. N*». 65, was bo- 
▼engenoemde Leeraar geëligeerd en ter beroeping 
aangewezen. 

DOKKÜM. 

SÜRHÜISTERVEEN, den 14 Febr. 1847, 

'Ps, T. VAN DüijfEK , van hier beroepen naar f^n*- 

Bb 5 j<i^ 



Digitized by LjOOQ IC 



386 KERK-Zri£UWS. 

ieierp , «. a. , onder de Klassis van HeeYenveen , 
heeft de beroeping aangenomea. • 

AUGSBUUR |6EZE6oLUTJ^WOUD£) e5 KOI,- 
LUMËRZWAAG, d^a 28 Febr. Ds. m. swue- 
HVIZE5 E]Bi)fiBRs«EB0 , ^an hier beroepen naar 
bommels f (C. a. « is den 25 dezer van zijne be- 
irekkiitg op 4e Klas^is ifAn Dokkum en deze Gor- 
inaente ontslagen , door Ds. c. w. wuacH&AM , 
Pred. te Buitenpost^ ^Is Gecommitteerde van het 
KlasMkaal Bestnvirf en door ófiiï Kerkenraad, bg 
tvelken als Consulent optrad , Ds. p^ c. ribëeck , 
Pred. te IToifum. •— Heden nam de vertrekkende 
Leeraar van ons afscheid , predikende over Pkii^ 
1 : 27a. Alteenl^k ^rr- geest. 

METSLAWJER u NYAWlER , den 9 Maart, 
Ten overstaan yan de {k)nsnlenten , Ds. j. dou- 
wen, Pred. te jéaisufn , q. i^. en Ps. p. sijtsie* 
HA , Pred. te OpstrUm , c. ji. , is dpor den Ker- 
lieraad , ingevolge de stemming vtin Hervormde 
Floreenpligtigen , tot Herder en Leeraar dez^ 
Gemeente beroepen, de Wel Eerw. Heer h. cjln- 
HEOiETER, Pred, te Sekengen en Slojppeterjt ^ 
onder de Klassis van Harlingen, 

PAESENS staat vak^At te worden. Zie Febr. 
1847. 

HEERENVEEN. 

WIJNJETERP Ew DüüRSWOÜDE. Den 19 
October des vorigen jaars 1846 werd tol Predi- 
kant dezer Gemeente beroepen , de Wel Eerw. 
Heer h. swiJGHvrzsir beigrrsbeihü^ , Pred. tè Lut-^ 
jewoude en Kollumerzw^ag , die voor deze be» 
roeping bedankte. 

Hierop geschiedde den 21 December éene nieuwe 
~ beroeping , die werd uilgebragt op den Weï Eerw. 
Heer a. kaagh ueijer , Pred. te Appelscha , 
vpor dewelke ook zijn Eerw. bedankte. 

, * Voopl:* 



,y Google 



KERK-NIEÜW5, 387 

Voorts werd op deii 4 Febraarij dezes jaarti 
'1847 tot Predikant alhier beroepen , de Wel 
£erw. Heer i. van nmvmr, Pred. te Surhuister^ 
veeuy die deze beroeping, ,na eenige dagen be* 
raads, bereidvaardig en onder inwachting' der 
vereischte approbatiën , heeft aangenomen» 

DONK£RBRO£K vakant Zie Dec. 1846. 

HAÜLE EJï HAÜLERWIJK, Adjoncl-Pred. 
vakant. Zie Dec. 1846. 

. NIEUW BRONGERGA , €.ESit&D 0e ENIJPE, 
Zie Jan. 1847. 

APPELSCHA «taat vakant te worden. Zie 
fehr. Ï847. 



OVER^IJSSEL. 

ZWOLLE. 

Het Klassikaal BesUiur van ZwolU is, voor het 
jnar 1847, zamengesteld als volgt : 

Praeses, H. J. rohkut , Pred. te Zwolle. 

Atisessor , t. van rken , Pred. te Ommen* 

Seiiba, j. A. scHRAOER^ Pred. té RaaUê, 

Seeundus , i. vrook , Pred. te Zwolle, 
Gecommitteerden : 

fi, H. VAB sEMDJiii , Th. Dr. f Pred. te Zwolle. 

Secundas , h. bxehekbiro , Pred.« te Zwolle. 

p. E. X. VAjr wEs , Pred. te Houveen. 

Seeundas , a. nr^^iNK , Pred. te Dedemsvaart^ 

t. aosen, Pred. te Uardenkerg. 

Secandnst ?. j. jansbm schoomrovejl, Pred. te 
Gramsbergen. 

Mr. n. H. wicHSRLiNK, Advocaat- Generaal bQ 
het Provinciaal Geregtshof , Ouderling te Zwolle. 

Seeundas , Mr. j. vav roijeit y Notaris en Ou- 
derling te Zwolle, 

DE. 



,y Google 



DEVENTER. 
DENEKAMP, den 15den. Febr. 1847. Vab 
^e Heer en Kandidaten bij onderscheidene Provioi- 
ciale Kerkbesturen, die hier in de vakature eene. 
predikbeurt hebben vervuld, werden door dea 
Kerkeraad op het zestal geplaatst de HH.: 

J, U. 01NCK6REVE , W.' HOFFNANlf , C. RIBBIÜS , 
A. A. A. JtOLaVYSWf , £. LASONDER en K. U. B. 
PALTHE. - . 

. De drie eersten verden op het drietal geplaatst , 
en bij de stemming bleek , dat de lieèren diitcjc^ 
r.REVE en HOFFHAUN gelijke stemmen hadden. Het 
lot besliste ten voordeele van den Heer j. h. dincky 
f&BEVE, die daarop beroepen is. 

DEVENTER. ' Gelijk bij testamentaire dispo- 
sitie van wijlen ^en ^eer i, a. ilaaseiibergh ei| 
;tjne Echtgenoot v, e. oe kahoe, in 1845, ten 
behoeve van de Diakonie der Hervormde Ge- 
meente, ontvangen is een Legaat van ƒ 1000 (van 
elk ƒ 500j , zoó i^ in 1846 aan dezelve een Ler, 

§aat van /lOOO, vrij en zonder kosten, gemaakt 
oor wglen Vrouwe e. duhbar, Douairière ac 
iek moort , te Zutphen. 

KAx^ïPEN. 

OLDEMARKT, den 20 Febr. 1847. Werden 
de . Diakenen dezer Gonieente eenigen tijd geleden 
verblijd door een geschenk van ƒ 100 voor hel 
Diakonie-fonds , dQor wijién den jongeling frans 
BRANPSUA alhier, voor zijn overlijden daartoe be« 
stemd , njet verzoek aan dészelfs Broeder , w. 
BRAitDSMA , om na zijn overlijden deze som aan 
fïlé Diakonie te bezorgen, en blijft daarom de ge« 
dachten^is van dien anders ook Christelijk gezinden 
jongeling alhier in dankbaar en zegenend aanden- 
jfen, niet lang daarna viel bovengenoemde Diakonie 



nog 



,y Google 



nof «f ö «der Toorregl ten deel, waarfan Ihan^ 
oiet dankbare btydschap kennis wordl ffcceven 
he»Uande hierin, dat volgens den uilgidnikleii 
mi Tan wijlen ph. iootbira^ en iijne huisvrouw 
». Di/Mini, m leven achtingswaardige bur^cr- 
hfidcn in deze Gemeente en hart^hjk belangstel 
letfde m onztf dierbare Godsdienst, door hunne 
cenige erfgenamen, c. voermaj en .cijne Echlffe- 
noole 1. 20ÜIBMO , aan hel Diakonie-fonds alhier 
zoude geschonken worden een stuk HooiJand lia. 
gcnde onder dexe Gemeente, tér waarde vatf 
J i büü , ten einde van de opkomsten van hetzelve 
hel genoemde fonds eene aanmetkeUjke en besten- 
dige ondersteuning zonde genieten. -^ Dit met 
dankbaar gevoel, wegens de weldadige beschikfeini? 
der Overledenen aangenomen zijnde, is aan Z M 
onzen gcëerbwdigden Koning de nobdige verttun^* 
niDg gevraagd,, om dit geschonken onroerend ftoed 
voor de Diakonie in eigendom te mogen nemen: 
op welk verzoek de koninklijke toestemming reedi 
is ingekomen, ^ 

Zoo zien wij hierdoor ons fonds voor de Diakonie- 
Armen met eene niet geringe jaari^ksche inkomst 
vermeerderd , zullende alzoo gedurig de dankbare 
herinnering aan deze onze overleden vrienden 
die zoo hefdcnjk, ook na hnnnen dood, voor dé 
Armen , welke zij in de Gemeente nalieten wii:^ 
óeü zorgen , worden verlevendigd. 

Mogen deze voorbeelden van Christelijke liefde 
en regie aanwending der tijdelijke goederen, welké 
voorbeelden wij met blijdschap in onze vaderland- 
sche Gemeenten van tijd tol tijd mogen aanschou- 
wen , steeds meer en meer , door velen naar hun- 
nen stand en vermogen, uil liefde tot God en 
onze naasten , nagevolgd , en zoo het geloof in 
onzea fleer en Verlosser, van wiens leer, liefde 



de 

Google 



390 KERK-NI£[J\V3. 

de hoofdzaak is , meer eo meer door liefde gwpën* 
baard worden. 

STEENWIJK Takant. Zie Sept. 1846. 

VOLLENHOVEN. Zie i>ec. 1846, 

KAMPERVEEN staat fakant te worden. Zie 
Dec. 1846. 

WANNEPERVEEN vakant* Zie Jan. 1847. 



GRONINGEN. 

GRONINGEN. 

NIEHOVE , den 13 Jan. 1847. Ter eervol-» 
ling der Takature, ontstaan door het overlydeii 
t«B den Wel Eerw. Heer x. jf . siirKi]i6i» , werd ^ 
na Terkregene handopening yan het Departement 
Toor de 2aken der Heryormde Eeredienst enz. » 
heden door de Primaris-CoUator , n. j. sghiti- 
i&i5aA, in eene Kerkeraads- vergadering , onder 
voorzitting van den Consutent, geibrmeerd het 
volgende twaalf* en zestal van Predikanten en 
Kandidaten , hij onderseheidene Provinciale j^erk-* 
besturen, (alphabetisch) r 

Twaalftal : 

r. Kcppiüs, Pred. op den Ham en Franswaï^ 
c. H. STTSMA, Pred, te Oldehont^ ei| v. j. AoarA* 

Hl, P. BOELtHS, /• R, OIKCKG&IVE, E. H. «ROIf^ 
MAHf X. BOFKAIU», B* KREMCR, C. HDLIER SI 55116 ^ 
e. J. TICHELAAR , F. J. WfCSERS en J. R. WIIBEt 

uvGir. 

Zestal: 

P. COPPIVS, C. H. STTSHA, J. H. DIJiCEGREVE y 
X. H. GROEHKAir , K. HOFKAMP en «. KREHER. 

Hierop is door Zijn Ed. de benoeming uitge- 
bragt op den Wei Eerw, Heer f. kofpivs , Pried» 



,y Google 



KÊRK-NIÊÜWS, Stót 

dp Jm Ham q. a», en. deze daddijk in de. yerga-' 
dering kerkelijk beroepen. 

Nadat aan. zijn £erw. de beroepsbrief is toege- 
zonden en deze beroeping 14 dagen is in beraad 
genomen, ontvingen wij den 22 dezer tot onze 
teleurstelling bet berigt, dat zijn Eervr.. ?oor die 
beroeping J)eleefdel^k bedankte. 

Deh ham k9 FRANSUM , den 31 Jan. 1847. 
Maakte onze Leeraar , J)s. r. koppius , voor 14 
^en ons bekend, dat bij eene beroeping naar 
de naburige Geooeente yan Jfiehave ontvangen ent 
in beraad genomen bad ; thans deelde hij ons het 
berigt mede van zijn bedanken voor dezelve en 
verbond 2ich op nieuw aan deze Gemeente « door 
eene Leerrede over liehr. XIII: 17. 
APPINGADAAI. 
Het Klassikaal ^Bestuur van Jfppingadam is dit 
}aar, ten gevolge van het besluit van Z. JU. den 
Koning , (cl.d. 2 Jan* , aldus te «amen gesteld : 
Praeses , j. ncesvAiitr , Pred. te Süldeburen. • 
Assessor , i. a. roueij» , • Pred. te Seharmer, 
Scriba, x. H£riii6a, Pred. it. Delfzijl. 
^eenndtts, a. p. uovw£kziijl, Pced. te Tjamsn 
weer. 

Gecommitteerden ; 
I. wARaioLTs, Pred. te fTesierewkdenn 
H. ooATwiJH , Pred. te Garsthmzen^ 
I. OPFBRHAUS ,. Pred. te £eermens, 
H. H. B. GLEvsRiifGA , Pred. te Ifüwierda^ 
Mr, j. j>« iREaLise, Notaris en Oader&ng ter 
Sckarmer. 

Secundi : 
e. H. cAHiiBGiEiE^ , Prcd. te Zeer^p» 
F. HEEf , Pred. te Holwierda. 
A» p. A. Bip cienx , rredv, te Loidorp, 
H. w. j. SABiiES, Pred. te Sckildmolde, 



,y Google 



39^ lÏERK.NIElJtVÖ. 

tt. fi. D£ haan', Lid van Gedeputeerde Sfafeii^ 
Ouderling te Helium, 

LOPPERSÜM vakant. Zié Febr. 1846. 

HEVËSKES vakant. Zie Sept. 1846. 

STEDUM. Zié Dec. 1846. 

SPIJK. Zie;I)ec. 1846. 

MIDDELStüM. 

ZüIDWOLÜE. Op den 21 Febif. 1.1. over- 
leed aüüer onze Leeraar y de Wel Eervr. «eer 
Gel. Heer JOHAiTNEs scHotsMAH, geboren te Pur-^ 
merende^ den 8 Nov. 1786. — Ruim 33 jaren 
heeft hy der Kerk zijne diensten bewezen , en 
zulks in ze? onderscheidene Gemeenten. Zijne 
eerste, standplaats was Brandlieht ^ in bet Graaf* 
schap Benthnm , alwaar hij bevestigd werd den 
3 October 1813. Eenen korten tijd slechts was hij 
in die Gemeente werkzaam, .want reeds op den 
18 December des volgenden j«ars verbond byzich 
aan de Gemeente te Jfieuwenkuis ^ in hetzelfde 
Graafschap. Bijna 5 jaren heeft hy: daar het Evan- 
gelie verkondigd en door leer en omgang zich 
vele vrienden verworven. . Toen verliet. hij voor 
eene poos het Graafschap, en werd den 5 De- 
cember 181^ in de H. Dienst bevestigd te iTcöflTe y 
Provincie Gelderland ; doch toeü ruim 4 jaren 
daarna de opzieners der Gemeente te Emmelefi'' 
^arnp ^ in. het Graafschap. Berüheim^ hem .tot 
hunnen Herder en Leeraar beriepen , verliet hij 
weder zijn Vaderland , en verbond zich aan de 
hésm roepende Gemeente, op den^l2 Jan. 1823« 
Van daar vertrok hij naar Gasselier^ Nieuwveen ^ 
in de Provincie Drenthe , den ,26 Febr. 1826 , 
en Kwam eindelijk den 7 Sept, 1828 tot deze Ge- 
meente over. Ruim 19 j^ren was hij . onder . ons 
werkzaam en werd algemeen, Vooral wegens zijne 
opregtheid en minzaamheid iu het gezellig ver- 
keer. 



,y Google 



KERK-NlÈiJWS; 303 

^eer, bemind , en gaarne hoorde rnen uit zijnen 
mond de yerkondiging des Evangelies. — Zijne 
huisTrouWy barjhaniia wolthera crauer, ontviel 
hem voor ruim 5 jaren ^ hem- uit eem gelukkig 
huwelijk nalatende 4 kinderen , van welke de oud- 
ste Zoon , nu ruim 4 jaren geleden , heiu naar 
de eeuwigheid is voorgegaan, terwijl nog I^ kin* 
der«n in hunne prille jeugd, gedurende beider 
leven, hun door den dood zijn ontrukt — Het 
veiües van z^ne £chtgenöote en de daardoor be- 
werkte huiselijke omstandigheden , schijnen ed[itc;r 
eenen trenrigen invloed op hem üitueoefeüd te' 
hebben , zoodat hij , zich niet langer in staat ge- 
voelende tot eene getrouwe vervulling van zijn 
dienstwerk y door omstandigheden gedrongen , rt'eds 
in het vorige jaar den weg had ingeslagen tut hét 
verkrijgen van zijn Emeritaat, terwijl sedert den' 
15 November 1.1. de dienst ten zijnen behoeve door 
de Ring-Predikanten werd waargenomen. »-. Ech- 
ter mogt' hij geene kennis nemen van het berigt , 
dat hem eene eervolle rust was toegeziegd , om 
in te gaan met den 1 Julij aanstaande. De Al- 
magtige riep hem , eenige uren nadat deze tijdiog 
aan zijne woning was aangebragt, tot de eemvige 
TQsU — JOe Consulent dezer Gemeente, de Wel 
£erw. Heer p. oamste , Pred. te Vnderdtndam , ' 
hield heden f den 7 Maart, eene ple^tige Lijk- 
rede , sprekende naar aanleiding van Gen, XX Vll:23. 
ea ons daarbij krachtig opwekkende , om ons de 
lessen en vermaningen van den Ontslapene regt 
ten nutte te maken, en, ook door het aanden- 
ken aan zijnen dood , te laten bewegen tot eené 
getroQwe besteding van onzen onzekeren levenstijd. 

KANTENS vakant. Zie April 1846. 

STITSWERT vakant. Zie Dec. 1846. 

BEDUM staat vakant te worden. Zie Jan. 1847.' 

BO£KZ. MAART 1847, C C HUI- 



,y Google 



394 KERK-NIEÜWS. , 

HÜIZINGE vakant, Zi« Jan. 1847, 



NO(yRD-BRABAND. 

HEÜSDEN. 

ALMKERK, 25 Febr. 1847. Ter vervulüny. 
dtr vakature , ontstaande door het vertrek van > 
onzen Leeraar, JDs. b. h. BonMEzuN, naar JFou- 
drie hem ^ vrerd op den 11 Febr. 1.1. alhier^ on- 
der voorzitting van den Oonsnlent , j. p. kerk* 
HOFF, Pred, te IVerkendam^ het volgende twaalf-, 
tal van Predikanten en Kandidaten gemaakt: 

IMi. M. j. I. T«H KATB , op hel eiland Marken, 
j. p. KERKHOFF, te ^^rhndütn. s, van dhüren , 
te Skeuwijk. pa. bogers van buuren, te Spijk.. 
G, J. van spall, te Giesendam. /. westhoff , w.z. , - 
te Dussen, a. c. montijn, te Zoutelandt. vr. 
HOFFMAN, Kandidaat tot de H. Dienst bij het 
Provinciaal Kerkbestuur van Friesland, j. f. tah 
DURA, Kandidaat tot de H. Dienst bij .ket Provin- 
ciaal Kerkbestuur van .Noord'^ Brahand, c. gil*' 
TAT, p.AZ. , Kandidaat bij het Provinciaal Kerk-, 
bestuur van Noord* Holland, m. van sta veren , . 
Th. Dr. te Kedichem, g. alting bösken , te fFad^ 
dingsveen. 

Hieruit werd geforoieerd het volgende zestal van 
Predikanten : 

BD* J« J. £. TEN KATE , J. P. KERKHOFF , M. 
VAN STAVEREN, PH. BOGERS VAN BUUREN ', G. J. TAH 
SPALI en A. C. MONTI/N. 

En op het drietal werden' geplaatst : 

^ DD. S, J. £. TEM KATE, J. F. KERKHOFF eD 

PH. bogjeIrs van buuren. 

Waaruit terstond is beroepen , j. j. i* ten kate , 
Pred. op het eiland Marken, 

Op 



,y Google 



KëRK-NIEUWS. 395 

Op heden ontving de Kerkeraad hel berigt , dat 

zijn £er^. het beroep had \ aangenomen , onder 

inwachting der vereischt wordende dispensatie en 

approbatièn. 

UITWIJK. Zie Nov. 1844. 
EINDHOVEN. 
BLADEL. Zie Dec. 1846, 

^ 



DRENTHE. 

ASSEN 
EELDE Takant. Zie Aug. 1846. 
VRIES. Zie Febr. 1847. 
RODERWOLDE Zie Febr. 1847. 

KOEVERDÜEN. 
DMMEN staat vakant te worden. Zie Jan. 
1847. 



LIMBURG, enx. 

HEERLEN vakant. Zie Jan. i847. 
BEEK EN GEUL. Zie Febr. 1847. 



WAALSCHE KERK. 

MIDDELBURG vakant. Zie Deo. 1845. 
AMSTERDAM .vakant. Zie Dec. 1846. 
L£IDEN vakant. Zie Jan. 1847. 



C c 2 RE' 

Digitizedby Google 



295 KERK-NIEÜWS. 

REMONSTRANTSCHE BROEDER-- 
SCHAP,. 

HAARLËAI , 24 Jan. 1847. Onze ho(%ge- 
schatie Leeraar « Ds. H. heemskerk, berigtie oos 
heden , dat hij zich , na ernstig beraad , TérpMgt 
had gevonden , om het beroep , door de Gemeente 
Tan Amsterdam op hem uitgebragt , aan te ne<» 
men , onder in^achting der kerkelijke en ko« 
ninklijke approbatie. Met het laatst van April zal 
onze Gemeente vakant worden. 

NIEUWKOOP Ejf ZEVENHOVEN, 21 Febr. 
1847. In deii vroegen ochtend van den 10 1.K 
ontsliep, kalm en zacht, na zeer kortstondige 
ziekte, onze Leeraar, cornclis otto gerard de 
RIDDER. Hij bereikte^ den ouderdom van ruim '39 
jaren. Men kan zich naauwelijks een denkbeeld 
vormen van de verslagenheid , door de oaver4 
wachie treurmare te weeg gebragt. Onze ganschr. 
woonplaats verliest in hem een hoog verdienstelijk 
man. De weldadige ; inrigtingen , op ons dorp 
bestaande, danken hare geboorte en haren bloei 
grootendeels aan zijne bemoeijingen. Roomseh en 
Onroomsch getuigen het uit éénen mond:- de 
plaats onzer inwoning heeft een* Vriend en Vader 
, verloren. Toegerust met een vluggen geest en 
een krachtig ligchaamsge^tel , leende hij met on* 
vermoeiden ijver zijne hand aan al wat goed is en 
van blijvende waarde. Onze Broederschap betreurt 
in hem eenen wakkeren medearbeider, onze Ge*- 
meente eenen trouwen behartiger van hare mt^ en 
inwendige belanden. Ruim 16 jaren was hij ons 
ten Herder en Leeraar , en nog lang hoopten wij 
ons in zijn licht te mogen verblijden. Dan, QoA 
heeft het audcr;> gewild en ons een* Voorganger 

ont- 



,y Google 



KEüK-NIEüWS. 397 

ontnomeii , wiens plaats vervuld , maar wieos ver** 
Iles bezwaarlijk vergoed zal worden. 

Op den eersten Zondag na zijn afsterven , be-s 
paalde de Wel Eerw. Heer Ds. j, e. jehtink, 
Pred. bij de Gereformeerde Gemeente, sprekende 
ovér 1 Thess. IV: 13, zijne Gemeente bij de 
B^edachtenis van onzen Leeraar. Beide de Ambts* 
broeders., . één in geloof, en* innig aan elkander 
verbonden , deden de scheidsmuur tusschen de 
alhier gevestigde A£deelingen der Protestantsche 
Kerk meer en meer verbrokkelen; — in naam 
gescheiden , zijn ze één in geest. De dag der 
begrafenis was een dag Tan diepen rouw. Het 
lijki door de leden des Kerkeraads gedragen « werd 
door eene ta(ryke schare naar de rustplaats bage' 
]«id^ Daar verkondigden de Hervormde Leeraar 
en de Predikant .onzer naburige Gemeente van 
Zwümmerdam , Ds. n« 6. schelten a , den lof van 
den Ontslapene I tot dat de menigte somber ei^ 
zwijgend de groeve verliet. 

Op onze dringende, uitnoodiging trad heden de 
eenig overgebleven Broeder van onzen Leeraar, 
de Wel .£erw. Heer Ji$. s. HERUAisr oe bidder, 
van fFaddingsveen , voor ons op. Zijne lijkrede 
had tot tekst , Deut. XXXI V : 5—8. Voor spre- 
ker en hoorders was het eene ^aandoenlijke ure. 
De ovêrgroote schare , van verschillende plaatsen 
zamengevloeid f toonde diep doordrongen te zijn 
van bet besef , hoeveel er verloren werd aan eenem 
man, geëerd en bemind bij zijn leven .en bij zij- 
nen dood hartelijk betreurd. 
• Eene W*eduwe , — voor welke hel annus gra" 
tiae is aangéyraagd , — tnist met t*vee jonge kin- 
deren bareir staf én steun. Zijne betrekkingen 
▼erloren ^en' trouwen Bloedverwant en Vriend. 
Yoor ons is hij ie vroeg henengegaan — voor 
C c 3 he»a 



,y Google 



398 K£RK-NI£UWS. 

hem was hei sterven gewin. Dankbaar voor ons 
genoten voorregt in het besijt ran zulk een Her- 
der , willen wij trouw de herinnering bewaren van 
eenen man, wiens nagedachtenis bij velen in ze- 
gening zal bliJTen. 

ZEVENHUIZEN M BLEISWIJK , 28 Fcbr. . 
1847. Heden werd onze beroepen Leeraar, de 
Wel Eerw. Heer u. c. stuart, Proponent hij 
onze Broederschap, in het Heilig dienstwerk on- 
der ons bevestigd , door zijnen Oom , den Wel 
Eerw. Heer Ds. a. a. stüart , van Amsterdam , 
sprekende over ,de hooge waarde der Evangelie^ 
prediking^ niet aiê eens menseken woord ^ rnaoj^^ 
gel0k het waarlijk is^ als Gods woord ^ naar de 
Apostolische "verklaring 1 Tkess. 11:13. Bij het 
bestaan van onderscheidene vakaturen in den om- 
trek, geschiedde de plegtige handoplegging, be» 
halve door den Bevestiger , alleen door den hoog- 
geschatten Predikant der Gereformeerde Gemeente 
alhier, die met opzet zijne morgendienst in eene 
avonddienst verwisseld had. — Dei namiddags 
aanvaardde onze nieawe Leeraar zijnen arbeid 
met het woord van den Apostel pavlus, 2 Coré 
IV: 5. fF^ prediken niet ons zelve ^ maar Chris-- 
tus Je%us den Heer e i en ons zelve , dat w^ uwe 
dienaren zijn om Jezus wille, 

ZEGWA4RT ejt BERKEL. Zie Dec. 1846. 

AMSTERDAM. Zie Febr. 1847. 



'ErANGELISCH^LUTHERSCHE KERK. 

PURMERENDE. Zie Dec. 1846. 
ZUTPHEN. Zie Febr, 1847. 



BlU^ 



,y Google 



KCRK-NIEUWS. 39» 

BUITENLANDSGH KERK-NIEÜIVS. , 
H£RYORMD£ KERK. 
OOST-FRIESLAND. 

. WEENERMOER takant. Zie Hei 18M. 

NEERUOER vakant. Zie Sept. 1846. 

AURICH Takant. Zie Sq>t. 1846. 

DIJKHAUSEN » NEUSTABT GODEIfS. 
.Zie Dec.. 18^6. 



GRAAFSCHAP BENTBEIM, 
BENTHEIM jongste Leeraaraplaats TakanL 

KRfilTS STNODE DÜISBORG. 

6ARTR0P. Zie Not. 1846. 
> TOERDE vakant. Zie Oct. 1845. 

XREITS STJODE WEZEL. 
ESIIIERIK. Zie Dec. 1846. 



C c 4 COR- 

Digitized by LjOOQ IC 



,10) CORRESPONDENTIE, 



CORRESPONDENTIE. 

De proeven van BijhelpoÜzy des J¥, F» komea 
ons voor piet die gehalte te hebbén, welke men 
daarin verwachten mogt. 

De amhtslroedèrlijke betrekkingen in den Leer- 
aarsstand willen wij wel plaatsen , mits wij de 
vrijheid hebben den vorm ie, veranderen, en he- 
. paaJdel\jk de. 11 ^ersta bladenden terng te houden, 
liet Avondgebed van een kind .is i naar ons ge- 
voelen , niet in den regten kindertoon ; en het : 
aan eene Moeder ^ bij het overlijden van haar 
jongste^ ktfi(j{je , fcpvfit .niets bijlanders. 

Het lljkdicht van e. f. n. zal geplaatst wordeo ^ 
inet de noodige verbeteringen. 

Het stuk : het Koningrijk der Hemelen enz. ^ 
is te per^soneel , om te worden geplaatst io ons 
mengelwerk , dat niet ingerigt is om wederspraafc 
wit tp lokken. Eyen ^500 denken wi] over dat: 
/Fat' dunkt ü van den^ Christus? Voor zulke 
opstellen staan b. ?, de (ïodgeleerde Bedragen ^ 
de Jaarboeken der IfFetenschappélijke TheolQgie 
en dergelijke open.' 

Tan de vier gezonden stukjes vinden wij alleeu 
sch0n en zijn geschikt ter plaatsing. 

God helpt dengenen j die zich zelven helpt ^ 
nullen wij gaafJie orerneraen. 

In de stukjes: op de Zenfe en den tterjst^ 
hebben wij niets bijzonders gevonden. 

Hét gedicht: Onsterfelijkheid^ is onsi beter 
bevallen , dan de toespraak bij het graf van mijr 
nen Broeder^ maar, om geplaatst te worden* 
zou het veel verbetering behoeven; vooral zoude 
de regel zij zweeft enz. met de drie volgende 

moer 



,y Google 



CORRESPONDENTIE. 401 

moeten wegvallen , ^ Is behelzende hetgeen de Pro« 
testant niet gelooft. 

~ In den godvruchtigen F'eldjfmgeltng is de maal 
%QÓ geheel verwaarloosd , en de inhoud céó pro** 
saisch, dat w^ het niet plaatsen kunnen. 

Het opstel : ia de her der opêtanding afkwn^ 
eiig tran zoROASTER» is meer geschikt voor een 
heoordeelend Godgeleerd Tijdschrift , dan voor ons 
mengelwerk. 

Een voorstander van het Orgelspel wenscht^ 
dat de be^gten van orgelinwijditigen tevens de 
opgave behelzen van de dispositie en de namen 
der registers , gelijk onlangs van Herwen en fFov^ 
neU in de Boekzaal van Febr. 1847. Hij houdt 
dit voor de kunst, de wetenschap en geschiedenis 
van Mang, 



BERIGTEN. 

De Quaestor 'Generaal der llgemt^ene Synode 
iran de Nederduitsche Hervormde Kerk , als daartoe 
meermalen aangezocht « berigt de belanghebbend 
den \ dat van de Kerkelijke Kaart vpor het Ko^ 
ningrijk der Nederlanden , in 1824 , b§ inteeke- 
niog vQor drie Cr uiden , door den Heer e. j. w. 
lEERs uitgegeven , nog eenige exemplaren voorhan'v 
den zijn , en men zich ter bekoming van de nog 
overig zijnde , kan vervoegen bij de Scriba*s der 
Klassikale Besturen, welke die opgave wei. zullen 
gelieven op te geven aan het Ministerie voor de 
zaken der Hervormde Eeredienst ie *« ffra^enüa^e* 

Amsterdam « De Quaestor^ Generaal voorn^ 

15 Maart 1847. p. /. AMisnoFf^ 



Cc 5 Dp 

* DigitizedbyCjOOQlC 



402 BERIGTEN. 



De Ondergeteekende , rustend Predikant te //f- 
é^lHein^ in Januarij ].L als Scriba en Qoaestar 
Tttn de Eiassis van , Utrecht afgetreden zijnde , 
verzoekt bij deze alle daarbij hehnghebbenden » 
zich vocrtaas te adresseren aan zijnen opvolger, 
den Wel • Ëerw. Heer x* oibbits , Predikant te 
47treckt, de Medebroeders en Gemeenten bedan- 
kende voor het vertrouwen en de welwillendheid, 
gedurende ruim 29 jareu hem in deze betrekkin- 
j^en betoond. 

Met het Quaestoraat Van de Klassikale 'Wed n- 
-wenbeurs , en de correspondenlie in dit Tijdschrift 
-zal hij zich blijyen belasten , tot dat hij zijn op- 
'Tolger daarin zal kunnen opgeyen. 

IJssehtein , f. l. abresch. 

11 Maart 18 W. 

De Quaestor van het Klassikaal Bestuur te De- 
venter verzoekt, dat hen^ de Qupta*s. derfiemeeo- 
ten , op den tijd , door het Reglement bepaald , 
'èn de Collekten voor Noodlijdende Kerken en Per- 
sonen zoo spoedig mogelijk na de inzameling, 
vrachtvrij worden toegezonden , wat de laatste be- 
treft ten mibste de opgave van iiet bedrag. 

Deventer ^ p. c, juomursEZf. 

10 Maart 1847. 



' H.fl. Kerkvoogden , , onder het Klassikaal rti' 
«ort vam Jpjpingedom , die het nog niet gedaan 
hebben , wonl<Mi verzocht , de Klassikale QuoU 
len spoedigste vraehtvrtj t« bezorgen aan den On- 
dergeteekenden. 

K. HERINGA , SeTt'h. 

/^*^ LET- 



,y Google 



LETTER-NIEÜWS. 



fiij de Boelifaandelaren Joh. yan der Hey en Zoon , io 

Amalerdam , is -van de pers gekomen en ülom 

Tersonden ; 

JT. J. VAir HEN GEI,, 

Vijf Brie ten over Daê Leb en JeêU , kriftisch bearbei- 
tet von Dr. D, F. Sraiuss t 3^ jiuflage , in ^et alge- 
meen*, en oter een gedeelte der Lijdensgeschiedenis in 
het bijzonder. Tweede » Teel vermeerderde en verbe- 
terde druk , gr. 8vo, ƒ1,30. 



Bij den -Itoekhandelaar A* L. SchoUens , te Cronin» 

gen , is uitgegeven en mede alom verkrijgbaar 

gesteld: de eersfe afletering van 

DE BIJBEL GIDS^ 

UiTLEGKUNDIG (lUlSBOËR VOOR CURiSTËnEIT; 

BOOR 

T. VAN D VI N E ISr , 

Predikant ie Surhuielerveen, 

Van dit Huisboek zullen er jatfrlijk* ses ttfleterii^ 
gen worden uitgegeven « welke elkander om de twee 
maanden zullen opvolgen , en waarvan de prijs tal 
liJQ ƒ3,00. 



Bij G. T. N. Suringar, te Lecutoarden ^ is van de 
pers gekomen en algemeen verkri|gb.'iür gesteld:^ 

DE YERPLIGTING DER DIAKENEN ' 

hij de Gemeenten der Nederkindsche Uervormde Kerk , 
uit cvn kcrkel^k oogpunt üeschoutcd t door «^ If. Rbo- 



,y Google 



%0* LETTER-NIEÜWS, 

iBuroiot, ' Theol» poot en. Predikant ie franekep ^ 
(SchrgTcr Tan^ de Leidraad wor Armhesiuren^ in^ 
%onderhe%d voor Diakenen iot aanwijsing van het §e» 
hruik der wetten en hesluiten » betrekkelijk kef Arm^ 
weien), ƒ0,40, 



$9 A. l. Scholtens , te Groningen^ en yerder bij alle 

BoekhBDdelaren in Nederland^ i» cene Inteeke. 

oiiig opengesteld op eene Nedérduitscfae Ter-- 

tal ing; van het werk getiteld : 

PE OPENBARING VAN JOHANNES , 

TUKtA.Aan DOOft 

F. ƒ, ZVLLIGy 

Th. Pr. G. Q. Kadensch Stadt-Pred* 

Uit te ^ven vi ««• afleToriogenf ▼olgena B^rij^f 
tq^ Jnteekening^ mede alom Torkr^ghaar ge»teld. 



B^ de Boekhandelaars A. Kloots en Gomp., te U Gra» 

ve$ihage^ wordt uitgegeven en ia alom yer* 

kr^gbftar^ 

ï. 
3 UB E LSCH D A GS iCH RIP T, 

OF DE IHTLOKD DES CHRlSTENDOirS OP 

EUISELUK IN lAATSCHAPPELUK GELUK „ 

19 fiODSDIEBTSTI^IE OTERDEIfKIllGEN 

OP JEDEBEff DAG DES JA ARS 1847. 

In naandel^kaobe AfieTevijagen. 

Op vtU pap. , met plaatw. , bUdw, , enz. h 40 Cti. p. afi* 
j» » » Kond. idem idem k^d » »' » 
9 ord. » 9 » # è 20 » » » 



,y Google 



LETtER-KIEÜWS. èOS 

II. 
HIT LICHT 

TA» Hit 

EVANGE, LIE, 

bOHEERB DER WEGEH VAN. GOD , IH HET TROEGTI JDI» 
AÉSTEI|V£1I OfIZER BETREKEIlltiCE. 

Bet een fiaatjb , toor»te}lende het ongeluk b^ 
G^rinehêm^ op 14 Kaart 1848. 

gr. 12^ è ƒ1.20. 

III. 

AAS ÓVEB 

CHRISTELIJKE BELIJDENIS, 

N AiR AANLEIDING TAN DEN EATECHISUUS , " 
TOT BBYORDERING VAN GELOOF EN 
GODZALIGHEID. , 

' BAOa 

T. VAN SP ALL. 

gr. 12*. ƒ1,20. 

fig de Erven ï. Bolin , te Haarlem , ziet bet libht : 
«EN GOEDKOOPE D&üK VAUT 

WAARHEID Elf DROOMEN, 

nooa 
JONATHAN, . 

Inhoiiidende: K.He MataUmwli9 Courant, 2. Ter- 
wlff pp, ^9, BaarUmechê CouranU 3. Het Album 4 
4. De kuisilok. 5. MuBtjK 6. Rmiiên troef. 7. Bet 
Schaap. 8. Sint-Mcolaoê, 9. ITef Legaat» 10. Z><^ 
Stamboom, 11. ifef Portret. 12. De BiMotheek. 
13. Sehrijfouten, Prijs f\fi&. 

IN- 



,y Google 



INHOUD. 



BOEKBESCHOUWING. 

AGÉfTOR DE GispARiN, Het huwelijk beschouwd 
in het licht des Christendoms .283. 

Troost aan treurende Ouders 211. 

u. A. JURTINK, Brieven Tan bato en gruho 
pyer Gods Heiligheid en Liefde^ 292. 

Bes Christens strijd. Zevental Leerredenen 
over i:j)k. VI : 10^17. . 293. 

j. ABBOTH , De weg der zaligheid , voor kinde- 
ren ; of: hoe komen de kinderen tot jeztts. 295. 

Geertrüida of de strijd tnsschen geloof en liefde'. 30O. 

Twee brieven over de Weldadigheid in ver- 
band mei het Armwezen. . 3b2. 

c. 'j. F. spiTTA , Bijbelsche Overdenkingen. .303. 

j. j. pENNiNK , Natuur* en Zedekundige Ge- 
zondheidsleer voor den beschaafden stand, 
vooral voor zwakken en ziekelijken. . . • .36|3. 

Hoe lang hinkt gij op twee gedachten P . . . 305. 

MARIA en AiARTHA, leetuur voor Christen- 
vrouwen en moeders. . 305. 

Taderlandsche uitboezemingen van eenige ge- 
ze l&n e burgers , leden vati den deftigen mid- 
delstanij .'....,.. .307. 

Vrijmoedige gedachten over het Afmwezen in 
het Koningrijk der Ifederlanden. Beden- 
kingen tegen de bestaande wetgeving en 
wenkea ter verbetering dier hoogst gewig- 
tlge aangelegenheid. 308. 

EDWARD BULWER , SCHILLERS leVCH. . . .^ . . . 309. 

De beginselen der Wetgeving volgens n. tul- 
LI VS CICERO , of vrije vertaling van het 
eerste boek: de legibus. . . , »^313. 

D. 



,y Google 



INHOUD. 

Blais. 

0. BCJRUEK, Phaedo , of de onsterfelijkheid der 
liel 313. 

c. A. wiLDEHH'AHiff SPEHER te Drcsden, £en 
Terhaal uit het laatst der X VIP eeuif. IIDl.315. 

Evangelisch Onderwijs, . 327. 

c SNGELBERTs GERRiTS , Vragen getrokken en 
te . beantwoorden uit den Bijbel voor de 
JeUgd y door j. h. Tiir der palii. ..... 328. 

EDUARD RiÈsE , Handleiding tot het teekenen 
Tan Landkaarten 329. 

Goedkoope School- Atlas van het Koningrijk 
der Jlfederlanderi. 2 Aflev 330. 

MENGELWERK. 

j. H. soNSTRAL , God , ouze Vader. — Jezits , 
Koning in het Taderlijk huis 332. 

Gesprek tusschen een Rooraschen bedevaart- 
ganger naar Trter , en een Heidenschen 
bedevaartganger naar fïome 349. 

Verdraagzaamheid van ibrahiu pacha. . . «351. 

De rozen der aarde 352. 

Waar antwoord 354. 

Goede Vrijdag. [Dichtsiukje] 355. 

De Zondags klok. (Bkhtstukje) 358. 



School-Nieuws 360. 

Synodaal berigt. . . .* - 362. 

«erk-Nieuws. 364. 

Correspondentie 370. 

Berigten 37J. 

Letter-Nieuws 373. 



,y Google 



,y Google 



BOEKZAAL 

DBB 

GELEERIfE WERELD, 
rriJDfSCHBlFT 

tOOB os 

PROTEST ATTTSCHE KERKEIC^ 

IV HBT ' 

KONINGRIJK DER NÈDBRLJNDEN. 

Voor APRIL 1847. 



TE AMSTERDAM, bij 
i>B EKVEN B. ÓNDER DE LINDEN Eir ZOON, 

op «len Singel, tusschen den Blftaiiwbur^wal 
, en de Bergstraat, Hf». 321. 

XOCCCXLTII. 



De prp is 30 Cents. 



Digitized by LjOOQ IC 



Be Uitgevers van de Boekïaal , nit openbare aan- 
koiidtg^ingen vernenaende , dat een derde gedeelte 
der luiTere opbrengst van het ^maandblad f de Het' 
vwJf^ing * iloof do Uiigevera beatemd is voor de Al- 
gemeene Synodale Wedowenbeurs , hebben gemeend. 
ook Tan hunne xijde. een bewijs te moeten geven 
▼an hanne suoht tot ondersteuning van Synodale 
fondsen ad pios usaa. — Zi| hebben dus besloten, 
om vaii na aan jaarlijks zoodanig gedeelte van de 
xuiTere opbrengst d|sr reeds meer dan een en éene 
hfalve eeuw bestaande Boekzaal tot hetzelfde einde 
af te I onderen I ^Is hst debiet van faun maatfdsebrid 
hun lal toelaten , terwijl zij het aan de beschik- 
king der Synodale Commiaaie overlaten voor welk 
fonds t dat der Noodlifdendo Kerken , of dat der 
Synodale Weduwenbeurs , de te storten gelden lul- 
len worden g'ebruikt. — Z^ twijfelen niet of banna 
gift aal die van de Uitgevers der Hertorming te 
boven gaan , altbana indien men de Boéksaal in 
haar, door alle tijden bevestigd, karakter vah 
maandschrift VbOr de Protestantsohe Kerk zal wil- 
len handhaven en tegenover nieuwere ondernCHiiD- 
gen , die haar trachten te verdringen , ondersteu- 
nen l«nbfr ij ven begwnétigen. 

De (Jitgefoers rpomoemd^ * 
Dl EtVEK.tt. OvM>a Dl Lli^DEN er Z005. 



,y Google 



BQERBESCHOU WING . 



'Dt Gvvoelshér vün • Dr. j. i, va» öosterzeè her^ 
öorieeid dóór Mi*, c. w; öpiooteER. 'Te Am- 

. st«rdam,' hij P. N. van Kampen^' 1846.^ XIX 
en 466 hladz, In gr. Sux), De prijs is fiftÓ. 

iJé strijd tusschén opzoomer en vin oosiisRzef 
'gevqtrd , is bekend genoeg, zoodat' wij geene his^ 
torisehe inleiding behoeven , indien wij een Verslag 
bilden geven van dit boek, welks voorrede eienfe 
kor Ie polemiek beVat tegen de kleiüere tegénsclirif- 
Ich. (Walarbij die tegen Dr. kemikic * heftig tik 
scherp). Vervolgens vinden wij vanbladz. 1 tot' 121 
een afdrdk van de door ofzoomer id dén Gid^ 
gegevené recensie van van oosterzee's Froe\>t over 
den sthnd^der Apologetiek in de Theologische 
JaArhoeken : daarop 56 compt^èssier gedrukte blad* 
zijden mei aanteekeningen op deze recensie , en ein* 
delijk 283 bladzijden , als* dupliek ter wederlegging 
der antikritiek van Dr. j. ƒ. van oosterzee , op 
opzoöHER*s kriliek , (in de Jaarboeken , Dl. III , 
Wadz. 53-132 en 211-292). Wij hebbéri het 
Toornemen gehad om éen gedeelte van onzen tijd 
af te zenderen voor eene opletteö de lezing vaii 
dit werk, niet zoo zeer om er in dit Tijdschrift 
een breedvoerig verslag of beoordeeling van te 
geVe&, als wel omdat wij datgene, wat'deh naam 
Dd2^ heeft 



,y Google 



412 ' e. w. opxooacK, ' 

heeft TM : 3»sirijd luMehen geloof (GadiiieBsC , 
selfs Godgeleerdheid zeggen sommigeK reeds) e» • 
wetenschap/* met ^langstelling hebben gadege- 
slagen ; omdat wij opzoohxe hebben leeren ken- 
nen als een talentvol en scherpzinnig , ook in zgar 
vormen bebagelj^k schr^ver en geleerde ; — om-* 
dat, eindelijk, de misslagen Tan zgnetegenpartg 
ons niet zjjn ontsnapt» 

Wij hebben , gelijk men wel meer doet, het slot 
het eerst opgeslagen. Wel mogten wij niet ver* 
wachten, zoomin als ebchen, dat ineendoorlocv- 
pend wederlegschrift het slot het eindresaltaat zoa 
bcTaiten , maar toch wachtte» wi} daar den gronde- 
toon, waarin de Schrijver gestemd is, den sIot*~ 
indruk , dien hj) wenscht bij zijne lezers achter te 
hten. 

Met de diepste droefheid hebben. wij die laatste 
bladzijden gelezen. Hij moge die woorden aan 
het ongeloof in den mond leggen , de vorm is 
toch van hem zelven en ze zijn kennelijk met 
w^elgevallen , met zekere welsprekendheid' zelfs ge- 
schreven. — Wij hebben gèene moeite te doen om 
hem te bewijzen , dat het resultaat , liat hij het 
ongeloof laat trekken uit de beide voorbeelden 
van* ESAV en iikob , en van' davii> , op eene ver- 
warring van begrippen berust ,* en dat een onge- 
loof, dat aan zulke tegenwerpingen hecht» in onze 
•ogen onder de wetenschappelijke no^bodies be- 
koort ^ — dat opzooHER zelf zijne zaak, doorzulko 
fetuigen voor haar te laten optreden , in een al- 
ler- 



,y Google 



DS «ITdIUUlft f AM J. J. TiB OOmRUt. 413 

ieroagniwiigsl daglicht plaatst. Hetgeen hy op 
kladi. 364 ea 365 nopens cimisTvs en het £Tan- 
gelie door het ongeloof Iaat idggen , hopen wg 
<!lat h§ telf nu retdt bélrearen lal ooit te hebben 
geschreTen. Die wond was te diep dan dat het 
slok , met de aanhalingen der woorden Tan Bonoui 
en ?an ootju, beide seer waarachtig, ipaar aan 
dal loflUt aangevoerde geheel ten onregte aange* 
past , ze zon hebben kunnen Terzachten. 

Het boezemde ons afkeer tegen het boek , weer- 
zin zel£i eenigermate tegen den persoon des Schrg- 
Ten in. W$ hebben het toen slechts doorgeUa- 
derd. Wel troffen wy niet meer dien fergifligen , 
maar op menige plaats , vooral in de aanteekenin- 
gen (bladz. 121-^181) eenen hoogen, aanmati* 
genden , snijdenden toon. Waar opzoonzR die 
tegenpersonen gebruikt , moeten wy het met goede 
oogen aanzien. Hij is daartoe geprovoceerd, zoo 
niet door vah oosTZEzez , althans door scBOLTEir , die 
de onvoorzigtigheid heeft gehad om , even als te- 
gen Ds. oozHKH*, zoo ook tegen opzookkr, het in 
de schaal te leggen , dat hy een biaauwen maandag 
langer de* toga gedragen heeft, niet bedenkende» 
dat , wie liet vergeet , om , vóór h$ in het worstel- 
perk treedt, dat gewaad uit te trekken, zich 
blootstelt om bij deszelfs slippen gegrepen te wor- 
den, wat voor den toeschoawer zeer belagehelijk 
is om aan te zien ! Maar wanneer opzoonZR dien 
loon aanneemt tegen het heiligste en eerwaardig-, 
sle , iegen het Christendom en deszelfs oorkon- 
• Dd 3 den, 



Digitized'by LjOOQIC 



kH c, W..OPZqOJI£R, 

dep , dajtr wei|deii wij pns met weerzin saA ikw. 
af. JEn dal doen wij ook nu van zij ^ werk. Wij 
willen voortaan voor ons zelven nadenken over 
4a^ verband van geloof tn welen, dat ook ons 
nog verre van helder is, en„ zoo wij meenen, 
zelft aan de overzijde de3 grafs , nimmer volko- 
men helder zal worden. Dien leid^mat^ i^topteA 
w(j af. 

Het doet ons inpig leed , ydai de ^aak zóó ver 
gekomen is , en de strijd , aa^ de z^de van opzoo- 
MER , die kleur gekregen heeft , ofschoon, het mis- 
schien van, den hi^ginne af, er wel in ie voor- 
zien was. — Niet. dat wij strijd ,düchlen voor het 
Christendom, niet dat wij de ontwikkeliag der 
wijsbegeerte op onzep ho^eni betreuren, maar die 
kleur, , j^ , die. smart ons., -r JEn bleve hèt bij 
schrijven 1 Ware . o^jeoomer regtsgel^erde gebleven l 
]tf aar hjj ondervvijsi aan de Hoögèschool een vak » 
waarin 4e Studenten in de Godgeleerdheid ver- 
j)ligt zijn ^yne lassen bij te wcmeni. Wi^ billyken 
het bezwaar van .ouders , oifa hunne s^onen aan 
zijne; vojcten te zenden. Het gddt hier :geene or- 
thodoxie, maar het ChristandQm. ^^ejf-. — . Zou 
onzQ Kerk die zaak stilzwijgend mQgep aanzien P 
Wij herinneren apn den tegen^tan^, djen de Gro- 
ninger hoekverkooper bolt voor, eenige jaren on- 
dervond, toen hij eene vertaling v^n stravs»^ 
Zeben Jem aankondigde ; wij herinneren ,. dat de 
bezadigdste ^ Godgeleerden in Duitschland zelre 
oordeelden , dat jtraVss zich door d^ uitgare wa 



Digitizedby Google x 



OJt «XrOELSLE» f^B J, 1« VAH OOSTIftZBE. M^ 

dat werk dm katheder ?oor altijd affestotaa bad« 
Laat onl liberaal zün jegens de wijsbegeerte » naar 
oak ?oor ome Godadienst, ?oor oose Kerk frg* 
heid- Tragen. Zoa oose Synode 'verkeerd bande^ 
I«n, vanneer 'zij zocht te verkrygen de vrijheid 
Toor Stadenten in de Godgeieardheid , om da 
irjjsgeerige lesben tan Prof. orzooitca naar Ter^ 
kie^iag ai dan nitt bij te wonen P — * Wij beve* 
leo Mt bg. deze, eerbiedig , 'aan de aandacbtder 
hooge kerkrergadering , die over weinige maaa^ 
den fèr«[ad^ren zal. 

Een daarmede issteniHiende maatregel . soa als^ 
dan te wenschen , wij hopen ook te verwachten 
siJD van de Curatoren der Hoogeschoól, waar^ 
ia onzen tyd, de onvergetelijke scHKÖoea leer* 
uarde. De vrijheid naroeUjk, aan eenen der an* 
dere Hoogleeraren , om ten behoeve der Theolo* 
ganten , Logica , Antbropologie en Metaphjsica te 
doceeren. Zon- Prof. bouham ze nog nevens zgna 
The^hgia MaiuralU knonen plaatsen? 

Eindelijk Prc^. opzooher zelve. Ook om %ij-f 
nen wil doet ons de klear, die zijne polemiek 
heeft aangenomen /diep leed. -~ £n die polemiek 
zelve ... bg heeft' nog bijna niets anders gege- 
ven , dan tegen da costa , dan tegen scbolteh , dan 
tegen tah oosterzeb ; ongelukkig wie van pole* 
luiek loYen moet, ongelukkig ook voor zijn ge* 
moed , zoowel als voor zijne studie. Er is mis« 
jschien i*eeds veel te veel tegen hem geschreven » 
ook d€»or onbevoegden , wier zwakheid hem. heeft 
Dd 4 doen 



,y Google 



'416 ' C. W, OPZOOKBB, £M2^ 

ddea goioóTen dat hij sterk ws^ ; • . . eene historiscif- 
kritische verhandeling over het miracalisme in 
z$Aen wijdsten omvang, lou die ook de Jujnttr 
fulaiinary tegen de Titanen onzer tijden moe- 
ten zijn ? 

Tan wien, in DuiUchhnd of Ifederlandy zoa 
die weldaad te wachten zjjn ? Want dat is het punt ^ 
waar het toeh maar altijd op nederkomt: de mi- 
rakelen en de mysteriën, paralellen', de eene his- 
torisch, de ander moreel; altijd nog: ote%*moi 
les miracles de votre. Évtmgih, — De Toortee» 
kenen Tan opzookcr*s katheder zijn niet gelukkig. 
IV'at w0 YSLü hém verwachten P Dat hij voortaan, 
eenen zeer gemimen tijd lang, allen twist ter z^de 
stelde , — dat hij thans zich toeieide om zich meer 
zelfstandig te ontwikkelen , iets degèlijks te geven , 
dat die twisten kiinne overleven , en, ééns vooral, 
het Christendom voortaan ongemoeid liete.. Daar- 
voor is hij \ hij houde het ons ten goede , oog te 
jong , en heeft hij nog te weinig üjds kannen be*- 
i^ieden aan (wij gebruiken hief de door hem zel- 
ven geprezene woorden van borger) een moeijehjk 
en 'diep onderzoek, zonder hetwelk ongeloof de 
natuurlijke keus is van het onbevooroordeelde ge-^ 
moed. 

Mens ingenua Deo grala. 



naar- 



Digitized by CjOOQ IC 



jr. /. swiEAs, i|ix,. 417 



Waarom is de gekruisigde Christus %w> belang* 
r^i voor %^ne Gemeente? Zevental lydens* 
preeken door j. j. swiSAS , Predikant te Ha- 
Telte. TV Groningen , hij M. Smit, 1840» 
88 hhds. In gr. 8w. Be prgs isflfiO. 

Inhoud: 1.) Inkiding ; rede yan da l>elang^ 
stelling der Christelijke Kerk in het kroisUjden 
▼au CHRISTUS. 2.) Jszüs' gekruisigd tot Tergevinfl 
dtT zonden. 3;) Hei kruis Tan christos bet midf 
dd tot ?erzoening der wereld met God. 4.) De 
gekruiste christvs ons ten voorheelde. 5.) Jezus 
kruis beschouwd om de liefde tot Hem te wekken. 
6.) CuRisTus kruis de betooning van Gods regt* 
▼aardigheid. 7.) Christus door kruis en lijden 
tot onzen Zaligmaker gerormd. De teksten zyu 
alkn, meer of min, (behalve de eerste) nM)tto. 
Uitlegkunde is er over het geheel weinig of niet 
in. Het is alles dog^ati^ch, met daaraan ferbon- 
'^ dene praktijk. De orde duidelijk , helder , gielei^ 
delijk ; even zoo de ontwikkeling, populair tcTens* 
St§{ eenvoudig, ons wel eens wat al te eenvou^ 
dig en ' nuehter. Maar toch over het geheel uiti- 
muntend geschikt voor eene eenvoudige , belang- 
stellende Gemeente, gesehikt om haar een alge- 
meen begrip en helder inzien te geven in den om^ 
▼ang der hoofd waarheid van het Christendom. 
Wij kondigen dezen kanselarbeid van den nuili* 
D d 5 ffcn 



,y Google 



gen en werkzamen sw^sRsmetaanprgzinij^aan. Htj 
is bestemd geweest roor de morgen^-godsdiensl* 
oefeningen gedurende dü . lydeinsweken , terwijl 
*s middags én *s avonds de lijdensgeschiedenis bij 
wijze, van bijbeloefeaing werd, oyerwogen. -^ Een 
uitstekend gojed denkbeeld en yoorbeeld voor ieder , 
die werken wü» ^n wel, eens verlegen zit, als de 
stapel lijdeuspreeken reeds zoo groot is, om die 
zeven , foof dea eerst beginn enden, ^oo begeerlijke 
weken,' zóó door te komen, dat hij ook vóór zich 
ielve met '. belangstelling en genoegen hebbe kan-* 
nen werken. £n bet is.regt goed voor de afwis-» 
seling, van welke veel van de belangstelling af- 
hangt, zoo 's middags (en wie er avondbeurten 
heefl) ook 's avonds geschied^is , *$ morgens de 
dogmatiek, de algemeene jcamenhang en overzigt 
wordt voorgfldragen. Wien hei denkbeeld nieuw is, 
die make het zich. ten nutte, 

In het algemeen ii het,. roor een plattelands- 
prediker, een aanbevelingswaardig denkbeeld, om 
een uitgestrekt dogmatisch of moreel onderwerp 
als vervolgstof te behandelen ; nuttige voor de Ge- 
meente, iiuttig voor hein zelven. Yervolgstoffen 
zijn anders moeijelijk. Geschiedenis , dan .gaat het 
nog ' al , ofschoon zelfs onze van oek pilv bij het 
zoo meesterlijk^ door hem behandelde leven van 
pADLüé, verflaauwiog ondervond. Het wordt ook 
zoo Hgt taai. SEft&VfiiER over ruth , bohnét oveè 
DAviD \ Met zedeknndtge boeken is het nog rce\ 
moeijei)ker. Homileliseert men ze praktisch, ach! 

dan 



,y Google 



ZE?£J!ITJIL L|J0E«fSP&ËQK£5. 419 

dan wordi b^t aoo opperTUkkig , z<^ , plan- en 
dodloos .tQveqs ; of wel langdradig aU SAfiOi« 
over de Phiii{)pen$en , eA ^la^isss OTer de Colosn 
$eo$en^ Het best is dan pbg, dat m^n minsten^ 
tvee derde ?an deu tijd ^mi graipmatjkale en za*- 
kelijke eiegesje ivij4t9 «h zich ie^ luM>fddQel sl^Ue., 
de Cremeenie te doen indriogaa, met iedere preek 
verder, in den geest des Schrijvers, hen te lee- 
ren hijhelüerklar^nr Ak . -ze ^één boek op- dre wgze 
heeft leeren verstaan, dan heeft zij den slea- 
tel tot de^ ineéste andere, Toor de private bij- 
bellezing. .^ Maar 'znlk eene vervólgstof als die 
ran swiERs is nog beter; ze behoudt tevens het 
verrassende der nieuwheid* *Zoo hebben wij voor 
een paar jaren eens , van . tijd tot tijd , de gescliie- 
denis der Messiaansche verwaohling opder het O. T* 
in een achttal verFolgprekrn behandeld ^ met he4 
uiterste genoegen en. veel nut voor ons zalven. 
Het is ongelooflijk., hoe men de hoorders daar-v 
door opschroeft , als ge maar oplettend en belang* 
)ilellend luis^teren , en gejond rerstand hebl^en. Het 
is zoo , er blijven er. wel eens achter bij zulke 
onderwerpen , maar ach ! gebeuri dat niet altijd ? 
£a , ze vangen toch ook wel een stichtelijk woordje 
ui( de toepa^ising op ; minstens hehbon ze mede 
Ijebeden en gezongen , en dat 'u immers het hoofd- 
doel van onze. bijeenkomsten. Wat. hebben ze, 
<i«arin alleen , boven de Boomschen vooruit ! £n 
brengen ze van de eenvoudigste preek dikwijls 
wel, meer Ic huis dan de gezougene verzon? Jèin 

och , 



,y Google 



420 J. J« SWIEKS, tttu 

och , of ze oaze eeuToudtgste woorden maar ah(|d 
r^ te hols bragten. Zoo verhaalt claus harhs « 
dat een Predikant in eéne leerrede meermalen de 
voorden: »lronwen4 toch*' gebruikt bad. Een 
der hoorders had daar: »/rMiHff/o^*' van gemaakt , 
en rond dat een regt dierbaar woord. 

Jfens ingenma Dep grata, ^ 



J^erfedenen door w. laatskav, Predikant H 
Maastricht* Te l^aastricht , hij W. J. ▼an'B9-<' 
ren Nonran, 1846." 309 hladz^ In gr. ^jfd 
De prijs is /ly^b. 

Twaalf Leerredenen. Onderwerpen : De gtt^ 
wigtige en heeriijke inbond van Gods getnigenis 
aangaande zijnen Zoon (1 Joh^ Y:!! , 12). De 
kennb fan jbzus chri^us en haar Goddelijke 
oorsprong (Joh. VI {41— 48). De taderlijke en 
kinderlijke betrekking tnsschen God e»den menseh 
{Joh. VIII: 38-47). H^t be?el van jcaus aan 
zyne Apostelen , ^om de Evtmgelieprediktng te be- 
ginnen van Jeruzalem (Luc, XXIV :4>). Het 
bezit van christus geest, het noodzakelijk ver- 
eischte om Hem toe te behooren {Rom, VIII: 9^). 
De ontmoeting Tan juds met ZACcmvs {£ue 
XIX: 1-10). Het toekomend oordeel (Maith. 
V:31~46). De zonsverduistering en jczüs nii- 
roep: »lll<jn God, mgn God ! waarom hebt Gj 
ïfxi) verlaten*' (Maith. XXVII ;.45- 47). Gil*- 



,y Google 



W. lAATSHiir, UlAltDimif^ 421 

tio*t onfttTsdulIigheid {BmÊtLXYIIIillh). Hel 
geloof de wQg ter aaaachoowiiig Tan Gods heer- 
lijkheid (Tei. XI: 40)* Zscht naar eer en aan** 
zien bjj de mensehen , een onoTericomelijke hinder-' 
paal Toor de geloofsgemeenschap net jxzifa cnais- 
Tvs (Jok. V:41— 44). Het leien den Koning 
toe te wenschen, ter Tiering yan 's£onings50* 
geboortefeest {Ps. LXI : 7—9). 

Hen ziet dat het meerderdeel der oirderwerpen 

behoort tot de bg uitstek zeiogenaamde gtmgtigt 

ploffen. Stijl : geiroon , doidel^k. Orde : eenvou-' 

dig, helder, ^handeling: eenfoodig, dnidelijk^ 

genaoedelgk, prakiikaal. Voorgedragen met het 

uitstekende talent tan iiiffSMAir , dien wij , jarev 

geleden , eenmaal te Uireeki gehoord hebben ^ 

kitnaen ae der IfaastrichCer Gemeente goed be** 

Tallea en veel nnt doen. «— Wij willen ze du» 

eok wel , als stichtelijke lectuur , aan die men-* 

aefaen aanprezen , - die bijzonder graag preeken 

Inen, Haar .«.. voor den maik van de weten^ 

aefaap ujn te sdé allèdaagseh, zöó opper?!akkig^ 

aóó flaauwt dat diegeen, die zeÜ preeken maakt ^ 

eé die het ongeluk heeft van zjne oplettendheid 

niet te kunnen bewaren bij hei hooren of iezea 

▼an eene preek » waai^an de derde w Tan claus 

HARBS {würzig , kruidig)% ontbreekt , bei zeer 

zeker niet verder dan de eerste brengen zal. •— 

Hier zouden wy onze aankondiging bij laten be-^ 

jrasteu', indien er niet eene by was, al te wan^ 

staltig om ongestraft te mogen Toorbijgaan. Het 



,y Google 



422 "fr. tJlATSMiS,' LEEIlRÊÖÉKEtf. 

16 de Q**"*: »Gitin:o* trok zich géén van dJze dih- 
{jcn adn ,** waardchüv^ead voorbeeld t'egért onver- 
schilligheid omtreht dè Godsdienst. — Dat de 
smalle Geineentè , de blaau^boékjes schrijvers ^ znlk 
een gebruik maken van dit gedeelte dér Apostel- 
geschiedenis , moge er dodr ; zij vreten niet beter ; 
zij kannen grotïus , 'Van der pUtv en dérgelijken 
er niet op nalezen: mdar dat 6en Predikant, in 
bnzè tijden nöof ,' den broeder van seucca tot eenen 
kanselmodél maakt ^ dat isonverschöOnlijk. <irAtLlo 
handelde waardig , als Rodiein , afs regter , als 
fatsoenlijk man, dat hij de Joden ' wegjoeg .ed 
PAüLUü , ongehoord , Van de aanklagt 'onthief. Dat 
de Joden «ene dragt slagen opliepen -, dat hadden 
te dubber verdiend , daaraan , dat zijden regter 
zijnen kostbaren tijd waren komen t)ntrbovèn, en 
mét de cureele waardigheid van het 'Rormeinsche 
regt waren komen spotten ; _ een regter vah dat 
aanzien, een Proconsul, had met hnnne wet nog 
veel minder te maken , dan met 'de twistenr tus*» 
lachen Stoïcijnen en £picQristen, en die. zou eii- 
£io zeer zeker ook weggejaagd liebben , als -ze 
hem daarmede aan de oorón hadden' gereld. De 
Joden hadden eigenlijk nog eenë geldboete toe 
moeten hebben ; gallio was wel zeer zachtzinnig , 
dat hij hen- daarvan genadig Verschoonde; andefe 
Proconsuls zouden wel 'van 'de gelegenheid ge- 
bruik gemaakt hebben. 

Indien onze denkbeelden en regelen over homi- 
letiek öns niet huiverig maakten voor znlksoortig 

V ' Bij- 



Digitizedby Google 



W. L.4AT8MAN, LEZRRF0fM:V. 423 

^ijbelgcbruik , zouden wij trcl lust hebbpft om . 
eeir^ eene preek over den . e^on £oo^ waardigen en 
verstandigen , als zachtmoedigeti RomeinsGhen. reg* 
ter te maken , en h«in ten vóorbeel je te stellen , 
koe de manrtén 'van de ^ei handelen moeten met 
de Godgeleerde gdschilf oêrders , als zij zich ver- 
stottten de overheid • lastig te railea met hunne 
9chooltwisten. ^m Wij zonden verder gaan , en hen 
aairraden vait, lich niet te verdiepen' in die. twist* 
£ak«n van de dogmatici (wel te onderscheidea 
tan Godsdienst | wij wenschten dat er een middef 
bestond om te kannen voorkomen dat mensdien 
zonder Godsdienst wetgevers , regters of pleitbe- 
zorgers wdreB)y het is buiten hanvak, en hun 
meer niuleelig dan voordeelig. — Slechis in één 
geval zich met de twisten moeijen, natad^k ak 
de rook de denr uitslaétl ; dan , zoo als onze Sta- 
ten deden , tijdens de Coecejaansehe en Yoetiaan- 
sche twisten 9 en zoo als ze iü 1619 ook liever 
hadden moeten doen : »de Predikanten gelasten , 
iïch o^ den predilititöel te onthouden van subtile 
en sediticuse qucsrtiênen propoosten.^ — Wij zon- 
den nog eenen 'slap verder gaan.' GAriio*s waar- 
dige houding tegenover de Godgeleerde geschillen 
moge voortgekomen zijn uit zijnen hoogen Romein- 
:^cben zin , zijh hoog besef van de -regterlijke 
traardi^heid ; maaf zou er oérk de letterkunde, 
aan wier beoefening h§ niet vreemd was, niet iets 
aan toegebragt hebben P Wij zouden dns daar ai t 
den raad afleiden aan de^ mannen van de wet, om, 



,y Google 



4i2M W« LAAT&VAK, LEfiftüEDIirfilf* 

^ iadien zij ook de dogmatiek wilden b«oefenen « er 
de letterkande mede te ▼erbinden. £q nu, van 
daar, dog ë^en stap, tot de Godgeleerden zel- 
ven, om toch Tooral de ktterkunde te btifvea* 
beoefenen, ook met «ftV oogmerk; de letterkunde, 
de ingenuae artes ^ tqn zoo #Bldadig; zïj wegeii 
op tegen den voor het hart verderfeJ^ken iB?bed 
yad de dogmatiek , als <ij blo0t en alleen beoefend 
wordt ; lij neatraliseert dien , en TÓórkomt der 
Godgeleerden haat; ig maakt dat bien mannen 
Tan alle klenr en alle geloofsbelijdenis, als ze 
slechts fatseenl^ke en beschaafde me&schen sijn, 
broederlijk de hand toesteekt , zonder voor smet 
te Vreeien ; »j verheft den geest boven Theologi- 
sdhe^vediltes en gu^rilles. £n dan, zouden wij tol 
den tekst terngkeeren , en de Godgeleerden bid^ 
den het schoone voorbeetd van den edelen , zacht* 
fncoedigen broeder des grooten sxirEtA's te volgen „ 
en i»iich geen dezer dingen aan te trekken ^^ even 
Eoomii^ als de beoefenaars der andere wetenschap- 
pen 'hunne 'verschillen buiten huttne scholen' en in 
de camenleviiïg overbrengen ; aldus der wereld te 
toonen dat oek de Godgeleerdheid onder de inge» 

*nuae artts behoort, welke » getrouwelijk te beoefe- 
nen de zeden verzacht en geene ruwheid toelaat.*' 
O ! had Ds. xaatsman in dien geest over dezen 
tekst gepredikt, Wat zouden wij de andere pree- 
ken , niettegenstaande al ha^e oppervlakkigheid, 
met graagte gelezeA hebben. 

Mem ingnnm D^o grata^ 

Ar- 



Digitized by LjOOQ IC 



K. C. JEIST RV Bi J. ^,C1T4ARPS « ^Z« 425^- 



Archief voor Kerkelijke pesukiedenia , mcoii-; 
derheid van Nederland., Verzameld door. H» c.^ 
KIST tf« H. J. ROY^ARDs, Hoogieerarett, te Lei-^ 
den en Utrecht. f^ijfUende^ De^. Of Neipr^-^ 
landsch j^re bief voor Kerkelijke Geschiedenis^^ 

. Vierde Deel. Te Leiden , bij $•• en J« Lucl^t* 
mans| 1844. 480 ^W^. In gr. Bvo., De 
prijs is f 7,00. . . : 

Volgens onze belofte . kondigen nij spoedig dit^ 
vierde Deel aan. Hetzelve wordt geopend xoet eene. 
sjiu>j)sis dér handelingen van de Klassis van .i^£^'«/ 
tftegen van, het jaar 1590 tot 166p ,. te zfmen, 
gebragt door DiVio hetster, Predikant te Ressen, 
in Overbetuwe , . en lut een oorspronkelijk hand», 
schrift medegedeeld door Professor .kist. Wij ijeg- 
geo/gemelden Hoogléeraar hiervoor onzen dank,, 
waot wij ontvangen door deze medpd^eling eenei 
belangrijke bgdr^ge tot de kenoLs der Ned^rland* 
iche kerkgeschiedenis in de zeventiende ^eeuw. £r 
wordt hier voor^er^/ gehandeld over de Kerkten ^ 
Predikanten en Schoolmeesters van de.bovet^ge- 
melde Klassis van JVpmegen; vervolgens, o Ver 
verschillende andere gewigtige zaken: als over het 
beroepen van Predikanten , de Nederlandsche Con-r 
iessie, de Sacramenten , de Kerkorde, de zamen* 
stelling der Klassis enz. ; terwijl eitidehjk een 

BOKKZ. APRIL 1 847. £ e naauw- 



,y Google 



4S5 V. C. Kist tM H. J. ftOtilESr», 

Baaawkecirige index van deze synopsis niet weinig 
het gebruik van dezcWe gemakkelijk maakt. 

De tweede verhandeling, die in dit Deel hij- 
xonder onze aandacht 'tot zich getrokken heeft, i» 
Ynn den Wel £erw. Heer s, bohsius , Th. Dr« en 
Piredikant Ie Middelburg y oTer BEjavAttsvs fa^- 
KEUVs , een' man , votgens het gezegde van den 
Schrijver, wiens verdiensten in de Nederlandscfae 
J^ervormde Kerk nog niet opzettelfjk 2ijn in hel 
licht gestdd. De £erw. Schrijver nn onderneemt 
zulks door de resultaten van zijn onderzoek mede 
te deelen y waartoe hem het gebrjuk van de pn" 
uitgegevéne handschriften van favkelivs en de 
raadplegmg van oni^rscheidene kerkelijke Archie- 
ven hebben in staslt gesteld, JSerst vinden wij 
dan hiei" een overzigt der Toornaam^ste levensbij-^ 
zonderheden van faükeuus, in zijne betrekking 
a1s^ Kerkleeraar ; hij was geboren te Brugge ^ in 
. Flaanderen^ vervolgens Predikant te Keulen ^ 
daarna te Middelburg , alwaar hij in 16^5 in 
65 jarigen ouderdom overleed; vervolgens wordt 
Vmans karakter ab mensch in eenige trekken 
geteekend ; eindel^k zijne verdiensten als ge- 
leerde voorgesteld. Alles wordt hier met naauw- 
keurigheid behandeld: het eenige dat w^ zouden 
hebben aan te merken, i», dat d6 verhandeling 
Wel wat beknopter had kunnen zijn. De Schrij- 
ver schijnt dit zelf op sommige plaatsen gevoeld te 
hébben; overigens prijzen wij deze keurige Ie vèiis- 
beschrijving , die nóg door het portret van fau- 



,y Google 



ARCHlir TOOll KCAKIXI/KE GÉSahlÓZMlS. 42t 

Kxkiffi Vrordl versierd ^ zéér ter lezitig aan , vooral 
ook omdat dezelve eené belangrijke bijdrage bevat 
tot de kennis van de grondvesting der Hervormde 
Kerk in onsiand ,' én tot die der kerkelijke twisten 
in het begin der zeventiende eeuw. 

In d« derde en' voorname plaats moeten w^ 
gewag makeó van de sohoohe verhandeling van 
den Hoogléeraai* Kist, over hét hamorislische ka- 
l*akter derChristel^ke kanst m de Middeleeuwen , 
waÊaiïn wordt ilaügetoond dat bet humoristische 
een eigen»' en zelfs höofdkaraktertrek i^ , zoo 'der 
kunst als def letterkunde van het tijdperk , het- 
welk de Kerkhervorming der zestiende eeuw heeft 
voorbereid. £ene eigenlijke korte schets' van' deze 
belangrgke verhandeling laat zich moeijelijk geven ; 
men moei haar zelf lézen, om de gewigtige 
bijzonderheden, daarin vervat, op te merken; b^- 
mmder:' betiel on» hetgeen hier zoo uitvoerig over 
de zoogenaamde doodendansen gezegd wordt; ach- 
teraan vinden ^ nog bedragen tot opheldering 
en uitbreiding van hel verhandelde , benevens 'eenige 
lithogfaphischè platen , welke bijzonder 'opmeil^ing 
verdienen. . • • . 

Wg prijzen deze schoone verhandeling zeef -ter 
lezing aan , vooral aan hen , die de beoefening 
der kerkelijke oudheidkunde op prijs stellen; zij 
zullen hier véél vinden , Öat niet zoo algemeen 
bekend is , ' en ïindere duistere zakea , die hier 
inei weinig opgehelderd worden. 

E e 2 De 



,y Google 



428 ». €. Kist tP *. J» ROTlARÖf ; 

De tftVre^tf^ voorname verbandeüng in dit Deel n 
van den WeiËerw. HtetionfiLtz jacobi i toenPre^^ 
dikant bij de Evang.-Lutli. Gemeente te Zutphen ^ 
thans te Rotterdam , OYtr den toestand van Antwer-^ 
pen na de invoering der Hervorming , welke moei 
strekken als eene toelichting tot eene mededeeting 
in de Arehives de Ia maisoo> d*Qran|e Nassau vas 
d,en Heer groeh vav piiiiisTEiiEa, Ook bierin vin* 
den wij belangrij k;e bijzonderh^en , vooral mei 
betrekking tot de Lntherscfa«n ; in de noten n\n^ 
de^ w^ eenige teregtwijzingen va» de Redactie 
zeivè. Onder de kleioer^ stokjes,, die wij. nog hier 
aantreffen , behoort eei/é bijdrage tot de opsporing 
van overblijfselen der Dnit&che Mvtht>}ogiè in ff e- 
derland^ door den Hoogleeraar Kisr\ verder een« 
proeve van tpezigt op d«ii wandel der Predikanten 
in den aanvang der zeventiende eeuw, med^e- 
deeld door Br.>. Boasrüs en , allerlei , «it het l^er- 
kelijke leven in Nederland ^ door den Eerw^ Heer 
RÖUER^ Ih. Dr» en Predikaat to 1>«?»7, en». 

Zoo vinden wij dan wederom in dit Dé^ belang* 
rijke bij,dragen tol do kennis der kerkelijke geschie^ 
(lenis in het algemeen , en die* van Nederland in 
Jiet bijzonder. Moge eene goede aflrek den ari^eid 
der Uitgevers vergoeden en hen aansporen om op 
bet eenmaal ingeslagen pad met ijver voort te ^aan!, 
zoo zal zonder 'twijfel hun werk' niet weinig 'tol 
aanmoediging verstrekken om. de algemeénè kér* 
kdijke geschiedenis en de' yadeflandsche ■ in Itêl 

bij- 



,y Google 



AKCUUr VOOR KEIl&BLIIKB «SACfilSOZlflS. 420 

Mjsao<fer al meer en meer te beodfenea , ten einde 
dezelve nuttig op geletterden en ongeletterden te 
4ioen werken» 

. H. M. 



Voorlezingen over de Geschiedenis der opvoeding 
des menschdoms door God^ tot op de komst van 

JEiZUS CHRISTUS , door P. HOFSTEDE DE GROOT , 

Boogleerüar te Groningen, Eerste Stuk. Te 
' Groningen, hij K. L. Scholtens, '1846: 212 
hladz. In Svo. De prijs is / 2^50. 

