(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Brastvo"



-..^^ 



•' <.H 



V -If 



JU^ 



-J-:,.' 






:^fe#^ 






;'K:V/liv-<A 



x_,.-C 



V ,.'*:x^ - ■^^?*7 



' ■ s -<r^^ 



■i^-A^^; 






^^^ 



'v^^f^ 



^w?u^y^i^<r' 



25 KifoHrA flPymTBA CB. CABE KH>HrA 25 



ACTBO 



L 



t^ XV 



Bpax je MHO, Koje eepe 6ho 





BEOrPA^^, 1921. 

-OBA UITAMnAPHJA k1 AlUiAOBim. ^ - Ai^^CKA 14. 



KhbH>KEBHM OACEK: 

TIpcAceAHHK: /1,-p Thxomhp P. Taop^eBHh, 
HjiaHOPH: Cpexa J. CTOJKOBHfc, 
JoBaH MiiOAparoBHti, 
/1,-p JoBEH XayH-BacHJbeBMh, 
l{-p HuKOJia ByjiHii, 
/1,-p CxaHOJe CraHOJeBHti, 
A-p B.iaAHMHp TiopoBHh. 



yPEAHMK 

J\-P JOBAH XAyH-BACMJbEBMTi 
TAJHHK APyiUTBA CBETOFA CABE 



VI 



935o33 









•\\. 



nPEuroBOP 



Ope nyHHx accct roAMHa Hsamjia je noc;ieAH>a KhbMra 
„BpacTBa". To je 6hjio 1911. roAHHe, a Beii 1912. Cp6HJa je 
yiiijia y pai Aa KpBJby oinoMHe ocTBapHBaiH naJBHiuM HAea.i 
uejiora Hamera HapoAa, a y hcto epeMe h HaJBa>KHHJH ago npo- 
rpajvia /^pymiBa CBeiora CaBe. Y Ayroj h TeuiKOJ opy>KaHoj 
6op6H sa HapoAHO ocjio6o^eit.e n yjeAHftenbe, y Kojoj hh mo- 
pajina noinopa /],pymTBa CBeiora CaBe HHJe Hsocxajajia, AOKJie 
roA cy My cpeACiBa Aonymxa-ia h aok HHJe cmjiom oAarHaio ca 
cBora orpbHiiiTa, — „BpacTBo" Hnje Morjio HSJiasHXH. 

BjiaroAapekii Bory, no>KpTBOBaH5y h kpbh name BojcKe, par 
je ycneujHO saspmeH. Ha >KajiocT, ycnex HHJe 6ho noinyH. FlyHH 
HAea.jiM Hamera HapoAa HHcy ociBapeHH, i;eo nporpaM /l,pymTBa 
CeeTora Case HHJe HcnypbCH: jeAan BejiHKH a^o Hamera napoAa 
ociao je H AaJbe noA lyi^HHOM. Mopa ce, AaKjie, h AaJte Ha 
nocao Kao m npe paia, aok ce He ocTBapn CBe h He HcnyHH CBe. 
M /^pymTBO CBeiora CaBe ociaje Ha ciapoj no3Mi;HJH, ca ciapHM 
nporpaMOM: Aa mnpH h neryje name HauHonajiHO ocefcaHr^e h 
BpjiHHe AO Kpajfte rpaHHue npoiesaaa namera napoAa, h ca 
ciapoM acbhsom: Bpam je muo Koje Bepe 6uo. 

JeAHO OA cpcACiaBa, kojhm J\pyunBO CBeiora CaBe mnpM 
HauMonajiHy cBeci h neryje nauHOHajiHa oce^kaiba. m bpjihhc, jecie 
H>eroB opran „BpaciBo", y KOMe ce ynosnaje nama scMJba h 
Ham HapoA 6h;io y nejinun, 6hjio y AeJiOBHMa, ca napoHHiOM 
Te>Krt.OM Aa ce mio 6ojbe BHAe ohh AeJiOBH, KOJHMa npeiH ly- 
i;HHCKa onacHOci. 

Ca HCiOM ce naMenoM, nocjie Aecei roAHHa, cbo onei jaBJta 
„BpaciBo". PberoBa je peAaKUHJa h caA lewHJia Aa ce y iteMy 
mio 6ojbe npMKa>Ke nama seMJta h nam napoA, y ucjikhh hum y 
ACJiOBHMa, M Aa ce napoMHio mio jane HciaKny ohh Ae.noBH, 
KOJHMa npeiH onacHOCi oa ly^HHaqa, hjih kojh cy Beii nociajiw 
H>HxoB njiCH. ripocTop „BpacTBa", Ha >Ka;iocT, HHJe AonyciHO Aa 



IV 



ce yKa>Ke Ha cee onacHocxH, Koje npere HaiiieM HapoAy w Ha cee 
OTMHue, KOJe cy yHMftene Hamoj seMjbM. To cy caA Haj6o;iHHJa 
Hama Mecia h HaJBeiia Hauia dptira. tomc fee 6mth HenpecraHO 
roBopa y HapeAHMM Kii^Mrajvia „BpacTBa", cee aohac aokjic ce He 
OTKJiOHe cee onacHOCTw h aok cbm acjiobm name seMJbe ne 6yAy 
nyHH yHacHHUH Hame ueJiHHe m namera jeAHHCiBa. 

PeAaKUHJa „BpacTBa" je HMajia naMepy j\a Ha jcaho] reo- 
rpa(t)CKOJ Kapni npeACxaBH AaH(fiiiH>y pacnpocxpa.HDeHOCT Haiuera 
HapoAa H rpaHHue nauie hobc /IpnoBe. Oho mro je snajia 
noj'SAaHO, oHa je noinyHO H HSBpniH.ia. Ona je, Ha hmc, na KapiH, 
Koja HAe ys OBy KH^nry, na ocHOBy Haj6ojbHX eTHorpa(})CKHx h 
ciaTHCTHMKHx HOAaxaKa, H3Hejia xaMHo npoxesaH^e naiuera napoAa. 
Oho mxo HMJe snajia ocxajio je HeMSBpuieno. Ona je, na HMe, 
Ha KapxH noByKJia h rpaHHue name hobc J\pw.aEe, ana caMo 
AOHAe AOKJie cy OHJie ag^JHHhxhbho yxBp^ene OHAa, KaA je icapxa 
6ajia roxoBa. Oho mxo je ao xaAa 6h;io HeyxBpijeHO, ocxajio je 
HeoApeijeHO. Taj HeoApe^enn ocxaxaK caA MO>Ke, ko xohe, h caM 
noByliH. Ajih aP>khmo Aa xy Macx nenpaBAM hhko Hetie yHMHHXM. 
Jep, Ma KaKO caA, no chjih janera h no chjih naiuHx npHJiHKa, 
rpaHHue name AP>KaBe dHJie noByHcne, one he 6hxh npHBpeMene 
CBe AOHAe, AOKJie ce ne OApeAe npasHMHO h nouixeno, onaKO 
KaKO HCXMHa H npaBAa Ha;iaH<y. KaA xo oyAe, OHAa heMO hx cbh 
npn3HaxH M noByiiH. 

1. Jaayapa 1921. KH3M>I<EBHM 0/iCEK 

BeorpaA- 



lilTA MMA y OBO! KhbM3M 



CxpaHa 

1. BpaiiHC.iaB Hymiih: IlpeA hobkm saji^a^aua. ... 1 

2. iX-v) B.iaAHMiip TiopoBi'A: Hame yjeAHH>aBaH>e sa 

Bpene CBCTCKor paxa 7 

3 JX-p HHKO.ia By./ii!h: Hame seMJbe y cxapo Ao6a . 23 

4. A-p Ct. CxaHOjeBHii: /I,p>KaBe Cp6a, Xpeafa h 

CJioBeHau,a 43 

5. Cp. J. CTOJKOBiih: nocTanaK h nopcKJio HapoAHHx 

necaaa o KpajbeBi'Ky Mapny 62 

6. JJ,-p JoBaH Pajioihuh: BapaH>a 79 

7. MapKo U,ap: 3a name npHMopje 85 

8. riaBJie nonoBHh: CpncKa MaKCAOHHJa— iicTopucFcii 

nper.ie,a, . . . ■ 96 

9. A-p Opaffco KoBaHHh: IlorpaHHHHH CJioBeHU,H y 

6hb. BOJBOAHHH LUxajepcKoj 112 

10. fl-p Job. PaAOHith: Banax 121 

il. A-p Thx. P. Taopl^eBHii: CpncKe KO.aoHHJe y By^HMy 

H OKO.nHHM 132 

12. A-P JoBaH XavH-BacHJbeBnii: CpncKH Hapo^ k 

xypcKe pe(|3opMe (1852.— 1962.) 146 

13. A-P "l^epAO LUHiuHh: PHJCKa 192 

14. A-P ^epAO LUMUiHti: 3aAap 212 

15. Job MwoAparoBHh: BacnHxawbe y napoAKOJ xpa- 

AHU,HJH 221 

16. CxeBaH M.Kxam}\ii\: ManacxHp BpaHa 227 - 

17. MapHH FjiaBHHa : Hcxpa 238 

18. A-p Bop. >K. MHJiojeBHli: Ham HapoA h H>eroBa 

npcAAi^ft y JyWHOJ MaKCAOHHJH 245 

19. A-P JoBaH XayH-BacHJBCBHti: noMCHHK APyi^XBa 

Cb. C»Be 255 

20. ApyuiTBO Ce. Case: noBepeHHu,n r.n. OA^opa A C.C; 

JleraxopH u HJiaaov-n y 1920. foahhh h CTenaJH. 

21. Itapma KpajbeBWHe Cp6a, XpBaxa h CiOBenaua 



LUTA MMA y PAHMJMM BPACTBMMA 

Kh>. I. — MaprHxa AJeBOJKa h PaJKO BOJBOAa, cpncKa napo^tHa 
necMa. — M. Td. MnmiheisHh, 0Tay6HHa, npHHwi^a. — Jhyo. KoBOHeBnh, 
BeJiec (m /^PMiip-KanHJa), c jxae cihkc — Cm. HoBOKoenh, FlpBii cpncKii 
neCHHU,H, ABe xpn u,pTe 3a H>HxoBy KapaKxepHCTHKy. -- -tvo. h'oBUHeBiih, 
FlpH.Ten, ca c.ihkom. — 77. CpehKOBnh, CHMa HryMaHOB. — Af. B. Pa/ioH-'Uh, 
Bop6a sa HapoAHOcr, c HapownTHM noi jicao.m Ha npouu.xocT no.iancKHx 
C;iOBena, C^iOBeHai^a, Hexa h Cpoa. — Cb. CaBO, cpncKa napoAHa necMa. — 
JiiMHcupnJe C. JoBanoBuh, JyWHC rpaHHii,e ftyuiaHOBa ij,apcTBa. — M. Th. 
Mn.iiificniih, „J],ypAeJiHJa, njxe naHxajiHJa!", npHWHU,a h3 para 3a c.io6oAy 
— JbfyouMitp) l((uBaHeBHli), OxpHa, c Ai^t; c.iHKe. — Th. M. ByeapcKii, FjiHiua 

Tp/jaJHfe, KFbH>KeBHHK CpnCKM, C.THKa H.J npOUl.AOCTH. — 77. CpchKOBIlfi, CO- 

.lyHCKH MHp. — Jb(y6oMnp) h(oBaueBnti), Cnaaap, ca CjIhkom. — Ko KpcHO 
HMe cnasH, OHOMe ii no.Ma>Ke, cpncKa napoAHa necMa, — Af B. BeceAiiHOBith, 
reorpa^CKO-eTHorpaiJ)CKH nper.neA MalieAOHHJe h Cxape Cp6HJe, c 

KapTOM. 

Kh>. 2. — SaKJiexBa, npeBOA c (|)paHi;ycKOi-. — FJaBAe B. FIonoBHhy 
Kpaw'bHu.e, cpncKH HapoAmi oOHMaj o TpoHMHwyAHe. — ApxiiMOHApnaz Casa, 
npHspcH. — Af. U,Beiniih, JI,yiuaH, xparcAHJa y nex wiineBa, 1 hhh. — 3h- 
AaH>e Bhcokhx ^enaHa, cpnCKa HapoAHa necMa. — 77. CpefiKOBiiti, FpoC 
uapHi^e Je;ieHe, nyTiuiHice 6e.aemKe. — M. 'B. MHAiihcBiih, /JcBeAecex h 
ACBex PaaoBana, no napoAHoj npHwu. — ApxuMan/ipnai H. riyi'ih, Ko-iauiHH, 
npujeAJe.T h n.ieMe y XepuerOKiiHH. — ll,ap Cy;ieJMaH ySHMJbe ByAHsi, na- 
poAHa neC;Ma iMyxaMCAOBCKHx Cpoa. — npomoaiHfje.i 0iipMiiJiiijaH, XpHiu- 
haHCKa noyKa o 5pn3ii h 6;iarocTan>y AOMaheM 

Kh>. 3. SMoj-JoBaH JOBLiHOBiih, „To je 6o>KJa BOJba", - Af. "5. 

Mn.inheBiifi, CjiJieBaHKa K^ncypa, QeneiuHiin^^ c nyxa. - M. P. BecHuh, 

3a6opaBJbeHH naxpHOxa. — B MiiAnjamcBuh, BocHa, reorpac|)CKn onwc. 

IX U.J- Hs WHBoxa y Cxapoj Cp6HJn. — JexpBHu,a a3,aMCK0 KOJieHO. 

- B;i(im), IlpeKO Koya Ba^iKana y Pii.icKe iLiaHiine, nyronHCHa u,pxa. — 
X C.JoBaHOButi, Kpa.T> ypoui I u rpHKii noBecHiinap flaxHMep. — 77. 77, 
Bop^eBnh, KpaxKH nper.TCA cpncKHX HapOAHHX necajwa, KibnvKeBHO-nOBeCH. 
nau,pT. 77. CpehKOBith, Haropim, nyxoniicKa upxa. — CpncKe napoAHC 
nocJiOBHii,e, CKynii.iH M. P. u yL. ('. 

Kh>. 4. — Baoa- JoBaHOBiih, „MafceAOHHJa". — M.P. Becmvh, „Mojh 
3HaHU,H" — xexK-a CxaHa". — 77. CpehKOBivh, KpaJbHU,a. — ^liix. Cm 
PiuHuh, „JIa3apHU,e", jeAan HapoAHH o6nHaj us oko-iiihc HiiuiKe. — JXum. 
('. JosaHOBnh, HeiuKO ApyuiTBO „Maxime JInAy". — Jobuh X. Bacn/beBitfi, 
„JIa3apHU,e", cpnck-n napoAKH ooinaj y Bpaity h BpaitcKOM Onpyry. — Af. 
13. BeceAHHOBiih, „lllap", c oporpaclKKOr, xnAporpatiiCKor ii nojiiixHHfcor 
rjicAHuixa. — CiueBaH J. Jecpmnh, „npeA u,pkbom", cneB. — Mitma JrKuB- 
KOBnh, „CapajeBo'VnpH.ior nosHaBafta cpncKHx KpajeBa h npiijiiiKa. 

Kk>. 5. — C. Amenap, „ycKOK npHMopau,". — Ilott Muaoui BeAH- 
MHpoEnh, „Ha KoMOBHMa". — MiiAciH OopajoBiiti. Cp5HH CjiaBOKau, HeKO- 
JiHKO cpncKHX HapoAHHx necay.a hs CJiaBOHiije. (oKo.iuHe nO/KeiuKe), h3 
Ke-iHKe 36HpKe. — Boptjc FIonoBiih, „Mojo BaJixHfe", npHjior HCxopwJH 
HJiHpcxBa. — M. P. BecHiih, „MoJH 3HaHU,H — VI Ooh HoBaKOBnh". — 
JoBan X. BaciiAteBiih, „no KyManOBCKOJ h CKonjbaHCKOJ okojihhh". — 
CpncKe HapooAHe neCMe hs OKOJiHHe xepii,erHOBCKe, CK-yniio B. Paj,oJeBitii. 

Khj. 6. — CtneB JeBmnh, ripHBH^eifca. — JByoHHKO, KpB sa pOA> 
MCjiOApaMa H3 HapoAHor -/KHBOxa. — Mnx. Gai. PiisHiih, CeAeJbKe, jeAan 
iiapoAHH o6HHaj iis Hliohhc CpeHJe. — Casa C. Panema, CepAapcBa Khn. 

— Bopfje nonoBufi, ByrapH m ByrapcKa, HCOpHJCKa upxa. - Pajnh, flCAHH 
rpo6. — Mhaoiu BeAiLunpoBnh, 1 O ce;iy KpaJby, II IlaiieHHK. hjih >khbox 
iia JiHMy. — CpncKe HapoAHe nocJiOBHi^e n pasHe Hspene. CKynHO Mnx. Cm. 



Vil 

PtisHiih. >KeHCKe HapoAHe necMe 6ocaHCKe, CKyniio Mii.iaH 06pafl,0BHh. 
— Cb. M. Mapnh, CxojttH HaBAap, BOJBOAa 3anjiaitCKH. — SaroHCXKe y 
3,o6pHHy, npii6pao Cb. M. Mapnh. — j\aH. Jh. Kamnh, HapoAHH o6HHaJH, 
KOJH ce y Cxajiaiiy (cp. pacuHCKH) o YcKpcy Bpu-e. — J. MtlOApa^GBHfio. 
ynpaBHHK-a Cb. CaBCKe BCMepfte iiiKOJie, ToBop, np»;^HKOM npoc;iaBe Cb. 
Case 1894. r. y Aowy ApyiiiTBCHOM. — / MnoApaeoBuft, CeexocaBCva bc- 
HepH>a uiKOJia. 

Kh.. 7. — Bji. M. JoBUHUBith, PacTKO HeMaH>Hk, Kpyr necawa. — 
M(oMHnjio) H(BaHnfi), Illxa BpcAH npocBera y MaiBOxy HapoAHOM? — Thx. 
P. TDopijeBuh, FIopcA TonjiHU,e, nyTOnncHe 6e.-ieujKe. — jlyj'o B. AAOMOBiiti, 
MapHJa c Jlony^a, AyopoBdHKa npiinoBujecx. — Joboh X. BacnjbeBnh, Ilo 
KyMaHOBCKOJ H cKoriJbaHCKOJ OKOJiHHH — ManacxHp Saoeji. — H. H. By- 
KHHeBHh, KaKO je Hacxac na/iSaHXHH xpawHO h naiuao cpehy. — Au/ipiija 
JosmeBitfi, HcxopHJa Mopane ao 1820. roAHne. — Hocma T. AHApnjaiueBnft, 
Bpatia HennhK, >KHBOTonHCHe i;pxe. — CBcm. TiopoBnh, Oxau,, upxHua h3 
Xepu,eroBHHe. — A.neKca BaauhCBuh, CxpH>Ken.e, napoAHH ooimaj y CspjbHry. 
AuApa rjimopujeBtih, lUxa p^aBO Hayjamu — o^yMH, no HapoAHOj npH- 
noBexu,H. — CpncKa HapOAwa 3ApaBHU,a lis Bockc, npn6ejie>KH0 JXymau C 
DonoBHh-MoMiip. — Bo>KJa KasHa, no napoAKOM npHMaity npenpiinao A. 
rjimopiijeBiih, — Mojta HCe-TiKa ceor BOJHa, necMa h3 riiipoTCKor onpyra, 
npH6ejie>KH0 AnApa r.imopnjeivih — M B BecejiimoBiih, UIkojic y CKonjby, 

— Jbblih MnoApac'OBiih. CBexocaecKa BenepHsa wKOJia (nsBeuiTaj).' — 
M(oMHHAo) HB(aHnh), CpncKH BJiaAaou,H y jipM Apyi"TBa Cb. Case na 
HuAOBAaH 1896. — AneKca BaciL^beBufi, 3a6opaBibeHii HCKpojior pOAO.'bySy 
j/HMxe/by -J- MapKy nonoBHhy. — Jlasap Bo^AanoBiih, f npoxonpeaBuxep 
jlasap nonoBH}i, HeKpo.nor. — CBcmfoMitp) HHK(o.iujeBiih), f JoKa 
HjiHfeKa, HeKpo.fior. 

Kh,. 8. — f HiiKOJia ManojjioBnh-PaJKO, CceocKa u,pKBa, necvia. 

— Job. MacoBHeBitfi, AyuiaHOB noxoA na U,apHrpaA, necMa. — Job. H. 
ToMiih, JyHaK — wene, HCTopiijcice u,pTim,e us MJiexaHKe K.iaAaBUHe y Han- 
MauHJii 3a KunapcKora paxa — MujiopaA J MnaipoBiih, XaJAyK BejbKO, 
necMa. — M. M. Bejbufi, /i,e6ap h H>eroBa OKOJiiiHa. — Kocosaq, Ha KocoBy, 
necMa. — Toane KocoBJbame, CpncKH OAHcaj, necMa npeneBana c rpMKOr. — 
MHJioJe ByMoiih, HpHr h Hberoaa OKOJiUHa, nyxonnc. — Hon Jlasap BocAa- 
HOBnh, MaHacxMp /I,peHOBaii, y C.iaBOHiiji!, npiLioHvai< ncxopiijn cpncKe 
UPKBe. -- PaAoje HoManoBiih, „j'a can. Cp6hh", npunoBtxKa. — JoBaH B. 
riaHmejiHJh, Bpaita, npimnua. — P. li, Bpafcn MyxaMCAOBe Bjepe, necMa. 

— M. L^Bemiiii, Bpaha, KeweAHJa y xpii mma — AnApnja JoBUHCBiih, CxftH>e 
Kyfca y UpHOJ FopH. — CBasSeHe necMe hs Oiipoxa, npHOc.ioKH.ia u 
o6HMaj Haniica.aa Jena. — Bocauh JaHKOBnh, Y npupoAH, HCKOJiMKe npnpo- 
AOnHCHe ii,pxim,e. — Jc.ieHKO MiixaiiAOBiih, CpncKO He6o. — Job. MuoApa- 
c'OEiili, HaBemxaj o CBexocaBCKOJ Benepifcoj I1IkO;1K (1895.— 1898.) - 
■Sap. P. nqnoBiih, f Mhjioiu C. MnJiojeeEih, HCKpcTOr. — 3ap P IJonoBuh, 
'\ ripoxonpecBHxep JespcM A. HJiHfc, HCKpo.ior. — Flon Jlasap Boc^AaHosHh, 
f MapKO AKCCHXHJeBHh, HCKpojior. 

Kh>. 9. H 10. — BoJucjioB n. BoiufhaKOBith, Cbcxh CaBa, JiereHAa. 

— Bo^HAap A. UpoKiihi BoJBOAa Hsai^, HajcxapHJH HCxopujcKn cnoMCH o 
cntasH y MatieAOHHJH. — }K. M. PoManoBuh, Ha Cb» Case ash, caH jeAne 

HOiiH. — n.C. CpehKOBHh, HcjCXapHJH KH>H>KeBHH CJlOBeHCKH CnCMCHHK 

nocjie Tinpsjia u MexoAHJa. — BoJncjiaB U. BoiuwaKOBith, FipcA mkohom, 
necMa. — Bop^e MHAoeaHOBHti, U,apeBO OAJiw^je, upxHu,a. — BniiKC Aau- 
.HOBnh, FpyiflKC 6H.JbemKe, CK-ynHO k oSjejiOAanHO. — BojitcAaB U. Boiuwa- 
KOBHfi, SBea^e, neciea. — M. B BecejiHHOBnh, CnoMCKHK naJsRHHua. — 
JoBan 'EoptfeBHh, JI,Ba yaopwxa HpHjjepa poAO.ajy6ji»a k jyiMiuixBa — boj- 
BOAa HHKO.ia CK06a.rbHhH BjiaJKO CxcjanoBHli. — Pkcmo T. lIpopoKOBHfi-HeBe- 
CMttCKB, ByHG 1874. h ycxaHaK y Xepu,eroBKHH 1875. ro^., OAe.x>aK I oa 
ByKa.noBHtia ycxaHKa ao no6yHe y HtBecHH.y. — MuAuua B UmuKOBnh, 
[liyHaxoBfflHKHii jyuai^HMfl. — /. Muo.^p£^OBnh, „Jl,py'rK OSKJJHfc", h:-; 
iiaxHKi ycnoMeKa ca JaBopa 1876. — Jby6HKKo, Cbc ea cepy, xpiitiihaHCK-a 
ipaKfi y xpn hkhz. — JlHOHHCK/e MuKosah, KaKOAKis PaJKCBafer apxKMaH- 
jVmt. — RaKHAo loBanoBHk, Prctk©. ea rAaBa.VJil e IX. — PaAoean fl. 



VIII 

JoBaHOBiih, XayHJiyK. — B. T-h {TJeaiap Kocmith), Cp6H h CpnKHH>e y 
ripHspeHy, Ao6pOTBopH CBora napOAa: AaMMiu (Ahmhtphjc) MyiaAenoBwh- 
MaoieTOuHh. CiiMa AHApejeBnh-MryMaHOB, Cnaca K. Jla3Hh-HeMepnKnh, X^ 
KojhcX (HHKO;ia) X. CraiuHh. BaHKa (jOBaHKa) fymi^, M.iaAt'H J. YrapoBHh, 
Apca >knBKOBnh-Ajbyui. — Poa KocMajau, KHCMex, HCnpHnao y CTHxoBiiMa. 

— J. n. HB-ntiii, MerAaH, us i^pKoropcKor >KHBOTa. — CpncKCHapoAHe yMO- 
TBopHHC, o6nHaJH H BcpoBaita H3 /^cSpa H OKo;iHHe, OA MitKaujia Bejbuha. 

— Pe(t)epaT o 36hpu,h HapoAHHx yMOXBopHHa C. H. ToMHfca oa 3/. B. 
BeceAimoBiiha. — CTarncTHHKH ^OAaT^H o CaexocaBCKOJ BeHepitoj 
ULIkojih y BeorpaAy, o;j, YnpaBe xe luicojie. — //. X. fl. <PpmyHni}, Ha 
rpo6y MHxaHJia BorHheBufca. necMa. 

Kh>. 11. — ApyiuyiiO CeeTora Case: OcHOBwa npaBH.ia /l,pyniTBa 
Ceexora Case. — flpaBibia sa noAOAGope flpyuiTBa CeeTora CaBe. — 
KpaxaK nperjie^ paAa 3,pymxBa CBexora Case oa /• M — O Cb. Caa- 
CKOj BeHepa^oj LUkojih. — 4-p Jobqh Xaiin BaaubCBiih, Cxapa CpoKJa h Ma- 
iieAOHHJa, ca meAiiuiTa reorpa{})CKora, HcropujCKOia h rio.aHTHHKOra. — 
hi. B. Bece.aiiHOsnh, CpncKH Opo, 36op Cp6aAnjt', necMa. — JX-p Jobgh Xahn 
BaciiJheBHfi, ycxanaK Cpoa y KyMaHOBCKOJ h flajiaHaHKOj Kasn y 1878. 
roAHHH. — Boj. n. BomthaKOBuh, Cywatb, necMa — Bahh, Tuq ce Cpncxeo 
racH, nyxHM4Ka upra. — Boj. fl. BoiinbUKOBnh, HenpHJaxeJbHBia CpncxBa, 
neciwa. — }Khb. M. PaAocaBJbeBtih, nocxojCuHa OfiHJiuha, no HapoAHOM 
npeAafty. Boj. 77. BoiutbaKGBiih, HonHH cnop, necMa. — M. B. BeceAimoBith, 
HcnocHHU,a Ceexora (^aee y CxyAeKHii,H. — Boj. fl. BomihaKOBuh, flyx y 
Cp0HJy, ni-'c-wa. — M. B. Bece.ntiHOBHh, IllKone h u,pKBe y BepoBy. — 
T. M. B., rioyKe sa napoA- — HapoAne necMe h3 IlIon;iyKa H3 36npKe 
OBHeaojbiid. — noMeHiiK: j Mu.ieBa JOBaHOBHheBa oa X. B. — f Taopl^e <t>. 
HeAe.TsKOUHii oa X. B. — f Kocra LUyMeHKOBHii oa 3ap. P. UonoBHha. — 
f 'Bypa K. FIonOBiih oa X. B 

Kh>. 12. H 13. — flpyiuxBO Csexora Caae: Hsfeemxaj o pasy ynpaee 
oA 1904.— 1907. — M. B. BecenimoBtth, CeexH Caaa iiiko;ickh naxpOH y 
Cp6a. — Cbctm Caea y HapoAHOj ycnoMt-wH, npe6e,ie>Kno Caiauoje M Mn- 
jamoBuh. — MoH'jx Bajicpnjan. Ceexu Caea na arapnuixy cpncKe thm- 
HasHJe y C:<on.Ji>y, necMa- — M. C. JuccupeooB, ManacxHp J]l,e4aHH, npt-Beo 
MoMHiiJio HsaHuh. — Mohux BancpnjaH, O He njiawH ropKO, ncc:.ia. — 
IX-p JoBQH Xai^K BocnjbeBuh, FIoKpex Cp5a ii Byrapa y TypCKOJ nocjie 
CpncKO-xypcKHX paxoea 1876.-1878. r. — BpjiH, I^pxe o LUonnyKy OAMax 
nocie oc:io6o>jeiba ByrapcKe. — Monax Banepiijan, /]^ecnoxoB xpySan, 
necMa. — / MnoApa^oBiih, Hama h 6yrapcKa nponaraHAa y Cx. Cp8aJH 
u MafceAOHiiJH. — yionax BancpnjaH, BepHa ;by6a, necMa — JX(H.MH[npnje 
0p(aryHtih), HapoAHU A^^-'^OMaxa, npwna h3 >KHB0Ta kocobckux CpCa. — 
ilonax Ba.iepnjaH/SHaui nu x;i? necMa. — Kpcma JXnMnmpiijeBnh, CpnKnH>a, 
npiiriOBt'XKa. — ilojiiuiau, Ha liynpHJK MyxHC JXpune, necMa. — Cmanoje 
li. MiijaaioBuh, HeKOJiauo casexa HamcM HapOAy. — CpncKe napoAHC 
yMOXBopiine us Bochc, CK'ynHO ^yuian ,C. IIonoBith. — MyxaMCAaHKC, 
HapoAHC npHHOBexKe Cp6a MyxaMeAanaua, CKynno h cpeAHO PaA KocMajai{. 

— CaMyjfiAo UaHAii.'ioBnfi, Byne VKhkhIi ocHHBaJiau, ^eJiarpaAa. Momwao 
HBaHith, f riaxpHJapx Teopruje BpaHKOBHii, 

Kh>. 14l — /JpyiiiTBO CBexora Case: HaBemxaj Ynpase JIpymxBa 
Ceexora Case sa npoiiijie xpa roAJine (1907.— 1910.), — Mhmhu/io HBunnh 
J],ocHxej 06paA0BHfc, /kmbot h paA — BnaAnc/iaB, BenHKH Kocoeckh 
JXdLAVi. — O. MnoApa^oBuh, Cpncxeo y KyjXxypKOJ 6op6H, c nor.fieAOM h 
Ha ocxa.ie CiOBCKe. — BAa^dcnaB Cm. HahaHCKH, Cecxpa, npHnosecx ii3 
HpeMCHa cpncR-er oaio6o^eH>a. — JX-p Josan Xai^n BaciubeBiih, Vpaji BKXOJfa. 

— HeMiipKO, Ta h mh cjho JbyAH! — BennnKO Tpmth (Flemap Kocmnh), 
HHKOJia MycyjiHM. - f MiiJiaH Ta. MHJiiihefcuh oa /• M. — f MnjaHJio 
JOBaHOBHh oA /. MnoApaeoBtina. — FjiHrop CoKOJiOBHh oa X. B. — 
f Taop^e CKonjbaHHe oa X. B. 




nPEU HOBMM 3A|y^:JfrA§-A 



Ebo cc boK naHpiiiuBa bck, KaKO ce na namcM MviHOMe 
H oo.iaMHOMc neoy riojaBii join Jlvuiom K3Be3;ia o;i MciOKa"*), 
Xi\ ()6jaBH 6c;!BCi)i!HUHMa, ;^a cc ])0,iM.ia eepa ; ^a o6jaBH Ma- 
lo^yuiHHMa, ;[ii ce po;;H.ia Ha.ia ; a^i o6jaBH noTHmreHMMa, ,^a 
cc po;iM;ia \ rcxa a nor.iaMCUHMa x<\ ce p();iHO cnac. 

M cHljoiiie ca bmcokmx n.iaHHna re KpcToiiie Ha ai^ickm 
iivT, rpn My;;paLi,a, Boheirn •<;)Be3;^ow oa McTOKao. .]e;iaH CMi^e 
ca KoiiaoHMKa, ;i})yrH ca Be.ie6nTa a xpehH ca 'I'pnoaBa. ( ji- 
t)Ome H Kpejomc AyroM k iieripoxoAHOM CTa:iOM BcheiiM «.!r,c- 
.!;u)M ca Hcroica)). 

riyTOBa.iM cy tciiiko h wyMHO ; Ma;iaKcaBa.iM c;r m oner 
iipnoHpa.iH CHaiy M HacTaBC nyx ; rioc.pTa.iH cy h oner cy ee 
McnjjaB.i>a.iH. ^e6c.'ie cHeajwHC h cmctobh HesHaiha owexajiw 
cy MM cTa;3e ; omrpo KaMCH.e Hcpa36opHTOcTH })aH>aBa;io km 
jc iiore; ;x\6o]:n noHopw h ypBHHC nacHJi:,a oAyHHMa.ie cy mm 
iioyviAarbe. FlaAa.tH cy Ma-ioAymno HHMHue h ripc^aBa.iM ce 
cyA6iiHPi ; Hanyiuxa.iw cy yxcxy, OApHi;a.'iH cy ce na^c a.iM — 
lie II Bcpe ! nc h Bcpe, jep je luu H>HMa, Ha .MyxHOMC u o6jjaM- 
HOMC Hcoy, yBCic cBCx.io cja.ia «(.3Be3Ait oa HcxoKa*) m BOAwia 
lix niMo ivic ce poAiio iiobh nayn. 

H rpH cxapi^a, oHaj ca KonaoHHKa, onaj ca Be.ieoHxa h 
oHaj ca Tpunaua, nyxoBa.iH cy xaKO nyny cxoxMHy roAHHa ; 
mxona.iH cy cbc aok hc car.ieAauie npocxpano icpBaBO jeaepo. 
A iia^ xHM KpiKiBHM je3e])0M «3Be3Aa OA McTOKa», Koja hx jc 
BOAM.ia, ycxaBH ce. 

ycraBHiuc ce m riyriiHLiH ria ce noiviejiniiie ii MchycooHo 
yniiTaure : 

— Tac Je, lAC je xa iiaiiia Bcpa ? 

— 3ap hcMO ce noc.ie xaKO Ayiora h MyiHora nyra, 
oBAC, iicnpcA KpBM, ycxaBHXM. 

^a .iH M-3Bes}Aa BOAK-i-ti HMJe riocycxa.'ia noyaAan^exi, 
Tc vcxaBH-ia xok a^ ce oAMopn h npiioepe? 

A AOK ce OHM xaKO Mety co6om nHxaxy m pa:3.s5Hin.i.axy, 
ii-pBaBo ce jeaepo ycKOMenia m pacxBopH CBOJe upBcne Ba.ioBe 

*) IIojaBxi iyrocioiu-HiMcc- ujK'ic > VhunpiiH-^iy ripe oro ro^nHy. 
BFACTBO 1 



H 



Hoja cv noHorno n})()irHpe oaro 04 TpufiaMa na fl^i).>\e ftt) 
OcoroBCKHX rua!iHiia, o;t C.OMe ria j{o (ipyMe, o;i ^paec na 
xo ^IpHMa, o;i JaajianfKora Mopa iia /to Mapo6iiMx ()6a.ia OxpnA- 
i-Kora n ^bJpancKora ie:iei)a. . - . . 

Kaixo je Ma.u) a KaKo jc ;ivro tpc6a.i()? Kano je to TejKaK 
M ;tyr nvT Tjmo? Kaico cy tu Myiiic n Kj)naHc traae 6m:w n 
KO.'iHKO naM jc ;iy6oKiix paiia 001 a.io join na ;iyLUH m;j xora ;i()6a'? 

MijnaAHiie ce Ha-n.ionnHUHMa 6e.ie Jhy^.i.aHe h ohc Mps>e 
nfBHne KpHH KOJHVKi HX jc nac'H.hc 0011 j)fKa.io ; n;HV[aAni,c «c 
na iioraNia h i)VKaMa xpiiaicKHx MyieiiMKa av^okh y^'CLu; Koje 
CY HM rvbiiiKKn OKOHH y TaMHMnaNia yiHfJiy.iM; cpaHHirKf ce 
M <)HH CH.imi ci)6niaHCKM rpoooiui na;i KOJHMa ;ianac riinuTW 
croTHnaMa xHJ^aAa ojahennx MajaKa m npHLurw crorHMaMa 
XH.i^aAa Hc::6pMHyre acuo J»ih ce pant' na ^lymaNia naiiiMM, 
Koje cMu c'aM()y6M.ia'iKn caMM vcCni nanDcu.iH, iiche joiii jio- 

M)AA\0 ja.'feMMTH. /IvK) \\V JOLU, I11)W CHaKiiJ lipOMt'lIH liprMt'Ha, 

KuraTH re pane n 6().n)nc iiaM iiniiociiin, atco ire HiKineM© 
M\ MX Jia.ie'iiiMo. 



A .leMniiCMo HX II aa.ieMU i»e.M() nx I .JeMnKeivio iix cnaco- 
iiDCHHM MC.'ifMOM, .hN 6ai5.i>y Me l")ycr)6ii()M, oiioM .i>y6ai!.!.\ »cKa- 
uiHOM y Mayhy : Bpar je mho koJc nepe omo. 

HocH.iau re .i.yoanH, iij)e4craHHMK re jbvoaiui, ...... .kmu 

rora iiavKa, Caua HeMan.iik m;{B])ljliho jc je;iHO ue.iJiKo no.iM- 
riiMKO j.e.10 na iio'ierKv naiiieia Ap/Kamior JiCMnora, iipe oeavi 
eroTHHa roAniia : H.iMni)iio je .(aHalieny opa l.y. 

^na pohena opara, CreHaii h IhKaii, n.ioA jeAHC yTpo6e, 
wpB jeAiie icpBM, iipH6j)a.in ey nojeKe h iiorer.iM MaMene jejJiian 
Ha ^pyroni. Mefey ii.hx je eryiiMo CaBa HcMaH.Mh m rioyiHo 
HX je .iiY6aBH Ilpe^/Ia ;iomobhiih m raj nayi: ijx je o;iBeo y 6paTCKM 
na rp. haj . 

M Mehy nae he chKh (aija IleMaji.nh, h Mchy luic, liojM 
eno n.TOA je^'ie yrpooe m npB je^ne iq)iui h na} Muhe nae j>\- 
6aBH upevia aomobhhh, a ryj Ke Hae nayK OABecxH y iiepaa- 
JIBOJHH 6pareKM ;iar]).i,aj h raj he naM nayK ii;ir.[aAHTH ea ^yiiic 
H noc."ie;tH)n 0}ijH.i)aK onnx e'rai)nx, onnx nei ^a ay^OKiix, onux 
Aanac .la.ieMCHHx a.in neAouo.i.no npeo'o.ic.uix j)aifa na ,:' - 
LuaMa naiuHM. 

(!BerM CaBa nnje LipKBenii CBCiau, oh je Haj)o,mM CBerau; 
on He npnnaja jcAHoj qpKBn n je^noj BCpH, oh npHna^a CBMMa 
6])aTCKHM upKBaMa H CBHMa licpaMa Koje HCuoBeAajy .i.y6aB 
npeMa ^o; mhhh. 

("bct: ' ;ii;a HMJe nocrao CBerau nw iqx).! nyenuhv hm 
nocroM, HjA iiarH>aMa m HCKymeHjeM; H^era hhcv npor.iacu.iH 
cBeucM Bace.:f.eHCKM ca6opH, oh iiMJe hh cTBapao, nw pecjjop- 
viiicao BepcKC ,[orMe. CBexn f aBa je ciBopMO Happ^uy upKBy, 

OTBOpMO Ha^iOAiV UIKO.iy, BO^MO HapO^Hy nO.lHTMKV H 3a TO 

je OH HapoAi M r.t ran h ja to oh mohvC 6hth iicto raKO cBerauj 



M npanoc.iaKiJioMe M Kaio.uiKv h xiyc.iHMaii} aico laj npaBO- 
cjiaBHH, aKO raj KarojiHic h Taj MvcTHMaii BC])YJe caMO y (a- 
BMEiiY eepy .lAoaRH n[)CMc aomouhiih. 

('BeiH Caua jc na rioMCTKv AjJH^Hr.uor /Khbotu, upv ocaM 
HyHHx BCKOBa, MH[)H() ;!aKa'heiiy fipal.v ; oh "ke h ^laHac, npH 
ooHop.H /ipHiaBHor jKHBOia. M:5MHpHTH ;janai»cny opahy naynoM 
citoJMVi: Bpar jC mho Koje Bcpc oiio ! 

H>erOBa i\c ]h.'m Kpo.j kh.hi y ouy, r.ahn uinpoM name 
fyiaM<>MHe oa TpHiviaiui a<> Ocotokckhx ir.iaHnna. o;i Como nti 
^o (TpYMC, oj ^paue na ;(o^pHMa h o;i .JaApaHCKora MO])a 
na Ao Mapo6iiHx o6a;ia Oxj)WAC'Kora h /(ojpancKora jeaepa. H 
.sauai)wl.e ce na roNie ripocT[)aHcrBy jcAna hcmioko,ic6.i,hb{^ 
iBCpa^ KC'pa .T>y6aHW ripcMa a()M(n?HHH. 



Ka^a ce oRaj CTpaxoBHTH h Kj)i4().ioMHn ])Hr .uiBpiiiHo. 
Ka^a je jiF.y6ai! ka CMo6oAn Ma.iiix nooean.ia HaCH.iie i5Cmhkhx. 
Ka^a je JunpoM Haujc .^t'^o AO-'^'or>HHe ;?acjn.'io cynuc c.toooac. 
B})a!H.iH cy ce AOMor.HMa cnoJHM ohh, koJm cy ripe Mernpn 
roAHHO noHC.iH nyiuKV n othc-th ce na niHpoKy h KpnaBy nynnHy. 

rio ryjypaMa ajifjaHCKHM, no KpnaimM noji.MNia Aoopyv- 
CKMM. no HcnpHCTynaMHHM R{),TeTHMa MaKeAoncKHM h no neuAa 
n.'JOAHHM j)aBHHMa iiHTOMe LUyMaAHJc, ocTa;iH cy rj)o6oHM ohhx, 
Kojw cy .t.y6aB npe.Ma c;io6oah choJc AOMOHHne c.Mpt.y .uicbc- 
^OMK.iH. l^paTH.JO ce AOMa -nrro jc n])CocTa.'i() n.m MprBux. 

Bparru) cc h jcAHHau, chh y Majice. 

McnparH.ia ra jc MH.ia h ;!Al)aBa. Bo.T.na h cnpcMna ;jm 
;kmuot. DpavHO cc c.To.NLi>eH cnaroM h 6e;! onrter BH^a. H ko- 
.1MKC) ra jc MaJKa paAocno AOMCKa.ia, to.thko ra je ca Ay^OKHM 
6(?>joM npHTHC.i'a na rpyAH n y;?e.ia x^ ra hokho, Aa ra 
ron.TO MM.'iyje ii Aa la o.iaro nura: 
Jc j' re je }Kao hha^^, chhc':' 

— Humra, HHUjra, MaJKO ! rerun jc jcAHnau.. cpct.an 
mro je aojkhbco cboj M.TaAa-iaMKH can, yJcAiiH^CH.c ('i)6a. Xj)- 
liaia H C.TOBCHaUa y jcAHy OrayoHny. 

Hrimra. MaJKo, caMO KaA caM aoh^hbco obo Aa auduM'. 

Ox. KaA on oa]") Morao da fniduui 1 y;;AHUje ne- 
c]>crHa MaJKa. 

y M.iaAora ce MyicHHKa vaAHromc rpyAH noHOCOM h aa- 
AOBo.q.cTBOM .a MCvTO CC pa;jBCApH yrexoM : 

— Ijha^m- bhahm, .MaJKO ja, jcj) ncpyjcM ; nao ihto th 
o'lriivfa Hc BHAHLu fiora. am ra unai; bhahlu jep Fa Bepyjem. 
He Moj)aM HM ja bhacth pcKC h n.TaHHHe, ne MO])aM bhaoth 
rpaAOBc H ce;ia, na nnaic ja bhahm Bc.iHKy oTai,r6Hny Mojy n 

BKAPIM JCAHHCTBO Opakc MOJC, jCp My BCpyjCM. He BHAHM ja 

oMMwa a;iK bha^m avuiom. M iuraj, MaJKo: onaj ko ohhmm 
exBat»a obo bcthko acto ise cxnaha ra ; oho ce Mopa AyuiOM 

eXBaTKTF! I 



KaKo .icric, naico vaHMiiieHC, Kaj^o jcHaniic.i.cKe pcMH Koje 
Kaayjy vera OBOia M.ia;iora MVMCHHKa ! • " 

^^yuiOM cc, ;ui. Mopa cxHarirrn BC.iHHHHa OBora HHna; 
YJCAHH.eH>e ('p6a, Xpnara ii C.iOBcnaua. A.ih a^ ce moikc cxna- 
iHTH, Ba.i,a HMaiH H He.jHKV Ay my- He.MaMo ;iH jo, ho oceKaMO 
iH je y ceoM; tnpcMaJMO je; o6.iaropo'l>yJMo jo, on.icMeihyJMO 
jc ; cnpcMaJMo je crpn.'heHjCM, mnpoKorpyaoiirhy h .i.y6aB.i.y; 
T>y6aB.iA- ('Hcrora ('aBC Kojoj je cyijjiHua: Jjpar je mho Koje 
nepe 6vio. 

lie MGHie.MO .111 CTH'Jiii ; iie ovaomo .ih uaApH hh avujom 
Aa cxBaTHMO OHO Be.iHKO ji,q:io, oiiAa cnpcMaJMo 6ap one kojh 
H^y -Vd Havia; o6.iaropoAHMO a ori.iCMeniiMo it.HX, naopysKaJMo 
Hx €Tpn.i.CH>CM, iiiHpoKOipyAOiu'Ky M .i.y6aB.i>y; y;5Hiic'HMo jix 
H3naA ca;uiLi!H>ocTH ; h;jhi.'CHmo hx h;; MaiviOBure ao/ihuc jhck- 
Hora >KHBOTa; .{auoJMo hx hcmhkom JiayKOM .i,y6aBH npcMa 
oTay6HHH, ncha 6n laupw 6m.ih AyiuoM bhacih o6c'haHy ;ieM,ijy! 

EpaunciaB HyniHK 



HALUE yjEAMFbABAl-bE 

3A BPEME CBETCKOr PATA 



Bo;;che .ihmhoctm ocmkc iio.iiitiikc oa oiiora HpcMcua, 
KUAa CY oA-ivMH.ie ;\ii cboj o;;noiiiaj npe.Ma CpoiiJH ;iOBej,\ ,^o 
ouiTpiiue H Aa 6a.iKaHCKo miTaFLC pemuBajy paroM, 'HacTOJa-ie 
cv CBOM cHaroM, Ail c je;iHc CTpanc ocaMe CpoHJy, a c Apyit' 
;ia M Cpoc CBOJ- noAl)yMJa yMHiie mro MaH>c onaciiHM 3a Ma 
ixiiKBy aKUMJy. .V Bochh h XepiAeroBiiiiH, yriiuajcM B.iacrii, 
c"iBaj)a ce Myc.THMaHCKO-xpRarcKM 6.iok, a y XpEarcKOJ n Cio- 
ucHa'iKOj Aiijt' Ct' Maxa (fipaiiKOBaMicHM ii K.iepHica.iHHM e.ie- 

MCHTHMa, KOJH ilMajV jaRHHX iJC^Ja Ca BOJiniM LUe(})Oi>IIMa H 

xpHUJ'haHC'iiHM coi;MJa.incTMMa, iio;ii!;iTii.M CKcriouenTHMa Thm- 
i?cAe])a II HOBe iio.iHTHKe npc(i"K).iojiac."ie;iHiiKa tI>])aH,c Oep,ui- 
HaH^a. OopyM oko Cpoa Kch }v 6no CK.jori.i.eii u nj)H.\ieTaH 
;5a Bpe.MC cKaAapcKc Kpiiae 1913., uaA cy AOHCcene ii npi;i 
<'H3HiiMiie Mjepe» iipoiHB liHx H yBCACH BOJiiiiMKU opcKH cyA- 
Ijc^hkc MancBpe y Hochh h XepneroBHHii ii CBCiaHH Y.ia^iaK 
<l)epAHHaHAOB y ("ajjajcKO .ihuom na BiiAOB-AaH oH.ia jo omc- 
luiAna AeMOHCTpau,Mia npoTiii; ('poa w noMaraii>c KaNjnuii.r 
aura/KOHaiiHx cicMCuaTa np(yTHB h>iix. C rora aroHTaT nocraAe 
Kp.Baii iioiea npcKO thx pa^yiia ; a 6ec m >!p:Kit.a, KojuMa cy 
iKrhcHc anTiicpriCKC A<-"^''«HCTpanMJe u H])iucHe HajoccTMAHnje 
naBajie iia cbc cpncKO ii;i pc^a, HupoMiiTO ija iiiKO.ie ii upKBC, 
iiOKaijaiue m oabhilu' jacHo ico.ihko cv 6H;!e oa paniije y^Bin- 
-laHe cBe crpacni u icatco j<? A<^^opoAomao CBaicn ooboa, a^ <-"o 
oinoMHe yHan])eA ifpMiipeM.i.ciia xaJKa. 

^aHac ce .sua cacBiiM noynAaHO, a^ J'-' iiaJBciiH At^o ac- 
jioiicTpaJAHJa OHO yACiueu oa caMux u.iacTH. dm aP- MBaH 
Oj)aHKy 181. jaBHOj ccahhuh xpBarcKor caoopa caonmiHO je, 
Aa My je riic(j[> ;;arpe6aMKe iio.rimHJe nopyMMBao iipeKO joAHor 
cBor iioBepcHHKa, ;vd opraiMi/iyje «ij,i)Hy Mers>» h a^ MaK nooiije 
ii;^Becne ho.ihtpimkc .ihmhoctm y 3arpe6y. y CapnjcBV je iio- 
-iimHJa ii;! aaxBopa nycTH.ia ii^BCCTaii ago o.ioiua, ,\ii cyACiyje 
y aKUHJH ripoTHB ('poa, a cbojhm opiamiMa je napeAH.ia Kpajii.}' 
nacMBHoc'i. y ;3arpe6aMKHM ACMOiicTpauiijaMa, upH KOJMMa cy 
AC.MO.'iii})a!ic HCKC ;;rpnAC, no iiaBeuiTnjy jeAHoi^ (f»paHKOBa'i};()r 



-iHc'ra, «cyA.jt\'iOBa;io je n CKcvKyriHo ijojhhiiitbo tc cy MacunuH 
KjiHna;iH H KanaMa Maxa.iH. luro Jc ()co6Hro ayCoicH ;u)JaM vmh- 
HH.Jo». BpaHciiH ce oa Hana;iaja. ^a cy n>croi5C' n|)Hcr;;.]Hue 
xapa.ie npH-iHKOM At'^oHCTpauHJa, H. <]>paHK je oAJ'OJi()j)Ho : 
nripiK^HajeM, A''» ^'yio noAH.iM At^'MoncTpanHJe HaKon iipoivia- 
mcH.a para; a.iH aok cmo hx mh koah.ih, 6ho jc CBVAa mmj) 
If \K':x. A.'iH Kiijx jt* BOACTiiO npcv^Jt'-ia no.iHqHJa, OHAa jo aoijj-ki 
Ao oHora, LUTO ct* a<-'C'h;io y Jy.iN 191 1. y 3arj)c6y». IVkiuhh 
ypcAHHK (|)pai!K{)BaMK()r opranju kojh je boamo HajrHycuHJ} 
MiJKy, OHO jc, npc'Ma c.iyjKocHOM AyKyMCHxy, »noyiiAJiHHic Kp. 
x[)BarcKo-c;[aBOHCKora AOMo6paiicKar MHUHcrapciBa)), a caw 
uAi'ih aycTjjHJCKor iieHepa.iuiTa6a KonpaA XeuciiAopc}) Koinjjf- 
pHC;io je if). jy.Ta*) ca ([)panKor,a'{KHM Boija.Ma aI)om A. Xod- 
uaroM n ajh)m H. OpanKOM ii i;i"h laAa hx jc ooaHccriif 
je \)dT iieH.soCyKaH. 

lio.T.H napoAHH -i.yAH HHcy laAa moivim ao+.h ao H3j)a;Kaja. 
Saroduo Jcdinsluo Mnjiana Mapjaiiomiha ocyAH.H) jc najo- 
iirrpHJHM ■})e'JHMa ACMOHCTpauHJc h n.HXOBy cypoBoci, a.ui jc 
ypcAiiHK oAMax naKon rora oho nporci)an h;s 3arj)c6a. y ('a- 
pajeiiy jc j)y.i.a AeMo;iHi)a.ia luraMiiapHJc oa ABa cpiiCKa oiio- 
sHUHona .iHcra, a B.iaAa nj)OTcpa.ia ypcAHHKC h Hcipoda h 

OuKHinUHC H (IpUCUl' PlljCHU, H OHH MOCIC arCHTaia 1!C ?.K>- 

roiijc H.JAaiH HH jcAHor opoja. /IpyiH cy bo;ic.ih ciarH, hck; 
iiHcaiM npcKo yBe])CH.a. M;{a ofjjaBc para ooycraB.i.ciiii c\ 

liapCAOOM CBH .IHCTOBH, Ua KOJC B.iaAH UHJC MOJVia MMaiH HC- 

iioc[)CAaH y iHLiaj. Oamjix H;{a arcirraTa homciuc nj)c.MCiaMHHc, 
.iaiuapaHja h nporoHH, a y hoIvh OAOHJan.a y.irHMa lyMa h ;\'au 
rioMC Tora rikTBopcHH 'cy nao raojAM cbm najoo.i.H h HajyiMCA- 
HHiH .T.yAH r>ocHc H Xc[)ncroBHHC, ^(l,a.i.\iaiu5Jc, XpnaTCKC, Idci pc, 
(pcMa; CBH Hciq)CHH iio6{)])iihi;h hacJc Haj)OAHor jcAHncuja 
M CBH C'p6H OA yxHuaja. IlHJCAaM [)OAO.i.y6 iic ocra riouiictjC!' 
(' rpaxOB.iaAa nacra uao y najupn.a BpcMcna ahbhhx BCKOJja. 
TaMHHUc cc [!])eriyHHmc, Aoiiomc Ha pcA KaisaMaTH Aj)aAa h 
MapHOopa, hoahioiuc cc Bcma-ia, yicc'ramc y6HCTBa y MacH. 
Hocic HCKo.'iHKO aycT[)HJCKHx nopa;!a h nomro jc iipiu; 
occ nonycTHO homhh.c hcluto Apyi^'^'wjn mctoa nporona. He 
Bpine cC BHUic yoHCTBa wHraiHix nopoAHna h ce;ia, npccrajc 
Mpi;BapcH.e, He A03B0.T.aBa ce na cBaKH no/KHBHHMCHH ^(uiynuopw 
npoBOAH CBOJy caMono.ijy, HCro ce Mecro rora noMHn>y i5c;iHKe 
napHHij,c H yoHJan^a no naparpa([3HMa. OwcBHAna je TCHAeHiinja, 
Aa ce y BCiCHiJAajuHMKC npouece ynyMC mio bhuic hhic.ih- 
icHJAHJe, Aa OH o6c;J!ViaB.T>CH Ha])OA nocrao .laic n.ien orayoc- 
HH4KC aycTpHJCKC npoHaiaHAc. CBa ce cpncna Apyiinna pacny- 
miajy, nak h AO^poreopHa, h h.hxobh MacHHiiH HaJBciiHM 
Ae.iOM AO.ia;;c un onryHveHHHKy K.iyny; ^iaiBapajy cc cbc cpncKc 
LUKO.ie : cyiKvjc cc i^pKBcno-ripocucTHa aBXOHOMHJa; ;5a6paH.yje 
ce liHpH/iHua ; hhk ce 3a Kaany na roAHHy Aana aaxBapajy 
rwMHa;5Hje y Mocrapy h y 'I'ys.iH. Oho, mro je civHaJHO ocTa.io 

') Cna cy xarvMH HaBoiieHH y onoj pajin.n no hobom Ka.iCH;ia,py. 



noLuieueKo o/i raoLuiaa i\ iurnsopa ;u)cncj?a y mojckv u oh\m\ 
KoHeHO y .lorope nair CHOJe ;jCM-i.e. no.iHiiiWKor /KHBora \iv\Vc\ 
uvirnc ocHM y Maha])CKoj h XpnaTCKoj, a y OHoj Ai)y!OJ ciscACii 
je Ha ifaJHH)Ky MC[)y. jcj) cy najaMn iio.imH'ikH -i.vah c'ihicko- 
xpBaTCuc" K()a;iHij,HJc Kon(|)HHHj)aHM y ncLUTH ii;iH 6h-ih ;;a- 
■i(?opciiH 6e.; o6.'{H()a na ihHxon HyiynHTcr. 

^(naiiaJM 191(). loaHiic ;!fiaiH() cy AP-:ioiiajiH Ha npo.virH\ 
paciio.fOHieH.a y AycrpHJH. Yaa-iyAHH Ucvkpikh nanaAajn 'la 
Hep;ieM?, cT])axoiJHrH nj)()6oj koa -lynRa. y.Ta;5aK PyMYHHJi- } 
par. !K{;i BMvo.i.a. cue jc to noKaaHHa.io, ;ia je ycncx mjjoit 
,i,a,i.(.' Hero mro co mhcmh.io m iouojjh/h) k ;ia je Man h ;;o- 
Bt'AiMi y iiHTaH.e. Par ce oie.iao. a ;5a cue je MMCTene .Ly^e 
oH/U) jacHo, Aa he n.erouo jiaan.iaMCH.e Af'HocMrH hcmmkoishq 
c..ia6.i.rH.e H AycTpHJe h H.euMX cap.e;?HHKa, mhJh HiUiopn no- 
♦iMH.y ocerno 4a caxny. OuirpH nanaAH on();5Hij,njc\N?aiiai)ci,or 
na]>;TaMCHra nj)OTHB thhh cBeMO-knor 'JieHepanurraoa m Bojuor 
BO^crija yon Hire paaueiiyjy h ;q)yre je^sHKC, a A^-iepoB axeHrai 
Ha aycrpHJeKor .\5HHHcrpa npoAecAHHica rpo{|)a LUrHpKa })e^JHT() 
AoicyMCHTyje y.^pyjaHoer lUHpoicHx j)e.'iOHa h noTHy.TO He.5a;iO- 
lUM.eTBO MHiaBc ;5e.M.i,c. ("M])r uapa Opan.e JocH{j)a Aouj;r' jt 
H;5a iora Kao iwko HcKyii.i.eH.e. Taj najicpBaBHJH B^TaAa.Tau !hi 
npecro;iy h^Bporie, peaKUHOHaj) no eiJOMC 6Hhy m oce'haiM. 
Ci4X])aHHo je ca cooom era])y AyerpHJy n })e;KHM ro.iHX 6a- 
jonera. Hobh uap Af>i'<^1H eacBHM Hone .T>yAe h, ooaBemren 
c) eMTyauHJH ;;eM.i>e, o;t njiBor ;iai!a naiMaHiana, ;ia i.e ^i^ 
r.iaiiHa opHra OHrn ;i,a ai)"'Kar.H B])aTH mh]), no n.eroBoj }kc.i>m 
..;;! AycTpHJy <'MaeHH Miqx' n y Hcro i4])CMe aajc oeeiHiH. ja 
He jHiMepaua i!;uuarH e Hcicjf.yMeH.eM i!a]).iaMeHi'a h.ih Ha.K 
npoTHB FiaMa. 

floBo aooa ocet.a ee y eiioj .ie.vLi.H. Ho^iHrMMKH .i.y;u!. 
i:ojn cy 6h.th cyijCiiH na cm])t, OHBajy noMH/uHiaHH na poonjy: 
pacnvuiTajy ce ;ioropH HHrcjiHHpaua : npeciajy raomrBa. Ho- 
BWHC noHHH>y x^i HHLL!}' c.io6oAHHJc ; jaru.a ce K{)HTHKa pc- 
>KH.vja. Taj .'iHoepa.'HiHJH ayx najKiMHTo nojaMaiui ])ycica ])ciso- 
-'ivUHJa. n])HMep PoMaHOHJ! ocraHHO je cBor yrHcica y ocmkom 
jn^opy, a avcrjiWJCKM MJUiHcraj) cno.T.arun.HX nociOHa, i'pocfi 
^lepHHH, n])iiKaavje cbom uapy ho.k);k'<''.j ])aTOM H;5Hyj)eHe ;5eM.i>e 
Kao Bp.io OMajan h icao npcAyncT ;;a euaKOBpcHO ;rK). r.iaAJe 
re I'OAHHC oH.ia crjiaxoBHia h noNrop .i,yACTi;a ;j6or ocicyAHUt 
xpuHC AHBao jc yiuacHc HpHMe])e narn.e. Far je ono A'»AHi'H> 
u y c.iaoo xi)aH.eHOJ Bojcmii AC^'.cjvrHpan.e je 6h;k) Ha ahcbhom 
I'lCXy- '^ImaBC Mere BOJHHKa ooKa.ie cy y ropy. nocTaja.ie «:\o- 
loruM'", H oopa.ioua.'ie rasio (<;!e.ieHH K'aAap». y cbc Bckoj ocky- 
jMixn H ca cy.viH.oM y ycnex h mhhobhwiutbo nonyuiTa y cbojo'j 
^wcH,Hn;iMHH H lU)A^^J'^^iHP.aH,a n nj)OHeRi'pe nocrajy iH)Ma.io 

f) OH 4 Ha CTBap. 

OiBapaHiCM ocMKor nap-iaMCHTa 11)17. toahhc ooHan.i.a 
ce K noAHTH4KM ;khbot. HeujKe boV, Koje cy Ham.ie nanHHa 
M acUy y Be;jy ca cbojom eMKrpauHJoM, boac naBiiy aKaujy. 



10 

^a 'y6.iaiKC ii.hxobv ono;iHunjy ii m\ .iMKiuuupaJy nacMcbe pa- 
HMJer peiKHMa w:i)iccv]vi AHopcKi-i Kpyjoi?H, MiujicAa 6c:i ;iC){o- 
Bopa vii o;ir()HopHHM M.iaHOHMMa iua;te; npoiviauiyjy onujiy 
aMnecTiiJv .n\ rio.iHiHMKc KpHHue y AycTpnjii ii oc.io6af>Miy 
KpaMa|):Ka, K:io(}Kria, I^ULiHiia u j,pyiv mciiikc (H-yi,euHi:(.', icao 
H He.fMK ,ien .I\:i;hhx (\roBena. Hojjio luacTM iipanc h.ihccho 
CMeTii.e H ii])()rc(-rHyiy, a.iM Koupa;; Xeu[OHAop<|» iiCMa bmluc 
oiior yrnuaja, uoJH jc HMao paiiMJo, h n>erojm pcM HHUie hc 
6\w'\u^ MHoro. .ly;KHM C.iOHenH, npn oiiiapaiiA' nap.'iaMCiiTa, 
cKyn.i.eiiM y jvAan K.iy6, nacToje m ca cHojc crpanc, ;\i\ cc uo- 
.iiiTHMKH ootMCHce. ^e.iOHai!,e .lyroc.ioiHMifKoi- ().i6()pa iia Cipanw 
nu.io \v iio.ina-ix), oap npcMa c-a()iiLUTeH>HMa B.iaAMiie mraMifC, 
II ipaHfH.io vc. iij)np()Ano, ;ia cc Myjo, icaKHO he cTanoBMiure 

.U'.ynCTM OBH H.5 MoiiapXMJC II|)OMa TOM pa\V. rioA CliCHiUM 

yiMCUMMa cK()j)HX iiporoiia, hckh tcfc Haam.ui n.i ra.MHMua^ 
join VBCK- V crpaxy n:( AycrpHJc. Miiorii !iiicy cnkmh nrt iio- 
MMC'iMTH, ;ia CO c().iM;iapHiiiy ca cmhi paunjoM ; a.tM, mcto rano, 

lilllH Cy CMCVIM HH MOIVIH AfMHIil OUai H H.UXOBy jv rOCIOBeHCKV 

M.ieo.iorMJy. Ochm lora, r.iaBuy pcM y 6e'iK()M .lyroc.ioBeircKO.M 
K.iy6y bo;i.h;ih cy cioBcuaMicH K.icpHKa.iH, •>[> .1. Kpeic m ;i-p A. 
Kopouiciu Kojii cy jom yBCic n.Ma.m p.c.ta ca jBopoM ii Hojii, 
liopcA CBHX jvroc.ioHCHcKMx occlvajija, MiHU.'baxy, ;\i\ hc oh 
oiLK) iiH Mv;ipo HM oiii)c;mi() oc.iaomii ic bo.jc h itj)ciiM y 
oinopcHH Tar)op ucn|)njaic.i,a. (' lora ;icKViaj)auiiia K.iy^a, 
(M''>jaK.'i.cna .'U). Maja 1917.. iipcciaB.i.a icoNuipoMwc ooa crano- 
Biiuiia OBOM <f)()i)My.iOM : «3acryimHHH y,i,J)>';Kcnn y .lyroc.io- 
HciicKOM K.iyoy .{axicuajy iia ocHOBy iiapo;uior iiaMCia h x))- 
BarcKOi- ;ipyKaBHOi- ripaBa yio,T,Mii.cn>c cbhx K[)ajcBa M()iiai)xiij-c 
LiJTO MX iiacraBajy Cjiobcmuh, XpBain h ("poii y jcAno cav.o-r 
cra.iiio ;tp}i;aHHo rc.io, c.io6o;inc) o^ cBaKor ryhcr rociio;icTBa 
H carpahcMo ua ACMOKpaicKoj it(),vio;;h, a ik),i ;kc;?.k)m Xafl;)- 
oypujKC ?*I{))iaj)XHJe'>. llcaa^oBChaii thm n yoniiirc ;q>:KaibCM 
.lyroc.'ioBCHCKor K.iy6a, Kojii r.iaca ;ui ApnaiBHC Kpc;uiT(.\ A-p A. 
'rj)ccMh naBHMirli iij)Hmao jc ^lecwMa. kojh cy oa noMCTKa <5m.ih 
;;i!aTHO paAMKa.iHHJH. 5. jyna iipuxBa rno Je tv A<-'iMapai;Mjy Crap- 
';• r.H'haiicKH K.iyo Ha.ia.ichH, ;[i\ jc ry ocnoBa "paAy ;JA bc.thkc 
luca.ie iiapoAHC t\io6o;\Q ii yjcAHM.cii>a". .('rapa xpBaiciia npo- 
rpa.MHa iiAt'Ja rpHJa.iii.jMa, o6HOB.i.cHa h y obom oo.ihkv. hmjc 
oii.ia nenpHJaiHO iipiiM.i>cna mh ua Aiiopy. iiii y bojhhm upy- 
roBH.via, H aKO 6h ra.MO oh.ih Bo.ie.m, a^ Jf Hocn.ia mhcto 
x])BaTCKo HMC M TCHACHUHJc. A.'iH jc ija TO y riciiiTii uaHLU-ia 
Iia OHIUTH oTiiop H OTVA CC OAM^x Ai'-B5i-H) Ao oifaiba, xd he 
)KiA y TOM npaHU\' curypno aobccth ao cyKo6a. 

oay.'JHMaihCM .lyroc.iOBCHcicor K.iyoa no'ico je j[i\ ce yo.ia 
:KaBa h cypoBii j)c/khm y Bochh. HnTepn«.viaiiHJe n'roBopn no 
c.iaHMKa npiiKa;uiBa.iH cy craiLC y ;jeM-iin ca raKO IpeMHTMM 
npuMcpHMa, Aa' cc Man m koa npoTHBjiHKa iaB.i,a.io ' rHymaii»e 
II n])OTCCTH ni>OTMB Tora. y aai^'CTy. Fia JuapcB po'hcHAan, no- 
MH-iOHana je ii ripBa napTiija .laKme ocylveiiiix no.iJiTi-t'iKJix 



11 

."iA\(t,H, a ;>a .ipyre jo VBCAena custodia honosla. y HOBCMOpy, 
\ ;ipyioi napTHJH HtvieHa;iajunKa, 6no caM aMnceTM|>an h caM, 
iia fa.M, npcmaniiiH y ;n?ueM6py y 3arpe6, u.viao npH.iHKC. ;ia 
Mnorc no.iHTH'iKC aicuHJc n[)aiHM n;; 6.iHaa h .ui .inMnn vu'- 
criiyjoM y H>MMa. 

nc^iCTKOM 191>S. iio.(HiMMica jo (.HiyauMJa oii.ia, \ iviaiiHOM, 
oBana. Hamc Bcac ca HHocTpanciBOM 6H:ie cy Bp.jo ocKy/iHC 
n yBOK caMo aciommmhc. iJaJBaiKUHJc c'ruapH ca;!HaBa:iM c.mo 
iipoKo ripara u rioHCKaA oa h^bcchux .inu,a, Koja cy Muyacrno 
,::d6HJa.ia Moiyknoc'r Aa o^y ,10 UJBaji;apcKe m xaMO cryne y 
o.iM/KH AOAMp ca norcKM .i.yAH.via n:i cMHrpauMJc. HH([)oj)Maunic, 
loje CMO HNia.iH, oii.ic cy peAonno n.iii iicnornyne h.ih je;!,- 
iiOcrpaHc H HHcy mmoio iiOMara;ie, as ce Mcfey Ha>ia ciBopii 
anco.iyTHo yBepcH>e o noxpeoii jcAHe npcrc aKi^HJe. Oc.ian.a.fo 
ce, noHaJHi'iiiie, na cBoje nauHOHa.iHe hhcthhktc h iia CBOjy 
iKUHTii'iKy MVApocT. 5' .-jcM-hH caMoj MHLU.ijCH^a cy OH.ia BeoNia 
noAC.i.ena. Koa K.iepHKa.iHHN: (.\ioBeHaij,a join je 6h la y Kvpcy 
MajcKa At'K.iapau.nja ca xa6a6ypuiKMM oicBnpoM, ii ano laAci 
i.'OA Boiia 6ciiie A^cra HaroHcnjraHaH>a, a^ ce n})H H>eMy hc 
MHc;iH H ocraiH. (IpoH cy 6h.ih HaJBohuM a^mom nornyHO ria- 
CHBHH. Ohh HHcy MoiviR ;[[\ CQ noiiOBO H;5.]a:Ky nporony, uaA 
cy JcABa Ii ca oho.jiiko iKprana hoahcui Beh jcAan. Hucy, 
uufjC, MoiviH Ail aaoopaBC KpsaBo iiac.iet>e 1911. roAHHe h yMc- 
cTBOBaHiC Apyn-ix CieMCHaia y ;uHKOBaMKOj xajij,!! npoTUB h^mx. 
Hhcv, HajaaA, HMa.iH iin MHoro noBcpeH>a y m;;bcchc .i.yAe, 
icoJH cy C'ra.Jii na mc.io hobof jyiociOBCHCKor noKpcra. 3a h^hx 
;e, yocTa.TOM, 611.10 jaciio mra iKc.ie 11 y kom oo.iHKy o'lcKvjy 
pemcH.e cbof iiaLtHOHa.inor nuTaiha. XpBani cy 6n.in noAC- 
.!>eHH y ABa ra^opa. Ha jeAHOJ crpaiiH oexy ({jj)aHKOBUH, kojh 
cy rpajKH.iii yjOAHH>eH.e cbhx xpBaiCKHx ;5eMa.i>a hoa Xaoaoyj)- 
;!HMa ; a na Apyroj cpncKO-xpBaTcna Koa.iHUMJa h ('Tap'iCBH- 
Kaimn, KoJH cy HCKpyno iKC.ie.iH pacnaA AycrjiHJe. Koa obhx 
"iia Apyi'oj crpaHH 6H.'ia je bcthkb pa.i.iiiKa y laKruuM h io je 
Ayro o.Me'ia.io aajcAUHMKH paA- CTapMeBii'haHui,n cy nocraja.iii 
CBC BMiue paAfHKa.iHH H TpaiKH.iH cv c Har.iacKOM, A'» (-■^' H y 
aCM.'i.H H npcA UHOcrpaHciBOM MaHHijjecTvje onmre Ha))OAHO 
liCiraAOBCi^CTHO. y TOM AP'Ki»H>y iix je napoMMio nojaMaBa.io 
noHaiiiaH.e Hexa. Koa Koa.iimn]e ce oner pa'iyna.io c BMiiie 
onpeaHOCTH, a.ui iie Ha .jiimhhx noimpn. 3a ha' je oap 6h.io 
noanaro, ;i,ii je npBa y XpsarcKOJ noc.ie 1902. c'iBaj)Ho ne 
ca.vio npiiaHaBa.ia iiapoAno jcahhctbo, aero 11 HaJBume ])aAH-T{^ 
Aa AO H.era a«)1k\ ("aA je OH.ia MaH>e nar.ia. Ako OHa nanycni 
B.iacT ana.io ce, Aa on na ynpaiiy HecyMH.iUK) Aoui.in u.iu Boj- 
iiHiiH H.iH (|)panKOBL;H, icoJH cy na to r.iaAHO yeKa.iii 11 y Ileiirni 
Bp-To HMCKO .iHij,HTOHa.iM. CJ)6h cy, opcMa oocancKOM npHMcpy, 
-Mor.m MHc.iMTH, mra 6n nx moivio cualiH y o6a ciyiaja. ^Iirrais 
ce jyrdc.ioBencKii noKjicr n pannje 11 caAa npnKaanBao Kao 
epncKa CTBap n XpBarn cy 6h.ih, y najropcM civHajy, o.jna- 
4aBaHH Kao Ae.iH.MiiMHo aaBCAt'HH. CpncKMx HcpraBa oh.io je. 



12 

Mei>yTMM, ()4nnLLie h oa no;iol\Hx .immhocih 611.10 6m mco;uo- 
Bopiio cupeMaTM HapoAV HOne VAapuc. Koa.iHUHJa i\c crynHiM 
y aKUHJy ohAcJ. kha ;?aTO 6yAe .'.roAan Mac. K()a;IHF^HOHaIlTKH 
XRCHAt'HTH, Ap ('l)'hau liYAHcaH.i.cimii M Ha;ie])HJaH Fljiiiow- 
keimii, 6m.'ih cy crioiia H;{Mei)y tc ahp amHaycTpHJCKC ipyna- 
UMJc ;5ajcAHO ci\ A■'^ ^^'!^'l'Hnc'KH^! nociMUHUMMa. kojm cy rnA Jkw- 
?e.'!H y ;>arj)e6} . 

l)C'hH A(^'<> un aMiic 6ho jc jyi ocioischckm opHJcin iipaji. 
(tI(}s Sloprniicd, Unnila i Srhd. iiajj)aAHKa.iMHjii 11 y jyroc.uj- 
MCHCKoJ HACo;iC)rHJH oiiaj, icoJm jc Hiuao HaJAa.i.c, oho jc opraii 
Koa;iHunoHamKHx AHCHACHaia h cp.c nauHoua.iHcrn'JKC oM.ia- 
^HHC. libera je nojua koMaiiAa napoMuro HMa.ia na OKy h jeAH<) 
BpcMC Mar; h o6yciaHH.ia. ('Tap'icHHhaiicKa Hrnatska Driavn 
6w;!a jc, hcto raKO. HCAUocviHCACua, a.iH jc h.cm Harmr. MMao 
MCic.f.v'iiiHOCiH H ciaj)HX ipaAHUnja h hmjc M;?a.!Hiiao i.i}io[-o 
rioHcpcii.a KOA cpncKor c.ic.MCirra. Unuilska liijrr owAa jc HaJ- 
oo.i.c y])eiiena h paAW Kciinor ronopa Hii.Mchy j)eAaKa h imoaho 
yoa'icjiiix HCCTH ua crpanHX iiOKHna o .lonHM HiuviCAHvia An- 
raiiTC iiajpaAHJc Murana. HapOAiiy aKun.jy cy otuojjcho mom-a- 
ra.'ic A'o/'o.s//, c iiMiiic onpc;5HocTM .{(jranwr TacjhlaiL i;.icpH- 
Ka.iiia Samdrui PolHika. iia h uiiiCKy.naiHjjuH Juhirnji List. 
Ohzor jc VBCK H.viao hckmx mhctcjiho.jumx CFq)yiTy;ia h cipaci 
jiu T|)a;KW McraiHiufo. nj)eKO thx iioitniia j)aAHKa;iM;jHpa.'H> ci 
« janno MHiii.i>cn.c h iioKa;«MHa;io 10, Kao o niK*j)aAor.iHiCi;oj 
npoc.'iaBM, ra i;}).io HHAaii naMnii. 

KaA cv (",p6H rroMC.iH Aa iij)Mc'jyiiajy. iiapo'nrro iioitw- 
Haun, iio.iMiHMapHMa .lyroc.ioncjicKor K;iy6a m CrapMciiuiia- 
iiajia, OHM cy ipnjuH.iM H;!\ieiiy 6a;5C MajcKC AC"K;iapai;nje. I\Iecro 
cTaj)MHCi(or H noMa.io HawBHor xpnaiCKor ApJKaKHoi- rijiaBa 
r])aiKHO cc oniinw canpCMCHM iij)HnuHii Haj)OAHor ca.viooiipc- 
jtc.jcii.a. icoJH jc ;?a nac 6h(\ c o6:;Mp()M iia naujy pacrypc- 
Hoci H lian xHCTOpHJCKHx AI)'*>aHHHX rpai!Hij,a. rioi!o;i>;]Wjn '11 
Mna'se y cuaiiOM iioiMCAy ciuapHHJH. HopcA Tora .vi(;})ao cc 
HanycTWTM cuaicw roRop o aycijinjcKoj AHnacTHJn h aycrjmj- 
cixOM OKBnj)y. Kaico jc caAp"/Kaj Kp(j)CKor FlaKia oho i?ci. rio- 
;:Har h oa x])i5aTCKHx noAmHMaj)a ^a.iMauHJc, liocne (Cyn^- 

pMi.CKO ICpH.IO Xj)I5aTCKC HapOAHC i>ajCAHMUc) H X))13aTCKC 

(('rapMCHH'kannM h IViacoi'.a rpyna) 6no ycisojcn, ro jc iipn- 
MawrC M jcAHor n Apyior ycioua ripom.'io 6e.! Bet.Hx noipeca. 
M c Tora, 'M. janyapa, noBOAOM 6j)cct;ihtobckhx MnpoBHKx 
npcroBopa, Jyroc.iOBCncKH K.iy6 Tj)aHiH ((npH3HaH»e h nor- 
riYHO ocinypan.c c.io6oaho npoBCACHOi^ h nornyHor npaBa Ha 
caMOonpeAC-TPH.e HajioAa, ocoohto y nHTaH,y, Aa .'in xol^c c.io- 
ooAHy Apx^'By H y Kojoj 'l\e (fiopMH Aa jc o6pa;jyje>*. Pa:s.iMKa 
HJMciiy ic df^opMVAe h one Ha MajcKc AeK,iaj)aLiHJe Bp;io jc 
jacna k yriaA-'J.HBa na npBH nouACA h hhkom hhjc 6hao tciuko 
noroAWTH, lura cc xtcio c h.om. HcnpHJaTC-.i>CKa Luxa.Mna pa- 
avMCia jc CTBaj) h oAviax OTri0He;ia omT[)y oopoy. 36or rora, 
a H WHaMC. OM.JO jc jacHO, Aa c^ ho moh;c Aajhe paAHTH 6<?.; 



HnBrc'He opraHMHauMJe iioc.'ia m jj.vah, ><oJm v i't^eMV T})e6a m 
\ MecTBVJy H ;ia aa eejiMKC ;u)ra'baj(\ kojh cc cripoMajy, -rpco'A 
(5MrH npHFipaBaH y CBanoM nor."[e;iy. 

Ka;^ je luux janyapcKHx ronopa .loJAa IJlopya h I^M.'K'oHii 
nacTa.io HanpeuaiiikeHjC y iiamuM pc;ioHMMa h Ka^ ce iiomcjio 
t'VMiLaTH, Ail OH AycrpHJa Mor.ia iij)HCTaTH Ha a^hc npoiio- 
awilMJe pea.iHHx aBiOHOMMJa m ociaTH no iom MaiuTMhrHa y 
CBOM repMTopwjajiHOM MH'rerpMieiy, jaBMJia te jfeoAO-i>HBa no- 
rpe^oa ;ia ce npc;i jaBnoor HCTyiiM c HaujMM aaxrcBHwa. Ila 
;Uin 2. M 3. Mapra t'a;)Ban je y 3jirpr6 aoop bmHchhx no- 
tHTHMapa MH CHMX Jyioc.ioBeHeKHx ;5eMa.!i:.a AycTpo-yraj)CKe. 
ripBH ;uiH raj je ;j6op paciypM.ia no.iMUMJa, a.iH je na Mnrep- 
Ke)!ij(,HJy nocTaiiMKa Koa.iMUHJe m Crap'ieBM'kaHaiia 6mo iiocie 
Ao^JBO-i^eH M oApJKaH y Kykn ;q)a A naBe.Jwka.*) Ha roM ea- 
fiaHKy cy cyAt'.'iOBa.'ie m couHJa.nie jCiMOKpare, npH^ipyjixMi^LUM 
ee nornyHO tiOKpeiy rpafeaHCKHx crpaHaKa. KowynHKe ca re 
ee/iHHi;e iviacno je OBaKo: M(\iKynjheHH, riocie |)aenpar.e o 
oriLUTCM rio.inri'iHKOM M Haj)o;tHOM no.JO/Kajy, e.'iOHvUM ey y r(>xre, 
Jta je nyHU!a KOHLier:Tpai;MJa cbmx erpaHaKa h rjjyiia, Koje, 
erojehH Ha cTaHOHMmry Jiapo.uior jeaHiicTBa *f oc.iaH>njy]\M 
ce na iiaMe.io Hapo;i,Hor caMooripeAe.ieH>a, aaxreBajy ^a ce 
CTBOpM HaiiMOHa.iHa, HeaaBMCHa m na ;teMOKparcKHM npiiHiiM- 
pfMMa carpaheiia Ap^^aBa C.ioBenaua, XpBara m ('.p6a)>. y oho 
.5io6a.BHLue ce HHJe moivio pcKw. Man je n raKBa M;\jaBa oM.ta 
npBH ;iaH ijan;ieH>eHa y luraMiiM. Ha hctom a6opy 6h.io je .ui- 
lo.yieHO H ocHMBaH.e Hapo;tHor Hcha h eaanBaihe hohot 
cKyna o 'Byp'l>eB-;;aHy. 

Mi3a Tor Hacrajy Te;KM A^iUM. yBej)eHM o ycncxy HewaMKe 
o^tanaMBC Ha aana^y h{)otmbhmh,h oHBaj}' Hacprj,HBM m Bcm 
FioMMHie oii6nji>H0 Aa nperw. TloaHaT }£ TaAamn^M Hcryn rpocf)a 
^lepriMHa npoTMB Hexa. HauiM .iaam HMajy ycrpyHaBaH.a h ;)a- 
Ka;}aHH hypHeBAaHCKM a6op ce 0A-ia>Ke. A.ih y raj Mac jinTKy 
ce ^lecH M nopyMYJy y 3arpe6, ^a ersap iinaK Ao6po ctojh h 
;ki y BHUieM HHxepecy rpeoa, uoboaom wajcKC npoc.iaBe Ha- 
podnoa ^uaad.ia y Opary, ManMifjecTOHaTH cbcct ornopHocTH 
H HeaaAOBOJiiCTBa. RopcA npocjiaBC oAi»Ka'ke ce iom npH.iHKOM 
M KOHipec noT-iaMCHMx HapoAa, norpeoHH naH^aH pHMCKOM, 
wa KOMe he yMecTBOBaxM, nopcA Mexa m nac, Do-BauH, TajiH- 
jaHH M PyMyHH. Mii naiuHx KpajcBa Kpeny.io ce oko 200 ynec- 
umcr), jep je y hcto BpeMe HMao.^nTM h cacTanaK c.ioBeHCKHx 
>KeHa, HOBiiHapa m oM.iaAHHe. TaMO cmo HMa.iH noBcp.ijHBe ca- 
cTa}!i:e ca HijacianwuMMa no.i>aKa (npo(|). r:iOM6HHCKH h rpo(|> 
("Kap6eK) H Hexa, na KoJHMa ce yAt'iuaBa.ia laKTHKa h ohluth 
najeAHHMFCH npHHUHiiM AC.70Bart.a. MaHHtjiecrauHJa je oH.ia 
cii.lHaHHMa.ia yenexa y CBaKOM nor.ieAy w KOHrpec je, y 
maBHOM, nocBpmaBao cbc uito Tpe6a, KaA cy y^ecHHUH ao- 
oH.iH no3HB OA no.iMi;nje^ a^a y HaJKj)a'heM poKv Hanycre Hpar. 

■) Obo je VMiiH.cHO m. c xoiii. uixo ce y rioi'.epcii.y cyaHa.iO, ;ia je 
riojiwuiija TpajKH.ia oa ynpaBHMKa Xore.ia Poja.ia. r^e je 6ho ckvii, .la 
ee y Haiuy ca.iy ynyre lexcKTHUH npeo6yHcnH Kao Ke.iHcpn. 



11 

lloc.ie rora iiocao oinui ().{6m.i>hhjm h n:i();iHUJM. PaAW cc 
na (Be crpaHc. Mt'hv o(\imi,ii\nnii\ cc cruapa Kj)yr ijancpcunKa, 
ivOJH MMa Y A«HOM Macy 6mth cnpcMan :?a uapo/iny aKHHJy m 
raj Kpyr nacKopo ooyxRara ciu* iviaRHC ra|)Hn;u)iu\ Mcro ce 
laKau iiOK[)CT jan.i.a h y MopHaj)HHH. Ha ;ii)yr'\j crpanH cnpCiMa 
CO ooH.iaH MaropHJa;i ;!a name na eTj)aHH, ;\n 6yAy noTnyno 
ooaiuuirreHH o eiiCNiy luro je oh.io .vieiiy naMa h ultto ce ca;i 
iioiiua. ni)H6Hpa ee, Ai>-i't\ nonaij, :5a cbukh ciyMaj h ynyhj'jy 
.i>yAM y na])o;i. CiBapajy ce Maic h Hc;je ea (cjc-ichmm Ka;ij)<)M» 
M y/icnjana cue, ;\,a ;ie;}eprHpa}i>t; h H;{B.iaHen>e uii bojckc 6yji,v 
lUTO Mnoi"o6j)oJHHJc. Y .'l)y6.7>aHM ce c yciiexoM OApniaBa je/3,!ia 
peiiMJa .iy\;\u OBor noKpe ra h cnpcMa cne ;5a iioi j)e6nn Tac. A;ih, 
name Bcae ca eMni'])annjo.M join yiu'K cy np/io c.fa6e h bccth. 
uiTO Hx ;i,o6nBaM0, OH.ie cy j o tobo bhuic ynyJiCHe na ro, ah 
nac o6ccnoKoje, hcio a<i hhm noMoiHy. Hapo'iHxo cy Omie 
oiiacHc nopyne o" /iH4)epeHLi,HJaMa H.JMei,}' (pncKe IliaAC m 
.lyrocioBCHCKor ();i6opa, rcoje cy OH.ie Bp/io MaiviOBure n nyne 

IVMH.HMCIBa. 

To ce ciu* ii[)HMe'haBa h y liciy h y rieiuTM. Ik'H c lora 
(lornHpyje <^)j)aHKOBa^iKy aKUHJy, Kojy je boaho HaA6HCKyn 
LUraA-'H'p, y cnopa;5yMy ca 6ocaKCKHM rionaBapoxi h bojhhm 
janoBeAHHKOM CrcnaHOM ('a[)KOTH'KeM. m XpBarwMa ce cTaB.i>a 
y HJiMCA HcnyFf.eH.e h.hxobhx >Ke.T.a. Hemia .'ja.jHpe oa roia 
M rpa}KH. AH joj ct' rapaHryje iienoB[)eAHMOCT Tej)HTopHJa 
KpyHC Cb. CrefJ)aHa. Jli\ napa.iHuie Xpuaie owa HyAw Jiocmi 
LUHpoKy aBTOHOMHJ} , pa'jyHajyhH npw tom na MycTHMano h 
na one Cp6e, kojh cy 6h.th n])orHB cnoja ca XpsaicKOM ; a;iH 
rprt^KH, ^i\ ce HocHa npHAl^v/t^ii MahapcKoj h io HHKaKO fio- 
(•p'AHO npOKO XpsaTCKc. I'l BcM H rierina yHHijaJy. ji'd Koa.iH- 
UHJa noMa/Ke pa^BOJ jyrocviOBCHCKe nponaraHAe, h Ik'Kcp-TC ca 
CBOM CHaroM MHCHCTHpa x^i ce y XpBaTCKoj npoMCHH 6aH h 
H.iaAa. Hiije Aom.io ao oA-iyne naj bhuic c rora, rnxo ce y lieny 
MHC.iii.io Ha BoJHy AHKTaTyj)y y XpfiaicKoj, oa Koje cy ce'Ma- 

haf)H HCTO TO.THKo6oja.1H. K0.1HK0 H OA jyi OCIOBCHCKC aKLiHJe. 

H niTO ce Ao6po ocetia.io ^.n ce ho.tobhhm MepaNia hc a^ no- 
cthI.h ycnex. TpHJa.iHcxHMKa MOHapxHJu OH.ia 6h caMO na 
lUTevy Ma'tiai)a n ohh cy c rora Kyma.iH cbc MOi^ive, a^ i<^ 
H.iij ocyjere h.ih a^ ycT\nKe cecAy na HaJMaH>y Mepy. Oa-iy- 
•rH.io ce, HajiJaA. A'^ rpo(J5 Tnca o6n'fee, cne jyroc.iOBCHCKC no- 
KpaJMHe, oucMH pacno.io-/i:cH>e h OHAa npcMa tom hoahccc 

H3HCII!Tai. 

/V.1H Hani je no.TO>Kaj ;3a to BpeMC nociao ;;HaTHO Apyi^- 
Miiiii. FieviaHKa je, n^a xpH CBOJa yAapiia na .lanaAy, noMC/ia 
.ta VBMHMC H ;.a cee je 6h;io jacHO, A'I j^' I'o y:5MaK nopa;5a. 
AycxpHJa je 6H.ia Ha Kpajy ceoje cnare h H.ena ocAna o4)ah-- 
.uiHa Ha rijaBH nenocpeAHO je AOKyMCHTOBa.ia H>eHy Aorpaja- 
.locT. Hnje BHiue hh 3a nor y .iCM.-hU 6iifio cyMH,e, rAe je nc- 
ocAa H npcMa tom. napaBHO, hhjc 6h.'io TeuiKO hh AO^HJaxH 
.i>yAe y cBOJ Kpyr. Mo»:Aa je MaK Tpe6a,T0 HMaxH h Hemro 



l.S 



KMiiLic ofq)e.»H()L"ui, A'i fc laj npy!" ()j,fiHiuc ne luiipn, hc to- 
jujjo h;; ooj'a 5HH, 4a Cm ce H>ero» pju Morao npofcanaiH, ko- 
.mKO m cc MOBCK j)cinn onHx noc;ioim'iHHx nauoHa, i^oJH oon^e' 
ta jiaijc mro iohc. y {>(' ly co on.ia H.jryoH.ia iviana. nj)OTPiB- 
uoCTH H.jMehy n^ora n iivpjimvd imcy 6njic jicnOoHara CTBap 
H OHO mro ']v .uiApjKap.a.io Kap;ia j\ii nv v'ihhh h panHJe cnojc 
ccnapaxne riOHy;u- AmaiiTH nnje 6H;ia iiii HCicj)cria yoehcHOCT 
o JiyiKHOM caHC.'SHiimTBy hh nwreiiiKO iiper. 'laiuTBO ;j,a M.5/],p}KH 
xo Kpaja y cbom A])ymTi!y, Hero c/rpax o;\ IJh.ixim.mobc ocbctc 
jf yna;;a hcmsimkhx Meia. >' vHyrpainH.oj ho.I'Hthu.h oh jc Bo.i.aii 
ifa HonymraH.a. ^na cc, 4a jc nap anao Hcxc ccoh Ha chc 
NLoryi.c naMHHc h ;ui mm je Hyheno h>ciobo FcpyHMcan.e y OpaiT; 
Ho:sHaT jc, HCTO raiio, KMacHMWH H KO,*! nac Mjroro HaBO+)CHM 
("TaHvCKOB o/tiO!5op : <(Zu .sj)at MajcstJit!)' 

!ia MuraBOM cbom nyiy iHca jc npHivickaBao ry HiJMc- 
iheny cirryaLiHJy. Ajim, paHyHajyhM na Hoi;cnaHOCT Mchy Xp- 
HaxMNia. Ha crape cypeBH>HnocTH H.jMchy h>h\ m Cjioa, 11a 
Biimc Mai)ap(iHCKO mhhobhhiutbo h rTemni o;i,aHC bc/ihkc no- 
cfilHHKC, OH jc HnaK 6ho ckmoh ^a Bcpyjc, ,:^a jc caB raj no- 
Kpc'i o;tBHme na/tyBan. ji,<\ HACJa napoAHor jcAHHCTBa HeNia 
^y6oKor Kopena h HapoHHio hhjc HUMa.io nepoBao y Moryii- 
HOCT Ma I^aKBa araHBHor Hapo^Hor oinopa y ciynajy KauBC 
BHinc o;;.^yKe. Kazt ra jc rpo(|> Ky.iMcp yncpaBao o npoTHBHOM 
OH je npeapHBO MaHyo pyKOM: <fBH ctc, rpo(|)e, no;; parHOM 
ncHxo;u)M !).' Ka^ jc mmmo oMCKHBaH.a, y (".apajcBy Hanmao na 
,!ajeA-HH4Kii 4)poHT (poa u XpBara, kojh cy mv o;^6h.H'I nojc- 
;iHHa'iHc nperoBope h y jc^hom MeMopaH;iyMy, ovhom npcoa- 
UHBaH.a .'ia cypoBii poKWM y iKwi-iDH, • Har.iacH.m, Aa jc H^cja 
HapoAHoi" jCAHHCTBa <fnocTa.ia ho-ththhkom BcpoM h aocmom 
namer napoAHor 6Hi\a» n jia. ohh HchcApyKMHJc })eujeH>e na- 
pcAHor HHTaiUK <niero y Ltc.iHHJ! m to Ha rcMCby n[)aBa na- 
poAHor caMoonpcAc;ieH>a», oh jc M;jry6HO npuceCHOci, no'ieo jc 
yAapaiH pyKOM o cro h pa.ijapcHO BHKai'H : «/|,o6po, mh mo- 
H.eMo npoaacTH, n.m -iiCMo jom vbck HMaiH to.ihko cFiare ^a 
Bac cMpBHMoIw <(Bn CC HaAaxc hcmcm OA Cp6HJe?» roBOjnio 
je. He n|3eAym}'jy+»H. <iA ;iHaic nn, jxa iiC ra (*])6HJa 6m h 
ynpaB TO.n-iKa, Aa jc yBcr: Moruc liyrapcKa hojccth aa ao- 
pyMan!)) npHcvrni; cv y\\ hu to OKpcHy.iH .ici^a 'a ii.mmAvi 
H.! co6c. 

IjojctiH cc KaKiiHx })cnj)cca.Tnja noc.ic rora oAMax cc ca- 
viHBa \ 3arpe6 hobh ;'.6op nojivivyiHKnx .i.vah (5. oKTo6pa), 
KOJHMa npHcrynajy (|)opMa;iHO, noiino cy u upe ym.iH y hckc 
aivUHJe, ya pannje rpyne cpncKH paAHKa-iw Hi? CpcMa, hobh 

AHCHACHTH K0a.1HH,HJC Aj) ^^- iiopKOBH'!\ H AP B. LLlypMHH H 

ce,t>aHKa crpaHKa ca C"rjenaHOM PaAHii<-'M- ( -iobchuh cy aohi-hi 
Bcii opraHH30BaHH y cbom liapoAHOM C-BCTy hcto Kao h J\^t^~ 
Mai^HJa. Ty ce 3aiL'Ly^iyje, am ^'C oamox no npoBMHitHJaMa o6pa- 
.j.yjy napoAKM OAOopw h cxBopH bc.ihko HapoAHO Behc. Y hcxr 
Max noii-Baxa je n cprxKO-xpeaxcKa Koa.iHiiHJa. jxn npHcxynw 



If) 

6)iiiLiTeM riOKperv. Obh Je iipHcia.ja na to, ocel.ajyKM ah jc 
iOLnao Mac jcAMKcrBeHor Hapo;uior Mcrvna, m oAvtax je c**- 
*.!Ha.ia H cacraiiaK chojhx. ;i>yAH. 

riBapii cy a.vd rora iioiii/ic ncoMenMHaiioM opauHOki. 
t .lanHH iipo.ioM iia co.iyiiCKOM ({ipoiiiy Cmo jc iroMcraK rior- 
tiyiior pacrtaAaH,a AycrpHJe. Hch ce nyo no6e;iHH k.imiv Ije.ior 
Op.ia. Ayc'T[)HicKH mmhmctj)h, MeH:.ajy'KM ["ce y ;}aAH.H 'nw, 
K} luajy x^\ ciiacy HaiTk^.-hcuy cTBap h omcbhaho n'6c ayTopurci 
w CMiTpnocr. A.iH yiiopHocr m iieyBMhaBHorr Tpajc m ;iaj.t'. 
jcp cy CBC HC})oif;i.iii y ncKy Bo/imcfiiiy waMCFiy ciBapu n 
cBaicaKO iiHcy 6h;ih aoBO.hiio cbccmh cucra, iino jc 6h:h) ca- 
:ipc.i() y ;tyiiiaMa Hapo;iHHM .{a Tpajaii)a oaor cipaxoHHTor 
HptMa])aHja. 10. OKT()6pa yiiyhyjc uap Kap.io ripor.rac, Kojiivi 
o6ciiaBa pemeihe jyroc.ioBcncKor nHraH,a, a.iw nMnomro ua 
luicry yrapcKC Kpync. Kao o^i oBop iia to nii.iaini 1'.). ()Kto6pa 
Ma»):K{)CCT llapo;iHoi- IJcha, Kojn o6jaB.i.yjc cBojv KoiK'THiyuMJy 
n Tpa}i{H MC'hy ocra.iHM yjcAHFhCii.e ucioKyiinor nauief iiapoAa 
"ita MHiaBOM" ihcroBOM CTHorpaiJK'KOM TCj)HTopniy, r)ca o6:]Mpa 
iia Ma Kojc iiOKpaJHiiCKC h Al»KaBHc I painmc*' h to "y jc^Hv 
jCiiniCTBCMy riOTiTVuo cyBcj)ciiy ;ip;KaBy)>. y 3. ra'tiuf H.<])itMiio 
I'.c.iH ;ui oOTK.ian.a ociioBy pjciJicH>a iiaiuer iiapo/jiioc nwraiba, 
raaiiHvaHy y aycrpujcKOM ui»i)CK()M xianncjiccTy o,i l(i. OBor 
Mccci;a, a hcio rano h CBaKH 6y;iyhH iipnjcA.ior, koJh 6h 
Hiuao ivd iHM,- ;ui cc iiaiuc napo^HO HHiaibc pujcuiH AJt^-iw- 
viHMMo H Aa Mv cc OAyHMC M>croB MchyHapojHM aiiaMaj)). 3a 
n])c;!,ct>AHHKa Hapo;iHor Hcha 6h H.ta6paii jp. A. K6|H)Lueu; a 
sa noTn])CAccAHHKc ("BCToaaj) IIpji6n KcbhIi h ^p. A. FlaiRViMh. 

'^Ihm jc ilapoAHo Hchc 6m.io o6pa30Ban(> m h.ciob Maiiii- 
ojtccr G6jaB.hCH >KypH;;a cy ce rpa^CKa ;;acTyncTBa, pa.nra 
.Hj)yiuTBa H ycranoBC, jxii My iipMaiiajy KOvincrcHUHJy, m\ it 
iic)a;t])aBC Kao npc^craBUHKa macJc napo/nior cyBcpcHHTcra. ^a 
My no.io;KC aaiacTBy BcpnocTH h ()6cKajy ca])aAH>y y CBaKOM 
nj)aBLiy. JTlHraH.c jc, MC'hyTHXJ, 6ii.i(), mxa he ono Aa paAM. 
[>n.io jc .f.yAH, KOJM iiHCY iiOTuyHo BcpoBa.iH, A^i jc ocavBCTan 
c.ioM AycrpHJe raKO HCMMHOBaH; AiWui.io ce, Aa Jic ona, Kofa 
jc HMa.ia Bp.K) TciuKHx K'pH.ia y iipoiu.iocrH, unaK aiiarM 
frcicaKO uivkn HaMnna, :{n oAp:i:M oa.iaHC. HajaaA, ona je join 
OH.ia TV M HMa.ja. y3a ce BojcKy, •tai)OMHTO nojanany v CpcMy 
II CpoHJH HCMaMKHM iiyKOBiiMa M KO jc anao, Aa .iH 'i'Mca 
HcKe HviaTM npaBo ca cbojom npeTR,OM. 4pyrH cy, oiict, Tpa- 
iKHTH 6yHioBHy aKij,HJy: nocediio je to 6H;ia. /Kej>a hckmx M.ialiHx 
e.iCMCHaTa y bojcuh, xieby i^auHMa m ocoohto weby ^a.iMaTKH- 
HHMa. ("bc jc 6h;io y rpo3HHiiH h ana/io, a^ CBaKH a^h hocm 
no jcAaH KovinA xHcropHJc na cc6m. .'JerHTHMMCTC cy TpaHCH.ic 
ca;:iiB Hajnpe xpBarcKOr, na OHAa oriiUTer jyi oc.TOBeHCKor 
caCopa, A^ ce Ha H>HMa saKOHCKiiM nyroi nBpcie OLien;iei*>f 
i)A AycrpHJe. 

,3,OK ce raKO Ko.ie6a.io ABa-rpn Aawa ciMrome bccth o 
^ '>\,;« ciORcHCKHx H MCLUKHx nyKOBa.na ra.iHjancKOJ (jbpOHTM 



17 



H o TOM, A^ c-YMaha])CKe ptTH.MeHTC OA6n.ie naxTCMj A« Hx u;(y 
j)aaoi)V/HaBaTH. rioc.ie lora vMCCTaiiie r.iacoisH o Ta.iHJaHCKOj 
<)({)an;^HBH H o onmreM pacy.iy aycT])iijcKe hojckc. Bapom oeiiic 
nocTa.ia HCCTpn.i.HBa ii 'ipa>KH;ia je mnn noKper. ^-p A. TpecH'h- 
naBHMH'h je y HapoAHOJ Ka(j)aHM mvdo na y36yHy. OM.iaAHHa 
Je npoTecTBOBa.ia na y.iHUH h r^t' CTHrne. 0(|)nij,HpH oai^aj}' 
c Kana KajxiOB ;5HaK m Mcky TpoooinHLic. Him no Ka(|>a»aMa 
Ka^e cao.i^e, nyny ce HapoAHOM Bdiy n yA-ipajy U'l ocTa.R- 
aycTpnjcKe aMo.iCMC. y ijjaAy ce HUH^y MaHM({)ocTai;HJe h ;x\yjKc 
roBO))n. HapoHHTO ce c paAoiii'hy no;jApaBj,ajy ciK)MJaHCKii 
;{apo6A.eHMLtH h a^iJc i^m ce opy:^^jc. 

y rioaopHiiiTy ce A^je CMpiu MdJKc Jijeoaivha. y AynicoM 
nynoj ca.iH, c npcHaxpnaiiKM .lOKaMa h ra.iepiijaMa, B.iaAa.io 
je pacno.icjKeiLe napoAKor npaaHiiKa. HapoAHa OAC.ia, yicycua 
H iKHBonncHa, AciBa.ia cy HHTanoj c.iku,h noce6Hy oojy bcaphhc 

II HCMCr pCTKOr H HHTHMHOr V HCTM' MaX. CliyA OCMCX, noic.iHM, 

HapoMHTo CTeaaite pyKa. Ilo^iHiby necMc, iiecHrypKe, p'baBo 
BoiiCHC, c .iQiiioM npaTH>OM, a.iM Ton.ie y cnojoj HMnpoBHija- 
AHJii H HCKpcHe. Ha no3opnMLi,H ce Hrpa p'l^aBO, MecTMMHij,e 
HeyKycHO, a.iH c bhahhm yaoybeHDeM n c HSBecHOM cTpauiIiy. 
Maa ri]iBOK MHP.a K.iHuame necHnny, kojh 6o.'iaH, c noBcaanHM 
OKOM, 3a6opaB.i,a .jiiMiiy ^yivy. ((.laHii com nH'iao ca oboi 
MJecTa noc.iHJe CBcra uito je om.io, nMTatteM jeAHor cBor ..'ima, 
aap nac jom hmJc Bpar cahko? A A'^'i^c Bac oHTajsi Apy^MMJe. 
BMAJecTC .iH, KaKO je tbwx Bpar oahmo !» Yl\'6:mix\\ ce to CBPrha; 
H noMHFbe noHOBO necMa h hobo K.ini^ait.e h npenocH ce na 
y.iHii.Y, y B.ia/KHy jeceHCKy HO'h. 

HoTa rpofpa AHApamHJa, hobof aycTpHJCKor MiiHHCxpa 
cno.i.amH:>Hx noc.iOBa, koJom je Tpancno MHp m aMcpHKancKii 
OAroBop noKaaHBa.m cy ohhto, a^ je AycrpHJa na MaMany. 
4py A. Kopomeuy, Apy ^1- MimrpHJH h Apy ^ • /KepjaBv 
Aaje ce y Beny AoaBO.ia, a^ WAy, Kao h Mcch, y IUBaJLi,apcKy 
Ha AoroBop ca cbojhm cynapoAHHUHMa h npeACTaBHHii,HMa. 
CpncKC B.iaAC. Ohh cy 0TnyT0Ba,.iH oea npcrxoAHor cnopaayM<i 
ca HapoAHPiM BeiiCMH HajaBM.TH cy, Aa HAy, y r.iaBHOM, Aa 
ce TaHHo opMJeHTHpajy o oniureM no.io>Kajy. Ms MHHHCTapcTBa. 
ce para jaB.-ba noApy^HMM KOMaHAaxia, Aa Tpa>Ke cnopaayM c 
HapoAHRM BehHMa. One cy c Tora nacHBHc. He yl^cAyjy naic 
HH npoTiiB o({)Hi;npa. KaneiaH nexpoBHti o6jaLUH.aBa y Ka- 
capHM 53. nyKa anaMaj HapoAHor Beha. Ha cbc ce Ha.MepHO 
CTHCKajy OHH H caMO ce npenopynyje, Aa He Aohe ao cyKOoa. 
HajiaA, 27. OKToopa, y Bene, KOMaHAanT 3arpe6aMKor Kopa. 
reHepa.i .lyua UlftapHh AO-iasH ca renepa-ioM MHxa^'beBH'heM 
y HapoAHO Behe m xaMO H3iaB.i,3'je, Aa my CTaB-Tba BojcKy Ha 
pacno.ioH{eH>e «3a oHyBaH^e pcAa h MHpa». CaA je 6h.io jacHO, 
Aa je AycrpHJa 6h;i||, h npoiu.ia h aa c h.om bhuic He rpeoa 
036H.1.H0 paMynaTH. H c Tora ncrnyKOBHHK Kyt^aK, na CB^oj}' 
pyKy, 3aK;iHH>e nexe 28. AOMOopancKor nyna hoboj B.iaAH. Ca6op 
je OHocasBan aa 29. Aa h ({)opMa.iHO npor.iacH noxnyHH pacKHA- 

DPACXBO - 



18 

riocio AyrHx h i?p.K) 6YpHHx caBeioBaH.u MMTaBC HO'kn 
();t 'i8. 29. oKTOOjia, tag cy ce npBH iiyr Jacuo ooe.icjKH.ia ii 
cvKooM.ia ;i,Ba r.iaBna cxBaxan.a o naiueM AP'KaBHOM yj)e'l)CH3y, 

jCAHHCTBeHOM H.IH (JjCAepaTHBHOM, CTBOjiCH je AHCBHM pCA i^a 

(•vipaiuibv ccAHHuy. Ta je oH.ia OMCiCHBaiia c rioJM.i:.HBOM hh- 
iicToiu'hy. Ha Ma{)K()B Tpr c.ierao ce cM.ian cbct, ^pyunRa c 
napjaij;HMa, ])aAHHMKe opranH.iaLtHJc, BOJCKa ca Hapo;i,nnM ko- 
ixa]);i,aMa n ca ;i,Be MysHKC ; roroBo cbc, iuto je Mor.io x<^ cf 
i;pehe. To JyT])o Bparno ce M3 BcMa h oan, koJh je M^BecTHo 
napa o CMTyaij,HJH m oa-ivmho, a^i .maHUMno niijaBH, x^\ .CBOJy 
H.iacT no.ia>Ke HapoAHOM Behy. Hcmro Msa 10 caTH, noiiiro 
cy Ha noce6Hy crpaHy caoopuHite aoiu.ih M.ianoBH HapoAuor 
iJeha, KoJH HMcy y xpBarcKo.M ca6oj)y, OTBopMO je ap B- Me- 
AaKOBHii ceAiiHuy nana i:yjyiiH iukkhoct ror ;xn.ui\. ()nAa ji- 
("BCTOjap IlpnoiiheBnh oopaa.iarao xhthh npcA-ior o pacKHAy 
H M.3pa;iMO, Aa cc <^^a.iMai^HJa, XpBarcKa h C;iaBOHMJa i^ajcAno 
;a l^HJeicoM npor.iaiuyje h npeMa AycrpHJH h npcMa yrapcKOJ 
,ui HCuiBiieiiy Al'JKaBy, a.iLi nouiTO y ^^a.iMaiAHJH. XpBaTCKOJ n 
('.lanoHHJH Aiunvi ca.MO jeAan ago Be-iUKor iiamer iiapoAa. m;:- 
jaB.hyje OAMax xpBarcKH caoop obhm npeiUHMM iipeA-ioroM, a^ 
je KpaA>eBMna /^a.iMauHJa, XpBarcKa h CianoHMJa aajeAHo ca 
I'hjckom BO.T>Ha cTynMTM y aajcAHMMKy nornyHo cysepeiiy a))- 
H^aBy (!.ioBenai^a, XpBaia h Ci)6a». FBeroB je roBop oho 6y])H() 
no3ApaB.i,en, on caM oKuheii uBehe.M ca ra.iepHJa, a Ap A. 
riaBC.iHK ripeAAO/KHo je h caoop npMMHO, ;['d ce 'raj roBop 
ii.raKaTHpa no MHiaiJOJ aeM.i.H. l^lapoMnxo je oAo6paHan>e ;?a- 
jipniH.io :5aAn>e r[i)M6MKeBH hcBe ])eMH, Aa je CMHcao noAHcroi 
npcA-ioia y tom, Aa ce nauia Ap^^aoa HeaaBWCHa h nornyHo 
cyBe})eiia «npoTe;Ke iia MHiaBOM naiueM Ha])OAnoM TepnmpMJy 
oA ioHV TaMo AO Co.iyna)). rioc.ie H>era y;{eo je pcM Ap A. 
riaBc.iMii oopa^.TajKyhn Apyi'H xhthh npeA-ior, Aa xpBarcicn 
caoop cijy cBOJy B;iacT npenece na HapoAHO Behe. Crjenan 
l^aAH'h je oopaaAarao Tpekn xhthm npeA-ior paAM orpannHeH/i 
HBB03a x])ane h;? name AJ^H^aBC y ryhe .je.M.ije. Plaa n^era je 
roBopno, y mmc (})paHKOBai;a, Ap B/uuHMnp Opeoer, nosApa- 
RHBOiH M.iaAy c.ioooAv H H.jjaBnBuiH, Aa ke c ooaHpoM na 
HcnyH>enH nporpaM crpanKe Kojoj npHnaAa npeAiontHTH hctoj 
Aa AHKBHAHpa. ^p Jocnn lUmoBHti, y hmc crapHx Mabapona, 
HsjaBHo je jeAHOAyuian npHCTanaK. y ca6opHHi;y cy Tor Aana, 
;m Bpevie ceAHnqe, nycrH.iH u jcAny Be.iHKy AenvTaqHJy aa- 
rpe6aHKHx rocnoba, Koje cy aa cpeACTBa Ap>KaBe Aone.ie cbo] 
naKHTKao npen npH.ior. HapoAJe na no.ty K.iHii,ao h no3ApaB,ijao 
xHCTopHJCKH aiH y BehHHH CBecran, Aa on necyMH>HBo anann 
HOBO Aooa H>eroBor ApJKaBHor ;KHBOTa. 

HapoAHo Beke nociajo je laKO BpxoBna B.iacr y bcmajM. 
FBeroBa f})yHKi;HJa oH.ia je h aanoHOAaBHa h KOHTpo/ma, a 
oA.'iyKe noinyno cyBepene. y npeAceAHHuixBy, KOJe je HMa.io 
cBy BpxoBHy B.iacT — jep HaBpmna je npenecena na noupa- 
JHHCKe B.iaAe, KOJe cy OHpa.ia noKpaJHHCKa Bcha, a npeAce<a,- 



19 

HHLLiTHo Hx iioTBp'l)PiBa.io — 6ujm cy ccKpeTapHJaTH 3a CBe 
name o6.iacTH ; ^p A. Kpawep 6ho je xaJHHK sa C.iOBCHHJy, 
^p M. JlarMH^a aa Hcxpy, npo(|i. (/re(j)aHHHH 3a ^ajMaitHJ}"^ 
H noinHcanH 3a Bochv h Xepi^eroBHuy.*) lJ,eHTpa.iHCTe cy y 
roM BM;i,e;ie ycpeAcpeljHBaiie B.iacrH y jc;^hom cpe,!tHmiy h 
paAO cy npHMa.ie tv ^xraHOBy; (|)eAcpa.iMCTe cy on.ie sa^o- 
BOj:)He CTBapaHiCM noKpaJMHCKMx B.iHAa H y TaJHHLi,HMa cy r^e- 
Aa.TM caMO Hy/KHy cnoHy HaMcliy noKpajwHC h Li,eHTpa.ie. 3a 
H.iaHOBe HapoAHor Beta, ;^a ce o;ip}KH HSBecna oaaa .lerHTHMH- 
TCTa y FberoBOJ y3ypnaLi,HJH B.iacTH, aoiu.ih cy BchHHOM Hjia- 
HOBH noKpaJMHCKHx caoopa H ocHKor nap.iaMCHTa h ^e-ierH- 
])aHH 3acTynHHij,H cbhx tio.ihtmhkhx {})paKi;HJa, Koje cy y cbom 
nporpaMy HMa.ie Hap();tHO je;i,HHCTBO Kao HcxoAHinre aKij.HJe. 
fI^paHKOBLi,H cy 6h.ih nornyno MCK.TiyHCHM. Hna'^ie, npHHi^Hn 
no/^e.ic Man/tara 6uo je, y iJiaBHOM, y;^eiiieH npcMa CTpanaHKOM 
cpa3Me])y y caoopiiMa ; crpaHKe KOJe HHcy HMa.ie noc.iaHHKa 
y ca6opy (pa;j,HKa.iH, K.iepHKa.iH m coi^HJa.iHCTe y XpBaxcKqj 
M cji.) AooHJie cy no Ai^a-rpii MaHAara. Hobh H36opH y niHpHM 
KpyroBHMa HHcy motjih 6hth npoBe^eHH. 3a BpeMe aycrpHJCKe 
B.iacTH TO je 6h.io HCMoryhe, a noc.ie H>eKor c.iOMa, na^ je 
Mac npe Tpeoa.io npHXBarHTH aa nocao, HHJe cc HMa.io Ka^. 
ripBM ;(,aHH HOBC B.iaAC oH.iH cy Bp.io TeuiKH. TpH Be- 
.iHKC HanymTCHe h pacyre apMMJe, 6e3 AHcii,Hn.iHHe, .iHiiieHe 
xpaHC, 3apa>KeHe cypoBoiuKy (jipoma h ocTpBJbCHe oniiiTHM 
pacy.iOM, Ba.i>ajie cy ce Ha rpn CTpane naiiie /^p>KaBe. Ha 
jeAHOJ BopojcBHtiCBa BOJCKa y noB-iaHemy npcKO HcTpe h 
CjioBeHHJe; y Bojboahhh KcBeiu ca cbojhm h HeMa^KHM mc- 
TaMa Ha y3MaKy npe;^ CpoHMa h caBe3HHH,HMa; y U,pHoj FopH, 
Xep]4.eroBHHH u /j,aviMai;HJH ocTaij,H <J>.iaHi;ep Ba.ixHHOBe ap 
MHJe. To je Tpe6a.io j^a npelje npcKo HamHx h HHane 003^- 
CTomeHHx H r.ia;i,HHx KpajcBa ca uito Mafte mxexe h ho mo- 
ryiiHOCxM ca HHMa.io KpBH. CnpeHHXH xo HCHMajyliH CBOJe 
BOJCKC, ;^OBO.l>He H noy3;taHe, 6H-ia je xeuiKO-ha, Koja je 3a/;a- 
Ba.ia orpoMHC opHie. Ilocjie, y caMoj scm.i^h H36Hme HepcAH. 
3.fioynoxpe6jbaBajyiiH g-iooo^y, y BpeMcny nopcMe-haja B.iacxH 
M HeoApe'ljeHHx KOMncxcHi^HJa, mhofh e.ieMeHXH Kpenyme y 
n.fcaHKy hs cypoBor HHCxHHtcra rpa6e>Ka h xapafta; ^pyiH, Ha- 
poMHxo saKynHHi^H npcMa bc.ihkhm noceAHHH,HMa, naliome ^a 
je TO HajaroAHHJe BpcMC 3a ocBCxe m pa3paHyHaBatt>a ; MHore 
oeme aapasHO pycKH npHMcp peBO.iyjAHJe h H^HMa je Hsrjie- 
Aajio HajnoroAH/HJe, Aa caA npHMCHC CBOJa HCKycxBa h npo- 
xTCBe. TypKOBM-hH cy pa3i pa6.ibeHH, y ^yroM Ce.iy je xapano, 
BHpoBHXHH,a je Hananyxa, y BHHKOBi^HMa oohjchh BaroHH h 
pymcHa cxaHHija h nycxoineHa xpana, y HoBoj FpaAHUiiAH 
na.ia npB, hxa- BH.ia je onacHOCx, a^ y Bochh h y CpcMy ne 
AO-fee AO KpBaBHx o6jamH3aBaH.a paAH cbhx 3a.ia 1914. roAHHC 

*) y npBooHTHOM 3aK.i>yHKy oH.io je, Aa je xpearcKa B^iaja c oaHOM 
yjcAHo BJiaja n 3a j3,ajiMauiijy n 3a Hcxpy. /[.ajiMauHJa je npenedperjia 
raj saK-iiyHaK h oopasoBajia CBojy B.ia^y. 