. : lle Hoogleeraar hoisxeos ob «root ; die onze 
klterknnde reeda Boo menigmaftl'met een nittti^ 
Godsdienstig werk heeft verrifkt, geeft ons iuer 
eene nieuwe ^vrucbt van Bijnen arbeid, door hel 
uitgeven van eenige voorlezingen over. de gesdiie* 
denis der opvoeding des mensehdoms door God, 
tot op de komst van jüzvs OHRisTUis; een be» 
langr^k onderwerp voorwaar ! In de eerste voor- 
lezing geieft ons de Hoogleeraar de aanleiding op 
tot het honden dezer voorlezingen , namelijk om 
besehaving en Godsdienstk^nnis te bevópderen b$ 
de inwoners zijner Academiestad , welke door hunne 
bezigheden en opleiding .geene gelegenheid hebben , 
om de Godgeleerde coUegies ie bezoeken of uii« 
gebreide theologische werken te be:»tuderên,- e^ 
welke toch gaarne dieper kennis en helderder in* 
zigl wenschen te erlangen in eenc zaak y die on- 
E e 3 * zen 



,y Google 



960 g^est pB OQS hajri^h^i mee^si ver<l.iQ«t i>€ix% te 

Om deze voorlezingen ook elders iM^ilig iedoeo 
xijn, .bedoot de geachte Schrijver tot de uitgave 
derzelve. Tegen zulk een schoon doel zal waar- 
schijnlijk wel niemand iets in het midden hebben 
te brengen. • Wij zullen om de belangrijkheid vaa 
dit werk te doen uitkomen , een kort overzigt van 
iietzelve geven ; vooraf merken wij nog aan , dat 
achter elke voorlezing.de moegeijjkste punten na- 
der zijn toegelicht» 'ïp dezelfde eerste voorlezing 
vinden wij eehe zeer korte o|)gave ,van des Sehry- 
vers plan; eerst verklaart hij wat opvoeding door 
Oodizy jen .waxnom de «tens«h een.Toorwet^ zij dier 
a|)vaiwUilg ; Jirisrv^eiis spreekt, hy o^er het begia 
der . «i'|p9ro0dixig ,T9Ui God bij. d^, e^ste menscfien : 
plaatsing jll m% Ji^^thpf ; aan,wijziiig ^vaa arbeid 9 
slichÜBg van het huiselijk leuren ; 9«agaiig l^an God 
po^ heji« T^ Deze vier opv,06dingsmi<Ue{eii bezigt 
God n^^ M} dlle mens<sh^n«. Jn 4^ im^^ uotn--^ 
l0ii$^g wor4t eerst he^ b^h^njelde h^iriap^rd^ ver* 
vjejgeng wordt eene . tegenwerping ten opzigte der 
0Azekerhei4 van de bro^me^beantpvQprdfjendaara^ 
geb^odeld over hetgeen.,. Gq4 MO, dg >eersie nai^iir 
ffijnm 4eerde dpor Zijoea omgang; hoie de e^nt^s 
^ensch^n mi dien omga^ leerden, wie. God, wie 
de ^m^nseh «n. welke 's meoschen. verbindtenis met 
God, kt en dus .den güondsjag aller ware Gods* 
dienst. leerden kennen ; . dndelijk, spreekt de Schr|ir 
ver ov^r-de geloofwaardigheid vün Genesis ea waario 

wij 



,y Google 



. VOOftL££IlfG£II £!IZ* 431^ 

wij €od[ hebben na te ^ ▼olgen b^ de opvoediag 
onser kiaderen. In Ae derde voorlezing «proékt 
d« Hoogleeraar over den val der eerst(i menscben , 
de mogelijkheid van den zelden en de aanleidinf 
daartoe ; over de gev^en der zoi^de y de straf der 
skfig en der eerste menschen ; bver die straf, voor 
zoo verrie ^liq bun eene weldaad was , en eindel^k 
pver dé bdofte van verlossing van zonde. In de 
tiétde vo,orU%ing stelt de Schrijver de vraagvoor, 
of è» sonde der eerste menschen een val of een 
yoeniiigang te noomen «j P I9^a den val begint de 
taak der opvoeding van kinderen voor aoih en 
z^né huisvrouw; *verdt;r wordt nagegaan in hoe 
verre de« opvoeding der eerste kinderen gelukte^ 
én iu hoe verre zij mislukte ; vervolgens wordt er 
gesproken lov^i* ^^ hërdersleven , den landbouw 
ea de offers , terwijl deze afdeeling besloten wordt 
met de «beschouwing der misdaad van KiïNènhare 
stta^. In de viffde voorleiding wordt oas de op 
voeding van kïüs*.s nakomelingen door God g»» 
schetst, en gesprqkén ov^r het ontstaan en belai^ 
van stedeti , de uitvinding van kunsten , van m^*^ 
taalbereiding , van toonkunst, benevens van het 
misbruik des gezeiiigen levens en der kunst; ver» 
volgens iiehandeU de Hoogleeraar de opvoeding van 
stiH's nakomelingen door God , het onfótaan ea 
}XBkMig Tan Godsdienstoefeningen, den zevenden 
dag, het lang leven éer eerste messehen., de 
wegheming van hjehocu , terw^l dit hoofstuk' be^ 
sbtea wordt met het verbaal van den aosdvloed 
E e 4 en 



,y Google 



431 p* HorsiciiE oe aeooi, 

en de noodwendigheid ^en uitwerking vab AemA 
9Mi« . Ia de 2ff«</« voorlezing wordt de geloof-^ 
waardigheid der negen eerste hooldütnkkeD van 
HOZES eer$1e boek aangetoond en gestaafd door 
geschiedkandige , natuurkundige en wijsgeerige 
'gronden. In de daarop volgende voorlezing keert 
de; Sehr^rer tot de geschiedenis terng en spreekt 
over «de. scheiding van het raenschdom in dria 
lakken, die van SEir, cham en JAPH£T,.dft drie 
Eonen van voach , en handelt over de woon-^ 
plaats t spijze, bedrijf en samenleving van hen ^ 
vooral van sbh's afstamiueUngen , oyer den ze^ 
delijken en Godsdienstigea toestand, het bijge- 
Joof -èq de afgoden|, in haren aard, oorsprong 
'0n gevoig^n ; eindelijk over de middelendoor God 
luingewend, om ize eemnaal te vernietigen* Daar* 
toe wfird , volgens de- achtête voorlezing , übra» 
SAK geroepen als staoivader van één Gode gew§d, 
.Teik ; want deze groote man moest de gedachten 
er ia één (vod , door hem begrepen , aan zgii 
hnisgczin en hierdoor aan het geheelQ.vdk^ dat er 
uit . zottde, voortkomen , overleveren en .alzóo in be* 
stendige overtuiging doen. voortduren* Wij vinden 
verder in deze afdeeling de opvoeding van abra'^» 
HXM.door God, de ondergang van SoJom\ de 
uitkomst van ^bsahak's opvoeding duor God , de 
opvoeding van abiiara»*s, nakomelingen door God, 
'UAs^k's leven f jakob's karakter , vorming ealou* 
iecing, J0Z£f*s jeugd ca vorming , eindelij.k de 
overeenkomst van deze vier stamvaders van Israël. 

Zoo 



,y Google 



vooKLLZiiraES £iiz. 43^ 

2oo hebben 'wij daii kdrtefijk den Vooroatnèüf 
inbond van dit werk opffegeven , en elk isai hierott 
de belsfngrrjkheid van hetzeWe hebben kunnen op- 
maken. Wat nu de aanmerkingen aangaat , die 
ifrij zonden knnnen niaken , dezelve zijn ze«r wet-^ 
Dige ; eehter hebben wij eenige nieuwe gev6e)«nè 
aangelroffen , welke w§ niet alle kunnen goie^« 
keuren ; , wq 'zullen dezelve' kortelijk mededeèleni. 
i}p b!adz. 4% en 45 tracht de Schrijver aan Ul 
ibonién , dat de mènsch , wanneer hif niét h;id gt^ 
sondigd, loch ook zoude gestorven zijn; maar 
tonder dien pijnlijken overgang , die nvt het stek*** 
Ven Toor ons is ; ' hij meent dit' door eenige bê« 
^zen te kunneii stavei^ ; iftaar wordt tlil gevoed 
len* niet ten roUe wederspróken door hetgeen w§ 
^eti. 11:16, 17 lezen. »Eh de H^eré Goid 'ge^* 
1)Ood den menseh , zegg^de: Van allen bo6m de- 
'^és hols SinH gij vr§elijk eten : 'maar van ^eiibóom 
tfes kenaisse dei géeds én des kwaads, daarvan 
-i^ii 'gg niet eten , want ten dage ^Is gij diaarvan 
eeï zu/t gij -den dv^d sterven,** - * 

' De zesde voorlezing handelt over de'geloofivaar* 
éfgheid dér negen eerste bcfofdstnkken Tan' hozÊs 
'éérste boek.* 'De Schrijver behandelt dit ^eheele 
lioofd^nk met gi^oote naauwkedrri^eid en brengt 
gewigtige gronden bg , om ' die geloofwaardigheid 
'te betoogen ; mifar Vreemd kwam het ons vodr , 
'dat hij de ThiopneUÉtie ai é^ Goddelijke ingeving 
e% hulp bij de schrijvers eh verzomchdrs gelieé! 
£ e 5 en 



,y Google 



%34i' F. BomroE oe groot , 

^a al a^terw^gjs laat ,. hetwelk toch niet is g^ed 

f/t keuren. 

Op blads. 206 8preekt.de Hoogleeraar over de 
benaauwdhei^ van jakob bij x|jne aanstaande onW 
inoetiog met. zijnen broeder zsav ; hij laat zich 
4as uit : . x>Hij (jikob) bad en ha4 weder , en 
hoe, nader het ^e^raar kwaï^, des te.i^iger, des. 
|e aanlioudender. In den laatste^ nacht, toen 
ISAU . met zijne vierhonderd gewapende mannen 
nabij was, zonderde bij. zich wederom, af in het 
gebefl en smeekipg. Hij kofnt'ia geestverrnUung 
«n hei as. alsof .een Ei^el^ met faiem fror^^lt, «en 
plaatsvervanger vtan God» Zoo worstelt hij in. den 
g«bede ^ dat hg door angstvollé kramptcekkingen 
«elfe eipeQ kreupelen gang ontvangt-' Sus. Yer«- 
Uaart de Heer jiofsteoe be Gsopt d^ gebenrte» 
nis, voorkomende. 1 JTo»» XXJEII: 24^^28;' de, 
bewijzen voor deae: yerkl|iring aai^evoerd, S09 
^Is uit il 09, Xn:5., kniMien w^Jang niet goed« 
lieur^fi , en deze opvatting ho^oden wij voor l^n* 
regt> strijdig met het bijbebch verhaaL 
. Hiermede eindigen ir$ ; g«lijk wy reeds ge£egd 
hebben i bescbonwen wijj 4it werk als eene mtmnn** 
tende bedrage tot de kennis van de opvoeding des 
menschdoms door God. Op 'de taal en den stijl 
valt niets. aan te merken», de voorstelling' is dnide* 
l^k en levendig, zoodut wjy deze voorlezingen jseor 
aan oordeelkundige lezers kunnen aanbevelen, en 
de hoop koesteren dat dezelve eenen goeden aflrnk 

zuU 



,y Google 



,V00&UaiJI6Bff KHZ . 435 

£iilidn vindeii , fooral ook uithoofde van het wei- 
ifadige doel , dat aan de uHgave verbonden is. Met 
▼erlangen uen wij het vervolg te gemoet. 



De Proponent , of het lev^ 9ün êen jeugdigen 
Godgeleerde. Te Groningen , b0 IS. Smilr, 
1846. 230 iiddz. In 8vo. De pryè is ƒ2,40. 

.Ee»t ,bat is rat dit werk in hndflo gtffan. 
«ob; intaMohen i»' hetzelve teèds in veinsehil*- 
knde tijdschriften ongun^ beoordéeid. B^ éene 
nadere loting 2§n -4rij > in dit ottganstig gevoelen 
bev^txgd geworden. Op taal én stijl toch v«ilt 
^inry wat aan te merken i de zaken» die behan- 
deld . worden , zijb somtigds niet van overdrg» 
'ving Triy te pleiten , gel^k' onder anderen bl^kt 
'alt de kennismaking van den hoofdpersoon met 
zgn meisje ; de a£k)op is ttonrig , zoodat de léziaj^ 
op ons {g[eenen aangenamen indruk gemaakt 'heeft « 
en hét werk, dat waarsehijnl^k eene navolging 
tnoet heten van de schoon geschrevene Pastor^ 
imn Muêihndy km hienbede in geenen deele 
worden 'tergeieken. Dit eeii èn ander in aanmer* 
king nemende , doet het óns leéd , dat- ook wij de 
lezing van dit boek niet bijzonder kunnen aan* 
lievelea. * 

Fer^ 



,y Google 



436 . ». A. ^fcüSHOFF, 



Ver slag van de oprtgting , den toestand en de 
vruchten der Xederlandscke f^êreeniging tot 
afschaffing van sterben drank. Te Amsterdam, 
hij S. J. Prios, 1845. 80 hladz. In gr. 8oo. 
Oe prijs iê/OfM, 

Moed en volharding. £ene toe^raak gehouden 

in de derde algemeene vergadering van het 

GrmdngÊr (kmksMdmgsgenootMektf ^ 9pdenl9 

. Ocioker 1845 ,* dfior v. k^.kmmoww^ TeMff^ 

' Hingen,^ k§ C,Jf*^mBoibiii9tHoits0iiia» 18tö. 

16 blad*. In gr. Stvp. De prffê u ƒ0,45, ; 

lEr. v^ofe^ er opfler de kdeaYJ^i ons . 9edi«rr 
Jandsch. AfschaffiQg8g^iM^t8<:bap YeleQ eqii;, din» 
,€▼60 ak Raferent,. met een weemoed^ gffoal^^ 
den 4<g "van- hunne toetreding tot het geno<49ch9yp 
terugzien.. Z(j (ladden ei: yopr zich ^«^fgeene ,b6«- 
hoefle aan ; aij «loten zicii aan den kleinen <kcing , 
in de hi>op fan mede aantrejkkingspiiii^ten ie worr 
den/ en 4p^ weldadige cirke) an^ roqdoapkaidi.te 
.|(uU9n,aien aangroeyen. — IJdel w«i die hoop j.<i«^ 
Jfog staai^ zij alleen ; .of met. de ireinigen ,. die el«- 
Jkfindf r , tnet het oog op God , ép hand toesloegen. 
JHet ijs bleef rondom iien gs. 
. Zóó gaat het den prediker, die jarjBn lang dl 
de warmU van zijn hart meent uit te gieten op 
«one granielreU. Dan staart hij treurig terng op 

hut 



,y Google 



APscuAmyas-«iFro»TteHAPPur« 437 

Hei^oojenbHk» waarop h(j het besluit nam, aan 
die roeping^ zijn leven en zijne krachten ie wijden* 

Zóó zijn wij me^sehen. Altijd den zaadwagen 
aehter den ploeg mede | alsof het graan daaronr 
niet wassen en ▼rnchtd ragen, zon, ai maaide het 
een ander geslacht én eene andere hand dan de onzo;^ 

£n toeh — als wij maar rondom ons zien , ea 
scherp zien y dan i^ er, om ons te doen Tolhou-* 
den en: den ; moed te bewaren.,> mew dan w$ 4)p 
onzen eersten dag- zonden yerwacht 'keM>en ^ rn* 
dien ; toen reeds het bedaarde Terstand aan het 
warme hart de waarheid had mogen zeggen. Moet 
het dan ook idtijd Toor <mwTo>eten liggen? Jlfoe<' 
ten w§ dan j-nisl oog of bmd wezenF < ' < 

De beide stukken, die Toot on^ %gen, zijn er 
de getuigen Tan# ]De warmte, de iJ!Vfr,i fael^yer" 
tronwett dateer in. spreekt, zijn de getuigen dat 
onie broeder» neg niet zoo moedeleo» sijn^ala' w9$ 
en die. moed had AéAt .niet konaes büjTeie be^ 
staan i indien dair geen xegen en vrucht op. bet 
werk 'geweest watf. t^ hït U er geweési, tij^\ 
meéf dan degenen, die overoB9»ifaier«E9r^^4tfft'^^ 
des aebooder ophalen-, zien en waarderen- wièUo^ 
Zesli^tt: torrespondèAlen en 160 leden telden -wg 
i* 1843 (v«rskig , blad2. 33) en in 1844 ^ $3 en 
800, en in 1845" itareiv de eelrsteii'd? , ^0^ Ie*' 
den waren meer dan: vertii»towligd (1800^ Is^ 
het Hiet dobbel 'wel in twêe jaren tgdsf Wat wij 
te min meenen t0; hebbed, dat hebben se daüp 
gmds ' dubbel. - Ea ' zijn wi^ oiel aüen 'led«& ran 



,y Google 



438 M. A. üvsHArr, • 

het ligcliaam ? Waii< M '<>« ^"^ .zelréii ; of ^^om'ch 
saak , dat wQ de liMd hNlea P 

Ea dan ^ is er Éieer nog daa dtf egfers. Dd 
weldadige geTO%eii f die paae arbeid das toch hief 
en daar reeds heeft ffA^i^ en waaraan mj allen ^ 
als leden van* hiet gekeele Ugehaam , deel hebbem 
Eene enkele slaat is in. het ferslag opgegeven* Tot 
ens geaoegeh niet Telé , geene, pronkergen. met da 
goede werken, die mtf doen; niet xdó, ab som* 
tgds ds Yoor 'het volk Joestemde Maadjés der bui-* 
ienlandsche Zendclinggenooti^chappen wel eeis ge-« 
weest cijn, bekeeringsgeschiedmissen , waar de 
f erstandige den schonder over ophaalde , met af- 
beeUiogen der «fgr^saelykste Indische 'a%eden f 
om den. eenrolidigen leier te bewegen tot het of^ 
ferea van een ptoningsfce nit meewarigheid ▼oo^'^ 
i^die armot Üinde- Heidenen.*' -^ ,2ó6 betaamt 
het ons, manneiiy niet, en zóó doet, iotons in-» 
nig genoegen , ode ' óns hoofdbestuur niet; £eit 
^r Toorbeeldtn s§n ons genoeg; wij wéten dan 
reeds wat er» ook eldéi^ dan fe Zakd^oinrt ^ oti^ 
der Gods zegen kan plaats hébben» -^«Het is: ons 
geimeg ie #eteni dat idaér het' terbraik ra» ster^ 
ken' drank i 'in dieh korten t^d, reeds ter Üêiftt 
TerAiinderd is ; dat tè Ztitt de BroHntweingènié 
geheel opgefaondéa héefl' te bestaan.' ' 

Dit is er dam' toch, Cod lofl geschied. Dat 
tott, zonder de oprigting Tan hèt Aisehaffings- 
genootschap, «ie/ geschied zijni 

HoijieB w^ ToK Wij hebben nog geene rede 

om 



gil^dbyGoOgk 



081 den idoed te laten Terflai^wen. — Zifm tv^' 
in iindere landen , overal gasrt hei goed en gece<- 
gend , Amerika^ leriand y Mmaver — de harige 
ten liggen TÓór de band. Holland xal toch geener 
uitzondering op de beschaafde wereld maken, •— > 
iodi ook de algemeene beweging wel Tcrfgeh f Wij! 
xgn toeh ook menschen P Gaat het wal langtaner 
Ing ons , daar zijn w^ bedaarde Hollanders voor ,' 
' die £&S %t niet laten varen , mü vaider en groot*' 
Tsder gedaan hebben. 

Daarom althans*, om den wm^igen opgang , dienr 
«MIS genootschap tot nog toe madkkt , Mij?e nie*' 
mand aehter , die hei met on^ meent. — £n w§ 
kebben nog iets hooger», dat ons staande hondt; 
4an de goed- of afkeaHng Tan mensthen. Er 
noge dut ijs, hier en daar ^ on» oMrrti^en , -* 
axedemdende spot , ginds en elders ^ ons ten deele^ 
mallen , dit weten w^, het i»-eene goede en bet* 
lige zaa^k , hei is het belang der mensehheid , der 
aedel^kheid en der Godsdienst, dat wij bedoeleur 
Hij , die in den. temei h* spol niét met ons. , s 

Op Ikniy metr 4ftn op b^ of affal der men« 
aehen^viaonM lidop.;geTestigd* Wil H(j heilang^ 
nannt, fieluk^ ank hei Godsryk .(^ aat^e gpal 
siiidsL a6»tee»w«a. eejM» gftng, vattwe^ traag^ 
keid onze .wisheid geene red^ vi^aei ln:Tinden* . — 
Moet het, gelijk daarmede in h^i groot,) zoo ook 
Biet onze zaak in het klein, langzaam en yoei 
▼oor voet gaan ! — Zoo als Hij het doel is hei 
wel. In zulke soort vmi ondernemin^n geve 



,y Google 



Qiiii . het nfeh^i aan Hem pYtr. Wij ▼eriroaweiK, 
imaiêrs , meest Tan allen , niet op ons zelren of 
op menselien , maar op Zijn welge? allen ? — Hy 
is wijser dan wg* 

Ééne Traag sleckts. De ▼ooruitzigien zijn don*-, 
kerder missckien nog dan voorleden jaar. De be- 
delarij is, althans ten platten lande; gedurende. 
de^n. 9omer , op eene schrikbarende wijs toegeno* 
toen. B^elar^ ^n flnbbraik tan sterken drank, 
sijn gelijkluidend. Hoe moet dat dan na ? Moetei^ 
4e offers der Christelijke liefde in tlam ep yenijn 
Ttrkearen eQ op der duivelen altaar worden ver-, 
braii4P Moet kei) ook pn, gewetenszaak bliJTen ^ 
of bejt xedel^k geoorlpofd zy» den penning. der 
Iktfde .te werpen in dan schoot van diê armbcstu* 
reni dU bet gebruik van sterken di;ank dooc 
hiuiDe bedeelden niet metierdaad hehiien? 

Jlfens ingemia Deo gf^fliQ. 



IFat moei het %wuar$i€ m^^#«» o/* wat is (U 
JfedeHandieke Imrger verplijgt Q*n %^n ttuUr^ 
iand , %tjn kuUgttin tn %kk ^ehen anUrent dm 
iandpêrkuiHng ^ miigtgevfn tot nui en voor^ 
Uêhling 9an het aigemeen^ Te Deventer , hif: 
A. ter Gunne. IS biad$» lu gr. Bvoi IPm 
prijs u/0,20. 

Vóór wy ons volkomen r^p gevoelen » vóór 
wy n^et vaste hand ons gevoelen durven neder* 

scbrij- 



,y Google 



WIT MOfiT HET ZWAARSTI WEfrSlf. 441' 

sehrgren over de zedelijke zijde taa de landver- 
hoizingf (de stoffelijke gelooyen wij% yoör den on- 
be?ooroordedd^a , wel be$&t te zijn) , zpn wi)k 
hniTerig om oaisi uit te kien over dit alle^fgewig- 
tigst onderwerp, in een i(|dsebrilt ais dit, dat 
juist in de handen komt dergenen , die aan Tér-* 
haizing het liieest denken. Het is bij zulk een 
onderwerp, d^t wij de zwaarte geroele» der ver- 
antwoordelijkheid , die wij Qp oms laaddien ^ toen 
w^ oos bereid verklaarden om mede onze pen 
aan dé Boekzaal te leenen. — In elk geval zou* 
den wi} er eister geese aanleiding toe wi&en ilé^ 
m(ni uit dit winderige en oppervlakkige prullel^e.i 
W§ aarzd^en bijna om te zeggen dat ons nadenken ,' 
t&i nog totf, ons tot dezelfde resultaten gebragtr 
h«e& **^ Dringend , dringend Teraoeken wij , 'dat> 
toeh in die zaak. geene oo,bevoegdeQ j foo min 'dk' 
btvooroordeeldeii, aan het beste deel van owm^ 
natie v^cgiM^^^^^^® ^°^^^^^ medicijnen ai^h-: 
ten wij veiigif , als ze genezen is l}et toeval) in de 
banden geven* Zcl£s d^n boekhandel vi>ag^'w1|^ 
ernstig, daarvan toch geeU' voorwierp vjmspü^eu-' 
latie \» maken* -^ £r kaq., wij hebl^n hetondef'^ 
vonden, er kan van^ één blaadje. »>o veel, afhan- 
gen. Wijsheid, ffederlandsehe wisheid moet hier 
vódr zitten. Ons oog is op het voorstel van het" 
departeoeiil '^Mfi , vaii de Maatschapp^ tot If||# 
van *iAlgemtts. Moge het oordeel der béoor^ 
deelaren onbevooroorde^ zijn. 

i . Ji€fis,i9^^nué. D&o graittii^ ^ 

:boekz. april 1847. F f A^flar- 



,y Google 



4^2 JOAIS BROHltlKCK', 



Jl^aaraehtige Pkysiologie wn den Student^ of 
- het kieken in den dop, Eene oorepronkelyke 
' schets door joris brokhiiicb:, schrijver van Yiel 
• Academisch Legaat , Zaebarias en*. Met plak- 
ten [houtsnee vignetten). Te Deventer, htf 
A. ter Ganne, 1846. 71 bladz, In kL %vo. 
Depris is fOfiO. 

Het kan zijn dat de aateur (of de auteurs) 
nan deze studententypen eenigen aanleg voor het 
genre heeft ; hij voert nog al ligte veder. Wij 
willen hem daarom niet geheel ontmoedigen ; maar 
wij souden toch aan den eei^bied jegens het pa- 
bliek te kort doen , indien w^ het boekske hoo* 
gare aanbevelinjif mede gaven , dan om een veer* 
tieft dagen tot nat en vermaak van de sinderende 
jeugd op hunne tafel tusschen pijpea en glazen te 
liggiia. W^ hopen dat de Medicus , ab hij ouder 
ea wgzer zjil geworden zijn » niet alleen voor de 
Godgeleerde studiën meerder respect. zal iiebben , 
maar ook voor zijn eigen vak » en. dan niet laja- 
ger , op het voorbereidend Ëiamea, de JQudisehe 
Studenten de eer van het onderzoek; in de k)i^- 
ajeke. talen, willen ontnemen. Daar z(jn de medi- 
cyaen een veel te fatsoenlijk en te deftig vak toor , 
om hanae linguïstische propaedeutiek. tot het. la^er 
onderwijs te declineren. Zkn zouden zij* niet iSbos 
fentaiui wat ik daar. seknjf» jlloderae talen (Fr. 
. D. 



,y Google 



WAARACHTIGE FatSlOlOGIE ïkS DB» StUD£lllT. 443 

l>. Kngl) in Ae plaaitsi' Wet foei, die Terstaat 
immers een jongeling ^ die voor wetenschappen 
^geleid wordt, op zijn Veertiende jaar reeds. ge- 
noeg, om yerder zonder meester voort te komen P 
^^ zouden er , voor - alle faenlteiten , behalve 
Theologie en Regien , vóór het IS*^* ja^ r li«* 
Italiaa&sch bij eischen.* ' 

Mens ingtnua Deo graia. 



FJBTER GOTTHOLDT , of aïs de HOod kct koogsfé iV , 

is Gods hulp hel meeste nabij. Èen op waar'^ 
h'eid gegrond verhaal uit het teven van een* 
zwaar beproefde. Naar het Hoogduitsch van 
FR. BERM. LANGGUTH. Te Amslerdam ^ bij G. 
Portielje, 1845. De prijs is f Ö,H. 

£eii allemnttigst 'boelj&, waarvan wij de Ie* 

zing of hel ter lazing geven , vooral in dezen tijd , 

waarin z^o vele nitzigten donker en benaanwd 

' x^n , gaarne willen helpen-aanbevelen. Het is de 

geschiedenis van eenen armen daglooner in bet 

£rz-gebergte , in de rampvoUe jaren van 1815 

tot 1817 , die regt gelukkig en tevreden in zijn 

huis en huisgezin was, in zware verzoekingen 

"viél, in tegenspoed echter zijn ' gediïld en zijn 

irertronwen óp Ckrd bewaarde, en eindelijk . de 

niimsle stoffe had om te zeggen: als ^ nood het 

llbogite is , is Gods hulp het meest nabij. ' 

Yan de roman (ik bedoel 4iteaifdeeliAg der römaii- 

F f 2 tiek , 



,y Google 



lMk« ik zich Ie» doel Mallh^i 
Godsdiewlig felo(Alev«|ia«niohoaweIijk voor U &\fi-f 
ka,, TaAdf Chctttemke roipfiD , hebl^ep^ wij « ij|<m# 
YaderUond » meen ik> «r pog gcepo^ «b ^.^ adaXii- 
BEBxs l>ek«iit«iUMi|| vjiii Tifsftiiixir , (qrigipeler Vtu 
ik er gMn) d#ch die is «le^r raar heitwschaalM^i^ 
deel TAB het lezend pnUiek; deZfileiner^Tormt?^ 
populair Terha)d of .Boyelle voor de grootere « weini^ 
ger lezende menigte. De Godsdienstige roman is de 
eenige soort Tan dit gesbeht Tan Ktteratnnr , dat 
op die wgz^ den rniinen , nederigen kring kan 
bereiken; en het wil toch ook /eren zoo gaarne 
als wij , door middel ^van ?erbeelding , gevoel en 
smaak geleerd worden ; ze hebben dezelfde orga* 
nen als wij , alleen wat minder aangesefaerpt. — - 
Maar -^ de^e geschiedenis is nog daarenboven, zoo 
als de Sehrijver rerzekert, op waarheid gegrond ; 
en er ^ niets^in, /dat di0.TBrzd[frin9 inrefdenking 
brengt . Dabbete «anprijzing d^fh^lYe^ . 

. . ' Mem ingemia. Deo. greti». : . 

.il I iM < <n i i II k j il ' U • 

Horatii t^heei' Efietóïa ttd' Fiionès, Pis^nit 
j. d. oTTEttA. LeoTardtee, apud G. T. II. Sn- 
'rinjjir, 1846. In gr. Sro. Be prpt'iê/OyW, 

. BUjk^M^ de .inleiding , beeft de 2^ Refer^ 
geheel unbekonde . Op$jb9l)(|r ee» toevoeg^^ ,wpll4sn 
Itveren. acn het: omtrent ditz^Uie onderweip 4^ar 
den Hoog Gel. hoi fvah jpfieuxAnr geleerde, ^t- 
lo hoe f 9jrre h^. nn. dmuntoe tie?<Kgd, ftfjiem 

de- 



,y Google 



ééïé pbgmj ïij ^^èluh ; inoge ée gfölellërde wè- 
i^d bejiaiéii i 'Hêfbrtht >fcf raag ifit niét , wfjl» hg , 
h^ èntsleiitèni^ van '^^hct- Weifk des Höei*en Èott* 
Étiijs PKERtKAMP, niet kaA vergelijkeii. Be Heer 
óv»:'tf A schijnt echtei* een sedert lang bestaanden • 
twijfel, door 'cede veHeeling éti schiTkking der 
^éi-ken , eh daartoe geroégdé ophéHèring , te heb- = 
lren*i«^illen opheffen. Het zij hem wél gelukt, én 
daardoor aan de wctwisèhkp ' eén hiéUi^e steon, 
sM Howirnra lof een nieU#ié lauWfcf toegebrat^tJ 



De'Jjittgénce, of de reis naar ie stad der èrf^^ 
nis\ dóór j. D% WEFPE., Te ArJihea)., ffif\ 
jr. Az» Öóijer, 1845, ïn gv, Svo.^ Deprij^, 
is nfib. 

' Oiide^ deXfeii öréritfvéfft öns de vtwrittalige Ziii- 
plièïisdie, Eerkieeraar dèr Boopsgeitnde èemeenttf 
(^ens iifiian k éen ündfek- opzigt nog af gerucht 
heeft gemaakt) , éene later door hem uitgebreide 
Voorlezing op een der Vergaderingen van de 
Maatschappij tot Nut van 't Algemeen. Dat nu 
deze Voorlezing aldaar met een zeer verschillend 
oor zal zijn gehoord , kunnen wij ons allerduide- 
lijkst voorstellen. Het was iets nieuws , iets vreemds , 
leis zeldzaanas ; iets , waarbij , zou men er iets 
aan hebben , meer of anders moest worden ge- 
daan , dan gewoonlijk (met enkele gunstige uitzon- 
deringen) , door de Tóehoorders op de Nuts-Ver- 
F f 3 ga- 



,y Google 



44& J' ]« uxFOt» UZ. 

gaderiogen gesehiedt. Pe Heer dx xieedk tdiyatt 
oos toe , iets hoog ernstigs in het ; kleed yan leea, 
▼erhaal te hi^ben willen dosscben , en het zoo ,- 
behagelijksheidhalyé , ten toon te stellen* Of en 
hoeverre hem dit gelakt , en of dit wel eigenlijk 
de ' weg zg , • laten wi) liefst aan zijne eigene be->; 
slissing over. Ontstoken van vernnfk is de Schr^- 
yfir geenszins te achten , ai merkte men niets lin*^ 
ders op dan de opgave der zinstorende drukfout 
op bladz. 45. »ZeUs zal de opmerkzame lezer pp 
»bladz. 45 onzin ontwaren , indien hij , tot het 
» woord overeenkomst genaderd, niet meer verstaat 
»dan^h§ leest. In dat geval, verzoeken wij hem 
»in gedachte te houden dat er een te veel is.** — 
Om echter na dit boekje te havenen , zoo als dit 
ia der tijd is geschied ,^ oiódat de UEFDS-het heeft 
geschreven , achten wij onbillijk , onredelijk en 
onchristelijk, en beneden de. waardigheid van een 
Recensent. Het boekje laat zich zeer goed lezen ^ 
en moge ook zijne lezers wel vinden | dit tr at«> 
thans geen kwaad uit zullen leeren. 



Ojr- 

Digitizedby Google 



P. VIS OUGTERElfy IflZ. 447 



Opmerkingen omtrent de Seestes- gaven , inzmk"^ 
derheid met betrekking tot het spreken iff 
vreemde talen, bijl Cor. XII, XIII enXVf x 
benevens uittreksel uit een Brief aan iden Wel 
JSerw. zeer Gel, Beer f. vav der wiLiroiR , 
te Tiel , over het spreken in vreemde talen enz. 
in het iT. F", voorkomende. Voor Gofdgeleer" 
den en denkende Christenen, Door f. va9 
DüeTEREN , Predikant te Boxtel. ( Voor reke^ 
ning van den Schrijver), Te 's Hertogen- 
})oscfa , bij Gebroeders Muller, 1846-, In gr,. 
Bvo, De prijs is f iyOO, 

Onder dezen titel ontvangt het Godsdienstig: 
geleerd en ongeleerd publiek eene niet onbelang- 
rijke bijdrage tot regt verstand ran den zin e& 
bedoeling der Schriflen van vavlvs , en wel van 
een gedeelte derzelve, dat den Schriftverklaarder» 
ten allen tijde veel moeite heeft gebaard. Als 
zoodanijg^ das reeds, en mitsdien als eene proeve 
tot beter verstand der H. Schrift , heeft het voor 
ons liggend werkje niet weinig waarde. Boven- 
dien getuigt het ^van des Schrijvers lust tot on- 
derzoek , gezond verstand en rigtig oordeel , bij- 
al hetwelk eene voorbeeldige bescheidenheid door- 
blinkt , die alles aan beter oordeel overlaat , en 
een strengen toets verwacht en verzoekt. Dewijl 
DU naast het héófdoogmerk , hetwelk lich de 
F f 4 Schrij-. 



,y Google 



448 P* VAN OUGTEIUUr, ESX. 

SchriJTer heeft TOorgesteld , dat namelijk »waar- 
»hei<i, godsyrucht en deugd bij zijn geschrijf 
»roegten winnen ,** (pag. 98, waar de ainslorende 
droKfottt is ingeslopen: oogwerk voor eogm^rk)^ 
ook een weldadig doel staat , acht Referent , (die 
het in i^erlé opaigte roet den £erw, tam ouatx- 
EU eens is , maar ook in velerlei ander zgn werk 
onbevredigd uit de hand lag) het voor genoeg om 
de lezing zeer aan te betelen , vooral aan den- 
(lende. Christenen, zoo als er, hoewel helaas! 
weinige , echter nog wel in het Christendom wor- 
den geionden. De Godgeleerden van studie of 
beroep, zullen zelve weten te handelen, en aan 
hunne kennis en ervaring deze opmerkingen 
toetsen. 



Behandeling van vtrtehilUnde vraagsiukien uit 
.. 'het 'Burgerlijk Wetboek. Te Sneek, b(f van 
. Drut^n en Ble^eker, 1846. 45 blad%. In Svo. 
^ I)e prijs ie/O.bO. ' 

Dit werkje, oorspronkelijk door dèit Schrij- 
ver voor eigen gebrnik opgestield , is later door 
hem uitgegeven, hoofdzakelijk met het doel omi 
daarmede hun nuttig te zijn , die zich op beoefe- 
ning van het Notarisambt toeleggen. De hier be* ^ 
handelde vraagstukken hebben voornamelijk be- 
trekking op de gemeenschap van goederen, in 



,y Google 



▼RlAfiSTUKKIH UIT HET BtJROIKtIJK WKTBOEK. 449 

^id Tan 'tén l^èède èf derde' hüWelijk, en op 
Ahétfjéèn'^^i daarmede in verband staal. 

Wij hebben deze bladeren met genoegen gele- 
ien, en twijfelen niét of diezelte zullen Yopral 
door toekomende Notarissen met nht kniinen ge- 
bruikt w<>rdi)n, wcshaltè wij dit geschrift onzen 
landgenooten aanbeteien. " 



Bi K. 



Stjhel voor de Isra'eliitsche jeugd ^ door s. i^ 
UVLDER ^ ïnspecièur der Godsdienstige Israë- 
litische schoten. JSerste Stuk. Te Leiden, hij 
!>• du Mortier en Zoon, 5603— li843. In 
fiuod. De f rijs U /(),35, 

\tL de hkS^t tijden ifjn er , zoowei elders als in 
o»s Vaderiüöd, onder do Israëlitische Gemeenten 
verschillende lofwaardige pogingen aange^rend om 
de tiraKüttichtf jëégd htiitig te tijn , vooral door 
het Godkll*nstig onderwas te bevtJrdören. Hei 
^ërtje, dat hier voor \k^ ligt, levèrt daartim 
wederom eene proeve. De Heer hülder, Inspec* 
tenr dér 'Gödsdiienstigë IsraèHlischè scholen , heeft 
2ich voorgesteld op het voetspoor van hetgeen de 
Heer Vi» nxa puk voor de Christelijke jeugd 
deed , eene doorlóopende Bijbelverklaring ten dienste 
der jeugd zgner natie op te stellen. Wif kannen 
een dcrgcljgk flén niet dan goedkeuren , m aan- 
mifrkiDg nemende het groole nut dat vAir der 

ï* f 5 PALM 



,y Google 



450 S. I. MVIOIR, 

VèfsM onder ons door zgnen arbeid gesticht beefi* 
De Schrijver stelt zich dan ook het voorbeeld raa 
dien Hoogleeraar voor oogen , en deelt zelfs na 
en dan uittreksels van zijnen . Bijbel vóor de Jetigd^ 
mede. Of Zijn £d(de hem, in bevalligheid eii^ 
duidelijkheid van stijl nabij koiii(, durven wij niet 
beslissen ; misschien is de Schrijver zelf wel van 
het tegendeel overtiigd. Hoe dit zij, wij hebben 
dit eerste stukje met groot genoegen gelezen ; het- 
zelve behandelt de geschiedenis van het mensch*- 
dom na de schepping der wereld , tot aan de 
lotgevallen van adam en kaïn,' na den dood van 
ABii. Wat de belangrijkheid n van dit werk ver- 
meerdert , is, dat de Schryver van de Bybelvèr- 
klaringen van beroemde Joodsche uitleggers heeft 
gebruik gemaakt ; iets dat de waarde van hetzelve 
gok voor Christenen verhoogt , omdat men met 
bijzonderheden bekend wordt, die veelal in de 
duisternis zijn gehuld. 

Bijzondere aanmerkingen over dit eerste stukje 
hebben wij niet, tenzij dat het ons is toeg^che* 
nen , dat de Heer .hulobr over sommif e zwarig- 
heden wel wat te ligt heenstapt; misschien deed 
hfj dit echter omdat hij voor de jei^d schreef* 
Ook kunnen wij ons met sommige opvattingea 
niet vereenigen , b. v. dat er wezenlijk eene slang^ 
tot EVA zoude gesproken hebben ;. msiar het blijl^. 
ook moeijelijk over zu^ke zaken een bepaald oor«, 
deel te vellen en de wezenl^ke waarheid aan hel 
licht te brengen. 

Wij 



,y Google 



BIJBEL TOOa 0£ IfBABUTISCHE JBUfiO. 4&y 

Wij prijsen inlojscben dezen adMid ., vaii im 
Heer huider zeer lea gebraikQ aan « ,niet, aUeea' 
aaa de Israelilbchey'inaar ook : aan de, ChrisU^ 
lijke jeagd ; waat deze bijbel kan met nut gelezen 
worden^ vooral pok uitbopfde van de toepasselijke 
aanmerkingen, die w(| in denzelven, in navol- 
ging van VIN min paim., .hebben Aangetroffen* 

Eenige andere stukjes, die wij reeds on l vangen 
hebben, puilen wij spoedig in behandeling nemen 
en aankondigen. 

Hé v. . 



De F'rijkeid van Onderwijs in België'. Waar^ 
schuwtng voor Jfoord" Nederlanders, Te ITlrechl,* 
hij L. E. Bosch en Zoon ; 1844. 76 Bladz: 
In gr. Svo. ' De prijs is/Q^O. 

De sebeU , die one in d<sze weii^ge Madzijden 
van de Frijkeidt van Ondirmj^ in B^igië door 
iemand* gegeven wordt ^ dia in dea naaK^er van 
1843 één reisje door f dé vroeger zuidelijke iTet 
dérlandtn dee^ » iV' imlerjdaad treffend , ;en ver-r 
dient in < handen van velen oidzer landgenooten it 
zijn; vooral van hen, 'die ,. mogelijk fio^, vrijj'^ 
berd van onderwas , namelijk : zoo als è» €eesV^ 
lijkheid zniks in België bedoelt « begeeren, £i| 
zijn er deziilken niet, die, doop priesterlist mis*^ 
leid, wanen dal ds dierbaarste belangen der jeugd 
uttslnitend in bandeii der Rioemsche fiierarebii^ 

bt- 



,y Google 



452 mri' tlilf «E» VI» oHóEAwiJs ,it ntzcië. 
MMrt ne tS^'f ^M.» Gémsseï^ \-^ O mo^ het 
leten der toot ^a^ tf{l9e>dé' bladeir hén tocli dden 
iMMii , dftt li§ dwdèii ; eü' dat Terliditing eii bé- 
Mshairiogf ett Wi* fiOg^ f^'itaetfr zegt; de .#aire 
zin des ChrisleadóiAs tfiiiifAer bedoekf ^ iiiiiimer 
bevorderd -wordl d«or hen ^ dié de 'aanbidding der 
maagd nkMk Sévm ieyteétiüg èes Zoons'Gods 
«teTlen. Dat dit in £elgiè' den 4iiild<sjretl geleerd 
trordt , legt de Schrijr^r \ê gotijk met de reden 
waanmif op pag. 44. Dat de- GUriMioManen 
daartoe alle middelen , alle listen te baat nemen , 
en , roet dat oogmerk , aelfs onze beste kinder- 
verkjei verdraaid en verminkt in hon Vaderland 
(lebben ingevoerd 4 meldt hg ons verder op hét 
einde van den. 3^. Brief» Wiens regtmatige, loom 
ontwaakt nieti 'wanneer, .hij in; desa brodinre 
daarran de bew$F^ ^o^^ (>>^ ^^ pagr ^7—^9), 
bijzonder in het door den Schrijver i)ggebragte 
voorbeeld tea ot»igte van de» ia 1842 te^ Meeke^ 
Am in bet üebi v«rsthebeB : 9Jt4kine Geékkien 
ifêór 'Xind&nn^^^ door» HiinomvDr irair iftnnar ^ 
ten gebrnike der sdkt^n van Befgiën"' ¥óor 
deznlkiea. oneer leamra, ia wier. handen de vóór 
lm» liggende .^rffkeid vmn ünden^s inMiBlg^ 
nog^niet mogt geketmen tïyn^ schrijveB w§^gaarae 
de volgende regek met bet door den Schr^ver 
aangehaalde, en door èm B% zoo schéndel^k 
venkiinkte verfje van den .atgomean bekenden' en 
betninden kinde^iehter af r »Ea Itttgeen nog het 
»ffleeste ergert agn verminkingen , ak in de aan- 

»doen- 



,y Google 



l»doetl$ke aUaenspraik. ?i|i K&d^Et^ Inj hfl teaiil 
»TaB hare oferlêdeM moeder: 

»»£er God, bemiii mr Teder! 
- ■ n-i^Groei op is-dev^ e» wgeheidy 
» »£n wilt ge ynd^k le^en 
» » Leer Troe^ de zondeo bateii . 
r y Maer. hebt ge eens kwaed ' bedreven 
» vDan moet ge 't moedig hiuhten , 
^T^En . God , t)p V pTiuietê yvoorden , 
» »Zal Q rergering sehenken.'* '* 

»Hoe^ durft meavAir AtPBM «Élke woorden m 
dan mond leggen?" z^t onae Schry^er ; en wq, 
zoo ook mei ons, Tertro^wen wij, elk hoqgsehatT 
Ier van den eenigen f ao««irel in ons Vaderland ala 
elders, W)o^ Terefird^n kinderdiehter , wij allep 
zeggen het hem van^ gajpseher harte na*.^ 

Het doet onsl^ed, i^iet eerder onze stem mfl 
die d^ S^rijfers.vereenigd te hebbon , da^ir onir 
atandigheden ^ 9|is , Terhinderden da^e . krachtiger 
^aar$€huipitfg voor Jf oor dr J^tder lamfers ^i^ek^n^ 
te maken en Qok fan onae z^d# te onderstenneii^ 
Om kort tegaaj^,, .w$ |>rijzen des Sehqjfer» werk ^ 
w^ w4MMrsehawen erns,t% met hem , en raden hon ^ 
die. blindelings meergemelde vrijheid Tfin onderwjjs ^ 
d<H>r ><?in zoo jniat gescfietst» verlangen , ..dif 
werkje te koopen ; ten minste zoo zy wilic^i da| 
hiin deoogen geopend worden* 

Wy «indien ^ mei dea Sahn|vers ,bede as^n het 
X ' «in- 



,y Google 



4$4 BI vtii'jHiE^iD ViJr oirbÈaVfis ïN isEtGiel 
énóê van kijn' 9*^ Brief f «ie pag. 59) oèiTicil 
de onze te maken. ■'• ' 

L. C. X. 8. 



jilgemeene Grondbeginselen der Aardrijkskunde. 
Door^ u A* scHAOuiER ST£XH]|JETZ , FhiL Theor, 
Mag, Ziie, Hum, et Jur, Utr, Doctor ^Prae- 
eeptor aa^n de .Ècii^nsche school ie GronuigeD. 
Derde vermeerderde en verbeterde druk. Te 
GroniDgen, b0 Vf. ?an* Boekeren. XFIII en 

,. ^16 bladz. Jp gr. 8yo^^ Depris w ƒ2,40. 

• Referent beveelt' den 3*»» dfük van deze Af- 
geneene Grondbeginselen der ufardr0kskunde ^ in 
1835 voor het eerst in het ficht verschenen, roiib- 
schdoU aan. Dr. riedki. , zoo als het Yootberigt 
meldt, bezorgde daarvan in 1839eénen 2^''drttk ; 
terwijl deÉe, na weinige j éren uitverkocht, door 
dè voor óns liggende uitgave werd of>gév6lgd ; 'die 
eerst , ten deele door Dr. g. witHttsir , en na 
diens overlijden , 'door ,den Heer g. r. yooRmjttLhn 
ViH BOÈkEREif , Lili. Huin. Candl , ahijd onder 
èf^zigt,' zoo WIJ v€rlronwen','vSifi Dr. rIedec, is 
iiagezien. Daai" Referent de Wde eerste uilgaven 
Aiminer in handen heeft gehad, zoo kan h(j dok 
niét 'beoordeelèn hoe verre de verbeteringen gaan » 
welke * aan dezen 3^**» druk zijn toegevo^d. In- 
tosschen heeft hij dit werk met genoegen geleien, 
en vertrouwt dat élk' beoefenaar' der i^rdrgks- 

kuö- 



,y Google 



t. A. 'St^imOEOER STEIXMCrZ , EH2. ^455 

;)jCttiide oit beUehe veel auU zal ti'ekkeo. Znïk^ 
%aB vooral het geval zyn met Onderwazen aan dis 
Latijnsche en lagere scholen in ons Vaderend, 
ifiea de SteUer dezes ten sterkste aanraadt zich 
dit nuttige werk aan te schaffen; hetzelve zal afs 
iiandboek hij het onderwijs dei* Geograpbie goede 
dienst doen. 

Wij hehbeh echter^ gemeend de rolgëndè' aan- 
merkingen daarop ié moeten mededeelen : 

Op pag. 294 wordt het aantal inwoners vah 
Spanje pp 13 miilioen hepaalt. Refetent ver- 
meent dat 'men tegenwoordig dit getal wel op T5 
miilioen stellen mag. Zoo ook op pag. 295 , 
waar 'het getal inwoners Tan Maërtd op 200(196 
wordt gesteld. Bit is te hoog opgegeven. Vd- 
gens ^e laatste berigten bevat de hJOoSolstad Van 
Spanje slechts 160000 inwoners. ' ' 

£ven zoo is bet aantal bewoners der Spüansche 
koloniën (zie pag. 2d6) te laag opgegeven; Naar 
naanwkeürige berigten ^ bevatten de Fhilippijnen 
alleen ruim 4 miilioen zielen. 

Qp pag. 313. Ingevolge naaüwkeurige berig- 
t^f bedraagt de .oppervlakte 'vaa Jfeikrla^d ^^ 
O ,wigkn ; misschien, heeft de Schri^ef Zimh^rg 
siet mede gerekeiMl,^ d^t toch nooi^g. was^, si^in- 
ge^ien hij^ h^t onder.de Ifrovinciën en bevolking 
opneecntt • . - , . * . • ; ' 

De opgave van <£u^mèmfig:^ zie p^g* .337 , is 
seer duii>ter : het geheele Groothertogdom he^t 
£K)g- gèene 120 Q mijlen ia óppiervlakte;' en dat 

g«- 



,y Google 



456 l. !• SCHEOAÜER STEIIfXETZ , £1X1. 

gadeelte, ketwelk legeawoordig aan d«ii Kiodlig 
der fied^landen behoort « kan oamQii^Ujk 305009 
inw^ers b^TaUea. 

Op pag. 345, 15* rag. ▼• o. staat: Douh^g^ 
moet zyn: DuUkwr^^ en op pag. 408 aegt it 
Schrijf er: »Zij (de drie af^ondertyke vrije S^te|| 
JüfieuW'Granada , Penezuela en Eeuad^ , wamn 
CoA^QiWa than$ ferdeeld is) hebben ereowel een 
gezameolyk Congres , .in Xwf^H^^m^X^ i en ee^' g^ 
meensch^ppelijk^ ]Pr^ident»** Dit ia qnx^isU Be 
dri^ genoemde Staten }i<$Mi«ii. w^l dfgelij^ ^eo' al- 
xonderlijken President en een afzonderlijk Cofigr^ 
. Eindêlyk ,g^loo{^ l^i^tprent 4at ^n aiph^ieMsch 
r«gi^F ?an d^.i«ho^d dfses bf)laiigr(il^<«..^^^t 
Mhter h^tcelve gevoegd, veel a^ode bg^r^gtQ toit 
een meer gemakkeiijlf raadplegen van h^else; 
tervr^l alsdan de I,nhfiUfl^ die li4;VÓór h^tM^^ 
geToegd iSf^ wyn9i:kP^Ü^ '<^Q^ ]|liiuiep . bekort 
wolden. 

!• C, .|5, A, ..^ 



<^r«i<MM^Iai »eo)^ dé* Jjéerkamer van Jonge lieden 
mt den hesekaafden 9tand; (opgedragen aan 
derzelffer Ouders ^ door xieoB norni Oud Lid 
der Phaieel^ke Schóohonmissie op 't Sant. 
Te Arnhem, h^ W. J. Kruyt, 1845. 154 
Uadu In ki. Svo^. De prffs t> ƒ 1,10. 

den gulden boek$ken , ?ol vrgie lessen , zin<* 

rij- 



,y Google 



JACOB ROTZE, KUT. ^57 

rijke spreuk ed , treltDeenefidè raadgeTiogen en heil*- 
EaiDé vermaningen. De verstandige Schrijver of 
vervaardiger van deze zedelijke Ornamenten heeft 
in dece weinige bladen getoond , hoe zeer hem 
het «vaar behing der jeugd op het harte vteegt. 
Hij heeft hiiar in ^k werfje gewigtige lessen voor- 
gehouden , derzelver nut betoogd, en haar op het 
gemoed gedrukt. De wijze echter, «fflflrop hij zulks 
gedaan heeft , zon het eenige zijn ; die ons de aan- 
merking deed nederschriJTen , dat, zoo hij die 
lessen in het kleed van onderhoudende verha[len 
hadde gestoken , dezelve door de jonge lieden » 
naar ons oordeel, met meerder genoegen zouden 
gelezen worden , dan thans. Zij lezen zoo gaarne 
vertelsels, zop ongaarne enkele spreuken; de eer- 
ste behagen hun , terwijl zij spelende leeren ; de 
laatste vervelen zoo ligtelyk en doen hen het boekje 
te spoedig -digt slaan en weg leggen. Hóe men 
hierin het nnttige met het aangename verbinden 
kan , leert ons de beroemde Schrijver van den 
Kersavond enz. in zijne Honderdtallen. 

B9 de verbeteringen op den rng van de laatste* 
Madz^de aangeteekend', is nog vergeten : .van dea. 
Inllottd.;pag. II ,^ ll<ï« reg. iV; o., staat: gezéUeg 
di«r;.iete: gezelliig dier. 

: . ' '• ' , > ' - £. C. E, S« ^ 



.:^EEz. APRIL 1847. G g MEN- 

Digitized by CjOOQ IC 



MENGELWERK. 



GOD, ONZE V1D£K. -- JEZUS, KOKIIfQ 
Iir BET VAOERLUK HUIS. 

I£M TRIEHDKLI7K WOORV TOT AUEH , DIE GOV' 

KIRDCailJK ilRBIDDElf , EV ORDÉRBIXBV TAK 

DEN KOniRC OER EEKE WIILES XIJIT. 



J. H. SONSTRAl. 
II. 

Zioo dikw(|]is w^ , Ji£us.trieadel9ke aaB«9M|f 
«eigende » oniea Tader in den hemel aanroepen , 
Udden wg , dal het GoJtr^k kcmel Wij dettkein 
4^arfa9 doorgfaans aan de «erspreiduig Tan iket 
Eyangelie over den aardbodem ,, aan de toebrea»» 
ging lan ABRiHAii's kroost , van Maxelman en 
Beiden rondom de ontrolde l>anier Van het krnia; 
maar denken wij daarlnj wel aan ons zelven ? Bid- 
den wij wel , dat het Godsrijk ook tot on» kome ;> 
dat wij er bargers Tan lijn mogen , onderdaneit 

tan 



,y Google 



J, tU SOKSTRAt, KNÜ. ^Q 

tan den Kojthig dör ^iTe?:.L 'jh^üs Konisg i^ 
ons hais? Geldt n> Eïangelié ais wetboek ia on* 
geztn ? Als wij bidden, moet ods gebed iets bete«* 
kmen. Gelukkig , wisns gebed éa rijkste beteeke- 
liisheeft* 

Vtt; rtjk komel Ho« weinig woerdön, e^ hd^. 
Tccl gezegd, en waarlijk in die bede liggen het 
begin, de ?oor%aag en de voltooijing der God- 
delgke o|T©cding Tan d«n mensch. De menscb 
il tot faooge «edeKjke en geestelijke Tolkomefiheid 
fcèstemd, ea b^ «al ^§ne roeping ^olbragt beb- 
ben , indien hij , naar Gods beeld gevormd , Gode 
fcal gelijk geworden zgn* 

Dit Tonnende, opleidende beeld, hetwelk God 
den Bfitfnsch bij zijne scheppiog in het hart leide; 
is door de zonde misvormd , bijkans verwoest* De 
tcmét is een moordaanslag op het geestelijk Ie* 
rensbeginsel in den mensch ; zij verwijdert ofis van 
God, irerbiiodi onze oogen , verwart ons ver- 
stand , verwildert onze verbeelding , verpest ons 
hart , verlamt onzen wil » en maakt de zalighdd 
hier il amaals voor ons onmogelijk. ''; 

Mfar onze Vader, dxé in den bemel is, WiM« 
*t bederf onschadelijk mak«n, en herstelde, door 
de verschijning ¥an den cfjanisiüs , wat de z^de 
bedorven had. ' God orittrok ziek niet aan de op- 
voeding van het kind; toen en omdat het onge* 
boorsaam was gewordem Reeds iii het verloren 
pradgs beloofde hij een zegenherstellend rroii- 
w'enzaad , dat der zönden&lang dwi kop zou ver» 
' Gg2 plet. 



,y Google 



460 J*. R« SOHSf RAK , 

pletteren , en de roeping van ABRitfiM Was* «lir 
eerste steen van het voetstuk , waarop de trooJi 
van het Godsrijk op aarde zou staan. 
• Het rijk der zonde , door eene slang uitgeroe- 
pen en met / broederbloed ingemjd , breidde zich 
' spoedig uit ; de logen werd haar kroonheraat , 
dwaling , bij« en ongeloof de trawanten , die hare 
slav'en bestuurden , haar adeldom is de schande , 
hare soldij de dood. Maar mus christüs is in 
de wereld gekomen , om dien vijand den schepter 
te ontweldigen en de w^ken der duisternis ie 
verstoren. 

Zijne komst was eeuwen km g beloofd , gewachè, 
verlangd. Hij was die vrouwentelg, dat, alle 
yolken zegenend , abrahahs zaad , die &Avii>9 
ZOOQ 'en DAvi&s heer, dié heerschen zou van zee 
tot zee, wiens heerschappij einde noeh.grehzea 
zoude hebben. 

Zijne verzoenende en« heiligende taak lag afgé^ 
sehaduwd in Sions offerdienst. Zijne magl en 
luister besnaarden de lier van Israëls profeten ; en 
toen de tijd vervuld was, zond God zijnen Zoon, 
om door lijden en dood tot heerlijkheid in tegaan ^ 
en in het rijk van waarheid en geregtigheid tè 
heerschen met alle magi in hemel en op aarde. 

j£ZtJs was de Christus , het tüoord^ datb^ God 
'was, het licht en het leven der weneld» Hij kwan» 
in zijn eigendom , de zachtmoedige Herder .d^r 
schapen ; maar de zijnen namen Hefn niet aan. 
Eenvoudigen van harte ^ armen van geest , kinde- 
re» 



,y Google 



StXÜSf XONIWe IV HET ViDCRLIJK I^UIS. Ml 

ren Gods, uit God gebore», «dtaarden zich aAQ 
£§iie zijde , ea Hij leerde ze bidden : «Onze Va- 
der in den hemel! Uw rijk komeT' Achllieneea- 
wenr heeft dit gebed weerklank gevonden ,' en. het 
wordt nog dagelijks verhoord. 

Het is waar: wijd en uitgestrekt is nog het 
grondgebied, waarop de «onde regeert; maar het 
rijk der waarheid wiftt en zal eens de volle heer* 
s<riiappij beërven. Heil ons I Wij zijn in het wa- 
terbad des woords verzegeld als burgers van het 
Godsrijk : het is tot ons gekomen ; wij wijden er 
ooze kinderen aan toe , en leeren hen , nog sta- 
melende, bidden, s^elve biddende met hen: j»Uw 
rijk kome!'* 

Is het u, myn Christelijke lezer! geene stree^^ 
lende .zielvjerhefende gedachte , die het hart zaligt : 
ift. m^u huis is het G.odsryk. Immers indien gij 
goed bidt, wordt het gebed verhoord; en als; bet 
Godsrijk tot ju komt , is het. in uwe^ kring. Het 
G<ïdsrijk in huis : IFaarin bestaat dat BiJkJ 
Wie is er de Koning van? Wie de ondeManen^ ^ 
en. waartoe zijn deze als zoodanig verpligt? 

Verstaat g^ wat gij. leest? vroeg eens fiuppys 
den kamerling van Candace , die op zijoen reis- 
wagen ia de rol van jesa jas orakelen las ; zoo 
vraag ik u : verstaat , beseft , gevoelt gij , wat gij 
bidt , als de woorden van het Onze. Vader over. 
uwe lippen gaan , en die bed^ uit uw hart 4)p-: 
welt : Ȇw rijk kome T' 

£i} dit gebed denken wij bepaald aan ecj;io 
* Gg 3 h^er- 



,y Google 



hmrsciuapp^ Tao God, H«t kan «iei.nÈÓstftOiol 
Iwt heeft ziJQ groadsiag ^ vaan^ liei rost ,. z^iitt 
wtiten V die ten nitiroer worden ^egd. Wij ziil-i 
loB OBS .niet aan een diepzinnig en ;afgelrokkeB 
onderzoek prijs gey^ ; maar . eenvoodig weg eir 
i^u nog jsiachU met enkele trekken de koofd^ 
kestanddeekn Tan dit rijk aangeieo* Zij zijn 9t 
waarheid, ^eregtigheid ^ vredt* 

In het rijk Goès is èi^ waarheid oij^ haraplaals; 
want de waarheid i& de regering zelre. De vd^ 
xdd is in h^t be^t van de logen., daarmede be^^ 
heerscht zij hare davao. Wie uit de waarheid 
ia, hoprt de «kewme Gods; doch 4^ haar gehooir 
weigert, behoort tot het rijk der duisternis. Oe 
waarheid yerheft het Godsrijk tot een rijk des 
lichts, zoo als de zon den dag tot dag maakte 
Zoofh-a zij ondergaat, Terdwijot het licht, e& 
geen kunstiipht , hoe schitterend en aehpon ^ kan 
de» nacht in dag herscheppen^ Het rijk der 
doisternis ontsteke het knnsUicht tan atenschdijke 
wijsheid en fonkelend vernnft, het vergoedt -het 
zonnelicht der ifaarheid niet, die uii God ïs. 
< Wij zien het dan het vrnchteloos pogen der 
menschen , die bnitén het Godsrijk de w^ssurhetd* 
zoeken aan te wijzeti. Het eene sLeidel venroes^b 
het andere , het tv^esde maakt het eerste tot dwa« 
liwg, €n als het Evangelie er hij komt,' wordien. 
^ij alle dof en mat, »l5-eene brandende Hehtk roos 
\r^ den glans der middagzon. . . 

, pc zon heeft dqizende jaren gesehencH ,» eq ket 

^ is 



,y Google 



'soes f XOHim» nr bit tjuxeeiijk buis. 4€S 
M tit^d dezdfde ion , hetzelfde licht. Bti h^n 
ir^n' hél licht, dat *s avonds schijnt, niet gezegd 
^drdeii. Men xoekt het al prachtiger iti Torm ^ 
tA sterker en sterker Tan inhoud té maken ; maar 
hat trint daarbij alleen in verblindend vermogen. 
(Soo worstelen de profelsn vati het rijk der duis'- 
lefnik , om hou kmpHcht al heller ^ beller gloed 
bij te zetten ; slagen zij , het zal bij Jil hnn licht 
¥»Uig«B donker tgn ; maar het licht van het 
^ddi^r^lt is betzelfde tran aoak tot op abraham ; 
^ifi^voZBB en bij e&Ristvs; bij de Apostelen en ih 
•«He gezfai y waar de Kon der Waarheid in de bin* 
üeniaüner sehijnt. Hét Godsrijk k waarheid. 
- Het ie gtregtigheid teveBs, Men kan dit niet 
-éan alle aaFdsche- beerschapp^ln zeggen; want z§ 
rusten nret altoos ^ waairhéid en trouw ; dew^ 
aiiBBeadring des p^rbooils; in de meeste gevallen op 
dén voorgrond ^toat.' De Iroön van het Godsrijk 
is ' op het ri^t gevest, eii er géhlt geen persoon* 
l^ke'Toorrang. Hi«r alleen schittert de deugd^, en 
bet teekeU van héméhchen adeldom wordt niet van 
baited op het kleed » maar in bet hart gedragen. 
In het vorstelijk paleis en in de stulp At& dag- 
Idoners wt>rdt de kèt!inkli|ke g«nst geKjk ^p geno- 
ten. Vrede beerseht er algemeen. 

Fred€ n het zegenend en hèilvol kenmerk van 
het Evatigelie, die zalige stilte en kalmte d«r ziet 
als een effen , spiegelend meer , door geeiie stor"^ 
men beroerd. Toen de elementen , in onderlin- 
gen sirgd ^ in een bajert verward la^en , liet zich 
G g 4 ' de 



,y Google 



464 J.H. so!istBAJ>v • rv - 

ée stem des Sei^eppers hooren ^ en er v^as licU 
«a ' leven op de in , rust gebragte aiu-de. Toen. de 
20odd de zedelijke orde verstoord, vijaodsckap te^ 
-gen Ged en tosicben.de menschen onderliog ge- 
slicht had , zond God zijnen Zoon , en ide vrede* 
^roet aan de aarde ruischte verwelkomende <lea 
Koning, des vredes, op Efrata's velden, uit dem 
•mond der bemelsche heirscharen, tegen. 

Vrede is het levenselement in het Godsrgk.^ 
:is de reinste zamensteinming. De wU van twee , 
is de wil van één geworden. He menscb wil wal 
God wil f «n allen willen onderling betzel&le. 
G«eiie botsing van belangen , geene strijdige wen* 
sèheo kent <het Godsrijk. Geluk in huis, gelak 
in 'de maatsehappij , zaligheid hier namaals ,. zie- 
daar d$ uitkomsten der allerhoogste, regering ƒ 

Wie is de Koning van dit rijk der waarheid, 
jj^er^igheid en des vredes P. Wie is die KoQiQg 
der eere ^ wiens rijk wij biddend inwachten, die 
in .de gaufiche wereld , in ons midden » in ons 
liuis, in ons 4iart moet op den troon zitten P Het 
is J£zi7s. cttaiSTUS, en Hij. is een groot ^eu gofid 
Koning. 

Met zeker trolsch gevoel worden de Mamboomen 
van aardsche Vorsten beschouwd.^ en de eerbied 
yoor de regerende dynastie Wordt er n^et minder 
om , als hajir st^io ^ijne wortels, door. eene rg van 
eeuwen henenslingeri Maar wiens staaiboom woj^ 
telt dieper, dan die van jezus, die heeriijkheifi 
bad vóór de grondlegging der , wereld. Hij. was 

niet 



,y Google 



9tzïïSf j:oxiii«> XK mt rAoiRiuK huis. 465 
ftiet vil d« aarde, die seg^ea i»s : jieer abiübah 
^jMT, was Ik/' en het seide yoor Hem luttel , 
dat zijne moeder vani Iscaëls roemrijksten koniiig 
a&tamde. Ia den hemel was 2yn Vaderlaad. God 
was zijn Vader , en Hij zelf da afglans zijner heer- 
Ijkbeid ; God geopenbaard in het vleesch. . / 

Neen , onze Koning is geen meoschettJ(ind ^ 
"wiens magt beperkt, irtens rijk* begrensd ia, die 
«aas den troon voor bet graf zal Terwisseleni. Hem 
ia gieren aUe magt. in hemel en op aarde. , H^ 
beeft bet boek 4ier zegelen ontzegeld ^ en bet Gods-* 
lijk aanvaard. Heel deze aarde is zijn r gebied. 
Me> dingen zijn Hem onder zijne Toeten gelegd 
Te Tergeefs razen en woeden: de vijanden ; Hiy sal 
beersehen , de jÜmagtlge , die de wereld overwon , 
en de Wentelen draagt van dood en doodenrijk. 

Doeb is de Konmg van bet Godsrijk groot. ^ 
zgile magt wordt door zijne goedheid gjeëvenaard. 
Geen* Vorst beeft ooit zijne heerschappij verwor- 
ven , zoo als JEZUS die verdiend heeft. / Metligeeo 
steeg , -onder bet woeden van oproec<, ten kostft 
van wettige magt, op den troon. Anderen: baan- 
den zich met het zwaard ia de vuist, bygelicHt 
door brandende dorpen en staden , ov^^r velden 
van lijken , een weg tot bun gezag* Kiet alzoo 
onze Koning , en loch is zijn rijk. Hem niet op 
een weg van bloemen ten deel gevallen. :Troii<« 
wens zeide Hij niet zelf i moes^ de cHjusiua^ niet 
zulks igden , om tot z^e beerlij kheid in te.<gaai|.? 
Zijne heerschapp^ beeft Hij <(chlcr niet met h«t 
Gg 5 bloed 



,y Google 



466 f. «- «oirsiftAiv *: 

Ibmé vaa andweA^ maar ne^ a^ii: etgeii:bl«M 
Ttrdteni* Hij heeft tifcb zdveii airergtgeTcyti ua 
dem smaadvoisteii lood, tan einde zithreéaTOIk 
ieé einfcoiom te retn^an. Hij heefi zich zeltea 
ramederd , ziiBh ala ontkdigd ^as smi er hèerl$kii 
ia Hem «laa f vsm al wat groots was » waarop H$ 
aanspraak had^ Hij werd een mensok, en.hieldhefc 
Biet voor een' roof Godt geUjk ie agn:, maoir 
f<ertooode aieh als dienatkneehti en werd j^shooiv 
zaam tot den dood , ja tot dén dood op het kmis ; 
maar daarom heaft God Hera ook Verhoog., Mi 
eeBen .naam» een titel en waardigheid gegfOTéa i 
dte al wat hbog is henedan zich hat, zoodat d 
wat knki heeft, om te buigen, voor Hem kaieleft 
aoMMt en aile totijgren bekennen, dat die diep ittf^ 
naderde, en vei^iade, der Gezaifila, da Beer ia ^ 
ter eere Gods des Yadan. 
• Zoo zijn weinig Vorsten tot hunnr waardigfafiul 
gekomen; maar dat j«züs de baan des fijèsas koos , 
was dit niet goed ran Hem P Want aan z^nea 
dood hebben wij ons leven te danken* Bie goed* 
beid is Hem in den hemel btjgebièrea; want H$ 
is er oBze voorspratk bg den Vader en bidt Toor 
eès. De- hemel is de h^fdstad van jsz0s ko* 
fiin^ijk, en de aarde een zijner ^/«{feieret^ett, 
Rq slilit zieh echter met ïh zijne hoofdstad op^ 
Üf zoii Bij vergeten ^ waarmede Hij tan zipne go* 
Ironwen afscheid nam : » Ziet ik ben met a alle dagen 
tot aan de vdeinding der dingen.*' De Heer keot 
de zijnen , Bj| helpt en verlost ze van alle kwaad « 



,y Google 



tKtrs , xoKiKGf itt ifMiT yxmnLiJK mis. W% 
Komng. JMZDA gteft Mt dagseii .gehoor* B$ 
doet. dit iB de £^v terv^l er ter zijner yert 
bwevlijkiiig over zijne vcrdiensitQ gesproken wordt , 
«i deJofeaog der Gemeente tot Hem klimt. Hij 
>verkeiit u gehoor, als awe kinderen aan tafk 
inddea , «f als gij in stxtl&'eatzaamheid zi^ vrisn^ 
del^k attngezigt zoekt. Hf keefi nog heden aDee 
Toor de zijnen over, etf daalt zdh zoö teftre ia 
iroorkome&dheid tot u af, -dat ais God ónza Va^ 
der in nw geain is/ H9 de eerste der broederen 
mH zgn. ' ^ .' 

• Is dil gee» goed Eonüig? Wie anders dan H$ 
sou in ons huis regeren ? Regeert Koning 'jbzos 
til om hais, dan is hel iiitgefflaaki, vêie zijne ^ 
onderdanen zijn» en wij behoeven met verse naiur 
antwoord te zoeken» indien wij vragen.^ waartoe 
wg ab zoodanig verpligt zij»? 

Onze -Yader in den hemdi, uw Hjk kome! De 
Bervormer nü ^ittenherg mogt wél zeggen , dat 
het Godsrijk van zelf komt» doch. dat wij in deze 
bade bidden , dat het ook tot ons home. Alsfna 
dit gebed met verhooring wordt bekroond ^ daa 
is het voor <>tts uilgemaakt» wie er de ooderda* . 
nen van zgn ; want wij agn het «zelfaa. 

Het koningrijk Gods ^ is dus in ons hnie. Het - 
komt niet van bniten , van binnen bestaat het. 
J^ onze geboorte ontvangen wij het bondaegel 
van dit koningrijk op on« voorhoofd » mi als wq 
in hot :|iiidden' der Gemeente ais ledematen beves» 
' . '^ tigd 



,y Google 



4^ #; a. SMSTRAC» -.i 

ii^ wiDrdeB,, roepen w$ je£üs voor ^onz^ Koidof 
uit f Tsrklares wq ons voor 2^ne onderdanen. » 
. Yde menscben besefaoowen die openbare daad 
van huldiging ds eene bloote piigtpleging., -.maar 
daarom is ook het afleggen van ^loofsbnlijdew 
hnniaalsie ChrisleHjJbB ^werk; maar daarom cgn M 
ook: geene onderdanen vaneden ^Konii^ der eere. 
Bie het in. waarheid zfn z allen, t moeten erkenr 
Hen , dat op hen. e^oo dnre iTorpligting rnet. W^ 
moeteB , smss als Koning tan het tot ons .|[eko^ 
men Godsrijk erkennende , Htm gekoorzamenp^ 
9^ne liefde met lie/dé vergeUe» / em op Uam on9 
vertrouwen etei/en. • 

Als burgers ?an .het Godsrijk zijt gij en.uwiQ 
kinderen het eigendom , het eigen üolk ivan chrihr 
Tvs^i Eerwaardige titel , hooge rang ! Maar «ann 
neer komen ze u toe? Alleen dan, als gy ui^ 
gehoorzaamheid ijverig zijt in alle goisde w/irken ; 
want de ^coote* Herder der schapen Jcent en her- 
kent de zijnen daaraan « dat .ieder » .die den na»m 
van' GHRisnrs draagt, afstand doet yan.ongereg.'» 
iigheid. 

- Als Mzus Eonia^ in^ Bw huis is , moet Hij en 
Hij alleen , er< de wet geven. AI» twee heeren in, 
één hoia.de. wet geven,» is jer één t^ veel. Mpar 
.wat is de .vret v^n .onzen )Ie«r ? Het .£vangeliu|n^ 
Kfnt .^. heiP JDte blijde, boodschip van ^Gods ge* 
made .spi«eikt tot 'u van. ave hoogde bel^pgent^ 
wenashftn £b uitzigten. H^k leert u « dat gy sqhu^t 

di- 



,y Google 



^tZVS , KOVIKQ .IN HET ▼lOEftLIJK HVI5. 469 

'd^e zdudaren zgt, doeh dai.de eettwigé Ittiddè* 
•kar zya bloed heeft Tel^goteIly om n zaiig.ie ma* 
ken. H«l^ vermaant n ^ om godzalig en eerbaaK 
te léveu; Het opent u door de dubtere poorten 
van het graf eea boT-redigend uUzïgt in de ge-^ 
westen der zalige bnstetfeiiikheid. Leest gg graag 
in het Wetboek Van uven Koning ? - En- ais g$ 
daar niet in leest , hoe zult gij weten wat gij 
^n moet, on^ zalig te worden? «Hoe zult gij 
den Heer gehoorzanren v als: gij , zijnen wiL niet 
kent? Men kan hét aan de kinderen bemerken 4 
hhe wtfinig de ouders van hunnen Heer en. God 
weten. O, dal wy onze verantwoordelykheid be^ 
grepen ; want' hoe zuHen wij in hei gjerigt «be- 
stiian , ai» de Koning der eeuwen -iijne vterschaat 
^pant , indien* wij- lueV eens de meeite genomen 
hebben Tan het woord des Heeren onze aandachi 
te' schesiken'» ; . ' . 

Gij bidt en laat uwe kindenen bidden : Uw 
r^k kortiel Daarmede erkent gij jszus koningw^ 
sèhapi Weet het, Hij is niet slechls titulair Ko- 
ning ; maar Hij zal uit zijn rijk alle ongeregtig^ 
heid wegdoen. De Tader heeft h%t oèrdeel aan 
den Zoon gegeren, en Hij i» de* Regier Tan le^ 
vèndën' en dooden. Het 4s gansch niet hetzelfde ^ 
hee wig in zijn rijkleTen, handelen en wandc^ 
len. Het * hoofdbeginsel Tan het Christelijk wbt<^ 
boek is: hebt God Hef boTen aHe dingen, en de» 
nttaste ab n zehen. ' Het Chrietendom sluit -dus 
liit wararasKn de nyeasch heft ergst is verslaafd:: 

eigen - 



,y Google 



«ifeftbaat eÉ. trifinehh Onderieaki « , ^ als §0 
BMMt erkesneD, dat g^ aiieen u fedve to«ki, aan 
lm eigeabelaiig li#t beil Tai nwra eTemnenseli , 
en ét dienst Tan God prijs geeft , zegt het dan 
ttw geweten » of gi^ onderdanen ma Koning iesvs 
sijt ? Aeh ï w§ moeten «oo dikw^k bloozen , ab 
tr^ oBse kinderen het tegendeel -leoren bidden. Yan 
ketgeen wij doen» 

Het koniogri|k van iiztrs heeft dit. onderseheï^ 
dend kemnerk, dat zijn Tolk ijverig is in ipU^ 
goede werken ; en geen wonder ^ want »de he&Lf 
aanbrengende genade, die alle menschen versohe* 
nen is, onderwijst ons, dat' wij moeten terlpoch^ 
BMi al hst goddeloos doen en de; weraklsebe kis** 
ten Y en matig , regtvaardig en godzalig l^«en , 
waehtende op de versdiijniiig VAn onien God eii 
Salignaker,'* 

Zie , zoo moet het er bij ons in hjnis nilaien « 
als wij leggen znUen : bei Godsrijk is inqnsmid- 
deni De Heer meet , aia ik . bet zoo mag uiU 
drukken , de beste plaats in buis* hebben. Waar-r 
faeid , geregtigheid en vrede nloeten de gróndtponen 
van ons bnisefijk leren zgai. Het . baat niet , of 
men enkel de uiterlijke pligten van de Godsdienst 
waarneemt, de beste Kelrk: wordt inde binnen«r 
kamer gebonden. Cnnisrirs wet is er de tekst e^ 
het leven de toepassing. Woord en daad b^e 
spreken het nit , welk een Koning men dient. 

Die gehoorzaamheid wordt gem^kelijker » wan- 
nter wij doordrongen zyn van eHni.;»isirs, ]i«fde ei| 

ze 



,y Google 



StZtJSy XO^lKtf IV IrtT TlM&lï/X Itüis. kti 
gê^ wiBdt wederliefila yergeUeji. »Oods geboden 
zijn mei awaar /* zeid? de ütfd«?oUe jobahiis« y 
en kij sprak bg eigene erfario^; en ieder «al heb 
kern kaanen naeeggea^y wien hei gemakkelijk teil 
Crod lief ie hehbeo en- dien H| geeondeo ' beeft^ 
^ Hebt 'fpj md Hef? Dit magt de Heer alle zijtia 
terloste onderdanea* U keelt Hg liefgehad ;: roor 
Q keefl Hl) geleden ;- roer a is Hij geetorren* Ai& 
gg i» ^e^^tewpafN^ Vem beangstigd hoart kkge^ ^ 
ale geesel^rietten zga onschoidig Ugchaam dooc'*. 
ploegen } als wg .fiei» op hel kout dersc;handeaie» 
Moeden ; — hei is Toor ons. Om onae a:>ndem 
is Hg gewonci» pm onae OTertrediiigen ie Hg ge<^ 
slagen ; ^p He«i l^f; de straf,, opdai w$ Treéer 
aoaden hekben, en nii: ague wonden o^e g»*> 
nesing. 

Wg prijzen en roemen een* aardscben Torst,, 
die iff den sipgd toor het Yederland eervolle won-' 
den beeft kebaakl ; maar 'ivaapmede snlkin wij 
Koning 9mmê mergelden , wat .Bij Toor ons gew 
daan en geleden bedt*?' Mei dankbare wedermin., 
l^iefde; tot Hem heilige ons. wvord, beaiele ons 
bedrijf. Hem behoore' one hart, toor Hen» wijko» ' 
aflles; 'Uit' liefde toi Hem, wilkn w«| kfei% k^ 
^n 9 den ix^ zoeken', de voknaking^ niyjagen.. 
Jsztrs deelt zgn gezag mei geen ander. ]>aareui 
de Bagons wégigedaan nit ons buis. De liefde^ 
tan cHnxsTos df^te en dringe ons., om niet meer 
<rns zelv«n te te^en , maar toor Hem , die zieh 
toor ons heeft etergegeren. * 

Zoo 



,y Google 



Zoo re9«r« imxum in oiu huis. Hjj begcoMe ia 
ons onderdanen » idie > vrggemaakt door de waar-^ 
k«d , «ijae wetten gehoorzamen y z(jne liefde xnet 
wedermin beantwoorden» Xaat ons dan ook on-* 
bepudd op Hem Tertroawen. Waarom louden wy 
dit niet? .Hy beeft irnmen de majgi ons wd te 
doen;: en wat Hij kaa, dat wil Hji ook» 

»Ik Termag alles 4oor christus » die mij ms^^ 
tig maakt/* zeide eea getivttw getuige van ^ea 
Heer; w«it hg Tertronwde op. zijn woord: j»Laa|t 
« m^a^ genade genoeg zgn; wai^ migne kraditc 
is in zwakheid nagtig." • ; 

pit zeifde geldt nog ons , en jnisl daarom ge^^- 
▼en wij «ons van gansdier harte <aao den Redder 
oazer zielen orer. Wy gelooyen en verti^ouwen , 
•dat Hij ons zal verlossen van alle kwaad en bren- 
gt, tot: Ǥn hemelsch koningrijlc* Als st;eos 
"oaze Herder is, wat. zonden wij dan vreezen P 
Hij zal 008 ondersteunen , in den sir'^d tegen. 
somde en wereld, tegen i^leesch -en bloed. Wij 
mogen Hem vertrouwelyk 'naderen in het gebed», 
fiij hoort ons en zal ook in ons hart den geest 
tier waarheid «endep. — Welke omstandigheden. 
ons omgeven , de Heer beschikt er over, en «die; 
üod liefhebben, moeten alle diagen ten beste., 
ilienen^*' Als wij , op Hem vertrouwende , in hel, 
.geloof wandelen , godzalig, leven , wat kwaads zou- 
<do» 'W\| da|i:di:^c}itenf «Die godzalig leven, heb- 
ben de beloAe , zoQwftl van. deze als van de toe*, 
komende wereld." 

En 



,y Google 



StlVSj KOHIHG Iff HSt YAftJERLUK HUfS. 473^ 

£n onze Koning leeft, ja ^ij leeft van eeuvrig* 
heid tot eeuwigheid. Zynen troon rerlaat-. Hij 
niet. Van daar zal Hij, als het paaschdag in zijne 
hoofdstad is , en de dood is te niet gedaan , de 
krone der geregtigheid toereiken aan sd' zijne ge- 
trouwe onderdanen , die zijne Terschijning hebben 
Hefgehad. Mogt die- kroongave ook ons erfdeel 
worden op genen dag. Is dit niet uw gebed ? 
Terhoord zal het worden, indien het Godsrijk in 
uw huis gekomen is. Daarom beschijne eiken 
morgen de zon ons gezin , biddende : » Onze ^a- 
der in den hemel I Uw rijk komeT* 

DE SOPHISTEN, 

DEOGRJBDEJIIABS T£ ATHSNE IN DE TIERDE EEUW. 