2' 



20 

M Aa He noHHC MebycooHc'i oopoa. CpehoM, aoxBa.-bvjyKM a}'- 
ooKoj narpHOTCKOJ cbccth h MecTHTOciM cpricjxor iiapo;ua, kojm 
je \orimTe noKa;5HBao, nopcA cboJhx oa-thmhhx ocooHna no- 
HipTBOBaHia H iii)era|)aiha, join h ])eTKy 3])e.iocT ^a ouchm npii- 
.iHKe M Aa caMVBa iipMceoHOcr, Ham co cbct vaApsKao oa -iHMiie 

OCBCTe H, OCHM HCKO-IMKO Ma.lHX MSyiJCTaKa, HiCMy Ce He MOiKe 

npe6aH,HTH, Aa jc rpyoHM ;noMHHOM njiaTMO nooeAHH noxo,^ 

CpnCKC BOJCKC. 

y MHCTO H0.1HTMMK0M iipaBuy B.iaAa je HMa.ia Hero raico 
reiiiKHX KpHaa. Ko])omeij, m Apyi'OBH, npemaBUJH y LUHaJuapeKV, 
eaeia-iH ey ce y /KeneBH ea ACierarHMa C'prieKe B.iaAe h Jyro- 
ciOBeHCKor OA^opa. ILhxob TaMomH>H enoi)a:;yM, ao kof ce 
Aouj.io reiiiKOM MyKOM, caAp>KaBao je noTriyHM Aya.iMijaM hobc 
Ap>KaBe : c jcahc eTj)aHe MMa.ia je 6hth rp6nja, a e Apyrc 
oHBHje jyroc.iOBeHCKe ;!eM.7>e Ayeipo-yrapeiie. KaA jc y 3arpc6 
cTMr.ia BCCT o TOMC CpoM ey n.iany.iH nao jcAan mobck h (bc- 
Tosap npMOH'hcBM'h oA.iyMHo, He ycrpyManajy-hH ee j)aAH cbch- 
lya.iHHX iipwroBopa, ono^jBa Ha CBOJy ])yuy KopoHiei^a h;; 
/KeHCBC Har.iaeHBUJH My, Aa aa laKBc nperoBope hhjc Hvjao 
0B;iam'keH>a Ha])OAHor Beha h Aa hx hc mchcc hh i5oahth oc;; 
H>eroBa npMCTaHKa. Y caMOM HapoAHOM Hchy, mcIvvthm, oh.ui 
je jana crpyja ohhx, kojh ey hcto laKO .mhc.ih.im m hjcicih, • 
Aa OAHomaj HOBOOc.ioooljeHHX npajcBa iipcMa CpoHJH ovac 
yACuiaBan, HCTuna, y juijcahhuh, a.iH ca oociC/KJeM ano hc 
keHCBCKor Aya.iH;5Ma, kojh ce iij)enoj)yMHBao m xtco y A^a- 
rpH Maxa ciyiKocHO HpoiyjiHTH, oho y (jtopMM noKj)aJMHCKM\ 
M.iH H.ieMCHCKHX (|)eAepaH,HJa. CrjcHaH PaAHK, MHJn ce ])j!;}op!iM 
VTHuaj ocetao oa npBor Aana, h y komc ce c'la.mo bmaco 
OHBUJH caBcaHHK (fipaHKOBaita, Hmao je Man aot-ic, Aa je T])a;KHo 
HeAonyujTaH>e npe.iacKa cj)riCKOJ bojcum na noApyije XpBarcKC, 

V MCM je, Ha JKa.lOCT, Ca.VlO ca HJ)m{J)MBeHHM MOTHBHMa OHO 

noMaran h oa hckhx Apyrnx M.ianoBa, kojh cy, HCTHHa, oh.th 
aa npe.iaaaK, a.iH ao oanaMCHMx ipaHHi^a. Ho, Ha])OA, Hcmro 
yrpo>KeH xaJKOM HsCeayM.hCHHx paaoHJaMa, icao, na npHMcp, 
HapoAHO Bche h3 OccKa, a jom bhiuc HCKpeno >Kc.ie'i\H, Aa 
Hac npe no3ApaBH ocioooAHTCbCKe aacraBe co.iyHCKHX bhtc- 
aoBa HHJe hh Mcnao yuyra h o6jaujH)aBaH:.a un 3arpe6a, Hero 
je caM, noce6HHM HaaciaHcxBOM, Hiuao y cycpcT cpncKOJ 
bojci;h, Kao ujto je MHHH.ia CBa Bocna h CpcM, h npHMao je 
ca HajopaTCKHJOM cpAaHHomhy. 

HaJBche H3HeHatjeH>e 3a cbc nac oh.ih cy yroBopn o 
npHMHpjy H3Me'Ijy HTa.iHJe h AycxpHJe. rpaHHH,a, Koja je raxio 
oH.ia HOBy^ena 3a Ta.iHJaHCKy OKynai;HJy, npe.iasH.ia je Ay6oKO 
y xpBaxcKe h cioBCHCKe scmac h OABaja.ia xaKo h3 tck ocio- 
ool^eHe OTayoHHe bc.ihk ago Bp.io coahahof, HaJKy.TivpHHJer u 
Bp.io aKTHBHor Hamer cieMCHTa. AycTpHJCKa (fj.iora, KOJa Ha.M 
je OH.ia npcAana u na Kojoj je OH.ia HSBcmeHa napoAna sa- 
cxaBa, 6H.ia je acthmmmho nanaH^'xa (noxon.i.eH HaJBchH 6poA 
Viribus Unitis h jom hckh), a Ae.iHMHHHO yrpoHcena. Ta.in- 



21 



jaiiH cv oTHMa.iM oi)o;i no opoA m hmcv jonyuiTa.iH HHKaKO, 
^a ce yonmre Ha nyiMMH nofaBH .laha c HaiiiHM snaKOM. ^e- 
.leraxH Hapo,i,Hor BeKa, koJh cy y ny.i>y npHMH.iM (|).ioTy, ^p A. 
Tj)ecH'h-naimMH'l\, Bh.thm HyKLucr h ^p H. Mok, ynyxH-iH cy 
ce c Tora na Ic;ihom (|)paHLiycKOM Topne;iy Ha Kptf), ji,i\ o CBCMy 
o6aBecTe C])ricKy Ilia^}' h a^ c h>om noKymajy cnacaBaH)e. 
A.TH, y HCTO RpcMe, Ta-THJaHH cy ym.iH y ^ajap h na ohuitc 
ijanj)enam'!\eH5e homcih a^ ce iiiii])e y ^a.LMaqHJH ; npcnapoM 
cy yiiJ.TM y PcKy m soauH.iM xaMO xpeaTCKO HapoAHo Bche ; 
npoApiH "^laK H y r.ioBeHHJy. ^e.ieraTHMa name cJjHHaHCHJCKe 
KOMHCHJe 3a riapHH HHcy A03B0.1H.1H npo.iasaK Kpo3 Mra.iHJy. 
rTpaBH.'iH cy ce, x<^ HHrnra He HHajy o cbhm AoratjaJHMa, kojh 
cy ce 36n.iH }' ^kupcoy m no ;i,pyrHM nauiMM KpiajeBHMa hjih 
cy MX CBOAM.iM Ha ])e3y.TraT onmier c.iOMa AycrpHJe h CBor 
npoAHpaH.a na ITjaBH. Xi)BaTe h (\ioBeHu,e oBHaMaBa-in cy Kao 
HaJBepHHJc cHHOBC AycTpHJc H.y Bp.io npoBH;;Hoj HaMcpH 
oABaja.iii o;], h>hx Cp6e h HCTHii,a.iM ftwxoBy Bpe;i,HOCT no onuiry 
caBe3HMMKy ciBaj). To hm, MebyxHM, HHJe HHMa.io CMexa.io, ji,a 
H npcMa cpncKOM oara.toHy, koJh je ciMrao na PeK3% nocxyne 
ca liCTOM nepcj)HjHJoM, Kao h ca ;tpyrHM nauiMM cyHapoAHHU,nMa. 
OnmiH mac h3 cbc /I,a.iMai;HJe h FIpHMopia 6no je, ycie^ 
Tora, Aft ce Mac npe pemn nama CHTyaH,Hja. KaKO je cpncna 
Bojciea Be1\ cruaa.ia na 3ana;iHe h ccBcpne rpaHHH,e Cp6HJe h 
CpncKa B.7a;],a Kpcny.ia c Kpcjia y Beorpa^, to je Tpe6a:io hum 
n])e npor.iacHTH yje;tHH.eH,e n npe^ HHraBHM cbctom noKaaaxM, 
Aa je TO OHO je;iHHH u.h.Ti jeiMHCXBenoi" HfipoAa. C rora je 
Aa.iMaTHHCKa B.ia^a, ;xr no:-Kyi)H Sarpeo," noc.ia.ia XHxaH npe^-ior 
14. HOBCMopa xpaiKchH casHB HaBprnnor O^oopa Hapo;iHor 
Beta H c'iaB.i^aj}i=.H H3BecHe npej-iore o y])ei)eHDy ap^^bc. Tom 
nj)eA.Tory noc.ie Ana A-iHa npHApy^vH.ia ce h oocancKa Hapo^Ha 
B-ia^a. 3a npBH Max ooe cy npcA-iara-ie CapajcBo Kao cpe- 
AHiure ij,e.ie ^p^KaBe. 3arpe6 je npe^-ior npHxsaxHO h 23. ho- 
BCMopa ca.'JBao Tpa;KeHy ceAHHu;y. y AHCKycHJH, Koja je 6H.ia 
B]).io ;KHBa H cxpacHa H npexH.ia a^i ce H3MeTHe y HeiKej^eHC 
peay.TiaTe (oh.io je mecx npe^-iora o ype hemy ^p^Kase ! ), nox- 
nvHo ocaM-TiCH je ocxao ^paryxHH XpBOJ, kojh je, BcpHH cie^- 
ocHHK CxapHeBH'heBe xe>KH>e, :Ke.ieo c.ioooAHy XpBaTCKy MaKap 
ca nex XpBaTa. Cbh ocxa.iH c}' ce jeAHOAyuiHO H3JaBH;iH 3a 
.viaje^HMMKy -Ap^KaBv Cp6a, Xpsaxa h CioBenai^a. IlpH pacnpaBH, 
AM .iH Aa xa Ap/KaBa 6yAe jeAHHcxBena h.ih cj)eAepaxHBHa ja- 
BH.io ce BHuie MHm.i>eH3a, a.m h (f^eAepa.iHCTe cy HamauiaBa.ie, 
Aa je oHa npcMa cnojbaiuHieM CBexy Henpenopno jeAHHCXBeHa. 
KaKO je 3a pemeH>e xor nHxan.a xpeoa.io, no MHm.i.eH>y mhophx, 
ujHpe y^emke napoAa, xo ce 3aK.i.yMM.io, a^ ce OA^iyna o xom 
ocxaiiH KoHCXHx^aHXH, KOJa he h Hna^e MopaxH 6hxh casH- 
Bana paAH ypebeH.a MHorHx ycxaBHHx nHxaH>a. HaJ3aA je ca 
CBHMa npoxHB ner r.iacoBa npHXBatena Kao ApJKaBHa (f)opMa 
MOHapxHJa ca AHHacxHJo.M KapaljopheBHta. OA-iyKa o xhm hh- 
xaH>HMa, AOHecena KacHo y bcmc, 24. HOBCMopa h Hui^ieKHBaHa 



')'>: 



ca HapoHHTHM y36y'beFbeM, npHMJbcua je c mhoio noiJApana. 
CJYTpH A^H, noLUTo jc oA6op TpoJHue, Ch. ripHOHheBMlv, jp \. 
riaBejH'k H AP Tf- (-MOA-iana, vhhhho cbc hyjkhc npMni)CMe m 
AoroBope, Hya6paHa je ACiicrauMJa oa 28. M.iaHOBji, a^ oac y 
BeorpaA h A^ TaMO ca CpncKOM B.iaAOM nponacH yjeAMPBehhe. 
HcKO.iHKO BeiiOBa CTape TpnAHUHJe c.ioBHHCTBa, tcimkc 
ACceTHHC roAHiia nponoBOAJm.a iiajeBcr.iHJHx y.MOBa iiaiur 
OTay6HHC, noMeBiiiM oa M.iMpM.iMa iia ;\o iioBor .lyroc.ioHCH- 
CTBa, pcKa KpBH H 6n6.iHicKe naiH.c iiajoo.i^Hx c HHOBa nauier 
njieMena, cTBopH.in cy Haj;?iiA, noc.ic pa:{HOBpcHMX oopra jy- 
rdc.ioBeHCKHx yAeca tokom xMCiopHJe, Hajeiioxa-THMJe h waj- 
o6MMHHJe AC.io OA KaKO nocroJH Haiuo ri.ioMO. 1. AeitcM6pa 
1018., oKpyjKCH npcAcraBUHUHMa cBa TpH nama n.ieMOHn, cbc 
rpH Bepe h HacrynHHUHMa totobo cbmx HaiiiHx KpaJcBa, npc- 
cTO.ioHac.icAHHK A.ieKcaHAap, Ha noiJApaB A. IlaBtMH'ha, oaio- 
BopHO jc npoK;iaMOBaH>eM name yjcAMH>ene hobc ap^khbc o^ 
CoMe Ao BapAapa. 

B.TaAHMHll "RopoBiih 



HALUE 3EMJLE y CTAPO flGBA 



Oo.iacTH y KOJMMa A^inac >KHHe ("poH, Xpi^arn h {\i()BeHij,H 
HHcy Hrpa.ie y ^ooa Koje Je riperxoAH-io A<>-iacKy (lioBCHa y 
Hame yeM.i.e hh H^Aa-ieKa raKBy BaHCHy y.iory KaKBy cy HMa.ie 
y TO ;[o6'd hckc ;i,pyre yeMjbe y EBponw h A^hjh. y Ky.TiypHOM 
nome/iy, y none^y Aorai^aja kojh cy ce y iiamoj 3eM.i>H ^e- 
LuaHa.iM y ripcAMCTopHJcKoj h rpMKO-pHMCKoj ^epHo;^M, nauia 
;{eM.i>a ctoJh Bp;io ;i,a.ieFxO Hrip. oa FpHKe, MTa.iHJe, MncHpa, 
BaBH.ioHiije M.iM OA AciHauiH.e (I>paHi_i,ycKe. 

MnaK HaTO y HCTopMJH riajcTapHJHx ii anTH'iKMx Bj^cMena 
Hama ^aHauitha npa.'beBHHa aaysHMa bha^o mccto. y mhophm 
HaniHM KpajeBHMa nabena cy npeMcropHJCKa Hacci^a h npcH- 
CTopiijcKH ripcAMeiH Koiii cy y Hayij,H npoHaoe.iM ccHaauHJy. 
y Apyioj no.iOBMHH pHMCKor uapcKor Aooa Hama .K\M.i,a jo 
Cmjin nonpMuiTe Haj^HaTHHJHx Ao^ljaja. 

3HaHaj OBHX Kj)ajeBa y III, IV h V b. no Xp. moKh ke- ce 
HaciyiHTH H3 OBHX iieKo.iiiKo opHMcpa. y AaHciiiiH>eM BeorpaAy 
poAMO ce u,ap JoBujaH (y o()4)'i pe;iMAMpao je "^lyBCHn apn- 
jaHCKH enncKon yp3aij,HJe (1)35—370). Hhlu jc 6no poAHo 
MCCTo KocraHTHHa Be.iHKor (-|- 327), a y hmiukom no.i.y je 
uap K.iayAHJe II oahco ciasHy no6eAy hha FoTHMa (r. 269). 
OBaj KjiayAHJe yMjio je y CwpMUJyMy (cpeMCKa MMTpoBHii,a), 
y KOM ce Mo>KAii })oaho i;ap Aype.mjaH m kojm je y to AOoa h 
ii03HHJe OHO jcAaH OA HaJ3HaTHHJHX ipaAOBa pHMCKHx. KiayAHJe 
je naK oho H3 ^apAanHJe (oo-iacT oa KHjaH{eBi;a ao Be.ieca), 

H3 KOJe je 6hO pOAOM H BCjIKKH BH3aHTHJCKH Ll,ap .lyCTHHHJaH 

(poAHO ce 6.iH3y CKon.Toa). I^ap Ba^ienc oho je h3 LI,H6a.ie 
(ash. Bhhkobij,h), tag je KoHCTanitHJe noTyKao (314) i;apa .ln- 
i^HHHJa. y riaHOHHJM (oo.TacT H3Mcijy CaBC H ^paBe) ymcAa-iH 
cy cBcra uapcBH ITpoo (y 282) h ^ei;HJe (f 251), a y ^a.iMa- 
14HJH jcAan OA HaJBchnx H3Me'l)y cbhx phmckhx j^apeBa, JXuo- 
KJieuHJan (284 — 305). C rpaHHue IlaHOHHJe h ^ajiMai^HJe oho 
je Be.iHKH LtpKBCHH HHcait C'b. JepoHHM ('f 420) ; y PcMesHJaHH 
(Be.ioj na.iaHii,H) HMao je CTO.iHiiy ApyrH 3HaTHH ci^cth orau,, 
HHKCTa (oKo 400), kojh je mhoto yHHHHO 3a noKpmTaBatt.e 
BapBapa. Ilpe nero luto he nocTaTH n,ap (r. i93), ^hahjc Jy- 
-iHJaH 6ho je hcko BpcMC naMecHHK ^a.TMai],HJe : y hctoj npo- 



21 

KHHl],HiM OHO JC lia.MCCHHK H n03HaTH HCTOj)HK rpMKO-pn.MCKH 

^Hjon KacHJc, koJh je jc^ho BpeNie ynpaB-i^ao h riaiioHHJOM 
(y OKO 229). ri;] H.iHpHKa je 6ho poAOM AMMJan Ma])i4c;iMH, 
TaKO'hep noanaT uao HCTopMK ( Ao6a .lycTHiiHJaHOBo); Ka^ je ixiip 
r.iHi;epHJe a6;i,iii4,K|)ao, oh ce noBVKao y Ca.iony (ico;; j^an. 
Cn.T^era) Kao enncicon; koa My]):Je (A'»h. OceKa) iioTVKao je 
Liap Kont raHUHje CBor cynapHHKa MarneHiAHJa (.'j.')! ). H u. 

WiLio je JeAHO npcMC, rau Aanamn.n .lonra acMJ>HHa inije 
noeroja.ia, h.hi 6o.i>e, icaA ce acM.i.a Ha.iaaw.ui y racouHTo:.: 
e ran,}'. Flocie rora je ona OH.ia, oner np/io Ayi'O, y ycujaHOM 
eraHA'. ^aooiMC Aa y o6e re nepHOAC Ha H^oj hhjc 6m.[o yonuire 
jiiHijora. A.iH M noiiJTo €e criiopH.ia KO])a ;jeM.i,HHa, na acM.i.M 
ee aa Ayro joui ne nojaB.'M'Je mobck. MMa oH.T.aKa h ;khi50- 
THHia, 'lai; cy y JiaBCCHMM nepHOAWMa fjuopa h ({)ayHa Ai>-ieKo 
ooraTHJe no A^nac; a;iH MOBeica ne.Ma. On ce jaB.i>a, Har.icAa, 
Ten y noc;jeAH,q} ncpHOAH paaBWTKa oj)i'aneKoi- ;!CHBora iki 
aevi.'bH, y laKoaBaHOM AH.iyBHJyMy. 

ripBOOHTHH, AM.iyBHJa.lHM, MOBCK ])aa.lMKOBaO CC AOCTa OA 

Aanamn>er MOBena no Har.iCAy. Oh je HMao Hnp, hhcko 'le.io, 
aaoaMCHo reMc, HcnynMenc iaroAwiAe, a BH.[Mij;e cy My crp- 
'^la.ic nanpcA- 

^\ro je MOBCK OHO na BCOMa hhcicom cryrnhy Ky.irype. 
liCKOBHMa oh HHJe anao hm aa KaKBO Apvro opyfee ochm aa 
oj)y'l3e OA KaMcna koJh 6h bhujc h.ih Man^e OKpecao Tiiico a^ 
Je HiMMc Morao ccKh, oocth h c'ij)yraTH. To opyhe nnje iiMKaA 
y Toj ne])HOAH yr.ia'hcno. Obo Bpe.MC aoBc ico.niTCKO 

U'TapoKa.MCHo). 

na.ieo.iHTCKH MOBCK HC ana aa 3eM.ij0j)aAH>y hh aa cto- 
MapcTBO. Oh h^hbh oa -lOBa. >KHBOTHH>a AO-viahMX on HCMa. y 
na.ieo.iHTCKO Ao5a, A^-i^e, hc ana mobck jom a^ npaBH cyAOBC 
oA acM.i.e. Oh hcto Tauo hc y.\ie ceow a^ carpaAH cran iihth 
:khbh y HchcM APyuinu'. Hajnpe HMJe anao nn iviiny .m .io^kh; 
Aoi^nHJe MC'byTHM BcpoBaxHO ynorpeu.'Lar 
orpeje Hcro h a^ aroTOBH je.io. 

HHTcpecaHTHO je a^ mobck na tom laKO hhckom ciyrni>y 
HMBH.iHaau,HJe noKaayje perKC yMCTHHMKe ^ocoohhc. y HCKH^^ 
iieiiHHaMa y KOJHMa je :KHBeo na.ieo.iHTCKH mobcr Halji^ne cy 
Ha ;jHA0]5HMa c.iHKe Koje je oh wapaAHO. Te cimkc naaaHBajy 
npaBo AHB.i,eH>e cbojom npupoAHomhy h BepHomiiv. 

y HauiHM o6;jacTHMa Ha'hcHH cy AocaAa caMo na jcahcm 
Mecry cnrypHH iparoBH na.ieo.iHTCKor MOBCwa. y KpanHiin 
(HCAa.ieKO OA 3arpe6a) y Jcahoj nekHHH oTKonaHH cy mhoio- 

OpOJHH OCTaiiH OA CKC-lCTa AH.iyBHJa.lHGr MOBBKa. Tm OCTaiJ,H 

cnaAajy Mcljy HajanaTHMJe ocTaxKe oa npBOOHTHor MOBCKa. 
HHJe HCBcpoBaTHO Aa je y obo Aooa h hckh Apy^H Kpaj 
name aeMj,e 6ho Hace.i>eH. y Cp6HJH, y npcKOHomKoj nekHHH, 
na'heH je nnp. jcAan KpeMCHM ho>k koJh je mo/i;c ohth na na- 
-leo.iHTCivC ncpMOAc. A.ih to hhjc cHrypno. 



25 



Hanj)OTHi5, ocTaLi;n h3 M.ial3er icaxienor :\o6i\, neo.iHTCKor, 

t V HaiuHM o6.iacTHMa, Kao y ui,e;ioj EisponH, BeoMa cy mho- 

)6poJHn. Mor.io 6vi ce Ka;5aTH m y HaBeciiHM Kpajep.H.Ma, Kao 

■iip. y CpcMy, neMa ce.ia tag hhjc naijeiio Tparoea h3 re 

iiepHOAC. • 

Ky.nypa Heo.iMTCKor MOBCKa mhoto Jc iiaiipcAHiija o;i 
!ia.ieo;iHTCKe. Heo.iHTCKH mohck hg caMo ;^a yMe ;ta pa^H 3eM.i>y 
If Aa npHiuiTOMH roBeMc, OBuy, noiiy mt;!;., aa carpaAii cc6h 
r I an H Aa npaBH rpHMapujy, Hen) yMe h ^a mcch m ne^e 

X.I CO, X<^ 'IKa HTT. 

I ieo.iirKaHH ne ;5iiajy ^a MeTa.i: hh 3a 6ai:a{), hh 3a 6])OH3y, 
HH 3a rBO/idjC. Ohii CBOje opybe h opy>KjC y iviaBnoM npaBe, 
i:ao H na.ieo.iHfianH,- oa KaMcna. CaMO y obo Aooa r^aMCH ce 
iviaMa, no.iHpa. TaKBor Heo-iKXCKor opyfea ii opyH^ja Ha'heno 
je y CBiiMa HamuM o6;iacTHMa h.ih ciyHaJHO h.im Hay^iHiiM 
OTKonaBaHiM.via. To ey ceKirpe (oaroBH), Aii^ia, ic.ihhobm, kc- 
cepn. rio CBOJ npH.inu,M, OBa cy oj)y'ha y iviaBHOM c.iy>Kn.ia 
':;!0 opy}Kje, jep cy oa Kpror KaMCHa, re oh ce tcluko Mor.ie 
iiorpeoMTH Kao ccKHpe hta. 

MctyTHM, H y OBO Aooa ynoTpeo.'BaBa ce opybe h opy>KJe 

■ T.iaMaHor KaMCHa ; raKO Je y hco.iiitckrm Hace.i.MMa na- 
lio AOCTa OKpecHna oa KaMcna Koje cy c.iy>KH;ie Kao ho^kcbm, 
lipA-iii, A-'icra, cTpe.imj,e, crpyra.ia. 

^pypH jcAan MaTepHJa.i 3a o})y;Kje h opyha Cm.iii cy je- 
-leiiCKH poroBH. ]Mo;Ke ohth Aa cy HCKa oa opyba HaMHiBena 
OA Je.icHCKHx poroBa c.iyiKH.ia 3a oojia'ljMBan.e 3eM.ioe, Kao 
nrip. MOTHKe, CyAauii ii n.iyroBH. 

y CBHMa HauiHM KpajeBHMa naijCHo je h BeoMa mhoto hc- 
o.iHTCKHx npeANsera oa H-ioBaHC. To cy npBO rpH'^iapHJa, nj)- 
BOOMTHO ])ai;eHa c.ioooahom pyKOM, a nocie Ha .lOHMapcK-oM 
BHT.iy. 3aTHM OA H.ioBaMe HMaMO Be.iHKH opoj craiyMi^a KOJe 

■jyMHiHBO C.iy}KH.7C KaO HAO-IM. 

CyAOBH OA 3eM.i.c UMajy pa3ne oo-ihkc, ^iccto Bp.io .lene; 
lo cy mo.-be, .iohu.h, noK.ionn,ii, KpMa3H, nexapii hta- TpriMa- 
i\iija je Biime h.ih MaK>e yKpamcHa opHaMerrrnMa, kojh c\' h.ih 
iHCHyTH H.iH yrpeocHH h.ih ivianaHieM H3pa'l3eHH. OpnaMen- 
riiKa ce cacroJH h3 reoMeTpiijcKHX Go.iHKa : npre npaBC h ra- 
iacacrc, naHT.bHKe, rpoyniOBH h poMOOBii, cnnpa-ie, McaHApK, 
i.pyroBK npocTH h KOHueHTpiiMiiM,^ hta. 

I'i;io.iH npeAcraB.iiajy waxoM jkchcko Me.taAe, KaKO ccah 

if.lH CTOiH. OhH C}' K.IH HaiT! H.IH oOyMCHH EHHie H.iH MaH:.C. 

4ecTO cy npeACTaB.heHH ii c naKHTOM, na naBM, y }'iiiHMa, 
oko Bpara kta- : , 

y ("poHJH r.iaBHo je hco-ihtcko nacej.e 3acaA no3naTo 
na'kcHO y Ja6.iaHHij,ii (koa Mc'hyjsyH^ja). y Bochh cyoTKonana 
TaKBa ^ince.i.a y ^oh^cm K/iaKapy, Hobom LUexepy, a oco6ht(> 
V ByTMHj)y. Heo.iHTCKHX naccta (nKpHBeno "je h y CioBCHaHKOJ 
' .T>y6.7,aHCKo B.iaro), y XpEarcKoj, C.pcMy h C.iaBOHHJH (r>eMyH, 



2(5 

PvMa, oaipeu, CticaK, i5HHKOBU,n, Occk vvv^.), y ^a.iMau,nJM v. 
;;a.iMaTHiiCKOM ocrpB.M', y BaHary (A.iHoynaj)). 

Mh .jHa.MO H y KaKBHM cy naiiOBHMa >KHBe;jM neo;inliaiii). 
y MHOTHM Ao ea^ criOMCHymx naccvha HaijCHC cy jaMC, oKj)yr.." 
H.iii Hen]X'.BH.iHor oo.iHKa, no 1 m ao l"5t) ni ^yooKC, Kf: 
npeACTaB.i.ajy HecyMH>HBo neo.iHTCKC tiaiiOBe. Ha;t jaMOM ci;; 
KaKo AHjao ce jcAan n.iCTcp. 

Hch y OBO Aooa 6h.io je jaMaMiio iia.ce.i>a liOJa cy cc ' 

IVUIBHOM 6aBH.ia HHAyCTlJHJOM, a MaibC 3CM.l:.OJDaAH>OM H CI' 

Ma[)CTB()M. M.?r;!e;ia a^ jc J>y iMHp oho laKBO jcaho nacc.LC. U 
cBoj nj)n.inn,M CTaiiOBMHUH liyTMHjja oaBH.'iH cy ce npBcii 
CTBCHO KepaMHKOM H npaB.hCH^eM- opy;i{ja h opyha o;; ica- 
MCiia. ^aooTMc CBOJc nj)On;5Bo;te ohh cy nyBOHH.iH m npo^a- 
Ba.iH MiJBaH ;jcM.i>c. 

Kao LUTo ce Bn;m, T])roBMHc je om.io jom y obo ;i(>6a. 
MuTepecaHTHo je ^a cy iiauin Kpajeiui oh.ih y Be;uiMa Man c 
^a.ieKHM ae\M)aMa. .lep y hckh.m hco.imtckum iiace.i>MMa koa 
Hac HadjeHO je npcAMeia oa oncnAHjana wora y namHM oojia- 
cTHMa HCMa. Oh je Mopao ohth HMnopTHpan m.ih h;^ I^p^KC. 
H.iH MH Ma.ie A;jHJe, m.im ca Kaj)naTa. 

rioc.ie KaMCKor Aooa Hacra.io je jcaho lipcMc icaa ce yrio- 
Ti)c6.i>aBa MMCT ouKap (nc 6|)on3a) ;^a rpa'beH>e pa^fiwx iij)e4- 
MCTa. y CBHMa KpajcBHMa Haiiie .■eM.'he Haheno je Aocia npex- 
Mcia OA Tor Meia.ia. To 6aKapHo Aooa iiaA^ OTnj)H;iMKe y cpc- 
AHHV Tpche xH.i.aAe roAHna npe X])HCTa (250U r. ). 

3aTHM Ao.Ta;m opoiKsano Ao6a, Koje y nac rpaje oiiipH- 
.iHKC OA 2000 Ao 1000 r. nj)e Xp. Ty nei)MOAy McropHJe Hamc 
aeM.'i.e mm no;3HajeMo A^inac Aocra ao6i)o, ;5axBa.i)yjy'{iH oco 
OHIO HCKonaBaH>HMa Koja cy Bprnena naj)0MHTO y Bochh h 
CpoHJH. y C'poHJH je vi3 Tor Aooa Hace.i>e koa Bhhmc (hct. oa 
HeorpaAo) ; to, MehyiH.M, nuje hck.mmhbo opoHsaHO Hace.i.e, 
jep y H>eMy HMa h ocraraKa nn paHHJer, neo.iMTCKoia h no- 
3HHJer, rBo;3AeHor AOoa. Y Bochh cy oTKonaHa TaKBa nacej>a 
y PMnMy na Yhu (6.iH;jy BHxaha), y ^ojtoj ^o.ihhh na CaBii 
(hhjkc BocaHCKe TpaAHmKe), y ^eoe.iOM BpAy (koa Cai)ajeBa). 
y r.iBBHOM, ra ipM Hace.-ba npMnaAajy iBO^AenoM Aooa, a caMo 
HM noHeraK HAe y 6poH;5aHO. 

IlpeAMeTH OA opoHae kojh cc naJMemhe Ha.iase jecy ce- 
KHpe, cpnoBH, rjjHBHe h orj).iHLie, Kon.iia h MaMCBH, Konwe 
(nr.ie <(3a chi ypnocTX) ) h yKOCHHiie, HaKHT ^a nojace (nacjyre), hta- 
y ^OH>oj ^o.iHHH na'^eno je h HeKo.iHKo KaiiHra, oa kojkx cy 
HCKe Hspa'Jbene y :jeM.i:>H, a nene HMnopTHpane H3 FpHKe. 

Hace.i>a y ^ott>oj ^o.ihhh h PwnMy on.ia c}' carpahcHa 
Ha BOAH. Kyhe cy CTaja.ie na nH.ioTHaMa (Ha Ko.i>y). 

}Khbot obhx «cojeHH4apa)) mm ooanajeMO Aocia Ao6po. 
3HaMO H HHMe cy ce xpaHH.in, h KaKO cy CBOje MpiBe caxpa- 
H>HBa.iH, M KaKO HM jc HSiMCAao AOM, ortt.HiiiTe H y.iHi;a. 
rpoo.-be MM je OM.io HSBan nace.'ba. Ma Aa cy 'hckh rpoooBH 
HateHH y caMHM KyhaMa. MpTBai;e cy caxpaH>MBajiH c HaKHTOM 



(neKH HMajy AHJaAeMv). Mchy O'rnauHMa koJh ce Ha.ia.'^e y ihm 
Hace.ijHMa Ha'ljeHC cy kocth oa AONiahnx HxHBOTHH>a, pa.ina 
HtHTa, ceMCHie OAJaoyne h rpoK'lja. .IjyAH cy ce Bck y to Aooa 
opuja.iH, jep cy Ha'bcHH opujaMH o;\ opoH^e. Ohm ripaBC o^ 
KOCTH ^leiii.'beBe. Y J\. ^o.ihhh OTKonaH Je jcaan ^yraMan hxh. 
CnoMCHHMO Aa cy h Ta^a xena UMa.ia Hifjii-iKe : y J\. ^o.ihhh 
Ha'feeno jc nyiio Ma.ienor nocyba oa immhc kojc jc Mor.io no- 
c.iy'/KHTH caMo ;ui Mipy AeiJ,e. 

BpoHiiaHo Aooa KOHcraTOBaHo je h y HcTpH, KpaH.CKoj, 
^a.iMauHJH, CpcMy h ('.TaBOHHJH (ccKHpe, iiapyKBi-me, na<{)Te 
y o6jiviKy cnHpa;ia). 

3a eooMijC caaHajy Hame oo.iacTH }' no'iCTKy npBc xh- 
.■LaAe roAMHa npe Xp. Ta rBOSACHa ncpHOAa rpaje ao hcto- 
pHJCKora Ao6a, kra noMHHDy nHCMCHH HaBopn. Qua ce, nan. 
jnejivL Ha ABa Acia : CTapHJe rBoaACHO Aooa (xa.imraTCKo) ii 
no^HHJe (.lareHCKO). 

M iBonACHo Aooa y noc.ieAH:.e B])eMe npoynaBano je koa 
Hac c ycnexoM. Y CpoHJH Hafeen je MMTaB hk3 Hace.i:.a ws Tor 
nepHOAa na acchoJ ooa.iH ^ynaBa nsMC'liy K.iaAOBa h PaAy- 
ieBna. HaJ3HaTHHJe je naK Hace.i.e rBOSACHor A.ooa y Cpowjn 
/KyTo BpAo, TaKotcp na ^ynaBy (cpe3 Fo.iyoaMKH). Ty je na- 
hcHO MHoro rpHHapHJe h craTyHU,a oa seMJ^e ; o6oje ca na- 
HHM.i:.HBHM yrpe6eHHM opnaMCHTHMa, kojh Ha-HAO.iHMa ripcA- 
CTaB.i.ajy HaKHT (ijCpAaHH, MHH'feyme, rpHBHe hta.). 

y BocHH je MyBCHo i-j)0(''u3e (Henpono.ia) h3 ror BpcMcna 
r.iacHHau, (H3Meljy PoMaHMJe h ^pHHc). I\iacHHaMKO i])o6.i3e 
cacToJH ce h.j 20. 000 MorM.ia (TyMy.iH), oa kojhx je OTKonano 
OKO 900. y THM MorH.iaMa naJjCHO je mhofo MpTsaiia, kojk 
HMcy MCTaHH y caHAyKC, Hero cy npocTO saTpnaBaHH. Kano cy 
MpTBau,H caxpan.HBaHH mccto c HaKHTOM, opyiKJcM H Apyi'HM 
npcAMCTHMa, OBM ryMy.iH oh.ih cy ooraTa pM3HKLi,a aa npcA- 
MCTopppiapa. y HiHMa je naljeHO Kona.i.a h MancBa oa iBOiidja, 
MacHBHHx rpuBHH OA 6poH3e, ^ecTO .lepo rpaBHpanHX, orp- 
.iHu,a, MHoro hH.iHoapa kojh je c.iy>KHo 3a HaKHT, rpHMapHJe hta- 

y BocHH je Haheno joiu HeKpono.ia h3 top BpcMena, raKo 
y CaHCKOM MocTy h y JesepHHaMa (obac .lene nr.ie «3a ch- 
rj'pHOCT)) yKpamcHe -hH.iHoapoM). BaniHHX npcAMCTa H3 fbo- 
s^enor AOoa naliCHO je h y jcahom KpeMaTopHJyviy (cna.iHiiiTe 
.lemeBa) ror BpeMena y FopHi^H (koa nocymja ) : .iOHai;a, 
yKOCHHii,a, Hra.ia ^<^3a CHrypHocTX) ; MHH'hyma hta. 

Xa.imTaTCKHx CTapnna nabeno je h y ocra.iHM oo.iacTHMa 
name 3eM.i.e : nnp. koa Focnnta, 3aTHM na mhofo MCCTa y 

CpCMV H C.iaBOHHJH (koa CpCMCKC MHTpoBHi;e, BHHKOBai^a, 

CypHHHa, ByKOBapa hta- ; ManeBH, Kon.-ba, nojacHH yKpacH). 

To HCTO BpCAM H 33 CTapHHC .laTCHCKOF AOOa (KOA ^IH" 

TpoBHii,e je HabcH nnp. jcAan .laTcncKH cpe6pH HaKHT). 

KoJH je HapoA craHoeao y HauiHM KpajeBHMa y hco-ihtcko 
M no3HHJe npeHCTopHJCKO Aooa? Hxia MHm.i.eH.a Aa y Bochh 
nocToiH HSMeby Mjia-ker khmchof h 6])0H3aH0F Ao6a jpt^h ^^'^'>'- 



28 



ovTMMpcKa r|)iiMa])Miu, mil), iic on oH.ia npoHijnui.ia u;i hco- 
JHTCKC. |Mar.ie;ia ;ui u y ByTMH])v h y HoijOm LIIc:\cj)y m ^oh.cm 
J\.iaKaj)y npeA Ki>aj KaMCHor ;\o6i\ HCCTajy h unHH;iH;5aij,HJa n 
j>yAH. Mor.io oh, npeMa roMe, ohtii ^a C}' hcojihtckh craHOB- 

ilHUW THX MOCTa liaiiyCTH.lH CBOJe CeAHILlTC HCn])CA HHHaimjt' 

iieicor Al>yi'or Hapoaa. 'An to oh FOHopHO h (j)aKT mro iico.iii- 
KanH CTanyjy y paBHMii,aMa, aok cy Hat'e.i>a HAyhe ncpno;ic 
MaxoM na BHCHiiaMa, na KOJHMa MNia npaBHX TBphaBa. To on 
JOLU 3HaMH.io Aa cy npBH OH.iH MMpHH .i>yAH, AdK cy iioBH ;t< - 
ju.i.nuH OH.IH parooopHH. 

^ki lUiHMy Kaii;i,a to nc BpcAW. Mn cmo liH^cMM iianpei 
ui ry HaA c.iojeM KaMewor A^oa Ao.'iase cioJcbh no.jHHJMx Ky.i- 
rypuHX ricpHOAa. To 6n anaMH.io a^i ce na tom mccit ;khboi 
HHJe npcKHAao h Aa ce hi? joaho Ky.rrypHC nopnoAc npc.iaHH.ji 
y A])yre. 

3na t'c rioy;{AaHO Aa cy y naJBcliCM AC.'iy iiauiHX oo.iacTw, 
iipc iiero lUTO Kc obhm KpajcBHMa .{aB.iaAaTH PnM.i.anH, Kpo;^ 
I'.HLiie BCKOBa ;khbc.ih PLinpn lie;} cyMH.e obh M.iHpH cy uo- 
cHoiui 6]K)ii;uiHC H rBo^ACHC Ky.Trype koa nac. Hnjc nan HCK.i>y- 
'lena MoryhHocr Aa cy npe M.inpa cranoHa in koa nac cbvam 
TpaMaHH H Aa cy ohh naujH j^ico.iH'KanH. 

H.iHpH cy jcAHO HHAocBponcKO n.ie.MC, mro ;inaMH Aa cy 

OHH no jCiJHKy OH.IH C])OAnH Ca (\lOBCHH.\ia, poMancKHM H 

rc])MancKHM napoAHNia : c Tpi^HMa, riepcHJaHUHMa, HnAHJaH- 
HH.via HTA- Cbh th na])OAH je;jHMKH mhhc jcAUy n.c;iHny ; jcanun 
H.HXOBH CBH HOTHMy Ha HCTor npaje^HKa. OcraTaK H.iHpcKor 
jei'.HKa jc, AoneivVic, AaHamn.H apnayTCKH (wMOH>Aa ie on nocrao 
H^) H.nipcKor Vi ipaMKor, a Aanac y H^CMy HMa Bp.io Miioro 
poMancKor). liHaMC, mh anaMo h.ih])ckh jom no bc.ihkom opojy 
n.njpcKHx .nrninx HNiena (Verzo, Talliiia, Panto, Epicadus, 
!)azas, Pialor hta,), h h3 cnoMCHHKa nncanHX na c.ihhh} 
n.iHpcKHM AHJa.ieKTHMa ceBcpo-HcroHne h iyro-Hcro' :' '" - 
;injo (BcncTCKH, MccancKH hta). ' 

OcMM H.iHija oH.io je y namoj ;jeM.i.H jom ;iBa najvOAa : 
Ipa^ana h Ke.ira kojh cy h Jcahh h Apyrn raKoijep oh.ih hhao- 
OBpon.i.anH ( KC.iTCKa H.MCHa: Laiscns, Znnns, Boio, Posauljo hta' 
ipanKa : Rhoemetalkes, Kotys, Senlhcs, Mnkaporis). Tpa^an'- 
vy na Ba.iKancKOM IIo.iyocTpBy oap to.ihko hcto crapn Ka 
ji il.iHpH ; Ke.iTH cy Aonj.iH, c ^ynaBa h A.ina, tck oko 4()() r. 
upQ Xp. TpanaHH cy y r.iaBHOM koa Hac sayaHxia.iH BanaT h 
oo.iacr HHMehy MopaBC h THMOKa, cnymTajyiiH ce jxo HnpoTa. 
Ke.iTa je oh.io y BehcM opojy H^vie'by HcTjDe h Yhg, fac cy 
OH.IH jaKO HSMcmaHH c H.iHpHMa, H Ha Be.iHKOj MopaBH. J[o- 
AaJMo jom Aa cy y BaHKoj ;KHRe.iH .TasHrn, n.icMe capMaTCKO, 
])a3.iHHHO OA CBHX ropenoMCHyTHX n.ieMena, h kojc ce npBK 
nyT noMHft.e y Toj oo.iacTH oko cpeAHHe I b. no Xp. 

r.iaBna n.ieMena rpanKa 6h.ih cy Mcbh h TpH6a.iH y ccb.- 
HCTOHHOJ CpoHJH (Ha Thmok}' cc ndMHK.y THMaxH, Ha Deny 
nHKenarf) n ^anann y BanaTy. Oa Ke.iTa cnoMeHHMO ('Kop- 
AHCKC na MopaBH h y Cpe.My, h .laTOOHKC oko .T)v6.i.aHe. 



H.'iHpH cy ce acmh-ih Ha MiioroopoJHa n.iCMCHa. Oico Ca- 
pajcna CTaHOBa.iH cy jaMaMHO ^e:;HAiijaTil. H:>hxohh cenepnH 
cycc;iM cy om.ih Me.JcJH. Jgaho hcikko M.inpcKO n.icMC 3i5a;io 
ce Jano;^H; ohh cy ce npocTupa.iH o;i Mcipe ao npcKo YHe. 

.h-H{HO OA FbHX, nOpCA MOpa, HiHBCMH Cy .iHOypHH, M3BeHM Kao 

noMopiiH. Jom jyHiHHJc 6k;ih cy ^a.iMare, kojm cy jkhbcih h 
c Apyie cTpaHC ^HHapcKHx A.ina ; ohh cy oh.th MyBCHH c pa- 
To6opHocTH. Ha HepeiBH m o.iH^jy H>e oh.ih cy ApAHeJH h ^a- 
opHH. Ha TapH, Koja BepoBaiHO ga h.hx HMa HMe, ^-TaHOBa-iH 
cy AyiapHJaTc, koJh 'he ce noc.ie, hchjica KC.ncKe najesAe, 
noByhn na hctok. Ha CnaAapcKOM Jcuepy ;i.Hi3e.'!H cy .laoeaxM, 
a Ha OxpHACKOM ^acepexH. Oo.iacr oa KHiaiKCBua o'lnpH.iHKe ao 
Be^icca saxBaTa.iH cy ^ai)AaHu,H, a OAaivie Ha jyr n^^oHi^H, aa 
Koie HHJe cHiypHo a^ cy 6h.ih H.inpcKor no])eK.ia. BetiH ago 
I^pne Tope oho je Hacejben ^OK.ieaTHMa (oiKyA ^yio^a). Oko 
y}KHH,a Ha.iasHMO HaprHHe h Osyeje, y (^pcMy kctomho AMan- 
TMHe, Ha CaBH oko BdoacI Bpeyne, y Hcrpn Hcrpe. oko Tpcxa 
KapHe HTA. 

Kao UJTO ce bkah, H.mpH cy 6k.ih BeoMa nouenaKH n.ie- 
MeHCKH. CenapaTHsaM je 6«o jaK koa Tor napoAa. n.ieMCKa cy 
HiHBe.ia y HenpecranHM Me'l3yco6HHM 6opCaMa. M.iHpn cy 6h.ih 
paTp6opHH H Bp:iO' xpa6pH. H y pwMCKO BpcMe H.iHpcKH je 

BOJHHK 6hO OA-lHHaH. 

H.iHpHMa, HjHxobom H.ir.iCAy, h^kxobhm coH'iaJHMa hta. 
Aajy KaM cxapH HSBopH nemTO noAa'jaKa. la noAai^n HHcy 

MHOrCOpOJHH, a HHCy CBH HH HOyyA^tHH. A.IH je ;jaHM.M.l^HBO 

uiTO HaujH HBBopH lOBopc o H.iHpHMa. 3a JanoAC caynajeMO 
xa cy ce TCTOBKpa.iH, Kao h Tpa'iaHH. TpaMaHH cy hockjih 
my6ape h K0>Kyxe ; oh.ih cy HcyMepenH y BHHy; HHcy bo.icih 
Aa paAe. Koa HjHx je B.iaAa.ia nc.iHraMMJa. Koa Me;,a 6h;io je 
MC'byTHM .-byAH KOJH cy oh.ih cyuiTa npoTHBHOcr oBHwa; ohh 
cy ;KHBe.iH acKcrcKHM /khbotom; 6h-th cy BererapHiaHUH, a ja- 
MaMHo H anciiHHeHTH, H K.iOHH.iH cy ce jKCHa. Koa Tpa^aHa 
je ji;eHa HMa.ia hotmhh.ch no;io>Kaj ; koa H.inpa ona je oH.ia, 
HanpoTHB, BCOMa HCH^ena. Y .InoypHHJH, no jcahom HHCuy., 
B.naAa.ie cy h^chc. MyBena je 6H.ia K}>a.i.HH,a Teyra Kao cnep- 
rwMHa B.iaAapKa. H.inpcKe >Kene cy 6H.ie cHa}KHe h BpcAHC. 
3a M.iaAe M.inpKe MHiaMO Aa cy 6H.ie eMaHUHnoBane h Aa C}- 
ce Mone KpexaxH 6e3 npaxH>e. H aa H.inpe KivAie hrm ce, Kao 
aa Tpanane, Aa ce HHcy yMC.iH yMepHXM y nnhy h je.iy. Ha- 
BecHH HHCi^H OHHcyjy HaM xepcBCHKe H.iH])CKe c KOJHX yKene 
BOAe KytiH nnjane :,iy/t{CBe. Uuihc je oh.io hhbo, aa Koje cy 
aHaja era n.inpcKa n.ieMCHa (jcahh ra aoBy sabaia, Apyrn 
pinon H parabia, a xpehu camum), AOH,HHJe bhho. 3a /^ap- 
AaHLte MYJeMo Aa cy 6h;ih napoA BCOMa HenHcx. Ohh ce k}- 
najy xpn nyx y JKHBOxy: KaA ce poAe, KaA ce jkchc h KaA y^py. 
CxaHviy naK y aeMynimaMa noKpHBeHHM 'feyopexoM. MetyxHM 
/^apAaH^H cy jano BO.ie.iH MyanKy h y xhm np.i^aBHM cxano- 
BKMa paAO cy ce aaoaB.ija.iH cBHpajyi^H y (}3.iayxy h HHCxp}'- 



MCHTc ca ;KHij,iiMa. .'ia M.iHpc KaHvV hqm hckm m;{ijo|)m ;i,a cy 
oH.iH rocTonpHMHH M Aa cy bo.ic.ih npaBAV. 

LUto cc TH'ie ;mHHMaH>a crapHX M.iMi)a, oiin cy ce bc- 

IHKHM AC.IOM oaBH.lM CTOMapCTBOM. MyBCH JC OHO CMp AtiP" 

UiHCKH, ;ia.iMarMHCKH h Ayi<.i>aMCKH. HcKa cy n.ieMCiia Aiuncjiii 
oA pyAapcTiui : HcriHpa.iH cy ij/iaro h.ih cy paAH.in y moa- 
:?CMHMM pyAHHH,HMa (iinp. y lUyn.i>oj Ctchh ^a ABa.iH koa Hc- 
orpaAa h.im y Bopy, koa 3ajcMapa, rjxe je mybgh pyahhk oanpa). 
Pai'.yMc cc, MC'byTHM, Aa je anaraH ACoM.iHpa o6pa'hHBao ;?eM.i>y. 
.IcAan CTai)H rcor])a(j> ripii'ia ;\i\ cy ^a.iMarn HMa.iM 'lyAaii 
fjOH'iaj Ail Ac.ic cBaKHX ocaM roAHiia naiioBO ;{eM.i>y m;^- 
Mei,y ceoe. 

cno.i^HOM HHiviCAy M.iHpa casnajcMO Aa cy UMa.iM up- 
Hcny Kocy. Flo hckhm ApyruM nnci;HMa koa W-iHpa je oH.fo 
hyAM KOJH cy H.Ma.iH y omhnui no Ai^e ACHviixe u mmJc cy omu 
oH.ic laKO ypoic.i.HMC, Aa cy MOBCKa y6Hja;iC. To ce, yocraJiOM. 
iipHMa H ;{a I'pMoa.ie. 

M.iHj)H cy c FpuHMa aoui.ih HCcy.MH.HBO up.io paHO \ 

AOAHP- Ho CBO) npH.IHUH paiSMCHa TprOBa'lKMX IlJ)eAMCTa B])- 

iUH.ia ce HiJMC'hy h>hx y ABa njiaBua: BapAapcKO-MOi)aBCKOM 
Ao.iHHOM M c MO])CKe cTpaiic na ;;ariaAy. Y ivuibhom, TpuM c\ 
AaBa.iH M.iHj)M.Ma cuoje MHAycTpHJCKe npoMi^noAe (rpiiMapujy. 
cTaK.iai)HJy^ oi)y>KJe, HaKMT; jaMa'ino h bhho), a M.iHpM H.HMa 

CMpOBHHe (ByHV, CHJ), KO/Ke HTA-)- 

OcooHTO /KHBa TjiroBHua Ha JaApaHCKOM Mopy Hacrajia 
jc HaMC'hy TpKa m HaiuHX o6.iacTH, KaA cy Tpuw c Kp(j)a ocho- 
Ba.iH (VII H VI B.) ciioje ko.iouhjc y ^pa'iy h o.iHi^y Ha.TOFic 
(Ano.iOHHJa). Joiu ;KMB.i,a Jc ona 6M.ia KaA cy, oko 400 i'. 
npe Xp., ocHOBane ko.iohmjc na ocrpBy Hncy, KopnyjiH m Xsapy, 
oAaK.ie cy ko.iohhctc noAnr,iM h hckc Bapomn Ha AaAMaxHH- 
CKOM Konny (TporHp, I4,aBTar koa ^y6poBHMKa, Cn.i>eT hta-)- 
r.iaBHH nyr y yHyTpanuhocT na'iiiHx i^CMajia oH.ia je HepexBa. 
O BCiuuia Koje cy iii rpMKH rpaAOBH MMa.iM c nauiMM o6.ia- 
CTM-via jacHO roBopH HOBait ApaHKH u ano.ioHHJCKH, kojh cc 
MCCTO Ha.iasH HC caMO y Bochh h XepueroBMHH, Hero h y 
XpBaTCKOJ H Cp6HJH. Taj HOBai; je h3 BpcMCHa oa Kpaja III b. 
npe Xp. Ao pHMCKor Aooa. A ko.ihko cy H.iHpH oh.ih hoa yrM- 
najcM o6pa30BaHHJHx FpKa, bhah ce Hnp. oTyAa luto je jcaho 
M.iHpcKo n.iCMe, ^aop3H, y II b. npe Xp. KOBa.io HOBai; no 
yr.'ieAV na rpHKH h c rpHKHM narnHCOM h mxo ce n.iHpcKHM 
AONia-feHM 6oH;aHCTBHMa Aaje .ihk rpMKHX 6oroBa, Dana, HHM{|)a 

H ApTCMHAe. y HCTO BpCMe KaA je ApaHKH H anO-lOHHJCKH 

HOBan, npoAHpao y namy seNLty ca sanaAa, c HCxoKa je npo- 
AHpao y Hjy rpMKH HOBai; KOBan na ocxpBy Tacocy ; xaj HOBai; 
Ha.iasH ce y ByrapcKOJ, Cp6HJH, na naK h y EpAe.i.y. 

PeK.iH CMO Aa je napxHKy.iapHsaM koa H.iHpa 6ho BeoMa 
jaK. HAHpH ce HHKaA HHcy caMH yjcAHHH.iH ; ohh cy ce yje- 
AHHH.iH KaA cy noxna.iH noA PHM.i,aHe. HnaK ce acch-io BHine 
nyxa Aa cy hcko.ihko H.iHpcKnx n.ieMena ^mHH.ia jcAHy noAii- 



iii4Ky ii,e;iHHy. HajcrapHJa, iiaMa no;5iiaTa, 'R'Kua ;^p}KaBa Kojy 
cy ocHOBa.iH Ap^Hejn ow/ia je Ha HcperBM. H^om jc B^ia^ao 
^o 229 Kpa.-b ArpoH, a noc.ic n.eroBe CMpxH H>eroBa JKena, Kpa- 
.7>HLi,a Teyra. BeposaTHo je OBa A]^>J^tiBa o6yxBaTa.7a npHMopJe 
jaApaHCKO ornpH-iiiice oa .l:)eiija /^o LLlH6eHHKa. 

C OBOM AP>i"»BOM BOAH.iH cy PnM.7>aHM pax. To je npBH 
par KOJH OHM HMaJy y nauioj seM.i.H. ITocic K,era boah.ih cy 
OHM MHTan HH3 paTOBa c M.iHpHMa, ;^OK Hx HMcy noxnyHo no- 
KopH.iH. To paTOBaH>e, c opeKHAOM, Tpaja.io jc HHTaBHx ;^Be 
CTOTHHC ro^iMHa. 

C TcyroM ohm cy 3apaTH-iH crora uito cy tLCHH rycapH 
oi-i.iH nocra.iH Bp.io onacHH six puMCKy iproBUHy y Ja;ipaH- 
CKOM Mopy. rioc.iaHMKe i:oje ohh noui.by Kpa.iiHi^H aoor HjChc 
nHpaTepHJc ona oxo.io joMCKa, a :>aTHM je;i,Hor naK u yoHJe. 
To jc OHO noBOA Aa Piim noiii.i>e na Apyiy ooa.iy (J).ioTy u 
cyxoacMHy BojcKy. FIpcA BehoM ch.iom, a n Hs^aHa oa jcahot 
CBor BOJBOAc, /^H^mTpHja XsapcKor, Teyra ce noBy^e y PHcan. 
Hanoc.ijerKy, ona je Mojia.ia KanHxy.iHpaTH. Phm joj Aa MHp 
noA TcuiKHM yc.iOBii.Ma : Ap>i<aBa Hjcna oyAe jaKO CMaH>eHa, 
(J).ioTa CHCACHa na hcko.ihko .lat^a, Annai-c !iaMeTHyT(r. 228 npeX.). 

^pyrn pax y picxoj o6.iacxH boah.ih cy PuM.T.aHH r, 1()<S 
npe Xp. c Kpa.i.eM FeHiAHJCM, kojh ce oho cxaBno Ha cxpany 
HiHXOBor HenpHJaxc.-La, MatiCAOHCKor Kpa.i.a flepceja. FeHutHJc 
oyAc .laivo caB.iaAan h yxaal^en sajcAHO c i;e.ioM nopoAHH.oM. 
Ca /KCHOM, ACUiOM H 6pa'hoM, OH jc aaxHM yK])acHo xpHJyNuj) 
CBora no6eAHOij,a. 

r. 15G. npe Xp. no'iHH:>e hob i)ax pHMCKo-H.iHpcKH. A.ih 
OBaj n3'x Ha.ia^H ce 6oJHo nojbe hciuxo ceBcpHHJe. CaA cy Phm- 
.i.aHH saBojuixH-iM Ha ^a.iMaxe. IIoboa tom paxy 6h.io je to 
mxo cy^a.iMaxe ysHCMHpaBa.iH rpHKy Ko.iOHHJy na Bhc}' m 
CBoje cyccAe, a pHMcice npHJaxe.ijC, ^aopse, H 3,9-i-^'^Te, nao 
HCKaAa Teyra, pl^aBo AOMCKame pHMCKC Haac.iaHHKC kojh cy 
HMa.iH Aa H3BHAe cxBap, xe PHM.haHH nom.i.y na h>hx BojcKy. 
Hajnpe cy PHM-tanH nperpne.iH y obom pax}-^ jcAan anaxan 
nopaa. A.ih, Hanociexiw, oaAHC maana xBp-HaBa AJ^-iMaxcna, 
Delminiiini (y ^yBaH^CKOM rTo-iiy), h c xhm ce pax cBpuiH (15;)). 

Onex noc.ie hcko.ihko ACCdXHna roAHHa boac PHM.i^aHM 
JeAan pax y nauiCM npHMopjy, a.iH caA jom ccBepHHJe. Osaj 
nyx cy HcnpHJaxcbH 6h.ih JanoAH. H y paxy c JanoAHMa Phm- 
jhnna Hajnpe npexpne jcAan nopa3. Pax ce, mcIjVxhm, h obac 
CBpujHO c pHMCKOM no6eAOM (r. 129). CaA je Phm 6ho ro- 
cnoAap ue.ior npHMopja ao KpKC. 

A.iH OBa n.ie.MCHa HHcy oM.ia Aecl^HHHxnimo noKopena. 
'rpc6ate jom mhofo BpcMcna h jom mhofo KpBH a^ ce ona 
noxnyHO noAB.iacxe. V. 78 6yKHe jcAan ycxanaic koa /I,a.iMaxa 
KOJH xpaje ABt? roAHHC ; ycxanHUH cy 6h.ih ycne.iH Man a^ 3^- 
T3My maBHH rpaA pHMCi^n y h^hxoboj o6.iacxH, Cajiony (koa 
Cn.ijcxa). y 6op6H Koja ce nacKopo saMexny.Ta HSMcljy IIom- 
neja h U,e3apa AOMopouH H.iHpcKH ApHca.iH cy y r.iaBHOM 



cxpaHy IloMnejy. Je^aH Ij,c3apoii noJBOAa CTi)amHO je o^ ii>n:v 
noTY'iCH. A.iH c I4cL;apoB()M no6eAOM na;t cvnapiinKo.vi vHHihCn 
jc Kj)aj II oiiOM M.inj)CKOM paiy, 

Kao lUTO ce moivio hhacth H3 AocaAr.mn.era n;i.iaraH«i,, 
;io oBor BpoMcua PuM.i.aHH cv ])aTOBa;iM caMu c jc;uihm Ma.iHM 
^c.ioM I4.ini)a. rioripKiuTe cbhx cnowcHYTHX paroBa oii.ia je 
ooa.ia .Ia;ij)aiiCKor Mopa. ynyrpaiuHjOC'i' acM^e, na.ie'be, npc- 
Ayaeo je ;j.a noKopw tck uap Abitct. Taj paT 'ipajao jc mh- 
raBC Ti)H I'OAHHC, 35—33 n])e Xp. TaM ABiyrr je y h.cmv .ihhiio 
yHCCTBOBao H MaK y ii.eMy ;inanyT oho i)aii>CH. HinpH cy ce 
xpaopo 6opH.iM ; y BHiue MaxoBa ohh cy noKa^a.iH ;ta cy c;io- 
oo^y npcTnocTaB.i.a.iH JKHBO'iy. M Jicenc cy Bo.ie.ie yM]-)eTH ca 
CBOJOM ACUOM Hero poooBaiH, re cy cKaha.ie c At^i^oM v Ba.ipv. 
A.IH, ;ta6orMe, Hanoc.icTKy je wriaK Hcno6eAHMa ])HMCKa Bojcna 
ycne.ia, w ij,e;ia oo.iacT o;i, M()})a ;xo ^yuaua m Alopanc 6umi 
je y pMMCKHM pynaMa. 

Hajnpe cy rioicopenH JariOAH, h AarycT ^onpc ;io (IhckcI. 
3aTHM ce OH OK])eHe Ha ^a.iMaTc, koJh' onex ;uijy cii.iaH ornop, 
MHTaey roAHHy ^ana. rioc.ie n.HxoBor noKopen.a 6h.io je caMO 
nHTaw.e BpcNieiia na^ "i^c m ocra.ia n.'ieMena KarMiry.iHpaTM. 

MeiiyTHM, Ae(|)HniriiiHi!o cy M.inpM noKO|)eiiH tck .ie;i,HO 
neTpjtecex roAnna aouhmJc. W (i no Xjd. 6yKHe y AiiHaujH.f ' 
1)0CHH jcAaH ycraHaK, koJh 6pHO .jaxBaxH iie.iy H.mpcKy yeM.i 
Je;iaH khch, no HMeny RaTOH, nooyHH CBOJe n.ieMC, ^c.5h;iii- 
ja-re, jep je pH.\:cKii japaM oho Bp.io TCJicaK. Ha n.era ce yme- 
;uiiy Aj^yra a"-'^ icneaa y FlaHOHMJH, BaxoH h;{ n/icMcna lipevKa 
H rhiHCC, H HacKopo ce i;e.'ia ;5eMJ>a oa /^vnaBa ao A.ioaHHic 
Ha.iaiiH.ia y uirrpM. OnacHOCT je oH.ia BC.iHKa na PHM.haK' 
\:i\:kc ce Aa cy ycTannuH HMa.iM noA opy;:{jeM 200. (MK) ncuiaKi. 
H 9.000 KOH>aHHKa. OpBC roAHHe nperpne ycraHHiiH ;\}Vd no- 
paaa, koa c])eMCKe MHTpoBHue h y OpyujKof Fopn, HAyiiC 
roAHHC BOAe ce oopoe c npoNieH.i.HBOM cpehoM, \\ 8 opeyHKn 
BaTOH no.iojKH oj)y}KJe koa Ha])a}i{AHna, h TH6epHJe, AoiiHHJH 
])H.MCKH liaj), KOJH Jc OMO r.iaBHOKOMaH AyJyhH y OBOM paxy, y 
iiarpaAy 3a ro ocxaBH mv khcuixbo y HicroBOM n.ie.MeHy, A.im 
CBOJy H3Aajy n.iaxH BaxoH r.iaBOM. fecroB HMCHjaK BaxoH m,^'- 
3HAHjaxcKH yxBaxH ra h noryoH. Pax ce CBpuiHO r. 'J no Xp. 
y ^a.iMauHJH, noc.ie npBaBHX 6ojeBa. 

.IcAan A^o HauiHx o6.iacrM noKopH.iM cy PHM.i.aHH c jy>Kiic 
cxpane. Ohh cy MaKeAOHHJy ac([)hhhxhbho ocboJh.ih r. 140 
npe Xp. ^apAaiiHJa h McaHJa noicopene cy H3 obc npoBHH- 
AHJe. A.iH paxoBM Koje cy y xom uH.i.y boah.ih PH.M.i>aHH no- 
MHH^y nemxo AOUHHJe. HcxHHa Beh 135 noMHH^e ce jeAan 

HiHXOB CyKOO ca CKOpAMC14,HMa, a.TH BCpOBaXHO OH ce ACCHO 

H3BaH name 36X1.1,6. To jaManHO BpcAH h aa 6op6e KOJe HMajy 
HaMecHHUH Ma-hcAOHCKH ca' CKopAHCLtHMa r. 114, 112, 10i9. 
C ^^apAaHu,HMa nai: paxyje ce y iicko.ihko MaxoBa oa r. 97 
Ao 62 npe Xp. 



Mh hc ana.MO, Ka;i: jo m nGc;iCAii>H cjio6o;^hh ago name 

ieM-'be nomao no;i, pHMJbane. Y HiJiiopHMa MHiaMO ^a je 29 : . 

!,'pe Xp. Kpac, vhvk MVBCHor 6oraTama Kpaca, no^B-iacTiK; 

\ie3e, iioc.ie je^HC noocAe Kojy je o^Heo y ceB,-3anaAH£>M Kj^ry 

aiiamihe ByrapcKC iiaj, BacTapHHMa, JcahHiM repNjaHCKHM Ka- 

;>o;^o?.j KOJH je y to BpcMC ApJK'^o tiojs, CBOJOM B.iauj'hy HCKe 

nuie KpajcBC, TpH6a.ie h. [Meae. Msne^a nan jia je hctohhh 

n Cp6wje noKopHo Aef|)H[HKTHBHO TCK IT) r, npe Xp.'THocppijc. 

S^ CBaKOM c.iyMajy, oko npBe ro^MHe xpumkaHCKe epc 

)Tono CBC o6:iacTH Hace.i.eHe ;f,aKac Cp6HMa, XpsarMMa ii 

-■ioBCniJ,HMa OM.ie cy no^ B.iaiii'ky piiMCKOM. CaMO Ba'^iKa n 

'■anaT oii.iH cy join c.io6oahh. Ba^Ka Hche yoiiiuTe hm Ao.ia- 

! in HKKaKO noA B-iacT pi-TMc.Kv : oHa jc CBe ao Kpaja phmckc 

pHJe ocTa.ia He;^aBHC!. i\;a. IIIto ce thm c Baiiaia, 

ij.\i.j>aHH cy ra noKopiLiii itiv \ BpcMC ^'^^IjS^SBSHS^kip^ ' 

17- r. no Xp.), a Ap>Ka.iH cy ra noA co6()jrfra^ (jtpf^^nc- 

icei roAHna, aok cy ocTa.'iH Hamii Ki')u']jg^^fihii'n6^'4h}iM''- 

. BC OTnpii.iiiKC Ao o'vJO r, no Xp. Jr/^^ /~. -.--■'?.^ 




Hama ;:c:'.i;:>ii iiMa.'ia je, totobo imJi, Vnpj30u:rnio noA 

PHMJbaHHMa jcAHO DYie. Ona co 3Ba;i^\fl;:^X{iji. 'noc/JC na-, 

lOHCKO-AU-i^i^Ti-uiCKor ycraHKa 'ra Be. ;)0i{rmi4^}a^'^oyAe 

(OAe.ijeHa na abc 3ace6He npoBHnij.i5j- .^.,---v5''aii,HJy, icqja je 

ni.ia OA Mopa A.o o-rnpiLiiiKe ymtia Caiv&<j^-/|*3fA*5^a\^ ii -■<>A 

ijema ao 6.iH3y CaBC h, ceBcpno, IlaHOHiijy'irr ' ' v n<g^eTKy 

i BCKa rioAe.i:.ei!a Ha Fopii-y (yanaAHo) ii ^oh^n^ .o). OcTa- 

aK AaKi^iiiFbc CpoMJe npi-inaAao je:3i[e3MJH (AOi^HHJe ropn.qi Me- 

vijn), H.s'Me'hy Moj)aBe ii THMOKa, TpaKHJM (iicto^iho oa Be.ic 

la-iaifKc), II }.IaKeAoiiHjH (oa Be.ieca na jyr). C KpajcM III b. 

yAC HaBprncHa HOBa aAMHHHCTpaTHBHa noAe.ia iiaiUHx acMa.'ba. 

iAcaA cy name oo.iacTM mvium.ic npcKO accct npoBHHUnjji : 

aBiija (oTnpHJiMKC AanaiuH^a (liaBOimja; Li;eHTap CMcaK), HaHO- 

•MJall (oTnpM-iHKe AciHaiiiK^n CpcM; y itqj h Bhhkobuiih Oceiv), 

i,a;iMaij,nja (oa Hcipe ao ymi\a CaBe), na mctokh Ao6.iH3yCKaApa 

la jyr), Foptba MesMJa (oa BcorpaAa ao diHsy Hiiiua), llpH- 

:pe}KHa /],aKHja (^nopeA ^lynaBa ao npcKO TiiMOKa), /I,apAaHHJa, 

oja ce noc.ie noAe.iH.ia na abc npoBHHij,i-ije : yHyTpami-by /|,a- 

11 iy (Hum h Coc|)Hja) h /^apAaHHJy (.^Hn.Tbaii, CKon.-Le), MaKC- 

oiiMJy II (jyACHO oAaT.ie), npeBa;iMTaHMJy (npMMopje c^yKJbOM, 

beuiOM H CimApoM), Hobh Ennp (e /l,paMOM h OxpHAO.vi). 

icrj)aje npunaAa.ia M'ra.iHJn, oahocho BerieiAHJH ; Toj o6.iacTii 

lipunaAa-ia je y KoHCxaHTHKOBo BpcMC H'Aaiuiiiiiba .i^y6.'LaHa, 

Koja je Owjia paHMJe y XlanoHMJii, a h CBa o6.iacT ao 6.iH3y 

("Mcica. KpaJH>H ceB.-.3anaAHH ago name AP^Kase 6ho je ca- 

craBHH Aeo ni3<OBHHi;MJe HopHKa. FpaHHi^a HaMchy tc npo- 

BHHUHJe II riaiiOHKJe dn.ia je K0.ie6.i>piBa : Hajnpe je nTvi 

[)HMCKH nCTOBHJo) OpunaAaO IlaHOHMJH (FopHbOJ), a AOLI,HHje 

', lie anaMO OTKaA) HopHKy. Y to Ao6a oo.iacTH na .iCBoj o6a.iH 

BPACT1'>0 3 



^VHaBa oH.iH cy PHM.i>aHH HanyciH.iH, re one hmcv npMna- 

^a.lC HHKaKBOJ H.HXOBOJ npOBMllUH JH. 

CnoMCHHMO jouj Aa cy y no;{Ho Aooa pHMcne HMricpHJc 
CBC 3eM.i>e oj BeorpaAa ao KpHia MHHH.ie jcAny aAMHiiHcrpa- 
THBuy ite.iHHy — npci/k'Kinijpij M.iHpHK (cpncKH KpajcBH noA 
MMCHOM ,T,njcij,c3a ^aKHJa), AOK cy nauiH KpajcBH naiia/uio o^ 
BcorpaAO, noj hmciiom dujcue.m M.iHpHK, iipunaAa.iH npe({)eK- 
rypH Mxa-iMJe. 

KaA cy PHM.i.anH ocboJh.ih Hame oo.iacTM, ii])bo mm je 
oH.io Ail MX ocHryjiajy ;ui ce6e. 3aTO je rpcoa.io, y npBOM 
pcAy, nocecTH H3Bcciie raMKC bojckom h Mcni)ece]AaTH Boj- 
HHHKHM Ao6pHM nyioBMMa i;e.iy aeM.iA'. To je pMMCKa Ap^naBa 
OAMax H yMHHH.ia. 

.Tom y noHCTKy piiMCKor uapcTBa bojhh nyroBH cy 6h.im 
y r.iaBHOM totobh. .IcAan^oA h^hx Miuao je k])03 ij,e.io name 
npuMopje, BeHvjyhH Tpcx ca .Idcuiom. Oa ror nyra OABaja.ic 
cy ce rpaHe Koje cy boah.ic y ynyTpamH.ocT ;]eMJi>e : jeAHa oa 
()TOMna y C'HcaK, Apyra oa Cn.i>eTa y Hocaiicny rjjaAHiiiKy, 
rpctia OA MeTKOBH'ka y CpcMCKy MurpoBHuy, MCTBj)ra oa 
( KaApa npcKO HpHapeHa, .iHn.i^awa, KypmyM.iHje y Hhiu h 
OAaT.ie npcKO I\i)a.i>eBor Ce.ia iia Ap'iep-Ila.ianKy, hta- ,^l>yi";» 
ABa BC.iHKa nyra Hiii.ia cy cbc a<?chom o6a.iOM Case h ^paBc. 
Ohh cy oH.iH Bc.iaHH jcAHH aa Al^yw Tanol-ep ApyrHM nyro- 
BHMa. HanocieiKy, acchom ooa.ioM cpncKoi- ^yuaBa h nopcA 
MopaBC H I^apAa])a Hiiiao je 'raKo hcto no jcAan bcthkh xxyx. 

Obh nyxoBH cy oh.ih carpabcHH y bojhmhkom un.iiy. Oun 
nncy yBCK AOAHpnBa.iH Ba/Kna rproBaHKa Mecra, hhth cy yecK 
oH.iH noroAHH aa TproBHny. Mecro cy 6h.ih Bp.io cxpMH, a y 
K])meBHTHM KpajeBH.Ma c.iaoo aa))aBH.eHH. y Ao.iHHa\:a cy 6h.ih 
MBpcTo carpafeeHH, Ha thm nyroBHMa oh.ic cy A'^e Bpcre cia- 
HHLia, jcAHc aa npeHoiiHuiTc, a Apyic, tac je noujTa Mcn.a.ia 
KOH^e. Jom cy nopcA nyxa CTaja.iH KaMCHH cnoMenwuH na ko- 
JHMa je 6H.ia 3a6e.ieH{eHa paaAaj.Hna oa HSBccnor r.iaBnor 
MCCTa (y MH.i>aMa, no 11/2 km.). 

BojcKa pHMCKa no npoBHHi;HJaMa cacToja.ia ce na .lern- 
jona H noMO-kHHx ipyna. Ochm Toia 6h.io je na HaeecnHM 
penaMa (nnp. ^ynasy, HHUiaBH) h (f).ioTHja. JeAan .lernjoH 
MMao je OKO 4 — 5000 neuiaKa), a noMo-hne xpyne cy ce ca- 
CTOJa.ie H3 Koxo})aTa oa 500 h.ih 1000 nemaKa ^y hckhm 
H KOifcHi;e) H a.ia oa 500 ao 1000 KOH>aHHKa. Y .lemjo- 
HHMa cy c.iyH{H.iH caMO pHMCKH rpaijaHH, a^k-ic h aomo- 
poi^H KOJH cy 6h.7H CTCK-iH pHMCKo ppaijaHCKO npaBo, a y 
noMoiiHOJ BOJciAH AOMopoL^H 6e3 Tor npasa. ^o Kpaja I b. 
no Xp. M.iHpn cy c.iyHiH.iH BOJCKy HaBan rpaHHi;a namnx; na- 
jiaaHMO Hx y BpnTaHHJn, FepMaHHJn, A.irHpy. /^OLi,HHJe ohh 
ocTajy Kao bojhhli,h y CBOJoj aeM-iiH. Pok c.iyjKoe 6ho je y Jie- 



35 

rHJM 20, a y noMohnHM ipynaMa 25 h BHUie vojxaiia. Oo o^~ 
tjayjKCHA' poKa b()jhhli,h mi noMoliHHX xpyna ;;o6HBajiH cy 
pHMCKO rpahaHCKO npaeo aa ce6e, JKCHy h j\eij,y, a .leiHJo- 
napcKHM BCTcpanHMa ^aBaHO je yeM.i>c, HOBaLi,a, ctokc urji^. 

y HauiHM KpajcBMMa npBo6nTHo cy Tpyne oujia-y yH}"- 
1 pamH:,ocTH aeM.iie. TaKo y npBOM BCKy no Xp. rapHM30HHpajy 
y Biirnumu (6.iH3y KnHHa), FapAyny h XyMLi,y jieiHJc Yll h XI 
KjiayAHJeBa h IY <I>jaBHJeBa. y CpoHJn Hajnpe cy .lerHJc 6ujiq 
y CKon.i.y. ^oii,HHJe ce .lerMJOHapcKa BojcKa na.iaaH Ha rpnHMi^H 
HMnepHJe, ^pyiMM pe^HMa Ha ^ynaBy. Jleraja [\ O.iaBHJCBa 
6iijia. je Hajnpe y BHMHHau,HJyMy (KocTO.iau, koj DoKapeBua), 
a aaxHM, Kpo3 400 r., y BeorpaAy (CHHrn;;HHyM) ; oa Kpaja 
I B. no Xp. na ^o nponacTH pHMCKe ;];p/KaBe -lernja YII K.ia- 
y^^HJCBa rapHH30HHpa.ia je y BuMHnauHJyMy. 

Phmckom npoBMHu,HJoM ynpaB.i.ao je i\o /l,HOKJieii,HJaHa 
jeAHH i;apcKii ujwl cenaTCKn HaiviecHHK. CenaTCKH HaMecHHn;H 
cy ynpaB.-ba.in npoBHHii,MJaMa y yHyxpaiuHjOCTH ii,apcTBa, Kao 
lUTO je oH-ia ^a.iMau,Hia h MaKeAOHHJa, a Li,apcKH norpaHHHHHM 

npOBHHU,HJaMa, Hnp. ropitOM Me3HJ0M, TpaKHJOM, riaHOHHJOM 

H ^aKHJOM. HaMa je noanaT bcimkh 6poj TaKBHx HaMecHHKa 
n3 HaiiiHx npoBHHi^HJa. y aAMHHHcrpaitHJH HopHK HMa H3y- 
sexaH no.ioHcaj Meh}^ npoBHHu,HJaMa y namnM o6.iacTHMa: k.hm 
ynpaBJi^a Hajnpe je/^an npoKypaxop i;apcKH, a AOu,HHJe je^an 
KOMaHAflHT Jieraje. HaMCCHHK je 6ho bojhh h lihbh.ihh no- 
i.iaBap, a ochm xora joui h BpxoBHH cy^HJa. Tck je /l,HOK.ie- 
Li,HJaH OABOJHO BOJH}' B.iacT OA rpa'liaHCKC. y ^H0K.ieu,HJa- 
HOBHM npoBHHLi,HJaMa HaK ynpaBJba.iH cy y yHyxpaiuHjOGTH 
^pjKaBe HaMecHHu.ii i^hbh.ihh, a y norpanpiMHHM (koa Hac y 
MesHJH I H npH6pe>KHOj ^aKHJH) KOMan^y HaA bojckom HMa.ie 
cy BOJBOAe. 

npoBHHH^HJe cy oMjie noAeJbeHC na bhuic cpeaoBa kojh 
cy 6h.ih oa ABC Bpcxe. Jcahh HMajy 3a cpeAHiuTe Kaimy Bapoui 

y pHMCKOM CMHC.iy Te pCHH, TJ. BapOUl C ayTOHOMHJOM. TaKBOJ 

BapouiH npHnaAa jcAna Be.iHKa xepHTopHJa. ^pyiH cpeaoBH 
HCMajy sa cpeAHime laKaB jcAan rpaA- BBuMa je Ha ne.iy np- 
Bo6HrHo crajao CTapeuiHHa Kora 6h nocraBjba.ia pHMcna B.iacx, 
Hnp. KaKaB o{f)HU,Hp. Ilocie xh cpc30BH HMajy caMoynpaBy h 
HiHMa ynpaBJba HOBeK Kora 6h H3a6pa.iH HberoBH cyrpaijaHH. 
ys xor cxapeuiHHy cxaja.iH cy onmxHHCKH oa6ophhij,h, kojh 
cy 6h.ih Hac-ieAHH. 

3a (|)HHaHCHJe npoBHHij,HJe cy HMa.ie HapoHHxor hhhob- 
HHKa, npoKypaxopa, kojh je, Kao h HaMCCHHK, HMao hoxhh- 
Ftene mhhobhhkc, bojhc h rpai^ancKe (noc.ieAH:.H MaxoM po- 
6oBH H oc.io6o'bcHHi;H). 

JeAaHnyx roAHUiHie rpaAOBH cy c.iajin CBaKH no jeAHor 
H3ac.iaHHKa y npoBHHi^HJa.iH}' CKynmxHHy. TaKBC cy ce CKyn- 
mxHHe Ap>i^a-ie y Be.ioj najiaHu,H, y CKpaAHHy h y UaBxaBy 
(koa /l,y6poBHHKa). Be;iHKa je paa.THKa H3Mel)y xhx CKynmxHna 
H AanamHjHx napoAHHx CKynmxHHa. y oaBHOM, npoBHHii,H- 

3* 



:]() 



ja.mn cy ce CKvri.Tja.iH Aa npHnecy JKpTBV uapv, komc cy joui 
•.a ;i;iiBOTa noAH^iami xpaMOBH. TIpH.mKOM nix CKynuiTiiua iipr 
pebiiBaiie cy h cBe4aHOCTM. A.ih cy nponiiHi^HJa-iuH na h>ha' 
Mor.'iH cacTaB.i.aTH sa ii;apa m Mo.i6e h.ih ;Ka.i6e npOTHB hcc. 

BCcniT^" " •■■'■■-■■■■•■•■■- ■■•v^"'!Mi:n. 

l^M.MCKa Ky.iiypa Haivio ce iUMpn.ia no namMM o6;iacTMM; 
I'o.MC cy HaJBHUie AonpHne.ie, nopej, bojckc, Bapomn. 

l^apoiiiH cy nocTaja.ie na BHnie Ha'iHHa. SaMCxaK hm ] 
Moi.io OHTH rj)a'l3aiiCKO nace.i>e KaKBHx je oh.io ya CBaKH .ion 
(ifKauaoa))). Ty cy jichbc.ih rproBUM kojh cy npo^aBa-iM b( 
iitmnMa pa;5He noxpcoe h tv cy bojhmhii npoBOAH.iH c.ioooai 
•^iacoBa. TanaB je rpa^ 6ho BHMMnaij,HjyM. ^pyrn rpa;iOBH Cm. 
cy BCTcpaHCKC KO.iOHHJc, Kao Hnp.. CKon.i.e. BchnHa naK rp; 
;i:oBa cy 6n;ia r-;' •' ■! : •■■••t--. ....-..>-... .■-.: , .^.. .. •■ 

ipaACKo npaBo. 

rpa;toBH piiMcKii .;Bi\.;ii cy cc \:y;i;iuniiiijc .iAii Ko.ioiiii;. 
l^ajuHKa je oH.ia bhuic y MMCuy. Bp.io hccto je;iaii je rpa 
;')HOHajnpe MynHuunHJa, naje nocjc rrocrao Ko.ionHJa. Y naiiiH 
()6.'iacTHMa on.ie cy obc ko.iohhjc: rMHrH;iyHyM (;iaHac Jk* 
rj)aA), BuMHHai^HJyM (Kocio.iau), CKynii (CKon.iie), Myp. 
(Occk), CupMnJy.M (cpexiCKa MmpoBMi^a), CwcuHJa (CHcai; 
C.a.ioHa (Co.iuii koa C'n.i.eTa), E.MOna (.Lyo.'baHa), Hapona (K(/ 
MeTKOBH"fea), .la;icp (3aAtip)> EnnAaypyn (UaBxar), DeTOBKi 
^^nryj) H Ap. Oa MyHHiuJnuja moh.cmo cnoMeiiyTn: ]\Iapry 
(Ha yiu-ky ]\iopaBe), MyHiii;iiniiiyM Ma.i... ( koa IloiKere yyjKHHKi 
(iKpyiy), MyHHLiiinHJyM Kan... {y;KHij,c), y.iniijaHa (.'iHn.i^aH Ka 
KocoBy), TparypiijyM (Tponip), CKapAOHa (CKpaAHn) hta- 
i'jjaACKo ripaBO iiMa.iH cy h: ne.iaroHMJa (Bhto.i.), Cto6c]> 
oii5;;y FIpH-iena), PHSHHHJyM (PHcaH), U ' ' ir,,-'.:vin Rhc) h ;;; 

MyHHUHiutje ii KO^TOHHJe cy ux oynpai; 

iiViiMa ynpaB.i.aiy oniiiTHHCKH MaciiMUii i\ onuiiMiiCKH oaoo; 
HajcTapHJn MacKimH ;;Ba.in cy ce <(AyoBnpH)^ ii 611.10 mx jc A^• 
ripBooHTHO cy tbiix 6iipa.iH rpaijaHM, a Aoi;HHJe iix oHpa 01 
uiTiiHCKH oAOop. ^yoBnpii cy Mopa.iH ohtii HMy'liHHJii -tyA^ 

jep C}^ OH.'IH Mi3.10}KeHH BC.IHKIIM TpOUIKOBHMa (MOpa.lII Cy Upi 

petjHBaTH cBCHaHocTii, onpaB.'LaTH jaBHe rpa-feeBKHe mta- 
ri>nxoB r.iaBHM nocao cacTojao ce yroM a^ ynpaB-i^ajy onrnxHi 

CKHM HMaH^e.M II A^ BOAC HQAoOp lUlA jaBHHM CBCHaHOCTilMa il 

arpaAaxia. HMa.iH c}' u HCKy Ma.iy cyACKy B.iacr. CBaKC nan 
nere roAHHe ohh C)' HMa.iH Ayj^iHOCT jia caciaB-Tjaiy cnncKOi 
j)eKpyTa, cnHcicoBe rpatana no HMyivcTBy h Aa n3paAC paspc 
iiopese. Join cy AyoBHpH npeiceAaBa-in onuiTuncKOM OAoop 
()Baj OAOop naK cacrojao ce h3 Beher 6poja M.ianoBa (110 
npaBH.iy h3 1(10, a.in iix je y Mapf.HM rpaAOBiiMa moi.io ohtii 
n Man.e). Oh je, y npBOM peAy, oho KOHxpo.ia naA TpomeH,c 
onuiTHHCKHx HpHxoAa. H.iaHOBH OAOopa ca cbojhm nopoAHna? 
MHHii.iH cy BapoiuKy apHCTOKpaxHJy. To je oho npBH, naj - 
ixeAHHJH cxa.iC/K. J^pyrn cxa.ieiK cacxaB.i.a.iH cy ayrycxa.iH. 



37 
'. csemTciiHUH ij,apcKor xpa.Ma. Obh ayrycTa.iH 6h;!H cv ooh'iho 

I060'lieHH pOOOBM. OCMM OBHX 'laCHHKa V pHMCKHM OniUTM- 

HaMa 6m.io je jom ii eAH.ia, no /^Ba, koj.h cy HMa.iH ^a ce 
6pHHy sa jaBHy CHrypiiocT m ;^a BOAe Ha^aop na^ caJMHuiTHMa. 
M e^H.lH cy 6h.ih h:?.io;kchm paanoBpcHiiM 'rpoiUKOBHMa, xe cy 

OHH 6HpaHH CaMO HSMCi)}" HMyiiMHJHX .i^y;^H. 

HcKH piiMCKii rpa;iOBM y fiamuM oo.iacTHMa KOBa.iH cy 
')Baii;, TaKO IjKMrTHaii,HJyM, Chpmhjvm m CiicuiHJa. 

TpaAOBM cy 6j4.im ne caisio Ky.TiypiiH Hcro h xproBaMKH 

KTpH. TproBiiHa je, OTKaKO ce sai^apHO y nauiKM npoBHH- 

i^HJaMa Mnp, Mopa.ia 6pttpi HxMBa y H.HMa. Ona ce Kpera.ia ro- 

penoMCKyTHM cTpaTernjcKHM nyTOBHMa h ;;pyrpiM, TjsroBa^iKHM, 

lYMOBHMa, KOJH cy BesHBa.TH TproBaMKa Mecxa sa Bojiic Ha- 

;[ie. M pcKC cy ciiy:Kn;ie y hctom ii,H.T>y; Hnp. na CaBii je 

?.ia JKHBa n.iOBi'U^a. TproBa.io ce ii c BapBapwMa npcKO ^y- 

" '". ' ;h xy je Cm.ia xproBHua Aonymxeiia caMO wa i-iBBecHHM 

K caMO y HSBCCHe ;iaHe. Ha;i xproBHHOM c no^yHaB- 

MM iiapBapHMa Bo;aio ce yonmxe cxpor feaASop.H oii.io je 

opaHiCHO ii;jB03HTii npcKO ^yHaBa opyjKJe, rBOiKi^e h h;hxo. 

-') ucejioj nai; HMneppijii xj)roBLi,H cy na pooy y MSBecHUM Baac- 

iiMJHM npo-jasiiMM xanicaMa Mopa.iH n.ia'haxH ^.pjKaBH ij.apHHy. 

Han.ia'kHBaH>e uapune najnpe je ;i,aBaHO noA saKyn ^ipyiuTBJiMa; 

AoiTHMJe je Ap>i«^Ba HaniahMnana ij,apMHy Fienocpe^no npcKO 

CBOJHx opraHa. ilame o6.7acxH y i^apHHCKOM none^y MHiiiLie cy 

my Tj,e,iHHy, je^Hy napHiiCK}- oo.iacx y Kojy cy y.iai}H.ie h Mnore 

■'' '"TH HiJBaH naiuiix rpaHHi;a (PyMyHiija, ByrapCKa ii r^p.). 

j,yro Bpe^Ie ])hmck^i 3'npaBa HHJe 6n,ia HCCnocKa ;;omo- 

pou,iLMa y HauiHM npoBHHuiHJaMa. PKMJ>aHPi cy obhm o6.iac- 

THMa upe AOHC.iM 6.iarocxaH:.e. CBakojaKO xepcxH HHcy 6k.ih 

'.maxHH. no|>€;t ocxa.iora, npoBHHi;iija.ii;H cy n.iai^a-iH .iHHiry 

^pesy H nopeay mx HMafte, sanaxe, Hacie^cxBo h x.t;. ^a oh 

nopeaa Mor.ia npaBH.ino pacriopcAHXH, tienoKpexHa HMaH>a 

cy 6H;[a H^Mepena, bo-Kkc h .loae xa^HO Msopojane; xaico hcto 

ApiKasa je 6H.ia y-se.ia Kao CBOJe bciukc luyMC h naiuFbaicc. 

Ona je u py^HMKC cKcn.ioaxHca.ia. PyAHHKa je ohjio y HauiHM 

'^5.iacxHMa MHoro. y npBOM bck}^ no Xp. Jl,a.7Maii,MJa je AJ^Ba.Ta 

!oro o.iaxa. neciiHK ^lapuHJa.i sobc ^a.iMai;HJy ws.iaxHOM 

M.1.QM)). n.THHHJe HaM npMHa xd je ona ;i,aBa.ia mccxo no 25 

". a.iaxa AHCBHO. JaMa^Ho ce a.iaxa na.iasiLio na xpn MCcxa: 

Ha .laiuBR, Ha Fopn^CM Bp6acy h y noxonHMa Oojhhi^h h 

}Kene3Ruu,n: 3-aaxa je A^Ba.ia h /tapAannja. Cpe6po c o.iobom 

Ba^K-io ce KOA Cpe6pHHi!.e na J\puRii (cxapn /(oMaBHJyM), y 

KOM je ce^eo h ynpaBKHic (npoKypaxop, AoitHHJe komcc, oko 

400) cbmx pyAHHKa y IlaHOHOJPi 11 J|,a.TMau,HJH ; saxHM y ce.iy 

Ba6aMa noj KocMajeM ; na y PyAHWKy h koa CoMaHMij,e (na 

i?anaAH0J cxpann KonaoHHKa). Bn.io je h oaKapHHx h rBon- 

jlCHMx py;jHHKa: Maj^aHneK n Bop Bch cy 5' pHMCKO Ao6a 

-'tt.ih nosnaxH; 6aKap je Baben h y ^ap^aHHJH n ^a.iMaij,HJH, 

rB03K']5e KOA HoBor na3apa, Be.ie Ila.iaHKe n jaMaMHO y 



38 

no3HaTHM p3';^HHLi,HMa na CaHH. HanociexKy, cKcn.ioaTHcaHM 
cy H co.i>aHH pvAHHUH KOA Ty3Jie. 

H HCKH OA OBHX py^HMKa MMajiH cy npaBO Aa Kvjy 6a- 
KapiiH HOBau, Kao unp. MaJAaHneK, kojh Kvje HOBan c XaApw- 
jaHOBHM .'iMKOM H HaTOHCoM Aclia Pincensia, h Apyiw hckh 
oanapHH pyAHHinH y /^apAaHHJH h ^a.iMai;HJH. 

A.iH aKO cy PHM.i>anH vAapH.iH reiuKe HaMeie iia npo- 
uHHUMJe H MHora H>nxoBa 6;iara ^a ce6e npHrpa6H.iH, ohh cy 
HM yMMHH.iH joiu Bcha Aoopa. 3a Ayio y HaiiiHM o6.iacTHMa 
B.iaAao je MHp, aok cy hx npe Tora pa^Awpa.iH CTa;iHH Mcljy- 
cooHH paroBH. CaA je .'seM.ha 6H;ia Hcnpecei^ana Ao6pHM ny- 
4'OBHMa, TC je npoMCT OHO .laK. r.iaBHo je nan Aa cy PHMJbauM 
pacnpocrp.iH no HaiuHM o6;iacTMMa CBOJy BHiiiy la'JiTypy. 

MHoro6poJHH cy navi rjiaroHH re Ky.rrype oc'ia.iH y cBHwa 
iiaiuHM KpajcBMMa. Ha CBanoM Kopany HaH.Ta;?HMO iia.iciiy pMW- 
CKy rpHMa])HJy (terra sigillala) h CTaK.iapHJy (npo.JopcKO CTaK.io 
H paiJHOBpcue cTaK.iCHe cyAOBc), HaKHT ^.laiaH h cpe6pH 
(npcTCK.e, MHH'ljyme, .iaHu,ii mta), nocyfee oa Mexa.ia, nape- 
uano KaMCH^e (icmc). Mh bhahmo Aa cy rpaAOBH HMa;iM kq^i- 
ApMy, BOAOBOAC, KvnaTH.ia, noyopHiina m xpa.MOBc. Kyhe cy 
ce Moivie rpejaTH Ton.iHM BaaAyxoM kojh je y.iaano y uiynjbM 
iipocrop noA narocoM m ;jHAOBHMa (xHnoKayciyM). 

npoBHHij,HJa.iuH cy ce oh.ih HayHH.iH Ha KOHf})opT o6pa- 
aoBaHHx .lAAH, Ha H3Beciiy pacKom Koja OA-'iHKyje h,hbhj1h30- 
BaHor MOBCKa, h bo.ic.ih cy noeaHJy, Hayny, oeccAHHuiTBO h 

yMCTHOCT. y HamHM KpajCBHMa HHC} ])C1KH HarnHCH y ctm- 

xoBHMa. ('apKOf}ia;5H (MprBaMKH caHAyuH oa KaMCHa) necxo 
cy yKpamcHH .lenHM opnaMCHTHMa h pe.i>e(|)HMa. ^ocaA je 
Habeno y CBHMa naiuHM npajcBHMa Aocra cxaxya h cxa'n'Hi;a 
yMCXHHMivH HapaheHHx, 

3haobh cy y KyhaMa mccxo oh.ih .icno oxuLiann y bhiiic 
6oja, H.iH yKpamcHH (j)pecKaMa, h.ih hokphbchh nnnpycxaLiH- 
jaMa, a naxocH hokphbchh ambhhm MonaJHUHMa. BapouiH cy 
HMa.'ie H CBOJ .leno yAemcHH (|)opyM, na kom ce crct cKyn.i,ao 
nopcA ocxa.iora h a^ H3'je CBOJe roBopHHKe. 

.laxHHCKH jeaHK Mopao je ohxh jaKo pacn])ocTpaii.eH no 
HaniHM KpajcBHMa. HaxnncH phmckh, nabcHH AocaA koa nac, 
opoje na xH.i.aAe. Ha npoxHB HHJe HahcH hh jcAan na kom 
AOMateM jesHKy. Aah xo Aaooi .mc hc anaHH Aa cy H.iHpcKH, xpaMKW 

H KCJIXCKH jeSHK 6h.1H y HaillHM o6-iaCXHMa CaCBHM HUl^eSJIM. 

nixa BHuie, BcpoBaxHO je Aa je BehHHa AOMopoAai^a roBopn.ia 
CBOJHM MaxepH^HM jcsHKOM. TaKO jc jaMaMHO oH.io H nomxo 
je i],ap KapaKa.ia Aao CBHMa noAaHHi^HMa pwMCKe MMnepHJe 
pHMCKo rpa'feaHCKO npaBO (212). 

JcAaH AOKas Aa ce AOMopoH,H y nauiHM oo.iacxHMa hhcy 
oH.iH noxnyno no.iaxHHH.iH CBaKojaKo cy h MHoro6poJHa 
AOMaiva HMcna Koja ce Ha.iase Ha HaArpo6HHM phmckhm 
naxHHCHMa. 



S9 

Wii .laTHHCKor jesHKa kojh ce roBopno y HaiuHM Kpaje- 
uHMa nocTii.ia cy AOii,HHJe A^a poMancKa jeaHKa. Kao uito je 
\ ^laiiamHjOJ <t>panLiycKOJ h;3 .larHHCKor nociao t|)paHuycKK 
jeiiMK, y llInaHHJH uinaHCKn ht;;., xaKO je koa Hac nocxao 
crapo-Aa.iMaTHHCKH h pyMyiiCKM. C'rapo-Aa.iMaTMHCKH nayMpo 
je TeK HaiuHx Aana. 

JIaTHHCKH jeaHK je oho jaKO pacnpocTpattcH }' HaJBehoi 
;{ejiy HauiHX o6jacTH. Y Jcahom jxejiy, Me%THM, rp'HKH je 6mo 
pacnpocxpaifceHHJM. .iHHHJa Koja je pasABaja.ia xe abc sohq 
Miu.ia je ornpH.iHKe oa ^e6pa na yuilic U,pHe, a oAax.ie Ha 
Be.iy ria.iaHKy. 

M Bepa AOMopoAau,a npe'rpne.ia je noA PHM.i,aHjiMa bc- 
.iHKe HBMene. PasyMe ce ^a cy mhofh AOMa-hn 6oroBH ocxajiM 
H jiajhe y noiuTOBatby, HCKaA aaApJKaBajy'hn, a nenaA h mc- 
HiajytiH MMe. TaKO JanoAH AOii,HHJe nomTyjy oora H3Bopa h 
BOAC BwHAa, KOMe Aajy HaAHMaK- HenryH. JaMa^Ho ce noA 
pHMCKHM HMCHOM H .iHKOM 6ora .lH6epa H 6orHK.e .lH6epe 
KpHJy HCKa AO^iaha 6o}KaHCTBa. ^OMahw cy 6oroBH h Meaayp, 
6or para, kojh ce npeACTaB.-La Ha KOH^y c Kon.-beM y pyitH, 
.sarHM 6orHK.a .larpa koa JlHoypna, hta- y III b. BCOMa cy 
pacnpocTpaH>eHa HCKa HCTOHH^aMKa 6o>KaHCTBa, Kao nnp. nep- 
CHJCKH 6or cyHiAa Mnxpa, hhjh ce pe.'Lecj[jH h naTOHCH '^lecTO 
Ha.iaae koa nac, na JyoHTcp ^o.ihxch, HsHAa, CepanHC h aP- 
Te cy Ky.TroBC aohoch.ih h pasHOCH.iH napoHHTO hhhobhhiih 
II BOJHHLiH c opHJCHTa. JeinjoHa je 6h-io Ha /^ynaBy mhoto ; 
OTyAa TaKO BC.iHKa pacnpocTpaitepiocx HcxoMma^iKHx ooroBa. 

H xpHuiiiaHcxBO ce pano nojaB.-b3'je koa nac. KajKe ce 
Aa je BC-k jeAan ynenHK anocxo.ia ITaB.ia, Ihx, nponoBCAao 
HayKy XpncxoBy y /],a.iMaij;HJH. To HHJe cHrypno. A.ih je no- 
ysAano Aa ce y xoj o6.iacxH xpHiiihaHCXBo yHH Ha Kpajy 
npBor BCKa. MctyxHM aa Ayro noc.ie xora y HaujHM hsbo- 
pHMa HCMa HH xpara oa xpHiii'kaHCKe Bepe y ^a.iMaij,HJH. Ja- 
MaMHO je 6hjio y DpHMopjy Ma;io xpHuihana, a.iH CBoje upKBc 
HHC}' HMa.iH. ^o /^HOK.ieu,HJaHa c.ia6o ce mxo ana o xpHiu- 
haHCXB}'^ y /|,a,iMai;HJH. CnrypHor AOKaaa Aa HMa xpnui-hancxBa 
y Toj o6.iacxH HMaMO xck y Apyroj ho.iobhhh III b.. KaA ce 
noMHHje npBH enHCKon, co.ihhckh, cb. BeHani^HJe (7 270). II 
oA xora Ao6a, ys npKoc CBHXia roH>eH)HMa, xpumi^aHCKa Bej)a 
CBC ce BHuie ninpn 3' ^a.iMaLi,HJH, y npBOM peAy y Co.iHHy. Tomc 
cy AOKas MexHpH enncKona co.iHHCKa Koje snaMO oa 304 ao 
381 r., aaxHM MHoroopoJHH xpHmhancKH aanncH kojh cy xy 
Ha'bcHH, xpH npocxpane oasH.iHKe (upKBe) oxKonane y Ca- 
.iohh h nexHpH rpo6.-ba oxKpiiBCHa y hcxom Mecxy h OKO.aHHH. 
HajcxapHJe je oa xhx rpooa.ija ManacxHpHHe, KOJe nocxoJM Bek 
iia Kpajy III b. rpo6.i3e MapycHnau; noHHae KpajcM IV b. JcAHa 
oaaH.iHKa nocxoJH y Co.iHny y hcxo BpcMC, c Kpaja lY b. y 
no.iOBHHH V B. noHHHDe naK ipa'beHie rpaACKC co.ihhckc 6a3H- 
.iHKc. H y ApyiHM Be.iHKHM BapoHiKMa Hamer npHMopja i],Bexa 
XpHCTOBa HayKa y lY b. Oko 380 r. noMHK.e ce y 3aApy 



40 

'\eji,(\u H.iaAMKa, a uek iicmro panHJc (oko ;j()0) 3i,iaM0 mi 
ie^Hor CBeu,a y EnrU'ivpy (l^aBTary). 

y ^tp3THM o6.iacTHMa Haiiie aeMJbe Taitobep jai}.i>a ce 
XpHCTOBa Bepa Aocra pano. IIpBa bcct o xpp"'' -'fiBy na 
^yuaBy je mi Kpaja II b. M xy srtum HacTajr sopHMa 

jCAaii Ayr npcKHA, cne ^o /^HOK.^e^HiaHa. IIoa on:::; uapeM, 
KOjH je roiiHO xpmul-.ane, y Ayiii^»t:KHM o6;iacTH.M;i miiofm cy 
xpMiirhaHH ;;aBpLUH.iH :khbot MyMCHHHKOM CMphy. y HCTopnJM 
upKBC ^ivBt'HH cy My^ieHHij,H H3 jKiiuHX rpa^OBa: CpCMCKC Mh- 
TpoBHij,e (^MMHTpMJe H AHacxacHJe), BHHKOBaii;a (riojiHJOH), 
CHCKa (KBH])iiH), OpyiuKe Tope, BeorpaAa, Hwina, itvyja 
(BuKTopun). To je HecyMiLHB 3HaK ^a ce xp«mKaHCKa Bepa 
Haivio mnpH. Mhofh MyMeHMu;H cy .icrHJOHapH. Kao iuto c\- 
-lerHJc HCKa^JJ lunpH-ic HcmMFi^n-iicc :cv;iTor;c\ thko- otto r;;.,': 
npoHOce XpwcTOBy iiayK; 

y IV B. J" MH0r06pOjiiM.M mO,,_> ,,o,.. ivn i i.cp ;;i;i> ,., :i 

e:';i,HiuTe enHCKona; xaKO y Kmohh (ibY6.7iaHa), CHCii,Hii: 
(CHcaK), ncTOBHJy (IlTyj), CupMHJyMy (CpeMcna MirrpoBHu;; . 
MypBH (Occk), ivocTOLiy, Beorpa^y, liynj)HJH, Hhliiv, !k- '- 
ria.TaHUH, (.'Kon.'Ly, JMu.i>aHy (na Kocoey), Anse ( 
roTHna), [Mapry.M}' (iia yiU'liv Mopaiie). 

y Apyroj no.ioBHHH IV seiai ij,pKBa ;. i.pajciBH.M i 

Hrpa np.io iJHaTny y.iory. Y to Aooa bo^m cc oroj)'ieHa 6op6a, 
HSMcH}' pa;.HHx xpHiii'haHCKHX ccKTa. ()co6hto je DHarya 6op6<'\ 
Koja ce BO^H MiiMcJiy BanaAa h ApHJCBCKor THeH.a. Xprnn- 
haHCKa ce i;])KBa noAe.iH.ia na ABa Ta6opa, oa kojmx jca^Jh 
ncpyjc ;ui c^y 6or h H>eroB chh hachthmhh, aok ApujeBu;: 
\ MC ji^ cy OHH caMO C.7HMHM. y HaiiiHM KpajcBHMa He caxMO ;:;i 
,. OTnpw.mke oa ^fiO ao 375 Apujena jepec CvA.m OTC.ia Max. . 
Hero je jom'y cnopiiUM i^pkbchmm nHTaiLHMa upKBa 
oo.inciHMa BOAH.'ia npBy pe»i. 

iMaMHO je caM ApHJe, kojh je y nonexKy IV BCKa jca; ^ 
i;pc\;c npoBCo y noA3'HaBCKHM KpajcBiiMa, yAapno npne teMc.i. 
cBOJoj jepecH koa Hac. H^chh cy nan naoHH no6opHPiLi,n Cm. a 
X namoj aeMj.H enHCKonw Bc^.ieHC y OccKy ii yp;-)ai;HJe y V>:'- 
orpaAy. Ha MVBenoM caoopy i^pkbckom y CapAHi^H (AaH. (\)- 
(|)HJH) r. 343, Ha komc cy ynecTBOBa.ie n.iaAHKC us nry;), 
jMHTpoBHiAe, BHMHHaui'ijyMa, Akbc, liynpuje, HHiua, ("koiUj:;, 
.iHn.Tiarta, jcAaH oa iiajeHcprHHHHJHx n HaJHCMHpHHJHx ynec- 
KMKa OHO je yp;jai;iije. Jcaho je BpcMC H:?r.ieAa.io Aajey a}"- 
naBCKHM npoBMi-m,HJaMa saB.iaAao noxnyno apHJaniKjaM. Me- 
'feyxMM y jcKy je on 6iio caMO oko AB^ACcex roAnna. rioc.ie 
crane Har.io onaAaxH. A.im HMa xparoBa oa itera joni y V :;. 

lis OBHX noKpaJHHa ApwjeBa je jepec Aonp.ia h HapH:\- 
pwMa, KOJH cy 'AiUBe.iu y cyceACXB}^ PMMckc iiMnepHJe (c KpajcNt 
IV BCKa). KaA cy xh BapBapH aouhujc npoAp-jJ^ v pHMCKv 
ApHiaBy, y HaiuHM KpajeBHMa nojaBH.ia ce joiu jcAannyx osa 
jepec. Pas.iHKa y Bcpn HSMcliy BapBapa kojh C}' oh.ih yna.in 
y name Kpajene h AOMopoAai;a Koje cy one non.iaBH.iH h kojhcv 



41 

OH.iii «:npaBOBcpiiM)> Miioro je Aonj)iiHe.ia mio ce HSMchy ra 
^Ba . e.'ieMeHTa Hnje Mor.io-;i;oi\K ;i,o cnopaiiVMa. 

y CMpMHJyMy, KOJH je y to BpeNie r.iaBHH rpai y naiuHM 
KpajeBHMa h je^Ha o^ Haj;5HaTHHJHx BapoiuH y i^e.ioj nMoe- 
pHJH, ;^pHvPi ce BHiue ]4pKBeHHX ca6opa. Pco6hto je sHaraH 
oHaj KOJH ce cacrao r. 378 m na komc je yHHH.en Kpaj apH- 
jeBCKOJ jepecH. To jc 611.10 ac.io CHpMHJCKor enHCKona Ahc- 
MBJa. Oh je 6110 aaMeHwo na B.iaAH'iaiicKOJ cto;iku,h je;^Hor 
^pyror 3HaTHor- enHcrjonn. re!~>>nTi!frn, icoiii ;>- ■r;i;:o-]i(^ ii rA\- 
nycTi-io apHJaHHiuiM. 

ApyrMx. TaKO je eniiCKon ^ojhh y Ci-ipMHJvMy 6ho npK- 
crajiHua je^He .'^vpyrc jepecH. ^ouhhjc je plctobo vmch^c o6jaBno 
HHUJKiT enxicicon B01103 (oko 390 r.) 

Kao \ (lo.iHJiy, 'I'aKO iia bhuic ?.iecTa y no^yiiaBCKHM 
HaiuHM o6.sacTJ!Ma HaijCHO je MOHy.MenTa.iHHX ocTaTaKa crapor 
xpHLuhaHCTF.a. MapoHHTO y Chj^m'mjym}' oTKpHBene cy Tpii 
6a3H.iHKe H cTa])ox-pMiiilTaHCKa rpoQ.T>a. ^aiiaiiiH.a .iimj^aHCKa 
LJpKBa MO^KC 6hth ,^a je iom iir? riix Bpc'MCHa. JcAna oaeiuKKa 

rcpiiReHa je w ; : . 

PiiM ,. npona. j.liioro- 

opojHH cy }Hp<>uH HjCroBOJ nponacrw. r.iap.Ka cv ;i,Ba yspoica: 
vnyTpain?t>H iw>.vApn h iiana^^M h HHBaimje ;^apBapcKHx n.ieMeHa. 

noHCBijjfi OA f>r»;tj'- ^^ ''•' Aeujanajy ce CT})amHe 6op6e 
utio npecTO.ia hhmcIjv pa.;iiiix i^apcKa'x npeTeH;!enaTa. Be.iHKii 
6poj ])HMCKHX uapeBa KOJH cy y TO ^,0611 y.Mp.iM HacH.iHOM 
CMpiiy. Oco6mto jc oii.io crpamHO oko cpcAHPic III b.; HacTa.Ta 
je 6joa npaBa aHapxiija. npKpoAHo je ;ia cy oa thx yny- 

ipaUIH^HX HCMHpa 11 ;':\M.:,:i II HapoA CTpaXOBHTO naTM.iH. 

Be'K y Apy^'oj no.ioBHHH II b. noMMHA' BapBapcKa ri.ie- 
iia Hana,iaTri na cpeAH:.K[ h aoK'II rlyn^^B. Oi:o cpeAHHe HI b. 
npoBa.ie Fotii nj)eKo ;ipH>er JS,yHaBa ; }- 6op6K c iibHivia noFHHC 
ij;ap ^eu,i'ije, iiAii kx irap K-EayAwjc (?,a to HaaBan Fotckh) 
HCKo BpcMC AOUHHJe CTj)axoBHTO riOT.yne KOA HMiiia (269). Oko 
cpe^HHe V B. aa^ecH mhoto cTpamnHJa imBa3HJa namy bcmja-. 
ATH.ia ca CBOjiiM Xyrii-iMa riopyuin CKHrM,iyKyM, BHMiiHaAHjyM, 
MapryM m Hhui, nomi'o y ii,HMa HSBprnn noKo.T.. Je^aH niicau 
H3 ror BpcMCHa npii^ni Aa je je bhaco oa rocfjeje ao Bhmm- 
•Hai;i'!J3'Ma caMa arapHiiiTa h pymeBHiic. Oa to Aooa roj)H>a 
MesHJa je n4:)eACTaB.Ba.ia Jgahv nycTHH.y. Hckcthko AeiACKHJa 
Aoij,HHJe nayiniy CapMaTH (c BotaMa BeyKOM h BaoiijcM) Chh- 
FHAJHy^J : H>nx je hc repao OAar.ie 11 Bapoiii noBpaTHO Teo- 
OAcpiix (471). Cbh KpajcBH Hauiir, A^«oi^>ie, nncy rroAJCAHaKo 
nponaTH.iH oa tux HHBa;mja.' TaKO nnp. A£iHamH>a BocHa n 
XepiAeroBHHa oH.ie cy, H3r;ieAa, noniTe'ljeiie ao Kpaja IV b. oa 
BapBapcKHx ynaAa. A;i[i nacKopo je Aomao 11 na h>hx peA- 

YcicA OBiix BapBaj)CKHX HajesAa Koje cy n.iaBH.ie pHMCico 
JAapcTBO, y HamuM o6.iacTHMa ci-i.iaH je cbct nponao, hcuito 



42 

OA Ma^a, HCiiiTo oa r.iaAH h oo.ieiiiTHiia. ikipuapH cy vhu- 
LU'iH.iH lie caMo Bc.'iHKM A<-'o CTaHOBiiHujrHa H iiaJBe-hH ACO 
jjMMCKC KV.Trypc. Ba])OLUH cy pymcHc ii na.i>eHe, re cy c ihWMa 
riponaAa.'iH uenipH i;HBn:iH;iai4HJe. Hame aeM.i.e iiace;iH;iH cy 
HOBH HapoAH, c KOJH.Ma y FbHiVia noMMFbe y caaKOM nomcAy 
HOB ;khbot. Ceo6a napoAa iSHaMH, AaK.ie, Kpaj pHMCue MMne- 
pHJe H pHMCKe cnoxe. 