Eene g^chiedkundige h^dretge tot de kennis 
der zeden van dien tijd» 

{Vervolg van Oc/. 1846, Uads. 490). 

II. 

WeLifürekeBdlieid ! o ja ! me kent .niet uw -waardij , 
G§ . iet aan wetenschap uw kracht en leven b^ ; 
laat de achthare oudheid ons yerrallen tempels tooien, 
Z§ w§ï' de pafnaald aan , waar "voor'ge Vorsten wonen ; 
Hen deW* paleizen op, en onderaardsche ttedn, 
Credenk' der Heidnen dienst en hunne plegtigheén. ■ . 

Anttochiëy (I) wordt ook wel jdnthakia genaamd. 

Er 
(1) In lateren tijd is Jntiochië door jlbou-obeidagü», 
IfOEKZ. APRIL 1847. Hh Ge- 



,y Google 



474 DB SOPHISTEN. * 

£r besWiukli in ^iè' meer stoden » (Ke (iie« Q9vini 
droegen ev door Koiiiqgen ta9 Si^riè' gesUqht 
var^n. ïïovtA 4le npuaUe eveqwel door schoon- 
|»eid« ttitgehraidhéid en Ulrykh^d h^irer bovo- 
ners , 4e booA^sUd <iA xeiei Tan be( Syrische r^k 
uit. Zij ^erd óQanml als.d^ 4einde wereld^i^^d 
lueschou^d. AvYto<r^<* v6ldh«er T^apaii^^pus ««441 
MACSoöm^, n^n nieo, zij. hjireifi Baan^onÜe^, 
kwefi haar ge&|ich( ; sel^cb^ , s^|n sopn , hfefi 
^haar uitgebreid : ook bobben a«4ere Yor&Un h%ar 
ielkeiK vergroot mk teri^ierd» In die sUd^dn 
aan de grouisie . xed^loosïbeid wsm QvergegA?0!a « 
leefde eene vrouw, die opmerking verdiende.' Zij 
was noch jong,.nQch oiid. Zij w^ noch schoon, 
noch lelijk. Zij was noch rijk , noch arm. Zij 
leefde ingetogen en zonderde zich geheel van de 
wereld afs R»aar ly was e^ne tefiderhartige en 
hoogst zorg^rageiMle moeder. Zij bezat, in den 
volsten zin des woords , all^e zorgen , liefde, en 
trouw voor haren eenigen zoon , welke eene tee- 
derhartige moeder voor het eenigste pand harer 
liefde kan htiifeten. Die zoon itas h^tM met 

▼c- 

Generaal ran den Calief Omar , 19 638 op de Qrt0ken 
veroverd. GoDEPaoi de bouillon veroverde haar op de 
ArUhieren in 1097. Bshdoidar ' ontnam haar stonnen- 
derKand aan de Kniisvaarderx in 12(58. Sedert sbltm 
den I is tij in de magt der Turken. Ter dezer stede Kijn 
veftvkilknée €oBoiliéB ol kerkverg^deruigen gekoaden. 
Z^ wa« het vaderland van den beroemden en geleerden 
cnvinmDiio.1. 



,y Google 



.ȕ sopBisTtn* 475 

yêe gr^ftstrermogeBa en liet eiehU ▼ernii^L Ikrre 
teederl^ke wonder zorgen Tcriv^deirdd (^ pand , 
dat zoo dierbaar aan haar - hirt was ,. byit6H 
jintioehië , tan einde voor te komen daV t^ne 
zedan m «yn $maak niet besnet werden y Maar 
zmer en onbesm^ zoodan bewaard bjijren. 
JSn, wie was die zoon , vopr wien z^ zooveel 
zorgen en zoo veel lo^derlijke teederheid beloof- 
de? Het was libai^zus , waarvan w^ thans zullen 
preken. . 

LiBANiüs , vond reeds als jongeling , in nets 
meer rernoüak e« sjnaak dim in het bezii va» boe- 
ken; ^lle andere uitspanningen en genoegens wer- 
den weld^ Toor heni' TervelfiDd ; maar boeliSen , 
Tooral werËen van ^maaJc en w«ienscbap , w«rken 
Taa dichlkunde en welspreliendiieid , wassen voor 
hem sebMten, die hij* goaDasi^s ongebnuki ük 
liggen a}s tmtteloozei sieraden y maar waarvan 
b^ eea vKjtig gebruik maakte^ Eee(& la^p nen 
de MUfli oïiiwikkelea^ die in» hem. ge|egd wae^ o«n 
in heit vervolg van tijd een vrncfttbiiré boom fó 
wordfin. (1) Nadat l^hIahiu^ zicbi eenigèn t^ 

(1)' Bee v^ nel keanis eii TCrstand r^k begiiaMe 
jotefeHii^eaitf invttt men niet «aldeB . <hmI)» aensehen -tihi 
den . i^nngf t^n fttimd , die, «oo uj 'm.-è& g|il«gea])«d %th . 
-weest waren bun verstand te onlwikl^elen , t^ ^eachavea 
en te veredelen , sieraden van land en volk zouden ge- 
worden xijn. Dan Tiet gaat 'met dezen als met de dia- 
inanten . \ranneeT iy "^^* bearbeid lijn. 

V. ST. 

II h 2 



,y Google 



476 BK SOFHISTEir. 

ijf«rig in boeken geoefend had, kreeg hij groo* 
ielyks behoeften en verlangen naar mondeling on- 
derwijs,, ten einde met anderen over zijne gevoe- 
lens en denkbeelden te spreken. Hij zocht alzoo 
naar een ieenneester en kreeg er verschillende ; 
dan onder dezen vtas er geen één, die hem beviel. 
Geen één beantwoordde aan zijne gespannen ver- 
waditing. Geen* één voldeed -aan zijne drift voor 
<de oude w^eld en hare wijsgeéren. Het wa- 
ren de werken van hoherds , de meesterstukken 
•van omosTHEiits , de> geschriften van den wijzen 
piATO , «^ waaraan hij zijn dorst naar kennis wilde 
laven. 

Een inwoner van Cappadocië sprak hem van 
Athene^ van hare sehblen, hare wijsgèeren ^h 
hare standbeelden ; en dadelijk^ had hij het beilliiit 
genomen naar -Athene te gaan\ en daar z§tfen 
geest te laven met kennis en wetenschap. 

H^ had een vermogend vriend aan, het hof vaa 
I^onsiantinopel ^ en hoopte door diens invloed jge- 
legenheid te krijgen , t>ro met den post , en alzoo 
met des te meer spoed , ziëh naar de stad van 
üunERVA te begeven. Dan bij zijne aankomst te 
KwutanUfK^el was die vriend niet meer aan 
het Hof aaawezig^ maar naar elders verplaatst; 
h$ was alzoo verpligt zieh aan boord te begeven 
van een der schepen , die zich aldaar bevonden , 
en die, wel is waar, reizigers voor gering loon 
overbragten , maar wier vaart zoo bijzonder lang- 
zaam ging , dat elk , en vooral een jongeling 

als 



,y Google 



als uBAKius was , daarbij alle gedirid f^rloor. 
Dan , wat zou bij doen ; te vergeefs zegt oiea 
niet ^ die in bet' schuitje zit , moet medefaren ; 
dit ondervond ciKuiiirs , in den Tolsien zin des 
woords. Eindelijk , sta lang toevens en sukkelens » 
bereikte bij zyne zoo vurig verlangde bestem- 
ming. 

Lnujiius bad naauweljjks^ vo^t^aan iand geset ^ 
of bij werd door afgevaardigden der w^fsgeerea 
en door de boofden van verschillende genootschap^ 
pen van Studenten omringd, waarvan, elk z^tt 
best deed hem aan te v^^rven. üet duurde ook 
niet lang of hij bad zich verbonden ; doch helaas l 
h§ kwam on^er devlag eens wijsgeers , ,die geens- 
zins zijne keuza was, die hij voor zich, niet be- 
geerde. Dan , wat te doen bij deze o&iaangeiiame 
ontdekking, daar hem kracht en moedontbra* 
ken, om zich tegen zoodanige hai^^iagen te ver* 
zetten. Hij was als vreemdeling te beschroomd^ 
die keuze te. doen , welke hij voor zich de beste 
achtte. Ook deed hem de sterke aandrang Ia 
den strik vallen. Hij gevoelde spijt ovef zijae 
keuze, doch was wij& genoeg er stil in te.be^ 
rusten en er zich mede te troosten, te meer, 
daar het moeijelijk ^was hierin verandpring ie 
brengen. Daar libahius vóór zijne aao komst te 
Athene reeds door zijne kennis eenigermate gifp- 
siig bekend was, had hij brieven ontvangen-, 
waarbij men hem het voorzitterschap in een der 
Stttdenten-genootschappen had aangeboden, dan 
Hh 3 door 



izedbyGjOOgle 



478 DE SOPHISTER. 

(iuor de kettie, die bij gedaan had, verviel dit 
aanbod. Eene zoo buitengewone onderschei- 
ding , aan' eenên niettiréling bewezen , moest 
noodwendig de eigeifltefde mn den jeugdigen ii- 
BAHiüs gaande maken. Hij^rgeiroostle zich intns- 
schen met dete . misl«kki|ig , alsmede dat h^ geen 
deel kon nemen aan het onderwijs des wijsgeers , 
die z^ne kence was ; en nadat hQ rijpel^k en 
w^sselijk over het voorgevallene had nagedichl , 
was hij van achteren eerder rerhéugd dan be* 
droefd , van zijn oogmerk niet bereikt te bebben » 
aangezien er aan het voorzitterschap des genoot- 
schaps , dat men hem had willen opdringen , moei- 
jdijkbeden verbonden waren , die zeker on- 
gunstig op de oefeningen van zetten geest, het 
hoofddoel waaHoe fasj n^ar Athene gereisd was, zou- 
den gewerkt hebben. Yurig bezield toor de Schrij- 
vers der oudheid en de gedenk teekenen van Grie^ 
kenhmd^ onthield hij zich ten eenenmale vah alle 
jeugdige, ligtzinnige en dartele vermaken en dwaas- 
heden , die lA die tijden — en welligt nog ^ 
door de studerende jeug4 met drift werden liagd* 
jaagd. Zelfs onttrok hij tich aan bijna alle ver- 
keering en sloot zich met de Schrijvers der ond'* 
heid in . zijne ' kbmer op , om met déze sris afge- 
zonderd te* leven. Intnsscheh xvas hij verjrfigt 
deel t« neinen aan het onderwg^ éti wijsgeers , 
aan wicn hij zich bij zijne komst Verbonden' had , 
en die volgens de zeden en gebruiken van dien 
tijd , te Athene op zijne «[oedketfring^ en zijne 

toe- 



,y Google 



i>£ soifüisTiiijr^ 471) 

toejuiciiiiig«fi aauspraük hud. — -GewiUig voidtfed 
hij hieraan , dünheiiotilijk wreekte li^ ^ith, door 
de bcluigingeti yth minachting ,^die ratt hvt. be- 
gin 'di bij het mislukken Tan zijn Toofgt^steld doei, 
in iQne ziel had post getat , eh w^arran hij niet 
ophield ' aan zijn haiH vèedsei ie 'rersehaffen. Op 
deze wijze verliepen ei^ tier der schoonste, der 
belairgrijksle jaren des letens Tan iiftxutüs en db 
^iijnet* geleerde Oefeningen. Doch hij bragt ze niet 
zoo tloor, dat hij odbekeild bleef. . t>e Landvoogd 
van Corinéke had van 2§iie loffei^ke en uitge* 
breide ktmdighedesn hoonfti spfekett, en hierop 
het besluit genomen , om hettt ¥Dor def seholeli al« 
daar op «ene igunstige w^zti te térbinden. 

LiBinios had zich op de gedane iiitno4»diging 
daartoe, ü^r de hoofdUlad begettm, dan hier 
leden zijne wensdien tn begeerten sdripbreok en 
werd hij in zijne verwachiingen teleurgesteld, 
daar de voor he» beislemde plaats IKUI eeneti 
anderen — wen%t- tab tuinder bekwajkmhed«n ; 
want ^00 iets gebeurt nog niet zetden ^ onk in 
onze ilag«ii ; — werd opgedragen. DaA IiUa- 
jitüs, die aan da teleursteltingeti zi eeniger- 
inate was gewoon gewofdeii , troostte zich ook iu 
dit geval. Het uras toen reeds ais thans, kuüAt 
cU verdiensten ontvingen niet altijd den palm der 
overwinning, andéren van mindere kleur en ge- 
halte -«^ maar die een* sterken arm hebben , 
i^n wiens protectie zij dealen — gingen lüèt de- 
zelve strijken , tot onberekenbare schade tan knfi- 
Hh 4 slen 



,y Google 



480 DE SOPHISTM. 

sten en weteoschappeo. Koiperg en iage> Tkijerij 
waren toen ook bekende zaken ^ die den re^- 
sehapen man niet te baat kan en wil nemfiA , die 
bij niet kan , en wil huldigen , al is ket dat 
zij hem schaden en benadeelen. Ook geven zulke 
lage handelingen in lateren tijd steeds wrange 
vruchten r~ en hoewel men alsdan gaarne zgne 
rerkeerde handelingen zou willen herstellen , ge- 
lukt zulks niet altijd. -- Jammer dat meestentijds 
onschuldigen in plaats van de schuldigen , van zoo- 
danige handelw^ze de slagtoffers worden/ 

Na dezen voor libaitius zoo oogunstigen en na«- 
deeUgen afloop, ^ging hij naar Konstantinopel ea 
opende aldaar eene school, die spoedig tachtig 
leerlingen telde ; en daar deze snelle opgang den 
nayver der andere wijsgeeren opwekte, waf het 
gereedste middel om hem te schaden , hem van 
tooverij te beschuldigea , hetgeen in die tyden en 
daar .ter plaatse gereeden ingang Tond , en ten ge* 
TOlge had , dat ubarius uit JS^onstaniinop^l ver- 
bannen werd. Deze snoode praktijk om iemand 
aan den dijk te jagen , was geenszins pri^ehjk , 
hoewel zij toen en nog niet vreemd i^. Wat ' 
men intusschen voor tooverij uitkreet, was slechts 
eene verkleefdheid aan het Heidendom , en het 
.raadplegen van verschillende waarzeggers» die 
voorgaven de kunst te bezitten , eene gunstige of 
ongunstige toekomst te kunnen voorzeggen. Li- 
B4N1US was van het een en ander niet geheel vrij 
te pleiten , en daardoor stelde hij zich bloot , dat 



,y Google 



ÖK SOPHISTM. 481 

zijne vi)9tiden op hem zegepraaldea , en zulks te 
gereeder, daar men het Christendom te iTon- 
stantinopel op den troon wilde plaatsen , en dit in 
de omliggende provinciën nog s^l tegenstand voiid. 
Men strafte daarom des té gereeder en strenger 
hen , die zich tegen de invoering van bet Christen- 
dom verzetten, maar daarentegen het Heidend<^m 
Toorstonden en begunstigden. ^ 

Uit Komtantinopel gebannen zijnde , begaf de 
jonge en geleerde Sophist zich naar JVieea^^ naar 
hij eene school ^oprigtte , en waarin hij wederom 
gunstig slaagde , daar hij toejuichingen en aanmoe- 
diging vond. Het ging hem hier echter op den duur 
niet* naar wensch , hetgeen bij hem de begeerte deed 
ontstaan, om naar Jficodemié' te vertrekken, 
dat wel ü waar slechts eene eenvoudige landstad 
was, maar die eenige beroemdheid bezat, daar 
DioCLBTiaA5 hier voorheen zijn hof gehouden , 
en er eertyds eene school voor kunsten en 
wetenschappen bestaan had. Libanios deed door 
z^ne meer 4an gewpne geleerdheid , deze school 
karen ouden roem grooteUJKs terug kragen, en te 
J^icodemië was men hierover . niet weinig ver- 
bied , te meer , daar men hoopte dat lieahivs 
zich daar als wijsgeer meer bepaald zonde vesti- 
gen. Ban de bekoorlijkheden van Athene had- 
den zich van zijn hart en zijne verbeelding 
meester gemaakt, zoodat hij den aandrang om 
derwaarts terug te keeren , niet wederstaan kon. 
Hh 5 Ook 



,y Google 



482 o£ suPHi2>T£:y. 

Ook bcheuea alle iortuilingen , builen die Tan Atke^ 
ne , voor heiü Weinig of geene waanle te bezillen ; 
lèu minste hij stelde deze boven alie atidere. 

LiBANiüs besloot ^200 voor dd derde maal in 
dea Piraèus scheeip te gaan , en kvrain na iveiüig 
iijds te Athene aan. Dan , daar liij nodh eene 
leerschool van den eersten rang,- waaraan eene 
wedde van ƒ5000 verbonden was, noeh die Van 
den tweeden rang, op een inkomen vali ƒ3000, 
verkreeg , opende hij eeile bijzondere school , Waarin 
zijne welsprekendheid zoozeer schitterde eü tijne 
geleerdheid zooeeer geroemd werd,^ dat hij alle 
andere Scholen in de schaduw plaatste. Dat dit 
wedérorti nijd en afgunst aoti verwekken , Vooral 
aan de bewonderaars van PnOHKiitsios , wiens onde 
roem nog niet vergelen was , laat tich gereedelijk 
denken. Libahitts waè inmiddels gedurende vijf 
jaren de koning der Alheensche welsprekendheid, 
de grootpriesler van het Heidendom , de toor- 
naamslö persoon te jitkene^ die , volgens het «pu- 
• voeJen vah velen., alle kttn4e in zich ver- 
eenigde Van alle verioopene èetiwen en Van de 
bcMUerendste tijden der oudheid. De teedere en 
getrouwe vriendschap van arisIeheïus vers>ijderde 
gelukkig vaü dezen Sophist alle vervolgingen en on* 
aaugenaamheden, ivaaraan^ ten dien tijde, bet oeitade 
en Welsprekende inannen te Alhuné blootstond et. 

Inmiddels werd de toestand van LUAÏiit/s te 
Jthene als hoofd van het Heidendom telken jare 

moei- 



,y Google 



DS kOpuisTcn. 483 

moÊtjehjkcr en zorgelijker. De Godsdienst van 
het HoF maakte dagelijks Toorlgangen en bverwin- 
ningen , eh breidde 2ich uit, zoodat i^en zich met 
de gegronde hoop voedde , het Heidettdom geheel 
Ie verdringen en het Christendom ovei*al ingang 
te doen vinden. Libaitius bij z^ne komst te 
Athene airede verdacht zijnde, had immers geca 
blijken gegeven , om in meerdere gunst bij het Hof 
ie geraken. Ook is het waarschijnlijk, dat er 
iasschen hem en het priesterdom van £tu^ 
9is^ (1) dat nog niet van alle magt ontbloot was , 
eenige verstandhouding bestond. En de oor- 
zaak , 

(1) Elüsis , deze «tad werd m Jitika door TftipröiMüs 
{Vestidit, en droeg volgens «enigd Sohtyvers ddn n&am 
ftijuji vaders , die ur.susilffTS heette. Zij w«« naast ^^tkéhB 
de aauzienlykste stad in Attika , mer]ewaardig dooi de 
aldaar gevierde Mysteriën of geheimen. Ouder de 
Priesters wait er een , euholpus genaamd , die een feest 
instelde aan den landbouw gewijd. Bit feest en d^sit van 
het graan, aan G£BE( «n F%osBS]PiKA geheiligd, waren dé 
'voornuiattste feeeteü in Griekenkind. Pkbicljes liet er eèn 
tempel bonwen, die 20 • 30,000. meiiwh«n konda hei- 
vatten. De inwijding in deze geheime» ging met vele 
zinnelijke plegtigheden gepaard , welke echter ten oogmerk 
hadden , om de ingewijden , van de onsterfelijkheid der 
ziel en de toekonialige helooningen en straffen te OTer- 
luigeA. Niemand werd tot deze geheimen toegelaten , 
t ontij hij . téin ^ en. vrij van zonden wat». Vele plaatsen 
der ouden toonen niet onduidelijk aan , dat diegenen , 
welk^ in deze .Mysteriën of geheimen waren ingewijd , 
zich van ccn toekomstig leven en van eene vergelding na 
den dood stellig verzekerd hielden. 



,y Google 



kSk DE SOPHISTEV. ^ 

zaak, waarom hij uit Monsiantinopel verdreveii 
was geworden , was niet onbekend gebleven. Hoe 
dit ook zij ^ nadat libanivs vijf jareji met den 
grootsten lof en de grootste toejuiching X& Jthene 
onderwijs had gegeven , vroeg en verkreeg hij 
verlof eene school te Antiochië ^ zijne geboor- 
testad , OTj^ te rigtcn. De bewoners van ^intio" 
chië hadden voor een gro(Jt gedeelte het Chris- 
tendom omhelsd ; dan zij hadden er nog geene 
scholen voor kunsten en wetenschappen, die bloei- 
den ; zoodat, toen iibanius de zijne opende^ 
hij leerlingen van verschillende secten kreeg « 
waardoor zijn toestand te Aniioehië noch aange* 
naam , noch wenschelijk was ; dewijl hij voorzag ^ 
dat de vorderingen, welke de nieuw gewordene 
Christenen maakten, vrij spoedig heilloos voor 
het Heidendom zouden kunnen worden , waaraan 
hij üog met hart en ziel verkleefd was. 

Dan niet lang bleef hij in dezen neteligen toe- 
stand , daar eensklaps een Vorst, die zijne gevoe- 
lens deeMe en geheel toegedaan was, met, den ko- 
ninklijken mantel ^kleed werd. 

Ju;lianüs, tot Keizer verheven zQnde , vertraagde 
niet zich naar Konstantinopel te begeven. Toen 
hi) in lUyrië was aangekomen , liet hy vrijheid 
van Godsdienst afkondigen; doch zijn doel hier- 
mede was, het Heidendom in al zijn luister te 
herstellen. ■ 

Welke' schoone , welke heerlijke dagen bleef 
LiBAHius nu voor zijne zaak wachten! De zon 

van 



,y Google 



DE SOPHISTEH. ^ 485 

Tao luister en grootheid scheea op nieaWin al 
haren glans yoor hem te zullen rerrijzen, te meer, 
daar Keizer fULiAiiüs, een kweekelingder Atheien- 
sche schooien een bewonderaar van libakius, de 
gevoelens van bodcri», plato en van de So» 
phisten van dien tijd, ten eenemale was toege- 
daan. Deze Sophisten riep Keizer jüliarvs aan 
zijn Hof, droeg hun de eerste posten in het 
rijk op , en hexa\ hen met alle zorg d« Heiden- 
sehe tempels te herstellen en alles aan te wenden 9 
om de oude Godsdienst te doen herleven. •^— Li» 
BAHiirs werd tot Opperregter benoemd, dan tot 
zijn geluk bedankte hij voor . dezen zoo belang- 
rijken post. Hij begreep' te regt, .dat hij de 
man niet was, om di«n regterlijken post te be-^ 
kl^edeo, (l) dat dit hem zou kunnen beletten' 

om 

(1) Welk een tehoon en itaTolgens waardig voorbeeld' 
l^eeft LtBAinus hier aaa yelen van outen tijd, die zicli 
tot alles geschikt en >n sttat achten, £00 het slechts 
Toordeel aanbrengt en aanzien en e^r yerschaft. Zij be- 
denken te weinig , boeveel schade tij yeeltijds aan hun- 
nen eyenmensch toebrengen door verkeerde bandelingen. 
Hogt hel schoone voorbeeld, door libaniüs hier gegeven, 
Toor dezen niet verloren gaan. Hij bevestigde door zijn 
gedrag de belangrijke regelen , die ik dezer dagen elders 
l«0, te weten: 

u Bekleed veeleer oen minder orde, 
))Üan dat uw stand verbeterd worde, 
»»Tot spijt ran 't regt en d* eerlijkheid/' 

V. OT. 



,y Google 



486 nE sopifiST£»> 

ofn :Yr$inodi% i^ spreWn en zijne wefeprekoiid- 
beid er door 2m> li^ii , iiniidn hijzMi met za- 
kan , die hei blestuar bfiroffen ^ en woarlDe h^ de 
reigiQ «tir ofkintsbare keAius niet bezat, bezig hielil. 
Ec.z^n ipeasck^n,^ di« g.e«ehikt zija eene proTin» 
cift, ja l^lfs 6€» land te bastarea; anderea die 
«en leg^ kunneft gebiedene dan H^ rekende sieh 
bierto^ ^ges^hikt ; hij. meende beUigrijker zaken 
te Itnnsen en te zullen veirigten ^ als bij heb oade 
Grkkenldmd kan>' doen herleiden. — Dan alle deae 
sQhoone terwa^hlingen verdwenen in rook.- Be 
seboone hoop van jjibaniv^ leed eensklaps schip- 
breuk. £tfiQ pijl, door «en harbaarsch rniter 
a%eschoto, trof den Eeizec ^ de oevers Tan 
daii Sitfiroat. , en benam- km hei levwn ,. en 
deed dRardosir bet groate gebou)», dat men wilde, 
sikhten , in duigen vallen. Het Heidendom , zijne 
schoten «. sijne tempels « zijne kantten,, zijne God-^ 
heden,, alles leed schipbreuk en was z^n einde 
nabij. Dat wij hier den vinger eener Almqgt opmefr*^ 
ken, die zegt: i^Tat hiertoe en ^niei verekr ;^^ 
Ti wiens gedachten niet zijn onze gedachten en toienu 
wégen niet zijn ome wegen.** Hij fs bet, die 
airk^n ten allen tijde met wijsbeid en liefde be- 
zuurt « hoewel ^Ü koiitzig^tigf measchen dit niet 
altijd kunnen doorzien. Daarom is eene stille be* 
rusting in Gods alwijs bestuur altijd goedy pligt- 
en prijzenswctardig voor den menscb. Het is 
waar , de opvolger van Keizer JlUuaaus vernietigde 
noch bel een noch hel ander , maar veroorloofde 

dat 



,y Google 



dat iiüci io siaad ^pude blijyej» ; 4an ^da^r ii2| sl^U 
ééq jaar ea %es maanden reg-eerde , va» dit oMUdan 
eeae flikkerlag , die dpor de maatreg^Lsa ,die tauns 
r«^AilMrtJ& ei) thim>im)$iqs. namen « geen glans kon 
geven, Z^j OQr4e«]4«n alle$ te moeten Torni^tigen : 
ai^ng^^itn snlk^ h^a geloof kw^t^te en, zi^ al 
deze dinger) voor hnn.ne staatkunde hoogst^ s<;hade» 
Ujk achtten. Libakius intusschen. bleef de zaak 
des H^idendonus met ▼nnr en kracht toorstaan en 
t»9f4eiten; d^ tf^^n liet hein ong^toord en nam 
ge£n n^itie van helgaen hy deed en verrigtte. 
Men liet hem. aiilU^es preien , zander, kern U 
antww^dên , ai# het gereedsie middel om hem 
den,mo^tA ie etappen, (l) 

K LiHAXius deed Qnder.de regering T4# xucono- 
BiJjs eene iaaisLe en vrnebt«loo«e pK>gi«g* Diin 
sedert Jjiiig bad men de üeidensehe t^mp^s ge-» 
aktes , de standbeelden verbrijzeld , en de aüa* 

ren 

(1) Hoe verstandig handelden hierin de ouden, ènwelk 
eene belangrijke les geven zij aan yerstandigen ran dezen 
t§d. Nieté is scladelfjker dan TerTolf^ingen.- Zij doT«ii 
h«t ruttr ftiet vit , maar biteen het aan. Laat hetisloebtf 
brandeii , koe hevig ook , d^s^ te eeriter is V«^ uitg«br^d. 
Zonder tegen^laiMl veoieti^a zich al ^ die schadelgke 
ondervei^ingen. Voor de verstandigen ep opmerkzamen ^ 
is het niet duister , dat reeds veel en spoedig alles zal 
schipbreuk* lijden. Men denkc aan 1 Cor. 111:10-^15. 
Als dwazen zal men nn Ǥn Vaderland' gfian verlaten , 
om bij di9 vreehnden als battibg om te üeolén. 



yCoogle 



488 DE soPHisTcrr. ^ 

ren en de afgodsbeelden omvergeworpen. Dit alles 
smartte iibaniüs zoo, dat hij voor den Keizer 
eene verhandeling schreef^ over de Beidensche 
tempels^ die als hét laatste gedenkteeken der ware en 
echte welsprekendheid wordt aangemerkt, en te- 
vens als het laatste gedenkstuk^ dat het Heiden- 
dom Van die tijden ons heeft nagelaten. 

Na iiBANius kwamen er andere Leeraars , en 
Sophisten , die het Heidendom aankleefden ; ook 
andere scholen, van het Heidendom, uithene , 
jRome^ jintiochië en Konstantinapel hezvXtxï nog 
geleerde mannen, die opmerking verdienden. De 
beruchte schakel van UERnss , eene reeks van wijs- 
geeren, die de leer van piato voorstonden , en 
waarvan het begin, met de eerste Eeuw aanvangt 
en tot de zesde Eetiw voortloopt , was nog niet 
verbroken.' Dan na den dood van libabivs , die 
in het jaar 391 voorviel, schijnt het Heidendom 
zijn stenn ontvallen te zijn. Justibiiaiios sloot 
zonder de minste moeite de scholen te Athene^ 
waar men de leer van, het Heidendom onderwees. 
Zoo moest het een na het ander verdwijnen en plaats 
maken voor de leer , wier hoofdinhood Liefde is. 
Het was toch te vergeefs , dat de luisterrijkste wel- 
spekendheid van de beroemdste der Sophisten van 
dien tijd het Heidendom verdedigden. Zijn val 
en zyne vernietiging waren uitgesproken , en niets 
kon het van die uitspraak ontheffen, Het Chris- 
tendom , dat edele kleinood voor den mensch , 
moest het Heidendom verdringen. Ook zal het 

steeds 



,y Google 



DE S0PHISTE5» 489 

sleteds voor den bekwaamste en geleerdste ondoen- 
lijk zijn en blijven , de oude leer in stand te hou* 
den of te doen^ herleTen , en de nieuwe, leer te 
weren of te verdringen. De tijd was gekomen , 
dai aanvankelijk de bede vervuld zoude worden : 
TtOto koningrijk kome.** 

Wij stellen ons voor , in een derde en laatste 
artikel , spoedig eenigè èelangrifke opmerkingen uit 
hei leven dezer Sóphisten te leveren. 

Marlingen ^ Medegedeeld door * 

21 Dec. 1846. van sTssiiDEREir. 



SCHIJN EN ZIJN. 

Tan waar dat wij veel dwazen tien , 
Die in de gunst der grooten IcTen 
£n Tfijwat booger air zich geyen j • ^ 

Dan vAjze liên? — * ' 

Den fvifzen is 't genoeg — te M}n; 

Zij la^n dwazen d' ijdlen gck^n. 

£nschoi^ bij Tilburg^ iBV. de iignt^ az. 

18 Nov. 1846. - ^ 



j>0E«z.APi^ïF,1847. li ' SCHOOL- 

Digitized by LjOOQ IC 



SCHOOLNIEÜWS. 



ÉjyKHÜÏÏEN^. ' ' 

Den 21^611 September 1846, had allbier de gewone 
jaarlij ksche promotie en prijsüitdeeiiiig aan ck leer- 
lingen d^r J^itijnfiehe scl^eol in 4«. K«rk der f.a- 
t|her$che Gemeente plaats. De Rector aanvaardde 
tlians openlijk zijne sedert 1^ September begon- 
nen belrekking, me^ eene Lalijnsche rede , waarin 
de vmndeden vs» dt beoefening der ^mde f etteren 
voor de J4^n§eli»gfn boven de studie dernie^were 
talen ^ zoowel om vorm ah inhoud^ kortelij k 
werden aangewezen. ... 

Daarna werden aan de volgende^ leerlingen , 
welke zifh door Tlgl en vorderingen , volgens het 
oordeel van HH. Coratoren , die belooning waar- 
dig haddfiA gemaa^kt, prjyzftn uitgereikt: aan j. 
MOORDiNK, b^ zijne bevocdmiig 'lii^ ^ tweede 
orde der t^^eede klasse^ naar 4« e^$te orde van 
die zelfde klasse.j. en aan c. schokker , bij eene 
gelijke bevord^fino^. In da tweede orde der derde 
klasse aan /> 7ii- pooi,; Aan d;, p, pool en aan 
p. UOLL, bij huiine bevordering uit (ïe eerste orde 
der viercfo , Haar de tweedft drde def d«r(^ lilasse. 
Eindelijk aan p. a. j. vooBbfWC,. vél ke, uit de 
eerste orde der vijfde , naar >de tweede der vierde 
klasse werd bevorderd. 

Alle deze leerlingen bragten met g^aste vr^- 
ttioedigheid , openlijk , in de Latijnsehe taal , hun- 
nen dank aan fiH. Curatoren. Orgelmuzyk be- 
geleidde de plegiigheid , in welke een niet onaan- 
zienlijk getal inwoners, door hunne tegenwoor- 
digheid , belangstelling toonde. Nog werden , bij 
tene afzonderlijke gelegenheid y aan twee voorma- 

If- 



,y Google 



SCHOOL-NlEüWS. 491 

iigt Uécünfeïk^ ve}kft nu <Mikiifs door hun rer» 
trek' saar slderÉ, tk school veplaten badden^ 
6. HÓntia en M. van oiLDEir , door HH., Curato- 
ren als blijk Tan tevredenheid ^ boekgeschenkeit 
üitgereiki. ' 



KÈRK«NIEüWS* 

HERVORMDE RERK^ 

GELDERLAifD. 

ARNHEM. 
OtïEftLOO, 20 Maart. Onze Leeraar, i. ?; 
iijusv , naar de Gemeente van Renswóude be- ^ 
ro«pea sjnde» heeft >dit beroep, onder inwach- 
ting der yerei^hte approbatiën . aangenomen. — 
D6 J^^rkeraad onzer Gemeente heeft besloten in de 
takatare door hei beroepen van een Predikadt t0 
xollen voorzien* 

SPANKEREJ*. 2ie Febr. 1847. 
. HOEVJELAKEN. Zie Maart \Sk1. , 
IfïJMÉGEN. 
HOBSËEN vakant; Zie Dec. 1846. 

• ZÜTPHEN. ^ • 

Het iQa^sikaal Bestuiir van ZutpheH bestaat 
ftan^ uit 4e volgende Leden: > 

Preses , j. coops , Prèd. te Gorsstll 
Asseiaotr, a. vfnvrix, Pred. te ZtUphtn. 

li 2 Seri- 

Digitized by CjOOQ IC 



W2 KERK-iVlfiUW^. 

Scriba, j. c. var de vïlde , Pred. UZutpken. 

Secundus, j. g. yaü griszuuusen , Pred. te 
Zutphen, ' , 

Gecommitteerden : 

H. M. G. KOOLHAAS, Pred. te Deutichem^ " 

A. H. VA» DER HOEVE , Prcd*, tc Peppel, 

w. c. wAMSLÉVEif , Prcd. tc Lochem. 

U w. BOüWMEEStER ,'Pred. te Winterswijk, 

y. j. tfisPELBLOM BEiJER, Oud- Ouderling te 
Zuiphen.^ 

Secundi : , 

H> VAN SU tl , Pred, te Zdhf^n. 

w. lUMiPiK , Pred. tc Dt)esharg. 

I. w, E. snEt , te Gelselaar. 

D. A. PARÉ, Pred. te Breedevoort. 

Mr. w. BLOEHERs , Oud- Ouderling te Dot^bur^. 

ZÜTPHEN, 8 April 1847. De Breede Rer- 
keraad dezer Gemeente heeft heden ter vervulling 
det* vakaiture , welke eerlang ontslaan zal door het 
vertrek van Ds, a. rctgers var oer loeff , naar 
Zeiden , het volgende twaalftal gemaakt : 

DD, T. modderman , A.z. , Th. Dr. te Oadkerk. 
j. soNiüs sWAAGMAN , . te Iftcuwe Slüdskananf, 
H. H. siuiTKR, te Terwolde* s. f. van hasselt , 
te Sneek. h. w. j. sannes , te Schildwolda. u. 
VAN STAVEREN , Th^ Dr. te ÉCedichem. o. j. jun- 
Gius , te Rijswijk, w* verwe? , te ff^tnschoten, 
t, A. BRUNNER, te Oude en JVieuwe ff^etering, 
w. c. VAN OER ZWAAG, ïe^/Jronrtjp, s, keijër, 
Th. Br. te Wolvega^ en a. wittevebn, te Hui- 
stifff. De drie laatsten bij h/srstemming met Ds. 

A. H. ,VAN DER.MOEVE, tC Keppel, 

WIlïtERSWIJK vakant. Zie Jan 1847. 
W£HL .staat vakant te worden. ZieFebr. 1847: 
ANGERLO. Zie Febr. 1847. 
. EUURLOstaatvakant te worden. Zie Febr. 1847. 

TIEL. 



,y Google 



KERKNIEUWS, 493 

TIEL. 
TIEL. . Zie Febr. 1847. 

BOMMEt. 
NEDER-HEMERT, 14 Maart. Heden maalte 
onze Leeraar ons het overlijden bekend van den 
Wel Eérw. Heer petrus uarius broüwek , die 
van 1794 lot 1797 als Evangeliedienaar in ons 
midden is werkzaam gevreest. Ofschoon slecht» 
zeer weinigen zich 's mans arbeid en omgang kon- 
den herinneren, werd echter zijd ontslapen door 
dezen met hartelijke deelneniing vernomen^ en 
bet goede, dal hij hun heeft trachten ia. te pren* 
ten, dankbaar herdacht. Zacht ruste het gebeente 
van den waardigen Grijsaard in den school der 
aarde ! Rijk zij het Joon ♦ dat hij nu bij zijnen 
Heer smaakt I En de, bedroefde Weduwe , zij scheppe 
inildén troost uit dal Evangelie , dat hij getrouw 
heeft verkondigd ,^ en ondervinde met de haren 
Gods ondersteunende nabijheid 1 
HAEFTÊN vakant. Zie Febr. 1846. 

HARDERWIJK, . 
VQRCHTEN, 13 Dec. 1846. Was in delaatat 
verloopene week de lading van het overlgdea van 
onzen vorigên Leeraar,, den Wel Eerw. Heer 
JACOB toisE , met droefheid door ons ontvangen , 
welkom was ons het vertroostend w^oord, door 
onzen Leeraar vam deh wiiliger heden morgen , « 
naar aanleiding van Jok. Xil:26^ tot ons ge* 
sproken. Hij herinnerde ons, hoe de Overledene, 
gedurende 43 jaren onder ons. werkzaam in d^ 
bediening des Evangelies, zich in hare ijverige en 
naanwgezelie waarneming, een oprcgt. dienaar van 
CHRISTUS had betoond. De trouwe dienaar geniete 
nu bg zijneii' Heer het loon voor zijnen arbeid ! 
W§ zegenen dankbaar zijne nagedachtenis; raog^ 
I i 3 ten 



,y Google 



^9& JfERK-MEÜWS. 

tea zijne kssen en yexmaningen getrouw door ont 
worden worden nagevolgd ! 

Q:;;^ Door verkeerde bezorging kon dit berigt 
jser^t QU geplaafst ^ordep. 



JfüJDrMQLL4^B. 

ROTTERDAM. 

Optieden is dopr Ijiet Kla$sikaakBe$tuur Tan BotT 
ferdam , na het ondergaan 'Tan een behoorlijk Exa- 
men , en onderteekening der yereisphte rerklaring ^ 
}^e?oegd verkjaard om te staan naar den post tan 
Catechi$eern^ee5ter in de Nederl^n^phe Hervormde 
l^erk , de Heer h. wajltca , wooïiachtig alhier. 

ROTTERDAM, (Eftgelsche PresbyteriaanscHe 
fJemeente). Onze beroepen Leer^ar , deWelEenf, 
Heer s. davik^ , werd op Zondag den 14<]en Maart 
tot de dien9i onzer Qemeente iqgezegend , idoor 
den Vel Eerw. Heer jr. niKCJ^rnkto brown, Pre- 
^kaAt bij de Schotsche Gemeente alhier. De 
Sfve^tiger bad ten te1^9t MatUi. V:13«. QiJ 
%^t ket zoHt der a^rée. Op den volgenden Zeiir 
dag aanvaardde de bevestigde Leeraar zijn dren^- 
werk. pet 2 €or. YI : 3. JSnj£*j al$ medeitrhn^ 
dende kidden t^ ook , da$ g^ de genade Godeniet 
ie- vergeefs moj^gt ontvangen heb^n, £ie Vel 
£d. Acbib. Heer j. nQtt ^ Oiideritng bij het KIfs- 
aikaal Be^tnur van Hoiterdam , wa4 als afgevaar- 
digde ran hetzelve, bij beide deaè pl^fighedeq te* 
genwoordig. 

ROTTERDAM , ém 19 Maarl. Hején is door 
den Breeden Kerkeraad der Nederdoitsche Her» 
vormde Gemeente alhier , ter vervulling der va- 



Digitized by 



Google 



KERfC-MEüWa 495 

kaiiire , Oftifilaao door hst oterlijden van den Wel 
Eenrw. ü. pk tjiiEs, geformeerd het fol^ide 
twAalflal van Fredikantefi : 

DD. J. I. DOïDBS, Thi Dr. te Maü. i, vjkt 
BAAFTEN , te Jf^megen. g, j, qjb kierjc , te ^aar*^ 
hm, H. j. R. G. THEEsiffG , te Zevenkut^^n. j. p. 
TAN HA&ESCA&SPSL , te Leeuwarden, r. f; j. Boav* 
AC»K, te Leersum. e. r. erdbriiIe , ieZutphen, 
c. CATS WO», te Mijdrecht, a. h. blom, Th. Dn 
te Jfordreeki, m. ». j- xoxt^eRv te Unarlem, 
C, s. ADAKA VAB scHBLTEMA , te Hoorn ^ efi J. w. 

HAVERKAMP BEGEVABB, te (r«tfrz^//6^. 

Op den 24 dezer ii door den Breeden Kerke^ 
raad 4er fl^ederduitsche Hervomide Gerneeote al^ 
hier, ilU het bevoreii« geoiaakte twaalftal, gefor? 
meerd het vegende zeaial va» Predikaftten : . 

DO. J. r. DQBqEs, Th. Dr. ,:Gi j. os kurk, 

V. F. J. BOQBACKBR, L* tab HAAFTEïr, J. P. TAB 
1IARIBCARSPJ£' 60 & J. R. «. Ta£i;siüO. 

Op den daaraan velgeiiden dag dit drietal : 

DD. 1. I. DOEDES , G. r.' DE KLERK CH L. TAIf 

HA AFTEN ; terw^l op de» 29 Maart, met bijha 
■ eenparige atemmeD, l)eroej>en is de Wel £erw» 
zeer Crel, Heer j. ;• BOEnEs^'ïh. Dr. en Predt 
te Hall. ^ • • 

Qp Zatiurdag den 10 April IJ. Ternamen wij , 
dat de Beroepene de 'beroeping herwaarts , ondet 
iawaehting ,der T^reisohte gtiedkearing , had aan- 
g^aomen. 

IJSS£LlffOND£ , den 28 Maart 1847. Tot 
opwekking om het voorbeeld van eene weldoen^ter 
der Armen na te Tolgen^ diene de openbare ver*» 
melding ran een legaat, z^de een Certificaat, 
groot /400r, To-ij van alle regten, bij testamen*- 
iaire dispositie leii behoeve van de Diaconie* Armen 
dezer (^emeente^ gemaakt door Mejafvronw dQ 
Ii4 W(?d^ 



,y Google 



496 KERK- NIEUWS. 

W«d. J. KOtLoos , geb/ HiLLENAAR, oveHeden dea 
loden Febraarij 1.1. De aanvrage om de Tereischte 
aulhorisatiën om hetzeUe te mogen aanvaarden , 
is reeds geschied. De Geefster bOjve lang nog ia 
gezegend aandenken bij deze Gemeente ! 
. ' Nog iels verblijdends hebben wij te berigten. 
Bij de viering van het H. Avondmaal badden wij 
heden (den 4 April) het genoegen vóór de. eerste 
inaal gebruik te maken van een aanzienlek ge- 
schenk in zilver, ons toegezonden -door onze ge* 
achte Ambachtsvroawe , de Hoog Wel Geb. Vrouwe 
Douairiére bichon vin i/ssELUOirDe , geb coereii , 
tevens ter nagedachtenis van haren overleden echt- 
genoot. Dit geschenk bestaat in twee Offerbos* 
sen, fraai bewerkt en voorzien met het wapen 
van de Ambachts vrouwe en van haren overleden 
£chtgenoot« Onze Leeraar heeft de Gemeente 
opgewekt tot dankbaarheid aan onze Ambachts- 
vrouw, voor dit blijk van belangstelling, en Haar 
Hoog Wel Geb. den zegen des Allerhoogslen toe- 
gebeden. 

'Bij deze zelfde gelegenheid zag men 4>nder de 
onlangs tot Ledematen der Gemeente aangeno- 
mene, eene zuster aan den diseh des Heeren toe- 
treden, die tot de R. C. Godsdienst behoord 
had; maar geene rust voor haar gemoed daarbij 
hebbende kunnen vipden, zich in de gronden der 
Hervormdti belijdenis had laten onderwijzen. iVet 
een Protestant gehuwd zijnde, had zij- al hare 
kinderen in onze Gereformeerde Kerk laten doo- 
pen , zijnde zelve bij de Doops^ bedien ing van e^ni- 
gen dezer tegenwoordig geweest. 
. CAPP£LL£ OP D£H IJSSEL, den Uden April 
1847. Werden wij voor eenigen tijd verblijd door 
het berigt , dat een onzer geachtste* leden , de 
overleden Heer willcm i« *x hout , aan ons Dia- 

ko- 



,y Google 



KKRK-NIEÜWS. 497 

koniefonds had gelegateerd de somma van ƒ500 , 
vrtj van Successie', tot welker aanvaardmg Z. M. 
de Koning reeds yrijheid verleend heeft ; opnieuw 
zagen wij in deze dagen ous tot dankbaarheid op- 
gewekt y daar een niet minder edel lid onzer Ge- 
meente , welke gaarne onbekend wilde blijven, 
aan genoemd; fonds ƒ1000 W. S. 2J pCL ten 
geschenke gegeven heeft. Zulke lofwaardige voor- 
beelden vinden hier en el(iers vele navolging, op- 
dat bij de toenemende armoede de vrucht des ge- 
loofs , de liefde, des ie overvloediger worde ! 
LEIDEN. 

RIJNSATERWODDE, 4 April 1847. Onze 
Leeraar , j. b. moquettis , gaf on» heden berigt 
van het overlijden van zijnen voorganger, den 
Wel Eerw. Heer bastiaan kieuwkoop, laatst Pre- 
dikaiit te Bleêkensgtaaf ^ die , van Jan. 1824 tot 
Aug. 1828, alhier het Evangelie verkondigde. 
Mugen de wenken en waarschuwingen, welke wij 
hij déze gelegenheid ontvingen, rijke vruchten 
dragen , en de Overledene alzoo in zijnen dood 
ons nog tot nut wezen. Vredezij zijner asschel 

KATWIJK AAN Zp , den' 4 April 1847. Onze 
Leeraar ,- j vaji harderwijk , berigtte ons he- 
den , dat hem in de afgeloopen week , namens 
<»cn onbekende , voor het Kerkefonds /200 , voor 
de Diakoni^- Armen ƒ200 , en voor het Weeshuis 
alhier /lOO, te zamen de zoo aanzienlijke som 
van ^500 uitmakende , was Ier hand gesteld. — 
'Door - dit bewijs van belan<>slelliog in onze kerke- 
lijke aangelegenheden en Christelijke liefdadigheid, 
zijn wij diep getroffen. Langs dezen weg wordt 
aan" den edelmoedigèn Gever of Geefster niet 
slechts kennis gegeven van de goede ontvangst; 
maar ook tevens de innigste dank betuigd, voor 
deze ons zoo hoogst verWijdende bijdrage tot be- 
ïi 5 vor-. 



,y Google 



M8 KERK-NIEÜWS. . 

vorderiag van den ; bloM der opeirbare eeredieM^t 
«en oaderstfiiiaiiig onzer armen en weesen. Moge 
God, die. in bei verborgen yiet^ ook deze zoo 
2eer van toegesegeiilieid. voor ^nze Genteen te ge? 
tuigende verborgen weldadigheid , in het openbaar 
V trilden; dit iiefilewerky hetgeen wij zoo harte» 
lijk met oozen I^eraar Kin Hem afsmeekten « 
niet eene rpime Hfiaie van tijdel^ke ea gee^Ujke 
zegeningen bekroonen, ^n dit loffelijk. voorbeeld 
bier en older» vele tot navolging opwekken! 

LËIDËK. Zi^ Oet. 1846 en Febr. 1347. 
DORDI^ECHT. 

]^LESK£NSGKAVE » fiOFWEGEN. Ben 
17den Maart laalsUeden ^ ontsliep alhier , op het 
onverwachts , OQze Herder en Leeraar , hastiaait 
KiEirw^nooB , nadat hij den/ vorigen Zondag ,dA 
namiddagrgodsdienstoefenin^ nog bestnurd had , ei| 
eene voorafgaand^ ODgesteldkeid reeds nagenoef 
geweken sqheen. 

'Hij had den oiiderdom van 72 jaren bereikt | 
tvas> in het jaar 1807 voor het eersi tot het pre-> 
dikambt b^ve^tigd 1^ de Hervormde Gemeente 
van Berkérmoude en dm ^chierbr0ek , ten fare 
1324 naar H^nsaterwoude vertrokken , en van 
daar tot ons gekomen den 17dei| Afigqstus 1828, 

¥an een doorgaans gezond jipestej » was de Over^ 
ledene fetronw en ijverig in zijnen post, es immev 
])ereidvaaFdig waar hij ft§ne Ringbroeders van diensl 
kon. zijn.. Zyne nagedafjitenis blijve onder ons ia 
»egen^ «n het woord door hem verjcondigd, wer^ 
ke j ook nog n^ zijnen dood « tpt ve)er duttraame 
sUohling. 

Dewijl de Consulent onzer Gemeente , Ds^ w^ j. 
iriESSsUf van i^^r<?e//t^^ , .door ziekte verhinderd 
werd de eerste predikbeurt Ie vervullen , werd dii 
^erk iraargenomen door don Gons qlent-Secwdns ^ 



,y Google 



KERK-NIEÜWS, 49» 

Ps. f. «• KLiAMiAiiBii , fan f^ynga^rien » d»^ 
Krfe» wf fooHoopig J»^ dit irefiende «ier%«val 
Isepaald en toi «ene Cbristelijke waa^deeri^g vaa 
ét pnsdikiog des OvprledeBe werden ofi^^Wekt. Ds. 
%. H. «cHotsfliAVy im Papendreekt.y die 'op Zoa* 
dagf na de be(pn»feiiis Ycx>r dece Ge«>eeiiié of trad , 
]5 térvolgens, muir aanleiding van «/«^.XIX:%6, 
den ontslapene Leeraar indaektig gefi^esit net 
^ene opsetUlijk daartoe ingerigtt ^jkpredikatie« 

Dew^ de AmbachMh^r deaer G#n<«nte etne 
spoedige medewerking ons belopfd haefty hebben 
wij aUen grond om tjs hopen dat de aüxw be* 
staande yakainre binnen kort zal venrakl sifn. 

«ROOTE LINDT ra *s B££R OUDE-LAKOS- 
AMBACfiT, 21 Maart 1847. Heden vóór Q da- 
gen maakte y b^ afwe^igbeid yaa obaen Leer{iar<» 
de Wel £«<#. If epr vAf wuaaAiiM^Kir , Pred. te 
Z^jndreckt , ons bekend net bet afsteryen van 
een onzer vroegere I#eeraars, den Welllerw* 
fiser (ïd. Hoer pcrmv^ Miaius j^rqitwir. 

In den jjire 1797 t^n JHetUrittnert t^t ons 
avergekimen I bleef ^jn £erw. alhier bgna 30 
jaren in d^ berderUjke bediening werkx^m, tot 
dat hij in 1826 emeritus ?erkb)Ard, z$n ambt 
onder ons iMderlegdew Z^n £erw. mogt filzoo de 
eervoile rnii nog ruim 20 jaren genieten, die hij 
in zijne geboortes4;ld Dordreckt doorbragt , waar 
bij den 6 Ittaart j. 1. ten gevolge eaner langdurige 
borstottgesteldheid , in den ouderdom van 74jarei| 
de eeuwige riist is ingegaan. ]Qet belangstelling 
werd dit berigt door ons vernomen , daar velen 
nit ons leidden den waardigen Overledene hadden 
gekend, z^n onderwijs genoten, en onder ztjne 
leiding tot lidmaten der Gemeende waren aanger 
nomen c Heden bepaalde onze tegenwoordige Leeraar 
ons nogmaals bij baren voornialigeü , nu ontsla? 



,y Google 



500 KERK-NIEUWS. 

pen Herder , wekte ons op om hem in zegen eöil 
aandenken te honden, zijne lessen en vermanih*^ 
gen niet te vergeten, en ieder voor ons zei ven te 
zorgen , dat de Heer» ons bij onze slervensure' 
bereid mogt vinden. Tevens smeekte hij met ons 
den Vader van alle vertroosting, dat Hij de over- 
blijvende Weduwe bij haar verlies mogt sterken, 
haar in haren ouderdom schragen, en naar den 
wensch haars harten haar eenmaal met haren ge- 
liefden Vriend hereenigen in het 'Vaderland des 
vredcs en der eeuwige gelukzaligheid. 

DORDRECHT. Zie Jan. 1847. 
GOUDA. 

HEICOP E» BOECOP, den 14 Maart 1847. 
Heden werd onze beroepen Leeraar, f. w. j. kaa- 
KEBEEN , Kandidaat bij het Provinciaal Kerkbestuur 
van Over^ssel, in de H. dienst onder ons beves- 
tigd, door zijnen Broedef , den Wel Eerw. Heer 
c. p. KA.AKEBEE», Pred. in de Zier^ aan wien de 
Consulent, Ds. j. wigeri frascois, Pred. te 
Leksmond ^ deze beurt had afgestaan , met «/oA. 
XVII : 20. En ik bidde 'niet alléén voor dezen\ 
maar ook voor degenen, die door hun woord in 
rntj geheven zullen,"^ 

De oplegging- der 'handen geschiedde , behalve 
door den Bevestiger en Consulent, door de Wet 
Eerw. Heeren h. de vries, Pred. te Oudewater^ 
en G. c. MönTiJM, Pred. te Hoornaar, - 

Des namiddags deed de Bevestigde .zijne intre- 
de , sprekende over Mare, XVI : 15. En hij 
zeide tot hen : Gaat henen in de geheele wereld , 
predikt het Evangelium aan alle creaturen, 

BERKENWDÜDE e» den ACHTERBROEK, 
28 Maart. Heden deelde onze Leeraar , Hs, g. tf. 
woLVEKAiHP, in zijne voorafspraak, der Gemeente 
het ontvangen berigt mede , van het overlijden 

van 



,y Google 



KERK-iNfEÜWS. 501 

▼ao een' onzer vorige Leeraren, den Wel Eerw. 
2eer Gel. Heer b. nieuwkoop, die van het jaar 
1807 tot 1823 in deze Gemeente was werkzaam 
geweesL Niet zonder indruk werd dit door de 
bejaarden , die den Overledene gekend hadden , 
aangehoord , vooral om het onverwachte en bijna 
plotselinge van zijn £erw*s.' a&terven , en te meer 
waren dan ook ,de harten geopeod , om over het 
sterven te hooren spreken van dien lieer , wieu 
ook de Overledene gepredikt had. 
OOSTERWIJK. Zie Febr. 1847. 



NOORD^HOLLAKD. 

AMSTERDAM. 

HILVERSUM, den 3 April 1847. Nadat 
onze Leeraar, Ds. e. w. h. uoleaiahs, ods ^üxk 
21 Maart bevorens , had berigt , dal hij eeoe be- 
roeping naar de Gemeente van ^eenendaal ,hnd 
ontvangen ; mogten wij bij onze Godsdienstige 
zamenkomst, ter herdenking van den dood des 
Heilands, op goeden Vrijdag j.1. , van hem ver- 
nemen , dat hij na ernstig beraad , voor deze be- 
roeping, had bedankt. 

ALKMAAR. 

WAAL EN KQOG op TEXEL , 21 Maart 1847. 
Heden was het Toor de Gemeente een blijde dag. 
Het verlies , geleden door het vertrek van onzf*n 
gdicfdeta (jeeraar, a. begeiurn , naar de Gemeente 
van Kolkorn^ zagen wij vergoed door de over- 
komst van onzen beroepen Leeraar , e. w. peter- 
SEH. Hij verbond zieh aan ons,, meteene Leer^ 
red^ over 'de heerlijkheid van de bediening des 
N. V. . boven die des 'Oude , naar aanleiding vnii 

2 Cor. 



,y Google 



dOSi KERK-.^IEÜWS. 

2 Ccr. 111:6-^11. Zj^a £erw. w«s in de vödr^ 
mkklag-GfidsdiciisUMfeiuig bij ^m idgeleid^ óaot 
den CoBwloot p. BiBstmuK , Pred. U J^erhnd^ 
die daarbij tolgem ^oi^. XIX: 19, gesfNroken 
had, over éêtk invloed- van de overtüigiog aan 
jtoua koninkl^ke waardigheid op Leeraar eu Gt^ 
nieenie. God sc^tfnc kei g^prokene, tol opbou- 
wing van het rijk djns^ Zoons , in ons midden. 
De handoplegging neschie^e, hehalre door den 
.Bevestiger en Conanient, door de Wel'Eerw. H. H. 
C. WAS ós« SOM en /. wibtihk, Predd« aan deH 
JBurg en het Oude Schild op Texel. 

Aan Ds. peterseh is Act^ van Lidmaatschap 
der Klassis uitgereikt. 

CALLANDS00O« Zie Maart 1847. 

HOORN OP T£X£L vakant. Zie Maart 1847. 

P£TT£N ^at vnkaot ie worden. Zie Maart 
1847. 

HOORN. 

OPP£RDO£S yakant. Zie Mei 1846. 

R£NNINGBRO£K vakant. Zie Oei. 1846. 

MED£MBLIK staat v^ant ie worden^ Zitf 
Maart 1847. 



£ £ E L A JtF Pi 

MIDD£LBUR«. 
lilDDELBURG vakant. Zie Ang. 1846. 
SEROOSK£R]KB. Zi^ Dec. 1846. 
MIDDELBURG n YLISSINGfN, (£ngel- 
sche Kerk) vakant. Zie Febr. 1847. 
ZI£RIKZ££. 
RBNESSE iH N00ilDW£LL£ staat vakantie 
ivordon. '2ieiDec. 1846. 
BBOOWERSHAVEN. Zie Maart 1847. 

GOES. 



,y Google 



KERK-NlÊÜWS. 503f 

GOES. 
. KATtÉNJOiJKE vakaat. Zie J^n. JS47. 

*sH££R ABTS- £« SITfOüTSKEBfcE. Zief 
Müart lB47j. . 

IJZËN0IJKE. 
/ RETRANCHEMEJfT. Zie Jan. 1847. 
• ZilDZANDE ?iüiaBt. Zie Febr. 1.$^7. 



^ ü T R £ O H T. 

UTRECHT. 
. SiUEElK slaat Yakaot te worden, tu. Maart 
1847. 

VINKEVEEIf E» BEMMERIK vakaiit. Zie 
BUaft 1847. 

AMERSFÓOfit. 

ZÜULEN, SI Maart 1847. Verbti^Qd was^ 
ons heden de herinnering aan haar, wier oTerlij- 
den ans vóór weinige dagen tot droefheid wa»- 
geweest, de Hoog Wel Gth, lonkvrouwe j, m. 
Baronesse VAif tuyli tan serooskehker , daar het 
ons werd medegedeeld, dat door haar Hoog Wei 
Geb. , bij uiterste wibbeschikking /óOO voor de 
Diakonie-arman dezer Gemeente' waren bestemd. 

Dankbaar ontvangt liet Armbdstuur de^c be- 
iangr^ke t^ira^e , tot de b^iitaande Fondsen ; 
Biet Trcitgde brengt hetzelve door deften., openlrjka 
Irakle aan de liefde d^r Ontslapene , en hartJijk 
wenechl ket , dat ook deze liefdedaad nieuw Voed- 
sel mo^ ^t«n , coowel aan d« wekiadigh«id der 
«Hkeii , als aan 46 dankbaarheid derbeweldadigden. 
. TRilEXrAND: i^akant. Zie Not. 1846. 
WIJK- 

RENSWOÜDE , 19 Maart 1847. Heden werrf 
a3hi«r ter ? ervuUing der vakature , zullende ont- 
staan , 



,y Google 



504 K£RK:«1£üWS; 

staan , door het yertrek van Ds. h. h. rervs, irnar 
Spankeren , door den Kerkeraad , na verkrégéne 
liahdop^ning en verleende dispensatie,' beroepen 
de AVel Eerw. zéér Gel. Heer j. r. BiiAUtf , 
Pred. te O H er f oo, die deze beroeping, geagreeerd - 
door den Hoog Wel- Geb.- Heer, Baron ir a ets vabt 
AvniONGRi ♦ Yrijheer Van üenswoude en Ewtmik" 
huizen , onder inwachting der noodige approbatiën , 
heeft aangenomen. 

Op het zestal waren geplaatst: 

j. F. BiAAUW, Pred. te Otierho. j, i. m. weh- 
siHOA , te SijhecarxpeL p. a. borger, te jime^ 
r&ngen,' w. polieh, té JSht.Y, r. j. boon a er er , 
te Zeersum^ en /. a. barbas, te Bezoijen, 

Op hét drietal: • 

j. F. BLAAUw , te Oiterloo: w. pollen, te JSlsi^ 
en X. A. barbas , te Bezoijen. I 

YEENENDAAL vakant. Zie Maart 1847. 



FBIJEiSLAND. 

LEEUWARDEN. 

GOUTÜM , den 25 Jan. 1847. Ter yerful- 
Hng der vakaturë , dobr het overlijden van den 
Wel Eerw. Heer j1 h. shethla ge , werd heden 
door FloreenpHgtigen gestemd en door den Kerke- 
raad beroepen tot Herder en Leeraar, iii.de Ge- 
meenten van Goutum en Zwichum , de Wel Eerw. 
Heer a. wittsveébV Pred. it Huizum, Ben 14. 
Febr. berigtte zijn Eerw. ons,- zicb'na ernsiige 
overweging verpligt te gevoelen , om voor deze 
beroeping tè bëdanken.« 

Hüf- 



,y Google 



KERK-NIEÜWS. 505 ^ 

iHJlZUM, den 14 Febr. Onze Levraar, Ds. 
i. triTTSvBEN» die ons fOor i4 dagen, bekend 
maakte, dal hij eene beroeping ontvangen had 
naar de Gemeente van Gouium en Zwichum , 
verblijdde ons beden door het berigt , dat hij na 
ernstige overweging zich vcrpligt gevoelde, om 
yoor deze beroeping te > bedanken. 

GiRIJP M SÜAMEER, den 7 Maart. Onze 
Leeraar, Ds. n. a. b. sijpkejis^, de koninklijke 
Approbatie op hetP aangenomen beroep naar Sptj^ 
bekomen hebbende, en op den 3 Mdart ). I. , 
behoorlijk losgemaakt zijnde^ van zijne betrekking 
op Klassis en Gemeente , door den Gecommit^r 
teerde van hei Klassikaal Restunr .van Leeuwaf 
deny Ds. B. h. habbema, Pred. te Oenkerki c. a., 
in tegenwoordigheid van Ds« j. b. ^, deüsseh , 
Pred, te Oostermeer , ca., als Consulent , deed 
heden, zijne afscheidsrede, predikei^ie over Bebr. 
XIII : 20 ^ 21, als eene zeer noodige herinnering 
Toor de hem dierbair blijVende Gemeente. 

BEETGÜM, den 4 April 1847. Op den vo- 
' ligen dag des Heeren bad onze Laeraar , Ds. /.^ 
TA» nsR zwAiio , ons bekend gemaakt, eene be* 
roeping naar de Gemeente te Goutum eii Zwi- 
chum ontvangen te hebben, welke hy eenigen tijd 
in overweging wenschlje te nemen. 

Heden bij oipze paaschfeest- viering, onlvin|[ea 
vij het berigt, dat zyn Eerw. zich verpligt had 
gevonden ,> die beroeping , onder inwachting der 
noodige goedkeuringen « a;m te nemen. 

LEEÜWARDEI^f. Ter vervulling der vaka- 
ture, ontstaan door den vrijViHigen afstand, van 
den Wel Eerw. zeer Gel. Heer 's. crobimelih, is 
op den 24 Maart, door den Breeden Kerkeraad 
hot navolgende twaalftal van Predd^ gemaakt: 

Dl^. j. BRorj)XLFT, te Goudo, j. i, dofoïs, 
'bowz, APRitl847. Kk Th. 



,y Google 



TL Drv te NalL'u, i, aoxr, H.De^f, «« Mtt^ 
i^ERKAiP, Th. Dn te Oudkerki u. tait «mziiss^ 
Tè. Dr. te Kedichem, g. nouirKAHP^ te Vei/tm 
e. L% JusGius , ie Jiifswijk, c. e. vas sobïsvisëi»^ 
ie- Schoonho9eH. B. if . j. sijiAfis, te Sckiidwold€% 
A. jr. iiAaiB&sT£&, Tb. Dr«teiroorfl^&7t^<k s^ Hei.xy 
Th. Dr. te Goes^ h.-^ o. brükvhd , te ^^ro»^ 
4ifigen. De drie laatsten bij herstemmuig it^en 
M. uoiJZEas , Tb. Dr. te Hieierburem^ ■. 

Daaruit is op dea 34 Maai-t het «afOigoari 
gestal gemaak): 

E* BOXK, B. L. ai>ftT, T. HOBOBaKAN, If. TJlH 
^AVBmr,*J' BmOKl»LCT, C. E. ¥19 KOETSVELD^ 

En e^Am 7 .April^ htt aaToJfe&d drietal: 

Mé0^^ SSAVEaBlf, I. HOUi T* SOSOiRlfAV. . 

Wfibriiit op dea 9 Aprü tot Herder en Leeraar 
keroepffli^is., h. ?ia sxAVEasir, Th. Dr. ea Pred* 
tie Msdickgmy êm wifltt dfs benoqpsbrief. is loe«* 
ll^oadea. 

HAHLWGEir. 

SCfllNG£N jrN SL4PPETERP, itea 14Maari 
1847. Onse Leeraar, de Wel £erw. zeer Gel» 
Heer ü. cMunaMSTEa, j. f. Eo<m, inaajcte oas 
itedea bekend^ dat zijn Eerw. in den loop der 
Torige week , eeae beroepiag had ontvangen aaan 
de Gemeente van Metslawi^r en Nijawitr ^ 'm é» 
Grietenij Owst^ Dongeradeel ^ welke beroeping doov^ 
kern ia ernstige overweging was genomen. .. , 

SCHINGEN sa SLAPPETERP, den 2 Aprtt ' 
1847. JHtaakte onze Leeraar, Ds* b.>caiikE6Is- 
laa , I. j. zooir , ons vroeger bekend , dat ctja 
Eerw. eea« beroeping had ootvAagea naar da 
Gemeente van Jffet^iawier^ c« a,, tot oas leedN 
wezen oiocsten wij heden avond , bij gelegenheid 
vaa het plegtig gedadüenis^cest van *$fleeren 

»t«r- 



,y Google 



stemii, terheüen, éal iijtt Eifrw. zicÈ ?erpligt 
èfad geVéftden, dat beroep aa& te nèmeii. Daar 
dus 'dtise Gemeente eerlans staat vakant 'te wol'*- 
óeh , geven wij doorvdèïöB ll.H. Kandidaten kennis , 
dat men ^ hoopt, door liet beroep«ii vstn e^en 
Predikant , in deze Valtaiiirö ie voorzien , waarom 
♦g"heii vriettdelijk verzoeken ^ geene vergeèfóche 
tsoéite i töt het Verkrijgen eenér predikbeurt ia 
dett) Gem«enté «an tö weiideji. 
. WfiliSRlJP EN BAIJUM, den Ih ipril 1847. 
Ota'ze 6eméeAte reeds in JiifiiJ 1846 nka&t ^ewor-** 
tfèn, toag feleb ^ans Weéef in het bezit Van eeiiéA 
eigefteti Leeiraar verblijden. Na drie tmcbfelooée 
liefoepifigeil (waarvan de eerste en tweede Waren 
tiitgebragt dp Ds* #. ö^ kooi^mans , Pred. te Bift" 
éutkageest ^ en' de derde op ])s. lié vait eniKTHTTi^ 
"ïElf, frcdi te IJh^ y) zagen wg^éindeiyic onze 
Wensdhétt - békrobird , daar de Wei 'Eerw. Heer 
tt. Hi iJHsoliiOEs, Prèd. ie Fée^ens^ Kiasds va» 
Dokktm^ op irién big èetie tierde befoeping de 
keuze was gevallen , aan dezelve gehoor gal, en 
ikh- bereid ^verklaarde , om tot ens over te ko- 
rnet . De téteischte aprohatfé^ werden weldfü 
Ifümtig terïeendl Op heden , den <èl$rsteti Paaseh^ 
dag, W€rd zijn EerV. ondef onts bevestigd door 
den CoAsuleht, den Wél Ëerw. Heer n^. ciNNkoiB*- 
im , J. J. *Oöli , Pféd, iè TaU^ , die de viering 
Vlad bet Paaschféest verbindende diet de beves- 
tiging tun onzen bieii#^ Leef aar » predikte 
Dtef 2 Tim. IltSei. Hond in gedtkcktenis,^ dat 
J^ezuê Ohristits uitzie d&oéen épgew9&t is. Des 
ftamiddags dééd de fieVéstigde lA^M intrede ^ prè^ 
dikebde oVer PhÜ. UI-AOé. Opddt ik if^ifft 
Jtenne in de kracht zijner opstanding, 

RIED mi BOEK Viikant. Zie Nov, 1846. 

P1N<ÏJUM takaftt. *ie Déc. 1846. 

K k 2 OOS- 



,y Google 



508 KERK-NIEÜWS. 

OOSTERBIERUxV vakant. Zie Febn |847. . 

LONGIilRHOUW e« SCHëTTE^S vakeat. Zie 
Maart 1847. 

SNEEE. 

BALK. Zie Maart 1847. 
DOKKÜM. 

PAESENS, den 28 Maart 1847. Ds. h. b. 
ïjnsonima^ van hier beroepen naar ^/^rt;)?, c. a , 
virerd den 2^ dezer, van zijne betrekking op de 
£]a5sis van Dokkum en deze Gemeente ontslagen, 
doof Ds. p. siJTSEKA, Prcd. te Oasirum^ ab 
Gecommitteerde van het Klassikaal Bestnnr en 
den Kerkeraad, onder voorzitting van den Con» 
snlent, Ds. s. viv kleffeis, Pred. te il^&ï, ca. 
Zijn Eervr. nam heden van ons afscheid, predi- 
kende over Jffand, XX : 32. En nu^ broeders^ enz^ 

MESTLAWIER eh NIJAWIER, den 4 ApriL 
Heden werd der Gemeente bekend gemaakt , dat 
Ds. H. cohsgieter, Pred. te Schingen^ c. a. , 
de alhier op zijn Eerw. uitgebragte beroeping 
heeft aangenomen. 

AÜGSBÜÜR (LÜTJEWOÜDE) ev KOLLü- 
MERZWAAG, den 14 April, is door Hervormde 
Floreenpligtigen benoemd , en door den Kerke- 
raad beroepen iot Pred. dezer Gemeente, Dsi j^ 
A. c. E.. REVEL, Kandidaat tot de H. dienst, b$ 
het Provinciaal Kerkbestuur van Gelderland, *- 

SÜRHÜISTERVEEN. De beroeping van Ds* 
r. VA» ouiNRH, tot Pred. te f^ijnjeierp.^ c. a. » 
de kerkelijke en koninklijke approbatiën ontvan'^ 
gen hebbende « zal zijn Eerw. , D. Y. , den 1$ 
April , van deze Gemeente afscheid nemen , en is 
ter vervulling der aanstaande vakature, reed& 
handopening verzocht. - 

HEERENVEEN. 
NIEUW. BRONGERGA, gezegd bb KNUPE, 

den 



,y Google 



KEfHK.NTEüWS. 50^ 

den- 21 Illaart 1847. Heden werd onze beroepen 
I»eeraar, de Wel Eerw. zeer del. Heer h. j. c. 
BKKEHKAHP , Kandidaat bij het Provinciaal Kerk- 
bestuur Yan Drenthe^ onder ons in z^n dienst- 
werk bevestigd , door den Wel £erw. zeer Gel. 
Heer h. terlet , Prcd. te TjaUeherd en Conso'- 
lent onzer Gemeente. D« Bevestigingsrede , des 
morgens door zijn Eérw. gehouden , was ontleend 
uit Matth, XXI: 9. Gezegend is hij ^ die komt 
in den naam du Meeren, De oplegging der han- 
den gesehiedife, behake door den Consulent; ook 
door den Wel Eerw. zeer Gel. Heer ü. w. kamp , 
sedert No?. 1.1. Pred. Ie Zwartsluis^ doch vroe- 

fer hij' onze Gemeente. Zijn Eerw* sprak , na 
e beyestiging van zijnen opvolger; tot dezen, als 
ook tot ons, djn& vroeg ere Gemeente , een hartelijk 
en toepasselijk woord. En èts namiddags aan- 
vaardde onze nieuwe Leeraar zijn dienstwerk,' 
met eene Leerrede, ontleend uit Luk. XIX:42i 
Och of gij ook bekendet , ook nog in dezen uwen 
dag ^ hetgene tot uwen vrede dient, 

OUDE LEMMER, c. a. , den 27 Maart 1847. 
Be Diakenen dezer Gemeente-, achtende zicK 
hiertoe verpligt, 'maken bij deze, niet dan1(zeg- 
ging, openbare melding van een legaat, waardoor 
aan de armen der Gemeente Oude Lemmer c^ a. 
is vermaakt de som van ƒ200 , door wijlen sakou 
jocHEMS' «ALT BosHA , oudcr de Gemeente ^o/- 
vega woonachtig; tot het aanvaarden van welke 
som de gevraagde magtiging reeds door Zijne Jla- 
jesteit is verleend. Eere zij den milden Gever 
die het betodbde, dat hij eén-vriettd der armen 
was , en in het uitoefenen van Christelijke lieftla- 
digheid zijnen lust vond. Onze dankzegging volge 
;den regt vaardigen , wiens nagedachtenis bij ons 
door zyne werken in zegening blijven zal. 

Kk3 DON- 



,y Google 



2ilO 9eRK4Ni£UW& 

DONKERBHOEK vAkanl. Zie Q^c. 18M. 

HAUtt; sjf EAULJSRVVIJK, A^iaae^-Fi^^ 
t^anl. • Zie Di)C, )d46. 

APPELSCHA 4ta»tfakanU9w«j^e|i. ZUfAr.. 
1847. 

" WUNJETBKf f» IlUÜR§WOÜI)iS. ZUBfiian 
1947. 



DEVENTER. 

DENEiCAiJlF. Zie Maarl 1847, 

^ KAMPEN. ." ' ^ . 

KAMPERYEEN, den H Bfwt. Ibdat qii«^ 
^aar f^ollenhope beroepen Leeraar « h. üoev icas- 
MAN, Jr. , op den 12<)eii U* door P$, j. j. rak- 
^onicET, Pred. te Kampen^ al« GecomnnUeerde 
vaa het Klassikaal Bestuur Taa Kampei^, in te- 
gen woordigbeid yan den Consulent, tr. j. q. s^{- 
7ER, Pred. te ZM^ van zijne betrej^kin^ op onze 
Gemeente wa3 losgemaakte aam h^ hed?ot af- 
scheid van ons, pi^edikendè over l Jok, I:?^. 

KAMPERVEEN, 1 April. Ifa yerkrègcne 
handopening kwam de Kerkeraiid heden bijeen, 
in tegenwoQrdighei4 ▼an den Consal^nt,. ten einde 
|n de bestaande va^aiufe ^ doqr l^et yertrek vaa 
onzen Leeraar , ^ voqrzien. UU §Lt dertien al- 
hier gepredikt hebbende Kandidaten , wa$ het aar 
volgende zestal gemaakt, de Eerw, Qe^ren: 

J. UOQf JK4AS ffSROERSCHJIi: , J. J. ^QS , A. G« 
VAM AMROOY , A.. t. fJAST^AN , O. y. H. T|Jr^SEM, 
Js. RIETBERG. 

Viertal : • 

HOOIJKAAS HERDERSCHEE, VAN AjlROOr , BOS, 

(ïASTUAN , met het lot tegen iijsseü. 

Twee- 



,y Google 



Waaruit hedeii , nadat beiden ftod^rin^ai , door 
des Korkeraad uitgeoü^odigd « iiUQiie gavea had-> 
den doen hooren , met eenparige stemriieo tpt: 
Herder èa Leetear beroepen is, de.£erw. Heer 
4;. H(¥)iJSiA$ üCRDCASCH» » Kandidaat bijnhet Pro^ 
▼iftdaa) Kerkb«»luur fan /yo^rd-SraiancL De 
beroepingsbrief is dezen toegezonden, ^et de^én 
uitslag, dat m zieh bereid heeft Tef^laard, na' 
iawachting der ?ereischte approbatiën , tot qns 
e^ter te komen. ^ 

STEENWIJK vakant. Zk S^pt. 1846. 

¥OLL£NttOV£. Zie O40. 1846u 

WiNK£P£JtlV££ir yakanU Zie Jan. 1847. 



GRONINGER. 

III£HOY£ vakant. Zie Maart 1847. 
APPINGADAM. 

SPIJK, den 14 Maart 1847. Heden werd 
anse beroepen Leeraar, de Wel £erw..zeer Gel^ 
Heer n. 1. n. $w%sas , van de, Gemeente Gar^p 
•a Smmeer , in Frialani^ t^t «ns overgeko* 
men , beve&tigd door den CoasuUnt onzer 6e- 
«teente ,. den Wel £ervf . xeor Gel, Heer a. p. ji« 
9n CX0UX» Pred. te Losdotp^ met eene Leerrede, 
naar inleiding van Tit^ II : 15^» Spr$ek dii 
tn: vermaan en -bestraf met allen ernst. Onze 
ktfvettigde Leetaar deed zijne intrede met eene; 
Ijfserrede, aaajr 2 Cor. y:20, 21. Zoo zijn, 
w^ dan genanten van Christus wege enz. 

Kene ialröke, schaar, welke. ons k^rkgelioiiiir 
K k 4 naattw^ 



,y Google 



M2 KERK-MltJWS. 

naauwtfl^ks bevatten konde , waii getuige iran dteze 
plegligheid , zoo ongew^)oii in deze Gemeente , 
v^elke zich meer dan 50 jaren in de dienst van 
den Wtd £erw, zeer Gel; Heer ar. yas Lkcvu 
had verheugd. , 

ST&DlJAf ;.dea 28 Maart 1847. Heden werd 
onze vai» Hedum beroepen Leeraar « ^%, a»' w. 
. ^uaxBfr , '.onder ons bevestigd , door den Consa- 
lent onzer Gemeente, Ds. h. vah onsiULEK^ Th. 
J>r. . en Pr^d, te féeJUns, - De Beisestigèr had tot 
tekst 1 Cgr, VII : 2U. XTordt geen dienstkneek^ 
ien der mensehen. De Bevestigde heeft zijne in* 
Irede gehouden, sprekende over Fiii^^ I ;.8. 
^ani God is fnijn getuige ^ hoeze4^ ik begeerig 
ben naar- u ^dlen , met innerl^ke bewegingen ^an 
Jezus Christus. , 

HEVESK^S. Ten gevolge der benoeming, uit- 
(jfebragt door den Wel £d. Gcb. Wel £d. Gestr. 
Heer Mr. jouam rehgc&s hora sicciua vAVFAfts- 
snv, ivoonachtig te Hoogezand^ Uuicus-CoUalor 
van ffeveskes^ en de daarop gevolgde kerkel^e 
beroeping door het bestuur der Klassis van Ap' 
pingedam , had alhier den 28 Maart dezes jaars 
4e bevestiging 4ot Herder en Leeraar dezer Ge- 
meente plaats van. den £eriv. Heer t. f. sifiivjjr- 
OA, Kao^fdaat tot de H. dienst bij het Provin- 
daal Kerkbestuur van Groningen. • De Bev^sti* 
giogsrede werd, bij vrij willigen afstand van den 
Conittlent, gehouden door den Vader dA%^ Beves- 
t-ijden , den Wel £erw. Heer g» w. szi;iviirGA , 
Prcd. te ffoojgezand^ sprekende oaar aanleidiog 
van Jer. 111:15, over de vereischten van den 
Ey^ngeliedienaar» om met wijsheid en verstand de 
aan zijne zorg toevertrouwde Gemeente te bestu- 
ren. Het werk 'der inzegening geschiedde ; door 
^!en Consüienl , den Wel Eerw. Heer /. eikkma , 
' Pred. 



,y Google 



ifERK-MEÜWS. 513 

?red. te i)teriumi l>e hafndonleg^giiig werd mede 
terrigt door den Wel £erw. Heer j. i. viluhs « 
'Pred. te '/ Zandt , zijnde de Oom Tan den Be* 
Vestigden. Des namiddags aanVaardde onze Leeraar 
zijn dienstwerk onder ons, predikende over /Taiuf. 
lY: 12. De zaligheid u in geen anderen. 

De Correspondent kan hierbij nogberigten, dat 
Weiwert nd, volgens besluit van Z. M. den Ko- 
ning, gescheiden is ?an ffeveekeê^ en dat die 
Gemeente ook eerlang een* eigen Leeraar zal heb- . 
ben , daar diezelfde bovengenóentde Unicus-Collator 
bepoemd heeft, den £erw. Heer o. v. hübcr. 
Kandidaat tot de H. dienst bij het F^rovinciaal 
Kerkbestai^ van Drenthe , die dan ook' door het 
Klassikaal Bestuur van ^ppingedam beroepen is» 
en binnen kort tot Predikant zal bevestigd worden* 

MEEDHÜIZEN, 31 Maart 1847. W§ kun- 
nen met innig genoegen en 'hartelijke blijdtehap 
berigten , dat er op den 17den' dezer bij' ons 
eene missive van Zijne Ëxeetleiitie den Minis^ 
ter voor de zaken der Hervormde £«rediénst 
«nz. van den 12den bevorens, If^. 7, is ontvan-^ 
gen , inhoudende des Konings beschikking van den 
9 M^art , N^. 51 , op twee adressen, ^E.rvan onze 
Ueibeente, en ^« van oAzen Leeraat ; — 'in welk» 
Zijn Excellentie uit naam van Z. M .r onzen ge* 
eerbiedigden Koning te kennen geeft, dat hét be- 
sluit , om de ^ beroeping van onzen Predikant 
1. vissCHER, naar Ileveekes^ niet te approbereu, 
gegrond is geweest op motiven," waaruit nieUr.valt 
af te leiden ten nadeele van zijngn goeden naam , 
of van zrjne geschiktheid, om in eenige andere 
Gemeente met nut en zegen het Leêraar«ambt 
waar te nemen. 

LOPPERSUm jongste Predikantsplaats vakant; 
doch daar is al eene benoeming gedaan, ofschoon 
-. ' Kk 5 (Jen 



,y Google 



{lU KERK-NIEUW8/ 

den Correspoident geen legaal berigt dtarmn^g^ 
geten iy. 

eABJa£RWOtD£ liaat Tabaat te wQiden, 
JMIDDELSTÜM. 

B£DÜKI. Op dan 14 Maart heeft van des^ 
Gemeente afscheid genomen « de Wel £ervr. Hef r 
A, wEftVHCirs^Biiiiiv&y vertrfkVende fl«ar Stedt^, 

KAfiTEirS, 28 Maart 1847. Hedon.nQrgea 
werd in hel. H. diimstwerk onder ans bef esligd » 
onze beroepen Leeraar, de Wel £erw. Beer w« 
▼AH Q£ii Tüvic, Kandidaat by hetProviQ<^aA)£erk- 
bestuur yan Drenthe. S(j ?riendelj^ke sehikkiag 
met den Wel Eerw, jH^er i. i; dow$, Pred, te 
jR^tium^ ^ welke dpoc het Elitti^ifaiiil Bezuur 
yaii Jfiddeistum benoemd was, om provisioneel 
de betrekking van Consulent dezer GemeentQ 
waar te nemen « — trad fag di? f elegeaheid y^or 
nna op de Broeder van den Beroepene « d^ Wel 
Eerw. Heer A. ttni^ni taii ^k» tüvk, fred. i$ 
Middelhri , welke tot ona sprak t/ naar aanleiding 
▼an Jffh. XIX :3M^ over het gewiglige van den 
dood Tan jezvs cmiKTüs voor den Christen Leer^ar^ 

De bevestiging en i^pjegging der handen ge- 
sehiedde , behulve door den Consuleut en den Ba- 
▼estiger, med» door den Wel i^rw« Heer j. r. 
TAV jEiRDf y Pred* te Oiergunn^ 

Des namiddags aanvaardde de bevestigde Leèraar 
|ijn dienstwerk onder ons, met eene Leerred» 
over Mahh XVII: 5 /. g. Hoort Hem. 

STITSWERT vakanU Zie Pee, 1846. 

HUIZINGË niant^ Zie Jan, 1847. 

?m»WOtöi: yakaut aUe ÜMrl 1847* 



' SfOORD^ 



Digitizedby Google 



HEÜSD^lir, 

UITWIJK, Zi* I»of . 1844. 

AJLMKERiC. Z\» Jtl4«rt 1847. 
EIIÏÖHOVSN. 

Hel Kla«^üal Beskaur ?»» Eindk^vtm^ i^ J9&f 
dil jaar za«&6qgesteI4 i|i); de yolgende I«edeo : 

H. poTHOLi VAN DQRP , VvtA^X». F^ghfil^ ^Praf9fl9« 

j« p. H. RixJsi^s, Pred. te ^alkenswaard ^ 
Assessor. 

D. TH. VIN woiLHERiir , Pred. te Eindhoven ^ 
Scrioa. ^ ' \ 

H. K. e. TAT ooszERZU, Pred, te Oirtehot ^ 
Secandns. 

j. T» BS9TZ, .7r^« te Ifeimond^ 
. w. ^« 9fi6^Aiiif, Pred. te Jf^nentn. . 

]|. c. YAH Haux^A , Fred^ tf S^rge^k ^ Seesn^diBfi 
.. j, miJSAc» Bijurgemeestar tn OuderliK Mi 

1, soHiGsv, Kdetsci^ooIlMmiir* Oud-Ovderlhig 
l© i)trsehot, r 

YALKENSWAAHOi. de» 21 Me^rt 1847. He<r 
den maakte onze Leera^r, D^* /.. r..H^.j|«ii«ii^, 
aan de Qemw^i» huikeni ,, dat h^ n^ beraad » tot 
tiet besluit wa^ gekomea , ox» de owtyaiDgene be^* 
roeping naar JBrouwershpkvek » op te volgen. { 

BLADEL , den 21 Maart 1847, . Ifeden werd 
in tegenwoordigheid van den Consuieiit» 9^.. vtirps^ 
Predf te ffo^g^lqüu^ onze berQ«»en Leurder « de 
Kiyidiidaat b. n. aittoh | in de H. Dienst beves- 
tigd , door zijnen Vader , Ds. axtioji > Pred. Xi 
Zevenbergen^ mfiit eene i^eerred/e Qter <7d//. 
lY: 17. Zie op^ de iediening die gij aangeno^ 
men hebt in den Meer , dat gij die vervult. De 



,y Google 



Slf ICRK-NIEUWS. 

Bevestigde aanvaardde des nadeiuiddags xijn dienst* 
werk , tot tekst nemende i?om. X : 17. ^oo is 
dan het geloof uit het gehoor^ en h^t gehoor 
door het woord Gods. 

De oplegging der handen geschiedde, bekaive 
door den Consulent en den Bevestiger, door 

DD. XEJEHER, Tlir 0O^T«aSS£, PEAVX, VIH WO£L- 

OKKKH f BUDDiiTGH en flicoiAi ,• Predd. te ffeeze ei| 
Zeende^ Oirschot^ £tten^- £indhoven\ St» Qe^ . 
denrode en Feldhoven. 



DRENTHE. 



ASSEN ' • 

VRIES, den 11 April 1847. Heden werd 
alhier bevestigd , de Wèl £erw. Heer a. haagh kei- 
JKK , laatst Pred. te jÉppelucha^ wiens beroep -naar 
deze. Gemeente de kerkelijke en koninklijke goed* 
leuring mogt ontvangen. De Bevestigings-leèr* 
r^Ae werd bij volvaardigen afstand van den Con- 
sulent , Ds. J. HKJisiirci-A , Pred. te Zuidlaren , 
vilgesproken door «ijh Ecrw, Vader, tien Heer 
/. MEI JEk , Pred^ te Midwolde en dé Leek , naar 
aanleiding van Joh. XX: 21^; terwijl de Beves- 
tigde zijn werk en zending des achtermiddags 
aanvaardde, niet eene Leerrede, naar aanleiding^ 
van 2 Cor, Vs20fl. ' 

RODERWOLDE. Het beroep op Ds. cool* 
BAAS VAN nEH wovDE uitgebragt , is kerkelijk goed- 
gekeurd en opgezonden , ter bekoming der ko- 
niikl^ke approbatie. 
EELDE vakant. Zie Aug. 1846. 

KOEVERDÊN. 
'EHMEN staat vakani te worden. Ziêjan. 1847. 



,y Google 



KERK.NIEUW& èlïï 

LIMBVRG, enz. 

HEERLEN fakant. Zie Jan. 1847. 
BEEK KM GEUL. Zie Tebr. 1847. 



WAALSCHE KERK. 

MIDDELBURG vakant. t)p den 13 Maart U., 
ia aan den Kerkeraad handopeniog verleend , tol 
het beroepen van een Predikant, op eene Lands- 
jaarwedde van J 600* i 

LEIDEN vakant. Den 14 Jan. I.I., is aan den 
Kerkeraad handopening verleend , met bepaling dat 
het beroep zal gedaan worden, onder uitdrukke- 

Ske voorwaarde, dat, bij het openvallen der 
aals van den tegenwoordigen bejaarden Pred. , 
Sie plaats niet weder lÉal vervuld worden. 
AMSTERDAM vakanU Zie Dec. 1846. 



RMifOWSTRAJffTSCSS BROEDER^ 
' » SCHAF. 

ZEGWAART ur BERKEL , 14 Maart 1847^ 
Heden werd onze beroepen Leeraar, de Wel 
Eei^w. Heer j. van keeuwsh , Proponent bij ob?^ 
BroederKcJiap , in z^n Heilig dienstwerk onder 
ons bevestigd , ddbr den Wel Eerw. Heer , D5v 
j. TiDEHAir» y^^n Rotterdam. De Bevestiger sprak 
naar aanleidingvan 2 Cbr. Til :2a. Geeft oiu 
plaats^ Des' namiddags aanvaardde onze Leeraar 
ziJHe £v|in|eriedienst, tot .grondslag zijner rede 



,y Google 



gekozen hebbende , 1 Jok. 1 : 3. Hetgeen w0 
dan gexien en géhhord hebben , 'dat verkondden 
Wp u , opdat ook G4j met ons gemeenschap zoudt 
hebben , en de%e ome gemeenschap ook ty met 
den F ode f en wet zijnen Zoon Jezus Christus. 

AMSTERDAM. Zie Febr. 1847. 

NIEUWKOOP Takani; Zie Maart 1S47. 

HAARLEM «taai Takaai U Ttoi;deQ. Zie Maart 
1847. 



GOUAA,. 98 Ma^t 1841 fié^ii'was hei 
toor onte 6eme6iïie eeb ple^ligiÊ en gewigtige 
Tix^. Onze van hier naar I^urmetende beroepeii 
Leeraar , Ds. c. AJLKCta , nam tan ons een har- 
telyk en zegenend afschdd, mtXÊand.X^llViXS, 
ihmtna nam h^ afscheid vandtbtoedeten: vniar-( 
by wg werden o^pinerkzaam gemaakt op de herinne-^' 
ringen \ din bQ het afscheid v^rdeü ofifgewekt, 
óp de dankzegging waartoe het ons aanleiding 
geeft, êH Qfp het wMtrwet waartoe het ons roept. 
Hartelyk en innig was de toon , waarop Jnet vaar- 
wel ons toegeroepeir werd. 

PURMERE^DE; den 11 April 1847. Heden 
hadden wij het -geDoegan , den beroepen Leeraar ; 
van Gouda , Ds. c. bakkêh, onder bns te den 
bevestigen , door den Wel Eërw. iBteer h. o. Kokiitzt^ 
Pted. te Alkmaar , bij vrijwilHgen afstand van dêïl 
Consttle'ni, den W^ £erw. Beet' jr« it. StcHKxSfjit; 
Pred. te Hnarlem. . ^ 

De Bevesfiger fatale des voórmiddags , ' üaair 
aanleiding v&n JüC. I':2ft. Maar wte tiet in de 
volkom^è wet der vrijheid^ enz. , terwijl de Bei* 
testlgde des njUuidd^ zijiie itttftdt dietfd mei 

Joh. 



,y Google 



K£tlK-NI£ÜWl llld 

Jthi 1 j[ : 4. Ik moet wtrkiw de werken dèt 
gtmtn dU mij ^ezondtn keefi^ md iang het dag t«« 

BODEGRAVEN , 11 Apnl ld47; Op hedeA 
hield onze ivaardige , naar Zutphen beroeipen 
'Leeraar, de. Wel £trw« eeer Gel. Heer o. vr. 
•STAjius MVLLER, zijti ojpeiilijk en plegtig afscheid» 
met «en« rede over II Joh* vs. d. 

Qader het Consttlentschap van öBcen tertrek*^ 
kenden Leeraar , werd oniuiddeilijk na dien» sS*- 
«cheid , a?ergegaan tot het Terkiezeii ran eeaea 
nieuwen L^eraar , en b uit «ene daartoe tan het 
Eerw. Oonsifitofi» en Hetren Commusarissea rak 
bet Liefdefonds der Evang. Lulfaerscfae Getneêntt 
te. ^MMlerySmi' gatfaogenè nomiiiitie , inet.eMi« 
parige stemmen tot Pre^akt dezer. Gemeente he- 
roepen « de Wd £erw. zeer GeL Heer r. l. r. 
tï% ÉEi JVRE , Pred. te Pekd^jt^ 

UTRECHT , ipril 184t. ?an hier is y«- 
tJomA. te meldeti , dal onae geliefile jongste Leeraftr, 
'Ds. a. c. HiuiEs , by besioit van Z. M. , on^en 
geëerbiedigden Koning , van \i Jan«: 1.1., be* 
noemd tot gewoon Hoogleeraar aan het Evang. 
Lulhersch j^mlnarittm te ^mêterdttm , zich Ver^ 
pligt keeiL gevoeld , om die benoeming aan te 
nemen. God schenke den waardigen man gezond* 
heid en kraeht , om in étie zijne nieuwe bêlnek*^ 
king , rijk^ f rncht te inrengea voor het rijk van 
CHRISTUS en onze Kerk hier te lande. 

DELFT ^ 24 Maart 1847. Heden werd , door 
een onverwaehten 'dood , in den ouderdom van 
mim 68 jaren , aan deze Geiüopiite en zijnet ver** 
dere betrekkingen % ontrokt, onze hooggeschatte 
' Leeraar , dft Wé, Eenv» Heer o. o. t^abo. Door 
Z. Mm Op '9^ terzoek, wegens ligehaamszwak«- 
held en (^vordeiüen o«d«fréoi|i, Êmeritns ver- 
klaard tégen^ Mij e»^ k^ w«rd(hDUi, door den 

. . AU 



,y Google' 



620 REViK'mmvfS. 

Albésidiiirder , troëger, betere ^ de eeuwige rd4 
heréd. -- Sed«rt bet jaar I8i9 aHiml* Predt* 
kaot; Étt in rroc^erén Igd te dezer plaatse als 
Adjunct werkzaam geweest te zijn , laat de Ont* 
dapane de gedachtenis na van Tobrbeeldigen ijver 
en eene trouw , die niét moede is geworden in dé 
dic^t des Heere»^ waardoor hij zich dan ook dft 
algemeene achting roimsehoots Y«rworfen had. 'De 
tegenwoordige Holpprediker en eenige Ambi^enöo- 
ten des Ontslapenen , hebbdn in de eerste vervulde 
predikbeurten de Gemeente met nadruk bepaald 
bij haar geledeii verlies , en hafSir opgewekt den 

Sestorven Voorganger in goede gedachtenis te hon- 
en « en zyn voorbeeld Óts geloofs na te volgen. 
ZUTPH£N. Zi^ Febr. 1847; 



buitenlasdscb ksrk-^nieows. ; 
hshtoexdi kerk. 
oost^frieslanb: 
dijkhausen zv neust adt godens, 

den 24 Jan. Beden werd onze nieuw beroepen 
Leeraar , de Kandidaat aeiCs , in* de jongst^ pre- 
dikantsplaats dezer Hervormde Gemeente , beves^ - 
tigd , terwijl tevens . de Heer Prcd. FKïRicus\^'in 
de oudste bediening bevestigd werd. De Heer 
dl. TRIP, Prèd.« te Letr ^ daartoe door het ko- 
kinklijk Consistorie van Aurich^ gcfcommilteerd 
4§pde , hield d^ bevestigings-i'ede over ffand^ 
II:14<r. Nadat de Kandidaat izus, door den 
Bevcstiger en zijnf aanstaande Ambtgenoot plegtig 
was jngczegead , werdea beide docr den Heer 

Graaf 



,y Google 



Cfaaf fpir ^£Au\ aan de GeiXieeQl^ als hart Pi?^. 
TOPT^^fiteld , 69 . door den Heer, Ambtman siol- 
TEH^oi^., l>ur|[erli)i£ geiüstaUeeni. Nu betracl Ds. 
AKiis den projikstoel , en>a hield eene intreêrede 
over 1 Cor^, II : 21 Ds. faerichs^^' besloot de pleg- 
tigheid roet eeii kort woord , naar aanleiding Ta|i 
£<m. 1:11, i2. 

WEENERMQER vakant. Zie Mei 18,46. 
KTEÉilMÖER vakant. Zie Sept: 18i6. . / 
AÜRICH vakJnt. Zie Sept. 1846-\ .^ 

GRAAFSCHAP BENTHËIM. 

BÉNTHEISt jongste Leeraarsplaats vakWt. 

, KREITS STNODE DÜISBV^G. 
€ARTROP. Zie Nov. 1B46. 
TOERDE vakant.^ Zie Oct. 1845. 

EEEITS STïïOnE WE?EJL. 
EMMERIK. Zie Dec. 1846. 

CORRESPONDENTIE. 

Toen het dichtsiukje : geesteiffie mdagtichup ^, 
ter plaatsing gereed gemaakt werd, bevonden wij 
te veel gébrekeii in de maat, die w§ niét kon- 
den herstellen. . . . 

Door plaatsgebrek is het lijkdicht van c. r* i)u 
moeten blijven liggen tot, de volgende maand. ' , 

In het opstel van^K. vinden wy niets, dat niél 
alreeds, en veel overtuigender gezegd isl 

De doofpreêi en toespraak zullen snccessivel^ 
geplaatst worden. . > 

.; BOEK». APïiit 1847. LI TTöffw- 

Digitized by LjOOQ IC 



532 HAAMLIJST dcr DD. EANDIDATEIT. 

JTmmltjst der DD. JSTandidatm , h^ de Vtr^ 

wrmdê Kerk^ mei tumwij%ing^ onder teMe 

der Frmfifieimh Kerkkeetwm kun JSerw^. 

geëmamineerd n§n, 

GELDEBJLAIÖ), 
C. A. Moot. 
J. Troste. 

J. C. Hömér, Hulppr^diker te Eekendorp^ 
•F. J. W. Ziflomermaii. 
W. A. Tan Diest. 
J. P. Schut. 

Th. £. M. TOft Baumhaaer. " 
Th. Tan i9o||h. 
A. Fockema. 
H. Pictcrsc. 

ZUID-HOLLAHD. 
6. J. C. Harmsan. 
P. Wynsouw. 

A. W. Vcrmeij , Hulpprediker te Amsterdam, 

H. Hiehiak, Difect^ur ron hfit Zfiodeliq^Instituttt 
te Rotterdam. 

B. £lferink. 

T. J. Tan Griethuijscn , Th. Dr. 
J. K> Tan dwr Wulp. 
H, Bcrykflf^e, A«. 

F. M^abei^» . 

A. G. ia» Anrooj» 

NpORD-HOLLAWD. 
A. R. Hoetink. 
J. P. Tan der Meer de W^s, Th. Dr. 

G. H. Dwarj. 

A, W. Tan €a|ppen. 
A. Hagc. 

C. J. Francois. 
C. Gillay/P.Ar. 

ZEE- 



,y Google 



HAAMLIJST om BD. KANDIDATEN. 52^ 

zeeland: 

D. ran Leeuwen* 

A. Meursinge, Leeraar aart cle'Kod}nkl^k« Aci*- 

demie te Delft, 
P.'H. Poltum. 
A. C. Bredius, 

L. Rietberg* '. 

G. Wetsds, Hülpprediker ie PéfedfiJt9ó(frd. 

F. Kiel ... • 
' J. C. Fraissinet. 

H. P. Berlage. * 

H. C. N. van Amerom. 
M. H. Maas. 

ÜTRiBCHT; f 

J. J. Lepping. 
H. D. Bonebakker. 
A. van den Ham Tan Heijst. 
J. van Resteren. 
J. Boelc, 

C. H. van Dam. 

D. C. Pleijte, Phil. Theor. Mag* Li^.Hiïfc. Boei 
Rector te Zalt* Bommel, 

P. C. Farret. 
P. A. Hajenius. 
J. W. Nijenhuis- 
D. F. van Berck Colegibranler. 
VRIESLAND. 
H. van der Helm. 
K. H. B. Haselhoff Roelfsema , Phil. The^. |fag« 

Litt. Hum. Doet. Rector td £»venüar, 
R. Ens. 
J. A. Gratama , Th. Dr. 

G. D. Steringa Kuijper, Hulppr. te Offffién* 
W. Hoifmann. 

A. G. Rijkens. 

A. N. Brouwer Huisinga. 

LI 3 B. 



,y Google 



«24 NAAMLIJST mk 0». KAJSDIDATEN. 

B. Bolleman van der Teen. 
P. Boeles, Jr. 

R. M. J. Wgbeliiigk 

J. Loining Speckmao. 

A. B. Tan Kuijk. 

H. Blaauw. 

J. Abresch. 

J. Taa Watting Boit. 

OVER-IJSSEL. 
J. van Soelen. 

C. Ribbius. 

J. £. G. Landré. 

A. L/Van Woerden. 

P. J. J. Roos Schregardu3. 

M. D. de Bruyn. 

J. C. Verloren. 

J. J. Bob. 

L. de Visser. 

K« H. Tenekinck. 

B. C. Staperl Kuiterl. 

A. A. A. Molhuyscn. 
M. J. Adriani. 

G. L. Talma. 
W. van Wetering. 
K. H. B. Pallhe. 

GRONINGEN. 
£. H. Groenman. 
H. Dijkema. 

C. J. Abresch. 

J. Engelsma Mebius. 
J. Cromhout. 
F. J. Wichers. 
W. Boekhoudt. 

B. J. Riedel. 

C. HnHer Sissingb. 
H. Tan Allen. 



,y Google 



J. Alingh Prins. . . . 

J. de Grient Dreuz. 

D. H. H. Tijssen, Th. Dr.. 

W. J. Meijer. 

A. Maagh Eniphuisen. 

B. J. Broese. 

IfOORD-BRABAND. 
H. C. Tan Doom. 
J. J. Boele. 
J. H. Coenraadts. . 
£. C. van der Zaag. 

F. H. Fjnje. ; 

R. R. Hirschi^, Phil. Th. Mag. Lïtt. Hum.. Dp^ 

W, A. Hirsehig. 

£. Enklaar. 

J. W. Lem , Halpprediker ie Aumamdorp^ 

M. J. Tan Visvliet. 

J. Suringar. 

Q. H, Poppe. 

H. M. H. Stroes. " 

P. A. M. Faassen de Heer;. 

W. B. H. Tan Tright. 

G. Kruijs. 

J. Tan Vloten, Th. Dr. ' " 

H. A. C. Denier Tan der Gou. 

J. F. Corstius^ 

H. W. Tydeman, Jr. 

J. F. Tan Dora. 

C. J. Badon Tan den Berg. 

DRENTHE. . 
G. Okken Dreesman. 

A. Okken Dreesman. .v, 

A. Leemhuis, H. G. fil. Herm. et Ger. ir^ . .^ 
J. Eemten. 

i£. W. Begemann , S. H. A^ fil. Halpj»r«dïkeri to^. 
Dordrecht, 

L 1 3 J. 



,y Google 



525 JhfJUJaLUSl i»£ft OD. KMDUUtS»» 

J. Taapkens, P. fil» 
£. Lasonder. 
W. Driesmao. 
K. Hofkainp. 
P. Creiner. 
H. Versieegb. 

A. L. Gastmaflii» 

J. Cannegrieter , H. G, fii» 
C. J. Tichelaar. 
L. Kylstra. 

B. F. Briigsma» 
J. Kis veld Bosch, 

B. Jttiddeadorp. 

JVaamfyst der J)D. Kandidaten\ onier het 

N. J. Fraiichimont. 

J. A. Hoorn i 

P. H, JE. Schusler. 

M. Spruit. 

J. H. Gerlach , Abr. fil, * 

J. G. E. Schusler, Litl. Dr, 

J. H* de Greef, Th. Dr. 

C. J. Br o tel de la Rivieren 



Jfaandijsi der DD, Kandidaten , die in het eertte 
vierdedeel van het jaar 1847 tet Predikan^ . 
ten beroepen zijn, . 
p. VAM OEH BER6 , te *8 iteetenkeeJL f 
u. w. ROHBACU, te Obsterwijk. 
II. c. TUOHKNis , te Beek en Geul, 
A. VAN iJSEHDi/JT, te Uoeveloken, 
j. H. HOSDS, ie Cabsnisoog^ . 
j. H. DiHCKGRKVE, te I^enekamp, 
j. A. c. r. RB?S£ , te Atigshuur » c. a. 
j. HOOYEAAS HERDERSCHEE, te Kamperveen, 

T. 



Cj^itized by 



Google 



ITAAKLIJSr DER BD. MlIFiyiI) ATEN. 537 

T. r. sTUiTiiTGA, te Heveskes. 

0. u. HUB£R^ te ^eiwert. 

w. YIN DtA TUüK, te Eantetu, 

Jfaamiijsf der DDi Kandidaten ^ B0 de JEvan^ 
gefisch Lutkersche^ Kerk. 

A. G. A. Gebing. 

1. H. M. Zimmermaa# 

J. B, RoU , dieastdoende te ^msterdanu 
J. J. H. Bange, dienstdoende in de filiaal Ge- 
meente te Leerdam, 

B. N. Matthes, Adjunct-Directeur tan het Zen- 
delings-Instituut te Rotterdam. 

X R. SüftTs^ di«BSidoeAifó ia de filiaal Gemeente 
te Beusden*^ 

X D. Siegnmad» Jr. 

J. H. Brandes , ^ensldoeadd^ ia d& filiaal Ge- 
meente te IForkum. 

A. D. Loman , Nederdnitseh Hulpprediker te 
Maastricht. 

C. Kerbert, Jr. 
E. A. BoU. 



Jfaamlffst der I^D» Kandidaten^ tij de Her'- 
stelde Mvanfelisch LfUherede JSCerS. 
Ji. Joosten. 

F. Braaiman. 
p. E. W. Wolf. 
P. Groole. 

Kwmt^t der DD. Kandidaten iBvüenknd^ke) 

bij de Hervormdei JLerk^ 

OOST-VRIES&ASI). 

G. O. Bceasniaii.: 
A. W. Driemeier. 

LI 4 r. 



,y Google 



528 NAAMLIJST dul DD. KAITDIDATEN. 

F. Diddens. 

H. R. Wahnback. 

J. G. Billker., 

D. Oijlam. 

A. Tan der Sluis. 

H.'J. Hiljer. 

W. Bolhuis, Phil. Dr. 



GRAAFSCHAP BENTHEIM. 
It. J. Iken. 
G, W. Drees. 



19B. Zoo er in étte Raamid^it der DD» Kam^ 
didaten iets abusief s mogt geplaatst zijn^ 
verzoekt men daarvan opgave te doen^ hij 
. de Uitgevers dezes. 



BERIGTEN. 

CURATOREK TAH^ HET STOIPIAAKSCH tEGAAT aau 

de UniTersiieit te J^eiden^ Hebben besloten de 
Bavolgende vraag ter beantwoording Toor te stellen : 

}»Quibns modis , inde a remotis temporibus us* 
»qaé ad hune <fiein , intellecta est Dei, quae dir 
»citar, Omnipmesentia ? 

«Fotestne ea sie cogitari , ut a'ceteris' omnibus 
i^divinis proprietatibus distinguatar? 

]»Postreaio , nititurne ea ejosmodi argumenlis , 
»^ae ex philosophica Dirinae nataiie considera- 
»tione proficiseantur P** 

Dat is: 

«Welke Terschillende denkbeelden heeA men 
»a^ick in vroeger en later tijd van die Goddelijke 

»eig^n- 



,y Google 



BERIGIJEN. 529 

«eigenschap gevormd , welke uea AlomU^êmoooT" 
ledigheid noemt ^ 

)i>Kan men zich dezelve zoo voorstellen , dat zij 
»van alle andere Goddelijke eigenschappen wezen- 
jȟjk onderscheiden is P 

ȣn rust zij, al of niet^ op gronden, welke 
»eene wijsgeerige beschouwing der Goddelijke na- 
stuur oplevert?" 

De prijs voor het antwoord, der bekrooning 
waardig gekeurd, is eeoe Gouden Medaille, ter 
waarde van twee Honderd en Fxjftig Guldens , 
en Honderd Guldens in geld, ofwel, naar vér- 
kiezing, de geheele som in geld. 

De antwoorden moéten in het Latijn of Ife* 
derduitsch geschreven , met eene spreuk geteekend , 
eQ met bijvoeging van een gesloten billet, hetwelk 
dezelfde spreuk tot opschrift heeft , en waarin de 
naam des Schrijvers en adres is opgegeven , voor 
den 1 Julij 1848 vrachtvrg gezonden worden aan 
Professor o. sanoifort , thans Secretaris van bo* 
vengemeld Legaat. 

Leiden, 23 Febr. 1847- 



De Kerkeraad' der Nederduitsche Hervormde 
Gemeente te AmHerdam, nog niet geslaagd zijnde 
in de vervulling der openstaande plaats, $ls Hulp- 
prediker bij voornoemde Gemeente, noodigt nog- 
maals Heeren Kandidaten tot de H. dienst , die 
deze betrekking zouden wenscjien te aanvaarden , 
om zich ten ispoedigsten in persoon ofmetvracht- 
vrye brieven te adresseren bij den Wel Eerw. 
Heer h. j. spijker, op den hoek van den Amstel 
en Zwanenburgwal , N«*. 1 , Ie Amsterdam, 

i \ 5 LET- 



,y Google 



LETTER-NIEÜWS. 



Bi^ H. Höveker , te Am»ierdam « i* vm ëe per» ^efc»*> 
men eti alom ▼«ri«ttden: 

De Svangeliêche Ot tangen 4n de Gerw f crmètrde 
Kerk gebruikeUjh , voor en tegen onpéf9§iSg e* gêm 
tmtedel^k beoordeeld. Vti^JiSJbO* 



INTËEKElilIIG 

o» IBX 

MBSDBN DMK 
vu 

L £ £ & fi £ B Ë N fi N 

VA» 

BORGER. 

TWEE 0EEIZV. V 

GOEDKOOPE Ü1T6AVE. 

De etidefgelmrk«iidot «igenMT Ttft bei kopijregt » 
meenoaten aangesoohi om .▼«» fkiM Icenedenen een» 
^oedkoope uitgaee in het licht te lenden » heeft hOf 
Aioten aam dat Terlangen gerolg te geven , in bet 
vettrouwen , dat dexe onderneming cdgémteneH bgvail 
vinden , en ' eetr ^M^ élebêet detf genngifre» pri)» do** 
ler nitgare vergoeden tal* 

Aan loo velon ala er door do meOfdove kotibosthetd 
der grool-oetavo editie oog afceeda wehlen terug ge- 
houden zich dit werk aan te schaffen , wordt afioo de 
gelegenheid gegeven zieh in het betit te steliifn rm 
den bij het Nederhindtoh publiek boo hoog gewaas* 
deerden kanftelarbeid des éénigen tioiaEis , én tulks 
iiü de navolgende 
^ > VOOH. 



,y Google 



LETTER-NIEÜWS. 531 

V O o R W A A R D fi K : 

'Dete uitgSTe tal in twee Deelen^ in het formwt 
van de goedkoops uitgave Tan tah bh Palms Leerre- 
denen f met eene geheel nieuwe » nette letter ^drukt , 
en den InCeekenaren berekend worden tegen /It25 
per Beel > betaJbaar b^ de aievertng* 

Suiiên inieeèeninf wordi dé pr^e op J 1^90 per 

Doei gobragi. 
De inteekening ttaat open tot den 10 Ju1|( e. li^ 
Inmiddels wordt, ten behoeve dergenen, die, aan 
^oier formaat en tetter de yoorkeiir geveade $ nog 
een exemplaar van den o^/den druk verlangett, deie 
9^fde druJc, gedrukt en uitgegeven b^ den Onderge- 
teekende en voorzien van het door den graveur Lahob 
in koper gebragte afbeeldsel van BoiGia, gedurende 
hovengemelden iermijn van inteekening (imméts wan* 
nact de veorrand loo lang atrekt) verkr^^baar geattld 
tejjjpen fé^fi^ de (nree ftee lc iu Ra dïeo termijn wordt 
de groot-octavo editie op den prga van ƒ 7,20 tesiig 
gebragié 

( ReateUiBn^n es inteekcniflgeB wordev aangeaeme* 
1x9 den Ondeigeteekende en veorta b$ atte solide 
RoeklMindeliiveB in het Rnk. 
heonwarden^ «. T.' R. SVRIRGAR. 

15 April i847« 

Bij den Boekhandekar R. R* van Kampen, te Amm 
' etsrdam , komt ven de pers » 

DE KERKCLIJRE TIERIRa 

VAV SSN 

GEDENKWAABDIGEN DAG, 

1AHG£PR£2£JK DOOR 

J. HERMAN DE RIDDER, 

Evangeiledieoaar te Watidingeveen^ 
Prijs 20 Ceuts. 
Om hct^ behartigingswaardige van het onderwerp « 



,y Google 



5aa LETTER-NIEÜWS. 

en am de Terspreiding daarvan des te mtH&t ie bevor* 
deyen» achtte de Eerw. Schrijver het doelmatiger t 
dit kleine geschrift afzonderlijk verkrijgbaar te stel- 
len f dan het in een of ander T^dschrift te doen op- 
nemen. 

Bij denzclfden Uitgever verscheen: 

DE VIJFTIG DAGEN, 

OF DE GRONDLEGGING DER GHRISTEUiRE KERK. 

Een feestgeschenk tusschen Paschen en Pinksteren. 
Gedeeltelijk naar het Hoogduitsoh , door een jeugdig: 
Evangeliedienaar. Pr§s/1,25, in carton ƒ 1,50. 



P. Engels y te Leiden, heeft uitgegeven: 

Prof. J. H. ScBotTBif , Oratio de pugna theologiam 
inlèr atqu9 philosopkiam recto utriuêquê studio lol" 
lendn. Prijs ƒ0,60. 

Waanchuwing tegen en teregticijsing van dé Bro^, 
chure: Waarom %$' er #e Leiden geprotesteerd tegen 
het beroep van Ds. A« RvTaiis vav dim Lobpf. ƒ0,25. 

Brief aan den Schrijver van : Ben Wootd over de^ 
op te rigten Proponenten» Fereeniging» Door een 
Proponent. /0,20, 

F. H. J. AuKECBT , Bandhoek voor de Philoeophie « 
1<> gedeelte , met het 2e gedeelte , dat binnen eenige 
weken van de pers komt, zal de prijs tijn /2,ö0. 

Portrait van Prpf. J. F. vaw Oobot , J.W.i. , 
Chineesch papier /l,80 « gewoon papier ƒ 1,50. Por* 
trait van Prof. N. G. Kiht, Chineesch papier ƒ1,80, 
gewoon papier /1,Ö0. Portrait van Prof. H. W. Tv- 
DSM AR , Chineesch papier ƒ 1,50. PórfrosV van Prof. 
P. fi. Pbbukabp , Chineesch papier ƒ 1,50. ' 



I)e Erven Thierry en Mensing , Boekbandelaren, te 
'« Hage , hebben uitgegeven én alom verzonden : 

JEZUS , DE SCHULDBETALEKDE BORG. Leerrede 
fc*' vootbereitÜng voor de jnarl0ktche lijden^besch'yu^ 

iciftg 



,y Google 



LETTER-NIEÜWS. 533 

'Heing van onzen Heer ^ naar MéfTé Vil: 22, duor 
!>• HoiBPAAii 9 Hervormd Leeraar te 's Gravenhaget 
Hidder der Ofde Tan den Nederl. Leeuw. Prjs/0»2S» 

Bg dezelfden wordt mét goed sücoès gedebiteerd: 

fiST ZALIG VAKE?(D GELOOF , in eenige overden^ 
kingen voorgesteld ^ door dentelfdén. In één de«l 
compleet. PrJ» /3,15« 



Bg J, G. .Tan Kesteren , ie . jifneterdam , is Tertche- 
«len en ainm .verkrijgbaar gesteld , èene nieuwe 
uitgaaf van het gunstig bekende werk , ge- 
titeld; 

GRQIIDBEGINSELEN 

VAK ■ 

2EDEKÜNDE EN ALGÈMÈENE WERELD- 
KENNIS. 

SBlflAZIlfS VRIJ BEWEBKT MAAR D£ PRINCIPES 
PHILOSOPHIQUES VAK DEN. 

j^oionel DU 1F E I S S. , 

In twee octavo deelen van ruim 850 bladz. Pr^s /6,00. 

De Uitgevet vestigt de aandacht vaü allen , wien 
ware Zedelijkheid en algemeene beginselen van God^ 
dienst ter hartf» gaan , op «en Werk , dat ter vorming 
Tan het menschelgk , vooral jeugdige verstanf en hart 
cooveel voortreffefijks aanbiedt» > 
' Verstandige Ouders kunnen hunnen xonen bij der* 
selver intrede in de wereld geen degelijker boekge- 
•chenk geven. Etm meer uitvoerig Iterigt van dit werk 
is aloai gtaiie te bekomen. 



By G. T. II. Suringar , te Leeuwarden t is ver* 
schenen : 

Prof. T. RootDi • Ontwikkeling van hei begrip der 
Phihëophie , tot inleiding in de bespiegelende WiJA-* 

be« 



,y Google 



ii^ LETTER.HIEÜWS. 

begeerte op het tegenwoeriUg etBndpoDi der weieiN 
iekep. gr. 8ve. /1,25. 

Sêr lieaeiAY Dayij. Baronie, Pt ItraMe <%«« e^ 
effiefi Wü^geer, Haar de derde Ëo^elfclie uitgeaf, 
gr. 8vo. ƒ3,60. 

JV^. TeoftVCB 9 B9t ttêun e% 4ê ttdei^kp im^ed 
fwi» Ael Méidemd0m » msoader onder Griel^en en JU- 
meinen, betehoawd uit hei êtesdpuBt de» ChrUtei^ 
donif. Ifaar de uitgave Tan Br. A. IfsAaDJia, door 
W. H. KvsTiKa , Predikant te Leiden, gr. 8to. V2y5Q. 

Jfiêkmhriana, Jjevenssehetê van B, 6. Nibbubk en 
dettelft Brief aan êwmn jongvn Phüelo^g. uitgege- 
ven en opgehelderd dèoff ^U K, «. Xag*b. - Kaar het 
Hoogdiiittcfa door J. C G^. Beer, gr. fivo. /9«20. 

Dr. 7. V. EiiBHAaB » De waarde der kleinigheden 
in de Zedehunde, Uit het Lat^n en Heogdutlsch Tcr- 
iaald » met eene aanpratende Voorrede van Ewaid ' 
KiftT. Tweede drnk , g;r. 8te. ƒ a,50. 

Abb. m AnoBiB tab dbb Hobvbb , Jr. » Th. Dr., en 
Predikïoit Ie Uirechi , Berinneringen van mijne Ata- 
dmifêU in 1843. gf. 8vo. /2,80. 



IN- 



,y Google 



INHOUD- 



BOEKBESCHOUWIXG. 

c. Wi opzooHER , Dé Gevoi^fcr tan Dr. s, j. 
TAir o«8TXR2R beoordeejd. 411. 

j. J. 8WIEBS , Waarom is de gekruisigde cbri^ 
im zoo belangrijk roor zijne Gemeente F 417. 

w. LAiTSBAN,' Leerredenen. • . . . • . .• . .420* 

V. c. KIST en R, j. RCVTAARDS, Nederlaodsch 
Arcbief TOOT Kerkelijke Geschiedenis. Dl.IV. 42^, 

r. HOFSTCDK ]>K «ROOT , Yoorlezingen over de 
Geschiedenis der opToeding des mensch<* 
doms iioor God , toi op de komst Tan Ji-* . 
zus CHRISTUS.. St. I . .429. 

De Proponent, of het lefen van een jeugdi- 
gen Godgeleerde 435. 

Verslag van de oprigting, den» toestand en de 
Trnebien der Nederlandsche Yereeniging tot 
afschaffing van sterken drank . 436. 

m* JU AHSHorr, Moed en volharding. £ene 
toespraiak gehouden in de derde algemeene 
Tergaderihg ran het Groninger Onthou- 
dingsgeaootsebap , op den 19 October 1845.436.. 

Wat moet het zwaarste wegen , of wat is de 
Nederlandsche bnrger rerpligt aan zijn va- 
derland , zijn bnisgezin en zich zei ven om- 
trent de landverhttizins. 440. 

7. SROSMiRCK, Waaraehtige Pbjsiologie van 
den Student f of bet kieken in den dop. .442. 

y. B. LAHQ6VTR , PETER 60TT1I0IDT , of als de 

nood het hoogste is , is Gods bnlp het meeste 
nabg 443. 



,y Google 



INÜOÜD. 

j. G. omuA , Höntü Flaeci Epistola ad Pi- 

soaès • . .' «444. 

7. DB iiKFoc , De Dffigeflce , of de reis naar 

de stad der erCaois. 445. 

p. VAH ouGTEUii , Opuierkingen omtrent de 

Geestes-gaTea , inzonderheid met betrekking 

tot het spreken in Treemde talen. /^ . . . 447. 
Behandeling Tan YerschiUende ▼raagt4ukkea 

uit het Bargerlijk Wetboek 448. 

s. I. notoEa, Bijbei voor de Israèlitische 

, jeogd. Si. l 449. 

De Yr^héid van Ondwwi^ in B€fgië. . • .451. 
L. A. scHROiMR sT£iaittTz , Algemaene Grond* 

beginselen der Aardrijkskunde. • 454. 

j. nÓTZB, Ornamenten voor de leerkamer ran 

jonge lieden nit den besijiaafden sitnd. . . 456. 

MUrGËLWERI^. 

jp. a. soHSTjtA£, God, ónze Vader. — Juus, 
Koning in het -Taderlijk hais. 458. 

De Sophislen, drogredenaars te jithene inét 
▼ierie eeftw. (Ferv^lg vmi OcL 1846, 
Wei/f. 490) ' .47». 

Schijn ^n Zijn, {Dickutu^fe) 489. 



School-Nieuws 490. 

Kerk-Nieuws. « • •491. 

Cmretoondentie. 521. 

Kaanoigit der DD. Eaadidaten 522. 

BerigUn 528. 

Letter^Nieuws. 530. 



,y Google 



BOEKZAAL 

OER 

GELEERDE WERELD, 

KI 

T IJ D I» €, H R I F V 

▼OOR DK . 

f 

PROTEST ANTSCHE KEftKEIT^ 

IM HET 

KONINGRIJK DER NEDBRLJNDEN\ 

Yoor VEI 1847. 



ts AHSTERDAH» bij 
DB ERTEN D. OHBSR DS LINDEN fiir ZOOV, 

op den Singel, tusschen den Blaftuwlmrgiral 
en d^ Bergstraal, IV*« 321« 

KDCCCXITII* 



De pr^'s is 30 C«i/#. 



Digitizedby Google 



' A 



Digitized by CjOOQ IC 



BOEKBESCHOÜWING. 



teerndBnef;^ ieu gahrjutie bi; de Gi^dsdienstaefe^ 
' m%«« op Z'. M. schepetk van oorlog ^ koop* 
vaardij ^ arn^e zeebodems , benevens enkele 
biflttgen door. &. c. vau balkw blaskkït , J^re^ 
di&at^ ie Wognum, ca. In twee J^eelen, 
Te Leiden, bijH. J. Couvée, 1846. Eerète 
Ikel 316, en tweede Deel 320 bladt^ In 
gr. Soo. De prijs dér beide Deélen is fbfiO^ 

1 oeö oAxe ▼riead en ^ab^cig Ambtgenoot an*^ 
in het begin des Yoorledenen jaars , zijn plan te 
kennen gaf, tot h^Ji opstellen Tan deze Leérréd«- 
nen, hebben ivij hem dat plan bijna binijd. Bes- 
nijd , ja l — Betere gedachte heeft Da. v^m balkh 
BLANiccH nog nooit g^ad. £r is aaa zulk een 
boek weijeulijk behoefte, dringend*; behoefte. Ter 
eige«lij)(e voojlezing bg de Godsdiensioefening op' 
40 athq>en , bij w§ze van korte ptectken, is er 
wet^ rqqr^n^ j — en wat er praktft^ls toot 
hen be^t99(t , door den .Sjchrijven jn de Voorrede op- 
geft^9l4 i (waarby men voege, uartihets handboek) 
i« rr va* ket i«.^ BTiet ?eel eer voor on f e natie, 
dat Z)ïi SQO weinig gedaan heeft voor de geestelijke 
J^oeft^ van hare zeelieden, zij wie de zeevaart 
de spier van hare welvaart, de bron van hare 
opkofiist, het laatste overfelg/sel van hare groot- 
Mm 2 heid, 



,y Google 



keid« haar laatste drSfmiddel is. Eu de^MedSsr^ 
léDdsche matroos is toch in sijn hart waarlijk niel 
ongodsdienstig ; de bewoners <mser vissehersdoT' 
pen zijn het althans zeker niét.. « t^, 

Later hebben wg wel weder eens gedacht , ói 
het niet beter ware geweest ^ de volToeriB^ van 
het pian uit te stellenii De. Commissie v dia voor- 
leden jaar werksaam' geweest is aan de belanjgett 
▼an de Marine , heeft onder anderen voorgesteld ,. 
dat ook op onze oorlogsohepen , althans die vaur 
grooter charter , Seheepspredikanten mogien wor- 
den aangesteld. ZuUt een Ps^dikaal » diedeeentoo- 
nige reizen-, liefst de groote reis, mede gemaakt 
had, die het scheepslevenr , hefkaiwkter en de 
behoeften van den zeeman,' meteen fijn opmei^^ 
kend geopend oog en hart bestudeerd had, zoif* 
er beter voor berelumd geweest zijn. — Maar,* 
dan dachten wij ook al^ weder: uitstel is a&teL 

£a, wanneer znl dat voorstel vaè die €om- 
miaie , voor hetwelk ieder, die het wel meent ,• 
hen mel^ den hoed in de hand danken- zal,, ^me^^ 
neer zal- het uitgevoetd worden f Wij hebben in» 
ons 'land znlk eene tnenigtfe bittore, al te Uitere 
proeven . van het verschil dat er is^ tttssehen voor»^ 
stellen; '— beidniten, — uitvoeren , — d^t daar 
sdthans geen wachten naar is , als er iets goed» 
en nnttigs moet gedaan worden. En bovendien,' 
het schaadt niet. Komt er later een , die weér- 
Ik^t levert , welnu , aan een vak , waar zbo vele 
anUioenen mede heengaan , waar de nitiHsting van* 

ieder 



,y Google 



tiet wMp ioomeu schats kost^ kan ec Jigt een 

paMT Drie^nidens. Yoor een exemplaar Tan een 

oieiiw werk^Terscfaieten^ 

Wg beginnen dus ^net, en ket plan , en de 

werkzaamheid Tan ^nzen Amixtgenooi met.wezen- 
^l^ke ingenomenheid hoog te prijzen. . Werkzaam*- 

beid Toegen wij er bij, vant de preeken. zij», 
«i^iiiiel^k, er alk voor gemaakt. Zij hebben hun^ 
'geld^siM reeds Terdteod. ... 

£r kan , aainurlijk , hier geene vraag zijn naar 
. ^4e IniBtteiifiefae «aaisde Tan deze stnkken. :llet 
'^jcenigete ie 9 of ze tooc hnn- oogmerk. geaehikt zijn. 
*iSu 4ii t» beoordeeléH) dadr stout ja ofrneen. c^ 
•^e teifgen , ^urTen w§ * niet... Wij . hebben geene 
'wmtmmi^ vaa de geestel^k^ ^beh^flen op zee. . Qat 
'wH eersl bij het gabraik moMen blijken; JDdt zien 

«B «eten wij, dat de slyl Tan.Jh. T4v.BAXBJf 
^^üinaBir IMMT ;|feieyht : Toor xnlk een o&dcrwerp 

is ; "^ hij is eenroudig eii duidelijk. Men honde 

in het' oog, dat deze stukken moeten, worden 

voorgel^^um , ^kwijls en meest misschles door on« 
i^eoefenden in de kunst der lezende Toordragt. 
.Baar is em eefivoiidi^ en gelijkmatige s^jl.Tol* 

strekt noodig voor. De manier Tan behandelittg 
; heeft 'di8cel£d# dodireifende en der zaak aangepaste 
/«genschappen. Den toon zouden wij oTec het 

geheel wel^ wat gemoedelijker, Tromer, pieuzer 
'willen gehad hebben; wat ipinder redeneerend 
'ook$ Traomheid is toch de karaktrek der Gods* 

dienst Tan den matroos. Wij Treezen dat hij nu 
i ' " M m 3 nog 



,y Google 



^540 G. C. vm BALEV 8LAHKEV , 

nog wol eoos nur zQnéii oaden GtkUreMetiShm 
Zeeman grepen lal. Ifaar ... wfj ierkoiiiwn -hei, 
het woi hier moegelijk ttisaebeu de beide rifleo 
door te ieileii ; het is ook voor de Offieieren be- 
stemd , eo om den wille van die moet er menig 
woord uit , dat Janmaat anders met stichting Wi. 
. aangehoord. 

£ene andere aanmerking, die wig zoo ligt niet 
opgeven, is, dat ze te büig's^n» £r zijn «r b^, 
waar omtrent een uur mede heen zal gaan. £n 
ee!tt half nnr ;prordt er niet eens voor tóege^ah, 
Zg znllen diib bifoa aUen , ü a%eiraffeU, óf ▼es- 
ininkt moeten worden. ^^ Dat het niet 'korUr 

'kanP -^ Ja, dat kotait van onze manier van pre^ 
ken. ^* Dan- zouden de Piittsehe -predikers er «^ 
m toe zijn, die doorgaans ook niet meer duo 
6«B half -uur hebben. 

]&e onderwerpen zgn mèbet alle faij uitstek go«d 
geTonden. Om éen denkbeeld Tan dèrzèlver ^^t 

'ie geren, willen wij er eenige noemen: 1° Hèt 
besluit om ter zee te Taren, en het werkelijk in 
dienst treden ; of hèt pligtmatige oin alle dingo» 
met God te beginnen. %^ Se scheepswetten , 
ki^gsartikelen en monstèrrol; of ojSwekking tot 
behoorigke pUgtsbetrachting. 4^. In 'volb zee; 

'de zee toonbeeld ?an God^ grootheid en majesteit. 
5^ De nachtwake, beschouwing van den sterien* 

'hemel. 8^ Gods alwetendheid eil alomtegenwoor- 
digheid , een bemoedigend denkbeeld voor 'dc^n 

'geeman , bij de gedachte aan zijne acfatergeiatene 

be- 



,y Google 



jvaar^obuisriDg^.tegan het geloof |ia9 aUe pn^rijmde 
cta l)€|u%dach^ige roorspellingen (zeer nuttig en 
.noQ^ig)* ^5° jpiet anker; God het anker der ^iel, 
,i6®. .Het ioiApas; de Bijbel de beste webwijzer 
.jp^ar^ohs eigenlijk Vaderland. 18° Vóór den slag 
i^r zee; de ware Godsvriipht, bron van < onzen 
^lioldeinmoed. 19° De Q?ervri|iniog ; de overwJn- 
, ;iiifig is des Heeren j(na een yerloren slag ipissé^h 
_w5 ,er). ,2^°. Storm en beveiliging legen schip- 
..brepl^ 23° Oproer en doodvonnjs; de k^ijgs- 
-;Pj|d« j^i^ Oe l^ederland^che vjag* 25° Konings 
^eboQi^^^ag, Van hier af tot, aan N°. 33 feest-r 
..$loif^. -3%^ Sterfbe^d en-de begrafenii; eens reis- 
g0^el3«, ^5° De vaderland^che reede. 

De tekstep .(ijn veelal . goed . gjskosen , en ler 

.mro^dt in ^e preeken zelf , = diiri eens meer , dan 

eens minder gebruik van ^en^aakt, VoQr ^enkele 

badden wij andere liever sehad. . .Het verwondert 

on$, ii4 \^v n/iLRJx BLAHKEN niet getfapht )ieeft 

gebruik te ïjaaken, zpo al ,niet van,het.,gehee}e 

. ^Qopv^ardijljed £z€ch, XXVJII ^ aiihans va^ (iet 

8** vers: •» uwe w^zen, o Tjru^, die in u waren , 

, p die war^n i\we schippers ;" .qnderwcrp ; liooge 

waarde der ,sti^iirj(Danskunst ; waarde van een goed 

. stuuri^aq , ; ^^rtro!i|,wen , naast (ïod, op den Pi- 

Apht^rqian . yolgen eenige gebeden, met ^ene 
inleidiug oyer het gebed. Daar zijn. er veel te 
weinig Van. Slechts één gebed voor kf anken en 



,y Google 



M2 «. C. f AM llÜUK BUVKEV, 

stérrendeny 'één voor een sterfenden hniten ken* 
nis, in het gebed sleehts r2. 'Daarin hsti' de 
$chriJYer Véï voorbeeld van den door hém ekieri 
aangehaalden ' osïf&VAio tnoetfen volgen^* die- ia 
xgne nourritufé de rdmïB zeer T^<^ l^orte gabedn 
voör kranken geelt. In de uitbreiding van bïét 
Gebed des Heeren lezep wi}, dat hattbzus dk 
gebed volledig geeft; het is waar, dat de zeeman 
hiet de tek3t-kriti.èk niet noodig heeft, maar had 
daar toch niet een andere, meer met de waar^ 
heid overeènkomijtige wending aan gegeven kun- 
nen worden r* de Heer vaw bxuh nxiAnuui waèt 
tpch, dat "de éangenomenê Uzing niet TcAedif^ 
imaar ovèrvoiledig is.' £n zou zgn Eerw. het 
durven térd^d^gen , dat de Heerexizvs cnnisïvs 
ditgeblsd gegeven heeft »als voonehrift, waamnMr 
»wi9 bnzé gebeden hebben in te rigten?*' Ligt te 
ïn tme. XI : I ^iet dnidehjk , dat het voor een 
formmiUr aithantf gevraagd \lf 

'Hoewel wij ons, om opgegeven redenen, óat* 
houden van beoofdeeling uit het homiletisehe oog«> 
j>unt , zoo is er toch ééü bij , die volstrekt niet 
passeeren mag; hét is !N<*, 24, de Vlag. Het 
onderwerp is iilld'i^elukkigst , en zóó iets moet de 
zeeman wel met geestdrift aanhooren. Maar , . « 
de behandeling I Be Schrijver heeft het onweder 
^ien aankomep, want hij zegt in de Voorrede t 
4at deze »niet als ordelijke Leerrede behandeld 
»is, maar als een onderwerp, dat aanleiding gaf 
Hot vpderlaadsche en Godsdienstige hehnnerin* 

»fl^en , 



,y Google 



L££JIR£OEKEir» ifiü 

>gtiki eii^ ahoo meer als teertame en tticitd0Me 

«toespraak. Van die toe^raak bestaat het leer- 

same , ait 1^ vjerklariil^ van den tekst , 2f blad* 

zijder 2^ OQfrsproug der Vederlandsche Tlag». 3j- 

bli^de ; i^ herinneringen uit onie gfeschiedeais^ 

aan die ylag ferboiide», 7 bladzgden, (meest naar 

iiet werk van den Heer Mr, /• c* ox Joii«i , over 

den oorsprong der Il^éderkmikohe vla^,) en \fd 

Mf dat de Heriddisehe. oorsprong Tan »*sPrincen 

'iVan Oraesgien paleure 6ftó ooiearen*' too naauw«> 

kenrig wordt Terhaald , dAt het blaanw , behalv» 

uit het Nassansehe veld, ook uit »de horens Tan 

h^ jnrtont Oranje*' (!)• wordt a%elfiid)« Het 

^ieitèl^ie , ten slotte , beslaat | ti^ eeittB blad» 

tfde, beginnende mei: -die /rW«ciU| ons diev* 

»1kaire Tlag,** ^ Er kan ni«maad in oos lüd 

as^n i die meer dan wg gesteld, is op 'wet<)vschap> 

pelijke preeken^ daar pit en mei^g in zit, maar 

zóó meenen 'w$ het dan toeh niet! £r was dan 

tiOch wd tml stiehteljks Tan te maken geweest, 

en die historisehé' en heraldische bijsooderheden 

hadden dan afsönderlgk^ df in eene^noot moeten 

zijn. — Daar zullen de Oflicieren celf i|^le made 

hebben. ^ Eenige kleine Vapenkundige bgzonder-" 

he. 

()) Eene kleine , of wilt gij een grooie mUsIag 
van den Heer de jobos. De horens van Oranje 
hobben niets hoegenaamd gemeen mettiet Rassauscb 
blaauw ; het onderste veld van onze vlag is zuiver 
ffassau, Qet is eene noodelooze ccnfusio eymbohrum^ 



, Goog Ie 



9ik A. c, ?▲« nuMw 9LAVU1, m. 

lieden, Truchten yan onze eigene gtudie , 4ie i^Hi^ii^ 
wei meer den .heer 9E /onaK , ^«n den S^irii^ier 
isangaan,. ^zoudeii .wjg hier nog b^bb^j ^la^.^* 
vap^nkpodige ««nteekenipgen in eeQe reef nsi§i¥^ 
preeken , zouden qüzw KiMid.regf g^Teniom .oi^s 
Jatc. IV : 23 te gemoei |e voereii ; d^t 4f^ .bg 
(Bene, andere gelegenheid ,. als wij eens her^l^isqhe 
werken in de ^PiS^;sa(i/ r<icen«eren. 

Het werk is opgedragen^ .aan Zijne .I^eiell^tie 

den Yi^ee-Admiraal ni/jCj Uinister ,X9^ Jttacipe 

eüz. Evenveel ;eer vQor den hopgfn ))^gun^tig6r 

.^Is voor den Schrijver. Pe 3chryv^r onde|d^e^t 

. zich :. idee Slinistere pootmo^iige diepaar." Qi^ 

derdamg ii|n Wij jegens ^Ue.opze y^ God ge* 

aielde- «Hrerheden., . num: :QoiAioed.ig ,«• ifoor. Mi- 

..nister,, noch JKjwwig, ^ilielfe iiielV^m^^ Dat 

alleen voor Qeni» 4ie in ons aUen .§chiü%e imr 

dareajuet. 

Het boek is .wel gesehf even TQor xeeyarenden , 

.naar een lee£^e|else)mp van Predikanten, of. wie 

.^nders bet zieh , aansiBhafl; y zal . er geen. berouw 

van hebben. Het is ^weer .eens wat nieuws en wel 

..lier Iwiaf wnandig. ^ 

. Jfciit ingenua. Iho graH$^ . 



irut 



,y Google 



UEEBUm OVfiR JQM. 'XIII : 17. 5tt 



ifiH én 'iê ttfêtenscicp , tmar in het werkelijk 
hnem is de. héttrediyiny enzaiiging der tnen^ 
ê€^ken te vinden. £ene leerrede over Jol^, 
XIII :vl7, dooru e. fkvXêv ^ utkadewnepredi^ 
^er. Te Groningen, hij A. Oomkens, J.Zn., 
S& Uadi. In gr, 90o. I>e prifs is 'ƒ0,30, 

J)e waarachtige enyvdkefme^e verzoening pandden 
menscb door jrizus chrisius, I?oor w. vïrwey , 
jPrediiani te yS^imchoien, /V Groningen', hij 
X B. Vollers, 1846. 'd2 bladt. In gr. Svo, 
De^prijsisfO\kO. 

^Pitfxiü e^gi: de Terzóesing < bevrediging) 4s 
tli bet wcitkelijke le^en. ^H§' zéj^ waarheid. ^ 

VznwST zegt: de 'verzoening 19 iib Jxet Chrie- 
iëndom. Hij^egt heilige waarheid. 

Oi^zöoMSn zegt: de'yèrsoening is in dé' weten- 
j^hap. Hij z^gt hboge waaï'heid ! ' 

t)pzooiM£iL 'heeft behoefte *aan verzoening in het 
werkelijke ' léven en door * het Christendbni. £n 
PAREJWU en VXRWET iïëbben behoefte aan verzoening 
Jn de Wi^ensehap; 

Wij bevelen de beide , zeer goed geschreven , 
etukjeis den leek en in de wetenschap aan , diè wij 
'daarentegen de lezing der schriften van 'Prof. opr 
zoouER zeer afraden. 

'Mens ingenua Deo graia. 

Het 

Digitized by LjOOQ IC 



'iVi €. B. ?iji K^itsnui» 



'ff et geloofd den memel mei ziek ièlven vérzéê^ 
nende. Drie Zeerredenen van c. i, vmk koets- 
veld , ' ^rediie^nt te Schoonhoven, Mei eene 
tnieiding over kei we*en des geloef e ^ mi een 
wtjsgeèrig en ehristelffk oogpunt heeekvuwd* 
Te SehobtthoTon, bij S. £• van Noolen , 1840. 
In gr;. 8vo. De prife ie ƒ1,3*. 

Mfd ^verige wxn Koirrau» , wwa uvm A 
{•eeréar cjb Selur^w . lioogsl fiii»% bdbeid fllaA^ 
lieeft gemuMid, ui dta he^Uii sirgd; i& PnL 

imm iH^^^Mv 'Wst$d% me/i ba^fw vék,^ liSm^ 
gm& imdioiBWOT io atogon $eèngem» Wd in»- 

. IimtI hf niet ondsr 4ie TerMUerdo JmmpjlDon^ii , 
Sr d&k Frofesior links «n 'r«gts q» hst Igf Tat- 

. U^^ of tot de. (]adel$ko .tcfmehrg^m? of jia« on 
na- naplttizers van den. Heer obxo^hbr i, on^er 

> «relli^ legioen «itters soo menigeui Ie vinden is^ 
die .TjiA w^sbeg^erte, haar doel en strekking of 
biiar. verJKMid en baar invloed met. en op het den- 
leen en welen, aooveel kennis hebben «aU eea^s- 
,van d«m Bijbel ; en -van eene redelijke Godsdienst, 
j^üot welke zich, in een! gezonden zin, de wys- 

\ })/eg^rte ^zoo geleideigk laat vereenigen , het min* 

ste of geringste denkbeefd bezitten. DIaar in 

weerwil daarvan, was de Heer yam koitsveid 

' tocb van oordeel , zijne stem in de Gemeente , in 

wcl- 



by Google 



trelfce hg arbtidt, te laten uitgaan, en haarde» 
strijd te doen kennen, die in den mensch, op. het 
rerschiliend grondgebied van* waarheid ,. deugd en 
geluk, wordt gevoerd ; een strijd, zoo als de 
Sehrijver dien te regt noemt, wel zonder blpe^^. 
maar iriet zonder trani^n ; zonder gerucht ,' maar 
ttiet zonder geweld ,• heimelijk ,. maar ontzettend ;^ 
een strijd , waarvan het slagveld i» --^ *s menscfaen 
binnenste} daar, waar tegenstrijdige' gedachten ^ 
aandoeningen en wenschen elkander bekampen en 
den armen menseh slingeren als een reddeloos^ 
schip, ten speelbal der winden. -^ Tot dat o(q^> 
merk hieM hij drie achtereenvoigeade 'Lëerredeneir 
over dii onderwerp, en*liet j&ij: zich door de-spre^" 
kende bewijzeit' van algemaene belanlgstellin^ over-> 
halen otii ' oök thans met hetzelfde woord in ^iew 
nHmeren kring: op te treden ,v die hem. reedde 
onerfloakn met toegenegenheid hoorde;- 

In eene nitvoerige inleiding , in welke de Sehi^^ 
Ver van agn plan en de- aanleiding tot' desaelfe 
nHveering^ benevens deszelft bedoeling , rekent 
sditf. doei, geeft vm K<MB!raviu)i ettrigke belang)*^ 
rjjke opmerkiAgën omtreBt/geiooven én' wtie»i^ 
'hn het verband tnêsehen deze lieide ; Welke laatst^: 
gemdde door heor zeer eigenaardig hét iSir^'^^o^. 
felü der nieuwere wgsbegeerte wordt genóemdU 
Reeds deze ■ inleiding op zich* ztAft beschouwd ^ 
heeft iii het oog van Referent zeer höoge waarde*^' 
om, van het standpunt, waarop onze Schrgver 
rich heeft gesteld en onvenn^deI$k stellen moeste,. 

ee» 



,y Google 



548 ' e. £. f iü' K0£t5irit2]i « 

een meer gelijdeltjk oviérzigt OT^r dezjü ko^^ 
a&ngelegede zaak te Ter&Jtijgea ; gdijk / naar hei 
insieii raa Referent , ook hier weder liieaW g%^ 
iaigeaissen Toorliggea van des S/chrijvers. gejonde 
begrippen en jiiiete manier van voorstellen ; yol- 
gen» welke hei gehoif hij hem i^ het ii)iddel.i 
Tfaardoor de w^sgeeir de waarheid zoeH en de. 
Christen dié aaHnemt ; h»i geloof den wijsg<;er 
Christen en den Chriatea wiji^geer maakt* Alleen-» 
l^k meent Referent nc^ van onzen SchriJTer te 
moeien i^erschillen aangaande den Schr^tei? vaii/ 
den Btièf aan de Hebreiën. -— In de eefste Leer*, 
rede schetst de SchHjver den strijd om waarheid ^ 
naar Joh XXX¥l:2l6d, en hoe, in dien inwen<> 
digen str^d, het geloof overwint enden me^sch 
nset 'zich zei ven vertoent. Levendig ee juist is 
de sehiJderij^ welke dè prediker da^irvaa he^ 
gemaakt, als- h^ dien strijd del verMands om 
waarh^d \ zoo heet als hagchelijk , in alle jtijd^ 
perken' der ^cbiedenis êtf der m«nscfaheid of des 
Christendoms terug vindt > en dien alleen voldii^* 
gend bèsliat door hetgeen de vrpme Her.deryorst 
als de sloèsom van zijoe eigeoe veeljaiig^ navor- 
sehiagen liitspreekt in dea behandelden tekst; >r- 
In de t wedde! Leerrede gaat de Sdir^v^r ons den 
strijd Sóhetsén om devtgd^ naar ./Km». VIIt:24,. 
2da; w«lkè aposAoliséhe uitspraak in lamenhaog 
en zin wordt rerklaard , en naar aanleiding daar- 
van , volgens de gewgsden* der geschiedenis en on- 
dervinding b^ gehede volken of afzonderlijke per- 



,y Google 



ihttii<, door alle ti)deil keen, die algemeéne en 
bange strijd (Mn deUgd , naar waarheid geschetst ; 
terwijl && Schrjter daarna over den vrede der 
terzoening door het geloof gaat spreken , en we) 
zoo, dat hij Tooraf nog eens tot het wezen Tan 
genctemdën strijd doordi'ingt ,' eir daarna' ' nit het 
gevoel tah behoefte aan verlossing en verzoening 
bij ^t wit menach mogt ktfeten ,' en ^üav ^eigenlij- 
ken aard , tot haar faooge waarde be^loit. i— De 
derde en laatste Leerre^le heeft ten opschrift: de 
strijd om geluk, van welke beschoowi'ng ten 
gr(^ndslag ligt ffebr, IV : 9. Eerst doorloopt de 
prediker de tijdperken van 's ménschen leten , in 
welke alkn h$ zjjnen hoorders of letrers de tk^el* 
kèfn geeft , aün welke keer in dezen zijn eig^n 
beeld kan h(frk (innen. Dttartfaar tracht hij' dolor 
hél geloof dien strijd voldOeAde op te loss'en tn 
het gemoed , dat haakt naar nifH; , tot Vrede ea 
terzoening te leiden. Hél een en and«?r' verraad! 
de meejteifhand , die zijn béwnkzijn weeite kiê-^ , 
zéti' en té schikken , xoodht 'hdekstten en kamtee- 
üngen , gebiftéte en siera^iEh, eHr bp' zijne be- 
stéJMe plaats #brden gesml y kn , bij' ntels orer- 
Migs, too' min mogelijk ^^ebrekkigi^i , niWir jillcs? 
töf tJeid 9éhóbh ^éheè! hk ck% ét hartie ;boéit« Iti* 
defdaad, iti^é l^ttseh^eAsnèn waren, dotiki óns, 
vtitgebreidéfr en mtgeletene^r kringen alhréins waar* 
di^. Intnssehen mag zich de Schoonhoyensche 
Gctbeeftte Vim harte gelufc trcnschen ; «rfk eew 

Leer- 



,y Google 



580 C. I. VJLR KÖITSTKUI, SKJt* 

LiBMiuir ie betit^eo , op wiens bezit 2(j waart(^ 
wit hoogen prijs mag blyvea stelJieD* 



ZAri Sgmhotiei Ecèhnne reformatae Jfeerlan^ 
dicae^ tdidit hekr. ègè. vruKC, TAboL Poet. 
et in jfcad. Uhemh-Thject, Prof. ord. Tra'" 
Jeeti tf<f RHeÉum, apud J. G. Yan Tetreen 0% 
til \' 1846. CJTf et 498 pagg. In 8vo wtf* 
jon\ De pri}$ (s f 4^90. - 

IT § hebben neer <)ai( e^ene rede om de ver- 
scmnis^ ,?aa dese ii%«af. ooaer fortnulieren van 
een^fheid met bUjdse^ te begroeimen danfcbs^ir 
aan te nemen» Vooreerst , omdat ons lot nog t4>e 
cMpe.. stÉttdaard^uitgaaf ontbrak ^ en de waardig-' 
beid oMer Kerk 1 tegenp?er hrtgeeo in fiuiück^ 
/«nrf^foor de Symbnliitcbe boeken gedaan^is;, «nife 
dfiiieBd begon te ▼order^n» £n ten twe#e« 
«ipdat «e in bet Lat||n b» .Wy rekenei» 4}^ wel* 
nmsdflA ten b^hoere der bmten}«nd«r6« ma^^t 
«nderdeek hemen w§ «het aan als eefif)., wel.f;m,* 
boieeh oitge^rukte, maar to^ leer dilide^jka^ 
opeti^^ irerkbrtng, van de agdevandenLeerp»|^; 
der dogmatiek aan onze Utreehtsebe HoogeachocJ-^ 
dat de fomnlieren voortaan tot de geschiedenis 
behoor». Jtmin van ganscher .harte. • Hogen 
er voortaan ge«ne HoHsndiobe ttitga?en meer van 



,y Google 



vvigen*. — Ais bt'oniiefl Toor de* kisforio dogman 
turn i bepaald in dat genootschap der Cbrótelijke 
Kerk, waartoe wij de eer hebben te bebooren^ 
stellen wij oYerigens hoog belang in de formalie* 
ren en derzelrer sliidie, en ivij kunnen niet zon* 
der wetenschappelijke schaamte op onzen aeademir 
schen tyd t^rjigzien^ toen gern derde « en mis- 
schien geen tiende van de Kandidaten, de forma* 
lieren , die zij onderteekenden , te voren ooit ge* 
lesèn hadden é Wtj zeken, hadden ze pas kortte 
voren » bijna ala f jpographische zeldzpatnhéid « 
aangekocht , -^ gelezen ^ en — de Dordsche Ca^ 
nones althans , . — niet begrepen. . . £n Joch iva« 
rea. wij n<^. niet van de sleehtste der geëxami* 

neerdeft. i , i 

Dit Corpns .docirinae toont 1? de. Nederland* 
seh^ geloofsbelijdenis, in vijf coj^'n i. a. deLFranr 
sche vfm 1 566 , ..met > teksten: en de .verbelerMgen;, 
die .dp Dojdaebe Synode, vaiii J^OQ.er is heeft 
gebragt; b. en c. de twee Nederduitisehe van 1564 
eti 1582, beide met teksten en varianten ,* do 
eene. van de editie van 1563 , de andere van die 
van .1^19.;. d. . en e. de Latijnsdie^' de tienemt 
de Ui.GwèffeAn 1581 uitgegeven Hacmt^nia Goa^ 
fes3ioiiam , rjde. and^ce die uit de.I>ord«dhe AeteH. 
De.. allereerste uitgaven,' de Fransche Tas: 1561 
e» .Ne^erdnitsche van 1562, heeït deHooglneraar 
vinxiE niet kunnen bekomen ^ ofsdioon z^ Ho^g 
Gel-, zoo als ,wij vermoedeii, %Qfik wal.grcute 
moeite i;al gedaan hebben om het exemplaar van 
B0ES2. KEI 1847. N n de 



,y Google 



fi. s. tiiftïïf 

de iaatstgenoem«le te kinjjgen , dat dooi' ctoii tmvn^ 
kéurigpén bibliograaf hEnmM bezeten en gebru&l 
is^ Het is Treemd, dat er meer zidto, «is, tfaao» 
zoo hoogst gewigtig toorkomende doeumentcB uii 
dien tijd uiterst zeldzaam niet alleen, maar ge* 
keel verlor^ sehjynen te z^n. Rede té ineer^ 
om de vele lezers Yt^ dit Tijdschrift, ookdeèaaid-* 
bowoners, opmerkzaam ie maken op de waarde, 
fsegge geldswaarde » ran de kleine boekjes mt Itel 
laatst der zestiende eeuw. Wie weet waar ze hier 
of daar nog sehoiilen. Brengt ze sleehts by uwen 
Firedikant^ goeïe menschenl die zal wel zorfes 
dat gij er meer voor kr(j^t, dan ze u waard zijn% 
Toor ff. is geplaatst de opdragi aan Koning hb«*- 
xips, Toor h, hare Terdtiitsching , en na ^ d« 
yrermaning tot de ov^erheden enz.*' ' Jbnrmer dat 
den Schrijver de bronnen ontbroken hebban , om 
er ook den brief aan Keiler haxikii/iaa» , en de 
redevoering , op den Angsburger rgksdag , bij ïer 
Toegen. 

' Vervolgens bevat het dén Heidelbecgsdieli €a- 

•techismns, Duitsch en Latijn, naar een in de 

IJtrechtsehe. Bibliotheek bewaavd exemplaar ^ran 

den aoer zeUzsmen ,ttFeeden idxmk van het |aar 

1568. Het verwondert ons , ^at de fioogleeraar 

^ér . geen Nederd^itsehe eopy. bijgevetegd heeft ^ 

ketnj die van vav d£R iiErofiir> ivan 1680, ^farel 

^;de. ailereevsté, van 1^063, oiodai tadi ja»oa«s 

' ffistoriseh verhaal, waam dez.e cop^ afyedraktis, 

teeda vr9 ^d^^m begint te worden, l^rts njn 

ar» 



,y Google 



LI6RT SYJIIBOtlCI ECCLESIAE ETC. 5^3 

•r> b^hsiUt^de tek^teOf ook de varianten der uit- 
g«v^'V&ti xvQrVSii en nntvrtUEK , en van ^e Ant-^ 
w«rp«e&# ediiio viiai 1&84 bijgevoegd. 

Sadd^ilg^ ^^ de Dorische Cünones, in het La-^ 
tg.1» , ««1^ da Voori^ede , d« sesitenite en de appro-^ 
bftU^., afgerukt uit de oor$pronk«iMjkB editie der 
iLpt^,: rvap 1620 h$ Cotiin* len slotte een re* 
l^i^Qi? : viiQ SflMTfftttiirplaatsen (onses inziens over* 
toUige r90eitd) «ne^n tan zake^. 
. Indien dit «}les naauwkenrig en zonder drnk* 
feilen is , verdienen Schrijver , Zetter en Corree^ 
tor allen dank. 

flm^ Voorrede, de letterklindige geschiedenis 
der formaliareit bevattende^ gaat vooraf. Zij is 
^ort , sakelijlc eo naauwkeurig. Het yerhaal ras 
de Synode van Btkrdt ^ 13 bladzijden bevattende, 
bad, dankt ona, korter- konnen zijn. Wij hard-" 
de» die' raiiBte liever ingenomen gezien dooreene 
korte inleiding over de geschiedenis vao het for** 
iBuladsmus in de Christelijke Kerk ^ viraarin zich 
eea 200 interessant , door too weinigen opgemerkt , 
punt voordoet, het groot verschil namelijk van de 
vrijie vtaalr^ de sjmbolen in de oude Christen- 
kerk , ^n waarop die van ohze. Hervormde Kerlt 
x^ift eotstaan ; -i<« benevens des Hoogleeraars ge*» 
dtlditen over het nut en de verbindlfjkheid vatt 
leepfornraUeren in het algemee»; 

Eenige kleine ' aanmerkingen mogen ten bew^ijze 
strriiLhefi van de belangsteNende aandacht , waar- 
mede wij de Voorrede gelezen hebbeii. 
/ • Ifn 2 ^ PajT. 



,y Google 



dj4 H. K. MnViti 

Pag, YII. j»De bron waarail de Hoogi<»«raréif 
»der Godgeleerdheid de leerstellige GodgeUeréheid 
)»der Jfederhndseke Hervormde Kerk h«bben te 
^putten is tweeërlei, de Formulieren, en de H« 
«Schrift, vooral die des Nieuwen Testaments.*' 
Wij gelooven dat de. bedoeling zeer goed is » maar 
wij twijfelen of de uitdrukking , die , kort als z§ 
ifff niet nalaat Tan hoog belang te wezen in den 
mond eens Hoogleeraars in de Godgeleerdheid, 
wel juist is , althans ze wijkt af van het spraakge- 
bruik in de hisloria dogmatum , het gewone spraak-* 
gebruik. Uit den Bijbel put men Bijhelsche Göd^ 
geleerdheid; uit de belijdenisschriften die tan elk 
Kerkgenootschap; die der Luthersefae K^k 'uit 
het Conciliën-boek , die der Roonftsche nit den 
Trentschen Catechismus en Canones, uit de. bul-* 
len, enz. De Bijbel is aller algemeen e bron , 
maar nieinands speciale. £n zeer zeker is het geen 
speciale karaktertrek van de Herrormde lüed^r^ 
landsche Kerk,- dat z^ , bekaloe haar Corpus 
docirinae der ibrm ulieren , (A)k den By bel als ken- 
bron harer leer opgeeft. 

Pag. XLII. De moeite , besteed aan hei bewijs 
dat de zoogenoemde 12 artikelen nfei van de 
Apostelen zijn, is, dunkt ons, in een zoo be-. 
knopte letterkundige geschiedenis, vrij o?ertoflig. 
Het ware genoeg te verm«lden, dai deze bewe-* 
ri^g niet vroeger dan bij RUFinriJs vóqrkm)3k 

Pag. .XLIX hadden wij gaarne met een paar 
woorden des ,|Ioogleeraars gevoelen over den dog^ 

ma- 



,y Google 



IIBRI SYHBOJJci KOCLESIAE ETC. . 555 

^atischen oorsprong van hei symholum quicunque 
gevonden. Velen namelijk oordeelen , dat het eene 
Cooipilcitie is uit de schriflen van xveusrinus. Wij, 
haddeq den naam van vigiliüs b. v, thapsus 
Idnde der vijfde eeuw) dien quesnel en*vele met 
hem voor den auteur hielden , ook ^el vermeld 
willen hebben. Eindelijk haalt de Hoogleeraar met 
goedkeuring de woorden van vossiüs aan , die dit 
symbolnm in de tijdeu van pepijn of karel dei\ 
^jhrooten plaatst, Civs had dezelfde gedachte, ea 
)»diiM^ het toe aan theoouif b. 7an orleans , 
ppastreeks 794. Maar bzhghak l^aalt (Origin. 
Meel, Tom lY. p. 117) met regt, het Concilie 
Tan j^Uun san\ (670) ten bewijze dat het reeds 
toen algemeen aangenomen was. 

Pag. LXXL Uit het in ons bezit zijnde werkje 
yan voh alpeit ,^ Gesch. und Litter. des U, Ga" 
teek. y dat wi| reeds als een der beste over den 
Catechismus bij ervaring kennen , en waar wij 
na, daar het Prof. viiriCE niet ter hand heeft 
Tuogen staan , te meerder prijs op stellen , teeke- 
Den wij aan , dat niet hiemeijer , maar vo5 ai- 
PEW zelf, zoo als Prof. vinke te regt vermoed 
heeft (S. 22) de v^fde editie van den Catechismus 
ten onregté voor de vierde gehouden 'hééft ; de 
oorzaak daarvan was, dat hij dié van 1565 niet 
kende* 

Eindelijk» Wij hebben dé woorden: noncisci 

non potui (ik heb dat boek niet kunnen krijgen) 

herhaalde malen hier gelezen. Niet dat wij zulks 

Nn 3 ter 



,y Google 



556 A. E. viaKE ; «te. 

ter verkleiniog van . de waarde van ées Ho^leeraars 
werk willen ^lanvoere»; waiii wij weten lelf, bij 
ondervinding, koe inoeijelijk dat soms is. M^af 
w(j lazen het, voor ons, tnet ^n<iegeni Wij 
knorren wel eens , in ons zalven , als het ons 
overkotiit, en toudeh de yleugelen wel wiUemaA»* 
schieten , om teto mifts^e aan het- station van dett 
spoorwej te zijn. Maat ais w§ ïoo Eien, dat het 
dadr , aan Jélm&e Matris borsten al «ven «oo \s\ 
dan troosten wij ons al weder', en zeggen : c*est * 
tont cotrime thee nous, en -^ scht^vèa er friseli 
op los. IH^ xfqiil woonden ,^* daar zeilen w^ dali 
maar too wat om heen. J^é' Juppiter quiièm 

Dank, hartelijk danrk itj overigens aan 'den 
fioogleeraar , nit naam der Kerk éTi der Theolo* 
gfsche ' wereld ; en aan den .Uitgever uit naani 
onzer Bibliotheek. 