HnaK BapBapM HHcy nornyHO ynHiuTH.iH pMMCKH cBer. 
HHJe c ii.iixoBHM AO-iacKOM nmwe:uo anco.iyTHO cbc luto je 
oH.io ])MMCKO. JcAaH AGO MarcpHJa.iHe Ky;nype oerao je no- 
mrebeH ; xaKO pekw, (|)H.m4KH je 6h.io HCMoryhe 36pHcaTH je 
noxnyno c .iHu.a 3eM.i>e. A th ocTaLi;H pMMCKe i^HBH.iM.iauMJe 
BpiiiH.iM cy 6.iaroTBopaH h SHaraH yxMuaj na naBojeBanc. 
HcTo raKo, h jcAan ago craHOBUHiiiTBa iiHJe iiponao y ynjac- 
Hoj 6yJHu,H, Hero ce MCiipeA h>c noByuao y 6pAa a npuMopje. 
'J'aj e-iCMenar je m Aa.i^e 6ho HOCM.iau, h nponararop pHMCKor 
Ayxa. C it.H.M ce cawyBao y HSBecHoj MepH h .larHHCKH jc.jmk 
y HaiiiHM K))ajeBH\ia. Thx «1^0MaHa» m;ih «B.iaxa)), KaKO cj 
ce Ha;{HBa.iH CTapoccAeoi^H h.{ pM.MCKor BpeMCHa h h^hxobh 
noTOM]j,H, oH.io jc iiaJBHiuc y ripHMopjy, 



HanoMeHa. Ko xohe aa 4HTa Joiu o MCTopMJii naiuHX acMajjii y 
c rapo jooa, n])enopyM3Je.MO mv obc oa-Thmho KH>nre : ./. /lujjoeirh. Ka- 
Mono J\oC)i\ (KM.ir/Ki'Biia iiajpyra) ; Ji. HomiHeauk u JIj^ Joaanufiuk, Mcto- 
])nja Cpriciior Hapoaa. I ;ieo (KHiWJKCHna 3a;ij)yra); (liro liuhclka, Kul- 
lurne jiiilikc Bosne i Herce<^oYine u prchisloricko doba (Capajeno 1914); 
Kavlo Palscli, Zbirkc rimskih i i^rckih stariiia ii {jos.-lierz. zemaljskom 
imizeju (dapajoBO 1!)15). 



AP>KABE CPBA, XPBATA M C/IOBEHAUA 



I 

3a BpeMe eejiMKe ceooe HapoAa y 4 h 5 b. y EeponM h 
AsHJH, noKpeHyxM cy tokom Aoraljaja h Jy>KHH Cjiobchm m3 CBOJe 
nocTOj^HHe y AaHaiuFboj ueHipajiHOJ PycHJH. floTMCHyTH, Bepo- 
BaiHo npBO XyHHMa, JyH<HM Cjiobchm cy ce y noHeiKy 5 b. no- 
4e;iH cnyuiTaxH npcMa jyro-sanaAy y Be.iHKy yrapcKy pasHHuy. 
KaA je XyncKa AP>KaBa y Apyroj nojioBHHH 5 b. nponajia, Kpe- 
lafte Jy>KHHx CjioBena nacxaBJbeHO je y mcthm npaBuwMa, 6mjio 
cnoHxaHO, owjio noA HaxHCKOM Apyrnx HapoAa. Y xoivie norjieAy 
iirpajiM cy y MCxopHJw ceo6e Jy>KHHx CioBCHa ocodHxy yjiory 
AeapM. Beh cpeAHHOM 6 b. Kpetiy ce ohh Ha sanaA, h noxHCKyjy 
npCA co6oM Jy>KHe CiiOBeHe npcMa sanaAy h jyry, a KaA cy 567 roA- 
pasCujiu, y APyuiTBy ca JlaHro(5apAHMa, FenHAe, kojh cy BJiaAaJiH 
y 6nBiiioj yrapcKOj h ocbojhjih jtMxoBy AP>KaBy, ohh cy sasjia- 
AajiH H Jy>KHHM CjioBCHMMa Kojc cy XV saxeKJiH, H noc-ie xora 
noMarajiH cy hbHxoBy KOJiOHHsauMJy y xe Kpajese. 

TaKO ce y Apyroj hojiobhhm 6 b. BejiHKH xajiac jyrocjio- 
BCHCKe nonyjiauMJe Kpexao npcKO Kapnaxa npcMa jyry Ka CaBH 
H JXynEiBY H npcMa sanaAy nan ao THpojia. Ajim y hcxm Max ce 
Kpexao joiu jeAan xajiac Jy>KHHx CjiOBena, kojh HHcy 6hjih hoa 
ABapHAia, Kpo3 AaHauiH>y BecapaSHJy Ka AOfcew /^ykaBy. TaKO je 
KpajeM 6 BCKa u,ejia ceBepna rpannua BajiKancKor Flo.iyocxpBa 
fiMjia saysexa rycxoM iyrocjioBencKOM nonyjiauHJoM. Ha sanaAHOM 
Aejiy ceBepne 6ajiKaHCKe rpannue cxanoBajiM cy Jy>KHH CioBeHH 
y asapcKoj AP>KaBH h hoa AsapHMa, y hcxohhoj ho.iobhhh ceBepne 
rpaHHue 6hj1h cy c-io6oahh Cjiobchh. 

y xoKy Apyre nojiOBHHe 6 b. h jeAna h Apyra rpyna Jy>KHHx 
CjiOBena npejiasHJia je y BHiue maxoBa Ha BajiKancKO Oojiyo- 
cxpBo H njbaMKajia. Ajih ao npBHx roAKHa 7 b. 6hjio je uejio Baji- 
KaHCKO riojiyocxpBo y rjiaBHOM y pyKaMa BnaaHXHHaua, h 602 roA- 
join cy BHsaHXHCKH rapHHsoHH cxajajiH y cBHMa yxBp^eHHM we- 
cxMMa Ha ceBepHOj rpaHHi^H BajiKaHCKor riojiyocxpBa, na CaBH h 
Ha AyHaBy. Ajih KaAa je xe foahhc, ycjiCA yHyxpamH>Hx npHJiHKa 
y BnsaHXHJH, CBa BHsanxHCKa BOJCKa noByneHa ca BaJiKancKor 
rioJiyocxpBa h OABCAena y pax npoxHO OepCHJe, ocxajia je uejia 
ceBepna rpaHHu,a BajiKancKor OojiyocxpBa HesamxMtieHa. OnAa 



n 

cy JyM(HM CjioeeiiH, h ohh lijto cy 6mjim noA AbapHMa h ohh iuto 
cy hunn c;io6oahm ca Aottera /lynaBa, narpHyjiH y bcjimkhm ma- 
caMa, nonejiH npejiasHTM Ha BajiKancKO nojiyocipBO h Hacejba- 
BaxH ce Ha n^eMy. Te ceo6e u noKpexH rpajajiM cy oko no;ia 
BCKa. CpeAHHOM 7 b. 6m;im cy He caMo totobo cbc noKpaJHHe 
BajiKaHCKor . HojiyocTpBa, nero h cbh ceeepHM Kpa]eBn H^eroBH.; 
AO EpA^Jiia, Ao riemxe m Bena h Ha sanaA cbc ao T^pojia, Ha- 
cejbeHM jyM^HH.M CjioneHHwa. 

Ha Taj HaHHH ciBopena je y 7 b. HOBa exHKHKa h nojiHTHHKa 
CMTyauHJa Ha BajiKancKOM FloJiyocTpsy: JyyAim Cjiobchh Kao no- 
nyjianHJa saysejiH cy seMjbe, y KojHMa oa npHJiiiKe h Aanac ciaHyjy. 

Ilo reorpa(]jcKOM nojioKajy cbom, sewjbe y KoJHMa cy ce y 
7 B. HacejiMJiH jy>KHM Cjiobchm HA'.ajy xpn reorpacJiCKC u,ejiuHe; 
6aceH cpeAHjera /J,yHaBa, MopaecKO-BapAapcKy jiomny h JaApaHCKO 
ripuMopje ca sajieijeM. Te ipH reorpaff)CKe uejiHHe nonyftaBajy 
ce H rpaBHTMpajy jeAna Apyroj, m yBCK je Ap>Kr:Mr. Ko'a <q r!J!;T^a."n 
jeAHOM OA H>Hx, Te>KHJia Aa oBjiaAa ii ApyrHr, 

Ajih je, ceM Tora, reoriia[})CKn no.iOKaj ;;l- w..bci, kuic cy nc- 
ce;iHJiH Jy>KHn OiOBeHH OApeAHO ftMxoBy neJiOKyrmy HCTopnjy jom 
y jeAHOM npaBuy. Y nojiwiMMKOJ ii KyjixypHoj HCTopHJH MOBcnaH- 
CTBa, yBeK je 6mjio ABa nojiiiTHHKa h KyjirypHa 4)aKT0pa, kojh cy 
(})0pMHpa;iM ABa nocedna CBeia: Hctok h 3anaA. CaMa npupOAa 
je CTBopiiJia Ty pasjiHKy, h oHa je Ao6HJajia yBCK CBora Hspasa 
y couMJajiHoj cipyKTypn, y nOJiHXMMKMAv KOHuenunjaMa, w y pe- 
.1MFH03HHM HOivieAMMa KapoAa Ha MCxoKy H Ha :-;anf!Ay. Chjic Koje 
cy xoKOM HcxopwcKor pasBHXKa y pasHMM BpeMCKHAia' dwjie o^pa- 
BOBane na HCxoKy hjih Ha sanaAy, Hiujie cy yaeK y 6op6y jeAHHx 
npOTHB Apyrsix, y Te>}vi-bH A^ Cfjjepy CBor yxMuaja npouiupe hixo 
Aajbe Ha pa^yn Apyrora no.iiixMHKor, Ky^ixypHor h pejinrHOSHor 
(|)aKxopa. Ta cy noTHCKMBaH>a 6Hna Haj^enjlia h KonxpacxH cy 
6hjim HajouixpHJe M3paM<eHn y KpajecHwa, tac cy ce xepMxopH- 
jajiHo xa ABa CBexa cacxajana. To je 6H.no, na cpeiiy h necpeiiy 
.!y>KHHx CjiOBCHa, ii noceSno CpncKora HapOAa, 6am y seMj^awa, 
Koje je OH HacejiKO. Ty y cpncKHM sewjbaMa 6ho ce yBeK Mctok 
M SanaA o npeejiacx, h pasHii, m hojimxhmkh h KyuxypHH ii pe- 
jiHriiosHH, npeACxaBHHUH McxoKa u SanaAa xokmjih cy Aa xy npo- 
LUHpe xepcH CBor yxHuaja. Taj (j3aKx, reorpac|3CKH noriOw.aj Cpn- 
CKora HapoAa na rpanHUH HSMe^y mcxohhof h sanaAHor cBexa, 
H oApeAHO je u,eo npaBai; h KapaKxep McxopHJe CpncKor HapoAa. 
McxopMJa CpncKora HapoAa je cxa.ina dopda npoxHB pasHiix 
mcxomhhx h sanaAHHx (jjaKxopa, kojh xolnc Aa ocBOJe cpncKe scMJbe 
H A?. noKope CpncKH HapoA- 

II 

KaAa cy ce nacejiMJiH na BaJiKaHCKOM nojiyocxpny, JyHxHi: 
Cjiobchh HHcy HMa;iH HMKaKBe CBOje AP>KaBHe hh Beiie BoJHe op- 
raHHsauHJe. Ohm cy 6ji.ih noAejbeHM Ha njieMena, noA ynpaBOM 
HJieAieHCKHx cxapeujHKa. TeK y nonexKy 9 b., y ycxanKy npoxHB 



1.) 



.'panaKa, o^pasoBaHM cy 6iuik npew saHemw Ap>KaBHor H<HBOTa 
icijy .Ty>KHMM CjioBeHHMa y daceny cpeAitera /lyHasa. Ajih je xaj 
.•pun noKyiiiaj o6pa30Batt>a AP>KaBe koa Jy>KHMX CjioBeiia 'dpso 
:ponao, h <43paHu,K cy, nocjie neiMpM roAHHe oMajne Cop6e, ca- 
,;iaAaJin ycxauMKe. MMcao o caAiocia.iHOM Ap>KaBHOM >i<M30Ty 
leiajia je hie^yTViui >KKBa, h Beli HeKo.uiKO AeceiMHa roAMHa nocjie 
;eycne;ior noKymaia Aa ce y 6aceHy cpeAHsera /^yHaea ocfiyje 
,p>KaBa, o6pa30BaHe cy i-ia jyry c.^OBeHCKOM ipn caMOCia.aHe 
p>KaBe. 

/i,OK je npsa AP>KaBa, y Apyroj AeceiHHH 9 BeKii oiuia ca- 

laBJbeHa h3 cBa ipw riJier.iCHa, Cp6a, XpBaia m CjiOBeHaqa, ycKopo 

oc-ie Tora, cpeAimoM Tora BCKa', ocHOBajio je, totobo y kctii 

ax, CBaKO OA la ipii njieMena cBojy noce6Hy Ap>KaBy. CiioBeHi^i; 

, ciapoj riaHOHHJH, MSMe^y /|,paEe h /l,yHaBa, XpsaiH y ceBepHOM 

■a-^;»laTMHCKOM npHisiopjyy a Cp5H y ueHxpy sanaAHe nojioBHH.e 

ajiKaHCKor IlojiyocTpHa,: y njiaHiiKCKJiM jviacHBKMa KonaoHiiKa. 

CioBeHaHKa Ap>KaBa' MMajia ie Aa. h3ap>km teiuKy 6opdy ci\ 

leMiiMMa, KOJK cy cmjIho HaAiipajiH na jyr y cjioBeHCice seMJbe i 

anocjiexKy je y xoj iiejeAHaKOj '6op6ii n noA-^eivia. XpBaxcKa Ap- 

.casa je Bemxo ;iaBiipa;ia iisMet^y HeManiaix, BHsanxMCKJix h lAJit- 

aMKHX yiHuaja, kojh cy ce xy yKpmx'ajiH, h naK je ycnejia a^, 

KO 930 TOA., tSyAC nporjiameiia sa KpajbCKMHy. KaJBHiue ce pas- 

tijia H ocKa>KiiJia y xo AOda xpe^a AP>i<2Ba: cpncKa. Y ynaKpcHCJ 

axpH H3Mei)y ByrapcKe m BMsaHxwje, Cp6HJa ce y 9 BCKy jeABa 

;tp>KaBa;ia, ajiH y 10 b., KaA je Byrapcna, nocjie CMpxH cBor 

ejiHKor BJiaAaoira CHAieoHa, ocjiadnjia, ycneo je MrxjiaB (921 — 960) 

a cysdHJe CBe cenapaxiicxri'-iKe noKpajiiHCKe xe>}-a*,e, ii na ocnyje 

ejiKKy AP>^aBy, Koja je o6yxBaxii.ia SHaxaH'ACO CpncKora HapoA?. 

iJiH je xa AP>KaBa, y Apyroj nojioBUHH 10 BeKa, o'lLia noKopeHa 

A BwsaHXMJe. 

Oocjie x'orr. :e, KpajeM 10 b.,, Kao Mcxeop y McxopHj:i 

)a-7KaHCK0r no.iyocxpca m y KcxopKJH Jy>KH:nx CjioBeHa Mane- 

■.o.HCKa AP>KaBa uapa CaMVHJia, Y xoj AP>KaBK MaKeAOHHJa say- 

iiMa r.iaBHH ueiixpajiHH nojio>Kaj. Ocjioooahb MaKeAOHiijy, CaM\- 

uio je BemxHM u eneprMHUHM paAOM yxBpAiiO 6p30 CBojy AP>KaBy 

.1 npoLUMpKO joj rpaHMue Ha CBe cipaHe, saxsaxiiB .y Hboj jcash 

eo ByrapcKor n cKopo ij,eo CpncKii HapoA. Ajih xa AP>KaBa HHJe 

ni.ia Ayra BCKa Kao hh npBa cpncKO-xpBexcRO-cjioseKaHKa AP>«:aBa. 

Apyroj AecexMHM 11 b. ona je yHMinxeHa h noKopeHa oa Bh- 

jaHxiije. ■ 

Mei^yxHM, ycKopo nocjie xora, jaBJba 'Ce BejiHKH noKpex koa 
^v'>KHHx CJioBCHa. OpeA cpeAHHy 11 BCKa jxivA^e ce roxoBO y hcxh 
'lax HapOA y MaKeAOHHJH, y jy>}CH0M /],ajiMaxiiHCKOM npMMopjy h 
LipHoj FopH, Ha opy>Kje npoxKB BrisaHXHJe, Aa HSBoiyje ce6H 
cjio6oAy. MaKeAOHCKH ycxanaK HHJe ycneo, h BHsaHxiiHUH cy ra 
cpasMepHo 6p30 y kpbh yryuunjiM, aiiH je y cpncKOM lIpHMopjy 
OH ycneo, h xy je ocHOBana Koea cpncica AP>^aBa, ca npecxoHi'2L!,OM 
y CKaApy. Ta ce AP>KaBa 6poO A^rJia m ocHa»:HJia, h o6yxBaxHJia 
je roxoBO cbc cpncKe 3eiMJLe. Ona saysHMa y Apyroj oojiobhhh 



4() 

11 BCKa ueHipajiaH nojio>Kaj y mctophjh .lyncHMx CjioBCHa. Ytbpahb 
CBOjy BJiacT Apyrn BJiaAajiaq xe Ap>KaBe, KHes MwxaMJio, ao6ho 
je OA IlancKe KypHJe, 1067 roA-, CBOJy caAiociajiHy upKBCHy op- 
raHHsauHJy, apxnenHCKonMJy y Bapy, a AeceiaK roAMHa nocjie rora 
OH je ao6ho oa BejiMKor nane Fprypa VII KpajbeBCKy Kpyny, ii 
THMC noinyHO npH3HaH>e APH<aBHe HesaBHCHOcxw. 

y HCTH Max ce H xpBaiCKa jxpyivdBa, noHCTKOM Apyre nojio- 
BHHe 11 B., noA CBOJMM HaJBcliMM BJiaAaou,eM IlMpoM KpecMMiipoM 
Heo6FMHo ocHa>KMJia ocbojhb fotobo u,ejio /],ajiMaTHHCKO HpHMopje. 
y TO ce Ao6a y xpBaiCKOJ AP>KaBH BOAHJia M<nBa 6op6a sa yno- 
Tpe6y HapoAHor jesHKa y upkbh, Ta 6op6a anco['6oBajia je cy- 
BHLue CHary AP>KaBHy h mhoto je AonpMHejia cjia6ocTH XpBaiCKe. 
Vs TO cy AOUJJie h Apyre pasne ynyTpaiiiFbe HecyrjiacHue, Koje 
cy A^-fie npHJiHKe Mat^apHMa jxa ce ynJiCTy y xpsaTCKC nocjioBe. 
HanocjieTKy cy 1102 roA- Mal^apH saysejiH XpBaTcny h yHHiuTHJiii 
caMOCTajiHy xpsaTCKy AP>KaBy. 

y Aooa KaA je nponajia XpBaTCKa, yMpo je 6ho y Cp6HJH 
Kpajb BoAHH, H y FberoBOJ cy apmobm HacTajie noKpajwHCKe w 
AHHacTHHKe 6op6e ii paTOBH. ycjieA Tora je ueHTpa.iHa AP>KaBHa 
BJiacT cacBHM ocjiadMjia m AP>KaBa ce pacna;ia. y Toj 6op6H oco- 
6hto ce HCTaKJia OHa noKpaJMHa y Kojoj je 6ho ueHTap npee 
cpncKe AP>KaBe, ocHOBaHe cpeAHHOM 9 Bena. Flocjie Ayre 6op6e 
Ta je oo.iacT, noA ynpasoM yMeiuHor m MyApor CTeBana He-waHje 
(1169 — 1196), ycnejia a^ vtbpam CBOJy npeBJiacT m Aa OKynn oko 
cede BehHHy cpncKMx noKpajnHa, ceM BocHe, Koja ce y to Ao6a 
MSABOJHJia y 3ace6Hy AP>KaBy. 

OcHHBaHDeM Te hobc cpncKe AP>KaBe, HeMaH>M)iCKe, HajsnaT- 
HHJe Ao caAa AP>KaBe Ha cjiobchckoai jyry, noHMHae HOBa enoxa 
y McTopHJH Jy>i<Hnx CjiOBena. 

Ill 

KaA je CTeBaH HeMaH>a yTBpAMO BJiacT y CBojoj HacjieAHOJ 
o6jiacTH, y n.iaHMHCKOM uacejhy KonaoHHKa, oh je nperao Aa npH- 
Mopa M Apyre cpncne o6jiacTH Aa ce npMApy>Ke HberoBoj AP>KaBH 
H Aa npHsnaAy H^eroBy BpxoBHy BJiacT. BjiaroAapehM HeodHHHO 
BeiiiTOJ H OKpeTHOj nojiHTHUM, OH je y TOMe M ycneo. BesaBiun 
ce ca MiieTaHKOM PenySjiHKOM, a AOUHHJe, KaA je BusaHTHJa, nocjie 
CMpTH u,apa MaHOJjia, nonejia onaAaTH, ca yrapcKOM h ca Byra- 
pHMa, KOJM cy 6hjih ycTa.iH na opy>KJe, HeMan^a je sHaTHO npo- 
iiiHpiio CBoje seMjbe k yTBpAHO CBojy BJiacT. CaBes ca HcManKOM 
Mopao je HeMaH^a CKyno njiaTHTM, jep ra je BHsanTwcKH uap Mean 
Ani^eji noTyKao (1190 roA-) h yseo My MHore noKpaJHHe, Koje je 
6ho ocBOJHO OA BMsaHTHJe. MnaK je HeMaH^a, kba je saxBajiMO 
Ha npecTO (li96 roA.)» ocTaBwo cbojhm nacjieAHHUHMa cojimaho 
opraHHSOBaHy ApnoBy, KOJa je, 6jiaroAapeiiH oco6mto toj Ao6poj 
opraHHsaquJH, 6p30 nanpeAOBa-ia h CHa>KH;ia ce. 

Ajih je HeMaaa, ccm nojiHTHHKor, pemwo h BepcKO nHTaH>e 
y CBOjoj AP>KaBH. CpeAHHOM 12 b. yxBaTHJia je dMJia y cpncKMM 



4/ 

sewjbaMa Kopena doro.v.H.icKa jepec, Koja je nociajia noA yxHuajew 
A\aHMxejcKor yHena. Ta ccKTa, ca cbojmm komyhhcthmkhm m anap- 
XHCTMMKHM npHHu,MnHMa H TeHAeHu,HJaMa, 6njia je onacHa no AP- 
wasy. HcMajta je 36or xora niiiaita caoBao AP>KaBHH ca6op, Ha 
KOMe je, nocjie Ayre 6op6e, npoApo ca npeAJioroM, Aa ce 6oro- 
MHJicKa ceKxa HacHJiHO yHwuiiH. TaKO je y HeMatfaKiiCKOJ AP>KaBH 
eepcKO nnxaHie jeAHOM sa ccarAa peuieHO, ii oho ce Bwuie HHJe 
HOJaBJbMBajio Kao aKyxHO cBe ao Kpaja AP>KaBHor >{<MBoxa. 

/tpyra cpncKa AP>KaBa cpeAftera BCKa, Bocna, sa uejio Bpeiwe 
CBor >KHB0xa, OA cpeAHHe 12 ao cpeAHHe 15 BCKa, 6ujm je Me- 
^yxHM cxajiHO HSJiOMvena yHyxpamH^HM KpHsawa ii 6op6aMa sSor 
BepcKor nHxaaa. Te 6op6e h KpHse napajuicajie cy CBy HapoAHy 
CHary h caB AP>KaBHH m<mbox y Bochh sa MHxaBa ABa Beica, xaKO 
Aa ce BocHa xck y no.ioBUHH 14 BCKa Morjia pasBHJaxn npaBWJiHO 
M AoiiH AO HCKora sHanaja. }\o xora BpeiweHa, sa nynnx Ase cxo- 
xHHe roAwHa, McxopHJa BocHeHCuyfceHa je HCxopHJOM ynyxpaiiiftHx 
eepcKHx 6op6H m KpMse, 36or kojhx je flancKa Kypnja necxo Kpe- 
xajia BejiHKe KpcxaiuKe paxoBe, 

BojbHO M CHrypKO opyl^e y pyKawa FlancKe Kypnje npoxHB 
BocHe, dwjia je YrapcKa, KOja je nocjie ocBOJeita XpBaxcKe, cxajiHO 
xe>KHJia M paAHJia Aa ocbojh /j(ajiMauMJy h Bocny. Ajih aok je 36or 
^ajiMau,HJe YrapcKa AOiujia y cyKOO ca MjiexaHKOM Peny(5jiHK0M, 
H Mopajia sdor xora boamxm xeujKy dop6y KOJa je BeKOBMMa xpa- 
jajia, y BocHy joj je nyx 6ho cxajiHO oxBopeH. TaMo cy yny- 
TpaiuHje 6op6e oc;ia6HJie oxnopny cnary ApHOse h napoAa, a 
riancKa je KypHJa noMarajia h roHHJia YrapcKy y pax npoxHB 
BocHe 36or 6oroMH;ia, kojh cy BJiaAajiH y Bochh. TaKO je Bocna 
6HJia nonpHiiJxe He caMO ynyxpauiftHX 6op6M nero m nonpHuixe 
MaijapcKHx HHBasHJa h KpcxaiiiKHx noxoAa. 

J\oK je xaKO BocHa 6HJia cnpenena as ce npHpOAHO pasBHJa, 
;ioxjie ce Apyra cpncKa AP>KaBa, HeMaH>HtiCKa, cxajiHO CHa>KHJia. 
rioA HacjieAHHKOM HeMaH^HHHM, CxesaHOM, rjiaBHy yjiory h y 
cnojbHOJ H y ynyxpanHfeoj hojihxhuh Hrpao je HaJMJiaijH HcMaftHH 
CHH, Cb. CaBa. Oh je pyKOBOAMO Ayro Bpewe h cnojbHy h yny- 
xpaiufcy nojiHXHKy y CpdHJii, h dJiaroAapeliH H>eroBOM CMHuubenoM 
paAy, Cp^MJa je Jieno HanpeAOBajia h cpexHO je HsSerjia CBe ona- 
CHOCXH, Koje cy joj y npBMM AecexMHawa 13 BCKa npexHJie. 

Kpyna ceera paAa CaBHHa owjia je opraHHsauHja cawocxajine 
HesaBMCHe cpncKe upKBe. CaBa je ynoxpe6HO nesroAy y Kojoj ce 
y xo Ao6a najiasHJio HHKejcKO UapcxBO, xe je wspaAHO as rpHKa 
naxpiijapiuHJa npHSHa cpncKOJ upKBH noxnyny nesaBHCHOCx. Beli 
npe xora 6HJia je Cp6HJa nporjiaiueHa sa KpajbCBHHy. BpaxwB ce 
H3 HHKeje, PAe je nocBelieH sa npBor apxHenncKona, y Cp6MJy, 
CaBa je oajimmho hsbco opraHHsauMjy cpncKC upKBe. Ona je npe- 
>KHBejia H AP>KaBHy opraHii3aii,HJy h MO>Ke ce peliH naJBHiue ao- 
npHHejia, Aa ce CpncKM HapoA oaph<h y xemKa BpeMCHa poncxsa, 
KOJa cy nocjie nacxajia. 

Oco6hxo je Ba>KHa y csaKOM norjieAy 6HJia BJiaAa CxeBanoBa 
CHHa Kpajba Ypoma I (1242—1276). ypoui je npBH oxBopHO pyA- 




v<^i;f:e y Cp6^n, n^i je np3H noneo KoeaTH cpnciai HOBau, h no- 



Vv.a(|ti^f^^'VcfeH>K«EHbcT. Ann je, ce^\ Tora, iterosa BejiHKa sacjiyra, 

'l;to \ii ptiuHO niiT^llbe o caMOCiajiHOCTH KaTO.iiriKe upKBe y cpn- 

.aBH, To-ri|T^i-be saHHMajio je h My-iMjio cpiiCKe ;ip>KaB 

iKc i.i;iue~QA CTD/foAaHa, h HsasiiBajio je necTo Bejii-iKe kphsl 

. iieB,o^,<ji uHanacAPTKy je m oho, 1250 toj\., Shjio noBOJbHO pt- 

.ueno. — Ci^6iiidi'^t ca^a HMajia ceojy HesaBHCHy, cjiodoAHy' n 

;:paBo(;-i|BH5{' H KaiO-iiiMKy upKBy. 

Bgaig^ gpeiiM Ao6poM Ap>KaBHGM ype^ehby, sApaBoj pacn : 
,< .cfJflfSffmivi 6jiarocTaii.y, Koje je cxajiHO pac-io, HeA\an>MiiCKa 
Cpdwja je jieno HanpeAOBajia. Owa ce nocieneHo yiBpAiiJia y Ilo- 
AopaBJby, riocaBiiHW m cpeAtbCM noAynaB.Tby, a y flpyroj iiojic ■ 
wHHH 13 BeKa none.na cy BejiiiKa ocsajaHsa Ka jyry y BapAapcKC 
Ao.iiiHii. Beii R-pajb Ypom I (1242 — 1276) npoApo je 6ho ao Hpn 
jiena, ajiH je nojiiiiMKy ocBaja"H>a y BejuiK-Oivi ciMJiy y tomc npaBU) 
HSCiaBiio Kpajb Mmjivthh (1282 — 13j;1). Oh je ocbojho u,cj\y ce- 
3epHy H cpeAhby Ajidaniijy, a npoAn;;ao je m jiaibe Ha jyr. T. 
ocBajaHja je OHAa HaciaBHo h HaeroB chh, CieBaH /^e<-iaHCK.. 
(1321—1331). Ajiii, h aKO cy Gp6ii ocBajajiw MaKeAOHHJy oa Bii- 
saHTi-ije, OHM cy sSor cBora HaAHpaH>a y^ lome npasuy aouijih . 
cyKOo H ca SyrapcKOM, Koja je TaKoI^e xeiKHJia sa MaKeAOHMJo/.-. 
CiBap je Morjia bum pemeHa caMo paiOM. Y BejiiiKOj Chtuh h 
Beji6y>KAy 1330 roA. 6yrapcKa BOjCKa je caxpBeHa. TiiMe je nii 
lafce o MaKeAOKHJH ow.io peiueHo : MaKeAOHHJa je ociajia oa Bh- 
:;aHTiije y nacieije Cp6HJH. , . 

Bpaia cy CpncKOM HapoAy Ka jyry caAa Cujia oxBopeHa 
.1 LpOMJa je GiiJia y Hanony no.iHTHMKe, Bojne h KyjiTypne cboj. 
cHare. 11 KaA je roAWHy jxauR nocjie nodcAe HaA ByrapwMa h. 
cpncKH npecTO ceo Kpajt. /^yiiiaH, iMJiaA, aMfiHUHOsaH, eHepniMai 
nyn BOJLe sa paA, ca MapKanTHiiM nojiMTHHKiiM TeMnepaweHTo; 
Cp6iija ce hcoCmmho opso nonejia paoBHjaTM. YcjieA cjiadociH :; 
pacipojcTBa y BwsaHTHJH, Hyiuau je, BKiue no.iHTHHKiiM laKTc; 
u aKU,HJ0iM HO opy>KJeM y pyuii, ocbojho He caMO csy Ajid:.- 
iiiijy H MaKeAOHMJy, nero ii CBe Ha jyr h mctok oa- HjMX, 'laK a 
OiinMna H Ao Alecxe. SaBJiaAaB xaKO oniiiiipHMM noKpajuHaM:,, 
MaK ii Ban exHHMKHx rpaHHua CpncKora HapoAa, /l,ymaH je nperao 
Aa yfiHiiixH BiisaHXHJy, a Aa BwsaHXHJy saiMeKM cpncKa AP>KaBa, 
y Kojoj he CpncKPi KapoA npHXBaxHXii xpaAHUMJe h Kyjixypy bh- 
oaHxiiCKe HMepKJe, sjih y Kojoj fee oh 6hxh rjiaBHii (}}aKXop. Flo 
^ymaHOBOj saMiicjiH cpncKa AP>KaBa xpedajia je Aa nocxane cpncKO- 
BHsaHXHCKO uapcxBo. 

riocjie EejiMKHx ocBajaH^a, kba je CpdHJa 3HaxH0 npomiipeHa 
Ka CBe cxpaHe, Jlyuiau je BHAeo Aa cnojbHH o6jihk H>eH He caxo- 
Bapa BHiiie caAP>KiiHM, k oh je pemiio Aa KWAa ca xpaAHUHJajwa, 
Aa CpdHJy nporjiacH i^apcxBOM. 

Beii KaA je yuiao y Cepes, y jeceH 1346 roA-, ch ce npo- 
raaciio uapeM, a y npojiefee' HAyfee roA, oh ce y CKonjby CBenano 
KpyHHcao Ha i^apcxBO, KaKO je KpyHiicafte Ha i^epcxBO, no xpa- 
AHHiijaMa ^paBoc.^aBHe npKBe, Morao HSBprnnxn caMO naxpHJapx. 



49 

/lyiiiaH je npBO Aao npor;iacHTH cpncKor apxMenncKona sa na- 
rpHJapxa, na ra je OH^a hobm naxpujapx KpynHcao 3a uapa. 
YcKopo nocjie rora MSBpmeHa je Ha ca6opy y CKonjty moah(|)m- 
K'au,HJa cpncKor saKOHOAaecTBa (1349). 

Ajih /|,yiijaHOBa AP>KaBa HHJe 6HJia Ayrora BCKa. FlpoiuHpeHa 
H cyBHiue 6p3o, a cacxaBJbeHa m cyBHuie na xexeporeHMx ejieMe- 
Hara, Meljy KojuMa sa KpaxKo BpeMe /l,yLuaHOBe BJiaAe HMJe Morjia 
6nTH H3BeAeHa AOBOJbuo jaKa KOxesHJa, /J,yiiiaHOBa ce ji.p'A(.aBa 
ycKopo nocjie iteroBe CAipxH pacnajia. Mhm je Hecxajio HaeroBe 
MBpcxe BOJbe H HiCroBe jane pyKe, cenapaxMcxHMKe xe>KHie noje- 
AMHHX o6;iacxH m nojeAHHHx 4)eyAHHx rocnoAapa nonejie cy h3- 
6HJaxH Ha noBpiJiMHy m oxuMaxH Aiaxa. TaKO je 3a hckojimko ro- 
AHHa Hecxajio roxoBO CBera OHora mxo je /^yIuaH 6no cxBopno. 
y MaKCAOHMJn ce ByKaiuHH nporjiacHo cpncKHM KpajbeM (1366 r.). 
Me^yxHM OH je ycKopo nocie xora norHHyo y 6op6M npoxHB 
TypaKa. Y mcxh Max je yivvpo h chh /tyiuaHoe, noc;ieAH>H AMpeKxan 
noxoMaK HeAiaHjHH (1371 r.). 

y xo Ao6a, y Apyroj hojiobhhm 15 b., KaA je HeMaHiHhcKa 
Ap>KaBa 6Hjia o6e3rjiaBJbeHa h pacnaAajia ce y cBoje cacxaBne 
ooiiacHe Ae.ioBe, AOiujia je Apyra cpncKa AP>KaBa, Bocna, ao hc- 
odHHHor pa3BMXKa. Kao mxo je HeMaftwhcKa AP>KaBa y npBoj 
nojiOBHHH, xaKO je Bocna y Apyroj oojiobhhh 14 Bena HaJ3HaT- 
HMJa AP>KaBa na BajiKany. TBopai; BejiHHHHe h CHJie 6ocaHCKe 
Ap>KaBe, TBpxKO (1353 — 1391), MMao je nyAny cyA^HHy. Oh je 
Aoiuao Ha npecxo Kao MJiaA hobck, m y nonexKy cBoje BJiaAe 6ho 
je noA ynpaBOM CBOJe Maxepe, hepne cpncKor Kpajba /^paryxHHa. 
yrapcKa je cxajino xxejia noiiixo-noxo jxsl noKopn Bocny, m TBpxKO 
je 36or xora y nonexKy CBOJe BJiaAe HMao Heo6HHHO xewaK no- 
jiOKaj. ys xo cy jom Aom/ie h yHyxpauifte necyrjiacMi^e, 6op6e 
ca dpaxoM h nodyne BJiacxejie npoxMB H>era. Ajih je TBpxKo, Be- 
uixoM H eHeprHHHOM noJiHXHKOM, caBJiaAao nanocjiexKy CBe xe- 
lUKolie, M cxBopMO Ao6po opraHH30BaHy u cnawny AP>KaBy. 

Oh je cBojy AP>KaBy npoinnpHo, c jeAne cxpane, y Kpaje- 
BHMa, KOJH cy HCKaAa ca4HH>aBajiH jesrpo HeMaftHtiCKe AP>KaBe, 
a ca Apyre, y /|,ajiMaxHHCKO OpHMopje, Aanjie y KpajeBe, kojh cy 
OHJiH rjiaBHH cacxaBHH Aeo cxape xpsaxcKC AP>KaBe. HU^ xaj HaMSH 
OH je Be3ao CBOJy Ap>KaBy 3a xpaAWUHJe h 3a npexe^^^' h cpncice 
H cxape xpnaxcKe AP>KaBe. BocHa je xpeSajia Aa^W^^ "Uenxap h 
saMexaK HOBe cpncKO-xpBaxcKe AP>KaBe. Ocboji^^k^; Kpajeee 
cxape HeMaHiHHe AP>KaBe, Tbpxko ce, Kao yn^^aipa Jipary- 
xHHa, nporjiacHO cpncKHM Kpa/beM h KpyHHcaowsi^HactHpy Mh- 
jiemeBH na rpo6y Cb. CaBe (1377 roA-)- HS B'-* • 

Ajih h TBpxKOBa je AP>KaBa, Kao h /l,ymaHfofea; 6ma y chjim 
H CHasH caMO Af^K je oh 6ho >khb. Flocjie tt>eroBe^MpxH nacxa/ie 
cy y BocHH Me^ycoSne 6op6e (JieyAHHx rocnoAap^v H Bocna je 
Beli nocjie HeKOJiMKO roAHHa xojimko 6HJia ocjia6HJia, Aa je Mopajia 
KanHxyjiHpaxH npcA yrapcKOAi. Ona je ^opmajiuo canyBaJia cBojy 
HesaBMCHocx H jeAMHcxBo, a;iH je OMJia caMo cenKa TBpxKOBe 

HPACTBO 4 



50 

BocHe, pasABOjeHa na hckojimko ^^eyAajiHHx rocnoAapcxaBa, Koja 
cy ce Metjy co6om rjio>KHJia h 6n.ia. 

Joiu 3a B.iaAC TepTKOde jasH.ia ce' ca jyra onacHOCi, KOJa 
he ycKOpo yHnujiHTHTM cjio6oAy cpncKMx AP>KaBa a cee Kyji- 
TypHe TCKOBHHe CpncKora HapoAa: oa cpeAHHe XIV BCKa nowejiH 
cy TypuH npoAHpaiH y cpncKe seMJte. Beh je uap /tyiiiaH UMao 
cyKo6a c itHMa. flocjie iteroBe CMpiH, onacHoci je c re crpaHe 
nocxaja.'ia CBe eefcoM. ByKamiiH cpncKM Kpa.T> y MaKeAonH'M, 
BHAeo je KOJiHKO je Be;inKa onacHocr c xe CTpane, xe je 1371 
CKynno BCJiHKy BojcKy h noiuao npoxnB Typana. Y bc-imkoj 
6mxi;m Ha MapHUH, Ha Mecxy, Koje cy TypuH nposBajiH m Koje 
H caAa jom 30By „cpncKa nponacx", 6iina je cpncna BojcKa ao 
Hore noxyMena. V 6hxuh je norHHyo h Kpajb ByKaiunH. Jy>Kne 
cpncKe ae.wjbe h AP>t<aBe nocxajie cy xpH6yxapHe TypuHMa. 

rioc-ie 18 roAMHa Aomao je peA h na ceBepne cpncne 
aejsiJbe. BHAehn jacHO onacHocx, khcs Jlasap, kojh je CKynno 
6ho Aocxa pacxypeHHx o6;iacxM y jeAHy AP>KaBy h yAajoM cbojmx 
iicpH Besao 3a ce6e nojcAMHe cpncKe AWHacxe, okojihc BJiaAape 
M yxHuaJHe JbyAe, paAMO je na xoMe, Aa o6pa3yje jeAny 03onj'bHy 
jiiiry npoxMB Typaica. Mel^yxn.M KaA je aolujIO ao OA-'iynne 6op6e 
ys H^era ce naiuao m nocjiao My je noMoli jeAHHH SocaHCKH 
Kpajb TBpxKO. TaKO cy abc r.iaBne cpncne AP>KaBe Aa.ie cjiokho 
nocjieAHjM onaJHH oxnop xypcKOM HaAnpart)y y cpncKe Be.ujbe. 
y 6mxuh na KocoBy 15 jyHa 1389 Cp6H cy pa36HJeHn. KHe3 
Jla3ap je yxBa^.en m norygjben, a cyjixaHa Mypaxa yCtio je 
jeAan cpncKM Bjiacxe.iHH. 

KocoBCKa OHXKa peuimia je cyA^wny CpncKora HapoAa na 
BeKOBe. CpncKe cy AP>i<aBe nocxojajie nocjie xora HcxnHa joiii 
ceAaMAecex roAHHa, a;iH cy one 6ujie y cxajiHoj 6op6H ca Typ- 
UHiWa H y cxajiHOj onacHocxH oa h^hx. To je 6mjio cawo oeAHo 
BerexHpaHje h nponacx je H^iixoBa 6und. caMo nnxaFbe Bpe .ena. 
Cxora je CpncKH HapoA cacBWM Ao6po cxBaxno Aa je k icoi;cKa 
dHXKa nocJieAH^e caMocxajino Ae-io CpncKora HapoAa y cpeA^bCM 
BCKy, Aa xa 6HXKa mhhh o6pxHy xaMKy y H>eroBOJ Hcxop/i a. M 
36or xora je y napoAHOJ wamxH m y napoAHOJ xpaAwuHJn Koc-BCKa 
dnxKa ocxajia Kao HaJBa>KHMJM Aorat^aj y H>eroBoj wcxopn u. Ha 
KocoBy, no xpaAwuHJM, nponaAa cpncKa cjio6oAa, m aKo cy c, ncKe 
Ap>KaBe nocxojajie jom AOCxa Ayro h noc.ie KocoBCKe 6nxKe. 
KocoBO je nocxajio chm6oji cpncKe AP>KaBHe h napoAwe Htv:;')ehe, 
aJiH chm6oji cpncKe cjio6oAe m npen()pol}aja, OcBexHXM 'C >cobo, 
xo je 6ho HAeaji cbhx renepauMJa CpncKora HapoAa '>a '^paja 
XIV AO noMexKa XX b. Ajih ocbcxhxh Kocobo Hnje snaHM-io c]\\o 
noxyhH xypcKy BojcKy h HSBOjeBaxn cjioooav. rioiavi o o- ern 
KocoBa caApHcao je y ce6H yBepen^e Aa je 3a ocBexy ' icona 
noxpeOno cxBopuxn npcAycjioBe, noxpeSno je npeoSpa^Hxw vCf, 
ocjiodoAMXM ce CBHX A\aHa h rpexoBa h nocxaxn 6()JbH <• '^hm. 
Cxora je ocBexa KocoBa dHJia ne caMO cenxHweHxajiaH . ,aea;i 
CpncKOia HapoAa, nero h HauHOHajiHH m no.THXHMKn nno paM 
HjeroB. Taj je nporpaM yxBpijCH m \ji.y6jhi:u y Ao6a ptmcxB: i' pn- 
CKora HapoAa TypuMMa, KOJe je Hacxajio y APyroj cojiolkhh 15. b. 



51 

IV 

y npBoj nojioBHHH 15 BCKa cpncKe cy AP>KaBe join >khbo- 
lapHjie. M BKO jo onacHOCx oa TypaKa 6HJia jacna h HenocpeAHa, 
cpncKe AHHacie y to Ao6a BehnHOM to HHcy cxBaTajie, h ry- 
oHJie cy ce m TpoiiiHJie BpeMC h CHary y chthmm AWHacTHHKHM 
M oojiacHHM 6op6aA\a. Oceiiait.e sa BejiUKe, oniUTe HHTepece 6hjio 
je yTpnyjio fotobo cacBHM. TaKO je KaTacTpo4)a HacTajia M0>KAa 
npe HO liiTO je Mopajia HacTaxH. Y TOKy da HCTpAeceT roAHHa, 
OA 1459 AO 1499 noKopcHe cy 6H;ie cee neTHpn jom 3aocTa;ie 
cpncKe AP>KaBe. TaKO oa Kpaja XV b, nacTaje y cpncKOJ mcto- 
pHJH nepHJOA poncTBa TypuMMa. 

J{o6a. noA TypuHMa je upHO Ao6a y HCTopHJH CpncKora 
HapOAa. CpncKH je HapoA 6ho H3ry6no He caMO CBOJy AP>KaBy 
H nojiHTHMKy cjioooAy, Hero cy My, y TOKy oa neKOjiHKO CTOjieha, 
yHHiuTeHe h cbc KyjiTypne TeKOBHne, CTenene y cpeAftCM BCKy. 
y noHCTKy, AOK je TypcKa join 6H.ia jaxa h aok je BJiacT join 
neuiTO BpeAejia, CpncKH je HapOA jom nyBao no hciuto cbojhx 
CTapnx TeKOBHHa. Ajih KaA je y 17 b. TypcKa nonejia nponaAaTH, 
KaA je aHBpxHJa oBJiaAajia, cbh cy hocjiobh CTajiw, CByAa ce ocetiao 
HasaAaK, cbc je Jie>Kajio y pymeBunaMa, LI,eo ce m<mbot y CBWMa 
cpncKHM seMJbaMa cBeo Ha rpy6y 6op6y sa oncTanaK. 

JeAMHa MHCTHTyuHJa Koja je 6paHHJia napoA h OAp>KaBa;ia 
My CHary, dnjia je cpncKa upKBcna opraHHsaunja. 

KaA cy TypuM noKopMjni cpncKe AP>KaBe, ohh cy yKHHyJiH 
HesaBHCHy cpncKy upKBCHy opraHMsaunjy. Ajih je CpncKH HapoA 
ocehao, Aa je to jeAHHa opraHMsauHJa, y Kojoj oh y Ao6a poncTBa 
M0>Ke HaliH sauiTHTe H noToope. CTora je oh, OAJviax nocjie npo- 
nacTH, noKyiuaBao Aa o6hobm CBOjy HesaBHcny upKBcny opranw- 
3au,HJy. Ajih npBn noKyinaJH y obomc npaBuy nncy ycnejiH. Ha- 
nocjicTKy, nocJie CKOpo cto roAHHa, SjiaroAapehn cpcTHOJ okoji- 
HOCTH niTO je y TypcKOJ na jcahom oa HaJBHinMx mecTa y AP>KaBH 
6ho MexMeA CokojiobmIi, nopeKJiOM Cp6HH, oSHOBJbena je 6HJia 
cpncKa HesaBHCHa upKBena opraHHsaunja (1557 roA-)- 

OSHOBJteHe Te ycTanose 6ho je Aoratjaj oa npBOKJiacHor 
snanaja sa CpncKw HapoA. Ta je ycTaHOsa npoinHpena 6HJia na 
CBe seMJbe, y KOJHMa je CpncKH HapoA CTanoBao m o6yxBaTHJia 
je ueo CpncKH HapoA. CpncKa je upKBa Swiia y oho TeinKO Ao6a 
poncTsa jeAHHH saiuTHTHHK H yMHTejb napoAHM. Ona je cbojom 
OA-fiMHHOM opraHHsauMJOM noAP>KaBa;ia napoAHn >khbot h KpeTajia 
ra HanpcA, kojihko je roA to 6h.io Moryhe. TaKO je cpncKa 
UpKBa, opraHHSOBana oa Cb. CaBe, a oSHOBJbena oa Be;iMKor Be- 
3Hpa MexMeAa CoKOJioBHiia, Mo>Ke ce pehn HaJBHine AonpHnejia 
Aa ce 0Ap>KM HapoAHH >khbot y Bpewe TypcKor poncTBa 

CcM noTnynor sacTOJa y nanpeAoeafty n pasBHTKy, y TypcKO 
je Ao6a HSBeAena join jeAHa BejiHKa h Ba>KHa npoMena y CpncKOM 
HapoAy. Ta je npoMena y reorpa(|3CKOM pacnopeAy CpncKor 
HapoAa. 

4* 



52 

KaA cy, KpajeM 14 b., TypuM nonejin HaAnpaiM y cpncKe 
3eMJbe, a oco6mto KaA cy nonejiM ocBajaiH nojeAMHe cpncKt- 
o6jiacTH, H3Boi)eHa cy BejiHKa eiHHMKa noMepaH^a y cpncKUM ae.M- 
.-bama. CpncKW ce HapoA, ycjieA TypcKor naiMCKa ca jyra, cbc 
BHiiie M cBe y sehMM Macaiwa Kpeiao Ka ceBepy. Y jywHOj V- 
rapcKOJ H y XpBaicKOJ ohjio je seh h npe xora cpncKora >i<MB;ba, 
a 6ercTB0M ciapor HecpncKor CTaHOBHHiuTBa ncnpeA xypcKHX 
HanaAaja m AOJiacKOM hobhx cpncKwx HacejbeHUKa, CpncKM je HapoA 
nociao r.iaBHM KOHTMreHax cTaHOBHHUJiBa tux KpajcBa. KaAa cy 
TM KpajeBH KpajeM 17 b. ocjiodoijeHM oa TypaKa, h KaAa je OBWMa 
saBJiaAajia AycipMJa, Hamao ce .-iHaiaH Aeo Cpoa noA lypcKOM 
BJiauihy. 

Ajim tha\ CpoHMa, Kojii cy om.im noA aycipHCKOM BJiamhy 
>KMBOT HHJe OHO HMiiiTa jiaKiuM, HO oHHMa y TypcKOJ. y AyCTpHJH 
je dwjio BMiiie jiHMHe m iiMOBHe oesdeAnocTH ho y TypcKOJ, ajiii 

cy TM Cp6H 6h.1M HeMIUIOCTMBO rOHieHM, BepCKH, HaUHOHaJlHO M 
eKOHOMCKM. JaKM H >KMJiaBM, OHM Cy SpaHMJlM eHeprwHHo CBOJy 

Bepy, CBojy HapoAHOCT h CBOJe eKOHOA\CKe HHTepece. Y Toj TeiuKoj 
6op6M npoTHB uejiOKynHor AP>KaBnor anapaxa, npomao je u,eo 
18 B. Ajim cy Cp6n y AycTpnJH y to Aooa, nocjie BejiMKe m Ayre 
6op6e, wnaK na Kpajy ycnejui Aa CTBope CBOjy Ky.iTypy n CBOjy 
HauMona-iHy npocBCTy. 

ripH cBeM TOM OM.io je jacHO Aa iiapoAHH >kmbot y Ty^HM Ap>Ka- 
BaMa oco6hto KaKBa je oiuiaTypcKa, y CTajiHoj necMrypHocTH, m KaKBa 
je dHJia AycTpHJa, y HenpeKHAHoj 6op6H npoTWB c;io6oAe, newa 
AOBOJbHO rapaHTHJe sa oncTaHaK h pasBHTaK. 

Ta rapawTHJa CTBopena je HeKo.iHKO roAHna AouHHje, KaAa 
je Q^pasoBana nosa cjudoAHa cpncKa AP>KaBa, Cpouja. Ta Hoaa 
Ap>KaBa cxBaTMjia je OAMax Aodpo CBOjy MMCHJy m cboj saAaTaK. 
Ona je nocTajia ueHTap cbhx jyrocjiOBeHCKMx Ky;iTypHHX m no- 

JIHTMHKHX Te>KH>H. 

V 

y Apyroj no.ioBHHH 15 b. ocbojhjIH cy Typu,H CBe cpncKe 
ApwaBe H noKopM.iM totobo ueo CpncKH HapoA- OcTa.io je y Taj 
Max, Ban TypcKe B^iacTii, HeiuTo Cp6a y /^ajiMauHJH, noA M;ie- 
TaHKOM Peny6jiHK0M h y jy>KH0J YrapcKOJ n XpBaTCKOj, fac je 
cpncKH >KHBaj'b 6ho nojanaH eMwrpaUHJOM cpncKOM, HsasBanoM 
npoAHpart.eM TypaKa. 

y npBO Ao6a poncTBa noA TypuwMa, aok je y AP>KaBH 6hj10 
peAa H AHCuHnjiHHe, >khbot CpucKora HapoAa 6ho je, h aKO Bp.io 
Te>KaK, 6ap CHOiujbHB. A.ih je TypcKa oa Apyre no.iOBMHe 17 b. 
no^ejia Aa onaAa, peAa y AP>KaBM h yTMuaja B.iacTM CBe je BHiiie 
necTajajio, a anapxwja CBe BMuie nonejia Aa npeoBJia^yje. YcjieA 
ycneiiJHMx paTOBa AycTpnje, TypcKa rpaHwua noMaKHyTa je dMjia 
Ha jyr y cpncKe seMJbe, Te cy one yiujie y CTa.iHy paTny 30Hy, 
M y H>HMa cy Bo^eHH paTOBH npeKO cto roAHna. Ycjica Tora ce 



53 

3HaTH0 noropmao y ceaKOM norjieAy nojiOHOJ m >khbot Cpn- 
CKora HapoAa y TypcKoj. 

KaAa je AycipHJa y 18 b. ocBOJHJia YrapcKy h XpBaxcKy, 
ona je noMCJia oco6hto naAHpaxM y MopaBCKy AOJiHHy ca Ha- 
MepoM Aa Ao6HJe ly rjiaBHy apxepHJy sa nyi y li,apHrpaA h y 
CojiyH. YcjieA lora je TypcKa oa Tora Ao6a y tmm KpajeBHMa 
cxajiHO jxipyKana. bcjihkh 6poj cbojmx peryjiapHwx xpyna, JaHHMapa. 
KaAa je npn Kpajy 18 b. y uejioj TypcKoj oB;iaAa;io noxnyHO 6e3- 
BJiamhe, JaHHHapH cy ce ochjihjih h npHrpa6HJiM cy y BeorpaA- 
CKOM namajiyKy CBy BJiacx y CBOJe pyne. 

Ajih yKOJiHKo je Ha xaj uslhuh npHXHcaK Ha CpncKH HapoA 
y XHM KpajeBHMa 6ho Behw, yxojiHKO je m peaKi^HJa SHJia jana. 
YcjieA xora uixo cy xh KpajeBH, MopaBCKa AOJiHHa m BeorpaACiai 
OamajiyK, 6hjih y cxajiHOJ paxHOJ 3ohh, cxanoBHwiuxBO ce HCXHHa 
6hjio npopcAHJio, ajiM je OMBpcJio h ({jhshmkh h MopajiHO. 3a 
BpeMe CBHX aycxpMCKO-xypcKHx paxoBa 17 m 18 b., cxaHOBHw- 
luxBo XHX KpajeBa Awsajio ce cxajiHO na opywje h 6opH;io ce 
npoxHB Typaica. Ty je 6mjio naJBHiue naAe na ocJiodo^eHjC h 
HaJBMuie Bo/be sa paA y xojvie npaBuy. Ccm xora, xy je 6jiH3y 
6HJia rpaHHua, npeKo Koje ce jiaKO onhwjio ca 3anaAH0M EBponow. 
CJI060AHOM, xpHuiliaHCKOM, Ky^ixypHOM. 

YcjieA CBera xora y xe cy ce KpajeBe cKJiaH^ajiH Cp6H h3 
ocxajiHx cpncKHx o6jiacxH noA TypunMa. Cbc oho mxo HHJe Morjio 
HJiH HHJe xxejio xpnexM xypcKa nacHjba, cbc ihxo je 6hjio cmc- 
jiHJe M noAysexHHJe, CKJiaHjajio ce y njiaHHHe y MopaBCKOJ ao- 
jiMHH. TaKo je y xhm KpajeBHMa, y cpuy CpSnje, KpajeM 18 b. 
6h;io OKynjbeHO roxoBO CBe uixo je 6h;io Haj6ojbe y CpncKOM 
HapoAy H3 CBHX cpncKHx '.seMajta. Ty je, y xo Ao6a, na MajiOM 
Hpocxopy, dHJia K0HAeH30BaHa h (|)H3HHKa H MopaJiHa cnara ue- 
jiora CpncKora HapoAa. Cxora HHJe cjiynaJHOCx mxo je dam xy 
6yKHyo cpncKH ycxanaK npoxHB TypaKa h mxo je xy cxBopeH 
3aMexaK HOBe c;io6oAHe cpncKe AP>KaBe. 

KpajeM 18 b. npnjiHKe cy Me^yxHM y xhm KpajeBHMa dnjie 
CBe xe>Ke. Y CBHmxoBCKOM MHpy 1791 roA- 6hjio je HcxHHa yro- 
BopeHO, Aa JaHnnapn He Mory BHme cxaHOBaxH y BeorpaACKOM 
riamajiyKy, a;iH je ueHxpa.riHa BJiacx y TypcKOJ dnjia HeMotiHa, a 
HHJe 6am hh xxejia, Aa xy oA/iyKy HSBpmH. JaHHMapn cy ce 6p3o 
BpaxHJiH y riama.iyK, npHrpadnjiH cy CBy BJiacx y CBoje pyKe, 
KynHJiH cy sa ce6e nopes, oxHMajiH HMaita h BpmnjiH pasna Ha- 
CHjba H 3;i04HHe. Mei^y tt>HMa cy ce HCxaKJia nexBOpHua, kojh cy 
ce HasBajiH bcjihkhm AaxnjaMa, ysejiH cy CBy BJiacx y cBoje pyKC, 
H ca JaHHwapHMa h HajaMHHH,HMa saBJiaAaJiH cy cyBepeno y Beo- 
rpaACKOM riamajiyKy, 

HiHxoBa nacHJba nonejia cy HsasHBaxw peaKi;HJy. Mhofh cy 
ce Cp6H, ycjieA HacHJba, ckjiohhjih y njiaHHHe h nonejiH cy re- 
pHJiCKH pax c TypuHMa. Y napoAy ce y onmxe CByAa ocehajio 
BpeH^e. OHAa cy ce AaxHJe pemnjie Ha jeAan cxpaman KopaK. 
KpajeM 1803 roA. ohh cy y cbom casexy pemnjiH, Aa 6h jeAHOM sa 
CBarAa cmhphjih Cp6e h Aa 6h cacBHM yrymnjin h noMHcao Ha 



54 

Ma KaKaB noKpex, as noCHJy cee BH^eHMJe JbyAe y HapoAy, m Ha 
laj HaHHH Aa odesrjiaBe HapoA- Bno je caciaBJbeH ciiHcaK oa hcko- 
.iMKO CTOTMHa HajBHt^eHHJMx jbyAH y HapoAy, Koje je TpeCajio y 
TOKy OA HCKOJiMKO A^Ha hoShtm. KpajeM janyapa 1804 Kpenyjie 
cy ce AaxMJe h3 BeorpaAa, Aa HSBpiue cboj n;iaH. Ohii cy y Ba- 
poLUHMa M ce-iHMa noMe.TH npusMBaTii ceoH BHt)eHe JbyAe no cnHCKy 
M ydHJaxM Hx. Ha laj HanMH ydnjcHO je y Cp6HJH y lOKy oa hc- 
ACJbe A^Ha Ha AeceiHHe npsana y napoAy. To je dHJia leiuKa, 
cyA^OHOCHa, cipaiuHa HCAC-'ba, npaea cxpacHa ncAejba y cpncKOJ 
HCTopMJH. KaAa ce SHAejio mia TypuH paAe, HeKw oa Bii^eHMJMx 
jbyAH CKJiOHe ce y njiaHMHe, a hckh ce cnpeMe Ha oinop. TaKO 
ce Beh noc.ie neKOJiuKO Aana 3HarH0 OTe>Ka HSBot^etbe AaxHCKor 
njiana. FIpBauw kojh cy yMaK-in noKO/by, noMHy ce Met^ycodoM 
Tpa>KHTH M AoroBapaiH. Ha caciaHKy 2 ^eSpyapa peme ohh Aa 
AHTHy yciaHaK npoiHB Aaxiija, h H3a6epy sa Bofjy yciaHKa Kapa- 
^opl;a, nosHaxor Beh OHAa ca CBOje enepnije h wImmhc xpadpocm. 

Ha npsy Beci o yciaHKy napoA ce y uejioM roxoBo Beo- 
rpaACKOM HamajiyKy ycKOMeiiiao m AHrao Ha opy>KJe. 3a HeKo- 
.1HK0 HCACiba CBa cy fotobo cejia h BapoiuHue OH.ne OHnmheHe 
OA Typana; ycxaHHUH cy sayaejiH nan m Hene rpaAOBe m yxBpljena 
Mecxa, a y -lexo Hcxe roAHHe noMCiH cy ce OKynjbaxH Ka Beo- 
rpaAy, r.iaBHOM Mecxy nama.iyKa, y KOMe cy 6H.'ie Aaxnje. 

y xaj Max ycxaHaK Cpda y BeorpaACKOM HaiuajiyKy HHJe 
joui 6no ynpaBj-bCH npoxHB xypcKor cy.ixana m H>eroBe BJiacxH, 
Hero caMO npoxHB JaHMMapa u Aaxiija. Cp6H ycxanHUM, kojmx je 
OHJio jeABa AecexaK xH.^baAa, Hwcy y xaj Max noMMiiuba.iH Aa ohh 
Mory noBecxH 6op6y sa CBOjy cjioCoAy npoxHB ucjie TypcKe u'a- 
peBHHe, ca kojom joiu HeAaBHO HHcy mop.ih HsahH na Kpaj Ay- 
cxpHJa M PycHJa. Ohh cy ce AwnH om-'hi caMO,npoxHB AaxMJa, 
kojh cy y cxBapH oh.ih cy-ixanoBH oAMexnnuH. 

Ajih ce y6p30 jaBH.ia koa ycxaHHKa MHcao o noxnynoM 
ocJiooo^eHjy. Ta je MHcao nocxa.ia noxnyno ape.ia KaA je HopxHH 
Hsac.iaHHK, SocaHCKH naiua Beiinp, kojh je noc.iaH Aa noMHpH 
Cpoe, noLuxo je Aao noydHJaxH AaxHJe, 3axpa>KH0 oa ycxaHHica 
Aa nojio>Ke opy>Kje h Aa ce pa3Hl)y. KaA ycxaHHUK xo HHcy xxe;iH 
yMHHMXH 6e3 cxpane rapaHXHJe, na Hopxn ce no6oje Aa uejia 
cxBap y HaLuajiyKy He ysMe p^aB o6px no TypcKy. A KaA cy 
Cp6H, y npo.iefee 1805, 3axpa>KHJiH aBxoHOMHJy Ha najmnpHM ocho- 
BaMa, peujH ce Oopxa Aa cpncKH noKpex ch.iom ynHuixn. Me^yxH.M 
xypcKa peAOBHa BojcKa, Koja je Cnjia nociana npoxHB Cp6a, oy^e 
y Jiexo 1805 ao Hore noxyHena. TwMe je none.ia 6op6a cpncKHx 
ycxaHHKa npoxHB xypcKe qapeBnne. 

Bop6a je xa xpajajia, ca Ma^iHM npcKHAMMa, CKopo Aecex 
roAHHa, H Bo^ena je ca npoMeHJbHBOM cpefcoM, a.iH y r.iaBHO.M 
noBOJbHO no ycxaHHKC. Y HeKO-XHKO bc.ihkhx dnxana ycxanHuw 
cy pa36H;iH TypKe h ohhcxhkh cy ueo BeorpaACKH HamajiyK oa 
Typana. Ohh cy noc.ie xora, CBecHH Aa ocHHBajy HOBy cjioSoAny 
Ap>KaBy, KOJa xpeoa Aa oc.io6oah cbc Heoc-xo6o1jeHe Ae.iOBe 



55 

CpncKora HapoAa, nomjiH h Ban rpaHHua FlaiuajiyKa, y HaMepH 
Aa ocjioooAe luto BHiue cpncKMx seMajba. 

Bopoa cpncKHx ycxanHKa npoiwe TypcKe Boi^eHa je TeiuKO, 
ca BejiHKHM HanopoM m ca bcjihrmm >KpTBaMa. CpncKH cy ycia- 
HHUH 6mjih 6e3 MsysexKa HenMCMCHM cejbauH, des cpeAcxaBa h 6e3 
MKaKBe MaiepHJaJiHe cnpeMe, 6e3 SHa^a h noaHaBaita paxHe h 
AHDJioMaTCKe BeuiTHHe. Ajih cy ce ohh, pyKOBO^eHM hhctmhktom 
M sApaBOM nameliy, dpso CHaiujiw h jibko opHJeHTHcajiH. Kao 
uiTO cy ca cbojom cejbanKOM naAieiiy xyKJiM lypCKe bojckc, Koje 
cy BOAHJiH TypcKH ^CHepajiH, xaKO cy ce yMeiiiHO CHaiujiH h y 

TeillKMM nOJlHTMHKHM H AHnJlOMeiCKHM npMJIHKaMa, KOJe cy y OHO 

Ao6a HanojieoHOBor rocnoACiBa y Ebpohm ocoShto dHJie kom- 
njiHKOBaHe. Cpdnja je SMJia HSJioKCHa yKpiuieHMM yTHuaJHMa m 
MHipMraMa Aycipuje, PycHJe, cfpaHuycKe, TypcKe m OpycHJe. Fla 
HoaK cy ce okh HenncMeHM cejbauM h xy CHauiJiH h opHjeHXH- 
cajiM. Ohh cy HCXHHa JiyxajiH h rpemnjiH, ajiH cy Ha Kpajy npa- 
jeea KoaK yBCK HSJiasHJiH na npas nyx, nora^ajytiH no HHCXHHKxy 
xaMHO CBoje HHxepece, 

Ajim je jeAHO nHxaae 6hjio xe>Ke ho m bojhhhko h ahhjio- 
AvaxcKO. To je 6hjio nHxaH>e AP>KaBHor ypeijefta. 

KaA cy ohhcxhjih CBoje Kpajese oa TypaKa m sacHOBajiw 
xy caMocxajiHH AP>KaBHM >kmbox, ycxaHHu,H HHcy MMajiH HHnera 
Ban seMJBe, napoAa h ophmhxmbho ypel^eHje bojckc. Hnje ohjio 
HHKaKBor 4)HHaHCHCKor ypeijCHDa, AA>i<aBHor dyyexa, nopecKor h 
uapHHCKor cMcxcMa; HHJe 6hjio nyxcBa hh ype^ennx xproBaHKHx 
OAHOca; HMJe 6hjio nojiHUPije, cyAOBa, uiKOJia, JieKapa; nnje 6mjio 
ochobhhx AP>KaBHHx saKona h HajnpHMHXHBHMJer AP>{<ciBHor ype- 
ijCfta; HHJe 6mjio ancojiyxHO HHnera oa CBera OHora mxo AP>KaBy 
HHHH APH^'SBOM. Cbc je xo xpedajio h3 HHnera cxBopHxw h xpe- 
oajio je Aa HenwcMeHii cejbanii cxBope m yAece (|)hhh MOAepnn 
opraHH3aM, cejLauM kojh cy ys xo roxoBO H,ejio BpeMC npoBO- 
Ahjim y 6op6.-Ma. To je CBaKaKO 6mo Hajxe>KH oaA^ixaK, mhopo 
xe>KM ho no6e^HBaxH cyjixancKe BojcKe h opHjenxHcaxH ce y 
eBponcKoj AMn.iOiWai^HJH. 

CpncKH cy ycxaHHUH h xaj saAaxaK pemHJiw Aoopo. Ha- 
paBHo Aa je npH H3Bo^eH3y xora saAaxKa xaKo^e 6hjio BejiHKHx 
xeuiKotia M Aa HHJe yBCK CBe ypa^eno KaKo je xpe6ajio h KaA 
je xpe6a.io, ajin je wnaK yHHH>eHo oho mxo je 6h.io najrjiaBHHJe 
ii ycxaHMiAM cy, y xoKy oa 10 roAHHa, Koje cy y ocxajiOM npoBejiw 
roxoBo 6e3 npecxanKa y paxy, cxBopHJiH AP>KaBy ca CBwma HseHHM 
axpuSyxHMa h 4^'yHKaMJaMa. 

Oa cbhx HMxafca AP>KaBHor ypeljett^a najxence je wnaK ohjio 
Ao6po peiHHXH oMxaHje o OAHOCHMa yHyxpamfte BJiacxH y AP>KaBH. 
HeKyjixypHH h necxo 6e3 iiiMpHX norjieAa, oApacjiH y TypCKOj, 
xe noA npecyAHHM yxHU,ajeM xypcKHx norjieAa h xypcKHx MexoA?"), 
ca AecnoxcKHM CKJiOHOCXHMa h naBHKaMa, nanpacMXH h Heo6y3- 
AaHM, HenoBepjbHBH h cypeBH>HBH, — ycxaHHUH, ocof)Hxo ycxa- 
HHHKe Bo^e, xeuiKo cy ce npHJiaroljaBajiH peAy, ahcuhhjihhk ii 
HOBMM npiiJiHKaMa, y KoJHMa je oco6hxo necxo xpe6ajio hoxmh- 



56 

HjaBHTH noce^He ii jihmhc HHiepece oniuiUM. OiyAa cy Hnu.a.mi 
OLUxpii cyKo6H, oco6hto ii3Me^y Kapaijop^a, kojh je, HapaBHO, 
Kafl je ycTanaK ycneo ii KaA je APH<ciBa 6njia. ocHoeaHa, xieo Aa 
3aAp>KH UJTO ja^y BJiacx y ceojiiM pynaMa, h nojeAHHMX ciape- 
uiHHa, KOJH cy xie.iH a^ H^eroey BJiaci cyse. Y re yHyTpaiUfhe 
pacnpe oko AP>K"aBHor ype^ehba h noACJie m orpaHMMeHia BJiaciH, 
yMema.'ia ce ii PycHJa h Typcna, iuto je, wapaBHo., joiu BHUie 
KOMnjiHKOBajio ue-iy ciBap. 

y cpeA TUX 6op6ii HaHiijjia je KaxacTpocjDa. KaA je HanojieoH 
noiuao Ha Pycujy, PycHJa je 6njia npuMopaHa Aa HaMMHH ca TypcKOM 
MHp, H y TOMe MHpy >KpTBOBajia je Cpdnjy. OciaBJbeHa caMa 
cedn, Cp6iija je 1813 roA-, nocjie KpaiKe 6op6e, noA-ienia. Ka- 
pa^oplje je, ca BehHHOM BHl^eHHJHx JbyAH, no6erao h3 Cp6HJe, 
a lypcKa je Bojcna sayaejia ii noKopn-ia ue;iy Cpdnjy. 

Ilocjie Tora Haciajio je upHO Aooa aa HapoA y CpoHJw. Cee 
roTOBO uiTO je 6m;io do.i.e ii Biih)eHHJe h.ih je Beti HsruHyjio y 
paioBHMa, KOJM cy ipajajin potobo 6e3 npeciaHKa ACBer roAHHa, 
HJiH ce, KaA je HaciaJia KaTacTpocJia, yK.'ioHHJio hs seMJbe. HapoA 
je 6ho o6e3r;iaBjLeH, a TypuM cy nperjiH a^ ce ocBeie 3a ycianaK 
M 33 CBC OHO UJTO HM je yMHhbeHO 3a ACBeT roAHHa 6op6e 3a 
cjioCoAy. TaKO je Msr.ieAawio ah lie ce caAa msbpiuhth oho iiito 
cy AaxHJe naMepaBa.ie yniiHiiTH npeA ycTanaK. CBaKH Aan je ao- 
Bo^eno y BeorpaA h y Apyra Beha iMecia na AeceiHHe BHl^eHHJHx 
jbyAM, M CBe cy hx yMapa.iH y naJBehHM AvyKavia. Tm nociynmi 
H3a3BajiM cy Beh HAy^e 1814 roA., ycTanaK, ajiH oh hhjc ycneo h 
OHO je y KpBH yrynjCH. iVle!;yTMM cy TypuH 6HBaiiH cBe ropH, 
le y npo-iehe 1815 roA- 6yRHe hohobo yciaHaK. 3a Bol^y yciaHKa 
HciaKHyx je Mhjioiu 06peH0BHh, jeAan oa BHi^eHHJHx bojboah h3 
npBor ycTaHKa, Kojn HHJe 6ho nooerao h3 Cp6HJe. 

OBaj ApyrH cpncKM ycranaK ao6ho je BHLue H3pa3a y a"- 
njiOAiaiCKOJ HO y bojhoj aKquJH. 

y TO je Ao6a HecTa.TO oh.to onacHOCTH oa Hanojieona, a 
npecTH>K M cnara PycMJe «5H.ia je neoSMMHO nopac-ia. CTora je 
TypcKa Mopa.ia 036h.i>ho boahth panyna o >Ke.i>aMa PycHJe, Koja 
je eHeppHHHO noMara.ia cpncKe Te>Krt.e. y3 to je na nejiy Apyror 
cpncKor ycTanna 6iio MOBeK kojm je, h no cbomc TajienTy h no 
cBOMe MeHTajiHTeTy 6mo BHiue ckmoh oo.ihthhkoj :i AHnjiOMaTCKOj, 
HO BoJHOj aKunjn. TaKH naMHH paAa je y Taj Max bhujc oapo- 
Bapao M HHTepecHMa seM.-be h napoAa, kojh je 6op6aMa y npBOM 
ycTaHKy 6ho HcqpneH h saMopen. , 

TypcKa je HCTHHa npoTHB ycTaHKa nocjiajia 6H-ia ABe Be- 
-iHKe BojcKe, a.iH je. na HHTepBenuHJy PycHJe, napeAH-ia cbojhm 
K0MaHAaHTHA\a, Aa He yAapajy Ha Cp6e, nero Aa nperoBapajy ca 
HjHMa. Boij ycTaHKa. KHe3 Mh.iouj, neoSHHHO je BeniTO ManeBpncao 
H3Me^y H>Hx ABOJHue H, noACTHHyhH y3ajaMH0 H>MX0By cypeBH>H- 
BocT, ycneo je Aa AodHJe Be.iHKe Konuecnje. 

CpdMJa je oHAa nocTajia asTOHOMna KHe>KeBHHa, a;iH cawo 
ycMeHHM yroBopoM H3Me^y KHe3a MHJioma h npeACTaBHHKa TypcKe. 
Ajim je oBa HOBa CpSHJa owjia ne caMo MaH>e c;io6oAHa ho Ka- 



57 

pa^op^eea Cpdnja h CpSiija ByKypeiUKor Mwpa, Hero je ona 
6HJia H o6hmom sHaxKo Mania ; ona je saxBaiajia cajwo BeorpaACKii 
riaiiiajiyK. 

Oa Tora Ao6a, oa 1815 na cee ao 1876 roA-, ASKJie sa 
nyHMX uiesAecei roAMHa, CpCwja HHJe BOAHJia hh jeAaH pax. Ajih 
OHa TO BpeMe HHJe ynoipednjia y nynoj Mepw sa CBOje yHyipamiije 
KOHCOJIHAOBatt>e H CBOJ yHyTpaiiiHjH pasBMTaK. 

YcKopo noLUTO je cjjopAinpaHa Kao saceSna aBTOHOiMHa odJiacT, 
y Cp^HjH cy noHejre yHyTpamH>e KpHse m 6op6e, y npeoM peAV 
y nwTapbHMa oko BJiaciH m o yneiiiiiy HapoAa y ApncaBHOJ ynpaBH. 
Bop6a OKO TMx nHTahba ipajajia je icpos ueo 19 bck. Ona je 3a- 
AP>Ka;ia y MHoroMe norjieAy Ap>KaBHH pasBHxaK, h lUKOAHJia je 
MHoro yrjieAy Cp6MJe h CpncKora HapoAa. Ajih, waKO ce la 6op6a, 
Koja je HecTO 6HJia cyBHiue omipa h cyBMiue napiHaancKa, ne 
Mo>Ke onpaBAaxH, oHa ce 6ap Aaje pasyMexH. 

HapoA je 6ho HeK7JixypaH, OApacxao y xypcKOM poncxey, 
y AP>KaBH y Kojoj ce cpeACxsa HHcy 6Hpa;ia, npejias h3 poncxea 
y c;io6oAy 6mo je cyBHiiie Harao, aa paA y hobhm npMJiHKaMa 
jbyAM HHcy 6mjih cnpeMHH, HHcy cxBaxajiM, Aa ce h y cjio6oahoj 
Ap>KaBH0J sajeAHHUH Mopajy mhhhxh jimmhc >KpxBe m oSyaAaeaxH 
cxpacxH. Ys xo je Ha Bpxy AP>i<aBHe ynpase 6ho mobck, kojm je 
nopeA CBOJHx BejiMKHx BpjiHHa H sacjiyra sa AP>KaBy m sa napoA, 
oco6hxo cypeBtt>HBO nyBao He caMO CBoja B.iaAajiaMKa npaBa h 
cBoje eKOHOMCKe HHxepece, nero je mmc/iho Aa je HapoAy cysHuie 
CJiodOAe M OHO mxo je Hjviao. Oco6hxo je Mhjiolu paAHO Ha xoMe, 
Aa cys^MJe BJiacx nojeAHHHx npoBHHUHJCKMx Be.iHKaiua, kojh cy 
y nojeAHHHM KpajeBHMa xxcjih Aa npwrpaSe ce6H cyBepeny BJiacx, 
xe cy s6or xora paAHjiH npoxHB ueHxpajiHsauHJe y AP>KaBH. 

36or xora cy HMuajiH cyKoSw xaKO pehu oa npBora Aana 
HOBor AP>KaBHor >KHBoxa. OHAa je jom nonejia 6op6a sa acmo- 
KpaxHsauHJy Cp6HJe, 6op6a sa ynem^e HapoAa y ynpaBH Ap>KaBHOj 
H y cBHMa AP>KaBHHM nocJioBHMa. HapoA je sajeAHHHKOJw cHaroM 
ys BejiHKe >KpxBe ocjioooaho CBOJy seMjby h ocHoeao CBOJy 
Ap>KaBy. Oh je cxora xy AP>KaBy cwaxpao sa sajeAHHHK'y cbojmhv 
CBUX rpai^ana, xe je xxeo Aa y ynpaBH Pbenoj h pemaBaH^y ^ene 
cyA^HHe CBM ynecxByjy. CyKo6 HSMeljy ABa cynpoxHa rjieAHuuxa 
6ho je HeH3deH<aH. Taj cyKo6 je ao6ho nspasa y 6op6H sa 
YcxaB H ycxaBHa npasa. Bopda sa A^MOKpaxcKa nanejia n sa 
ynemtie napoAa y AP>KaBHHM nocjiOBKMa xpajajia je CKopo cxo 
roAHHa H saBprnena je one KpBase hoIih, y jyny 1903 roA-, hc- 

MHJIOM, aJlH HeMHHOBHOM XparCAHJOM. 

MeljyxHM je KHes Mhjioui 6ho nperao Aa ypcAU cpncKO- 
xypcKe OAHOce, kojh cy nocjie ycMenor yroBopa FberoBor ca 
jeAHHM OA xypcKHx KOMaHAanaxa ocxajiH HepemeHH. Ajih je xaj 
paA HLuao xeujKo h cnopo, h xeK nocjie Aecex roAHHa, y AKep- 
MancKOJ KOHBenuHJH (1826) kojom je npnsnaxo Pycnjn npaBO 
npoxeKxopaxa naA CpSnioM, flopxa npHCxajia Aa ypeAH cpncne 
OAHoce. Ta odaBesa odHoajbena je OHAa y JeApencKOM MHpy 



58 

1829 roA. TypcKa je onAa, roA. 1830, Aa.'ia CpdwJH xaTHiiiepjic^, 
KOJHM je Cp6HJa 6MJia npHSHara sa aBionoMHy KHOKeBHHy. 

AjiH jeAHO Ba>KHO nHiaibe Hwje 6hjI0 pemeHO hm tom npu- 
.iHKOM. Kapaijop^e je y xoKy paia Cno npoiuMpMO Cp6MJy m Ban 
BeorpaACKor flaiLiajiyKa, ajiH je ycxaHaK 1815 roA- oSyxBaiMO 
OHO caiMO riamajiyK. TaKO je MMJioiiieBa Cpdnja 6HJia SHaxHO 
Avatba OA Kapatjopi^eBe. Crora je MwjIOiu OAwax oa nonexKa 
CBOJe BJiaAe noMeo paAMXM Ha xoAie, Aa Cp6HJa Ao6MJe cbc ohc 
KpajeBe kojm cy 6iijih noA CpdiijoM npe 1«13 roA. Ilocjie Ayrux 
nperoBopa o xoMe, Khcs Mhjiouj je HanocjiexKy, 1833 roA-, Mopao 
ca BojcKOM yhw y xe odjiaciii ii aaysexH hx. 

XaxHiuepM^) OA 1830 roA. OApeAno je oahoc CpdHJe npe&ia 
TypcKoj. riocMe xora xpeoajio je y caMoj AP>KaBH oapcahtm 
OAHOC B.iaAaoua npewa HapOAy. Iloiuxo je KHe3 n36eraBao a^ 
OApeAM rpaHHue CBOje BJiacxH, y HapoAy h Aie^y cxapeiuwHaMa 
jaBH ce noK'pex npoxHB Knesa, kojh y janyapy 1835 wsdHJe y 
oxBOpeHy 6yHy. Knes Mh.ioui OHAa Aa YcxaB, kojmm je H^eroBa 
BJiacx orpamiMeHa. Ami je xaj Ycxas, Ha csaxxes Pycuje, oAMax 
yKMHyx. Hacxajia je Ayra AHnjiOMaxcKa 6op6a, y Kojoj ce khcs 
Mhjioiu oc-iaH>ao Ha EhrjiecKy, Koja je 6ujia BOJbHa Aa ra ah- 
njiOMaxcKM noMorne, Aa 6n ocjiaSH.ia pycKM yxHuaj. Ajih je 
Ha Kpajy HnaK no6eAHJia PycHJa, h TypcKa je 1838 roA. Aa^ia 
YcxaB ynyxpauiH^eM ypel^eH^y CpoMJe, no Kojvie je B.iacx Mh- 
-loiueea 6n:ia snaxHo orpaHHHena CasexoM, y kojh cy, ceM xora 
ymjiH HjCroBH jihmhh HenpHJaxeji)H. Cxora KHes Mhjiolu Aa ocxaBKy 
Ha npecxo h oac h3 aeMJbe (1839 roA-)- Ajih hh cmh H^eroB Mh- 
xaHJio HMJe Morao B.iaAaxH ca YcxaBOM oa 1838 roA. xe h oh 
1842 roA- OAe hs se^j-be, a sa Knesa 6yAe Hsadpan AjiCKcaHAap 
Kapaijopl^eBHli. 

Ajih KHea AjiencaHAap KapaljopljeBHh KHJe onpaeAao Ha^e 
Koje cy y ifcera no.iaraHe. Hh cnoj-LHa hh yHyxpaiiiH>a iteroBa 
nojiHXHKa HHJe OAroBapajia hh napoAHHM CHMnaxHJaMa hh Cp6ii- 
JHHHM xpaAHuiijaMa, hh ApH<aBHHM HHxepeciiMa. Y chojbhoj no- 
.iHXHUH, OH ce ocjian^ao na TypcKy n na Aycxpnjy, a pasna 
Ba>KHa yHyxpamH>a nirraifca, ocoOhxo nHxaifce o yneiijliy Ha- 
poAa y AP>KaBHHM nocjioBKAia, ocxajia cy HepemeHa, unu cy 
cacBHM noxHCHyxa. 

MnaK je Cp6HJa sa BJiaAe A.ieKcanApa Kapai;opi}eBHtia sHaxHO 
HanpcAOBajia y cBHMa npaBUHAia. Ona ce y xo Aooa noMe^ia He- 
ooHHHO CHa>KHXH H pasBHJaxH ckohomckh; y AP>KaBH cy MSBeACHe 
MHore pec|)opMe y MOAepHOM npaBuy h Ayxy; yBeAeno je APHvaBHO 
ypeijefte, oco6hxo aAMHHHCxpauHJa sanaAHHx AP>KaBa; aohcxo je 

HOBO SaKOHOAaBCXBO HXA. 

Ba>KaH je Aoraijaj aa CpSujy y xo Ao6a 6ho riapncKH Mnp, 
aaKJbyneH l856 roA. nocjie KpHMCKora paxa. H:sHMe je Cp6Hja 
6HJia cxaBjLena noA jeMCXBO BejiHKHx CHJia; xhmc je npecxao y 
CpoHJH npoxeKxopax PycHJe, xe noBJiacxHqe h npaBa CpSnjnna 
HHcy BHiue 6HJia Beaana aa PycHJy h TypcKy, h ftHxoBe Me^y- 
coSne OAHOce, nero cy AO^H.xa Aie^ynapoAHy rapanxHJy. 



59 

Mel^yTHM Taj ycnex nHJe HHiuxa noMorao KHesy AjieKcaHApy. 
JaBHo MHaefte y Cp6MJH 6hjio je HesaAOBOJbHO MJiMxaBOM sjiaAa- 
BHHOM, ciajiHOM CBaljOM HSMC^y KHCsa H CaBCia, nonyiuTaii>eM 
TypuHMa H ynJiexaHbeM TypcKe m AycipHJe y yHyxpaiuhba AP>KaBHa 
nHxafta. 

Bhjio je OBJiaAajio yBepeH>e a?' jcahho HapoAHa CKynmxHHa 
MO)Ke HaiiH MSJiasa us CHxyau,HJe, h uejio je jaBHO MH>eHje xpa- 
>KHJio casMB CKynuixMHe, Koja A^cex roAHHa HHJe 6MJia casHBaHa. 
Khcs je Mopao nonycxuxw h casBaxH 1858 roA- CKyniuxMHy. Ta 
CKyniuxHua 36aun-ia je OHAa Knesa AjieKcawApa Kapai^op^eBHlia 
ca npecxojia, h HSBMKajia 3a KHeaa hohobo MMJioma OdpcHOBHiia. 

THMe je Heo6ii4HO nopacxao SHanaj m yrjieA HapoAHe Cnyn- 
mxMHe H HieH nojiHXHHKH aHanaj oa Tora Ao6a cxajiHO pacxe. 
Owa je peuiMJia Aa ce cacxaje cBaKe roAHHe h nocxajia je Ba>KaH 
{|)aKxop y AP>KaBH. 

Khcb Mhjiouj HHJe Ayro BJiaAao ; KaA je y^po 1860 roA. 
HacjieAMo ra je Ft.eroB chh MMxaMJio. 

y xo Aoda 6mo je y wanoHy y uejiOM CpncKOM HapoAy, 
oco6mxo koa Cp6a y YrapcKOJ m XpBaxcKOJ, HauHOHajiMCXMHKti 
noKpex, KOJH je xpa>KHO KyjixypHO h no;iHXM4KO yjeAmtehbe cbhx 
Cp6a H XpBaxa. 

KHes Mnxaujio je paAHO Aa y npaKCH npHMCHH HAeje xor na- 
UMOHajiHor noKpexa, a no.iiixMHKH My je nporpajvi 6ho yjeAMhbeit>e 
CpncKor HapoAa. MsBpniepbe xora nporpaMa xpeOajio je nonexM 
ca ocjio6o1;eft.eM Cp6a y TypcKOJ. Cxora je KHea MwxaHJio paAHO 
Ha xoMe Aa ce uixo BHine eMaHunnyje oa TypcKe. Y xom npaBuy 
OH je MMao BejiHKHx ycnexa. Ha eMaHUMnauHJn oa TypcKe oh je 
paAHO AOHOiueHieM noce6HHx aaKona, kojh cy xypCKM YcxaB npa- 
BHjiK MJiyaopHHM. Ajih je oco6hx ycnex nocxHrao KHea MnxaHJio 
y HMxafty oko AoSHBaH^a rpaAOBa. 

Oocjie Apyror ycxanKa ocxajiM cy y neKOJiHKO rpaAOsa y 
CpdHJH xypcKH rapHHSOHH. rio riapHCKOM MHpy 6m;io je HcxMHa 
3a6paH>eHO, Aa xypcKa BojcKa npejiaan npcKO cpncKe xepwxopHJe, 
xe je xHMe npaKXH^an snanaj xhx rapHMsona 6ho CBCAen Ha nyjiy, 
ajiH cy OHM wnaK cnyxaBajiH cjio6oAaH >kmbox h pasBHxaK Cp- 
OHJe, H ueo je napoA >Kejieo Aa ce ocjio5oah xypCKe BojcKe 
y rpaAOBHMa. npH.iHKa 3a paA na xoMe AaJia ce Knesy Mm- 
xawjiy, KaA je 1862 roA- nama y 6eorpaACKOM rpaAy, hoboaom 
jcAHC He3HaxHe csaije jeAwor cpncKor AenKa m jcahot xypcKor 
BoJHHKa, HapeAHo doM6apAOBaH5e 6eorpaACKe Bapomn. Taj ao- 
rai^aj H3a3Bao je bc^imko ys^yl^efee y uejioj Cp6HJH. BejiHKC CHJie 
yaejie cy cxBap y CBoje pyKe, ajiH je pemeH>e huijio Bpjio xemKo 
H Bpjio cnopo. TypcKa, w aKO y xeuiKHM npiiJiHKaMa, HHKaKo 
HHJe xxejia Aa npcAa Cp6HJM rpaAOBe, jep 6h xo ySwjajio h^ch 
yrjieA. HanocjiexKy je enrjiecKM nocjianHK y l^apnrpaAy npeAJio>KHO 
tJDopMyjiy, KOJa je cnacjia CHxyauwjy. Oh je npeAJio>KMO, Aa Oopxa 
npeAa rpaAOBe y Cp6nJM na 4yBaH>e KHeay Mnxawjiy. TaKO cy y 
anpHJiy lb67 roAHHe xypcKH rapHM30HH HsaiiiJiH h3 rpaAoea 
y Cp6HJH. 



60 

Ajih je KHes MHxaHJio h npe h nocjie rora paAHO na xoMe 
Aa ocJio6oAH OA TypaKa HapoA Ha BajiKany. Poa. 1866 oh ]e 
CKJiOHHO caees ca UpnoM FopoM, 1867 oh je HaHHHMO y ByKy- 
pemiy ca 6yrapcKHM eMHrpaHiHwa yroBop 3a BacnocTaBJbeH>e 
ByrapcKe. Hocjie xora oh je ckjiohho cases ca FpHKOM h ciy- 
HHO y nperoBope ca PyMynnjoM. Ajih ycKopo nocjie lora Kues 
MnxaHJio dyAe y6HJeH (1868 roA.) h cbh hberoBM njiaHOBH nponaAny. 

HaMecHMUiTBO, Koje je Shjio oSpasoBano nocjie cmpth KHesa 
MMxaMJia Aa sa npeiwe MajiojieicTBa nnesa Mnjiana ynpaBJba 3eM;bOA\ 
Mopa;io je CBy na>KH5y odpaiHTM Ha yHyTpamtt>a nHTaH>a, jep cy 
cjiodoAoyMHH ejieMeHTH y seMjbH no^ejiH Aa ja^ajy. J\-a. ce Heuixo 
yHMHH y TOM npaBHy, HaMecHHLUTBO je 1869 roA- Aa;io hob YcraB, 
MHJH je r.naBHH rsnaMaj y lOMe, ihto je CKyniuTHHM A^Ta saKono- 
AaBHa BJiacT. 

Ajih h ano je y to Ao6a Cpdnja noMejia rjiaBHy na>KH>y 
o6paiiaTM yHyTpauiHiHM nHTan^HMa, nnaK BejiHKa HauHOHajina hh- 
TaH>a HHcy 6HJia HanyiuTeHa. KaA je 1875 roA. y XepueroBMHH 
6yKHyo ycTanaK, jamio MH^eH^e h y CpoHJH m Ban Cp6HJe Tpa>KHJio 
je Aa Cp6HJa orjiacH TypcKOJ paT, Aa (5h noA\orjia ycTanMKe a 
ocjio6oAHjia Cp6e y TypcKOJ. CTora cy CpCnja h Hpna Fopa 
oojaBHJie 1876 roA. TypcKoj paT. Ajih ABe Majie cpncKe KHe>Ke- 
BHHe HHcy 6HJie Aopacie TypcKoj uapeBHHH. Flocjie TpH Aieceua 
onaJHe 0op6e, Cponja je noAJierjia h Mopa;ia je saKJbyHHTH c Typ- 
CKOM Miip. KaA je Mel^yTHM PycHJa sapaTWJia Ha TypcKy, yiujia 
je H CpSnja hohobo y paT, h paTOsa.ia je ycneiUHO. 

PycHJa je CK.ionHJia ca TypcKOM y CaH-CTe(|)aHy MHp, y komc 
je CTBopena Be;iHKa ByrapcKa, Koja je Tpe6ajia Aa odyxBaTH ne 
caMO CBe cnopne, nero h MHore mhcto cpncKe o6jiacTH. Bep- 
jiHHCKH KOHrpec (1878 roA.) je aohckjic wcnpaBHo Ty norpeuiKV, 
a.iH je OH Aao AycTpnjn Bocny h XepueroBHHy. 

CaH-CTe(|)aHCKH h BepjiHHCKw MHp npoHBBejiH cy CHJian 
yTHcaK Ha neo CpncKH HapoA- CaH-CTec})aHCKH yroBop je CTBopno 
BejiHKy ByrapcKy, BepjuiHciai ^\up je Aao Bocny h XepueroBUHy 
AycTpHJH. Thmc cy ohjui paaopenn mhoph Jienn chobh h paapy- 
HJCHH MHOPH HAeajiH. CpHCKH je HapoA BHAeo, Aa cy h PycHJa h 
AycTpHJa npoTMB H^era. 

PycHJa je CMaTpajia Aa je Byrapcna H^en eKcnoneHX na Baji- 
Kany, na je paAHJia Aa ona 6yAe iuto Beiia h uito jana Ha panyH 
CpSnje. AycTpHJa je oneT cMaTpa;ia Aa je Cp6HJa y c4)epH H>eHHx 
HHTepeca, na je xTejia Aa je noKopn. 

riocjie Tora nonejie cy ce Hecpefce nnaaTH jeAna sa ApyroM. 
Oa BepjiHHCKor MHpa sa AsaAeceT roAHna, to je upHH nepnoA 
HOBe cpncKe HCTopnje. Y Cp6HJH je noneo Aa ce paaBwja nap- 
THCKH >KHBOT. Kpajb NiiLiau, pasoHapaH nocjie CaH-CTe4)aHCKor 
MHpa H BepjiHHCKor KOHrpeca, xtco je Aa ce y cnojbHoj nojiH- 
THUH ocjiOHH Ha AycTpHJy, a y ynyTpamn^oj je 6ho npoTHB ee- 
jiHKor yneuiiia HapoAa y AP>i<aBHHM nocjiOBHMa h y onuixe npOTHB 
BejiHKHx CjioooAa. 36or Tora je nacTajia 6op6a HSMe^y Kpajba 
MH.'iana h paAHKajine cTpanne, Koja je y to Ao6a 6HJia ocHOBana. 



61 



Ta je 6op6a dwjia OA^ax ysejia Heo6iiMHo omiap o6.imk, m ao- 
6MJia je CBora Hspasa y yciaHKy npoTMB ucHipajiHe BJiacxH y 
HCKMAi KpajeBMMa Cp^HJc (1883 roA). Oocjie xora Kao Aa je cBe 
noiiJJio cyHOBpai. 

KaA je ByrapcKa npMcajeAWHHJia cedn McxoHHy PyMejiHJy, 
Kpajb MnjiaH, BojeiiH ce onpaBAano cyBHiiie BejinKe cnare Byrap- 
CKe, a no naroBopy AycipMJe, sapaxHO je Ha Byrapcny (1885 roA.)> 
ajiH je cpncKa BojcKa Ha Cjihbhmuh 6HJia noxyneHa. YcJieA xora 
cy ce yHyxpaiuhbe npMJiHKe y Cp6MJH snaxno noropma.ie h oopda 
H3Me^y npoxHBHHX nojiHXHHKHX rpyna nocxajia je join Befea. KaA 
je Kpajb MwjiaH BHAeo a^ ce ne MO>Ke 6opHXM ca cjioooAoyMHHM 
ejieMCHXMMa y sejvubH, oh je 1888 roA- wspaAHO Bpjio cjio6oao- 
yMaH YcxaB, na je OAMax nocjie xora (1889 roA.) Aao ocxasKy 
Ha npecxo. 

Ajim cy xeK OHAa nonejie nojiHXHHKe 6op6e h xepeBenne, 
Koje je HeMHJio h noMHHjaxH. EecoMyMHe napxMCKe 6op6e, npo- 
Mene, narjie 6p3e h wsneHaAHe, MHHHCxapcxaBa h pe>KHMa, CKan- 
AajiM y ABopy m BJiaAajianKOJ nopoAwuH, AOHomefte h yKHAanje 
YcxaBa, npeKH cyAOBH hxa. — xo cy 6H.ia (})aKxa, KOJHAia je Hcny- 
HiCna HCxopHJa Cp6HJe y nocjieAHboj AecexHHH 19 h npBHM foah- 
HaMa 20 Bena. M 36or xora je Cp6HJa y xo ao Ao6a cwaxpana 
3a nponajiy 3eMJby a sa AP>KaBy 6e3 6yAy1iH0CXH. 

Ajih je Cp6HJa y xo Ao6a Ban xe cnojbne, BHAJtHBe, py>KHe 
wcxopHJe, Kojy je CBex snao h no Kojoj je o feoj cyAHO, MMajia 
M Apyry CBOJy ncxopnjy, yHyxpamn^y, neBHAJbUBy, 3a KOJy hhko 
HHJe 3Hao, a Koja je Bejinna u CBexjia. To je Hcxopnja pa3BHXKa 
HauHOHajine u AP>KaBHe HAeje. 

/l,oraiiaJH oa BepjiwHCKor Konrpeca ocxaBHJiH cy jaK yxHcaK 
H Ay6oK xpar na renepauHJaAia, KOJe cy npHcxM3ajie. Cbh cy bh- 
AejiH jxa H AP>KaBa h napoA HAy cynoBpax y nponacx. OneKaBajio 
ce Aa lie ce y6p30 pemaBaxH BCJiMKa h Ba>KHa >KHBoxHa nHxa^a, 
a Cp6HJa je Snjia paspHBena, necnpeMHa, c.ia6a. Tpe6ajio je 
oxpecxH ce csera inxo je CMCxajio pasBHXKy, mxo je cnyxaBajio, 
xpe6ajio je 3a6auHXH cBa cnopeAHa, 6e3HaHaJHa nHxaH>a h cnpe- 
AiaxH ce 3a peuiaBaHse BejinKMX HauMonajiKHx npo6jieMa. Y ucjiom 
CpncKOM HapoAy, a ocodwxo y CpCnJH, npncxurjia je nonexKOM 
20 Bena HOBa renepauHJa, OApac-ia y cpaMOxn, 6eAH, neBOJbH h 
6op6aMa, oHejiMHena y necpehaMa HapoAHHM h AP>KaBHMM. To je 
6HJia HoBa Cp6HJa, Kojy hmko HHJe 3Hao m Koja je 36or xora m3- 
HeHaAH.ia ueo cbcx. To je CpSnja nyna cnare h >KHBOxa, KOJa je 
y Hece6MHHOj JbySaBH n npeAaHocxw MOBeHaHCKMM h napoAHHM 
HAeajiHMa >KpxBOBajTa CBe. To je Cp6HJa cejbaKa n nnxejieKxyajma, 
KOJa je nomxeno nocjiy>KHJia HOBenaHCXBy m jyrocJiOBencKOM na- 
poAy, H Koja je cbojhm paAOM, cbojom 6op6oM h cbojhm >KpxBaMa 
HajBHuie AonpHHejia ji,R ce cxBopM HOBa AP>KaBa Cp6a, XpBaxa 
M CjiOBenaua. 

Ct. CxaHOJeBHK 



nOCTAHAK M OOPEK/IO HAPOAHMX HECAMA 
KPAJbEBMTiy MAPKY 



y ooH.iHOJ H Aparouenoj ])n;5HHi:in iiaiuc napoAHC noc;5HJe 
HaJBchM je Kpyr nccuMa noceetiL'n Kpa.i>eHH'hy Mapicy - mhoio 
BC'hH Hero HKOjeM <5pyroM jynawy h.ih B.ia;^aouy cpncKOM. M 
Te cy necNie HajoMH.i,eHHJe y CBCMy Ha{)OAy HaiucM, a no 
o6paAH MOTHHa M .icrioTH oo.iHKa one h Ao.ia;5e y peA HaiiiHx 
Haj.TeniiiHx necaMa JyHaMKHx. 

Caa ra MHOH{Hna necaMa ocTaB.-ba yrHcaK ^a je Maj)KO 

CaMO Be.lHKHM jyHaillTBOM H BHTeiUKMM Bp.lHHaMa CBOJHM MOiaO 

ctcKh Hapo^ny .lA'OaB h c.iaBy Koja My je xaKo o6H.iaTO ao- 
Ae.i:)eHa. Y PLHMa je oh HeAociH^KHH jvHaK, oKM-hen opeo.ioM 
MHTCKHX xepoja ; ca BHiemKHX Bp.iHiia njjaBH je thh cpcAihC- 
BCKOBHHX pHTcpa; OH je H npe;icTaBHHK ca.viora najioAa kojh 
je y HjCMy icpoy BCKOBe o.iHMaBao cBoje Ha;ie h H^ea.ie, CHOja 
ocet.aH>a h CBOJe oco6HHe. H>eMy ce neBa.io h ncBa CBy^a 
r^e HMa Cpoa ; y CBaKo.vi Kpajy cpncicoM, y CBaKOM Kyry m ko- 
;ih6h npoc.iaB.i>a ce hmc H:.eroBO. HecMaMa o Mapny cpncKH 
ce napoA oAyuieB.i.aHa h noHocn ; ho H>nMa Cm ce hohoch.ih 
H Apyni BciiH H Ky;iTyj)HHjH Hapo^M. 

HHcy HapoAHe necsie o Mapny caMo koa Cp6a OMH.ijene; 
H>HX cy npnrp.iH.ia h ocra.ia 6paTCKa nicMena jyroc;iOBeHCKa: 
XpeaTH H C-ioBeHLiH. y BaHHJH M Sarop y, y .Thkh h KpoitBM, 
y ripHMopiy H Ha ocrpBH.Ma, y McTpn. Kj)aH:.CKOJ h cue ao 
MapH6opa h TpunaBa, MapKO ic TaKO'he ()MM.T:.eHH jynaK na- 
poAHH. Mapny ce npHna h koa ryljUHCKHx iiapoAa koJh muBe 
y CN'ceACTBy ca Cp6HMa, koa Byrapa,J Typana, FpKa, PyMyna 
H Ap6aHaca. Be.iHKo jyHaiuiBO Ba;{Aa je ueH.(Mio koa cbhx Ha- 
poAa TaKO, Aa cy ce mccto oAyuieB.i.aBa.ui xepojcKHM Ae.iHMa 
H Ty^HHCKHX jyHaKa ; na je paayM.-bHBo m!o je h hmc laKO 

1 ripe paxa caB je cser panvHao Byrano y JyiKHe CioBCHe. 3a 
BpeMe para naK, na onoixe HBHeHa-feeHje, Basoe. b-.tiikh necHHK h na- 
Tpnora oyrapcKii, a nopej H>era h jpyrii niicun, na h npo(|)ecopu oyrap. 
jHHBcpBiiTexa, oojaB.tnea.iM c}' CBeMV cBCxy ja r)yrapn Hucy CiOMCHn, 
fla y H>HMa xene inamapch'o-aiijnaHCKa npe h la ce ohh noHOce xhmc. 
Cxora MHC.iiiMO ja HCMa.MO Biiuie npasa yop(raBaxn hx y Ciobchc. 



BejiHKor jyHana cpiicKor Momo nociaTH nony.iapHO koa jyro- 
cjiOBCHCKHx H cvce^^HHX HapoAa. 

Mor.io OH ce pehu ^a ce XpnaTH h ByrapH yTj)KyJ3' ca 
CpoHMa OKO HMCHa H occaMa o Kpa.ijeRH'hy MapKv. UIto to 
HHHe npBH, HHJe My^o : CpoH h XpiiaiH cy n.ieMCHa Hcrora 
Hapo^a, Hcre KpsH h je^HKa, sajeAHH'iKHx oco6HHa. A.ih to 
4HHe M ByrapH koJh HaM hhcv to.ihko 6;ihckh. Ohh cy rpo3- 
HMHaBOM JKypooM npuKv 0.1.11. 1 H Hapo;iHe necMc no MaheAOHHJH, 
CTapoj Cp6HJH H CBOJHM .'sanaAHHM KpajcBHMa, or.iamyjv'hH 
Hx Kao 6yrapcKy Hapo;iHy eoHKy h crapajyliH ce ^a ^OKajKy 
EbHxoBO 6yrapcKO nopeK.io. 

TaKO je cpncKH Hapo;;HH jvHaK, Miija je H;i,eHTHHHOCT 
VTBpiieHa y HCTopHCKowe KpajA' Mapny, cnny cpncKora Kpa.iia 
ByKaujHHa h B.iaAaoi],y cpncicHx 3eMa.i.a jy/KHo o;i, LUap-n.ia- 
HHHe, nocTao jijrocAOGeHCKiiM jyeaicoM. Ha TaKo cy h Hamc 
HapoAHC necMC o Mapny h ocTa.iHM jyHaitHMa HasBane «jyeo- 
CA06CHCK0M cniiKOM)). C'd KO.iHKO FipaBa OHC Mory 6hth «6y- 
rapcKO), ((xpBaTCKO) h «jyroc.ioBeHCKe)), nocTapatiCMO ce a^ 
pacBer.iHMO, H3HocetiH o tomc npene^ Aoca;i,aH,Mx Miim.'beH.a 
u 3aiv.i>3'MaKa. 

^a 6h ce Mor;io OApeijCHHJe roBopHTH o noMenHMa na- 
po^Hora neBaH>a o Mapny, noTpeoHO Je ^a ce,' Ma h .icth- 
MHHHO, yno3HaMO c noHeij,HMa H^iiie encKC noesHJe yoniiiTe. 

Be.iHKa crapHHa Hapo;\Hiix .iiipcKu.v {vl.ih ((aChckhx))) ne- 
cavia HecyMH>HBa je. IlecHHMKa jxyuin cpncKora napo^a 6H.ia 
je TaKBa oa BaJKaAamftHX iqieMena. Kao mro ce A^Hac ncBa 
CBy^a H y cBHMa npH.iHKaMa, h bcccikm h TysHHM, Tano ce 
neBa.io Kpos mhofo npomacTHx BCKOBa, neBa.io ce h na^ cv 
CpoH Aoin.iH y AaHaiiiHje KpajeBe, h Ka^i cy 6h;ih y CTapoj 
nocTojoHHH CBOJoj, y 6.iH/KeM AOAH])y c ocTa.iHM n.ieMCHHMa 
CjiOBencKHM. /l,a je koa cbhx CiOBcna joiil TaAa oH.ia pa^BH- 
jena oco6HTa HaiuoHOCT Ka necMH, CBCAOHe crapH BH3aHTHCKH 
H ApyrH nHcr!,H. 

CTapMHH eiicKux («jyHa4KHX)>) necaMa He motKC ce TaKo 
noysAaHO roBopHTH. 3a hcko-thko npBHx BCKOBa noc.ie Aoce- 
jbeH^a HCMaMO o itHMa HHKaKBHx CBeAOHaiicraBa, a OHa w^ 
cpcAH^Hx BpeMCHa AOCTa cy ocKyAna. TlpBe encKe necMC sa- 
6e-ieH<eHe cy tck oko cpcAHHc 1(). Bena. ^a .th hx je h ko.thko 
BpexieHa npe Tora oh.io? — to je nnraiie HHTcpecoBa.io Bchn 

6pOJ KHDH-KCBRHKa. 

RpcMa Ba3Aa oypnoj h jyHaMKOJ npom.iocTH naiiiera na- 
poAa, KaKBa je noroAna 3a pa3BHTaK cncKe noe3HJe, Momo 
6h ce MHC.iHTH A^i H HapoAHC necMC, Koje oneBajy aHaTHHJe 
Aora'baje h jynaKe, HMajy bc.ihk}^ CTapHHy. Tano 6h ce Mor.io 
MHC.iHTH H no nccMaMa y KOJHMa cy ao A^^^Hac canyBanH mh- 
to.iouikh' mothbh CTape Bepe (o BH.iaMa, AHBOBHMa, 3Maje- 
BHMa..,)- A.iH HaM CTapH .ieTonHCu,H He Aajy H3BeujTaje o H:.HMa, 
BepoBaTHO CTora, iuto hm ((HHcy Mor.ie 6hth yroAHe CTape 



()4 



necMC, npoTKaHe BaJKaAamihHM npcAaH^HMa h MoiHBMNia crape 
uepe c.iOBeiicKc».2 

Kao iiajcrapHJH noMCHHK Hapo^HMx iipeAaH,a m cncKt* 
i[oe:iHJe rioMHibe cc Xpomitca iioua /fijK.haHUHa h.j 12. bckb, 
fa Kojy MMu MHm.i>eibe Aa je «c.io6oAHa iipepaAa naiuHX Haj- 
crapMJHx na))OAHHx nccaMa HCTOj)HCKO-cncKor caAp>Kaja)).' >Km- 
BOTonHcan J^oMCHmuJaH un 13. neKa Kaijyje naKo ce, noc.ie ocr- 
CTBa Cb. CaBC y Cb. Fopy, aa h>hm ryiOBa.io, a hckh ."byAM 
H «necMC HcneBa.iM o tom Aorabajy)). HM^iairrHCKH HciopnK 
Hivhiufx)}) rj)ceopa Uii npse no.ioBUHc 11. BOKa Be.iM a^ je na 
iiy'iy Kpo;j ("lapy CpoMJy m Mahe;u)iiHJy BH^eo napoiHe Mipe 
y KO.iy H 'lyo «necMe y KOJHMa ce ciaBC napoAHH jyHau,M>>. 
iIo.hCKii uucmi cnOxViHHA' joiij 1415. "cpncKe ryc;iape)> kojm cy 
na Aiiopn.via Kpa.iia m no.i>CKe B.iacre.ie neBa.iH n cpncKiiM h 
iio.iiCKHM jynauHMa. XpoHinap l]i]p(vh BpaHKoauh Ka;{yje KaKo 
cy CC KHe3 OaBao w BoJBOAa Baropa, noc.ie no6eAe naA Typ- 
HHMa 1185., Bece.iH.iH h Mr])a;iM bojhh4ko ko.io, '(npHneBajy'Kn 
jyHaHKe nccMO). C.ioBCHai; Hijpuucniwh y cbomc nyronwcy 1531. 
iiOMHHiC OoH.iH'ha H Apyic jynaicc co Kojiivia ce ncBajy necMC 
no CBHMa KpajcBHMa cpncKHM)). y usecuimaji} epada CiLhema 
M-iCTaMKOMC ccnary 1547. nanyje ce Aaje uhckh c.iHJenH boJhhk 
njcBao njecNiy o Mapny Kpa.i,eBH'hy, a MHxaB jy je nyu (Haj)OA) 
npaiHO, jep cy je cbh 3Ha.iM».^ To je npBH no.Mcn o necMH 
y Kojoj ce o AlapKy ncBa. 

y BC'hHHH OBHX CBeAOMaHCTaBa MspeKOM ce roBopM o 
cpncKoj nec.MM, o cpacKUM jynauHMa h cpuciniM ryc.iai)MMa. 
M AOK.ie 77. 77. T)oph('(iuft, na ocnoBy h>mx, noysAano yiBp- 
hyje «Aa je nam napoA HNiao y 13 n 11 Beny j)a3BHJeHo encKo 
nccHHUiTBO)), AOT.ie xpBaxcKH aKaAe.MHK Mapeiuwh^ bcih : «0ko 
roAHHe 1500. njeBa.ie cy ce aa UHJe.io jynaMKe njecMe no na- 
poAy HauicM... MorytiC Aa hx je 6h.io h 100 h 200 h 500 h.ih 
M BHLue roAHHa npnje rora BpeMcna, a.iH to ce HHwaKBHM 

CHrypHHM AOKaSHMa nOTBpAHTH He MOyKC)). 

Beta ciapMHa encKora necHHUiTBa napoAHor HaBOAH Ha 
:mK.'byMaK Aa cy h npse necMe o Kpa.i>eBM'ky MapKy Mome 
nocTaTH MHoro.npe ropftera noMena rpaAa Cn.'beTa. Ho o 
TOMC Aoij,HHJc, noiiiTO cc yno3HaMO ca aanHCHMa h 36HpKaMa 
npMKyn.ibeHHx necaxia o H>eMy. 

[Jpfie dee Hapodne eacKe necMe w.i FlpHMopja 3a6e.ie/KHO 
je Aa.iMaTHHCKH necHHK, xBapannH Tlemap XeKmopoewh y 
CBOMC cnesy «PH6att.e» 1556. y jcahoj ce nesa o CBaiiH MapKa 

•2 IJ. n. 'l)op%e6ufx: «KpaTKii nper.iej; cpn Hapoa. necaMU)), Bpa- 
CTBO III. y JtcMv je .len npcr.iej HapojHe noeaiije o;i HajcxapHJiix BpcMCHa. 

3 rio to] xpoHimu Haniicao je Cm. CpcMaii, jBe iicxopiijcKe cmhkc 
•iHa KitHra crapocraBHHx: B.ia;iiiMiip /tyK.taHiiH h BojiiCjiaa TpaBV- 
H>aHHH. H. Ca,5 1904—5. 

* Dr. Branko Vodnik : «Narod. pjesme hrvatsko-srpskew, Zagreb 
1918. CTp. 11. 

5 Dr T. Maretic: «Nasa narodna epika)>, Zagreb 1909. str. 9. 



65 

KpajbeBH'ha h opaxa mv AHApujaiiia oko n.iena, a y Apyroj 
o PaAocaBv Chbcphhiiy h H.iaTKv boJboah y^MH^KOM. Xckto- 
])OBH'k BC.iH Aa MX je ;5anHcao oHaKo, KaKo hx je us ycxa 
nai)OAHor ncBana nyo. 06e cy cneBaHe y Ayi^'iKOM CTHxy, m 
npBa no'iHifce oBano: 

^Ba .MH CTaii CHpojiaxa ;iyio BpcMC apyroBa.ia, 
Jlmuo Tii CTa apyroBana ii jinno cc .iparoBa.ia, 
■ Jhho n.iHHLte Aii.iiun n .iiino ce pa3AH.'ba-7a, 
H paivtii-iHB ce, oner ce caiiima.ia. — 
Heh Mil niiPAa^ sapofinma ipii jynaKa ;io<'ipe KOH>e. 

^Ba ciipoMaxa, 
Tepe cia ^na KOibiiua mhofo .mno pa3jii.1n.ia, 
O rpehera hc Moroiue jyHai;n ce noroAiiTii, 
Her.iH cy ce paarnHBH.Ta h mhopo ce cancoBa.ia. 
Oho th mh hc oexy, ;tpyH;HHO, .;iBa ciipoMaxa, 
Jlix JCAHO Mil oeme Buxea MapKO Kpa.i.eBiitiy, 
Bhtcs INIapKO Kpa.T>eBiiiiy h CpajcH My AH^ipHJauiy, 

M.iaAII HIITCBH. H T. J. 