Mens ingenua Beo gritki. ^ 



JSijhel voor de Israëlitische jeugd ^ doors^i, MOt- 
DER , Inspecteur der Godsdienstige Israëlitische 
scholen. Tweede Stuk. Te Leiden, hif D. du 
M9rlier en Zoon. 111 bladz, In duod, De 
jfrijs is/0y35. 

Volgens onze belofte kondigen wij. spoedig het 
tweede stukje aan. Hetzelve bevat acht Hooftt- 
stukken / eenen aanvang nemende met het geskeht* 



,y Google 



& I. llOLDEft, £HZ; 557 

regkier tan adah tot op voica, en «Ddagend» 
met de nieuwe l)evoIking der aarde , na den zond- 
vloed. Dit tweado stukje hebbei^ «ij op nieuw 
xDet groot genoegen gelezen en verwijzen naar de 
iyeoordeeling van het eerste deeltje , waar wij eenige 
algemeene aanmerkingen gemaakt hebben. Met 
gr^te! jKkauwkenrio^heid wordt vooral de groote 
WAtervloed beschreven, ea met goed gevolg heeft 
de Schrijver, volgens ons gevoelen, dp bed^nkin- 
gen daartegen ingebr^t^ opgelost. Ziet hier 
^eaige aanmerkiingen , die wij gemeend hebben te 
iD;9dteii oiake^ ; o^chpon wij insgel^ks den zelf- 
moord zeer afkeuren | zoo meenei^ wij toch dat 
de Schr^ver tén onregte het verbod vap denzel-. 
^en, Creii. IX:5, zoekt, en dat de uiilegging 
aan de woorden: wm de hand van al het levende 
zal ik het eischen , gegeven , dat de zelfmoorde- 
' naar aan zijne^ onsterfeÜjice ziel zal gestraft wor- 
den , geheel en . al vaheh is (bladz^ 82) ; men ver- 
gelijke VAV DER PA UI ter aangehaalde plaatse, Yer^i 
▼eigens hadden wij wel gewensckt, dat de Heer 
BiULDiB , die op sommige plaatsen toch zoo be« 
knopt niet is, de moeijelijke woorden., voorko- 
mende Gen, IX : 24«-28 , niet zonder eene korte 
opheldering ware voorbij gegaan. Eindelijk komt 
hei ons voor, dat de Schrijver op bladz. 105 wat 
al te stellig de Hebreeuwsche taai als de oudste 
aaüfteemt, en dezelve beschouwt als dsgeae waar- 
van Gen, X! : 1 wordt gesproken , daar zulks no^ 
geenszins is bewezen , en dezelve ook zeer wel een 
Nn 4 tak 



,y Google 



558 s. I. iiuLüfa, oz. 

Uk van die al^meeoe taal xijn kan. Hiermede 
«indigee wij ei^ hopen spoedig de aankondiging 
Tan esDtge andere de^lje$ te doen volgen. 



.fiijdrage tot regt verjttünd van Luk. XVI: 1—9, 

" de gelijkenis van den 'zoogenaamde n onregt^ 

ttaardlgen rentmeester in verband gehragt inel 

Luk. XV en Luk XVI : 1 0—31. JSene voor* 

lezing^' gehouden in de vergadering Van den 

/èiHgvan'sUerioQenhoschf den23:/ipfillSiS^ 

" dobr A. A'. T. HoinrifcR; Predikant bij de fFaai-* 

êche Gemeente ' add&ar^ Té *s Hertogenbo^h , 

: hij Gebroeders* Muller, 1840. 52 blad%. In 

^r.Svo. De prijs is /0,eO. 

Dpze geJijk^nis is eene van. de n^odijelijkste. 
Dr jEijn mpnig^te verklaringen vaó. MouNien beeft 
Iteproeiü ze te verklaren met behulp ?an de ge* 
:^hiedenis V dpor 9e in verbalid te brengen mei 
de tijdsomstandigheden en de peraonen tot wdk« 
de Heiland sprak. Doorgaans de b«ste inetfaode^ 
Meestal geeft de historie den waren draad^ Da 
»ryke menseh*' is bij hem een schraper , die meer 
g/e)dvyan zijn land. wil trekken dan regt is* 4ïa 
die , opgestookt door vijanden van gijn* re]iitm<Mis^ 
teft, hem dadelijk wil afzetten, en daaipom rekè-i 
liing eischt, om met hem voor goed af te.reke- 
liijji^ Ha rcfilfneesler Iaat-^e,hmirder« hunne con-» 

trac* 



,y Google 



A. i; j. hoüwier; bwz,^ 5Ö9. 

traetisn verlagen , deels uit ^Telberekendé zorg Voor ^ 
2\jn6 eigene toekomst , deels uit meqscfaeltjkheid 
en billijkheid, Ttetende dat zij sedert lang 'te hoog. 
aangesbgen waren , olK^ivófcOi; rijg £iiKixg ; vs. 8 
vertaalt hij , «rentmeester over de onregtvaardig 
x> verkregen goederen." Van de parenthesis , vs. 8," 
ï^de kinderen dezer wereld** enz, is de zin een«v 
Toudig: leert in geestelijke zaken even zoo wijs 
«ijn, als in tijdelijke. Ys. 9: »Uit (f;c) den mam* 
»nion der onregtvaardigheid /' hetvékent; naar 
aanleiding , door middel van de omstandigheid « 
dat onschuldige menschen vérdrakt worden door 
anderen^ dte op onregtvaardige wijze deii mam- 
inoB verkrijgen of vermeerderen , <iat ^ is , door 
ken «ven zoo mensekel^k te* vbehandelMi ; als dia 
rentmeester gedaan heeft. Vs. 11 slaat op irsn S^. 
Getrouw beteekent billijk , deugdzaam , zoo als de 
rentmeester jegens de verdrukte pachters gehan- 
. ^eki had, ^-^ Door deze pachters \^ordenr de «tol* 
«lenareo en zondaren^* afgebeeld , door den renl^ 
meester' de discipefen , door den rijken ooregt*» 
vaardigen de Farizeen» Het geheel is 'eene leer 
aan de discipeilen , om^ den moed te hebben om: 
dè verdrukten te verdedigen ,^ en de Fariz^è'n on* 
der de oogen te zien. 

Wi} hopen de bedoeling dts Heeren uoimicii 
goed opgegeven te hebben, want zijne manier van 
Jvoorütelling laboreert aan onduidelijkheid. Dè 
verklaring komt ons niet enkel zeer vernuftig 
voor, maar ook beter dan eeoé der nu tot nog 
>' n 5 loe 

Digitized by >CjOOQ IC 



to« bekende. MouBxn heeft veel moeite ^tdasft: 
om 29 waarsdiyilijk te makea. Het stakje zy 
oanbevolea. 

Ment imgenua Dio graéa» 



Tafereelen uii de Openbaring van /ohannet , de 

drie eerste Hoofdstukken, Door n, w. tuooes* 

'vAif ?£L2eir. Te Groniogeti, hij W. vdn Boe- 

kercü, 1848. XII en 312 bladz, IH gr, 

^va. De prijsis/2,kO. 

y/V^ cijn mei dit boek eenigermate telaurgo* 
fitekl ia oose Terwacktiag.. Zoodra ak wij mcA 
^iiLLi«s verkbriog van ie Apocalyps» bekead wa«* 
ren , bebbea vij tdl ^r aaa gedacht , om er Taa 
te geveo oift eeae vartaliog, miuir «eiiei verkorte , 
populaire bearbeidiiig t inet weglating van veel « 
dat aileea voor de geleerden belang heeft, die het 
zelf tn het Duitsch knnnen lesen. Daar zoa gro6t 
au^ mede gedaan t^n^ want ook hier te landie 
vordt de profetie des N. T» op eene missel^ke 
wijs door geleerden ^n ongeleeirden misverstaan 
en misbrnikt^ en Qok hier b(j ons is er menig 
sEBALous NOTUANKER, die er zijn verstand aan 
waagti £n , tÜLLiB had volkomen regt, om op 
den titel van zfjne verklaring te Ketten : %um ers^ 
tenmal trklari; «^ het is volkomen waar, dat 
bij de Oedipus is, daar zeventien eeuwen op ge- 
wacht hebben. Wij hadden echter toen zelf ander 

werk 



,y Google 



Ü. \7w IfiODEN VAK V£I.ZXN,'££f2l. Ml' 

mwk «oiderhandeii o» hoopten dat e^n ander bel 
opvatten eou. Bit dachten wij in deze Taféree^ 
hn 'te zuMe» TiQded. - Dre titel zeif deed het ont 
Térwéebten. Manr bij in«age vonden wij , in i^aats 
Iran korte, léTendige, üitlegkuxïdige tafereeien, 
laB^e bijbeloefeningen , door elkander elk 36 blad-^- 
Kijden lang. Nu willen wïj eyenwel gaarne het 
hoek aanprijzen voor stichtelijk fauiselgk gebrüfiki 
^is proeve dat ook. met de Züliigsi^e verMariiilf 
de Openbaring niet oAbmikbaar wordt yoot siteh«- 
iing,' er gaarne biji^oegep , dat het *t beste boek 
van dien aard il, dat er tot nog toe te onzent 
over de Openbariog bestaat, omdat het /t eenige 
is dat op goeden exegelischen grondslag rust. 
J^Iaar tochi> als men zi<»t,, dat €r qy&t d««sdrie 
eerste Hoofd«tukkeii alleen 3QP b^zpen' gevuld 
ziy^n^ behoeven wj niet te . zeggen, d^t bst met 

. langnat gekookt en opg^schl is.. Zel£i dr. 46 
eerste bladzijden , die eene inleiding en algemeen 
óverzigt op de Openbaring biehelzen, zijn van 
langdradigheid niet vry te pleiten. — ' Hoe dè 
Öchrijver het inet de overfge 17 Cdpittels maken 
^al« indien h(j daar althativ het vbornemen' toè 

, heeft, zien wij niet; wezenlijk, diiar zon het dan 
toeh al te jammei' van? zijn , om dié zoo te vèr* 
sopperen. Wij- zouden den. Schrijver, als hij er 
ïich natóelijk sterk genoeg toe gevoelt, afèlnradeff, 
óih geheel van pïan te verandereö , hét stichte- 
lijke , als hel er volstrekt by moet, zeer kort af 
te doen , de dilaih der exegese afzonderlijk te 



,y Google 



geven , en dan de tafereelen zeWe geheel als aes* 
Iheiitfche Leerredeneq te bebaodeleo , als wezeiir 
Jijke ia/ereeien. Ett dao , de preeken den tek«t 
waardig. Wij zouden daar nog al wj^t tegen op* 
^ien« THoDur var Vklseh lie?er dan wij» Wg 
hope» niet dat het gras weggemaatd zal z§n Toor 
de vertaling van zvaxiG$ Conunentaar , dien wij 
aangekondigd gezien hebben/ ^iside Uitgever er 
oog niet aan begonnen was, zouden wij hem têx^, 
.eeae verkorte bearbeiding raden. V^el nuttiger . 
tm waarschynlijk veel voordeehger voor hem zelyen. 
Mens ingenua Deo graia. 



Jh Frijmefselaar, Een boek voor vrije en niet 
vrije MeUehren , naar j. b. jtermiiig. Te 
AmsterdaiD , h^j J. C. van Kesteren , 1^5. 
Inkl.Svo, De prijs it f\,m. 

iVel is het waar, hetgeen de Vertaler of fae* 
werker van dit bnitenlandsch prodact in bei be- 
gin zijner Voorrede schrijft: ade VrijmetseJarif , 
» eerbiedwaardig en verheven in haren aard en 
;» bedoelingen, staat in het openbare leven onder 
»de instellingen niet op de hoogte geplaatst^ 
jiwaarop zij aanspraak mag maken. Zij zelve kan 
»daarvan de schuld ni^t dragen.*' — In de op- 
gave der redenen voor het bovengenoemd ver- 
schijnsel , misten wij echter - ongaarne Aqz^g , dat 
uien den grondslag voor den tegenstand tegen de 

Of. 



,y Google 



Orde niet* tooteer hebbe te zoeken in Harett ssrd 
of hare bedoelingen; ook «niet in den sluimer, 
waarmede -hare vormen en cerémoniëii bedekt 
worden gehouden ; maar meer en meest , ja ait<» 
èlaitend aan het niei omzigtig kiezen der voor* 
Werpen, -welke men tol hare inlijïring kiest, .^ 
en die — zoo als dit , bij sommige werkplaatsen 
der Orde althuis » tot eene sehandelijke hoogte ift 
geklommen, — zonder verdere navraag, nage- 
noeg , als brnikbare steenen aan het groot gebouw 
worden geplaatst, waar zij den eerslen grondslag 
er van , door hunne zandige en onzelfstandige ge- 
iiardheid ^ komen te ondermijnen. Geefte andere 
verdienste (indien dit al dien naam mag verdie- 
nen), hebben of kennen velen hunner, dan eene 
hoogst toevallige , maar luid ktinkende , die van — 
gdd tft bezitten ; waar zij , overigen» , zonder 
eenig het minste verdere nadenken, alles beider- 
ven , en een kwaad gerueht over eene iii begin- 
sel en aanleg waarlijk goede zaak brengen, waar- 
door anderen worden terug gehouden om tot haar 
to& te treden en haat te 'bevorderen. De Vrij^ 
meEsehir^ heeA dit met het Christendom gemeen, 
dat, sehéott dit laaiste buiten twijfel op de hoogte 
sta^ - op welke het staan moet , en van waar het 
nimmer kan worden terug ge^tooten, beiden eeh- 
ter niet die achting in woord en daad genieten ^ 
noch ook van beide dat practisch gcèruik wordt 
gemaakt , hetwelk nogthans de aard der Zaat zelve 
e» bet . welbegrepen eigenbelaiig f vai^ elk redel§k 

in- 



,y Google 



$6t i. Bi t(ER9I96, 

indiyi^tt ^biedend seh^i te Yorderen. OU nu 

ligt -^ coo ad$ tan z^%e spreekt «-<• aiet inidèii 

aard der beide instellingeo , roaar in derzelver 

beo^rdjeeïiog en ioeyaasiog. Ifiev&aod oo^er lezers 

ergere iSieb toeh aan dese gel^ksjleUing ^ap b^d^ 

Inst^ngeA, wiar ^> «opder nainen of Uteb i^ 

Qoeiaen of te- 7efdedigeii , inderdaad gelgjc staan , 

en Vryn^eisdiar^ iiiderdAad eei) Kijsgjierig Chvi^f 

tAndoffl mag heeteiij t^rv^jjl:, oiDgekeercf, elk re*- 

deljik:, goed praictisch Christen een ^ht Vrijmet* 

aelaar i&, al kende. Mj vo^rd nodi telken 9f sj.ns-r 

booL Yan dait allfts » intoasohen — inzonderheid 

in den laatulen. tijd ***^ d^or de<en om die^ door 

geo^n om eene and^e rede, door allen echter met 

geaae byzönder prijüd^ke bedoelingisa , van Ue«« 

Terlede zooveel aan het lit^ht gebragt, dat me* 

nich bijna moet f er,wonderen « .hoe niet al d:|de- 

l^k ie(£iand , die ia de Orde zal worden ingelijfd, 

begint' met woord en teeken te geven. Waarom 

toch zooyeel gescbr^f over de Orde? Waartoe za4k 

een aantal en met zulke sterke utfasgrede^en 

omkleede aanpr^singen» ^aar «zij stoffe genpeg 

in haren ^igen boezem bezit om zich zelve aan te 

bevelen P Beferent voor zieh acht dat alles meer 

dan -pverbpdig ; gelijk de oiidertinding heeft ^ge^ 

leerd dat er meer schade dan voordeel door is 

Qangebragt4 Zou ook hier misschien het : ^ui 

ieM¥s^. s'cciiuse in aanmerking kqnnen kom^n P 

Hij v<¥)r zich zou volatrekt geene . Leden meer 

wilten aslnwinoeni dan die de onbedrifgelfksie 

- . kc?)- 



,y Google 



w rsiinDÊtstLAAZ, m 

tefiifiêrkeé «tl faoedwigliedeii , bij dehechist mort 
^érfktr waarborgen bezaten en deden bügèen, dat 
men voer ben altban* ftene trees beb^fdé ië 
koestaren , dat tij het OTergeblerene goede nog 
loodeii bederren of ferstorea. £m tofsh , xoad^r 
▼an be^^eae < wij omtrent bet opeAl^r Mhr^ven^ 
aangaande de^e Orde aeide», iets terug te nev- 
men, verdient bet Toorliggvnde werkje, onzes iir- 
ziens, in allen opzigte eene aandachtige Leetonr. 
Bet wordt verdeeld in vief hoofda£[lee^ïngeB. Bfe 
eerste draagt ten titel c Inleiding, en stelt den 
lezer op het standpont , -van waar de Schr^ver wit 
dat bij ^n werk zal overzien. Het tweede deel 
draagt het opschrift: de Yrijniefselaat ,. en 5teit 
dien in betrekking tot de maatschappij ; —- terwijl 
het derde deel het stellige der Vrij metselare iii 
oogensehouvY neemt , en het vierde nog drie f)la- 
den uit hc| Meesterboek aan dit geheel toevoegt.' 
Het ' bewandelt een geheel eigenen weg , en 
kkedt bet onderwerp inr een alleszins behagélij%efa 
dosch. Bet geheel bevat de geschiedenis van hét 
leveft en de lotgevallen van zekeren rchtèaudt'; 
een man van verstand en gevoel, die', na het 
smartelijk terHes van vronw en kind, éemfth 
gaat ondernemen, op Welke hem zijn stand-en 
vermogen in staat stdlen om in aanraking te ko- 
men met de uitgelezenste personen en- kringen ^ 
van welke eerstgenoemde velen Vrijmetselaars wa- 
ren , die hem gaarne in de Orde zouden hebben 
opgenomen gezien ; waarin hem echter zijne aan* 

den 



,y Google 



666 3, B. KRBÜING., EÜZ^ 

den Deken , die ' zjjne overledene echtgeMoote iA 
hare jongste oogenbükken had bygestaan,' afge- 
legde gelofte^ en z^ne door onderscheiden ge- 
tprekkén eo^ ondervindUig^ ppgi^dqiQQ en v^sterkte 
orerUigittg / iserhiQdert;(. totidateene merjc waar- 
dige correspoJiden^ tusschen den -. Hoogleeraar 
KQCKMAp en den .Deken de .uilkomst heeft » dat 
•RBjKHAiioT Taiiv lijn «oord wordt pnUlageo^ en, 
.naar de keuze zyqS' hai^teni en. in , de^ zin dm 
woords , in de Orde wordt ingelijfd. . Waren alle , 
Yrijmetaelaars zoo sfls hij , ^e naaaischappy def 
inenschen me^t wel 'ten reie 'gaan , en de Ordp 
zon zijn wat zij. kan en behoort te zijn -<- een 
ware zegen der menschheidi 

Wie denkend Vrijmetselaar is, zal het onder- 
houd tusschen reiituard en pkcordt , of tu$schen 
eden eeffitgernelden met rkirer kliivkhof , «ikper, 
en RucKMAir, des ie beier weten te vatten en te 
waarderen ; en die geen Vrijmetselaar is , maar 
het' wil worden f durven wij, ten einde niet on* 
voorbereid of onbedacht tot zijne inwijding te be'^ 
sluiten , de lezing ten ernstigste aanraden ; en ge- 
ven, hem bij roorraad de verzekering , dat hij , 
tenzy van 'gezond verstand en oordeel geheel ont- 
Uopivhet bockske niet onvojdaan zal uit (]ehand 
leggen, -i- Referent wenscht het, om vele rede- 
ueo, in veler handexk . 

• . . . B. - 



£éne 



,y Google 



tXffK STXV DIT OOSt^lJIOlëi 56? 



Mene item üü Oost-Iddië. -^ De diécUssièn'^vef » 
de zaait vun den Eoog ÉerwcBiesmhèj^tK^ffi 
{Per (hértand'Mail Uit NedeHaUds^h-Ilidië 
t>n!tvaagén , ter fferepreidiHg^ in het Fnderland)i 
Te 'i CrrA^eahègé , hij de Krvén I>oormaii ^ 
1846. In gr. Öw* De ptijs i» f^2b. 

ySfdX heeft niet de ver^rjyviüjf taa dit j[ee9- 
iei^k Opperhoofd uit Xfeériaeds oversee^ehe Ya^, 
ikittilkgea , al opuens gebaard èü gésiihreeaw ttit* 
griokt, als ware Z. £mia. een waar l&artelaat^ 
der waarheid, en beklageiijk slagtoffer der autrö- 
leatié en willekeur geii^orden , eii zijn verbluf it 
Indiëbei to be or Hot io be der R.C. Kerk! 'lil 
Jndiê scfajni me4 geheel Anders te iien en té 
üordéeléii in desen , dan bij öns te lande ; waar , 
-trotti^en^, de last eh veerkracht ^ dóór altérltl 
liiiddètcin eh om allerlei redeneh , iioo wat Verdoofd 
•n ▼erlamd zijn, uitgenomen wannéér hei zekere 
•^rkij; geldt, die »eh o?eral wil doea gelden, eH 
in ailes den 'bo?eiltoon hehben en: honden. De 
ivel onderngtft en naar bet 'ons toesijujnt, oa«* 
purl^dige Schcyter deaeiT broehore, Vjerdedigt in 
korte wborden« en naar hel ons ▼oorkv«n,:Tati 
ket standpunt^ waarop 1^ lieh stelde, opt eene 
irfdoendè w^ze ^ de door den Gonvemear-.Generaal 
ge&omeiin maatregelen ; zonder teit opzigte der 
.xaak tAj^ van den Heer oRo6FF/iü eenige ik^ 

ltoniis,mBil847. O o ta* 

Digitized by LjOOQ IC 



&68 *m sTBH üir oost'-imlf. 

tails te treden. Door de plaatsing van den fii9' 
schop naar de West-Indische bezittingen , achten 
wi^ dan ook hier hel paneteun f^esteld ; en wei^ 
Hhea Taa ganschcr hnrte, dal Z. Emin* daar, 
door kei hedeokén « beharligen der les des Hei- 
latads , JÊfMtik^ JXII : 21 1 nch lelve en zy nen 
9aderhoerigen die mst en dal genol verzekcre, 
waarop, ia eene welgtordende llaatachappg^ en 
hij een' op ChnsteHjke grondsbgen gevesteden 
regeringsrorin , een iegélyk , dre het goede Wtl en 
dóét , de regtfliiat%ste aanspraak heefl. 



Schetsen van de Friesche Geschiedenis in het 
algemeen en volgens het Straf regt in het h^^ 
zonder. Door Mr. daah rocKznA , Lid mh 
Wetenschappelijke Genootschappen^ Te Leeu- 
warden , hy J, W. Brouwer, 1845, Derd^ 
Deel^ eerste Stuk. 378 blad%. Jn gr. 8ik»'. 
De pr^s is /3fiO, 

AaDgezittt de teg|«rwoordig9 • Keeeaaent èe 
Vroegere deelen tan 4it Werk Htü gelezen heeilt, 
maar. kteh heeft moeten' vergandi^en aftel de «daiar*- 
ffzA ^el«vord< heoordeeüivg in dit Éiiitendwark na 
ie slaan , cao heafl hij het JHBle f ebordaeld zich 
hij eene.blóota aankofidiging Irbe^ideoh ^ t^ 
^aditft Sehr^fw vertoigt éêé üjne Sahettent^ai 
iè Friesehe ^etehtedenis en tui hai Strafregl vm 
kei iaar ll50^1Hi. H <dé aereta e^eéis^ 

••; fin- 



,y Google 



ifilnAen wij de geestelijke geschiedenis met betrek- 
kit^ op Fn^kmd; bekingrijke JnjzondeFheden , 
toöral -batlgaaiMe de ^loostèts ^ irorden hier aan- 
g^poi^nt ^De 'tweede afdedltt^ heshüLï het groot- 
ste gedeelte TAin ^ii eerste >stKk, en is aan de 
istaatkaodige ig^(?liied<;Ais gdwijd'; het bevat njf 
ftöolüN^k^eifl 'm '^en Vervolg., >w^ai*in trij de na» 
tolgende gebeurtenissen rinden ontwikkelde Foot" 
eerst Aé voortdurende rust en weitaart in Fries^ 
land^ van 1150^1300; vervofgens wordt ei* ge- 
sproken ovet- de Schieringers efl Vetkoopers , en 
de aanvallen van Willeh IY en albrecht iü 
Friesland y van" 1301— 141 L Het derde Hoofd* 
stuk betat het v^ijan^ig woelen der Groningers en 
der Beijefsche Torsten tegen de Friesen ^ bene- 
pens de tussiihenkomst van Keizer siGisirimD^ 
1411>-1443. Het vierde Hoofdstuk behandelt het 
hdndhaven der vrijheid door de Friesen , niette - 
,genstaand6 ^de moeij«Iijke omstandigheden waarin 
zij zich bevonden, van 1443 — 1478. Het vijfde 
Hoofdstuk i de worsteling der Friesen tegen ver- 
inifi^rdei^e uitwendige èa iiiWedd^e dtfbéilen^ 
wmirVaii let tg«v6l|g is , dafl huiine .virifheid verlo- 
-tén %M.^ ^Ii '1479—1498 ; Itt'w^l etruhlijk 4e 
f$^rinj^ der Htft^geh t^n <^ajc;«9ivan Md8-- 1515 

ÏDiüdttfig i^ dëinhoad van dit «enste ^k d^ 

óetéekdëéf; 'ëigénlpè aanmerktnjren heeft Kefe- 

tetki üilfe^ iWaï^ hét niet dat de 'S^d^ijvér steeds 

- dttfti ' j^ 'i^H^i "vvii értüaf ktBvhècm , m plaats 

O o 2 van 



Qigitizedby Google 



570 DllV FOCUKA» Zff«. 

Tao Hetiogy welktn tiUl gemride Voirst if^% 
hetgeen hij ter loops meent te moeien opmerken $ 
oferigens Tereenigt bij zich met de gunstige be^ 
oordeeiing van dexe SeheUen , doof den vro^ge^ 
ren Reeenseot in dit maandwerk medegedeeld ^ 
en ziet met verlangen het tweede stak van dit deel 
te gemoet, hetwelk hij dan meer opzetldgk td 
nagaan. 

9^ 



J)€ moordenaar kuürd pisKiilts tak dija:. £en 
nieuw^ toonbeeld van dé Hef de vlan jczir^ cnnis'* 
tos , die zich nog heden ten dage in de bekou- 
denis van verforen zondaren wil verheerlijken. 
Leerrede naar aanleiding van l Tim, 1:16^ 
Door s. r. thomoi Vin txuur, Tk. Dr. en 
Predikant te Leenwarden. Te Leeawarden; 
hij G. T. N. Suringar, 1846. 24Wfltt/«- In 
gr. %vo. De prijs is fOfiïf» 

Wij begrijpen volkomen^ wi) gem>eieji ael^ 
geheel mede, de gemoeds&temjning , welke deze 
Leerrede heeft ingegeven. Ook:w§ zouden, wa^ 
liever wij geroepen waren tot dat , van alle imifi 
ambtspligten ontroerendste werk ,.oai^eeilen menseh, 
die de wereldlijke geregtigheid; met zyaen dood 
verzoenen moet, tot zijn sterven ; voor te foetréi- 
den , en mee^nden eenigen vrucht «^p dje^. arbeid 
jM»g aan deze zijde des grab te ontwaren, vol» 

©ver 



yGopgle 



S. K. mOBIH VAH VKIZcir, EtiZ. 571 

MCt vol Tan harte zijn , en 'het niet hebben kun* 
«en laten ^ om yan die gemoeassteniiDiiig gebruik 
te maken en der Gemeente een zieündringend en 
Ikoog ernstig woord toe te spreken. Wij geven 
«chter onzen hooggeaehten Ambtgenoot in beden- 
king, of het niet al te sterk was, en eenen min*^ 
der aangenamen indrnk op de Gemeente gemaakt 
hebhe, niet alleen om den naam des gehangenen, 
anderdaags na zijne schavotstraf , openlijk op den 
predikstoel te noemen , maar ook om een groot 
éed der Lecfrredè te besteden aan «en verhaal van 
«gne lérens- en kerkergesehi edenis , beginnende 
jnet »hoeréry , hierhaalde diefstal en gruwelijke 
Yfflóord, met Tele verzwarende omstandigheden 
jirergezeld ,*' efi eindigende met van den predik- 
stoel de laatste woorden te herhalen , die bij van 
bet «ehavot aan de sehare der belangstellende toe- 
aehonwers heeft toegesproken. Onvoorzigiig zelfs 
€i^n klein weiniu, om met zooveel zekerheid van 
ét opregte bekéering des rampzalig'en te spreken. 
Wij voor ons zonden althans liever , in het alge* 
meen , maar met ld ^ie aandoening en dte ki^aeht , 
welke hét gevoel van het loogenblik ons in>hethart 
gaf, hebben gesproken over den rijkdom der ge- 
nade Gods; op den ongeluk kigen zonden wij alle 
toespeling vermeden hebben , . en slechts in de verte 
der Gemeente hebben doen zien , dat zelfs ook 
dié heeft kunnen zalig worden. Al meenden wij 
onzen treurigen kerkerarbeid ook nog zoo geze* 
O o 3 gend ,• 



,y Google 



^eiids wij soqdeo aooU ^^imp. XJm^:43 ïoLUkê^ 

Wij sloegAa i|^ deJesing da«r .bijdrage, totrho- 
«liletiiik eo pastoraal , h^t goud^n-bg^kje van b&9je& , 

over U. R. JI|»PIJI& (JlkfK B^DXMKL&iiHr), l^Og 

eens op, dat m^ aan 4iMiiblgeiiootea , tot diiui iriMi'^ 
rigen pligt geroepao^ nog altijd aanbevelen aU een 
der beste , hoe kprt het ook is » dat er over dat, 
punt bestaat,. Da^q lazen wy wat de wij^e maa 
^eide, bladx* 63; »I& dit (ipag.iaea^vili^en) we|. 
i»anders dan. «ene. getttigenis vaa har« btkeering , 
i»van h^4i\ opr^gte boelvaariSghëid en. haren v.tr« 
»ander40a. ziii,? ilWn , Lezer! het i^het nift^ 
»eii i'^ ver^^k ernstig, om, M» daatwor miet. te. 
iihouiUn. -r ik onthoude my volstrekt van te 
^.oordeelen over de waarheid en standvastigheid van 
>.ean berouw , hetwelk op geene proef gesteld is 
^geworden van tijd en verzoekingen. iMleea , ni§n 
^tu^rt strekti ziqh met- vurigexi wensidi , en te ge- 
y.l^lQ met ^enigen moed, naar de kfipe uit, dat 
MJQV npg ViOOf dan djig. v^in sfibifting, en oogst ^ 
y^binnen den zaait^d , e^n gqed aaad;>' in haar 
:ï>gevaUen zy , hetwelk de Barmhartige qm jjczu$ 
jlwU (ik w^et niet faoe ^ «n Imt büt gaarn« over 
»'d9J^ Zijne wijsheid en genade)r, hetwelk;, de Vader 
sivan aila barmhaiftigljteid moga aankweeken\ oui 
pBti^s^ onder de hpog^r ejk aanzisinlyker planten, 
y ten minste een strnii^^c te worden tpt zijne. e(Br/* 
Wij 'h«bben ook e^ne leveni^wchiedenis fan^raLs 

. biJir 



,y Google 



m/x a#J9gek<)ndigd ^wq. i^^4 Imor no(g dan ide^ 
Iie^rr«de« B^i^ra^ tol d^ pas4«dp«al ,j saüj^ -r- inv 
de«k ^Bi^ van ^I^OKs. Ook vak T%jxm oaidervindft: 
effi|.|%aaU ^9 d<| ^^«iviigheid , d«t 9^11 acbeië nkti 
gf)li4l4 ijM is gewoesi ia deit Hoev. 



Tahéh Synoptica , qf èehwpt ;* volledig en Bére-i^' 
'dane&rd Ov^rzigi v^n den géheéen omvang der' 
WUkunde. Do^r j, b; eoCüKRE* int la mo-^ 
.fiiV]£RE« Ffe Ainsiwdi>m , h0 M^e^iogb en Vftii' 
dèrffaait, l^ê. $6^ Uédz. In gn S90. IM 
ptijêi ififOfilè, > 

Vr ij kondigen deze Tabula Synoptica der Wis-, 
knqde van deii Heer coc^^r^ d^ I4 n^i^fjqri^i^, 
aaQ in.et de aanmerking , cUt wij gaar^iQ %0|ud^. 
gezien hejbben ^^ dat zijn Eerw, m^^i^er^ uitge- 
breidheid 9^n dit geschrift en teyen^ meerdere, 
duidelijkhaid aan zijne defipitien geg^yeu l^dde,. 
Zoo zegt de iSqhrijyer b. v. : de optelling (additia) 
leert de som viiideii van twee qf in^erder^ getal- 
len , die onderling van elkander Terschillen. Is 
dit joist? Waarom niet geantwoord op de Traag; 
Wat leert de optelling ? De som vindeq yqn eenige 
geiij|ksoörtige grootheden. Zoo ook omtrent dé 
aftrekking (substractjo) geeft de Schrijver de be- 
paling , dat zij het overschot of de rest opgeeft , 
g^naap mejf een kleiner getal van een grooter 
O o 4 %veo[- 



,y Google 



^74 i*' B. €(>eBEUT Oft IA «eHmiÈU ,'£111, 

wtgneemt. .W«iir«tn'ii|ti liever eeiiYoudig dns-fe* 
96^ Ir At aftvekkiiif leert hei ▼«rscbil ▼inden iiis*> 
when twee gelijkiportige grootheden. En loo iott-> 
den wij wei meerdere vragen kunnen doen , doeh 
tgd en plaats verbieden ons sulks. Van enkele 
drukfonien t welke wg in dtt werkje aantroffen , 
gullen w^ iKortel^k gewag ipekeii ; onder anderen 
finden w§ reeds in het begin, pag. il , 9«regd: 
a -h ^, a — bi ah en J, welk laatate waar** 
itehynlyk ag|i pioet: \\ nok pag.. 12» reg« 13.T.b, 
vonden.-, yi*^ de natc^eAdeunmede : In deie on» 
derseheidiiig.der deeiMi Tan de wiskunde kandd 
nog eene al te groote versclieidènheid en yers^S^ 
iki moet QngMwijMd keerscktm enz; tgn. Andere 
pnnaauwkeurigheden of driikfeilen gaan w§ 9ÜU 
fwijgend voorbij. Inmiddels heeft dit werkje we? 
^enlgke waarde, en iemand die eene aeer be- 
}rno{»te'sèhets van den gekeelen omvang der Wis«? 
kunde tot 'handleiding verlangt , aai hetzelve ge-^ 
reedel^ ^kunnen gebruiken , aoo hij tieh bet Qia» 
ken van vele uHbreidingen getroost. In dit op-s 
^igt iMvelen wij dese Tabub Synoptici den beoefe-^ 
fiaari^ der schotone Wiskunde aeer aai|. 



jKieine Geheden vóêr JÊtinderen^ e^n geschuk van 
Moeder. Fe Groningen , bif P. van Zweeden^ 
In duod. De pri^s is 5 Cents, 

' J&AP alierliefèt bundeltje gedichten, seer ge» 



schikt 
Google 



4feliikt f oor kinderen ; wg hadden wel geweatelit 
duarin wat meer stof te vindxmf want men vindt 
4r ntt sleiehts vier gedichtjes tn ; wg prijzeA dea* 
aelb gebmil aeer aan. 



pe Fa^ili^ ucnoix. JSen verhaal nH de tijden 
der Èerkk^vormif^. Door 4. vak ki/swi1i^. 
Te Amsterdam , ifjf I). H« Fikkert; 1844^ '1% 
Carton\ mei gelith. titel en Mignet. 349 

, blad». In gr. 8m, Dé f rijs ir f d^W. 

'■ Delt Terdiehta ifeMhiedenis vali xekera fami<« 
He itCAotx ons, in een romantisch klaed, in dft 
werk ' Toor^estetd , Toorger^en in een der be* 
hngr^kste t§dstippen der vadeiiandsche gescUe* 
denis , te .weten , ?an omstreeks den a&tand nui 
xjLEXL T tot aan het einde des bestanrs van den 
Hertog tm jki^ta,' den wreeden dienaar Tan phi- 
UFS II , KAKÉLM zoon en opvolgei^, is , wat do 
manier ¥aa besdu^TBn aangaat, niet geheel xon<* 
der Terdienste , en kan in ledige oogenblikken , 
een schadeloos nnr van uitspanning TerschaSen } 
.ikiaar of deze lectoar Teel nnts zal stichten , meent 
Referent te moeten betwijfelen. Ten minste, na 
dit werk eenmaal gelezen te hebben , heeft hij het 
op zgde gelegd » om het niét weder in handen te 
nemen, dew^l hij er niets in vond, woit, alkonde 
het slechts strekken tot cene mibder algemeen be<« 
O o 5 S^en» 



,y Google 



Jmifi. bedrage xoor de gpsédei^w der ^po beil- 
rf k^ Kerkf^ervQrmiög , i^te niQUSt&t^ i^Ubdf^^g^, 
rJQJks opleverde. J^p, wal de das^ria Tiermldfs tf«r^ 
trigues der 'Roomsche GeesUmkbeid ?aai^ dü^ 4%"^ 
gen (nJQ ze in onzen tijd, o&ehoon dan meer 
bedektelijk gepleegd 9 wel minder?) belangt, om 
Qv Btev ürsn so iteitucii' wr Tvur.ucir stnjfi somsf cv 
zwakke navolgers der leer Tan iüther, zwihglius 
eik CkVfiin te bedrièjo[en , te blinddoeken en alkdaa^ 
onder het jak Tan Romers §zeren schepter te 
brènjfen , en voor hen het Kcht te dooven , dat 
ét' Goddelijke Stichter des ChHstendomis terbiedt 
onder eene korenmate te verbergen; de^e listea 
zjjn pv.ergejw>eg, beke)i?Ki, en in «ideï:e>, ^ft ro- 
m^ti^che ges^chriften « oitg^ebreider vQprgii^têhidsuii 
im he.t vóór. onp Uggende boek: n^aarom ^y don, 
Qok het;;elve , bijponder te dezen opztgte,,, miad«r 
gqnstïg kunnen! a^nprijeen» Hiérinede genoeg be*. 
I^ekk^lij^ deszelfjsr inhoud, 

]^Kefende t«;ai en spelling , he^iüg^, |lef(ireii^ 
Qver. bet algemeen a^iji^e t^Trede9bei4*^> ,0|M>pgf^ 
merkt' vermag hij echter de. volgende fpiiten niei 
laUn, waarvan scwtmigej zinstoi;i^de., andere ta^iUi . 
^^sr^l&Uten , enkd.e. 5 WJiai^schijnldk 4riUcfeUen zga i, 

■ Op pag* B beviel hemni9ihetwoari'v$r^aj$ê^ti£ 
i^eter : wordt S^ans^. of Spaanse&gezituf^ 

' 0p; pipg, 24, stitót; Zij «yn. vam vreMgd^ qt^p, 
l^t welgekkken enz,; moetzgn.: «o/ vreugde eniL 
- Op p9.g- 37. staat:, alle aapleidipg tot opwekking 
4por driiJleB ; moet zijq: der dci|tep» 

Op 



,y Google 



BK FAMUU LKC&Oiy. ' 577 

Qp*mh:^h.^W>' stoiiAha op uU'^ufi leg^r- 
isl^f: l^t9r:«aj^. zijne legj$r,sjtede. 

Op pag. ISksfofkU Jlemmififfini vopr; /«m-» 

pp ^s^f 199 s^9t^; heflmfamwoordi deze za^' 
aienstelI|ogt beTJiel, ons ^yenwii^ ah verspaansc&t. . 
' 0p P^gff 208. ^%t: (bqyÉin»t« recfel) sckynhare' 
^pbaamte ;. moet dil niet zijn ; ügthare-. schaamte P. 

Op pag^, 208 staat:. (3. regeb la^er) >«« nii^-r 
dadigd ; voor : ^tf9Sf mi^^adige. 

Op pag. ^17. en 314 vond Referent: grootst^^ 
de^Uj dit moet zijn ; grootendeels^ of beter: groo'^ 
teHjks» 

Op pag. Z%k en op maer bladz. ; ituVtfitf'^A ; 
Toor: hitten *siands^ zoo alfedit womrd oppagi^ 
226 en elders, goed gespeld is. 

Op pag. ?39 staat : he kandelen ; voor ; kandêkn^ 

Op pag.. 242 staat ; wandtelde bij, pnisteld over 
èti% óoitmoeting , docb met vrolijken tred door 
de 4a[4. S^«?? Rrfjsrai^ g^voeto», R4»il a^^Ulte- 
nu^ en vrd^fsifiH slecht, g<;pa«rd , wa«t zon df 
eerste de JaatsM oiei doen verdwijnen , althans in 
bei g^val, M?aarvaA 4? Schrijver spreekt? 

Op pag. ^96 i^ta^.; 4cb! mo^t.b^t ^od? beba*. 
g^: .ip^09^ zijn: mo^l het Ggd'^ bqhagen> 

X,ermi wjj|. op vQle. i^aatjiexL vonden: ontlasie", 
' 4^f %fMited^i rusteden i mi* \ voorj ontlastte^ ^ 
:sa^JUten»^msiien en%^ Wis^ de Conrector zulks 
niet' beter? — Gi^wi^.,! — JttcA «e slechts óp pag. 
31 en elders ; hij ^chr^ft daAf uitrustten / waar- 
door 



,y Google 



^78 A. 'VAH aifSWtJS I SHZ. 

door h§ ons tan de moeite ontsIuA li6tt :far os- 
derrigten « waarom men b, t. zeiteJen tus sébe§» 
f en, maar nimmer rtur/ei^'f enz. 

. LaaUlelgk Termeenen wjj den Sehr^rer te moei- 
ten oodèr het oqg bren^n » 'dat een wer^\ sok* 
der Voorberigt of Voorrede , in het tieht Ie ge*^ 
ven,, naar one geroelen, eiren lomp ^omtrent hel 
Publiek gehandeld is, «li wanneer iemaUd een 
ralsoeoU|k geselschap 'UnnffK treedt, aoodo'aidi 
Ie Torvaardigea bet te groeteit. 

- 1; ۥ s. s. ' 



Jb Mtruhêêl. Tyi^irifi voor ^weeUimgm, 
JSerste jtmrgmig. JSorMe Siuk 1343^ #fwwfe, 
Jerde en vierde Stuk 1844. Te Goriadiem« 
h§ J. Noorduyn en Zoon, 1844. J^III 'm 
29% biatk. De prfjs per jaargong t# ƒ2,00. 

üVg hopen dat de vele aankomende Onder* 
wijzers der jeugd in het beat mogen zijn Tan 
deze nuttige Leerschool^ waarin zij vét kuodig- 
heden kunnen opzamelen, die voor het gewigtige 
Ééroep, waartoe tij zieh voorbereiden , nood«ake* 
lijk, ja onmisbaar zijn. Men Tindt in dlezelre 
belangrykè lessen voor c^oeding ^ 'onderwas, 
ziel- en zedékunde,' taalkunde, geschiedenis, zoo . 
algemeene , ab ?adériandsche eh Bijbelsehe f aard-^ 
1^1^- én rekedkünde , enz. enz. enz. Alleen 
jiiibtisn Wij daiirin eeuige Tragen of opstelietf owr 

de 



,y Google 



6È UKkiCBo^U Sf79 

40 Aeorie iar loonkuost,, bfzp&cUr dkf am§h 
ksati; of is cbse laatste geene y^rcjschte ?oor 
de Onderwijsers der jeugd > Tooral tea plailepp 
ladde? Jlecense&t meent ja: daarom * {jfeiopfl^ h^ 
der Redactie fan dese, Zeersckooi eeneiig ,te konr 
nea aanraden , om ook, eenige bladsijde^ hiervoor 
open te konden; sy zal, gelooft h$, wel medef 
werkers vinden. ^ Voorts pryst hy deze ieerr 
9chool eiken Kweekeling , eiken jeugdigen .Onder« 
wijzer aan en wensckt der Red^etie va^ dit Tjjdt 
sdirift vele knndige en werkzame medearbeiders 
en den nitgeveren een rnim debiet toe. 



Mkt üitktmglcTA JBen ttfhmd voor ik Jfédér^ 
iandseke Jeugd, Mét pItUen. Te Haarlem ^ 
èif h B. van Logfikemv 1845. 93^ bütd». /ü 
iL 8w. De jtrys ie ƒ 0,79^ 

Na dit kinderwerkje m^ genoegenr gelezen Ie 
ti^benr aeht Referent het Ak ten pligi, het^ 
zetve (hiden en Onderwöaere. der jeugd aao te' 
bevelen.^ l^iUen i^ aan jhff^ne lievefingeH eene 
e&derlioadencFe. en nuttige litspanniDg verschaf* 
fen f dat z§ haa dan dit boekje ter lezing in hax^ 
den geven 9 en onder Gods zegen zal Hetzelve in. 
de Harten der j^dige ieasers bet goede zaad strooi- 
j^ en doen ontkiemen ; het zal hun jtn deze weif 
niga bladeren liser«n.r d«ii godsvmdii en onderr 

Bef- 



,y Google 



liêfiie ook teelltjds r«ed$ üp nrde» tpLéigik ifê^ 
loolid , '^ dügtkoótzHilÜiiiiid -en ISJg^Uïhm^jbM « 

idioa 'Tcr#erfi « InaSit' dat io^bafódigfieid dh to|w 
iia):'diiig[ in het kwade « een tef schrikkel^ einde 
te gemoet snelleii, iRtfferent feal van de enkele hiel:' 
'èh daar ^etofndoAe UaK^ «n speLfottiers hiét "g&wi^» 
'gjOk f alleen taioèl h^ te di\i^ ^£i^e tfatofnéfken ^ 
dal Vet een koor {ym'tatgërsh.'ir.y^fëieëktAit 
tn dns dat te^énUM HH^amtn (ó]p eéne kèritois', 
tie bUdz. 46) inei 4(iinnén 4»estaan ; dezelfde fotft 
trof by -fK>k aifn op bladz. 48 ; alsmede , dat koord 
en schilderif Tan het Tronwelijk geslacht z^n , en 
dos dat men niet schriJTen moet het koord , hei 
schilderij 4 maar tfe koord ^ «ff schilderij. Hij be- 
slait nret de aanmerking, dat hij de plaa^es'wel 
wat ^rof bewerkt heeft betonden , magrr dat «Fe-^ 
rigens papier en prijs aanbeveling rerdienen. 

i« e. s. s. 



GIETER sïw^tLé £en if er haal voor de jeugd ^ van 
■ FjiAHt HorFaiANic. Te Groningen , iy JT. 'ftö- 

melingh. Met vier plaatjes. l!20 lladx. ïfe 

prijs is f 0,1b. 

Reker^ betuigt iE^ne tevredcink^ (^er dit 
UtilU^è èn fv^elgèsehretétae lündéfw^rkj^ei. eittn^h 
tel^k 'bèfeelt hg het ouders en kei»me^li*s iAik , 

die 



,y Google 



tié liam^ Ktvelhigeii -een httikftitéh^iA'fi ^itt^ 
^Y«h, dat dén^hwl lot "üitspadMM^ ëli ^<èVMib^ 
ióX %Wï&i '«iedëii kim; Dë kitaVJ^t-f^'^Meif iMft 
IMet Vetfh^ lé^éti ^ eit d^droit -Rët iiShoMle iiet' 

jéagdigen lezer zulk eenen trouwen ithtik^<0- 
wensdit-,' afb i^icTZR sihfki in terkiitiüs o^brieit 
bezat. — Het is intassehen jammen , dat sommige 
▼reemde nitdrnkkiogeo ^ alsmede taal- ett spelfou- 
ieftx» aoo ook €fnkel« dfok<^iIeii, dit indi^fdaad 
toeTa)hg« kisderwerJ^ 4Aikier«ii« Waarom. z{>r|[t 
mea toeh niet iwter . toor éene MatowiMttHge <H>r- 
rectie , die eok in werJtjes w^M de* j«l|gd t^Uftkl 
niet mag Terzninid wordea! 

't. 'c. k. s. 



Mandieiding tei . Praklische ïtaahefening in it 
lagere siehden,, l^ . Stuk ^ aanvankelij% of 
voorlereid&mi onderwas. Te t)elh « hij H. Kos- 

, ter, 1045^. F en il biadz. ïn gr, »va. De 
prijs w/0,5ö. 

Ofëèhl^n 'Refej^t "éTe^ jPi^aktiêéie T^oéffi^ 
^% 'hie| bi^'att , léfkeüt htj Volgaathis dló ^èé^b 
%cdoeiinjg«li fihi Mtehér Opstefters^. Hij *wen!?étil 
'Inin d^t'cïn "reA ieg^ op Immieh arlkicl tnVi: 
want ofschoon hy in gevoelen met hen vëtsthn 
en eete leei^wi}ze niet toegedaan is , die , zijns in- 
ziens, die- Tniehlen niet zal opleveren » weJke zij 

daar- 



,y Google 



M2 kAunuiou^^ ^té 

daarnft ««rwaditen, i<m ïtü echler cwliiilyli tgü 

]iwiii0 iK^giageii , aUeeo slrfkk^mk om Ondarwg- 

a«n «B leeiiiagea «otiig te s^n « af !• kevren i 

of» ail filBOcktt waarvaa hg een vgaiid is, iit 

ba oog Tan «ndoroii ia oea oogvst% dit^dii i# 

loftoOoB. 

ti C* E« $i 



AeiehMitige Ontleding < fen dienste nóör Seko^ 
ïen. FersiB Cnrtuê. ft Amersfoort^ hg W. J. 
tan Bommd van Viotaii , 1844. I^ en 24 
hlad9. In gr. QvOi De prifi is ƒ Otl5« 

Referent heeft dit werkje met genoegen dooi> 
Uaderd , en gelooft dat hetael? e voor menigea 
Onderwijzer eene goede ^Handleiding aal zijn \ ot 
]ie?er , reeds Teel nuts zal gestieht hebben ; want 
hg erheat met leedwezen ^ dat deze aanbetéling 
Wat Iaat komt, h§ 'hoopt maar niet /e laati daar 
omstandigheden , van htoi tninder af hankelgk , het 
jbazien Tan dit leerboekje tèrhinderd hebben, ttel 
Terlangen ziet hg den twseden Cnrsns tegemoet, 
nm d« Schrijven denkbeeMea , ook omtrent hel 
neer moegelgke der hgisciê ontisding ^ te keii's 
aen. Is deze tweede Cursus aog niet in 'liet 
lieht? -^ Zoo ja! -^ Dan terzoekt hg dien tef 
iasage« 

I. c; B. Èi 



,y Google 



MENOELWEaK. 

VEEIITIEN DAGEN. 

E^% verhaal ^ uit den jare 106 «« J. €. 



Daar, waar 'de tempel des Heeren eertijds 
stond , zaa^t ge hier en ginds 'nog eenige over- 
blijfsels Tan muren en on tbloole fondamenten. Het 
profetisch woord was ten volle vervuld geworden , 
en geen steen van het meesterstuk van bottw- 
kuDst was op « den anderen gebleven. Hier en 
daar droeg de grond, no^ de,duidelyke kenteekens 
van de verschrikkelijke woede des vuurs, waar- 
Toor ailes bezweken was. De alomme verspreide 
steenklompen en puinhoopen getuigden dat de 
geessel des oorlogs op eene geduchte wijze gezwaaid 
en een algeheel verdelgingsvonnis uitgesproken was 
over het voormalig erfdeel des Heeren. Het was 
of eene stemme des vloêks was uitgegaan nit den 
mond van Hem, die zijne Godsgerigten van tijd 
tot t^iti Kondt en. zijne vierschaar spant ^ opdat è% 
volkeren der wereld geregiigheid leeren. 

Jeruzalem , eertijds de stad des grooten Ko- 
nings , joeg u eene huivering door de leden , als 
gij het zaagt ontmanteld , uitgeplunderd , verwoest 

BOitKZ. MEI 1847. Pp «n 



,y Google 



&j94 tE£RTlER Ditfnr. 

en Toor h«t ^ meerdferdeftl -^Itóftt als het w». 
Waar eerlijcls bij den rook der offeranden het da- 
Terend Halldoja opsteeg , en het heilig zangkoor 
<§ne* feestliederen aanhief, ^aér heerschte eene 
stilte als die des gra&, a%ebroken door hel ge- 
kras Tan een i^ndfladderende raaf, die ^nog 
scheen te aien op • eenige buit , «f mh Teq[aétte 
aan de lochl des bloeds , dat hier TÖór eenige jt» 
ren den grond doorweekt had. 

Aandoenlijk was het om te zien, hoe een fech- 
tigjarig grijsaard een jongeling in de eerste lente 
des leTens dè ptaats aaswees, waa^ wdeer de 
Hoogepriester , éénmaal ^sjaars in plegi^ leesi^e- 
waad het heiligdom ingetreden , Terzoening ieei 
Toor de zonde des geheelen T<dks. Traneit ^!e^- 
den uit ajne oqgcn en Tielen op den zitTerwitteit 
baard neder, toen, h§ dën jongMan zèi : lAsavt 
AAROH ! g$ hebt hem niet gekend dien lempd ; gj| 
hebt ze nooit gezien é^ heilige priestersekaar Ter- 
zameld om het altaar; g§ hebt ze niet zien op» 
stijgen die fookzailen ab kti otet was offlst^ea^ 
gij hebjt ie niet gehoofd die Goigemjfip zangen 
en dat jubelend Hosanna ! MaAt hei is yobrh^ 1 .0 
mijn zoon; mijn zoon! als ik er nog aan denk 
hóe wij Tan heinde en Terre opgiiigen. x>m,4^ 
Beereifeest te Tieren!... Zijne tranen en smidsen 
beletten hem Toort te gaan. In diepen rojftw , 
ten leeken Tan zijne droefheid, sehenrde^ i^n 
opperkleed, bukte zich TooroTer, greep eon hinij* 
Tol sio£» Tan dèn- grond en strooide hel óp z^tt 

héo» 



,y Google 



vttitïtft OAGtN. 585 

iioofd en over zijn bkztA, »Èü toch/* giog hij na 
«eÉ (M>gl9tibHk zwijgens 6p een meer bedaardeïi 
toon róbti^ itén tóüh, zoo kn^ ik leef Èalikhier 
g«dnri^ kéttMA en aanbidden." ZoodHt had hij ^it 
niét g«^eg0, of h$ haalde een Uéiii pakje dit zijn 
iioezeDd root dèit dag, ineenen hemeU blaaaweii 
li^en -d^^wikkeld, dat hij hngzaam en tbör- 
t%iig l<i8 ihaakte. In hetzett^ bevond' zich' de 
arha^éaf^hèè ^ èeri klein tierkaül ïapjé, dat iVieft 
Voor dVfef éë b6r«l en achteFffröfam oVei* de schou- 
ders hèftgi , én aaü de net höèken tnet franJK^ 
#an #^U0É /di^adeè toèrzien iar. Alen noemt zè 
%iiiBis 6t sDO^ireii ' der wét, zij begaan uit dcht^ep» 
iwtérnéer dnbbelë d^en vah miUi trol , die d6t$t 
tijf l^èd^én zijn zanhfengeHrlochten , tér heririnii- 
1vM§iaidée v^ 'bereken Tan libï^Sy tef lengte ta'ii 
h^hk een hatf cl. Defê ' dradeh diéneh 6m dé 
hoo^zitèlgkheici taÉ éèn heüigeiT ikhitètl te landen 
te brertgto ék dé Terpligting iéieie^ oiü de gèt^- 
de^ GéfiH Aiet te Têr^eteh. ÉeVbiedig kuste h^ 
hèt éff Iring het z\^ om. DafSaro^ ttim hij 'de 
ThephiHm óf gèdenkèedeh uit pètkament ge- 
snMst en In kWértè kallMederë'n do(Mje$ be^ 
waard, k^oite zé, bón'd ééé dTielr d'Oósj'es aaft 
ééü ttttketami en êém op hèt TOOrhoofd, zoódat 
hét 'jttist td^hen de bèfde oógen aan het einde 
tèÉ den'^diedèl ht^ i mü zoitiA Üjtre f erzacfhtin^etk 
éi ^«l^étt, oAder hy$t itofrfen fatt men^^ traan 
teit hediel.' 

Ofschoon hij ern^it^' éh hattèi^k gebeden had , 
Pp 2 was 

Digitized by LjOOQ IC 



586 TMRriEjr djlgts. 

was hei echter zijne aamdachi. niet ontgaïsn , óai 
de* twintigjarige aaroit^ zijn voorbeeld niet was ge- 
volgd , Jmaar zich teeleer eenige voetstappen . had 
verwijderd en de ruime vlakte of sommige pain^ 
hoopen van eeaige verwoeste huizen had be- 
schouwd met een oog, dat minder nieuwsgierig- 
heid of verbazing uitdrukte , dan wel een eerbie- 
dig berusten. Naaowelijks had de oude euezsr 
zijn gebed geëindigd en de voorwerpen in dea 
zijden doek gewikkeld, of hy begaf zich. Jiaar 
AAROH en zeide hem; jongeling! gij hebt niet roede 
aangebeden. Of liever , meent gij ^ de houding 
niet aangenomen van iemand die bidt,*' gsj deze 
hem ten antwoord. »Gij. weet, ixiEzsRlik houd 
niet yan uiterlyke vertooning. ITe . hoeken der 
straten z^n niet de plaatsen des gebeds ; vooral 
daar wij omringd zijn van de Romeinen» Waartoe 
zal men ergernis geven en spotlust opwekken? 
Toor wien in geest en waarheid aanbidt is elke 
plaats heilig ; en hot harte kan niet vrijer ontlast 
worden dan in de stille eenzaamheid , als men de 
deur zijner binnenkamer gesloten heeft.*' 

»0 myn zoon! gij hebt Jeruzaiem^ ontheifigd 
als het nu is en geteisterd door den gruwel der 
verwoesting , niet gekend ; en nooit hebben uwe 
voeten de voorhoven des Heeren betreden , ^ 
zoudt anders zoo niet spreken. Ik heb het ge- 
kend in zijne pracht en luister : ik heb voor niet 
geen zeven en tachtig jaren met den pelgriinsstaf 
in de nu ontvleeschde én rimpelige hand het hei- 

li- 



,y Google 



▼EEAII£ff DkSEK, 507 

iige land dc^r vaderen' doorwandeld ; il heb op 
die* plaats daar daizèndmalen aangebeden en feest- 
gevierd. • O mijn harte hangt er aan en ik roep 
er zoo giürne nog den naam van der' vaderen 
6od aanr." Diep zuchtende gingen beideit lang- 
xaam voort , om de jspotzieke blikken té ontgaan 
van een paar Komernsche kr^gsknechten , die hen 
'0p korten^ afstand reeds genaderd waren en naar 
het scheen den inhoud van han gesprek hadden 
veriroiDèn. 

Be lezer zal reed^ vermoed hebben, , dat do 
onde ttikztSL tot dê secte der Fiajizeën behoorde ; 
<tt 'ZOO is hét. 'O&'ehoon niet regtstreeks tot den 
aaniieühjken , althans voormalig aanzienlijken stand 
êer wetgeleerde \» z^n opgeklommen ,; zoo wa» 
hij echter geheel en al van den geest van het 
F^izè&me doortrokken. In de schoot van' ga- 
MAUëz opgevoed, was hif een ijverig en opmerk- 
zaam leerling geweest van- dien beroemden ge- 
kerde, die zich in de dagen der Apostelen van 
een meer gunstig» zijde dan zijne overige alnbtge*- 
nooten in den Grooten Raad had doen kennen , 
voor ^00 verre dit de zaak der Piaz^reners betrof. 
'JDie zelfde zucht tot inschikkelijkheid en verdraag- 
zaamheid omtrent deze lieden had xiizzza met 
's^n* grooten en edelen meester gemeen ; ja ,' wat 
riiieer b , zij was met de jaren toegenomen.. Vooral 
was dit meer het geval geworden sedert hij den 
wandel der Christenen , zoo als deze lieden se*- 
dert de laatste jaren geno«jGad werden , opmerk*- 
P p 3 zaam 



,y Google 



4<M|, l^^^thij bij zjy^a^ Ljc^l^\aqiie (ploofsbroedeFs 
pver jjp^t jilg^pdti^^ TrucKi^loits ge;cqcl](^ had; ewft.- 
dr^g^ ^a gpcjïiyruclit. Q^clioo^ iu^J( l^t hjoii ge- 
tal ^e^Qpreiide , achtte )iij ^e bo^. Ifoffit ||^d 
hg h9:( kannen (foe4keur«p , (^t 9^en hen \e ^iiQjr 
cjDL;t«i ?w^4 yer¥olgd«,. ol ais misdadi^w ler<^ 
f lelde^ , OïÉ^rijga^s ^a* hji fteA Fari»i?e«w ^ eichti^ 
ixi dfif goedea 219 t^m) dat ivoord, Hij was ^^ 
man van strenge grondbeginselen, maar die» "^^ 
.eeas me( i^Jif^ f^yefi ingnpQ^pe^i , joiiej: if^ipig 
roiw<i? 'op ?öfle fijp4§%J?i«*ia*iei4f Ha vist, «^ 
gq^dj. (Jift 4^ jonge A^^pjy tot de <?^rj^te^(i 1^ 
j(i9,orde, ef^ dt^qr 4s?e. j^s e^ej* vit^eipiead Taj;?r- 
be.el4: van ^ehte g^^ch| hopggfisehat weciL 
Jlffia^ pfscJtip.pn hfj het eerstq gaafAe .^nd^rii ^ezijtsn 
ha^l, zoo had hel h^ip niffjiq^jr Immm ^e* Jht* 
slttit^ om d^ t\^d^, v^ l^eqb af te trelfkw* J?ö 
dat to ^ipA^f ,. ,df ar, ^ij ^ den §tery^n4|i JQjïV , 
Ai^cj/fs v^d^T •: plögtig bejiqofd h^d yopr zijn a^n 
U zuUen zojfg^u. Z^ jaif^n .%g 1^ h^ dit q^et 
de fierste flaiMiMrg|?|Eglheid eiji li,ef4e ge^jaii,. En 
toen Af^mn hei» yoor een p^f 103^4^1^ ^9^ 
bofstig b^fl^den had dat hij ais £vamf}i^ sras 
bei^oemd e^ werk^aag^ wild^ zijn » ^a4 h) }y^ 
di(, loin^e/ ttit Goils^ien^tjfia^t dan w(^l ^t ▼j^fi«i 
voor zijfl Ifiven , ar^^tig; afg$r^<ïn, »4S;eIppf i^g, 
mijn zopft !*• Ziside hö » f4e tijde|^ zy? boos » ep g^ 
ilriflig en voortvarend ais gij zijt» ziiit %t?|ftk, 
.door y ver en ontijdige hervormingi^uehi v<?|Ov^d , 



,y Google 



tt Wfj^tu, i« \^ tpr^xt storten." Se4ert hij e<shUr 
lupg d^t lAi^KH va^t ki^^im M wh geheel «laa 
het wer|p 4e9 ^eere^ toe te vrijdew, viel hij hem 
nkt langer lastig , wel OYertHigd, dajt te^eoj^taixji 
^^ riJDQ zi|de. ui^ ^ders dan aajupQ^diging was 
f OQ^ syil dierbju^ jple(^«.Q0a , oni op de ii\ge- 
flbgeae bane voort te gaaa. lüete ephte.r vas hem 
aumgenamer ,^ dsg^ d^it de^e ^piptyds met h|sm ging 
]|^ir de pladis , wa^ eerijjdii d^ t^mp^I gestaan 
b^Ai <^ ^!^ 4e V ^^ 4er Ts^erep ^^o te. bidden. 
])|g^lr oosk dan Mia^ het dat 1^ wel eens e,en* aaii- 
iff^^im Vf^^^t ^^^ H 4ie^ 9P4t h^ni deeldfB in 
9^ (^4s4!iei|4oe|;e^ing, Qoii dit had m pl^at^: 
ofschoftq h^t «ifi^T^er «QQJfeM n^deeligei^ ia^Io^d 
oe£iHi(jLe op t^ï^ liefde ji^RS d^l^ jongmiji^. 

j^Jk^ ^ i|L dii^P^' 9l^lle oetti^.4 ^flAdsi eirk^Qr 
^ wavej^ Tobrt|,ega9P ^ hi:dk de. oude hiotstilzwg- 
gfa fij, ;^^til ij^ op uw^. yroardfo let /' Ti»g hjl 
^chtlf^fl^ awi» «ea pp we h^pttding hj[ miji^ ge- 
\^^ d49 # 8^ i|?iog( ff^^h VLW g0hee(e. hart de 
jEaak der Christea^n toegedaan/* 

*Zpe. k hrt|" heraaoi AA^iojsr ii^t vi^ir ; »i|iet 
vinder da^ tociu ifc <sr my plegtig io^ verbond/* 

i^Ggi spreekt m^ vuup>' hervatte de oud^; 
»maar die geestdrift kan verkoelea* fiij hebt nog niet 
bewoond wat mijne Qpgen ;;agen.en mijne ooren 
hpprdan^ 3Qei en kerkesr , zwaard en wilde die- 
ren, een geeseling met de sporea eii het marte- 
lend kruis voor de zaak , die gij met hooge inge« 
9omeiiheid voorstaat , kent gij nog niet. De God 
P p 4 der 



,y Google 



590 TÈkfiTICM Ditfli. 

der taderen behoede u! maar er leten ' er onder 
de ónzen , die voor een handvol gonds de grootste 
gVuweldaden ' rerrigten en de onschuld verraden 
zonden en onze Stadhouder .... 
' »ik bid u zvrijg ,'* viel de jongman hem in de 
rede, »het is hier de plaats niet om over ziilke 
onderwerpen te spreken.** 

Nog ter goeder ure had aaroii den grijsaard 
het stilzwijgen opgelegd. Dé béide kr^gsknëchten 
bij de puinhoopen van den tempel waren hén 'On- 
merkbaar gevolgd , en inderdaad kort ^enoejg^ ach- 
ter hen , om het aangevangen gesprek te knnnen 
beluisteren, liet bleek ook dat zij het zöo niet 
geheel , dan toch hoofdzakelijk verstaan hadden. 

»Hebt' gij lust den edelen sergivs te leeren ken- 
nen P ellendige' grijskop !" riep een hunner hem in 
het voorbijgaan 'toe 9 »volg ons dan maar f' Joist 
was hij gereed hem een slag In'het aangezigt te 
geven , toen de ander dit 'Vèi^inderde , door aan 
te merken I dat een Jood te eenehmaal onwaardig 
was dat een Romein hem zóó aanraaktel 

»Er zou," voegde hij erbij , meteen veeibedlii- 
denden blik op de beide Jéruzalemmers gevestigd : 
iev zon misschien welhaast gelegenheid* zyn öm 
jladere kennis té maken.** \ 
' JËene ijskoude rilling ging den oude door de 
leden, terwijl AARöN'zachlkens uitriep: de wil des 
Heèren geschiede ! 

'' Ofschoon TRA jFAWiTs, die sedert hel jaar 98, na 

den 



,y Google 



TEESTIEir DiGCK. ^1 

één dobd Tan herva , den Romeioschen troon be* 
kloni , den roem van een minzaam Vorst inogt 
erlang«n , ' was hij echter niet zoo liefderfjk gezind 
omtrent de Christenen. Wel is waar, hij was af- 
keerig van eene bepaalde vVrvolging dezer lieden ,- 
en hiid uitdrukkelijk verboden iemand hunner op 
te sporen ; doch dit nam niet weg dat zij yan 
tijd tot tijd Teel' van zijne ambtenaren te lijden 
hadden* Immers datzelfde 'keizerlijke bevelschrift 
hield . in , dat zij , die van getrouwheid en ver* 
kteefdheid aan deze secte werden beschuldigd , 
in'et den dood moesten gestraft worden. Zoodoende 
^tond; den vijanden van het jeugdig Christendom, 
hétz§ Jood of Romein, altijd den weg open, om 
bg den gèringsten haat, dien zij koesterden, de 
belijder» des Heeren doödel^k te treffen. £n dat 
- te meer, omdat de wispelturige en muitzi^ke Jo« 
den gedorig nieawe beroeringen vervirekten , in 
wier rampzalige gevolgen ook de Christenen noiaar 
kl.'te "zeer deelen moesten. Groot bovendien was 
dè afkeer der Romeinen van een. secte , die hei 
tijet van zich kon verkrijgen he^t hoofd van den 
Romein&chen Staat eet) e bijna afgodische eer te 
bewijzen. Zoodanig iets was in de schatting van 
een Romein niets minder dan verklaarde en be- 
wezen wederspannigheid tegen de bestaande orde. 
Voeg hierbij , behalve . andere bijzonderheden , 
het geheimzinnige hunner bijeenkomsten , dat de 
beschuldiging van zamenzwering tegen, den Staat 
meer voedsel moest gev^n : en gij zult gemak k«^ 
' Pp '5 Jfj. 



,y Google 



4% ▼1»liY»i( P^AW-, 

lijkfr kiiniMii bflgnjipeii, jioe JtfUN^ met U^ 
oof^n.de peerdtifo uiit^r^i^iog 4^ Clijri«(eii<l(iQis 
^fl^f eA s|N»edig m i$efijg« aaAklaij[t. een dooi- 
Yoiinis pv«r dea b^cbuliligde werd Q^t|f^yrQk^l!^ 
Zelik de xQei^sehkm^^ift^ ^' ^^1^ I<9ifi/dvp<^ ry* 
«lys d«. /cMye )ia4 a^ ^j^ep keisfifl^kfi^ wef- 

qi# 4en 4^ to^: in ^ st<^|i, dorpen eq Ti<d^* 
k^ ir«f( iij «e 99fif vaa alleriisi sUml^ vi^dt ^^ 
êr ond^^r.*' Wmw H, het raad^aaiii zekVke kj^^ 
iiif)t in lerensgf^fjiiii^ (a brepgeii ^n te. doodeii, 
ms^r y^^Wer mM j^a^li^d 1S9^^ iii;i4:;|iiU^jkbei4 tli 
h^ndetw, *w aMeii» 4^*9* M ^«i4e^do||l 
vildeii temgkeftr^i yolko^e^ T^gifffni^' tft 
«ohe^keii. n«^e«c |M4 4iWM^99r h«t 1<4 4<ïr C^rii- 
|««e« roi|^<Mr |KW«9X(Mpw^f|rdig Wfs 4^ii Qnd^ 
>«40 #f^ j^«iii^«v|t was M Qcht^ bj^ i^e^ 
Y^rre nf ^aft bq|i^<]#i|iiF^r4ig ^ l^u«imi hjseto. 
K«MgMii bM iii dfl laitftf^ d^en q[q« Mpe^ 
•i»r nMt. 4«ir «ftvtildood f^h^t M^^^^a >w«i 
#nd(^ d^ ]«%r§mlijk)4e fo)t«^9(«ii tn^xw^kfii M 
liad ciï9 kf M «» kat ksvk (j^pdq^ JDet mm 
$$^ jte t#piwt|k diait for d^te^ Qpha#4«« wa»!:«ii 
v«« ettQvdft «ft fttttw^i, 4wr ^ w«4^rüii s^rf M 
wa> d^i «ene ftiewü f0gil« |o» wfl^r4«« ia M 
verJfi d^cildk) ^«1 «enig» Rm4<4eff^ W jli#| qi^rl^ 
tend^m Me^rd, i^idiNr V4 b^ ^e^dei^jis^m over 

tnebl mgAi g«toov«A » ^ aMwdeii ^k«iig«r« m^ifcr 
regel^B wcu-dca |eiM»Hieii , daq t^ keiies &9cUei 



,y Google 



oen ; Tooral nu $K&«xu{f tot S.litdhoiHkr ïm Jmif^ 

ir^S I||^lgestfl4. Gci^fl WiQ^P .C|^, 4at III^KZj^E, 

yiili d^^ l^^tfte wqor(J«tt, idoor e^ 4iör (IpiAW" 
%^ kfyg.s)(ii^qhtei(i jjut^^^rokeij^. ^suuto^üs xee^ 
het Termoedezi bij hen 0|>, dal ^g ««oe ^r^ii^ie • 
«ftïWr .ïfifö<ilïriHe^jk^ 'y9;^isf^^ynjm h^Am Q^t- 
yfköjgiy^, #, hu^^ 4« y^wtVHÏf ir# ^«in Jhj^n i^^^ 
\ix^\A^ en ji^bij^i^fl y^iiderf. 1^^ was ^n, h/^ 
jirjAst, d^t men vit^Ü ^i^z^W üi^ 'y<rii];i§i4 w<»itl ' 
gesteld, als men ?oor ca jus hiqzk den regt#r waf 
«P^a^^ ^oq4 g«^ Cï|»rislW Wftf Wj hem feet- 

jelgjk y4fil aaji^e i09j^vri^q9M4.^n ^l^^iinf hAf 

d^t, t§ ^<>m4^j. ^jfto.hü i{fi«. 4^ iii»4«w>g4^i» 

»9d9». des geiftBrs.^ftpsfifeijying ^fi^g» pm ||J«(( 
i«vi^e??<3jgs|x%, pEMiaf sleghte \\t9^ jter dp^ |^ breiiir 

gen, jtfe aVf t?l«riste4^ii xiwr Jwé: t V4«t^i»4«w 
M> ^««ig^rdw 4e:4kmt 4iMr Qg^e sm^WiA«ai^ 

fiyEHshM^n.AMll J^0¥n4» IQo Wr4 J»Ë 4«^ Wf 

luftd- .«A ^ ifik>o%gtK^f^cip mm mM.% tNr .b|i 

€(||«^iH44f^lÖ^lAl¥«W.9^JtlJiflf»CW«D»04p^^^ 

,4i« 4^&f^^«Htt)^/^T|^.#l4i^^4uri4«p«[^|«A» 
- flfld^r : v,i^schilJ^«Mi^ gewaa^fvofd^g^ ?e(tfS(ii;Kg 

oier ImHdf iipim- ' ZpA4«/li«tg^ HfiM^Xm T^^U^ 
bg heo op, «§rdil9i|g#n; Qf krui^Un <4bo4en 1^» 
niet voor . d^t meii £u&«ciiJ^; ^oojpg: ia de .W^ 

Jfam» 



,y Google 



d9k VEERTIE5 DAGEfT. 

kammersstraat bereikt had , brak de oude ket 
stihwijgett af.' ' •' ■ i . 

»God, mljoer TadtBrenr* riep hij ttit, ierwij! hg 
de handen ten'l/eHsei hief, »wal zal er Tan Israël 
worden ? Verbrgteld als een pottebakkersrat is uw 
Tolk, o Heer dér heirichareoi én er is geéne 
gedaante 'of héerKjkbéid 'ain ons.*' 

»De profetie is venruid/* ritl aabon hem ind« 
rede, Jeruzalem is Temederd, en de tempel ^.•.. 
geen steen daarvan -bleef op den ander; De pro-» 
feÜe is yerTuld: Ziet qw' hots 'wordt u wiotesi^ ge-» 



» Geloof mij aahoii ! niet aoozeer om m^ , maar 
om uwenwille ben ik bedroefd* M.^nt dageA ü^b 
weinige meer , én mijn kraeht is vergaan. Wal 
men mij ook zal'aandoea , ik zal spoedig bezw^-: 
ken, en inijne ziete zal ras uit mij' geweken 
zijn. ; Maar , ' o mijn zoon ! m$n hart hangt* ^er 
li, en een zwaar hoofd heb ik voor u lot. • £a 
dat te meer, daar jgij' bekend staat voor een 
Christen, voor een ijverig voorstander «n ee» 
^ste steunpilaar voor menigeen van iiwen aan- 
hang. Al zrjn woede' zal ci/us op u doen aan* 
ioopen en zijn gloeijenden haat in aw bloed koelen,** 

yVreesniet, eliezer!** voegde deze bem toe, 
t^rees niet voor mij. De Heer^ dien 'ik aan- 
hang', 'beeft beloofd: » ik zal met u zijn alle da* 
gen , tot de voleinding der wereld. G0en muschje 
vaif 'Op aarde tegen den wil des hemeischen V»- 
diers.** Mijn Ueer is mij, voorgegaan en velen der 



,y Google 



^if^eii hebbem . hunoe belijdejois met. t^un }>l^4 
Ja niet hun ie^e.n bev^tigd. Ik vreese met ai zoli 
ik; .gaan door , evn dal dur ackaduvirea des ^doods* 
Die ,Heer is mijn herder , my zal het aaa . niets 
ontbreken/* v . ; ' . 

' »}k bewonder uwen moed ; een geest der helden 
leeft in en spreekt uit u ,** zeide e£I£zer. 

j>Neen eliezm l het i& de Geest des Heeren , die 
mg bekwaamt en sterkt^ , £n het is juist daaraan 
dat ik zijne getrouwheid herken. Geloof mij , : ik 
sidder niet:, ik bekommer er mij niet om hoe hel 
met mij gaan zal als de naam des Heeren chaistus 
slechts door mij yerheerl^kt wordt. Die.Verdrukr 
king , waarin ik. komen , kan , is spoedig voorbij « 
en weegt niet bp. tegen de heerl^kheid, die weg- 
gelegd is Toor allen , die volslandigj bleven totdea 
einde.V . ' . ... 

«Gij zondt mij. haast kunnen overhalen om een 
«wer te worden. Maar het is het vuur der jeugd» 
het is de kracht en gloed der geprikkelde verbeeir 
diog^, mjjn.zöonr' 
. »Qet zij zoo!** gaf aaron hem tien «intwoord. 
»Maar zegt niet de Profeet : ik zal uilsiorten van 
mijn geest op alle vleesch / en uwe zonen en dooh- 
toren zullen profeteren ?'*. ; , 

»Hg zegt het,*' viel de oude hem in de rede.» 
tarwijl h^ diep. zuchtte en striik voor zich. he» 
oen^zag». -. - . i 

>^En o tot de onzen ov^r te.h^en?: O gave de 
God en Vader onpes Heeren chiiistos mij dat «è 

zien 



,y Google 



606 rx£ATIBJI DtatM. 

^sien en dat ie hooreii , dal gij , bèleaneadlf defl 
ii«aiB éto ZMiis Godsy doof' den J)oDp ohdlét onn 
*inNl idgdifid. Dat/* t^p hij toi Tèmdtlclil^ uit, 
»da!l, M) he^ttet Jfaijir ktM fé ]A)open'#i», liad 
ik er voor over ; want Teel , seer veel , hét ft ft 
aedert «i^ns fÉdéfê dood ferpfltgt.*^ 

»Zw9f hiertan taaoirl ik' Toïbrügt wftt ik be« 
KNtfd hai; OfeêhdtM dè taan een Glnlifi» wl» , 
hi$ iras laijn rrfend} e» lijn iooil UtfnÉ ik «ail 
ab • mijn kind. Wtd de tiiend^l^p tttssdiélt ii# 
VAder «H lAij niét kon terbi'ek'éft, heeft vi^ oök 
nooit «kitrèVi (kn eöéti Minder gnéÈ^ gestéftfd 
doéo a^ll. Bet te^SiiAil <Mt«^ e>0dj^riM iTas niÉiii 
Bi# OM Wnikelbfek «|r cüM t^td.*^ 

SenaUapt werd b^ lè t^Qo i«de gfttAit, doot 
het bèrfgt dat iematïd éf déH l^iMNtthof wAi»hi4 
tende waa op den Evangelist aaaoit. £en 9<tèr^ 
rende toibea«ihto #iep lijiié kMlp; eA ^«AATbedé in. 
£eirig<) ooifénliMkkoii kM #as aa^oiT mft dén bod» 
of^wegi 

Aaaov waa de zoon Tan den Diéfceft* ïózïït eft 
Tan j^uiai^A. Zgne móéder stierf lil hét krate* 
hed. IM éé uiitersté lO^gTüIdigheM 4féird hij doof 
zQft Tiidfef t^TOéd éH lMk«Md g»tWiaAtM«t$Hiim 
Tüs den Heer , als clen 2aii^taSakef f^t ibüdafrèl)^» 
délt Mi^as der tfédöl^ii^. £eaë béitëtigew^ne 
a^i^innlghéid , tlug opdeel tfii kv«idi^e m^ 
rige verbeeldiDgakracht , waren hem Tan dëf jeagd 
it eigiefn , zoodat h§ in kidltoi^ken leeftijd reed» 
éënt h•J^pi^^%» ^9ie: jug^ns d«n Htwr ai onbe^ 

schrg- 



,y Google 



tix&tiM 0A6tir. 597 

i«lilr$fett}kê ilijf6&dmefih6id «ét iijii^ zaak UetbKj- 
bft: Bij dut é\m ttMft )l§ dègél^ké ioe in de 
^HHié def SthViflefl, kim kélfii, dai ^èeti t^ét 
♦èm {[ëVbi^dèl^d kidktdtelhliBMëii inét tiettt gelijk 
hA gerekend wordè)a. Wé^ het wd te terwort- 
d)èf(ll, d^ liij dé Hèvdhig; ttkt^hsdits zijns Vaders; 
iumt d&k nn de {[tohèéle Jef dziiléttiiefati tieuieéiite , 
«A V^<^t 1^11 deli ééAen IKsilshtop siiiÉ6ii 'ii^d^ , 
die Sèdtsfi fètls j^ït'èli ^aü het hbofd der itiüëdet'- 
kl^k ie J^l'tt^tftfm ktoiid. 0|l bet dilTe^vraèhi^ 
^ieti ÜB 9¥!ftr%è éft ^in'ehfip ^oisr bp^rëróe- 
})feiÉ 'dm 'kfjii kdonr te fèirfaièïi. Op teketèïi nacht 
li1t)&W&èfts ké^eüdë ran èëli'e ChtistenVet-gadeHiig ; 
Wetd h^ iiièt Terré tan l^ne #Miidg dbor èeiïige 
ha^tiiVfffi Jódéiï MiBj^eVatiett len dèrittMé hilsüan'* 
Md ; dai hij Wèmt^è tff dl hiV<f^ aan de "^^ol^éh 
dét isWüi^è }fl^ éftt bitWèn^ge w6ndeti etl kn^mrïir^ 
gim t(tèr^e<^. I9^p xQil doadlrëd h^d lÉtïtilW, 6f^ 
schoon geen Christen , geiijk wij reeds vroeger 
Ternaftién , iiiaar 'eeik hartelgk en dedfnémepd 
ïrrieöit» Ihm'fAè^ig )tel<^, 'i^ z0oh (ötzichtë 
zïiltêh nèdied eli Vóór t^ ftft^dére oj^ioéding té 
köi^gén. ila iêtft ioë^e dézé^r kij : nuw ^ooti U 
d^Hsien, Vhijii Vrietid! itiailir wees gériist, ik t)A 
bëlsi d&^i'om niéi ttilidèr foetnbnen, en nooit 
èéÉig'è pingen ftaüWëndèh btb hèM (61 hef ge- 
loof dW Viidêrdii OVeir te hidcfn> £»n Vhrigé hand- 
éi^^ eÉ ^iè ^tertènde intki óvergegiftjin ilaarkt 
^héet\ini dër 0kll»'teriêKjfc«ift eb gez^ligden. tah 
dWn ï^ ti Ui mum "tiks nh ém ]61lgeKn^ tè 
' '' kos- 



,y Google 



^'J8 ^ V^ERTIEW DAGEIf., 

kosle gehuil wat in zijn vermogen slond , om 2^<ie 
opvoeding meer te volmaken. Nooit haid hij , zfAfs 
van ter zijde niet , beproefd , hem tot de vader- 
lyke Godsdienst terug te doen keeren en afvall^ 
te maken van het Christendom. Zijne GodsdiiBn- 
stige vorming werd door Jeruzalems Bisschop be- 
hartij^d/ die onderscheidene malen aan, ELiEZEa 
reeds verzocht had hem den jongeling af te staan « 
opdat hij hem in zijne vronii^g bij zich name \ 
doch op dit punt bleef de oude onverzettelijk. 
Sedert twee jaren was hij ,tpt de volle gemeen«7 
schap dèr heiligen toegetreden, en van toen af 
belast met hei onderrigt der jongere Eatechumé- 
nen in de leer des Christendotns. £ershalve had 
men hem in den laalstan tijd den bijnaam gege-r 
Ten van Evangelist, ofschoon hij tot heden nog 
niet ingezegend was lot het werk der bediening. 
Het aanstaande Paaschfeest was hiertoe bestemd. 
' ■ — — ■ 

Als gij oostwaarts rao Jeruzalem het dal ^0- 
zaphat doorgaat naar gindsche be^k, Kedrw ge-^. 
heeten , en een eind wegs. verder. izi een iioorde* 
lijke rigling djen steenen. brug. overloopt en den 
prachtigen Olijfberg, beklimt , dan z^t ,ge > aan 
deszelfs helling aan de regterzijde twee aHerliefste 
en vriendelijke vlekken. Van tijd tot tijd werdea 
de. nette woningen door. het dicht geboomt^ j)e- 
schaduwd en achter hetzelve verscholen zigtbaar. 
De gruwel der verwoesting, die Jeruzalem teis» 
terde , had ze niet getroffen. JNog waren .ze ^ 

eeni* 



,y Google 



QêBtge kMne Tfrranderiogeu daargelaten , eten zoo 
ab do He^r se Teriatenhad. £n die Hef e, vriende* 
l§ke plekjes met dereeher slalig féboomie waren 
M0tkf^e en £eihante. Wij willen het laalstgic-* 
noi^nide biaüen treden ^ Aanzienlijk was hét oiet^ 
ea ^(^idsche pracht eo luister heerschten er eren- 
mUiVr Maar wat het was ^' het was vol heilige 
berimiering aan Rem , het licht der wereld. . De 
grond daar, was heilige land. £n. iir dat Bet kante 
stond een- hnis , raim^ «n smaakvol gebouwd ^ 
voorheen de woning van karxa én martha^ welke 
laatste sedert haar huwelijk met jezvs gahla er 
dagen van stil en huisdijk gelnk , geheiligd en 
verhoogd door het geloof in den Heer, gesleten 
had; De tonge bewoners waren sedètt lang ovcr^ 
leden; en op zijn sterfbed nederliggende , had 
JS20S «Aii£A het ten geschenke afgestaan aan den 
vromen ' en ~ overigen Bisschop siiiiEOii, den zooii - 
van KLEOPAS. Oad' als deze was, en niet meer in 
staat ver te gaan \ (hij telde honderd en twintig 
jaren,) hield h^ er sedert de' laaliste twin lig jaren 
iiJQ terbUji .Vooral daar hij zoo döénde zonder 
groote UgchaamsveriDo^ing aligd de vergaderin^- 
l^es'ên Godsdienstige bijeenkomsten der Christenen 
geregeld kon bgWonen. In deze woning bevond 
ziek een onderaardsehe gang, die door de gra^ 
spdioak rtiiQ xazarits, weleer dèor dén Heiiand ott 
den ^dpèd opgewekt, naar de vei*gader[daats dèr 
iH^edereii heiien leidde» Tot nog toe durfden zij 
het^^ niet Wagen in eeb voedzaam bedehuis b^eéii 



,y Google 



60Q TKfRTiev Dietff. 

iê komen. £r bleef huti alcoo niets smUts Ofer,r 
▼ooral sedert de Gemeeiile <lageli|ks meer ea meer 
toenam , soodat de woningen ongeschikt werden^ 
tot Godsdienstige vergaderplaatsen, (bn dfe toe* 
?lugi te nemen tot de kolen « spelonken ia ket 
gebergte Tan Jméeê. Hier waren xij tot dos ▼«rao 
Yeilig geweest tegen de naspormgen kttnuer v^ftd- 
deh , en onyerrigter zake waren deEe immer te** 
ruggekeerd, welke pogingen nj ook aaagéwoid 
hadden om hen te oTermeesteren. Een en ander 
was de reden dat sixeov «jn* bnjs te Jeruzalem 
Terlaten , en aieh hier met ter woon gevestigd had* 
Gij treft hem aas in dezelfde opperaaal , waar de 
Beer , na menig moeiterelten dag , een geneege-» 
lijken avond in vnendschappeli|k verkeer- 9i meni- 
gen nacht in stille en innige gemeensehapseefenuig 
met zijn Vader sleet. Men had 'cr een fHim en 

' lieerl^k mtzigt ep den omtrek, waar- de Kedron 
ftb een niverklenrige riang in dikizende kronke»* 
iingen , kkr en daar door het donkene bver der 
veelvukiige dadel- en* VQ^beomen zigibaar , harr 
^olf^ aaébtkene vo(»^aarts repte. Op een een*- 
^roudigen rastbank in een ndim everkieed aoader 
«eenige weids^e pracht of |Mraalvarleoning , ut.de^ 
rnzaletn» Kerkvoogd neder. G^'kondt krtliem 
aanzien , dêt de eeaigiins voorover gebogen aan 
.van kokssaktt ligchaansbonw was^ ><Be brmne . 
-tint, over gekiat en handen uitgespreid^ 'Wanen 
genoegzaam aan dat zij aan de' blakerende Émmt- 
etraieii irareif bhx>lfesteld geweest. 0&olioon:de 



,y Google 



V££RTIO DAGEir. 601 

ijjii i:org en kommer divpe torens in hoo^ ea 
jMingei^igt geploegd hadden, stond er eene wekere 
kalmte ea vastberadenheid op uitgedrukt , die u 
mei eel-bied Tervullen zouden. Levendig en hel- 
der vonkelde bei gitzwart oog tusscheii de breede 
^yse wimpers ; zijn kioge vlaswitte baèrd hing 
T^rre over de borst neder en r dik te bijna aan den 
gordel» Hei hoog gewelfd voorhoofd' verried ma- 
j<Qsteit en erosl, {erw»ijl het glanzend wit hoofd- 
haar golvend langs de breede schouders neder» 
liivg. Nevens k&^ stond een lange donkerbruin^s 
sUSf die hem op ^ij<ie handelingen töt stenm 
diende* Op . eeli • kleinen afstand lag een viert^ 
ii^jig^ knapen y wier oadere om de ge»^ belijdend 
waren onagébrogt^ en in eijne woning opgevoed 
«B verpleegd werden. Onbezorgd ais de kindseh^ 
iieid ia, vermaakisn zig sieh mei eemige kJeine 
voorif erpen, of. hieven van tijd tol tijd «en dier 
kUiae lofiangeli aan , ter eere van het kind^kts 
JMZV:^ ai speleada door siKEOif hen geleerd. Hoe'* 
;se^r het woord dea Heeren : wees dan niei be«- 
- ;9orgd. iegeil den morgen ! in k^ofd en hart ge^ 
IMTfint wals |, en by in den drang en hitte der ver* 
volgkigi, waarin, dè Gemeente aan s^ne iorg toe^ 
f ef tfAHwd r van tijd tot tijd W4is hlootgestald ge^ 
wreesl^ jltyd goedsmoeds was geblevm, zoo kondt 
gy ,het h«m aanftién « dat bem eesig bezwaar drnkte; 
J^en iang had hij met roem zijne eervolle maaf 
PAO^y^lyka bfitcekking bekiaed. Door de heili^sf^ 
•n. iia^d^ste banden was. hi} aira a^n« hem dinr" 
Qq 2 ba- 



,y Google 



602 VEERtlEN DACÊlT. 

.))ar6 Gemeente verbonden. Zij achlte hem fcoo^ 
en zij had hem lief als een vader^ In zoel es 
zuur had zij een trouw en waardig leidfeQsan , eeA. 
deelnemend vriend, een zorgend vader aan hem 
gehad. Nooit had hij haar verlsrten ; zelfs bij de 
laatste vervolging , waaronder velen waren omge- 
brajjt, Jbad hij kloekmoedig iedere bede en elkea 
voorslag om zich voor eenigen tijdje terwgde^ 
.ren, afgeslagen. Waar de kudde is, 'moet de 
herder zijn , was zijn antwoord. Hoe meer ge- 
vaars haar bedreigt, te noodiger b zijne tegen* 
woordigheid. Maar hij gevoelde het, zijn einde 
naderde* De last, die zijne schouders dntkle^ 
werd te zwaar voor hem , en de staf ontviel btjera 
de magtelooze hand. Lang reeds bad hij nitgezien 
naar een gesthikten medehelper of opvolger ,^ mnar 
tot heden had hij dien niet gevonden. Onder de 
^omeinsche Christenen in den omtrek zou er wel 
'iemand zijn, geschikt om dien herderlijken last 
met hem te deelen of zijn stuf op te nemen ; troia<» 
.wens het was hem bewust, dat de broederen uk 
de Joden ongaarne zulk een opperhoofd zagev. 
£n de eenig^ persoon onder hen, dien hij instant 
keurde tot die taak , was een jongetmg van naau* 
welijks twintig jareh. Hij wist «at er verebetti 
werd om staande te big ven , vooral in de iégev^ 
woordige dagen én omstandigheden , omringd van 
vijandige Joden en vleijende RomeümA, die al* 
lerlei kunstgrepen aanwendden om de^ CkrisijD«Mr 
afvallig te maken , en beefde terug op de aiikalé 

g«- 



,y Google 



TCERTIEIf DAGO« G03 

l^acifU , r dat hij iemand op dien leeftijd aan zoo 
vele geTaren zou blobtsjtellen. £r kwam bij, hij 
kende AAR&ir, want deze was het, hij kende hem 
ais eea.Turig, iJTerig, voorUarend jongman, en 
ktiJd zich overtuigd, dat hij ligtelijk door zijne 
onbepaalde zucht ter uitbreiding van het rijk der 
tKaarhsid , zi<;h bloot kon stellen aan moedwil » 
▼^raad of vervolging. Immers sedert hij met al- 
§esEieeB goedvinden der oudsten , op de laatste 
T«rgaderiiig vrijheid had verkregen om voor een 
gedeelte het werk van een Ëv'angelist te verrig-^ 
tAO en, behalve het onderwijs der Katechnmenen , 
faenr. èei bezoek der krenken en de zalving met 
^e was opgedragen « terwijl de inwijding tnet 
battdoplega|ing uitgesteld bleef tot het naderend 
Paasehfeest, was het aantal der geloovigen aan» 
zienlijk door zijne onvermoeide pogingen vermeert 
derd^ zelfs zóó, dat de vijandige Joden en vele 
Romeinen er reeds openlijk hunne ontevredenheid 
ever aan den dag begonnen te leggen , ja er reeds 
sprake was, hoe nuttig het zijn zou om den ver- 
deren voortgang te stuiteïi , dat men zich .van 
hem ontdeed. 

t 'Juist hechtte zioh een muschje aan ihèt tralie«r 
venster. De beweging van het diertje trok de 
iwndacht.der kinderen tot zich. De oudMe hun<* 
ser, ■' een vriendelijk jongske vaii zeven jaren ^ 
eetder Yader ! heeft niet de Heere fEziss gezegd: 
geen muschje valt op ^arde zonder den wil uwi 
b»|]éebchen Vaders P... ■ * 

Qq 3 . De 



,y Google 



604 VCK&ÏJEll DAGCV. . 

De stem des kleinen scheei smtOM ait'ji^ne 
mijmering op te wekken , en terw^l hg het knaapje , 
dat inmiddels naar hem toegeloopen was, asm het 
harte drukte , gaf hij hem ten antwoord : Ja da- 
MiëL ! Hij beeft het gez^d. O ! ging h$ voort » 
terwijl hij zijne oogen ten hemel sloeg: ik djank 
u, Heere! dat gij den kinderen deze dinges hebt 
geopenbaard. Alsof een £ng«l , ja , alsof de Heer 
zelf tot hem gesproken had » zoo weldadig werkte 
die vraag op zijn gemoed. 'Neen , ging hij voort , 
ik zal niet vreezen, de Heer zal mij niel begeven 
of verlaten. Hy zal zelf voor zyae Cl eme«ate zorgen. 
De poorten, der lieUe zullen haar mei oftnreldigint. 

Terwi^ hij nog sprak, trad een vreemdeüiig bia* 
nen , die op zijn dringend ver&oek <mi den Bb'* 
s^op afzonderlijk te spreken , daar hij hoogst g«« 
wigtige zaken bad mede tedeelen, in zijne te- 
genwoordigheid werd gebragt. . Met smsoH aHaen 
gelaten zijnde, ring hij aldu^aao: Ëen versdirtk* 
kelijke slig heeft den broederen ^ ^Moekéë f^^-, 
trofien. Floros corbeuus, eca Romeiffi«h£iM* 
man en voortreffelijk Ouderling if on^ oninomeB. 
Op het laatste feöst aan lupiTEft CABtxotlires ge<* 
wijd , is hij in hel amphüeitter ie Mome voor de 
leeuwen geworpen* Ik wil geen tafereel der mar^ 
lelingen , Jiem aangedaan , ophangen ; ik zal niet 
spreken van de gmwelyke fblteriagen , om hem 
afvallig, te maken van de zaak des.Heeren; neen 
broeder sskEOA ! aieis v«n dit alles. Dit alleen 
zal ik n ineldon , dat één zijner beulen , niet lan^ 

ger 



,y Google 



g0r ia staai» 2$n aüsebuvroHjk foiierwerk ten uit^ 
voer te brengen , aan de voeten Vj^n florvs ne«> 
derviel ea hem vergiffenis smeekte* Deze hief zijn , 
door schroev^ en . koorden ontvleeschde en ge-* 
kneusde arrmen segenend over hem uit ^ en zeide 
dia|> iMWiDgen en vol vrengde tevens: Geloof in 
dim Beere^ chjüstvs 1 alles is u vergeven, ik heb 
faêi nitdea. mond van den Romein zelv^ verno- 
men, die thens te Antiochië is, en du binnen 
vdaige éagen hel teeken zijner tdenadf^rii^g-iot 
dea Beec en zijne Gemeente in den Doop zal 
o«tv«4igen- |a bet amphit«al;er, tertriji de beide 
Itenwen ^ dié op hem losgelaten waren én hem 
reeds, deerlijk .vermink:t hadden, riep hij uitr 
Beeri vec^eef het hun , ontvang mijn geesi! Het 
laalste . woord had hij naauwelijks g^nit, of een 
der leeowen vjel op hem aan, wierp hem ter 
aarde en scheurde een gedeelte van zijn hoofd 
van het ligchaam af. Hiermede nog niet tevre- 
4ea , heeft de Landvoogd strenge bevelen uitge-^ 
vaardigd tegen de uitbreiding van de Gemeente 
ea verklaard , dat , wie .aangeklaagd werd van be- 
gunstiging der heilige zaak , en geen a£stand deed 
van zijn g^of, voor (ie leeuwen zou worden 
geworpen. Ten gevolge daarvsAi zijn in de laatsle 
' dagen door eenige vijajidige Joden en Romeinen 
sommige der broeders aangeklaagd en in hechte- 
nis ^eaomieti ; terwijl nékr het 'gerifchf dé gansche 
Ohristenh^td onder Romers gebied door eené vei^- 
t<^igiflg> Ap last van den Keizer , zon bedreigfd 
Qq 4 wor- 



,y Google 



^o^en;. waarom .eenig[« onzer oudsten malden 
la&t hebben, opgedragen a hiervan keimis ie geven \ ■ 
ten einde jn tijds zulke maatregelen te nemen ak 
noodig zullen zijn in h^t bekog der |foede. zaak, 

Ik. dank u, was het antwoord ,. toot uwe be- 
IjUigsteUing. £n ofsehoon^ mij^ het berigt van het* 
uiteinde van florus on«en . broeder treft , ^oci 
verhfiiig ik niij. daarover met onuitspFekelijke blyd«i 
üchap , dat . hij de^ smaadheid ,om. den- Heer heeU 
gering geaeht en diens naam mei zign bloed ver^ 
heMijkt, heeft. : J^a eenig stiizirijgen riep, hg ziJA> 
huisknecht tot ^icb en zeide: JoviiHAn.] toor»e 
<i«zen> broeden van het npodige , hij beeft, rost ea. 
verkwikking oo9iig. Ga . morgen. , zoo TroegmoN 
gelijk, naar. de. stad., ten huize, i^itzcna» en z^ 
den broeder A4RQ» », diat ik hem f^trlaiig ie spreken. 



EENE TOESPRAAK VOOR DE ?EJ)IENI«G 
PES DOQPS, 



Onder de dingen, die /ui^irs sirachIH, XXy:9, 
10) als zalig prijsj,, noemt hij vooral fienmenê€k\ 
4ie verhengd ivordt dopr ^ oJf vriPMgde beleeft 4|a« 



ztj- 



,y Google 



T0e«PR4iK VOOR BC B£DIEXIfi6 DIS OOOPi. 607 

»ijne ifndeiren. O , 'vreugde van rijne kiodereo 
té beleren , dit is ook inderdaad hoogst begeertijk ;.' 
dat niag men als een groot gelolr roeinien.' Dan 
ioch'ivordt vervuld: dé zoele hope^ welke goede, 
ouders ia bnnne harten koesteren, — vervuld de 
vromV gebeden ; di^ sij zoo dikwerf tot den Ai^* 
magtige ; opconden ; vergeten zijn dan fié moeite 
e» dé zorgen^» w:eike het onderhoud en de.opvoe* 
ding van kinderen veroorzaken^ Hoe trónvr en 
zorgvuldig sloven en zwoegen de ouders vdop 
hunna kinderen en hebbfln steeds derzelver lig- 
ehamelijke en geestelijke belangen op het oog , en 
maken d«rzelver heil eto geluk tot het doel van 
al hujtnê bémoeijtngen ! Hoe gaarne nemen ook 
ét ouders het zwaarste op zich , schnwen geened 
arbeid, geen nachtwaken en sparen geepe kosten, 
om het welzijn hunner kinderen te bevorderen» 
En voor dHT alles verlangen zij nieis dan vreiq[de 
van hunne kinderen te. beleven.. Indien hnnne 
moeite , zorg en trouw maar niet te vergeefs zijo , 
dan honden zij zich daarvoor toereikend beloond« 
)Oen menseh, die vrengde vap zyne kinderen 
heeft , hoeveel ongemak vergeet hij deswegens l 
Wanneer ook zijn hart door mènigen kommer 
:bedroefd, 'zijn geest door menig uttzigi indedon^ 
kere toekomst neergebogen, zijne opgeruimdheid 
ëoor menig l^den gestoord wordt., dan b hij toeh 
niet geheel ongelukkig, niet zonder troost v •*- 
ja , dan is toch ilog een vréugdvbfeker hem op de 
Jiand gezet , wanneer slechts zijne kinderen hem 
9^ ^ *»«Mjf- 



,y Google 



606 TOESPRlLilC T(n>S ]>C BEB1S51V0 fïtê BOOM« : 

vrèogde terfchafTeD. Om huanen wil zal ketle** 
ren hem. altijd dierbaar blgven; koe woï lijden 
h«t ook voor hem is; \n hon iiiiddeD,^- htA 
aanschouwen van hon gfedijen , ▼an- hnnne' wgs^ 
heid en godsrrudit, Toelt hi^ neh Tersterkt^ AjH' 
▼er trouwen op , zijne dankbaaoiieid aan God- rsr- 
l^vendigd; want h$ ziet dat God oek hen at^fc 
▼erlaten zat. Worden vele van zijne ▼erwaditi*-- 
gen teleurgesteld > wordt hij fan bekenden en 
irrienden zonder bijstand gelaten « kampt b^ mei 
gebrek en armoede, hij versaagt niet; jBooder 
angst ziet hij de toekomstige dagen zijns levens ie 
gemoet , en betreedt wel te moide zijnen weg. ; 
want* hij verwachi ran zijne kinderen bnipi eit 
beieh^rming.' «<^. Zg zuilen de steah van zijnen 
' ouderdom , ^ '^>^0'*8^>'S ^^^ ^9° zwakligchaam , 
de beschermers 'tegen zgne vijanden zijn; Gernsl 
sidkt hij eens den deod in de armen < want lu§ 
seheidi met een . dankbaar vrolijk gemoed van de 
zijnen^ voor welke h^ niet bezorgd is^ Mei aijne 
kinderen gaat ket ^oed ; zij gedragen tieh. wel ; 
ag vreezen God, heblien den Heere ibzvs lief, 
en beoefenen de Gediakgheid , die de belefte heeft 
van dit en volgend* \mm ; -^ bij «tet hen in/de 
woningen d«r ri^tvaardigen weden Daar4)fli werpt 
hij , aatt' hei einde zijner aardsche reize, getsoest 
•enen blik op het* leven 4eri|g, in hetwelk h^ 
vreugde van zijne kinderen had; hij gaai wel te 
moede over in het zalig ge wes|( der Geesten ^ wer- 
Wji»rts vroeger of lator ook de zgii«n hom., volgen. 

Vreug- 



,y Google 



* ¥rèii^<}é van 2|ii6 ktDCleren te belevéh , dit 
behoort tol dd stuklLen of éingea» die hoog 'zijn 
te prifzefii Adi ! hoe vele ouders mèelfen deze 
vreugde miKMii; hoe menige vmler tr«urt en hoe 
KHStiige moeder irrtngt jaoimerend de handen over 
de ontaarde dochter « over des verloren 2oon I — 
Hoe vele tranen worden over ongehobrssame kin- 
deren geweend! JSen dwaas zoon ,t»gi''sAt6uo 
[Spreui, Kil) U tijne moeder i&i droefheid. 
En niet allijd hebJien ouders schuld daaraan. Hoe 
dikwerf leert de ^ondervinding « dat slechtgezinde 
6ttder» verwachtingvoHe kinderen hebben, en de 
fégtschapeh vader en inpeder door alle hunne 
Termanangeih en wa'arschuwiWgen , door han goed 
iroorbeeld en hunne 'zorg hunne kindoren niet op 
d^li weg der deugd houden kunnen. Jakob was 
een vroom man , die God diende , en toch be* 
'droefdén hem zijne zonen zóó, dat hij ontroost- 
baar was, en zéide: ik zAl in. droef keid ten grave 
Mèn. Verbeeldt n zulke vaders en moeders , die 
öttr hunne kindéren treuren moeten en gij zult 
het toestemmen. Het is een benijdenswaardig ge ^ 
1uk| vreugde .va^ zijne kinderen te bebven. Wié 
met dit gfroot geluk verwaardigd is , o^ die^er^ 
'geie niét , den Genen met een geroerd hkrt blijde 
te danken , van wien alle goede gaven tot ons 
afdalen. Zulk een gelukkige heeft vooral reden 
txn ék erkentelijke* betuiging af te leggen: »De 
t^èet^H vriendelijk en zijne goedertierenheid duurt 
»eeuwiglijfc/* Mogten toch ook' de ouders van 
. ' ' • dit 



yGocfgle 



dit kiad de bl$de hope ▼enruld mn , die in hiuia« 
borst opwelt! Mogten ty , dit wenschen w$ aiiefe^ 
vren^e Tan hiw kind belefeo. In yertrouwht 
dei God opieeB wenseh rerruUen sal'i vrilJea wij 
4it tind doopan tn het verpUgkn aait de leer va» 
IMZV9 «ieeda ie ydanfctfn en niet te veif^w , faea 
Tele vr«iigde /uos aan zyn» uwl i ia varseliallv «n 
hoe Hij bij a\}a opwassen loegeffonen indOt ia 
wgaheid en in- genade bij God en nienaehea, 

Hemeleahe Vader! Laat ook dit kind toeneaiea 
in wysheid «Q genads bij n! Wek en verteyendig 
door Dwaa Gpest eene aynen geest, opdat hei ak 
Christen de booge Terhevene waarheden versta ^a 
begrypa « die uw Zoon, ons heeft verkondigd , op^ 
dat het door 4er«elyer gewigtige erkentenis voor 
^1^ dwaling beveiligd xy! B^oed iijn hari, op» 
'dat de liefde toi u en uw woord bet staeda di(fi^> 
baar a(j ! Hn wanneer het dan met y ver w naar 
streeft , u door eeneii vronien wandel te vereen 
ren , soo aeg en ook isyn leven ^n belooae hei si^ 
tijdelijk gehik ! V bidden wg mei kmdertlk ver* 
trouwen, laten niet te vergeefs xyn de vermanbi* 
gen , die syne onders hei geven auUf n . *r .ikM 
te vergeeft sgn de moeite en de aargen ; die i$ 
ann zyn hari eo leven besiaden» Laten zij de* 
vceogde genieten in hetzelve eeaen ;godvrQeh%ei| 
voor de wereld broikbarea mens^h en eeaea voor 
den aaligeia henfl»l geschikten inwoner opgenied ia 
hebben. Hoe blgde.znlien cij en wij U d^ui eens 
dankfa, dai G^ om gebed verheovdei. ^iBaa! - 

r f f i 



,y Google 



:6M 



9 9 9' f 



Aangenaam was mij « en waarschijifHjk Yeleft 
met mij, de uilaóodiging, van hek geëerbiedigd 
en hooggeaeht Eerste Lid der Christelijke Kerkii 
. ens Vaderland.» tot kei houden van eei^n plegii> 
gen jGefiédedag, om opeidgk en gemeensehapfM«« 
^k, in on;Ee bedehttiseny den z^gQü des h^émelê 
over. het gewas tan» dit js|»r^ tn afwending ;▼&& 
hel yreessel^ke ofihetf dat sich boven, onxen ge^ ^ 
i^teinder Twtoontf af te smeekeu^ Sehoon bvi* 
tendien geea éóü GodsdienM^leecaar, Toordi, niert 
dt# ten platten lande en in de tandbottweode proi^ 
fflKdd'ttv hel ügl TerraimeQ 24!» om bïj iederift 
nme^konKl daaraan te gedeBkes^t — Myn^ gevoet 
^an de afhankel^fchmd tan. den menseh, a^a ptt. 
loof aan, de Ali^agtf en deiiefie deft Albestiuir*! 
de^s ; en Urtm sijne broederlijke liefde. jegens: do 
Boodtgdende medemeoisGhen , die bniten het be^ 
i«% y/va tijsfe helprade hand c$n , mt Ie druk«» 
ken, to0 zien wijtoeb in^inlk esoes^ op«elle}i|è 
tot plegtige emeekingea en TOoi^nddingeoiToofal 
bestemden • dag, een Godsdienstig begioselv hetf 
wdk - wg hopen dat: (waer nati» nimmer geheftl 
begeve ,> en h<^we&> aUeea dr geest ras oagodediesf 
aügbeideii mfttèrialisme loettden nanm* van l%e«^ 
leri» 4tt InrheHike kleingeesligheid besteni^fii «ab 
. jp^ tt meer ^émartte ooé^ eene • torbij ons i^óor-f 
pjkamm om^m^l^^ ^ die e«s( te gewigt%dMkl 

te 



,y Google 



6i2 ? ? ? r 

ttt wezea , om ze niet TiFp êene beicheideae wgze 
ter openbare keuilis Ie i^teri|^n. Mogt er, wij 
hopen dat ze lang moge uitgeateld bliJTen , aan» 
Isiding. opkomeft tot bét lutscbr^y en Tan eisen 
bededag , dan wemchen wjj dat deie onze opnler*- 
kin^ ikarbfj. beharligd worde. Nainelnk: de aaté 
▼an eenén bededag brengt het mede, daise *s.Zoa-» 
dngste Toren, Tan den kaïtfel of bet altaar^ aM 
de Geneente worde befaend gstBMnfaft, ende^iuU 
noodigiflg daartoe-, febeel of gedeelleigk worde' 
toorgeieaen , dee noodig geooodedd irordendh» 
nader worde «erklaacd of * aangedrongen.' Mtax 
nu » door. m», en aekar velen aaei ons , die 
rBiddagibridT' veel toelaat ontvanfen ont «ilka 
te kannen doen» Wij hebben hem eeitst onivaii^ 
gen op Woensdag éen^ 28^«'» iprlL .De op den 
vortgen Znndag gemaakte sehikkingen nopens de 
mrigting van^ de eecéolieBsi, op Zondag 2.Meii 
(bedieainig des 'IL Ayondioaals) maakten het <mi5 
daarenboiMO «nmogelgk, Qm.o|>«^den bedè^H dff 
eerdienst tóó in te riglen/afel^l xnttca wenscUnn 
en gevoegelijk oordoelenfcr: Itx dat geval- snUen mA 
miBsebiett meerdere/ bedienaars- v«n de GiMfadienal 
b$ de Proiëiitanten .be^nbden Jiebbèn* . "*> Um 
moet iv snkke' of dargel^'ke gevallen-de eilrmdaitras 
minsiéns veertien dageé te voren alaaiden. A£end 
week. moet men ten minsten rikaneni . voiw de 
eorresfiondenlie ten. platten lande. Zotte ;^i8. altbi^M 
ten onsénthetgevaK Ëklers missdnen Mf meefdsr. 



L'o 



,y Google 



?? ? \ «3 

" En dii geeli nuj iev^eiiB gekgefthcid om hng» 
dezen gebroiMgken weg een beschcfdoi Terzoek 
asm de èevo^de magt Ie riglen, nopens de cor* 
res|ik)ndentte ten platten lande. Ik weet niet of 
ket in andere Frovineiën eren eoo.is.^ maar in 
de m^e {Aoêrd^Xfê/iand) is de torraspondentie 
iMigeleoifjk gebrekkig en adilerlfk* Zonde de 
stedeling wei witten gelooten , dat een brief, op 
Zaturdag «orgen nit jÊmUerdam Terzonden , nif 
•p den volgenden Trgdag bezorgd kwi worden {, 
sonder > d*l «r iematid' van. nabiiglMHd te beieiint- 
digen i& f Geboven dat 1119 dat zeer dtkwyb g^ 
èfnrt P Si» dat niettegenstaande et in m^jne Gtt- 
iDéeiite e«ie isegelmatige brierenbesteiik^ beiiaatf 
Bel bezwaar dal n^ zalks gei^ by de eorreetie 
^M drokpnoeren, Toonl voor periedieke werken;^ 
isr, ja, een ezeeptioned geval, nuar dergel^ 
wordt toch door «lenig ander ondefYOiideir. ÏAtr 
teud. elge&»;eB lai^ de -TCTzeacKng Tan den bid> 
ilag^brief. < ¥oe^ danr^ , dat de beeorgmg vato 
aedeven brreC, van het naaste postkantoor v de pont 
'met . 10 Cent» vieriioogt> dz^ oen brief f m een 
nab^ geiegen dorp^ regeboatig per pest .rerzpifr- 
"déi , behahè dzt . fag ^ ae^ dagen , even gelijk <# 
•Amstêrdaouehe brioren, onderweg, kaa zijn « 3^ 
'Cenl5 . aan>> port koet :, betgeen bij .eene eenigziw^ 
«itgebreide 'eovtea|MMideatie nan de buitendien zop 
;luarignl)ezoMigde.i]ifettelands anbUa^re» g««n 0ftr 
ring bezwaan: o|)leirert:! •, > .v < ^ >, 

£r iwflcdiiooieei gedaan om de' eorrc^^fKMideA* 

tW 



,y Google 



«14 P ? f l 

iie Ittttdièii 'de steden te i>e^poecl%e& eü tmwAet 
fiostbaar té mikken. Ach! dan is het voö pijalijlr^ 
'dat w^, die ten platten lande wonen ^ daarbij ge- 
heel Tergetcn worden^ Ik 2,^6 niet khg«d « want 
ik mag niét gaarne khgen over zaken ^ die toick 
tiiet te veranderen zijn , lïiaar &ehi het wijzer ei» 
beier odi zieh daar stil in te schikken en de be- 
staande orde Tan zaken zoo goed te gebruiken als 
men kan ; niei klagen zeg ik f wanveer ik nii^t 
volkomen overiaigd was dat^ wanneer er in onae 
Provincie goede wil en werkzaamheid bestond^ 
wanneer de Gemeenten de handen iif elkander 
sloegen, en waar het noodig iras het: Frcrtincia^l 
'Bestosr hen te hulp of te raad kwam, de cor^ 
respondentiet iee^ gemakkelijk, veel vei^b<iei:^ 
mtk kunnen worden* De midd^en daartoe ver* 
zehillen natuarlijk , naiu* de verschillende ligging 
en gelegenheid der plaatsen én wegen. 'Op ie ge» 
-i^ti welke ik* daartoe dieostig zon oordeelen , : af^ 
Ik^ niei Tan deze jllaais.te. weisen;, te miSer,;daar 
'de belanghebbende BestoreU zelve bevoQgder b^ 
'Oordeebars énkenners van deze zalk ü)tu \ GiiedB 
wil editer etv activiteit , zoo .ak die , wdUce ör <op 
de groote gemeensdiap&niëa bestaai y zal .wel hel 
eérsle wezen ; zonder ^oze zal knen de nuddel^n 
noch zoeken, noch vinden* Hei is deze, welke 
ik, door aanwijzing der behnelte tft door ^n be«- 
scfaèdden beroep op de open^ire tipinio in bn^ 
Prfivincie, heb ioel;eQ op ié wekken. 

AKA- 



,y Google 



AKADEMIE-NIEÜWS. 



PROGRAMMA 

• ' • - ' ' * 

CERTAMINIS tlTERARII, 

.IH 

AGADSXIALUGDÜNO-BAtAVA 

DIR yill FEBRtTARlI A. 1IDCCCXI.VII. 

IffDICTl. 



ORDO DISCIPLIMARITM MATHEMATICA» 
RUM ET PHYSICARÜJtt 

Academiarum hujüs regni civibuii et Atheoaeo^ 
rüm alumais (]uaestiooes pröponit séquedtes : 

£X ASTROItQVIA. 

Quum cógnitum sit,^ orbitam Cometae a CL db 
ir ICO, d. 20 Fehr, IS\6 detéètt ^ a fórmii tnere 
parahoHca ntultutn dijkerre j néque ver o orbitaè 
eUipticae elementa rite innotuerint ^ aut ea qua 
par esi eura y sint towputata^ de hoc ' ectifetm 
nova inêtituatur disquisitio. Postulat Ordo ut 
hujus Cometae orhiia elliptica accurate definia'- 
. iur y hahita raiione omnium ohservationum ido* 
iÊeoTHm , quas diarii astronomici exhiheant , qua^ 
rum Catalogum Academiae JPedelii scriptarihtêe 
postulantibuf indicabunt. 

E BOXANICA» 

Quaeritur vegetationis plantarum qquatictrruift 
«OBK. MEI 1847. Rr cum 



,y Google 



616 AKAD£JII1£-1«1EUWS. 

cum ea. étrruinêm compar^tnt hntoria , ipsius 
oucloris Qccwratu observatiümbus confirwuUa, 

ORDO JÜRECONSÜLTORÜM 

d. IX M. Fehr. a. hdcccxiti proposaerat qoaes- 
tioBem, qaa rogabatur: 

»Histona Juris Gratiae in patria noitra, inde 
»a Carolo Y , ad legem Iraperiianni 1798.'* 

Ad hane qaaeslionem dnae allatae sunt Com- 
meotationcs, nna notata sjmboio: 

Honos alit artes: 

altera rerlas qeelii: 

Eigen onderzoek heeft ait^d iete bevredigende. 

In priore apparet laboris , andique materiem 
coBgerentis assidaitas» desiderantur autem notio 
accurata et lacidus ordo. Altera aptius ei magis 
perspicue est conscripta ; sed auetor , in prolego- 
menis diatius, qaam par erat, occapatos, ipsam 
rem brevias et lerios tractavit , nee fontes jarb 
ejus aetatis de qna agitur, satis novisse videtar. 
Hinc neutri praeininm tribaere Ordo potnit. 

Jam d. Tin m. Febr. a. voccccxivii. Ordo 
Jareconsultorum qaaestioneoi proponii seqnentein : 

Jn JnrispnideBiia inieriMtionali^ jwr« dicitffr^ 
roneiit n emd a Jureeonfidti emtêri euiinde^ nee tm» 
menemtie^ reepicere soUni JCtonum Bdgicomm 
de eoiÊÜjrofsefMis ^ e eitatutomm in Tegiombusmoi'- 
iris diversitttte oriundis , di^nhUimee^ Ood^ 
der^t igitür , FacuUae « ut laeue iiie e. «cyr^o- 
-ribue Belgicie diligenter exponatmr, 

Ad qoaestionem ab Ordine* Jnreconsuttoram 
propositam certameft non itteunt aiü qai jam hoc 
tpso,xq«9^pro9ml»r quaesUo^ tempore mt Gan- 

di- 



,y Google 



AKiD£MI£*i^IfrDWS. . 617 

di«Uti ^uris-, «el, id alk l*aeiiHale itudiosi., ier-r 
iinm eiH*riculi aeadenici ammm ingressi» 

Commentationes , Latina oratione conficiendaje 
filiaqne , cpiam auctoris , mum. d«seribendac , pro 
Ordioe. Piscipliiiartim M^ihemafticavuHi et Fliysi'' 
caram a»te dien 1 Becembrië hnjiis anni mit- 
laator ad Vir. Cl. p. &. nu Kar; pro J^reoooftttl* 
torura Ohlioe ante diem 1 Novembris hnïus anm 
ad Tir. CL th&rbecke , Ordinimi Actuarips , fiati- 
qae höc praeter Ordiaum^expensas. Singulae kniir 
mate inscribanior , adjufigfantor^ue schedulae obf 
sigaatae , aüctornm aomiaa et praeaomina coali^ 
nentes , eoderoque eztriaseciw feaugsate disjioctae. 

Ordinom de acceptU CommeatatioiMbua Jadicia 
pabliee proauntiabttatar , optimaruaiqae Respoar 
sioaam auctoribus, ezamiae aate iastituto, prao- 
mia tribaentur, die Acadeiaiae aatali mi Fifcbr. 
a. HOCCCxLyiri. 



KÈftK-NlËÜWS. 



HERVORMDE KERK. 



GELDERLAttD. 

ARNHEM. 

HALL, 12 April L847. Mffiikle aaza Leeraar , 

Bs. j. I. DOB0CS, Th. Br., oari dea 2den Aprils 

l^a de aToad-godsdienstoeleaiag, bekend, dat hg 

Rr 2 naar 



,y Google 



618 KERK-NIEÜWg. 

naar Rotterdam wa» beroepe/i , den Uden deefife 
hij ons zijn besluit mede , waaruit oos bleek , dat 
bij die beroeping beeft aangenomen. De Eerken- 
raad zal door de beroeping Tan een Kandidaat tot 
de H. Dienst in de aanstaande vakature voorzien. 

SPANKEREN; den 2 Mei. Op beden bad 
bier de bevestiging en intrede plaats van onzen 
beroepehen Herder en Leeraar , h. v . jIerns. De 
bevestiging ge:ichiedde, bij afstand van dén Con- 
sulent, door den Vriend des 'Beroepenen, den 
Hoog Eerw. Hoog Gel. Heer Wé holl, ProK aan 
bet Atfaenaeum te Amtterda^^ met eene rede 
naar aankiding van Joh. XIII : 20. Zoo Ik 
iemand zende \ enz. De Bevestigde deed des na- 
middags zijne ; intrede , . met eene rede over Col. 
1:28. Denwelken enz. 

Begunstigd door eenen scboonen voorjaarsdag, 
liep deze plegtigheid naar genoegen en in gewenschte 
orde af, terwijl wij bopea dat over dezelve, 
gelijk over de * gebeden , die elders op dezen da«[ 
in ons Vaderland werden opgezonden, en waar- 
mede ook de hier aanwezigen werden «itgenoodigd 
zich te vereenigen , Gods zegen zij. 

HOEVELAKEN. Zie Maart 1847. 

OTTERLOO staat vakant te worden. Zie April 
1847. 

NIJMEGEN. 

HORSSEN, 21 April. Na verkregen bandope- 
ning beeft de Kerke raad der Hervormde Gemeen- 
te , op vertoonde Acte van Collatie van de Hoog 
Wel Geb. Vrouwe Douarière boowzbs vah hors- 
SEN , met eenparigheid van stemmen tot haren 
Herder en Leeraar beroepen , den Wel Eerw. ' 
Heer k\ a. a. hólhui jsek , Kandidaat bij bet Pro- 
vinciaal Kerkbestuur van OvérijsêeL 



21TT- 



,y Google 



KERK-NIEÜWS. 619 

ZÜTPHEN. 

ZÜTPHEN , 15 April 1847. De Breedc Ker- 
keraad dezer Gemeente was hedeo bijeenrergaderd 
tot 'het maken van een zestal uit het bestaande 
twaalftal. Daar het berigt werd medegedeeld, dat 
Bs. VAN STAVEREN, Th. Dr. te Kedichem^ de be- 
FOepi&g naar Leeuwarden had aangenomen , is 
het twaalftal aangevuld met Ds. a. h. van der . 
HOEVE, te Keppel^ en daarna dit zestal gekozen: 

DD. T. HODDERnAN, AZ^ , Th. Dr. te OiMerk. 
H. w. j. s AHNES, te Schildwolda. s. f. van Has- 
selt, te Sneek. a, witteveen , ie Nuizum» h. h. 
SLUITER, te Terwolde^ en j. sonjits swAAOHAjy, 
te Nieuwe Sf^dskanaal. 

Hiernit is ^en 22sten April het volgende drie- 
tal benoemd: 

. DD. HODDERKAir, SANRES , SOHIirS SWAAGMAK. 

. RÜÜRLO, 18 April 1847. Onze naar riW 
beroepen Leeraar, de Wel Eerw. zeer Gel. Heer 
w. H. hAverkorn van rijsewijk, TK, Dr. , nam, 
na behoorlijk van zijne betrekkingen op Klossis en 
Gemeente te zijn losgemaakt, door den Gecom- ' 
Tiiitte&rde van het Klassikaal Bestuur , Ds. w. o. 
'wANSLEVEN, Pred, te Lochem^ in tegènwooi^dig* 
heid van den Consulent, Ds. h. kahpheuve gre- 
viHo, Pred, te Forden^ heden van ons éen pleg- 
tig en hartelijk afscheid met Phil, 1:27. 

De Heer der Gemeente make het jrerk , dat 
hij z4o ijverig zes jaren onder ons ^verrigtte, rijk 
ia heerlijke vruchten, en stelle den ons lief ge- 
worden ^ Leeraar in zijnen nieuwen werkkring tot 
eenen overvloedigen zegen. ' 

WEHL, 25 April 1847. Onze geachte Leeraar , 
de Wél Eerw. Heer h. if. m. horst, van hier 
beroepen naar Angerlo^ nam heden van ons af- 
scheid , naar aanleiding van 1 Joh. 11:28. En' 
Rr 3 nu 



,y Google 



«20 . KCRK-NUrUWS; 

n», Hndtrkentf bitjft in Mem,, ene. Zijn Eerir. 
vrerd daarna in eeae vergadering des Kerkeraads , 
in tegenwoordigheid Tan den Consnlent deaer Ge- 
meente , Ds. o. j. auLDBH , Pred. te Didam , van 
ai|ne betrekking op deze Gemeente losgemaakt , 
door den Gecommitteerde van het Klassikaal Be* 
stuur Tan Zuiphen^ den Wel Eerw. Heer a. h. 
TAV DER HOiTx , Pred. te EefpeL 

ANGERLO, den 2 Mei. Heden haddea w§ 
het voorregt ide openstaande Leeraarsplaats alhier 
Ter?uld te zien , door de overkomst ¥an- onzen 
nieuw beroepenen Leeraar , de Wet Eerw. leer 
Gel.^ Heer h. b. ü. horst , van ^ekl. Bg vriea* 
delijken a&tand van den Consulent, Ds. h. «. i. 
Bccxxira , Pred. ta Latkum , werd z^n Wel Eerw. 
bevestigd door zijnen Zwager , den : Wel Eerw. 
zeer Gel. fieer a. vkewef , Pred. U Jhapbm^ 
die daartoe tot tekst gekonen hal Hand. X:^». 
JFfjT %^n dmn Me nn hier tegenmoordig voor 
Cod\ om ie hooren al hetgeen u van God bevo^ 
hn iê. Des namiddags, aaaraardde de Bevestigde 
ajn diepsiwerk' onder* ons , met eeae i^eerj^ade 
over Matth. XXTIII:20. JSiet , ik hen met 
uHetkn aiie de dagen ^ M dt voleinding der «w- 
reid. ' * 

WISTERSWUK vakaat. Zie Jm ISkff. 

TIEL. 

TIEL» dea 9 Mei. Hedea werd oaze van 
Rnurlo beroepene Berder en Leeraar, Ds. w. a. 
aav^BaoM vak aiJ^BwiJx , Ih. Dr. , ah zooda- 
nig onder ons bevestigd, do4r zünen amb^eaoot 
alhier. Ds* t. /. #• a. nmiv^^ Th. Dr. 

De BevSstiger sprak v Q«Ar aanleidiag vaa PhiL 
II :29, over de geündheiden\ w^armüe het eone 
Chritie^^ Gemeente hetoamt den dienaar van 



,y Google 



Ckriêius $è 0nttfangen. De» af pndi hield i% Be?^ 
vestigde zijne Iiitreé*<rede ^ iiiqr aanieidiog vaa 
Hand. I:8&. M^ gij^ zuil mi^m getuigen zijn. 

BOMMEL. ' 
HA£FT£N Vakant. Zie Febr. 1845. 



ZUlD-ttOLLAN Ü. 

Op den 5deii Mei zijn door het Proyinciaat 
Kerkbestuar van Zuid- Holland^ da gehouden 
Examen , tot de predikdienst toegelaten de H.H. : 

aiISBS&TUS QE WILOEMAJr VAH XAK^EVKU) KELLEK- 

HAK en coRBEiis uARtmirs AoftiAinrs jacobus 
voRSTHAS, Kandidaten in de Godgeleerdheid bij 
de Hoogèschool te Leiden. 

's GRAVENHAGE. 

DELFT ^ 18 April. Wij hadden heden hef 
genoegen , om een* onzer Leeraren , üs» il woer- 
VAff , openl^k gedachtenis te hooren vieren van 
zijne 25 jarige Evangeliedienst, eerst te ffedpr* 
korst den Berg , vervolgens te Barlingen , daarna 
in ons midden. Naar aanleiding van £uc*X:\lai 
J)e zeventigen keerden m«der met hlijdsehap i 
sprak zijn Eerw. tot ons oveF de blijdschap, die 
den EvangeMedienaar bezielt bij dot teF«gbl^ op 
een belangrijk gedeelte njner loopbaan^ én getuigde 
hij , dankbaar aan zijnen Zesder , dat zulk eenè 
blijdschap nn ook de zijne vae. De Gemeente 
dankte mei hem «n bMlt voor dezen waardigen 
Voorganger , dat de Heer ben steeds nab^ zij tot 
ai zgn vrerk « hem spfere tet in lengte van dagen ^ 
en de rijkste zegen op zijnen arbeid voorveleo^ 
R r 4 *'R 



,y Google 



622 K£RK-N1£ÜWS. 

ea ook voor hem «elven, de bron «g der^saiigste 
blijdschap, die blijft tot in eeuwig^ieid. 
ROTTERDAM. 
ROTTERDAM. Zie April 1847. 
LEIDEN. 

LEIDERDORP, 18 April 1847/ Heden, in 
de namiddag-godsdienstoefening , vierde onze Leer- 
aar , Ds, G. o. VAN nBN BROECK , gedachtenis^ der 
▼er?ulling van zijne 25 jarige Evangeliebediening , 
in de Gemeenten Klaaswaal^ Boskoop en alhier, 
predikende bij die gelegenheid over /^eftr. XIII; 8. 
Je%u8 Christus is gisteren^en heden dezelfde en 
in der- eeuwigheid, 

LEIDEN , 9 Mei 1847. Heden had alhier de 
bevestiging en intrede plaats van Ds. i. rütgers van 
DER LOEFF. De Bb? cstiger , Ds. j. tichler ; Th. Dr, , 
hield bij die gdegenheid êene Leerrede over £fez. 
IV: 11, 12. En dezelfde heeft gegeven sommi-- 

J^en tot ^jpostelen , enz. ; terwijl de Bevestigde 
des avonds zfjn heilig dienstwerk aanvaardde met 
iuc. 11:10 wi. ^. Vreest niet! want ziet ik ver • 
iondig u groote blijdschap, 
LEIDEN. Zie Febr. 1847. 

DORDRECHT. 
DORDRECHT , den 9 Mei. Heden werd de 
van hoorn tot ons beroepene Leeraar , de 'Wel 
£erw. zeer Gel. Heer j, p. sirl<óK£R, Th. Dr., 
onder ons bevestigd door zijnen Ambtgenoot, den 
Wel Eerw. zeer Gel. Heer w. r. veder , Th. Dr. , 
ten tekst hebbende Luc, X:21a. Te dier ure 

.verheugde zich Jezus in den geeet , en zeide: 
Jk danke u , f^ader 1 Des avonds deed de Be* 
vestigde zijne intrede met lland^ YIII : 5^. En 

predikte hun Christus, 

BLES- 



,y Google 



KERK-NIEUWS. 643 

BLESKENSGRAVE e» HOFWeGEW- vakant. 
Zie April 1847. 

GOUDA. - 

OÖSTERWIJK. Zie FeBr. 1847. 
BRJELLE. 

PIËRSHIL , 1 Mei. Met genoegen mogen- wij 
ber^gten , ddt door wijlenonze Gemeente- Assessor, 
B. 6R0E5Ej!rBER«H , aan de Diaconie-Armen dezer 
Gemeente is gelegateerd eene som van/ 500 i vrij 
vs^t k. Successieregted'^ en dat tot aanvaarding van 
dit legaat bereids autorisatie is gevraagd aau Zi M. 
den Koning, 



. Door het Provinciaal Kerkbestuur van UToord^ 
.Hallanpl zijn in de vergadering van den 5 en 6 
Mei 1847 geëxamineerd en tot de openbare 
predikdienst toegelaten, de Heeren: o. ovebhast, 

B. H. OVERMAir , H. YAV AUETDEK VAK DUIlt en 

H. D. OÜWERSLOOT , Kandidaten in de ^ Letteren en 
Godgeleerdheid aan de Hooge^chool te Leiden, 
ALKMAAR. 
RIJP, April 1847. De Diakonie dcf- Her- 
vormde Gemeente alhier gevoelt iick genoopt, 
door middel van dit Tijdschrift , te vermelden, 
dat aan haar gelegateerd is eene som van / 2000, 
en aan de Kerk eene som van ƒ1000, beide le- 
gaten vrij van Suecessieregi ; tevens, dat zij eene 
t)UB de vijf Corporation uitmaakt, die benoemd 
zijn tot erfgenamen eener nalatenschap, waaruit, 
bij testamentaire beschikking, eene maatschappij 
tot bevordering der nijverheid alhier , moet wor- 
den opgerigt, als zoodanig ook deelende in de 
♦ Rr 5 win- 



,y Google 



624 KERKlNIItrWS^ 

wiosten, die jaarlijks uit die op te rigtene maat- 
schappij uiogten voortvloeijen. Dit alles werd haar 
alzoo beschikt door den Hoer jan boojt, Jr«» 
Reeder en FAhfikaat« lid van de Doopsgezinde 
Gemeente te dezer plaats , die op den 31sten Maart 
ia- den hoogen ouderdom van 89 j.aren oTerieden 
is: Zacht ruste zijn «to&lyjk overschot! Zijn^ 
werken volgan hem ! Z^ae edele bedoelingen wor- 
den met den zegen des Algoede bekroond ! Once^ 
|«eeraar^ Ds, j. saffrib, beeft op den 11/^ 
4^pnl, den Zondag na 4e b<^rafenb raii den 
Overledene , die de belangen van de plaats zijner 
inwoning zoo zeer toonde te bedoelen , eene ge- 
dachtenisrede cfeHouden , naar aanleiding van 2 Cor. 
IX:9~1L 

CALLANTS006, den 2 Jtfei 1847. Heden, 
werd onze beroepen Leeraar, j. h. hobus , Kan- 
didaat b^ het Provinciaal Kerkbestaur van Over- 
pssei^'m de H. Dienst onder ons bevestigd , door 
zijnen Vriend, den Wel £erw« Heer j. p. de 
Ksi jsilft , Pred te F'arttevjsld , aan wien de Con-* 
sulent , l^B. w. j. VAR rijkov , Pred. te Petten , 
deze beurt bad a%estaan, m'et Ezech. III: 17.. 

De oplegging der handen geschiedde ,. behalve 
door den BeVestiger en Consulent , door den Wel 
£erw. Heer a. j. vah der . ue • Pred. te Groote^ 
broek, Bes namiddags deed de Bevestigde zijn» 
intrede , sprekende over I «/aA« 1: 2k 

Aan zijn £erw. is Acte van Lidmaatschap door 
de Klassis van Alkm90tr uitgereikt geworden. 

HOORN or X£XEL vakant. Zie Maarl 1847. 

P£TI£N staat vakant te worden. Zie Jfaart 
1847. 

HOQRJK. 

ll£D£MBLIK , 12 Mei. Heden varga4er4e 
alhieü de Groote Kerkeraad en maakte , ter ver- 
vul- 



,y Google 



idinilig der vakaUire , welke tegen den . 1 Jalij. 
dézes jaars . oatsjtaan sal ^ . door 4iet guoisiig Terr 
leende' Emeritaat yan dea oudsten zeer geliefden 
Leeraar , g* doedss , het nayolgend twaaifial Pre« 
dikanten: - 

H. lOSËXS , Th. Dr. te ffe^mstede^ c. boon, 
Th. Dr. tö Sassenkeim: u vam dijk, te jihhekerk^ 
p. a., D.€^Esc^R, Th. Dr. \t Wagemng^n, ü, p. 
fiOB:i>3CUAA£ , te Scheemda. n. WJFtms , te Broek 
in. ^ Waterland, p. a« van ber eaah , te Catiri* 
0tm.\L. J. VAH DWi WE* te Grootebro^. j. a. M. 
«EirsiNGA, te Sijhei>arspiL. g^d* /. scqoxei;, Th. Dr. 
te Tilburg, e. cais wok , te Mijdrecht, ©• e. w. i>^ 
WIJS, te /S'ci^i^M^off^f» , tejpwijl Ds. Bi^Airn wus- 
MVifLER, Pred. te IJsselstein door herstemming 
13 afgevallen. — Hieruit zal den 30 Mei een zes« 
\)al worden geformeerd. 

OPPERDOES vakant. Zie Mei 1846. 
* BENBINGBROEK vakant. Zie Oct, 1846. ; 



ZEELAND. 

MXDDEtBüRG. 

MIDDELBURG vakant. Zie Ang. 18404 

SEROOSKERKE. Zie Deo. 1846. 

MIDDELBURG ebt VLISSINGEN, (Engels 
sche Kerk) vakant* Zie Febr. 1847, 
ZIERI^ZEE. 

RENESSE, 28 Maart 1847. Heden heefl de 
Wel Eerw. zeer Gel. Heer h. e. ER«st i^eitebt een 
zegenend .afscheid, van de Gemeente .genomen , 
naar aanWding van Hand. XX: 32» dit woord 
A^ Apostels overnemende , als de.. uitdrukking van 

op- 



,y Google 



626 KKRK-NIEUWS. 

opr«glè Triendëcbap, Tan kirtetijke bélangstemag 
en Tan den wensch lot een lalig wederzien. 

Te flenesêe en No^rdwelU is tot Herder en 
Leeraar beroepen, de Wel Eerw. zeer Gel. Heer 
w. F. HEMZEi, Theol. Doet. en Pred. te Borselen. 

BROUWERSHAVEN. Zie Maart 1847. 
GOES. 

CATS. Onze Leeraar , Ds. /. h< wart/ovw , 
heeft zieb , door yoortdnrende ongesteldheid , yer- 
pligt gevonden z^n Emerilajit te vragen , hetwelk 
hem mIvo hovore et stipendio, bij besluit van 
Z. m. ?an 3 Febr. is fcrleend tegen 1 Julij de- 
zes jaars. 

* De Kerkeraad besloten hebbende in deze vaka- 
inre, door het beroepen ran een Kandidaat, te 
voorzien , worden Heeren Kandidaten , die eene 
^ predikbeurt wenschen te vervailen , verzocht , zieh 
vracktvrij te adresseren aan den Consulent, ï^s. 
j. s. VAH DM BEOV££, Pred. te Cortgeen. 

KATTENDIJKE vakant. Zie. Jan. 1847. 

's HEER ABTS- bh SINOUTSKERKE. 2e 
Maart 1847. 

IJZENDIJKE. 

RETRANGHEMENT , den 25 Apri! 1847. He- 
den werd onze beroepen Leeraar, de Kandidaat 
w. <^ nziJEn» in de H. Dienst bevestigd, door 
den Consulent , Ds. h. j. janssbn , • Pred. te Kat^ 
iumd^ met eene Leerrede over Mark, 'KSl-Abh, 
Predikt het \EvangeHe, De Bevestigde aanvaardde 
des nademiddags zgn dienstwerk, tot tekst ne- 
mende 1 Cor. 11:2. 

De oplegging der handen geschiedde, behalve 
door den Bevestiger, door de Heèrén Predikan- 
ten : J. A. JARssEir , te Sti Anna tér Muiden , 

J. F.' HEHRT, te Sluis ^ J. V. O. VAH ^OÈJL , te 

jéardenburff w. vah ribt, te S^» Kruis en 

A. 



yGoQgle 



KERK-JSI£ÜW§, 627 

A. BAX , ie Oo^iburg^ — Naar : de bestaande ge» 
WooDte in de^en Ring 9 werd na' de verrigting 
dezer plegtigheid , de hand y^n 'Broederschap , 
namens den Ring van Sluis ^ m^i, eene hartelijJk^ 
toespraak , aan dep Bevestigde toegereikt door den 
Wel 'Eerw, Heer w. vi» riej. .. 

Aan Bs. meijjer is Acte van Lidmaatschap de^ 
zer Klassis Ier hand gesteld. . , , • 

ZIJIDZAN DE Tak,anU Zie Febr. 1847. 



(] T R E C ü T. 

Door het Provinciaal Kerkbestuur van utrecht 
£ijn den 5 Mei tot de predikdiensj; toegelaten , ^ de 
Heeren: berkaiu) jakob adriani en /a«:orj£R£7 

JIIAS RICHARÖ. ,..,.; 

, ÜTRECIÏT. 

KAMERIK staat vakant te worden.; Zie Maari 
1847. ^ ' 

VINKEVEEN e» DEMME&IK vakant. Zi^ 
Maart 1847. 

AMERSFOORT. ■:..,..., 

VREELAND vakant. Zie Nov* Ji846. 
WIJK. 

VEENENJDAAL, 18 Maart 1847. Door b«^t 
fertrek van Ds. f. c. va» öje» ham, Theol. Doct-^ 
Baar. Harderwijk^ de tweede Predikantsplaats al- 
hier vakant zijnde, zoo werd heden door den 
Kerkeraad het volgende twaalftal van PredikapteA 
geformeerd: 

J)p, t. w. h. MOLEM^irs , . te Hilüersum, 9. 
BiMissjtR» W Str^ev. j. c, EfiKMA?i , te Jfunspeet. 
j. p, VEfiFF , te //ierden. w. o-, vaw db» bhojek!» 
ie V Gr^plduin Cap^lk. w. por.iür ^ te £isf. 



,y Google 



628 * KERK-WiEüWS. 

B. L. VÜLLCR , te BMWnik, C. B. L. BaHtSR , ÜB 

Ede, R. SLOTHOUBER , te JStttzen. j, h. a. c. ha*- 
KBWiiKSKEL , te Buvesfeiit. j: leyos , te Hoogrlcon 
efi S\ D. BEVAR BROviTER, te W^ntrder. 

Van dit twaalftal TerToIgenis de a?r9/e se» o{> 
ket zestal en de eerste drie op het drietal gebragt 
E^Q.de, zoo is aanstonds met eenparige stemnaea 
tot Herder en Leeraar deszer Gemeente daarttü 
beroepen , de Wel Eerw. -zeer Geh Heer e. w; h. 
HOUEHAHS , Pred. te Hilversum , aan wien de 
beroepsbrief is toegezonden. 

VEENENDAAL ,. 12 April 1847. Nadat de 
Kerkeraad alhier den I April Tan Ds. voLEHAjfs 
het berigt had ontvangen , dat zijn Wel Eerw. , 
na ernstig beraad , zich verpHgt had gebonden , 
om' Toor de op zijn Wd Eerw. nitgebragte be^ 
roeping^ te moeten bedanken , zoo kwam dezelve 
heden weder bijeen , om het beroepingswerk tè 
hervatten , en na' daartoe op het bovensta^pde 
twaalftal , in plaats vaii Ds, KOLEHAirs , de Wel 
]Éerw. zeer Gel. Heer j. ». toois, Pred. te Btt* 
hylonienhroek en den Hill gebragt te hebben , ~ 
zoo werd ook weder aanstonds daaruit ^ezt^ée 
Ds, loois ipet eenparige stemmen beroepen, «n 
aan zijn .Wel Eerw. de beroepsbrief toegezonden. 

RENSWOÜDE , 18 April 1847. Heden ^am 
<wiïe naar Spankeren eft Dieren beroepen Leer- 
<Rar « R. M. BERirs , Tan ons Afscheid , predikende 
over ff and, XI:23d, waarop zijn Eêrw, door 
den Gecommitteerde van het Klassikaal Bestnur 
van ^§'^, H. A. VAK DER VEK ; Pred. te iWe- 
hergen^ in tegenwoordigheid van den Consulent, 
Ds. p. A. BORGER, Vteè. \q Amérongen ^ van 
zijne betreklsing op deze 'Klassis en Gemeente is 
onislagen geworden. 

YEENENDAAL, 5 Mei ISVt. Op hedèjk oni- 

viog 



yGoogk 



K£RK-]!fI£U\VS. 629 

▼iag de Kerkeroad vaa Ds. üoois , Pred. te Ea^ 
hylom^nhfotk en den Üiü^ he( berigt^ dat «ijw 
Wol Eerw* de . op . hem uitgebragte berpepipg tot 
Herder en Leeraar dezer Geimeeute, na ernstig 
beraad , en in afwaebUng. der ▼ereisehte approba- 
ti^n^ bad aangenomen; zoodai hierd(x>r eerlang 
de tweede Predikantsplaats weder staat yer?uld te 
wordea. . 



rniESLAND. 

Door het Provinciaal Kerkbestuur van Vritz^ 
land ajtt den 5deu Hei. l.h tot de predikdienst 
toegelaten, de .Heeren : ikx lesvquis en vbik» 
ptTER OKKEH, Kandidaten in de Letteren en Doe* 
toren in de Godgeleerdheid aan de Hoogeschooi 
te. Groningen, 

LEEUWARDEN. 

GOUTUM, den 25 Maart 1847. Heden werd 

tot Herder en Leeraar dezer Gemeente door Flo- 

reenpligtigen gestemd en door den Kerkera^d be<- 

rpepen , de Wel Eerw. Beer i. tam jder zwaa« , 

' Pred. te Beetgum^ 

Dea 3d0a Apnl werden w§ verbhjd door het 
herigt , dat zijn Eerw« deze beroeping ^ (mdeir 'mr 
wachting van de kerkelölre «n koninklijke appnor 
batiön , had aangenóm^, 

GAEIJP SS SUAMEER vakant. Zie April 1847. 

BEETGUM stafti vakant t« worden. Zie April 
1847. 

LEEUWARDEN. Zie April 1847. 
HARLÜWiElV. 

EXaiORRA ts. ALLIIÏlirA^WJER, den 12M($i 
1847. Diep trof ons het aandoenlijk berigt van 
... ~ d«D 



,y Google 



630 KERK-NIEÜWS* 

den dood Tan onzen waardijen en >geKefdeii heer» 
aar, Ds, j. ik. wj;st^nbrink uiddeiteld , op den 
27 .'April 1.1., ten huize zijner Onders, aan <^ 
Lemrfier^ in den bloei zijnes ie vens, o?erIedeii* 
' Tq JFolvega geboren den 21 Nor. 1820, ett 
vervolgens zoo te JFraneker als te Groningen tot 
de dienst des Evangelies opgeleid , en alhier be- 
roepen, werd zijn £erw. door zijnen Vader , den 
Wel £erw. Heer w. uiddelvelo^ Pred, aan de 
Lemmer , in zijne betrekking als Herder en Leeraar 
onder ons plegtig bevestigd óp den 8 Nov. des 
Foorgaanden jaars. 

Slechts, bijna een haif jaar lang mogt hij het 
goede zaad des £vaiig«)tes onder ons uitstsooijea ! 
Zijn Heer, die hem ons zond, nam hem van ons 
en tot zich ! . . . Wij zwijgen! • . • Moge het' door 
hém gezaaide ontkiemen en v^e vruchten foort*» 
brengen , door den zegen van > Hcdet; die ded 
wasdom geeft! Moge de God aller vertroosting j, 
de Ouders en betrekkingen van den Overledene, 
eni ook haar, aan wie hij zich dobr £chlsvereeni* 
ging verbonden \\yA , vertroosten en sterken , om 
met efarisielijke {gelatenheid te berusten in zijne 
b^schik^king ! Moge ook ons vérlies te zijner, tijd 
op de beste wijze worden vergoed! ^ l 

<)p den 9'Mei heeft Ds. c. /. c. vebbma , Pred. 
te^ fP'ons -en eerste Consulent dezer Gemeente .| 
de nagedachtenis van den Overledene gevierd , en 
getracht dezelve dienstbaar te maken ter onzer 
stichting , naar aanleiding van Pred, IX : 12a.' 

J)aar het voornemen is een Kandidaat te 'be- 
roepen , en men , zoo spoedig mogelijk , daarlde 
wenscht o?er te gaan , worden de H. H. Kandi- 
date^ , uitgenoodigd , om ter verkrijging van eeqc 
predikbeurt , zich onverv^ijld bij den Kérteraad 
aan te melden. 

RI£D 



,y Google 



KËRK-NIEÜWS; ë3i) 

Ried «iv boer vakant. Zie Noir. 1946; 

PINGJÜM vakant. Zie Dec. 1846. 

OOSTERBIERÜItt vakant. Zie Febr. 1847. 

LONGERHOÜW i» SCHETTENS vakant. Zie 
Maar'l 1847. n ' 

SCHINGEÜf Elf SLAPPETERP itaat vakaöt té 
worden « Zie April 1847. 

■-.SiXEÈK:. ; '' 
. BALK, deii 14 Aprij 1847; Voar.de derdie^ 
maai werden wij alhier in het werk der Vervui-<; 
iing dezer vakature teleurgesteld , . door het be-^ 
danken van den beroepenen Lèeraar , a. vak 
HERWüJiRDEBr , Pred. te Fijnaard en Htiningeni 
Heden formeerde de fierkeraad , onder voorsiiling 
v^n den Consulent, l. vah ^itrcir , Pred. . te 
Wijckel^ het volgende drietal: j. j. j>u sart» 
j'red. te Landsmeer , W. poilkh , t^red. te ÉUt 
bij Amerongen^ vti on vah oeit broek , Pred.Jet 
'# Grevelduin Capelle en f^rijhoem\ en tverd dit. 
drietal den £d. Achtb. H«er Grietman van Gaja»^ 
^e//ffite/. toegezonden, om fén- uU hat:^elve te eli^, 
gere|r en . den Kerkenraod ter beroeping aan t^. 

Op den 3 Mei werd daarop de door gemeldei 
Heere -Qrietinan geèHgeerde^ Predikant, w. o^ 
VAir 0EII BROElc , kerkelijk beroepen en de beroeps^ 

h^f aan zijur Eerw. toegezonden ! ' 

DOKKÜM. 

HOGEB^liftÜM , den 2 Mei 1847. në({eiï 
Werden wij door onzen Leeradr , den Wel Eerw. 
Heer 'i, sinttf^A , na^r 'aitnfeiding van Makd. 
XIII : 36a , bepaald bij het afsterved van den Wef 
Gèb. Heer cnnisTrAiii wE^f ^NR^ko , in léven Rid^'* 
dér van' de Orde van den Ne^erlandsehen: Leeuw 'i> 
Owt-Grteittfan vaA ftrtóntdürédut , ^n tof aow 

è5kki.iisi1847. S» ' ti^^ 



,y Google 



832 EERKHIEÜWS. 

ggoeD doêd.ioe EerkTOQgd ran £1^ ea on 4^9- 
geèeiniUM. 

Hoewel hg sedert eeoige jarea niét iMer onder 
•ns woonde , aoo Heef echter de Gemeente , waar 
hg een groot gedeelte Tan zijn leTèn had doorge** 
krafft, hena dierbaar^ Yan zijne bekende miM- 
dadigheid mogt ook deze Gemeente de weldadige 
erfaring hd^)«a, toen hg onder ons was, en ook 
noff oa zgn rertrek Meef hij Toor%aan in de be^ 
oefening ran Christelgke liefde , waarran ~ Telen 
nit ons midden de verfolgdende Trachten gepinkt 
hebben , of nog plnkken. 2^ne gedachtenis u\ 
in^ Telen in en buten dete Gemeente in zegeniog 
hlgTen. 

SURHÜISTERYEEN, den 18 April. Ds. t, 
Tin Dvivzv , Tan hier beroepen naar fi^tjnfeterf , 
f. a., nam ^lieden Tan ons een hartdijk af^<^eid, 
predikende OTer 1 Süm. Xil:23a. Zijn Eerv. 
18 Tan zijne betrekking op de Klassis Tan 3okkwm 
en deze Gemeente behoor^k ontslagen , door den 
Gecommitteerde Tan het Klassikaai -BèstMir' Tan 
Dökium^ Ds. b. r. r. rocKrars, Pred. te TVc^- 
se/, e. a. , en den Kerkeraad onder Toonitting 
Tan den Consident, Ds. e« kik, Pred. te Dro' 

METSLAWIER tv NUEWIER. Zie Annl 
1847. 

AU6SRUUR (LUTJEWOUDË) tB KOLE^- 
HERZWAAG. Zie April 1847. 
. PAlSEffS Takant. Se April 1847. 

HEERENTEEir. 
. APPELSCHA, den » April 1847. iTadaf on» 
beeraar, 4e Wd JBerw. Heer a. HA46ir kbi^r, 
op den 29 MMrt 1.1. Tan sjne betrekking opde^ 
Gemeente en op de Kb»8)a.Tan ff^ertnoe^i^ door 
éin GeeommittiiMrde Tan het Uassikaal B^slnur 
- . Tan- 



,y Google 



taoï ffeerenveen^ deo Wel Ëei^.Heer c. n* vav 
SEawEKPKir, Theo}, Dool. en Pxed, te Peetster'- 
twaag, in tegenwoordigheid Tan den Consohntf 
den Wel Eerw* Heer a.a. vav rijwbh acBoxTEiia ^ 
Predi. te. Ooslcrwolde^ wad ontslagen; nam sijn 
Eerw* heden tan ons afscheid « nei.eene Leer* 
rede ojer Sebr. XUI:2a, 21. De God nu des 
vredes^ die den grooten Herder . der eokdpen 
door het tloèd jie» eeuwigen Testaments uit de 
dood^Bn heeft tpedetgekragf , mmehjk omen ff eer 
Jezus Chrtetue ^ die volmake uin alle goed werk ^ 
opdat gij zijnen wil moogt doen , werkende in 
u hetgeen voor Hem welbehagehjk is , door Je^ 
zus Christus ^ denwelken zij de. heerlijkheid in 
ülie eeuwigheid* Amen,- Alzoo is 

APPELSCHA takant. Voorts kan gemeld wOf- 
den , 'dat bij dispositie van Zijne Eicellen tia d(^ 
Minister der Hervormde Eeredienst enz., den 
d.d. 8 April U. N''. 22, krachtens Z« M. be- 
schikking yan den % dito,JV^. 5, aan SteakgC'* 
regtigden ie Appelseha tot de prediksmtsterkie-» 
zing zyn opgegeven hel navolgend ae^tal Kandi- 
daten: . . 
. 4, cAHiMCfiimR, te Meuwwpldih j. caaKHovTi 
te Brummen* J. xv^eisma. axBiüs , te St, Joeóli 
Parochie, j, a. «• f •. nivxL , te Otudkerk^ b» #. 
Eiso£i , te Eenrum , en J. tiAPKiiis , 4e Bolde. 
. WIJïrJETE»P iH DÜÜRSWOÜM, don 25 
April 18^7. Heden werd on^e bero«^.en Leeraar « 
de Wel JEerw. Heer t. vak üüijixji, in <$ne dienst 
bij ons bevestigd , ^bij afstand van ct<sn Consulent, 
den Wel £erv. Heer o. tjka caïi , Pred. te if dom* 
surzweiag^ door den Wel £erw. Heer «•.zwiJ-a- 
HVJt^m 'REi«BRSBKnot Pred. ie i^om^sls* Zijn 
Eerw* ifebraikte tot tek^woorden 2 Tim. lYzd. 
1^0» h^t werk wan een' JSvafig^ist, Ons^e bevee^ 
S s 2 tig- 



,y Google 



CM ^ KERK.5IEDW9. 

«tifde L»rmr tamrwaiéée x§« diaMlvcrk 1^ iM# 
'mH de bcde« JTcIlA. ¥1:10. Um lomimgw^ 



HAULE M HAULERWiJK. Door Z. IL 4w 
Koaisg is tot AdjoBd-Predikaat allncr bcMMid , 
de Wd Eerw. Heer h. tav kvua , Kaadida^ b^ 
bel Provioeual Kerkbesfnur vao Grmumgem , »r 
wieo daa eek de kerkelgke Jbenicpief is tocise« 
aoadea. 

DOHKERBROEK Takaat Zie Dee. 1846^ 



OFER^IJSSEL. 

Het ProTineiaal Kerkbestnar ▼flta 4 
ia deszelis Tei^pdering van 5 Mei il. , tol dr 
'predikdienst toegelatea : a oei aids coaaBUscAMEK* 
/laa, Kaadidaat ia de Gedgdeeidbeid Xt^Utreekt. 
DETENTEB^ 

ENTER. 0)> den 2flston Blaart overiM aP 
bier , in den oaderdom van 62 jarfn.^ oaxe htmt^ 
aar f de Wel Eerw. Heer «• h. laainjc. Ha om- 
geleid to sijti tol de Evangdiedienst aaa de Hoo« 
gesebool to ^refit«jfefli,'werd i^n Eerw. bier in- 
gezegend in hel jaar 1807 , en was dos gedareade 
40 jaar in ons midden werkzaam» tot dal bèr" 
baalde aanrallen ran asanwberoerten een einde 
maakton aan zijn Ieren. De Consalenl onzer Ge* 
meento, den 28ston de eerste vacatiiurbeart waar* 
nemende , gedaehi daarbg synen overledea Ambla-' 
broeder; diende ons een woord der vertroosting 
toe en leidde obs op tof de r^e behartiging van 
de Erangeliediensl , door onzen Leeraar zoa vele 
jaren bij ons Terrnld. Yoor 'z§ae Wednwe » die 
mc% zgae *rerdère betrekkingen ^ zjtfa^'ddtftf be» 
' • treart, 



,y Google 



KÉRK.NIEÜWS. «3^ 

^airt^^ ld itet nnnus graiiue worden^ waarje- 

DENÜKAMP. Zie Maart 1847. 

KAMPEJr. 

YOLLENHOVË, den 21 Maart 1847. Heden 
.werd d^ tan ICamptrveen tot ons overgekomene 
lieeraar^ Ds. h. vdsv hasjIa», Jr. * in de H. 
^IHensi onder ons bevestigd , door zijn Ambtge- 
noot, Ds. B. jr. DiBBSTz/ De Bevesiiger had tot 
tekst , Hand. XYIII : 9 , 10 , terwijl de Bevestigde 
tioh aan de Gemeente verbond met 1 Jaki l : 3. 
: STEENWIJK, 28 April. Op beden beeft de 
Kerkeraad der Hervormde Gemeente alhier^ ter 
"vervnlHng der openstaande tweede Predikants* 
plaata, bet volgende twaalftal van Predikanten ge* 
fornieerd: 

1. ^iBtssz, te F'aüsien, b. a. putfPtR vm 
%AtJM , te Blokzijl, s, >. HiRTHAir , te Blanken'^ 
Aam, 'k. Wé JiAKp; te ZiOartsluis. i. d. v. BROür 
^BR-,: te J^tMrder, n, w. iibzb^ te f^eessen^ 
'j, iuriiiBRS , te MüiAinga, ƒ. c» van scbermbeek^ 
te JrVw. b. cats wor , te Mijdrteht, Jé Si, vjlm 

rO0ÉtMEKBiÊÊki^KK ^ té ElapBet^ S. B. JEBTIBK, to 

kifiêmifkoop. A. t. KiERS, te Oldêkoitpade. 
WABTMPERVEEN vakant. Zie Jan. 1847. 
KAMP£R¥EEN. Zie Apiil 1847. 



GROWIJTGÈir. 

GRONINGEN. 

ZEVSNHÜIZEN ,- 10 Mei 1S47. Op den 1 Mai^ 
S$ 3 werd 



,y Google 



636 KERK-UIEOWS, 

werd- oiub' GomeeQte is lUepes r»dw ! j^ottipelé^ 
door het afiiierreB ▼en outm innig geliefden Uw* 
der en Leeraai* , iBRniirflüs uatnÈx^iÉUB seöt. . In 
weinige dagen maakte eene korte , dpêh zeer in 
lievigheid toenemende , «tekfai een einde aan ^ije 
Toor ons soo dierbaar « en onder ons zoo werk^ 
'vaam en nnttig le?en , in ckn kraehtróUen leeflgd 
▼an 38 jaren en e^nige dagen. •*- Sedert fagas 
•12 jaren had hif met nMuwgcietbcid en onyei^ 
moeiden gter het* Smngetie der saHgheid in deae 
Gemeente, wier eerste l^eera^r fa^ was , wtrkoa^ 



Onze Gemeente ▼erliest in hem een man ?aa 
een edel , eeht Christefijk tacakter , -!- «eneo 
Herder en Leeraar, die mei é#ne heidere firan- 
géheTerkondiging eenen ihardigea wandel paar- 
den « «^ dip bfl ^Uen^ die kern headisr, gèacki 
en bemind werd. — Z^ne diep bedroeile Gade 
▼erlieil in hem den. ^eefcrgelieilden Echtgenoot, 
die hel geihk lan haar leren was , en tgne rewh 
faoogbejaarée Ifoeder hntreurt' in' hem Jtaren^eng- 
•ten dierbaren Zoen , die m^t «Qb^^b eenignntene^ 
der, de cenigste mtmaakten^ die Z9 ven hare tien 
iunderea in leTen öiog^ befarwdoii^ 
' Zijne Hadehroeders in d<i H; AaeKeaiiig hebne«<> 
ren in hem èenen n^acMtn Dfediabri^edhBr ^ êkén 
^Bg allé liefhadden ev boogsüShtillen f aan wien; zij 
door zijnen miiMamen xwigODg.^ ^t hnlpraanüg- 
heid , zachtheid en nederigheid zich alle rerbonden 
gevoelden* 

Op Dingsdag 4 Mei werd sgn stoifei^k over-^ 
sehot ter laatste • rustplaats gebragi. Zgne bloed* 
▼erwanien #n menden volgden Irenrende de Igk- 
baar, — en velen onzer TerzAmvlden zich bij z(|n 
raf, 'ten einde de- laatste eër aan hunnen over* 
idenen Hprdeir én l^eeraar te bewi^én. 