MoH{e ce pehn ;^a je Hapo;tHa necMa y ^a.iMaLi,HJH Beh 
Ta;^a 6H.ia jaKO paaBHJCHa, uito ce onaa^a h no H^eHy yxHi^ajy 
Ha OHAamite necHiiKC. H can ryH;ty.iH'fe y cbomc «OcMaHy» 
rioMHfte cpncKC jyeane h Hapo^He necMC o itHMa. 

rjpee soupue Hapo/iHiix necaMa HMaMO xaKohe h3 ^a.i- . 
Maii,HJe H ^yopoBHHKa tck oji, Kpaja 17. Bena. IIpBH hx je\ 
noMCO sanHCHBaxH T)i]po Mameii, a noc.ie itera h ^pyrw. Th 
aanncH ca;ipyKe npeno VO necaMa ;iyroia ciHxa U npcKO 40 
KpaxKora. 5' itHMa ce ncBa o nosnarHM jyHai;HMa naiHHM, 
noHaJBHUie o Kpa.i.eBH'fe}' Mapny, saxHM ,o Knesy JIaaapy, 
06H.iH'ky, JyroBHtiHMa, CH6HK.aHHH JanKy h aP- ^ nac cy 
oojaB-teHe y :36hpi;h B. Eoeiiuiirka, y Kojoj je 18 xaKBHx ne- 
caMa caMO o MapKy.8 

EncKe necMe /lyrora cxHxa (oa 15 h 16 c.ioiOBa) nasBane 
cy y npHMopj}' ((oyeapiumune)) . TaKBe ce necMC HHr;^e BHiiie 
lie ncBajy; necxavio hx je jom y 18 BCKy. Hay^^Mecxo itHx 
ou.iaAa.ie cy ca jyro-HCxoKa necMC KpaxKOia cxHxa (oa 10 c.io- 
roBa), nasBane dccemepauKe (h.ih «ryc.iapcKe))), naKBHx ;iaHae 
HMa luxaMnaHHx hckcthko xH.taAa. 

laMHy H .leny KapaKxepHCXHKy xhx necaMa ;iao je 
r. [1(16.16 tlouoGwh y cbomc «npeneAy Cpn^ KhdHh^cbhocxh)) 
(1920.), H3 Kora 'hcMO ysexH neKO.iHKO Mccxa. IlecMe ;iyrora 
cxHxa «He oncBajy oho.ihko HCxopncKHX Aora'l3aja ko.ihko necMc 
KpaxKora cxnxa)); o kocobckhm /tora'liaJHMa ncBajy ((KaxKa^a 
cyB.i^e, KaxKa;;a ca bhuic hokhocxhw; oho nixo ncBajy o Kpa- 
.TiCBMhy Mapny, xo je ((cyBO, h aico ne HCxopncKH Bcpno Hero 
no .lerenAapHHM MOXHBHMa))... HecMC KpaxKora cxHxa nan «ne- 

^ ('mil — cy, jec}-. 

7 Hiieda -^ Herja, jcahom. 

8 ((HapojHC njecMC ii3 CTapiijiix, HaJBiiixic npiiMopcKHX 3anHca», 
Beorjja;; 1878. 

i.PAfTnn _ , 



66 



Bajy H BHLue reMa, iieeajy Hnp. HCHCTopHCKe tcmc, a neeajy 
H BHiiie HCTopucKHx Aoraljajci h jynaKa oa HaJAaBHHJe ao Haj- 
noTOFbe npom.iocTH, h to cbc y Hp.io mnpoKOM o6HMy h y 
MHoro MONieHara, TaKo a^ cko})o aa cBaKH BctiH nepHOA cpncKC 
HCTopHJe HMa no jcAaH uHiuyc necaMa)); i;HhMyc o Kpajbc- 
BH-fey iVIapKy je ((iciacMMaH Kao h kocobckh, caMO joui h 
paiJHO.iHK no KapaKTcpy, ne yseK TparHMan nero n nyn bc- 
ApHHC H xyMopa)); necMe o Ki)a.i>CBH'hy Mapny «cnaAajy Mcfey 
Haiue Haj.ienme napoAHe necMC))... (crp. (iO h 63.). 

Ha3HB oyrapujTHLia pa^no jc TyManeH. IlomTO y npH- 
MO])jy H A^Hac «6yrapHTH)) ;maMH ncBaiH TyjKny necwy («TyH{- 
6ajiHuy))), /luHUHuk y cbomc PjcMHHKy mhc;ih a^ je MOiTia 
nocraTH oa Ta.iMJaHCKe pcMH l)iicciilarc (^UBH.iiCTH, jaAHKOBarH). 
Boeuuiuh Ha.ia.iH a^ .K" Moivia nocxaiH no HeKoj raM6ypH, 
3BaH()j ((6yrapnja», ya Kojy cc oohhho ncBa.ia. A pycKH nHcau 
A. riempoacKii mhc-im as je nocxajia hs TajinjaHCKora : pcesia 
volgare, .ui pa3;iHi{y oa poesia latina, to 6h .'ma^HJia: na- 
poAHa necNia. 

MMa Mnm.i>eH>e a^ cy 6yrapmTHij,e cmapuje od dccemc- 
paHKiix H Aci cy nerAa 6H.ie onuire napoAne necMC Koje cy 
KpyHCH.ie no cBe.My napo^y cpncKo-xpBaTCKOM ; a.iM ;m h> ncMa 
AOBO-'LHO pas-iora. BcpoBaino je Aa cy nocTa.ie raMO, i^e cy 
H Hahene, h Aa cy Moivie 6hth h ciapHJe oa 16 Bena. Ma- 
pemirh^ bc.ih: ((/tyraHKH cthx crapHJex 6yrapmTnaa unje no 
MOMC MHHJeH>y CTBopen ynpaBO hh jyaanne njecMe, Beti ra je 
HapoA H3 .in})CKHjex njecaMa ynMo y cncKew. Flo itHMa ce 
jacHO BHAH Aa je yxHi^aj jyroHCxoHHHx npajesa na Aa-iwa- 
THHCKO npHMopjc Bcti TaAa 6ho AOCTa jaK, kha cy y h>hx 
Mor.iH npoAHpaTH encKH mothbh h jynaiiH ws thx KpajcBa. 
Ha Toia caMo, ujto y 16 BCKy jom newaMO aanHcane hhjcahc 
AecexepaHKe necNie, ne MOH^e ce noyaAano tbpahth Aa hx 
TaAa HHJe 6uj\o ; ano ne y npHMopjy, BepoBarno je Aa hx je 
MoiJio 6hth y jyro-HCTOMHHM KpajcBHMa cpncKHM. CpncKM ce 
ryciapH noMHity y DojbCKOj mhofo npe aanHca npBHx Ay- 
raHKHx necaMa, na je MoniiHO Aa je joui raAa 6m.io Aece- 
TepaHKHx. 

y Aonyny Tora MHm.i.eHja Ba.i.a HMaTH na yMy n pcHH 
aKaACMHKa Jaaiiha.^^ noMHH>y1iH KaKO y XeKTopoBH-feeBy ((Ph- 
6aH>y)) neBan HHKOjia najKe Aa 6yrapmTHLi;y ncBa i(cpncKUM 
HamiHOM, KaKO Mey (Mcfey) ApyJi^HHOM BaaAa cmo hhhh.ih)), 
JarnK bcih: «To "he peKn no mojcmv, Aa cy oBaKaB naHHH 
6yi apema XeKTopoBH-fecBH pHoapn nayMH.iH oa Cp6a, t. j. oa 
JbyAH c Konna h3 yHyTpamH>HX seMa-ta. Y HdHxobhm ycTHNia 
^o6Hiiie TCK one hcuito HaMMJeiten o6jihk jeanKa, 6HBmH ao- 
Tjepane, ko.ihko ce Aajio, na napenje ifcUxoBa Kpaja, HaKaBCKo». 
A Cm. HoeaKoewk,^^ oojauiKbaBajyiiH HejcAnaKOCTH MCTpa y 

9 ffKosovski junaci i dogadaji u narod. epiciw, Rad XCVII, CTp. 74. 

10 Had XXXVII, crp. 126. 

" cCpn. HapoA. nec.MC o 6ojy Ha KocoBy)). roAHiuH>Haa II, CTp. 153. 



67 



THM necMOMa, bc/ih ;ia y ihUMa ((Hivra j^octh HxajiHjaHHsaMa h 
o6pTa BapouiKHx m KHiHHceBHHX y jeaHKV, KOJH, aKO cy h 6ujih 
y o6HMaJY y npHMopcKUM rpa/iOBHwa y j^siiyianujvi, HHcy 
Mor;iH najiasHTH ce y jeaHKy ohhx opHrHHa.iHHX necawa, Koje 
CT y npHiViopcKe rpaAOBe jxojiasujie c HCTona, HSMe-fey Cp6a)). 
J\ii cy 6yrapiiiTHij,e c /laTiMaTHHCKora npHMopja Morjie 
AonnpaTH H y cyce^He xpBaTCKC KpajeBc, ca nera hx r/^eKOJH 
xpBaTCKH nHcau, CMarpa Kao ncaeniuJhiHKo rpaamcKOM Ha- 
poAHOM enHKOM)),i2 TO cc joui MO}Ke H paayMCTH. AjIH je 
HyAHO H CMeiuHO Ka/^ 6yrapcKH Kii)H>KeBHni;H MHCJie a^ je 
caMO HasHB AOBOJbaH ;ia xe necMe Mory ce6n npHCBajarH. 
SHaneffce re peMH, Kao iuto cmo BH/te.iH, HHJe ;;om;io oxy^a 
nixo 6h xaKBHM necMaMa, xo6o}k, 6mjio nopeKjio (.(OJiheapcKO^); 
one HeMajy y ceoH HHnera 6yrapcKor, jesHK hm je hhcx cpncKO- 
xpBaxcKH KaiOB ce y npwMopjy roBopH, a MOXHBk h jihh- 
HOCXH y ii.HMa HecyMH>HBo cy cpncKora nopcKjia. H Ka^ 6y- 
rapcKM aKa;ieMHK Jopdanoe,^^ 6e3 HKaKBHx (fjaKaxa, Kasyje }\a 
cy 6yrapiiiTHi;e HenocpcAHO npe h.ih noc.ie noxna/^aita By- 
rapa noA Typue ((npeneceHH oxt, BTj.ira'pHa y aaunjn^HUTh 
crbcfee^H H eAiion;ieMeHHi;H Cp6HX'fc B-b /(a.iManHfl)), h ;ia 6yrap- 
iiixHi^a Bch caMO wno hmcxo nanoMHa ch CBoexo whpeoHaHajiHO 
omenecmeo)), OH;;a je xo cyBHiiie BCJiHKa CMe;iocx je^Hor ana- 
Ae.MHHapa ! 

ripBO npHKynjbajbe h mxaMnatbe eapoAHHx necaMa y 
Hac aanoMCO je Bijk Cmecf). Kapa^wh jom npe cxo roAHHa,** 
a npHKyii.'bao hx je oa Hapo;iHHx neBana y Cp6HJH, Bochh, 

XcpuerOBHHH, UpHOJ TopH, /iajlMaUHJH, CiiaBOHHJH, CpcMy, 

BaMKOJ H BaHaxy. HocjieAHie H3;taH>e iteroBe 36HpKe iiixaM- 
na.'ia je ('pn. ^p}K. LLIxaMnapHJa y 9 KHbHra, y KOJMMa je 
npcKO 2000 H^CHCKMx H 500 jyHaHKHX necaMa. Me'by H>HMa 
HMa 60 necaMa o Kpa.i.CBH'hy Mapny, h xo cy o/t jxoqqtx no- 
3HaxHx, Hajjienme necMC o iteMy. Ccm ByKOBC 36HpKe wMaMO 
OA BckHx: CiiMe' MiiJiymiiHOGiifia, ca 35 necaMa o Mapny; 
Boeo.mjoa nempaHoawha ca 24 necMe o Mapny; Fp. A. Hii- 
KOJiwha H jom hcko-thko MaH>Hx 36HpaKa, y KOJHMa xaKcfce HMa 
no Koja necMa o MapKy. 

Oa cbhx 36HpaKa yonmxe ByKOBa je naJBetia, a npH3Haxo 
je ca CBHX cxpana ^a cy y HjOJ h Haj.ien i:e necMe Hapo;;He. 
Ycnex kojh je ona nocxHma ne caMO y CpncxBy, Bck h y Li,e.ioj 
Ky.ixypHoj EfiponH, yMHHHO je ^a ee npHKyn-^baHje napo^nHx 
necaMa y6p.ia.io h y ;ipyi hm jyrocioBCHCKHM scM.taMa. C jeAHC 
cxpane 6pa'Ka XpBaxH, a c ;;pyre Byrapn, noxnxa.iH cy ;^a y 
CBOJHM KpajcBHMa, H H3BaH H>Hx, npc^ysMy HCXH Hocao. 

•2 Dp_ j^p^ Vodnik: Narodue pjesmc, cxp. 19. 

13 Be.iuKO Hopdanoeiy: «Kpa,aH-MapKO bTj dt-irapcKaTa napoAHa 
enm<a)), Coc})nja 1901. cxp. XIII. 

1* ripBO M3;iaHje v Kcmv, y 2 KHbiire, 1814—15, a ;ipyro y Jlajnuwrv 
H lieny, y 4 KH.nre, 1823—33. 



68 

XpeamcKe sfnipKC caAp>KC necMe caKyn.i.eHe, 6ey xtajio, 
no MCTHM KpajcHHMa, no KoJHMa Hx je H HvK npHKvn.ijao, no- 
HaJBHiuc no BocHH, XepucroHHHH h ^a.iMauHin, a na.JHBajy 
ce ((xpBarcKC napo^ne necMO). HaJBchy je iJOHpKV Ha^a-ia il/o- 
rniinn XpeamcKci y 6 KH>Hra, Mefey KOJuMa 11 KiLwra caAp>KM 
OKO 80 necaMa caMO o Maj)Ky. y H>oj je bcimkh opoj aapn- 
janara JUkobhx necaMa, c KOJHMa ce no oopaA" h .lenoin ne 
Mory Mej)MTM. 

liijcujx'Ke .i6u/)Kc napoAHHx necaMa Kyn.i>ene cy no Ma- 
heAOFiHJii, CTaj)f)j Cponjn h ;ianaAHOJ ByrapcKOJ, a naaMBajy 
ce ))6'b.irapcKH nai)OAHH nhcnn)). Hcimkh opoj raKBHx necaMa 
ujiaMnan jey (LoopHWKy na Mhhhctcpctbo na napo^Horo 
n i)ocB'limeHHe ; Mchy rt.MMa je nonaJBHuie necaMa o Kpa.T.e- 
BH hy MajjKy ; a npMKyn.i,ene cy noc.icAH.Hx Acuennja, KaA je oyra- 
j)H;{0BaH>e'y thm KpajcBiiMa on.io nojaMano 6yiai)CKOM ujko.iom 
H upKBOM.i5 Crapiija je a6nj)Ka Bpahe MiuaduHOfiand, y Kojoj 
o MapKy HMa 20 necaMa. y n.oj cy nonaJBHuie MahcAoncKe 
necMe Koje, y nor.ieAy na je^iHK, HMajynem'ro bhiuc Bj)eAnocTM.i6 

Oa />//c/a/.r .inupiiKci HMaMO ahc : //. ('. J(icmpe6()(ui, y 
KOJoj cy necMC h;} ('rape ('i)6MJe (na npH;jpeHa, Oehn, ^e6pa 
M c MopaBC), ca 18 necaMa o Ma|)Ky; m :i6HpKy B.kk). Kumi- 
hoacKoe M3 ;janaAHe ByrapcKC (HijTpna, BjvCSHHKa, PaAOMHi)a, 
TiycTCHAH.ia h (\)(j)HCKor no.i>a), a caKW.i.CHa je OAMax noc.ie 
oc.io6()hen,a oa Typana ; y H>oj je oko 50 necaMa o Mapny. 

llMa ;i.6HpaKa, KoJMMa ce xxe.ia Aa AaAC nena ue.iHna na- 
poAHC noeanje o MapKy, c npoopannM necMaMa h;j ApyiMx 
36HpaKa. TaKBC cy y nac : Bpahc JoauHOHuhd (FlanMeBo) ca 
'M necaMa h jcahom c.ihkom : Tii.v. Ocmojufia (H. CaA) ca 
52 necMC, h ./. /K-a (BeorpaA) ca 44 necMC h 4 cimkc. y Xp- 
BarcKOJ : ./. (iHiMiiumuha ca 74 necMc h 2i c.ihkom, a y By- 
rapcKOJ B. Jopdanoaa ca (■/8 necaMa. ^"^ 

Mehy ujTaMnaHHM necMaMa o KjDa.i.eBM'iiy Mapny bcimkh 
je 6pc)j eapujciHamd h.hxobhx. IlojeAHHH Aora'ljaJM m mothbh 
nocTa.iH cy Bp.io nony.iapHH h omh.i.chh koa cbhx Jyroc.io- 
Bcna, le nx Ha.ia;.HMo oopabene y bhuic necaMa h.5 pa.mnx 
KpajcBa. Hncy peiKe necMC 3a Kojc HMa no hcko.ihko Bapn- 
janara, a koa hckhx h npcKO agcct. TaKBe cy : MapKO h Ah- 
ApHJa, MapKO H ^NlHHa OA'KocTypa, MapKO h Apannn, MapKO 
H36aB.i>a pco.-Le, MapKO h OH.mn MaijapHH h ap- ^ora'haJH h 
MOTHBH y necMaMa bc.ihkom bcKhhom cy opueuHCLimi, cncBann 

15 Ha KaKciB cy humuh oyrapcKii vHHXCbH npHKyn.T>aJiH re nccMC 
no Matie;iOHniii, .leno je Hac.iiiKao r. Tux. P. Tjoplieeu'b y cbomo ^c.iy : 
MaKejOHiija, FlaHHeBO, 1920. 

1^ BpejHO je .SHaxn ja cy osa opatia MatiCjOHmi jo,ia;'.ii.iH, Kao 
Cp6H, Hajnpe y Beorpa;i m nyAHjiii yncHOM JpyiuTBy LuraMnaiic tux 
Ma-kedoHChu.v necaMa; na Kano ce He noromime, o;;ouie y 3arpeo, rje 
cy HX uiTaMna.iii Kao oyeapcKe napoAne necMe 1861. roj. 

1^ HpnKjn.'bajykn oj jyyHcr BpeMcna necMc o Mapny, lUTa.MnaHe 
no pasHHM cpncKiiM, xpBaTCKHM, uyrapcKiiM n jjycKHM aoiipKaMa, naco- 
niiCHMa II Ka.ieHjapnMa, Mor.iH cmo nx j;ocaA canynHTn npcKO 500. 



69 

caMO ;m Mapna. A.ih hx HMa h npeneceHMX Ha Mapna hb ne- 
caMa H.iH npHnoBCAaKa o ;^pyrHM jvHai^HMa, hjh cy crapHJer 
MHTo.ioiuKor, xpHiuiiaHCKor, na h TvtjUHCKor nopcK.ia.is Ho h 
KOA TaKBHx necaMa 3 hcccho je to.ihko HaLi,HOHa.iHHx oco6nHa 
H KapaKTcpHHx ii,pTa Ma])KOBHx, Aa ce H3Jc;i,HaMyjy c ocxa.iHM 
TBopeBHHaMa cpncKora yMa h Ayiue. 

0^ CBHx' necaMa npHKyn.i>eHHx o Mapny, nao h yoninie 
OA CBHX encKHx necaMa napoAHHx, HaJBetn je 6poj ohhx hs 
cpeAHiiiHHx KpajcBa cpncKHx: w^ Cp6HJe, Bocne, Xepi^eroBHne 
H I^pne Fope. One cy, 6e3 cyMH^e, h Haj.icnme necMC napoAHe; 
one cy naM h CTBopn.ie ony Be.iHHancTBeH}' CjiHKy o tom jy- 
Hany na^ jyHauHMa, kojhm' ce OAyLueB.i:>aBa CBaKH Cp6HH, Ma 
Wii Kojer Kpaja oho ; one cy naM oncBa.ie h kocobckc h Apyi'^ 
Be.iHKC jynaKe KOJHMa ce cpncKH Hapo;t nonocH. 3a encKe 
necMC, noityn.'beHe HSBan cpeAHUiHHx aeMa.i.a naiuHx, y Kpa- 
jcBHMa npHMopcKHM, xpBaTCKHM, MahcAOHCKHM H 6yrapcKHM, 
MO}Ke ce pekn ;j,a cy bcKhm ;i,e.ioM .lomHJe o6pal7eHH Bapn- 
jaHTH HaiiiHx necaMa. Y itHMa cy Bp.io 6.ie;xe cthkc nauiHx 
jynaKa, a y c.ihuh Maj)KOBoj ne naxoAHMO ;ioBO.'bH() HCTaKHyre 
one KapaKTcpne oco6HHe iteroBC, Koje ra y namHM necMaMa 
TaKo BHCOKO ysAHJKy. y HjHMa ce roTOBo HCK.tyMHBO ncBa caMO 
o jyHai^HMa h B-ia;taoi],HMa h3 naniMx necaMa ; Hem-fee ce Hai>y 
oncBaHH H ;{pyKHHJH Aora1>aJH h mothbh, a,iH yonrnxe ocxaB- 
.fcajy yTHcaiv ^a hm Kpaj, y komc cy npHKyn-i^ene, HHJe OTai;- 
6HHa, Aa cy yneceHC c Apyrc cxpane. 

To HaBO^H Ha MHcao o JcijedHmiKOM nopcKjy ne caMo 
necaMa o MapKy, nero h yonmre, o Jcahom npBooHTHOM Bpe.iy 
encKe noeanje Mei>y Jyroc.ioBeHHMa. 

riHTaH^c o (ipcMemj aormaHKa h uopeKJij npBHx neca.Ma 
o Kpa.'beBHtiy Mapny aaHHMa.io je MHore KitH/KeBHHKe name, 
xpBarcKC, 6yrapcKe, na h Ty-^HHCKe. ^a .lu cy nocTa.ie jom 
3a /KHBora MapKOBa hjh Aou,HHJe? ^a jin mm H3Bop rpeoa Tj)a- 
iKHTH y o6.iacTHMa HicroBe Kpa.'beBHHe ? H.ih je noTCKao h3 
onuixera cpeAHuira cpncKC napo^He nocBHJe? 

ripBH noMCH o necMH, y Kojoj ce o Mapny ncBa, HMaMO 
y noMenyiOM H3BeiiiTajy rpa;ta Cn.ibeTa, y komc ce Ka>KC ;;a je 
nesaMa npaiHO «n,eo nyK, jep cy je cbh 3Ha.iH». Taj je noMcn 
HCLUTO cxapHJH OA XeKxopoBH'keBa sanHca one ^Be necMC ^y- 
rora cxHxa, o,^ kojhx je;tHa ncBa o Mapny ; a.iH naM oh y hcxo 
Ao6a Ka3yje ^a je xaKBHx nacaMa Mopa.io ohxh h pannje; jep 
je, CBaKOJaKO, xpeoa.io ;^a npolje ^ocxa BpcMena, /^okjIC je na- 
po^Ho npeAan.e o MapKy c jyro-ncxoKa Aonp.io ji,o Cnjbexa h 
xaMo ce nony.iapHcajTo. A ^a cy xaKBa npe/i,aK.a Moma ao- 
cnexH y npHMopje h y oo.iHKy caMHx necaMa, noxBpijyjy h Xckxo- 

pOBHtiCBH pH6apH KOJH BCJIC ^a ((HCBajy CpnCKHM HaHHHOM)). 

-18 O TaKBii.M necMaMa niica.iii cy : M. Pijeapaii, («/l,Be CTy;icHTCKe 
pacnpaBC))), XaMiHCKu (y bcjhkoj CTyaHJH o AlapKv) h J. H. ToMii-k y 
BHiue CBOJHx pacnpana. 



70 

Momo OH ce ^ocTa noysAaHO pehH Aa cy npne npHno- 
BCTKe H necMC o MapKy nocxa.ie join sa MUGoma ibeeo^a. 
AOKjie jc Kpa.i>eBao h oopHO ce, m.ih h odMciv uocie jijhaHKr 
CMpmii ibeeoae. Ha raj 3aK.iA'HaK ynyhyjy CTajia cBCAOMaHCTBa, 
H3 KOJHx ce BHAH HC caMo Aa je y Ao6a MapKOBO Mor.ia Bek 
6hth pasBHJeHa HapoAHa encKa noe.JHJa, BC'h h ^a cy necMc 
o nojeAHHHM AorabaJHMa n jynauMMa nocraja.ie OAMax iioc.ie 
caMHX Aoiataja (^OMCHTHJaH o Cb. CaBH). TaKo Cm. IIooci- 
Koauh MHc.iH Aa cy h <(necMC o oojy kocobckom criCBane OAMax 
noc.ie ooja)) h «Aa mx je OAMax nocra.io bhiuc pa.uHMHTHx»,'^ 

BehHiia nwcaua, koJh cy noKyLuaBa.iH Aa oqj.'^CHe yapoKC 
MapKOBC c.iaBC, ciancy ce y TOMCAa je Mapno jam 3a .mii- 
(ioma cmi'Kiio .liijocw HCipodm}. FoBopehH o n.croBoj wbc.ihkoj 
(|)M3HMKoi cHa;m h iJay^MMan.y y KopHcr noAJapM.7.eHHX», J«aj/7i2«» 
BC.iH : «T() ra je join ^a HxHiu) ra yMMiiH.io iiony.ia])HHM h OAp- 
Hta^io H>eroBO hmc nc:{a6oj)aB.i,eHO y najjOAiioj ycnoMeHH>'. 
TaKO H Mapemuh^'^ : "Meiiti cc mhuh Aa je Mapno Mopad 6htm 
MOBJeK neo6HMHe TJe.iecHe jaKocTH, na Aa ce MOiKAa Beh 3a 
ihcroBa HiHBora m.iii npaTKO BpHJevie noc.iHJe H,eroBe cMpTH 
pajHocH.'ia no napoAy oa ycra ao ycra I'ACKOja n.eioBa AJciia, 
KOJMMa je AOKa3ao Be.iHKy cBojy jaK0CT». CaMO Ma])eTH'h mikvih 
Aa cy necMC o H>eMy Hacxa.ie AOu»HJe «KaA ce Beh 3a6opa- 
bh;io KaKaB je MapKo 6ho n])eMa TypuHMa» h KaAa cy ce 
MnoHC-ie npHMC c Apy^jcx jynaua njiennjcBaTH na MapKa«. 

noCraHK}' riccaMa o >fa])Ky Cm. Iloaaixomrh^^ ']q H3i]eo 
OBaKBO MHiii.'beH>e : "FIpcMa HapoAHMM npeAan.HMa u iiecMaMa 
Mor.io OH ce mhc.ihth Aa je MapKo y CBojoj Ap^^aBH 6ho 
AocTa caMOcra.ian, a.iH Aa je ya Typnc BojcBao. ()By je cBojy 

AyJKHOCT BpUIHO, HO CBOJ ripH.lHU,H, C IiajaMHHUHMa ... H 

BpiiiHO je cbojcbo.IjHO h opHiHHa.iHO, He ra:;e'hH Ay^^HOCTH, 
a.iH HH CBora xpHLuhancKora o6])a;{a . . . Mclji] U(ijaMHUniiM<( 
ceojiiM M(tpixO Jc Mopau UMdmii luijmmw (]p6(i, Koju cif mij re 
diifiii.m, npiinofiedcuu o ibcMi} u ueGCUii ibceooo jijH(iiiimfiu». 
TaKO je, BepoBaxHO, h moimo ohth. C jcahc crpane HjC- 
roBH noAaiiHiAH h Apyrn xpHiuliaHH, aaAO^HBCHH MOBeMJHM 
onxo'beH^eM h 3amTHTOM npoTHB nacH.iHHKa rypcKHx; c AI)yi'^ 
nan HiCroBH HajaMHHi^H, oAyincB.'LeHH xpaopomhy w jyHaMKHM 
Ae.iHMa y 6op6aMa, npHMa.iH cy \o H.eMy; a m3 thx npHna no- 
CTaja.ie c}' h necMC Koje cy ])a3HomeHe rio cBCMy CpncTBv. 
Kao LUTO SHaMO hs BpeMena npBora ycraHKa namer. Ha ciMMan 
cy HaHHH H XaJAyK-Re.'bKOBy c.iaBy nponocH.iH H.eroBH xpa6pH 

MOMlJ,H C KOJHMa jC BHTCIIIKH A^-IHO H AOOpO H 3,10. 

BepoBaxHO je Aa cy y npBHM npHnaMa h necMaxia o MapKv 
BC'h 6H-ie o6yxBa'heHe y r.iaBHOMe H>er6Be jynaMKC oco6HHe 

19 HapoAHC necMC o oojy na Kocobv, CTp. 184. 

20 Archiv V, crp. 444. 

21 Had XCVII, CTp. 72. 

22 Cpuii H TypuH, CTp. 189. 



VI 

M Bp.lHHe. AjIH C.lMKa O H.eMV, KaKBV HaM H3H0CH HapoAHU 

nocanja, HHJe -ra^a Mor.ia Chth AOBpiiieHa. Ona je, 6e3 cyMite, 
H MHoro AOUHHJe AonyiiaHaHa h y.ienmaBaHa; crape cy neCxMe 
nperiCBaHe h npcHomeHe c Ko.ieHa wa Ko.ieno, AOK.ie HapoAHa 
Mamra HHJe xora CBor .i,Y6H\ma HaMHHH.ia HarnpupoAHMM jy- 
iiaKOM, MHTCKHM xcpojeM. H aKo 6h ce 3a hckc necMe Mor.io 

MHCJIHTH Aa no CBOJHM MOTHBHMa npHDaAaJY THM npBHM Haj- 

crapMJHM necMaMa, neMa MoryhHOCTH ^a ce hb AanaiuHje 

MHOH^HHC H CaAp^KHHC H>HXOBe MBABOJH OHO, lUTO JC MOmO 

6wYu cTBopeHO jom KpajcM 14 Bena. 3a BetiHHy AaiiaiuHjHx 
necaMa o MapKV y^HMa ce Bpexie nociaHKa o^ 16 ao 18 BCKa, 
Ka^a je encKa noeaHJa Haj)OAHa Mon.a ohth h^ BpxyHuy 
CBora pasBoja. 

OAroBopoM Ha nHTan^e o BpcMcny nociaHKa necaMa o 
MapKy ooyxBaheno je h nHTaH^e o tt.HX0By nopcK.iy. Hdhxobo 
je Bpe.io HecyMft,HBO y cpediimi cpuciwea napoda; one cy 
Morjie 611TM cncBaHc ca.MO fteroBOM necHMHKOM AymoM. Ha 
re cpcAHHe mnpH.ia cy ce npcAafta h hccmc o MajjKy na 
CBC crpaHe. tomc cy A^nac HaHHcro cbh hruiu h TyijHHCKW 
.nMCi;H KoJH cy ce oaBH.iH cxyAHJOM riix npeAafta h necaMa. 

CaMO oijeapcKU KthUMeeHimii HMajy o tomc ApvKHHJe 
MHm.teHje. Do H^HMa je Kpa.i.eBH'h ^lapKO ono 6yi apcKH Kpa.i,, 
na H necMe o H>eMy 6yrapcKora nopeK.ia. 3a H^nxoBa aKaAC- 
MMKa B. JopduHoea HecyMR.HBO je Aa je Taj uHaM.iiooHMHfl h 
nawMHoro B-bsn-tTH/i repoH y lOrnHHrt CiaB-feHH)) 6ho ((613.11 apcKH 
Kpa.iH-^IapK0>:> KOJM ((Bi^BcfeKO no-Ba/KHO CT.OHTHe, KoeToe(|)pa- 
' nHpa.io cijSHaHHeTO na 6i>.irapHHa, nrpae repoftcKaxa po.ia)).23 
Ho noiiiTO My aa to, HapaBHO, <(.iHncyBaTT» HcropHHecKH 
(|)aKTn», npHHyijCH je Aa UHTupa HCKaKBoia nyxHHKa (<BeH- 
n,e.ia ot'b Mhtpobhu^'B)) h3 16 BCKa, kojh je bhaco ((paaBa.in- 
HHib A'tro noc.ie ahiihttj 6i>.irapcKH Aecnoi'b MapKT. 
Kap.ioBHJAt e HvHBe.ib)); na TEpAetn Aa cy h ApyiH nyi- 
HHUH (hc Ka/Ke Kojn!) HasHBa.iw MapKa «KHa3T>, A^cnoTij m.ih 
Kpa.ix. 6ij.irapcKH)), bcih: «ToBa He e HMKaKBO ^yACHhe, no- 
HejKC neroBaia npoBHHUHH — BanaAHaia Maci'b oti, Mane- 
AOHHfi — ot 6T..irapcKa CTpaHa, KaKTo n ahcct* e nace- 
-lena npcHMymecTBCHO c 6T..irapH») (cxp. XII). 36or Mai^e- 
AOHHJe, AaK-ie, Mopao je oBaj Kpa-t h HaJBchH jynaK cpncKH 
nocTarH ByrapHHOM ! 

JI,a yTBpAH 6yrapcKy crapMHy necaMa o Mapny, JopAaHOB24 
BC.iH : "EnHMCCKaTa noe3Ha 3a Kpa.iH-MapKa bt> Bt.i- 
rapHfl e on.ia ncKora bi> ju.T>BTemo cijCtoh hmc ». M KaA 
3a raKO OApeljCHo TBp'liCHie oienyjeTe CTBapHC AOKa3e, Jop- 
AanoB itHTHpa « oii.iTjHiKa HanpaBena ott> XeiinpHxi. .InxTef- 
mcHHT))) KoJH y CBOMe nyTOHHcy KpajcM 16 BCKa, roBope-hH 
3a Marco Cralewilzo, Be.in Aa cy «3a HcroBHT'fe pHu;apcKH 

-3 BiuH npe^roBOp noMCHyxe HuiipKC n,eroKC. 
2^ Ibid. CTp. XV. 



72 

xopa M'fecHMT'fe H{HTe;jH nh.TH e^Ha TpaAMi^MOna nbceni. 
M He TO'H Maj)KO rcpoiicKH ce e aamMmxaHa-Tb npoTHBi, Typ- 
i;HT'li»; Me'byxHM, .iHXTeniiiTaJH h hc tbpah A^i j^ ro Cm.in 
oyrapcKa nccMa. ^pyrw mv jc AOKaa A. KaHH'h-MMOiiJHh koJh 

Y JCAHOJ CHOjoj nccMH BC.iH jx'd wByiapHJa c.iaBH Kpa.i>CBH'ha 
MapKa*).25 A.iH hm .iMXTCHiuTaJH HH KaHH'h He AOKanyjy hh- 
YKO.iKu JopAaHOB.ijCBO TBp'ljen.e xd je encKa noeaHJa o Mapny 

V ByrapcKoj 6H.ia ner^a y MUBerajyiieM CTaH,y))». HMiuxa oji 
Tora ByrapH HeMajy a^i noKa>Ky HUTpara KaKBHx craj)MJHx 
cncKHx necaNia choJhx, cbo ao noc.icAH>Hx AtM;cnHJa, Ka^a cy 
riOMC.iH KyiiHTM necMC no MahcAOHHJn ii aanaAHHM KpajcBHMJi 
CBOJHM, iv<<3 cy Mono nocraTM ca.Mo cpncKHM yTHi;ajcM. 

LLIto ce o Maph'y ncBa.io .y MaheAOHHJH, nocToj6HHH 
HieroBOJ, noHaJBHLue y Ki)ajeBHMa koJh npHna^ajy jy/KHOJ 
(/ra])oj Cj)6hjii (Kojy ByiapH w.i cbojhx paMyHa ynocc y 
MaheAOHMJy), pa;{yM.i>HBo je; ly - je cpncKH e.ie.MeHaT Ba;jAa 
OHO AOBo.bHo jaK. A.iH TO join He mo/kc aiiaMMTH ^.lx cy npBC 
necMC o MapKy nocTa.ie y MaheAOHJM. M(ip('mui\ Aonymra ;\i\ 
cy o MapKy h Pc.i.h «Mor.ic nacTaiH npHMc y npo^H y h.h- 

XOBOJ AOMOHHHM, a.lM X^ ^T OHC MOIVIC y CTHXOBC OHTH HpC- 

Hccene KacHHJc, Ka^ Bcti tmx jyHaKa HHJe om.io na cBHJeiy, 
H TO ce Mor.io a«ioAhth y Ki)ajy kojh je A^^-it-'KO oa Ma-ke- 
AOHHJe».2f' KaA OH ce h moivio noTBj)AHtM a^i cy npBC occmc 
o JNIapKy nocra.ie y Mat.cAOHHJH, ohot hc oh ByrapH HMa.iH 
mra x^ aoohJn. Ohc 6h Mor.ie nocrarH caMo iia cpucKo-Ma- 
hcAOHCKOM orH.Miury, Moivie oh ohth ncBane ca.MO H3 Ayf^HHC 
cpncKC iiocTCKC AyuJ<? Koja je oa naJKaAa ncBa.ia, h npe h 
noc.'ie Maj^Ka, na h A^Hac ncBa. HpaBH Byiapn y cpcAH^oj h 

HCTOMHOJ ByrapCKOJ H PyMe.lHJH HHCV HMa.lH HHKaKBHX encKHX 

necaMa hh npe hh noc.ic Mapna, nao luto hx HH,AiiHac HCMajy. 
OAroiiO]) na nnraiLC o nopcK.iy neca.via o Kpa.i)eBHiiy 
MapKy Hac.uuha ce yonuiie na nHTaH>c o iiopeh'.iy jijeocio- 
(ic.HCh'e cacKC noesujc, Koje je na nac Ha])OMHTe iipcAHOCTH 
cTora, mro ce c h^hcchmx cxpana noKvmn.u) ah ce h h>oj 
ocywftHMH cpncKo Bjje.io. 

25 ^oiKTii. KaMirh y CHoioj iit'C>iaj)imii Raz.^ovor iigodni ii.Ma neCMV 
y Kojoj ce HcMii: 

liocHa ciami Pe.i^y Koiiin>aniina, 

CeHi GiijcMH Mbv (>H.aHiiiia. 

yHrapiija (^noHHiaHun JaiiKa, 

Eijeapuja Kpa.iycowka MapKci. 
To Mo;Ke oiixii ca.MO joicas ja onaj poao.iAuiiBii ^a.i.MaTHHau npe 
ABa BCKa HHje nosHaBao C]jncKe ii MaheaoHCKe KpajeBe ii H>nxoBa npc- 
Aania, y uojiiiMa ce MapKOBo inie saaja ejiaBii.io mhoto Bume nero 
Ma y "KOM Kpajy Byrapiije. 3a BpeMe poooBaita Ty])uiiMa, CpoM cy By- 
rape CMa'rpa.iii nao jeaHonje.MeHy opatiV, ria mije nyjo iuto ce Mor.fo 
;tecHTH aa KanaB HeodaBeuixeHii niioau ii;; npiiMO])ja npiiniieyje By- 
rapiiMa oho luto hh y kom c.iyMajy HHJe HjHxobo. 

26 Ijad. 132 — oCjaBJjyiyhn Xa.ianeKOBy eTyanjy o Mapny. 



73 

MHH>eHe cy npeTnoctaHKC, no KOJHMa oh h nocTanaK 
necaMa o Maj3Ky h nocTanaK Li,c.ie J3TOC.ioBeHCKe cncne noc- 
3HJe Tpeoa.io noMcpHTH ;iy6.i.e Ha jyr, y Ma-heAOHHJy, y o6.iacT 
ripujicu-Eumojb-Oxpud , ;ioBOAetiH je y Beay ca crapoM rpMKOM 
enonejoM. 3a to MHiuxeihe ;taBa.iH cy noACXHinaja napoHHTO 
6yrapcKH nHci;H, koJh oh xtc.ih ;ta je h3 Te o6.iacTH noTCKJia 
Hajnpe «6'bJirapcKa enHKa>», h ;;a je ona Aoi^HHJe noc.iy>KH.ia Kao 
ocHoea sa pasBHTaK cj)ncKe h jyiociOBCHCKe encKe noesHJc. 

Bnte HHTcpecaHTHo aa name HHTaoLi,e a^ BH;^e, KaKO 
6yrapcKH nHcij,H, naixBH cy ^pHHOB, lUanKapeB, JopAanoB w 
ApyrH, ;;oKa3yjy \na je 3ana;iHa B-LJirapHJa (noA kojom paayMejy 
Ma-kcAOHHiy) »TBopHTe,iKa bt. o6.iacThTa na enHKara*) 
w Aa je encKOJ noeaHJH y H>oj «ntpBOHa"4a.iH o otchcctbo)). 
Mhcjihmo ;i,a l^e ohth ;i,OBOjbHO, ano o tomc HaBe;teMO ;iBa-TpH 
Mecia H3 npe^roBopa noMHH.aTC nonpKe H>HxoBa aKaACMHKa 
Jopdakoea :27 

HaBOAcfiH Ami Boue-a ;ui « ot.irapHT'Ii oil. FopHa Mhsmh 

M MaKCAOHHA HMaT'b KOMaH QAxU\Wr^ ntCHH KaKTO H CbpSHlt)), 

a aaTHM h Jarn-iia ;ia «npBo6HTHH hctomhhk jyroc.iOBCHCFc 
enKKC, Koja bo^h cBoje nopcK.io o,T,enoxe rypcKora HaAnpaHia, 
rpeoa xpajKHTH Tixy.o, r;j,e cy ce A^CH/ie npBC Kaiacrpofjie 
(MapifL^a, KocoBO)),) — h aKo tm naBOAH HHyKO.THKo hc nc- 
Aynnpy 6yrapcKy nocTaBKy — .Top^aHOB cmo.io tbpah: «r.ie- 
;i,OBaTe;iHO 3ana;nHa B'bJirapnfl ce noicasBa TBopHiejiKa 
bt> oo.'iacT'LTa na en h Kara)); a yaxHM bc.ih: «CaMo mhoto 

OCKAAHH H3B-bcTHfl H naCOKH OOKaSBaT'b, MC H MHOFO 

no -pa HO e HMa.io MeH?;iy 6t.irapHT't enH^ecKH nfecHH. Ho 
HHKaKBH no;;po 6 HOCTH, KaKTO no BH;ia h cjJopMara na 
Tfen ntcHH, T-hil H no ci>;ip/KaHHeTo h pacnpocTpaneHHeTO, 
He CA 3itna3eHH)) CTp. XVI). Illto 3HaMH: h3hochth cMc.ia 
TBpiiCH^a 6e3 HKaKBHx c})aKaTa ! 

y He;50CTaTKy CTBapuHx AOKaaa 3a CBOjy CTapy cncicy 
noesHJy, 6yrapcKH ce nHCii,H (Kao A^Bj^eRHK aa c.iaiviKy) xBa- 
Tajy Tc OKO.iHocTH, LUTO cTapc npHMopcKe necMe HMajy HaawB 
<'6yrapmTHLi,e», h aKo one, Kao luto cmo neii bh.ic.th, HCMajy 
y cc6h HHMera oyrapcnor. A cypeBH^MBH na name cijcKipc, 
MCTpa3Kyjy CBOje c.ienaMKC h npocja^KC KpajcBc ;i.n. oh yxBp- 
jXMJin jaMy Bepy y CBojy nocTasicy. TaKO /j^pHHOB «o6pT>ma 
HaiucTo BHHMaHHe BT^pxy (jjaKTa, mc Bt Bhto.th e ctmc- 
CTBOBa.ia H-feKorav nhBMCCKa iiiKO.ia (Sangerscluile))), Koja 
je, to6o>k, 6H.ia paca^HHK oyrapcKC ennKe. Jop^anoBy je KpHBo 

UITO /^pHHOB O TOMe HC A^JC HHKaKBHX ((nO-nOApo6HH CBi>- 

A'iiHHH)) (jep Hx HCMa!), na bc.ih: «y nac hc cc c od-Lpna-io 
AO cera HHKaKBO BHHMaHHC' Btpxy npocniiHT-fe, Btpxy rtxHoxo 

CAU4,CCTB0, utHHe H CKHTaHhC, HO OT'b iltCHHTe H OCKrIxAHHTC 

6'fejTli>KKH 3aK.TK)MaBaMe Me Bht o.i H H Pay.ior'B C/K 6h.ih ji k)6h- 
MHT'ii c6opHU4a Ha C.TknU,HT'l',. MHoro mccto' bt> n-fecHHT't 

-7 ((Bc.TiiKO MopAaHOR'i.: clvpn-iH-MapKO bi. 6i..ira|)('i;aia na- 
[)04Ha cniiKaw. Coq[)HJa 11)01. 



74 

ynoTp'fe6HHOTO «npoiii.iHKb»>, «npocHK'L)) H ociencuTj)) hc oana- 
Maea unmo Apyro, ocB-feHTj eAHHb npoc>iKi> — nfcBeu'h Ha 
eiiHMCCKH ntc'iiH, luhhtj ThH A^ ccKajKe pancoAtw (crp. 
XVII). ria ivif cy HM OHAa re c.icnaMKe necMc? 

Kto KaKua c<(j)aKTa)) MMajy oyrapcKH riHcun aa CBOJe no- 
cTaBKe ! HcMajyiiH 3a h>hx HHKaKBux cTBapHHx ^OKaaa, }Ka;ic 
ce Ha ((OCKyAHOCT» {fiaKaia, iia HeMaH:.e «noApo6HHx CB'hx^i^un)>, 
HaBOAe iiMcue koJh hm HHmra nc noTBptyjy, na Hnan cmcio 
M3BOA0 HaJKpynHHJe aaK-byiKc ! ^^a ce noc.iy>KMMo pciHMa ca- 
Mora JopAaiiOBa : <'ro .i m t t t b u p ^e n i h, h e o 6 oc h ob a h h 
C'h (jjaKTM, lie AOKa^BaiTi iinu^o ii h e y ohe^K A^BaTL 

lIHKOrO)). 

ria HnaK moivio jc ohth ;ii\ ce koioa 3aBe;;e m h>hxobmm 
\iHiLi.'i,eii>eM. TaKaB je c.iyMaj c pycKHM nHci;eM u nj)()(j)ecopoM 
Xa.KiHCh'iiM KoJH je iianHcao Be.iHKy cryAHJy <> Kj)a.i.eBHhv 
MapKy.2s TaKO oh Be.iH p^a "cpricKe jyHaMKe necMC, y KoJHMa 
ce ncBa o Mommh.iv, Ve.i.n h MapKy, h hckc ;ipyre, npexno- 
craB.'bajy dpcane opiieuha.ie MaKedoticKo-cioaem'KOC iipoucxo- 
hcibQ)) H, Aa oo.iacT Kpa.i.a MajiKa ((Crapa Byrapcica h.ih Ma- 
KCAOHHJa", y Kojoj cy riocTa.ie n))Be necMe o n.CMy, jecTc 
mijcmajnije CHc.ido ciiciai.v iiecmuao). Hd ror '<6yrapcKor» rHea^a 
enHKa je npeHeccna m y cj)riCKe ^c.m.lc, iac je Ham.ia^ xau- 
eodho seM.iiUmmc sa pa.mumaKi^ - Kao hito to oyrapcKM nHCi;u 
o6cpy'iKC n])HXBaTajy. Xa.iaHCKOBO je iBpheihc, Kao h oho 6y- 
rapcKMx DHcaua, ro.ia npcTiiocraBKa oea ocHOBa h (jjaKara. 
Opaae o ApeRHHM opHrHiia.iHMa MaK-eAOHCKO-c.ioBeHci.HM m o 
iiajcTapHJCM rne^Ay encKMx necHMua HMcy moKhc Aa oojacHC, 
OTKyAa ra enHKa aouhmjc HaxoAH «noroAHO acM-iiHrnre 3a pas- 
BHTaK» MC'by Cp6HMa a He ByrapwMa? H Kaito je Momo ^hth 
Aa HoercKa Ayma ovrapcKora napoAa, m3 kojc je, tbooy;, no- 
TCK.io TO encKo Bpe.io, ycaxne TaKo Aa My iieMa BHme hh 
Tpara He caMO Acinac, Hero hh y o.thjkoj hh Ai>-i'OJ rij)oiu.iocTM? 
('aM Taj H3pa3 »noroAHO 3eM."bHmTe)> jacHO OA^\je, iac Tpeoa 
TpaJKHTH npaBO Bpe.io encKC noesHJe. 

Byraj)H y cbojhm HOHpKaMa HCMajy iiHKaKBHx cTapHJHx 
necaMa oa ohhx Koje cy hocicah^hx ACUCHHJa npHKyij.T,a.iH. 
A o H.HMa Jaeuffi'^ OBaKO bc.ih: "yoniiiTe CBaKH kojh je ca.MO 
Ma;io encKHx neca.Ma oyrapcKHx MHrao, a no3Haje caA]3;KHHy 
cpncKHx HapoAHHx necava, Mopao je OAMax onasHTH Aa cpacKc 
uecMc cddpMc MHoeo ooeamiijc ooum^ cmaapHUX upei\imija if 
oduocij H(i .iimHocmiL Mecwct ii dp. Koa BcfenHe cpncKHx na- 
poAHHx necaMa mo/kc ce, TaKo pehn, c Tonorpa(f)CKOM xaM- 
Homhy na-kH OKapaKTcpncaHO mccto paAH:.e ao HajcHTHHJHx 
ACTa-ta H cpecTH 36Hp omxpo OK'npaKTepHcaHHx .ihhhocth ; 
AOK y oyrapcKHM necMaMa npeoB.ia'feyje HeoApeljenocT Koja 

^ M. Xn.iaHCKiH: "KJvKHO-c.iaBJincKiil cKaaaMia o Kjia.ieBiiMt, 
MapK-b>^ y 3 tomu, BapmaRa 1893—5. 
29 Arcliiv Y, CTp. 45.'). 



75 

onoMHH>e roTOBO na npHHaH>a y 6aJKaMa)). JacHO je, ;^a hm 
nopcKMO HHJe oyrapcKo, n ^a cy nccMe, AOHeccHC ca cpncKe 
cTpaHC Ha 6yrapcKo .jeM.-bHiuTe, t} ;;ereHepoBa.ie. 

HaJHapaaHTHJc MHLLi.i,eii>e o chckhm necMaMa y oyrapcKHM 
.-{6HpKaMa Aao je OA-iHHnM noBHaBa.iai; jyroc.iOBeHCKe noe.iHJe, 
AaHCKH npo(f)ecop CepenseH^^: «JeABa -ke 6hth noTpe6HO obac 
HanoMeHVTM, jxa cse OBe laKO snaHe <(6yrapcKe)) jyHaMKC necMe 
Ko;t MH.iaAHHOBaua, KaMaiioBCKor, y (YjopHHwy, koa IIJanKa- 
peBa H AP- nt'-'^icjy U ^'("ou mmcea npaao oijeapcKoea... C^e 
necMc o MajjKy Kpa.i.cBHKy, o Kocobckoj ohtkh h ap- micy 
HuiLima dpijed do cpiiCKc aecMe, iweane u HaKQpaijiwaHe na 
oijeapcKo.M .u'MJjinumij, a napoHHTO y oo.iacmuMa upvjiasHoecv 
duju.ieKma : jep Menu oap HHJe HHiuxa no.maTo o necMaMa 
Koje 6n oH.ic 3a6e.ie>KeHe y oyrapcKOM rioAyHaB.-Ly h.ih HctxdhhoJ 
PyMC.TiiJH. HaKapaljCH je npe cBera mhct h jacaH roBopHw 
o6.ihk; je3HK thx necaMa hhth je cpncKH hhth 6yrapcKM;-OH 
iiHJe HHiiiTa Apyi o Ao oijeapciWM ijeij apujiaao-hcmi jesuK cpu- 
CKux nccdMCi - npH.iaro'l3aBaH>e, KOJe ce thm .lanme Momo 
BpiiiHTH, LUTO cy cpncKe nccMC, KaKO ce MHHH, upeHoiuehe k 
"ByeapuMa cctMo ij odiacmuMa npcKUHoe dujcucKma... Hacy- 
npoT oiuTpnx KOHJ-ypa h y Haj-jHaxHUJoj cpucKOJ necMH, obac 
je CBC pacn.iHEbeHO, cnHKTHJocaHO, CMexeHO)). 

y THM o6.iacTHMa «npc-ia3Hora AMJa.ieKTa» (y KOJe Ce- 
pcHseH panyHO aanaAHy ByrapcKy h MalieAOHHJy) nace-teHa 
cy cxapa cpncna n.ieMCHa : IlJonoBH, Top.iauH, Be.ies.iH-feH, 
MnjaiiH, BpcjaxtH h aP- Koja cy y cxapoj cpncKOJ Apn^aBH 6iiJia 
yjeAHHjCHa ca ocxa.iHM n.ieMeHUMa c])ncKHM join oA^Kpy.i.a Mh- 
.lyxHHa, na CBe ao najesAe xypcKc. Kpos nex cxoxHHa roAHHa 
po6oBaHja ona cy ocxaja.ia 6e3 yxHu,aja cpncKora cpcAHiuxa, 
H3.io}KeHa yxHi^aJHMa Byrapa h TpKa kojh cy casAa 6iiJm y 
noBO.i^HHJCM no.iO/Kajy noA Typii,HMa. Fla MnaK ce y xmm Kj^a- 
jeBHMa AP noc'iCAtbera Ao6a oApJKaBa.ia cpncna xpaAHUHJa, 
'lyBa.iH cpncKH ooHMaJH, c.iaBH.ia cpncKa C.iaBa, ncBajie cpncKC 
iiecMC H npoc.iaB.-La.iH cpncKH jynai^H.^i y napoAHHM necMaMa 
THX KpajcBa He\ia hii noMcna o oyrapcKHM McxopHCKiiM Aora- 
baJHMa >H jyHai^HMa ; y H>HMa ce picK.i,yMHBO ncBa o Aoraija- 
JHMa M3 cpncKc HcxopHJe, o cpncKHM jyHaij,HMa h B.iaAaoLiHMa: 
o Kpa.TjeBH'lv MapKy, Kpa.i>y ByKauiHHy, uapy Gxenany, uapy 
.lasapy, MH.iomy Oovi.iwky, Pcah KpH.iaxHii,H, bojboah jNIom- 
HH.iy, CHOHH^aHHH JaHKy H CeKy.iH, CxapuHw HoBaKy, Fpy- 
JHH,H H ^c.iH-TaxoMHpy, Kapa-'Bopt,y h XaJAyK-Bc.i>Ky, h ap- 
npofI)ecoj) oyrapcKe rMMHa^nje y Co.iyHy, ^paranoB, cnyn- 

30 Asinus Socrcnsen : Beilrag ziir Geschichle dcr 1 Jitwikclung der 
serbishen HcldLMidiehtung, Archiv XVI, cxp. 95 h 9G. 

31 HuTcpecaHTHO je'no.MCHYTM aa cy y .icro 1915. CyropcKii yMH- 
rejbii Ha 3oopy y Co(|)iijn ;iOHc;ni peso.iyiinjy, y Kojoj rpajKC oa B.Ta;ie: 
ja ce cxaHOBHiimi sanajHHx KpajcBa 6yrapcKHX ;iy;K cpncKO rpanrmc 
pace.ic. jcp ((CiiMnaxiimy CpoiiMa)), a ja cc HiHxoaa Mccxa Hacejie no}'?.- 
jaHujiiM ByrapHMa us hctohhhx npajcBa. 



.i.aJyhH iiapoAHC necMe no MaheAOHHJH, H.iHeHaAHO ce (j)aKTOM 
;;a je y H>HMa mhoto cpncKHX e.iCMOHaTa, na hhjc Morao a ^a 
y CHOMC «MaKCAOHCKO-c.iaBHHCKOM C6oi)HHKy» (1^94) ne na/Kc: 
•(IIpc CBera jaKO na^a y omm ^a y Kpyry i;aj)eHa, Kpa.ijCRa, 
iJOJBOAa, jynana h ApyrHX .ihmhocth obhx nccaMa mpajy y.iory 
caMO MU.ie ocooc ii .iHdMCHiimii doedhajii cprdhbcaeKUfmc, hohc 
u itdJHoaujc c/mcKc ucmopuje^.'^^ 

3a CBC Ao6pc n()aiiaBaou,c cpncKC m, yonuiTe, jyrocio- 
BCHCKC encKe nocNmjc, nHraHiC o HjChomc nopeiuy HccyMibHBo 
je npeMHiuheHO. ();troBop Ha it MO}Ke ce OBano HCKa;mTH : 

Bpe.'io napoAiic encne noeaHJc iiaxoAH ce y ohhm cpcAH- 
iiiHHM oo.iacTHMa cjjncKora napo^a, y KoJHMa je cpriCKM e;ie- 
Menar Ba;ua oho HaJryiuhH ii najHHTCHHHBHHJH. To cy o6.iacTH 
y KoJH.Ma cy ;uicHOBane h npBe c])ircKe ;ii)}KaBC noc.ie Aoce- 
-i^eH>a. y HenpeKH;tHOJ oopoH cpncKora napoAa c ByrapHMa, 
TaiapHMa h I'puHMa, a AouHHJe h c TypLtHMa, ;ia o;ip/KaH.e 
CBOJe caMocTa.iHocTH, ciHopcHa cy HapoAna npeAaH>a o anai- 
HHJHM AorahaJHMa h j 'HanHMa, a w.\ h.hx ce paaHH.ia na])OAHa 
encKa iioe;}HJa. Hicno je Bpe.io noTCK.io hh hccuhmkc AyuJc 
cpncKora napo^a Koja je oa BajwaAaiuH^Hx Bpe.viCHa ao Aanac 
Ba3Aa Aana.ia OAyuine cbojhm hoctckhm ocetian^HMa. To je 
Bpe.io y npocTopy kojh ce mo>kc ooe.iciKHTH xaMKaMa: PaniKa 
Capdjrfio—Mocmdj) llcmuihc. y tom cy n))ocTopy naJMHoro- 
opoJHHJa H npo.5Ha n|)eAaH.a h fj)H;iHMKH coomchh KaKO o 
Maj)Ky, laKO h o ocra.iHM jynauHMa, o KOJHMa ce riCBa y na- 
poAHOJ noeanJH. 

M;5 cpcAHmra cpiicKor mHi)H.ia cy ce napoAna npeAaH^a 
H encKC necMC na cbc cipaHe aok.ic je Aonnpao cpncKH e.ie- 
MCHar. A KaA cy HcnpcA Haje^At' oocchhx '1 yj)aKa, nao n A<^^LiHHJe 
ca BC.iHKa Bai)BapcTBa H>HX0Ba, ;inaTHe Mace Cpoa 6H-ie ripn- 
HylieHe Aa Hanymrajy CBOja orHiHiura y Ct. Ci)6hjh, Bochh 
n XepueroBHHH, cK.iaH>a.ie cy cc y c^tcahc ceBepne h i^anaAHc 
ixpajcBC, KOJH He 6exy HenocpcAHO yrpojKCHH. Thm npaBiiHMa 
mHi)H.ia ce h napoAHa iipeAan.a h encKa noeanja. yTHuaj i[o- 
ce-i>eHHKa na npHMopcne KpajcBe, Kao mro cmo bhac.th,. or.iCAa 
ce y npBHM ;{anHcaHH.M necMaMa. Mo>Ke ce pc'l\H Aa c}' na- 
poAHa npcAaH^a cbc BHUie ry6H.ia oa CBOje jcApHHC h .lenore, 
uiTO c}' ce BHUie yAa.i:.aBa.ia oa napoAHora C])eAHmTa, tc naM 
H encKC necMC HapoAHc, noKyn.i>eHe y npuMopcKHM, xpBar- 
CKHM, ciOBCHaMKHM H sanaAHo-oyrapcKHM KpajcBHMa Aajy MHoro 
o.iefey ciHuy Aorafeaja m jynana y H^HMa oneBannx. 

^a cy encKc necMC, noKyn.ijCHe y xpBarcKHM h 6yrap- 
CKHM soHpnaMa, cpncKora nopeK.ia, Aao je o tomg npec^AH}' 
pe^ Haj6oj:.H noanaBa.iait h.ch, Jdeufu^^ kojh bc.ih : «I11to ce 
napoAHC eiiHKe thhc, ByrapH croje npcMa CpoHMa OTnpH.iHKc 
y oAHOcy y komc -h XpsaiH ; apdmi ciiuKd ec.iuKoed h'pyed Hd- 
podHU.v npuHd Kod ouoju.r je cpncixoed nopeixJiay^. 

32 Tux. J'. T^o}>i)einik : MuKCAOHiija, crp. 165 ii 169. 

33 Archiv XVL crp. 232. 



77 



Ccua he 6hth cuccmm jucho, ca ko.ihko cc npana Hauie 
jvHaMKe necMC Hapo^He, y KoJMMa cc nesa caMO o cpncKHM 
MCTOi)HCKMM Aora'baJHMa h ciaee caMO cpncKH jyiiauH, .viory 
Ha;?HBaTH ((6yrapcKOM», «xpBaTCKOM)> u "jyrocMOHeHCKOM» en- 
CKOM noeynjoM. 

Cp6H H XpeaTH cy jcAaH hcth napoA ca ;;Ba paa.iHHna 
MMCHa, Kao uiTo cy to h BoiiiHbau,H, Xcpu.eroBij,H, ^a.iNia- 
THHU,H H AP- BeKOBHMa pa^ABOJeHH, ynteTCHH, nopoo.'beHM, 
AaHac cy ocioootcHH. vjcahhjChh ; a ;3a ocTBaj)eHie rora eno- 
xa.iHor Aora'baja, komc cy poAO.i^yoH c ooe cTpane Te}KH.iH 
jom Ha paHHJHX BpcMCHa, noAHecene cy orpoMHe HiprBC, 
Koje he y 6yAy'hH0CTH ohtm aa.iora mio MBpmhc 3ajeAHHi;e 

IhHXOBC, Moi^He Aa npOTilBCTane OCBajaMKHM TCJKHiaMa HaiUHX 

iiciij)HJaTe.'ba. 

Pasy.M.i.HBO je, AaK.ie, uito cy nojeAHHaMHC TCKOBHHe h>h- 
xoBc join H npe yicAHH:.eH:.a CMarpane Kao 3ajeAHH»iKe, cpncKO- 
xpsaiCKe, H UITO je Ta ijajcAHHua o6yxBaTHJia h napoAny no- 
e;jHJy Hamy. Jom 1877. r. .aarpeoaMKH anaAeMHK, ApMUH Flcwuh, 
y CBOMC HaupTy na KocoBCKy enonejy, o6ja]UH^aBa aauiTO oii 
M «HyKOBe cpncKe HapoAHC njecMe 30Be xpBaTCKHM)», na bc.ih: 
)'Ja Tora hc hhhmm aa to, iuto ohx Morao j)C'hM, Aa tc iijecMe 
HHjecy cj)ncK(', Hero :^a to, uimo xuc.iUM da cij ii .vj)(i((m('Ke. 
HapoA x])RaTCKn m c])ncKH ;!ay;!eo je abhjc paa.iH^HTe ap^h^ihc, 
HHaMC je raj napoA Jcahc KpBH, jcAHora jesHKa h jcahhx ooh- 
'laja, na 3aTo ce h y Jcahoj h y Apyroj i^CM.hH jcAHaKOM .-by- 
6aBH neroBame h HapoAna noesHJaw. J^umxc cy tc peMH, npH- 
;iHa'he ce, MHoro ojjarcKHJe h onpaBAaHWJe, neio itito cy Mor;ie 
OHTH oHAa, KaAa ce Aoriymra.io a^ Hac HaiiiH aajeAHHHKH ne- 
iiliHJaTCbH i;enajy h aaBabajy. 

A.iH Cp6H M ByrapH, Kao iuto je ubsuaTO, ue cTOJe y 

laKO 6.IHCKMM O, liOCUMa HM UO KpBH, HH UO jC^HKy, HH HO 

iiapoAHHM ocoriniaMa, Aa 6h Mor.iH sajeAHHMKH ac-ihth CBOJe 
uapoAHC reKOi Mne. UJTa bhujc, ucropHJa uaM jom oa Haj- 
CTaj)HJHx Bpcvciiii na cbc ao Aanac h3hoch Byrape Kao hc- 
npnjaTe.i,e cpncuora napoAa, o MCMy cy uac ropKO yBepH.iH 
M paTHH Aora'ljaJH nociCAH^HX roAHua. 

HaMche ce nHran^e: namro je ByrapuMa noTpeono npu- 
CBajaH>e Hau.HOHa.iHHx TCKOBHHa cpncKora napoAa? HamTO 
HM je Tpe6a.io Aa Kpaj>eBHl^a MapKa rpaAC cbojhm jynaKOM, 
Aa necMe o acMy, na h CBy napoAuy encKy noe^HJy cpncKy, 
cBOAe na 6yrapcKO nopcK.io, KaA ce noysAano ana Aa je MapKo 
6ho cpncKH Kpa.i> h jynaK cpncKc napoAne noesHJe, h Aa npaBH 
IWrapH HCMajy hh Tpara KaKBHx cbojhx encKHx uecaMa? 

TenAenuHJa je npoBHAHa> Qua je o6e.ie;KeHa y aanocHHM 
;ia H,HX pcHHMa: uSanaAnaTa Bb.irapHfl h.ih MaKeAOHHH»! 

HcKo.iHKO je Aei^CHHJa, a Haj)OHHro nocie h>hxo)ui oc.io- 
6oi3eH.a, KaKO ce Byiapn CBHMa CH.iaMa cTapajy Aa yBcpe u,eo 
CBCT, Aa je MaheAonnja 6yrapcKa scMJLa, He 6Hpaj\hH mhofo 
cpcACTaBa aa to, KopHcretiH ce jom noA lypu,HMa cbojhm no- 



78 

B0.1>nHJHM nO-lOHJajCM, KOpHCTCkH Ce o6m.1HO H LUKO.IOM H 

i;pF{BOM, He Hxa.ictiH HH TpvAa HH MaTepHJa.iHHx cpcAcraBa, 
cni)OBo;;etiH cBoje TC>KH>e aoc.icaho, cmc.io h HCVMopno }' 
cBaKOM npaBuy. MahcAOHHJy, Koja Cm mm KopHCHa Cmjia h c 
CKOHOMCKor H no.iMTHHKor i.ieAHLUTa, Koja 6h hm ocHiypajia 
H npeB.iacT na Ba.iKaHCKOM no.iyocxpBy, Tpe6a.io je nomro- 
noTO HaMHHHTH 6yrapcKOM. OcTBapMBatbe rora ya^aTKa hhJc 
Cm:\o .laKO ; rpeoa.io je caB.iai)MBaTH orpoMHe TciuKohe. Y 

INIa'hCAOHHJH >KHBH HapO^ KOJH CO M'nO KpBH, H HO jeiJHKy, H 

no Haj)()AHHM ooMMaJHNia H iipcAaHiMMa, na m Ky.nypHO pa;j- 
jiHKvje OA 6yrapcKora; Mai\eAOHij,H cy mhcto cpncKo-cioBCHCKO 
n.ieNie, aok y ByrapHMa leMe a.mcKO-TypaHCKa npB; MaiiC- 
AOHCKH je je3HK caMO cpncKH AHJa-icKT KOJM ce OA 6yrapcKora 
paa.iHKyje h peMHNia h r.iacoBHHM oco6HnaMa h ipaMaiMMKHM 
oo.iMUHMa ; Ma'keAOHUH HMaJy ci)iiCKe iiapoAHC ooHMajc h c.iaBO 
CiaB\' Koja je caMo cpncKO Haj)OAHO ooe.iejKJc ; MaheAonHJa 
je Ayro Bpe.Nie 6vi.ia cacTaBHH a^^o crape cpncKe AJ^Ji^aKe h y 
HjOJ ce 3Ha caMO aa cpnciie i;ai)eBe h Kpa,i>eBe ; ona je CBa 
ijacejaHa ca.vio cpncKHM upKBaMa h Man^crnpHMa, cpncKHM 
cnoMCHHMa crape c.iaBC ii bcimmhhc ; y n.eiiMM napoAHHM 
npeAaH>HMa h necMaMa c.iaBe ce m oiiCBajy cavio cpncKH jy- 
nauM M BOJBOAe... ByrapH HCMajy hh laKBHX iiapoAHHX o6h- 
Haja H npcAaPba, hh xaKBHx jyHana, hm raKBC Haj)OAHe noe;iMJe. 
Ha MnaK, to mro ByrapH HCMajy a Ma'keAOHi;M MNiajy, Mopa 
6hth caMO oyrapcKo ! 

Eto, y TOMe ce Ha.iaan o6jamH>cH>e .m HeocHOBane m uio- 
BHHHCTMHKe HocTaBKe M Te}KH>e oyiapcKMx nMcau,a y nmaH^y 
o HapoAHOJ jyroc.ioBeHCKOJ encKoj noe;jHJM. One cy caMO jcAan 
cacraBHM aco oHora n.iana kojm cy ByrapH H3BpmHBa.iM y 
MakeAOHHJH noA Typi^HNia Kpo3 hcko-imko AeiteHHJa y i],HJi.y 
Aa je npHAo6HJy h OB.iaAajy h.omc. A.ih, nao uito je no3HaTO, 
CBH TH HanopH ocraiiie y^a-iyAHH. H^HxoBa BcmraHKa TBope- 
BHHa HopyuieHa je MO'hHMM r.iacoM mcthhc m — cpricKor jy- 
HaMKor noKpTBOBaH^a. Y xpn Maxa .iM-ia ce 3a oc.io6o'i)eH>c 
MaheAOHHJe cpncKa KpB, m OHa je A^Hac HBpcro npHAl)y>KeHa 
CBOMC cxapoM HaLtHOHa.THOM jaTy — cpncKHM 3eMJbaMa. H Kao 
UJTO y opHCBajarLy MaheAOHCKMx 3eMa.i:.a ocxame yyajiyAHH 

CBH nO.lHTHHKH H BOJHHMKH nOABH3H OyrapCKH, TaKO 'hc H 

npHCBajaHie cpncne HapoAHC noesHJe h cp'ncKHx jynana ocraTM 
caMO Hanpa3HO KM-feeHie xyfenM nepjcM. 

Cp. J. CxOJKOBHh 



B A P A Hd A' 



HasHB Kpaja, — reorpa<i>CKH h eKOHOMCKH qahoch. 

IloA BnpaH>oM, y cmhcmv yrapcKe ;ip>KaBHe a;iMHHHCTpa- 
ilHJe, pasyMe ce Kpaj kojh je Ha HCToity orpaHHHeH /lyHaeoM, 
Ha jyry /ipaBOM, na ceBepoaana/iy luomoIjCkom k na ceBepy 
TOJiHaHCKOM H^ynaHHJOM. HHiae oBaj Kpaj o6yxBaTa 51^53 km2 
a HMa OA nj)H.iHKe na 400.000 ;iyiua. CraHOBHHLUTBO 6apaH>CKC 
nvynaHHJe HaMemaHO je. Y ftoj cTaHyjy HeMij,H, Ma'ha]iH, npa- 

BOCJiaBHM H pHMOKaTOJlHMKM Cp6H, aBaHH LUoKLlH. Cp6H, HaK, 

noA BapaH>aM pasvMejy mhoio Be-hy TepHTopHJy, a HawMe hh- 
TaBy o6jiacT M-Jweliy B;iaTHora Jeaepa, /tynaBa h /tpaae, y 
HHJeM ce cpcAHiUTy Ha.iaim r.iaBHO Mecxo Bapaa-e, IleHyj. 

r.iaBHH BHcoBH y BapaH>H cy n.iaHHHa MeneK, Koja ao- 
CTHHce BHCHHy OA 6cS0 M. Osa H.iaHHHa 6oraTa je Ao6pHM Ka- 
MeHHM yr.i>eM. IleHyjcKH pyAHHUH A<'^jy roAHUiH^e npeKO 700.000 
KBHrxajia yiM.a. 

Mhoio cy HH>Ke Bh-imhckc n-raHHHe, hhjh HaJBHUiH Bpx, 
PcaH>, Af^cTHjKe BHCHHy OA 442. BH.iHHCke miaHHHe noKpHBene 

cy BHHOBOM .10H0M KOJa A^JC OA-IHMHO BHHO. HnaMe, HHTaB TBJ 

Kpaj A^je M OA.1HHHO BO'ke. 

BpeMCHCKO 6pAO Aaje H.^BpcTan ^cmcht h Aooap Kpen. 

noMCHykeMO joiu dpoKYviiice BpaitHHCKa . 6pAa koJh cc 
njiOTC/Ky ya peMHi;y h KaHa.i KapamHLty j\o J\yHi\Ba y Ay>KMHy 

OA 22 KH.TOMCTpa. 

r.iaBHe pene cy /lynaB, y komc HMa hcko.ihko ocjpBa, 
Kao : MaprHTHHO 274 km2 npeno nyra oa Moxana, Ky.iaHAom 
KOA BepeujMapia h aP- /I,paBa, n.ioBna oa Bapna ao Ocena. 
H:)eHe cy ripMioKc My pa, Crapa BoAa h L|,pHa BoAa-. Ma*K.e cy 
peice llIoj)-BoAa icoja H3BHpe koa Ctohot BeorpaAa, h, TeKyhH 
npcMa jyiy, npMMa y ce npHioKC KonaHi h Kanym. 3a thm 
peMHU,a KaptiniMua icoja ce, Kao h LUop-BoAa, y.iHBa y ^ynas. 
/^vnaBCKa jc ( 6a;ia MonapHa h cbc tc 6apyuiTHHe HMajy cxape 
cpncKe HiUiMBe (^yia Bapa, Jlyr, n.iaH^eBHHa h aP-)- 

1 ripii nHcaH>y ORora MjiaHKn, noi^cn jipyrHX nQJia, HapoMHTO cy 
ynoTpcGxcHC orc nyojiHKamije : St. Miluthljilcli, La Baranja, Paris 1919. 
H A. Belie et .S7. hiluildjic, La Baranja, Paris 1919. 



80 

O;^ paBHHu,a i3a.i.a cnoMcuvTH bc.imky j3annMuy Koja cc 
oj BpaiLHHCKHx BpAa iipocTHpe Ha jyr npexia ^VHaBV. He- 
;inKO je no.i^e MOxaMKO, a laKO hcto h oho Koje ce oa ium- 
K.iymuHX n.iaHMHa iipocTHpe na jyr npcMa ^paBM. 

^o BC.iHKora cBCTCKora j)aTa CKopo no.iOBHHa I)apaH>e 
oH.ia je y pynuMa hcko.ihko concTBCHHKa. HaJBcha je aomchh 
HaABOJBo;te <J>pHApHxa, jyH.Ho oa Moxana, Koja HMa fi'2.r)/() 
xeKTapa. Be.iHKa je AOMena KHeaa lUayMoypr-.lHne y ^ai)AH, 
KOJa HMa 28.248 xeinapa. Bc.ihkh cy ooccam h Karo.iHMKor 
neMVJCKor Kamcia (12.600 XL'Krapa) Kao h ncMyjcKor oMCKyna 
(14.750 xeKra])a). OopeA h>hx, ii])ocTj)aHC cy aomchc no.via'ha- 
peiiHx MarHaxa BeH>OBCKora (7.1)90 xckt.), ^pamicoHH'ha (().81.'> 
xeKT.) H KHeaa EcTepxaanja (6.349 xeKTai)a). 

npouiJiGCT BapaBbe. Cxapn nepHOfl. y pm.mcko 

BpcMC, 3a i3i)eMe i;aj)a ^HOK.ieJUHJaHa, BapaH>a jc 6M.'ia cacTaeHH 
Aeo Be.iHKe npoBHHH,HJe DaHOHMJe. Ona je y.ia;5H.ia y cac'iaB 
OaHOHMJe Ba.iepHJe, Koja cc ripocTHpa.ia M^Mchy B.iarHora 
,Ie3ei)a, ^pase h ^yHana. Bch y Apyioj ho.ioi^mhh VI BCKa 
cnycTH.iH cy ce jy;KHM C.iobchh: y obc npajcBC, AomaBuiH, npcA 
Kpaj Tora BCKa, y cyKo6 ca BaBai)UHMa. Y to BpcMC AO^'ne.iH 
cy OHM noA B.iacT ivpcKHx ABa])a, oa kojhx cy cc oc.io6oam.ih 
TCK KaAa cy (^panuH, npcA Kpaj VIII Bcna, yHHmTM.iH aBapcny 
ApH^aBy. 

BapaPbCKH C.ioBCHH HcraK.iH cy ce hoa -LyA^-'unTOM na- 
HOHCKMM y oopoM c <t>j)aHi;MMa, a Ma.io aou-Hmjc yui.iH cy 

OBM jy>KHH ClOBCHM y CaCXaB AP^KaBC KHCaa OpMBMHC H Ko- 

uci^a. y Toj ApiJ^aBM pasBHO je jKHBy aKU.HJy c.iobchckh ano- 
CTO.i McTOAMJe, HMJa ce cTO.iMua Ha.ia.5M.ra na ooa.iM B.iai hoi- 
.Te^cpa. H ano je oa X Bcica oapaH.CKa oo.iacr OM.ia cacraHHM 
Aeo HOBO({jopMMpaHC yrapcKC ap^'^'Ibc, HnaK cy TaMOiuH^M (lio- 
BCHH ocTa.iH ;}HaTaH ho.ihtmmkh ({jaKTop y tmm KpajeBH.via. 
3HaMajaH erHHHKM MMHM.iau; ocra.iM cy oapaH^CKH Ciobchh 
OAH. C poH H y XIII H XiV BCKy, Kano ce to bham h3 caBpcMCHMx 
nancKHx panyncKHx KH^Hra, y KoJHNia ce oomhha' caobchckh 
CBe'heHMH,H. Hero TaKO,. Tonorpac|)CKa HOMeHK.iarypa thx Kpa- 
jcBa BehwHOM je cpncna, KaKo cc bham h.i caBpev.eHMx 

CnOMCHMKa. 

y XV BCicy noMMHA' ce y th.m K'pajcBMMa h;5J)ckom Ras- 
ciani.Schismatici. Beh TaAa cc, Kao h y Banaiy, crapH cpncKM 
cicMCHaTy Bapaii>H ogmco a^ npHnaB.i.a hobhm npMAom.iH- 
i^a.va ca Ba.iKancKor Ilo.iyocTpBa. 

rio'^i. XVI BCKa CpoH C}' To.iHKo iJHaraH t})aKTop y Ba- 
part>H, Aa je 5 san. m.i. yrapcKor caoopa noBcpno CTCBany 
LLlTH.i>aHOBH'hy m H>eroBH.M CpoHMa OAopany rpaAa lUHK.iyiiia. 

y npBOJ nO.lOBHHH XVI BCKa MMaO je SHaMCHHTM BC- 

.iHKaui riciB.ie liaKH-k, noc.ieAK.H a^chot cpncKM y yrapcKoj, 
nopcA AOMCHa y ToypcKOJ h CTOHOoeorpaACKOJ }KynaHHJH, h 
HCKa H.\iaft.a oko rienyja. Foa- 1541 sayseme TypH,H lilHK.iym m 
rienyj, a yopao saTMM ByAHM, BMUierpaA m OcTporoH. 



81 

y nc[)MOAy noA lypuHMa CpoH cj vjiamin a iiaJHMyliHMJH 
CTHHMKH ejieMeiiar y BapaitH. CreBan Fcp.iax oc.iokh y cbom 
AHeBiiHKy noA lo73 ;;a ojx Tojihc Ha ^ynaBv ciaHyje «eiii 
boss diebisch unci vei riitherisch volck sihier l)isindie Bul^arcv 
zerstrent, welcbes man die Raitzen neniielw. HHrepecaHTHO je 
^a cy MaK H iieMyjcKH 6HCKynH, y XVI neny, oh.ih jyjKHH Cio- 
KOHM, Kap: CretjjaH B])OAapHh, AHiyH I^paHMH'h, loophc ^pam- 

KOBM'h H AHApHJa 4yAHli- 

AycTpHJCKH nepHOA-Ka^a jeBapaH,a,16<S7,npeoTeTa on.ia 
ofl, Tyj)aKa, AycTpHJa o^Max ce j\,i\jii\ Ha nocao ;;a npaBOc.iaBHC 
\' BapaHiM npHBe;te y KpH.io pHMOKaro.iHMKe i^pKBe. Bet y 
1090 npOK-iaMOBaHa oeuie y rieMyjy ynHJa npaBoc.iaBHHx ca 
pMMOKaTo.iMLi,HMa, 6.iaro;tape'hH peBHOCHOM 3ay3HMaH>y jeay- 
JMTa H 3'rapcKHx bojhhx BanoBCAHHKa. AKii,HJy jeayJH'ra h ne- 
MVjCKora 6MCKyna ^a «mMaMaTHKe)> npcBCA}' Ha yHHJy, cnpeHHO 
jc eneprH^HH narpHJapx ApceHHJe III. DpHHy'ljeH ;^a ca iia- 
po/toM, 36or Heycnexa 'kecapeBai;a y pary c Typu,HMa, na- 
nymra cxapo orHiHiure, napujapx je, npexxoAHO, nperoBapao 
c i],aj)eM .leono.i;;oM I. nperoBO])H boah.ih cy ce HapoHino 
oKO Toia ;\a ce npaBOCJiaB.ty ocnrypa onciaHaK y pHMOKa- 
To.iHMKOJ ApJKaBH H A<i cpncKa i^pKBa, c narpHJapxoM na ne.iy, 
caMyBa one noB;iacTHL;e h npeporarHBe Koje je HMajia y Typ- 
CKOM IJ,apcTB3'. HacTaHHBiuH ce c HaJBekHM a^-Mom cpncKHx 
;^oiijj>aKa H3Me'l?y /|,paBe h By^HMa, ;^aK.ie y BapaftH y uiHpeM 
CMMc.sy, nojanao je ApceHHJe III hobom cnaroM crapH cpncKH 
c.ieMCHaT y BapatLH, re je c nyno Hjr.ie^a pa;i,HO y Kopncr 
n5)aBOC.iaB.ija. XpoHHKa ManacTHpa rpa6oBu,a bchhto npHMa o 
;kmbvOm h CHeprMMHOM pa;j,y CTapora narpHJapxa y tom npaBi;y. 
^a oAO.iH yHHJH, crapH naTpHJapx opraHHSOBao je BC-k 1695 
cpncK}" ^pKBy y yrapcKoj, na je, tom npn.'iHKOM, aa enHCKona 
Moxa'Htor nocTaBHO JetlnHMHJa TeroBi^a. Ajh, noc.ie Kap.io- 
BU'iKor MHpa (1699), B.ia^^ajy'hH Kj)yroBH y Beny npe;i3^3eme 
noHOBO Kopaivc ^a noyHujare npaBociaBHc Cp6e y BapaitM. 
y HCTO BpeMe 6eMKH Miop pai3;;e.iMO je CKopo CBy TepHio- 
pnjy BapaH.e Me1>3' hckc EH'^ene Be.iHKauie CBCTOBHe h 
jj,j)KBeHe H renepajie. TaKBH oexy na.iaTHH EcTepxasH, npHHij, 
npMHH, JeB'lieHHJe CaBojcKH, reHcpa.i Kanpapa, rcHepa.i Be- 
repaHH, Ba'KaH,H, tmcKyn ncMyjcKW n Kanro.i n ;;p. 

^ajy1\M Be.iHKauiHMa y BapaH^n aeMJbe h npHxo;^e, 6eHKH 
;i,Bop je c n.ianoM noMco ;^a CHcreMaTCKH KO.ioHMme BapaH>y 
HCMaHKHM Hace;i.eHHii,HMa. 

3a BpcMC ycxaHKa Opafce II PaKOu,HJa (1703 — 1711), 
cpncKo CTaHOBHHuiTBO y BapaH)H rpAHO je nocxpaA^-io. He 
xorehn npHcrarH ya MaiiapcKC ycraHHKe, cpncKH Hajio^ je 
MHoro ipneo o^ Ma-bapcKHx Kypyij,a. KajKC ce Aa cy PaKoij,HJeBH 
ycraHnij,H nopymnin y BapaH.H Ha fiO cpncKHx H,pKaBa. 3a 
BpeMe PaK0Li,HjeBa ycTanKa, HCTpc6.'beHo 6eme cpncKO cxa- 
HOBHHuixBo Kojc je ceAC-io y OKO-THHH B.iaxHora Jeaepa. Hcxo 

J.PACXJiO 6 



82 



TaKO, TOM npH.lHKOM, HlUHea.lO je CpnCKO CTaHOBHMUlTBO 

M jy}KHO OA Ctohot BeorpaAa h OciAsapa. 

ToKOM XVIll BCKa jom ce bhuic Bapaif>a cHCTCMaicKM 
Ko.ioHHiiie HeMi;HMa. CsaKa HeMa4Ka nopoAHu,a Ao6H.ia je no 
30 jvTapa seM.i.e, Kyky, noTpe6H5' croKy h ccmc aa yceBc. 
Obo Ko;ioHHcaH>e cra.io Je ApJKaBy hcko-imko MK.iHona (|)0- 
pHHaia, H oco6hto hhtchshhho h.jboIjcho je oj\ 1/65 1785. 

Mhofo 6o.i.h oeuie no.ioH^aj ('poa KaTo.iHKa y BapaihH, 
T. 3. LLIoKaij,a. Hdhxobh AyxoBHHu,H 6e\y oocaHCKH (H^paH^eBUH, 
KOJH cy MHoro ;tonpHHe.in ji^sl cy LLIokuh caHyBa.iH CBOJe 
o6MHaje H je;mK. Ha oocancKC (j[)paH>eBu,e okomho ce oho 
napoHHTO ayc'ipHJCKH rcHcpa.i Hece.TpoAe. Oh je (j[)paif>eBj;e 
HCTHCHyo H.J H>MxoBa MaKacTupa y Moxa'iy. ^a 6h ce o^p- 
iKa.iM, MopaAOHie (f)paH.eBi;H Ha;}BaTH ce pe;iOM cb. HBana 
KanncTpana. Ha xaj Ha4HH riom.io hm je aa pyKOM Aa ony- 
Bajy CBOje ujko.ic na HapoAHOM je;^HKy, na cy y Moxany HMa.iw 
Man H jaAaH Ma.iH .iHi;ej kojh je aouhhjc aaiBopeH. H;jMe'by 

OBHX AyXOBHHKa KaTO.lhHKHX Cpoa, H>HX HeKO.IHKO MCTaK.TH 

cy ce CBOJHM khjHhjcbhhm paAOM. TaKO Kpcra OeJKH'h, koJh je, 
1/75, ny6-iHKOBao y M.ieuHNia KH^Hiy o yHHJH ca cpncKOM 
(npaBoc.iaBnoM) iipKsoM. JXy^yvu je SHaxaH iiHcau, loopije Ha- 
rianeK, cbclutchmk y O.iacy. Hanncao je Ae.io De regno regi- 
l)iisquc Slavorum, r;\e roBopn o AMHacTHJH Heviaitn-liri, .mTiiM 
roerpa4)HJy Bapan^e h, naji'.aA, Historia genlis Slavicae, noA 
KoJHM pa.jyMCBa cpncKH HapoA. OopcA HjHX, na kh.h)kcbhom 
no.'hy paAH.iH cy join CxcBaH Xaywh Vui Pajesa Ce.ia y CpcMy m 
CxeBaH FpiH-K us Flenyja. Y XIX Beny HcraKao ce B.iaMva 
MoApyiiiH-k, AyxoBHHfc y ^a.i>oKy h ^apamv. Oh je ypehMBao 
«UJoKa'n<y BH.iy» a CBoje UJoKL;e yiHO je h "kMpH.iHUH, a-'i 
6h Mor.TH MHTaTH cpHCKC HapoAHC HCCMC Kojc jc 6am laAa 
o6jaBHo ByK. 

OpaBociaBMH CpoH y Bapan^n a^-ih cy xaKohcp hcko- 

JIHKO BWHCHMX .lA'AM- TaKO Cof[)pOHHJe TlHpHJOBH'k CHHCKOII 

nenyjcKH, oHAa c.iaBHH i^pKBeHH 6eceAHHK, cnHCKon HnKanoj) 
FpyJH^h, no3HaT ca cBora encKora cncBa ((Cbctk CaBa)» h 
CBoJHx BaHpcAHO h:mbo nHcaHHx MCMoapa, y Ao6poM H3AaH.Y 
npoff). 3cpeMCi<or«. Mety hobhjhm nHcunwa h3 BapaK>e Bajba 
HCTaKHyxH AAaiMa ^parocaB.T>cBH'ha, nOHHaxora BpcHora ca- 
paAHHKa Byk-a KjipjiyK-ha, cxapHnapa B.iaAHMHpa Kpacnta, 
npHnoBCAaMa CxenaHa PaAni^a k aP- 

Hoc'ie nopaBHaH.a 1^.67, KaAa je AycxpKJa npcAajia eh 
MK.70CT H KeMH.iocx iMa'^apuMa HapoAi-ocxH y YrapcKoj, cxpa- 
Aa.iH cy HeoojiMHO mhoxo HJoki^h. HeMajyiiK CBOje noce6Kc 
Bcp'^Ke opraHK.utuKJe hhth cbojhx BepoHcnoBCAHHx mKO.ia, 
H3r}'6Hme ohh cB(\.e lUKO.Te Koje saMeHHuie iiiKO.Te Ha Ma- 
•ibapcKOM je. HKT. 36or xora je M.iaija moKanKa reHepan,K;a 
Har.io noMt -m noin h CBoje napoAHocHO ocetaHje KOJe je koa 
rspa30C.iP!;nMx CpCr.i ocxa.io yscK CHar+CHO h sa BpcNie najja- 
Hcra roH>cii.a oa cxpaHc Ma-feapa. Cpexan CBpmexaK BC-iHKora 



para iipo65'AMO je h3 Ape^eHta h IIIokuc. Bcimkh ^eo op, h.hx, 
icpajeM 1918 ro;i,., npoK.iaMOHao je, sajcAHO ca CpoHMa, cnojc 
cnajaH^e ca KpajbCBHiiOM Cp6HJ0M. 

Bapaifca na KoH*ep8Hi^HJH MHpa. C BapaibOM je Ha 
KoH(|jepeHi;HJH MHpa o^Max y nonexKy hui.io BeoMa TeiuKo. 
Be.iHKC CH.ie, HMajykH npH pvKaMa yrapcKy Ap>KaBHy CTa- 

THCTHKY, a SHajV'KH Ma.lO UAH CKOpO HHMa.lO O pHMOKaTO- 

jihhkum CpoHvia (LIloK]j,HMa) cxaBH.ie cy ce Ha r.ieAHiUTe, ^a 

je BapaH^a Mai^apcKH Kpaj y komc Cp6H HMaj}' HesHaxHy Ma- 

H»HHy. EKcnepTH Kpa.i>eBHHe CpoHJe ;i,ajM cy ce. Bet pannje, 

. Ha nocao jia. ;\oKa'A{y HexaHHOcx h TeHAeHLi,H03H0CT yrapcKo 

3BaHHHHe CTaTHCTHKe. 

Ha ocHOBy npnopaHHx h oojckthbho opoBepeHHx no- 
;taTaKa yrapcne Ap>i<aBHe CTaTHCTUKe yxBpAH.ie cy ce obc hc- 
cyMH^HBe MHH3eHHLi,e: 1) ;^a cy Mai3apH y MCCTHMa, r;i,e hc 
»jHBe 3aje;iHO ca CpoHvia njiu HeMii,HMa, cra.iHO y onaAaH>y, 
"2) ;;a cy Cp6H, HenoMemaHH ca Mal^apHMa, cxajiHO y npH- 
pauixajy h 3) ^a cy Cpon y MecxHMa, r^e HCHse noMeuiaHH c 
MaljapHMa, cxa.iHo y onaAafty a Mai3apH y namoM MHOH<eH>y. 
O^axje ce necyMH^HBO noKa3a,io ^a je MabapcKa o(})HTJ,MJa.iHa 
cxaxHCXHKa nexanna h ^a ona 6poj Matjapa y BapaH>n orpoMHo 
noBckaBa Ha uixexy pHMOKaro-iH[4KHx Cpoa (LUoKai^a). 

Ha ocHOBy xanHO npoBepcHHX no^axaKa, Ae.ieraqHJa Kpa.ij. 
CpOHJe 5'XBp;;H.Ta je ^a opoj npaBOCiasHHx h pMMOKaxo.iH4KHX 
Cpoa y BapaH>H h HoApaBsiHH hjhoch na 77.415 ;^yI^a. Tom 
npH.iHKOM npeAOHCHO je npe;3,cxaBHHLi.HMa Anxanxe ^a "ke, ano 
cpncKe npexensHJe y BapaH.M 6yAy 3aAOBO.'beHe, 6poj Cp6o- 
XpBaxa KOJH ocxaj}' y CMaH>eHOJ YrapcKOJ, join vbck H3Hochxh 
239.397 Ay ma. 

HopeA cxaxHCXHHKHX h cxhhhkhx, 6paH>eHe cy cpncKc 
npexensHJe h ckohomckhm pas.iosHMa. Ca Hame cxpane hcxh- 
ii,a.io ce Aa je 3a naoiy 6yAy'k3' ApniaBy oa Be.iHKora 3HaHaja 
cao6pa'kaj na ^paBH. KaKO je /[paBa n.TOBHa caMO y iteHOM 
^OH.eM xoKy, xpe6atie Bp.io mhoto xpouiKa Aa ce ona yHHHH 
n.iOBHOM H y H>eHOM cpeAH>eM xok}^ Ma-feapH, cbc KaAa 6h h 
HMa.iH 3a xo cpcACxasa, ne 6ii HMa.iH HHxepeca Aa yHHHC xaKO 
Be-iHKe M3AaxKe, jep na o6e ooa.ie /l,paBe tkhbq jy^mw C.io- 
eeHH, a HnjeAHa MafeapcKa o6.7acx HCMa nenocpeAHe KopHcxH 
OA njiOB-'i>eH>a ^paBOM. 3a jyJKHC Cjiobchb naK, pery.iHcaH>c 
^paBe je oa Bp.io Be.iHKor 3HaMaja, jep ce y3 /I,paBy npocxHpy 
MMxaBC jyroc.iOBCHCKe o6-iacxH Kao : UJxajepcKa, KopyuiKa, 
Me-feyMypje, XpBaxcKa HoApaBHHa, C.iaBOHHJa h Bapaaa. 3a 
npoHSBOAe obhx Kpajesa je nyx ^paBOM ao /I,yHaBa, a OAax.ic 
npcMa BeorpaAy oa H^HBOxna HHxepeca. Ccm xora J3'}khoc.io- 
BeHCKO cxaHOBHHuixBO XHX o6,iacxH HMa noceAe na o6e ooa.ic 
jlipase, a sapouiK na ^paBH, Kao: BctaK, I^e.iOBai;, MapH6op, 
Bapa}KAHH H OccK xproBanKH cy i^enxpH He caMO sa cxa- 
HOBHHLUXBO OHC o6a.ie Ha Kojoj one .lejKe, nero cpeAHUixe ca- 

6* 



84 

o6j)alvaia n cTanoBMHiuTBa npoTMBHC ooa.ic. Ako oh ce, ^aK^ie, 
j)eKa /^paBa yae^ia nao rpaHHij,a Haivieijy nac h 6yAyiic cyjKCHe 
YrapcKC, noKH^a-ie 6h ce npHpo^ne Bcse Koje Be3vjy je^Ho 
MCTO cranoEHHiuTBO Ha o6e CTpane pcKC. 

A.iH, He caMO Aa je 3a MHTcpece Hame noTpe6Ho ^^ 
Minae toi: ^paee 6yAe y HauiHM pynaxia. Hero je neonxo^Ho 
n()Tpe6Ho A'l H Hte.ieaHHUia na .leBoj ooa.iH ^paBe, oa Bapna 
Ao Moxa'ia, ocxaHe y OKBupy rpaHHua name ApH^aBc. Ta »e- 
.icaHHi;a Beayje KpajeBC Hace.iieHe naiuHM Hapo^oM, jep Be- 
;;yje Xj^BaxcKy ca C.iaBOHMJOxM h BaMKOM, a 3a Maijape je j 
cicopo 003 HKaKBe BpeAHocTH. HajaaA, nao luto cmo mm mo- i 
j)a.iH vorynHTH ceBepHH ;\eo xypcKOKaKHmKor cpe;ui y BanaTy \' 
Ma'hapHMa sa HauiTHxy CcrcAHna, noTj)e6aH je HaMa oapaH^cKM ' 
rpoyiao aa aaiUTHry Be.iHKora rproBaMKor h HHAycipHJcKor 
ueHT])a y CjiaBOHHJH — Ocena. 

TaKO je Kpa.TieBHHH ('poHJH ' noui.io, HaJaaA, ^a pynoM 
Aa noc.ie Be.iHKHx nanopa Ao6HJe jy^KHy BapaHA', oo.iaci ^a- 
.leKO y.atby Hero iuto cmo je oMeKHBa.iH. 

Job. PaACHHh 



3A HAUIE nPHMOPJE 



Cjiobchh He p;):5y.Mcjy 'la.injaiui, a 
OBH, oxojiH ca cBojiix npacTa[)iiN 
ycnoMGHa, Jiyno ripennpy CiOBeiie. 
Ajih npespeHH HapoAH wM^'jy y cbojmm 
pyiOMa K-ibyHCEc 6y.iyiiHOCTii. 

H. ToMa:5eo 

HoBCK KOJH npe/j,a ce 3'3iMe Kapiy ^a-iMauHJc h no n>oj 
OKOM npejiexH, HMa ocei\aH>e nao Aa ce o;i, KonHeHon poyiviy, 
lUTO ce ys Ja/^paHCKO Mope ca ceeeposanaAa ica hctokv npy;Ka, 
HanpacHO o/^bojho HHxaB je;i,aH apxHne.iar cyKucM o6acjaHi'ix 
a MopciM onKOJbeHHx icpynHHx h chthhx CTCHa, iiito ce no 
nvHHHH pacTypH.fie Kao spHa noLi,enaHHx 6poJaHHU,a. 

/^a.iMaij;HJa ! Mhcjih h ocetaiba luto u\ la pen y HaMa 
6yAH. BeoMa cy paanoBpcHa npeivia tomc h;: Kojera cy Kpaja 
-i>TAH KOJH Ty pen noHenaA H^roBope. KoA mhofhx Hainnx .i>yAW 
OBa HCTHpH cjiora Mory a^ HsaaoBy caMO He icy Bvirnc h.ih Maii>e 
HejacHy ycnoMcny o cxapoj c.iaBH h jyeaiuTuy ; na h,hx je 
,^a;iMaij,HJa HapoHHTO nocTOJ6nHa necHHKa h jyiiaKa, oiayoMna 
TyHAy^HiieBa h KaMH'hcBa, coko.iobo iHOiJAo hh Kojera cy 
HeicaA wsjieTajin JaHKOBHtiH h CMH.fbaHH']\n. ;^pyrH oner, iia- 
])OHHTO cyxoacMmi, bhac y /l,a.TMaLi,nJH laKO^e jynaHKo .leivio, 
a y /^a;iMaTHHi4,HMa nyBCHe paxHHKe H3 ycKOMKora Ao6a h 6yu- 
xoBHHKe, KOJH cy ce, y name Aane, ca ABoiviaiiiiM op.TOM K;mjii5; 
ajiH je 3a HjHx ^a.iMaij;HJa, HsnaA CBcra ocra.Tor, npncojuo x.ie, 
'.eMJba c Koje ce, y npo.ie'ke, H3BHJa Miipi-ic mapenMx ooKopn 
w J Kojoj ce n.iaBO npocxpancxBO jyjKiiora neoa xaKMHMM ca 
ncAorjieAHOM nyMHHOM MopcKOM. Jep .7>yAe c Koniia - Kao 
lUTo je npHpoAHo — OBa ;iena npoBMHUiija H;imc AP^'^'f^KC ono- 
MHHbe HaAacBC Ha omo nera je y h>hx HaJMan^e m 3a mhm ohii 
HaJBHiue H^yAC : na japKO cynite h npocxpanc, AyooKC, boac ; 
wa Ayra npo.ie-ka k xonjie npHMopcKc nokii, 3aHHH,eHe mm- 
{>HCOM KaA3^-'ije h cxapoM MopnapcKOM noncBKOM. 

UJxo ce caMHx 4a-iMaxHHai],a xhmo, ohh ce, AOAyuie, Mecxn 
KaJKaj}^ Aa hx onopa h Bp.iexna poAna iiCM-^^a ne mo/Kc At-- 
BOJbHO Aa xpaHH, H mxo cy CBane roAnne npuHyl^eHH Aa ce 
ce;ie h3 3aBHHaja, Aa y xyiiCM CBexy tcuiicom mvkom 3apaAe 



8(5 

MHM -fee noMaraTH cBOJe h ce6e npexpaHHTH y crape ahhc; 
cijiu KaA ce th Hce.-beHMi^H cexe KaKO cy ce tyHhuhh oa naMTH- 

BCKa OTHMa.lH O H>HX()BO oiaHacTBO, n KaKO HeiCMMa OA H>HX 

M AaHac pacTv 3a3y6HLie ;3a h>hx, ohh cy c tmm ora'iacTBOM 
y HaJBctiOJ McpH noHOCHH. .'loMC'hH ce Kao MopnapH no «He- 
Bcpiioj CTHXHJH)), apiaxyjytiH y aMcpHMKHM H aycrpa.iCKHM 
pyA'iHUHvia, OHH HCMaJy npeA OHH.via Hero jcAaii caMM uyiJL: 
All cc :)ApaBM KyhH Bparc, re a^ na Ao.viy cbom h Aa.i>e KpcHv 
cuehy na.ie h npacxape ooHMaje cBoia j)OAa HyBajy. 

^a.iMaTHHUH cy, McbyTHM, mmctm Ciobchh a.iM (".ioblmim 
Koje ]e npeKOMopcKa .laTHHiuTHHa y H:jBecHoj McpH ymaMajia. 
Ohm cy mobcmhh, xpeaBCHH, a.f y hcto Ao6a m seoMa no- 
Hom.i.HBH. rio MnmxH H xeMnej)aMeHxy Moiy a^i ce CMaxpajy 
jyroc.iOBeucKHM IlpoBaHca.iHMa, necHHUMMa ue.ior CBor n.ae- 
MCHa. 3eM.i>opaAHHK, AJi-'^'axHHCKH ce.haK, bo.im cBojy BCMjbv 
M HjCHe n.ioAOBC, pyJHO BHHO H yKVCuy MacAHHy. lUxeAHja 
HHJe MO}KAa H>eroBa oco6Hxa BpAHwa ; oh je .'.a pyJKHy pen 
yBCK roxoB Aa noiHHe, a.iH la, c Apyie cxpaiie, .lenoM pcijy 
MO>Kcm cBcaaxH Kao jarH>e. «<Kpo;ja cbc BpcMc CBora noxy- 
uaH>a no xyhe.M CBexy bc.ih JcAan Aooap noiinaBa.iau namHx 
Mce.i>enHKa y CcBepnoj A.McpHu,H xaj napoA 'lysa y Ayuiw 
jcAHO jaKO, no6o:KHo occhaH.c, a i o jc nocrM.irHJa aa «CTapHM 
Kpaje.M)). 

^a.iManHJa jc, npcNia CBCMy xomc, .sa nac (!p6e h XpBaxe 
ABOjnnoM 3aHMM.i>MBa; ona je navia CBHMa Apara m Ba>KHa ko- 
.iHKo no CBOJHM npHpoAHHM .icnoxaMa, ro.iwKo hcxo, m jom 
BHuie, no CBe.Niy ohom mxo jbyAH hchvjho h nenpHMCxno naAC 
H3 cBOJe nyuie m y MaxepHJa.iHc cxBapH ynoce, KOJe cy c fhh- 

XOBHM HCXOpHJCKHM HxHBOXOM ClCOCMaHC. 



^a.iMau,HJa je, iia MaxoBC, Hrpa.ia /.HaMeHHry y.iory y 
ceexcKoj HcxopHJH. He KajKCMO, aanpaso, Aa je oBaj ysanw 
xpaHaK ^cm.IjC — koJh yr.iaBHOM npcAcxaB.i.a Jcaho ])a;}ByHeH() 
Mra.io HMao npecyAHor yxHi^aja iia McxopHJy EBponc ; to 
OH 3HaHH.io cyBHUie KaaaxH. A.ih je HecyMR.HBO Aa cy MoiiHH 
napoAH H jaKH opraHHsaxopcKH avxobh oboj se.M.-LH neooHMHa 
naHxH^y noK;iaK.a.iH, xe Aa je ^u.iMai;HJa, y HaBecHHM nacoBHMy 
CBOje HcxopHJe, cxHi;a.ia Be.iHKy BajKHocx h 6HBa.ia no.iaaHOM 
xaHKOM y ocxBapHBaH>y ji.HxoBHx no.iHXH^KHX ocHOBa. ^ocxa 
je y TOM nomcAy cnoMcnyxH PH\Li.aHe,' Kap.ia Be.iHKor m 
Hano.ieoHa. 

OpH.iHMHO rycxa xaMa ooaBHJa MCTopnjcKy npom.iocT 
npacTapnx CTaHOBHHKa ^a.iMaLiHJe. TparaoAH kojh ce TpyAC 
Aa Toj npom.iocTH noxBaTajy aaMpmene KOHiie, naH.iaae Ha 
MHTasy noBopny napoAa kojh cy nocTynHO, ca CBHJy Kpajesa 
HpeHHKa, xHxa.iH Aa oBy rpyAy aeM.'be nace.ie, h Aa joj 3a neKo 
BpcMC VAape CBoje o6e.ie;KJe, cnpeMajy-Kn xaKO nosHHJHM na- 
pauixaJHxMa xpara.ian,a HajmapeHHJy rpaJiV aa FbHxoBa exHO- 
■lOLUKa Hara'feaa.a. 



87 

Oko cBHTatfca HCTopuje iia.iaaMMC) y ^a.iMOi^MJH H.iHpe, 
i!apo;t TOKaMKH, kojh ce Ha ^ne xH.iiaAe ro^HHa npe XpucxoBa 
po'l^eiba 6eiiie panacyo no ite.iOM 6a;iKaHCKOM no.iyocTpBy, 
Kao HajsanaAHHJH orpaHaK se^iMKC Haje^je Tpano-H.iHpa, nap- 
HapcKor n.ieMena aa Koje HCTopHHapn MHC.ie a^ je y jyro- 
HCTOMHe KpajeBe Eepone npoBa;iH.io h3 6p;;cKHx Kpajesa Jep- 
MCHCKe. KacHHJe, na ;^a.7iMaTJiHCKHM ocTpBHMa h y npHMopcKOJ 
^a;iMai;HJH, nan-iaaHMO Ha rp^ine KO-iOHHCxe, aok h^ jHyxpam- 
liOCTH H36KJa noHCKO KapBapcKO n.iCMe, ao caMC o6a.ie, ws 
KpajeBa oko CaBC h ^ynaBa. 3aTHM Han.iaae phmckh aaBOJc- 
BaMH, a Ka^ H>HX0Ba rBOSAena pvKa nonycTH, MHraB HHij Bap- 
BapcKHx n.ieMena — Ke.iTH, Foth, ABapn, .laHro6apAH, na 
MaK H CioBCHH ^ OA KOJHx opBH AO'boiuc H npo'}3ome, a 
('.lOBeHH ocTaAOiue ao A^Hac, re hx hh TypuM, hh Ta.iHJaHCKH 
y.-bean 3a spcMe M.iexaHKe peny6.iHKe, ne Morome Aa hcxhchy. 
Ohh cxBopmue jearp}' Aanamfter Aa-iMaxHHCKor cxaHOBHMmxBa. 

Xe.ieHH3ai;HJa npuMopcKe ^a.iMauHJe 6eiaiiie, npe pnMCKC 
HajcsAC, y Hajoo.i^eM jeny. DpHMopcKH (xaH0BHHii,H, HeMajyfeii 
yapoKa ji,a aasHpy oa MHpnor npoAHpaH^a rpHKHX KO.iOHUCxa, 
~ Bp.io oKpexHHx rproBan,a h AOHOCH.iaHa npocBexe, — r npH- 
Maxy 6ea sasopa 6.iai0AaxH xe.ieHCKe Kv.ixype. Pn-sL^bauu, na- 
npoxHB, KoJH 6exy Aom.iH a^ .icm.ia' ocBOJe ch.iom opyjKJa 
HHcy HHKaA Mor.iH Aa ce y H.oj ^Bpcxo Hace.ie. Bop6a aa 
pHMCKO rocnoAcxBO y ^a.iMaii.HJii xpaja.ja je MHxaB jeAaH seK 
H no (oA 156 npe Xp. ao 12 noc.ie Xp ). Y xoj 6op6H pHMCKe 
.lerHJe npexpneme HeKo.iMKO KpBaBHx nopaaa, h xck ABanaecxe 
roAHHe noc.ie XpncxoBa po'hen.a Morao ce ABiycxoB nocHHaK, 
fioxoH>H 'hecap TwdepHJe, noxBa.iMXH aj^ j<? KonaHHO' noKopno 
;^a.iMai;HJy. 

^yma Ba.i:,a, phmckh renpije HaMHHii oa ^a.iMau,HJe jeAHy 
OA Haj.ienmnx h naJBa/KHHJMx npoBHHH,Hia or})OMHor uapcxBa, 
H Koja je MHoro npHAone.ia MohH h yocA}' ])HMCKor opy}KJa. 
^^a^iMaiAHJa, Koja y xo Ao6a o6yxBaxame anaxno sehH o6hm, 
HMa'bame aa PKMjjane HaJBehy Ba/KROCX He caMO 36or ibhxobc 
cpeAoacMHe tproBHoe, Hero h paAH cbojmx cwrypHMx .lyna, 
KOJe pwMCKOj y6oJHOj MopHapHii,H Hyljaxy HajnoyaAanaja aa- 
K.iOHHUJxa. .iaxHHCKH jcaHK npeoxe y npHMopcKUM rpaAOBHMa 
y6pao Max, m xo naJBHUie Kao c.iy>K6eHH jeawK puMCKC ynpase, 
npomaBiiiH c BpcMCHOM Kpoaa c.iHMHe npoMene Kao h .laxHHCKH 
jeaHK no ocxa.iHM poMancKHM KpajcBHMa. A.m je aHanaJHO xo 
Aa HH HajnHxoMHJa pn.MCKa ;iaxnHmxHHa, hm noxoH>a xa.iH- 
jaHuixHHa M.iexaHKHx aaBojcBaMa, HHJe HHKaA Mor.ia Aa HCXHcne 
jeaHK ypo'feeHHKa Cpqa h XpBaxa, kojm cy - 'laK h no ocxp- 
BHMa — 3Ha.iH Aa raj jeaHK onyBajy cbc ao HauiHX Aana h 
AH ra npcAaAy MH.ia h HencKBapena cbojhm hoshmm ynynHMa. 

Mnoro je xapxHJe, y noc.ieAH^e BpeMe, y npeK(~/MopcKOJ 
uiTaMpM HuiapaHo Aa 6h ce AOKaaa.io, KaKo cy ja-iiijaHCKH 



S8 

je3HK H Ky.nypa Ha hciomhoj ooa.iH JaApana, jc/i,Ha caMOHHK.'ja 
6H.'F>Ka, Koja HHJc HHKa;t npecTa.ia K.iHJaTH, m Kano jc, o6paTHo, 
c.iOBCHCKH cieMCuaT y ^a.iMauHJH neKO enuriMMHo paiuhe, 
h;ih, y Hajoo.LCM c.iyMajy, JeAaH BumraHKH Ka.ie.M. McTopnja 
Hac, McfeyTHM, yMH ;\i\ je chc oa luecror Bena, iiimi)om i;cvie 
4a;iMau,H)e, HenpecxaHO Aivme.io, a no;iy}Ke h B;ia;ia/io, Jcaho 

MHCTO ClOBeUCKO n.ICMC KOJe CC, HCTHIia, BCli paHo noMC.io 

Ha^HBaTH, no cboJhm HajtTapHJHM ;ip/KaiuiHM (jJopMauHJaMa, 

;tBOjaKHM HMCHOM t'piRKMM H XJ)BaTCKMM, a.lM KOJC Cy ^^OUHHJC 

ceooe oner jaMC H^Meuia.ie, a AanamibM ;iaHH cto h no.in- 

THMKH yjeAHHH.lH H THMG CnpeMH.lM yeM-'BHlUTC 33 nOmVHO 

cranaH.e. Oa ocMor Bcna yiianpcA B-ia^a/iH cy MaH.HM m.ih 
HetiHM ;ie.ioBHMa ^a.iMauHJc, je;iiin ;{a ;q)yrHM, <l>i)aHUH h 1>h- 

;{aHTHMUH, lUlTHM XpBaiCKH KJJa.l.l'BH, OOCaUCKC AHHaCTC H 

cpncKH Kpa.i^eBH h i4,apeBH. A.im At)CTa |)ano (noMcr. \I b.) 
jcAHHM Ae.iOM acM.'be ^aBjiaAamc MaK Aa^'iCKH YrpH, j\ok ce 
najsaA npHMO|)CKHx rpaAOBa, Ma.io no Ma.io, ne AO'ienaiuc 
M.ieMni.H. Obh noc.ieAH>H ocxy, HcrHHa, npmiyljeHH x^ naKon 
AyiHX paioBa (l.'i^cS i.) nonoBo ycTyFie ;!eM.i>y cboJhm cynaj)- 
HMi^HMa MahajjHMa, a.iH mm iiaj;iaA (HCiMna, KonaMHO tck y 
noMCTKy Will Bena) noijc aa pyKo.vi ^a je noAsprny CBOjoj 
B.iacTM, H.iyaeBLUH Jcahho noApyMJe AyopoBaMKC j)eny6.iMKe. 

3a B])eMC Tor yrapcKO-M.TCTaHKor oTHMaH>a o npeB.iacr, 
Aa.iMaTHHCKH CiOBcnn ne.vu'jy, paayMc cc, caMOCTa.ine y.iorc; 
OHH cy TCK cHTan noBai; koJhm rpa6c>K.i.HBM B.iacHnuH noA- 
Miipyiy CBOJe Mci^ycooHe, n to nonenaA bjj.io n]).i.aBc paMync. 

MayacraK mmhh Jcahho Ma.iH, a.in Hc;{aBHCHM ^yopoBHHK, 
KOJH xBaxa H OAp^KaBa Be;je ca CpoMJoM HcMaHiHtia, Hcnje 

CBOJ «C.10BHHC[{H» lOBOp, TC la y HaBCCHOM MaCy nOAHHxC Ha 

AocTojaHCTBO KHiii>KCBHor je;{MKa, CTBapajyiiH na n.cMy Ac.ia 
Koja cy AJinar onmre Aoopo, AHKa h hohoc i;e.ior Hamer n.TC- 
MCHa. 3axBa.'i>yjyhn tmm Ae.iHMa, jeAna HCKpa ciobchckc npo- 
ciiuTC ocTa.ia je HcyramcHa Ha noAJap.vLTiCHOM Ba-iKany, na 
je THH.a.ia y Mpany hokocobckc Hohw cbc aot.ic aok cc 11.5 
HiC, y Hame Aane, hhJc oner pasoyKxeo noM-ialjCHii n.iaMcn. 
IlpeKO AyopoBaMKc KiBHre cnojume ce i;H>H>KeBHHM jchhkom 
aaAyro OTyhena opaha Cpon h XpBaiH, KoJa Aanac ca4MH.a- 
uajy orpoMny BehHH}', totobo ij;e.iMHy, CTanoBHHmTBa /^a.^^>a- 

UHJe H Aa.'lMaTHHCKHX OCTpBa. 

Ta.iHJaHCKH je3HK y ^a.iMai;HJH je, HanpoTMB, jcAan yM^inn 
Ka.iCM, CBaKOJaKO jcaho A^nac totobo npecax.io Bpe.io, Ha 1:0- 
jeMy ceocKH napoA HHJe HHKaA CBOjy JKch racHO. ^yroTpaJHo 
rocnoAOBaH,e Tora jesHKa y npHMopcKHM rpaAOBHMa hc cmc 
HHKora Aa ooMane y nomcAy fteroBC pacnpocTpaH:.eHOCTH h 
HjcroBHx npaBa. MaKaKo, Hnane, o tomc mhc.ih.ih naBccHM ny- 
6.1HI1HCTH Ha crpaHH, A^-iMaTHHCKH je HapoA o'TOM noxnyiio 
HaHHCTO ; OH 3Ha Ao6po Aa ohh H>eroBH seM.-bauH, koJh ce6e 
HasHBajy Ta.iHJaHHMa, ncMajy Apyror Ta.injaHCKor ooe.ieHxia 
AO jcAHC TaHKC, cacBHM nposHpHC HaB.iaKe, noA kojom ce 
jacHo paaaCnpa npHnprno cxpyjefte jane c.iOBencKe Mesrpe. 



89 



/Khbot ^a.iMau,HJe, oa XI BCKa na n'aji,aji,e, ckoah ce 
yiMauHOM na 6op6y npoxHB cxpane Hajes^e. Bop6a, ca c.io- 
RCHCKe CTpane, boah ce y xpn npaBi;a: HCKaA npoTHB Ma-^apa, 
HCKaA npoTHB TypMHHa, a HeKa^ oco6hto luto ce Sa^pa 
rune — u npoTHB caMor MicHHiia. 3aTHM ce na CBe to cnyiina 

yaCTOp, Sa KOJHM ce OOHHHO KpHJy nojCAHHOCTH O.lHrapXHJCKO- 

anco.iyxHCTHHKor pe/KHMa y CBHMa KpajcBHMa r^e je mana 
KpH.iaxora jirba Aonnpa.ia. Kao iuto sfoaho pene jcAaH (j[)paH- 
i4ycKH nacaui, napoAH CTeiHyTH noA japaM hhokpbhhx Aecno- 
THJa HCMajy cBoje HCTopHJe. HIto ce caMor ripHMopja th'ic, 
y H>eMy cy y npBOJ hctbpth XV BCKa KOHaHHO saB.iaAa.iH 
NLie4Hi\H, a;m ce, onex saxo, h xy HacxaB.'ba 6op6a npoxHB 
'I ypMHHa. IIoA sacxaBOM CBexora jNIapKa xy 6op6y caAa, pa- 
;57Me ce, boac onex HaiuH ."byAH, npexe^Hxo xano 3EaHn 
"Mop.iaEtHi), aaropcKH Cp6H h XpBaxH. I\LiexaMKa B.iaAaBHHa 
oH.ia je, Me%XHM, Bp.io Ko6Ha no nam Aa-TMaxHHCKn napoA, 
jep je OHa iteroBy cnary CHca.ia, c-iy}KeiiH ce HiMmc y cboJc 
eroHcxHHKe CBpxe, opaHckn x. j. napoAHHM MHiiiHij,aMa seM.ijy, 
Koja He caMO Aa joj c.i3'>Kame . Kao ocacm npoxnB xypcKHx 
iiox.iena 3a JaApaecKHM MopcM, ho Kojy je u HHa^e 6e3AyiiiHO 
eKcn.ioaxHca.ia. noxa.iHJaHMeHH npHMopcKH rpaAOBH h c.to- 
KeHCKH HapoA Ha KonHy }KHB.T>axy, HHane, jcahh ys Apyre 
inoiibus el lingua dlssiinlles (pa3.iHK3'jy'bH ce h ooHMaJHMa h 
Jo3hkom). .lynaBH "M.ieHHk, CBaKHM nanHHOM, noAJapHBame 
npiipo'fee^y xi)a6pocx y jynaMKOM cpncKOM h xpsaxcKOM cojy. 
,!(aBaiue hm x.ieoa h.ih, Kaiio KaMnh ne.im, «6emKOxa, Kpyxa 
r7pHHUHnoBa», a.iH caxio xo.ihko, ko.ihko i\e xaMaH Aocxa 6hxh 
^OK H3AyiiiH lac OBa, ^ac ona xpKa c HCKpcxoM, (dlpejacHn)) 
jc H Apyi^HM nyxcM 3Ha.ia Aa y naiuHM .i.yAHMa ooacxmhc cy- 
jcTy H cypeBH>HBOcx, xe Aa hx bcuixo npnBe3yje \3 CBOJa B.ia- 
Aa.iaHKa KO.ia: ona Actame Meiiy h.hx nacxH h OA-iHMJa, no- 
•\ejt>e H 3acTaBe, u cbc oho mhm ce nam .laKOBcpHH napoA 
.laKO HaMHpH. A.7H Aa OH, KaKoroA, nonpaBH.ia n^eroBo mo- 
jja.iHo H MaxepHJa.Hio cxaH,e, 3aro ce BeHeH,HJa HHJe cxapa.ia. 
Hdchh npoKOHsy.iH, h.ih, KaKo hx napoA 3Bame, ((npoBHAypH)) 
Hc oxBopwrne jcahc lUKo.ie, ne carpaAume jcAHor nyxa sa 
MchycooHo 36.TH}icaBaH>c pamxpKaHor napoAa. Cenax M.iexaHKH 
rpajKHO je y 4a-iMaH,HJH bojhhkc, a ne rpabanc, na cxora HHJe 
HH MapHO Aa ujxo y^HiHH 3a HapoAHH HanpcAaK h HapoAny 
npocBexy.i JcAHa caMO nacxa i^Bexa.ia je y M.iexanKOJ /l,a.iMa- 
HHJH : CBemxeHcxBO. Cawo ocxpBO liar, ca CBOJe xpn xH.i.aAc 
cxaHOBHHKa, HMa.io je 3a BpcMe OopxHCOBor nyxoBan^a no 
ripHMopjy HHUixa MaH>e ho xpn cjipaxapcKa ManacxHpa h hcxo 
To.iHKo Ka.iyiiepHH,a, He BOAchn panyna o ocxajiHM nonoBHMa 

1 Hiir.ic'Aa H.'.'HrpoBaiHO, a,in iipsa uiTaMnapiija y Ha^pv BaBCACHa 
jc rcK 170() ro;i., jaKje y nacy KJ\;i jc penyo.iiiKa oii^ia Bch Ha yMopy! 



90 

KOJH HiMB.-baxy na Tcper caMMx ocTpB.hana. LUto je naiv naj- 
jKa.^ocHHJe, M.ieMnliH HceKome HeMM.iHi;e a^i 'MarHHCKe LuyMe 
Aa 6h npH6aHH.TM rpaliv aa CBOje y6oJHe .ia%e, 3a Kojy mm 
iipHMopcKa paja A^Bame Hajoo.i.y mommra, OHecraMeHe u Kprniie 
npHMopi;e luto ce jyHaMKH 6opMiiic y ohtuh koa .lenaura m 
y MyBCHOM pary "OA KaHAMJe». 

TaKO je Tpaja:i{) nyne MCTHpn cTOTMne roAHHa. 

llajnpe iiaAe Cp6nja, a 3a CpoHJOM BocHa, 3axyM:i.c h 
^era. TypHHH npHTMCHy CBe naiiic ^cM.i.e, cesi jeAHHor FIpM- 
Mopja. Ko My ce ouMpaiuc, to je To6o}Ke 6no M.ieMH'k. M.iewHli 
roiiopw.io ce — ocbojho l^wnap h KaiiAHJy, M.'iCMHii ce npo- 
iiiHpHO no ApoanHJH. M.iCMH'h iie a.^ TypMHiiy iih luiBiipHiH 
y n[)HMopjc, M.ieMH'K xiy MaK 3aKHAa m Bocny ! 

TaKo ce roBojjiLio, na toko ce y M.ieraMKHM KH.Hra.via m 
nHca.io, He pa36Mpajy'hH ;i,a .ih cy h kGjIHKo jynoHKOM rjiacy 
VHcrHiiM xj)a6pnx M.ieraMKHx BparaAHna, HeHHJepa u OocKo.ia 
iipHAOHocH.ie 'iBpcre At-'CHMqe naiiinx JaHKOBnha, ('MH.i.anH'ha, 
MoMMHyua, HaKHi^a m ocra.TMx BOJBOAa n cpAapa : 

wKoJHMa ce ;inMHa c.iaba opn, 
Kya luiM rvc.ia cnoMiiihe jyriaKC I» 

OoiiiTo M.ieMnliH noAJapMHiiie ^a.iMauHJy, r.iaBHH mm 
riocao demc Aa oAiiapoAe B.iacTc.iy, m cTora jkhbo nopaAMiue 
Aa 3a ceoe 3aAo6njy one kojm }KMB.'baxy y rpaAOBHMa, re mm 
noTa.iHJaHMHme MMCHa. JeAaH a^o noHocHTc npMMO])CKe ro- 
ciioAe — KyhM'hH m KO.i>eHOBH'hH nocTaAome M.ieraHKH 

H3MC'ha])M, xpaiieliM ce n.iahaMa mhhobhmmkhm ; ApyiH ce, y 
M.iCTaMKOj noTMHH.eHocTH, ApiKaiiie KyA M KaMO 'lacHHJe, jej) 
CBOJHM jyiKiLUTBOM opaH.axy KpaJMHy oA rypcKe najeaAe, MaAa 
o x.'beoy npHHUMiiOBy. To je rano hlu.to ao Kpaja XVIII bckb, 
KaA necTaBHo nponaAC M.iexaHKa Ap>KaBa h i:aA y3 (fjpaHuycKy 
penyo.iHKaHCKy Bojcny Aonpe a^x c.io6oAe h jcAHaKOCTM h ao 
o6a.ia AApwje. Mctom raAa Morao je Aa.iMaTMUCKM napoA A^, 
6e3 CBOia noHH>KeH.a, yaxie yHcmha y 6.iaroAaTHMa mro hx 
npocBcheiie AJ^^naBC nyAe cbojhm y npaBHMa m Ay>KHOCTHMa 
M3JeAHaMeHHM rpa'haHMMa. 



HajKa.iocT, He 6u aa Ayro. 

Hocie KaTacTpo{j)CKor HCxoAa pycKO-(jjpaHij.ycKe boJhc 
1812 roA. H ocTa.iHx HCAaha TaAauiFbe Hano.ieoHOBe noKO.ie- 
6aHC B.iaAaBHHe, sajeAHHMKHM nanopHMa AycTpHJe h Enr.iecKe 
no-]be 3a pynoM Aa <I>paHij.y3e HCTWCHy h3 ^a.iMai],HJe (1814j, 
Koja ce TaKO, hcmm.iom cyA6HHOM cbojom, npeTsopn y noA- 
HopHHi^y ABor.iaBora op.ia. LUto je to 3HaMH.io 3a npHMopcKw 
HapoA, 3HaMo Haj6o.T>e mm, CTappiJH .-byAH, kojh cmo caB CBOJ 
BCK y aycTHJcKOM poncTBy npoBe.in. IIoa 3.ior.iacHHM no.iH- 

UajCKHM pCHiHMOM KHesa MeTepHHXa H HjCIOBIIX aoctojhmx 



91 

iiac.ieAHHKa, y ^a.i.vumHJH necraje h nocicAH^er rpara c.io- 
ooAHor rpabaHCKor H^MBora, TproBHHv cnona^a .viprBH.io, a 
nenaA jkhbc h pa;i,fie npHMopcKe -ivKe npexBapajy ce y hcmc 
iiycTo.iHHe. ^a;iMai^HJa je, sa CToroAHuiPbe aycxpujcKe B.ia^a- 
BHHe, ys I4,pHy lopy m Ap6aHHJy, HajcHpoMaiuHMJa acM^'ba 
na Ba.iKaHy. 

Ajih Aa.iMaTHHCKH Hapo;;, kojh ce y A^HHMa po6oBaft.a 
reiuHO jaBopoBHM ryciaMa h nynoM hokhjC necMOM KaHM- 
kcBOM, H KOJH 6ciiie yBeK CBecxan cboJhx apgbhhx noABwra 
y 6op6ii npoTHB Afiapa h TypaKa, Aa.iMiiTHHCKH Hapo^ — 
Ma^a Hsr.iaAH^CH h ocMpoMameH — He K.ioHy Hnan cbojhm 
iynaHKHM ^yxoM. Ka^ My aycrpo-Ma-^apcKH ay.iyM yHMHH ne- 
MoryiiHM MaK u HajcKpoMHHJe }KHB.'beH>e na po-feeHoj ip^'^H, 
OH ce y roMH.iaMa CTa^e cc.ihth y AMepiiKy. OpBa c.iOBCHCKa 
CMHrpaii,Hja H3 AycTjjuje aanoHe.ia jc y ^a.iMai_i,HJH, h to hc 
Bajba^a caMO saro uito je h3 npnMopja Haj-ianme npcKO Mopa 
ce.iHTH, Hero h cxora join, mro je Ham npHMopai; o^yBeK 
uaBHKHyT OHO Ha HSBecHV ((C.ioooAy AHcatt.a)), Kojy My 6eme 
rejKe nperopcTM, ho h caMO 6.iarocTaHje. 

A H paayM.iiHBO je. HpHMopcne 3eM.x.e Ma y kom ce 

Kpajy CBeia na.iaaH.ie -~ on.ie cy yBCK rnesAJ^ ciooo^e, .ler.ia 
noHOCHTHx AyxoBa, 6am Kao ^a caM npHSop HensMepne ny- 
MHHC, H.TH pecKH Ba^^yx c Mopa, Kpenivo yxMHe Ha paaBOJ 
(})H3HMKHX H Mopa.iHHx ocoCnHa je;;Hor Hapo^a. y neny pyny 
iiycTO.iOBCKH >KHBOT HamHX HOMopai^a, HaawKaBa MX na c.io- 
ooAy KpexaHia m MHm.'bett.a, h mhhh ;\i\ Man^e 3a3Hpy oa hc- 
3roj,a h onacHocxH y xyljUHH. ^oxHi^aj ca cxpaHHM CBexoM 
npomHpyje, y3 xo, Kpyr noJMOBa, Kao mxo noBehano o.iaro- 
cxaHiC ja^a .T>y6aB Ka JKHBOxy h Bcp}' y concxBene cnare. To 
H jecxe y3poK 3amxo je, oa HajcxapHJHX BpcMena, ccMe c.io- 
ooAC Hajnpe h najoo.ije ycneBa.io y npHMopcKHM ipaAOBHMa, 
pacyxHM no ooa.iaMa CpeAoacMHor Mopa. KaA cy, y cpeAfteM 
BCKy, HCKH cyxoseMHH HapoAH jcABa 3Ha.iH 3a mHpH npoMex 
H xproBHHy, HtycxpH cxaHOBHMU,H npHMopcKe ^a-iMau,HJe, opo- 
AC'hH MopcKy nyMMHy, oxBapaxy hobc m 6p>Ke uvxcbc CBOJoj 
xproBHHH. Mope je, Hcrnna, c.iyHJH.io paxy, a.iH je jom BchMa 
c.iy/KH.io -■byACKOM npoMcxy, c.iy}KH.io MHpy h i;HBH;iH3ai;HJH. 

3axBa.i.yjy'kH npacxapoj CBOJoj arH.iHocxH h npeAy3HM- 
.TjHBOcxh, a y HOBHJe BpcMe h hsbcchom «noaMepHKaHH30- 
Batt.y» jcAHor A^.ia cbojhx cHHOBa, ^a.iMauHJa je Kpos HHxaB 
jeAan bck Mor.ia Aa oao.ih KpyxoM h 6e3yMHOM aycxpHJCKOM 
peiKHMy, KOJH H'ljame Hanpocxo 3a napoAHOM HcxparoM. Afh- 
rai^HJa Mcty npnMopcKHM CpoHMa h XpBaxH^ia yoHH oa.iKaH- 
CKor paxa, h jom BHme aa xpajafta ose y}KacHe CBCxcKe xpne 
ca Aycxpo-HeMu,HMa, jacHO je noKaaa.ia KaKO napoAHa Ayiua 
MOJKe roAHHaMa Aa Ap^Ma, ajiH aok ce roA jCAan napoA hc 
36pHme ca .iHi;a 3eM;Be, xa Aytua ne MO»ce yMpexH. MnxaBH 
CKynoBH no.iHXHHKHx cMHipaHaxa, h3 pa3Hiix Kpajeea namer 
noxjiaHCHor .Tyra, OKopHcxHme ce aMepuKanCKHM rocxonpHM- 



92 

CTBOM H aMCpHKaHCKOM CM060AOM, X^\ 6h nOpa/lHJlM y KOpHCT 

CBora n;ieMena h ;ta on mv crehMH cHMnaTHJe hcjimkof aMC- 
pHKancKor HapoAa. PaMVHa ce ;ia y caxioj ('eBcpHOJ AMcpHUH 
HCMBM npeKO no.ia MH.iHOHa Cp6a, Xj)BaTa h CioBCHai^a, kojh 
MMajy cBoje -lOKa.mc opraHH;<aiiHJc, CBOJe lUKO.ie h CHOJe 
jtHCBHC H He;ic.i>He .iHcioBC. y Toj AHMnoj H ;{acMy/KHOJ npc- 

KOMOpCKOJ (>X-(\lOBeHHJH HCTHUa.lM (V (.'C, CBOjHM naT])M()r- 
CKMM JKapOM H CBOJOM UJ 1 eAl)Om'hy, Haj)OMHTO HCKM HMyiiHMJM 

;^a;IMaTHH^H, y kojhx je :mp Ton.iHJa Kpe AOBO/^H.ia y H{HBJi.e 
ny.i3HpaH>e iiaTa-iacany /KHuv nanHOHa.iH.JMa. Ohh Haijoiut' 
cnaivOJaKO y hoboj nocToj6MHH najiuHpy CKOHO.viCKy ochobv 
H HajaroAHHJH Tej)eH hh CBOJy no.iHTMMKy irpoiiaranAy y ko- 
pHCT CBora nojjapM.'j.eHoi- iiaBWiaJa h choJo yrpoH^ene napo/t- 
HocTM. n.io;iOBH TC nj)onaraHAc BHAe.iH cy ce y n.ie.MeHMroj 
n Be.iHMaHCTBCnoj aKLiHJH, Koja ]«.• ;?nyBCK cKonMana ca bc- 

.IHKHM MMCHOM ByAl)OBa BH.ICOHa. 

HapoAH Mory A^K-ie, ch.iom ii])H.riiKa, ;ia iiounKny hmkom, 
a.iH H.HXOBa AyiJi'i hc yMHj)C. ("poHJa, caxj)aH.t'Ma na Kocony, 
-leiKa.ia je, npiiBHAHo MjyiBa, ooM.iara MeinpH CTOJieka, a/in 
jc Ayiua JbCHa CBaKor A^Ha BacK|)maBa.ia y cj)u,HMa iLeHHx 
;'.apo6.'heHHx CHHOBa. 3arj)ejaHn cbojmm crapMM yciioMenaMa, 

aaiUTHtiCHH CBOJMM MOJia-HlHM ;!aK()HHMa, CBOJOM BepOM H OHHM 

A>ooKO yBj)e}KCHMM ooH'iaJHMa KoJH oA!)>KaBajy m c Ko.icHa Ha 
Ko.ieHo npeAajy MyciBO napoAne iiajeAHHqe, ('])6ii jeAHor a^hm 
ycraiiic, pacKHAome ryiiHueKC oKOBe n OMHcrmne ;{eM.'i,y oa 
HaMeTHyTHX rocnoAapa. Tora cy AaHa /JyiuaHOBH » .laiiapCBH 
VHyiAH cjaJHO noKa;{a.iH Kawo rrapoAn hc yMMpy m Kano je 
((cnaKa cH.ia aa BpeMeHa». 



Haj)()AH, peKOCMo. lie yMH])y, h to je iiaiua Hciinia; aiiH 
ne yMHpy mi napoAHH ()rj)aHij,M ; ohh ee, mra HHUje, y 6op6H 
3a yKMBor cHaH^c H npeKa.T)VJy. Ivro ;iaiiJTo oh MHpoBHa koi!- 
(|)epeHi;HJa y IlapH.jy no'iHiiH.ia ro.ieMy norpeuiKy h yjeAH<) 
oAa.ia cTpauiHO Heno3HaBaH>e nj)M.iHKa, kha 6h AonycTH.ia 'jiM 
ee OKpH^H no6eAa cpncKor opyncja, re Aa ce jcAan Aeo Aa.iMn- 
THHCKe ^eM.-be ooABprHC lyheM roenoACTBy h Tyljoj ynpaBH. 
UIto je naic najrope, ry oh nenpaB^y eeoH Ha Ay my naTO- 
BapH.ia jcAna Ap^naBa KOJa je h eaxia noHHK.ia h? 6op6e na 
fiapoAHa ripaaa h c.ioooa}', a KOJa Aanac, HanpoxHB, nocoKe 
Ha TytjHM AOopoM, Ha nopyry ohhx hcthx Hane.ia no KOJHMa 
ee H caMa cjeAHHH.ia h paAH KOJHx'je, 'io6o>Ke. y par crynH.ia. 

J^a.^Ma^Hja je ao Aanac oH.ia jcAHa jyHiHOC.iOBeHCKa HeM^Tja 
y Kojoj cy cTaHOBHHij,H, CpoH H XpBaTH, y H3BecHHM rpaHH- 
i^aMa, 6hjh cbojh rocnoAapn. y XpsaTCKOj ;janoBeAajiH cy Ma- 
hapH, y C.iOBeHHJH Hcmi^h. a y BocHH-Xepu,eroBHHH h HeMLi,H 
H Mai)apH. CaA 6k, no xBopuHMa t. 3b. .lOHAOHCKor naKxa 
rpeoa.io Aa ce ^a.iMaiAHJa noAe.iH na abc no.ie h Aa nocxane 



93 



iiCKa Bpcra Ta.iMjaiicKc ico.ioiiHJe, Ha Be.iHKv uiTeTV CBOJe cko- 
noMCKe 6yAyiiH0CTH h, iiapoMHTO, Ha lureTy Hapo^He mhc.ih, 
Koja 6h Mopa.ia ^a namo ycTVKHe npcA ApcKOM h oesooaHpHOM 
aKii,MJoM MHTaBor ie;i,Hor Ap^t^aBHor anapaia. 

Kao iiiTo je .lano vBHAeTH, mm OBaj yciyn jcAHor ;(,e.ia 
name OTay6HHe, npeuo name r.iaBe m oes name npuBO-ie, ne 
MO}KeMO A^ yoHHMo ^pyKHHJe HO Kao Aeio HacH.7>a Koje oh ce 
npe H.iH noc.ie ocbcth.io na OHHxia kojh 6h ce H>HMe naco- 
BMTO OKopHCTH.iH. HaMC.io c.ioooAHor caMOonpcAe-ieHja, to je 
jeAHHa ocHOBMHa na Kojoj Mo>^^e pt^n ce pemn o Hamoj cy^- 
6hhm h o Hamoj yipHnaAHOCTH y oyAyliHOCTW. IlpHMopcKH 
HapoA MHJaBHO je, HHa^e, y BHme MaxoBa - h BoopoM u 
iBopoM, H npe H noc-ie pa'ra — CBojy HenoKO.ie6jbHBy Bo.i.y 
;ui 6yAe c.io6oAaH oa Ma Kojer crpanor rocnoACXBa h aayBCix 
cnojcH ca ricMj^oM Cp6HJOM, CBOJOM BaJKaAauiH^oM yaAaHHUoM, 
C150J0M mxeApoM h jynaMKOM oc.uoooAHTe.i.Hij.oM. OxKyA OHAa 
TO Aa ce A^Hac y llapHay na Koi;Ky CTaB.-ba hcoabhchoct ;xaji- 
MarnHCKor CTaHOBHMUiTBa, H Aa,y OHOJ HyAHOJ pariie carree 
lioja ce OAHrpaBa aa ae.ieHHM cto.iom MHpoBHe K0H(|3epeHi;HJe, 
jcAHO napne AQ-iMaTHHCKe aeM.i-e mojkc as npeACTaB.i.a oojih- 
THHKH ((cnjein^ kojhm -he a^i cboj rpaMaHBH ancTHT ^iaAOBO-iiH 
jcAan H.iH ApyiH napTHcp? 

C.'ia6o, MC'liyTMM, noaHaje ncnxo.ioinjy namer napoAa — 
mhcjIHMo i;e;ior namer napoAa — kotoa mhc.ih Aa 6h oh rano 
mro Morao a^ 3a5opaBH, m Aa ce. Ma KaA 6h.io, hsmhph ca 
jcAHOM xaKOM cyA6HHOM. HapoA je Ham, y HajupH>HM AanHMa 
CBOJe iicTopHJe, yBCK mjhbo ocetao h y cpu,y cbom neroBao 
ycnoMCHy noHHH^CHHx .viy nenpaBAa, h y tomc je ynpaBo 
6H;ia H>f-roBa cnara h ftcroBa c.iaBa. FlpoMHTaJTe, rocnoAo 
AMH.iGMaTH, BpcHv cTyAHJy EMH.ia KacTc.iapa o AymeBHoj 
TpareAHJH cj)ncKora HapoAa y ookocobckom poncxBy, na Aa 
ce CMecTa yeepHTC KaKO ce Kpynno npcBJij^ncTe, KaA y 3ao 
Mac pemMCTC Aa name npHMopcKO CTancBiiHrnTBO cMarpaxe 
Kao HCKY aMop{|)Hy M necBecHV lOMW.iy, h Aa oho jynaMKo 
rnesAO TpernpaTe nao- hckh pays de couqueie! 

Be.'iMKH mnaHCKH 6eceAHHK HHJe, Mcl^yTHM, hh nsAa.ieKa 
npeABH^ao c.iom aycTpnjcKe MonapxHJe (Kojy on HasHBa wKp- 
BoHMJOM HejaKHX HapoAa»), hhth je aobo.i.ho jacno naiiHpao 
MoryitiHOCT hobc opHJeHTaLi,nje h rpynauHJe jyjKHHx CiOBcna 
y ciynajy raKBor c.ioMa. HanporuB, ^pyiH jcAan bcimkh mh- 
c.iH.iai; npom.iora BCKa, HnKO.ia ToMaseo, MOBeK name KpBH 
Ma Aa BacHHTaHHK Ta.iHJaHCKe Ky.rrype, HMao je y tom npaBu.y 
cacBHM HcnpaBHC H, Ha OHO Aooa, ynpaBO npopoMKe noiviCAe. 
RpaBO HHHi^HJaTHBe y ciynajy CTanaH a pasHHx jy^KHOc.ioBeK- 
ri;Hx orpanana y jeAHOCTaBny i;e;iHHy, npaBO HHMn,njaTHBe m 
.THAepcKy y;iory y tom c.iyMajy oh npHanaBcime jcahho Cp6HJH 
cKoja je Ha to noaBana no cbojkm TpaAKn,HiaMa». LUto ce 
nauoce ^a.iMan,FTJe thmc, ToMaseo je jom 18b5 r., y MyBCHOJ 



94 

necMH Alia Dalmuzia,'^ mhcto h oHcrpo Kanao ^a je n.eHa 
oyAV'hHOCT y aajeAHHinH ca CpoHJOM. 

DccMa xa c.ia6o jc noanara hobhjhm HapauiTaJHMa naic 
H y caMOJ ^a;iMauHJH, a ouaMo 6m BpcAHO 6viJio ^n ce Ham 
HapoA H)OMe 6o.i,e ynoana, h to hc caMo 36or H>eHe ca^p- 

JKHHe nO.lHTHMKe, HO H pa^H HjCHC BpCAHOCTH eiH^IKC. >Ka- 

.TC'hH ce Ha npnw y^ec CBoje poAHC aeM.i^e «Koja oeuie u 
cpncKa H rypcKa k ^^panuvcKa, a.iH joiu HMKa^ hh uocbc 
CBoja, hh uocbc Tyfea)*, laKO a^i '^hc mojkc nasaTH jxa HMa 
npaBor oraMacTBa ko ce y H>oj po^H)), necHHK ce oner aavo 
HaAB .lenuiHM AaHHMa 3a OBy rpyAv 3eM.i,e, Kojoj on HCKa;5yjc 
CBy 6o.iiiy .iA'6aB CBora cHHOBj>er cpi;a. A th .lenuiH ahhh 
— BC.iH - ocBanyliC ^T,a-iMai;HiH OHAa "k^a ce 4BpcTo cnoJM 
ca rp6MJOM (y KOJoj B.iaAa hhtomh avx m MHjia MMuiHL(a), a 
npcKO (^poHJe ca ocTa.iHM acM.iiaMa uito jom ApcMajy y oc- 
iiiaHCKOJ oai^vuiTHHH, H c KOJHMa 'ke OHa (/^a.iMauHJa) caMH- 
H.aBaTH jcA^H ;khbot, jeAHV Bojiyw. 

Obo cy oH.ie mhc.ih bc.ihkoi- HayMHHua h necHnna kojhm 
ce UIhochmk, H.eroBa oTaij[6HHa h lACia ^a.iMaia,KJa hohoch, 
Kao jeAHHM OA naJBe+iHX cboJhx cHHOBa. npHMOi)aH ch-tom 
ni)H.iHKa A''^ yHCCTBYJe y Haj)0AHOcHOM cnopy ahojchmmhof 
CTanoBHHmTBa CBora .jaBHHaja, oh je to ymaBHOM yMHiiHo 
Kao MyAap poAo.i.yo h mobck koJh, H.maA CBera, nouiTyjc 
HCTHHy. H.ja^Ban jia ce napa^H o npoxrcBHMa Hta.iHJe na 
HCTOHHy o6a.iy JaApana, on je joui 1860 roA- OTBopeno 
Ka.^ao : «C. HCKpcHouitiy Koja je mom pOAV v KpBH, MopaM 
peliH Aa, lUTo cc mchc thmc, hc BcpyjcM Aa 6h /^a,^Ma^Hja 
Mor-ia Aa nocTane Hi)MpenaK Hra-iMJc, oyAV'hH cy npoi^.ia Bpc- 
Mena M.ieTaMKC j^enyojwKe Koja, aKO ce BeuiTO sna.ia Aa oko- 
pHCTH Aa.iMaTHHCKOM o6a.iCM, OHa je BeujTO iJHa.ia h B.iaAaTH... 
Mra.iHJa HMa h cysHuie HCBO.'ba h TCuiKoiia y CBOJoj Kyhn, na 
Aa 6h joj Tpe6a.io hobhx TpanarrH c OBy cxpany Mopa... Jcj) 
HKO je y CBaKO Ao6a Mynno 6h.io sarioBCAaTH .i^yAHMa Tvt^cr jo- 
sh Ka, AaHac 6h Ta.iHJaHHMa to noroTOBo 6h.io HeMory'he...S"> 



Haaca.iocT, .i>yAH na ynpaBH AaHamH>c HTa.iHJe iie xrc- 
Aome Aa ce ocBpny na obc TpesHe, naMCTHe h H.HMa Aoopo 
noHHaTC peHH, nao ujto HCMaAGUie c.iyxa hh aa panHJe h 
noiHHJe c.iHHHe onoMcne h H^jaBC cbojhx najoo-i^Hx naTpnoxa, 
o;s, MauMHMja h Kasypa na ao .Icohhac BHCo.iaTHa. Ko.ihko 
tie naK h>hxobo, jyyi{HHM C.ioBeHHMa HenpHJaTe.i.CKO ApHxaH.e 

KopHCTMTH nO-lHTHHKHM H CKOHOMCKHM HHXCpeCHMa ra.lH;aK- 

cKoi- HapoAH, noKasate 6yAy'feHocx. SnanaJHO je, CBaKOJaKO, 

2 [?njH npo3HH npeBOA xe necMe y kh.h3h nHCija okhx pe^OBa, 
Moje ciiMaaiuiije, 3ajap 1913, Hrdaite KHjiiajapHHiie LUeaij^e.ijOBe. 

3 lUnopcvtH: N. Tommaseo, Ai Dalmati. Fiume, tipografia di E. 
Rezza, 1861. 



95 

Aa je Be.iHKK Ta.THJancKH poAO.'byo Mai^HHH kojh 3ai;e.io He 
oeiiie BO.iiaH ;i,a ytipiByje hh neji^Jbti Ta.iHJaHCKC 3eM.i.e — join 
18t)6 ro;tnHe Hanncao OBe HCKpenc pe^H : «McTpa je noxpe- 
oHTa HTa.iHJH, a;iH cy hcto xaKO JyiociOBCHMMa noxpcoHc 
^a.iMaTHHCKe jiyKe». 

A roAHHe i871 : 

((OpBM CMep MebyHapoAHor jKHBoxa HTa.iHJe n HajnpcMH 
nyr kojh 6h je OABeo 6yAy'iioj ciaBH n Motn, to je nyr Ka 
cpeAniuxy r^e ce ;tanac peiuasa Haj}KHBOTUHJe CBponcKO un- 
Tan.e : nuTaH^e hctohho. PeiueH>e Tora oHxaHja Hxa.inja, 

aKO je CBecHa, Tpe6a ^fi fipcAa ce y3Me y noopaxHMCTBy h ca- 
Besy ca Be.iHKHM fi.ieMOHOM Koje je noaBano a^^ ocbcikh h 
oKpenH 3aje;tHHuy HapoAa, a to je n.ieMe ciobchcko. HcxoHHe 
rpaHHu,e Mra.iHJe oocie/Kene cy, HHanc, join oa BpeMena Ka^ 
je /taiixe ncBao : 

.... a Pola dentro del Quarncro 
(]h' lialid chiiide c i suoi lerinini biUjim. 

KaKO Bck 6h«io, Mxa-iMJa je phmckom H^jaBOM 8 cenxeM6pa 
1918 roA,., Kpo3 ycxa cbojhx no.iHXHnapa, HaKO HesBaHHHHO, 
jy>KHHM CioBeHHMa HnaK CBenaHo npH;ma.ia npaBO Ha c.io- 
ooAy M yjeAHH)eHoe. IlKxa ce ca^a : KaKO 6h ona A'lnac, nomxo 
je xoMe yjeAHH)eH.y \\ caxia npHAOHCia cbojom 6op6oM npoxHB 
AycxpHJe, Mor.ia hohkhhth ro.ieMy 6ecMHC.iHi;y Aa sa ce sa- 
xpa/KH jeASH aco /(a.iManKJe k thmc CTynH y 6ecKpaJHy 6op6y 
ca jyroc.iOBeHCKHM napoAOM, a to je luxo h pet^H ca Cp6HJ0M, 
CBOJoM jyHepaiuHiOM caBe3HHi;oM? Ko /l,a-iMai;HJy cBOJaTa, ne 

MOJKC, -lOrHHKH, OHTH OpHJaTCJE. JyrOC.iaBHJC ; a.lH KO je jyJuHHM 

C.iOBeHHMa npH3iiao npaBO Aa ce yjcAMne, He mojkc xpaH^HXH 
;!a ce jcaho nap^e HjHxobc seM.'be, na hh /^a.^Ma^Hje ! 

MeijyTHM, Kano roA ce CTBapH pasBH.ie h Ma uiTa ce y 
na])H3y PLTH .loHAOHy OA-iy^iH-io, cioBCHCKa /^a.iMaij,HJa ocraiie 
xaKBa H 3'HanpeA, c xom caMO pa3.iHKOM, inxo ona OAJano, y 
Be.iHKOJ BetiHHK CBora xepHTopHJa, Hcke ohxh bhiuc xyt^a po- 
6HH>a, HO CBOja poijCHa rocnoAapHij;a. Ona "ke xaKO mo^h Aa 

nOCTaBH CO-THAHC TCMClie CBOM CKOHOMCKOM H rpaljaHCKOM 
HJHBOTy, KOJH tiC CC yHaopCA pa3BHJaTK JCAHHO Ha 6a3H Ha- 

!j,HOHa.iHOJ. H xa .lena. Ha xaj naHHH npenopoVHa aeM.iia 
Hama, 6.iarocM.i>a'ke pcAOM cse one chhobc CBOJe, kojh — 
yMecxo Aa je ce HSAaJHHHKH xyi^e h OApHHy — xxcAome yscK 
Aa Bepyjy y H>eHy 6yAy'kH0Cx h y Boiom oApei>eHO joj mccxo 
y Kpn-iy jyroc.iOBCHCKC Hau,HJe. 

OKTo6pa 1920. M&pK* I^ap 



CPnCKA MAKEAOHMJA 



IICTOPHCKH nPEPJlErt 



MvAnOBaro je KaKo HiiBecHe norpeiune WAeje Mory ^a 
yxBaxe Ay6oKa KojiCHa y jaBHOM MHm.ijCH,Y m ixko je H,MxoBa 
iiorpeiunocT o'lCBMana. JeA'i'i (^A '1"mx HAC-Ja je h ra ji,i\ je 
MaKeAOiiMJa mctoj)hckh oyrapcica. MaKCAoiiMJa je — raKO ce 
MecTo MMC.iH (na crpaHM, a laKolje h y iieKHM iiaiuMM npa- 
jeBHMa), — ni)HnaAa.ia ByrapHMa y roKy BenoBa ; aK.o .ih je 
KaiKaAa noTtiaAa.ia h noA B.iacT Kojera Apyrora uapoAa, ii. np. 
Cp6a, Ta je B.iacT 6M.ia ca.Mo npo.ia;3na. 

J a iJHaM, MeljyTHM, a^^ ee HenaA y BHiiie laKBHx HAeja 
Koje cy CBe .lacKa.ie iiapoAnoj cvjcth 6yrapcKoj, noriiyHO Be- 
j)OBa-io, a noc.ie ce noKaiuuo a^i cy one npocre ;iereHAe. Mh- 
c;iM.io ce H. rip. a^ je ciapH ciobchckh jc^hk 6ho 6yrapcKM 
jejHK ; caA, MC^yTHM, ueo cbct ana xd je to oho Apyrn jcAan 
AHJa;ieKaT. Mhcah.io ce raKobe Aa cy cbh ciobchckh nMCixM 
X M XI BCKa Ha HCT04H0J no.iOBMHM oa.'iKafiCKor no.iyocrpBa 6m;ih 
ByrapH h 6h.ih cy yBCK CMaxpanH fl,i\ nj)iinaAajy oyrapcKOJ 
Kw.H>KeBHOCTM ; HaJHOBHJa HcnHTHBaH>a, MchyTHM, AOKaayjy fl,ii 
cy HCKH OA H>Hx 6b;ih c.iOBeHCKM nMCi;H h:j co.iyHCKe oo.iacTM 
(A. H. Cooo.'ieBC Kill, MaTepia.ii.i h H^cibiAOBaniH Bb o6.iacTH 
c.'iaB. c|iH.io.ioriH h apxeo/ioriH, crp. 127—133; M.iaHi;H o Koh- 
craHTHHy DpeaBHTepy h U,pHopHcuy Xpa6poM). Ja ap>hhm ^a 
je H HAeja o MaKeAOHHJH kojjj 6h 6H.ia HcropHCKH oyiapcna, 
raKO'be .lerenAa. JcAaH nporr a hcthhht 6H.iaHC BJiaAaita m 
yTHii,aja cpncKHx h oyrapcKHx y MaKeAOHHJH, 6H'lie AOBo.t.aH 
Aa TO noKaiKC. 



1. - npBH nepHoa (861—969). 

(Eyeapu dpoKt MaKedomijy 108 eodiina.) 

Hvia '^lexHpH nepnoAa MaKCAOHCKe ncropHJe, kojh cy oa 
HHTcpeca 3a raj 6H;iaHc. 



nj)BM riepnoA ooyxBara IX h X bck. Ka;; cy cc (".iobchh 
nace.iH.iH na oa.iKaHCKOM no.iyocTpBV abc cy Al)>i«iBO nocra.'ie 
Ha HCTOMHOJ crpanH rio.iyocT])Ba : oyrapcKa AP''"»i5i> ^ Ap^i^^Ba 
t'pncKa. npBa Je oH-ia Ha MCTOKy, n o6yxBata.ia .jeM.i.c h;;- 
MC'ljy ^ynaBu u lia.iKana ; Ba.i^a iipHMeTHiH, a^ cy ByrapH 
.ipBOOHiHo jcAHO MOHro.icKO n.iCMe, Koje ce cToriH.io y c.io- 

BCHCKO npM npBOM AQAHpy <-"^ CIOBCHCKHM n.ieMeilHMa, IllTO 

Hx je Ham.iO y ocBOJeHOJ ;5eM.i.ii. J,pyi"i je AP>Ki>Bfi Ovi.vd iia 
;:anaAy, h ooyxjuiTa.ia ropH,w tok ^pMHe ao ja^paHCKor mojki 
Ha jyi y : i!a.7>a isnaiH, a^ je cpncKH napoA MHcre ciOBCHCKc 
])ace, ^laKCAOHHJa je on.ia MaMehy re abc Ap^Kaee. rio.iHTHMKH, 
oHa HHJe oH.ia hh epncna hh oyrapcKa, Hero npocio BH;5aH- 
iHCKa npoBHHij,HJa. ETHoi])a(j)eKH, ona je oH.ia c-ioBeneKa 
T. j; Here pace, i;oje ii ('p6H, h h.ih KOJe h crapn {..lOBeni! 
y ByrapcKOJ. 

y IX Beny ByrapM oeBoje MaKeA^HWjy. Lj^aj) Jjopiie 
(852 — 869) oeBoJH je Ae.iHMHMHO oko o61. LS,ap Cn.MeyH (893 
927) \AQ je ue.iy. jU,ap HeTap (927 9f)9) Hi^ryoM cKopo no.io- 
BHHy HOBHx TeKOBHHa, a Hoe.ie H.eroBe CMpiH Byrappi HHrv- 
oHiue Lte.iy MaKeAOHHJy. nj)e.Ma lOMe, ByrapR ey ApJi^a.iH Ma- 
KeAOHHJy oA 871 ao 909. 

MMa HeropHKa icojn iBpAe a^ je oyrapeu-a B.iaAa y Ma- 
KeAOHHJH rjDaja.ia Ay^Ke y obom nepiioAy. Iluuii uajja CaMyH.ia 
y MaKeAOHHJH (97G— 1014) h iberoBHx HacieAHHua (ao 1018) 
oH.Ta je xaKoiiC, wamy ohh, oyrapcKa B.iaAa. 

Ja HcKy Aa y.ia.iHM y nojeAHHoexH oBor riHTaH,a. ^octu 
je Ail Kan^eM Aa HOBHJa HcropucKa HcnHTHBaHia AOKaayjy a^^ 
je u,apeTBo CaMyH.ia h H>eroBHx Hac.ieAHUKa oh.io jcaho ne- 
.iaBHCHo MaiceAOHCKO u,apcTB0, ' a ne H,apcTB0 oyrapcKO. Mo- 
AepHH HCTopHHapH cpneKH {I). ffpoKuh: noeiaHaK jcahc e.io- 
BCHCKe i;apeBHHe y ManeAOHHJH, F.iae 7(5, 1908) to TBpAe 
oe.iaH^ajykH ee na BH;;aHTHeKe xpoHHKe. Crpann HeTopHH;H, 
Kao .TK})e'ieK, Kao Aa npHMajy hjixobc TBj)AH^e. OAHCTa oeerna 
je pa;iiMKa y ohomc uito je .InpeHei-: nncao o CaMyH.ioBoj 
B.iaAH HeKaAa (Ciesehichte der lUilgaren, 1870) h OHora, mxo 
je HHcao V noc.ieAH,e BpcMe ((ieschielUe der Serben, 1911). 
Ivro Ba.M jom jcAHe oa ohhx ..'erenaAa o KOJHMa cmo roBopnjiH 
rope, H.iH 6ap jeAne Bp.io oenopene xeopnje oyrapcKe. . 

Hobo evHaTaH.e C^Myn.iOBe B.iaAe Aaje ee, yocra.ioM, .laKO 
npHMHTH. KaA je CaMyH.io ocHOBao MaKeAOHci^o uapcTBO (97(i), 
BH.jaKTHJa je Beii oH.ia noKopH.ia ByiapcKy (971). Kano caA 
BH MO/Ke'ie TpaH.HTH Aa jeAHO He.saBHCHO uapexBO ovAe hoa 
B.iamhy jeAne noKopene np6BHHH,MJe? 

CBe y cBCMy yaeBUiH, Byrapn cy ApiSva.iH MaKCAOHHJy, y 
OBO.M npBOM nepnoAy, cxo oeaM roAHHa (80i — 969). 

]ii'A( TiiO " 



98 

2. — JIlpyrH nepHOfl (XIII h XIV bgk). 

(CpiiCKd GMida mpojc cmo doaHciccm eodumi u umii ocmuku 
iimimaj Ha .icM.iiij. ByeapcKo .maoje^dihc mpajc <;caMiiaecm 
ii.iu dvfu'aiuaccm eodund u nc ocmna.'bd HUKdKdd mpdCd). 

^pyrH nej)noA o6vxHara XIII h XIV hck. 

ByiapH KOjH cy cc oc.io6o;iH.iii oa BiiHanTHJe IhSG, ocho- 
Jm.ih cy iioHona MaKt'AOHHJy o;^ Fpna 1230, noA B.iaAOM Hnaiia 
AccHa II H HicroBa cwHa Ka.iH.viaHa. Ohh cy Je ApJKa.iH ao 12 K), 
KaA je ri)i;H oner yncme. ByiapH cy a^k-ic raAa u.iaAa.iH y 
MaKCAOHHJH mccHaccT roAHHa. Join cy jeAannyr, noA Koii- 
cranTHHOjVi Acchom (1257 1277) — Jcahmm rp6MHOM kojh je 
ApJKao npccTO 6yrapcKH — «3a M^Becno BpcMe ApJKa;iH npoAco 
(!Kon.i>a)). Ko.'iHKO je Tpaja.io to BpQMe, He 3Ha ce ; pei;HMo, 
ABe Ti)H lOAHHC. ripcMa TOMC, ByrapH cy B.iaAa.iH MaKCA^'- 
HHJOM (norriyiio h;ih ac.immhhho) y XIII seny ocaMHaeci hjih 
ACBCTnaecT iOAHHa. A.ih Ty vs. npecraje H>MXOBa B.iaAa y M;i- 
KCAOHHJH jeAaH nyx aa CBaiAa. ^dlocie KoHC'raHTHiia AccHa. 
Ka/KC .InpcMCK, (Gescliiclile dcr Hulgaren, 37()) — hh jcAan 
oyrapcKH B.ia'Aa.iau hmjc Morao {)aiiiHpHTH CBojy B.iacT HaA 
OBOM npoBHHij,{ijOM», (ij. iMaKeAOHHJoM). ^OAajeM A<> cy By- 
iapH jOFii ABa nyr (1204, 1251) ynaAa.'in y MaKCAOHHJy h yopao 
M.{ H,e oH.iM OTcpaHH. Th ce ynaAM hc Mory CMarparn nao 
HCKO «B.iaAaH>e)), h mh hx saro He mohvcmo yawMarH y'oo^mj). 
npn HauicM paMyHany. ITouito jc A^ii^-ie enwiJOA^ 6yrapcKa y 

MaFxCAOHCKOJ HCT0pH)M l^aBpLUeHa, TO MOHieMO Hi^paMyHaTM KO- 

.iMKO je roAMHa Tpaja.ia. Bpqj h>hxobmx toamhu h;{Hoch cto 
ABaAecer h uicct ilth cto ABaACccT h ccAaM. 

CaA / AO-i^Lie CpoH na pcA- /^o Tora BpcMena, cpncKa 
ApniaBa HHJe yiecTBOBa.ia y MaKeAOHCKoj ncropHJH. KaKO jc 
reorpa(|»CKH no.io}Kaj C.poHJe H»y oKpyjKHO moKhmm cynapHH- 
UHMa, cpncKa ce AP>KaBa o6])a.joBa.ia cnopHJe. CpoH cy aohi.ih 
Ha ri03opHHi4y oa.iKancKe HcropHJe nao Be.iHKa CH.iaTCK nouiro 
cy Apyic ApiKaBe na H.oj oAMrpa.ie CBOJe npo.iasHe y.iore, 

MaKCAOHMJa je HHHH.ia aco cpncKe AP>KaBe y Apyi'oj no.iH 
XIII Bena. Ja thmc ho mhc.ihm na Kpa.i.a Ypojua, kojh je 12r)<S 
ocBOJHO CKon.iDe, HpH.ien m Khmcbo npcTnocTaBHMO, Aa je 
lo hcto uito cy oHa ABa ynaAa oyrapcKa y roA- 1204 h 1254 
— Hero MHC.iHM Ha Kpa.T:.a Mn.iyTHHa (1282 1321), kojh je 
oAHcxa ApJKao JMaKeAOHHJy. y jcahoj cjaJHOJ ot{)aH3HBM npoTHB 
HH^aHTHJe, OH yse 1282 CKon.i,e, o6a Ilo.iora, Obmc no.^.c, 
3.ieTOBo M nHJanau, y o6.iacrH Bpcra.iHtiH;e a 1283 Ilopc-i, 
Khhcbo h ^coap. (/rec])aH /][eMaHCKH (1321 1331) Huiao je 
joui A'^^-t-e Ha jyr, yjeo Be.iec h LUrHn, npji6jn>KH0 ce Cxpy- 
mhh;h h 3arpo3Ho OxpHAv. L!,ap ^yman, HMao je, Kao mro 
ce 3Ha, i^e.iy MaKeAOHHJy. ^yuianoBa MaKeAOHHJa HHJe o^y- 
xBaTa^ia caMo IlpH.ien, QxpHA h CTpyMHH.y, nero i\ J^paxiy, 
KaBa.iy, Go.iyHCKy KaMnaFby. FberoBo ixapcxBO oAP'Ka.io ce 



HciioupchcHo iio^ I4ai)e.\i ypomcM {{'^7)3 l'37l). Foahhc 1371 

TypuH no6cAMiue Cpoc h MaKe;^OH'ija riocxaAe Baca.iHa. HnaK, 

Kpa.T>eBH H ;iecnoTH C])ncKH, h aKO naca.iHH, B.iaAaxy h AcI.ia^ 

\ CBOJHM MaKCAOHCKHM AP'KaBaMa. Kpa.T^eBH-h MapKO B-ia^ao 

Kao Kpa.Tj, ca ripH.ienoM Kao npecTOHHij,OM, ao 1394. Koh- 

V laHTHH ^ejanoBHk kojh je c 6paTOM JoBanoM ^parauieM 

^^pa^ao CTpy.Mrmy, IllTHn, Ko'^iaHe, KpaxoBO, TiycTeHAH.i h 

KvManoBO, B-ia^ao je xaKohe ao 1394 roAWHe. JyjkHO oa h>hx 

Ha 3eM."hHmTy icoje Aanac npHna^a rp^Koj MaKeAOHHJH, 6H.ia 

je oo.iacT Apyi'or jcahof Baca.ia, BorjaHa, kojh je B.iaAao Af> 

1413. ((IToTnyHO je HaBCCHO — Ka>Ke Cr. HoBaKOBH'h (CpoH h 

rypK,H 192; b. pi 134) ^a je 'cbc ^o 1413 jyJKHo oa KoHciaH- 

THHOEe u MapKOBe ^p^i^aBe jpinao ce cpncKH eaca.i Bor^aH y 

seMJbH Ha.Mehy Co.iyHa, Opa u AojpaHCKor je.iepa)). CesepHo 

OA /l,ejaHOBH'ha Ai)>Kao je 'hecap yr.7>ema EpemeBO ao 142;). 

TT join AoiAHHJe, ayooko y XV BeK, h cbc ao npeA Kpaj Bena, 

;),p}{{aBa ce yTHi;aj cpncKHx B.iaAa.ianKHx AHHacTHJa, y Bpe- 

leHy KaA je «]Aappma ^Japa» (7 1487) irhn cpncKor Aecuoxa, 

cTaHOBa.ia y JoKeBy y oo.iacxK Cepeaa. A.ih mh HcheMO Aa 

MACMO xaKO Aa.ieKO Aa m nepnoA i:iapHLi,e Mape, -kecapa ynteme 

H BorAaiia yopoJHMO y rOAHne cpncKor B.iaAaH:.a y MaKeAo- 

hhjh: BorAaH je B.iaAao ;ieM.i.aMa Koje cy Aanac ipHKa Mane- 

AOHHJa, yr.i>ema je Ap>i>ao caMO IlpeiiieBO, ii,apHi],a Mapa HHJe 

\' cxBapH B.7aAa.Ta. 'Shi 'hcMO ce sa^'cxaBHXH na xoahhh 1394, 

na CBpmcxKy B.iaAc MapKOBe h KoHcxaHXHHOBe. T}' CBpiuaBa 

cpncKa B.iaAa y MaKeAOHHJu. M Jape^ieK Kaate : <<KHevKeBHHe 

MaKeAOiiMJH OH.ie cy 1394 oa Typana yjiHHyxe» (Jirecek, 

< resell, (ler Serben, II 99). y CBCMy yseBinw, Aaicie, Cp6H cy 

K.iaAa.iH xoM 3eM.i:.0M cxo ABanaecx roAHHa (1281 — 1394). 

Ila xo 3HaMH Aa cy CpoH Ma?Be B.iaAa.iH Hero Byrapn? 
aH cBaKC cyMH>e. A.ih npBo, paa.iHKa je Bp.io Ma.ia, a Apyro, 
HHJe caMo xpajaae o komc xpe6a boahxh pa^iyna. Ko xolie 
Aa oij,eHM npaBy bijcahocx cpncKor h 6yrapcKor B.iaAaaa y 
MaKeAOHHJH, xpeoa Aa mcAa Ha peayjixax, a ne caMO na xpa- 
jaH>e. ITpexnocxaBHxe Aa ce aboJhu,h ."t>yAH Aa jeAan hcxh nocao 
KOJH xpaje Ay^KC BpeMCHa ; aKo ra jcAan CBpiiiM aa 112 caxn 
6ojbe Hero oHaj 3a 126 k.ih 127, KOMe here npHsnaxn npBCH- 
CTBO ? TaKO xpeoa uchmxh h obc HCxopHCKe Aora'feaje. F.iaBHO 
je : jecy .ih CpoH ii.ih cy B3^rapM HMa.iH bhuic ycnexa y acH- 
MH.ioBaHA' c.iOBeHCKor excMCHxa y MaKeAOHHJH? 

.TacHO je Ha npBH nor.iCA Aa Cp6H wMajy HaAMO'hnocx 
HaA ByrapHMa y xomc mxo cy jqrAxii.iii MaKCAOHHJy Aoi];HHJe oa 
HaHx. Hhjc jeAHO Hcxo KaA j^AHa Ap>KaBa ap^^^m jeAHy npoBHH- 
itHJy y IX H.iH KaA je aP'KH y XIII h XIV BCKy. Ulxa cy 6h;ih 
ByrapH y IX Beny? J\i\ .ih je HaipiOHa.iHa cbccx obof Memo- 
BHxor n.ieMCHa, no.iy cioBCHCKor a no.iy mohfo-ickox, 6H.ia 
To.iHKO jaKa H xo.iHKO npHB.iaMHa Aa je Mor.ia acHMH.ioBaxw 
^iHcxH cioBCHCKH cieMCHax KOJH jc ocBOJH.TO? 3ai;e."io He. 
ByrapH h3 xhx cxapnx BpcMena 6h.ih cy caMO ocBaja^H. 



100 

( pOH Cy OH.IM CaCBMM HC'LLITO A|)} lO. OlIH cv ApiKa.iii 

MaKOAOHHJy CKopo ner ncKOna rioiuTo jc ";i.iaTHH hck» 6y- 
rapcKM oMo iij)oiLiao y H.oj, a mhoto ce CTBaj)n npoMCHHjio 
.'.a TaKO ayro BpcMc. CacHHM npoTHBiio l>yrapMMa, ci)ricKa 
nauHOHa.iiia cbcct Cm.ux je y iom iicpnoAy cTB()])eiia, upMcra- 
.iHcaHa, o6pa;joBana KOnaMno. Ka^ cy yin.iH y ^laKCAOHHJy, 
CpoH cy HMa.iH nyny cboct ;;a cy ('i)6h m nyno noBC|)CH.e 
Aa he HiHxoBa MaKe;:iOHCKa 6i)a'ha y6p:j() ohth hcio ujto cy 
OHH. Ohm cy yBC.iM y MaixCAonHJM iipHMcpHV Ap^K^Hiiy ynpaB\ . 
Ohh cy nocTaBH.iH .;aKone jcAHaKC ;;a rpa-Hanc crape ap^i^^bc 
H ri)aHaHe iioiic rij)0BHHJ4nie. ()nn cy yuciM jCAiiy JxH>h:kcb- 
HOCT cKpo;{ iianHOHa.iHy. Ohh cy ctp.()J)m.ih 6o.!>e yc.ioBC .m 
pa.JBH laK Tprop.HHC. .Icahom p-Mjy, omh cy MMa;ni na i)acrio.i()- 
}KeH>y CBa norpcoHa cpcACTBa, re cy moimh acHMH.iOBaiM cm- 

liCHCKH C.ieMCHaT MaKeAOHHJC, KOJH HM je H HHaMC OMO TaKO 

o.iHi'.aK. Ivro .iaiuTo cy CpoM y MaKCAOHHJH MMa.iH BHiue yc.iOBa 
;$a yciiex ea ciioJHx 112 roAHfia, iiero Byra])!!. na HCKa cy 
OBH Hvia.iH H AMecra roroAHwa B.iaAC y ii.oj. 

^)6or Toia cy ri)aroiin cjiiicwor B.iaAiiH.a- y MaKeAOHiiJH 
Miioro Ay^-i'ti Hero rpaioBii oyrapeiaix ocBajaiha. 

Kpa.i.cBH H juipeiui cpiieuH ;!HAa.iH cy MaHaciMpe ic 

ejajne npwMej)ixe crape cpiicice yMeTHOCTH y TaKBOM opojy 
icaKan MaKCAOHHJa iiHJe AOivie ;5aiiaMTH."ia. Ja iiCMaM BpcMCHa 
Aa Hx n()6])())HM CBC. A.ih je aobo.i.ho x^\ KaiKCM Aa hx HMa 
MHOLU'iiu) OKO Ky.MaHODa, na mhohjtbo oko CKon.i:)a,- na no 
C.iaBnuj'iy, na CByAa Aa.i^e, n .iHUMJa ce 6e;j npcKHAa npo- 
Ay>KaBa cbc ao rpaHHLi,a Iwrapcice, cbc ;[o ('BCie Tope, CBe 
AO A.ioanHJe. To niicy caMo riojcAMnn MaHacrnpn, to cy rpyne 
Manacrnpa, to cy khtc .lennx aiixMreinoncKHX TBopeBHii.i. 
ro cy Mnnnarype Cbcthx ropa, m one cy nocejane n na .ler. 
H na Accny CTpany oa BapAai)a. Fycica apxeo.iomKa kommchJ 
njiH.iHKOM CBOJMX HcnMTMBaH - 1900, ivOHCTaTOBa.ia jc Aa je 
cjjncKa apxHreKTyj)a iviaBna .ipxineKTypa mctouhc, .{anaAHCM. 
ueHrpa.iHC MaKCAOHHJe. n])eAceAHHK KOMHcnJe, aKaACMWiap 
KoHAaixOii, Ka^KC n^jpiiMHo Aa Tun cpeAHiCBCKOBHe yMCTHOCTvi 
npaBC MaKeAOHHJc nnje thh BuyaHTHCKH, nero rnn rpHKo- 
cpncKH. <(CBe OHO Kan^e on mio cy ('jobchu y oKy 

( rj. a])XHTeKTypy MaKCAOHHJe) yHe.m hoch HecyMH^MBo orncaK 
cpncKor yTHi;aja». {C K. IViacnnK, IVKKI, IX, 45.')). Kbo mra je 
ocTa.io OA ci)n^"Kor B.iaAaH:.a; a lUTa je ocra.io oa 6yi'ai)CKor? 

CpncKa KHiMHiCBHOCT ocTaBH.ia je y MaKeAOHHJH T])aroiic 

laKO HCTO AyOOKC KaO H yMeTHOCT. Bpqj KR.H>KeBHHX CnOMC- 

HHKa je BciiH OA oi>oja cno.MCHHKa oyrapcKHX. PycKH nayHHHK 
rpnropoBHii KaA Je nyTORao y Oxpiu 1841, Hamao je cpncKC 
])yKonHce h naTnuce CByAa no oko.imhh Te Bapomn h caMoj 
luipomn Kojy Byrapn cMarpajy Kao npBeHCTBeiio CBOJy ; «Tpa- 
roBH cpncKora rocnoACTBa — Kanie on — bhahh cy y pyKO- 
niiCHMa HaTHHCHMa h }!vMbom je;5HKy» (0^iepKi> nyTeiuecTBin 
no espon. TypiiiH, 1877, CTp. 102). <(TparoBii cpncKora yrH- 
uaja Mor\ ce KOHCTaTOBaTH v CBHMa pyKonncHMa h naTOH- 



101 
cHMa XIV H XV BCKa, Koje. jc rpHiopoBMh BHAeo y OxpHA.v 

H OKO.IHHM, KaJKC .iHpCMCK, MCTHMyKH pesy.lXaTe :iO KOJHX 

je Aomao pjckh nayMimK ((ieschiclite der Buloarcn, 466). 
ByrapHH JopA^H MBaHOB Mopao je ;ui n3'6.iHKyje nyno cpri- 
cM<Hx pvKonnca h HarnHca y cnoMCH cpncKHM npa.'beBHMa, y 
cBOJoj KI1.M3H, Kojy je HaiJBao «Hyraj)CKe cTapHHC M.i Mane- 
AOhhJo) (1908). Ka;!, Cva 'iobck yaeo a^i opoJH ko.imko Jc py- 
KonHca H3 MaKe;iOHHJc c])ncKHX a ko.ihko 6yrapcKHx, ja caM 
CHrypaH ah 6h 6pojaH.e Mcna.io y KopHcr cpncKC KH)H>KeBHOCTH. 
M36poJTe caMO ko.imko HMa pyKonnca no AnHaiutBHM 6yrap- 
CKHM 6H6.iHOTeKaMa, na 'kcTC ;^o6vitvi npiio.iH/KaH riojaM o 
cTBapH. TpH cy Kara-iora obc Bpcre nyo.iiiKOBaHa a" AJ^nac, 
KO.iHKO ;?HaM. iiara.ior koJm je cacTaBHO CripocTpaHOB 3a 6h- 
o.iHOTeKy ManacTHpa pK.ia (1902) ne Kasyje oxKyAa cy pyKo- 
nwcH. KaTa.'ior kojk jc raj hcth ayrop cacTiiBHO 3a 6h6.iho- 
TCKy Cbctof CnHOAa y CocfjHJH (1905) Kasyje to na HeAOBO.-baH 
HaMHH. 36or rora mh hc mohccmo a^ yrBpAHMo opoj pyKoniica 
MaKCAOHCKor nopcK.ia y obhm KaTa.io3HMa, hmth a^i oapcammo 
cpa3Mepy cpncKHx h 6yrapcKHx pyKonnca y itMMa. IlnaK mm 
HeMaMO uiTa ;\ix cc oojhmo sa namy Te3y noiuTO oniuTa cpa3- 
Mcpa MAC y naiiiy ko]:)iict. IlpBH Kaxa.ior HMa 19 Hy^Mepa y 
oyrapcKOM je3HKy, a 70 y cpncKOM. ^l,i)yrH Kaxa.ior HMa 23 6y- 
lapCKa p}KonHca a 89 cpncKHx, mro iiriaK hhjc c.MCTa.io ay- 
ropy Kaxa.iora ;\,a y ripcAroBopy Ka>Ke a^^ cy to «ocTau,n Hame 
(t. j. 6yrapcKe) CTape nHCMCHOCTH)). Y Tpehe.M KaTa.ior}', 
a TO je KaTa.ior HapoAHC Buo.iiiorcKe y Co(|)HJn, — kojh npcA- 
cTaB.i.a, Kao uito Ka;Ke hberoB cacTaB.-baM npoff). U,OHeB, «Haj- 
Bctiy H HaJBajKHHJy 36HpKy pyKonwca Koja nocTOJH y Byrap- 
CKOjo, — nopcK.io je p3'KonMca 6])H}k.T5Hbo Haana'^icHO, h mh 
ry Mo^KCMO Hal'iH iiito TpancHMO. HaHMC, ry HMa 25 pyKO- 
HHca MaKeAOHCKor nopcK.ia. A.ih oa thx 25 pyKonnca 22 cy 
cpncKa, a caMO TpH HHcy. Fla h oa thx xpnjy, ABa cy cpncKO- 
oyrapcKa, a tck jcAan oyrapcKH. 3anaMTHTe jom a^ cy th 

CpnCKH pyKOHHCH — TO CaM I^OHCB KajKC H3 CKon.T>a, Be- 

-leca, LLlTHna, ('TpyMHij,e, ^eopa, ripH.iena, OxpHAa. H to 
caMH 6yrapcKH HayMHHi^H npH3Hajy. OAHCTa ce He mo/KC 6o.i;.e 

AOKasaXH OrpOMHa HaAMOknOCT KH:.H/KeBHe aKTHBHOCTH cpncKC 

y MaKCAOHHJH HaA oyrapcKOM paAH>OM. 

CpncKe HapoAHC necMe, KOJe cy noHOC naine khjHjkcb- 
HOCTH, raKohe cy oneBHAaH AOKa^ kojihko je 6H.ia Ay^OKa 
6pa3Aa Kojy cy Cp6H 3aopa.iH ha MaKCAOHCKOM 3eM-'bHmTy. 
3a CBaKora ko hx noseaje, jacHO Je Aa MaKCAOHCKH ii,HK.iyc 
3ay3HMa jcaho oa HaJBa}KHMJHx Mccra Meby H.HMa. Hhcv y 
H)HMa OHCBaHH caMo Kpa.-LeBH ?^lH.iyTHH H CTe(|jan h u.apeBH 
^ymaH h Ypom, 3a -^inje je B.iaAC MaKeAOHHJa OH.ia cacTaBHH 
Aeo cpncKc AP^Kase. y H^HMa cy npoc.TaB.iieHH h Ma.iH acchoth, 
KHOKCBH H Kpa.i>eBH cpHCKH, KoJH cy 3a B.iaAC OBHX B.iaAa.iH 
y oojeAHHHM npoBMHi^HJaMaMaKCAOKHJe. F.iaBHH jynai^H cpncKC 
enoneje jecy: Kpa.i> ByKauiHH, kojh je B.iaAao y HpHJieuy ; 
AecnoT yr.iiema, kojh je AP'J^ao Cepe3 ; bojeoa^ Mo.m'ih.io, 



102 

MHJa Jc 3eM.i>a oH.ia aim riyxy o^ ( rpyMC k ;ioiloj Ma|)Hi;H \ 
I paKHJH)) ; BOJBOAa Xpcta, MMJa je npecTOHHua oH.ia C rpy- 
MHUa; .TjyiMua BoiAaH, Maja ce AP^iaHa uiupn.ia oa Cepcsa 
ao i^ap^apa ; aoer KocTaAHH» (ij. KoHcxaHTHH ^ejaHOBHh) no i 
MMJOM cy B-iam-ky 6h.ih IllTMn, KparoBO m Apyra Mecra (b. rope 
/iHcra 6m tc Mor.ia npoAyiKHTH h Aa.i.e. A;im mm hcMO noMt-- 
HyTH jom caMo HaJBajKHMJy .ihmhoct MaKeAOHCKor ij,HK.iyca h 
ue.ie iiapOAHe noe;jMJc cpncicc, Haij,HOHa.iHor jyiuiKa name 
necHMMKe .lereHAC, Po.iaHAa name enoncje. Kpa.beBM'h ]\IapKO. 
naHMC, TaKO'fee je 6mo cpncKM Kpa.i> y MaKeAOHMJM, uao mi 

jc BpjIO n03HaTO. He CaMO Kpa.ljCBM, U KHC/KeBM MaKeAOHCK!: 

iiero je h taxia yeM.i.a MaKCAOncKa raKobe oncBaHa y roj en 
neJM; i;e.ia je oneBana, oa Ciion.i^a ao Co.iyna, h oa MapMue 
y HyrajjCKOj a<> CnaApa y A.ioanHJM. KqJM je napoA HtneBao 
re necMe? Jecy .iH ByrapM cTBopH.iH OBy .leny enonejy cpiici; 



3. — TpehK nepHOfl (XVI— XVIII BeK). 

(C})6u iiMdJi] caojij mipodmj (tijmoHOMiiJy daecma deeem 
coduiui : mo huhu cii p<iHUJii.v 1T2 eodiina a.mdatba, aieea 

;>->i -■')imij rpiicKoe ymiinajd). 

'J"l)ehH iiepMuA ooyxBaia \\l, XVU m XVIIl Ben. Mai- 
AOHMJa je y lo BjieMe oM.ia npocia npoBMHUMJa rypcKa, ki 
mio cy laKBC 6H.ie m Apn^aBa 6yiapcKa oa 1'W3 h cpncKa oa 145 

rinaiv ("poH cy y to BpcMC HMa.iH Jcahv Bc.iHKy na])0AHy 
ycTanoBy. To je cpncKa DehcKa naTpHa])mMJa. ('ijiick:- ij;pKBa, 
Koja je AO no'^iCTKa XIII Bcna oH.ia noA yn])aiK)M ij,a])HrpaACK(.' 
iiaTpnapmMJe, nocra.ia je 1219 neaaBHCHa apxHcnMCKonnja. 
aBroKei|)a.iHa i^pKBa, h npMsnaTa je 6MJia nao raKBa oa cxpanc 
uapnrpaACKe naTpnaprnHJe. Y 1346 osa ce' apxMenHCKoniii- 
noAHivia na cryriaH, narpHapmnje, h to joj je AoerojaHCTi 
FijjHaHa.ia i^apHipaACKa iiaxpHapmnja Ma.io AOUHHJe (1375). 
CpncKa riarpHapmHJa rpaja.ia je ao 1459, x. j. ao n])onacxH' 
A])>KaBe cpncKe. TaAa je oH.ia noxMHH.CHa OxpHACKOJ apxMC- 
iiMcKonMJH, KOJa je 6M.ia neaaBHCHa oa uapMipaACKC narpn- 
apmMJe. A.im je ona 6H.ia o6HOB.i.eHa 1557 h cBa c}' joj cxapa 
npaBa npMsnaxa oa Ilopxe Kao h oa rp'^ine upKBe., Ta Hofca 
cpncKa naxpMapmMJa ipaja.ia je ao 17(K), naAa je noHOBO yKH- 
Hyxa M nox4HH:,eHa rj)HKOJ ii,apMrpaACKOJ naxpnapmHJM. HoBa 
cpncKa naxpnapmnja, AaK.ie, xpaja.ia je ABCcxa ^cbcx roAHna. 

Ona je o6yxBara.ia Aocxa ;?eMa.i>a cpncKMX, h, nopea 
ocxa.iMx, M Aooap aco MaKCAOHMJe. TexoBO, ('Kon.'be, KpaxoBo, 
KoHane, 3.iexoBO, IlIxMn, PaAOBMmxc oh.ih cy noA h>om, a xo 
jHaHH nc.ia ccBepna MaKeAonnja ca ooe cxpaHe Ba])Aapa. 
lIcxHHa je, y ocxa.iOM, Aa jynma MaKCAOHHJa HMJe y H^y y;ia- 
3H.ia, H Aa cy OxpMA, Bhtoj^, ^e6ap, DpHJien a Be.iec 6iiJin 



lo;*) 



uaH H>eHHX AV-'^OBHHx rpaHHij,a. Taj ;i,eo MaKeAOHHie ocrao je 
H ;^a.'Le rioA OxpHACKOM apxHeniiCKonHJOM. HnaK, Aooap jxeo 
MaKeAOHHJe npHna^ao je cpncKOJ iiapoAttoj ii,pKBii ;iHe cto- 

THHC VL ACBCT VO^SJAli'd diX BpCMC TypCKe B-ia^C. 

Be.iHKa je BaHmoeT liOBe cpiicne naTpHa])mHJc y oahocv 
Ha cpncKa npaaa Ha MaKeAOHKJy. LLIto je najnpe BaH^HO, to 
je A^i je MaKeAOHHJa 6iiJii\ A^Ta hoboj cpncKOJ jcraHOBH no 
Ha^c.iy HapoAHOCTH. 

Tpcoa caMo nope^HTH HOBy narpHapiuHJy cpncKV (1557- 
r/(j6) ca cxapoM (loKi 1459) na kc ce BH^eTH A'U^ ^^^^ "^^ 
TOM HaMC.iy, a hc no KaicHOM Apyio^^, ^laKe^oHnja 6H.ia r^iiTix 
cpncKoj fi^pKBH. C'lapa MaTpiiapiimja ooyxBara/ia je iJCMJbe 
CTape Ap-^'H^e cpncice, t.j. AciHamH>y CpoHJy (c MaKeAOHHJOM) 
H ae.M.-be na jyry. Ona HHJe npe.iaaH.ia ij,eHTpa.iHH a^o oa.i- 
KaHCKor no.iyocTpBa, m CBe luto ie ocTaja.io na aana^y — 
BocHa, Ha npnMep on.io je Ban H>e*iHx ipaHHJua. HoBa narpn- 
apuiHJa, Mt'hyTMM, ooyxBaxa^ia je h Taj ago. Ona ce mMpH.ia 
He caMO no Cp6ii\ii (c MaKCAOHMJoM), nero jom m no Bochh, 
XepucroBKHH, ^a.iMaiiHJH, C.iaBdHHJH, XpBaTCKOJ, h no jyniHOJ 
yra])CKOj. Cbc cy tc i;eM.oe oM.ie noA i>.ianit:iy TypcKOM, a cne 
cy on^ie cpncKe no HapoAHOCTH. KaA je Flopra A03B0.iHJia 
ooHOBy CpncKe naTpHapmnje, ona joj je AOoBOAH.ia n npaBO 
jvpHCAHKiAHje CBC AOK.ie je AonHpa.'io craHOBHHUiTBO cpncKO 
y rpaHHi;aMa TypcKor u,apcTBa. Ona joj je as-i^ A^K.Te ws hctot 
pas.iora, no hctom Hane.iy napoAHOCTH, h npaBO HaMeKeAOHHJy. 

OAHCTa, KaA cy Typij,H a^.ih MaKeAOHiijy hoboj naxpH- 
apmnjw, Aii -ik cy ohh HMa.m ii HaJMaH>y pe^JcpBy h.ih t'yMH>y 
o cpncKOxM Kai)aKTepy Te neM.i>e? ^a Hucy mohxA^i mhc;ih.ih 
Aa je MaKeAOHHJa 6yrapcF;a? Hn naJMaHie. 3a.MHC.iHTe caMO, 
KaKBO je oH.io cTaH^e cTBnpn y ^.laKeAOHiiJH y to BpcMC. 3a- 
oopaBHTC/ CBC iiiTO 3HaTe o c raH,y re 3eM.i>e Ha;5aA hcko-imko 
roAMHa, KaA cy iiKTpHie oyrapcKC nponarauAe y hcko-imko 
noMyiH.ie cTBapn. y XVi Beny, TparoBH CTapora cpncKora 
i^apcTBa y ^laKCAOHHJM 6h.hi cy jom Bp.io cbokh, h ycnoMena 
Ha H>nx Bp.io jaKa. y npom.ioj r.iaBH mh cmo bmacih ko-ihkh 
€y H KaKo cy oh.ik hikbh rparoBH cpncKor iiapcTBa y Mane- 
AonnJH, y HCTopncKHM cnoMeHHn,HMa, h KK-HHieBHOcni, h hu- 
])OAHoj, Tj)aAMn,HJii. Ha CBaKOM Kopany, KyA oh ce roA MaK.in, 
TypiiH cy Mor.m bhacth no jcAan ManacTHp cpncKH, no HCKor 
cpnckor Ka.iy bepa icaKo npenMcyje pyKonnce, no Kojer iTc.iapa 
KaKO npcA Bc.iHKOM MHOSKHHOM HapoAa HCBa c.iaBHy npom.iocT 
cBOJe iieM.-be. C Apyre CTpane, ohh HHcy bhacih HHKaKBe 
c.iH'iHe 6yrapcKe rparose.. KaKO, a^k-ic, mo/Kctc mhc.ihth x<^ 
cy OHH CMapa.Hi Aa je MaKeAOHHJa oyrapcKa? Omcbhaho, KaA 
cy, ca oor: ii.-batLeM rietcKe naTpHapniHJe, a^-tm MaKCAOHHJy 
("poHMa, TypH,H cy mhc.ih.ih a^ je to HajnpMpoAHHJa ciBap na 
cBcry, H Aa HCMa HHKora ko oh Morao h homhc.ihth Aa soor 
lora HjiOTecTyje, 



KM 

Moiao OH HUM neKO Ha name paa.iaraihc ni)HMcrHTH oho. 
Ako cy TypuH ;;a;iH Cp^nMa ccBepHv MaKeAOHHJy no na-iciy 
iiapoAHocTH, a hhcv mm Aa.iH n jy/Kny IMaKCAOHHJy, .niaMH ;i,a 
HM je iiMcy Aa-TH rio hciom naMe.iy napoAHocxH, t. j. a^ t'}' 
CMarpa-iH ah jy>KHa MaKCAOnnja hmjc cj)ncKa. To pcHOHOBaHiC 
iiHJe xauno. Ako cy o6.iacTM Oxpn^a, BHTO.^a, /^e6j)a, OpH- 
.icna H IJe.ioia ocra.ie nan rpanHua nekcKC naTpnapmnjc, y 
JO HHJe iiHMa.'io y:ia;5H.io na'ie.io iiajioAHOciK. One jc cacuHM 
ApyrH ciyiaj. Te cy oo.iacTM ocra.ie no^ yni)aHO.M OxpnACKc 
apxiienHCKonHJc, iiOA koJom ce na.ia3H.ia ii^ cpncKa napoAwa 
upKBa npCA CTBapaH.e hobc naT|)HapiiJHJe. KaA je naipnap- 
LUHJa cTRopena, ohah je mhoio o6.iacrH yjcro mi oxpnAcne 
apxHcnnciconHJe na yHcro y hohv iBopcr.HHy. ^a cy oa aj)XH- 
crniCKonHJe y;jeTe joui h OBe noMCHyTC o6.iaciH, thmc oh ce, 
MHCTo n oHcrpo, yHHiiiTH.ia ca.Ma aj)XHenncKonHJa. Hhko, mc- 
hyTHM, He OH Ha to ni)MCTao, y BpcMciiy o KOJe>l roKopH.vio. 
OxpnA^'i^i a])XHenncKonHJa on.ia je JcAHa Bp.io crapa ycra- 
HOBa. Ona Aainpa oa IX liena, KaA jy Jt' ocHouao Cb. K.iHMeHi, 
jcAan oA iipBHx c.iobchckhx ariocio.ia. ()Ha je MMa.ia cBOJa 
npaBa m cboJc ipaAHUHJe, Koje je ueo cbct ao npaja nomroBao. 
11m caMH (poH He 6h HHKaA Tpa>KH.iH yKHHyhe obc crape 
Uj)KBCHe ycranoBe na KO])Hcr CBOje'noBe upKBC. '^lan m OHAa 
KaA cy ;^p>Ka.iH ij,e.io ;ie.M.ijMiiiTe H>eHO Kao CBojy no.iHTHMKv 
HMOBHny (\\\ Ben), C'poH cy noiuroBa.iH CBa H>CHa njiaBa, 
HornyHo. K"ao Ac» to ;ieM.T>HmTe hmJc hh HpHriaAa.io h.hxoboj 
ApiKaBH. y ocra.iOM, i;ai)Hrj)aACKa naTpHa])iiiHJa m;; paa.iora 
Koje hcMo y Aan>oj r.iaBH BHAern, neon AonycTH.ia to.ihko luh- 
])eH.e cpncKC Mp!;Be oaiu na lUTery ()xpHACi;e apxHCHHCKO- 
nnje. njieMu tomc, aKo HaBecrafi aco MaKCAOHHJe nHJe ymao 
y riehcKy iiarpHapujHJy, ro HHJe oh.io 36or rora luto to Kao 
HC OH Aonyujra.io HaMe.io iiaj)OAH0cTM. llanpoTHB, hcthhhto 
Je 6am ro Aa je H3BecTaH ac'o 'le ^CMJbe ymao oani no i-o^; 
HaMe.iy, Kao npoBHHi^MJa no napoAHOCTH cpncKa. 

LUto c Apyie cT])aHe mhhh Ba)KHOcT OckcKe naTiMiapmnje 
y OBHM BCKOBM.Ma, a y OAHocy na cpncKa npaaa Ha MaKCAo- 
HHJy, TO je Aa je OBa naTpHaj)mHia 6Hna jcAHa BC.iHKa nai^M- 
oHa.iHa vcraHOBa cpncKa h Aa je UMa.ia bc.ihkm yTHn,aj na 
cpncKH HapoA y MaKeAonHJH. HapaBHO, ona hhjc on.ia ono 
mro je ohio cpncKO uapcxBO, a.m n])H cbcm tom, ona fe oH.ia 
nemTo Ha.iHK na to. 

TToneAaJMo H3 o-ihskc mxa je on.ia Ta oaTpHapmnja. Hpe 
CBera ue.io cBemreHCTBO je 6h-1o cpncKo. narpnapx je oho, 
c Ma.iHM H.}y3ei;HMa npcA Kpaj, ('poHH. C])6h cy oh.ih MHxpo- 
no.iHTM, C'poH B.iaAHKe, CpoH nonoBM h Ka.iybepH. 3BaHHHHn 
jesHK naTpnaprnHJe oho je cpncKH. Cbc mxo je naxpHajix 
napeliMBao h.ih nncao MHrpono.iHTHMa, MHrpono.iHTH B.iaAii- 
KaMa, a B.iaAHKe nonoBHMa, oh.io je na cpncKOM jesHKy. Y.! 
TO, cBH HanojiH naTpHapxa h BHCOKor CBemrencTBa Hm.iH cy 
Ha TO Aa npoovAe n onniBe cj)ncKe oce'haje. Ohh cy ce rpy- 



ui.m A'l OMvnajy ocraTKO c.iaBHe npoiii.iocTH cpiicKO. Ohh cy 
>)6Han.T>ajiH crape MaHacTHpe a nonpaH.i>a;iH cmhkc y itHMa, 
i;oje cy iipeAcTaB-T>a.7c .iHKOBe KpajheBa u Kpa.i.Hua cpucKHx. 
Ohh ty cKvn.i.a.iH crape j)yKonHee, n])enHCHBa.iH hx, ^yBa.iH 
Hx. Ohh cy nnca.iH noBa ;te.ia, HapoMHTo ^cia h;5 HCTopHJe 
c])iiCKe. Ohh cy. AcI-ih jt^Aan ja^H ho.ict KH>H;KeBiiOj ainHH 
iiocTH, Koja je 3acHa.ia h H3ry6HJia ce noc.ie iipoiiacTH a]> 
KaBe cpncKC. Ohh cy ' noHOBa '^^bcjih y upKB}' cxape ciy^Koe 
('p6HMa cBCHHMa, ('b. CaBH, koJh je naipoH cpncKc u,pKBe, h 
.i,pvrHMa. A.1H H BaH re oohobc HapoAHc njiom.iocTH,' ohh cy 
HMa.iH H HcnocpcAaH yTHLtaj na Hapo;;. Ohh cy hhhh.th uti- 
HOHHMHe BHSHiai^HJe y ue.ioj npoc.TopHJH HjHxobhx ^Heueaa, 
u HHJe 6h.io. MOJKAci HK jcAHOia rpa^a h hh jcAHora ce.ia, Koje 
HHJe BHACiio 6ap ciiora B.ia^HKy h.ih HjCroBa HaMCHHKa; aKo 
He cBora MH'rpono.iHTa h.ih narpnapxa. Ohh cy na H>era ji,q- 
lOBa.iH HaH,HOHa.iHO, Ban cyMtt.e. 

TaKBa HaT])Hai)ijjH)a oH.ia je, ^aK-ie, «jeAHa Bpcra HaH,H- 
oHa.ine opraHH:5aH,HJe Me by Cp6i!Ma», Kao uito npHMehyje 
np-TO Ao6po je^aH enr.iecKH HcropHK name H])KBe (A. Fortesciic, 
The orthodox Eastern Ohnrch, 1907, crp. 307j. To je oH.ia 
jcAHa B])CTa Hai^HOHa.ine ayTOHOMHJe hoa bhaom ayroHOMHJo 
HpKBCHe. To je oho je^an cpncKH i^CHrap ycpe;^ ryjici^or u^ap- 
cTBa. To je 6ho je^an oe^eM 3a CpncKH Hai^Hona.iHaaM, kojh 
Je uiTHTHo, opaHHo « 'ivBao HMe H napoAHOCT cpHCKy. LUto 
je Kap.ioBaHKa MHTpono.iHJa — h caMa orpanaK h noroMaK 
crape cpncKe naTpHapiuHJe - OH.ia ycpcA aycxpo-yrapcKe 
j,p}KaBe, TO je Hcro on.ia h ITckcKa HaipHajirnHJa }' TypcKOJ. 
Bn.ia je OBa jom h bhujc hcuito, jep y Ayc'i:po-yra])CKoj HHJe 
HHKaA- nocTOJa.io cpncKO H,a])CTBo, a y TypcKOJ jecre, h oho 
ce occ'ka.io CBy^a. ITetcKa naTpHapuiHJa, A^Kje, 6H;ia je y HCKy 
pyKy upoAyH^en.c cxapor cpncKor u,apciBa, ooHOBa HeKa^aHjer 
no.'HiTHHKor opraHHSMa, hob ocuhk Hapo^He Ap^KaBC H3 npo- 
Lu.iHx BpcMCHa. Ona je to oH.ia napoMHTO y Hau.HOHa;iHOM no- 
!\ieAy. 3a to mh h HxiaMO npasa ^a i^ cMarpaxio, y tom ho- 
ivieAy, Kao hcuito hito totobo jocTH>Ke crapo cpncKo n,apcTBO 
n aaMCHAJe r^ y hcko.ihko. 

3aMHC.iHTe caA KanaB je cH.ian yTHi;aj BpuiH.ia oBa HOBa 
BpcTa i^apcTBa cpncKor y MaKeAOHHJH. Ila Haj)OA cpncKH ocehao 
ce y HjOJ CKopo oHano hcto Kao h Kaj jc jkhbco ycpcA ^y- 
manoBa H,apcTBa ! Cbc mro je 6k.io oko H,era, oh.to je cpncKo: 
cBemreHCTBO, KH^HiKCBHOcT, jesHK, c-iy/Koa oojKJa, i^pKBe y KOJe 
Je napoA y.iasHo h aa KOJe je anao ;xix cy o^Hcra cpncne. M 
caA BH xohcTC Aa ycpcA laKBHx npH.nuxa raj napoA He oyAC 
cpncKH! 

OAHCTa je Ba>KHocr cpncKe naTpnaprnHJe lano Be.iHKa Aa 
All c.ioooAHO Mo:i{eMO a^ aoa^mo 6poj rbennx foahhe 6pojy 
roAHHa cTape Ap>KaBe cpncne, caA naA npasHMO OH.ianc B.ia- 
AaH>a H yTHuaja cpncKHx h 6yrapcKHx y 5[aKeAOHHJH. CpncKa 
enoxa, Aaiue, h3hoch 321 roAHny, aok oyrapcKa hc npe.iasH 



liK". 

ii{)eK() 127 ro;iHHa. CyBMiiie, ona not.icAH.a iipMriaAa Joahom-. 
paHOM ripHMHTHBHOM Aoov, a npHa y.ia.Hi avooko y mo- 
AepHo Ao6a. 

ripHMCTHMO y;irpoA A^ je ric'KcKa m\T{)MapiJLinja nopcA 
ManeAOHH jL' ooyxBa'ra.ia h jCAaH a^o Aaiiamihc liyrapcKC, 'Iiy- 
cTCHAH-i, ('-aMOKOB, Poiuor, Pm.io h ,5ynHHi;a oh.ih cy noA AV- 
xoBHOM B-iamhy name nai])iiapiiinje* Tc KpajcBc, a HapoMHTO 
MyBCHH pH.ic'KH ManacTHp, noxoAH.iH cy Metro iiamn iiaipM- 
apcH. H TH cy KpajcBH AcVin OcKcKOJ nar])HapmnjH HCcy.MH.nBO 
no npMHUHiiy uapoAHociii. II icaA oc ivicAa c ncropMCKor r.ie- 
AHLura, CTBap nocraje jacHa. Jep ko je «noAHrao h yKpaem 
pH.icKH ManacTHp aKo Hc hecap Xpci^a? Ko je noMorao m<i 
ce MomiH CB. JoBaiia Pn.TCKor, naipoiia rora .vianacTHpa, npe- -. 
:iecy ly h.i TpHOBa. auo no i;apiii;a Maj)a? H ko je Haiinc;t' 
M.iM oap npenwcao, Annan onwe iTpe-nca iiix MOiiiTifjy, ai 
He B.iaAHe.iaB rj)aMaiHKV A cbc ihmhocth 6H-ie Cpoii 

a lie HyiapH. 

4. HcTH nepHoa. 

(IilJC((pU HCMajlJ HUKdKm' (llJlUOIloMUJf .ill UK) ffpCMC). 

MoyKAa ke HaM ce ])e'hH A^.ey n IiyrapH HMa.iH c.ihmh\ 
avTOHOMHJy, H.iH M 6o.i.y, y jyjKHoj MaKeAonnjii. PchH'ke ce 
Aaje ()x])HAeKa apxHenHCKOiiHJa, Kojy cmo fioMHH.a.iH, oM.ia I>v- 
rapHMa oiio luto je nchcKa naipiiapLUHJa Cm.vd CpoMMa. ()' 
jC oH.ia napoAna .Ti|)KBa oyrai)CKa iicto uao luto je OBa on.ia 
cpncKa. OxpMACKM apxHcnncKon HMao je Man miy-iy : <<apxH- '■ 
cnHCKon npBe JycTMUHane m ij,e-ie liyrapcKO). LUra BHuie, ra 
apxHenHCKonnja Tpaja.ia je Ay-'^e ncro cpncKH naT])wapLUHJa, 
iioiiiTo je Tpaja.ia oes HKauBa npcKHAa oa BpcMena cb. K.im- 
MCHTa (y91() AO 17()7), naA je jajcAHO ca cpiiCKOM upKBOM oMjia 
yKHHVTa. To HaM ce moikc jjehu, m to ce oohmho Tai:o ii mmc.ih. 

^lebyrHM, to je jeAna oa ohhx .lerenaAa iia Koje cmo 
yKasHBa.iH y yaoAy name pacnpaBe. CaMo je Ta .leiCHAa an- 
cypAHa, H o tom ce MOH<e CBaKH . ocBeAOHHTii OAMax. Ko.ihko 
MH 3HaMO HCTopujy, TpHOBCKa jc narpHapiiiH ja on.ia iiapOAHa 
ovrapcKa upuBa, a.m ra je upKBa y ByrapcKoj, He y ManeAO- 
liHJH. ^i\ HHcy [Wiaj)H HMa.iH AK<? Ha]30AHe upKBC y HCTO ;xo6a''? 
Ako je OxpHACKa apxHenncKoriMJa oH.ia oyrapcKa oa IX ao ' 
XVIII CTO.ieka, je .ih OH.ia raKsa h OHAa KaA cy OxpHA h i^c 
iyjKHa MaheAOHHJa 6h.hi hoa ho.ihthhkom B.iamhy BiiaaHTi' 
(XI- XIII BCK)? y XIV cTo.iety to je iieM.iiHmre nocra-io cpncK' 
je .in upKBa h TaA OH.ia HoaK 6yraj)CKa ? KaA je cpncna u{)KBa, ^ 
1459 roAHHe, noTna.ia noA jypncAHKJAHJy OxpnAci-ce apxnenH- 
cKOHHJe, je .iH OHa norua.ia noA oyrapcny itpKBy? Jecy .ih h 
pyMyHcire KHeHcer.HHe, Koje cy y XVI BCKy TaKolje oH.ie hoa 
■ '..iamiiv ncTe apxHCHHCKonHJe oH.ie nOTMHtbeHe 6yrapcKOJ 
U1)KBH? .Iccy .iH H FpiiH H3 Ka.iaopHJc, Any.iHJe, Chhh.ihjc h 
Ma.iTC, KOJH cv raKoke cToia.iH hot oxpH^iCKOM upkbom, oh.ih 



in 



lauoije noTHiUheHU oyrapcKOJ ii])icbii? Ha OK^a je iteo cbc i 
OMO noTHHii.eH ByrapHMa? 

CtoJh to jxa OxpMACKa apxiiciiMCKorinJa hhjc ow.ia 6y- 
rapcKa Hapo;^Ha upKBa. ByrapcKO hmc ocTa;io jc, ao Ayuie, y 
iHTV-iH apxHenHCKona, a;iH to je h cbc iuto Jc oa oyrapcKora 
octLio y to] ii,pKBM. THiy.ia je npeACTaB.T>a.ia ca.MO je;;Hy crapv 
ipaAHUHiy, 6e;5 MiuiKBa aiiaMaja. Kaj, je rpMKH ij,ap BacH.injc li 
pasopMO MaKeAOHt'Ko napeTBo (1G18), oh je nomreAeo aBTo- 
Ke(|ia.iHy Li,pKBy en. K.iHMeHTa, h ocTaBHO joj HesaBMctioc r 
Kojy Je OHa paHHJe y;i:KBa.ia. X.m HaxneBiun npBor apxiie- 
nucKona, koJh je omo IWrapiiii — h.ih 6o.T>e i^ekn C.ioBeHHii 
cBii ey Apyi'ii. i-iH eKopo eBM, no^iCB o;i, XI na ;5aBpm3Jytiri 
XVIII ero.'cheM. oh.im Tpnn a He ByrapH. }.lMTpono;iHTH h 
B.ia^HKe oH.ni cy jaKolje TpuH. I],eo KapaKiep ij,})KBe oiio ;e 
rpMKH w caMO rp^iKH. 

A.iH nycTHMo eaMo weTopHMapc oxpHAene upicBe x^\ ioii()i)e. 

npBM HCTopHK 0:;pjueKe apxHeniicKonHJe Baxappije .Ihh- 
reHTa.i (I>eitracoe ziir Gesehiehie der l)iilgarischen kirehe, 
rieTporpaA 1864) ror.opM Bp.io upaTKO o HaLinoHa-iHoern ob.' 
upKBe. To nHTaH>e HHJe oh.io Jom aobo;bho npoyMeHO y H>e- 
roBO BpeMC. A.iH Bch je ii ok npHMeriio A^i jc oxpHAcna upKBa 
ow.ia Be.iHKHM AC.ioM rpMKa. Oh je Mme uepiuw-oyniiyuKOM 
upKBOMo {cTp. It)). ToBope'lvM o npBOM Hac.ieAHHKy OHOr c.io- 
BencKor a])XHeHHeKona Kojera je Haeii.iHJe nocTaBHO, oh Ka>Ke, 
c Ao^y'^^eHTHMa y pyuH, x^ je ro omo «npBH a])xnenHCKon 
rpMKe HapoAHOCTH)). Fla AOA^vi^-' "'^a Toia Ao6a (rj. oa nb- 
'leTKa XI BCKa), apxHenMCKonii HHcy oh.ih oupaHU HeK.i>yMHBO 
II.} KpH.ia oyrapeKor cBeuiTeHCTBa nero .MHoeo ^ciirhe lu chc- 
iiimeHcmaa eiisamuiicicuey^ (cTp. 22). 

y CBOJ.oj "KjKiTKoj HCTopHJii HpaBocjaBHHx LipKaBa • 
(KpaTKin OMepn-L Heropiii npaBoe.iaBHbix-B ij,epKBeH, MocKBa, 
1871, CTp. 142-:>, 12i), ro-iyoHHCKii npe.iaiHi cyAOHHy ()x])HACKe 
apxHCOHCKonHje y nepHOAHMa BiiaaHTHCKOM, oyrapcicoM, cpn- 
CKOM H Tyj)Cu()M. «Ci{opo OA caMOT npc.iacKa hoa rpHKV B;iacT 
3a BpcMC Bacn.iHja Byrapoy6Hii,e y 1019 foakhm Ka;i;e oh 
na Ao caMor CBpuieTica CBora H^HBora, OxpMACKa ai)xiieni;- 
CKOUHJa Hujc Cni.ia hu mcuo oyeapcKa neeo (•aceii.v epHKiDK 
roBopeliii o BpcMcHy OA noMCTKa XI na ao cpcAHHC XIV BCKa, 
oh Ka:Ke : «no3HTHBHO Je n cacBHM cnrypHo Aa cy, 3a,u,c.io 
■lo BpcMc, H;n'3CBmH ACCCT li.'iK HCTHaecT roAHHa ij,apoBaH>a 
Acena II (1230— 1240 plih 1245) apxHcnHCKonn oh.ih cTa.nio 
Ffniii a He- Ihjcapu..: vi Aa ce apxHenncKopHJa Ha.ia3H.ia hoa 
B.iamliy hc Eijeapa hceo ijhck ]))Ka». 3a Bpoie cpncKor ne- 
pnoAa "(XIY BCK), MrpM:;M Kapapaep)) H,pixBe ocTao Je «He- 
AMpnyT)) M npaBa H^cHa <aienpKKocHOBeHa». TypcKOM ne- 
pMOAV (XV— XYIII BCK) OH KaHxC ; wKaA cy 3aB.iaAa.iH, lypiAH 
cy Ham.iM Aa je cacTaB ynpaBc apxHenHCKonnje (mhc.ih Ha 
caMor apxHCHHCKona u tbeeoee Mumpono.uimc u (uadiiKc) hhcto 

rpHKH,... H OHAa cy OCTaBH.lH CBC OKaKO KaO UITO je OH.'IO, H 



10<S 



TaivO jc cacran yiipaue .ocTao crc ao •<pi>.j'^ c^j)'^ii{n». Oh, ao- 
Ayme, npHMa X'^ }^ 6n.io m Heinro Hjy.iCTaKa. "lip.io je Bepo- 
BaTHO — AOA^Je t)M ^a, y tom noc;iCAH>eM ricpnoAy, apxw- 

OnUCKOnM H nOApyiHH MHTpOnO.lHTM H CnHCKOllH HMcy oaiii 
^YKIULIHO H CBH J[0 jCAHOra OM.IH FpUH, HCFO ^a C\ H HH CTO- 

iMUy apxHcriMCKoncKy Kao ii iia CTO.iHU,e MMTpono.iHTt'KC u 
lua^HMaHCMxC Af)-Ta.iH.'iH, Ht'TWHa pcTKO, H IWiapiio. ]1() t)n o^Max 
AOAajc : «'A.im, npso, ic ce Ma.ie 6yiaj)CKe jcAHHMue Mchy 
rp'iKHM ACcerHHa.Ma ne Mory yanMarH y j)aMyH, iihth ohc Mory 
H3MCHHTH oiiLurn KapaKTcp na KopHCT Hyiapa,... a Apyio, ii 
iM cy liyra))!! y cnaKOM c.iyMajy moivih ohth caMO je.iHiio- 
(jm.icKH liyiapH, t. j. lUjedjni lioju cij iiociiia.iu I pun u odpeK.iu 
cc caojc Ha/)()dHocuuin. 

IlajoojijH ncropiiK oxpMAtKo upKisc, XciipHK I o.iij,cp, la- 
KO'he HCTHMe rpMKH Ka])aKToi) ()x])MACKe apxHcnMCKonHJe. «y 
nepno^y o koJcm roHopHMO KiVAic on, Mj)or.iCAajyhH rypCKH 
nepno;!, ()xpH,U'Ka a])\noiiHCKonHJa, ca ciiojiiM iio;i))yMHMM 
U])KHaMa oM.ia jc, iipoiuucHo nrhri^oj npiwu, uoiuuijho ep^iKU» 
(Das Paliiarchal von Acliricia, 1902, crp. 34). LUto ce thmc 
oyrapiKor ncpHOAa (1230 12 K)),;ui koJh je l^xiyoHiicicH y^HHHO 
Hi^yaeiaK y Kopucr »Byrapa n AoriyciHO a^ cy A^a apxMeriM- 
cKona Mor.ia ohth ByrapH, re.n^cj), rioc.ic 6pH}K.i.Hi'.HJer Hcnn- 
THHaii.a, cyMH.a y lo h kuikc : <'ro.iy6HiicKH iiomhh,c A^a apxH- 
oiiHCK'oria KojH cy moivih ohiii liviapii. (uii u mo ic cdcaiiM 
HccueiipHon (cTp. 19). 

.Ih))CMCK HHJe HCTOpHI{ (>\ j)H AClvC Hpi.lK' a.lH jf VHCi; Ao6]).o 

ooanciiircii. On KaH:e : (((ai.mo cy Vymn 6h.im nocTan.!>aHH ;{a 
oxpHACKC ai)XHCiiHcicoi]Ci> (('icscli. (Icr Sct"l)cn, I, 1911, crp. 
219). A y CH.ojoJ "McropHJH Byiapa» Kawce : «()a XII cro.ieka ria 
Ha A^-'LC, ()xj)HA jp ono uenrap je.iHim;jMa y c.iobchckoj Ma- 
KCAOHCKOj ae.M.ijH. Bc'h je nenocpoAHM noc.'iCAHHK JoBaTTa J^e- 
oapcKor a ro je onaj cionencKH apxHcnncKon Kojera je 
i;ap I^acH.iHJe locraBWo — 6ho FpK, h oa to Ao6a (none ran A'l 
HCKa) ByrapH cy 6n.ni iic]:.iyijHeHii u:i aj)XHenHCKonHJe)' (desch. 
del" Bnl<4aren, io76, ct]). 211). 

^laK HH caM ByrapHH Ma])Hn ^pnnoH y cBOJoj <iMcto- 
pnjn 6yra])CKC Li,pKBe>) (18()9) He c.vie a^ nopHMe jacHH h nynn 
rjiMKH KapaKTep apxnenHCKonHJe, Hero cc H^paiKaBa neoApc- 
heno H Kao HiJoeraBajy'hn, laiA roBopH o tgJ uj)kbh. "Y neai- 
naccmo.M h Man ao cpeduiie mecHaecmoe wKa, iumo6U u euuic 
(•(ieiumeHcajHO om.ih cy mhcto ByrapHn, (ctj). 128) — to je 
cBe UJTO OH H.Ma Aa KajKC o HapoAHOM KapaKTcpy OxpHACKC 
apxHenncKonHJe. 

^p;KHM Aa je cTBa]) noc.ie OBora jacna. .V.ih a^ ne 6\\ 
ocVao HHMa.io y cyMifcH ncoyrapcKH Kapaiaep one upKBC, Hauia 
je AyJKHocT Aa BHAHMO II KaKBa cy yAC.ia HMa.iH CpoH y HiOj. 

^pHUOI'. KaiKe, BHAe.IH C.MO, A^ CV 3a JCAHO HHBeCHO BpeMC 

nonoBM H HHuie CBemreHCTBO obc i;pKBe 6h.ih mhcth Byrapw. 

A.IH MM MO^KCMO AOA^TH A^ jC MC'hy H>HMa TaKO HCTO MOpa.lO 

ohth n oH.io H MHCTHx Cpoa, y TOM HCTO.M Bpe.MCHy OA npn- 



1()<) 



.iHKe. .Icp OHK riono4?H H npoTc, Ka.iY'ljepM h hivmhh koJh 
cy no ■rej)HTopnjii ii,ene cpiicice Apinane 6h;ih noj, rTekcKOM 
iiaTpHapmHJOM, na ce ;'.aTeK.in iv ica^ je OBa n})ona.ia (1459) 

H fipClU.TH nOA HOBV jyj)MC;iHK14H jV OXpMACKC UpKBC', — , UlT'd 

vy OHH Mor.iH oiiTH y roM MOMCiny ano ne CpoM? Oiih cv 
AOT.ie OM-IH CpoH, H caA Ka^ cy OAJeAannvT oh.ih HiSHCHahciin 

OBOM npOMCHOM, OITH C\ CHFYpHO y HCIMKOM Opojy H A^-l'^ 

ocra.iH }' HCTiiM (JA'HKmijaMa y KoJHMa cy oa npe Cm.iu, Hncy 
najhfl^a cbm oh.ih HCTe[)aHH im c.iy;K6c na ;'.aMeH>cHH ByrapHMa 

H.IH KHM APyiH.M. UJlO ce THMC HaJBHUier CBeUITCHCTBa, H OHO 

]c OH.io cpncKO Mcro ko.imko 6yraj)CKo, jaMaMHo. Y pciHMa 
Koje CMO Ma.io ripe naBCiM h;^ To-iyoHHCKor, r^e oh Ka>Ke au 
cy Ha CTO.iHJAy apxHCHMCKoncKy h cro.nmc MHrpono.iHTCKe h 
n.iaAHMaiiCKe AO-iasH.iH KarnaA m B\ lapw, oh aoa^-Jc : «(i mitKo 
iicmo u (^p6ii)> (crp. 143). re.iirep 'laKoiie najKC : "eoHCKoncKc 
CTO.iHue iuiy3HMa;iH cy Byrapn h Cpouy (crp. 1()). LUra hhihc, 
TO Ba/KH h sa caMy apxHcnHCKoncKy cro.TMuy, Mn hnkimo ay- 
TCHTH'-iHe AOKaae Aa cy ABa Cp6HHa oH.ia Ha «npecTo;iy)) 'cb. 
K.iHMeHia. JcAaH oa h>hx oho je CiiMeyn, 15jO, oouito jc 
liajnpc OHO paujKH MHTpono.iHT {M. Pijoapaij,. PauiKH chh- 
CKOHH h MHTpono.iHTH, F.iac ()'2, 1!)()1, crp, 2()). ^pyrn je oho'. 
y 15/4 roAHHH, Jca^h Hekaic cpncKor naTpnapxa MaKapHJa 
(/. RuDcirac, Xoclniials M. Sokolovic, Jagic Ai'chiv, X, 1887, 
CTj). 49). 

OxpHACKa apxHcoHCKonHJa oH.ia je AaK.ie rpMKa u,pKBa, 
MHCTO H oHCTpo ipMua. Ca Bj).io Ma.io H?,y;icTaKa apxHenn- 

CKOOH OH.TH CV I pH,H a FpU^H Cy 6h.1H H MMTpon0.1MTH, TpLlH 
H B.iaAHKC. FpHKH jCiJHK OHO Jc 3BaHHMHH JCSHK LipKBC; KO- 

pecHOHAeHH^HJa apxHenHCKOHHJe, Kojy je nyo.iHKOBao Fe.mep 
jaKO'be je rp'iKa h cbh HCTopHUH ro Ka>iAy, a wehy H:.HMa h 
^pHHOB. ApxHcnHCKOHHJa HHJc HHicaA OH.'ia oyrapcKa oa no- 
'leTKa na ao i:paja. KaA roA je oH.ia naJMama npoMcna y 
H>eHOM rpHKOM KapaKiepy, ona je Hui.ia bhuic Ha KopHcr 
Cp6a, Hero Byrapa. H a<i AO,^aMo caA j<?AHy pcM Ka ohomc 
uiTO c.MO roBO])H.iH y npcjianiH^oj r.iaBH o y.qK)n,HMa ;5amTO 
AHeMe.ja oxpHAeua h Apyre AMCn,eae nncy ym.ie y HOBy FlekcKy 
naTpHapmHJy, jcAaH yapoK .len^ao je h y obom ipnicoM 
Kapairrepy ox})HACKe u])KBe, Kojy je napoMHTO mTHiH.ia rpnKa 
H,pKBa }' I_|,apHrpaAy. 

liyrapw A^iK-ie HHcy HMa.iH CBOjy najAHona.iHy Hj)KBy y 
MaKeAOHHJH OA XYI ao XVIil BCKa, a (^pon cy je HMa.iH. 
OxpHA HHJe OHO ;ja HjHX oho uito je rieh oH.ia 3a nac. Ha- 
noc-ieiKy ja ky a^ ^aBpuiHM oay AViT aHa.iH3y jcahom napa- 
.le.ioM KOJy re.iu,ep ^ix}e o cpncKoj ii oyjapcKoj japkbh y }.Ia- 
iceAOHHJH. <(Ca Hai;HOHa.iHe TaHKC ivieAHUira. craHjC y OxpnAy 
oH.io je oimiHO pa.i.iiiHHO oa crania y HekH. Y OBoj noc.ieAH:.oj 
n.iaAao je '^ihct cpncKH napoAHH Ayx oa naTpHapuiHJCKe cro- 
.iHH,e na ao cTo.iHH,a B.iaAHMaHCKHx. (\icmiM iipomiWHo jc oii.io 
K0() Bijaiipa. H)HXOBa HaH,HOHa.iHa narpHaprnHJa on.ia je Tp- 
HOBO, a Oxpud je ij cmaapii 6uo ijacic y pijh'd.Ma FpKa (crp. I.IO)).. 



no 

5. HeTBpTH nepHOA (nocjieAH>e Ao5a). 

(Cpoii oc.i()Oo1}(majii MoKcdoHiijy) 

,\\[Q je AiiK.je 6yrapcKa eiioxa y MaKC^toHCKOj HCTopHJM ? 
\hi CMC) jc Hp.io iia}K.i)MBo Tj)a:KH;in kj)o;{ cbc bckohc a.iM ca 
HaJBcKoM caBCCHOiu'hy iia cBcry, mh hhcmo moivih iiakii bmijic 
upro CTO oca.M io;\HHa y jcahom AaBiiOM Ao6y, h ocaviHaccT 
ji.iH ,i,eBrriiaec'i- roAnna y XIII BCKy, Jl;\ (uijo i|)MH;r'i,! riv- 
raj)CKa enoxa y hobhJoj ii])om:rocTM? 

Hmjc, CHryj)HO, hotj)c6ho A'I roBopiiM o n()e.ie;i,H>nN iic- 
Aocer roAima iio.iHTiiHKe 6oj)6c y MaKCAOHHJH. Taj iiepHOA y 
KojcM cy ByrapM rioKyma.iM, no ueiiy CBWjy Moryhnx Maxn- 
nauHJa, Hini)Hia, raAOCTH h lUOMHiia, ;\i\ AtiiiauHoiia.iHiiiy Ham 
napoA y MaKeAOHHJii, h a^ mv naMCTny 6yrapcKy HapoAHOCT 
(Ha ci)ei".y 6e;^ ycnexa), — aobo.i,ho ie no;^naT cRHMa h CBa- 
KOMc. .la hy caMo a^a^vih jcAny \n'H o hc;imkhm hctophckmm 
Aora haJMMa :n\ upcMc iioc.ieAn.iix oajKancKHX ])aTOBa (1912 13). 

Bp;io Je Kai)aKrcpHCTH4H() h oa Hiircpcca, ;5a CBaKor kojm 
rpaiKH .lorHMHy Ee.jv y HCTopucKHM Aoi''^'iii\i"^ii^ A^i jc o<^iii 
cpncKa Bok'Ka a hc BojcKa 6yra))CKa oc.ioooAH.ia Maicc'AOHHJy 
OA rypcKora japMa. Kpo3 ue.iy cpricuy MaKCAOHHjy, oa lilTHria 
Ha HCTOKy Ao OxpHA^i Ha ;{anaAy, yBCK je cpncKH boJhhk a<>- 
luao xd oc.ioooAM cBOr MaweACMicKora opara, a nc oyrajDCKH 
AouLi.i>aK KOJH HHKaKBa Hoc.ia ry HMJe hh HMao. Ca.Mo je jeAHa 
6yra|)CKa AHBHSHJa cTa.ia noroM na ManeAOHCKO HeM.i:)MmTe y 
npBHM A^uiHMa ])ara — to je 6n;ia pH.iCKa AHBH3MJa Koja je 
ripo.KUiH.ia Kpo;j^lllTHn - a h ona je Aom.ia Ten nomro Je 
e])n!.'Ka AyH^Hicica AHBHiiHJa npuora no3HBa npnMH.ia co h x.ieo 
oA laMouiH.era napoAa, TpaAHUHOHa.iHM Aap koJh C.ioBeHW 
Aajy CBOJHM oc.ioooAHOi^HMa. Typi4,M ey, Aan.ie, a^^-im MancAO- 
HHJy y cpncKe pyne 6aiii nao iuto ey Je H;i cpiicKHx pynx 
HeKr.A^i -'{ iiDinuT.in. 'Id Je npaBa .loniKa HcropHJe. 

He, aaHeia, MaKeAOHHJa HHJe oyrajicKa. (a H^y^eiKOM 
JeAHora KpaTi^or nepwoAa y bj);io a^bhrm Bpe.MCHHMa, ona Je 
OH.ia yBCK epncKa naA roA je oH.ia c.ioBeHCKa. Onaje epncna 
H A^nae. Ona Jc, luxa BHUie, HeonxoAHO noTpe6iia namoj 
Ap/KaBH, - uiTO ce necTO npcBH'lja h.ih He 3Ha. 

y cBOMe eeejy o A.ieKcaHApy Be.iHKOM, nosHaiH eHivieeKu 
HCTopHK EABapA OpHMapKaj)aKTepHme OBor Be.iHKor MOBCKa 
He Kao ocBaJaMa, Hero Kao opaHHOua 3anaAa npoTHB HexoKa. 
Ja AP>{<HM Aa ee to hcto MOiKC npHMeHHTH h na cpncKH HapoA- 
Cpoii HMcy ocBaJaMH. Ohh cy npocTO 6paHH0Li,H SanaAa npo- 
THB McToica. SamTH-kyJytiH HHTcpece SanaAa, ohh cy ce bc- 
KOBHMa opaini.iH npoTHB BHaaHTHJe, npoTKB TypcKC, npoTHB 
ByrapcKC, Koje cy cbc, Kao opHeHTa.iHe Ap^i^aBe xTc.ie Aa ocBOJe 
SanaA. yxoMC mh biij.hmo HcropncKy MHCHJy cpncKora napoAa. 



Ill 

^a iiaBpiuH TV MMCMJv, Hama ^l^Ji^iBa mojki M.viarM h Ma- 
Kc^loHHJy. Ty .iokh cuara H^ena. npcM.ie;i,aJTe ncTO{:)Hiy h bh 
KeTe BHACTH Aa je CpoHJa Cnuin caMO oiiAajaKa Ka;i, je HMa.ia 
MaKe,-^OHHJy, a mhm je H;;ry6jija OBy, o^Max jc Hacxa.'io pacna- 
.!aH)e cuaHiHor o})raHH3Ma CTapora cpncKora i;apcTBa'. MaKC- 
tHHJa je aa Hac oho iuto je Koca im CaMcoHa ; OAeeij,MTe je, 
cuara je nj)ona;ia. M;j MaKeAOHwje A-ieKcan^ap Ik\iHKn h;i- 
npiiiHO je CBOJy MHCMJy y CBeTCKOJ HCTopuJH; ca MaKCAOUHJOM 
MH 'hcMO HijBpmHTH CBOjy MHCHJ\" y HCTopMJH Ba.iKaHa n jyro- 
neroHPie EBpone. ^ajre CpoHJn CBe isanaAHC o6.iacTH nojiy- 
ocrpBa, — BocHV, ;l,a.iMau,HJy, XpBarcKy, CiOBenaHKe 3eM.i.e, 
— OHa HC'ke moKh ah wx OApnm aKO joj He a^tc MaKeAOHHJy. 
Tpeoa pajyMeiH a^^ i^ MaKCAOHHJa ue caMo Hama Hero n 
noTpeoHa naMa. To je seM.i.a »Kojy Tpe6a ij immepecij jijM- 
lioea (\i08eHciii(ia o'lyBaxH cpncKoj napoAMOj mhc.im h cpncKOM 
"ie;jHKy», peKao je AvopoBaHKH no.iHTM^jap AHxyn <3>a6pHC Kojn 
jc CBCCTpano pa;n'MeBao HHrepece namera napoAa ('I)u])rovnik, 
1900, op. 19.) OHaj HapoA kojcm ee Aaje Cn.i>eT, Sarpeo, ."byo- 
Jbana, MO])a Tanote HMaxH K])hb}' Ha.iaHKy, LUthh h I^aAO- 
BHUire. BapAap 6paHH ^paBy. ^a AOOHJy ry ManeAOHCKy peny, 
CpoH cy ce 6opH-iH Kpoij u,e.iy cboJ}^ HcropHJy y A^HMMa cpeiie 
Kao II y AaHHMa HecpeliC. IlpBH cpncKH B.ia;f,aonH H.i cxape 
FaiiJKe HUj.iH cy y opaBuy BapAapa y CBojoj ocfiaHCHBH npoTHi^ 
HMsaHTHJe; noc.ieAH.n cpncKH ycTaHHuw us oeorpaACKor na~ 
Lua.iyKa Te;KM.Hi cy Aa o^epajy HenpHJaTC.ija kojh je oa H:.hx 
y.jeo K.HMa xaKO Apary pcKy. CsaKa Kan.'Ba BapAapcKc boac 
n.iatiCHa je no jcahom Kan-i>OM cpncKe KpBH. 