De 



Digitized'by LjOOQ IC 



K 



'9e Cdfisülènf deserGetneenl^y '08. s« vavboi> 
Mis, Prid, te Tolherty gedardbi tien Tolgendea 
Zondag i[9 miei) ópenltjk aan ons treffend en treit- 
lig ?erliè$. ons naar aanleidiiig Tan Gtn. III ^19^ 
bepalende mj onse sterfelijkkeid^ 

Z^n arbeid onder ons en onrermóeide vl$t worde 
nimn^er vergeten , ndaar drage - onder ons , door 
fiod gezegend , rijfce rrachtea. Z$ne nagedach- 
tenis blipire in onzer aUer harten Ieren. De Heere 
God vertrooste, ons, znne treurende Gade, hoog 
bejaarde Moeder en ^eriurre betrekkingep - met 
zijne vertroosting , en sterke haar op haren Ie* 
vensweg! 

NIEHOYE takant. Zie Maart VèVl. 
APPINGIDIM.^ 
' WESTER*EttBD£N, den U Maart 1847. 
Heden inogten wij ons op nienw verheugen over 
de ontvangst van. een zilveren Bord, ten gebruike 
bij het B. Avondmaal, ten geschenke gegeven 
door fAv wRixzKRl botteha , lanAouwer alhier. 

LOPPERSUM, den 24 Maart 1847. Nadat, 
rogevolge Besluit van Z^ M. onzen geëerUedigéon 
Koning , onze jongste Leeraar ; ^, w, j. wx* 
cBzaTs ABRsscB> met den 1 Januarij dezes jaars 
den overledenen Leeraar , th. p; üitcnrs , ab oud^ 
ste Predikant cfezer Gemeente was opgevolgd, 
verbond zgn Wel Eerw. zich door het houden 
eener opzettelijke Leerrede ^ naar aanlètding van • 
3 Joh, VS. 4 , dp Zondag den 10 Janüary bij 
voortduring aan ons; en op heden is, na verkre* 
gen handopening van het Ministerie van Eere» 
dienst, door steiflgeregtigde Cottateren alhier, ter 
vervulling der bestaande vakature van de jongste 
Leeraarsplaats , de navolgende nominatie van Pre^* 
dikanten en Kandidaieii, alphabetlsch gesteld, ge? 
fbnneerd: - 

Ss 4 ƒ. 



,y Google 



^. coksTius, Prcd. ip Tkesinge ^e. j.cKAttKt^ 
VP9 BAui^6ART£9« fv^d, te ten Bffct ^ H, yküHES" 
sjiLER, Th. I)n en Pred. te Lellens,^ a. jcbrovt 
irjER HUiziiiGA , A. iJJif 0E7JUI , Pr^d. Ic Gasselt 
ter^Jfieveen ; 3, Ri£0£t ,4. q, j^UKEns.^ c. /, 

T^CHCLAAil en F. J. IfJCHKflS. 

£n is daaruit t^iet voUtrekte meerderheid v^n 
klemmen benoemd., ile H^er m. j. adi^iani , Kaur 
didaat hij Het PfQvjaciaal KerklH'^ta^r Tan Oi^r^ 
ijsstiL Zijn Efurw, daarop diiior 4*^^ Kerkeraac) 
beroepen zijnde , ; is er bereids herige oniri^ngen^ 
dat deze beroeping, onder inirachïing der Ter- 
ei^chle kerkelijke en koninklijke approbaliën^.üi 
' aaugenofuen. 

-VrilIWSftT. De 25 April 1.1.' WM*?0or 4eze 
Gemeente een bij^ond^r })elangrijke 4ag . daiir zy , 
\v.elke sedert den jare l$i4 prpv.isipne^ ipet het 
nabttrige ■B^ve^'kes pijnde gecombineerd geweest , 
zich wederom verheugen mogt een' ^ig?n Herder 
^n Leeraar in h^^r iniddei^. (e zien. Ten gevoilge 
van het Beslujt onze$ geëexbiedigd^n |([onings, 
091 niet alleeii f^nw^rt yan Jlev^^k^^ te scheir 
den, tfiaar ook het If^nds-iirf^tement (i(l/296i( 
hetwelk se4ert 181^ was ingehouden., jaarlijks 
weder te dqen nitbeti^len , wa.s de Wel £d. Geb^ 
W^^el Ed^ Geslr.' Heer .^ïr. jo«; REActERs hora 
^ICCAUA VAN ^ARMsuM, te ffaotgf^zjmd woqnachtig, 
^Is Ünipu^-Cojlatgr van ff^&fwefi , in de. gelegenr> 
held, ook speciaal voor die Gemeente eeneii Pre- 
dikant te , bettoerneif , zoo «ils. Hij dam ook zijne 
Collatie : uitbragt op t|en ' Ëerw. Heer u. jr. huber , 
Ktindidaat tqt. de H. Dienst bij hei ^Provinciaal 
<Eerkbei$tui|r van Drenthe ^ w^ik^ 'penoemlng het 
Bestuqr ()tii* {Classis yan ^/7i>^tf«f«m tqt.een l^er* 
jteiijk beroep heefl geniQ^kt, D« Wel Eer if, Hete 



,y Google 



1^ ' órrtRRiU< , Pre4«, te Leennens^ Opm des Be? 
v£8tigdeQ, hield « bu fr^villjgen a&tfnd^faD dei| 
Consulent , de Wel Eerw. Heer j. eckema , Pxed^ 
U Oterdum^ de Bevestigingsredp » tot 4ékst heb- 
l)ende ffebr: XIII : 17* Het werk der inzegening 
irerd rerrigt ^qot den Consulent; de hs^ndqpleg- 
ging' geschiedde ali»ede door den Bevestiger ea 
de 9'H. TB. f.- STP|?IS(^ , Pred. te ffeveske$ eq 
X. BSi^iifGA, Pred. te DeIJzijU Vie^ ndtm^Aa^ 
aanyaardde l)is» hvkcr ^ijn diepstwerk onder ons « 
sprekende, naar aanleiding van Jac, i:21^,.o?er 
de gesteldheid, eener Chrüielijke Gemeente , voor 
ipie tan hef werk des. JEivang^Hediennarf ge^ 
wen^kte vruc^hteft te kopen ^ijn^ 

CARM£RWOLD£. Deze Gemeente staat ^qr 
kant te worden door het aanstaande £mentaat«aq 
JPS. p. lUBJBS» De handopening is reeds Terzocht, 

, . i«idpï;lstuj\|. 

, ONDE^DENDAÖJ, 25 4pril 1847.^ fledeii 
leed defe, fieiiieente eeq trefsnd yerlies, door 
het 9 sints korte è^tu slechts gevrepsd , afsteryeq 
yan onzen wagrdigen Leer^iar , dei^ ,Heer pieiei^ 
liikiisTB. Juist 1 4 «dagen bevorens was hij nog iq 
de roargendienst opgetreden , rerliet den predikt 
!t(oel) sigthaar door koorts afinge({fpn , waarns^ 
zrjne tocs^nd di^gelijks verergerde. 
: Qp den 24 Mei 1802 te üitkui^^rmeden gebo- 
reü» uit hel buweiyk raa dpn^Wel lilerw. Hee^r 
lOQAHfiEs JACOBUS OAMSTi « üQg heden Predikant 
aldaar, en wijlen Vrouwe aERWP büj ss ijïp , wer4 
hy door zijnen kqndigen vad^r .qpg^voed en on<? 
derweizeil in de vporbfsreidende wetenschappen voor 
het ho<)ger onderwas, hetwelk hü. vervolgens ge» 
noot aan de Hoogeschool te Groningen, ^Jtt.i823 
w^erd hij Kandidaat tot de H. ^xtr^sX eq.in dit 
idide jii>r beroepen iot Pit^ika(^t te £//4«n^ iq 
Ss 5 * het 



,y Google 



640 KERK-KIEÜWS.* 

het Grkafftehap Benth^tm^' euhvi[wèt 6p'itn^9^ 
Decemler roet Mejufvrouw EöjsLiirA soklf obbés 

DE J09fSÉ. 

In 1827 TérlrA hij taö Uhmmikaw ^eMnJ^kt^ 
en Sauwerd^ onder de Kiasds ran Jfiddeisium^- 
van waar hfi tot ons OTerkjram in 1829. «^ — Op' 
den Uden Mei 1839 verloor hij z§ne dièrhattê: 
Gade , hem hdlatendie séven toéh nég zeer jóteg«^ 
linderen, vaè vrelke than^ de bèidé oudsten»'^ 
reeds sjnts eeiiigeiï tijd , het Académiseh öndet*Wiji- 
met vrucht g^eiiietèn. ' - . 

In Ï842 trad hij in een tweede haweixjit fnel 
Mejufvrouw toutjèh crouhoüt , bij wdké hy twtf^ 
kinderen verwekte , wier jongste 8 'dagen tooth 
den Tader, en zonder dat deze daarvan k^oèis 
heeft gedragen , is overleden. ' ' 

Eenè troosteloqze Weduwe ;en aeht ckrértó^rgiv- 
kinderen stuan als verplet bij zijne doodbaar, en 
étorten met eenen hooghejaap&n vad«r , vele vrièi* 
den en zijne Gemeente bittere tranen <tm ziJÉi ge^ 
mis. — £n wie hilHjki niet deze tranen ï die be* 
denkt dat de Overledene , zonder van mènilebel^ke 
* zwakheden en gebreken vri^ te z^n gewejest , veie 
uitmuntende hoedanigheden en uitstekende" be- 
gaafdheden in zich vereenigdeP Al» eehtgenoot en 
vader ' immers leefde hn geheel voor eehtgènoote 
en kroost, — -> hnn weizijn, hun genoegen, de 
vorming en opvoeding zijner kinderen naar ver- 
stand en hart , lag hem zóo na aan het harte , 
dat geend opoffisring hem te groot was , om daar- 
aan ten offer té worden gebragt, ** als vriend 
betoonde hn zich steeds hartelijk , dimistvafardig en 
welmeenend, -^ als iLeeraar ondefsdieidde h§ 
iicfa do6r siei^lijkheid yin voordragt en intvoe- 
Hng, --^ dóór eentf welsprékeitdheid hem eigen, 
door hnogen ernst , duidelijkheid en van alle nien- 
- sche- 



,y Google 



m!M^)ie ihttktüf^n^ afkéeplgé üitléggiHjjf én iöt^ 
pkssing. fietttigda hitt deeinemeti adn de^sljitigé 
Ceif' aarde bestelling Tan bet Itjk tan het geTbef van 
^teer ireteo, <oo in als buiten de Gemeente wö** 
neadefiiiet weinig werd faet^^e Tèrhoogd dooir 
de treffende, korte « doch kraehtige toespraak taa 
i^iafen aiiibid)roed6r en vriend , den Heer i. &• 
TAV BEBns, Pted. te Obêrgum; bg het graf ge<- 
lioiiden, en de troè^^tvolle rede, op Zondag dei 
9 Heit j. L ^ktor denielfden Leeraar, n^ar aan« 
leiding van J0k. XI vdb y' Jezui weende^ tot de 
weduwe « kinderen , na^tbesiaanden , vriehdëü en 
tol de Gemeente gerigt. — Moge de troost van 
het Evangelie , door den htÊU nu ontvallen Leeraair 
terkondigd en beleden , in rnifise mate op zijn 
gezin nederdalen r en de zgnen sterkdh iü den 
méei^el^ken. weg van .Gods voorzienigheid ! 

Door de Ring- Pi'edikantén tal bet annUê graii 
Haé worden waargenomen, 

STIT&WËRT vakant. 2ie Dee. 1846. 

HUJZINGË vakant. Zie Jan. 1847. 

ZUIDWOLDB vakant Zk Maart 1847. 

BEOIJM vakant/ Zi^ ApriK 1847. 



NOORB-BRABAN n. 

HEÜSDSN. 
DUSSEN. JAH BEifOERiK VAK DuaTtMH werd 
in Junij 1763 geboren te I^oor» , waar zijn va- 
der Schout erf Seèrctaris was. -i- Na door Ds. a. 
LEMBOEB,.Phit Dr* en EuienPredi te Hiuns' 
irwht , tot de Academische léssen te zijn opge- 
Tbid ;eff te Vtrtékf «ijne sludiën te Hebbeti ïrol- 
trokken, werd bij op dea 2* Julij 1786 alhier 

• be- 



,y Google 



bevestiyd «n howde mei MejjiifVn Ciró. tuzU. 
l^oDwicsE, oit welk howselgk nog vigf kiDderen ia 
leTen 2911. Vadal ^ijtt Wel £erw. roor meer dad 
een beroep uv^r etderi bediiiikt had, Tpnd hij-mb 
ia 1827 toirigü le«dwezett, aithoofde Tao' Hg*- 
^haamsgelIrfkeB , gMOodia^k^, «d/i^^ ilo»9r^ 4$ 
^tipendio^ EtnerHus (e worden, giog eerst te 
Ueuidtn , dsarnai te BóxUI , teo hiiize van %^ 
pen z4»on. Ds. p.' r*v dücttsBic , -^onen , verloor 
aldaar in- 18^ zgne Gade , «q atieri op den 18 
SepteBiber 1846 zaitht en kliltn ia het g«Ioof aiui 
z^en Heer ^0 Zaligmaker. • • 

Ofschoon xijo Wel -Ëerw.waFe: van léftnitSsgM 
was, kannen en mogen «Wj un^h. irain heoi %é^ 
gen, dat hij £f angelifich daèhl én predikte, met 
^ynen tijd SebK>rl$k TOOTtgéng; nbff te UemdeUk, 
uit Triendsdlap imierm}^% gaf in; de begtnselea deê 
OMtendid lettteAnndo «n tot kort vóór zijn ster- 
ven ia het onderzoek der H. Schrift en Oodge<^ 
berde «eUa^happ^ tbo gaarne bezig waa.' 

ITITWW«. Zie NoT, 1844. 

iLXKEfiK. Zie Haart 18il 
EINMOVEN. 

TULKENSWAIRJ) Maat vakant te 
«ie Jpril 1847, 



DREK TH E. 

" ' 'ASSEN 

SeLDJE valwttt. Zie Ang. 1846. 
«ODËRWOLBE. ikt^ Aptil 1847, 

EOfiVERDEIf. 
^jBWlfEir ilHt tairiat4»^oir4env 2ie Ain« l«l^ 



,y Google 



LIMBO RG, ^fü. ' 

EISDEN, 24 Èpnl 1847. Oiife wafartfig«f 
Leeraar, a. j. wierts fMV coKtrooRil , w«rd on» 
op den 21sten' 1.4. , na eéoe zeer kortstoitdiger 
^kte,. door den dood oritoometr. Sedert 36 ja* 
ren Predikant te JKisden en JJalAem , had h^ 
zkh door alle die- doiigden> welke den Christen- 
leeraar rersierepy de boogaelftin;gf tan allen >er-<. 
#orteir^ stoodal, ttieUegeostaanJe. hei gemeen- 
^ehappelijk gebrufk Tan ééw kerkgebouw door dé 
Hervormde en Roomsdi-Galholieke Gemeenten; 
steeds- de meest mogeUjke eensgezindheid Ie dezei' 
plaatse onder beide Gemeenden «rehcerscht heeft^ 
f>e alg^meeile hoogachtittg, d'ie men dea Overle* 
dwm toedroeg, bteek dttideli^lt, toen de Heef 
I>r. sci^SGAlt, ten aanhoore eener tairljlee me-^ 
nigie , die oia hei graf geschaard stond , ons op^ 
trekte om dien waardige» Leeraar steed» in dimir-* ^ 
baar aandenken Ie honden, om dé w^oordeir d&r" 
hem gesproken t te bewarei^, om ^n' voorbeeld 
tM. t6 rolgen , tit iè zien op bet heerlijk loon , 
dat die getrouwe di^nsikaeeiht door de gènadtf 
zijns Heeren gewis reeds ontvangen beeft. 

Yoor de Weduwe zal bet annus ^rttiiag wor-* 
cfcn rervuld.. 

SJEËK tüf GEUL, 2 Itfei 1847. UéU dag^ 
Wtt Voor d^ Prote^tantsche; Gjera.eente alhier eenr' 
blgde feestdag , welke baa^r met stillen ootmoedr* 
gen dank yoor God en den* Heer vertuldSe. 

De Wel ]|erw. Heer* n.^c. ttiainriH^, laatsf 
Hulpprediker te AfMrsfftprt , d^or Z. Af. onzen 
geliefden Koning tbt Predikant . derer Gemeenie 
benoemd en jcerkelijk berpt^pen, niogt htd(Bii.iéij.nir 
H. ETaogeliebedienióg piegtig aantaardev. 

O* 



,y Google 



De Consulent, J)s. tar oer mbulkji, leidde; ^ 
naar doelmatig landsgebtaik^, den. Wel £ecw. Heer 
TsoHKiNs tot de Gemeente in, door^de ple^ig-» 
(leid te besturen en te oftepeo oqtei eeqe faartelyke 
toespraak ». waarvan grondslag ,was , 2 Con Y : 14^ 
/)e liefde van Christus dyingt onsé^ . . 
. De handoplegging geschiedde ^ behalren door, 
den Consulent, ook door de Wel Eerw. Heeren^ 
r All LAAK , svtiinoAR , FULUNK eu sioLis i Pre^ 
dikanten te 4^ao*^r2c/^^ , Gulpen en Urmonjij e. a. 
. Ook de Proponent soRiiroAj» , die gedurende dg 
vacature alhier de Iiefdebeur(en onafgebroken ver- 
tuide , en ook het onderwijs der jeugd leiden 
vvilde, aan wien Kerkeraad en Gemeente, j|i oo)t 
de broederschap der Aing-Predikanten , zoogroote 
Terpligtingen in deze hadden, wilde . dejse plegti^«» 
heid wel paede bijwonen. , De Heer beloone zyn 
£erw. dat getrouw liefdewerk, door. hem spoedig 
in zijnen w^ngaard eene pkuts toe te schikken! 

De Wel £erw. Heer TuoHKiirs aanvaardde daarop 
terstond, als Bevestigde ,, zijn H. diens|werk., met 
liet houden eener Leerrede , waarvan hoofdinhoud 
was i Tkeis. III : IQ. £n U volmaken ^ hetgeen 
aan üw geloof onthreektt 

Werd deze plegtighejid door gewenscht w^er 
begunstigd , ze werd mede verhoogd door de te- 
genwoordigheid van een aantal belangstellenden 
uit de omliggnnden Gemeenten, ook uit de Room* 
sche bevolking , .welke zaamgevloeide schaar blijken 
g;if yau eeufsn Christelykeu aun* 

Was deze plegtigheid genoegeUjk en gedeuk- 
ys^ardig voor Leeraar en Gemeente, zü levere 
vooral, ryke vruchten voor het Goddelijk Aük des 
Lichts, en der W^iarheid, v^p resine werkzami; 
liefde en hooger leven! 

HE ËRLE vakant. Zie JaQ. 1847, 

WAAL- 



,y Google 



; WAALSCHE KERK. 

GRONINGEN, den 23 Nor. I84& Hedéit 
vierde onze Leeraar, D«» i;. d. poixariv , ge* 
dachtênis zij.ner Tijfeniwiniigjari9e£y.ang6liedien&l 
in deze Geiueeate, met eene Leerrede, naar aan- 
kidiog van 1 Thess. 11:1, 3, 4. ^ani g0 
weei %ehe — mücr God f die ou*e harten he^ 
Jiroe/t. 

LEIDEN, den 14 Maart 1847. Heden werdl 
door dei^ Kerkeraad als Herder en Leeraar be^ 
roepen , Ds. r. e. i, Jiv «okhs , . Th. Br. ea. 
FnMlikant te RoUerdam, 

Op het te Foren gemaakte drietal ivaren ge«»^ 
plaatst geweest de Wei Eerw. Heeren: 

r. c. jp^ vAir ^0T»s , jy k, jav Hxnsi; én f, /. 
■Anccs , Predikanten ie Eotterdam , Haarlem ea 
Delft. 

Wij mogfen naderhand vernemen , dat de Be*» 
roepene dit beroep heeft aangenomen. 

AMSTERDAM vakant. Zie Dec. 1846. 

MIDDELBURG vakant* Zie April 1847. 



MEMO Jf STB ANTSCRJ& BMOBDER- 
SCHAP. 

.HAARLEM, 18 April 1847. Heden nam i«i« 
Leemar, Dfl. h. B£xirsx|SRK , Vi9AT Amsterdam 
beroepen, afseheid van ons, |)redikei|de wti 
Maitk. XXyiII:2a Ziet, ik hen met uUeden 
af Ie de dagen ^ M de voleinding der wereld^ 
Hierdoor b 

HAAHLKM vakant. ^ 

AM^ 



,y Google 



«46 umtL^mmmA 

A9fST£jai)AM, 9 mélSfkJ.^^Oaze butoëpèü 
Leeraar, Ds. H. HEfiusirefiK , - Wef^ op den 25f 
April j. 1. tol ons ixigeieid en in de H. dienst 
Irij'deze Qemfkaië btyM^d, 'doei* den Höogleerèar 
Ai DES AMORiE yAV D$B, HCfMf&H y die bij dezcf 
gelegenheid toi Uiiig^0ttahttdJoh.Xllii2O6s^ 
£ioo ék iemand zendé^ wiê-cUen onltttmgi-^-'die'^ 
i^ntvèmgi miji .De -Bevestigde -hield heden, zyaef'^ 
ifilrede (w«lke op den vómgeiT Zondag %o\k hebbeo* 
plaats gehad , doch uithoofde vwk den invallendeiTv. 
Biddïig werd uilgesleld) met'^a/; lV:l9. M^ne 
kinderJtenSy die ik wederom arleide te Wtny 
tüt dat Chrislu9 éen- gtHtLhé-in^u -krijgt. * ^ ^ 

Deze Gemeente inag zioh alïoo iNerlteugfen « iia(- 
de;,yaeatnre ,' 'dódr het oveHijdeii van- Ds; str^RT 
ontstaan , thans weder is veFvuld. I 

'NiECWKOOP irAkant/ Zie Maart 1847^ 



ÊFAiTGEUSCH^tVrHÈMSqaË KÈRjK^ 

HARltlNC^Mv 28 Maart 1849. Onze LèeüÉar 
deelde ons heden het treffend berigt qede van het 
overlijden van een oneer voormalige Herders , éen 
Wel Eerw, zeer (? el. Heer a. o. LAirD« van 1804 
tot 18^05 t/eèraar dezer Gienieènle« Olsdioóii' tWe 
leden onzer Gemeetile de^ta hunnen Leeraar 
reeds waren vparg^egaan ^ enkele herinnerden zich 
itdg dén bnt^eii Ontslapene, luauf aÜen géroAHbn 
öok na het voorrègt den Christen ^oöi* het^B^v««J 
gelie «kik in het eterVen gi^ehonkeit;, todH .<m>e^ 
ttog€»woordigé Predikant , de Wel Eerw. zeer Gel. 
Heer h. i*. BinsicitSf oqjb nta de berigtgeving; 
voofyng in ^e beschouwing tan de bede des Heé^^ 
ren^ £mc« XXIII: 4$; ^en gebed , Waarin, -^ie 



tn 



,y Google 



in CHRISTITS g«l(M»fi, zijofin H«iland éénmaal tol- 
geft- Wg.. . ' ' "z'^' , . .'.:. 

PEKEL-A, den 25 April 1847. Op den 18 
j, 1. maakte oiizg L6erav,"J.. Cr.' Wmeijere, 
ons bekend , eene beroeping te hebben ontvangen 
.naar de Evaitgdi^cte-Lttlïitoéhé:Gétirt!enle te Ho- 
degraven. Op heden moesten. Kerken raad en Ge- 
in^enJl« met: leedii^zen'Tei'irciifen, dat z^ Ëefw. 
na rijp fiefaid^' déze beroeping /had a^ingénomén , 
onder inwacUiibg; d^ Tisnei&hte: goêdkeanng«n.V 

UTRECHT , 10 Mei 1847. Onze als benoemd 
Hoogleeraar aan het Evangelisch-Luthersche Se- 
minarium te Amsterdam Van hier vertrekkende , 
geli«fde jitogste -Leeraar , Ds* h. c. Wtui^, zich, 
door tndeïijke ongesteldheid, voor het. oogeoblik 
Tërhinderd' isiénde in het hóadèti zijner afscheias- 
rede 9 werd znlks, van zijnentwege én volgens 
zijne vriendschappelijke opdragt, gisteren in de 
Toorroiddag- Godsdienst voorloopig voor hem vraar- 
genomen door -zijnen ouderen ambtgenoot ,- Ds» 
j.^BECKXR ziMHERMAK,, predikende tevens aTs ter 
inleiding op den aanstaanden Henielvaart^dag , 
over de belofte dés Heerèii^ J7>A/XIV:'lfti, li 
%al 'u gèéneweeieh laten» **Gdd yerlécne den Verr 
irekk%ndë- 'gezondheid éii kinëHtén ^ dit ' hij inët 
last) moed en vrucht tijne niëüwèl'' taalt aautlar- 
ie\ en wij hem nog Taak op onxen kansel mogen 
terimÈien! 

21ITRHE». ^ieJebr. l«47-vt r 

GOÜDA vatant/ Zie April Ï847. '"" 
. BODEGRAVENv Zie April 1847. 

JpÉLFÏ Tabmt: 2Se:ApralB«. 



.:...4 



Mi^V^nlSVr. Tt £11/^ 



,y Google 



649 KERK.NIED1^9. 

BÜITEWLANDSCH KERK-NIE9ira. 

■ EBTORMOB lERK. 

OOST-rRIMSLAlTD. 

WEENERHOER vakaati Em Mei 184C^ 
HEKRMOER Taku|t. Zie Sipt. i84f. 
AURICH Taknt Zn Stpk 1846. 

QRAAFêGBAP BEXTBEIM^ 
BENTHÉIM ivo^ LMrur^lMto vakaat» 



KRÈÏTS snr»DE BCjasVRé. 

DÜISBORG. A Üa^JiM-edilniF ü atbitr Im» 
■eepende Kaniichat Buwmn* ,L 

GARIROP. Be «pcBctaaDde pre^ïlanfaiplaat» 
ia alhier Temild (bor <■«■ Kandidaat xaoiA'ctxut 

VtïËRBJB «afaat. Zia 0«U 184»^ 



EREiri ISTirjOBE fFEZÊl, 

EMHEBIJB:. tut VeniilUiitt a«f i^gUÜÓlMi* 
fredikaotsplaab ik aHiiilic htrM;^ fle BayMaat- i 
muHHARD, uil Jf«umi«d, die dit beroep aa^ge- i 
heeil. 



iTMEiTS 

, Goog Ie 



KËAK-lli£lHV3« 640 

KR£1TS SFJVODE MEURS, 

BÜDËRICH BIJ WE2EL. De vacaiuré is 
alllier Vervuld door het beroep van Ds. tïREirEfr,' 
die reeds sedert eeoigen tijd alhier bcirestigd is. 

KÉRRrriEÏIlf s. 

KAG£KOM£N B£RIGT£Jfi 



t)ELFT , 9 Mei. De ervaring ^ dat velen óh* 
ler veraroKle Geloofsgenooten zëBr i^cbaars onze 
h«iligdoiii/m6iL bezoeken i deed ^^ deft Kerkeraadl 
het plan tot rijpheid komen, om eene gel^enkeid' 
ter Godsdi^nntoefeniog ( voornamelijk ten behüere 
der bedeelden , open te stellen , waarby de ^(^^ 
won e TeroQtsdxulaigii^^ en bezwaren d^r ^iri^eii 
zouden wegvallen. Heeren Kerkvoogden betoofideii . 
de meeste bereidvaardigheld 'om hét:^oodige daar- 
toe te beramen i en door de overtuiging geleid^ 
dat enlks in de bestaande Kerken niet wel koü 
geschieden , besloten zij de oprigting van een af- 
zonderlijk geboQw tot dit doei ie beprooveii* Ve- 
len ia de Gemeente s<ihonk«n bi[j ioschrijving en 
collecte hunne milde «iften ,. en in de hoof^ o^ 
verdere, bijdri^en werd de <^boow ran. ecfne ^e» 
heel nieuwe Kerk «aangevangea' en vtdevndigd.' 

Dit op^rigte Bedehuis be«nt#ool*«U Totfeot^eH 

aan de verwachting. Het eenvoudige is met hèt 

Ss 2 ' wel* 



,y Google 



6iO KSRK-WIÏÜWS. 

welvoegelijke in het uitwendig «anxien geliiJLkij 
Tcreeoigd. Het inwendige , van flenofsgzame raioi- 
te, net gestncadQ,ord eo geverwd, van behoprliyke 
zitbanken voortien , met een welgeplaatst kabinet- 
orgel verMerd, B^^^^ eenen gepasten indruk van 
de . bestemming dezer plaats; £en ruha Tertr^ 
is aan de achterzijde aangebouwd tot hei houden 
Tan Catechizatiën voor de behoeft igen. 

De Ge^aeente mag zich alzoo.in eene r^ke aan- 
winst voor. hare noodlijdenden verhangen^ Dank 
zij den Kerkvoogden , die geene moeite ontzagen 
en aan allen , die medewerkten ter bereiking van 
het gewenschte doel. Daar onder niet het minst 
aan de Heeren Regenten der Kamer van Chari la- 
ten, die op onderscheidene wijzen hunne beiang- 
stelling toonden. Met dank zij ook de bereidwil- 
ligheid vermeld der HH. Organisten van de Oude 
eii JS^teuU>€ A>rX:éft , die zich aanboden, oni kos- 
teloos hlintfe diénsteu in deze Kerk te bewijzen, 
Urwijl gelijke gezindheid ook bij onze Voorlezers 
niet ontbrak. 

Heden werd de eerste Godsdienstoefening in dit 

' nieuwe Bedehuis gehouden-. Ds. oort, wien deze 
beurt ten deel viel, «sprak daarbij over 2 Cbr. 
VIII: 9. 

Men behoefde slechts de. schare , die hier ter 

. aanbidding was zamengekomen , te overzien, om 
zich te overtuigen van de behoefte aan zulk eene 
inrigttog, en van het nut dat zij onder Gods ze- 
gen kdn te weeg brengen. Als de nieuwheid der 
zaak zal geweken z(jn , moge de belangstelling zijn 
Terhoogd bij hen , die ^anders onze onderfio^c 
bijeen kOm'Mén op den dag des Heeren vérwaar- 
loosden. Wij bidden daü onze Voorgangers, ook 
tot dit werk de meeste huipe toe, ea smeeken 
den Heer der Gemeente, dat Hij door zijnen 

Gwst 



,y Google 



iieesi ' Je prcdikii^g zijner genade, ook in dit 
iiieuw gebouwde Bedehuis, heilige aan de harten, 
opdat vele -kruien naar de wvreld daardoor rijk 
worden voor de eeuwig *^ '' 



CORKESPO.\bESTIE. 

* Noch de Onihoetemittg ep een Lenteniorgen ^ 
noch de Avond beantwoorden aan de belangrijIT- 
heid van hét onderwerp. 

Ook de Flugtige Gedachten raten veel te wen- 
'schen óver, en behelzen bovendien niets bijzonders. 

Wij hebben in de Bede iti de Lente van 1847 ^ 
noch in de twee daarbij gevoegde stukjes iefs ge- 
vonden , dat op plaatsing aanspraak maakt. 

De Ontboezeming op Biddag dén2 Mei IS^ , 
is voor deze maand te laat ingekomen, en zou 
ook vrij wat verbetering behoeven , eer zij kon 
geplaatst worden. 

Op de bekomen vergunning , die wij niet uiC 
het zwijgen konden gissen , zullen wij het stukje 
van j. I.. 1. zoodra mogelijk plaatsen. 

Het f f^ oord hij het Graf van l. is te Iaat in- 
gekon^cn , om in deze maand geplaatst te wor- 
den , en de bepaaMe ruimte van het 'mengel^werk 
heeft pp nieuws geene plaats overgelaten voor hef 
Lijkdicht, 

Voor het overnemen vab hèt uittreksel uit 
tuTHERs verklaring van^ het Onze Fader 'vindea 
wij geene reden. 



^£RRAÏÜ3L 

.In dié Boekzaal voor April 1847, pag. 422, reg. 10 
V. b. staat: kans^hnodél ; lees: kènselmöoHk. 

Ss 3 LE- 



,y Google 



L^VENSBEBIGT, 



QOST-,rRlESLAfD. 

pe (ii^aars uu »ul}ea b|iakeo «b d« 
gUo« dpi latopanfloli, ca die er 
▼clua rftgiTMrdigen , g<£jk d«ttarr 
rou, «Uoof «» ceuwi|^k. iM». 

DIJKHAÜSEN E« NEUST ADTrGOnEKS, 

JViet zelden worden de getrouw&le arbeiders ia 
den wijngaard des Heeren yroeg — naar ons bc* 
jcroiopen bugrip U vroeg -- tan hier wegroe- 
pen en naar Kqoger werkkriog verplaatst, terwijl 
er Toor ons , die over hun vertrek treuren » niets 
overbluft dan kinderlijli te berusten ii» liet on- 
doorgrondelijk , maar stee4s aanbiddel^k bestuur 
der Voorzienigheid , en hqn geloof na te Tolgen> 

Zulk een i^terfgeval had er wederpo) pUats op 
den 14 Maart 1846, al§ wanneer de floogdnitr 
sche Ifervonnde Gemeente van fi^khatusen eu 
Jfiustadt'Güdens iii den diepslen rouw werd ge- 
dompeld , door bet overlijden van haren Qnd9ten 
Leeraar, Jf, cerh. augener , j»inls dön lÓ Oclo- 
bcr 1830 met edelen ijver ^ zeld«au?e iroawin 
baar midden werkzaam. Hij was geboren XtBre^ 
men, den 14 Sept. 1804, volbragt zijne tbeoK^r 
gische st^di^ öp de Hooge«fïbakn te Berlijn 
(alwaar b^j bijzónder veel prijs stalde Qp bet on- 
derwijs van Dr. a. keawder) en te Bonn. 

It^ 1834 trad hij in het huwelgl met a. j. vo^ 
üet. Zelden trof men gelukkiger bnwelijk aan 
dan dit wa«. Een viertal kinderen uit hetzelve 
gesproten , is nog te jong om bet verlies v^n jolk 
eenen vj^dpr eeuigzins te beseffen. 

De 



,y Google 



LEV£NSB£RI6T. 65S 

]>6 OaUhpeno opittaé^üdio lich door eeu 
lioogst bemionelijk , nederig , yriendelijk , opregt , 
fachtaardig en rast karakter — door eene ernsti» 
ge 9 onpartijdige 9 evangelische denkwijs — door 
een onvermoeid en onbaatzuchtig pogen , om den 
rijkdom Tan curistus een ieder aan te prij- 
ken en deszeifs rijk zooree! mogelijk uit (e breiden. 

Inzonderheid lag hem de bloei der Hervormde 
Kerk }n Oost' Friesland n^ aan hel hftri; ea ïn 
hoever hij in de hand aes Ifeerea e^o gezegend 
werktuig geweest is , om in en buiten zijne Ge* 
jneente het goede te bevorderen , dat zal , zoo al 
niet hier op aarde « dan toch tegen den dag des 
algemeenen oogstes openbaar worden. 

Dé Bijbel- , . Z^ndelings- es Matigheidegenoot* 
schappen vonden in hem eenen warmen voorstan* 
dtr, <lie flieh noch door mensehenvreas ^ noch 
doop zwarigheden van allerlei aard liet afschrik* 
ken van op het een9 betreden pad manhüflig voort 
te gaan. 

Wfil mt^i dH« MA Yvmd (in a«a* brief aan 
de s«faar bêpfoeMa Weduwe) op. den Overledene 
toepassen de woorden van den godzaligen dichter 

fkUl OEftHARDT: 

WobI dlr, 4u Kind dor Treue. 
Bu bast «ii4 trSfi^t d«ivQp 
Ilit Ruhin nnd Bankêe*phi«ie 
ft<5m Sieg uo4 ^hrénli«on*i 
Gott giebt dir selbst die Palmen 
In deine recbte Hand» 
Und dtt êingêt FreudeapealiBeii 
I)em , der dein leid gewandt. 



S 8 4 LET- 



,y Google 



LETTER-NIEÜWS. 



De Erven Tbierry en Hensiqg , te *8 Gravenha^e , 
bebbeo ui(jg;egeTen : 

Bet NaamregisUr van Predikanten «^eianderd ^e» 
▼erbeterd tot Mei 1847. Prij» ƒ 1,80. 

Dexè uitgave U nog verraeerderd met' de aanwiisinf . 
waar 'eo wanneer de Predikanten Propouent of 'Ka^ta^- 
didaat tgevrOrden sijn. . , • ; i . . . . 



THEOLOGIE, 

B^ den Boekhandelaar C. Campagne ^ Ie Xiel> 

, . •' rr ■ ' • vc^ Jiet , licht : {....,. . . 

X B^poêgeel tot het' fi^belsch Hand WoordenÜoe^vftD 
cedel.;p:e • voorbeelden en onderwerpen i' ontleend uit 
de Schriften des 0. en If. Verbonds, b^een verzameld 
■door B« 'IJsBaBtiK ; leeraar der' Doopsgezinde Gé* 
meente.te Alkmaar, Prijs / 2,75. '. . * 

r NB. 'V»n Ikèi'^Bijbèheih ' Béndttóardefièé^ s^'n no^ 
aleohts weinige 'Exemplaren -tegen: den pr^è iran ƒ4,90*' 
veffkr^gbaaf.' 

'tU Proeée eenér vérMoening -van . de Terzoenende 
Wysbegeerte en het Terzoenendo €bri8tendom , door 
CflRisT. PaospBfLUs. Prijs 50. Cepts. . , 
' Over dit beiangr^k geschrift leze men de ganstigo 
aankondigingen ia Prof. , Opzopssa*» ^uedevOeriin^ » 
Voorrede voor den 2e druk , en in 'het laatst uitgegQ- 
veil Nommer der Jaarboeken toot fVeiémckappelijkt 
Thectogie^ ? .; . . 



De Boekhandelaar A. van Beverwijk, i/c Kampen^ 

heeft heden yoor den ▼érnimderden -prgs yan 

25 in plaats van 40 Cents terkrggbaar 

gesteld : 

pAMS , J^iuty ae ware Zondaar etriênd ^ naar hei 

l ' '» ' ' Hoog» 



,y Google 



LETTER NI E13[WS. 65r5 

•iuk uit de ▼tyorgaande - Eeuw. Vernieuwde ait£;aT« 
1844 » 42 bludi. , irt gr. 8to. 



Bij W« van fioükeren is gedrukt en alom te be* 
komen ; 

Hei MütisipfliiDalt of het WenieM der Yefeenigda 
Staten Van A/otfrd Atneriha^ bevatt^Mide eeOe HeUnaar 
en door de Vereenigde Staten » eeue iiesciirgving van 
de tot liet JdissiêipjpirPa^ behoorende Geweaten , be- 
nevena Wenken en Raodgtfintjtn voor hen , diB êieh 
aldaar wilien veêtigtn* :Door Fa. Aiisoa (de geleerde 
ÜóofatQnvne Schriiver van de JVatnHrkundtye Gesckiê» 
denSs dar I^oorditekusten), Uit het Hoogduitsofa door 
U. &X1FHUIZBB. Üe Uitgever biedt dit werk a ƒ 1»80» 
io plaats van /3,00 aan. 

II. Ta/êreelen uit de Openbaring van Johanneê. 
Door U. W. Tboobr vas Vaiisir. è /2,40. 

Oe Schr^ver der Tafereelen uit de Openlaring van 
Johanneê heeit in de bewerking de bette resoltalen 
der exegese van het werk van ZutLi« geraadpleegd en 
gebjruikt $ maar de resultaten t welke minder overeen* 
koo^stig acliè)ien te sijn met de hooge waardij en ge* 
loofweardigheid der H. Schrilten » niet in agne behan- 
deling overgcnémen , ook daarom • dewgl deselve niU 
vloebelé geacht moeten worden «an de* Uuitsche «0y* 
|)orcritiscbe EKcge«e. . 



Deer .de Vos en Van ftoe 1^ Boelbandelaara en Pitgn* 
. %era fe Dordrecki ^ ia uitgegeven: 

LANDBOUWERS ZkKBOEtLJE, 

VOOR OAGEUilTsCflE lAKTlXKElrilfGlUI » 
tkOOK 

A. GELUK, J. Ae. 

iaudbouv^er te Tholen, 

l>*t werkje 'Steii iederen Landaaan en aUen dte by 
Ss 5 *>«- 



,y Google 



056 LETI£B*N1J(UW& 

4«iS^^'l ^^^^ weckcQ iü de gel^t en h ci A > om «p 
«0110 gomakkelöke wijta b^ek to houdeii, om bj eew 
goefie aanieekening hei werk of d^ dagaa d|e ^ k?!»^ 
ben Inwerkt iclve te weteb , altoo men niet behoeft 
te Treeden ran in hanne opgaven bedrogen te sullea 
worden ; na de wekelijk«che Igtten TÏndt men eene 
maandelykscbe rergaderiqg «q daarna eene jaarlgk- 
acbe t a]to« kan juen na het opmaken daarvan tpoedi; 
lien het bedrag wat in eene maand en in eeo jau 
Bên de werkdoenden ie uitbetaald geworden. 
• Het Voorlierigt maakt den leaer bekend , kee het- 
leKe moet worden ingerold * ei» geeft van alkt eent 
doMelijkc inlichling^ Hetielv» wordt niet din op 
ftarnio aanvrage in eommiMie gesonden eih kofl m 
perkament gebonden /1»30, en in beel feer terguU 

En debiteren by voortduring: 

AANTE£K£NiNGBO£KiE 

▼♦« 

OST^ANGKMË KM TEAZOSOEIVS BOEnV 
roOA 

LEESGEXELSGOAPPEll. 
Zesde drnk. Pr^» ƒ 0)30. 
' AAWlEBKOIHGBOKRn VOOR UITCEUEliW 
BOEKEN» 

Ba klagten » di« aanhoudend worden gehoaii ow 
bet verroi»sen tan Boeken , door nitleehing f«row' 
saakti tollan bg eene goede aanteekeniniT >n<I»< ^^'^^^.^ 
lederen argever telken» berinnaren , waar , >«» ^"^ 
en op walken, datum het werk i| qitge(e«id ge«*pr- 
den , en lioh dut voor 't soek raken daar»»» *•"' 
boftgen. , ' ■' 

De prij» in netten linnen band Jt/if2*. 

• DE. SCHOOLBQDE. 

Vijtf e Jaai^ng. ^ 

. Eon weekblad voor Opvoeding en Ondcrwij» ; ^'^ 
geregeld eïkfïn Oonderdag vertonden, ^'^ff* / ^» |,j| 



,y Google 



USTTER-NIEÜWS, «57 

b^ half ja»r. Adrerleutiën van Boekwerken koêteii 
10 Cents de tegef, ea andere 60 €eaU de Adftr- 
tentie» Exoepl bet «éffelre0t. AUe loet^dioffcn of 
««nvragen ineelBn. franco seiohieden* 

Om biervon feC$ f oi aapIpr^xiDg of aanbof elini^ h^ 
i» Toegen loiide geheel overbodig, tgii , daar dit ajob 
lelven door eene goede prootiaobe mrigUng «n ge^ 
Irouwe berigten bet vertroawen meer eo meer waafv 
dig niaakl. 



W« Tan Qoekeren beeft uitgegeten en alom ' 
verxufl4en: 

* I. Mr, A. W. Ergilsv , Wandetingen door Gelder 't 
tand en aangrenzende Noord- Brahandsclie , Limburg' 
éche en Pruisische Gevesten, met platen , & /*3,50. 

II, Praag en C&netane , HistorisQb-Bomüntfsch ta« 
fereel* door Lu o wig Kösua > 3 Peelen , met vignet, 
i ƒ9,40. 

III. Chriêielijke Mengelingen voor géett en kart 
XJii de achriflen van Lavatir veriameld, door U. P. 
GovpscpAKi Pred* ieScheemda, met portret k/I,80« 



AANMERKELIJKE PRlJSVERMIIfDERING 
VAIf Pï WEÏlKElf 

'TH0M4S SÜOTT, 

in Uten Bedienaar des $9angeliums. 

Onder de mee«t gcioohte wcrlpen * welke vooral in 
Mngeiand berhdaMcIitic worden gedrukt en herdrukt , 
betlaan die van Toom 4 s Scnv-t eene eer»4c plaata. Om 
ifriet van xgne Bgbelverfclaring lé gewagen , die in 
fngeland^ jÊinerika an Frankrijk in TeracbiUendo 
formaten wordt gebruijct , loo worden ook aijne ove* 
rige. wrrkffn met tulke gretigheid bcgeerdt daf ta|- 
l^o/e opfngön elkander onephoudelfk verTangen* 

H0(5- 



,y Google 



658 LETTER-NiEÜWS. 

•• BwkéiT' deie foortrcrffelijk^ Godgeteerde ooit iii Ifhsr^m 
dtJfiaUd door zyne Kraèht der Waarheid t' trivegcir 
r(*«dt uttg^geyen » en door de belaUfprgke BrieTen van 
NiwTOff aau Sgott v voorkomende in de al^meen be^ 
kende Cardiphonia • eenijjitins U . bekend geworden » 
«00. i^n B^ne overige ge«chriften in IfedeVland nog 
niet ' zoo algemeen verspreid a!» der zei ver inhoud ver» 
dient; -oui dit doel ook van -zijne «$de door evne 
goedkoope uitgave te bevorderen , is de Ui!«;ever te- 
rade geworden om voor eenen bepaalden tijd de door 
hem uitgegeven werken van dezen Schryver tot eene 
aanmerkel^ke pry«vermindefittg verkrijgbaar te stellen ; 
waardoor tevens een ieder » wnike de geschriften van 
Hiwtoh bezit» eene goede gelegenheid wordt aange- 
boden, om z^ne collectie te completeren, aangezien 
de vyerken van Sgott in zulke naauwe verwantschap, 
luet het leven en de Schriften, van Newtoa ^taan , 
dat dezelve te zameii inderdaad kunnen gezegd wot^ 
den één Jffp'^eel ^^} **? inakcn, 

Imniers daar Newtoa , aan zijn beginsel getrouw — 
«nijiie w^ze van de waarheid te verdedigen , is de 
waaiheid te verkoudigeu" — geen eigenlijk Godge» 
leerd zamcnstel von waarheden aanbood , niaar voor- 
namel^k den invloed en de kracht deed kennen , welke 
de verkondiging des Evangelies uitoefent , indien .de- 
zelve met bet hart wordt aangenomen , wa» Tbomas 
ScoTT de man, welke als scfaerptlnnlg Godgeleerde de 
mee»t belwiüte Geloofitpunten .in het hi'Ider»(e licht 
stelde 9 en een geregeld 'overiigt van die waarheden 
gaf, welke bij vroeger miskende, maar die later de 
grondslagen waren zijner zekerste overtuiging en za. 
ligste verwacbting. 

I. 

De Kracht der Waarheid ^ gebleken in de Bekeer in^ 
fftn den Eervaarden Heer Tookas $c«tv , in Men 
Predihani ie Wcston , Underwood en Raveitotone. èm 
Engeland , aan wien eenige der belangt^^te Btie^un 
tan Nzwroa in Mijne Cardiphöma eijn geriqt ya»- 
ioeeêi, Ifrieuwe uitgave, fri;s/l,40. 

De Grond en de Natuur tan hvt Geloof in i/rjs. 

live* 



,y Google 



LETTER-NIEUWS. r>59 

BetTt Cbiistvs; f^ Oftk^dtring der verêeküiêfuh 
B9denhing9%f Ut hêi onvoorwaardelijk oattmtwiên 
van Godê Geinigéniê worden i^gengesleld ^ door Ti«- 
■Aft ScoTT. 275 pagina^ê « yr. %90, J 2,50. 

m. 

Bewhouwingon ovér de Gewigiigête Waarkeden der 
Chrialetijke Kerk^ door Tbokas éoojr 9 in leven B_^ 
dienapr de* Evangelium* ; nii . het RngeUch door 
H. J. CBiTAtLifti. 2 Deelen , gr. évo , 600 pagina' e. 
Prijs /4,80. 

Dete; Werkcil worden gexameiilijk aangeboden Toor 

Fier Gulden. 

- 'Ben uil f oer ig Proeteeiue hiervan ie ahm 9r<^i« 
. verkrijgbaar, 

H. HtfVElLfiR. 



IN. 



Digi'zedby Google 



ÏNHOÜD. 



BüKKBESCllOlTWlï^G* 

». c, tin hiXMK Bi^mnr, Leerreikoen ieii 
ffebruike bij de Godsdi^nstoèfeniiigéti op 
Z. M. sctiepen tan oorlog « koöptaardg en 
andere zeebodems. 2 DL . « « 5?7. 

L. 6. pAiUEAtr, Leerrede otcr Joh. KUhll.bhb. 

w. VERWKt, Oe fvaaracktige en Tolkomene 
▼er^oening tan den men^h door iizos 
CBRISttJA. •«•••«.«».»...» . .M5. 

c. E. VAU KOETsvELO f Hel gietoof , den meosch 
mei zich zelf en terzoetiendei . ^ ^ . . . .M 

B« E. Tiim , ' Ltbri Sfmbolicl Ecclesiae refor- 
malae NeeHandicae 550, 

s. I. MULDER, Bijbel f oor de Israèliliscfae jeugd. 
SI. 11. ...*;.. 556 

A. A. t^ MOUAiER, Bijdrage tot regt verstand 
tan Zuk. XVI: 1-- 9, de gelijkenis van deii 
^ogeaaamden onreglvaardigen renimeestef 
in Terband gebragt met Zuk. XY en £uki 
XVI:10-31 . ..5* 

\j, w. THODÈü VAR Velzer , TafereeieR uit" de 
Openbaring van joharhes, de drie eerste 
Hoofdslukken .560. 

I, B. KERRiNG , De Vrijmetselaar «, • * * . . «562. 

tlene slem uit Oost'-lndië. . 4 . .-é i. . . '^ü/' 

&AAH rocKEBA , Schetsen van de Friesche Ge- 
schiedenis in het algemeen en volgens het 
Strafrcgt in het bijzonder. DU III, St. I*5w. 

B. K. THODER VAR TELzER « De moordeoasr 
R1TURD PASKiERs VAR DIJK. Leerr^e over 

1 ritn. 1:16 . .570. 

f' 



,y Google 



IHHÖÜD. 

$, D. coüübMt 0x'la MORimiRt, Tabiila $ƒ• 
noptica, 'of beknopt, Tolledig eo berede- 
)ieerd Overztgt Tao deo geheelen omvang 
der Wiskunde . . * fy73. 

Kleine Gebeden Yoor Kindecen^ . . . ^ « . .574. 

4. TA» RIJSWIJK, De Fanrilfe lecroix. £en 
Yerhaa) ort de tijden der Kerkheryormtng. 575^. 

De Leerschool. Tydséhrifl voor Kweekeiiir- 
gen. 9t, 1-4. . • .......... .578. 

Het Üitbanebord. Een verhaal voor de Ne- 
derlandsene jeugd. , .579. 

r. HorFMAirir , fieter sivraL , een verhaal voor 
de jeugd.r . ^ , , , , ^ 580. 

Handfeiifittg tot Praklisehe Taaloefenin^ iiir de 
lagere schol em SU I. « ..... .^ • . •58J. 

RedekunsfigeOntleding , ten dienste roor Seho- 
leBr Eerste €i>rsi»s. . . • . • .^ • . . .^ * «582^ 

• MENGELWEKK. 

teertien d'agen. £«« verhaal ait den jare 106^ 
na JEZUS cuRisfusr .^ ......... • . 583# 

9. c. voBft, Eene toespraak toor è^ bedie- 
ning de» Doops .r ... . 606v 

? ? ? I ^ ... V • .... .611. 



itkademie-lTieuws; .... .^ ••.•••.. • 61 5. 

Kerk-Nieuws. • • . .647^ 

Ifagekomen Jferigten. r • • .64^. 

Correspondentie .»..••• .^ . •65K 

IrratBm.. 651. 

Lerensberigt. . . ^ . * • • • i 652* 

ik.«UeF-Nieuws • • . • . 65'i# 



,y Google 



,y Google 



BOEKZAAL 

GELEERDE WERELD, 
* t» 

VUB ÜCH ttir T 

tOOR D* 

1 

PHOtËSTAITTSCHE KEAkBIf^ 

m HKT 

KONtNGBtJK DER NÈDERLjéNDEN. 

Yoor jwij 1847. 



tK AMSTERDAM, BI/ 
fi£ EH V£N D. ONDKR DE LINDEN uk ZOON, 

o[i cl en Singel, tttMchen den Blaaawburgwal 
en da Ber{j^«trattt, N^. 82]. 

■ DcecxiTJi, 



JDé priji iM 30 CtnU. 



'Digitized by CjOOQ IC 



l' l. ... ,,; ' 



Digitizedby Google 



BOEKBESCHOÜWING. 



P^handelifig otrer de waarde van de HtijfideUn^ 
gen der Afostélen^ door j. jr. vak oostebzee, 
Tk^'Dr^ en Predikant te^xyiieróüm. Bekroond 
hij hei Raagsche Genootschap tot Ferdediging 
van de Christelijke Godsdienst^ Ook ondeir 
den titel i t^erhandelingen van het ffaagsch 
Genootschap , sedeH deizelfs 50 jarig bestaan, 
bevende JIJeeL Te 's G ravenhagc ^ hijèe Er- 
ven Thierry eft Mensing ^ 1846. 524 blad». 
In gr* 8vö» De prijs is fkjb, 

JSeti Leven van jezüs , door j. j. vaw oosterjeee, 
Predikant te Rólterdam. Eerste Deel* eerste 
Stuky de Inleiding, Te Utrecht, htj Kemink 
eo Zoon , 1846. IX en 256 bladz^. In gr, 
%vo, b e prijs isf2,bO, 

Wij voegen deze twee trerrVen bij elkander, 
schoon het tweede slechts een begin is van een 
grooter trerk. ' Ze zijn ^an denizelfden Schrijver 
niet alleen , tnaar behooren ook tot denzelfden 
kring van ondervrérp , en , in de wetenscfaappelijl^e 
- ontvfikkeling des Schrgvers zelven , is het eerste 
hem eene inleiding en voorbcrefding tot het tweede 
geweest Ze vergelijkende, ziet men hoe spoedige 
en groóte vorderingen de Schrijver gemaakt heeft , 
en tioe zijne groote werkzaamheid^ hem wéten- 
Yy 2 schap- 



,y Google 



464 J. J. TAM OOSTERZÉE, 

schappelijk ontwikkeld en gevormd héefl. Hel 
tweede is , bij veel grooter rijkdom van zükeo , 
▼eel beknopter , veel soberder ; een bewijs , indien 
het uil zich zelven niet' zeker was , dat men , om 
kort te zijn , niet alleen tijd , roaap ook oefeovog 
hebben moet. Waarlijk een gi ooie lof voor XJ^a oos- 
T£RZ££^, . dat hij , in plaats van te ver\^ateren , als 
menig veelschrijver , integendeel kerniger wordt , 
hoe verder, hij voortgaat. 

Het eerste is met het gouden eetmetaal be- 
kroond. Worde het ook overschenen door het 
tweede, toch wil de kritiek er gaarne ook haren 
lauwer bijvoegen. De opgegeVene vraag: » Welke 
» waarde bezitten de hauddiogen der Apostelen , 
»zóó in het algemeen ten bewijze van. den ge- 
>schie(}kundigen oorsprong des Chrislendoms, als 
»in het bijzonder ter afwering van de aanvallen 
»door Fr. n. r. straüss en> anderen cjaarlegeft 
^gerigt?'* is geheel en volledig beantwoord. In 
twee hoofddeelen geplitst, bevat hét eerste den- 
grondslag, in de vraag niet verai.eld, maar door vAjf 
oosTERZEE tcrcgt voor noodzakelijk aangezien , d«: 
»handhaving van de echtheid, de ongeschonden- 
heid , het historisch . karakter , en de geloof wa^ir- 
digheid van de IJandelingen der Apostelen,'* Als 
Schrgver van de Handelingen , handhaaft bj {.v- 
6AS , tegen degenen, die ze suas of tiuotmevs 
hebben toegeschreven. Zijne, bronnen zgii', de«ls 
eigene aanschouwing, deels schriftelijke oorkoa* 
den , deels mondelinge overleveringen , schoon bet 

noei- 



,y Google 



•VÈRHAKDErjJTG EWZ. 665 

«oeijélgk is, vooral in het eerste deel der Hande^ 
ling^en,'de bepaalde bronnen aan Ie wijzen. Bij- 
;5onder verwijlt oosterzee ook bij het gewigtJge 
onderwerp ; » historisch karakter der wonderverr 
halen , in de Handelingen voorkomende ," (bladz. 
111 — 143) waar hij vooral,- in hel algemeen, op 
Iset wijsgeerig en metaphysisch slandpiint oifbr de 
mogelijkheid der wonderwerken handelt , bepaaN 
delijk tegen de Pan theïstischev school. 
~ Op dezen grond bouwt hij , in hel tweede deel , 
Jiei antwoord op . de vraag, in twee hoofdafdee*. 
lingen: Vooreerst ten opzigte van de myihische 
▼cr-klaring des N. V. door de school van strauss 
Bsweerd; — en ten behoeve van welk hoofddeel 
aijner verhandeling de opgenoemde § In het eerste 
Deel -over de wonderverhalen zoo uitvoerig ge^ 
weest was. H^' toont daarin, aan , dut de Han- 
delingen zoowel, een aitweodig ais een inwendig^ 
beivijs leveren voor de onmetelijkheid van Mythen 
in het N. T. , een bewijs tevens voor het önvol- 
doiJDde der kenmerken van het mythische en on- 
thistorische, door straüss vastgesteld. 

Eéne kleine vraag of bedenking, omdat ookoii;s 
die vraag; historisch <ff w^^^/j?^^ ,- levensvraag 
oiL^es geloofs is. Ik las in* het Leven van jezus 
bladz. 68: )»de ontslapenen in huone graven wor- 
jftden bewogen bij jezüs dood en opstanding." 
Wat is dan Malhh. XXVI1I:52, 53? Mythö 
of Oostersche grootspraak ? Wij hopen de weg- 
neming van dezen Steeën , daar wij op dit oogen- 
Vy 3 blik 



,y Google 



666 J. -J.' VA9 OOilTERZÊE , 

bük nog övèr struikelen , ie «eniger tijde iü kei 
Le?en tan je^ïj« tfr Tipden. 'Wij' ^oor on» s{jii 
orer de myihfen in den Bijbel nog niét geheel faeeo ^ 
ttt treezen >vel , dal er te v^él bewegen word^ . 

In hét tweede hoofdütuk van het tweede deel 
l¥ordt de waarcle ?an de :Hand«lingen der Apofi^te- 
leb in betrekking tot de gek)efwaikrdighei4 der 
evangelische geschiedenis meer 'speciaal behandeld; 
als bewijzende i^ de grootheid en verhevenhój 
van den persoon des Heeren f 2^ de geloofwaar» 
digbeid der wonderverhalen in de £?aBgelisektt 
^esbhiedeliis ; B^ de geloofwaardigheid .van vela 
uitspraken ^e& Heeren in de Kvangelische geschiet 
ilenis voorkokende ; k^ geloofwaardigheid van 
Verscheidene andere bijzonderheden uit degeschie-i 
deiïis onzes Heeren. 

' Eindelijk wordt, in een derd« hoofdstuk, de 
inhoud van het tweede deel gerecapitiileerd , en 
hét, antwoord op de' gegeven e 'vraag tot kort re- 
sultaat gebra|}t , en alzoo de Handelingen gevifi- 
dtceerd als apologie der Evangelische geschiedenis 
en bewezen dat de Schrijvers ' vau' êtoze geene 
>kunstig verdichte fabelen z^n' nagevolgd.'* 

Moeten wij van den «tijl een woord xeggen , 
liet zij dan dit, dat hij uiloemend 'helder is ,~ 6n 
dat het óns verwondert dat van oostsr^ié bij eén «oo 
'dor en streng wetenschappelijk otfderwcrp , hom 
nog zoo levendig , o^ sóintnitje piailtseto selfs , m 
'spijt vah het onderwerp , echt hotfiiiléti^b , krach^ 
tig en olu^tjend heeft weten ie houden. 

H«t 



,y Google 



7 H«t itveede d^r onder ééft hopld door oiis ««»• . 
gekandigde verkea is de Mgaag Tan eea'geboHyr^. 
dftt. even hechtten veldoortimmerd , eren gemfjc* < 
vol en aan eüê behoeftie voldoende , «Is pf^ehtig en^ 
Tijlc belooA te worden , indien het Aan> ^ijne poorV 
zal .beantwoorden. Óin conder poëej te «preken^ 
bet ie Tol van zaken , op de hoogte van . den tijd ^i 
ket.bjewije dragende dat de auteur veel, zeer veel 
heeft V gelezen , geniaal geschreven » schitterend vaa 
iÜ^l «p menige plaats, helder van voorstelling^ 
met Wi woord» «ene^inkidiag lot een leven, van 
luusy ioo: ak wij- die voor onze beschaafden 
Christalgke lezers niet beter ^venschen. Sinds. hel 
vele dat er in dé jongste tijden io DuiUeklani 
'm dit vak g'edaan is , werd het eene .behoeft^ 
voor ons pnWiek, een Leven van jszus.te b^^^ 
tan, op ; HpUandsdien Jsest geschoeid 9 wel m^fc 
dankbare ./o?ern:einuig yan hetgeen in DuiMh^ 
land: geleverd is, maar .als in Hollandsehe keukea 
toebereid, en mei weglating van veel, t^af alleen 
ia Muitêckland behoefte i$. £n is de. eerste yraig 
onzes tijds; ae«theiifiehe jorn^en , niemand, er d^H 
beter voor beretkend dan v^n ^o$%eslue» 
. De orde,, waai^in Jhy de. ^^ke stof,, die bij i$ 
behandelen .had ,. gerangschikt beef^, iad^a^t ^M 
k^ in hei .eerste boofdsiuk ' ^U lezer oen de|ikt 
b«eld geeft, .van den aaird des iJiHderw.erps, desselfs 
belangc^kheid , worijelykbeid, «ipg,elijkheid en tijr 
digh«id, , Waarviui.TQi>ral het tfr.eede eh het laatste 
V'v 4 le- 



,y Google 



levendig -gdScKetit, nUtiaUen ualaUn d«n leaer 
ia ie neiiien toot 4en Schrgver. 
- Het tweede Jtbofdstak is toegewijd aan eene be« 
sehqnwiog ,dcr «bronaen van de lefeo^dschiedenis 
Van JBa08 , door ?aii oosi eiubei Terdeeld io broiiiie& 
%An deo eersten en tWeeden rdog^ Oader de eerste 
begrijpt hij- de vier Evangeliën; in de andere 
pangsehikt .hg de- Handelinjjen der ipo&telen , met 
en beaevebe de oude Christelijke Schryvers, de 
Jöodsche, Mohatoedaaotfche en .Heidensehe.geiai-^ 
genisfien aangaande caaisiss , aaa welke' drie laat- 
ste nagenoeg a^Ie- wiurde wovdt onlxegd, ea die 
das, mei der daad > eigenlijk tot eenen derden 
rang van bronnen voerden* — Huogni belangrijk , 
bet spreekt van zelve, is voor den Ckri^telijken 
foier de beschouwing der eerstgenoeaide vier bron* 
aea. De tweede § van dit hoofdstak: agewis de 
yaliereersie bron ,-' n. 1. eigen schrift vaa Jtans, 
door VAH oosraaz» , 200 hetsehijnt) eenigermate be- 
treurd I hadden wij liever aehterwege gelaten ge-< 
%m} ze is, iniasteas , ovèrtoillg. Wij hebben 
SB niet , wij kunnen , wij moeten ze niet hebben , 
daar houdt het mede op; ^ ia de ses- voJgeade- § § 
ivordt de echtheid , oageeehoadenheid en geloof- 
waardigheid der sjTnoptifiche fivangeliëa en van dat 
van -io&aimss behandeld. Dat van hatthsus aal 
«Kirspronkelijk Hebreenw&ch - geweest zijn , maar 
yeeds^ vroe^ in het Grieksphjfoearbeid. De. over* 
^nkoimt der drie s;^noptici laat zich, volgens 

•' . • ■ , VAS 



,y Google 



tKRHAÜDELlIYG RNl. 

vitf oosTERZEE , genoègzaam rerkiaren door aaane* 
ming van eene mondelinge , door de gedurige herh^i* 
Hng Tasten Torm gekregen ffebüeade Evangelie- 
prediking, ^of everleveriog, zijnde deze de ge-^ 
tneensdiappèlfjke bron der synoptici; Dat van Jo« 
HAKHES' is gesproten deek iiit eigen herinnering 
des "Apostels, deels uit aanteekeniogen ; en hftr 
s^tenid voor Christenen , die met de dg^nlijke , 
gewone Evangeliepredlking, door ' de sjji optici reeds 
bekend waren. In dezen vorm is de individualiteit 
des Schrgvers sterk merkbaar. Yan. daar. het on-* 
derscheid tusscheA zijne aanschoHiring van den 
cHRisiDs en dien der/synóptioi. Aan ben 'm het 
bijzonder ' wordt bij het schrijven de hdp des H. 
Geestes toegekend , (bhidz. 141) iets waaromtrent 
wij , ilidien wij ons niet met opzei van danmer- 
kingen onthieklen , wel eenige vragen zouden te 
doen hebben; het is ,' dankt óns , een' der zwakste 
punten van var oosterzee , dal hij óf te veel, óf 
te weidrg^ van de «Goddelijke ingeving** gewaagt, 
«De bronnen van den. tweeden rang zijn zeer 
kort behandeld. Te regt. Ze geven weinig. Vooral 
jiiet de Apocryfe en Otiehristelijke.; Het lezen van 
hetgeen vak oosterzee over de -Apocryfe en éé 
-Joodsche getuigenissen zegt, heeft ons ecfat^ be* 
-vésUgd in onze gedachte, dat men tot nogftóe het 
regte gezigt op déze zoftdërlinge en om harezQ»* 
'dérÜBgheid .merkwaardige stuÜen< nlet^ heèfi , nn 
het ons doen betreuren , dat de daarover uilgi^ 
schreven prgsvraa^ van htt Haagseh Genootschap 
Vv 5 i<»t 



,y Google 



fff o J. J[. VAK 00SIJaR2tV , 

tot Q03; toe ecpp v«rgeef$che uiinoodigiag ge». 
weest is^ 

Onder het veelvuldige sishoonc en goede, ddt dit 
böofdstiik aanbUdt , lasen T\tj vooral de&zelEs slot 
tmi het ttilBemendste genoegden. De Godgeleerde 
bijdragen hebben eene .fijae keus gedaaa , om heli 
h)4 proeve over te nemen. . Wezenlijk / het is 
schoon, liel is overschoot.- Die bQeid$praal( van 
dien tempel, in >velks binnenste heiligdom zich da 
^aarAeid en genade « -hei^ levew. d^r menscken_ 
openbaart , . « . « meeftterlijk aitgevQer<l al$ «e ijs , 
leeküAt den man , die bevoegd is om aan dfi aeslhé^ 
tische eiscfaan: 0nzes tijde te voldoen. 

Ib h^t derde hooftjstuk verhaalt rxs oostsrz£« 
èhs , wat er ioi heden .door de, Christen^chrijvert 
geleverd is ,' o^er da bidgrapbie. van de6 Hail^adf 
Zijne verdeeling/ daarvan : 1^ , geloovi^ maar oni 
Crilisch, 3^* wti«cb, .maar oKgelopvig^ 3^. ge- 
loovig en criliscfa , moge niet vrij van leemten tv^e*- 
zen y zoo nis Dr. boed£s heeft aaageleekend , te 
h geniaal en verhttAig, en in dan grond zeer 
Dvaarachlig. ' . • 

' Het vierde hoofdstuk eindelijk legt de beginse^ 
len en het piain bloot.^ volgens. welke 4e; Schr^vt^t 
iiei Leven van jezij^ bescbr(|ven zaL Zijne be- 
^t^selén Eullen JheïsUseh ^ Christologisch en his«- 
torisch we9»o^) welk lasiiste hij, met eenige uit- 
«veerigheid? tegen» de mythische opvialüag verdt- ' 
'digtv «a waarvoor overigens zijna verhandehog 
>ver d» H^ndeliogen der Apo^en aanvidibg Ie- 
i verf. 



yGoogJe 



TCRffAND£LI.\a KJfZ. 67 1 

iwrt. Ecne korte opgaaf van oogpunt , inrigtifig 
ea ^öe/ maakt het bu:>iuU de^er Inleiding tot hef 
lieren van jezus* . . i j . 

'. Wij' kebben, na «eaij nadenken, besIoteÉ ; 
tnns )e ontbonden, on» de Juer-en daar gemaakte 
oanttekeniogen breeder te oinkleeden en hier mede 
M deelen. Het ge wig t> der zaak is M dubbel 
9iraard ; maar , wij zouden ,. om vuor het publiek 
•dea schijn van ritliist te inijcico , dan ^ok de 
«oortreffelijkheden van bet bo&k it^eer in het biji- 
^onder hebben moeten aanteekenen^ 

£elle der hoofd bedenkiQgen 70u geweest z^n , 
op hetgeen vAür oosTEitZEfi nopens het «Biraeulis^- 
inus id het N, ï. te beidde bi^engt, uitvoeriger in 
-het ieerste , korter in het' tweede, Moeten wij het 
cgnl zeggen P Wij gelböveö üiet, dat er nog veel 
mede gevorderd is. 'Heeft tAir oosierzce het regte . 
standpunt wel gekozen? h het me tapb^jrsische , d6 
'mógeiijkheid der wonderen U' priori hét regte wel? 
«Als de Pantheïst u zegt: »A1 zag ik uweniEz^s 
voor mijne oogen ten \ktïÈ3fi\. - V41 «a , dan zou Ik 
het üog niet gelooven ,'* — 'is het niet de ver*- 
keerde weg , om dièh menseh , a priorij ie wiN 
leri <over tuigen ? Is niet het historische standpunt 
•het eenige wareP- — » Ed , dit punt, hét miraeu<>' 
4i5mus, ^ i« zoo hoogist ^Uelangi^jk in onzen tijd'. 
Het ii, zoo wij i wel zien»» de «pil, waar de strijd 
<dp draait, van «POLEOjiiirs' Nkn^ttkvt en ^ujtf- 
lAAii af , altijd 'aanvallen op de wonderea, en de 
eerlijke' twijfelaar vraagt u^ao]^ uUijd: j»neei^ 
• ' - »mfi 



Digitized by LjOOQIC 



672 * J. J. VAÏI OOSTERifï, 

«Ulij de woncterwerken uit uw Ëvangeiie we^ tn 
i> iedereen 20! k^i gelooveQ.*' Qnzes inziens zya 
de wonderen en de verborgenheden parabeten , 
de eene in de geschiedenis, de andere in de leer 
der Openbaring; de eene het speciaal karakter der 
Christelijke leer , de andere het speciaaLkarakter van 
deszelis historie. Beide , de steenen des aanstoots 
voor den hoogmoed, die te hoog is om te wiilen 
gelooven , beide de proefsteenen , waarvan debron* 
nen der kennis , waaraan de gehoorzaamheid gekeard 
wordt , het gqnot van den levensboom afhangt. 
Wie dat eens deed , dat kostelijke geschenk aan 
de Kerk,; eene gansch Volledige historie van het 
miracülismns , in de geheele Gods openbaring , hei 
Code zoowel als Hot Nieuwe Verbond , toegerust met 
al de hulpmiddelen van natuur- en gfeneeskundig'e 
wetenschappen , op de hoogte , waarop ze tegenv- 
woordig staan, — vergelijking met het miraèulis* 
mus buiten het Christendom , en lafer binnen de 
Kerk, en dan onbevooroordeeld en onafhankelijk, 
mythen erkennend, waar ze duidelijk tastbaar zi)n , 
niets te veel bewijzend , . opofferend wat niet te 
houden is , den zonnewijzer van acuaz en de zoa 
en maan van jozua , zoowel als het spreken yan 
den ezel'^an bileau (daar niemtind^ bij geweest is 
dan die bedrieger zelf) , mij dunkt ^ zi^lk eea 
.werk ware Iets meer dan eene medaille . waard. 
Maar een reuzenwerk! Misschien dat wjj het uit 
J^uitsckland krijgen. Thoiück en lakge zijn ten 
minste op den weg. 

/ Aan 



,y Google 



. T£RHlMÜELI?fG EWZ* 673 

* ' Aan TAN o^TERZEJE zeWen slechts een paar wenken 
b^ deze., als ten bewijze dat wij ons niet, op dia 
manier, ji>vaa;de zaak hebben willen afmaken/' 

Hij erkeol , in zijne Ferhandelivg^ over de 
Jiandelingen der JfosieUn , dat de jongeling; t» 
Troos niet dood is geweest. Maar. wat weten wij 
Tan ooACAS meer , dan dut luen haar voor dood 
hield? Hoe komt het, dat de opwekkingen van 
gestorvenen » in het O* en N. V« beide , altijd 
zoo kort na den dood plaats hebben P. £r is geen 
een onthoi^de bij, dien het hoöJd weder opgezet 
wordt. ' . 

a. w. bladz. 4^ spreekt; van oosts^rzee met 7UO' 
LÜCK het woord magnetismus uit.. Tholück is op 
dit punt, in eene onlangs vertaalde) verhandeling! 
verder doorgegaan. Regt zoOr 01 dat woord niet 
uitbreken , óf het magnetisme , de ph jsiologie , 
de neurologie enz. tot speciaalstudie maken en 
zien hoe ver zij ons brengen in de aanwijzing vaa 
hel medium y van hef punt, waarop zich de won- 
derkracht rigt. ,— * Zoo iets h^efl VAK oosTERZEK ook 
gevoeld , bladz, 427 : »Wij onlkonnen het gewigt 
»van het bezwaar niet , door strau*s tegen doo- 
»denopwekkingen , in het algemeen beschouwd , in-^ 
^gebragt. Immers bij genezingen van kranken i^ 
jter alt^d iel^ in het voorwerp d^r wondermagt < 
» waaraan zich de kracht des wonderdoeners Jcoa 
^aansluiten : rtder Gestorhene aber , weichem Ze- 
y> »ben und Bewtuiseyn entfiohen ist ^ ^c^d den 
» ï^letzien Anknupfin§$punkt für die ^inwirkmg 

» f»des 



,y Google 



674 J. J. vikN d(rstcfc2iri:, 

Ti ï^deiT:, if^ófuUHhater^ verlof êU^'* lAiOJt ra^ië. 
» andere üjde traden w^ ; wie 2al bepaléaf of snik 
}>cen a«AsluitiB(*sptt»t gohcfel «Nrezig is , < opk daar ^ 
»w9ar ket ODOiogeliik blijft aatf sch^dood tedea- 
»keB P" — Maar aeer oaweteiiSflhappeii^c r zeer 
OBfhysiolo^isch is weder het gezegde vaa fiA5K^ 
dat hij hier dadelijk op iaat volgea : 9>die Tren-i 
hnung der Se^ie vom Léibe 'und^ die dadürek 
nhedingie Fdlendnng dés Todes hleiht immer ein 
GeheimnUê*^ 

Gekeimniee ? Eén ^makkelijk woord , eon oor^ 
kussen.' der luiheid , een Alexanderz waard voor des 
Gardiaan seh e 11 knoop ; al w^et men v4órait -dat 
meji* de geheele eplossinn; nooit vindeii «al , dan 
moet men . toch « als het zalke zak^n geldi*, niet 
sehroomed er zóó diep ia te dringen, als de Tdr» > 
dsringen , welke de weténéckip gemeakt heeft \ 
ttMtar eenigsifis toelaten» Daarofu vooral moet d« 
ïheolbog, in onzen t^d, bpai in aHe' wetén^ 
schappen ervaren zijn. 

Maar wij gevoelen dat -wij f zoo vk)drtschrijven<* 
de, een mes in de'handcti van kinderen %fy(kA9m, 
geven* Zulke zaken moeien niet - negaiiverw^s , 
bij wijze van kritieke, maar stetfend en apologe^^ 
tisch behandefd worden. De 4ezer zal het ons^ 
hoop ik, ook d dar om dank weten ^ dat wij obze 
aan-leekeningen terug gehouden hebben. 
~ Ëéne slechts otn aan recensie-gebruik te vel^ 
doen. Eene s die zelfs aan van oosterzee geen kwaad 
kf^n , en die w^^ in onze i?oe^saa/bij^deze ten besla 



,y Google 



^HcfteB. . Vak ;oasTKRX££ rti«ent (Lev«Q iim. 'juivsi 
JaI« lOd) dat «erV/^^tf ligt in dfi Jagende der Rjoom-r 
Mche Kerk, di» i^ücas tot een schilder mai»kW 
Wegens het l^tekldige en aansehonwelijk/c tsn ü^u 
ËTaiigeUe!» alsmede dat oi^ dezelfjef rede de ojide 
Christelijke symboliek , Jiet kenmerkende, yoh jaj^ 
CU door T^de mensehengéstaUe beeft uitgedrukt/' 
Wat heï laatste betreft , wel weten; wij , ; dat de 
oude KerkTaders TérsèhtUen in da toepa^ing der 
tier symbolische dieren uüt de ppenbariog;, (zie 
•nje Verecring Tan^nAiuüty DeeUU , bUd^:. 308) 
maar zoo yer wij wètea is de menschengestalt^ 
«ooit aan lucjks géëlgeild^ en.» aoo :sy het ook 
nog, dan is. dit niet geschied, om iets k^mm^r^ 
kends van lucas utt ie drukken;, «vaar ee^TOi^dig 
«mdai elk di«r vier dier^ti loeh Jen^ plaatsr hebir 
ben moesL WanAeet wha^i^ >f^jnet dejn 
niensch lücas bedoeld had, dan w.arê het jeta an« 
ders, Maar zelfs ook hij 6opi09rde< slechts, MZJir 
GHiëL. £tt wat. hei eerjsie aAHgaai, vooreerst -be^ 
Ibort^de legende niet aan dè {«atijnsiiher, maac^^atr 
de Griekseke Kerk: Déém wOrdt xvexs aliïjd ab 
schilder a%eb«e]d/ Hoe hij gekomen is: aan ditt 
attril^ttut , dat bij Schrijvers , 200 ver wij weten < 
het eerst bij TflEm>oftirs lector voorkomt ? Ik gis^ 
op deze wijs: In de vijfde eeuw begeerde men 
portretten van de Moeder Gods en vond er der- 
halve ook een , dat aan *s Keizers zuster jeudqxc % 
werd aangeboden en door deze uit Jeruzahm naar 
jPulcheria te Konstantimpd werd gezonden. Het 

moest 



,y Google 



676 J. Ji iris öósteutt;' tvt, 

luoe^t drigiaeel zijnl Maar wie was ntt'de naaslar 
okn het gemaakt te hébbeii ? Ifatuiirlijk lvca9| 
dift zooveel van njiRiA ge^direveó heeft -— Yao 
daur dat de schilderij alif Wélk<e hij, by de <}neH 
ken , wel'keaëe wordt Afgebeeld, altijd ^en viria- 
portret is. •.;....; ) 

£n nu , — gfoöt zal dé dank tijn , dted) obi« 
Kerk aan van oöstekzeb verscliald^gd zal we^ea ', 
indien hij z^nf weVk zóó zaïl 'vaieihdTgd hebben, 
als «dieze inl^din^g^^ljtflooft. Die ' weef wat- het 
schrij^A Wan een • L^en n van* jEzur: in otrzeii 
tijd-' in heeft, tal de^wsarde van- zijnr arbeid doer 
de aanii}$rkit%eii ( der ' kritiek beir^keHjk slêehl^ 
2eèr weitrijl ^Yêrminderd ^.oèfrdeden. ? i Hei':zal -een 
wet%^«§n y diti in de biblrötheek TanTgeeaen' Ne^ 
dérfaftcischen Leeraar, van geeneii* bëschliafdeB 
Christéhj ken 'leek* behoort te onibreken; ' . -.^ 

OaJse dank aan' den hooggeachién MedeëFoedtr 
is:' dé beder, dat er ;hero tijd, kracht- en geest 
tan «boven toe -verleend tnoge fjorden', en hel door 
hem^ geWotfschte getaigedis : van thoma^ aqvisa? 
hem eens , als de heeriijkste bélóoning voor oenen 
ChrtsttöSchrijver, moge te beuH. vatten./ % 

' Mens ingrenuaPeit gr'ata, '*'• 

... ....... V" . -.: :• ->Y :.; » .^ • ♦. .5 

' ' • •• • } f • ■•> vi r^'ff ' ') ♦ "1 

■ ■•• '■ . T ' : .• ; ■> rv.f r- •• . ' 

■; . ' 'i ' f'- ; 









DigiTlzed by 



Google 



bfefiHtlJtW^s FlftJ^spHtttr* , tut. 61 f 



Proeve eéne^ vet%t>eniHg vah, d^ ifèrzoÜtendé 
0^'0shégeérte én het verzbeiiend Christendbin / 
door CHRistiAéus rtsroM»HiLirs. Té IM/ttf 
C. CaHQpagne ^ 194Ö. In gr, 9w>i Pép'ttfé 
t> ƒ0,50; 

• i 
Ottdèr ^éieil itUl ttbr^fl ée» waarkeidliof^ftd 
tiiMiil deé lichts oor8proitkeK|k V6or zieh ttlte» f 
tett einde ^ qa»* 2ija eigen, gekiigfeois, een tastèl^ 
grond i^op ticb xelfen ie lieUbeii ^ op weiken li% 
h^Hobottir van «^ welefi , liop«& en rerwack^ 
te« 'COtt kiMio«B optrékkü». Bij heeft toór zitib 
Ml?6n öe «T«rUiigiDg erknigd ^ dai lyü Ghmtél^ 
geloof door liet i^ijsgeéHg weten iiiela tan 'ti|M 
kf acbt of waarde soa iwhoeven te rerüeieB , w«i<« 
Mfü hij r "Misthoftlttid aaii dat geloof, iliei aalr^» 
teit^ Mn de kani der W|gbegeerte op ie klim*» 
men tot de h<N>gte dei YMem, cöe a(j aahw$tl«' 
(Zie Yoforrede). Eb waarom )0«k niel^ Hm. laok< 
zou iemand, die^ aalis|nraBk aal willed niak«a op 
eeiiig gezond Tersiand, kannen of trillen tewaMi 
dat iBcft alle gebef op een seier weten alchiÉt i 
en ; . èoTen ëlles , one allef keilijgsi üfariaièKjk go» 
loof een red^k (f^^ ^aiag wonleli fM«Bmd t* 
' Zoo vorderde het de Goddelijke Heiland van xijna 
aanhangera^ too eisdiien ket de Apostelen tan 
die knane^ Ëvangeliepf^iUuffg hoorden ; zoa alleen 
en hij uitalyiiiog is er waadom en Trncht te wadi- 
aona. junu 1847. Xz ten. 