IlaBjie IIonOBirii 



nOrPAHMMHM CJIOBEHUM 

y 
BMBLUOJ BOJBOAMHM LUTAJEPCKOJ 



>' ivmijoj 6()j)nn iipoinn Aiiaj)a aouj.ih cy C.ioneimH ru 
y VIII fio.ii'l.y y .;ai!H(.'MocT o;i linBapcKC, a ;ja4\ap.ia He.m- 
i;ora {708 (S14) ();i, <l>paiiaKa. Ho nj)H chcm to.m ohh cy 'ra^a ■ 
caMyiia.in A<if'it\ napoAiie caMoyiipauc. ();i I\ CTO.icha' ce la 
caMoyiipana cne mimu cManAJe. j,Ha Aora'haja y npBOJ no.io- 
15HUH IX ncKa cy cyAooHOCno yTHua.ia iia c.ioBCHaMKH Hapo;i; 
iieyciicMa oyna .T)y;uMuiTa riocancKora m 6yrapcKa nj)oi?a.ia \ 
iK'TOMne Kpajeui' HCMa'iKc ;ii)>Kaik^ («^'i/ ). ."'.mho ii ;i])yro jo ; 
o6l)aTn.i() na>KH>y iieMaMiaix ;ip:Kai'.HiiKa iia o.56H.i,aii no.ioHJaj 
!ia KpajiiiiM rpaiiHi;aMa iiCMaMKC ApiKaiic. ^a ojaMajy oc.iao- 
.i>CHy AP'KaBHy Moi\ y x|)BaTciw)-c.ioBeHaMKHM KpajeBHMa, yBe.ii 
cy HcMUM HOBy ^eooy yn))aBHMX rpyna y ohhm aeM.i>aMa. ^oi 
cy Ao OBora Bj)o.MCHa (1.iobchu,m oh.ih yj,pyHceHH y abc Be.iHKi 
r])yne iioa B.iaiLii^y Ka[)aHiaHCKora m «j)yp.iaHCKora bojcboac, , 
ca^a MX noA<-'-'iMH!. y bmiuc yripaBHiix oo.iacTH. Ta ce Aco^a 
H KacHHJc Haci;ii; .a.ia, raico Aa cy (".lOBeuuM (})aKTM'iKH ript- 

Cra.TH MHHHTM JcAHV nO.lHTHMKy I^CTHHy. Y I4,J)KBeilOM OOlMeA} 

je Beh Ka]).'io JiciMKii uoac.iho C.ioBeime Mchy aKBH.iejcKV na- ] 
rpHaj)mHJy m co.inorpaACKy iiaAOHCKynHJy. .Icahii h Apyra \ 
cTo.iiiixii }e Cni.i-a lUddH cAocoHdHKc uicpuiuojjjijc. CiOBeimii a^^ ' 
HOBHJera BpcMcua yonuirb iiHcy HMa.iH HHKaKBor AyuJCBHt 
tieHT])a, iiaA H>H.\ia je B.iaAa.na ryba jepapxHJa : Ta.iHJaHCKa ;, 
He.MaMKa. Y no.iHTH'-iKOM noncAy je paciAcnKaHOCT c.ioBeu- 
CKora nai)OAa oii.ia joiu Bcha u cyAoOHocuHJa. Be.iHKa K;t- 
paHiaHiija ii FlaHOHMJa, fac cy ce Bpe.MCHOM nace.iHAH C.ic- 
BCHiiH, cy ce BpeMCHOM i)acna-7e y Mnore npoBHnij,MJe, n 
HoiiHJa je Him npoBa.ie Mai)a])a AOiii.ia BchMHOM noA Mahapei 
B.iacT ; yrapcKii C-iOBeiiuH cy oh.ih .sa Avra cxp.ie'ha noci; 
OTpi H} TH OA CBOJc 6paiie ; crapa nan KapaHraHRJa ce pacna. 
y MHore KjDyHOBHHC : ropH>y h ^oiLy AycxpHJy, UJiajcpci; 
Kopyiiiiv} , KpaH>CKy, FopHMKy, Hcipy. Ochm KpaH.CKC h ni)M- j 
MopcKHx aeMa.Tia CByAa cy r.iOBCHi^ii c BpeMCHOM cna.TH Ha • 



1 13 



.MaHjHHv, re cy npeNia neMaMixOJ BehHHH ovum ocij moKm. 
He caMO ^ je C.ioBeHiAHMa thmc oho cnpeneH paiUioj no.iH- 
THHKe CBecTH H Ky.iTvpHH Hanpc^aK Ha Hapo^Hoj iio;;,i03H, 
Hero je h repMaHHiUHAHJa nar.io HanpeAOHa;ia. Y i;opH,HM npa- 
jcBMNia, y:j oaBapcKv Mchy, je y-OHmxe ciOBenaMKo cranoB- 
HHiuTBO oH.io peiKo Hace.i.eHO ; neMa^KH cy b iaAaou.H AO^e- 
jiMBa.iH nj)ocTpaHH\ ^jeMj^Huixa HCManKHM oMCKynH.Ma (Co.iho- 
rpa^, BaMoepr, ()[)aJ3Hr hta.), MaHacxHjDHMa h cbctobhoj 

B.iaCTe.lH, KOJH cy OBaMO AOBaha.lH MHOro6pOJHHX HCMaHKHX 

Ko.ioHHCTa, ca KoJHMa cy ce c.ioBeHCKH npaccAooi^H yopno 
acMMH.iOBa.iH. y^ TO cy MaliapH na cbojhm j,HB.haMKH.M noxo- 

AHMa, OCOOHTO y HCTO'^IHOJ LUTajCpCKOJ, onyCTOUIH.lH MHiaBC 
KpajCBC H TpeOH.IH CTaHOBHHUlTBO. 

y MahapcKHM paTOBHMa je BehHHOM npona.io h cxapa 
AOMatiC H.ieMCTBO, Koje je Bume m.ih MaH^e jom oh.io ^OMatie 
KpBM, a Ha H>HXOBO cy iViecTO AotuiH TytiMHiAH. OcooHTo cy 
KOHu,e.M XIII BCKa Xanc6yproBLi,H aobc.ih ca cooom mhoio hc- 
MaHjcor H.icMCTBa, jep ce y crapo AOMa'hc n.ieMCTBo HHcy Aocra 
HoysAaBa.iH. MnaK joui y cpeAH.eM BCKy Ha.iasHMO Aocxa c.io- 
BCHCKora }KHB.7>a y cpcAH^oj H ropmoj LUTajepcKOJ. Mhoto je 
cioBCHCKHx CTapoceAe.iaL!.a HecTa.io h y cpeAH>eM BCKy, yc.i>eA 
^iccTHx H Be.iHKHx HOMopa H y }KecT0KHM oopoaMa ;ui BpeMe 
yrapcKora Kj)a.i«^ IMareje KopBHHa (1458 — 1490) h u,apa (^I>pHA- 
pHxa III (1440 1493) KaA je oco6hto CTpaAa.io MypcKO no.i,e 
OA PaAroHe ao Tpaua. repMaHH3aii,HJy lurajepcKe 3eM.i.e a 
cpcAH^CM BCKy He Tpeoa AaK.ie npHHHCHBaTH ocKyAHH,H oxnopHc 
cnare C.iOBeHau,a, Be1\ hctophhkhm npH.iHKaMa h npMpoAHOM 
pasBOJy CTBapH npH» MCMy napoA jaHH h y cou,HJa-iHo oo.'fieM 
no;io>Kajy acHMH.iHpa ce6H c.ia6HJH napoA- 

()a noHCTKa XIX cTo.ielia cy.OBC npn.iHKe aoohic hobhx 

OO.lHKa, 

Oa BpcMCHa MapHJe lepe^MJe (1740 — 1780) h JocMna II 
(1780 — 1790) npeore.ia je Maxa koa aycipHCKe B.iaAe H,eHTpa- 
.iHCTH'4K0-repMaHH;}aToj)CKa TCHAeHiAHJa h none.ie cy ce AHHaiH 
HCMaMKe uiKO.ie. (/rapoj, peK/m 6hcmo, npupoAHoj repMaHH- 
HaiAHJH ce nj)HApyH{H caAa BeiuraMKa h HacH.iHa, noMohy uiKO.ie 
H Aj^'^^'iJ^HHx HHCTHTyLi,HJa. HnaK ce HapoAHa rpaHHi;a vieliy 
HeMu,MMa H C.iOBeHH,HMa, Kano je ce CTBopH.ia kohh,cm XVIH 
BCKa, HHJe MHoro npoMCHH.ia. A^xxpHCKa CTaTHCTHKa je A^KaKo 
KOA CBaKor opojan.a /KHie.iiCTBa noKasHBa-ia bc.ihkh nanpeAaK 
HCMCTBa ; MHoruM HauiHM .i>yAHMa cy yiypH-iH y iviasy HCMaHKo 
ocehaH^e ; naHref)MaHCKO apviutbo »C.HAMapK» je KvnoBa.io 
cioBCHaHKe HoccAC H Hace.ibaBa.io iBpAC LUfiaoe ; uiko.icko 
ApyujyBO «LLIy.if})epaJH.'» je CHOBa.io HCManKe uiKO.ie re .iobh.io 
ciOBCHaMKy AeiAy, a^ m;^ h>hx HaMHHH repMancKe jaHHMajie ; 
HCKOJa ce.ia cy ce yroHH.ia y repMaHCKOM Mopy, a.m y r.iaB- 
HOMe je je3H4Ha ipanHira ocxa.ia, KaKO naM je npeAC'iaB.ijajy 
HajcrapHJe CTHorpat|)CKe Kapxe h3 npBe no.iOBHH,eXIX cro-icka. 
Ti\ Me ha hac oa ombuic Me^e Mchy KpynoBMHaMa IIlTajepcKOM 



114 

w KopyiuKOM y mctomhom npaeuy no bmcobHxMh, i»ojm mop^ 
Ho;;oAejiHHuy Mchvi MypoM Ha ccBepy a ^paeoM na jyry «Bf 
^o My])e, oHAa y;5 ^lypy, I'AC jc na rmluc Mecra MacMJiH« rep- 
MaHH^auHJa Hch npeiii.ia m na AecHH oper Mypc. Koa rpa^ 
PaAioiic oner iipeKopaMyjc cioBOHaMKH JKHBa.i> na :ieBy rrpa»r 
Mype re co naciaH.'i.a y yrapcKHM (\ioBCHjj,H.Ma raKo .manHM 
npeKOMy])Li,HMa. 

(rapa n.iCMcncKa (y MCiHuy nc.5naina) paa.iMKa \\c%y 
uapaHmiiHCKUMU h miHomKUMU (liOBeHi^H jom ce AOHeK.srr 
fio.jnajt' y jeaHKy, o6HMaJHMa h iMny. 

CioBonaMKH ;iL'0 OHBUJC LIJTaie])CKe, koJm je no (en >Kep- 
MCMCKOM yroBop}' AouJJio y naiuy Ap>KaBy, oCyxBara ce^avi 
ynpaBHHx uorapa (iviaHapciBa) : I>pe;KHut\ Uc.i.e, Koibni^e, 
.'byioMep, MapH6op, Oniyj h C.iobch.h Tpa^au • ta rpH ayr©- 
HOMna rpaAO : I4e.'i>t*, MapH6oj) h Onryj. 

IlajanaTHHJH oa rpa^oBa na cjiOBenaMKOj repMTOj)HjM, 
yonujre aa rpaucM najnchH rpa;i y ohbujoj lIlTajepcKoj je 
Mapuoop. roAMni' I'.UO jc UMao 27.91)1 JKHicM.a. 

Majuioop .icHiH na o6eMa crpanawa pene ^paBe. Koja 
OBAC (. lyna m;; ycKO, 6pAHMa ;{acTO])CHC Aii-i^unc na oTBopcHo 
jJ,paBCKO no.i.c m cnpehi' oa ncioKa ripcMa jyry. reorj)a(|)CK« 
no;io;i{aj oBora rj)aAa jc Bp.io yroAan aa ij)roBHny. n|)CM«t 
ccBcpy M HCTOKy ra nriHTc yMcpcna opAa ca bhuobom .JoaoM 
H Ki)acHHM BO'hn.aia,HMa, wa jyry cc crepe paBHo h Aoexa n.io- 
AOBHro ^paBCKo no.T>e, Koje npcMa aanaAy h jyry OK])y}Kyjy 
uiyMOBHia 6|)Aa flo.ropjc. /)0«i h J^otuf^uui ropa koa PoraMKe 
(\iaTnnc H BMiiorpaAnH 6i)C/Ky.i>UH Xa.ioae, a c ncTOKa, .icbo 
OA Ap^"^^' CioBencKe iojihuc ao \j)Barc'Ke Mebe. y MapHoopy 
ce yKpmiajy jysKHC ".KcieaHHue IScm — Tpcr, h MapM6op Lje- 
.'lOBait — i'Hpo.i Mra.'iHJa, jy/KHO oa MapH6oi)a ce koa II pa- 
rcpcKora oABaja yrapcKa >Ke;ie;{HHua, Koja mac } ByAanemrv 
M na Ha. I Kan. 

J\oK cy Onryj m L^c.hc Bch aa PuM-wana on.in anainH 
rj)aAOBH, a AOccjKy MaK h y nj)eHcioj)HJcKO Aooa, Maj)H6op ce 
paiiBMO TCK y cpcAH^eM BCKy, noA yrHuajcM (jieyAa.iHor CMcrcMa. 
3a OA6paHy aP'^'^J^ikhc Mebe, TaKO aBane KapaHTancKC MapKe. 
n|)OTHB Mahapa h Apyi'Hx BapBapcKHx napoAci, y X m.ih XI 
cio.ieky cy ca Pajnc Aoce.ijenn ncMaHKH j)eyr)a.iij,M CnoHxaJMH 
M casHAa.iH HareiuKo n|)HCTynaMHO.M opAyjaKy THphy noA kojom 

ce BpCMCHOM M3 nj)B06nTHHX ClOBCHaHKHX pHOapCKHX H CC- 

.-bUMKHx Kyka paaBHo AaiiaiuH.H ipaA MapH6op, ncMaMKM 
March-burg r. j. aaMaK ys Me%\ (march-Melja, Inirg — aaxian, 
rpaAHHa).ripBH nyr ce aaMaK MapH6opcKH(caslrnniMarchbnrcli) 
noMHH>e y oHcaHMM AOKyMCHTHMa 1164 toahhc. Foahhc 1185 
ce y MapH6opy bcK noMHibe napoKHJa, itpKBeno cpeAHuixe 
MHTaBC MapH6opcKe oko.ihhc. 

1 IK' cMHJe oc MCiiiaTW ca (He.MiiMKUM) rj)aJ4eM, r.iaKHUM rpajOM 
6unuje lUrajepcKc. 



115 

loAHHC 1209 ce MapHoop noMMH^e Kao TproHMLure (foruiai, 
bourgade), a y Apyroj rio.ioBHHH 13 cro.ietiK Hch Kao q^a^ 
{ ville). Heh y cpeAH>eM BCKy je HMao MapM6oj) /Khiuixhhx rpro- 
uaMKHX Beaa c MTa.iHJOM, Ba.iKanoM m yrapcKMM .leM-ihaMa, a 
AvopoHaMKH cy rproBiiH y XV cro.iehy HMa.iH OB/^e cboJmx 
tK.'iaAHiiiTa. Bh.io je obac h AOf'ia ooiarHx JeBpeja, koJh cy 
MMajiH noceoaH Kj)aj (ghetloj, CBojy cHHaroiy h rpo6jbe. l\)AMHe 
1406 cy OH.'iH CBH JcBpeJH iipornaHH vrn MuraBe LUTajepcKe, 
MiiorH cy no6er.in y oa.iKancKc aeM.T>e h y HrajiHJy ; HTa.'iM- 
jaircKa jcBpejcKa nopoAHna ^farpiirgo jom ^anac noTCcha Ha 
MapHOop, jep cy joj npeqn no6ei./iH mjj MapH6opa, 

KaKO y rproBaMKOM, raKO je cpeAH>eBe"^iHH MapHOOj) h 
y c'TpaTcujKOM none^y Hrjiao ;?HaTHy y.iory, ocoohto im pa- 
lOBa Mcliy yrpcKHM Kpa.hCM MaiMJoM KopBHuoM h i^apevi 
<I>pM;j,epHKOM III., Ka;t jc 1480 1481 na KpaiKo Bpe.vie ;toma* 
iioA yrapcKV B.iacx. 

H 'ryj)UH cy MapMooj) bhluc nyra HanaAa.iH, ocooht* 
ir)29 H 1532 roAHHC, a.iH ra iiHKaA HHcy moivih ;!ay;5crM, i\.>im 
cy MX crpaxoBHTO n.f,aMKajiH no oko.ihhh. 

l^Hiiie Hero o^ TypaKa ij)aA jc cipaAao oa ciCMCHTapHMx 
iie.noAa: aevLi^oTpeca, Kyre h iiomapa, Hajrope je Kvra Mopwjia 
]t)8() 1681 roAHHc KaA jc hocbc H.jyMp.TO mhofo CTapnx MapM- 
oopcKHx nopoAHLia. 

3a Hano.ieoHOBHx j)aTOBa jc oneroBano Aouj.ia y MapM- 
f)op OpaHii,HCKa rapHHSHJa. 

^ooa Hajjaneia pasBHTKa noMHH>e 3a MapHoop ca ^py- 
FOM no.jOBHHOM XIX cTO.ieka, ^oi^ cy Ao OBor BpeMena Bia^a-ie 
y Maj)H6opy Aocra naTi)HaKa.iHe npn.iHKe. Foahhc 1846 ce y 
MapHoopy cBenaHO oiBopH.ia npyra J3'a\He >Kc.^e;iHH^e npe.Ma 
Tpcry. Tmm noHviU:,e sn Ma|)M6()|) hobo Aooa, a.TH je h repiwa- 
HH.iaiiHJa OA Tora BpcMcna npeore.ia Maxa. 

Kaj, OH HcynyhcH TyhwHau, npe CBercKora ])aTa ^oujao 
y MapH6o2J, ao6ho 6m yiHcaK, ^a je to hocbc HCMaMKH rpa;i. 
y MCTHHH naK HHJe OH.io caKo. AlapHoop je oh^, OTKano je 
y Ayc'ipHJH HOMCo ycraBHH :kii30T, AyiucBHO h ho.ihth'iko 
cj^CAHmre mxajepcK^ix (\iOBCHaiia, a H:,eroBO craHOHHHUJiBO no 
K))BH npcTOKHO c-'iOBeHCKor nopcK/ia. ToAHHC 1900, na npHMcp, 
OA 24.601 Ayina rpaACKora >KHre.i>CTBa oh.io oko 70o/q })0'liCHHx 
.lyroc.ioBeHa. AycrpncKH })c;kmm je anao obomc h ApyrHM rpib- 
AOBHMa y LUrajepcKOJ ;uirn Hc.viaMKH anaMaj, re wx je npHK.i- 
;iHBao Kao ne.MaMKe. 

OiKaKO je 184S 1849 cpymen y AycrpnJH i{)eyAa.iHM 
CHCTCM, uocxao je AlapHoop ceAHuircM mhohix Ap>KaBHHx m 
noKpaJHHCKHx oo.iacTH H Ky.iTypHHx aaBOAa, a B-ia^a je CB}Aa 
HaMcmTa.'ia y npBOM pcAy He.vme. Ocoohto je nponarn]); i.t 
repMaHH;5ai^HJy ynpaBa jya^ne }Ke.ie;mHue, noc'raia>ajyhn c;'.y a 
HCMaMKC HHHOBHHKC H paAHHKC. M .MapH6opciv:i couHJa.iHa x~- 
MOKpauHJa je CTaja.ia yBCK y c.iyiKon cBemTenn4Ke npona;;iH e. 
re oeyoosHpHHM TepopH.JMOM ronH.ia c.iOBeHa'iue {)aAiiiiiv"- y 



IK) ^ 

Hi'Ma'iKH laoo]). ('.10HCH14M cy Kao napo/i, y Mapyoojjy om.ih 
oecnpaiiHH, Hwcy WMa.in hhtm Jcahc jaBHC mivO.ic; cmohcuckh 
iiarnHCH cv oh.im i'.aopaHjCHM, cionencKa aacrana ce iiMJe CMCia 
iioKaijaiH. CioHCHiiu Je y oMMMa Mai)H6()pc'KH\ nanrepMana 
OHO no npH.iHUH OHO UJTO xpniu'haHMH y OMHMa Typaica m 
noxypHua, tc My jc na cnaKOM Kopany AonHj)a.ia /to yuiHJy 
HeMaMKa,«Ky.'nypa» ^tonojua iicoBKa : c;iOBCnaMKo inrio ( W'in- 
(lischcr iliind). He.MaMKH .ihctohh cy cmcih no bo.i.h nconaTH, 
oij,pn>iJiiaTH H BpehaiH cioBcnaMKO hjmtc.i.ctbo ; nauiH .imctobm 
HHcy CMC.'iH HH o;;6HJaTH TMX HanaAaja, jej) je OAMax c.jcAOBa.ia 
K()H(j)niKauHJa h.ih cyAocnn nporon. 

^OK jo oBaKo OH.TO y noi)Ma.niH.M BpcMt'iiMMa, ;ia npcMc 
para 10 jc oh.io jouj cro riyra i()j)e. Iuia jc oyicnyo cbcicivH 
])aT, noMc.ia je y Mapnoopy CHcrcMarnMHa xajua na Ciobchuc. 
OcnoBao cc y Mapnoopy norajini «uj)1)H" o^oop iiajiopn.\ 
rianrcpMana, komc jc Ha^aha on.ia ACnynuHpaiH oa-ihmhc 
("..lOBcnue Kao u('j)6o(j)M.ie», re hx. (J)m;{hmmo h Mopa.nio yiiu- 
uiiHiH, ;i,a OH napoA ocrao Cw.i Boha h .lairjic cc cbho y c.io- 
Hcna-iKM japaM. kojm jc HMao njxnerHyTH CBojy B.iacr oa 
licp.iMHa Ao IkuAaAa. OaHaTM;jHj)aHa py.iia jc iuocraB.i.a.ia 
HccpcTHC yannicHC nqviBC na i^c.iom nyry oa Mapnoopa a<> 
r;iMnHua y Tpauy, u.iiyBa.ia hx je h nK.ia a<> KpBH, a hhtko 
H\ HHJc opajiHO. y .Maj)H6opcKMM Ta.MHMuaMa cy naK Ma.MH.iH 
MHoiH naujH .i.yAM ca jyia, ocoohto i\:i .'^a.iManHJc h liociic 
M XcpueroBMHC re he <(HeMawKH)» Mapnoop >uiorHMM ociaiH 
y iKa.iocHOJ ycnoMCHH ao CMprn. 

yni)Koc Bj).io TcmKHx npH.iHua HnaK je Ma])n6op oho 
Ky.iTyj)no n uo.ihthmko cpcAHUire mrajcpcicHX (!.ioBCHau;a. 
oTKaKo jc y AycipHJH noMco ycraBHH hjhboi (18G()). Ty C( 
1(S()2 vciaHOBH.ia HajcrapHja cioBcnaMKa MHiaoHHiia, a 1<S()7 

nOMCO jc OBAC H3.ia;JMTH nyHKM HO.IMTHHKH .IMCT ((ClOBCHCKH 

TocnoAaj))), kojh je oa ooverKa Hs.ia/KeHja ao Aanac, aa ne- 
ACCCT H 'icTHpH TOAHHC Bp.io xwioio yMHHHO ;'.a 6y'licn>e Ha- 
1)()AHC cBcc'iH. r. 181)8 V Maj)H6()i)y jc ycraHOBjiCH .iHCT <(C .10- 

BCHCKH IIapOA», KOJM jC nOClC HCKO.iHKO TOAHHa ojJHcnco y 

.l^yo.i.any tc oHAe join caAa H3;iayH Kao ahcbhhk. 

y Maj)M6opy cy MMa.iH iiiTajei)CKH C-ioBCHLtH LtcHTaj) no- 
.iHiHMKC H CKOHOMCKC opraHM3aii,HJe, HMa.iH cy CBOJy THCKai)y 
(luraMnapHJy) y uojoj cy cc npe ])aTa THcua.ia ARa no.iHiHMKa 
M rpH HayMHa .iHCia m 'inraBa ccpHJa KifcHra (J)H.io;',oc|)ckc. 

TCO.lOmKC, npaBHc, WCTOpnCKC, ckohomckc H oe.lC'rpMCTMHHC 

caAp^KHHC" y ipaAV MapHoopy MMa.iH cy (v.iOBeHU,H ABa jaKa 
HOBHana aasoAa a y 3eM.7,H no cbhm BchHM MecraMa nynicc 
(HapoAHc) mTCAHOHMU,e, crpoJHe h no.LonpHBpeAHC yApyre. 
Mehy i)a;5HHM Ky.nypHHM ApyiuTBHMa y Mapnoopy noMPiH.eMo 

"^pa.MaTHHHO ApyiUTBO» H HayHHO «3rOAOBHHCKO (HCTOpnCKO) 

ApyuiTBO') (ycTaHOB.-beHO 1*.)03). 

Bj).io Ba}KaH Aorafeaj 3a Mapnoop h yonmie sa napoAKii 
>KHBOT mrajepcKHx CiOBCHaiia je ocHHBaH^e enncKoncKe cto- 



117 
-iHue y Mapnoopy hS.")!) ro;;MHC. Jom o;\ BpeMCHa Kap.ia I^e- 

.IHKOr C'lOBCHLlH Xichv MvpOM H CaBOM CV OH.IH llOTHHIfceHH 

;iBeMa tv'IjHM u,pKBeHHM oo.iacTHMa, 3' AKBH.ieJH h y Co-iho- 
rpa/iy, HaKOH yKHHyha aKBH.iejcKC naTpHJapiuHJc (1751) cjio- 
BcnaMKe cy HeM.i:)e accho oji ^pase Aom.ie noA Ao^i'^'I'^f' 6HCKy- 
riHJe y ro])Hi;H h Jby6.i^^Hii, aoui.ih cy C.ioBeHi;M .icbo oa 
^paBC Ao Mype 17(S() roAHHe noA HCManKy oHCKynHJy y Fpai^y. 
BHCKvny C.iOMiiieKy je nanoKOH noiihio na pyKOM, jia cbc 
iiiTajepcKe C.iOBCHi^e (ochm HenoJHx napoKHJa Ha ccBepy, Koje 
je B.ia^a nopajiM OH;taiui+,Mx ipaHHu,a yripaBHHx Korapa npH- 
;ip>Ka.ia aa TpaAau) ijjrdumi ij jcdHij .uteaHWCKif ducKyiiujij, 
MHJe jc c'CAMiiiTe ('..'lOMiucK npeneo mh ('Beror AnAj)eje y Ko- 
pyiiiKoj y Mapnoop. 

ElnMCKon C.iOMiueK je jcAaH o^ HaJ3ac.iy}KHiiiMx My/Kena, 
iiiTO Hx je HMao Kpo3 BeKOBe cioBCHaMKH HapoA- Oh je vjeAHO 
HaJBehH c.iOBeHaMKH ne^aror h i^pKBeHH roBopuHK, Poaito ce 
1800 roAHHC Kao ce."baMKH chh y YIohukbu^ o.inay U^e.i.a. V. 1824 
nocTao je CBeuireHMK. Beh Kao ooroc.ioB y L^e.iOBi;y je y^Ho 
cBOJe KO-iere c.iOBeHaHKOM je3MKy, nomro y lUKO.iaMa, y oho. 
BpeMC, HHJe oH.io \iecTa 3a ciOBenaHKH je3HK. Kao M.ia^ cbc- 
ujTeHHK OH je Beh 1838 roAHHe y B.iaxorpaAy bhuic I4e.iOBij,a, 
y KopyuiKoj, Ap>Kfio Kpacny nponoBe^ o dij.ncHocnm aimonamu 
caoj jesuK II KyAMO Hapo^HO. OAvieTHHiuTBo Kao Hemio HeMO- 
pa.iHo. FoAHHe 1846 oho je HMenoBaH .laBaHTHHCKini oHCKynoM. 
y.Mpo je y Mapnoopy 24. cenxeMopa 1862. IloMohy KH:.Hre, 
LUKO.ie H ;KHEe j)eHH oh je BepcKH, Mopa.iHO h MHTe.ieKiya.ino 
oyAHO HapoA 113 cTo.ieTHora MpTBM^a. Xapan c.iOBeHaMKH napoA 
jom la A^Hac mryje Kao CBeiia, jep .viy je 61-10 npaBH orau. h 
HaJBeKn ^oopoTBop. 

y3 C.ioMiueKa A^io je c.iOBeHaHKM Hapo^ y UlTajepcKoj h 
BHLue AP3'rHx oA-iHHHHx My>KeBa ciOBCHCTBy. r. 1810 ee po^no 
6.iH3y .TbyrOiMepa necHMK CmanKO Bpa.3, HAea.iHH nponaraTO]) 
jyrocMOBeHfKor ^-jcAHH.eHia, CiOBenaMKa HHTCinreHnnja oHor 
Bi)eMeHa, y UlTajepeKOJ, y npBOMe pe^y CBemxeHCTBO, je o^y- 
meB.i,eHO npMaH.a.io ys Bpa30B M.iHpH3aM, a.iH je KonaMHo 
nooeAH.ia n])emepHOBa crpyja y KpaHDCKOj, yciej nera HHcy 
Bek OHAa CioBeHi^H npHMH.iH xpBaxcKO-cpncKor je3HKa, Hero 
C}' paaBH.iH CBOJ je3HK Ao KH^HiKCBHor je3HKa. Je3HMHO 3;jeAH- 
H>eH>e ce hhjc nocxHi.io, a.iH jc paaBHxaK B.iacxHxor je3HKa 
HMao xy Aoopy cxpany x^\ cy napo^na cbccx h Hao6pa36a 
npoAp.ie y najmnpe cmojcbc napo^a. LUxajepcKH C.iOBeHauje 
oho h c.iaBHCxa dp. ^pciHyo MiiK.iouiu'h, ])0'beH 1813 6.iH3y 
.I>yxoMepy. Oh je McrHHa sa HayKy Bp.io 3ac.iy/KaH, a.iH je na 
Hapo^Ho oy^eH^e MaH.e yxHi;ao. Y cBoje Bpe.MC sp.io jT.ieAaH 
HcropHMap je oho cBemxcHHK ^aBopHH TpcxcH^aK, poIiCH 1817 
KOA ('b. .lypja Ha LLI'haBHHiiH (y .'I:)yxoMepcKOM Koxapy). Meliy 

- y HCTOMe Kpajy je pobcH aHaMeniiTii KapTorparf) Kocuch, pojoM 
(-.lOBCHau a no cTa.iC/Kv cbcuutohuk. 



118 

iij>He oyAHTCijC M ;{anocHO ripHCTaiue M.iM|)H:{Ma cna^a w J[\i. 
CreBaH Komcmuii), iio ;{HaH.y .icmhhk, poi^eH y ("pt'AHiiiiy na 
J^paBH 18(i8, y\ipo y I4e.T>y 18«S;i. 

.lyrocjioiiOHCKH noKpoT ;{a na|)o;;nHM 3JeAHH.c'n.e.M m oc/io- 
6()i,cjt>eM je o/iMax y noMCiKy Mcljy noipaHHHiiMM CiOHCHUHMa, 
oco6hto y LUTajepcKoj, yxHarno ayooKwx KopcHa. h aKo la 
je aycTpHcKa yiipana cnpcMaHa.'ia cHHMa Moryi.HM uiiiKanaMa 
TC ra Hac'Toja.ia yiTiUHiM. MajiKa At'K;iaj)aiuija y oomkom nap- 
.laMenry, H.JAara ojx naiUHx ;5acTyriHHKa .U) Maja 1917, jc oM.ia 
y CBMM c.iojeHHMa OAyuicB.i^eHO iio3ApaH.i,eHa. (.aAi)>KMHa oBe 
AeK.iapauHJe, ripuKpojena no onAaiuH>HM no.iHTHMKHM npn.iH- 
KaMa, Aooiija.ia jo cbc bcIiH oncer, mum bhuio ce je h;{ licia 
uiMpwo "HCMaMKH Kyp;{» M MUM BHnie je Ha oojnnriHMa Ma- 
.laKca.ia ciiara ueHipa.iHHx ApHiana, npH MCMy je noK|)eT y 3a- 
.leij}' ;jHaTHO yn.TMBHcao Ha Bojcny. PaTHa ynj)aBa je janaMC 
3a6panH.Ta lUH.i.an.e na {j>poMr c.iOHcnaMKHx noBuna, Kt)je cy 
nMca.ie y ,;yxy jyroe.ioBeneKOj iioKpeia. Ka^Je iianoKOH Kyunyo 
ocy^aH Mae KonueM oKioopa l'.)!/. n;u'.])mn.ia ee i)eBo.iyuHJa 
KaKO y MMiaBoj CioBenHJn laKO h y LLlTajci)eKOJ 6e;i KpBo- 
npo.TH'l.a ; sa hjjbh Mac cy y:{e.ia jaBwy B.iacr y pyKC Ha])o;iffa 
eei.a, j,(>k luije noMe.ia (})yHKLi,nonHeaTH Hona iiapoAHa B.ia;ia. 

(' Be.iMKUM noy.iAan.eM je c.ioBenaMKH Haj)oa oMCKHBao, 
Aa lie K()H(|)ej)eHUHJa MMj)a y na|)n;5y y ;iyxy Hh.icomokhx 
HaMC.ia XH.i>aay ro^HMa iviaMCHOMe Hapoay oTBopHTH nyi Af> 
c.io6o;ie. /Ka.iHoowx' y tom je OMCKHBaH.y oauj Ham napo^ 40- 
H<HBeo Be.HiKO pa;{OMapaH,e : Mccto caMooApeiicH.a h c.^o6o/^e, 
HOBO j)()6oBaH»e; mccto noTnynora yjeAHH>eH,a, iioRy noij,enKa- 
HOCT. y rf)])HMicoj, TpcTy H y McTpM H jcAHOM Ae.'iy Kpan.CKc 
je jxoui.iii nj)eKo 400. (MM) namera napoA^ hoa ryiiy, HiaiH- 
jaHCKy B.iacT, no MCKa:{MMa caMC aycipMCKe. ;{a nac bjlio npH- 
crpacHe crai HCiMKe. A.ih, auo cy Bck yMHHH.iH raKBy HcnpaBAy 
HauicM napoAy ws oo^Hpa na «caBe;jHHu.y» Mxa.mjy, ynpaso 
je HenoJM.i.HBO. aamro cy 6e;{ MKaKBHx cKpyny.ia >iq)Ti!Oi'.a.iH 
XH.i.aAe (".lOBCHaua aycrpncKHM HcMqHMa, Aa ce na nam jiaMVH 
ojaMajy tc Aa ce y cBoje Hj)eMe ocbctc nooeAnnuHMa. 

y KpacHoj P>HA,CKOJ AOAHHH y KopyujKOJ Aa.iH cy lleM- 
UHMa OKO 20.000 CiOBCHaua, re hx ocyAH.iM na HannoHa.iHy 
cMpi, a H ocTa.Hi.M KopyujKHM ('.lOHenuHMa cy mccto oc.io6o- 
h>eH»a HaToiiapH.iH n.ieoHcuHT, aa kojh ce } Macy, KaA obo 
nHHicMO, jom ne ;{Ha KaKO ke Hcnacm, c nor.iCAOM na He- 
MaMKy arnrauHJy h nocBC napnuiMHO nocrynan.e auTanTHHe 
n.ieoHCiAHTHe KOMHCHJe. 

PlcTO TaKO ce y YrapcKOJ Ha Kopncr .Ma'i)a})CTJia ;KpiBO- 
Ba.io OKO 10.000 C..ioBeHan,a na acchom opery peice Paoe : a 
MC'hy ^yHaBOM h PaooM, y rano .SBanoM KopHAojjy, ao 120. (K)0 
XpBaxa n CioBenaqa. 

y UJTajepcKoj, mhhh ce na npBH nor.ieA, Aa je Apn^aana 
ipaHHi^a noByMena jom Haj6o.i.e, jep ce ap^kh npH.iHMHO ctho- 
ipa(jx"Ke Mciie. Aim ano ce CTBap noraHjC pa;{MOTpH, BHAei^e 



110 



ce M cc vMHHM.ia H OB^e Be.iHKa Henj)aB/i,a C.iOBeHi^MMa na 

KOpHCT AyCTpHJ H . 

ripe cBera cTaTHCTM'iKH noAauM na ochobv roBopHor je- 
.!MKa HHcy npaBH.ian KpHxepHJ na o;;pe1ieH,e eTHorpa(|)CKe MC^fee. 
KaKO je cTaTHCTHKa no roBopnoM jeaHKV HenoyaAana noA-iora 
ia npocy'hHBaH>e HapoAHOCTH, KUTiie naxi Hiixieby ocia.iora n 
OBaj npHMep : y HCMaMKHM KoiiipHMa TopH^e^H CpeAH>e LLIxa- 
jepcKC 6hjio je 1910 roAWHe 31.717 yKUTejua, koJh cy HMa.iH 
iaBHHaJHO njiu AOMOBHHc'KO opaBO (domicile legal) y nocBe 
c-iOBCHaMKHM Kj)aJeBHMa J,oH,e UiTajepcKe, AaK.ie oh.th cy po^OM 
("..lOBeHLiH, a no !Oboj)ho.m jeanKV je craTHCTHKa Ham.ia xeic 
2<S82 C-ioBeHaLi,aI V jy^aiOM At^i}' .iHnHUHKora h paAroncKora 
Koxapa join je ayxoxxoHo cxaHOBHHuixBO ciOBenaMKo; ceM 
xora, OH.io je 89!')tj no ;{BaHHHHOM npaBy ciOBCHaMKHx ;;oce- 
.i>eHHKa. a no onhnncKOM jeaiiKv je cxaxHCXHKa HaopoJH.ia xck 
6813 CiOBCHaiia. Y Hcxany 6h Hxxpeoa.io a^ oy^e 6apcM2().00(). 

Koj oApel)HBaH>a Ap>KaBHe rj)aHnij,e xpeoa.io Cm xaKolie}) 
^a ce o6a:mpe na aeM.'honHCHe h enoHOMCKe MOMCHxe h 6h.io 
Cm nocBe npaBC^HO, Aa ce koa xora ne CMaxpa nao HCMaHicM 
noccA OHO, ijuxo je xck Ha noc.ieAH.nx ;;eueHHJa HacH.iHHM 
nvTCM repMaHH;*,OBaHO. Cbc ce xo HHJe y^HMa.io y oosHp, 
1 AeroA Cm oh.io (".iOBeHu,HMa y npH.ior. TaKO Ha npHMep on- 
mxHHa Coooxa Ha Kopymi;o-mxajepcKoj rpaHMU.H ^jeM.iionHCHO 
H eKOHOMCKH rpaBHXHpa 1^ jyroc.iOBCHCKOj xepHxopHJH, a ny- 
HaHCXBO je repMaHH;iOBaHo xck aa noc.iaAH>Hx 50 roAHHa re 
je caja no cxaxHcxHu,H ohac 670 HeMau,a h 38 C.iOBeHaH,a, a 
KoH(f»epeHi;HJa Mwpa je npHK.iOHH.ia oBy onmxHHy AycxpHJH. 
HaJBeha nenpaB^a je vMHH.eHa C.ioBeHH.HMa koa rpa^a PaA- 
roHC, Ha peuH Mypn. OBaj no oncery AOAyme Ma/ien rpa^ ca 
jcABa 181b }KHxe.i.a, 1910 ioahhc. Banyan je no cbom no.iO/Kajy 
xe je HCXopHCKH, reorpa({)CKH, exHorpa(|)CKH h ckohomckh 
ycKO cKonnaH ca ciOBenaHKOM oko.imhom .icbo h accho oa 
Mype. y IX cxo.iehy, npe n])OBa.ia Mai^apa, PaArona je 6Hiia 
cpcAHQixe naHOHCKO-ciOBCHaHKor n.ieMena /^ijdAcoii. V cpcAHiCM 
BCKV je OBAe OH.ia anaxHa xBphaBa npoxHB Typana. 

Ty je jeAHHH mocx npcKO Myjie, kojh cnaja cjoBCHaMKO 
HpeKOMypje ca ocxa.ioM (\iOBeHHJOM. Ba-tAa aa narj^aAy sa 
xo, mxo je HCMaMua h Mahapcna Bojcna noj)ymH.ia xo.ihko 
MOcxoBa y CpoHJH, napHCKa KOH4)epeHij,HJa je HOK.iOHH.ia oBaj 
MOCX He.MqHMa! Oo BaH3UixHHH je PaArona caAa repMaHHaoeaH 
rpaA, y HcxHHy nan je 3/4 >KHxe.T>a c.iOBeHaHKora nopeK.ia, xe 
roxoBO CBH lOBope CTOBCHCKH, jcp 6e;5 ciOBenaHKe oko.ihhc 
HCOH Mor.iH hh >KHBexH. Ilcx cc.ia y HcnocpcAHOJ o.thhhhh 
Padrone : ^caoh^uh, CioBencKt' ropHH,a, IloxpHa, 3eHKOBu,H h 
/KexHHn,H cy ao HaJHOBHJera BpeMcna orua nocBe ciOBenanKa 
( 1880 je 6hjio ao 92% C-TOBenaiAa). H xa ce.ia je KOHf[)epeH- 
MHJa yrpa6H.ia C.iOBennHMa xe ynnHH/ia HenpnpoAaH uivubRw 
y repHxopHJy name ApHxaee. y cBCMy hohmo ( .lOBenuH h y 



120 



])aA10HCKOJ OKO.IHUH, nO Ca.MOJ ayCTpMJCKOJ craTMCTHUM, oico 

'M)()i) Avma, LUTO jc aa Ma.iCH napo;t imaraH 6l)OJ. 

rocno;ia y flapHin- VMHHH.ia cy y hcoo MaiiHJy'hy neIll)aBA^ ■ 
]c\) cy Aoopy ipehHHy naiiiera napoAa ocyAH.iM na CMpr. \ii- 
-i.a;iv r();tHHa ft' jc nam iiapo;i oopwo ;ja choJ oncraHaic u 
iiHcv ra MoiMM ynHmnriH H>eroBH HenpHJaTe.i>H : Mopa.iH cn 
;iohM Mory Khhuh napHCKJ KOH(j)epcimHJe, kojh ra yoMiue, iio- 
.jO/KHiiJc y i|K)6 H ipoo aancMaTHLUc xe nocraHMiiic CTpa;i;v 
(.inrv iiapo^al) y.{an>. Mm HnaK BcpyjcMO, x^\ he ce one nai;- 
.leiic oA-iyKC ocyjcTHTM H nam Maj)OA iipo6y;;HrH k hohom 
:KHBC)ry. 

flp 4>paH>o KoBaMnh 
Miipuoo]). 
AiuNCTJi li)2(l. roa. 



.IHTEPATyPA: 

Sloxfiiski .Sl;i)fi. l)(.-/i-la ii) Ijiidslvo. I/«lal;i Slo\eiiska .M;ili(;i INtlN. 1,"<7' 

I'iijck .lozc'T, C.rlicc iz flxorrnu /.itl<:i stiijciskih Slovcnccx . l/.d. .M;iti. 
SloviMiskn 1X8-1. 

M;itiin him, Knji/.rvna z^odovina Slovi'nskt'.^a SUiji'ijii. diadac 1S.S.'>. 

l.a|)ajiU', Politiciia in kiilliirna znndovina stajerskili Slox cii'-i-v. Lju- 
bljana ISSl. 

Kiiiu|»l Anion. Dd.iindivsinc Stajcrskc zcmli-. '/.' posclinini poi^k'doni na 
Slovciu'i'. r (iracn 1X4.'). 

Hiihad I'r., VolKslebt-n, Siltcn and Sai^cii tlii- Sli)\ cncii. 

SiiiDan Jos., Dif Sprache i\vv Slovcnen. Ooojc y .iciy •-Dlo Osli'irci- 
i-hisch-iint;arisclu' .Monarchir in Wort niui !)ildi> (Stciri mark) 
licM 1,S8<». " 



B A H A T' 



Hmc h EAMMHHCTpaTHBHa noj^eiia. BaHaxa. 

BaiiaroM cc .'jor.e ni)ocrpaHa oo.iacr hh.mcIjv ^VHana, Ha 
jyry. Twee, Ha ;{anaAy, Mopwrna, Ha coBepy, h cp;te.i>CKHx 
A.ina Ha HCTOKy. Taj Kpaj He mhhh je/tny rcorpa(})CKy i;e.iHHy. 
y H^eMy ce paa.iPHxyjy ;\Bk noceona ^e.ia : nanaAHH h.ih paenn 
BanaT koJh ce npocrape oa Thcc ;^o TcMHuiBapa, Bpmi;a n 
lie.ie IJ|))KBe, h mctomhh h.im opaobhth Banar, koJh ce npy;Ka 

IICTOHHO 04 OBHX BapOUlH. 

HMe Ta.MHLUKH Banar y ynoxpeoH je o;t 1718 r. Ka^a je 
AycT[)Hia npHAooH.ia OBaj Kpaj oa Typana, kojh cy ra AP'^a.™ 
oa lo52 — 1717 PI ;iBa.iH ra TeMMiiiBapcKHM Bn.iajeTOM. 

Ka^a je OBaj Kpaj, 1779, cnojen c YrapcKOM, pa;;,TejA^H 
je OHO Ha MeTHj)H JKynjiHMJc : TopoHTa.icKy, xaMHiuKy, Kpa- 
uiOBCKy H ccBepHHCKy. r. lcS8{) cnoJH.iH cy ]Ma'haj)H ceBepwH- 
CKy ca Kj)amoBeKOM >KynaHHJOM, laKO ;ia je BaHar o;i Ta;ta 
no;te.i.eH oho y rpH ;KynaHHJe : ropon ra.iCKy (y;; 'Jncy), ra- 
MHLUKy (y cj)e;tHHH^ h KjiamoBCKO-ccBepHHCKy (ni\ HcroKy). 
Banar, ;iaK.ie, hm y aj,MHHHCT|)aTHBHOM, na hh y cthmmkom 
nor.ieAy hhjc mhhho HHKa^a je;i,Hy ne.iHHy. Hctomhh 6])a<>bhth 
aeo Banara Baa^^i ce o^Baja oj, aana;tHora, xe je, kojh nyx, 

a;iMMHHCXpaXHBHO MHHHO JCAHV u,exHHy c Ep;ie.i.oM H B.iaUIKOM. 

reorpac})CKe h KJiMMaxcKe npHJiHKe. 

3eM--hHmre I^ana ra narnyxo je oa HCxoKa ua aana^y, xaKO 
Ail ce aanaAHH, j^aBHH ago Banaxa HenpH.viexHo cnaja ca bc- 
.iHicoM oaMKOM ])aBHHUo>r. ("bc pcKC Koje npoTHwy Kj)03 Banax 

1) npn' niicaH>y OBora H.iaiiKa rioc.iy'.Kii.iu cmo ce obii.m jie.inMa : 
I", (irisclini, Versuch eiiier politischen unci nati'irliclien ("rcschichte des 
temeswarer Banats in IJrk'len an Standespersonen uiid Ciolehrte. Wien 
1780. J. Schmikcr. ("feschililo (Ics Tciiicsor Hanats. Biidaiiest 1872. OcTa.ia 
.iHTcpaTyiJa 11 n.'5HO[)ii HaiiHaHemi cv y Mojoj Kii.iiaii Lc Hanat Koja je 
iiniiuj.ia y riapinjy 11)19 (ii;uaBaMU Bfoiul ci (lay). () iiopeiuy Py.Myna 
j,eTa.bHO ca.M ])afnpaBJiao y CTyjMJii <iLe droit ,,historique des Pioiinni- 
ins I't des Sorbos sur lc Banal" y Bcvuc dcs Htudcs hisloricpu's, X-ro 
Oclribrc — decern brc lOKi. 



122 

TCKV y npaBuy IjcoipaAa kojm je, ;^6or iQia, ripHpoAOM viiyKeH 
Aa nocTaHC iproBaHKO cpe/iHuiTC ,{a npoH;{BOAi' ooraiMx Kp:i- 
jeea BaHKC h liaHaia. 

y Baiiary cy iliohhc pCKC : ^yuan, I'Mca, Mopnui, laMMin, 
Berej h BpaaBa. Obc* abc noc.ieAn.o peiT.iHcam' cy KaHa:iHMa. 
Maifce cy i)eKe : A|)aHKa, I'aMHUiHua, rioraHHiii, KH.{;;HJa, Mo- 
paBHua, Kapaiii, llc|)a, Upiia, l\i inMiin, lijj.jaciva, .Ic<xvi- 
HHi;a H Be.ia. 

HcKaAH, ciH' ,!,<) y Will bcix, paiiiin ,i,l*() lianaia iioi^pHucii 
je OMO oapymrHHa.Ma. ^anac cc, y oko.ihhm .\kMenaua, npo- 
CTMpc cyMnopoBHia .icKOBina oapa Pycan/ut. 

LiaHaiCKa kmunui c.iMMHa jc k.iumh bc.imkc yrapcKC HHaHJc. 
HeoMa Ton.ia Jieni ca naiviHM ripe.ia:mM y x.iaAHy jecen. ^Hwa 
je A^)CTa Ayra h mccto BeoMa omipa ;}6or ceBcpo-HciOMHHx 
BeipoBa. Cpe.iH^a roAHuin.a rcMncpaTvpa v IkM. Khkhham je 
9n\ y IlaHMCBy ll-HC, y lijiujuy It-IW"/ 

EKOHOMMJa H IlHAyCTpMJa. 

>' CKOHOMCKOM rioivicAy MOHJc CC pef.M ;ia je paiiHH lianar, 
iiopcA IkiMKc, je;u!a o^ HaJooiaiMJux iiairnHua ^jaiiaAHC KBpone. 
y roponra.icKoj ;KyiiaHHJH oh.io je 191(1 iio;i, yccBOM /;>7.50() 
xeinaj)a h.ih 73.7 %, ynynne >!;yriaHHJCKe nop.i)UJHHe, noA 6a- 
iiiTOM 12. ()()() xeKiapa (i-2o/o)' "oa .iohom t2.i)i>3 (1-2 "/o), .in- 
BaAa ()().()()() (() o/o) xeKTa])a, iiamihaKa ll^O. ()()() (i;> o/o) xeinapa, 
a uoA ujyMOM caMO *)•.")()() (1 %) xeinajia. liMiiie je iiiyMa y 
TaMHLUKoj JKynaHiiJH {/'.l.'MH) xckt. ), aok je noA yccBOM y loj 
iKynaHHJH oh.io 483.2/0 m.ih Oa-.'J % xeKTa])a. y ioj)OHTa.iCKoj 
}KynaMHJM, hhjh je naJBetiH aco npnnao naNia, npoH;}BeACHO 
je, 1913, 4,r>40.819 KBHHra.ia lueHHi^e h 6,98'.). 97)5 kb, KyKvpyaa. 
l^pmaMKa OKO.iHHa napoMHio npon;fBpAM Be.iHKy ko.ihmhhv h;;- 
Bi)CHor BHua. TaKo je, 1913, l>])iijan c oko.ihiio.m Aao 157. 190 
xeKTo.iM'rapa Buna. 

('TOMa])CTBo je TaKoiiej) Bp.io HHieHCHBHo } loponia.i- 
CKoj >KynanHJn. ^lyBCHH cy Kok>H y (I>paHi;(|»e.iAy h porara 
CTOFx'a y 4oKM, IieoA|)H h He.i. ('HMHKViymy. Obuc ce napoMHio 
raje y TypcKoj Kan>H>KH. I4pH>H, BeLuenoBy, MaraAy, (pn. cb. 
Oerpy h Bc.ihkoj .Icmh. HyBCHH cy caJMOBH ca ctokom y IJe.i. 
Khkhhah, Bc.i. r^eMKcpeKy, HaHHeBy n Dep-ieay. i'proBHHa ca 
CBHri>aMa HHTCHCHBHa je y ToMaujeBi^y, naprouiy h HIokh. 

C noneAO.M na HUAyt'ipHJy, TO])OHTa,icica >KynaHHJa pa3- 
BM.ia je TaKD+)ep HHieHCHBaH ])aA. MMa HeKo.iHKo imaTHHJHx 
Mera.iyprHJCKMX, HHAyc'ipHJcicHX ripcAyacka, iBopHHua :ia koh- 
CTpyKLtHJy MauiHHa h ipaHcnopTHHX cpcAciaBa, KaMcue h kc- 
])aMHMKe HHAycrpHTJe, HHAycrpHJe kojkc, Apseia, KOCiHJy, na- 
nnpa, oAc.ia, KeMHJcKe,rpa'l>eBHHCKe h ap- HHAycTpHJe.Hapo^wTo 
pasBHJeHa je vLiHHapcKa HHAycrpHJa. Ha thm HMa jcAHa tjja- 
opHKa Aynana, cbh.ic, luchepa Koja je, 1913, npoHi^Be.ia 21.121 
KRHHTa.ia me'hepa. 



12.^ 



KpeAMT H cao6pa1iaj. 



y lopoHTa.icKOJ HiynaHHJM 6m.io je, U)ll, 28M HOBMana 
aaBo;ia n aaApyra sa uitcah:.}' h noMaratt.e. Ma.iH jc 6poj 6ho 
HorpomaMKHx ija^pyra, CBcra mecT. 

nvTORH cy TaKO'hep MHoroopoJHM M ;j,o6po OAp/KanaHM. 
M.Ma ^pHcaBHHx ApyvioBa (12<S,,) km.), MyHMij,Mna.iHHx (67') km.) 
H onuiTHHCTHX oyxoBa (1.1)50 KM.). J,y>KHHa /KC-iesHHMKHX ny- 
TOBa y TopoHTa.icKoj ;KynaHHJH hbhoch 1.753 km., a y taMHuiKoj 
l;l>37 KM. n.ioBHH cy ^yHaB, Tnca (oA CereaHna a« THTCia). 
MopHLu (oA A])aAa jxo CereAHna), TaMHiu (oa lioTouia ;],o IlaH- 
MCBa) H Berej (oa TeMHLUBapa ao Thcc). 

r.iaBHC cy BapoiuH y TopoHTa.iCKoj HiynaHHJH rTaHHCBo, 
Be.i. BeMKcpcK h Be.i. KHKHHAa, a y HaiucM Ac.iy raMHuiKC 
^ynaHHJe Hprnau, h lic.ia I^pKBa. 

npoiujiocT BaHaxa. 

GTapH nepHojj;. noMcncoM II nenii noc.ie Xp. Banai 
je yiijao y cacraB Phmckc HMnepMJc Kao jeAan ago npocTpane 
HpoBHHij,Hie ^aitHJc. .IcABa Aa ce npoucc MciuaBHHC H.oie'hy 
cxapora AaHKora m pHMCKOia h ocTa.iHx hctomhhx ciCMeHara 
noneo BpuiMXH, KaAa ])Hmckh i;ap xXBpejiHJaH, 272, MO])aAe, 
HCnpcA I^OTa, nanycTHTH npoBHHUHJy J^auiijy, npece.iHBiiiH 
pMMCKy BOjCKy H npoBHHUHJa.ie m\ AecHy ooa.iy ^vnaBa. FoTCKy 
^pHvaBy, Koja je ooyxBara.ia BaHar, EpAe.i> h Py.MyHHJy, yHH- 
HJTHme XyHH, a noc.ie h>hx B.iaAa.iM cy hcko upeMe y BaHaxy 
lepMaHCKW rcnuAH- KaAa .laHiooapAH ca ABapwMa yHMiiixHiiie 
FennAe 567 v., nocxaAOiue rocnoAapn Banaxa Asapa, xypcKH 
KOH>aHH'qKH HapoA. Bell ;m BpcMC FenHAa, a jom y Bciioj Mepn 
3a BpeMc ABapa, noMeme ce .Iyy;Hn (xobchh pacripocxHpaxH 
no Banax}'. • 

KaAa cy, npcA Kpaj VIII BCKa, OpaHij,H yHHiiixH.iH aBapcKV 
Ap/KaBv, Aocneme .lyHiHM Ciobchh y Banaxy noA iochoacxbo 
MOHTOjicKHx Byrapa. M aKO opoJHo c.iaoH, yMe.iH cy, Ao6po 
0})raHH;jOBaHH ByrapH, Aa. OApHxC Aocxa Ayro BpcMCHa CBOjy 
B.iacx Ha A MHoroopoJHHM jyroc.ioBeHf KHM n.TeMCHHMa y Ba- 
Haxy H EpAC.'by. FjiaBHo h nj)exeH^Ho cxaHOBHHuixBO xhx Kpa- 
jesa CmjiH cy Jy/KHH Caobchh, Kano cbcaohh jyiKHocioBCHCKa 
ronorpac[)CKa HaMeHK.iaxypa y EpAe-ty h Banaxy. 

KaAa cy MahapH, xypcKO-(jJHHCKO n.iCMe, npcA Kpaj IX 
RCKa cnycxHXH ce y AaHamH>y ^rajiCKy HHSHJy, HHcy oAMax 
Mor.iH aayaexH AanauiHiH Banar. .lorn npcA Kpaj X BCKa B.iacx 
yrapcKora Kpa.i.a cb. Cxec|)aHa oH.ia je caMO HOMHHa.iHa. Oha^ 
je jom yecK HaA jyiKHOCAOBencKHM oah. cpncKWM cxaHOBHH- 
HixBOM BJiaAao 6yrapcKH cxapeiiiHHa AxxyM kojm je, v cBojoj 
cxo.THH,M, MaHaAy, noAMrao jcAan opaBOciaBaH ManacxHp. 
yrapcKH Kpa.i. cb. Cxef|)aH, Aa oh oopaxHO ojiaBOCiaBHe Cp6e 
y Banaxy y npaBOCAaB.T>e, noAwrao je y ManaAy pHMOKaxo- 



124 

.iHMKV oHCKvnHJy. A.iH, ("poH cv, joui M ^ui B.ia;to nacvieAHHica 
CB. CreBaHa, ocTa.iH iviaBUM (|)aKTop y ISanary, oco6mto y 
Apvroj no.iOBHHH XII Bcna, aa Bpcxie oopoc MaMohy HH;mnTMJe 
H yrapcKC. Ten npcA Kpaj B.iaae Ihmc III (1173 IIUO) iiolu.io 
je INIabapHMa aa pyKOM a^ y lianary cnj)OBeAy ;KynaHMJci«y 
()|)raHM;janHJy, r;ie jc ;;or.ie c"raj)a cpncKa n.iCMejicKa o|)ranH- 
•Uii^a oH.ia y nyHoj CHa;jH, He.ia Ili, a join bmujc Be.ia IV 
\ Xijf Tu Ky, c n.ianoM cnpoBOAe .Mahaj)CKy h KyMaHcny ko.io- 
nHn;tiw;j\; y BaHaxy, ;iok PyMynH, oner, cnymrajyliH ce hi 
Kpae-i>a '>^ XIII B. y HCTOMHM, opAOBwiH At!o liaHara, noMH»>y 
H f xe^ci^jti^e Aa ;{arpo;KaBajy c|)ncKOM o.ieMenTy. 

06H0Ba cpncKor e.ieMCHTa y BaHaTy. 

Il(^Tie ooja iia Kocony 1389. cpncKH cicMeuar noMMii.e 
MCiy)eX FypaKa ;],i\ y.iMH'ie iia ceBoj). FIpBC cj)rKKc ico.ionHcTe 
,,(^^^cnvc"rM;K? cy co y HaHar npe^ Kpaj XIV BCKa no^ Bohc tbo.m 
^^j^liwffTpHJa, c'HFia Kpa.i>a UynauinHa. A;ih, leK noa At'^'noniMa 
('TC(|)aiioM -laaapoBMlieM h iDyphcM r)])aHKOBMkcM, no'iHH^e 
Baiiar ;ui cc CHCTCMarcKM Hace.i>aHa ('j)6H.Ma. (pncKii ACcnoiH 
Kao Baca.iH yiajx'KHx Kj)a.iieBa Ap>Ka.iH cy HaJBoi^M ^eo to- 
poHia.icKe iKyiianHJe ca iBphaBaxia BcmcJ h BeMKe])eK. HMa- 
jytiH, y;{ to, A9HamH>e Ba])oiiiM Hc.i. KHKMiuy, BpabbOBO n 
iiamaxHA. ^ecnoT 'Bypah HMao jc y TaMHUUKOJ iKyiiaHHJM Bpmau, 
y Kj)amoBCKOj JKynanHJn iBphaBC P^i),vliJoM.i>o, I>ajy, 4P''i'"- 
.i>eBo H A|)- ^oi4,HHJc. At-'cnoT 'l3yj)a'h aoomo jc oa yrajJCKor 
Kpa.ta A.ioepra ri)aA Bn.iaroiii ca 110 cc.ia. Ha thm npocrpaHMM 
xepHTopHJaMa Hacc.i>aBa.iH cy ACcnoTH Ci)6c nao Aoopy paAHy 
CHary a jom oo.i^.m ])aTHHMKH c.iCMCHar. 

Kpa.i. MaiHJa (1 1.")<S — 1 1*)()) nace.i.aBao jc Cpoe no l^a- 
naiy join ca oo.i.c npoMnui.i>ciiHM ri.iaHOM, iKC.ichH AOOHin y 
H>MMa cnrypHc bojmhkc ;ui oAopaHy jy>KHc rpanHnc oa ly- 
jjaKa. 3a H^eroBc B.iaAC, cnyinrajy ce y Banai 6paha .laKuinhH 
KOJM cy, nopcA bcthkc aomchc y Halj.mKy (HanaACKa ;Kyna- 
HHJa), HMa.iH jom h orpoMne noccAc y apaACKOJ n raMMniKoj 
>KynaHHJH h y HpAe.7>y. 

riopcA .iaKinniia ;3HaMcnnTa cpncKa B.iacra.ia y BaHaiy 
oexy, y XV h XVI Beny. Mh.iolu Be.iMyH^eBH'h, ^nMHTj)njc 
OBMapcBuh, PaAHM BoHink m Aou,HHJe RcTap rTcrpoBH-k, poban 
yrapcKora Kpa.ija JoBana 3ano.i>e, h nosHaxn rpa^ raMHUJKn 
H oan .lyroniKH. H:j Banara noneo je, noc.ie ohtkc na Mo- 
xaMy (152(3), CBOJv MyaeBHTy aKLiHJy t. ;5. nap JoBan, o Mnjy 
CY ce noMO'h OTH.Ma.m vrapcKH Kj)a.'b JoBan 3ano-i,a h Xan;i- 
6yproBan OepAHnanA I. y to Aooa Cp6H cy npBH h CKopo 
hckmjVmhbh cthhmkh e.ieMenaT y paBHOM Banary. OA^pawa 
jy/KHe yrapcKC rpaHHn;e noHHBa na h>hxobhm n.iekHMa, aoor 
Hcra cy hm Kjia-teBH Maxnja n B.iaAHCiaB II noAapH.iH ;5Ha- 
MCHHTe npHBH.iernje. MahapcKH e.ie.vienT, nan, h3 cTpaxa oa 
Typana noB.iaMH ce npexia ccBepy, rano Aa ce Cpon, oa noM. 
XVI BCKa, y bcKhm MacaMa noMHUby Aa cnyuiTajy h y Ba^ny. 



12 :> 

IlepHOA TypcKH. r, ir)r)2 ocHOJMLue TypuH Banai, iiaia 
iiaaiiaLLie TeMHiiiBapcKHM I^H.iajeTOM. Hdcmv je na He.iy CTajao 
oer.iepoei, noA koJhm je oh.io mecT caHyaK-6eroBa. (\THyai;H 
cy noA(M>eHH na HaxHJc h Ha cvackc cpc;!OBe (Kaae) } KOJHMa 
cy cv;ih;ic KaAHJc. Kao ii Apyi^AC, 3eM.i,a }' BaHary noAe.7>cHa 
je oH.'ia na liehe enaxH.iyiie (;mjaMeTe) h Maifcc (THMa|)e). 

{'raiiOBUHiiiTBO y sanaAHOM paBHOM Ae.iy BanaTa om.io je, 
.ja BpeMC Typana, HCKJ>yMHBO cpneKo. MahapcKC Tonorpa(j)CKe 
HaMeHK-iarype Hecraje, H>y :5aMeH>yje cpricKa. 3a speMC ryp- 
eKor nepHOAa, v IkiHaxy oeme HeTH])H epncKe enneKonHJe: 
BpiiiaMKa, oe'iKcpcMKa, .iHnoBCKa ii TeMHUJBapeKa, Koje cy 
cnaAa.ie noA jyi)HeAHKu,HJy oonoBJiene HeliCKe riaipHapLUHJe. 
OcooMTo Be.iHKH ocLue opoj cpncKHx ManacTHpa, Hapo'^iHTo y 
epeAH>eM Banary. FaKO ManacTHp Xoaoiu, aaAy^KOHna JaKiiiH'ka, 
Bc;jAHH, no cboJ rij)M.iHij,M ;;aAyHj6HHa MH.ioma Be-iMyn^eBH-fea. 
("pncKH A<-'t'"OTH, Tjophe h JoBan, noAHiome, npcA Kpaj XV 
BeKa, (/enliypah h ^leeH'h, a h MaiiacTHpH Ba;{HJam Ha ^ynaBy ii 
r3.iaiHua noTHny c Kpaja XV Bena, aok ee ;?a ManacTHp Boj- 
.lOBHiAy KOA IlaHMeBa npHMa x<-^ j*-' noAHrnyT Beh lo83 r. Ho 
iiapoAHOM npeA^HA', ManacTHpH CpeAHuire h naprom oh.iii 
oil laKoi^ep aaAyniOHHe noc.ieAH>M:< BpaHKOBHi\a. He 3Ha ee 
KO je Ha;'.HAao ManacrHp KycH'h, o.iHay r).iaTHH,e. Om obhx, 

OH.IO je JOLU HeKO.lHKO Ma.lHX MaHaCTMpa y TOpOHTa.lCKOJ H 

Ta.MHUJKoj jKpnaHHJH. ynynHO je y Banaxy oh.io 17 ManacTHpa 
epncKHX, Ai^K-if . nopeA xypcKHX nopecKHX Teffnepa, jom jeAan 
Aoicas kO.ihko je opojeM jaKO on.io epncKO cTaHOBHHmTBO y 
sanaAHOM ii ij,eHTpa.iHOM ACiy BaHaia. Ila to CTaHOBHEuiTBo 
cpncKO y Baiiary oh.io je npBO Mei>}' xpHiuhaHCKOM pajoM y 
'{ ypcKOM lJ,apcTBy KOJe je ckomh.io Ha opy>KJe nj)OTHB Typana 
(1594), KaAa je eKOiiOMCKH npHTweaK y TypcKoj noerao HeH3- 
;;]):k.i>hb. 

ITpeA Kpaj TvpcKora nepwoAa y Banary HcraKao ce ho- 
;.HaTH rpacji h HaaopaHH apchot cpncKH looplie BpaHKOBH'h, 
MHJa je nopoAHi;a MMa.ia Be.iHKa UMaH^a y apaACKOJ, aapanACKoj- 
u TaMMiiiKOJ ;KynaHHJw. ITpBH cjiockh ncTopHK aaMHC.iHo je 
BejiHKM n.iaH cTBapaH.a H.iHpcKe Kpa-teBUHe noA aycTpHJcixHM 
npoTeKTopaioM, a;iM KaA je npHcrynHO H3BO'heH>y Tora n.iana, 
OH je OHO yxBaheH koa K.iaAOBa na ^ynaBy, oAnecen y Bcm, 
a Hoc.Te Hy Xeo v MemKOJ, iac je h .saBpuiHo cBOJe noc.ieAHje 
Aane (1711 ). 

AycTpHCKH nepHOA- ^InpoM y IlojKapeBuy AooH.ia je 
AycTpHJa Banar, kojh OAMax oetue ypeheH Kao BOJHHHKa npo- 
BHHLi,HJa, Ha^Bana TaMHuiKH Banar. HoBa npoBHHi^HJa noAe- 
.bena oeme na 14 AHCTpuKTa, a y bojhhmkom nor.iCAy Ha mecT 
KanexaHMJa : MonpMH, KnKHHAa, BpaH>eBo, Me.ieHi;H, Botoui 
H HABop. Jouj paHHJe, 1702, npe ho uito je BanaT Aoeneo y 
aycipHJeicc pyKe, ({)op>nipaHa oeme, aa OAopany oa TypaKa, 
noiiieKa h noMopnmKa rpaHHi;a, hmjh bojhhu,m 6exy HCKJLy- 
MHBo CpoH. KaAa je, naK, BeorpaACKWM MHpoM, 1731), Banar 



12() 

J^e(}iHHHTHBH() Of laO AyCT|)HJM, HOHCIM CC IipCAyiJM.ViaTM K»- 

pauH Aa t*c OBC ipaHHue j)a:5HojaMe h HiHxobc rep^TopHJ* 
cnoje ca yiapcF<HM JKyriaHMJaMa. Mhofh cpncKM ipaHHMapH ca 
Thcc h MopHiua, He xorehM jkhbctm Kao po6.?.e uoa JKvroa 
iiHJCKOM jypHc;iHKi;HJoM, Hace.iHiiie ce y BanaiT, aok ce Ffaj- 
HchH ;ico Hce.iHO oa 1751 1753 y jyJKHy PycHJy. Oa 1768— 
1773 (j)oj)MHpaHa 6eiue 6aFiaTiKa rpaiiHua Koja je HMa.ia 2 uvk-a. 
ripH TOM (|)opMHj)an>y, ccBepiiH At'.'iOBH AJiHaiuHiO TopoH lajjcae 
iKvnaHHJc HHcy yui.iH y canaB oaHarcKc ipaHHue. Koko i'\)6u 
OBMX KpaJcBa HMKaKo HHcy iipHC'iaja.'iH Aa yhy y cacraB r®- 
poHTa.icKC iKyiiaHHJe, Ha mhJoj cc oi)i'aHH3an,HJM raAa raKoheji 
|)aAH;io, (})0])MHpa.ia jc uapwua MapHJa repeBHJa, 1774, Be.ii- 
KOKHKHFFACKM Jj,Hcii)HKr. OBaj AMCT|)HKr ()6yxBaTao je BejIWKY 
KHKHHAy, Ma.iy KHKHHAy, Kap.ioBO, KyvKiHH, TapaiH, .)o3enoB«, 
Kpnyj), H])an.CBO, Me.ieHi;H h MoKpMii. OBaj AHcrpHKi M.viaw 
je enoje napoMHre noB.iacTHue, a yKMnyx jc tck 1876 i'. 

y iviaBHOM Meery y Ijanary, TeMMiuBapy, oApJKan je 1796, 
;iHa\ieHHTH tpricKH napoAHH caooj), kojh je oa u,apa .lec- 
no.iAn 11 rpaiKHO ;{i\ ee BaHar (})op.Mnpa icao aBTOHO.viHa cpncivw 
lepHTopHJa, iioTfiyHo He;iaBMena oa ^ rapcKe. H,ap Jleono.iA M 
o6ei\ao je ah he HenynHTH JKC.i.y oaHarcKMx Cpoa, a.iM mmm 
je oiracHoeT oa Mahapa MHny.ia, na (poe le v lk"iy hmct 
BHiiie o6a;{H})a.iH. 

He.iHKH peBO.iyuHonapHH iioKpei 1<S18 iuixBaiMO je m 6a- 
HaieKe ('poe. M o)in cy, Kao m (poM y (peMy h y BaMKOj, 
npHXBaiH.iH oopoy nj)OTHB MaHapa, Bcpyjy'Kn nawBHO Aa ke 
6eMKH ABop HenyHHTH ihHxoBy AaBHamH.y >KeA,y aa aBTOHO.viHOxi 
epneKOM rej)HTopHJoM. FlareHTOM oa 18 HOBeMopa 1849, npe- 
npao je uap fl>pan>a .Ioch{|) 1 HOBy icpyHOBMHy «Bojboahht 
(pncKy H TaMMuiKH Baiiar)). BoJBOAMHa epncKa, ea n])ecTo- 
HHi;oM y TeMHuiBapy, ooyxBaiH-ia je CpeM, BaMKy h MHia* 
liaHai ea KpaiiioBCKO-eeBepHHCKOM >KynaHHJOM. HoBOJ bojbo- 
AHHH, 11 npeKO Bo.i>e Cpoa, Aa'ra je mhoto Bcka TepHiopHJa, 
MHJH je HcroMHM Kpaj HaeejiCH 6ho eKopo HCK.i,yMMBo ])y- 
MyHCKHM e.ieMeiiTOM. Y BeMy ee jKe.ie.io Aa ce y hoboj upy- 
HOBHHM MMajy CBaFAa npH j)yuH l^yMyHH, kojh he ee ;iroAHOM 
npH.iHKOM MO'hH ynoTpe6HTH npcMa C])6HMa KOJMMa ee y Bclv 
HHJe HHKBAa BepoBa.'io. BoJBOAHna epncKa, y hcthhh, 6H;ia je 
BOJHHUKa ryoepHHJa e HCMaMKHM reHcpa.ioM Ha 'le.iy h ca hc- 
viaMKHM Kao aBaHM'iHHM je3HKOM, nopcA Kora ce, y yHyTpaiiifi>oj 
ynpaHH, Morao ynorpeo.'haBaTH h cpncKH jesHK. 

KaAa je xXyerpHJa y HecpeiHOM paxy e MxaiMJoM 1859 
HSiTOH.Ta JIoM6apAHJy. noMe.ia je Aa noMHiii.i.a Ha noMMpeH>e 
ea Mat,a])HMa. Thm je cvAoa CpncKC Bojeoahhc oMAa ^ane- 
Mahena. ^eucMopa 27 i8r)0 BoJBOAHHa oeuie yKHKyxa, a r})6H 
UHHHHHO no^BaHH Aa npcA i;a})eM MsjaBC KaKO /Kc.ie Aa ee 
H,HxoB oAHoc y oyAyhe pery.iHme npeMa MahapHMa. y.'io- 
HtHRiuH eneprHHaH npoxecx mxo je CpncKa BoJBOAHHa yKM- 
Hyxa 6e;3 c:R'.iyiiiaH>a HapoAHora eaoopa, ycneo je naxpHJapx 



12f 

.loi^M<|> l^ajaMH'k ^a je u,ap fI>paH,a .locHcj) I AonycTHO, no*!, 
vtapra 1861, cacraHaK cpricKora ca6opa. T. a. B.^aroBemreHCKM 
ra6op, noc.ieAHjH no.iHTHMKH ca6op (/p6a y yrapcKOJ, 6paHH« 
je ynopHo HAejy BojeoAHHe, caMo joj je rpaHMue ^marHo cyaHo: 
Ha npoBHHUHJa.iHM CpeM, jyJKHy h cpe^H.y BaMKv u Ha oh? 
KpajeBe y Banary, y KOJHMa CpoM HMajy BC'feHHy. PaayMc ce 
m oeaj nj)OJeKT FxiaroHeiiiTeHCKora ('a6opa hhjc ao6ho H.ia- 
,i|apcKy caHKUHJy. 

IlepHOfl noA Mat)apHMa. MatapHxia je nopaa Aye rpMJr 
KOA CaAoee 1866, HjCh Ms.iaaaK ws HeMaMKor Caeeaa h ryoMTaK 
\JjieraKa ^oopo ;tomao. MeKopHeTHBiiJH HeAai^c AycTpHJc, 
yene.iH ey ^Nlahapn Aa y^ece, 1867, c AyexpHJOM nopaBHaH>e, 
ixOJHM cy HapoAHoeTH y 3 rapcKoj oeTaB.i.eHe OH.ie na mhjioct 
M HeMH.ioei MabapHMa. ();t rora BpeMena noMHH,y MabapM 
c n.iaHOM Aa n;5BOAe Ma'IiapH;3aLi;HJy HapoAHoexH y yrapcKoj, 
mxo cy, HapaBHo, y nyHoj MepH oceiH.iH h Cp6n y BaHaxj. 
1". 187;> oeuic pa.mojaneHa oaHarcKa ipaHHua, a 1876 h Kh- 

KMHACKH ^^HCXpHKX, H HiHXOBe XepHXOpHJe CnOJeHC e AOXHHHHM 

>KynaHHia:via. ynpKoe IX aaK. mji. oa 1868 kojhm je CpoHMa 
ijarapaHTOBana upKeeHOiuKo.iCKa aBXOHOMMJa, 6eiue osa wnaK 
yKMHyxa }' jy.iy 11)12, a noanaxH Anon,HJeB aanoH oa 11)07 b 
oHaj OA 11)13 Mtu.iM cy 04hxo ya xhm Aa noMaljape cpncKY 
Aeuy y ochobhhm uiKo.iaMa. Cpexan cBpmexaK cBCxcKOia ])axa 
yiHHHo je Kpaj orom HCMyBCHOM HacH-'by. 

Hapo/i,HOCTH y BaHaxy. 

1. Cpoii. HanpcA cmo HcxaK.iM Aa cy jyiKHM ('.loneHH, neli 
OA Kpaja V BCKa,, rioHe.iM ce cnymxaxH h pasMemxaxH no Ba- 
nary H E))Ae.'hy. y XHM KpajeBHMa opeHx'HBe.m cy ohh h ro- 
cnoAcxBo Anajia, B\^raj)a n ^la^apa. (Ja i^paja XIV b. cxapM 
cpncKJi e.ie.MeHx y Banary noja'iaBa ce hobhm Aom.-Lai^HMa 
ca Ba.iKana, xaKO Aa aanaAnn, paBHH Aeo Banaxa AooHBa, y 
XV H XVI BCKy, HCK.7>y4HB0 ({iH3HOHOMHJy cpncky, MaK h Ma- 
hapcKH cnoMenHUM n nHcn,H, na h reorpaffiCKe Kapre xora 
BpeMcna ;50By Banax Raczsag x. j. cpncica seM-i^a wjivl Rascia. 
lianaxcKH Cpoii oAXHKOiia.iH cy ce BasAa "Kao ao6i)h xp- 
roBUH, mro napoMHxo mcxmhc uap .locHtf^ il kojm jc ABa 
nyxa, 1770 n 1773, nponyxoBao Kpo;'. Banax. Banax je Aao 
npHor c])ncKoi' ncxopiiKa, rpaifia loojrlja BpanKOBH'ha, 4)H./io- 
cot{)a H npocBexnxe.i.a ^ocmeja OopaAOBuka, (j[jM3MHape RaB^ia 
Ken'he.ma h Mumy nynnna, necnuKe JoBana OonoBMha Cxe- 
pHJy H 'Bypy .laicmnha, c.iHKape IlaB.ia JoBanoBnha h yj)oma 
ripeAH'ka, My3M'iapa Kopne.iHJa CxaiiKOBirha n, najaaA, c.iaBHOi' 
HOJBOAy !*aAOMni)a IlyxHHKa, no])eKXOM Ha M.iani^e. 

2. ('fxni Kpaiiioaami . Y KpamOBCKOJ }KynanHJH, n^iMcljy 
Hpmi4,a, .lyrouia h OpmaBe, ^khbc y jeAanaecx ce.ia x. ;t. CpoH 
KpamoBaHH, na 6pojy 10 — 12000. .lorn h ao AanaiuHiera Aana 
ca'fVBa.'iH cy onn c.iaBy, npe.ia, cBaxoBCKC h 6o>KHtine ooh- 



128 

>iaje. Ohh 6h oh.im iio])Ck.i().m h;5 hctomhc (".])6mjc. a no cuojmm 
ipaAHUMJaMa ;;oiii.ih oh ohh hcK 13!)3 y -InnoHv, i^eKaiu. 
.lyroiii H KapaHceoem. KpaiiioHaHH oh.ih cy ii})aHoc.iaBHH cBe 
^o XVII B. Ka^a cy npH.MH.iH pHMOKaro.iHMKy eepy. V. 1651 noA- 
i'.j)rHyTH OCX}' OHH jypHCAHKUHJH Karo.iHMKor OHCKvna y lic- 
orpa^y. I).TaroAai)C'liH pH.MOKaro.iHMKOj uepn, ycrie.iH cy ohm 
Aa ce o;ipH<c y pyMyncKoj cpe^HHH. ("iiOMeHyhcMO Aa y laMHLU- 
PeKaun^ HMa oico 1000 LLloKana (Cpoa Karo.iHKa). 

3. Jiijrapii. Byra])CKe ko.iohmjo y lianary no.jHora cy no. 
])CK.ia. ^aTHj)aiy oa 1737. Y lopoHTa.icKOJ >KynaHH]H HaJBHiiie 
MX jc y ce.'iy JieuienoBy, a y ra.MHUiKoj y MCCTHMa P)HHra, Tc- 
MHuiBapy, ^^MiiH H AJ). (iBcra hx jc hcko-iuko xH.i.aAa. 

1. (\'U)6an,ii u '^k'cii. Jouj cy no;jHMJe McmKO-cionaMKC 
Ko.ioHMJe Koje A^THpajy m.i npBC no.iOBHHC XIX bckji. IlaJBHuic 
craHvjy y mojiaubckom cpeay KjniuioHCKe JKyiianHJc n oaiu' cc 

() 3CM.'I>0])aAH>H. 

o. limiuujumi, (I^pdnny.ui u IlJu(Ubojii,ii. KaAa c\ Ay- 
crpHJaHUH AooH.ni IkuiaT, noMc.iH cy, nopcA Hc.viaua, xd Ha- 
cciAJy y HaiiaTV hcijjto MTa.iHJana h l_Llnan>o.iai;a (oko Hcm- 
Kcpai^a). iia B.iaAC MapHJe Tej)c;5HJe no'iemc cc nyiuTaiH u 
M>paHuy;{H. Cbh ohm, tokom BpcMcna, noHCMMHuie ce noA 

yTHUajCM pHMOKaTO.IHMKC UpKBC. 

(). H('Mii,u. y [iej)HOAy rypcKOM nnjc oh.io hh Jcahoi 
llcMn,a y Banary. HpBH aycrpHJcKH ryi5C])nc]) lianara, rpa(j) 
McpcH, noMco Je c n.ianoM nacchaBarfi llc\me y oko.ihhh 
leMHuiBapa, Ha ccBcpy AaHaiiiH>e TopoHTa.ic^>e HtynaHMJe, oko 
Ijc.ie U,pKBe. KaKo jc Ap^naBa, ocoohto aa B.iaAC Mapwjc Tc- 
pc;iHJe K .IocH({)a II, ncMawKHM Kti.iOHHCTHMa HUJ.'ia y cbcmv 
ua pyny, oh.ih cy He.Mu,H, Bch npcA kjkij XVIIl Bcna, anaTan 
ciHHMKH cicMcnaT y BaHaxy. McTuna, CpoH N't Iki nary ocrajy 
joiii VBCK anaxaH ho.imth^ikh <j)aKTop, a.iH tokom XIX kckm 
HcMUH y HanaTv cne cc BMme ckohomho cnajKe. 

7. Maijopu. Maljapc jc yrapcna B.iaAa noMc.ia Aa nacc 
.i^aBa TCK OA 1779 KaAa je Banar, ca HsyyciKOM Bojnc I pa- 
Hnu,c H Khkhhackot ^HcrpHKia, oho HHKopnopHpan yrapcKoj. 
A.iH, CHCTCMaTCKy KO.ioHH3an,HJy y Banaiy noMHH.e yrapcKa 
H.uiAa Aa H3BOAH tck oa nopaBHan.a 18()7, KaAa je Ao6H.ia 
nornyno OApemeHe pyne npcMa HapoAHOcTHMa y YrapcKOJ. 

8. PijMijHU. Py.MynH TBpAi" Aa cy ohh hotomuh crapHx 
])ii.MCKHx Ko.iOHHcra y ^ai;HJH, tc cy, npe.via TOMe, HajcrapHJH 
CTHHHKH cieMCHaT y Banaxy. HayKa je MaH:.e bhuic HacHiypno 
yiBpAH.ia Aa cy PyMyHH napoA kojh je nocrao na Ba.iK. flo- 
.lyocrpB}'. HerAe y XI Beny none.iH cy ohh ca Ba.iKana Aa 
npe.iaije y BAjminy, a OAar.ie, y XII BCKy, y I'2pAe.i>. H^} I\pAe-i>a 
cnymrajy ce ohh, no.iOBHHOM XIII BCKa, y hctomhh, 6})A0bhth 
Aco Banara, AaHauiftv KpaiuoBCKO-ccBcpHHCKy H^ynaHHJy, no- 
THCK}jyKH OAaHAe cpncKH ciCMCHaT. A.ih, cpncKH e.ieMCHT 
Accxa je OHO jaK joiu h y XV h XVI bcky y KpAe-i>y, y Kpa- 
moBCKO-cceepHHCKOJ ;KynaHHjH. Ms hckhx aycrpHJcKHx h C])n- 



129 



CKMX MUl-pOnO.lHJCKHX CTaTHCIHHKHX CnHCKOHH KH^H CC fl,ii 

cy PyMyHH tck Ha noMCTKy XVIII BCKa noMe.iH HHTCHCHBHHJe 
J^a Hace.i>aBajy hctomhm ;;eo TaMHiuKe JKynaHMJe, a tokom 
XVIII BCKa cnj'iuTajy ce ohh y paBHH ago BaHaxa. Hckc py- 
MYHCKc Ko;ioHHJe"y ;?anaAHOM ;i;e;iy BaHuia AarHpajy reK oa 
noMCTKa XIX BCKa. 

9. l^ueuHii. rioMHH.y ce y YrapcKoj nao m na Bajiic. no;iyo- 
c'lpBy, y XV BeKv. U,apHua MapHJa TepesHJa h ihen chh Joch^) II 
npeA3'^3e;iH 6exy 1761, 17(>7 h 1783 Mepe j\a ce U,HraHH cxajiHO 
HacTane, a.in 6c3 ycnexa. OpeA BejiuKn par 6uj\o je }- BaHar}' 
iieKO.TMKo xHJbaAa L|,HraHa, a^-iom ^leprapa a ac-iom cxajiHO 
HacraHiCHHx. 

BauaTCKO nHTaH>e Ha KoH4)epeHi;HJH Mupa. 

Kpa.T.eBHHa Cp6HJa, noneBiuH 1914 par c Aycxpo-yiap- 
CKOM, o6[)aTH.ia 6eme HapoHHry naJKfty Banaxy, Monte ce pe'hM 
Bcky Hero n Jcahoj cpncKOJ npoBHHU,HJH ca HHysexKOM Bocne 
H XepineroBHHe. A;in, h Kpa.'beBHHa PyMyHHJa HacTojajia je 
CBOM CHaroM AH, nopcA I^DACJba h Apy^Hx od.iacTH, npHAo6nje 
lUTO BHuie OA n.ioAHora Banaxa. Hcnpea cy PyMynn n[)H- 
.iHHHo 6mj\u CKpoMHH \ CBOJHM aaxTCBHMa c noncAOM Ha 
BanaT. TaKo nanp. JcAHa ;jBaHH^iHa pyMyncna ACieracHJa ao- 
HCJia je, y 4)e6j)yapy 1915, co6om y IlapHi} eTHorpa(})CKy Kapx} 
Banara, na Kojoj je aanaAHH, paBHH a(?o Banaxa npH.jHax 6ho 
Kao noKpaJHHa cpncKa. Kpa.TbeBHHa (^poHJa ca cBOJe crpane, 
oner, noAHe.ia je, y jyny 1915, npcKo CBora nociannKa y 
ByK3'peniT3% bc.ihkhm CH.iaMa MCMopaHAyM o BaHary, 6paHe'hH 
Ha ocHOBy eTHorpa({)CKHx, cxpaxerHJCKHx h ckohomckhx i)a3- 
.loi'a CBOJe npexencHJe Ha paBHH aco Banaxa. Hy KaKO cy caBca- 
hhu,h MHoro no.iara.TH na PyMyHHJy Kao na caBesHHKa y paxy, 
BOJLHH 6exy Ha cbc Moryfee ycT3'nKe caMo a^ j^ npH[Ao6HJy. 
PyM3'HCKOM MHHHCxpy HpcAceAHMKy .1. Bpakany HHJe ce 3^;ia- 
iiujio y pax. He Moiy-hn 'oxBopeno oa6mxh, oocxaBjbao je Bpjio 
xeuiKC yc.iOBC, yBepen Aa hx AnxaHxa anco.ij'XHO Hche npH- 
MHXM. A.1H, AHxanxH je cBaKH hobh caBeanHK A^opo AO.TasHO. 
TaKo je oHAa, 17 aBiycxa 1916, noxoHcan 6ho 3roBop c Py- 
MyHHJoM, HHJH .4 HARH ycx3'na P3'MyHHJM MHxae Banax no Thcc. 
OBaj 3'roBop, Ha kojh je npHcxa;ia h P3'M3'HHJa, cK-ionjbCH je 
oes :5HaH>a cpncKe B.iaAe. (Mnaae PyMyHHJc y pax nosApaB- 
.-bCHo je 6h.io c Be.iHKHM 0AyuieBj.eH>eM. A.in, no-iarane Ha^e 
Ha PyMyHHJy He caMO Aa ce hh Ma.io HHcy ocxBapHjie, nero 
je P3\MyHHJa npHMopana 6n.ia, nocie HCCiaBHor paxoBapta, 
Aa npnicioHH r,iaB3' npcA u,eHxpa;iHHM cn.iaMa h npHMH xeuiKe 
ycviOBC MHpa. Tmm je noMenyxH 3'roBop c PyMyHHJOM, oa 17 
aerycxa 1916, H3ry6HO CBawM SHanaj, h BC.iHKe CH.iepia napH- 
CKOj KOH([)epeHL;HiH HMC3' o tt.eM3' BOAH.ie paMyna. 

A.iii, H aKO je PvMyHHJa xano Ma.io, ynpaBO HHuixa, ao- 
npHHCiia 6p}KCM CBpuiaBaHA' Re.iHKora CBcxcKora para, H3auj;ia 

BPACXBO 9 



130 

Je oHa HnaK c orpo.viHMM npeTencHJaMa iipe^ KoH(|)epeHJHHJy 
MHpa. PvMyHHJH HHJe AOCTa 6h.'io Aa rpajKH EpAe.'b, KpH}KaHy, 
MapaMv.pem, Bvkobhh}-, Becapa6HJy h /^o6pyviy, lAe je, iiopefl 
Py.MyHa, to.ihko mhoio Apyrwx cthhmkhx cieMCiiaTa, iiero jr 
noAHma npeTencHJe h Ha MHiaB Banar, /Ke.iehH aoKh Hcnpe^ 
caMHx 6e()rpaACKHx KanHJa, B.iaroAapekH MTa.iHJH m ijjpani;}- 
CKHM CHMnatHJaMa npeMa BM.iatjoj .laiHHCKOJ cecTpH«, Pyviy- 
HHja Jc, oAMax y noHCTKv, Ham.ia Aot.'Ta CHrypno 3eM.i.HiiiTe noA 
HoraMa Aa je Moma, c HsneAHMa Ha ycnex, 6paHMTH CBOJe 
npeiepaHc npeTCHCHJe. 

Kpa.iieBHHa (^])6HJa, opaHcKH CBoja npaBa na aanaAHH 
cpncKH AGO BaHara, :5ajeAH0 c TcMHuiBapeM, HCTHiia.ia je Aa 
BanaT hhth je 4mhho hhth mhhh rcorpa(f)CKy, enoHOMHy h 
cTHHMKy imjeAHHiiy. CpncKaTeaa, ca enoHOMHe TaHKe r.icAHiirra, 
6paHH.ia ce laKO, Aa je Banar, mhjc peKC h /Ke.ienHe ripyre 
KOHBepiHpajy Ka BeorpaAy oah. 5lopaBCKoj ao-1hhh, ca.Mo 
npoAyJKeH>e MopancKe Ao.iHHe. ArpapHH npoHasoAH Banara 
ynyhcHH cy npHpoAOM y MopaBCKy AO.iHHy h ropoBHre 6a^- 
KancKe npajeBC, CHpoMauiiie /KHtom (I4,pHa Fopa, Bocna u 
XepueroBHHa m ^a.iMai;HJa), aok je .m PjMynHJy, oorary cb- 
poncKy /KHTHMLiy, OA MaH>era SHaMaja aKBH3Hi;HJa Hose arpn- 
Ky.iTypne npoBHHUHJe. 

.Ca crparerHJCKe raHKe iMeAMuiia 6paH.eHe cy laKoljep 
epncKe npeTencHJe na Banar. Cp6Hia 6h n])eMa bc.ihkoj Py- 
MyHHJH Haj6o.i)e 6H.ia ocHrypana raKo, ano 6n ce rpanima 

nOByK.ia HaJBHUJHM BHCOBMNUI, AJjyiH.M pCMMMa aKO OH MlUJia 

CTapoM ipaHHUOM H3Me by KpamoBCKo-ceBepHHCKe h Xyn.aACKe 
yKynaHHJe (Ej)Ae-ha). A.ih, raKBa rjjaHHi^a HHKaKO ce He Moace 

nOMHpHTH ca eTHHMKHM MOMCHTOM, jcp 6u CpCHJa, A06hBI1IH 

qeo BaHaT, AOOH.ia h 592.000 Pyxiyna, kojm cy cKopo HCK.hy- 
MHBH eTHHHKH cieMCHaT y Kpa[iioncKo-ceBe])HHCKOJ /KynaHHJH. 
36or Tora je Cp6HJa, BOAckM jjaMyna o ctrhmkom MOMCHxy, 
CBOJe npereHCHJe orpaHHHH.ia Ha paBHH a^o BaHara, ;mjeAHo 
c TeMHiuBapeM. IlpH tom, ona je* o^HaHH.ia CBOje 6yAy'fee 
ipaHHLie npeMa PyMyHH.Ma raKo, Aa ca ccBcpa h HcroKa Momc 
noy^Aano HamiHTHTH BeorpaA oahocho ^IopaBC^{y AO-inny. 

HcTopHJcKo-eTHKMKH pas.ioim HaneccHH cy raKoljcp y 
OA6paH5" nauiHx npcTencHJa Ha sanaAHH h ii,eHTpa;iHH j\eo 
Banaxa. McTHn,a.io ce Aa je raj ago Banaxa reoi pacj[)CKO npo- 
Ay/KeH:>e cpncKHx 3eMa.i>a na jyr\', Aa je cxapH cpncKH ejie- 
Menar y Banar}' oa XV Bcna o6HOB.i.eH 6a.TKaHCKHM cpncKUM 
ejieMenroM, h Aa je xaj cpncKH e.iCMeKar, y XVIII Bcny, paa- 
BHO ii,HBH.iH3ai;HJy cpncKy H yAapHO TeMe-i> hoboj cpncKOJ 
npocBCTH H KHjHHxeBHOCTH. Taj cpncKH cieMCHaT y Banary, 
ocTaBmn yBCK y AOAwpy ca cbojom 6pa1\o.M na Ba-iKany, omvi- 
Beo je H ynanpeAHO npocBexy y noBocxBopenoj Cp6HJH. Py- 
>iyHH, naK', y Banaxy hobh cy AOtu-i>ai^H kojh HHcy HMa.iH HHKa- 
KBa yxHi;aja na CBOje canapoAHMKe y B.iamKoj h Mo.iAaBCKOj. 

H jcAHa H Apyra cxpana noAHocH.ie cy MccetiHMa aprj- 
Menxe y OA6pany CBOJe reae. PyMynn cy, najaaA, 6jiaroAapeiiw 



Kit 

,ao6poM iioyHaBathv nHapii h o6JeKTHBHOCTH aMC])MKancKc m 
CHiviecKc MHCHJe HanycTH-iH CHOJe npexeHCHJe na i^eo BaHai, 
;iOK ('MO MM, oner, npHMopanH 6h.'ih as npHMHMo xaKno jx.'- 
ijjeH>e Koje HaM je OAvae.io TeMHiuBap, Mo;iAaBCKH cpea (r. .i. 
K-'iHcypy) ca BaHHJameM h ilioahc KpajeBe Ha ceBej)y ropon- 
rajicKC jKynaHHJe. IdKo naxia HHJe noiu.io na pynoM ^a Hna- 
HeMO na MopHUJ, jcp jc ccBcpHH ^eo rypcKO-KaHiHiiiKor cpe3a, 

I AC H.Via HCKO.IHKO HaiJJHX CpnCKMX OriLllTHlia, OCTaB.UjCH Ma- 

'kapH.via, To6o>Ko |)aAH aaiuTHre CercAHna. 

Ka^a ce yuMC iia vm ^a jc Cp6HJa 6H.ia n ocra.ia BejjaH 
caneanHK AnxaHTe h ^a jc 6ocnpHMepHHM >K{)TBaMa CBOJe 
BOJCKe MHoro AonpuHCJia 6pa{t'M CBpujaBaH>y BejiHKora paxa, 
OHAa jc MVAHO Aa je PvMyHHJa. no])CA orpoMHHx aKBHHHUHJa 
na Apyroj ori)aHH, AOOH.ia xaKBC orpoMHC ycxynne y Banaxx 
Ha paMVH {'poMJe. ^^ooi' 'lera je 6h.io rioxpe6Ho ja PyMVHHJa 
Ao6HJe 'ieMHUJBa|), HCKaAaiuihe ce;uiiJ-irc CpncKo BoJBOAHHe 
Ka^a jc y 'rcMHLUFuij)y ncviawKa h Ma'ljapcKO-ieB])ejcKa BehwHa, 
a 6poj Py.MyHa jc hciijxo Ma.io Behw oa 6poja Cp6a, kojh cy, 
nanoMMH>CMo, Aa.icKO ooraxHJH oa PyMyiia? 36or Mcra jc oh.io 
Horj)e6HO Aa Ba>KHa ;KO.ic;jiiH'iKa nj)yra ApaA icMHUiBap— 
FjaaHJaiii HaJBckHM Af h)m ocxaiic y [)yMyHCKHM pyKaMa'?36or 
Mcra jc oii.io noxj)c6H() Aa cpc;iOHH iioHoapaACKH ii lAcnxpa.i- 
IIH y laMKLUKOJ >Kyna}iMjH h CpC.JOHH lIcpjaMOUIKH, mchcjckh 
M BC-'IMKO-CHMHK.IOLUKH y XOpOH'I a.lCKOJ iKVIiaHHJH, X {<()JHMa Cy 

hcKhhc HCMaHKC, npHnaAny PyxiynHMa a lie (lp6H.Ma? 36oi 
Meraje, iiajaaA, n()xpc6Ho 6h.io Aa cpc;iOBH riapAan.cKH h mo- 
AomKH, y KOJHMa (^i)6h HMajy BchHHy npcMa PyMyiiHMa, Haj- 
bcKhm Atv'OM npHfiaAHy PyMyiiiiMaV K()H(|)ej)eMLiwja y IlapHsy 
(|>MKCHpa;ia je, y iviaBHi-iM noxcnuMa, naiuy rpanHny npe.Ma 
Py.MyMHMa y Banaxy. OpcMa xiim laMKaMa noBy^iCHa jc, .lexH 
lOll), At'MapKamioiia .iHHHJa y Banary n;?Me'hy iiac i-i PyMyna. 
CaAa je bcK AOi;KaH Aa ee mhhc KaKBc bcKc rpannMHc h^mchc 
naMC'by nac m Py.viyna. A.ih, yioBoj) o wupy Aajc HaM mo- 
ryiiHOcx Aa, n])H.iHKOM AC(|)HHn'iHBHor (}>HKCiJ])aHja rpaHMne 
na TcpcHy, yMMHHMO MaBCCHe McnpaBKc. Ty riiJH.iiiKy Ba.i.a 

MCKOpHCXHXH, XC Henj)aBHTH O'lHTy HCnpaBAV y MOAOUJKOM M 

ffapAaH.CKOM cpe;{y Kao h y K.mcypH. " 

Joe. Pa^OHMh 



CPnCKE KOJIOHMJE 

y BYAMMY M OKOJIMHM 

I y npOUI/lOCTM. 

y l>y;^MM\ Ji (JKo livAHMa oj-lio jc cpricKora iiapoA^ Bp.KJ 
))ano. IlpBo H,croHO nactM.anaH.e ca Haiuer jyra y hcsh je ca 
iipuHM iiaAOM ('p6HJc noA lypcKv H.iaci . TaAaiiiH.e ko.iohhctc, 
KO.iHKO cc ;jHa, HHcy h:$ tcMajha jy>i{HO oa Cnnv m ^yHana. 
OcBOJHHLUM CMCAepeBo, 27 aiuyt'Ta 1439 ro/iHue, BOJCKa cy.i- 
rana !Myi)aTa nanaAc m Ha norpaHH'iHC ipaAOBc rijieno ^y- 
iiaBa, KOJM cy 6h.'im y yrapcKHM pynaMa. HapoA cc ma h.hx 
pasooKL' Ha CBC cTi)aHc. JcAan aco pace.i.eHHx ('p6a h;?. Ko- 
BHua, Ha /^ywaBy nj)eMa (\vieAcpeBy, noooKC hrk ao liyAHMa 
M Hacc;iH ce na Mene;i>CK()M ()cTj)By y ^ynaBy, hchoa HyAHMa, 
H ry imcHOBa cpncKo H.-tcchc, kojc ce h cma ;inHC ('pncKK 
Kobhh (Racz-Kcve).' 

^oiAHHJe, HapoMHTo iioc.ic iiaAa cj)iici<h\ Aj)>^aBa, y Apy»'t>.! 
no.iOHHMH XV BCKa, cBc jc BHLuc ('])6a ca cBHx cTpana y 
cBHMa iiOKpaJMHaMa cCBcpno oa CaBc h ^ynasa, na Man ao- 
ooKv ;i OKO ByAHMa. ^o iiponacrH MayapcKc 1526 ioahhc, 
OHa Liyi je Mopaja .6mth HaJnpHpoAHHJe yTOHHmre, KaA cy 
TyjHtH npoAp.iH h y Mayapc^y, sareu:m cy y h.oj nyno na- 
meia CBCTa. Y ho/iobuhh XVl Bcrca, bc.ih jcAan caBpcMCHM 
nj^roHHcau, Ha MHraBoj TcpniopHJH ^'l•a})CKc >KHBe;iH C} nopcA 
Mayapa h Typana xBch Ayio Bj)eMeHa, y mhoimm MccjHMa, h 
Cp6H».2 H)HX jc oH.io H MHoio ccBcpHMJc OA ByAHMa y: Toypy 
(JaHOK HauiMx HapoAHHx oecaMa m cnoMCHHKa), KoMopany, 
Bai;y, Jerpy h Apyi^MM MCCTHMa. ^anac cy xaMo h.ih Hm4e3.iH, 
M.JM cy CBCAeHH caMO Ha no hcko.ihko Ayma, tc ce Kao naj- 
ceBcpHHJH AGO Hamcra napoAa Moiy y;5CTH CpCm y BVAHMy 

H H>erOBOJ OKO.IHHH. 

Cp6HMa y BvAMMy ii oko.ihhm cbc ao -Bc.iHKe Ceooe, 
npcA Kpaj XVII BCKa, Ma.io ce HHa. CBcra mro je ciirypno, 
TO je Aa Hx je ry oh.io, a^ cy oh.ih sepe npaBoc.iaBHC, a^ cy 

1 M;i. Pyuapau, CTpa;KH.iOBO 1892, op. 24 — 28. 

- Iiad Jugoslovenske Akadeniije, knj. 100, ct]). 147. 



13a 

MMaiiH CBOje i;pKBe' h cBeuiTCHHKeS h xd je Me'lj}^ h^hmji OM.ro 
rproBaua h MMyfeHHx :hy;;H.4 Ha FhHX ce 1640 ioahhc o6paiia 
jepyca.iHMCKH naxpHJapx, ^ocHTej, h mo.ih hx ;^a h y 6yAyi^f 
;iajy MM.iocTHH^e CBeroMe l'po6y.5 ('cm Toi'a Mcfey ibHMa je 
oH.io H .jaHaoHJaG h BOJHHKa, kojh cy ciyHiH-iH Kao rypcna 
rpa;i,CKa noca^a ii navSHBaHH Mapro.ioaHMa.' HajnaA, y By;iH\iy 
je 6H.'ia M CTo.iHiia cpncKor enHCKona oyAMMCKor.s 

r.iaBHa Maca cpncKora ^{HB.'ba y ByAHMy h H>eroBoj oko- 
iHHM AaiHpa H3 BpevieHa I>e.iHKe Ceo6e cpncKora Hapo^a no4 
narpHJapxoM ApceHHJCM III ^lapHOJCBH'keM. IIopaiiOM xypcKe 
BojcKc iiOA HeneM 168,1 roAWHe h paioM, kojh je Aye rjDHJa 3-3 
iioMoh eaBe^HHKa noe.ie rora BO^H-ia npoTHBy Typana, noMC.io 
ee noMHm.T^aTH Aa je naeTa.io 3roAHO BpeMe x^ ce TypnH ea 
CBHM npoxepajy n.i EBpone. 36or rora ce aycTpHJCKH ABop 
cxaAe CHCTeMaTCKH cnpeMaiH aa osaj nocao. IJ,ap .leorio.iA ^e, 
16<S7, oopuTH Ha iiapHipaACKor naTpHJapxa Ka.iHHHKa VII Ati 
noAHTHe nco xpwiuhaHCKH cbct y TypcKOJ Ha ycxaHaK.'J Hexe 
ce roAHHe o6paka h na HapoA y Hochh.io FoAHHe 1689 y nesn 
je ca HHKono.'bCKHM oHCKynoM AHxoHHJeM Cxe({jaHOBH'KeM o 
iiOKpexaH,y napoAa y Bochh, Cp6HiH, ByrapcKOJ h ApyrwM 
cyceAHHM .5eM.i,a.Ma.'-i y cpncKOMe HapoA3% OK^^paiKCHOM Ha- 
npexKOM xpHiuhancKe HojcKe, jaB,'ha ce naA^ Ha ocxo6o'heH>e. 
Cxa.iHO HanpeAOBaH>e aycxpHJCKC bojckc J3>kho oa Case h 
4yHaBa, 'I688 roAtiHe, HaasBa.TO je 3^ H.eM3' bcimko OAymeB- 
-iiCHbe H OH ycxaje Aa joj ce npHApy>KH. Bet xom npH.iHKOM 
oH.io je cpncKHx ycxaHHKa, kojh C3^ aajcAHO ca fjiaMHJiHJaMa 
npe;ia3H.iH na a3CxpHJCKO aeM.-bHUJxe, a^ T3' ck.iohc CBOje, a 
caMH Ail ce spare h 6ope npoxMBy Typana. FoAHHe 1689 npe- 

■^ 17)67 ro;iiiHe noMHii>c»jcAi>H nyTonricau Kobhh ((lievi) m iia ii>eMy 
"ocuM 11 BHLue ceaa Hace.iieHHx XpBBTH.Maw (Rad 100, 92). H. MaxKOBH-k 
lofipo npiiMeUyje ;ia cy obii XpBaxH oh.ih Cp6ii (Rad 112, 172) ; 1571 
roAHHO ;ipyrn je;iaH nyxoniicau no.MiiHbe y Kobiihv, nopej Typana 11 
.lenpeja, h Cpoe, kojh HMajy CB0J3 upKBV ca HiiiBoniicaHiiM c.iHKaMa 
(Had 112, 170); lo72 rc^iiHC mommh.v ce y KoBimy <«Cpr)H 11 Yrpii)) m 
<Mnor() iproBiiHa cpiiCKiix h rypcKHX)* (Had 112, 208); 1573 rojiiHe 
KoBHH jc MBe.iMKa II jiyraMKa Bapouiimai), y Kojoj cy nBC.inKa yrapcKa 
locnoja Ka.iBHHu, a ocra.ni cy Cpoii, Kojii iiMajy jieny }KHBOnncHy upKBy» 
(Had 116, 13); 1583 Kobhh je «Be.iHKa Bajiomima ca hchbom TproBiiHOM)*, 
nace.i>eHa CpoiiMa u il,y6poB'ianMMa (Ratz mid Ragnseren)/) (Rad 129, 
■Jl). — 1572 ro;iHHe oii.io jc y nemrn «AOCTa xproBaua, na umc ^yopoB- 
'laHa, Ta.iiijaHa, Cpoa. yrpa h Typauaw)) (l^ad 112, 207). — 1573 toahhc 
('niJio je ('-p6a iicnoj By^HMa y iviacn. Cbh roBopc xpBarcKH, a Bcpe cy 
iicTc Kao II Ppmi {\\:\i] 116, 13). 

* Rad 112, 207. 

■^ r. BHTKOBnh, r.iacmiK ('.j)iick()I' y^cHor ^pviuTHa II o.ne.i^., 
i;u.. Ill; 34. 

^ Ibidem 149. 

7 A.T. VlBwh, HcTopiija C^pGa y YrapcKOJ, 258. 

^'Jh>. (/rojaHOBnti. CrapH cpncKii aanwcii m HarnHcH, 6j). 1772, 
1766, 5606. 

9 Pa;i. M. rpvjirh, CnoMcnii); 51, 13 — 14. 

50 Ibidem 18.' 

" Ibidem 19. 



BtVIM Cy ayCTpilJcKH IIOJCKOHOIjC H3 nOMO})aH.i.U H n.i OKO.IMHt' 

yH{Hi;a na 6000 Cpoa h n.HMa nonyHM;iH nj)opc'feeHO craHOK- 
HHinTBO C.iaBOHHJc.i2 JJCTO cy TaKO npcBOAH.iH H HiJ Apyi'H>^ 
iq)ajeBa.i3 y roKy 16X9 ioahhc, ya iioMoti cpricKHx ycTanHKa, 
Aonpy AycT))HJaHUH ^yCnmo y Ha.iKaHCKo nciyoc-rpiu). Kocobo, 
He'll, ripHapen, ('Kon.'be m joiu MHora Apyra cpncna Mecra 
ocxy y HjMxobhm pynaMa. ^omaHiuH ;i,o OctiH, AycTj)HJanuH 
cTynHiuc y Besy ca cpncKHM naxpHJapxoM ApcenHJeM III MapHO- 
jeBM'hcM, H npcKO H.era HacraBHme paA tia a^i^TjCm iiiHpen>y 
ycraiiKa. A,ih, noMeiKOM 1690, Ty])ij,M ycnejy Aa HaTf])ajy ay- 
crpHJcKy BOJc'Ky na noB,iaMCH>c. FlarpHJajix A])C'enHJc ne cMc;ie 
ocraTH A«t caMCKa ryi)CKy HOJCKy, Beii aajcAno ca cpncKHM 
ycTaHHMKMM BoliaMa H ca MacoM HapoAa, kojm ce 6ciue kom- 
npoMHTOBao y Kopucr AycTpHJe, nowe ao cc noB.ia'iH HcnpcA 
Typana Ka CeBcpy. UIto je aycTpHJCKa Kojcna bhiuc yaMMua-ia, 
TO je- cBe Bc+ia Maca cpncKora napoAa ca npocrpaHHx lepii- 
roi)HJa ycranKa iipHCTaja.ia y.j iby. KaA A' jeceii re roAHue 
TypilH aayaeuie cbc acMJte ao CaBc h 4yHi^'^i>' Maca Cj)6a 
waoeHte HciipcA h>hx, aajcAHO ca naTpwjapxoM iia .icBy cxpaH} 
Caee n JXynaiia, na ce paciypH Ha cbc cTpaHC, Man ao usiiajx 
ByAHMa. rtarpHJapx ca mhoi'hm OAa^panHM .i>yAHMa h ca MacoM 
A])yrora CBcra Aobi' AO (cnr-AnApHJc nanaA HyAHMa. 

11cL\ijaBaH>e cpiiCKora HapoAa ca lia.iKancKor no.iyocrpBa 
1690 roAHHC HMa.io je b[);]o iipocrpaHHx AHMcii.JHJa, mhoio 
npocrpaHHJHX ho ujto ce o6hhho mhc;ih. Tom npH.iHKOM 
Aoui.'ia je orj)OMHa Maca namera CBexa h y ByAHM h H>eroBy 
OKO.THHV. Ona je oLvia ca bjxio paaiHMHTHx crpaHa. Ha hm- 
caHHx ce cnoMCHHKa 13mah ;\t\ ce OHa AOce.iH.ia ccm Ha Kj)a- 
jcBa ccBcpiio OA CaBC H ^ynaBa jom h Ha: /l,epBeMTe, TpaB- 
HHKa, ('apajcRa, oBopHHKa, Cpe6pHHi;e, TpeoHH.a, U,pHC Tope, 
3eTe, Mopane, FIpHJeno.i.a, MH.icmeBa, HoBor Flaaapa, ca Ko- 
cOBa, Ha ByMHTpna, FljjHuiTHHe, Be.ior Oo-'ba, FTehH, loaKOBHi^e, 
ITpHapeHa, CKon.vd, IlpH-icna, (^o.iyHa, KpaiOBa, lieorpaAa, 
KyMOApan^H, 3a6})e}Ka, na.ie>Ka, Ha.i>CBa, noApHH>it, MaHBC, 
U,pHe Hape, CoKO.ia , rio/Kcre, Y/KHua, ManacTHpa (^peTeH.a, 
B.iaroBemTCHia h C/ryAeHHite, (/rapoi a B.iaxa, ManacTHpa l^aMC, 
PyAHHKa, KapaHOBi;a, PauiKC, KpymcBi^a, ('.Ta-iaiia, A.ieKCHHi;a, 
Hnuia, riapatiHHa, Manacrnpa PaBaHHH,e, JaroAHHC, Pecasc, 
Bajenapa, noyKapeBH,a, K.iHHCBua, ('.MCAcpeBa, TpouKC, Mana- 
CTHpa Bhhhc h laKO a^-^^c- Ccm obhx hhcthx (4:)6a aocc.ih.io 
ce TaAa y ByAHM h oko-ikh}' h Hemxo Byrapa na BepKOBHJAe, 
TiHnpoBH.a H TpHOBa h, najsaA, HeuiTo ApHayia, Fpna, Uhh- 
uapa H LJ,HraHa Ha cpncKHx KpajcBa. 

Mh He aHaMO ko.ihko je cpncKora napoAa aouJ-t<^ ro.M 
npH.iHKOM y ByAHM h H^eroBy OKo;iHHy, a.iH Har.iCAa x^ ra je 

1- A.I. HbijIv, Oooa (^poa v XpHaTCK> ii C.iaBOHHJv, CpeM. Kap- 
-lOBUH 1909, 96. 

13 Die I'reiwillii^e Theilnahme cler Serben und Kroatcn an den 
>ier letzteu osterreihiseli-tiirkischen Kriegen, Wieii 1854, 93. 



135 

M,omAO Bp;io MHOio. J,OK c) H.eroiiOM ojjojy y MeciMMti oko 
By;;HMa ncMaMo hhkhkehx no;i.aTaKa, o ByAWMy MMa Hemro 
noMena h3 kojmx ce MO)Ke aaKJhyHHTH jxsl ra je h oko tbera 
Mopa-To 6hth y Be.iHKOM 6pojy. CaMo y By am My, y C.pncKOJ 
PiapoiuH (liasciau Tovn, Raczvaios) 6ho je, 1715 roAHHC, 
BCJiH je/taH HeuiTaMnanH eHr.iecKH nyronHc Ha rora upcMeHa, 
15U0-^2000, noHajimiue 6eAHHx, oa o.iara naMHH.eHHx, h cjia- 
MOM noKpHBCHHx KO.iHoa, y KOJHMa ciaHyie Ha 20.000 cpncKHx 
^yma. <^<Obh cy CpCm (Rascians), bcjiu ce y iiyTonMcy ^.a-i^e, 
pacyxM CByAa no oko-ihhh h yBCK cy HacTaHjeHH o;^BOJeHO oa 
Mayapa ii HeMaij,a, ;jaAOBO.?baBajyiiii ce ^a jkhbc no ahc hjih 
xpH c|)aMH.'iMJc aajcAHO y obhm CHi)OMamHMM xia.iHM KykaMa, 
Aa 6h vbck moimh ohth iotobh Aa ce y oypHHM BpcMenHMa 
Kpeny ca CBora MecTa».i4 J^ue roAwne Aoi^nnje, 1717, Aem 
MoHTern naaoAH join BchH 6poj Ci)6a y ByAHMy. Ona bc-ih 
Aa jy je ryBcpnep ByAHMa yBcpaBao Aa y ((Be.iHKOMe opojy 
CHTHHx Ky-ka h.th jom 6o;Le KOjiH6a» y CpncKoj BapouiM mojkc 
OHTH na 12000 6opan.a.i5 PycKH nyiHHK, BacH.iHJe FpHropo- 
BH^ BapcKM, KoJH jc 1723 roAHHe oho y ByAHMy, bcih Aa ry 
>KHBH «MHoro ('p6a.»i6 

CpncKH napoA, kojh je npH.iHKOM Be.iHKC ('eo6e Aoniao 
y ByAHM H OKO.iHHy oho je nama e.iHxa: ono mio je aayaHMaiio 
naJBHuiH nojioHxaj h uito je npeAcraB.'ba.io naniy cbcct h nauiy 
HMvl^HocT. Ty je na npBOM mccit narpHJapx Apcennje III 
MapHOJCBHli, BeJiHKa .ihhhoct h no cbomc bhcokom upKBcnOM 
nojioiKajv H no 3Mo;jh Kojy je Hipao y cpncKOMe napoAy y OBa 
oypna h KpHiHHHa BpeMena. Ty cy, Aa.te, Ka.iyliepn h cbc- 
uiTeHHUH, raAauiH.H npBH .i.yAM y napoAy h no BepcKOM vr.ieAy, 
M no CBOJHM HHTe.ieK rya.iHHM cnocooHOCTHMa h no cbomc Haii,HO- 
najiHOMe paAy. Ty cy h HCxaKHy th iproBixH, saHaivnije h 6o- 
i^TH -lij'A^i Ha napoAa. HaMciiy ohhx 20.000 jaah, iuto cy 
craHOBaJiH y ohhm «6eAHHM, oa 6.iaTa HaHHHiCHHM h c.iaMOM 
noKpHBCRHM, KOJiHoaMa** y CpncKOJ BapouiH y ByAHMy, nasyje 
noMHH>aTH eniTiecKH nyxonHc av, 1715 toahhc, 6h-io je h ((Bp.io 
ooraTHx .T,yAH.» ILhxobo ce ooracTBO bhah h h3 h>hxobhx 
lecTaMCHaTa h h;'. HHBCHTapa cTBapn, Koje cy HMa.in.i'' 

1^ Journal of Siniou C-k-iiu'iii. 1\\koiiik' y Bi)HTam'Ki)M ^^yaejy y 
.loHAOHy, Kgeiioii MS 21G7. 

15 W. Moy Tlionias, The Lctlers and works of La(l\ ^i:ll■^ Wortlev 
Monlegu, vol. "(, 149. 

IS BacHjiiif FpuropoBHMa liapcuaio, riyTemec'i nic ki. CiiHTibMi, 
M1>CTaM'B. IlcTo n;{;ian>c. [lexporpaA 1800, cxp. 18. 

1" ripHMopa pa;ii! HaBOiiiiM jejan TecTaMenaT h;; 1702 ioahhc. Te 
ro^HHC HBHUHHO Jc y Hv^lHMy TCCTaMCHaT ocaMiieceToroaHiuH.il CTapau, 
Hexap PaAOcaB.-beBHt, jjoijCH y cejiy BpaHHiui^H, y ywai'iKOJ Haxiijii, 
H3 Kora ce BiiJtn Jia je oiio Bpjio oorar mobck. Ca chhm je npiipoiiHO 
aa TO/iiiKO ooracTBC?" HHJe Morao ;}apa;iiirii y BNMiiMy, y ca cbhm hobhm 
npwjiHKaMa, 3a ABanaecT roAiiHa n no^ crape nane M;{ TccxaMeHxa ce 
tiaK BHAH ju'd je riexap HMao nopej Kyfee h hcko^thko BunorpaAa, join h 
107 aKOBa Buna, jcAan syoyn ca 21 cpeopnuM AyrMCXOM, ^pyni ca lo 
cpoopHHX A> 1 -MaxM, "If) jiyr.MCTa cpe6{)nnx rpoHMaxHX>i, pasna ci)e\ipa 



VM'y 

Obh Jfay^H HOcii.iM cy ca co6om cBe cnojc cBCiHibc: Momm 
naiuMx B.iaAa.iai;a h CBcrai^a, upKBene yruapH h cbctc kh^hit, 
noKvn.ijeHC hh cboJhx ManacTHpa m i;pKaBa,'8 cBe 6oracTB(), 
Koje ce Mor.io rioncTH, nyH}^ Hai;Hoiia.iny cbcct, cBy Ji»y6aB 
npcMa ocTaB.i>cHOJ aew-'bHiQ h a^'ooky naAV ji^n he ic BpaxHTM 

\;^OM()BHHY. nopCVTliecpeheHHX paTHHX HnO.IHTHMKHX npHJiHKa, 

jaMaMHO jc M na^a Ha noBpaxaK Miioro AonpHHocH.ia luto scy, 

M noc.ie TpH/^ecer ro^HHa o;^ Ao.iacKa, h nope a HMj^hnocTM, 

nenperraHO craHOBa.iH y npHBpeMGHHM h .ioluhm craHOBHMa. 

Mum cy ce noc.ie ceo6e, cmccth.iii o^viax cy carpaAH.nM 

UpKBC, TpOlUHC, OA ApKeTa,20 a.IH CBOJe, M y IbHX cy nO.lOIKMJIM 
MOUITH CFJOJHX CBCTaiJia M Apyit' CBCTC CTBapM.21 ^a 6h HaKHa- 

AH.1H OHO lUTo MM jc Ha ^OMv ocxa.io H.iH nvTCM npoFiajio M 
;(ii 6h y cpcA ryhera CBCxa o'lyBa.iH CBOJy Bcpy h Hapo/iHoci, 
OHM rpo.mHMaBO pa^e Ha nHcaH>y h nperiMCHBaH.y KH^nra : y 
ByAHMy,22 ('eHT-AHApHJH,2'^ Ka.ia;n'24 h ^pyrHM vseciMMa. Cvhi 
rora noiipaB.i.ajy h yKpaiiianajy cxapc Kit.Hre,25 H]30Aajy mx m 
Kynyjy,26 Kyjy KpcxoBe27 m xaKo Aa.i>e. ^a-Tie, opiaHH;mpaiy ce 
y CBojc oniuxMHC, KO])no]3auHJe m ecHa(|)e, noAHH<y ce cbc 
BHUie CKOHOMCKH. ;{HAaiy npicBc, oxBapajy inKo.ie, mxHre ce 
iiaHHOHa.iHO, iipHKyn.ijajy nnre.iCKiya.iHy cnary, majby Mo.'j6e 
M AenyxauMJe y licM j)aAH .mAo6MJaH:.a hohmx m oAp^"KaH.a 
cxapHx npasa h noB.iacxHi^a. Ma.'io no Ma.io, tokom Bj)eMeHa, 
OHH ce y3AH>Ky Bp.io bhcoko h y CBCMy rioKa;jyjy jcAaii CBe}K 
H HHxeHaHBaH ;kmbox, nyn bcaphhc, no.iera m pa^a. Kpo3 u,eo 
XVIII BCK M ;?a Ayro noc.ie rora, MOH(e ce c.ioooaho |)C'IiH, j\,'d 
cy By^MM H iteroBa OKo.iHna, y CBaKo.vi nor.'ie,|\ n])eAH>aMHJiM 
ocxa.iHM ;ie.TOBHMa cpncKoi a najiOAa. yByAMMy m Cen i-.\nApHJM 
6exy Hajooi'aTHJH, naJK-winimMJM n naiHcraKiiyiMJn iiiCroBM 

'i.'ioTii, joAan .'loT cpMO ca>Ke;Kt'iie, 2 6iici'pnr luvie. nap ij)t'6pnux koiimii. 
oypMVTHuy. 04 cpeopu u joiu Miiorc Apyre cTBapii. (Icm rora ocjubho 
jc 50 (][)()pHii;na MHTpono.iiny, 20 {{)op. upKBii ('neroi- /(wMH'ipiija (r 
Hy^HMy), 15 f()op. cHpoTiTitiH, Ka.iyt)CpiiuaMii, cHaKoj no 120 ifDisMwha, 
12 f{)op. B.iaAHKH >ro(Ho.\iy, 12 i(n)p. apxiiMatupuTy, 12 «})op. iBcuireHM- 
UHMa, 24 (pop. KOBiiHCKOM MaHacTHpv. 12 ({)op. JcpycajiHMy, 12 <J)op. 
Xn.ieHAajjy, 12 (f)0|). OnoBv, 12 (|iop. nchii. 100 ({)0}). ;it'TV >KnBaHy, no 
25 (Jjop. cHHOBiinMa, MiixaH.iy u Hhko.ih. 20 chop. flcTpy, 4 ({)o]). Mhiiiko- 
Boj jemi 11 TaKO 4a.'bt' ir.iacunK II oj,c.i.. Ill, lio— 37). 

IS .'b. (hojanoBHt,, Crapn cpm-Kii aanHCH m Haxnncn, op. 104<i, 
11)44, 5284, 5289." 

19 y oaiiHCH.Ma Ha KtbHrajia TyacHO napHMV Kajiy^epH :ia cbojom 
"lOAiOBHHOM, a iipocTM CBeT v CBOJH.M TCCTaMeHTHMa He 3a6opaB.i>a UpKBC 
II ManacTHpe y Beor|)aay, V5hhmh, PecaBM, flehH h iipyn-iM MCCTHwa. 

-0 Jh. ('TojanoBHti, Cxapii cpncKii naniicii. op. 5284. 

-1 ll)idt'iu, 6p. 1940, 1944, 5284. 

^^ Ibidem, 6p. 2128, 2129, 2147. 

23 Ibidem, op. 1962, 1975, 1970, 1977, 1988, I99li, 2130, 282i3. 

34 Ibidem, op. 1945. 

23 Ibidem, op. 1988, 1989, 2063. 

26 Ibidem, 6p. 1950, 2052. 

27 Ibidem, 6p. 3669. 



137 

npe^CTaBRHUH. Ilpija cpncKa yHMrejbCKa iiiKo.ia je y Ccht-Ah- 
^pHJH, npijo cpricKO KH.H;KeBHO ;ipyiiJTBO je y Bj^^WMy. B}^;^HM^H u 
CeHT-AHApeji;H cy mc^}' npBHMa na.iH.iH Hamy yrameny cbct.ioct 
M ;<o/jaBa.iH je HaiuHM ca;tamft.HM HHTejieKxya.iHHM cpeAHniTHMa. 



II y ca;i,amifeocTH. 



28 



y ApyAOJ no.iOBHHM jyna 1909 ro^HHe, y Apyi^'iBy no- 
KoJHor JoBana CKep.iH'ha, r. r. A. BciH'ka npo4)ecopa yuM- 
Hep3HTeTa y Beorpa;!}' h Thx. OcTOJHta, xaAaiuHber npoc|)e- 
copa Haine ruMFiaaHJc y Hobom ('a;iy, npoBCO caM hoko.ihko 
;^aHa y cpncKHM MecTHMa y oko.ihhm By^HMa. Bo^a naxi je y 
OBOMC H3.ieTy OHO noKOJHM CTCBan IlonoBH'h HHKa CxeBa, 
ynpaBHHK TcKCiMJaHyMa, komc cmo ;mxBa.iHH luto cmo ^a Bpjio 

KpaTKO BpCMC, OA HCKO.IHKO AaH^i BHAdH, H aKO 6p30 M OB.iaUi, 

HnaK CBe, hh Mera ce mo>kc HMarii npH6.iHiKHa c.iHKa Hainera 
Hapo;;a y obo.m Kpajy. Ha Hamy Be.iHKy iKa.iocr, ca^a cmo 
HanijiH ca cbhm Apyroja^}- c.iHKy. Oa nenaAa MHoro6poJHiix 
M Hanpe^HHx CHHORa namera Hapo;^a Haiu.iH cmo caxio jom 
o.ie^y ceHKy, Koja ce ca AytuoM 6opH. Ha.iascKH ce y i^ch- 
ipyMy MayapcKora napo^a, y h^cfobom i.iaBHOM rpa^y h ah- 
pcKTHO nopcA H>era, ;ia.ieKo ou,en:heHH o;^ eamax ii,eHTapa h 
Hamer yTHi;aja, ohh cy ce Mopa.iMi nocxencHO xponiHXH w 
cMaHiHBaxH. To je h npnpoAHO h paaj^Li^HBO. Oho mxo HHJe 
jacHO xo je nano cy moivih sa xaico KpaxKO BpeMC ;ia oy^y 
ynponam-heHH p,o one Mej)e Kojy c.vio ;{axeK.iH. Ohh cy cbc- 
j,eHH Ha roxoBo HumxaBHO opoJHO cxaH^e, Ha HuiHH.iejie Ky.i- 
xypHc xcKOBHHe H Ha Hao.TCAe.ie jcnoMene o^ cpetiHHx Aana, 
nyHHx CBCJKHHC H cpncKOF Hai;noHa.iHor iio.iexa. y neKHvi mc- 
cxMMa je HaK cbc yiamcHo, xe H3oeAajy Kao ;;a HHKaA hhjc 
HH 6h;io {436a y H.HMa. Ka^ ce 3Ha no;t khm cy 6h.ih, OH^a 
OHBa CBe jacHo. FoFheH^c, .iHmaBan.e je;tHor uo je;iHoi' npaBa, 
3a6paH,HBaH>e Hapo;];Hor jesMKa h nHCMCHOcxH, HacHXHo npH- 
.iaro']baBaH>e Mayaj)CKHM no.iHXHMKWM, Ky.ix3'pHHM h Hai;Ho- 
na.iHHM npH.'iHKaMa h HHxepecHMa — 10 je MayapcKO nocxy- 
nafte npevia ('])6HMa y h,hxoi?oj Ap^iaBH ! Hy^o je mxo je h 
xpara oa Cp6i\ ocxa.io. 

CcM Hcmxo y ByAH.MV h Hemxn C.poa uua jom y obhm 
MecxMMa OKO H.Hx : y Cchx-AhaphJh Ha 400 Ayma, y 'S6ci-\ — 
200, rioMasy — 774. MooaHity — 250, Ka.ia3y — 550, KoBHHy 
— 100, ^loBpH — 656, Pau,-A.TMamy ~ oko 30, AAOH>y — hc- 
Ko.iHKo Kyha. To je cbc mxo je jo Aanac ocxa.io. y ce.iHMa 
oko B3'AHMa caynao caM ^a je ao CKopa oh.io ('p6a jom y : 
Hnny, BaxH, (HMa.iH cy cBora CBemxeHHKa 1748)29 ITaHxe.iHJM 
( J^yHa-ITaHxe.THJa — iiMa.TH cBora CBemxcHHKa 1748 roAHHe^O), 

^'^ Oua jo r.uina Haun-aMiiaHa y «BeHLiy» aa jaHvap h (|[)f6pyap 
U)n roAiiHc. Obac ce, HeiuTO nonpaB.iieHa, npemTaMna«a. 
29 r.iacHHK Cj)n. Yhch. /tpviuTBa, kh>. 36, 34. 
3« Ibidem, 35. 



138 

M /^yHa-<I>e-iABapH, a.iH a^ ;^aHac raMO He.via HnjeAHe cpiUKc 
Avuie.^i y noMHtt.aHOM enmecKOM riyronHC}' h;{ 1715 roAHHc Kantc 
te jifi y TapHOKy /khbc (!i.ioHai;M m CpoH (Sclavacs and Ua- 
.scians). (^p6a je 6h.io y TapnoKy h 1719 io;i,Hiie, a.iH wx 
AaHac HCMa HHJeAHora.32 I'oAHiie 1732 noMHH,y ce Cpovi h y 
UloiuK^^y, a A^Hac hx HCMa.^s Ma jcAHora aaoHCHHica ij,pKBe 
CBere Be/iHKc rocno-ijc y. KoBWuy h:{ 1791 r();i,Hne :m6e- 
.ie>KHO caM Aa je ra^a Cmjio no hckojihko Cpoa m y cc.iMMa: 
.lainxaay, ('cHx-HRaHy, CeMHK.iomy, rcoprajy, (^aoa^y, Ca- 
.lamy, OM.iHn-Ca.iamy, TaraHpy, Hcmh h Taiiiy. X ibUMa hmjc 
OH.io cpncKe ij,pKHe, tc cy h>hxohm cpncKM aomohh (|)M.iMJa/iHO 
npHnaAa.iH ti,j)Kiw kohmuckoj. ,T,nHar \' h>iim;i ik^mji iihjo.ihot 
('p6HHa. 

Ja caM OMo ca.Mo y ( aii i-Aii,j,pMiH, ,)6(.t\, tloMuii}, 4()- 
oaHi^y, Ka;ia:5y, KoHHuy h -'lonpH. Y cBHMa obmm MecTHMa 
Cp6H MHHO ne;iHarHy Maii.Hny. JeAHHH H^yae'raK mhiih JIoBpa, 
y Kojqj cy fotobo mhctm C^poM : oa 700 p^yuiix ()5() cy cpncKC. 
CenT-AHApHJa ca mecr cpncKHx upnaBa, ileKaAarnHja pcsHACH- 
HHJa cpncKor naTpnja])xa, mccto y komc je 6HJia JcAHa oa 
najjaMMx cpncKHx onLuiMHa, y komc je 6kjio Jcaho oa Haj- 
;*HaMaJHHJHx cpeAMiiiTa cj^ricKora ;KMBOia, ta janoM [•j)1()bhhom 
H pa;{i;HJCHHM aanaTHMa m ccna(|)HMa, ca iipBOM tpncKOM ynu- 
Tej>cKOM uiKo.ioM H laKO Aa.i>c,3'» AaHac je CBCACiia na ;ieTH>y 
(.TOjiMity oyAHMCKor B.iaAHKC, Ha cpncKy ocHOBHy uiKo.iy, Ma.iy 
c])riCKy onmiMHy, MHTaonHi^y, 6H6.iHOTeKy, cpncKy iJCM.T.o- 
paAHMMKv isaApyry h nenaMKo ApyuJ'iBO <<JaBop)). MayapH h 
ihHxoB pcH^HM yHHHH.iH c\ CBOJc ! Y KoBi-iHy caM ce oceiiao 
Kao KOA caM])THHKa, KOJM Bch M3AHme. HajcTapuja cpncKa ko- 
.lOHHJa, HCKaAa MHoro6i)oJHa, oorara h nanpcAna ca cbojom 
KpacHOM ii,pKBOM, i;pKBeHOM oniiiTHHOM H lUKo.ioM, Aanac jcABa 
noKa;jyjc cpncKe rparoBe. 'iV HCTHHa iiNia joui i|nTjMM;iHJa, Koje 
Hoce cpncKa nj)e;{idMCHa, n])HnaAajy rij)aHoc.iaBH()j He])M h jom 
ce Kao ocetiajy Aa cy cpncKe, a.iH hc ;5iiajy iim penw cpn- 
CKora jciiHica. TanaB je c.iy^iaj ca ByJHtiUMa, JoBaHOBH-iiHMa 
H MHorHM ^ayrHM ([jaMH.iHJaMa. OrapH liyJMli, kojh je xaAa 
MMao ccAaMAecex h abg roAHHe, HHJe ;5Hao CBOJ MaxepH.H 
jesHK. OcToJH-hH, C.HMHtiH H joiu HeKC tj^aMHiHJe HHcy ;ja6o- 
j)aBH.iH CBoj je3HK, MyBajy h hcilito cpnci^wx oon^^iaja: viece 
KO.iaM ;{a Ho;KH+i, MecuHny ;!a FIorv Foahuv. n.ierv Benuc ;«a 

31 J' OBa Mexiipii ftvia oilio je Clpoa 18(;>7 roAHne : y Hhon — 2o3, 
Barn — 368, naHTCjiiijii — 174, ^vHa({)e.'jjBai)v — 47 jviiia ("r.iacHHK 
36, 10-11). ■ ... 

^- rjiacHHK II OACfc., Ill, 209. 

33 FAacHHK 36, 14 ii r.iacHHK II o;ie.i>., l\, 133. 

34 Kocxa PyBapaLt, (^bctii An^^pHJa, nyronncHa upTHiia (CKynjfaCHU 
('nMCH Kocre PyBajma, npBH ^eo H. Caj 1866, crp. 391—405); Jama. 
MrH>aTOBiih, CcHTaHapHJa (.leronHC MaTime Cpncne 1884, kh.. 89,' CTp. 
80—115); n. C(off)pnh), MoMCHTii hs npoiujiocxH h cajtaLUHjOCTH Bapouiu 
CcHT-AHitpiije, Hhiii 1903; J. CKepjinfe, JaKOB Hrtt,aTOBHk, Beorpa;t 1904; 
Hci (I, Be^HTii MjiajoH{eH.a oa J. HrH>aTOBnha, Beorpaj 1010 (ITpturoBOp). 



MeaH.-AaH, oaio.ajy hx Ha Kyhy h Beiuajy o KariHJy, a^iH eeii 
M y KyliH roBope MauapcKH. Hhjc Aa^eKO BpeMC KaA ce y 
C.pncKOM KoBHHy, iia Hene^-bCKOM OcrpBy koa By^HMa, Hcke 
»iyrH cpncKa pcM. Cjihhho je m y ^pyiJiM cpncKHM MecTHMa 
OKO By;^HMa. MayapH cy CBy^a 6h;ih hcth I 

() AaHaiiiif.eM craHOBHHUiTBy y viecTHMa oko ISyAHMa 
ija6e;ieH\HO caM Bp.io Ma.io. BpcMc, Koje caM HMao Ha pac.no- 
.io}KeH>y, oH.io jc h cyHHiiie Kparno. Oho luto caM yaoe.iCyKHO 
caoniiiraBaM y A'<-'>hm pcAOBHMa ca HCKpcHOM ;Ke.TbOM, Aa ce 
oap caA, y noc/ieAH>eM MOMCHTy, iiaiic Mchy H,HMa Kora a^ 
noOejieyan cbc luto ce jom mohcc ;{a6e.ie;KHTH, a^ ee 6ap ycno- 
Mena ca'iyBa Ha obc name icpajeBC kojh cy Ha 6e.ioM x.ie6.y. 

TpaAMimja Je o nopeK.iy OBora cpncKor craHOBHHioTBa 
Beti roTOBo yramcHa. .la caM Haiuao Bp.TO Ma-io -i:.yAH, koJh 
cy MM aHa.Tii Ka;unn OAaK.ie cy hm cc npeTi^H aoccih-th. H;i 
OHora LHJO caM ;ia6e.ie}KHO yiBphyjc ce a« cy aoujjIH ca b]);io 
paii.iMHHTHx CTpana. Y noMa:?y ce, na npHMep, npH4a a^ cy 
neTpo-MapKOBHkn, icAHa oa HaJBelTHx c|)aMH.iMJa loia Mecra, 
crapHHOM HH rioyKapeBi^a. 3a Apyre ce cjjaMH.iHJe, h3 hctoi' 
Mecxa, Kayyje ji^ix cy ca KocoBa, h:? IJ^pHc lope m Apyi'Hx Kpa- 
jeBa ; a.iH ce aa HnJHehii opoj (})aMH.THJa hc .-ma OAaKjie cy. 
r.jiHMHO je H ca Apyi^HM MCCTHMa. C-Ba cy Hace.ijCHa ca paiJHHX 
CTpana, a nena, nar.ieAa, h y pa.uiHMiiTa B])eMeHa. ^ojiasetH, 
Kao UJTO CMO HaiipcA Hy ncT()])HJcKMx noAa'raKa bhac-im, ca 
Bp.io lUHpoKC lepHTopHJe, Hi! MHTaBc CpncKc oCM.iiC, OHH cy 
ca C060M AOHe.'fH CBC i)a3.iMKe, KOJe cy Me-fey H>HMa nocToja/ie 
Ha crapoMe i}eM.T.HuiTy : y jenHKy, oAc.iy, ooHHaJMMa h rpaAH- 
i^HJH. Ha HOBOMe 3eM.T>HiiiTy HacTaja.io je HCTHHa opeaB.iahM- 
BaFte OHora mxo je oujio y Bei\HHH h.ih oHora ujto je oh.io 
HajjaMC H.1H Hajoo.'Le, a;iH je m oho mxo je 6h;io Ma/io6poj- 
HHJe, c.iaoHJe h .loujHJe ocxaBH.io cBora xpara. H aKO je, 
BpeMCHOM H nocxeneHo, Hacra.io h c.iaraH^e m cxanaH^e m 
c-THBaHie, - iiiapeHHjio, Koje je noxHiia.io h3 pas.iHKe y nopcK/iy, 
Ayro ce ApJKa.io, na ce u caA jom pacnosnaje. Oho ce bham 
He caiMO y pa3.'iHij,H y cxaHOBHMmxBy Koje m^hbh y paij.iwMHXHM 
MecxHMa, Bck ce pacnosHaje bcjimko niapeHH.io craHOBHHmxBa 
oaui H y jcAHOM H hctom Mecxy. IIokojhm CKepxH'k je koh- 
cxaxoBao pas.iHKC y jeanKy koa .i>yAM, koJm cy nnca.in y By- 
AHMy y npBoj no.iOBHnn XVIII BCKa. F. A. Bcinh je namao 
HaK 1909. roAHHe Aa cy jom h Aanac y jeanny y MecxHMa 
OKO ByAHMa ((Kao ooje y Ka.ieJAOcKony HyMemane jean^He 
oco6HHe roxoBO cbhx namnx noKpaJHHa)).35 .la caM c.ihhhc 
paa.iHKe Hamao }■ napoAHHM oonuaJHMa h napoAHOj xpaAHu,HJH. 

06iiMaJM ce yl nojeAHHWM cpncKHM MecxHMa oko ByAHMa 
owTHO pa.i.^HK3'jy. ^ok ce y .'JoBpn, na npHMcp, 3a C.iaBy hc 
MecM KO.ia'i, a.iH ce Hoce y u,pKBy CBe-ka, xaMH>aH h ;!eixMH 

3^> A. IjCMirh, Ht'KOJiiu<e oe.icmia' ca CKCityjjijiijo no oko.iihih Bv- 
jliiMa ij rieiuTe (BocaiiCKa Bii.-ta 1910, cTp. 68 — 69). 



140 

M /^oMakMH noc.'ic i;j)KHe rio;»iBa aBaHHi;e, /^oivie ce y Omi- 
AhaphJh KOJiaH MccH ; y FIoMaay, Kajiacy, Ho6amxy h 36ery 
KOJiaM ce He MecH, ajiu ce sa CiaBy 3Ha; y Kobmhv ce CjiaBa 
Hc c;iaBH, HHTH ce lUTO ium .m tt>y, (\ihmho jc m ca ^ipyrHM 
ooH'iaJHMa: y hckhm ce.iHMa msbcchh o6HMaJH nocTojc, y ;tpy- 
TMMa Hx HCMa, H.'iH iiocc ;ipyra HMena, h.ih ce ca cbhm Apy- 
rojaHC Bpme. One Ka])aKTepMCTMMHe paa.JHKe y ooMMaJHMa ira 
laKo Ma.ioMe npocropy jacHO yKaayjy h Ha pa;uHMHTo nope- 
K.'io cTaHOBHHiHTBa H Ha i)a;uHMMTy H>MX0By crapHHy y obhm 
MCCTHMa. 36or rora 6n oh.io oa bcimkof HHxepeca raHHO 
no6e.7e;KHTH jom aaocia.ie cpncKC o6H'iaje y MCCTHMa oko 
FjyAMMa. Ha;;aM ce ;i,a Cm ohh hc caMo jouj 6o.i,c yiBpAMJiM 
iropCKjo CTaHOBHMuiTBa, Bet. Cm Cm.ia AparorieHH h .la hcto- 
piijy H3yMMpaH,a Hapo;iHHx ooHMaja y onmre.^e 

Oa o6HMaja y obomo Kj)ajy ja ca.vi na opny pyny .ja6e- 
.'leiKMO ca.Mo cicAehe; 

KpcHO HMe. — y reHT-AHApHJH cBaKa KyKa MMa cBojy 
C.iaBy, Koja ce oB;te HaaHBa KpcHo Mmc. 3a (\iaBy CBaK(\j 
KyhM CBeiiireiiHK CBeiM BOAHn,y, kojom noc.ne AOMahHue Mcce 
KOJiaM. Ko.ia'i cbm caMM, 6e;} CBCuiTCHMKa, cckv. — ()6HMajn, 
uoJM y ;^pyrHM \iccTHMa npare ('jiaBy, OB;ie cy ca cbhm pc^ty- 
UMpaHH. liaJBHHie ce c.iaBM Cbcth IhiKfvia, na OH;ia : Byp- 
HcB J^an, ("hcth Jonaii, ncT|)OB J\iui, C.nacoB ^an, 'liypljHit, 
(■Berw CieBaH, Cbctm ^HNiwrpHJe, CBern J^acH.iHJe, Cbctm 
ApaHhe;i MHxaH.io, CBera Derka, Cbcth naHTe;iHJa, Be.iFiKa 
rocnoJHHa, Cbcth .lyKa, liaBc/iCH.e, Cbcth JIaaap. 

Bo^aTH^a. ^a Cm .i;ipi\n.'he ko;^ ."by/iH on.io ^oopo y 
CeHT-AHAj)HJH ce. Ha Ka^ui^Kr^an, mcch Ko.iaM, y kojh ce yca- 
hyje cysa r])aHMHHa. Ta ce rpanMua aoBC Ooeamiimi. Ona ce 

jom OKHTH LUHMU1HJ50BHM TpaHMHUaMa, GKO KOJHX CC o6aBWJe 

upBCHH cBHicHH KOHau, H MCTHe HCKo/mKO mejieiicaHu.v (no- 
.ijiaKcHHx) ojiaxa. OBaj ce KOJia-^i Mysa ao ipeKer j\iiui\ i)0- 
iKH'ha, Ka;t ce MOj)a hojccth, a.in ce na.iH ^a f>A H.era ne 
t)KycH HHKaKBa /KHBOTHHia, a 6oraTHiia ce oauM y Baxpy.^? 

JXoAOJie. - y CeHT-AHApHJM m^v y AO^one caMO Totopm 
( laKo oB^e HaaHBajy ^^.iMaTHHue, kojhx raKO'fee HMa). Ka^je 
tymna roAHHa, HeAt\i.o.M h.ih npa^HHKO.vi, jeAHO viytuKO jiere 
y Mecro OACia npHBOKc oko ce6e ;50bhho ipaH.e n raKO no- 
erane dodo:ia. Y npaiibH HCKo.iHKe Apyre A^i^e, oho mac oJ^ 
Kyke Ao Kyhe, 6e3 o6;jwpa na to je jih cpncKa h.ih MayapcKa, 
H npcA cnaKOM Hrpa, a ocra.ra Acua neBajy : 

* Ik'LUTO oj, oujiMiija oHora Kpiija aaoejiCHviio je I". 11. Cojijpyk 
y CBOjoj KftHBii rtriparmoBaihc Bambor BcMcpa h HoHiwha y Ccht-Ah- 
^jpeJH)), Hhlu 1903. • 

37 y HooaHuy ce y ooiKHtiHn Ko.iaM voaAa oocu.ijaK, ajin cc out 
i.K' aoBC ooraxHuta. BoraxHiiOM ce OBje Ha.SHBajy mape Ha KO.iaMj-. y 
.lOBpn ee na Ba;iH>H ^an mccji kcuim, kojh ee .!OBe .idpfiejre »: lioJH ce 
(»>,fl.M;)\. y lirMc. iioje.ie. 



HI 



— Oj 4o:to.io, Ao,%o.io, 
LUth oh rpcoa.TO? 

— .leaiia KaHTa boahuc 
H o;i Bora pocuLic ! 

Ms cBane k\ j.c Hiudjc iioHeKo h no.iHJe aoao.iv hoaom 
m;? khhtc. 

Cejbe. — y CeHT-Ati;ipMJn ce Ha "^Ihcth FIoHeAeJbaK tuqhv 
t'Kvnv'bajy na y roMH.iaMa ujyy jeAHa ^py^oj Ha ceJbc (noce;io) 
M '^acTe ce. Torn ce ^^Ha join He norrH, Bet ce homhctm 
(noje^e) ihto iv ocia.io o;i rTorciaAa. X }TopaK ce tck 
nocTe cyAOBH. 

(Ct'HT-AHapuja. IN. jyiia 1909). 

GBeheme Mapse. — Y 36ery Ha ("ncTy IleTKy, a ) 
.loBpH Ha nojyTapjc Be.inKe FocnohHHe ooM^iaj je ^a ce ceernii 
Miipaa. rioc-ie C.iy H<6e BoKJe ce.baij,H Hcxepajy cbv MapBv koa 
KpCTa.3« CBaKH nonecc oa uyfee Mani}' h.ih ujo.f.y co.'ih h y 
H>y no6oAe h i$ana,iH BomTany CBety. CfiemTeHMK ocbcth 
BOAHuy H noKporiH CBy .viapBy. Y .loBpH ce rora A^na cc.i,ai];H 
H ! ocre, a y 36en- He Ma roui'fceHia. 

(:>5cr. 20. jvHa IDOO), 

('.Be UJTO caM pcKao o payHo.iHKocTM HapoAHHx ooHHaja 
BpeAH H i'A napoAHy noesHJy y cpncKHM MecTHMa oko fiyAHMa. 
Ona je paii.iHHHia y aojeAHHHM MecTHMa h no je;]HKy h no 
npeAMCT}' neBaH>a. i^a hckc necMC, Koje caM .laoe.ioKHO y jeA- 
HOMC Meciy, nurao caM, Aa -'IH cy nosHaxe y ApyniMa, na caM 
Ao6ho HeraTHBHe OAroBope. Ehckhx necaMa HCMa, o HiMMa je 
wnneaao h csaKH chomch. Oa necaMa. KOJe caM 3a6e./ie)KHO, 
MMa H -lenax, a.in je BeiiHHa c.ia6Hx, oesHanaJHHx ; o6hhho 
cy TO HponiKC necMc mhofhx Hamux opc^iaHCKnx ceJla. ('se 
necMc HKcy hh ncre cxapMHe. Hckc cy, KaKO mh cc '^ihhh, 
crape, AOHecene jom ;{a BpcMC AOce.'baBaH>a cxaHOBKHnixBa 
(noA op. 1 — 4), hckc cy cxBopene Ha xaMomn.eM 3eM.i.Hmxy, 
YiJiii HCiAe npcKO", na Aox.ie Aonecene, ycMCHO h-ih KH^nraMa 
(noA 6p. 5 /), a hckc naK oBaMO na jyry, na na hcxh HannH 
AOHecene (noA op. 8), Hajc.iaoHJe cy one, KOJe cy nocxa-ie 
xaMO H./iH HcrAC jyH<HHJe y YrapcKoj. 



TojioAi JC3AII Kpa.i.emrhy MapKo, 
FopoM jc'3;iii na ropoM 6cce;tif, 
ria OH uyne OBy ropy MapHV : 
«Boi' yoiio Tcoe, ropo napna, 
TITto y Tcuii '.lajHC bojc Hcxia, 

38 y cBaKOM ce.iy u.Ma na cpcjHHii no jejian- KpcT. V JoHpii je 
jcAUH y ce.uy, a je^an y no-iiy. Ko/t oBor ;ipyror iis.iaac ce.fcauii o 'Byp- 
IjCBy ^any, Ka^i noce ;niTMJy. 



142 

-laajic Mtuc II pyJHorii bhh;i, 
Ji,a HanoJHM ce6e « KOfbMua, 
lioKpaj KOH^a CHBOia coKo.iaI» 
A.i' 6ec(';in Bujia I'aBH.noj^Ta : 
«Bor<)M Te6e, KpaACBHl.y MapKo. 
Th hc kvhh OBy ropy napny, 
Kaj y ropi! ViajtHe Boae hmTi. 
".la;iHC BOje h '.iai)JVHa "^laja, 
M TH CBptiH rac jiCBa Jta jteciio, 
lla heuj Hahii o} nap HOje .naane, 
Hojie '.lajHc ii Via-^aHa '.ia,ia, 
Ki)aj oyMapa BH.ia je aacnajia, 
A.i' HO.iaKo, aa tc )ie ona;^ii, 
Ako .'ih re. jyHane, oiiaaii, 
Th cf jyHaK r.iaBO iianer Hcheuj.>< 
MapKo CBp+iC fac ;ieBa na JiecHO, 
ria je Hamo oynap boac Viajne, 
K{)aj oynapa BH.ia je aacna.ia, 
na no.'iaKO hhjc r' onaan.ia. 
HanoJHO ceoe h KOH.Hua, 
noKj)aj ccC)c CHBora I'OKo.ia. 
ria OH oera Kpoa ropy acieny. 
A.i' oe BH.ia (j)pHLUKo npouy;iH.ia, 
Ona fjera Kpoa ropy aejieuy : 
«(JTaH', nocTaHH, Kpaj>eBH'Ky MapKo. 
(han', nocraHH, viehH mh Hcheui, 
4a MH H.iaTHLU aa Bo;iHuy '.lajiHy.'n 
MapKo c' Maina aa CBH.i'ne ycnoHc. 
, Te OH HajH rpoHie h ,iyKaTe. 
A.i" cc BH.ia rpoTOM HacMi'ja.ia : 
«[)OroM xeoe, Kjja.'heuH+iy Sla])Ko, 
Kaj Cm BH.ie 6.iaro' vaHMa.ie, 
(".By OH ropy j.iaroM noa.iaTH.u', 

H BJ)OB0 oHcepoM KHTH.ie; 

I5c'he BH.TC OBO yaH.viaay : 
0;i JYHaKa o6a OKa 'lapHa, 
Oj KOHiMua cne MeinpH hoic)). 
Ka;i je .MapKO pewH cac.iMuao : 
«BoroM Teoe, bhjio PaBH.ioj.io, 
4a noivKuaM rope na HeGeca, 
I'xc ce oHJe cyHue h McccMe!)) 
Ha noivieja rope y He6eca, 
11 noABHKHy BH.i\ 3aropKHM.y. 
Hn.ia H>eMy n[)oroBaj)a: • 

x.MaHH ce rvje ox nojaca.^^" 
Tpajc MapKO cao.f.y oj Hojaca, 
ria ocene PaBUjioj.iH i.iaBy. 
na^c iviaaa Ha ae.ieny Tpaay. 
.loune r.iaBa .MpTna nporoBaj)a : 
(iLIIto Me jVHaK npeBapno HHJe, 
Kaiio j>HnK Kpn.i>eRHi\y MapKO." 

(36er, 20-M-1909). Oj Mupiije Ulmnt. 

pojioM Ha 36era, CTa])C oi;o (i.) roA 

2. 

Ilnj, Lu\ MOM ee upn oo.iaK HaK.ia'ui, 
Ha oo.iaKa Uj)na KH.nra na.ie. 

39 Obu je necMa r)c'.ic"/KCHa oji jK'mh jio pcMw, na cy h ona jiBa cTHxa 
oaaKO 3ai5e.ie>KeHa. 



14:^ 

KhbMia luc OA pVKe ao pjKC. 
He mo'/k' hhko Ktt.Hry m npoMBTu. 
OKpcM je^^HO "^aMC caMovMC. 
riHuie KH>Hra : ((Poahtc.i.h mojm. 
^o-hn he HUM Tj'piiH jaKbHMapH, 
JI,a nopooe uame CBeTHTCjbe, 
^a nona.ic Hauie naMacTHpe.)) 
Ten uiTO '^■a^ie y peHH roBopc, 
QTyzt HAV TypuH jaH.iiHapH, 
C KOH>a Kon.i>e, iia itpKBv OTBapa, 
Cbct' ojiTapy sjiaxny ysAy Jia.nn. 
Ha ny;iTHpa KOH.e cy noja;iH. 

l'M>cr. 20-VI-l!)()9). O^ Mapiijf IUuuh 

3. 

Pacia je, pacvia Tmepa nepawga, 

Aj THTepa Hcpanya, oj ! 
Pacia je. pac.ia, y cpe;i jBopa Jla.nina, 
Ha ;iBopy cj' jeBer Bpara Taniia 

M Aecexa noxaJHa. 

Ca;t yBHMa Jla.io ohh y pync, .laao, 
^a ojOHJe, JIaao, XHxepy Hepauyy. 
Ta He OH je, JIa30, nejio MaxepwHO, 
HepaHija naM fio.iaHa. 

(30er, 20- VI- 1909). Oa JyMijane Tuyiu. 

pojoM H?> 36era, en ape 56 lOiiMna 

1. 

Oj .liinoKMe, M.^iajo Mo.MMe, 
KaA ive nnxauj, %q eaM fiH.ia, 
H l^e^caM ce ypocujia? 
Ja caM KHxy UBcha opa^ia, 
Miooii opax} XROMC ja.ia ! 

(CeH'F-AH;ipMJa, 20-\'[-1909). Ox Tomc .leapeuoauim 

H.5 Hfiera, crapa 65 rojiHna 



Oj ])crpyxM, uixo exe xaxo iKyxM, 
UIxo CMO HcyxH, Ha uajja cmo Jbvxii, 
A se.ieHH, mxo cmo HenceH.eHH. 
MMaM Ky.Ma M.TaAor Kanexana, 
A cxapcHKy M.iajor o(|)HLiHpa, 
Oj, jeBOJKO oH'he xe^H ro{)K(), 
KaA Hac ABOJe y co6y ijaxnope. 
X\'j>a HHcaM, a h nouixen HHca.M, 
ynpo HHcaM, caMO xpojny RHna, 
TpoJKy Bima h ujeo^iecev eBHHia. 

(2(t-\/I-1909. r.enr-AHapHJa). 



(5 



Oj Co(|jHJa, Cucj[jHJa. 
y JlyHaR je CKOMii.Ta, 



144 



C-KO'iu.ia je. aa ce jiaBM, 
3a JKHBOT HC Mapn. 
Orau Jiajc ctothh} , 
^a n3Bafle Cofjjiijy, 
A MaiiHJa ipH xn.i.a;ic, 
^a jo Hf iKuta.ai'. 



(MooaHau, 21-Vf-i9n9). 



.\.ia 6a pa y;iapa. 
I^ypa I'vcKO yKpa.ia. 
ynpajia Je na ce >KypM, 
Jypc je nanjypH. 

(Mooanan, 21-M-HK><»). 

8. 
I'ae.u) Mil je oa^eM .ipiu) 

TaHKO BHCOKO, 

rioA H.iiM .ie)Kii Xaj;tyK Be.i>K(i 
C .icnoM .leiuiJKOM. irr/i. 

(36er, *^<)-\I-l'.IO!)). 

y ("eiiT-AnApwJH caM ;{a6e;ic>KM0 h ipn HapoAHC K.ieTBC, 
V KOJHMa ce noMHH>e eopcKa : «Xn.i,aAa tc ropcKHx yxRaTH;io!» 
«Hah ao iopfKe!» «CBe hck hac ao ropcKe!» 

y 36on' cy ao iipe 40 roAHHa ciJHpa.iH raJAaniH m v.; 
raJAe ce Mrpajio. TaKo je om.io h no ApyiHM MCCTHMa. Flo- 
uenaA ce Hrpa;io h caMO yd necMv, h.ih vj neoiy h raJAc. 
^anac i aJAa bhuic HCMa. Oa Hrapa noaHaxe cy : 

J)f((\ KOJHM ce yBCK noHHH>a.ia Hipa. Hrpa.iH cy ra caMo 
MyiiiKH, yxBaTHBiuH ce :«i paMena. 

Kihw. Hrpa.iH cy ra h myiukh h mchckh aajcAHO. 

Kemc.ijiue. Hrpao ra je jcAaH MOMan ca jcahom h.ih abcmh 
^eBOJKaMa. y.? Kexeyme cc ncBa.ia h necMa : 

(k'Ka lle.ia B(uy ne.ia, 
Haji BOitDM ee najBiue.ia : 
C'^Be OH Typne npcMaMH.Ta, 
H TypcKora CKe.ieqHJy, 
Kojii Mepii na piuf) Mojy ! 

Ma^iapan. Mipa.io ra je y A^oje : MyiuKo h jkchckc). 

^ajbe cy Hipe oH.ie: napKcua h caKajmo. 

HapoAHo ce OAe.io BC-h OAOBHa HsryoH.io. y 36er} caMO 
joiu cxapiije jKCue Hoce, h to caMO CBei;eM, cepeujauKy oa 
BYHCHe NiarepHJe, onioHCHy '^iHnKOM m ca ABa AyrMCxa no- 
ivAAVi. PanHJe cy }KeHe hochjic ijupadan. kojh ce khxho ce- 
Ae(})CKOM wr.TOM H nepjcM koa yBa. CaA ce cbc y6pa'^yjy naj- 

OOITHHHJe UpHOM MapaMOM. 



145 



To cy KpaTKa npoiu.iocT h HenoinyHe 6c.ieiiiKe o HameM 
HapoAV y ByAMMy h HberoBOJ oko.imhh. Ohc cy Bp.io H{a.iocHC, 
a.iH H ijp.io HHCTpvKTHBHe. Y TyliHHH cc .laKO opona/^a. MHore 
rpane namera napoAHora CTa6,ia paiiacy.ie cy cc Ban orpaAa 
name ^pJ^aBe, tc cy y bcimkoj onacnocTH. XoKe .iw ohc laMO 
nponacTH, h.ih "he cc oApHiani, ocxaiH CBCiKc, utBeraTH, mh- 
pHcaTM H AOHOCHTH Haiiicra n.ioAa, .jaBHCH h oa jaHWHe h cbc- 
HaHhc Hamera r.iaBHora HapoAHora CTa6-ia. Oho Tpe6a ;\a 6yji,e 
jaKO H CBCHvC, na he ce H>eroBe rpane,. Ma na Kojy cTpany 
omjIC npyHiCHc, h OAp/KaBaxH h ycneuiHo OA6HJaTM CBany ona- 
CHOCT. Hame maBHO HapoAHO CTa6.io je y HauiHM pynaMa, mh 
CMO H^eroBH rocnoAapH. Oa Hac saBHCH oho MHTaBo h cbh H>e- 
roBH orpaniAH, Ma iac ce Ha.iasn.iH. 

Thx. p. 'Bopi>eBHti 



bl'ACTUO 



CPnCKM HAPOA M TyPCKE PEOOPME 

(1852.-1862.*) 



M Apyra rio.ioBMHa \1X h. y Enponn ()TBOi)ena je ee- 
.iMKHM Aoral3aiHMa. HcAOBpmelHe aot.ic ])eHo.iyu,HJe H.?6MJa.<ic 

C3' y ])a3HHM nO.lHTHMKHM H CKOHOMCKHM nOICpC THiyiA. — Oo^ 
npHTHCKOM TCIllKHX COi;Ha.1IiHX H OKOHOMCKHX n])H.IHKa, X))HI1I- 

haiiH y TypcKoj Cni.m cy y cTa.iHOM noicpery. 

M AOT.ic jacHO M;!pa;KeHa npHi)OAHa reiKiha PycHJe ua 
jyr H 6.JHCKH HcTOiv iiocraje, homctkom Apyrc iio.iobhhc no- 
\ieHyTora cro-ietia, aKyriio eBj)ortcKO nHTHH^e. FTpH cbcm tom 
uiTO je caM yroBop .via.'io BpeMCua ap^'^^io, ycnex PycHJe KyiyK- 
KaJHapai,iHJCKHM yroBopoM MHpa, 1774., h ycnex .Te;^peHC'KH.vI 
yroBopoM MH})a, 1829. vnc ce bmuic oceKao h noc.ie;tHne 
Tora CBO cy bhiuc iiocraja.ic raison d' elrc PycHJc.i Kkohomckh, 

irO.IHTMMKH H BOpCKH paii.lO^H CBC C\ BHIUC lOUVlJlVl PvCHJy Ha 

ojiHCKH HcTOK.2 MehyTHM, ca MHorocTpyMHOCTH Hirrepeca i^y- 
cMJe Ha Ba.nainy h y Mn.ioj Ai3HJH HHJe Mona Aa H^e yno- 
pe^o M AHn.ioMaic'Ka ])aAH»'i PycHJc. OpH cbcm tom, ynam-Ke 
PycHJc H pycKC AMn.ioMaTHJe y cTBapaH>y (lp6HJe h TpMKC, y 
noTHOMaraiby I4,pHe Tope, }• noAH;5aH>y Byrai)a, y .?aAo6HJaH)y 
TipaBa H npHBH.ierMJa na npaBOC.iaBny i;pKBy y TypcKoj ; ycnecM 
pycKora opyjKJa y 1828., 1838., 1841. foakhh; .ihmhm ycnecM 
uapa HHKO.ie y eBponcKoj KpHaM aot.ic, h onuiTH Me^yna- 
poAHH 3HaMai PycHJe noB.iaMH.iH cy .{a cooom h jaKy capes- 

* Oaaj M.iuHiiK je n3Baa;ii; lu; HemxaMnaHa cniica : i(Pc(Jk>pMe if 
TypcKOM Lfapcnieij od uo.weuHe X VII do Kpaja XIX e. c HupoHuinuM ito- 
e.wdoM HH ciaaibe CpiUKoea Hapoda if l^apciiwy)). — 36or rora cy, Moatc 
«)HTH, nopeMci^eHM Hcrje y jiMxepaxypH pe;i ii HaBO;iH. 

1 Depuis la paix do Ka'inardji, dil M de Hammer, la Uussie a ete 
loracle des negociations diplomatique siiivics pres de la Porte, Tarbitre 
de la ]Kux on de la guerre. Tame des alTaires les plus importantes tic 
rempire» (Le V-te de la Jonqiiierv. Histoire de I'Empire ottoman etc. 
Paris, 1914 I, 315. — W. Biistow, Der Krieg in der Tiirkei etc. Leipzi* 
1876, 6. - ('. yKwrapeBi>, PycKafl no.iiixHKa bt> bocxohhomi> Bonpoei 
tie. Mocicint 1896, II 41. — Bhjih h: Non diplomat Etude diplomatique 
-sur la gueri f de Krinu'C etc. S. Petg. 1878 I 197 h Ha flp. 

- EiHjcne Forcade, Histoire des causes de la guerre en orient, etc. 
Paris 1854, 247. — C. Tkveapee y noM. a- II 41. 



147 

liiiinoc T ;mnaAHe Eepone, HapoHHxo AycxpHJe, EHr.iecKe u 
<^l>paHij,YCKe.3 C Tora, y kojihko cy BHiiie naMcpe Pj^cHJe Ha 
Ba,iKaHy h HcroKy nocTaja.ie OMnr.ieAHHJc h ocTBap.T>HBHJe, y 
To.iHKO cy ce ipH noMenyTe CH.ie cbc BHiiie co.iHAapnca.ie y 
iKUHiH npoTHBy PycHJe.4 

Ylojx xaKBHM OKO.'iHOCTHMa H3po;^H.ia cc, noHeiKOM /tpyre 
iio.ioBHHe XIX cTO.ieha, naJBcha Kpn.ja y Hctomhom nHiaHiy 
cmix BpcMCHas h HaJBchH par y XIX CTo.iehy.s 

rioA i'i;}roBO])OM ;ia Bcpy npaBOCJiaBHy, PycHJa ce u y 
OBo Aooa 6oj)H.'ia .vd xcpHTojiMJe Typcne IJ,apeBHHe, .m BajiKan 
H Ma.iy A^JHJy. A no;t iisroBopoM aa OAp^Kaite CBponcKC h 
cBcxcKC })aBiioxc>Ke H OMyBafbe CBponcKora MHpa, noMCH^ae 
enponcKc cw.ie OAj);KaBa.ie cy HHxerpHxex TypcKC I^apeBHHe ; 
y cxBapH 6paHH.ie cy cBoje B.iacxiixe HHxcpece.^ 

C H3})a3HXHJOM xciKH^OM aa Acu;eHxpa.iJi3ai;HJOM TypcKC 
y nojHXH'iKOM M ^yxoBHOM nor.ie;t5^ y obo Ao6a,8 PycHJa ce 
CBC bhiuc Bpalva CBOjoj KOHLi,enii,HJM KynyK-KaJHpaijiHJCKora 
yroBopa MH])a h pec{)opMaMa Koje cy oH.ie ooehaHC na Je- 
ApcHCKOM MMpy.9 M aKO y cxBapH c Ma.io Bepe, f})opMa.iHO ca 
.40cxa onxHMHHMa y MoiyhHocx pei|3opMHcaH>a TypcKe, a y 
iviaBHOMe c xe/i{H.oM p,i\ ce PycHJn n;{6Hie h3 pyny oaBHo 
cpe^cxBo npoxHBy 'rypcKe,'^ noMeeyxe CBponcKC CH.ie npH- 
xBaxH.ie cy nporpaM PycHJe h HHCHCxHpa.ie na DopxH, ;;a ce 
npoLUHpe ])efI)0])Me y JVpcKOJ ; ^a ce xpHuihaHHMa y TypcKoj 
;taAe « bhiuc paBHonpaBHOCxH)), ^a ce c.ioooAe 3a xpHiu-kane 
}■ TypcKoj AaAy Ha mhoio uiHpoj ochobhh,h ho mxo cy 6viJie 
one KoJe cy oH.ie ooehane 'By.ixancKHM xaxHmepHc|)OM 1839. r. 
Ha aaxxcB noMCHyxHx cBponcKHx CH.ia, cy.iran MeyH;^ OKxpo- 
Hcao je xaxHxyMajyii, fcoJH je npHM-i^CH na IlapHCKOM Koh- 
i))ecy 185(5 ioA.'^ XpHiiihanHMa y 7>pcKoj ooeiiaHa cy 

3 Joti. Piiciinih. (".n(i.i>aijjii.!i oj,h()iii;i)!i (^pouje etc. Bcorpaj 1896 I 
S2. 152. — ('. /Kueapea. y iiom. x. II 40. 

* E. M. (joiirdon. }iistoirc dii Congres (if Paris. I'iiris 18,">7, 7A5. 
— H. JlenaioH, M. A. KpiuTiijaHii y TypcKoj etc. Hohh (Iiul861, 10, 113. 

•5 Joe. Puciuuh, Cno.i.. <uh. 1 82. 

•5 Diuiiihl E. La Quostioii d'Orient etc. Paris 1905, w ap- 

" E. Eichmann, Die Hct'ornicn des Osniaiiischen Reiches etc. Berlin 
144. 145. — .Menioiren des Baron Brack etc. Leipzig 1877, 70—71. — 
/:". Forcadr, y noM. x 287-289, 290. — B. JfcHCUOH, KpHCXiijaHH... 10, 103. 

« r. }Hiieape6, y noM. a- II 5L 

•' Mem. Baron Brack etc. 73- — ( ■ Mmapce y noM a- II 45. 

!•> Bhjui An(^p(n(ni]e6y n Cox^6epuje6y iiajaBy o pe({)opMaiMa, nosHaxc 
\ HCTopiijcKoj .iHTcparypH. 

11 E. (umrdon, y no.\i. a. 376, 533. F. Eichmann, Die Reformen 
etc. Herlin 1858^ 76. — Joa. Pucunrh, ^nn.ioMaTCKa Hcropiija etc. Beo- 
rpa^ 1896. I 14 h j^a.-bc. — «3acTynHHUH <l>panLi3X'Ke, EHr.iecKC h AjcxpH- 
jc, ca A.in namoM u *PyaA namoM, iiBpajiijiH cy xaxwxyMajyn, kojh je 
6no oOydBJhQu 10. tjjcopjap'a 1856. na HapHCKOM KoHrjiCcj)). 

y r.naBHOM, caApacHHa xaxHxyMajyna ona je : 06HaBJba (Cy.ixaH) 
1. npomHpyje npaBa cbojhx noAamiKa 6e3 pa;unKe Bepe h cxan.a y 
iu!.i>y, Ail ce nocxHiHc cxaite cxBapii Koje ao.ihkyjc AOCioJaHCXBy (H>e- 



148 

Bcha npaBci ho iuto cy mx aot.ig HMa.iH no ooeivaHOM m ooua- 
po;^OHaHOM "^B. xaTHLuepH(|)y,'2 a ,T,a 6m ryi)CKa oH.ia iUiiiiTH- 
hcHa OA PycMJe h oa caMHx H>eHHX xpHmi.ana, vuo.KMia }o v 
KOHii,epaT euponcKHx ApJKHBa.i^ 

Kao A'l HaJBHiue c Tora mro jc oii.ia iiooc bona \ iio- 
e.ieAHjCM pary, PycHJa je cbc bhuic HacTOJaBa.ia ah ce pc- 

i-()Be) apvKaHc n lUUOiKajy Kojii ona .jay^ii.Ma yiclyX uiiiui.iu.ioiiaiiii.M n;i- 
HHJaMa. (Cy.Tran) iko.iii ja iioBcha u.iarocraihc n yMyT|)amihii iiaiipc^iaK; 
j,a ycpchii (CBOJe) nojaHMKC Kojn ry My jciHaKii ii ciui iio.ijcAHaKo 
:iparii; Aa oCn>A6e;i.u cpcAoriui c iioMohy koJiix oh, c ;u>Ha na ;;ai!, pac.io 
o.iarocTaHU' (n.eroHC) ,lJ,apeHiiiic',... ocmypaH.c Mi!i)a cmiMa no:iaiiiiun.\ia 
oes paa.iiiKc K.iaca h Bcpa ; oei^oeanocT .niwHocTii ii h>iix()hh\ ii.Maii.a !i 
OMyBaHiC H.iixoiu- c'pehe... Sajf.MMaBajy ce cbc iipHBH-ici'ifjc ii HCiipii- 
KocHOBCHocTH ;iy\()Biic al) aiitico; in)TBp'l>vjy cc npasa Koja cy aotjic 
nH.ia Aara narpiiajjciiMa ii B.iaAiiKaMa xpiiuj'h. Bcpc oa crpaMO cy.iTana 
MaxMyaa H ii h.ciobhx c.icuocFiiiKa : yiBpbyjy cc ({lopMa.iMOCTn .^a- 

K.ICTBC, TaKCC B.'iaAHMKC H CHCaiTCHH4I<C. OHC C) JOOJJHMa XpiILUh. CBC- 

uiTCHHKa; o cKynujTMHii H :^auiTiiTH oriiiiTniia BcpcKiix ii o mcluobmtom 
BmucM C-HBCTy"; o ciooo^h Hiu'^aiha upnana ii ijiucxia ; o iiyiioj c.ioooaii 
BpuiCHja BcpoiicnoBccTH, Ma KaKBC 11 .\ia koJc. ^;i cc iic iipaiui y a^Mii- 
MiiCTpaLiiiJM pa:{.niKa no Bcpii u iiap():t»u)CTii ; iipcaBiiijaJy cc .vicpc npo- 
THBy ynoTj)c6c yBpcA-'i»MBii\ iianiiBa aa iiojcuiHc bcj)c (i)aypii). X<^ hhko 
lie MO>KC uiiTii iipiiMopaa ;ui MCHL.a Bcpy; ja cBaKo iiMa jcAiiaKo 
ripaBo iia iiiKCUOBaiL.c y ai)>K. lUKO.ia.Ma ii na ajjHiaBuy c.iy/Koy iipcMa 
cBOJiiM cnocooHOCTiiMa 11 no iiciiyH.cn.y yc.ioBa ; ja cBaKo mo/1<c otbo- 
pirm uiKo.ic. caMO 6ii ono iioj cyBej)CncTBO.M Jcamc ijpcrc McmoBiiTor 
iijjocBciHor caBcra. ycraiioB-iiaBajy cc mciiiobuim cvaobh ;ui cbc rpro- 
BaMKC HC'iyuHc n npccrsnuc iipciMeic. (^BawiiJH — ocii pa:uHKC Bcpc 
— HCKa:5 npcj cyjioM oirhc je^HaKo iipiiM.i.eii n Ko;i cbhx mcuiobhiiin 
cyAOBa. O nac;ie'^y Mory xj)uiiih. iio;umiiun paci7paB.i>aTii koa riaipii- 
apuiHJe II ii.cHHX oprana. KpnBiiMnn, no.iiiuiiJc'Kii ii rproBaMKii ;5aKo- 
HiiUM H iipaBH^io nocryiiKa, kojh cc iiMaj} iipiiMCihiiBaTii y MCUiOBHTiiM 
cyjOBHMa KOAHi{)HUHpaiiC cc iuto jc Moryi.c iipc ii iipcBOAirlu" cc. ii 
oojaBHiic cc na CBiiMa jenimiiMa Koju cc y IJ,apcBHMii lOBOpc. () jaBa- 
hhJii II McpaMa tc.tcchc Kaiuie — cbc luto oh Ha.7iiMn.io Ha MV'icibc 
oirhc paAiiKa.iHO nkhhvto h u|)ecTyn.teH.a y tom hoimcav dnhc iipc i ' 

Kj)HBHHHOM iiaKOHHKy CT])OrO KaHCH.CHC OHC BJUICTH, KOJC Cy ilX 

napcAiuc" H arcHTH kojh cy hx iKiBpiuHjui. KaiuiMaxH ii no.iHttHJa he ; 
oMTii HhiHOBa opraHH30BanH, ja OH ce MiipHHM riJaljanHMa IJ,apcTBa ;ta.ia , 
najjawa i-ajjaHTHJa 6ea6c;uiocTH y nor.iej}' h,hxobc .immhocih h ii.hxobc 
iiMaoBHHc. BoJHa ooaBCHa ont.c :ja cbc je^HaKa. rJajcMMaBa cc h iipaBO 
xpiiuit.aHa Ha mhhobc } boJcuh. CnpoBCUihe cc |)C([)opMa H:;6opa Bcp- 
CKHX onixiTHHa. H crpaHUHMa cc Aonymra npHTC5KaBaii.c HcnoKpcTHOCTH 
y U,apeBiiHH. CBiiMa cc HpeACTasHHUHMa B.iacTH .^aopaH.yjc ^a oy^y 
raKMHMapii ua .inmiTaqiijaMa aanyna Aooapa h jcccTKa... J,OHci\c ce 
rUiKOH npoTHBy noAMH'kHBaH>a, r;io6.'beH.a h a.ioyno'rpeoa ii oirhc noA- 
jcAHaKO iipHMeit.CH Ha CBC HOAaHHKe, Ma KaKBOJ OHH K.iacn npHiiaaa.TH 
H Ma y KaKBOj c.iy>K6ii oh.ih. Ja ce obc ojpcaoc n >Ke.i>c cy.nanoBC 
oojaee (J)epMaHOM... y CBiiMa KpajcBHMa Ll,apcBiiHC h npcA> :<eTH Mcpe 
Aa one oy^v ir HSBpuiCHe ca HaJBei\OM TaMHOUjl\y...)> (Biiah: hJ. (ioiirdoit, 
Histoire du Congres etc. 551 w jajbe. A. Schopoff, Le r^formcs ct la 
protection des Chretiens etc. Paris 1904, 48 ii Aa.i>c. Pa.'^pa'fecH, komch- 
TapHcan iicTopHJax xanixy.MajjHa Ha.ia.3i| ce y Ac.iy /•'. Eichmann-n, 
Die l^eformen etc. 204,349. B. JlcHmoH. KpHCTHJaHH... 65. 

1- E. M. Gonrdon, y no.M. a. 88. 

13 ,/. Piicmuh. Jl^vmn. Hex. I 15. Ohujtc MHUj.7>eH.c y EBponii jom 
OBora Aooa 6h..io je ja jc h xaj cyjixanoB aicx caMo Mpmeo c.ioao na 
vapimifu. — E. Gouvdon y noM A- 332, 544. h ,a[). 



149 

(})opMe, oCe'haHC xaTHxyMajvHOM, h yBe;;y y }kmbot. H:>qh aa- 
iryrniHK Ha IlapHCKO.M KoHipecy Tj)aHxMo je jom na caMOM 
KOHipecy Aa c'c oApe;tH ])ok ;^o icora oh IIopTa oH.ia ;^y/KHa 
Aa Tc ])e4)opMC yncAe y /Khi»)t.'4 tl>o])Ma.iHO c rora uiro je 
TypcKa yHCAena y KOHij;e])aT cBponcKHx CH.ia, a y CTBapn a^i oh 
je aaiUTMTH.iH OA Aa-i>e arpecHBHOCXH PycHJe h Aa ce pycKH 
yTHqaj na Ba.iKaHy iuto BHuie oc.ia6H, noMeHyxe eBponcKe 
cjAJie CBy 6pHry oko yBoljeFBa o6e'kaHPix ])et|)opaMa ocTaBH.ie 
c\' caMOJ riopTH. MehyxHM. nopeA aniAHJe PycHJe h cbc cy Apyre 
upn.iHKe y IVpcKOJ HMnepaTHBHO na.iara.ie, Aa ce iiixo npe 
nonpaBH cxan^e, Koje je OHAa Ap>Ka.io y L^apcxBy. IlopeA CBe 
xe>Kera cxan^a xpniuhaHa y 'lypcKoj, xo cy na.iara.ie h npn- 
.iHKe y, ('p6HJM norpaHHHHHM, oo.iaciHMa TypcKC. 

MeliyiHM, HH HexHpn ioahhc noc.ie o6e'hai+>a j)ecf)opaMa 
Ha na]iJiCKO>! KoHipecy, Hopxa Hnje HHuixa yMHHH.ia, He caMO 
y nor.iCAy yBO'l">eH:.a hobhx pc(|)opaMa, Hero hh Aa ce nonpaBH 
AOTaAaiiiH:.e xeuiKo cxaH.e xpHuihana y rpaHHLiaMa TypcKC. 
— CBecna, Aa ce ca pmxepecHMa TypcKC rioxnyHO noK.ianajy 
HHxepecH Aycxpnje h Enr.iecKe, HopxH je 6h.io Aocra Aa ce 
ca PycHJo.M Hoce h.chh npoxeirropii. ^})yry je, Dopxa, Myny 
MyMH.ia. Ona je npeaa.ia oa onacHHJe cn.ie ho mxo je 
6H.ia PycHJa nocjie KpHMCKora para. Hby je xwmxao ii,pB, kojh 
je AO cp>KH Honeo Aa paarpwya TypcKO IJ,apcxBo h H,eroBe 
MHC.iHMaHC. XpHiu'haHH cy xo oH.iH oajKRHCKH, KOJH cy 
riopxy CBe BHUje 3a6pHH>aBa.Hi. — IloxpecH kojh cy ce jaBH.iH 
}■ Ll,apeBHHH y npBoj ho.iobhhh XIX cxo.ieiia Bcii cy yBe.iHKC 
OH.Hi n|)CMeHH.iH pcA y AP^^aBH na rope no L](apcxBO Oxo- 
MaHCKO. HopeA coi;Ha:iHHx h ho.ihxhmkhx xe}KH,a xpHmhan- 
CKora e.ieMCHxa y U,apeBi^H. Koje ce cbc BHuie HapaHvaBa.ie 
Kao HajonacHHJH HHHH.iau, no pcA y I4,apcxBy, KaKO je pcA OBaj 
cxaxa.ia Hopxa, jaB.i.a ce h cbc jaMH anxaroHHaaM HSMety A^a 
maBna e.ieMCHxa y Li,aj)eBHHH, H3Met)y AH-icinMaHa h xpHiutana. 
Cia paa.iHMHxe xe;Kft,e h paaannnxora cxBaxapt.a ])e(j)opaMa y 
IJ^apcxBy, caMO o6HapoAOBaH:.e paBHonpaBHocxH HSMeijy mh- 
cTHMana h xpniutiana, h « hobhx npaBa h c.io6oAa» aa xpnui- 
■i\aHe yIJ(apeBHHH, anxaroHHaaM ce raj cbc BHme aaomxpaBao.is 
■ — H aKo HH Aox.ie, hh ac.ihmhmho, hhjc oho yBCACH y Ijape- 

'* 7:. (loiutldii, \ iio.M. a. 4U, — A. Schopojj, y uos\. ,t. (17 ii Aii-ijc. 

13 A. r n.i !>({) c p;in H iMi. CoopaHie CoHiiHCHbrn etc. Ill 304 — 305.: 
«n():iHaT() je ja ey CBauii ryoinaK rypcKii Ha oojhom no.'by cKvno njia- 
fiaii) xpiiiiji\aHri y TypcKoj. Bej)CKH (j[)aHaTii.uiM M\xaMe,iaHCKii Biueo je 
Y TOMe xpHUi-hancKV aajejHHLiy.)) — CuaKii ^^aiiac cue oejiemke H CBa 
HcniiTHBaii.a o obhai npii.inKaMa oa 1840-iix roAima aa OBaMo cBoje ce 
ua TO : ja cy Miic.THManii najociiOHiijii, iiajcBiii)eiiiiju ii naJHeTpn.ijii- 
Hnjii npcAia xi)iiijj'haHiLMa oh.hi h.th aa Bpoie para iKJMcijy TypcKC ii 
Koje xi^HLuhaHCue jp/KaBC ii.iii luid 6u cc ooHapodoaao icaKoa (fiepMcm o 
Ma KitKeoj pasHoujnwiiocinii .vj>uui'f\(iH(i c Miic.iiiMdHii.vd ii.iii o Ma KaKBoi 
c.ior)0,in xpiiuihana. , 

y aoniicy C n c t e p 6 y |) r c k ii m B j e a o m o c t m m a ii3 Ilei^M (b. 
< jinch'c Hoeime oa 9. Maja 1860.) Miira ce Aa Je raMO MHoro rope CTaHjC 
ii;n- 1 ;!.i() o.i i.aKo cy ii]i()K.iaMOHaHe hobc pe([)OpMe. 



150 

BHHH TaH3HMaT-M-xaHpHJciG m lo ce xpHiuhana h HiHxobhx 
npaBa thmc, xpHiuhaHH cy ce, 3' MHorHM oo.iacTHMU l^apc- 

BHHC, CTHI^ajeM ApyrHX OKOJIHOCTH, AO BpCMCHa KOJHM CC 

OB^e HaJBHLue oaBHMO, Aocra noAHr.iM y MaxepHa.iHOM h npo- 
CBCTHOM nor.ie^ty.i'^ 

y HM3y MHorHx ApyiHX ija T5'pcK0 I^apcTBo irerfOBo.'bHHx 
OKO.iHocTH jaB.iia ce h ona y CpoHJH c pecTaypannjoM ahhu- 
cTHJe ()6peHOBn1\a 185K i. - (a cTai)HM Mh-iouicm npaha (t" 
y CpoHJy M cxapa MH-iomcBa TainnKa h IlopTH :\o6po no.jnai ;i 
H>eroBa cpe^cTBaJs [loBpaTKOM OopcHOBHka y CpoHjy pa..- 
AyBaH je h yTH^aj abc cyce^HC MOHapxHJe. Ma ui'ia ^a c\ 
Mhjioui h MHxaj;io y CpoHJH oriioMMii,a:iH, Hopra je oa cnera 
Tora iipeaajia.i^ Mei)yHapo;;Hii iio.io;kmj C.poHJc, koJm je ciBopno 
Kiies MHxaj.io join aa iKHiiora cuora ()ua,20 ;;oHeo je joiu Bei,n 
^Hanaj h nojier M.ia;^oj KiiCHteBMHH h C'pncKOM liapoAy y C p- 
OHJH H OHOMC }' iiorpanHHHHM o6-7acTHMa no;i TypuHNia.-' 
Bhuic oa OHora luto ce y CpoHJH Aoraha.io, a y He3M c tmm. 
riopTM je Be.iHKy opmy :?a;i,aHa;ia cue HiipaiJHrnja roKn.a xpHiii 

i*» M alio I) uc-Kii.\i (.■ I ii;:|)ii.\ia inn pciiiiii), uii,iii una u uhoml- mni:( 
I). J,eniiwH, KpiicTHJaim (55. 

1" I'Aigcnc iHtrcadc. Historic 224. — B. ^ciiuioh, KpncTiijami la; 
«ja ce K(U KpiicTiijaHCKiix iiapo^a y TypcKOJ, n jcawHO koj h.ii, snaun 
yKHBora luuc; ,ia imixobo naivio iKuinJaii.e y opojy u MaTcpiija.iHOM 
().iarocTaH>y kuo h naiipcAOisaHjC y n3o6j)a>KeH.y, bhixioJ npuBpcAU h 
HapaBCTBCHOCTn. jcAnny iuiaokay ;{a oyayiiHocr ;iajc». 

((Y ooawpy obop nirraiha, jacno cc bii.:ih, .ia y ko.hiko cc Kpiicrii- 
janH ocHajKc, y to-iiiko biiluc Typuii npc)na;j,ajy 11 Hccrajy.)) (crp. 25). 

«('.By.?ta cc Biuc ;-!Haun ;;a Typun, a na|)(>MHTO bhuic K.iacc, y opojx , 
;ieM.tOA<-Miijy n TproBiiHii onaAajy, a iia iiporitB KpiiCTiijann cc ii();iif/i;\ . 
CKopo y CBii.Ma Bapouiii.Ma uc.iii coKauii 11 MinaBii jcjiobh joui.th c\ \ 
pyKc KpucTiijaHa» (crp. 20). ^ 

wHanpcAaK K|)iicTiijaua .jot.ic cc iiOAurao, ja hm (Tyj)unMa) Bch 
onacaH iiocTajc. Hanj)c;iaK h ycricx h>iixob y rproBUHH npodyjiHO je 
:^aBncT u 3-io6y xypcKyw (crp. 73.) Bhah (w^bomc 11 crp. 86., 89. h la.i.r. 
.A. Sclwpoff, y noM. ;t. 103. 

18 rojHiic 183()., .'.n BpcMC cpncKC oyiic y FIiipoTCKoj oo.iacrii, no- 
BcpeuHK Kue:5a Mii.iouja, ABpa.M neTpoHiijcBirh, Kojii je Muiao y riiipoi 
ia xypcKiiM BjiacTiiMa noMorue ((.;;a cc oyHa cxiiuia)), iKiBCuiraBa KHc:;a 
Mn-iouia, n3Met.y ocxa.Tora 11 o obomc : «nripoiiann.Ma jc hcko joGpn 
HanyHHO rjiaBV, ja he ii.m Bama Cbct.ioct noMoiv yqiiHUTii. KaA ohm 
caMO noHHy. Obo mm ca;i huko hc mohvC iiaBaAHTn ii.s r.iaBC Man. caMO 
Bama CBJeT.iocT»> (M. '!}. Mu.uvbeairli, Kpa.i.eBnHa C.poHJa etc. Beorpaj 
1884. 199.). — Jleouo-id PauKC, Cpoiija 11 Tyi)cpca y XIX c. (y npcBOjy 
Ct. HoBaKOBM-ka) Beorpa;i 1892. cxp. 439—441. 

19 JI. PaHKe y no.M. ji. 427. 

20 Hyx Knesa Miixaj.ia y napn;i 11 .Iohjoh ; cacXaHaK h paaroBOp 
H>eroB ca KouiyxoM iwx (-T. Pcihkc y hom. j. 418, 422. 432.) Joe. Pii- 
cmiih, Cno-t. Ojhoui. II 306, 314 11 324; — M. Ij. Mu.iiiteeuh, Khchic- 
BHHa CpoHJa etc Beorpaj 1876. cxp. 818—820. H3 niiCMa Kuuij'kei'aje 
(Kkx.) CpoHJe }• U,apHrpa;ty oj 6. Maja 1859. biuii ce, :ta cy na OopTH 
OHJIH yBcpeHii aa je Kh. Miijioui HaMiiHUO kohbchuhJ}' ca KysoM sa 
o(j[)aH3HBy H AetJ^aHaiiBy. Ha HopxH ce ooja.in mxo oca jBa Bacajia 
vkhbo paae X'^- ce iiaByny Hcno.n ciiaepeHCXBa TypcKC. (Jp.maeHa Apxue-a, 
ode.TiOK MuH. Mh. JJe.ui). 

21 .7. PciHice. V riOM j. 426, 427. 



151 

haHii y TypcKOJ 3a cnajaHiC ca Cp6HJOM.22 - Kao v CpoHJH, 
c riOBpaiKOM OopeHOBH'ka v Cp6HJy napacie cy HaAC h Ha- 
63'ja.ia CBec I H y xpHuihana noA Typij,HMa, a HapoMHTo OHora 
^e.ia CpncKora Hapo^a y Bochh, Cxapoj Cp6HJM fl^yMc.inJH) 
M BvrapcKoj no OHAaiuH>HM noJMOBHMa.23 

riopTH HHCy OM.IH Hen03HaTH H Apyi'H, CneLI,Ha.lHH TaJHH 

n.iaHOBM H paAOBH KHcaa MH.ioma, CHua My Mnxaj.ia m (4incKe 
BjiaAC. riopeA OHora luto jc riopta, u aKO AOiJ,HHJe. usnejia-* 
BHUie ce o TOMC BHAH H3 H3BeiUTaja Kanyhexaje Cp6HJe y 
l^apHrpa^y, kojm ce Ha.ia3c y ^pMaaHoj Ap.vuau, y OACtKy 
MuHucmapcmoo MHOcmpaiiu.v Jlcjia.-^ 

22 j^ PuHiCi'. y rioM. ;i. 418, 419, 433, 439. — roBopekii o (diacMB- 
HOCTH)) C.poHJe npii upajy 1859. r., jo pemen>a niixaiba o HacicACXBy 
jiHuacTHJe OopcHOBM'ha y (^jkIhjii, nocjiaHiiu Pyciije y l],apiirpa/tj', Jla- 
oaHOB, yoBopiio je Kanyt.exajn (KtiX.) Cpoiije y I^apiirpa/iy : cTojihkh 
napoj, iiBiMCja Ha Cpoiijy, a y caMOJ Cpoiijii MioouicBa (|)ajni.mja 3aTO 
je nony.iapHa luto Hapo;t na h e w CBojy navKHjy (ajo.i^c?) no.iaHce.» 
(^p.iK. Apx. — EneJiceea Kaum'.iapuja). 

-3 J\o OBora jooa Bch ce H:{paaiio 11 np(i;ii)eo y ajMiiimcTpaunjy 
norpemaH noJaM o ByrapcKoj. 

2* Journal de (.onslaiUiiioplc (U 25. Jan. 1861. 

-5 npe.Ma iiBBeiuTajy K'hx. (^Doiijc y I4apiiipajy oj 29. anpM.ia 
1859., y IJ,apnrpa:iy cbm nociamiiiK caBeTvjy K'hx. a<i Cponja Miipyje. 
l\ii McTora iiBBCunaja biuu ce ja cy xypcKC B.iaCTii yxBanuie y Bochh 
HCKaKBora CxeBaHa KoHCTaHTHHOBHi"»a, Kojii je ocyMH>iiHeH j,a je noj 
BrfAOM xproBMHC HpciasHO v" Bocuy n oyHHo napoj,. — A. riLi>(fk'pduHe, 
y no>l. :t. HI. ctjj. 465. ii:}.iaHic ja cy y Bochh homcih mctch^h boot 
rpeiiMHC H oTKyna joui 1857. r. * 

y Majy 1859, LiapurpaacKH .iiictobh ^ohocc ja je 2000 Gp6a ca 
12 TonoBa oj,.MapLiinpa.io .sa IIobh Ilaaap. Ty je .lajK npoxypHO y ua- 
purpaA. -incxoBc OcMan nauia n:5 Bochc (HaB. Klix. o;t 15. waja 1859. voa)- 

Kaa je K'hx. Cponje no ;ipyrn , nyx xpaJKno Ha IIopxH ;ia nycxe 
11.3 aaxBopa CrcBana KoHcxaHriiHOBnha ;iBa cy My .MHHHCxpa dpcKo 
j)ei{.ni: «KaKBii.M oop-asoM huitcxC OBora oyHxoBHHKa naj oaiu ca;ia HMa 
xaKBHx 30 y nnpoxy» (H;{b. KV.x. ojs. 19. jyna 1859.). 

Ma Beorpaja je nucao </>oh E.iaHiu, aa je xpoH sa KpyHiicaH>e 
Kneaa ^fH.iouia bh^co, Jia je Kh. Mh.iouj nyxoBao no CponJH n xxeo 
I'd ce npor.iacH aa Kpa.i>a. (Mbb, KItX. o.; 19. okx. 1859.) 

((Journal de C.-plo) ;ioHeo je Kano ce Khch Mh.ioui xohe ;ia 
npor.iacH sa Kpaj[>a n KaKO cy uoBaxane KuevKeBe npoK.iaMauHJe y 
ByrapcKOJ. Kano n.eroBa B.Ta;ta pajn npoxHBV T^■[)CKe. (H:5b. Khx. oj 
21. cenx.1859.) 

npn.iHKOM uecxjifaH>a Bc.ihkom Bcanpy, KtiX. Cponje Hia.ino ce 
Ha r.iacoBC o «HeMnpHoj (^IpoHJiD) h ujxo ce xii r.iacoBU ue caMO ojp- 
Hiaeajy no Bapomn Hcro ce Ha.ia.ae u y BCCHiiKy xypcKO.M. Be.iHKH 
Bcaup My je oaroBopno : ((.la je nopxa mccxo jooHJa.ia Hijaemxajc, 
HCTWHa caMO o(})HUHO.SHe, a.iH Kojii cy ce mccxo h o;iocxoBepH.iH, na 
HM je Moi)a.ia uyiKua' BUHManuja noK.iOHuxii. (Hsb. KiiX. o^i, 12. okx. 
1859. rojHHC.) 

Hob. 16. 1859. K'hx. Cpdiijc n;!BciuxaBa CBora MHHHCxpa <(ja jc \ 
LtapnrjKUCKHM HOBHuaMa naiuuao M.iaHaK npoxuBy Cpdnjc o H>eHHM 

HeMn])HHM H.iaHOBHMaw. 

Hoj 18. HOB. 1859. Khx. nsBcujxaBa cBora .ViUHHCxpa ;^a Hopxa 
oj Hicra xpaa^n HenaKBor AHjtpnjy (Tomv), koJh jc Kao cyMH^uB yxsa- 
hcH y Bochh h y IJ,apHrpaA .iobcach, na noocrao. y ncTo^f H;!Bemxaj\ , 
K'hx. H.iBeuixaBa CBora .MUUMCxpa ((^a cy ce naMa HaKJioHjCuu noc.ia- 
HHUH y I4apHrpa.5y (.laoanoB ii TyBHC.i) iiapaan.in xa Hopxa liMa bhuic 
yapOKa xa cc na nac xy>KH»). 



152 

nopTHHO cipaxoBaibc o;x CpoHJe y obo jioCrd noK.iana.io 
ce ca cTpaxoBaihCM Enr-iecKe o^ PycHJc ; i^e je nopra hh- 
;;e.ia (p6vi\iiuy, jy je KHr.iecKa HasHpa.ia pycny pyKy.26 

Kao ])acno.ioHie}i,e xpHiiihaHa y l],apeBHHH ^a Cp6HJy, Ha 
Oopry je reiiiKo na;ta.ia h occt.IjMboct hbeHHx MHC.iHMaHa y 
nHiaity yBO'lieH,a ]3efj)opaMa. y tom noi.ie;iy, no]vra cc Ha.ia- 
oM.ia Kao HHAiehy ;xbc Baipe. — EIoa yrHuajeM BepcKor (jjana- 
rH;?Ma LUHpc MyxaMe;uiHCKe Mace u y.iexia, crpaHKe n})OTHHy 
pe(j)opa.Ma h crcMCHora upana na^ xpHiiihanHMa, m MMc.iHMaHM 

Cy 6HHa.IH CBe OtMOHMJH.2" 

MehyTHM nj)HTHcaK xpHiiihaHa y ^^Ba iipaBua ene ce bmiuc 
ocehao. XjiHiuKaHH cy .lejcTBOBa.iH Ha TlopTy m Ha crpaiic 
B.iaae CBOJH.M peK.uLMai4HJa.Ma y je^noM n e(j)MKacHHM MepaMa 
H cpeACTHMa y ApyroM iipanuy. 36oi- lora. HeTpne.i>MBOCT wa- 
Mcfey xpHLukaHa n MHdHMana OMBa.ia je cBe ja'ia, — Kao iii lo 
cy xpumhaHH y yHyrpaLUH^ocTM I4apeBMHe, HapoMHTO ohm y 
oo.iaciHMa Ay>K rj)aHHna C.jjoHJe, PyMyHHJe m 1'])mkc acjctbo- 
Ba.iH ;ia, raKO cy MMCiMMauM y l^apnipaAy m apyrHM sehMM 
LlCHrj)HMa .lejcTBOBa.TH n])orHBy ynoheH.a pc(j)0])aMa. MaMehy 
ocTa.ioia, MMC.iH.MancKH cbct ])cijjopMe hm paay.MCBao HHle-S'"* 
Oni. 5. 1859. oTKjJHBCHa je y U,apHrpaAy ;?aBepa Apnayra h 



1 lo;i lie ni.M ;i;ii\.M(i.M lMi\. Cpoiiji' inHC'iinaija iiiora Mimiurpii ,ui 
IV .M\ ;iiiri.i<).MaTe }■ i4,apiirpajiy ('I'vBue.i ii ;ip.) ii.<jaHii.iii : jia je noj)Ta 
\i\)v iit'Kor Bpe.Mena xrcia ja naiipaRii oKpuiaja y Cpoiiju, aa jo BtMiiKc 
cii.K' micy (UBj)aTii.ie. 

14,apiirpa;irKii .iiktobii aonociinii i-y y houmm opojeBiiMa o cpii- 
luiM MaHCHpiiMa y Byrai)t*<»)j (Cui. (pOujn n Maht'<>oHiija) n Hocmi ; 
a cy yKpai3C'Hii loiioBii ca rpajCKiix (}>e(iri)a:i. TBp'l>aBe) iiiajricBa ii 
iiOfnaTii y ByrapcKy ii Kochv. 

Ka;i je K+iX. ("poiijc. 9. aeu. 1859., hocuo iiiicmo Knena Mnnoiua 

:i noKaiKO iioivianHUMMa, ii Kaj je aomao aycTpiijcKOM iiociannKy, OBaj, 

.oMeiiaBiuii Komijy n.iroBopno je Khx, ii, <ibo: aHena ce ooparii (KH>a.j) 

ra])anTii.Ma ria he bh.icth; nche ocrarii wk oh hh HjCTob ciih. Bh bii- 

;ine rpH y oKy riopTf-iHOM, na ii{)OTecTiipaTe, a oiia bhau e.ie(t)aHTa y~ 

aaie.M okv iia hyre. TyHcirre ce Ha namy saro mro je '^iobck cnocci- 

'j»; xTe.iH OH ja iiMaxe Cy^a^iy. Hajnoc.ie Me,' nHiiie Kiix. 3.a--be, 3.0- 

i.arn (iioc.ie OHor) ;}a pyicy 11 ripojpMa jiiKo 11 ])eMe: y;-?MHTe cao.ii} 

- pvKC na ce oiijxe c TvpmiMa, a HCMOJ-re iiHTpuriijjaTH...)) (H.iB. K+ix. 

.a 0. liSoO.) ' ' ^ 

y nucMy Be.iiiKor Bcsnpa oa 28. ACueM6pa 1859., Koje je ynyxHO 

"iieay Mji.iomy, CTOjii, ii;^Me1jy ocTa-iora 11 to, aa ce noaHa.io (na ncpxii) 

la 113 BocHe 11 ^pynix iipoBiiHi;nja MHorii c.Myx.i.HBiiii 11 oynxoBHiiuii 

CpuMJy npe.iaae ii OTy;ta napoj (y TypcKOJ) oyne h ii.h cpncKi-ix xe- 

uiTopiiJa opoLuiipe pacxypajy... Hojixa ne mo/KC ocxaxii paBHOjyiuHa» 

' r^p-M. Apx. — Kh. KamO. 

-^ Ii. JeninoH, y noM. j,- cip. 33., 36., 37. 

-' A rii.i.(J)epaHHr, y noM. ;i. — Jonqau're, y no.M. x I. cxp. 
J5!l: ~ Joiissouf Fehitii, Ilistoir de la Turquie etc. cxp. 262. 

-8 J. d' Avril, Ne,;^ociation relatives an traite etc. Paris, 17 (?) 
V)uaiul vous essaj'er d" expliquer a un Tiirc le hatticherif de dulhane 
a le hattihoumaA'oun de 1856., il y a iinc chose qu' 11 ne coniprend 

j)as'). 



153 

rypaKa.29 Oinoopa 3. iicre ro^HHe ocBaHy.ie cy Ha CBHMa Me^pe- 
.;aMa y I^apHrj^aAy oojaBC peBO.iyi^HOHapHe caAp>KMHe, yny- 
!\CHC Ha CBC npaBOHcpne.se 

KaKO ce oH;;a y l^apHrpa;iy yHHMa.io, obc nojaBe otbo- 
])H.ie cy Kj)M3y naoMHCTa. — OKioopa 6. (Ly.TraH je aa Be.iH- 
Kora Bes.Hpa yseo MexMej nam}' KHopiia.iHJy.^i MetyiMM no 
uin.icTHMa LtapnrpaACKC, HauHona.ie, BepcKe n (|)HHaHCHJCKe 
iio.iHTHKe, KMn je 6j)yo o;iCTynHO, A.ih reiiiKe npM.iHKe y yny- 
ipaiiiH>GCTM lJ,apcTBa, cbc rope no.iHTHMKo craite xpumkaHa 
} TyjiCKOJ M ;^o^a•l)ajn Ha ApyiHM KpajeBH.Ma Efipone, cbc bhiuc 
cy yrpoHxaBa.iH vinp h y TypcKOxM L^apcTBy. no;^ thm okg.i- 
HocTHMa na^a n eneprHMHa HHTepBeHu,HJa pycKc B.ia^e y ko- 

-9 «0 KOMn.iOTV ApuiUTa II Typana. KoMn.ior mijc iiuiao npoTHBV 
UHBii.iHBanHJe II x))iiuj'fe:ina Hero npoTHBV pljaBt' B.iaje n <{)HHaHcii- 
paH>a. McnHTiiBaHii (aroKapa.iii cy ^a cy iiiu.in npoTHny 3.7oynoT])t'6a 
11 aa je ueo napoA e ibiiMa. .lejan nama, ApnavTHH, ckomho c Kaiiua 
> BOjy, a MHOTH y TaBHHiiH noMp.iii; OTy;ia r.iac ja cy mhofh nooii- 
ncHH. O'^ieKyje cc n])OMeHa KaowHCTa.^^ (AP-^'- --ijo.r. — Muh. Mm. 
^cMi) — HpeMa (pucuuM IIoauHn.Ma oj 17. ii 1<S. cenr. 1.S59. r., nama 
icojii je CKOMiio ea 'laMua niio je lj[atj)ej) nama: aaBcpcHHKa je oH.io 
iia 2(io H TO Max<-)M ij.icMci ii oe.iuKU .lujdu. Ha caciymaBaHiy saBejieHjiKa 
My.io ce ja hucj(i.m(i (mute iiCMdn; ;ia acKecpHC jjcnKiHoac ij.ieine od hc- 
hepmiKa vcaivcHijuic cacmu .uuwh tiopaHoen (Cpociic liosuHe oj 26. eenx. 
1859.) — i'pocKc JI06UHC c)j IS), jyna 186(1 ^'(OHoee ja cy oaiu .^a BpcMe 
oBora nj)eTj)eca Haj iuiBepeHMUiiMa CTpaxoBa.iii x])niiihaHH y I^apiirpaj} . 

K'hx. Cpoiije, no;i 30. cem , 1859., niicao je cbo.mc MHHHcrpy 11 
uBo: (dlncMa uh CKiijijia jaB-tajy ja cy y 'BanOBiiMKOJ Haxiijn ojs rij)ii- 
jiHKe y OHO 400a Ka;i je objc 6yna (ApHayra) ii.Ma;ia oyKHyxii, AjiHayxii 
je;iHO ooraTO ce.io xpiicTujancKO nona.iii.iH h cue .MyuiKO iieeioii. II 
HMC Koje cy ApHayrn CBOjoj Bojcuir aa.iw (Cep^aH 'Bey.iii) Kao ja 

CBCJOHII O HillOBO.M CpOJCTBV Ca OBJ. KO.Mn.lOTO.M)). (JJ]).}k\ A])X. — MllU. 
lilt. /icMI.) 

3") ((n{)eKJyMe } j\ rpy Hai>eiiii t\ Ha CBii.Ma Meapeea.Ma npii.ieii- 
-i^eHii ni)eKo nohii no:^HBii Ha npaBOBcpne y peBoayiiiiOHapHOM ;tyx} 
II y no.iay noBaxaHiix oynxoBHHKa. Iloc.iaHnuii cy nojiie.iM FlopTu ca.Mii 
««.nj)HMJeiiaHJija»)>, a He Hory sa njiOMCHy KaoHHeia. HpoMena he oini; 
noHacHa)) (Mbb. Khx. Cporije oj. 5. okt. 1859. — Mp-^- -'^w*. — Muh. Mh. 
fl,eMi). — Cpociic Homme oa 27. okt. 1859. ;iOHQce jia cy y u,a])iirpa.a- 
1 CKH.M yasiHJaMa HaljeHe 6} htobhc npoK.iaMai;HJe }• Kopncr BaBcpcHiiKa. 

31 (i.IyMe je'lk'.iiiKii Beiuip npoMeH>eH. IlocTao je Hciiikhm BC^npoM 
Ku(')j)iia.iH MexMe.i nama. Ja My ca^a WAeM MecTirraTii. ^pyre njio.MCHC 
.sa ca;ia j(»m HCMa, a.iii he je, no CBOJ npii.iiiuii, joiu outhd (Mhb. Khx. 
oa 7. OKT. 1859. -^ /fp.m-. Apx. — Muh. Mn. fl,e.ia). ('p6ci<e Homine oj 8. 
Okt. 1859. jionoce ja je ((Cy./iTaH yseo mx Be.iHKor Bcsiipa Kh6j)H3.iii 
.Mex.\re;i namv ;ioor (JniHaHUiija.iHUX CTBapn)>. CpucKe HotniHe oa 2. hob. 
Te roj. AOHOce jia je <iHanMeHOBaH>e Kii6j)h;j.ih MexMej name .sa Beiii- 
Kor Besiipa Haiim.io Ha oAymeB.i>eibe y napojiy)). ' — Cj)6che- Hoeune oj 
OA 7. jyna 1860. r. (Kaj, je KMIl noHOBt) 6110 noaBaT ;?a Be.inKor Bcsupa) 
jOHOce ja je KHe.3 .laCanoB npBii iiajaBiio OopTH ja je 3aAOBO.i:.aH 
mTO je KM6piiH.in McxMca nauia nocTaB.-beH an Be-iiiKor nea^pa h mro 
ce ma.i>e y nj)OBiiHmijc...i) 

BeauKH Be.snp, Khojhih.ih Mex.Mcj uama (KMn), nr.ao ce KnopiiH.iii 
no po'hei^by cbomc na ocTpBy Knnpy. HpaBo xypcKH iiaroBapa ce Kh- 
oj)h.5.Tii. KMn. pojHO ce 1810. r. Cy.ixaH MaxMj"^ ra c.iao Ha mnojio- 
iuiHjC y fl'panuycKv h yMiio ce y napH.sy 11 Meiiy. Y bojci|h je KMn. 
locrin ao muh .niBiiBiijcKora renepa.ia. Bno je eojmi n epivhaHci;u Biiiiiii 



pMCT XprnukaHu y TypcKoj. AripH.ia 1860. pycKM BHi^eKan- 
ue.iap, KHes FopMaKOB, no.^Bao je k ccoh nocianHKe bc.imkhx 
cH;ia, Aa aajeAHo HcnuTajy tciuko h MyMHo ciaihc xpumkaHa 
y TypcKoj, napoMHTO ohhx y Py.MC.iHJii, Bochh h liyiaptKOJ, 
\i ;i,a noTpaHJC no tom HaMHH m nyi, ^a ce xpMLuKannMa 
o.iaKiua...32 A Maja hctc roAHHC, nyciMo je KHea I'op'iaKOB u,Hp- 
Ky.iap cBponcKHM naoHHe i HMa, y komc jc ipajKHO ja ce caaoBe 
KOH(j)epcHij,HJa, Koja oh ;{aje;uiHMKOM aiiKCTOM HciiHTa.ia h no- 
npaBH.ia craH.e xpHuiliaHa y 'l"y]H-Koj.33 Ha HaBa.hHBaH>e 
I^inviccKe y jacHOM LiH.i>y, cy.-.Tan je iiohobo noHsao .m IkvinKor 
Be:}Hpa KHopHr^.'iH MexMe^ namy h ynyxHO ra y cenepHo- 
;ianaAHe o6.iacTM l^apeBHiie, — CTaBMBiiiH My y i^aAaian Aa caM 
M3BMAM ;j.ioynoTpe6e B.iacxH Koje je pycKa B.ia^a 6H.ia M3He/ia 
npeA Kfipoiiy y ripoerpaHOM cbom ..leMopanAyMy, h Aa HopTH 
noAnccc npeA-ior: Ha koJh on ce Jom naMHH Mor.io noMoi^n 
xpHUihanHMa n «KaKi?e y CTBapn pe(j)opMe ijK'oa a^th, L|a- 

J)eHHHH».^^ 

viipamiTc.ij y bhujc Mccra y L|,a|)(.'Hiinii ii cBy.ia co (U-iiiicoiiao. rojiiHC 
1846. OHO je ryBepHc'i) .Ia[)yca.iif-Ma. Oh je y.MiipHO < Xaifpan. 3a 
B.iaAe Kne;5a A.ieKcaii.ipa KapabopbeHuha. jeaiu) jooa, uiio je «Be3Hp 
ueorpa.lcKii'1. Ilo I'dtiiiii) op/// (Mciopnja MyjHOBaiiix a<»ra+)aja etc — 
Cno.MeiuiK Cpn. Kpa.i>. .\Ka;;eMnje XXi\', ci[). 76 — 71).), KMO. ee y Beo- 
ipa;iy ii;{pain() ;{a Be.iiiKor npoTiiBnuKa cpiiCKor. Ileiia/KihO.M e[)iicKMX^ 
iio.iiniiMapa, y Hcorpaay ee on ynoanao ea ii.iauoBiiMa Kne;{a Mii.ioiua 
II Mnxaj.ia, uojii ey y to aooa oii.iii y iK'.rnaHeTBy. Jok je y Heorpajy 
OHO Beiinp (1S4<S.^, noKyuiaiuio je ;ia kne.'ia Miunoixia Hauyie iia ranaK 
-lea, ii.iit UHJeycrieo. Ha Mo.ioy Cpiieue luaje ii CpiuKora Hapoja, 
KMU. jo yiuoHiCH ii:{ licorpaja iia ii^TcpBeMuiijy pyewe B.iaAe. y Beo- 
r|)ajy je OH ocTaiiiio p^aBy yenoMeny. -Ka;! I'ojje duo Be.iHKn Beiuip, mw- 
e.iiiMaiieKOJ enpoTiiH.it y Beorj>aay e.iao je no lOU.ODO rp. r(U. riOMoiiH. 
',h\ Ty])eKe upii.iiiKe, uy oho ;io6a, oiio je Bp.io o6])a:«)BaH Typ- 
MWH. roBopHO je HCKcuMKO eBpoHCKiix je;jiiKa H e.iyiKiio y aHH.io.Ma'niJH. 
M;;Me'i)y oexa.iora, oho je noe.iaHHK y .Iohaohv. ^o roj. 1«S59., y bhuio 
iipiMiiKa je oho MUHiierai), a jeanoM ii Be.iHKn Beijnj). y^KHBao je ])eny- 
rauHJy MecTuxa i\ Mispeia KapaKxepa Typenor Be.iiiKcuoeToJHHKa a oiio 
je Hpei; ii Harao. LUro jc .ia nac oiue iinaMaJHO, oho je n])ejicejHHK ko- 
MHCHJe iia TanHH.MaT. Ho no.iirniMKH.M eBoJHM yoetjCH.n.Ma naniH.ao je 
OHjauiH.iiM M.i(i()<)-iu!j}miiM(i : Ban^Ho je Kao pyco({ni.i a y iiHTaH>y yny- 
TpaujH>ii\ pe(|)opa.Ma y L|,a|)eTBy oii(» je iijjoTiiBy noapa/KaBaH.a h Konn- 
paH>a CBpoHCKHx iiHiTHT) UHJa. u Tpa>Kiio je pe({)op.Me Kojc oh HCTHiia.ie 
M3 caMe TypcKe. Ilpn CBe.M ,to.m, KMFI. je, ;?a B.iaae .\('ay.ia A;iH;'.a, ooo- 
piLia M-iaaoTypeica rjjyiia. — Jog. Puciiiuh. Cno.7>. Ojh. II. cxp. ;^79. — 
MajepoH Ji'UcviiOH ko:( H.\feHa KnopHiuii ; — IJeodcd, J,0-iaTaK MeropHJe 
Ty pcKe. — Cpo. Hna, (u 27. okt. 1859; o.^ 3. jyna 1860. ii y jj). opojcBUMa 1859. 

32 Li' V-lc Alfred dc (iasloii. Mussulmans et ehreticn.s etc. I 294. 
FopnaKOB »pren(l un pen haut avee les representents <le puissances<t 
u «c"est la premiere toi depuit la guerre de Oimee (jue la lUi.ssie re- 
preml la parole... » ))npouj.io jc B])e.Me odMaHa.va, roBopno je pycKU b. 
KaHLte.iap ; cBaKO ;{aTe3aH>e, cBano ojira'baH.e jone.io je comom oHnii.-bHHX 
Hcsrojaw {Joe. Ihicinwk, ^nrr.i. Mcrop. etc. I. 16.) 

33 A. Schopofl", y noM. j. 76 — 82 — Jtencuxa nncoa TopMaKOBu 
a.Moacajopy y OapHHy n H>eroBunpK\.iap;?acTynHnuH.Ma P\"CHJe. — Joa. 
Pucmuii, ^iin.i, Mcrop. etc. 16. 

3* B. Ht'HinOH, KpHCTHJaHH, 6 H Ha X\>. MCCTH.Ma. Ca FopMaKOBOM je 

Mniao H jejan jeo jaBiiora CBponcKora MHicn.a fC-pd. Hob. oj 12 j\'.ia 1860). 



155 

O;^ cipaHc rTopxe, h obo cy on.ie caMO c|)opMe, KOJMMa 
c'c OHa 6paHH.ia h oj cbojhx nporeiaopa y obo j,o6a. Ulia 
je V cTBapH pyKOBOAH-io c3MTaHa ;ta H3am.i>e CBOia Be.iHKor 
Beywpa y ((ceBepo-nanaAHe o6/iacTH» I^apeBHHe, y ciBapH jxy'Ai 
rpaHHij,e CpoHJe, BH^et^e ce mi oeora iuto hcMO ^nji^e HaneTH. 
^a npecraHy aa TypCKy cy/i,6oHOCHM ^toraliaJH, koJh cy ce 
sdMBa.iH Ay>K rpanime Cp6HJe ; iiito nj)e no;tMiiM ayxopHTei' 
cy.rraHCKHM B.iacTHMa: oc.ioooahth MMt.iHMaHe rpat,aHe h 
rtopry eHcprHHHMx h o;;BaiKHMx xpHiukaHCKHx npsana, koJh 
cy OH.TH noA yTHij.aieM CpoHJe h ;ipyiHx xpHiui\aHCKHX 3eMa.i>a 
Ha Ba.iKaH}' ; noKaaaTH xi)Hiu'haHHMa y thm o6.iacTHMa ^a ce 
peqjopMe paayMCJy onaKO Kano hx ])a3yMe]y MUC.iHMaHH h ko- 
.iHKO cy norpeoHC cy.TraHCKHM B.iaciHMa ; noKaaaiH xpHiiit^a- 
HHMa ;^a ce hh arpapHo niiraHje Hche peuiinm no TaHSHMar-H- 
xanpHey ^o Kpaja ; iiito bhuic npA])>KJ^TM m paaoyiaarH cena- 
paTHsaM HSMcli}' oa.iKaHCKHx xpHLQ'haHa ; ii?,uyji,wni nornHce 
xpHiii'haHa y thm oo.iacTHMa KoJHMa oh ce A<?3aByHca.ia hh- 
TepBenLi,HJa PycHJe 3a nonpaBKy reujKora cTaH.a xpHuihana 
y TypcKoj htj. Eto thmc je ITopTa MHc.iH.ia ^a ke o;i,BpaTHTM 
noiMe;^e cbojhx xpHui'kaHa oa CpoHJc h a^ he paaAyeaTH onaj 
nyx uiTo je Bcjao h3 C.poHJe no CBHMa cpncKHM h cyccAHHM 
joj seM-taMa noA Typu,HMa. M3BpmeH>e OBora TeuiKora aa^aTKa 
na.io je na Be.iHKora Bcanpa KnopHa.iH Mcxmca namy.35 

3a no.iasaK B. b. y vHyTpamn.ocT IJ,apeBHHe yMHH.eHe 
cy y l4,apHrpaAy bcthkc n])HnpeMe.36 H caMe tc npnnpeMe 
QH.ie cy CMHui.T.eHc H cpanynaTC, ja ce nocTHrne i.iaBHH aa- 
AaxaK RnpTHH. (^Ba pyMe.iHJCKa Bojcna CTaBj^ena je oH.ia no^ 
KOMaH^y B. B. H hckh Ae.iOBH je^peHCKora rapHHaona oh.ih 
cy ynyhcHH y (vO({)HJy. (laM}' npaTHA' B. b. HHHH.ia je Hapo- 
HHTa rapAa, Koja je OH.ia, 6apeM no houih^h, cacTaB-TiCHa Ha 
TocKH, Ap6aHaca na jy;KHe Ap6aHHJe.37 Bc.ihkh Bcanp oho je 
M HcnpahcH ca CBHivia i^epeMOHHJaMa. Cbh cy ra i^apHrpaACKH 
.iHCTOBH HoaApaBH.iH Ha OBOMC nyry. — ^a ce uito Behn anaMaj 
^a nyTy B. b., DopTa je on.ia ypejH.ia uiTa Tpeoa, x^^ npea 

33 Ari'lu\e.s di[)h)niati({uos ISCil. II 22(). floj, VTUUiijeM OHj,aLUH.e 
oyrapcKe nponaraHAfue .iiixepaType, A'. J. Jirccek, (rcschichte der Bul- 
garen, r)49, norpeuiHO mhcmh jia je B. b. obv i-incnoKunj}' no ByrapcKoj 
II PyMe.iiiJM nj>e4y;iC() suor Cnjeapcuoea uumaiha Koje Je y to joda Bei. oiuk^ 
Bp.io .iaOLUTpCHO- — f^a npoxiiB, Be.iUKii Beaiip je, rje roA je Morao, oiio Ha 
cxpaHii Byrapa. Byiapii cy oif.iii Bp.io 3aAOB0.7.Hii ea B. b. na obomc 
n^xy. — y ;toniicy kb Co((jiije ox '1. jy.ia 1860 {Cpn. Hoe. oj Ki. jyjia 
I860.), nHca.iH ey Byrapii o obomc : ^yKHxe-i)!! y KyrapcKOJ c bc-iiikom 
paaoui-ky h HcU[e;K;^oM OHeKjjv nnpn.Majy bhcokot nyxHHKa, h. BCP.iipa 

CyaeiiH no iiSBCmxajjiMa ii3 Mccxa, Kpo3 Koja je npoiuao, canoB- 

HHK ce OBaj o;i,.iiiKyje npocBetiCHiiM pa^OM, npaBu.iHouj'k}- h ocoohtom 
oocupKCTpacTHomhy. Kyrapii y cbojhm nepiiojcKUM H3flaH>HMa c 6jia- 
rojapHomliy jaBJbajy nociej^ime H>eroBora iiSBii+jaFba . . ." 

s** ]Je6dedo6 JXodauiau HcxopHJH TypcKC 

37 Tlo IJc6ded-e(lH'Hdiiju, caMa rapja iiMa.ia je 2000 .tyjn ! 



15() 

H>eia HiJMby Hiiac.iaHHUH PyMViicKc h CpncKc B.iaAe. M aKo 
He AHpeKTHO, Ha IlopTM cy HjjaBM.iM oH.iH H{e.i.y, m Knc.{ 
AIh.ioiii caM uim^e y PymnyK h cacTane ce ca B. b.^^ 

Kao CBC AlJyi^o 3a napa^iy h CTaM6o.icKy noMny, 1>. b. 
i.oAMO je ca C060M H BC.iHKy cBMxy. y cbhth HjCioboj 6m.io 
jo npeKo .")() .immhocth: bhiumx KOMaHAanara, ot{)HitHpa; bh- 
LUMx HHHOBHHKa M BMUJC eKcncpaxa ;ja pa^ne CTpyKe.39 EIpH- 
BHAHO Aa o^roBopH nporpaMy pycne B.ia^e h.) 1851. ioahhc o 
nenaH^y 6a.iKaHCKMx xpHurhaHa, B. b. jc noBCO ca co6om, 
nopc;i Typaua m ApHayxa h: Tpha, Byrapa, .lepMCHa h EBpeja. 
CaMO ("j)6a nnje oh.io y cbhth H.eroBOJ, h ano he My naj- 
r.iaBHHJH o6jeKTH HHcneKUHJe ohth cpncne o6,iacTH Ayn^ n)a- 
HHH,e CpoHJe, a napoMHro HHUJKa oo.iacr, Ha i.iaBHOj KanHJM 
("p6Hie.4o 

Mi\]ii 31. (nocT. ), y.i nyi^H.am' TonoBa, Ki)eHyo ce B. h. 
.1.! 14apHrpa;ia.4i Mciq)i;ao ce y liapny, h ry je ocrao cnera 

■■'^ y ]4ni)Hii);ay cr ojiHii.m ;uMi>T:m,nja Kneaa Mii.ioLua piaii ype- 
•^tnba ca riopTOM iiiiTaii>a o iiac.H'ljy 11 apyiHX na>Kiinx ynyTpaiiin,H\ 
HMTan.a. yToj ;u'iiyrauniii oh.iii cy : l^HcniiU) A//(j«u./i, .MHHUcrap hhoctj). 
4t^.ia, MiMHBojc .roKanoHHli, caJu'TMUH, Jon. nan;i()Birh iij)()Ta ii Joiian 
PncTH'li, HaMc.imiK Mini. yH. m\ii\ (Ard). diploin. elc. 100 — 101); — Joh. 
Pucimrh. C-iio.i,. , ()jn. I 340). Kanyjau riauja roBopHo jc AcnyraTH.Ma 
Aa6h Aoopo oit.io ;ia cc ca.\f Kn. Mii.ioiu cacrane ca Bcthkhm Bc:jMpo.M. 
Ha 10 cy aciiyiaTU (ui-ouoijh.im : aa he, Oen cvMibC, Khch ncKOia 
noc.iaTn v mccto ccfic y cycper Jic.iHKOM Bcaiipy. (Msb. Khx, 
Cpoiijc y Ha|)iiipa-iy 0:1 3." jyiia I860. — MP-^- '"^P-^- ~ '^^""- ^^"• 
Jli'Mi.). A fiJyaji iiai'iia Jc lOBOpwo Khx. Ci)r)MJc fla 6ji Jioopo oh.io 
.la Kh. ]SIh.ioiu iicKora iioui.i.c npcj B. b. (H.bb. KtiX. oj 1. jVHa 1860. 
; MCTOM .Mcc'iy;. 

39 O (iCMiKoJ cBHTii II iipaiH.ii H. H. joiii oii,ia cc niica.K) y CBpoii- 
CKHM H iiauiiiM .iHCTOHii.Ma (Cjjo. Ilod. oji 18. jyHa I860.). — «0;i.iHMna 
rocnoAa ivs cbiitc H>. C. Ik'-iiiKor Bc;tnj)a» cnoMiiH.c ce ii y npccy^aMa 
npnB|)CMcnor KpjiBHMiior Cyja y Hhluv (A. JoeaHOHivh, riiJiinocuu aa 
ncTopnjy etc 11 crp. 111).). 

*o M;{.Mel3y ocra.iora, y cbiitii B. v.. oii.im cy : npoc.iaB.-bcnH nii- 
iii, ucTopiijc TypcKor ll,a])CTBa, Invaded viJkHdvja, Bhc.ihm ocj, M.ian 
4p;KaBHor (laiicri!, HiiKo.iahH oej, caBCTHiiK, KocraixH oej, ;ipoiMaH na 
noprii, raBj)iLi e(J)ei!anja tci.iaii)) Mini. iipaBjc, HapiuJ) cfjiCHjiMJa KOAian- 
^anT cy.'ijjiHCKor cTpe.i.a^iK. oaTa.hoiia, naB.;ia'h ''ej q;iaH Byrap. 0;ir>oiKi 
y U,apiirpa;iy, noTOH.n MyaBn'n mmiukop MHTCcapiKJia (ByrajjuH), Jl])araH 
i4aHKOB, FaBpn-i KjiCTomi'!, noroihH ryBepwep Hctowhc PyMCMHJc ii 
Mnore:ip>re naiue h oejcMu ii C(jien.uijc (Peiinid oej, McTopuja mvaho- 
'naTiix Aoiatjaja...; IJceded (•(f>ciidiij(t, ^OAaxaK...; nepuodvHCCKoe Cama- 
mii'. rciHua VIII cb. 40., crp. 580. n Ha ap. Mecry ; Arli. [dipl. k-tji.). 

ti( Be.THKH Bc;!np je jyMC OTHUiao MOj)eM y BapHy, OAaK.TC i^e cy- 
iWM y Pyui'iyK Ha ^vaaBy, y Biijim iia, ja.MaMiio ae npeKO Cpoiije, y 
Huiun ('I e.ierpaf|). Hbb. Khx. ('.pCwje o^ 1. .iyiia 1860. flp-m:. Ap.r. — 
Mim. PIh, Jlc.ia). — K. ./. JiipcneK, tieschichte (ier Bulgaren. Leipzii* 
1878, crp. 159. 6c.ie-/Kn aa je B. b. o-rnvTOBao mi BijeapcKij 19. .Maja 
(no H.). To Hiije raMHO Bet» ii no tomc ujto je KMIl. HaHMeHOBan ;ia 
Be.iuKOi- Bc;iH|)a rcK 16 Maja no ex. Ka.ieH;ia!)y. — ((1'2. aupu.ia Muim 
Hiiopii.LVj MiWMcdiunua u Hiff,CH da ifiopMiipa .MUHUcajapcawo». A noj 
16. Maje.M , «^anac jc Bc.iukh bchiij) nancHaAMO npoMetben: nocxao 
Kt> 6 ]):•..! Mja)i (M;5B. Khx. CpGiije oj 16. Maja 1860. — /IpM-- Apx. — 
}hiH. Ilii. Mc-Ti)- 



157 

2 ;taHa. y LUvm-ih ce aiup/Kao ."), y Pa;}rpaA> JcAan, y Pyuj- 
MVKy loA^Ha; y HHKono.hy cc aa^p/Kao caMO hcko.ihko Macona, 
y Cbhiutobv jcAan a<ih. Flo jeAHoj RcpcHJH, y nH;iHFi je 1*. li. 
cTHrao 25. jvHa/s 

Oa cbhx MecTa y B} rapcKOJ, y i^ojuMa ce li. b. ;;a;ipH{aBao, 
HaJAyJi^e je oerao y PymnyKy, — 15 Atina. Ty je npHMHO H3a- 
c.iaHHKe PyMyHHJe h ('poHJe.^s HnaMc je PyiuHyK npHBynao 
iiajKFby H,eroBy mro je oho Kannja PyMyHHJe 3a Ba.iKaH, luro 
je HaJBHiue OHv^a crpyJHO pycKH« yTHLi,aj h iuto je 6mo ce- 
AHiiiTe HCKO.iHKo c'lpaHHx KOHcy.ia. ria HnaK, B. b. je y Pym- 
Myh-y iiacuGHo ACiOBao Ha ;iyxoBe xpHiuhaHCKe. 

Hac na obom mcctv HaJBunie MHTcpecyje HHcneKij,HJa 
Be.iHKor BesHpa Kpo3 cpncKe oo.iacxH no;^ Typij,HMa. 

HaH.ia3e'kH y BwAHHCKy oo.TacT, Be.iHKH BesHp, je y.ia3Ho 
y 30Hy y Kojoj ce xpHui-hancKO craHOBpHiuTBo HHJe HHKaKc 
CMHpn.io OA HapoAHor yciaHKa y BeorpaACKOM ITaiiia.iHKy u 
HHKaKO HHJe npecxa.io H3pa)KaBaTH CBojy }Ke.i>y, ^a ce oi^enM 
OA TypcKe h npHcajeAHHH CpoHJH. Oa BpcMCHa Ha BpcMC. 
ra mejha xpHiuh. craHOBHHiuTBa y Bhamhckoj o6.iacTH saAa- 
Ba.ia je IlopTH BCjiHKy opHiy h c.Tj3ax, Aa ce xa xejKH^a H^eroBa 
He npenece u y Apyre KpajcBC U,apeBHHe. — Cbc ao orpa- 
HHMefta CpoMJe 1817. r., lip^AHHCKa oo.iacx huhujili je Jcahy 
exHoq)a(J)CKy H,e.iMHy ca hcxo^ihom Cp6HJOM h jeAHy aAMH- 
HMCxpaxHBHy jeAMHHi;y ca ACiOBHMa Cp6HJe na xoj cxpaHM. 
y Bhahhckh ITauiayiMK oHora Ao6a y.ia3H.ie cy oo.iacxM: 
KpaJHHa, U,pHa Pena, Thmok h Csp-'bHr. rpaHHH,a BHAHHCKora 
riama.iMKa npoxesa.ia ce je na HcxoKy ao pene M.iaBe. A 
Aa.!i,e Ha jyr, BaH^CKHM CpeaoM, npoxesajia ce ipaHHi^a ii ao 
caMC pene MopaBe.*'* HnaMe bcihkh snanaj BpiAHHa 3a Cp6HJy 
H xecHC Be3e HSMchy noAe^i^enHx KpajcBa rpaHHij,aMa lcS17. h 
1833. ocxajie cy cbc ao HauiMx Aana. JaKe KOMyHHKauMOHc fi 
xproBaMKe Bese MSMeiiy Cp6HJe h BwAHna xaKobe cy nocxoja.ie 
cbc ao nocxaHKa ByrapcKC 1878. r. J^oi.ie je itBexao Bhahh 
y xproBaMKOM noncAy, a no xom je m-3T\6vio CBoj xproBHHCKw 
3HaHaj H y onaAaH>y je. Oa xpH Bancke KanHJe na BeorpaACKoj 
xBpliaBH, jcAHa ce h AanaiuHiH Aan 30Be Bhahh- KanHJa. y 
HcxopHJH Bhahhckc o6;iacxH XIX b., cbc ao oc.io6ot}eH>a 



'^2 Arch. dipl. etc 217. Flo oji-iacKv 15. n. h;5 LLI\ .m.ic, Typun cv 
\ oH.iH TpH xpjHuitaHHHa (Cp6. Hoe. o^. 2. aBP. 1860.) 