,y Google 



ftTH nrRisTiAffiis phasphilus e>z* 

ifiD. De onbekende Schrijver wijst eerst aan, wat 
door vertoeDing in het algemeen en in het bij- 
tonder wat dqor de verzoeniog der wysbegeerle 
en des Christendonas zij te verstaan ; — daarna 
ftdt h(j de wenschelijkheid en noodzaj^elijkheid 
dier Terzoening van den mensch met zich zelven 
Toor; om niet alle geloof aan menscheQ%v aarde op 
losse schroeven te stellen, en van wege 's men- 
sehen rast» zijne opleidbg, zyoe uitzigten en 
Terwachting: — eindelijk haifddl hij over demo* 
gelijkheid dier verzoening vao den roensch roet 
zich zelven en over de Wijsbegeerte , die a^t 
dezelve te schenken. Onzes inziens heeü de Schrij- 
ver niet kwal^k gezien en geoordeeld ; gelijk wy 
meeneii dat zijne brotohore alleszins verdient te 
worden gelezen en behartigd ; terw^ wij ons van 
ganseher harte met zijn wensoh .en^ les ver.eeaigen , 
dat de Wijsbegeerte aan hei Christendom de band 
des yredas en^ der verbindtenis teike , ; en zoo , 
lereenigd hand aan hand', Christendotó en Wijs- 
begeerte, gelooven. en welen, mofea gaan; elk 
10 zgnen kring en op zijne . wijze , maar mei 
ééneii zin en tot één doel werkende. Geiyk wij 
luet hém, holde brengende aan de Wijsbegeerte, 
de eere en den voorrang blijven toekennen aan 
het eenvoudig en redel^k geloof in ckbistüs. 

B. 



Drie^ 



,y Google 



I£EABEOE.TKJy. (jf^ 



Drietal Leerredenen van u s. p.'MEtBooM, T*;^. 
Dr. en F, D. M. te llf^megeti. Ui/gegeven 
ten voordéele van de jirmen dey Hervormde 
Gemeente. 'Té UTijmegen, Ji;D.J; 'Haspels , 
l%i^. /ol Madz. In gr. Svo. Be prijs is 

Tweeiait Gelegenheids* Leerredenen, Afscheid op 
de Gemeente O. L, Frouwepolder en Intrede 
té Colijnsplaat , door j. vaw ieeüw£5.' Ten 
voordeele eener werkinrigting te Colijnspiaat. 
Te Middelburg, hij E. Hendrikse, 1846. 60 
htadz. In gr. 8üo, Be prijs is f O ^bÖ. 

Vijf Leerredenen , A\e wij , zoowel wegens bit 
liefiiadig doel waarmede ih zijn nitgegei^en ', isÜB 
wegens den ernstigen engewigllgfen iiifa^d , gaar^tte 
wiUen^ aasprijzen. -De drie eerste hefobèd^i^lle bë» 
itekkia^ op de Hervorming, op wier; gelenkfefest 
de eerste Tan dit drietal is o itgesproken , behan*> 
delende, naar 1 Fetr. II: 15, 16, dé-r^ping 
der Christenen tot Trijbad. > N^. 2. D& hopéé^r 
▼eripssing Van het diep en- veelornvaltend bederf 
der zonde, die in CHRistvs is , Volgens de we- 
gens hare moeijelijkheid l)erachtè> jjlaats', Bom. 
VIII: 19— 24a; en N«. 3. De nieuwe dag des 
Christendoms, naar Tit. 11:11 — 14. De uit- 
werking van het beeld eener opgaande zon ; naar 
het eerste tekstrers: »de zaligmakende genade 
Xx 2 . joGoóü 



,y Google 



6SQ utRftBotai^. 

»6ods is verschenen («Vf^^vJf), is zeer frami^-^ 
wij twijfelen echter of ze eehter exegetisch genoeg 
g[eregt?aardigcl is i en of het niet heter b oia hi^ 
de Terlaliiig: verschijnen ^ d. i» %ieh veriw^nen^ 
te blijveo ; waorhj zeker de kraeht Tan liet woord 
£7rt0»iya eiseht ^ dat wij aan eeae laister^ke eir 
schittereQde Tersehijning denken; sU|l u dn de 
» zaligmakende genade God#*' voor als eea engel, 
in schitterend gewaad en aanschijn nit den hemel 
komend , ora de meoseheii te onderwazen. Op^ 
deze wijze blijft er eenheid in het beeld , dat, 
door de andere verklaring , noodzakelijk in» twee 
tropen moet opgelost worden. Deze laatste is al- 
thans niet sterk en vast genoeg om er eene ge- 
haele Leerrede orer : i>den nieuwen dag des Chris^ 
t«n»/' op ie bouwen,, wier Terdeelkig deze is: 
l^ Hoe is di0 nieuwe <^«^ aangebroken ? 2^ Boe 
meet men in denaelT«ii wendeUa F 3^ fLw. kan- 
men datP Dat wfudelet^ staai .oek i^iet in.di»' 
leksi £r staat eenrottdif : leven*, W^ zondstt.de 
aanmerking hebben terng gehonden op devn preek , 
waarin o?erigeii9 ^r; ?eel fraais en . w^alg^ncgd is, 
indien het geea gebrek «ae dat wiJL in den- t^^fN^ 
woordigen ^jd b$ Telen onaer . eersk pmdikers 
fl|>mérkei^» d^t ntf om^ tena Teünuftige; tekal^ 
opi9tting i^gen^pffies.^ daarejr eene gehtek: pineck 
bouwen. Wij ktUin^K daar «iejt H enpstig /tm 
FeUneénend brpfdeflük genc^g teg^ waariebtt^ 
ven;. Simplex veri sigilfumi £0 op onsen, pee-* 
ükatoel 'ttieta a«ders dan 'WiKirMi. 

De 



,y Google 



iJseftKfiO£fir£jr« 68t 

.Bê ooderw^rpoii 4w twee laaUle zyn : uHejt 
tfU^tttii in 0fiAiis»7$^ de beilaaübrei^eiide g€6teld-> 
»heicl eeoer Geitte^litie /' naar l . Job. 11:28; 
jBkt^ »itzus emusTVs in de toewijding zijkis lev«Q$ 
D^ada de uitbreiding van 'Gods koaiagr^k , v^or 
jidén Leeraar het gepaste ?oorbeeld i» zijne if>r^ 
}»roor d# Gemeiöttte/' i»ar.>t/<>A. IV:34t— 37> i 



over de bewegingen dès tijds, Fitr Academie* 
preeken , gehouden te Haile in den tonder van 
i8'l5 ; door l>r. k, ïkorücK. Vit fiet tfoóg- 
iuiisch vertaaldi '^V Rotterdam , i/)' van del* 
Meer en VerbruggBö, 1846. 64 hhdz, In 
gr. Svo. De 'ptp iè ƒ0,50. ' 

rl ndieU vti^ dit bo0bj« ia do haaden van vele , 
fW3f Predyiniteii als Gemeealeiedèn ^ w^nschea, 
is kei mei oixidat wij deszelfs groote gebrekea niet 
hebbe» eqjgemerkt. Vooreerst i& het magügoverr 
dreven. Ola den der vele voorbeelden te noettien; 

Biadz. 18 «rat tu<;^lu6e daar zegt, over de her 
deadaiagsehe onwetendheid , »vaD jong ea ^ud^ 
•vaia '6f erhcdéü en onderdanen , van Fvofes$opea 
»en staderenden /^ ais dat tegenwoordig in Duiischr 
iand 200 erg is, tal het er wel aliijdzoo geweeat 
sija. fietii ook veel lOeBr o^ : Bmisohland i dan 
o|> OBö laad toepasselijk.' Eiadelijk bea»i woord* 
het , ja , aan zywcii titel ,■ maar »l^ehifi zeer vü» 
X X 3 ver. 



,y Google 



6I$2 1. TflOLUCK, 

v«rre ; het zijn meer woorden naar oanieiding 
van zekere omstandigheden , die in onzen tijd zieh 
opdoen i Ook op den inhoud hebben wij gewigtige 
aanmerking. Zoo b. ▼. het thema van de eerste 
preek: »Diar is de waarheid het zeldzaamst te 
»Ti&den , waar de menigte het grootst is.** W9 
nemen het op ons , om OTen goed het nox pojm^ 
li^ vox Dei (de stem des Tolks is de stem Gods) 
te verdedigen. Het wordt sophisme tegen sophis* 
me ; eigenlijk gezegd : redeneeringen , die tot geen 
resul.Uat leiden en vrij nutteloos zijn. Als tso- 
XDCK gesteld had : nitt ailpd is de utaarheid hij 
de menigte ; ah ! dat is wat anders. Maar dan 
was de stelling wel flaanw ^noeg om er eene 
preek van te maken. £n wanneer tholuck dat 
thema baseert op de uitspraak des Heeren : Gaat 
in door de enge poort enz. (Matth. Vil: 13, 14) 
dan«' zien' wij in 2Ulk zijdelingsch gebruik (ii| onze 
«ogen mishruik) van den tekst slechts een over* 
'hlijfsel van de treurige geTolgen ^ die het behou- 
den van de Epistel en Evangelieteksten voor de 
predikkudde in Duiieehlaftd gehad heeft, -f- Bezt 
groote gebreken nemen echter niet weg, dat het 
woorden van kracht zijn, die wij gaarne hooren, 
eri die wij «van thokock gewoon zijn. -En wan- 
neer wij dit boekje in veler handen wèaschen 
en er den wensch bijvoegen , dat er nog- eens irat 
m6er kanselwerk van iflOLOCK vertaald. worde , dan 
doen wij zulks, omdat . wij geloo?en , dat erin 
de prcekmethode van tholvck, die in Duitsck- 



,y Google 



OVJER DE KEWEGIKüElSr DES IlJbS, 68^ 

land inderdaad weldadig werkt, ea er éea eind 
maakt aan dat fiaauwe verhandelen en moraliseo- 
ren 9 ook voor onze homiletiek elementen liggen « 
voor ons brnikbaar niet alleen , maar zelfs bij 
den gang, dien z& thans te onzent neemt, bijna 
noodzakelijk. *- Zijne methode' in haar geheel, 
zoo als ze daar ligt, is onbruikbaar, en zou da 
degei0iheid iran een Hollandsch gehoor beleedi- 
gen. ^aar toch', zijne stoute , aangrijpende Kraft- . 
sprache, zijne gewoonte, om zich als naast en bij 
den toehoorder te plaatsen , gelijkvloers , luet als 
wij, wier homiletiek zich oieer en meer begint 
te eothurneeren , — vooral ook zijn gebruik ma- 
ken van de geschiedenis des lands en der Gods* 
dienst , en van andere , bij ons wat al te veel van 
den predikstoel geweerde zaken. — W9 hebben 
óp dit oogehhlik een tiental bundels Leerredenen^ 
deels reeds gereeenseerd , deels nog wachtende ^ 
TÓór ons; daardoor is het verschil' ons misschien 
zoo in de oogen gevallen , en , daardoor rekenen 
wij ons tevens bevoegd om ie oordeelen , en te 
wenscfaen, dat en, van i^olvcx, ook van H^avs 
en dergelijken , nog eens wat in onze taal worde 
overgebragt, om eens aual^ing te geven om 
hunne methoden te bespreken, en er het goede, 
wei gedigereerd, uit over te nemen. Beproeft 
alle dingen , behoudt het ^oede. £n zoo v^rdï 
ons publiek er ook wat aan gewend. Wij ont- 
houden ons van meer over dit gewiglig onder^ 
werp te zeggen , omdat wij de schets van een 
X \ 't hc>- 



,y Google 



68% A. -THO|.rCK, EMZ. 

hfuniletifche recensie reeds gerf^ed tiebben , wturiii 
wy er op tefiig ^ffUeo inoelea koaioDT 



fn Kinderjprteken van v. i. tan xh^rabts, 
F red, <tf Roeianje, (ihanM te Oost-^fuA^affi). 
Te Schoonhoven , èij S. E. van ïfoo»en , 1846, 
Pe prijs van ieder fV/P,12J. 

De Heer vav i;uAaA9TE, die {ik Sphi-ijver 
feed» eeae gqns^ige bekendheid verkreeg , door 
\it% leveren viin> epn^erseheiden l^ijdrageii in vele 
onier l^UerkiIndige ||6si:hriften , levert ipet óai^ 
KiiiderpreeJEen eeii^ nibiiWe pro«ve, hoe 4« leer 
OBxer ge$egei|de (God^llieQflt ook voor ki^der^n op 
eeQe Mingen^nie eii boTattelijke wij«e zij vour te 
dragen. Dit ^estM , waarvan elk op ziffa ^elve 
aUat, en afzondorljjk is iii4gege?#n , ^aadelt 
an4njr4« i|k een yoor|)eel4 ^iin vroegego^yniclit, 
«^ar 1 K^. XVlil : 12^ ( — de M^tei jQi^luir 
fenmoea, wi^r ö^^» XJfV:33A; — #£Mr5»^toen 
Hij twaalf jaren on^wasi n^ar Zf»c. II : 42-^49 ; 
)i«k verlceerde ^fedrag van den l^roeder tan den 
Tti^loren 4009 « naar Z«<7« ](V:^, 29; — de 
endei)gen4« kinderene v^in BKT««tL, dofMr God ge- 
itr^ft , na^r 8 I^an, II : 23 , 24 ; en de beseheir 
fienheid , eep? sieraad der jeugd ^ n^ar PhiL (Y : 5a, 
Referent kenl, zoo hij meent, het bo()gst mócije- 
Mjke -om in bet Godadieostige den kindertod^ ia 

fref- 



,y Google 



9} A. VAN CBARAMF. , E9^. ffi^ 

li^éii eft ie ])6war6Q. A inde f jf reeken behoor ei^ 
{dan ook tot het min$t giswoQ<! . werk des Gods* 
(iienstl(»eraar$ ( vaar ephter de opleiding r^n kin* 
deren eenie der gewigiigste bej^igheden van Hj^bdib 
heilige biediening uitmaakt. Over het alg^meeif 
h^ft de 3phr^yer ^lek^ osk^r het oordeel van Ke* 
fer«Qt , zeer goed van ^yne taajc gekweten , .|bi| 
verdienen icijne optellen in veler kinderen handen 
^ zijn ; waar hij ^e d^n ook,' ter bevorderii;^ vaii 
den yWaren godsdienstsin , en ter aankweekitog vaii^ 
ad die deifgden , welke, den gpeden ' burger en 
e<ehten C^hristen vormen-, hartelijk weascht. He^ 
piinsi bevielen l^em , in ' dispositie ea gang , da ^ 
0p$teUep over Gen. ^X\ : 33^ en £ue. II : 42^^ , 
ia welk ^erstgemelde- hy iqeende d;^ ; hpt woord 
kufanselen , hoezeer bij kinderep pn in den dag^? 
)gkschen spt^ek^rant wel bekend, minder overeen-r 
komstig met den aard der deftige kaneel welspre-* 
k«Adheid zou mogen heeten. Q?erigen$ mogen 
zich Sphrijver en Uitgever over een rnim debiel 
verbl0fden, en ook dH )iinderwoord ten waren 
zegen ged^en ! 9, ; .. 



Smkken ^hetr effende de beschuldigifig iegin de 
kef en de heroeping van Dê. a. i^UT^Eaa va9 
nEK Lotr^ , ^. D, M' te Zutphen , ingeleuêrd 

' btf het Klaerikaai Bestmtr van L^iden; en 

migegiepen ten w^rdeelè der JBuitzitien^ en 

Diaconie' jérmeH,^"^, i. Te Leiden, htjJ.W. 

Xx 5 Broq* 



,y Google 



686 STUK REN Esrz. 

Brouwer , 1846. 39 hladz. In gr. 8»o. De^ 

prijs is ƒ0,25. ' ^ 

fFaarsckuwing tegen en teregtw^zing^van de 

brochure ; fVaarom is er te Leiden geprotés- . 

teerd tegen het beroep van Ds. a. rütgers van 

OER LOEFF? Te Leiden , bij P. Engels, 18^7. 

23 bladt. In gr. 8w* De prijs is /0,25. 

In zoo verre als de Lèidsch^ zaak eenig be- 
. lang heeft voor de geschiedenis van onze Kerk , 
kan ook de, serie van stukken, waartoe N^. 1 
behoort, eenige waarde hebben; het bevat l^* de 
beschuldiging tegen/ de leer van Hs. rdtgers vak 
OBR lJeff; 2^ de- uitspraak van het Klassikaal 
Bestuur;. 3^ de memorie van hooger beroep aan* 
het Provinciaal Kerkbestuur van Zuid^ Holland, 

Het andere is èene apologie van sommige dier 
punten der leer van de Groninger school , welke 
aan Ds. ruiger s viir oer loeff ais afwijking vaa 
de leer des N. T. in de Kerk zijn te laste ge* 
legd; voornamelijk betreffende de Godheid van 
onzen Zaligmaker en heeft gcene waarde , dan al-> 
leen voor die leden der Leidsche Gtmttnie^ ói^ 
onbekend zijn met 'de bewijsvoering der Groninger 
school op deze punten. Verder willen w§ ons , 
althans naar aanleiding van deze hrochares, met 
(Ie , als teeken des tijds zeer merkwaardige Leid- 
üche zaak , niet inlaten. Om echter den schijn niet ió 
hebben dat zulks geschiede uit vrees of zucht om eene 
der partijen te ergeren of te belteven , voegen wij 



,y Google 



STUKKEN ERZ. 687 

èr b§, dat wij op de twee eerste der geincrimi- 
neerde punten, de Godheid des Heeren juvs 
cHRisTiTs en de kracht en betrekking van zijnQü 
dood tegen rutgkrs va» der ioeff zijn , op hel 
derde, de persoonlijkheid yan den H. Geest, niet 
|[elooTen dat die uit de H. Schrift genoegzaam 
bewezen kan worden. Zoo er dus om onreglzin- 
nigheid ihoet afgezet worden , dan is zulks , waaé- 
schijnlijk met meer dan negen' tiendedeel onzer 
ï'redikanten , ook het lot van 

Mens ingenua Deo graia, * 

\Bijhel voor de Israëlitische jeugd , door s. i, 
HOLDER, Doctor in de fFijsbegeerte enlnspec 
ieur der Godsdienstige Israëlitische scholen, 
5604—1844. Derde en vierde Stuk. Te Lei- 
den , hij D. du Mortier en Zoon. In duod. 
De prijs van ieder Stuk •> ƒ 0,35. 

Wij hebben gemakkelijkheidshalve en om de- 
zen Bijbel spoeÜiger aan te kondigen, twee stuk- 
jes tè zamea genomen. Het derile stu^'e bevai 
de geschiedenis der aartsvaders , tot aan de lotge- 
vallen 'van JACOB. Ook dit gedeelte hebben wij 
wederom met groot genoegen gdezea , en d« be- 
langrijke gebeurtenissen, die hetzelve. bevat ^ zijn 
door den Schrijver op nieuw, met naauwkeurigheid 
behandeld , en naar de be|ioeften der israèiitische 
jeuigd, ten wier gevalle dit wtrk is uitgegeven,, 
zeer goed ingerigt. 

ira- 



,y Google 



.^tteigeea. <I<S Sehrijyer in 'het eerste flooföiiiili 
HMi^uan*^ i^R^SiK isegt , en vooFal wat beitrek-» 
kiog" heeft op 4e tien beproevi&gen , die hy toU 
l^s file overlevertQg moest doorst^iaa , hadden w^ 
Héver gew0Qsel|t , dat Mj achterwege had gekten , 
ffaogezjen vftl hi^fyai ia Qods woord liieU vin- 
den , en het ook veelal' te ongerijrnd is om ge* 
Umfd te ir^dèr>4 In bet achtste fibo^tuk ht* 
handelt de Heef- Hfri.iicA Het verkoopen van &sib*s 
eerstgebQOrteregt , met ceic^re kortheid , en vreemtl 
^wam het on«' voor, dat over het gedrag vai| 
41CQB niet rueer was uitgeweid ; de Schr^yer gaat 
dft met stilzwijgen yoorby. Hij sch^nt sacobs 
handelwijze niet ^f te keilen ^ gelijk zulks .toch 
wel noodig scheen , en yergoelijkt alles door, zich 
te beroepen op de vroegere Goddelijke voorz^- 
ging, dat de oudste den jongste .moest dienen. 
Het vierde stukje bevat de gèheele belangrijke 
geschiedenis vi|n josspif , benevens den dood t^q 
^en aattsvadep ja<job. 

Tftn hetgeen wij tbf hi(ff IO0 TAtt den fieéirsnn.^ 
pvtk gelezen heèbem, lieef| Kfit deeitje oo^ het/ baste 
roldaan $ h<et leven vati iosl;|è[ toch Wötdi^'hiér 
mét zooveel naanwkeurighdd behandeld * en too 
dmdeiijk vaorpesleWv dat wij den llchrjiyw de»- 
wegens niet genoeg prijken kunnen. Wg hebben 
slechts ééne aftiygerktivg , nsmd^i dal ée voor- 
stelling meer practisch liaé kuimen z^' 6bds 
Toordenighéid, die ioo duidelijk in dnaè geftdhée- 
denis uitblinkt, had ineer J!Qt»#teii iritkom«iF, 



,y Google 



i 



ÈiJftEt.tööfR B^ iskiëtiristnt jeügjü. 
.to(yrAL»et betrekking tot de bektémmirrg tan iiel 
Israëlitische yolk, dat door Gods leidiog godn- 
rende raim vier eeuwen in een freemd . hnd 
ra^esft wonen , om eenmaal wederom tkaar het be^« 
loofde land Kètnaan terng te trekken , na daartoe 
tooraf ^ meer g«tormd te afijn ; dit e(eit e^ andeif 
badde» w§ wd ^^enscht dal meer ware nit^eiÉ- 
gmt geworden. Spoedig hopen wij wederom eigf^ 
paar éeeU)es aan te kondig^n^ 

A. Sf. ^ 



f^bor Jófigetiitg^ lijióndef ttït dH ieit:%aafdé 
standen, Twaafftal redeooeringeü door JOAif-» 
ites cLARisar£. Tweede druk. Te ^tn^rferdam/ 
^^•P. !f. van Kampen, 1846. 279 bladi. In 
AL Svo^ i?e >/§>?>ƒ 1,90- '' ■ : 

De2re redevoeringen tan den Ho«>gTeeraa# eiA'-' 
nrsst waren reed» troeger in twee op elkande/ 
Volgende bandieFs mtgegeven ; bet goede ontbaaf 
dat dezdiVen raogt^n onderbinden etf de herhaabK^ 
aandrang van zijne vrienden, noopteti deil ge^' 
feerdeii Cf^aiefier ze op nieuw in éénen fonnde^^ 
en waar 2ulks noo^ scheen verbetetd -Uit tie* 
gtfcn. 

Wij bunnen d^ i^ef andei^s dail goedkeurein ^ 
4mtloudeii ons fan eede opseitelijke bi^rdeeHüg ,- 
eettttd^üb omdat ieuiks ^tèds yh)eger fceeft ^aaffir 
gehad, anderdèele^ «mdat h»t-gunsi%e-g«roe^il 

over 



,y Google 



C90 j. cunissE, .oz. 

oTer deze redeToerijigeii alle verdere «a^pr^zing 
arerbodig maakt. 

£éa diag wenschen wij , dat deze oieawe ea 
nelte uitgaTe yao den helaas! na reeds ontslape- 
nen HoQgleeraar niet minder dan de vroegere 
eenen ruimen aftrek • moge yioden en nog steeds 
veel moge toebrengen tot leiding en vorming m 
jongelingen op hel vooral in den aanvai^ zoo 
moeijelijke pad des levens. 



Z>^ j^eneas van vir«ilivs uit een kr^gsiun£g 
oogpunt beschouwd^ door n. >. der boer foor- 
TüGAit, Zid vttft de ^Maatiohappij van let- 
terkunde te Leiden, Ridder enz. Te Do«s< 
borgh , b^ A. F. H. van Troosienbarg de 
Brnyn , 1845. 36 bladz. In gr, %oo. De pr^s 
is ƒ 0,31 

Uit stukje was oorspronkelijk .bestemd (oieeiie 
voorlezing voor de kadetten aan de militaire Aca- 
demie te Breda f hebbende daar, voor 1830 bet 
plan bestaan , om van tijd tot tijd door koone 
Leeraren en Officieren zoodanige voorlezingen ie 
honden. £en goed en loffelijk plan. Een Officier 
lender litteratunr, die in zijn vak ingesloten, 
buiten aanraking roet de beschaafde wereld Urjn, 
is in vredestijd een akelig wezen. Klassieke sio- 
dien' vooral. Liever dan romans. Dat is dcge- 
li|k, gezond, diQ geest verkwikkend ea versie- 
rend 



,y Google 



D. J. DEN ROLR F00aTUGA£L , EftZ. C91 

Ytad voedsel. Daar hebbeik de grootste irddheeren 
zich bij den nakomeling dubbelen lauwer dóoi^ 
▼erworTen. Dit goede doel doet ons voor de 
xvrakke zijde van dit stukje de oogen sluiten. Taai 
en styl zijn het zwakst. Aeneas, Toor Aenets; 
Burgemeester cicero (Br* ! met eéne .ailonge* 
'pruik op) ; dewelke, denwelken ; dezelve , den- 
zelven ; voor : die , aan wien , hem , zijne ; -^ 
Trojanen , en Troijanen ; «hetgene dien held be« 
»jegent, alüorens dtij^elfê landing in Italië \'' 
«Cybille,*! voor: de Sybille; hun ziende, voor: 
hen , enz. Hoe toegevend , kunnen wij dat toeh 
Biet doorlaten. 

Mens ingenua Deo groiét. 



De drie Zuilen des Tempeh : Schoonheid , Wijs- 
heid en Kracht, ff'aar het HoogduUech van 
j. B. KREBS , doer 4. w. K. Te Gorinchem , 
hij H. Horneer, 1846. Tn gr. Soo. 

De vele geschriften over de Yrijraetselarij 
Honden welhaast den regel wettigen dat ook zij 
zich eindelijk behoort te buigen onder de. beer^» 
sdiappij der Drukkunst , om door dit middel , ten 
einde niet ten dotte naaüwelijks meer dan eenè 
. kvenloozé mummie te worden , hare zaak , die 
voor het menschdom zoo veel groots, nuttigs en 
yerhévens bezit , aan hét 4icht te brengen en hare 
"• tem- 



yGoOglj^ 



éQi i. B. KREüs , tai* 

tempelen te ontslaiten , ten einde geheel jé mëntük'^ 
heid[> faaren 'arbeid teóge aansehouwen.V T«h di^ü 
Èielregtl istihtjnt ook yóoral de Vertaler ras éLÏr 
kleine geschrift te t^ü. nitg^aan , toen üt^ ]iesii»ot; 
om de rertaling vaü het^ v^etk Tan srebs toof 
èige» rekening uit té ge,Ten. W^ kttfiBén ^ mrsil 
ons 'betreft , dien regel echter niet zoö ^(Akeél en ' 
al OttToOrtraardelijk toestemmen of toepassen;. lii^ 
tnsschen moeten iiHj verklaren^ dê.'Toprüfgende 
lelingen I die^ naar bet s«bijnt, haaroursproÉi^ 
aan gehoudeie Instraètie<-|iOg«s y«rsehuldjgd z^n,< 
iea 'Tolté .aanprgsen, als betattendé da aaiveré 
waarheid en de hechtstë grondslagen om bei pu-» 
bliek d6n gunstigsten dnnk in te boezemen voor 
«ene Orde, die waarlijk ten onregte by zoo Telen 
in de Tertloeking is. 



Èürigten omtrent Indlè' , gedurende eén tienjarig 
terhlijf aldaar^ door z, h. röttger/^64i^* 
tingsprediker in dienst der Jfedertandsche zen* 
ding te .Riöuvf ."^ ffaür hét Jffoogduitsck. Met 
eené fcaart en plaat {heifte van Rioaw). Te 
Deventer, bij M. Ballot', 1846. 2SÖ 6Ws. 
In gr, Svo. De prije is ƒ 3,P0.. 

£«tt zeer belangrijk werk ; oorspronkel^k ais : 
Ëriefé ueber Hinter Indien (beter: de IndisdM 
eilanden) uitgegeten , bezit het eenen leTendigen, 

on- 



,y Google 



onderhoudenden Torm van gemeenzame brieven , 
vaarin het den Schrijver te doen is , om den le- 
zer geheel in zij.ne nabijheid^ en als vlak bij de 
2aken te plaatsen* Zoo ver wij weten bezaten wij 
in onze taal nog geen zoodanig werk, door eenen 
Zendeling geschreven , en de zaken uit een zen- 
delingsoogpont beschouwende. Het bevat van al* 
les wat in den Indischen archipel merkwaardig is « 
land^ «n Toikenbeschrijving , plantkande ^ vooral 
zeden, gewoonten , (J^odsdi^nstige denkbeelden, ^fiö 
'plegtigheden; De. tooneelen zijn Java ^ Celebes^ 
de Molukken , Riauw , Indragirie , Palembangi< 
en Banca. Vooral is röttgeb uitvoerig. omtrent i 
zijne standplaats jRiouw , een klein maar voor on»^ 
zeer behingrijk . eiland , niet ver van Singapore^. 
dat tot nog toe hier weinig bekend , en ter wi)|e^ 
▼an de grootere posten vrij veronachtzaamd was. 
Wij prijzen het aan als eene zeer aangename en 
ieve^ zeer nattige lezing, voor degeoien die lust 
of behoefte hebben om met d^n grond , dien onze. 
Zendelingen bearbeiden , van nabij bekend te wor» 
den. Eene proere deelden wij er gaarne juitmede;. 
om ruimte te sparei^ verwijzen wij die echter dit- 
maal naar hei mengelwerk. 

Mtns ingefif^a Dto grata. 



svEKz. JU2IIJ 1847. Yy £<n. 

Digitized by CjOOQ IC 



694 Exv vKÈntscB'GiM%t»tE''isstssfrti ttï. 



Men Drentsch Gemeente- Assessor met zijne iwee 

neven , op reis naar Amsterdam , in het voor* 

jaar van 1843. J^erste Deel ^ met platen. Te 

'Groningen, hij C. M. van Bolhuis Hoitsema, 

1845. In gr. %vo. J)e prijs is ƒ 4^90. 

Srin eansoudig«, eerlijke DrestkeBAae»^ wt«€ 
a%elegeiiheid ea siiefmoederJ^ke faedeeÜKg ia ket- 
gden de msAtoehappelijke beschanng eo Tcrfijnde 
weeide allervege' g«ed» en kwwds ien geroige 
had, hen min of riteer aekteiiijk eaTerl^en moet' 
doen staan ,, wanseer 2ij in de zoogesaaiiide geroete 
tpereld 'zoHen tenschijnea , - komen op den inval 
om eec» een togtje n^ofr Holland -^ (Het vette 
Jfoihtni^P^P^^P) — te gaaa ondernemen, welk 
plan , trots den tegenstand van. ddn desaangaande 
Inlegden familieraad , straks worél ten ukvoer 
gelegd. Tan hanne ontmodlingen ea epranogen 
schijnen nj zorgvuldige aanteekeniagen te kdÜieB 
gehouden ; en , bijaldien deze verspr^de btjzon>- 
derkeden door hen zelve of een' hunnwr tet eea 
geheel zijn gebragt, in de» vorm en inhoud, zoot 
als irij ht^t kier w^r ons hebben , moei Referent 
verklaren dat zij ,wel gezegd kunnen worden , op 
hetgeen men hunnen landaard doorgaans pleegt 
na te geven, eene alleszins gunstige uitzondering 
te maken. Ongemeen onderhoudend toch en met 
kennis van zaken , is bet werk opgesteld ; gelijk 

hei 



,y Google 



het (Joorw^Ten is met geestige inyallen en puntige 
gezegden , die Toor de scherpzinnigheid en het 
Savoir titre tan- deto Schrijver of cle Sehrijt^er» 
pleiten. JViet onaardige proeven vonden wij fnede> 
hier en daar van het Drentsche dialect ^ dat zich 
ia de contersatie of correspondentie zdo eigen- 
aardig uitdrukt. Referent houdt het er iioor , da* 
er bij het lezen tan dit werk , hetwelk ons al 
aanstcmdii aan de reis der drie Podagri&ten door* 
Drenthe ett deszelfs omstreken doel den^ken , me- 
nig aangenaam oogei^blik op de onschuldigste wijz# 
kan worden gesleten, en mrenigeen reeds met a er* 
langen* mar het tweede Deel zal doen ' uitzien. 
Schrijver en Uiigeirer moge het da^irU^e bij' het" 
tezeltd publiek aan geene aaomne^ging ontbreken^ 



Geschted" en Begtskundig cVeflei^ door Mr* 
p. J. wAtRAVEir. Te Amersfoort, hij Gebroe- 
ders Taats, 1846. .141 hladz. In kl %vo. 
De jfrp is flfiO. 

Uit deze opgave van den inhoud van dit \«crkjé 
blijkt reeds duidelijk dat hier verschillende 'zaleü 
behandeld worden < en inderdaad tinden w§ hlei^ 
geheel vreemdsoortige onderwerpen voorgeitekf . Het' 
grootste gedeelte tan deze bladen wordt gewijd aan' 
eene verkorte geschiedenis der Jfederlanden tart 
t7i3 — 1795. Vervolgens vinden wij eene pi*ocve 
T y 2 eener 



,y Google 



C96 P. '• WAtRAVEJf^ 

eaner regte^lykc organisatie en eeae proeve van 
het eerste boek eens strafwetboek» ; daarna iel5 
over het inkomen van de kroon ,, en eindelijk ar er 
de inkwartiering. Over het doelmatige om der- 
gelijke Treemdsoortige zaken in één werk te be- 
handelen , wil Recensent liever zijn gevoelen niet 
uiten ; hij laat dit zoowel aan den Schrijver als aan 
den Lezer zelven ter beoordèeling over ; alleenlijk 
meent hij vooraf te moeten zeggen « dat hij zich 
Tooral iatt het eerste gedeelte van dit geschrift $ 
Bamelijk de korte geschiedenis der Nederlanden « 
lal bezig houden , eensdeels omdat hij dit met de 
ipeeste naauwkeurigheid heeft nagelezen, ander- 
deels dewijl de overige zaken, die hier behandeld 
worden , minder tot zijn vak , als zijnde geen 
^Regtsgeleerde, behooren. Wat nu het tijdvak aan- 
gaat dat de Schrijver ter behandeling heeft geko- 
zen, namelijk Tan 1713 — 1795 , hiervan eene af- 
zonderlijke beknopte geschiedenis te geven , kea- 
rén wij volkomen goed , want inderdaad dit tijd- 
vak 18 zeer belangrijk. ICa den gednchten sacces- 
sie-óorlog, was de Republiek toch tot haar hoogste 
toppunt van magt gestegen ; zij had in êü^nzeUden 
•prlog eene magtsbetooning ontwikkeld , waarvan 
men iu de geschiedrollen van zulke kleine Staten 
b§na geen voorbeeld kan aantreffen : en in Vl^b , 
dus 82 jaren daarna, is datzelfde maglige Ge« 
iseènebest «oo goed als uit de rij der onafhan- 
kelijke natiën gewischt, |ds zijnde geheel ouder 
Treeroden invloed gekomen. Gewis een opmer- 

kens- 



,y Google 



GESCHIED- IM REGTSKUHDie ALLERLEI. 697 

Menswaardig verschil ! Of de Schrijver nu over 
dit belangrijk tijdvak een nienw licht verspreid 
en de daadzaken in een helder daglicht gesteld 
heeft, zoodat deze beknopte geschiedenis* eentf 
nieawe bijdrage voor onze letterkunde en geschie-^ 
deilis kan genoemd worden , en er dus geen over» 
bodig werk geleverd is? deze vragen kan Refe- 
rent niet b,evestig^nd beantwoorden , en dit zal , 
meent hij, nader blijken uit de aanmerkingen, 
die hem bij de lezing zijn voorgekomen , die niet 
konde achterwegen gelaten worden, en welke hiji 
nu zal voorstellen. Vooreerst dan is reed^ de ti- 
tel onjuist; de Schrijver kon niet spreken vaa 
eene verkortte geschiedenis der Nederlanden van 
1713 — 1795, aangezien daaronder zonder twijfel 
het tegenwoordige België moest begrepen zya \s én 
daar dit zijn plan niet was , zoo had hij moeten 
schrijven: » Geschiedenis der Fereenigde Neder^ 
landen^** in tegenstelling vsinBe/gié, dat toen den 
naam van Oostenrijksche Nederlanden droeg. Wij 
werden ' te eerder lot deze aanmerking geleid , 
omdat de Heer walraven zelf in zijne inleiding 
steeds van de Fereenigde Jfederianden gewag 
maakt. In bet begin van zijn werk schijnt de 
Schrijver het niet goed te ken ren , dat de Staten 
vroeger zoo vele millioenen schats verspild heb- 
ben , om de heerschappij van België aan Frank" 
rijk te ^ onthouden ; maar moest men dan de 
Franschen zonder verzet zich tot aan onze greit- 
zen laten uitbreiden. Voorwaar Nederland was 
• Yy3 d.m 



,y Google ^ 



698 P. J* WALRiVEf , 

dan reeds eeaige j*ir4Jii vrcmger onder FranscSwar 
ilivloed gekomen of zelfs overweldigd! Odk be« 
^huldigt de Meer walrayzv den grooten Slaats*^ 
iaftn xoHAK OE^ wiTar , dat kij «d^j laiidio£i|^ te T«el 
verwaarloosde; en zi^lks Ie regt: ms^r ii) had er 
moetea l»jvoegeii , dat geadelde Staabunaa ctil 
eeaigsififi v^goedde door het tekiteu van U-actatéa 
mei vreemde wdgeadbedea , die , met ^eki onder-» 
jiteund, ons hulptroepen lererdon ;. hierdoor werd 
ons land ia den oorlog van 177^ van den onder* 
gang ' gered « daar <ie vijand nu geaoodraakt werd 
hetzelve te verlaten ^ op vreemden bodem te gaao 
oorlogen, Op hladz. 45 vinden wij dat Bergen 
op Zot>ni dooF het iaffa gedrag van den ouden 
Generaal caoNsiKOAf door de Ftanschcn werd ixi^ 
g^oz^eu; dit was eeht^ir het igeiai niet , want de 
stad werd door verrassing ingenomen , en wij heb- 
ben nooit gelezen , dat -de G«iieraal CKORsmojt ziek 
h/ heeft gedragen ; integendeel werd aan de be* 
peiling en hare bevelhébben» alle eer gegeven we^ 
gentf de verdedigiB|[ , ofschoon het waar isdat^u- 
«£u IV niet ver*landighandeldedo€ir de verdediging 
va» zulk eene belangrijke ye&ting jian eenen g ruwaard 
van zeven en taqhlig jaren op te dragen. Op bladjL OT 
aegt de Sehrijver , dat hj) niet in betzeVde gebrek wil 
vervatlea van den HoogLeeraar vajt aaupeii» in 
9^ne verkorte geschiedenis d^c JVederianden^ door 
breedvoerig melding te maken van de oorlogen 
én omwentelingen , nlie in Melgü' en Fmnkrijk 
voorviüi«;n ; maar d#ze aanmerking is geheel on- 



,y Google 



GESCHIED- X» REGTSR«r»DI& ALLERLEI. 099 

'gefosi, wadt de Heer vin sahpem beschreef de 
)g;«icliiedeQis via al de Jfederiantlen^ . ett Idob 
^üs 'ée gebeurtlNiiseii^ die in^ Bwïgie ktk 1786 
))lira(9 haddett, niet mc( stiliwiggefl y^rbijguo,' 
éfi wak meis ^<^^ in Frankrijk pkaUhad, onaan^- 
l^eroetd laten , want dan ioudeii deJezers nieb op 
'hét slandpant komea , wasirép ik ScbriJTer beo wiJde 
jiiaftleen , en skh geeo denkbeeld' konnen foritieQ 
-v^li hetgeen -oaiftiddelijk loei di» g[ro<He otnweit- 
Ulihg^ in verbatid ^toad. 

Tot éus yerre hebben urij eenige aaaaierkingea 
«^ de behanéeiiDg der zaken zeke gemaakt. Veel 
^eer echter voékn w§ om genoopt «m op taal 
«n »tyi het een eft aader in het midden te brea«- 
|>tQ. Be tad toc^ is ^ onddfak& den ij f er , dien 4e 
ëcbtijvei') U^keA^ de Voorrede , beeft aingei^elid 
om dezeWe te verbeteren, nog aki^ onzniTer^, 
4enzij m«B dü aan de eorreetie wijte. Op bladz. 
^6 .b. ^é ^tkè^XÊ wf ^ dal Jfeéeriand ^slechts 4ieet¥' 
tigdüizvnd ma» nioest . levéren, :faetivelk ; zonder 
tw^fbl viercksix^ind mtLU z^n moet. ' Op bkdz^ 21 
ietetï trij Oostindischè i hetwelk OsUadistke maat- 
•sdiiappij «9n moet , daar dezelve te Osiendê in 
*B0tf^ werd apgirigt^ ena; Ook de panctnatie is 
^p vele plaatstfl niet juist ^ men vergelijke bladz.: 4. 
Maar koveiial hebben w^ op den st^ aanmerking 
gen 4 die dikwerf oiidttidel^k is en veekl door 
dUfigfeÉaaUd^ tdsschenradéAen ontsierd wordt; een 
vdörbefekl aij Wêr genoégaaapöi. 
' Op Madfv 89 i«esrt iMeii het ffavolgende ; )>D«ze 
Ty 4 krachts- 

Digitized by LjOOQ IC 



tnX) F. i. WltKATO, ... 

'krachbinspanjiiiig bad eTenw«l (bmI alev^, zoo 
tils* Mej. A. L. «• TO0SSAIIX : segt in pUaU tui 
«leTenwel / fv^mt vooreerst vindt (vind) ik het 
.woordje al overbodig, en ten anderen ben ik van 
«evoelen , dat door het woord alevd de beteekenis 
ivan alevenwel niet. jttbt uitgedrukt , «n ten nnnste 
iiiet door een ieder b^epien wordt) ten gevolge 
dat een vijfentwintigste penning *. nitg^afchreven 
werd.*' Wij vragen het, b eene dusdanige taal- 
knodige aanmerking als tossckenzin niet geheel en 
al ongepast; ten hoogste aoude z^ in eene noot 
kannen goedgekeurd worden f Andere dergetiike 
lange tusschenredenen , die niet. aiiders dan on- 
duidelijkheid veroorzaken , vinden wg op Uads. 4 
en vooral aan het éoi van .dece geschiedenb op 
•Madz. 95 en 96 , waar laatste linshedeni b§na 
.Oli^erstaanbaar ign. ' .:jv . 

' Ziet hier hetgeen wijf oornameiijkop^ezegesdHe- 
^nis der Yereenigde Nederlanden van 1713— 1795 
hebben aan te merken; veel goeds komt daarin 
voor r vooral hebben w§. Hoofdstuk. II en ID met 
genoegen gelezen, maar toeh knnnen wy dit werk 
niet wmhepaald goedkeuren en aanprezen , bgzoa- 
•der wegens de gebreken van taal en stijl , die het- 
lelve maar al te zeer ontsieren , weshalve v§ wel 
«ouden wenscben , dat de Schr^ver zijnea arbmd 
nog eens nazag en verbeterd op nieuw uitgaf. 

Over de andere stukken zullen w$ kort i^a , 
wegens bovengemelde rede. Zyne proove eeuer 
ragterKjke organisatie hebben w^ met genoegen 



,y Google 



/ 



GESCHIED- E9 REGT^KVRBI» ILURIII. ^i 

gelezen; alleenlgk kwam hei ons voor, dat er bij 
<le regteriijke magt nog meer koa beattinigd 
^worden, dèor niet alle pro?inciale Hoven te J»e- 
liottden; ook scheen ons de bezoldiging van de 
iedcn van den Hoogen Raad te;wein!g toe. Vol- 
gens he\ plan van den Schrijver Eonde de Presi- 
dent van zulk een achtbaar collegie slechU /SOOO 
genieten , hetwdk zeker niet te ved is. Op ^ 
proeve van het eerste boek eens slrafwetboeks heb* 
ben wij niets aan te merken. Met den Schrijver 
'z^n vrij het eens, dat een inkomen van anderhalf 
millioen voor eenen Komng è^tt Nederhndtn xktX 
te Teel is, maar vrij kunnen niet met hem in- 
stemmen, dat men het aan de Koningin- Weduwe 
ea den Kroonprins toegelegde inkomen moest slf* 
schaffen; immers gaat het niet alt^ door; dat 
dergelijke personen van zich zelve geld gend^ 
hebben , om> volgens hunnen stand te kunnen le- 
ven , (Duitsekland biedt daarvan voorbeelden aan) 
tft wat zouden zij dan beginnen , wanneer zg 
nit «igene' mtddeien hunnen ataftt niet kunnen op«- 
tioidenP Over het laatste :Stlik^ betrekkelijk de 
tttkwartiering', volgens art. 210 der Grondwet, 
laten wij ons niet uit, en wif eindigen met den 
wensch , dai4ti gesehiéd^ en^ regtskundig allerlei , 
nietlegeBstaande de gebreken, die w$ meenen dat 
in hetzehe i^vonden worden, door. het publiek 
gunstig worde opgenomen $n een ruim debiet den 
arbeid van den Heer walra^kh beloone* 

< ^ - • • • • H.- ». • . 

Yt 5 na 



,y Google 



709 HBaiftfBT RAU, T4fg^ 



ih É^êittr em tifn Hofnttr. ffiêioriache rdM« 
uit de eerste helft der dertiende Eeuw. JüeMr 
het tioogéidtick ttin HSRiBERt «av. IndHe 
fieehm. Met gelithogf. titel en vignetten. Te 
AtDsterdMQ , hij }, M • £. Meijer « 1846. Eerste 
Peel 334, tweede Deel 3^i4 en derde Deel 
351 b^ddz, Jn gr, t^i De prijs is /9J^. 

I 

W\| hebben telkens, wanneer historische sta- 
éièn ons voerden ift de- eerste helft der dertiende 
.eeliw, te yneï het gewigt gevoeld van dit aan ge* 
twurtenissen soo rijke tijdiak der Saropesche ge- 
schiedenis } wanneer ie ons in de nabijlieid hrag- 
Urn van Keiausr fhkaerik II, te Teel opgezien tegen 
4e kolossale historische figuur van dezen kamp- 
▼echter, tegen de in sijnen ti|d op haar toppunt 
staande hiërarchie vnn B<me ; te reel ingenomen - 
heid gevoeld met deaen H0H£irsf KAUf |«n , die sijnen 
tijd twee eeuwen voorait was, — dan dat wij 
niet eejteii historischen roman , die ons zijn woe- 
lig leven, vad tijnen kruistogt af .tot aan s^nea 
dood^ioe,. aanschouwelijk voor oogen stelt, zydan 
ook desselft aesthetische waarde niet hooger dan 
middelmatig ta rekenen , met e^nig genoegen en 
belabgstelling loud^n ten eind# gelezen hebben. -^ 
Wij willen hem gaarne aanbevelen # Hij is onder- 
houdend genoeg geschreven» Kleine histoprische 
^en , b. V. het karakter van WREDEtiiK , dat 

hier 



,y Google 



H£BIB2RT RAir , £N& TOS 

hier als bij uitnemendheid kuisch wordt geschil- 
derd (huil hml daar iiebben wij ^wel eens andi^s 
vttQ geleden) zullen den g«woj;ieil lezer niet. kin* 
deren. 

De ,i}eer hcuek lale de pToeTon: ^an iiet/w^rk 
van 4iBii. Vertaler, dien h^ yoor éjBsen arbeid 
gebruikt heeft , door een^o deskiiiidigQa nog eens 
nazien, «er ze. ter perse gaan. Op de 100 eerste 
bladzijden hebben wij aangeteekend : t)ladz. 34 
"omgeving (ümgebung); bladz. 37 een aafizien- 
lijk geslacht VAir TflUEis&Kjr , Yoor ; üü Thurin^ 
genl bladz. 44 van af den helm vertoonde zich 
«en pahtserhemd ; bladz. 57 wrevelda^d ('zoo als 
Fteoelthat hier altijd vertaald Wordt) ; bladz. 83 
schifrlaken buizen, voort . wambuizen ;' bladz. 87 
twee ongeslachte handlangers ( Ungeslac'bt , onbe- 
schoft, lomp); bladz. 88 brandende kienspanen 
(Khn^dney sparretakkeü , pijfiboom-spanen) ; 
hladz. 93 en allerwege : betrachtingen , vólor : over- 
denkingen ; bladz. 98 hij schreef een opstel {au/" 
saiz) aan (Éeü Sultan , voor : brief; blad^. 99 
suoodaardige ontwijding baars ligchaams. Toea 
verdroot ons het caoographie verbeler6n„ Oeze 
Vertaler moet ook de vrijheid niet meer hebben 
om er noten bij te scbryveu. Ze ziju naar. Druk 
eu papier gewoon. ^Vignetten leelijk. 

Jletéê ingenua Deo grata, . 



Isa-» 



,y Google 



^04 H. W. HlRBERt , EJrZ. 



ls.VBiM.iA, ' eeH Gesckieikhndige Roman ^ door 
H. w. 'HERBEtiT. ÜU ktt Engckck^ In twee 
DeeUn. Met gelitkogr. titel en vignet. Te 
GroiiingeAv hij W. van Boekeren , 1845. Eet^ 
sic Deel' 176, tweede Deel 270 bladz. In 
gr, ivo. Dêj?njs is fb^SO, 

Ook dezen vertaalden geschiedkundigen r<v- 
luan , die ons in het woelige tijdvak der JFronde 
(schoon het ons daar nooit regt in heeft willeii 
bevallen) aan de .zijde van , hazariii , cohdé, or- 
LEfirs , turehiie , verplaatst , willen wij gaarne oiize 
aanbeveling voor leesgezelschappen en leesbibliothe- 
ken medegeven. Zonderling yinden wij het, dat 
op den titel niet vermeld is , dat het b^ek , be- 
halve den opgenoemden roman.* nog drie kleine 
stukjes bevat, de St. Bartholomeus*nacht , de 
Landheer, en de dood van soto, beslaande de 
laatste 115 bladzijde^ van het tweede deeL Is het 
oin te beproeven of de Recensenten Jiet boA wel ^ 
geheel doorlezen? De druk bevalt ons beter dan 
die van den voorgaanden. 

Jfens ingenu9 Deo grata. 



AvuERLK, o/ ingeland on^er kirel II. li^aar 
het Engelse h, In drie Deelen. Te Amster- 
dam , hij P. N. van Kampen., 1845. Tezamen 
819 hladz. In gr. 8oo. De prijs is ƒ9,40, 

Inaieh het eeaè verdienste in eenen faistorischen 



,y Google 



AtiaEKf-Rf Of £»€ÜSIiJ<Oi OStlEB KARF.L II. "^03 

roman is., dal -dieszelfs .vorioea ia, oyeriïeiuitjeiii- 
miog zijn. met de slof, daa behoort deze onder 
de verdienstelykste. Verbazend , wat eene woelige , 
wat «lene den lezer in onopbondelijke spanning 
houdende voor^tellinor ; w§ maken bijna. zwarighioid 
om hem aan lezeressen aan te, beirelen , die. wat 
zwak Tan zenawen zi^n , of aan jonge menschen , 
die^ het tijdperk nog niet te boven zijn , dat ze er 
's nachts niet Tan slapen kannen. £n jnist dat , 
getrouwe, maar al te getrouwe spiegel van het 
tijdvak der Engelsche geschiedenis onder kirel II , 
inet het f ransche Conspiralie-tijdvak der FROnioe 
eenigermate te vergelijken, maar op veel bre^deir 
schaal, wat meer deelneming van de Volksmassa, 
en oneindig meer gespannen tevens, door de te* 
gel^k onder dat alles tegen elkander in gistende 
en borrelende elementen tan Papisme én Jesui- 
tisme, en het Protestantendom, van naar dispo- 
iSsme strevende .sbuvereinileit, en de onder ka- 
KKi, I ontwaakte republikeinsche zin. 

(Geheel het tegenovergestelde daarenboven im 
d« gewone Engelsche romans, waar de lezer wel 
eens lange plaats- en tooneelbescbrij vingen , hoe 
belan^ryk ook voor den geschiedvorscher , onge- 
duldig overslaat ; hier is integendeel al de kracht 
op de personen , karakters en actiën oyergebragt ; 
er komt daarbij eene levendige, aanschouwelijke 
schildering, gocd^ stijl, niet poëtisch en over- 
laden , maar ook niet droog of taai. 

f indelyk , awo , vejr wg aJihaDs hebben kunnen 



,y Google 



705 AOitËiiit, ot ÈUBKum ónBkn KAütttti 
contraleréa t w«t historische waark«4d, zoow^ itf 
tk grootere omtrekkw»^ d^z»keiK eit kf«kt«rs^ 
aU k d« kleineftf deUils» Vooral- i$ hét karakter 
ea dö gesiihiedeak faii ALOERivoir syd»»t, den 
naFtelaap toojil. £iigelao(ts i^^beid^ wieo» eer te 
li#fsteli«ii aene der eerste regf»rin^dadeH tsafi on- 
Aen wnLBM III was^. met evenveel tru4iw»)s Jielde 
geschilderd. Ook op howar» , de seh^tndvlek des 
jidels , JAiFüBts de eerloose regter , HïjsiRLiJ 4 mmh^ 
AooTNv'eB Jt^aEi II zelf ^ zal e?eiiinin de ge- 
schiedkeilAer als de roinMii^t' veel aftn te merkeo 
hebben» 

Voeg er na hij eene goede overii^ttflig', waar- 
tan de Vertaler , in z^no Voorrede , het f egt had 
om te zeggen^ dat hij 2e ecm autore b&wörkt had < 
en wij behoeve» niet Ie 2«ggen dat mj dezen ro^ 
man aan hevelen als een der heaie ^ die in den 
jongs^ten tijd ingevoerd zija. Onze aanteckfiniageD 
. op de vertaling Waren > uiterst weinige. Pen Ver- 
taler schijnt hel te ontgaan dat : €t wêll 'm het 
Ëngelsch niet alléén eene^ put kan beteekenen^ 
löaar zelfs doorgaans die beteekenis hecfft. Vooi* 
het door hem onvertaald gelaten CkewV'X dt Fnse 
(IIÏ: 26) heeft onze kr^gsknndige taal den kunst* 
nasrnr: Spaansche, oèh n^l Friesche rvtter» , zehJ- 
ïame storm-'hwpek Daar «e echter x^voot komen 
als op de borstwering der muren zigthaar , zijn 
er missc^hien door bedoeld « • en> hstd het moeien 
vertaald worden « palisi»adeo. Ooit vwt- Jairiei^ 
(f II,: 43) behbén yi'i^ immterS; toovergodinB*»' 

^ Eene 



,y Google 



AUAI£RLK, Of. ^HG«tA4]l.,0l*D£li KABÊt II. > 707* 

£«iie zaniierliBge figuur makbii daxr de,» bubbel-' 
«paarcUn'* bij den h^psmiaaioei vslb »fairus ^ Hé 
»if Fs , iDênschexL met ezekkoppea , liobbt^lpaatdeA ^ 
ixeAz/' JË^et z«d eeofi. der aftdere heieekepisjsen 
lean . AAiiy<-^r«« moeten, w^eii , n. .1. stokpajii;^ 
den<; ik. tiermoed ^ eene desüjck gdbcntkeUjke kw'a^r 
mift-reriiiDinikiin^ ^ waarscbijnl^k mei nmp^lm^ 
op^b&t Didibtkende. .spreekwoord: Hvery fpol hk-. 
own hohhy, her se* Iedere j»>t b«eft i^^iK eigea 

Yignetten goed. JXrnk nelj/ès. . M^ar wdaricuir» 
nUi by zoo een smaakvoUen roman < d^t eeuMfifgf 
rood .kiewits ? £b konden . de randea w\i teei 
smaller? Znit ge daa nooti van uwe n?ibnr0i» Ufn 
ren, mijoB Hcèrea UilgeT'ersF > . 

.. t . Ment iv^nua Oe^^ grq$<^ , 

- ■ 1 ■ . ■ I ■ : ;; —» ' TT—. 

Spróo'kjés uit de oudè doos , op 'rijm géhrugt 
door j. p. HEI JE. L Pood Kopje, 2. t)ê ge<^ 
laarsde Kat, 3. Klein Duimpje, Wet ge^ 
kleurde plaatjes elk 75 Cent , zonder plaatjes 
J'S Cent» f^oor schoolgehruik en tér uitdeeliii^ 
aan kinderen uit de behoeftige volksklasse f < 
%ondér plaatjes a / 1,50 per 12 exemplaren* 

Al Jftow^ dci di^bt^r, de?e r^rsjes ^sproo^je» 
wkr deoadft dooa»*' wij onttingen ?e daarom met 
niet minder genoegen en. danj^ün liem , dat hi| 
ziyne wek/BTJ^ned^n* pm,. %» tijd en ziJB,geni<| 
heeft gewijd aan de bearbeiding dier- bij ^eleijf 
veraehte kindecsprookjt» ^ die echter in de oogen 



,y Google 



706 >. r. HIIJE, fiJIZ. 

tas «rieodea d«r jeagd eea<t waarde hebben voor 
het aankomend geslacht, welke de verkeerde be- 
grippen van dwazen dezelven niet kannen ontrooven. 

Beter toch is het « de aankomende jeugd door 
diergel|jke onscholdige verhaaltjes te vermaken , 
Tooralf wanneer ze door eene zoo voortreffel^ke 
hand zijn omgewerkt en in een bevallig kleed ge* 
stoken , dan haar boeken in handen te geven , di« 
oorspronkelijk voor andere dan onze NederUndsebe 
kinderen geschreven, ook niet altijd den toets vaa 
^rodsdienst en zedel^kheid kannen doorstaan, en 
veeUl , doordien ze nog boven het kinderlijk begrip 
verheven zijn , op de nog niet genoeg ontwikkelde 
denkvermogens eenen verkeerden indruk nuken. 

Wij danken nogmaals den H^eer heue yooc dit 
geschenk aan de lieve kleinen , en voegen er nog 
hg» dat het ons verheugt, dat hij niet zoo veler 
YOprbeeld .gevolgd heeft, en Sprookjes enz, ^ maar 
niet Sprookjess enz. geschreven heeft. 

W^ laten gaarne ieders gevoelen in waarde, 
maar. wij voor ons zijn op die menigte a*s niet 
gesteld ; het geeft eene stgf heid , die onsa sckoone 
moedertaal waarlijk ft^iiaa nienwen inisler bgzet, 
althans in ons oog. 

Wij hopen dat de diehter tfp het uigedd^en 
spoor zal voortgaaa en deae SprooJ^'eê door no; 
velen zal doen 'volgen. Onze lezers mogen van 
die volgenden pp goede gronden een even |^ns% 
verslag verwaeblen, s, s^ 



ME.X- 



,y Google 



MENGELWERK. 

VEERTIEN DAG Elf. 
JEm i^rkaal u{t d^njare 106. na /. C, 
. . (Vervolg Yao bladt. 606)« 

In eeo ruim etf smaakvol iogerigt aekurvet^* 
trek 9 op een gemakkelijk rostbéd , lag eeo maii 
in de kracbt des levens. Zijne diepgezohkeo oogen ^ 
ingevallen en vermagerd gelaat « de korte en p^n» 
lijke ademhaling,, eene van tijd* tot tjd afgebroken 
kueh t waardoor een ligt rood op aijne wangen 
ontstond 4 terwijl het zweet in groote druppels van 
zijn voorhoofd op* den korten. rosaehügèn baard ne» 
derviél , alles deed u genoegzaam zien dat hij hel 
einde des levens nabij was. Yan l$d tot tijd hief 
hy de gevouwen handen omhoog en sloeg hij zynn 
matte oogen ten hemel I alsof hij bad. Zijne vrouw , 
aan het hoofdeinde^ zijner legerstede neergeknield | 
wisehte iiem gedurig het zweet af, en hield hem 
eenige verkwikkende en verfrissehende oliè onder- 
den neus. Ofschoon diep bedroefd^* was zy zeeif 
bedaard en sprak den * stervende een woord yan* 
bemoediging en troost toe, dat deze met ee/i 
zwakke , afgebroken stem beantwoordde. Hij wa% 

BOiKz.iUHi/18i7. Zz nie- 

/ 

Digitizedby Google 



710 YEERTIEII DlGElf. 

niemand anders dan dé iolleo^aaf Ufcios , die mét 
zijne vroUvr flora voor eenige maanden tot d& 
gemeenschap der beiHgen toegetreden was. £eir 
Toorbeeld Tan' inbaligheid 'eii knetelarij, als hij 
was , vroeg hij naar rcgt noeh wet , en was op 
niets, ander» bedacht dan om njne geldzucht te 
Toeden. Menige zucht en menige traan had hij: 
afgeperst. Wat lag er hem aan gelegeiT of een' 
behoeftig huisgezfn in ellende wer^ gestbr^, o# 
eene arme weduwe geen brood Toor hare kinderen' 
had, omdat zij den laatsten penning hem had moe- 
ten afstaan. Er komt bij , zijn hnis was éeü tem-' 
j$el der' ongebondenheid en vefrégaénd(^i^edelöos* 
beid. De Jood haatte en Vloekte ; cle* welden- 
kende Bomein is&hnwde hem. Eü fo^b Miaaldé die 
beat en afkeer niet bij di«n^ welke mth jegens' 
bem koesterde , sedert b^ wlw oyérgegaaii' tot- het 
Cbrislendöm. Van toen af tdde hi] hnéér zijne 
yróegefe bekenden eA dcèlgénrootlön *ijtter Id^üw 
èigbeid geen enkelen triend niee^. Éét scheen , 
óf aller haat op hem aabliep, en van alle kanten' 
éljn ondergang besloten ^sis\ Yoo^ weinige Gron- 
den terugkeerende van eéne vergadering óïit broe- 
déren nabij de Schaapspoort ^ was bij onverwacht» 
doof eenige personen aangerand , dr^, nadat ti^ 
hem deerlijk hadden mishandeld , hem id déb Vyver 
• Bethesda hadden geworpen. Hij zoè geii^^lfjk 
iijn omgekoMen » waren niet twee der htoeieftdr^ 
die eénigentifd na heni de bewuste iroiiing,.iraar 
Éien vörgnderd gewefcst ^a»", veriateh' hadden , 



,y Google 



J 



Hierl^aaris voorbijgaahdé ; hém op aijit gekcr^ftt tó^ 
hnJpc giJsrteld. Zij hadden hem zoo ^o^d itt'd^l§1c 
Haar tljhb wohiiig gebragt , viÉ*r hfj hiet Wh^ 
daarna in één 'iwaré koorts riel, die ,- uit aan^- 
Tnerking tafi den sbhrik èH vroegéb iiiïé^'éiiehde 
levenswgze , dérinate «ijöé kl-achied ititgèpjit hald ^ 
9at atle hoop op behodtl Vfei-vlogeh ira^i Oftëhboïi 
lig Yeèl leed , én hël gebeurde tan -troegêffe êè^^ 
hem nog wel tètè nederdrukle, wai ifjn g^loW 
in 4en Heer én «ijn vèrlrouwen 'op de ^éfradb 
Gods tast genoeg om haïh tebrep wanhoop eh iët^ 
twijfeling te bevetl%en. Hij getbelAj dat «ijh 'éibéê 
naderde en Tetpkngde , naar hét Épöstolisth p^ 
hroik , een der olpaiénerd öf Efailjgfelistfeti bij tiék 
te hebben. Zijner ken» vid öp aaroIt , die Hem 
bnderrigl gegeten Mtd niet alleen iii de leei^ dit 
zaligheid^ maar é&!Sft wién h^ iAn dén ddoIi^g| 
was terng gebröglf, jttist tofeh hij bezig ^S éene 
arm€ ytmir , die de geWoöé kèfzeHijfiê sehattib^ 
niet 'kon bèfaleni haar öppéffkléëd te dntnëüiét?* 
Een kort en ernstig woord laé den jéögdr^èfl miü 
deed hèto afoien tarir zijii tóoi^fiemêh kü béfèüih 
eön heilzamén intteed nrt ©p hèiA éh zijne vrouw; 
die , ' ófsèhoori niét ioö dkp gëionifcn iÖs haat 
inan^ op térre na niet Vrij waé Van de misdaden; 
welke deze bedreef. 

Juist trad aaro» de ziekenkamer binnen , toen 

lïoRA tot den stervende zéide : het bloed des Zdóds 

Gods reinigt van alle zoïidèii. Biedtórd nadèrdfe 

de jongman hel ruslbéd Waar^ tftt itèrVèiidé. tté> . 

Z z 2 der- 



,y Google 



tèt fXEATIIA DAGSft. * 

jétrlig, die sijne oogeo met onbesejbrijfelgfee 
treugde op hem sloeg , de beide haodep naar hem 
ttiblrekte en eene zwakke poging deed om zied op 
Ie riglen. 

» Vermoei n nief , cvciüs !* ' voegde i i^ROir hem loe^ 
terw^l hij diens hand deelnemend drakte f »pal uvt 
' krachten niet noodeloos nitr Gy lijdt om den 
Mam des Heeren. Wees goedsmoeds! De Heer 
is ons foorgegaan: óêze korte verdrukking gaat 
haastig Toorhij en leidt tot de uitnemende heep» 
mkheid onzes Gods^ Dank God en den Heer 
outisTirs , die n , daar gij dood waart in zonden ea 
misdaden, heeA levend gemaakt en vernieuwd dooF 
«jnen Geest , om z^n beeld gelijkvormig teworden.*' 

»Och^" stamelde de stervende, »tk h«bvêel. .. 
Ik heb lang ... zwaar gomd^d.'* Een breede 
Iraaen vloed besproeide zijn vermagerd -gdaat. 

» Indien wij onze *zood«Q beladen,** hervatte 
A1R09 , »God is 'getroaw. dat Hij ze^ «[orgeve en 
regtvaardig , waarom Hij on» reinigen zal vaojalle 
ongeregtigfaetd* Wij hebben ,** ging h^j. met hoofe 
st^gend^lgeestdrift voort*^ »wiy hebben een vsor- 
spraak bij dèn Vader, fzzus cofiisius den r^^ 
vaardige. Hij is eene verzoening voor onze «»< 
den , en niet slechts voor onze zonden , maar «i>or 
die der geheele wereld/' 

Ter^wijl hij daar stond en sprak ,. sehcen hij een 

JEngel in het kleed des stof bewoners ; hemelgtan* 

jtrtfalde van- hein af en ÉDaje&teit stond op- zijn 

4Utngezigt uitgedrokt, £n toen bij , na eea oogeo - 

' . blik 



,y Google 



jbMc ctvifgens , de regterhand ten htmel iiief ea 
uiifiep: »Lvcivsl geloof in den Heer en g^ tvAi 
zalig woeden; want wie in Hem gelooft, heeft èel 
eeuwige leven/* toen was het of de Heer zelf 
^ihir - stond aan de sponde eens baetvaardigen tol* 
tenaars ^ en hem de bl^mare der verzoenmg , «t 
den hemel meégebragt, hoören liet. 

'»Ja!-* riep tvcius diep bewogen uit, »ik ge« 
loof; Heer! kom m^n ongeloof te hulp! wees m^ 
zondaar genadig/' 

- Toeif ïniefde de edele aarov bij den stervend* 
neder ; in een hartroerend gebed droeg hij den^ 
boetyaardigen broeder op aan Hem, die de werldd 
zoo liefhad, dat Hg zgn Zoon gegeven heeft., 
opdat een iegelijk , die in Hem gelooft , niet ver* 
derre , maar het eeuwige * leren erlange. Nadat 
dit geëindigd ivas , nam hij een kleia albaatei» 
krofk}a , dat h§ tussehen zijnan gordel droeg, in 
de regtefhand, goot eenige droppels op het hooM 
ran ivctvs en sprak : »ifl den name des Hèere^ 
canisTus, ga henen in vrede T' Daarop legde hij 
z^ne handen 'op zijn hoofd, zeggende: »D6 ga» 
itade van onzen Heer , de diefde Gods en de ge* 
meensebap des H. Geestes zij met u.** 'Né een 
'hartelijk afiieheid veiHIiet hij de woning der rouwe. 
Cer de zon ter kimme ondergegaan was , wai 
'iXfCïXfs zacht en kalm ontslapen. 

Met een helschen glim laeh op het gelaat , wa^tta 

een man In armoedige kleeding in den binnen* 

Z z 3 Toor- 



,y Google 



7H VEMXjrV DA4»I.V 

fgoirbof rai| ' pAjps iii&ca*s waniofn hei fK^enUil^ 
1^ dat dqi^ ^.oroeintche rcgWr k^ifi te ivooi^i wilde 
ftf^n. ^ij kood^ het. be«K e^i^sieo, dat by..cIescfao? 
\wt der miidM4 in «llerlei. ^qrnen doorgeloape^ 
|ia4 «n -volleerd ^as in wat sno(KUieid heet. Hjj 
|r^ wat men in I^t^re 4ag^ « Qnder ^aderen he? 
mei y^ wel eens noie^ide een lii^b^r^V eilendeliiig , 
dien B^qn^ter. Jttqzss b^d hy T^rMakU pHfti^os 
^ad hij Yerlopcl^end , /({(uweV pplylhefsine belaeinte 
hij. £n toch diende hij B^ne , boe hg het ook 
411 sgn hfirt T^£peide. en floej^te. Hg |vas een 
.4ier i|%huwemM bandUngei^ , óit^ 4e Qhmtene^ 
fipq[K>OFd$ fp s^nkr^igt, t^t weinig waar.>CAJü$ 
fieh vei^ (^eqde pii^ 4^1^ g«H^^ Godsdienst- 
«feta fan den jiapdbqd^ t<^ Y^rbannea en uit Ie 
roegen. If ie( hn^ 4eed P44ps jfifJfM op zich wacb- 
Um, »Volg my 1** rjep hy df|i be^chrefea per- 
4Pop tpet op eeuf lij«e, 4ie trols-t ^o gemeenr 
>ljiq»h^4 ^vene a^n ^ 4ag legde. »Volg uu| 
4QI14 r' riep C4 J((ft nqgv^aaif , Uieu 4^e oobewe- 
0lijk alaj|n bl^f , akof. hij : nienaaitd gezien of 
gehoKürd had , »of staf^i gg in twee^tr^d of ge qv 
xwarte zie) 'yoorlaafi w^l. nfi^r zi||t hezoede? 

3| Wraak, f«ir?|9ckie fcon4!" iQQi|ip«;kie hy bia- 
{leps^on^^r (ervyl hy p^^es yqlgde^ naar de.bftr 
kende kleinls benedenzfial. yJly «poeien siUen terr 
ga.an!** riep hij overluid, 

ft Wie ,^' was 4f ▼r.fHg ^n cijci^. 

l»Kd«lf CAius," antwoordde jtoita, j^die aan- 

h»ng 



,y Google 



hiag wan den PTazarenerv en allea die, eved^ jils 
zij , het land beroeren ea ten val br^engea^'*. j 

: j» Wat bebi gij.no weer. r' 
. .»Ik beb/' vervolgde JQIA 9 »ik heb eeol bels^ngff 
K^k geheim ontdek! !*/ 

»Nu, spreek op! Jood!*' . . 

. .j>Wat verdteei .xova, 'als hij u hét hoofd dier 
vervloekte Christenea in handen levert , als Mi 
een hnnnor voornaamste steunpilaren: hier brengt^ 
als hi} U-de beide moordenaars van den tolbeambte 
Kvcivs, noemt , ab hjyu. een man Israëls aanwijst 
en des gevorderd bier henen leidt, die, ofschoon 
Israëliet, een Christenhond > een afvallige in zijn 
hais herbergt en verpltegty di« tegen den Ke^r 
niet alleen ongunstig gestemd, is, maar zfih ten 
aanhoore van .twee geüiigon,' ongansüg van hem 
spcakP-*..,. . 

:» Zwijg, Jood! ^rijf> mijn geduld niet tot h^t 
nitefstd, wsuir en wi^ z^n ze; apreds,op, noem, 

z« ipij r ^ 

»Maar het geld ! edele cuus 2 het i& e^n gcoot^ 
vangst. Hebt ge in lang- schooner. buit gehad ? 
let w«l edele regter! ^an ,. iweov •••. vijf^ tij/ 
personen en dajk van beteekenis. Wat geeft gij P Jla 
gij kunt ze schroev^ , geeselea ,. pai^^en, bran- 
den , kruisigen, ja al wat ge maar wilt.** • 

.»Waar zijn ze^ noein ze myP^Vfi^p cajos 
woedend uit. 

»Geldr' riep de Jood mot o^escbr^elijkei 
koelheid, »voor dezen en de vorigen.'* 

. Z ^ 4 »Spreek 



Digitized by LjOOQ IC 



^ Inspreek op, lage verrader !** sohreeawde 4«i 
regier, stoiopvoeteBde va^ kwaadheid. 

»6eld!** herhaalde joaa dof.en somber; en dat 
woord klonk afachawel^k en huiveringwekkead. 
»6eld alleen is het middel om . aw doel te bereiken i^ 
magtige en regtvaardigè regterT', . ..- 

' »Spreek !*' riep cAJuis met .een donderende stem » 
i^of ik zal het a leecen. Eenige^ spoorslagen «n 
eeo kruis, en gij zolt Tan toon veranderen»^* 

Eer CAJus wist, waar hij bleef, had.ioHA alch 
pijlsnel 'Verw^derd en de r^erl^ke woning ver^ 
laten. . 

' Den volgenden dag aien ^ij ^lenaelfden persoon 
b§ den stadhonder skroius, die hem honderd 
gouden Denariê'n (ruim vierhonderd Guldens) be? 
loofde, indien dé zaak goed afliep. InmiddeU 
moest htj met den regter cajus in den laten avond 
van dien dag teragkomen , ten einde eenig plan 
te beramen om de bedoelde personen gelijkt^dig en 
aonder veel beweging magtig te worden. 

• Terwgl dit. voorviel, was ion atiuii met aabov , 
^Ken by bij het oveiigaan van de Xedran ont- 
moette, siMioas, wonin(|f monengetreden. In wei*- 
»ige woorden deelde de waardigp ^isschöp» kei 
berigi van den Ji>n>eder nii JttUioekië mede ; ter- 
wijl hij er bijvoegde, dat hrj vreesde dat ook 
in Jt^a nienwe vervolgingen ophande waren ; 
fvaarera hij het judMèmt keurde om met AAnovi 



Digitized by 



Google 



fkisegeniii0 «Is E7aogeHsl niet langer te waditea ^ 
Blaar dit üoy op denzAfê^n svond^ ühdeh^oQ^e^ 
, ren bijeengekomen war^ > te doen plaat9 hebbea- 
Bat h§ bovendien bij diezelfde gelegenheid op eei|. 
medehelper ia het Episcopaat zou «andringen^ cK9 « 
ia gevalle hij kwam te sterven ^ ia zgne pda^ts 
optrad en , zoo lang hij leefde , hem behulpxaam was 
ki zijde manigTdldige en gewigtige bezigheden, ^ 

»Mij dunkt , AiRON rV ging hgTport, »déHe#p 
x«l inij eerla'ng tot zich roepen." 
• «Dat Qw eindQ z^cht ^y," sprak ^Aaoffdièp 
jetï-offen. 

»Het zal allhans zalig zijn ," hernam de oéde, 
T^wailt /* ging >hi} voort, »ffiijn leven, was chris'* 
TOS èn mijn steHren zal mij gewin worden. . Za) 
inen mij alvorens , even als .d.en broeder f&orvs , 
oproepen om van dén Qeer getuigenis te geven. 
Het zij toot Hij, die rog honderd en : twintig 
jaren heeft g^id en stbif was, lal ia die ure 
zijn ouden dienstknecht ook niet verlaten. Hy is 
de Heerl B§ doe wat goed is in z^ueoogen/V . 

Be laatste stralen der ondergaande zon wareii 
uitgedoofd. £en flaauw rood kleurde de kimfQiiQ 
en was de voorbode, van den naderen Aacht. ll[an 
t^d -toi tijd zag uien door hei dal J^apkatê eenige 
lieden over de Ktdron henentrekken. Sommigen 
links af naar^e/^'^maiié, anderen regts af n^ar 
Seihphage en Bethctnië , om late^ laiigs een 
kronkelend met digt kreupelhout bewaj^en. voetpad 

zz 5 m 



,y Google 



7 IS VEEanSJC OAI^KK.r 

]}ij LAZA&vs graf bij een ie koipen. Hier was 4«| 
ingang tot dn ?ergaderplagt^ der Cliristef^p , di«. 
in ««n . 4ér yettWuIdige en vnuBe spelonken eut 
grotti»B vaii Juéea's gebergte, veilig j^en de 
nasporiügen en aao?aUea blinner vijiinden, dea 
geftf diendeit in WvofQdigiieid des harten. Dese 
grafplaaii Ijig dermate in. het geboomte .?«rscha-, 
len, dai fijt al wa« men haar nabygekcMnen^, 
pkerst móeijelük \e ontdek)ten was. Voor dea 
kleinen ingang was een deur, die met een springt 
reder geopend werd. Slechts: kruipende .was mea 
in staat er tiinneii te komen. Veertien st^tea 
trappen leidden niia'ï^. béiiedèn. De grot selfe vas 
vrij ruim ^ het mid^enpnnt van vier kruisgaair 
jl^, di-o naauweKiks aoo breed waren dat één 
persoon er kon docijrgaan. £r heer^^fate volslagen 
dnisternis. 'Kén ^ttv gangen voerde, n^ onder^ 
seheidene kronkelingen, naar een ttieiiwe grot, 
flaanw verlieht door een -kleine Ifimp aan het ge- 
welf Tast gém^iikt , niet verre van een kleine trap , 
uit e^ige ^aamgevoegdè stt etiklompen vervaardigd* 
Ook hier waren ondersf^eidene gangen : sledits 
' die ter tijde van den steenen trap , Jeklde naar eea 
paar kleine kronkelingen , onmiddelijk tot de plaats^^ 
des gebeds* Zij wits eenn rnime hoog gewtlfd<i 
ftpelonk, geschikt ^a ten minsten tweeduizend 
personen te bevatten^, en werd verlicht door on« 
derscheidene '■ staande en hangende lampen. Mea 
vondt er een aant;t1 zitplaatsen , aan- de eene zijde 
voqr tp^nnéq ei| aiaq den anderen ^bmt voor vron* 

• wen ^ 



,y Google 



I9r«a, alUn zQodafiig gepla^iist, dat meu.mel he( 
^aogeugt ooft