*3 ^enyrauHJy Kh. MH.,ioiua npHMWo je B. b. c bcjihkom npejty- 
cpei-jtMBOui-hy m c bciukhm noHacxHMa. ^enyxauHJa je Aouuia c B. n. a 
y Bhahh a OAar.ie ce BpaxHja y Cp6HJy. ^enjTai^HJa je AOHe.ia KHe.?\ 
Mh.ioiuv nncMO B. b., v kom je 6h.,io Hapa;$a aaifHoe nonimoaoHian iipeMu 
KHe;iy. \Cp6. hoe. on 18. jy.ia 1860.) 

^* CoopHukit Ha HapoAHO npocBemcHHe etc. kh>. II crp. 61, 64. 
76; — Xami Ka.irpa, CnoMeHHK C. K. A. XVIII, c. 26.; — Cm. Hoea- 
h-oenli, TypcKO tl,apcTBO h CpncKH ycxanaK. BeorpaA 1906, crp. 142. 
334, 350. ~ ricpHOAHMecKoe cnHcaHHC... 1882. kh^. I 31—32. 



158 

ByrapcKC, h npocBera je y Bh^^mhckv o6.iacT crpyjujia h.j ip- 
e')HJe.*3 ( prtHJa jc Hrj)a;ia npBV m HaJBajKHHJy y-iory y thm 
crpaiiaMa. Hajnony.iaj)HHJe necMC y Hamoj cnoneJH HOBMJeia 
.jo6i\ cy oHe Kojc ncBajy o HHAWHy. A HajoMH.i.enHJa necvia 
u.i BpeMCua Xaj;iyK l^e.-Lua jc ona Koja uao 'o HeroTHny ncBa h o 
BHAHHy. JeAHOM pe4H, Hh;ihh je :$a CpncKH HapoA y hctohhoJ 
{.p6HJH 6ho oho lUTO je Hum 6ho ohoimc y Jy}Kuoj ('p6HJM. 
Kao LUTO je HaLi,HOHa.iHa CBecr y Cp6HJH oM.ia imcoKa 
o HH^HHy, laKO mcto oH.ia je jana ?Ke.i>a CTaHOBHHiuTBa y 
l^MAHiicKoj oo.iaeTM aa C'poMJy.^'^ 

H y ne])HOAy BpeMCHa Kojc Hac OKfl,e HHiepecj^je, By- 
i aj)CKH iiapoA je oho neenocooaii /^a ce )'CTajaii.eM npoTHBV 

lypana oc.io6o;in,47 m cbc noKpere npoTHBy Typana, kojh 
».y cc y Bhahhckoj oo.iaciH aoio^h-im oa nocianKa Cp6nje 
Ao 18()(}-nx lOAMHa, C])6HJa je iie caMO noApHaiBa.ia Beh je 
kkg OHa noMara.ia ii pyKOBOAH.ia. IUto ce THne IlopTe m H>e- 

ima B. B., fiH ihKMa iiHcy 6h.ih Heno.iHaTH wsBopH cbhx 

MX iioKpeia y Bhahhckoj oo.'iacTM. A 6h;io hx je, Kao luto 
ciiOMenvcMO, roroBO era-ino. Tano, Miumoaa oijud y y>Koj 
BHAHpcKOJ oo.iacTH oH.ia je liS.T). roAMHe-^S; oyna y Be;iorpaA- 

iHKV H BepKOHViMKoj o6;iacTH 6H.ia je ltS3(). roAHHe.-^'J .loiu y 
\iajv Meceuy oBe roAHiie BepnoBMaHw ey 6h.ih H3JaBH,iH ^a 
>)HH BHLue uehe d(i .iHdjii .m Tijjme u oejiacu.iii ce 3(i cpiKnr 
uod<iniu«'.^^ ^pym noKper y BepKOBHMKOJ oko.ihhm hctc ro- 
;iHHe 6ho je joui Beher paa.viepa.si DoKpeTH y OBOJ o6.iacTM 
lOAMHe 1837., 1810. M 18 il., 6h.'im ey joui 3aMaiiiHHJH.52 ('xa- 

^■"' .lorn Beneduuai hhuhhckh B.iiuwKa, roAHiia 1850-hx, jooaB.i.ao 
if .ui KMjHHCKC LUKO.ie yvociiMKC H3 IScorpaja (r.iac Hhlukc Hnapxnje 
roA- IV CH. 11. c'Tj). 'M'S). <)c.io6t)+jeii>e Byj'apcKC 1878. r. aaTOK-io je y 
BHAnru'Koj oo.iacTH, cue ao Paxoaa, cpncKe LUKO.ie ii cpricKii lUKti.icKii 
je3MK. TaMO je OH.'io H yMHTe.i>a iia ("p6njc (CoopHiiKi, II 76, 104). 

46 KijHuOepm. Cpncuii ycxanaK etc. Beorpaji 1891. 447. BnaiinLin 
( e na;ia.'iii ja he iix Kh. Mh.iolu oc.io6q;tnTH. 

•»7 ii'. J. JujH'Heh-, Das Furslenlluini Bulgarien. Wien 1891, 302. wNiir 
hei Vidin, Loin iind Belogradcik an <ier .serbischen (iriinze gab es bis 
zum Krinikrieg enisle Aufstandsversuche, bis der Freiheitstlurst dort 
dnrcb vieltaehen Misserfolg erlosch, die iibrigen Erhebungen wares 
vereinzelte loeale Ausbriiche ol't nur das Unternehmcn ^veniger Per- 
sonen)>. — Sp. (iopievic. liulgarien und Ost-Bunielien. Leipzig 1886. 121. 
no Blaiu]uis-y niime ronHeBnh Ha obom Meery, ja ey .^pHayiii H.^Bp- 
Luii.TH eT])aiiiaH noKO-i> xpiim-haHa. 

«* ('. 6opHHKb II 77 H 3.a.-be. 

<9 M;?BemTaj exapernHHe FypryeoBaHKe Haxiije o;i 18. cenr. 1836. r. 
(JlpM-. Ap.r. — MiiH. yn. ^eaa.) 

50 M. I). MiiMrkeenk, KpajbCBHHa CpoHJa, exp. 205. O oyHii y Bm- 
jMHy, JIoM na.iaHiiii ii KepKOBHUH b. h CoopHHKi IV, exj>. 279.). 

31 noKper y BepKOBiiuH ii IlHpoxy, ro;iHHe 1836., ruiainHO je 
Ilopxy Aa ce He ripcHece aa ueo Bn.iajexr A PvMejiii-BH.iajex y xo joCa 
npoxeaao ce 2.0 uaa Buxciia. CejtHiuxc py.Me.iMJCKor Ba.iHJe one je Biixo.i.. 
/.¥. Jj. MuAiifxemili, Kpa.^eBHHa Cp6MJa... cxp. 208). 

52 M. T). Miuivkeeiib, KpajbCBKna Cp6HJa... cxp. 188, 192, 194, 197, 
198, 199, 205. ~ Sp. Gopcevic, Bulgarien etc. cxp. 122. — O noKpexv 



1;19 



IIOBHHLUTBO OBHX OO-IQCTH HH OHAa HHJC KpM.lO CBOJC CHMOa- 

iHJe 3a Cp6Hiy h cbojy }Kej^y ^a ce cjeAHHH ca CpoHJOM. 
BepKOBHHKe OBC 6yHe ;?axBaTH.ie cy h TpHCKH h BpesHH^y^H 
i:paj. Mhofh cy ycxaHiiUH h3 thx nonpexa 6h.ih npe6enM 
V Cj)6HJy, H xaMO ya{HBa.iH noMoh cpncne B-ia^e. Jan noKpei 
\ I^MAHHCKOJ, Ky.iCKOj, BepKOBHMKOJ, BciorpaAMHCKOJ H .lOM- 
CKOJ o6.iacTH AoroAHO ce h roAHHC 1(S50. Y noKpexy y Bh- 
AHHCKOj H BepKOBHMKOJ ooiacxH noMCHyxe lOAHHC yse.io je 
y^e.ia Ha 10.000 ycxaHHKa h oh ce npHnHcyje HCK.i.yHHBO 
CpoHJH.ss y i3e3H c OBiiM ooKpexHMa H OHajje uixo ce Ao- 

I OAHO y PaKOBHH,H y l>K[AHHCKOJ OKO.IHHH H y ApyrHM MCCXHMa 

1<S50. H 1<S51. ioAnHe.54 Onex y Beiioj pasMcpn, aofoaho ce 
noKpex y BhahhckoJ o6.iacxH h 1857. roAHHe. Taj je noKpex 
no3Hax noA hmchom JliiMumpct'kooa oijua.^^ lUxa bhuic, Cp6HJa 
je noAp>KaBa.ia xpHiiih. craHOBHHiuxHO y Bhahhckoj o6.iaci"!! 



1837. r. MVBa ce AeTa.i.HHjn iiaBeLuxaj ii3 ryprycoBLja 9^ 24. hob. tc 
roAHne: «CTHma bcct npcKO 6y.i.yK6auie a^i ce je oepKOHH'^iKii napoj 
iia npK.1a.5e o. r. npoTiiB TypaKa no;iHrao h ;ia je y my.My hckomho 
;i Mo.iehn mx oh hm o;i ,cTj)aHe name noMoh .^a.iM ; ojiroBopiio cam 
upeKo iicTora oy.-byK^auie Ha3HaMeHHM oepKOBHMKiiM noc\iaHHUHMa, 
xn OHH oj oyHxa CMHpo.M ce^e 11 ;ia hm ce noMoh o;i cxpaHe name hm 
UOA Kojii HaMHH HetiC .!taTH, II ca OBaKiiM OArOBopoM Haxpar OMa 
oTHiu.in. (JUpJic. Apx. — MiiH. Hh. Jle.ia.) B. h CfiopHUKi. II 84 11 j,. 

53 CoopHHKi. II, cxp. 86. M ja.te. — n. P. C.iaBeiiKOBb, 
HaB.TfeMeHHH H.si) .TferonHca Ha nom> Hobho Tp-fena. — CoopHMKi III. 
cxp. 390. — .loiii onmnpHwje o noKpexy y uiHpoj Bj-uhhckoj o6.iacxH b. H. 
Hedc6(i, rj)aA"i>x'b Biiaiih'!> etc. Biijhh 1905. 13. 11 14. — Cp6. Hon. 
OA 4. jyna 1859. 

5* K- ./• JiipcHCK, (lesch (ler Bulgareii, cxp. 545. — FlojcxaKHyiy 
.uin.ioMaxcKO.M aniiHJOM Pyciije oj 1851. roj-, 6yrapcKa opraHH.^OBaHa 
HHxe.iiireHLiiija y yHyxpaujH>ocxH ByrapcKe jaB.i.a ce c nacHBHHM no- 
KpexMiMa. A AO.ia.sii.iii cy HjChh HaacianHLjH y BeorpaA h npeA-iara.^w 
.la H.x CpOnja noMorHC opya<aHOM pynoM. A.in HHcy aooh.ih npn- 
ixaHaK CpncKe B.iaAe. (J06. Pucaurk, Cno-t. Oah. I. cxp. 105 — 106.) 
A60Y xora je H- •/• Jirecck (Gesch. d. Bulgaren cxp. 500, 546) niicao Aa 
ce OBaj noKpex paonipHo y oO.iacxiiMa Be.iorpaAHiiKa, BepKOBHiie m 
.loMa; Aa Cponja Hiije Mor.ia nponycxHXii opyjKJe m Aa ce CBpiiiHo 
MacaKpH])aH>e.M xpHuihana y ycxaHU'iKH.M .MCcxuMa. — Cp6. Hoe. oa 
5. cenx. 1859. aohocc onujiipHHJe o obhm npHjiHuawa. 

HBBCiiixaj K-hx. .miih. mh. Ae.ia oa 14. ijieGp. 1851: dlllxo ce nan 
XHMC Aora'^aja c ohhm xpKCXiijaHHMa h3 Bhahhckc HaxHJe, A-IH nama 
KejiH All OHH jom He.Majy cacBiiM noApooan HSBeuixaj o xo.mc ho Hnan 
c BMUie cxpana nnaAy Aa ce no ByrapcKOJ, a ocofinxo oa BwAHHa ao 
HiJiua onex nene MyxHiC cxpane Mcijy xaMOUiHie /KMxejbc nocoMaBajy. 
a HdpoHMXo Knea \in;iouj npeuo cbojhx arenaxa h3 Cp6HJe CBOje hh- 
xpHre fiaua h no xhm KpajcBHMa yccoaBajy-hn naAcavAy o ocHOBaH>y 
HCKor ciaBCHCKOr Kpa.i>eBCXBa m x. a-, MCMy ce je, bc-ih, y Hmuij' Befc 
y xpar yuj.ao na je CBa npH.iHKa Aa OBa noxepa y bhahhckoj naxHJH 
ra xoM y cojy3\' cxojn...)) (JlpjK. Apx. — Muh. Hh. /^ejid). — Bhah m 
M3Beuixaj K'ikx. oa 14. siapxa 1851. (/ipjic. Apx. — Muh. Hh. -JlcMt) — 
Jieeexnaecx OKOBanHX BHAHnaiia j' U,apHrpaA aobcih. 

°5 CoopHHKi) II., cxp. 106. H Aa.te (HpcMa jcahoj cbojoj hc- 
npoBcpcHOJ 6eAeuJUH o noKpexH.Ma y Bhahhckoj, .Tomckoj h ISepKO- 
BHHKOj oo.iacxH HMa noAaxaKa h y C6o])HHKy XI cxp 279. h Aa.'be). 



160 

H 18()(). 1-. — Bam ;i,ok ce 1>. b. ohbho y llmiiy, lyuoCM.ia cc 
(.■ TypuHMa je;i,Ha iioBcha cpncKa Mcra y bhamhckoj oko.ihhm.5*> 
He MaH.e je Ba>iaia oko.ihoct iuto cy oeryHUH naa cBa- 
Koia noKpcia y 1^h;i,hhckoj oo.iacTH npcoeraBa.iH y C.])6HJy. 
H>HX je CBe ('poHJa ii[)HXBaTa.ia h H3Ap>KaBa.ia. Onmre c raH.e 
\ BhahhckoJ oo.'iacrH ohhx ro;;Hna h y epeMC ;;o.iacKa H. n., 
H ])acno;io}KeiLe CTaHOBHHiirra npe.via Cj)6hjh bhah ce h y 
npeACTaBUM, Kojy cy npBauH ' (aruiuicHumi ii Kucmau 
oeryHUH w.\ UuduucKoe nanKt.iijiut no;inc;in Kne^jy MHxaj.iy 
l(Sr)l. roAMHC. ripLMiMc re n])eAciaBKe na.iajH ce y iiamoj ^p.muui- 
iioj Ap.iueii, y OAC.hKy MuniwumpcinHo MnocuipdHii.r ^cki 
rwecuwo xpuui'hdHa lu Tiipriw h I'.iacM : 

«lJama CHt'T.ioc'r npcMiMOCTiimi rociioitai)) ; Kukhc necj)ci.c 
\|)nmtiaHH y 'lypcKoj rpiie Bauioj je cbciviocth noiuiaro. Haui 
Hapojt y TOM cue ocra.ie iipena;ui.ia;iii. Mvmch ii ncHcaii AOiuao 
je Hciv ao KpajfiocTii, ^n My ce n.i iieM.i^e ee.iHTn Ba^7>a, H.iii wa 
()|)y>KJe cKO'iniii ii iipana ceoii iKsnojeBaTii, iia Manap can iiijiiinyo. 

liupoiicMco TOoO/K ;iay;5HMaHje ca'n'na.to je na])()A iiaiu o;i 
oHor iioc.K'iiH.er iipoAy:{eKa. A.iii KaKO 'J'vpuii cna ztoea;ta ()r)|)eHCHa 
ooehaH.a npeji l^nponoM caMO iia xapriijii CTaBJfjajy a He HcnvH.a- 
najy, HUTU Mowce n.iiMa muth linporni nej)()BaTn, ho y ce6e it cbo- 
JHMa noMO'k norpa-Kinii. llBpona, e.Marpaj\i>ii cy.iTanoBO cvBe- 
pencTBO Kao CBeio, HariyujTa ja TypUH ea naMa onawa riipariciBa 
•iHHe. KauBa hh y c-pe;iHieM BeKv wyBena nncv. Cbc eBponcKO 
cii.ie Kao H TvpcKa CMaxpajy n.a je iienyn.eHie xaTHXVMajyHa eaMo 
je:iFia MenTa. .le^HHa je <t>paHuyeKa o;i obh M:5y:jeia!C. Ona nac 
i^nii.i.cKH M pcMMa H ;te;iOM H(),inoMa>Ke. 

H MH eMo roeiio;ta|)y je^Ha waeT rora .uey;tor xpHCTHJaH- 
cKor HapoAci. OeTaBHHiuii HaiiJ\ jeuy, jkchc, Kyhe, ii eBo HMan.e, 
iipeuj-iH CMo y ('poHJy aa ee caMO ;iy.iyMa enaccMo. 

CaMO he ISor lianiy ('bct-ioct h Hapo;^ Cp6cKH Harj)a;^iiTii 
:!a ojiaroAejaHMJe Koje oB;te yH<HBaMo. Mm peMit iieiwaMo ;ia nauix 
n.iaio,ia])HOCT ii::jaBiiMO. 

y OHOM Kpajy TypcKe, (uaK.ie cmo mii, r;o<)r ' bcihkh -in.i-A 
■.601 yn.riHBa KOH:{y:ia, Haciyirii.io je oouiTe iu'e.i>eH>e :?a l*ycMJy. 
H MH CMO caMH y HOMCTKy ry yMcmaHM oh.u. A.ih ,|ouHHJe o6a- 
KCUJTeHH ;ta Taj nojaB nauj napoji aa CBain;i ;'.6pMcaBa miiclu.'Ih 
CMO y (!)p6ni3' "<M*y*'y.iy^" CBOJHMa, jin on nuM'-pa cf;ojn o^ycTany 
u Ma Miip)' ce^e. Ho caA otva AOoiijaMo ncni>|)yKC y KoJHMa nac 
ii():sHBaj} ji.i\ iiM oAroBopHMO w^HMa .TH uar.ieja cKopor, ,ia HaM ce 
craHjC HonpaBH hjih ano \w, ja cbh mupoM \ I'ycHJN nay. .lep 
;ui.i>e OBaKo chocmth hc mocv)). 

H Mil, Kojii CMO oBAH AOHJ.iH najiasHMo ce y Bp.lO p'ljaBOM 
HO.ioHieH.y. Kea tJjaMH.iHJa n MMaii.a oocraTH ne mohjcmo. Mm aaK-ie 
IJaiuy CBeT.iocT 3a caBCT h noMoh mo.'ihmo. Jep cy 0411 CBHJy 
XpHCTHJaHa 3' TypcKoj ca.Mo na l>auiy Cbct.toct yripaB.i.eHC. BpcMC 
je CBCMy, rocnoAapy. HacTvniT.io na u naMH. Mn na xeoe h3mc- 

KVJeMO. 

'^IcKajyliH on ripecTo.ia Baiiie CBemocrn mh-ioctmboiu oa- 
roBopa, jecMO Bauie Cbct.iocth HajnoKopHiijii cbclutchhuh h 

■'G (i.laoaHOBy jaBMO H.eroB koh.sv.i h:j BiiAHHa ja ce HCKaKBa 
nauia 'lera noxyKJia Ha rpanMUH c Tj'^puMwa 11 aa hmu hckoahko pa- 
ibCHHX M Aa je HCKH rieTap yxBahen kojh je y ancy y Bhahhv npHuo- 
Bejao o ooujHpHHM cnpeMaH>HMa Koja ce, tooojk, no Cp6njn 'nnie«. 
(Hr!B. K'hx. oA 28. ]\M\ 18fi0. — MpM\ Apx. — MiiH. Hh. ff^i'.m) 



161 

KiieaoBii riama.iiiKa BiuimcKor: Hukomi ro.iy6o6iih ceeiuaxemiK.. 
KocmaduH Hajdenoe cecwmemiK, Hede.itKo Uoaoeufx ceeiumemiK. 
Joean Uoaoev-k ce., JluMumpvje I eopeueswk ce., Teodop H.woHirf 
CH., Mu.ioiu Hmiuh. Buda M.iadeHoeiiH ce., FleaiKo BexKoeun ce., 
ricpsy.x Hewiiii ce., Tpii^gn flecapoeiiii, HmeKO KocmadvHooii-k, 
B. Uecupoewh, BctKO Fcopzeeu-kyi, h joiu decern nornnca. 

Ha HeTBopoMcbH Cp6HJe, AycxpHJe, PyMVHHJe h Typcne, 
H cae noA yTHij;ajeM Cp6nje, Bhahh je 6ho h aHanajaH no.iH- 
THHKH i^CHTap. Y BwAMHy jc, y TO BpeMe, nocToJao h pycKH 
KOHcy.iaT. — Kao iiito cmo Bei\ cuoMeH3'.iH, OBAe je tck ot- 
rione'ia HHcneKi^HJa B. b. Bp.io npoBHAHO aaiiiTO, y BHAHHy 
('a^pesaM HHJe nycTHO npe^a ce hh jcAHora xpHLuhaHHHa 
caMoeci, Aa My noAHece M0.i6e h.ih /Ka.i6e. KopnopaxHBHo, 
MHC.iHMaHe H xpHiu-kane, npHMHO je B. b. y npHcycTBy Mec- 

HHX lAHBH.lHHX H BOJHHX B.iaCTH. HpCA npeACXaBHHI^HMa 060JHX 

B.iacTH, CaApesaM je h cac.iyinaH>a Bpmao.s^ TeK y BnAHHy 
je oTKpHo CBOj npaBH nporpaM. Jom y BnAHHy ce ocexHo 
npaBH i^H.i. HHcncKi^HJe B. b. h luxa oh aohoch xpHiuh. cxa- 
HOBHHiuxBy Me%\ Koje he Aotn. OAaBAC je noneo cnpoBOAHXH 
M cBoj ancypAHH ripaBH.iHHK (Reglement) kojh je noHeo ws lj,a- 
pHrpaAa.58 CBOJy npHBHAHy MHCHJy noneo je B. b. }- BnAHHy 
THMe luxo je ocyAHo Ha CxMpx xpH paaooJHHKa, KOJe je Bek 
6ho ocyAHO pcAOBaH cyA- JeAan oa xe rpoJHi;e 6ho je xpHui- 
kaHHH, a ABOJHi^a cy 6hj1H MHc.iHMaHH.59 Ha xomc ce je h 
HaspmH-ia sHanaJHa MHCHJa CaApeaaMa y BHAHHy. 

XpHui-haHH y BHAHHy hoahcih cy B. b. Mo.i6y y Kojoj 
cy MO.iH.iH Aa HM ce AonycxH a^ noAnrny SBona na CBOjy 
iupKBy, H Aa 3B0He; Aa hm ce npHSHa jcAHaKOCx ca MHCJiHMa- 
HHMa npcA cyAOBHMa koa kojhx ce JKa.ie h.ih napHHne; Aa ce 
nonpaBH cxaH>e H>HxoBa sacxynHMKa, n.iana Mei^JiHsa, a He Aa 
Mopa H npcKO CBOJe caBecxH, upocxo, cxas.'baxH nenax ohac 
TAe My HapcAc H.ianoBH Meij-iHsa MHc.iHMaHH.^o HajaaA, JKa.iH.iH 
cy ce xpHiutaHH, khko hm Aef|)xepAap h KOMaHAanx Mecxa (iiie(|) 
no.iHi^HJe) He Aaj}' HHKaKBa cjieAcxBa h.hxobhm pcKJiaMai^HJaMa, 
o HcnpaBAaMa mxo hx MHC.iHMaHH Bpme naA xpHuitaHHMa.si 

Ha noc.ieAH>y xanKy y OBOJ mo,i6h xpHuiliaHa B. b. hhjc 
HHuixa HH oAroBopHO, cBaKaKO HajiaaehH Aa ne xpe6a hh Aa 

57 Arch, diplom. etc. 229. — O HiiniTaBHocxH osaKnx cacijuiaifca 
.iaOe.ieyKHO je u ffp. Mu.we. Cuacufx (FjacH. Cpn. Yh. ^pyiiixBa 71, cxp. 
251), caMO uiTO TO HHJe ohjio 1850, Hero 1842, rojiHHe (b. /(/>. Joe. Xami 
Bacu.-beeu-ka, JviKHa Ct. CpoHJa II cxp. 405. h rodiiwHyUna H. lyanlia 
XVI cxp. 337.). "^ 

58 Arch, diplom. etc. cxp 222, 223. 

59 Arch, diphmi. etc. cxp. 227. 

60 y Hiimy cy TypUH, na MH(|)jiiiKy y ce.iy Be.ioxHHqy, y6H.iM 
xpHLU'kaHCKora M.iaHa MeijjiHaa, ffuMucnpalia Kiip Kocmimoe, mxo hhjc a^o 
iipiicxaHaK Aa ce je^na xpniu-kaHKa Ha CH.iy noMyxaMe^aHH h ckhhjo 
joj y KOHOKz/ jaiuMaK. A y BpaH>y je^Ba cy xpHiu-haHH ojSpaHiun oa 
Typaua CBora H.iana y Mevjiiisy, Cxojana Xayn MHxaj.ioBHt>a. Bn^n h B. 
HcHmoHa, KpHCXHJaHH... cxp. 59—60. 

61 Arch, diplom. etc. cxp. 2?6. 



162 

npoBepasa oeaKO tcuikv onryjKoy xpHiukaHa npoiHBy obhx 

BHCOKHX Cy.lTaHOBHX HHHOBHHKa. 

Ha Mo.ioy xpHinhana sa 3B0H>eHje, o^roBopHO je B. b. 
xpHinhaHHMa, ;;a hm ce to hc mo^kc AonycxHiH iuto oh ce 
MHC.iH.MaiiM Haiii.iH yBpeljCHM. ^pjKei\H Aft je cmhc.iho avxo- 
bhth bhu,, CaApe.jaM je toboi^ho Aa-T^e xpHiuliaHMvia ^a HHJe 
3BOK.eHO iiM KaA ce Mcyc XpHcxoc poAno; ^a je SBOna npo- 
Hainao i;ap KoHCTaHXHH, h Aa Mory xpHiuiiaHH y BHAHny 6hth 
6e;5 -inoiia.ss 

UJro ce THHe TpaJKCHia xpHinkana ^a hm ce AonycTH 
CBCAOHeibc y Mey.iH3H.Ma imo h MHC.iHMaHHMa, o^roBopHO hm 
je H. B, «Aa CBCAOMeHiC xpniuhaHa mohcc omtH Aonyinreno y 
Meij.iHay, a.iH ne mo/KC BpeACXH npe^ MeaxhcMOM (mepujax- 
CKH cyA) ^laK KaA oh h naAHJa xrco AonycTHXH, jep iia to 
HCMa npaBa.))63 

.loiu rope OA OBora nocxynno je B. b. y ho-ihth^khm 
nHxaHiHMa. Ho >Ka.i6H xpHuikaiia Aa ce HjHxobhm ^acxyn- 
HHLiHMa y Meij[.iH3HMa He Aonymxa caMOonpeAC.'beH.e, B. e. je 
npeA MHCTHMancKHM h xpHuit^ancKHM npRaiiHMa u npcA CBHMa 
MecHHM B.iacTHMa xpa/KHO o xoMe noxBpAC OA 'i-iana Mey.iaaa 
xpHuiKaHHua, XaijiH rTexpoBa. Ilouixo je X. H. obo hoxbpaho, 
CaApc^aM ce, h ano je m.uih Meij.iH.ja aaK.iex hhhobhhk, oopa- 
XHO MHxponoTHxy aa noxBpAy OBora. San.iauieH, MHxpono.iHx 
je H3JaBHo Aa My HHJe no.maxo Aa ce OBaKO luto AoroAM.io. 
B. B. oANiax npcKHHe o6jauiHjeH>e h npcAa M0.i6y npsauHMa 

XpHUlKaHCKHM pCKaBUIH HM Aa Cy H>HXOBH HaBOAH HCOCHO- 

BaHH H Aa, npcMa tomc, iuixTCBa oa ^bhx Aa Ha no.iet)HHH 
CBOJe MO.'ioe AaAy H3JaBy y tom CMHC.iy. OBaicBy najaBV na 
no.ieiiHHH OBC MO.ioe noTnnca.io je hcko-ikko xpHmkaHCKHx 
opBaKa. B. B. je to cnaano no opojy noxnHca h, npHMajykn 
Mo.ioy, penao je OHHMa mxo cy My mo.io}' npeAa.in, npeA 
npeACxaBHHUHMa B.iacxH : Aa ce Mei)}' H^HMa Haja3H hcko-IKKo 
p'baBHx .1.3'AH KOJH ce xpyAC Aa yaoyne HapoA h Aa xpeoa na 

H.HX na3HTH.fi4 

IllTa je noc.ife OA-iacna B, b. h3 BnAHna oh.io e obhm 
xpHuitaHCKHM npBaij,HMa cnaAa y ApyiT' joui HHTcpecaHTHHJy 
HCTopHJy, H o TOMC HMa Aocxa noAaraKa y nauioj /fpM-aeHOJ 
Apxufiu, y OAe.iiKy Muh. Hh. /fe.ia. 

ria HnaK, ocTaB.i.ajy'kH Bhahh, B. b. je Aao napoAy y 
OBOJ o6.iacTH ))npoK.iaMan,HJy((, Koja c.iyn^H aa yr.iCA CTaM6o.T[- 
CKor me])eT.iyKa h HeoApe'^enocTH OHora BpeMeHa.65 

6- Arch, diplom. etc. niiTaite o noan3aH>y sBona 11 3BOH>eH>\' 3a- 
Hiniajio je flopT}- 11 xpumliaHe CBe 3.0 nponacTii (TypcKe) y CpncKHM 
BCMJbaMa, 1912. r. yspeMe npo.iacKa B. b. no Biijhhckiim ii Hiilukhm Kpa- 
jeBHMa y BehiiHH Mecxa 3' Ct. CpoiiJH 11 Mai^cAOHiijii Hiije ce cmcjio 
Hu y SBCMuy yjapaxii 11 Ham je cbct caMO c.iymao o SBOHiiMa 11 3bo- 
ibeity. y caMOM Hnuiv noMCjio ce Y.5apaTH y K.ieaa.io tck 1847. r. 

63 Arch, diplom. etc. 229. 

6* Arch, diplom. etc. 229. 

65 ((Hena CBaKO 3Ha ^a je 3;aHac jKCta Hamer Bp.io Mii.iocTHBor 
cyBcpena .^a CBaKii 03, H>eroBHx rpa-^ana oyje canyBan 11 ooesoc^eH 



16:5 

M.} BMAHHa je B. b. OTHiuao y BepKonimy. M aKO cy y 

liepKOBHUH ;ip>KaBHH HHHOBIIHUH H MHc{).lHK CaXHOHJC BpinH-lM 

Be.iHKe a.ioynoTpe6e h HacH.i>a HaA xpMiu'haHHMa, B. b, hhjc 
y OBOJ o6.iacTH HHiura hh HcnHTHBao. y npoBH^HOM uiH.i>y, 
eBprao je caMO 6epK0BH"^iKora KaJMaKaMa. Oa cbhx Mecxa y 
iUuHHCKOM riauja.THKy, y BepKOBHUH ce iia.ia^H.io HacrapHJHx 
rypcKHX nopoAHLi,a, oyaKOBR'ha, (j)eyAa.iHHX rocnoAapa h cna- 
xHJa. DoBHaTa je OH.ia crapa 6cpKOBH4Ka naiua.iapcKa Ky'ka,^^ 
Hajpa^rpaHaTHJa nopoAni^a y PyMC.iMJH no cpoahhhkhm BeaaNia. 

Hh cnaxHJCKO nHiatBe HHJe B. b. AOAHpnyo y BepKO- 
BHLtH. — ))B3'HTOBHHii,n<f 6cpK0B4aHH Tpeoa.io je A'l H Ai^-tC 
ocehajy HaA cbojom maBOM ^aMaK.iOB Man, h to cy 6n.iii name 
- cnaxHJe h aaHMM — 6epK0BH^KH. 

no jeAHHMa,'57 B. B. je h3 BepKOBHij,e oiHuiao y JIom- 
na.iaHKy,c8 na OAaT.ie y Co(|)HJy h rinpoT, a no ApyrnNia^s 
OTHUiao je npaBO y IlHpoT. Ma OAaK.ie oh.io, B. b. je y FlnpoT 
Aouiao 8. }\:iv one roAnne.'^o 

y rinpoTy je B. b. AOHeKan c Be.iHicoM fiapaAOM. 3a H>e- 
roB AOMCK y OHpoTy otmui.ih cy }' cycpex h3 Co(|)HJe h naj- 

HQIH KOMaHAaHTH OHAa Be.lHKOF COfjlHJCKOr rapHHiJOHa. Hi5- 

ic'hy ocTa.iHX, AOMCKa.ie cy B. b. y JlnpoTy h cbc xpn uiKo.ie. 
ripBH y peAy oH.iH cy rypcKH, na cpncKH na cBpejcKH 
!)aun ca yMHTe.'LHMa. Ilo cbom j'pe'beifcy h 6pojy yneHnKa, 
cpncKa uiKo.ia on.ia je, y obo Ao6a, npBa y nnpory. Ca cpn- 
cKOM uiKO.ioM AOHeKa.iH cy B. B. H HyBapH ^enancKora n Xh- 
[eHAapcKora Mexoxa y nnpoxy."i 

i CKaKt' LUicreii Hcnpaiu*-*, cxoano i-jaiiony. A aKO on cc Af Cii-iii oopaxHH 

.i\ qajcBii aaMHCiiiTe .3,0 Kora on cxenena oii.io npoxiiBHO H;e.i.ii cy.i- 

anoBoj. ripe.Ma tomc, jta 011 ce HanycTii.io oho uito je HenpaBe;iHO 11 

.la oil cBe c5i'ijio ii.jBpmeHO no saKOHV, B.tajia i\e ce TpyjiiiTH ja ce 

' rapa o cbcmv ii ja ce jaBHO 11 xajno ooaBeuixaBa o cxaHiV cxaHOBHHKa, 

a oil CBH 6hjiit 3a;iOBO.i>Hii cboJom cvaohhom ii ;ia hiiko hc xpnn 

Macii.i.e Ma c Koje cxpaee oho Ao.ia3iuo. Miixecapiuj} ooarfCsuiH je ja 

re o CBCMy obomc ooaBcmxaBa: oh Mopa cxaHOBHHKe CMaxpaxii Kao 

.leiiy II lie cmc jtonymxaxii ;ia iix Mv^e mhhobhhiih pijaBO pacno.io}KeHH 

iipe.Ma OHHMa Kojii cy yB]ie'l3eHH h HMajy paa.iora ja ce Hja.ie, aa hckh 

i!pe;iMeTH hhcv peuiCHH no caBpcMCHOM saKonoAaBCXBy Koje y oyay-fee 

Hche 6hxii o6ycxaB.i>eHO, na npoxiiB obo saKOHoaaBCXBO Mopa anco-nyxHO 

wiixii iisBpuieHO. A onaj Kojii 6y;ie nocxN'nno npoxiiBHO itCM}', oirhe 

nporo KancHiCH npe.Ma aaKony (Arch, diplom. etc. 22o — 229.). 

'^^ M. Id. Mii.niheeuix, Kpa bCBJiHa Cpoiija c. 1<S8 cnor^iiH.e ce ucp- 
ko'uiHKii Myuiiip uaiua. — JJ-p Joe. Xami Bacujjeeirh, JyjK. Ct. Cpoiija II 403. 

•j'^ Jto;iaxaK IJLeBjeaoBOJ Hcxopujn etc... — CpovKC HoeuHC oj, 16. jy.ia 
l.SGU. roj,nHe. 

*>» rio MCMopaHdijMij pyCKC B.iajie ('Arc/?. (///>/o/;?. etc. c. 223), Be.iiiKH 
iie;^H]) je y .Tom na.iaHmi 6pyxa.iHO nanao xpniutiaHCKora yqHXC.iia. 

«^9 CpocKC H0611HC ox 12. jy.ia 1860, 

70 CpocKe hoeiiHc 0,1 16. jyjia 1860. 

71 MyBap J],eHaHCKora Aiexoxa y oho ;to6a 6no je jcHaHCKii Monax 
'aBa, noxoHiii eniiCKon jkuhkii. A MyBap Xii.iCHiiapcKor MCXOxa 6110 je 
max Teo(|)aH XH.iCHjapau. (Ilo HeiuxaMnaHiiM CejeuiKaMa iiryMaHa 

lapxcHiija HH ^cMHp Xncapa). 

11* 



164 

y KO.iHKO ce Ha CBOMe nyry npH6.iH;KaBao rpaHHi^M Cp- 
oHJe M Hhiiiv, h y.iasHO y cbc KOMoaKTHUjy, jeAHOCTaBHHiy 
Niacv cpncKora Hace.ta, y to.ihko je B. b. cbc CBiipcuHJc w,i- 
HOAHO nj)aBH ripoipaM cBOJc HucncKUHJe; y to.ihko je cbc bhihc 
noAHaao Bcma.ia h cbc bhujc ccjao nycTom Mchy cpncKHM 

iKHBJbCM. 

Cn riopTHHa r.ieAHUJTa, HMao je B. b. h paa.iora :3a to. 
rioc.ie HHUia h oko.ihhc My Ha OBOj crpanH ipaHHUc 
CpoHJc, rinpoT je FIopTH HaJBchy opHiy Ha^aBao. Moikc cc 
TBpAHTH Ail je y nH})OTCKOj OKO.iHHH, OA paaipaHMMCHia CpoHJc 
n 'lypcKC liS33. r., na cbc ao cadpcmMCKoea apeMeHCi,'''^ cpn- 
CKO craHOBHWuiTBO oH.io jc y cra.iHO.M noKpery npoTHBy pcAa y 
ApHiaBH c rcHvH.OM, Aa ce OTprne oa Typcne h npH.cajeAHHH 

Cp6HJH.''3 

('paSMCpHO, HHpOTCKa aAMHHHCTpaTlIBHa oo.iacT oH.ia je 

AOCTa npocTpana.'^^ nHi)OTCKH onpyr (Kaaa) Hxiao je <(370 cc.ia 
H 70 MH(}).iMiva TypcKHx.» C'cM y rpaAy FlnpoTy, HHrAe y oko- 

.IHHH HHJe 6h;I0 HHOpOAHOra e.lCMCHTa. y TOJ KOMnaKTHOJ 

iiaiAHOHa.iHoj MacH, flnpoT je oho r.iaBHO Kv.rrypHO cpcAHUiTC 
H OHO jc cTO.iHLia Hc Ma.ic IlHuiaBCKe EnapxHJc.^5 

Ha c|)CAOKpa IvH H.oiehy Hnma, CocjiHJc h BnAHna, IlnpoT 
je OHO H BaJKiio TproBaMKo cpcAHiure. IIh y Kojoj Apyioj 
cTpaHH npocTpanora HnrnKora riama.iHKa^e ;^o na Ma.io ro- 
AHHa npcA Ao.iayaK B. b. y OBe KpajcBC, nncy ce to.ihko no- 
AHr.ie iiiHi)e Kci])OAHC Mace Kao y riH])OTCKOM Kpajy. — Oko 
no.ioBHHc XIX CTo.i, y rinpory cc pa^BH.ia jaKa TproBHHa ca 
CHTHOM CTOKOM. CroKa jc y OnpoTy npoAftBana HaJBHiiie h3 
3an.iaH,a ao MoApe Cene, Bhcokot h TinnpoBa-^iKor h BcpKo- 
BHHKor Kpaja. (/roHHH TproBi;H y nnpory oh.ih cy naJBHiuc 
TpaKHJanuH, TpjAH h Byrapn. 5' to BpcMC naAa Ao.iasaK y 
riHporcKH Kpaj H ye.iena ca cbojhm craAHMa h3 TpaKHJc h 
ByrapcKC. Bh.io hx je naK ca Be.iora Mopa. OTyAa cy craAa 
cBOJa AOTcpHBa.iH Kyij,oB.iacH (KapaKauaHn). HyBCHH cy oh.ih 
c\j6amii nnpoTCKH; oh.io hx je 1(S Ha opoj.'^^ 

.„^^ rinpory cy, raKO hcto jany TproBHHy, boah.ih h Tp- 
r(>Bu,fi7^i^s Bochc. Mhofh Boimbanu TproBi;H ocTaja.iH cy y 
rTHpoW po HCKO-THKO TOAHHa, H npcKO i;e.ie roAHHC. Ty cy 
QHi^-aKyrfCmaaH h c.ia.in y Bocny : hH.iHMOBe, cyKHO (a6y), 

^ ^'^;, ;,Ha "--=\\ 

72 J^je^M je iiMCHOM nosHaxa oea iiHcneKUiHJa Be.iiiKor Bcanpa. 

"^ no])c;l dBcra ocet^aita TeiUKora xepexa oj noKpexa xpnmtaHa 
y OHiiM cTpa^ju.tia, nopxa HiiKano Hiije xxe.ia npHSHaxii ja nocxojc. 
(Arch. (iiplifWf olc. 107). 

'^ y^rin^OTCKe KpajcBC pauvHa.iii ce OHja 11 TpH, BpcsmiK 11 
r)HeniD.T>e. , * 

-r^ TcuMHe 1876. OiipoT je uocxao 11 cejiHuixe Mnxecapii(|ja 11 ;ut 
Miixecapii(])a oiio je nocxaB.teH JopdcmHa-aaiua. 

'^ HsMeijv ocxa.iHx, y Hiiuikh riaiiia.iiiK OHora BpcMCua y.ia.iii.iu 
cy II rp^iJOBii: Biuuh, TiycxeH;;iu, yyMaja 11 npn.3peH. 

77 M. %. }iii.jii1iC6iih, Kpa.'beBiiHa Cpoiija c. 243. 



165 

rajxaH h Mapane. Obc aprHK-ie aohoch.ih cy v nnpoT naJBHUie 
Kap.ioBMaHH.'^s HHanc cua Mecna TproBHHa, h cbh aanaTH, oh.ih 
cy y pynaMa xpHmhana. Typi^H cy /ipaca^iH caMO capaHKii m 
cLULHixii (jopraHyHJCKH) ;iaHaTJ9 

— TproBaHKC obc npM.iHKe y IlHpoTy cnoMHHbeMo 360 1" 
Toi a iiiTO cy OHC yHHHH.ie ^a ce xpHuihaHCKH cbct y IlHpoTy, 
no;t yTHi;ajeM oBora rproBaHKora Ka;^pa, no;^HrHe He caMo 
Maxepna-iHO Hero h ho.ihthmkh.so 

Ko.iHKo TproBaHKO, HnpoT je ca cboJom okojihhom 6ho 
join jane exHorpaffjCKO cpe;tHmTe. CaM IlHpoT y hcthhh je 
6ho Ky-Tr3'pHO cpe;tHmTe eTHorpac|)CKe o6.iacTH Topaana. Ha- 
.laseiiH ce, ca cbojom oko.ihhom, fotobo y cpe^HHH npocTpane 
30He KOMnaKTHora cpncKora Hace.'ba : IIIon.iyKa, OcoroBa h 
OBMra rio-i.a, a ys cayiy rpaHHH,y Cp6HJe, nnpoT je y obo 
Aooa iiocrajao cbc BayKHHJH eTHorpacfjCKn, nanHOHa.iHH h no- 
.THTHHKH oojeKax H H3Bop CHaic CpocKora Hapo^a y norpa- 
HHHHHM KpajcBHMa C.poHJc Ha xoj cxpaHH. — 0^ 40-Hx ro- 
AHHa npom.iora cxo.ieka nnpoxcKa oKO.iHHa nocxa.ia je sa 
TypKe H aa cbc HHOBepi;e HenpHcrynanHa, a }' Jlyyvinviuyi, 
3an.iaHA' h Bhcokom, cbc je bhiuc janao Hapo;iHH ^yx h cbc 
ce BHine HspajKaBa.ia xejKH>a sa cnajaH,e ca CpoHJOM. B.iHCKa 
H reorpacf)CKH noAecna i paHHii,a Cp6HJe ; nHpoxcKW neHa.i6apH 
y Cp6HJH ; cpncKH ycKoi;H h aKXHBHOCx Cp6HJe Ha ho.ihxhm- 

KOM H HaAHOHa.lHOM HOJby MHHH.IO jC, A^ jC IlHpOX Ca CBOJOM 

oko.ihhom, jom oj; pa3rpaHHHeH>a CpoHJe h TypcKc 1833 r., oho 
y cxa.iHOM noKpexy npoxHBy xypcKC ynpaBC. Ta, no xypcKHM 
noJMOBHMa KpaJHOcx y ApHiaH>y xpHiukana y riMpoxcKOM Kpajy 
HsasHBa.ia je Apyry KpaJHOcx, npHXHcan cy.ixancKHx B.iacxH m 
MHCiMMana na^ xpumhaHHMa.^i 

CaMO Ha ABC roAHHe h hcuixo BHuie noc.ie ])a3rpaHHHeH>a 
CpoHJe H TypcKe 1833. r., roAHne 1835, h 1836., noKpex Cpn- 
CKora HapoAa y Hhiukoj oko.ihhh aaxBaxHO je h IlHpoxcKH h 
BepKOBHHKM Kpaj. Kao xpHuihancKO cxanoBHHuixBO y BepKO- 
BH4K0M Kpajy y Mecei;y Majy noM. roAHHe, xaKO h oho y rinpox- 
CKOM Kpajy HsjacHH.io ce da Hef^r miiue da sua sa TypcKy, u 

7s vis Kap.iOBa y ByrapcKOJ. — Y ^onHcy (CpocKc Hoeiine o;i 1. 
cenx. 1859.) o nHpoxcKOM nana-^ypy 1859. r. ja cy Ha naHai3}'py 6iuu 
II rproBmi H.^ Cpoiije ii cpucKu iupeoemi. Unane, xproBmi iis Cpoiije 
})o6ij cy KynoBa.iH y CofJiHJH. 

79 HcLuxo xproBiiHOM noHe.iii cy ce Tj'pun 6aBHTn oxKaja cy ce 
y nupox}' Hace„iiLTH Typuii Myxaijepn ii3 Cpoiije 1867. r. 

80 PI xproBLin H3 BocHC II OHii 113 TpaKiijc j,OBOjii.iii cy }' rinpor 
cBOJe c.iyre Miic.^iiMaHe, kojii cy iix cjy>Kii.iii naBOM ii na.iu.iH hm HH63'Ke. 
To je c je;iHe cxpaHC noHH>KaBa.io MiiciiiMaHe, a c ;ipyre ii jhocii-io 
CBCCT y xpiiiutiaHa y niipory. 

81 Cbc jo ;i,ojacKa B. b., y IliipoTCKoj okojiiihh ce o^pHcao ocuKijii 
od (HicauHci. Fje MHCJiiiMaHii yxBaxe iia caMO Cponna ocy;te ra na ncT 
ii.iii Accex, H.iH BHuie oaxHHa, h Cp6nH ano hhjc xxeo ja aonj^cxii ja ra 
oaxiiHajy, Mopao je ja n.iaxii no 2 ;to 5 rpoiiia 3a CBanii yjapau. Osy 
Mi'PU ynoxpeo.i.aBa.in cy HapoMHXo Kpccpdapu. 



1G() 

d(i je od madd, uiiiKi &iiui(\ ii cpncKii uof)(iHuu.'''~ .Ic^no ^ooa 
SIX BpcMC OBora noKpera Aom.io je y OHpor 7.000 c'e.i>aKa ca 
TojaraMa, Hii.iaMa h i])a6y.i>aMa h ;}arpo3H.iM MHC.iHMaHHMa y 
riHpoTy.ss ijeh cmo Hane-iH mra je AapaM neTponHJeimh nHcao 
KHe3y Mn.ioiuy o OBOJ 6yHH CpncKora HapoAa y Ohpotckom 
Kpajy npoTHBy rypcKHx B.iacTH (crp. 150), npHBn;tHo. Knea 
]\lH.iom je H y oboJ iipH.iHi;H ynorpcoHO cboJ yTHij,aj a^ ce 
oBaj noKper C'poa yxHiua.s^ 

IloaHaTM cy, Aa-i>^\ noKpeiH C.pncKora Hapo^a y flMpor- 
CKOJ oo.iacTH ro;iHHe 1840. h 1841. rioKper y HmiukoJ oko- 
-iMHH roAMiic 1841. saxBaxHo je cby IlHpoTCKy OKO.iHHy^n cy- 
ceAHC joj ipaAOBe. OBOMe noKpery y Ohpotckom Kpajy 
Hamao je aannc r. 4^mx. P. T3opheBM'h,85 y Ko.vie ce Bwiiie 
HaaHpe oho llito je om.io iij)h yrviJLiHBan>y OBora BC.iHKora 
noKpeia. 

HoRa aAMHiiHCTpauHJa h hob pe^ y lypcKOJ, ca hckhm 
HOBH.M Me))aMa, Koje h HHcy on.ie ;ja rypcKy ynpaBV, h y 
OBMM CT])aHaMa cy oa no.iOBHHe XIX cro.i. oueMory'hH.iH 
HapoAHC noKpeie. C Tora ce, Mecro cnoHranHx napoAHHx 
noKpera, cbc bhujc homcih jaB.i.a ih napoAHH ycK0u,H, xaj^YUH. 
]^es ycKOKa h xaj^yKa HHJe nHi)OTCKH Kpaj nHKa^a oho oa 
ra^a na cbc ao oc;io6o'heH>a 1878. r. IIopc;!, xaJAyxoBatt.a Cto- 
jaHa HaBAapa^e h Hhko.ic CpHAaKaS? h3 nnporcKor 3anjaFLa 
HCTMMy ce, 18,")0-HX roAWHa, h mhotc Apyre xaJAyMKC Al^ynniHe 
KOJe cy roHH.ie iypne ho nH})OTCKOJ Oo.iacTH h rypcKy 
ynpaiu' \ Fliiporv ,i]);Ka le \' crn.nfHJM C'r))axv. Kao HaJMa/KHHJe 

^- O oiiO.M ;>iia.Mt'nuT().M ii()Ki)CT\ oojai5.i>cna cy Hcua joKyMCura 
y AT. 7). Mu.nrliCHulid, Ki^a.i.eBHua Cpoiija... c. 185, 226. ii aa.i>e. — Ha 
OBOM Mccry rmuie M. To. Mii.ixvhcawh : «ToA\u\e 1836. oko IliipoTa n 
y utMoj naxiiJH niipoTC'KOJ oyKHy.ia jc oyHa iipo'niB Typana ii uaptu 
je XTco aa ce onojii ca CpoiijoM. Ha ca.MOM ro.ie.MOM .Mocxy oho je 
KpsaBH ooj na jc ycraHaK yryixien ii oe.iooO'i3CH>e oaroljeHo sa joutHiijo). 

83 M. To. MuMihc6ii1i. Kpa.-beBima Cponja... 186. Ouaj no;iBHr Cpoa 
Ilnpo'haHai^a noxeeha Ha oyny C\wa y KpajnHii r. 1833. H raMO je, Ha 
TO.iHKu 6])oj nooyH.CHHKa oH.io CBcra 50 nyiiiaKa. (Dr. Mux. ntejni- 
.weirh, Mii.iom Oo])eHOBHi\ III cxp. 454.) 

8* M. Id. Mn.vrkcmik. Kpa-i^eBima Cponja 47, 185. -- (oopHHK i. 
XI 279. — JlpM- Apx. — MuH. ^Hiiiup. /le.ia (Rib. u.s rvprvcxiBua o;i 17. 
cem-. 1836.) 

S5 3annc OBaj iviacii: ((/7/>6o tioKa.njjcM ja Feopeu ^Ljchchi. aapii.i ()ch 

10 ncinoK... Ilea od Op-'hi] n dpijeii noeuHijuic <>~ dijuiii ii (Tijpnii) r)cn(i 
.m:u6e {na Ho.weae) diuauie ii mcHe aoounie ij LlpHOK.munne ii ij BeaumtuH' 

11 HoKHiinij iicmpeniuuc .'hiidu, 11 anpu.ia, // uedchy SG HoecKci. M am 
ce.ia u.ieopeuie u n.7>a'/K// no uasap apodaeauic u i] mea Kiyke uiojiko deiyi 
aoeopcaie u aio.iKo .Ma.i no a.iyaHKij yHumnue ii Kapaij.w caMU uoeopcuic 
aa Ha nac lufimupi] ep.imme.f — CaM Ilea od Op.iiij. kojh ce y obo.m .sa- 
nucj' noMnH>e oiio je j'Ckomkh BOJBOja n ^peJBO.^HO jc M^xy Koja je 
HeKa;ia opoja.ia h no 100 .'b\,HH. 

86 Ce. M. Mapuli, Croian Hasjap. BOJBo;ia San.iaHiCKn (BpacxBo 
VI 294 H ja.-be.). 

87 A.icKca Baciijyesiih, 3aoopaB.i>eHn HCKpo.ior etc. (r)pacxBO VII 
338 II ;tajbe). 



167 

o;; OBHX ycKOKa hcthhv ce Mea^^ n .7a.7a.S9 Obh ;;Ra ycKona 
•leTOBa.iH cy ao npe;^ caM ;i,o.ia3aK 1>. b. y nnpoTCKC Kpa- 
jCBe. Hanpej cmo naBe.iH (cTpana 151) KaKo je KanykexaJH 
rp6HJe Ha IlopTH pe^ieHO, ^a 6am OH;^a, 1859. ro^HHe, HMa 
ijO saTBopeHHx 6yHT0BHHKa y IlHpoTy.... Te voj^iiue 6vio je 
jaK cyKo6 HSMcby Hre h Typana Ha BeroBOM Mocry. y to.m 
cyKody norHHy.io je npcKo 40 /KaH^apMa u BOJHWKa. 

Kao y IlHpoTCKOM, xaJAyKOBa.iH cy mhofm xpHuihaHH ii 

y TpHCKOJ, BpeSHHHKOJ H Pa^OMMpCKOJ OKO.IHHH. 

Ha CBOM nyry aobac, B. b. ce naJBHuie HSHenaAHO y 
riHpoTy. OB;;e cy m}^ xpHmhanH, sa HeKO.iHKO ;i,aHa, hoahcih 
^inpcKo WOO pas.JumimiLv myjicaoa. Hajeiiiiie hai UMajy sa 
iipedMem McimepiijajiHa yeihemetba u dii.mij ce npomiiey oee- 
jyKiija, decemapa u dpyeux e.iooapa nod pajAiimimiiM iiMe- 
HUMCi.))^^ XpHuitiaHH cy ce Ty)i{H.?iH «/fa aciKyamijy, Kojii je 
uoysuMao jjydium cmape mauuje sa aaicyucKe scM.he ua iim 
iLV iiocjie uoHoao npodcumo, me mciKO cum flupom oe.iooiio ca 
rm.OOO epouia."^^ 

^o AO.iacKa Ca;i,pe3aMa y OBe KpajcBe, y Hhuikom Dauia- 
.!HKy nojaBH.ia ce join je^na no.iHTHMKa oko.ihoct, Kojy je 
nopxa CBe BHiue noHc.ia eKcn.ioaxHraTH y CBOjy KopHCx. — 
OporpaM pycKe B-iaje o ij,enaH,y Ba.iKaHCKHx CioBena, kojh 
;e OHa no ;^pyrHM xeHi;eHi],HJaMa h y Apyro.M o6.iHKy, wdnejia. 
1851. r. H{HBO je noHe.ia cnpoBOAHXH no CpncKHM ncM.taMa 
OH/ia Bet opraHHaoBana 6yrapcKa MHxejiHreHij,HJa. Y BpeMC 
/vO.iacKa B. b. y obc cxpane, 6yrapcKa opraHH3aii,HJa Bck je 
oH.ia 6aH,H.ia Mpe>Ky ii na nupoxcKH Kpaj. B.ihckocx h reo- 
i'pa(|>CKy no;i,ecHocx rpaHHn,e Cp6HJe HacxojaBa.ia je oyrapcKa 
nponaraH^a ^a HCKopMCXH ^' ABa npaBu,a.... 3aoujrpeHocx 
nsMehy xpHiH-kana ij MHCiMMaea y obom Kpajy, ko.ihko no 
jaBHO HspajKCHMM xcH^H-aMa CpncKora Hapo^a 3a C.poHJy xo- 
-iHKo H H3 ^iHcxo ckohomckhx HHxcpeca, H aixO 3a CpncKH 
HapoA HejxeHCH MOMenax, 3a 6yrapcKy nponaraH^y oho je 
iiajnoBo.tHHJH yc.iOB. 

IloA ^^ApyJKpHHM HHxepecHMa Ilopxe h 6yrapcKe npona- 
raHAe, y IlHpoxcKOM Kpajy ce 6p30 cxcK.ia oko.ihocx : «aKo 
.roheui da oydeui Cpoiw, mpHOKOuoM hy me 6piijamu.» 

ss Osaj Mia oho je us ce.ia KaMcinme y niipoTCKOM OKpyry. 3a 
|)a3.7HKy oj paHiijera (Hre na ce.ia Op-ije) OBora M-ia-feera SBa.iH cy /f^a 
od inipomcKij HaMenuny. 

89 JIa.ui je 6ho po^OM us cejia Parojiema y flMpoTCKOM Onp^ry. 
— M. Id. MuJiidiceuh, KHOKesHHa Cp6nja etc. c. 935. hshco je Hapo^Hy 
rsecMy us U,pHopeMKor Onpyra o Jla.iow eojeodu. Y obo speMe, necMe 
o lUTHncKOM Jla.ioiu eojeodu, kojh je McxoBao y XVIII cto.i. noHe.ie ce 
iipencBaBaTH Ha JIa.iii aojeodi}. — Kao HaBjap ii CpHjaK y 3an;iaHby, 
ii Me(iu3 HuMCHUnc nocrao je y Ohpotckom Kpajy .iercH;iapHa .iimHOCT. 
lira H3 K. BO^Ho je ca co6om ii CBOJy hepK}- .3.7am//, Koja ce oxihmho 
nOKa.^a.ia y Biiiiie cyKo6a ca TypijHMa. 

80 Cj)6. Hoeune oa 16. jyna 1860. 

91 Cj)6. HofiUHe ox 4. okt. 1860. 



168 

LUra je hs TaKBora craiia Mor.io npoMsuhn jacno ce jom 
OH;;a bhac.io. Beh bhaho oi;pTaHe ochobhc ;ihhmjc ovrapcKc 
nponaraH^e noi^praBa.ia je caMa riopra. Y nnpoTy je m noMe.ia 
aKLtHJa 6}TapcKe cbhtc Be.iHKor Beanpa. Ty je, na rpaHHi;H 
Cp6HJe, H B. B. no'ieo ^a paaBUJa CHCTeM Ap>KaH>e rTopre y 
Haij,HOHa.iHOJ oopoH Cpoa h Byra])a, kojh ce je, iiaiuHx Aaiiji 
y Cxapoj Cp6HiH h MaheAOHHJH, oho ycaBpuiHo ^o Kpajpi.e 
nepcfiHAHOCTH. ()ho uito je Be.iHKOM Beanpy iiajxiaHje y Ha;i- 
:ie>KHOCT cnaAa-io^2 qho je oii npBO y FlMpoxy CBpmno. - 
ITpeiiiaB npcKo cnaxHJCKora h rocnoAap.iHMKor nHTaH,a,93 nao 
H Aa He nocTOJe, HrHopHuiyhn npeico 4000 rynmoa xpHiul,. 
cTaHOBHHiiiTBa, B. B. cc .laTHO ypebcHia i;pKBeHHx oAHOca y 
IlHpoTy. Bam aCor Tora mro je oho Bp.io jooap nacTHp, h 
lUTO je LUTHTHO npoBa CBOJe nacTBe, npBH je na >KpTBeHHK y 
HnpoTy 6ho npHHecen MHxpono.iHT Ahuium. Oa npoK.iaMo- 
BaR.a TanaHMaT-H-xaHpHca y ITHpoTCKoj Oo.iacTH, MHTpono.iHi 
Ahthm eneprHMMO ce aaysHMao ;\a ce xpHuihanHNia npaBa no 
TOMC amy h CTBapiio npH;}Ha;i,y. IlaJBHiiie ce MHipono.iHT 
HCTanao npoTHBy noB;ialjHBaH>a B.iacxH MHC.iHMaHHMa y no- 
r.ie;iy aanynFiHHe ^eceTKa 6e3 KayuHJe h to je HaJBHuie h 
HaByK.io na H.era MpH^H^y nnpoTCKHx MHC.iHMaHa.94 H Ka^ je 
11 B. cTHrao y IlHpoT, npBH cy MHTponOjiHia Ty>KH.iH mhc;ih- 
MaHH : Aa je HCMO])a.iaH. Ty^Koy npoiHBy MHTpono.iHTa Ahthmu 
AHr.iH cy H HeKo.iHKO xpHmhaHa Koje je Bek npHAOOH.ia aa 
ce 6yrapcKa oprannaai^HJa. J\a Har.ieAa Aa je nocjiyiuao CBOJy 
oyrapcKy CBHxy, B. b. Anrao je hs Hopoxa MHxpono.iHxa 
AnxHMa H ynyxHO ra y LI,apHrpaA, hoa naroBopoM Aa je oa 
napoAa nan.ial^HBao bhujc ranee ho lhxo je aanoHOM (xaxH- 
xy.MajynoM) oh.ic npeABH'heHe.^s 

riopeA MHxpono.iHxa AnxHMa, B. b. npoxepao je na ITh- 
poxcKC oo.iacxH jom 6 CBemxeHHKa h 11 yr.iCAHHx npBaKa Ha 
ce.ia. Hnje nomxcAeo hh MHpnora h MecxHxora nona Koh- 
cxani^HJa. ^a noKa/KC CBojy HenpHcxpacHOCx, B. b. jc c obhm 

92 Arch, diploin. elc. 227. 

93 O ciULviijch'OM aumaihij ii uiimatbij o rocnodapMiniLva b. Ma.io 
4a.T>e. — Arch, cliplom. etc. 223; Cp6. HoeiiHC oj 16. jy.ia 1860. 

9* K. J. Jirecek, Geschichte der Bulgaren 549, Ha.3iiBa MHxpon. 
AnmuMa ((der ruchlose Biscliof)). Biuii o MHxpon. Ahthm}' CpocHc 
HoeuHC ox 4. aeri ii oa 10. okt. 1860. — Ha MecTO Muxpon. Ahthmu, 
naTpiiapmiija je ynyxH.ia y IlnpoT IlapmcHuia. ITapTeHnje je oiio po;iOM 
113 ra.iiiHHHKa, II no cboJiim pojiiTe.-biiMa 3Bao ce CiaamiweecKU. Po- 
AHTe.-bii napTCHHJa 61011 ce Hace.iH.iii }• niipox npe jo.iacua H>eroBa aa 
MHxpono.iHxa. napxeHiije je oho Bp.io AO^po uiKO.iOBaH rpHKii, 11 jpavao 
je cxpaH}' cBOMe, CpncKOM Hapoj}'. 3a kieroBO ce BpcMe (')0.i.e no;inr.iii 
^enaKCKii 11 ZviocHjtapcKii mcxoch ii cpncne cy lukcic joohjic jaMii 
no.iex. najncHiije je npBii yBeo ja 11 HCCHCKa jCLia luy y ujKO.iy. l4)era 
je saxeK.iii OB^e i^pKBCHa 6op6a iismc-^}' CioBena ii BaceibeHCKe FlaxpH- 
apuiMJe. — K. J. Jirecek. Geschichte der Bulgaren, 550, norpeiiiHO ociokii 
aa je IlapxcHiije 6ho us ^eopa 11 ;ia je oho oyeapciai B.ia;tHKa. 

96 Arch, diplom. etc. 109. 



169 

HecTHTHM j.3^AHMa npoTcpao y Je;i,peHe h nHporcKV naJBe-l^Y 
HBCiHuy H ay.ivMtaapa, cnaxHJy TpomaHa.96 

Ko.iHKO ce 11 B. anrajKOBao y DnpoTy 3a oyrapcKy ciBap 
jacHo ce BHAH H H3 Tora lUTO je npoxepao y ^HMOXHKy ^Ba 
xpHiut. npsawa, kojh cy xxe.iH h p&jm.m, Aa ce y ii.pKBH h 

UIKO.IH OAP>KH AOTaAaiUHbH pC^ H J^Si CC HC OpHMC y IIIKO.IH 

oyrapcKH yi^6eHHi;H no^ bh^om HanpcAHHJer McroAa. To cy 
on.iH nnpoTCKH npeauH MiiJin PHCxa Xayn JoBaHOBnt h Toopiie 
KoKa.io.97 na nnaK ce jaBHO npoHOCH.io no nnpoxcKOM Kpajy. 
Aa cy ABa OBa npEana npoxepaHH c xora mxo cy uiypoaaAu 
ca Cp6HjOM H ((padiLJu da Cpoiija doh(' u jj fJupom.y) Oopea 
Ma.ior Phcxc h KoKa.ia, B. b. je npoxepao Ka.nnpoxa n Tomy 
MaHHHiia xproBij,a. iManHHtu je 6ho oKpHB.'beH mxo je Ms^p- 
jKasao xajdijKe h3 Cp6HJe m xpanno Mecne apaivinje. ManHnk 
je OHO npoxepan y Bhahh. Y Bhahh}^ je MaH'^nti h kocxh 
ocxaBHO. 

Ha xy}K6y MHCinMana h3 rinpoxa ^a ce Bwrne ne Moxce 
noAHOCHXH, H Aa y ohhm KpajcBHMa xohe cpncK}' B-iacx, B. 
B. je A03Bao y Flnpox n Apante-ia CxanojeBHha, xproBu,a h3 
Tpna. H ano je caM B. b. caciyniaBao A. C., OBora ce nyxa C. 
OAopaHHO H cnacao, n BpaxHO ce CBOjoj K3"kn y Tpn.^s 

B. B. ce xo.iHKO anrajKOBao 3a HOBy, oyrapcKy, cxpyjy y 
OnpoxcKOM Kpajy, Aa cy ra caMH nnpoxcKH MHC.iHManH, ne- 
sHajykH 3a BHUiy OopxHHy no.mxHKy, xyjKHJin caMOM cy.ixany, 
OAMax no KberoBOM OA-iacKy H3 nHpoxa.99 

06 S.iHKOBuu oBcij BpoTMO cc y flupoT Hii Hej[e.T>j' jaHa no oxiacKv 
B, B. H3 nupoxa! 

97 EmicKou /H. Ccwci. oniicyjykii mm OBe ^ora-feajc, niicao mh je i[ 
TO ;ia jc vlB. «. lu Uiipoaia dea Hop6ai,mje aoc.iao ij cijpeijHiy ii ja je (di 
dpyee hckc oMcuhc iioKpeme yHiimion. — Kao cbh npaBii, jaBHH pajieHHuii 
Ha HapojHOM noc.iy OHora BpeMena, h OBa j;BOJHi-ia, Jtoxje Coraxn 
.i.yjH, 6p30 cy MaxepHa-iHO aanajiw ii cmlu.iii ca nosopHHine HapojHMX 
Hoc.ioBa. — M. Td. Ma.iuhceiik, KpajbesiiHa Cp6HJa, 184. noMHfte y 1836. r. Ii). 
Houa.ui. JJ^a .im je to oho OBaj lo. KoKajio Kora je B. b. npoTcpao H3 FIiipoTa. 

9S y rinpoTy ce npiina ja ce Ap. CaiaHojceiih oBora nyTa cnacao. 
niipoTCKK MHC.iHMaHii cy FOBopHJii ja jc A. C. Aao B. B. 2000 ;i3'KaTa 
ja ra nycTH. FojuHe 1863. hhuikh MHxecapHtJ) MnjxaT nama ynyTiio je 
y TpncKH Kpaj, K^iHcypy ii Ap. MCCTa Ee.ioea McMeda n OBaj je joxepao 
y Hnm 12 npsaKa xpHmtiana ii3 OBora Kpaja. Mcfey tom 12 6no je ii 
apXHMaHiipiiT Miicaiuo. Onn c}' 6h.ih OKpiiB.TjeHH 3a BCJieiisjajy. Bcjie- 
ii3;iaja cc cacxoja.ia y tomc, ujto cy «6u.ni i] eesuMii ca Cjmc.KOM 6J.adoM 
II uiiuo cij padii.m da ce ii wuxoe Kpaj ciioju ca CpouJoMr). ApaH-^e.i 
CTaHOJeBH'h ce n OBOra nyxa cnacao h OTiimao y L|,apnrpa;t n c noMO'hy 
naxpnapxa JoKiiMa oc.to6ojiio ii oh}' je;iaHaecTopim3'. Co(})iijckh Bajiuia 
Maxaap nauia n hhiukh MHTecapHtf) Ajiii Pnsa naiua, noHOBO cy, 3a 
BpcMC ycTaHKa y XepLieroBHHii, saTBopiwii Apan+iCia CTaHOJeBniia n 
CTapajiii ce j;a yTBpjie ja je CTajao y nesn ca CpncKOM BJia;tOM. Y 
jpyuiTBy ca niipoTCKiiM MiiTacapii(J)OM, Jop;taHHa-nauiOM, A. CraHOJeBHt^ 
je, 1877. II 1878., bciukc yc.iyre j'Mhhiio cpncKOJ bojcuh h cpncKOJ 
cTBapii. 

99 36or Tora ujto }c B. b., pe.iaTHBHO 6p30, 3aBpnino CBOJy hhc- 
ncKuiijy y FlnpoTy, y FlnpoTCKOM Kpajy ce ojpJKaBa.io MHUj.'beHje Aa ra 



170 

rioMeB OA OupOTa, B. b. je Ha ij,c.iom cbom nyiy HaAasao 
CBOJe Hupe^oe h ^pecy;^e na rypcKOM h oyrapcKOM je^MKy. 

H H3 riHpoTa je B. b. noHCO nHCMene ^ona^e o tomc 
M HHJc y nwpoTy CTaH^e xpHiiikana onaKBO Kawo ra npe^- 
cTaB.i>a pycKa B-ia^a.^o"^ JcAHa o;^ HanylieHHx Hapo^HMx npeA- 
craBaKa, h aKO Aoi;HHJera AaTyMa,ioi Koja ;j,ocTa jaciio upra 
OBO c'laHbC y riiipoTci^oi oko.ihhh, Ha.iaaH ce y Haiuoj JlpM-aanoj 
Ap.vuau, y OAe.i>Ky IlmiiKa Miiinj)i>"n vr!ii '^02 

H;{ riHpoTa je l^e.iHKH Be^iij) .u'mao \ lliiui 21. .i\.ia 
one ro;;HHe. C Tora uiro je y oho ^ooa y;Ka HHiiiKa Oo.iacr 
oM.ia r.iaBHa KariHJa Kpo:^ Kojy je crpyJHo yxHuaj CpoHJe y 
'ryi)CKy, H mro je oH.ia ivuibhh H3Bop h3 Kora cy ce npeno- 
cH.iH noKpexH CpncKora Hapo^a na thm cipaHaMa l^apeBWHe, 
B. B. je naJBHiiie Beiiia.ia noAwrao no OBOJ oo.iacTH h Haj- 
BMUie OBy^a nocejao 113x10111 h CMpT-ii^s 

M aKO i.iaBHo aAMHHHCTpaTHBHO cpcAHHire TypcKe Ha 
rpaHHia,H ("poHJe ; h ano ceAHiuTe naJBekera japnM30Ha y Py- 
Me.iHJH, no Te/KH>H ue.iOKynne rypcKC ynpaBC n no rproBaHKOM 
npoMery, na npBH noivieA h HHTepHauHOHH.iHiiHpaH, — JIIhiu 
je, y HauHOHa.iHOM nor.ieA}', ocrao BepHO or.ieAci.io h jaK 
oAJeK CBoje mhcto cpncKe jcAHOcraBHe h KOMnaKXHC Mace 
cpncKora /KHB.i.a y CBojoj npocTj^anoj o6;iacTM. — Kao hh- 
})OTCKa H Apyre na jyry n HCTOKy oa HnrnKC, fn HniiiKa y>Ka 
oo.iacT je, no Hace.i>y cbomc, 6u.ia mhcto cpncKa o6;iacT. - 
H aKO ce HacrojaBa.io Aa ce BemraHKH AeHai;HOHa.iM3npa, 
nenpecraH h cbc jaMH npHTimaj y csanoM nomcAy KpenKora, 
ccocKora craHOBHHmTBa y ipaA, y Mnmy ce cxa.iHo o6HaB- 
.i:.a.ia H o>KHB.iiaBa."ia /ixHBOTBO})Ha Mok cpncKora Ha14HOHa.iH.5Ma. 
J^yra m HAea.iHa TpHAeceToroAnmii3a oopoa CpncKora Ha- 
poAa y BeorpaACKOM h Bhahhckom Ilaiiia.iHKy aa no.iHTHHKy 
e.ioooAy; oa 1833. jom 6.iH>i{a, h reorpa(|)CKH noACCHHJa, rpa- 
HHi^a npcMa Cp6HJH;io-* pcA, cnryjiHOCT o.iarocTaHje h Apyi^e 
OKo.iHocTW y CpoHJH joui jaMe cy OH%HB.7>aBa.ic OBaj Hnane 

je cv.iTaH no3Bao no xyiKoaMa niiporcKHx MiiciiiMaua. HcooaBeLUTeuc 
xpiim-katiCKC Mace ocxa.ie cy no;i vthckom, aa je c\.iTaH npo.MeHiio B. b. 
no Tva^oaMa nnpoxcnnx MncJiiiMaHa. 

100 Arch. di})lom. etc. 225. ^a ce one Hapo:iHe npejcxaBKC Ao6iij\ . 
noMor.iii cy y flnpoxy 11 B\ rapn, Kojn cy on.in y cruxh B. b. 

101 ox 2. anpn.ia 1861. r. 

i*J- npcacxaBKycyoBvnoTnnca.iH: v'Bopeii nae.iumih. JlaHLiui IIcuiuh., 
TIcHHa JuaciHoeiih, ndHCijom BcitKoe, CmaHKo Flewpoe (/I,o6pn do.i), Kocimi 
77. KupiiH. J^CHKo Mii.JHiih. CmciHKO TaHOKO.m:an, Kiipa Muuiuh, Ku.iyee- 
pcea.ui. Miima K-iuci/pa.iii. Taca TJocaw.ioenfit). (Ka.sa n Bapoiii Hnpox). 

103 pj, ;j{_ Caea, onncyjytin mh obc jora-^aje 11 B. b: nncao Mn je: 
«y HiiLuy ce ca^pesaM noKasao npaBii 3Bep, Bc.inKn TypcKU ((janaxuK 

n XpiutaHCKH KpBO.IOK)) 

If* Ei'.ju McMcf) je cxa.iHO, y npoHnjn, cKpexao na;KH>y napojy y 
r5an.iaH>y na no^ecnocx rpannue na naHjnpa.iy 11 ^epBeny {A.i. Joeanneiih, 
ripiiHOCun II. O ana^ajy rianjnpa.ia b. h C6opHHKT>Il 76. 



171 

HCHCupuHM H3Bop Hapo;i,He CBecTH. - - y San.iaii.}', Ixiaco- 
THHaMKoj OKO.iHHH, v Uj^Hoj TpasH, B.iacHHH H T. ;!,., r^c cy 
ce OMVBa.ia AyooKa Hapo^Ha npcAfiH.a, join nHuie jc 6YJajia 
CBecT HapoAHa, h CBe BHUie je pac.ia cbcct 3a ocioooheiBeM 
OA CBe jaMcra TvpcKora npHTHcna h 3a npHcajeAHH>eii>e CpoHJH. 

ITOA THM OKO.lHOCTHMa, MOiKC CC pchH, X^i HapO^ V I^HIU- 

KoJ ' o6.iacTH HHJe ce HHicaKO hh cmhj)Ho oa npBora yc- 
laHKa y IlIyMaAHJH. — HapoAHa npcAaita o na.iuKiyhu w.\ 
Kpaja XVIII CTO.i.; yqamke napoAa m3 Hmlukc Oo.iacxH y yciafi- 
ij,HMa; oncaAa HHiiia 1801). r. ; BOJROAa Cmpe.ha ui\ FIpoceHe- 

. HHI;H y FpAClHI^HlOS; KpSaBH H JC30BHTH cnoMeiiHK nO}KpTBO- 

Baita cpncKHx yciaHHica Ha Herpy, — 'Fic.ie jKy.ia; Hiiuiku 
My^emmu 1821. roAHHe,io6 h t. a- oh.ih cy raKO'be h3boj) 
cpncKC cbccth y hhuikhm KpajeBMMa. 

Ko.iHKo je pasoHapaH^e y CpncKora HapoAa y Hhiukhm 
KpajeBMMa nacTa.io KaA je, r. 1833., HniiiKa oo.iacr h j^njhe 
ocTa.ia noA Typii,MMa h ko.ihko je hcchocho cxaifee Ap>Ka.io y 
Toj o6.iacTH OA MHc.iHMaHa H cy.rraiicKHx B.iacTH, bhah ce no 
noKpcTHMa HapoAHHM, KOJM cy ce HH3a;iH totobo cBane ro- 
AHHe. - Byne npoTHBy Typana oh.io je y Hhiukoj Oo.iacTH 
join roAHHe 1833. lo? \ npBH oa r.iaBHHJHx noKpera y oboj 
o6.iacTH 6no je onaj r. 1835. Obc ce ioahhc napoA h3 obc 
o6.iacTH o6pa'ha Kiiciiy Mn/iOLuy 3a noMoii.ios KHe3 MH.iom 

105 M. PuKufi. OrauoiiHa V 506; — M. To. MiiJiiiheoiifi, KHcaccBiiHa 
C.poHJa etc. 792. — M. B. Bece.iiiHoeuii, Bcr ii oeKMiija... — Osa C- 
rpcbiiHa aKUiija Cnijisx je aaxBaTiina ii Be.iiiKii ^eo Bpaii.eKor Onpyra 
(Moja .iMHHa iicnuTiiBairba liiaciiHe h LI,pHe Tpase; Joe. Xcnui Baca- 
.hcoiifi, Ka HCTopMiii rpaja Bpan^a etc. — rojtuuiHjHLia II. HvnH'ha 
XVI 326,), 

10*5 M. "E. MiiJiiiheeiiii, noiMCHHK etc. 443 ii aa.iie. 

10" JaHvapa 12. 1833. roj,. CTapemiiHa A.ieKCiiHaMKC Haxiije jaB.ta 
Khcsv Mii.iomy «:ia c} ;iomjia ;iBa MOBCKa n.s Hulukc Haxiije ii npwHa.ia 
ja ce ue.:ia naxiija riojiiirjia iia namy. Hjhx 16 ce.ia y TonoHimii no- 
cna.iH ABa MOBCua Ha ipaHiiuy aa rpaace oapyx, \i aohc.tm opuniHaaHo 
nHCMO no6yH>eHHX Hnui.iHJa. Obh na rpanimH 6oja.iii ce rypcKora 
uinHJyHamTBai) — CTapemiiHa naxiije niixa Kh. Mii.ioma uixa ja na- 
pe:in CBCxy na rpaHiiuii. (JlpM:. Apx. — Kh. K(tnn. — A OKToopa 29. 
1833. CTapeuiHHa .^.tckc. Haxnje ii.SBeuiTaBa Kh. .MtLioma crj,a cc HiiuiKa 
ce.ia uoAHr^ia npoxHB 'l'\ pana)). Knes Miooiu, npcKO cboJiix B.iacxii, 
ynj'l^yje napoA <ida cc CMupiiy) m MHpH ra c TypiiHMa. — .1/. To. }iii.vi- 
hcauh, KHC/KeBiiHa Cp6nja 36, 37. 

108 Janyapa 14. 1835. cxapemiiHa A.ieKc. Haxnje ii3BeinraBa Kncsa 
Mii.iOLua o HCMHpiiMa y Hhuikoj HaxHJn: «Cp6ii ce Beh npiiNrHpiuii. 
TypiiH Bch yiiiJiii y aapoj. Jom ce nesHa npaBii yapoK 6yHii.» Khc;; 
.Mhjioui Hapeijyje ja ce pou.i>e hc apiixeahn. (/ipM'. Apx. — Kh. K(ihii,.). 
— (te6p3'apa 25. 1835. roj,. cxapeuiiiHa A.ieKC. HaxHJe yny+ijje Kaesy 
Mii.iomy ((HeKO.iMKO Jbyj,M n3 HumKora BH.iajexa ^a My Ka)Ky KaKO u^ 
cejia y ce.io n;iy no 50 Apnayxa h Aoca-^yjy Hapojy» (JlpM\ Apx. Kn 
Kami,.). — Mapxa 3. 1835. r. cpncne B.iacxii aonymxaj}- Hi-iiu.iHJa.Ma xd 
jooeraBajy y CpoHJy. HeKO.muiiHy npsana ynytiinuuie B.iacxH ;ia ce 
npexpne a.iH ce ohm BpaxH^iw y Huuiko ((h hohobo noMcjiii j;a An>Ky 
HaxHJy)) (rlP-^- Apx. — Kh. Kuhu,.) — Mapxa 16. 1835. roa. cxapeiuHHa 
Ajickc. Haxiije jaB.i.a Kh. Miliouiv ja je join 9. ob. m. ((lIiiiiieBa'iKa 



172 

ynyhyje h y Hhiu cnora noBepeHHKa, ABpaxia nexpoHMJeBH'ka, 
noneHHTe.i.a MHUHcrapcxBa HHOCTpaHHx Acia, a^ yMHpH no- 
6yiteHHKe.io9 Mhoih yr.ieAHH ."byAH wa Hhiukc Oo.iacTH oerajy 
y CpoHJy. HapoAHH nonpcT obc foahhc npoTHBy rypcKC yn- 
paBe aaxBaxHO je h B.iacoTHHaHKH Kpaj.no 

Ha nwcaMa npBana y HhuikoJ oko.ihhh Kneay MH.iomy 
BHAH ce, ;^a cy Typi^H OH^a MHore BH'beHe Cpoe nooH.in: ;ia 
cy MHore OTepa.iH y Ma.iy AaHJy h mhoio on.i.aHKa.iH cpncKo 
CTaHOBHHiuTBo. H OBC roAHHC cy MHorH npBaii,H OTy^a npe- 
oeoH y Cp6HJy. Haj)OA h3 HHiuKe OKO.iuHe h OBora n^xa cc 
o6paiia Knesy MH.iOLuy h mo.ih ra /ta ra oc.ioooah oa TypaKa. 
Obc roAHHe 6vi.io je bhuic KpBaBHx cynooa H^Mehy rypcKc 
BojcKc H nooynjCHora Hapo^a y oboJ oko.ihhh J'l 

Ja4K OA OHora y 1835., noKper y HhuikoJ Oo.iaciH oho 
Je 1839,, 1840. h 18 H. r. Foahhc 1839. oho Je Jan noKper h 
y B.iacoTHHaHKOM Kpajy. Obo Je ^pyrn B.iacoTHHaMKH noKpeT.n' 
H y OBOj roAHHH MHoro Jc Tpoa npe6er.io y Cp6Hjy. Onja 
Je H nopoAHi;a Ko.ioBohe y H.iacoTHHaMKoJ oyHH, CranKa Bo- 
Jaynje, 6a.ia nporepana y .leApene.us HoKper 1841. ro;iHHe 
npcTBopHO ce y napo/tHH ycraHaK. Taj noKj)ci ije noanax no;i 
HMCHOM Mu.jojcaa Bijho^^^ h Himiiai JnjHd.^^^ 

oejKaH npcKO rpamiue y naiuj' cxpaFiy ca crojom ctokom npeoema. 
TypcKii ce BOJHUUH, kojii cy ohjii y norepii, upaTHJiii nyliaMa. CpncKiix 
nojiiMKa iiMa no Toiioiiimn. HpaTii.iii ce oa Oerynaua caMO cxapmi n 
oaoc. Typuu nocTaHii.iii cTpa>Ky 04 no 50 .i>y;in y MarcjcHuy 11 KaMC- 
Humi.)) (UpM. Apx. — Hh. KamC) — Anpn.ia 20. 1835. crapciiinHa A.ieKc. 
Haxnjo jaB.T>a Kn. Miuomy: <(y 3an.iaH>CKnM cc.iHMa napoa o;ipeKao xa- 
jjaMnjy 11 ne-ke n.iaiiarn ;iOK ce cbh oerynmi ne upaxo) (Hp.m. Apx. — 
Kn. UttHii,.). — Okt. 2;5. 1835. CTapeuinna A.ickc. naxiije nHBcmraBa Kn. 
Mn.iouia ^a cy ce oner AoroA"-iii HCMiipii y Hhujkoj oko.ihum h x^ cy 
ce Cpoii BC'h npiiMiipu.iii. Typun cy Re1\ nBum.iii na pa;i. Jouj cc, Mcljy 
TirNi, Hcsna npaBU y.spoK oynn. CTapemiiHa A.ickc. naxiijc xpaaiii o.i 
Kh. Mn.ioiua Hape'feeH3e: uira ja pa;iii. {rJP-^- Apx. — Kn. KctHii,.). 

i"9 }i. Td. Mu.iiifieGiifi, Kpa.-bCBHHa Cponja 34, 47. Ha obom mcctv 
caonuiTCHO je 11 hcko.iiiko ;iOKy.MeHaTa o obhm jora-bajnMa. 

"0 M. "S. }iii.mhe6iih, Kpa.-hCBHHa Cpoiija 49; Tux. P. Toopfjeenh. 
BciemKC o B.iacoTHHiiy 5— 8; P. T. HiiKo.iiih, Ilo.'baHHua h K.iiicypa etc. 14. 

m M. Td. MiiMiheauti, Kpa.'beBHHa Cpoiija 49 h fiaa>c. 

"' Tux. P. 'Eop'^ceufi, Be.ieaiKe o B.iacoTHHuy. 

"3 Tux. P. Toopfjeeuh, Be.ieiUKe o B.iacoTnniiy, 

11* () Mu.wjeeoj Bynn Bei\ cy njOwinKOBana nena aoKyMCHTa; 06- 
jaB.i.eHH cy 11 sanncn o obomc ;tora'^ajy. Hysa ce h npoK.iaMauHJa KncBa 
Miixaj.ia oj 10. anpioa 1841. na napoj y tponjn. — Tux. P. Tyopijeeuh. 
Be.ieuiKe o BjiacoTHHUv 6—9; — M. 7j. Mu.iuheeuh, Kpa.-bCBnHa CpCnja 
49—51. — Ami Boue. La Turquie d" Europe etc. I 313—317; — K- '•/. 
Jirecek, Gesch. der Bulgaren, 545. 

115 M o HiiiuKOJ ByHH ii.Ma jocxa oojaB.-bena Maxepna.ia. HaJBa>i;- 
HHJn, nan, aeo apxHBC o OBOJ oynn nysa ce y namoj JlpjKCieHoj Apxuau 
y OAe.TjKj' HauiKa Eyna. CaMO MO.i6a CpncKora Hapoja ns Hnuia 11 
oKO.iiiHe H.Ma 38. nope;t napoacKiix Mo.iaoa HMa mhofo iiaBemxaja jpa^. 
B.iacxn o OBOMe j;oratajy. HaJBa/KHHJn u Hajnoxn\ nnjn HSBemxaj je 
oj, 29. anpH.ia 1841. Hp. 84. inxo ra je H.ian CoBJexa, no.iKOBHHK Kasa- 
.lepnje Mu.ieaia PadoJKoeah nojineo Mnn. hh. ae.ia 'hophij rTpomuhij 



173 

3a OBora noKpeia oho je HaJBei\H AOAHp Hapo^a h3 
Hhuikc 06;iacTn ca Cp6HJ0M h CpncKOM B^ia^oM. HwiiiKa B3'Ha 
H3a3Ba.ia je ne.iviKii HepeA y ohhm crpaHaMa T3'pcKora IJ,ap- 
c I'Ba, H Ko 3Ha Aa .in ce OBa 6yHa He oh cpehno aaBpiuHja, 
Xd V CpoHJH HHJc OH^a occHe.ia AHnacTHyKa oopoa. — 3a 
vrvmHHaK.e OBe oyhc, Oop'ra je OH.ia nosBa.ia y noMoii (JDe- 
\ AHe name h3 jyJKHO-aanaAHHx KpajeBa. 3Ha ce m je y Hhiu 
oH.io Aom.io 6 nauia ca cbojhm ApnayTHMa. Y cxBapH 6h.io 
je CBera 6.000 ApHayra.ii^ 

HnuiKa BvHa 6H;ia je yrymena join HCTe ro^HHe. CpncKH 
HapoA y Hmuikoj oko.ihhh, h CBv^a Ky^a cy ApHayrn npom.iH, 
MHoro je HacTpaAao.117 HapoHHTO BjiacoTHHLi,e je nacTpaAa.io 
oA Anayra. M OHAa je l>.iacoTHHU,e 6h.io sanajbeHO.^s ^o ao- 
.lacKa B. B. y Hhiu, B.iacoTHHi!,e je ce xpn nyxa AHsa.io npo- 
THBy TypaKa h CBa xpn nyra je oh.io na.i>eHoJi9 

Ko.iHKO je HapoA y Hhlukoj Oo.iacTH no.iarao na obc 
noKpere bhah ce na .lercHAaNia Koje ce nyBajy h npn^ajy y 
iiapoAy y 3an.iaH5y o KOJOBoljaMa obhx noKpexaJ^o \ ko.ihko 
je y CBHMa obhm noKpexHMa 6H.ia pj^Ka Knesa Mn-ioiua h 
Kneaa Mnxaj.ia, bhah ce h no xomc mxo ce hh jeAaH oa xhx 
noKpexa hhjc Morao cxHiiiaiH oes HHxepBeHi^HJe CpoHJe. — 
Kao mxo je cbc xe noKpexe npoyBpoKOBa.ia (^poHJa, owa h\ 
jc H cxHmaBa.ia. — Y Mo.ioaMa napoAa H3 HHiuKe i^j^.'i|[He , ^ 
oBora Ao6a, cpncKH je B.iaAa.iai; y)C6exno~cpncKu ejioMf^i^^A^ ' 

M Aa He cnoMHH>eMo, caMO ce no ceoH pa;^S«^''Aa cy^;; 
CBH OBH noKpexH y Hhiukoj 06-iacxH saxBaxHjiH ^vmy)r£^<it6 

(Hp.Hi-, Apx. — MiiH. H)i. Hc.ia.). O -rypcKONr Hacw.i.Y him, Cf litlXiiii'y Hum- 
KOM, niipoTCKOM, .lecKOBUMKOM H flpoKj-naMKOM Kpajv caon|l^Tii<) je HCKa 
.'toKYMeH-ra HiiA noaoa, C.poiija ii Pyciija... IV. 432. ii .^,'C. Biiam h 
CpeiucHU J. n., no HOBii.Ai KpajcBiiMa. Boorpaii 1879. c. ^0. ii aa.i>e 

— Tux. P. lyop-hcinih, Y noM. x; — M. 1}. 3/zz.7wfi<^6i7AKpa.T>eBiiHa Cpoiija 50; 

— Cm. M. Mapiih, CxojaH Hanjiap (Bpacxeo VI.). 

lis IlpcMa iiSBemTaJY CTapcuiiine A.iCKC. Haxiije oa 18. <|>o6p. 1841. 
joLU XHX jana cy ((ApHayxH j,oiii.,ih waK }• 3an,iaH>e ii no.3HBa;iii h Cpoe 
.la ce Aiiray npoxHBy hobhx ype^aoa y TypcKOJ w n.ia+iaa>a AaHKa. 
llama HiiiiiKii nopyMiio Cpon.Ma Aa oxepaj}' ii3Me-fey ceoe xe Apnayxe 

— oiuo MX OKO 3000 — iiHane ii oh tiC ae.iaxH im HHma». — flocia-iH 
(".poM .i.y^e Aa nnxajy ciuapeuiuHij A.ieKCUHaHKoe mxa m\ paje. (cCpoH 
iioc.ie ,ia.iH uapy h naujH Myaaap Aa cy ohh paje h Aa ce HHKaA BHiue 
Ha H>' noAHhn He-hew (p,pM-. Apx, — Kh. Kami,.). — JI,p. Joe. Xami 
Bacu.iyeeiih, Jy>j<Ha Cx. Cponja II 404 — 405. 

117 IlpcMa HSBcmxajy cxapeuiHHC A.ieKc. Haxwje oa 30. hob. 1841. 
"Aona.iH.iH cy .i.yAH hs MaxajcBqa h Apyrux hhuikhx ce.ia napoHHXO >• 
ivapaHXHH, Aa H3ApH<e Aa on mop.ih wkH y KparyjcBai; h Aa .MO.ie Knesa 
Mnxaj.ia Aa hx oa xypcKorsy.iyMa H36aBH» (JlpJic. Apx. — Man. Yh. /I,e.m). 

lis TiLV. P.. T-iop1je6iih, BejieiuKe etc. 5. 

119 M. 'B. Miuii-heenh, KpajbCBHHa CpoHJa 116—117. 

1-0 ('6. fM. Mapiiii, CxojaH HaBAap etc. na noM. m.; — A.ieia'd 
Iktcu.hceiifi, 3a6opaB.i>eHn HCKpo.ior etc. na noM. m. 

121 y AHXioaMa napoAHHM h3 Hhiukc OKOJiHHe Knesy MnxaJ.iy 
(Mp.m-. Apx. — HiiuiKa Eyna). 



171 

(.TaHOBHHUITHO H V OKO.IHHM OO.iaCTHMa. OopCA HMLUKHX, 
leCKOBaHKHX H B-iaC'OTHHaHKHX KpajCBa, TeUJKO CKOHOMCKO 

crajte oabcio je x])HLii'KaHe h h;j Bpaii.cKor KaJMaKaM.iHKa y 
lJ,apHrpaA na cvljeH.e ca rocno,'\apHMa h HHc|);iHK-c'axM6HJaMa.i2:^ 
no H3BeiiJTajy Kanyhexaje Cp6HJe y IJ,apHrpaAy o^ V2. cen- 
reM6pa 184(i. roAHHC, h y BpaH:.CKOJ oko.imhh 6h;io je npn- 
)ipeMe 3a ycTaeaK xpmuhaHa npornBy Ty})aKa. A ;ta je FlopTa 
ca CBOJHM opraHHMa CTa.iHO ApJKa.ia Ha oko h Bpatte, bh^h 
ce no ripoc'KHnLi,MJH Kojy je HiUipiuH.ia y Rpatty 1852. roA- 
no Kojoj cy oh.ih }Kj)TBa McrnpH cpncna nj)BaKa y BpaH>y.i23 

36or OBHX noKpcTa y Hulukom nama.'iHKy, cy.TraHCKc 
H.iacTH Y OBHM CTi)aHaMa oH.ie cy cia-iHO na onpeLiy, T^e ro;i 
cy MorjiH, H Ka^ roA cy Momn, h B.iacTH m MHC.iHMaHH ri)a- 
hann Bpnm.iH cy na^ CponMa HaJBcha BapBapcxBa. — Kao 
ripoTOTHn riopTHHHx o])rana y obo Ao6a y [.'hiukom flania- 
!HKy nosnar je Kpcep^ap ;3an.ian>CKH, Br.iii McMcd.^-^ 

JaK noK])eT y Hhiukoj Oo.iacrH oho je 1858. r. M OBaj 
iLOKper je imxBaTHO IlHpoTCKH m B.iacoTHHaMKH Kpaj. H h;; 
oBora noKpcra oh.io je nyno ^erynaLta y CpoHJn. Ohm cy ce 
necTO H oopaha.iM KHe;{y MHxaj:iy c paaHHM Mo.i6aMa. Je^Ha 
o;^ THx Mo.iaoa je o^ <). jyna 18(11. a ^pyra oa 22. jyna Hcre 
roAHHC. ()6e ce Mo.ioe nyBajy y namoj JlpM-aaHoj Ap.vufiii, 
y OAe.t.Ky Mun. Hh. ^cin. 

Ha K3MTypHO-no-iHTHHKO no;iH3aHie xpHiuhaHCKora iKHB.i.a 
y Hhuikoj Oo.iacTH noMara.ie cy h u,pKBeHO-iiiKo.icKe npH.iHKC. 

OOA THM nOB0.1>HMM npH-lHI^aMa JOHI BMHIC jC KpCHMaO CJ)nCKH 

^yx y OBHM crpanaMa. M niKO.iCKe h itpKBCHe npH.iHKc y OBOJ 
oo.iacTH CTBapane cy naJBHuie h3 CpoHJe. — Khcs Mm.ioui je 
M npBe cpncKc yMHiejLe 3'nyTHO y Hhuj. ni)BH yHHre.i. h.; 
(436HJe Aomao je y Hhui joui 1827. roAHHe.125 Qnora yMHTe.i)a 
je H MarepHa.iHo no.Marao Kne^ Mh.iohi. Jcahom ycTanoB.i.CHa 
onaKO MBpcTO, cpncKa uiKo.'ia nnje HHKaAa bmujc y Hnuiy 
npecTa.ia. MnTpono.iHTH cy A0-ia3H.iH y Hhui hs IJ[apHrpaAa. 
A.iH h ohh cy 6h.ih hoa cra.iHOM naKH>OM h hj^hom aaBHC- 
nocTH OA CpoHJe. CaM naHHH na kojh je Knes Mh.ioui peujHo 
nHxaHjC o rpniaiM B.iaAHKaMa y CpoHJHi^fi y.icBao je hhujkhm 
MHTpono.iHrHMa bcthkh pecncKT npe.Ma CpoHJH h ohh cy 
yBCK no.iaraoiH Ha MHm.i>eft.e h oneny CpncKC B.iaAC o H.HMa 
H K.HXOB3' paAy. CnoMCHy.iH cmo HHniKora MHTpono.iHra Me- 

122 Jl-p Joe. Xami Baca.^eenfx, JyjKHa Ct. Cpoiija II 117 11 ;ia.i>e. 
1-3 Joe. X(um Bacii.teeiik, HcTiipii cpncica rpooa y TiyTajii (Ilo- 

OpaTJI.MCTBO III). 

124 Y^uxn^EpciHKoeo Koao II c. 6. — C.meij vox. 1892. 11 1893. ; A.J. Opu- 
HOCLtHCtc. oae.i). B. MciMCA. — M.Td. MiiMiheeuh, Kpa.teBiiHaCpoujaetc. 52. 

125 To je 6mo CunpiidoH Joeanoeiih 113 ceja ManoBa y BiiHary (b. 
ripocBeTHii r.iacHHK 3a ro;^. 1921. cb. 3a jan^ap, «lIlKO.JiCKe u upKBcne 
npii.iHKC y Hiiuiy ox 1827—1860. roj.))). 

126 ^-p Max. raepa.ioenh, Mh.toiu 06peHOBiii\, III, 497 11 ^a.te. 



175 

-iGHTHJa, Kora cy_ T5 pij;H, r. 1821, oocch.ih Ha moctv hu Hm- 
maBH y HHiuy.127 Hocie Me.ieHTHJa Af)mao je y Hum aa INIh- 
ipono.iHTa r.iHropHJe, po,T,OiM mi ce.ia Ko>khhli,c y 'JpiiCKOM 
Kpajy, a aa obhm je ;^omao joni eHeprHMHHJH MUTpono.iHi 
ncHe;i;HKT.^28 

M HHiiiKH Mirrpono.iHTH nonejiH cy' ce HCTHuaiM h ;]a.ia- 
rarii aa CBOjy i;pKRy h nacTsy napoHHTo oa npoK.iaMOBaH^a 
'B3\'!xaiicKor xaTHLue])HtJ)a. — Jom Minpono.iHT FpHropHJe 
HHJe AonvLUTao Aa ce xpHiuKaHKe HacH.iHO MyxaMc^aHe, A 
MHxpono.iPiT BcHeAMKT noKaaao je y tomc HeoCwHiw eHeprajy. 
Ha cynpoT jaKoii npoTiiB.i>eH>y MHCiMMana, MUTpono.iHT Be- 
HeAHKT ycneo je, r. 1847., ji,a ce noHHe y^apaTH y K.iena.io m 
aBCHKy, H ocHrypao je 6ea6eAHOCT oorociyH^eH:.}' h BpiiieH:.y 
CBaKora LtpKeenor oope^a. MHTpono.iWT BeHe^HKr CHeprHHHo 
ce Memao h y nuraiLe o FocaodapjiimiMa h lutiitho je cpncKy 
LUKO.iy H Ktt,Hry. ^pyrn noc.ie BeHeAHKxa eneprHHaH MHipo- 
no.THT y Hnmy 6ho je JaHHi\HJe. Oh je Aoiuao y Hhui 1850. 
r. IMHTpono.iHT .JaHH'hHJe ce jom eneprHMKHJe ' ApHiao y hh- 
laHA' o rocaodapjuu,iiM(L 36or Tora cy ra MucjHMaHH HHmKM 
H ryHxH.iH HopTH, H oBa ra je AHr.ia hs Huma 1858.' r.129 

Me^yTHM, CBC OBC no6pojaHe oko.ihocth, noBo.i.He sa 
xpumhaHe y HumKOJ 06.iacTH, HsaaHBa.ie c}' cbc BetiH npn- 
iHcaK HaA xpHmhaHHMa h oa cxpane nopiHHMx oprana pi oa 
caMHx MHc.iHMaHa. HpHTHcaK H 3.ioynoTpe6e xe y Hhuikoj 06- 
-lacxH, H HeraxHBHOcx ooehaHHX pecfjopaMa Hcno.i>H.ie cy ce 
HaJBHme y cncLvujcKOM numatbij u y uiimathi] o Focaodap.m- 
UyUMci. Cjiomeuo obo nnraH>e aooh.io je y HnmKOJ Oo.iacxH 
onmxe hmc ((roconodap.ujuii.n^^^ Kao mxo cy 6u.ie paH.iHHHxe 
nooyAe h xen^H^e PycHJe h TypcKC aa pecj)opMe y TypcKOJ 
laKO Hcxo cy xe petfjopMC paa.iHHHxo cxBaxa.ia ABa maBHa 
C-qeMCHxa y HnrnKOJ Oo.iacxii, xpHmbaHH h MHC.iHMaHH. C 
lora ce nHxaw.e o pe430p.Ma.Ma y OBOJ oojiacxH h saomxpn.io 
Ao KpaJHOcxH. A HurAC ce y HumKOM Hama.inKy xano, Kao 
y yJKOJ HHmKOJ Oo.iacxH, HHJe noKasa.ia npoxHBHOcx y cxBa- 
xaH^y pc({)opaMa. — ^ok.ic cy xpumhaHH, HaMel^y ocxa.iora 
H noA yxH,L],ajeM Cponje, cxBara.iM pec{3opMe onaKO KaKo cy 
one oH.ie npojenxoBane h oonapoAOBaHe, h xpa>KH.iH ooekane 
cjoooAe H MaxepHa.iHe o.iaKmHu.e, Aox.ie cy MHC.iMMaHH, noA 
;:amxHXOM HopxHHHX B.iacxH, rpHCBHro xejKHjiM a^ OAp/KC 

127 M. To. MiiMihceah, noMemiK 443 h ;ta.T>e. 

128 npocBeTHii FjiacHnK 1921. cb. 3a jaHvap uUJKo.iCKe n upKbCHe 
npii.iHKC y Hhui})); — M. Tt. Mn.mheeufx, Kpa.teBiiHa C.poiija 34. — 
M. T}. M. Ha no>f. .m. ocic/Kh ^,a je Knea Miuiom ;iao Miixpon. r.iii- 
ropiijv 1600 .avKara; — T. fl. CaumKoeiifi, F.iac Uiilukc Enapxiije VII 
II crp'. 314. 

129 BiuH Ha noM. M y npnw. 126. 

130 O nHTaH>y o FocnoAapJiHuaMa y onuire bhjh /1,-pa Mii.toe. 
Cuaciiha, ArpapHn o^HouiaJH etc. — r.iaCHHK Cpn. Ym. ^pviiiTBa Kn>. 71. 
crp. 112. 



176 

nor.ioAV, na h y nor.ieAV arpapHHX OAHOca, npHBH.ieroBaHH 
c"i apH "j)c;^ y cbom Kpajy, no komc cy ohh 6m.ih y cRaKOM 
lOcnoAapH YiaA xpHmluiHHMa. Ta cynpoTHOcr cxB'araH.a pc- 
(|)opaMa HaJoMHr.ieAHHJa je oH.ia, h 3a xpHiuKaHe HajiejKa, y 
arpapHO-npaBHHM oAHOCHMa. He caMO noA aaiuTHTOM B.iacTH 
Hero H H^CHMM HMcnHpMcaH.eM MHC.iHMaHCKora e-ieMCHTa, 
arpapHon])aBiiM oahoch y HhuikoJ 06;iacTH nocTa-m cy aa 
xpHui'haHe Miioro re^KH ho uito cy ;^or.ie oh.ih, 6am noc.ic 
npoK.iaMOBaH:,a petj)opaMa no noMenyTHM aKTHMa,i3i y Mecro 
Aa ce OA cnaxHJa luiiMapuGum OAy;5Me aeM.-ba h noAe.iH HaMeby 
MH(f>HHJa, AoraAaiuHiHx pa6oTHHKa re BCM.te oa crapHne, 
MHore cnaxHJe iHMapHOTH Ha'rypM.iH cy cc HM4)HHJaMa ;ja 
NUHoro BMiiie no uito cy Aoivie 6h;!H, ;3a eocaodape, conciBe- 
iiMKe HCMj^e Mii.hK caxuouje. — n oa cboJhx AoraAamn.Hx 
'iH(|)MHJa noHC.iH y;5HMaTH mhofo BHUie HO AOT.ie.i32 y TO Aooa, 
nopeA cnaxHJa THMapHora, h mhoih Apyrw MHCiMMann iia- 
MCTHy.iH cy ce mhoihm, h ^HiaBHM ce.iHMa, aot.ic ceojuMci^^^ 
.;a rocnoAape HMan^a m HaMCTa.iH na xpHuihaHC cbc Behe re- 
{)eTe. Ko.iMKo je nopra noAp>KaBa.ia MHc.iHMane y obomc hhah 
ce H no To.MC iijto cy y caMoJ Hhujko) oko.ihhm, y nenocpeAnoJ 
o.'iM^MHH HiiniKora MHTecapn(})a m to.ihkhk Apyi^Mx bhuihx 
cy.iTaHCKMx B.iacTH MOiviH Ty])L;H OTHMaxH OA xj)Hm'haHa 
liinHJe OA H.HxoBa HMaH>a, HaMeTnyiH hm ce 3a rocnoAape, 
iia HM noc.ie npoAaBaiH h^hxobo concTBeno HMaH>c.i34 Bh-io 
je ce.ia Koja cy oM.ia CBoJa na cy hx 'lyjiun nacH.i.eM h.ih 

npHBMAHOM KynOBHHOM OCBOJH.1M.135 

3a rocnoAape acM-ijC naMCTHy.iH cy ce xpnuikanHMa, 
.la.-bc, MHorn MHc.iHMaHH kojh cy ce c.iymvLJiu ApHayTHMa h 
)AMeiHHi;HMa oa B.iacTH, AOBOAeKw obc y obo h.ih oho ce.io, 
,ia Bi)me 3y.1y.Me h.ih otmhlvv, na Aa obh ra ce.ia cnacaBajy.ise 
CacBMM 110 TaKTHLiH npoAHpaH^a Apnayra y cpncna Hace.i>a 
na nepM({jepHJH.i37 

Kao OA cnaxHJa h rocnoAapa, xpnujI^aHH cy cbc Bche 
MyKC noAHOCH.iH, OA npoK-iaMOBaifca pe(|)opaMa, h oa 3aKy- 
riai^a AecerKa.i^s Kao naMCTnyTHM rocnoAapHMa, MH(|)HHJe 

131 /1,-p MiiMXi. Cuaciih, y noM. jifijiy c. 225. 

132 ^-j) Mu.ioe. Cnaciiti, y noM. jcjij^ c. 222. 

133 jj^.p Joe. Xai,ni Bacii.'beeufi, Jy:KHa Ct. Cp6iija I 138, 151. 

134 ^.p M1UO6. Caacufx, y noM, AC-iy, c, 222, 223. 

135 ^.p Miijioa. Cimcivh, y noM. ^.cjiy, c. 225. 226, 227; — JJ. ffemuoH, 
KpiicTiijaHH 87. 

136 /I^-p Mii.106. Caaciib, y noNf. AC.iy, c. 227. THniiMan npuMcp 
xypcKor cac.iyiiiaBaH.e jecxe c.iyMaj ca ce.io.M DpeKonHejimoM y Ja6.ia- 
HHHKOM Cpcsy — : «HeKH TypniiH, Illex Ka;ipnja, HaroBapajyliH .viyxa- 
Mc;iaHi;e- A])HayTe ;ia npcKonMciaHnMa mhhc noTpnite h Hacnjba, npMHVjH 
oBC, nouiTo Ko;i B.iacxii hiicv noMotiW Ham.iH, ^a -M}' ce npojiajty na 
ja iiM OAGpanii...)) Ha noM. m. H3Jia>Ke ce OBa iiCTopHJa w npaja. 

137 /](-p Ju6. Xai,ni BaciiJbeeivh, Jy)KHa Cx. Cpoiija I 179 h ^aJbc. 



177 



xpHinhaHH Mopa.iH cy — rocnoAapy h 3aKyni];y AecciKa hochth 
no.weuHij, mpehuHij h decemaK y yAajiena Mecra o^ CBora 
ce.ia H HMaita. 

riHTaifce o rocnoAap.iHLi.HMa nporyra.io jc .vmore cpncKe 
iKpTBC H y Hhiukom nama.iHKy: hb flHuiKe, JlecKOBaHKC, liia- 
coTHHaHKe, ripoKynaHKe h BpaHiCne oKo.iHke, MaxoM npse h 
Haj6o.i.e .-byAe ws Hapo;^a. Mhofh (^poH hhc|)mhjc, h;ih oa Bpe- 
xiena concTBeHHi;H MMama h3 obhx KpajcBa roAHHaMa cy ce 
y.3a-i3'A napHHMH.iH Ha HopxH ca cbojhm HaMCTHyTHM rocno- 
AapHMa.139 y TOM BpcMCHy je MHoroCpoa, Hsac.iaHHKa HapoAHHX 
y L],apHrpaA, nporyxa/ia noMpMHHa, a mhofh cy, ocyMitHHCHH 

UO.IHTHHKH, HaiU.lH CMpT y ^a-lCKHM aHaAO.lCKHM Ka^aMaTHMa. 

CaMO Ha ABC roAHHC npcA AO.iaaaK B. b. y Hhiu, y U,apH- 
rpa^y ce 6aBH.ia AenyxaitHJa Hapo^a h3 hhuikhx h .iCKOBaMKHx 
ce.ia H ooHJa.ia nparoBC liopre, TpaH^eKn npaB^y, h nocian- 
CTBa CBponcKHX CH.ia, MO.ietnH Hx 3a nocpe^OBa'tLe h samxHT}' 
V HiHxoBoJ upaBCAHOj cTBapH.^'^o A.iH ,6e3 ycnexa. Oho uito 
ce Aorai3a;io y hhhikhm h .lecKOBaHKHM ce.iHMa, oh.io je mxo 
je caMa riopra jKc.ie.ia na mccto h HHcnHpnca.ia. 

ITo AOBOJ>HO no3HaTOM MCTOAy, y CTBapH A^ H36erHe, 
Aa ocyjeiH 036H.i,HHJy HHTepBeHUHJy CBponcKHx CH.ia, HopTa 
je OA BpcMena na BpcMe h caMa npenopy^HBa.ia cbojhm op- 
laHHMa Aa nHiafte o rocnodap.iiiniiMa ypcAe «y Ayxy h CMHC.iy 
opoK.iaMOBaHHx pe(|3opaMa)). H3MC'by ocTa.iora, nosHaxa je 
cy.ixaHOBa napcA^a o obomc hhuikom MHrecapH(|3y h3 r. 1859. 
Ta cy.ixaHOBa napcAoa y uoyrapcKO-ciOBencKOM)) npcBOA}' na- 
.lasH ce y Hamoj Jlp.waeHoj Apxium y OAe.i.Ky Hmiiha Mu- 
mpoaojuja. 

Ako je npeoHC OBora cy.ixaHOBa napebeK-a xanan npcBOA 
CBora opprHHa.ia, OHAa je H OBaj (j)epMaH Bcpna c.iHKa oh- 
AamH.e IlopxHHe c|)]Da3CO.iorHJe. HaJBaJKHHJe y obomc C3^.ixa- 
HOBOM (jjepMany je xo, mxo ce hhujkom MHxecapHcIn' npeno- 
pynyiy Mcpe npoxHBy ohhx -i>yAH h3 napoAa, kojh cy ce 

133 /J-p Joe. Xami BaciUji'dirh, y noM. j,e.iy I 164 ii :xa.-be, II 109 ii 
ja.te; — Hpoiijeea ii MuKCH.nijesa, nvTOBaite no Ciobchckiim scM.'baMa etc. 
494 H :iajbe. — XpiimhaHii cy oa npoK.iaMOBaH>a TaH3iiMaT-ii-xaHpiijca 
HC'he MYKC H Tcpex no;iHociLiM OA 3aKynau,a jecexKa ho Aox.ie oj cnaxiija 
TiiMapiioxa. Kao ii HaMCXHyxiiM rocnojapinia, HH(I)HHJe cy Mopa.ie ii 
lUKynuHMa jecexna hochxh ;iecexaK y zia.ieKa Mecxa, y KypiuvMjiHJy, 
ripiiLijxHHy H HoBii riaaap ii jp. 

139 ^-p Joe. X(ii,iu Baca.-bcmih, JyH<na Cx. Cpoiija II 115-122. 

i^f Mapxa 17. 1858. ro;i. K-hx. Cpoiije y LI,apiirpfay niiiue cbo.mc 
MUHiicxpy: « HMa o^. HCKor BpcMCHa OBje je;iHa ;tenyxaLiaja oa ccT^aHa 
IIiiujKe H JlecKOBaMKC Haxiije koJh ce Ha cnaxnje h na sy.ij'M xy/Ke na 
cy ce KOA Hopxe, Kao oohhho, Bp.io Ma.io yBajjiUii. I^oor xora mxo hm 
je npe Biiuie roAnna AreHi^nja y OBOJ ncxoj cxBapri noMara.ia onn cy 
ce H caj, x}' HCKii jan, Ha mchc oopaxiun, a.in ja, cyjeiiii ja on hm }• 
aaHaiiiH,HM oocxojaxe.iiCXBnMa mojom npoxcKttujoM koj, Typana npe 
nayano nero noMorao, ojono ca.M n(x) n caMO caM n(x) r. BjxeHjCB}- 
npenopyHHO, komc cy onn, Kao h TyBHC.ij' h ripoKemj' npoiueHiije 
noAHCjH)). (JlpM'. Apx. MiiH. Jk. Jlc.ia). 



178 

>Ka.IH.1H npOTHBV OBHX OJDH.lHKa Ha riopTH M Ha ApVl'HM 

MCGTHMa, npoTHBv (jkcamHuja, 6iiH\,iiija napoja, o^hocho ohhx 
iiiTO cy ce AOT.ie /Ka.iH.iH npoTHoy le HenpaB^e.^^s. 

KaKO je caMa o6jaBH.iai44, nHTaH>e o FocnoAap-iHitHMa y 
Hhiukoj Oo.iacTH, om.io jc iviaBHa laMKa y .{a^aTKy H. b. Ha 
. OBOMe HieroBOM nyiy. C rora uito je cbc to oH.ia caMo 

riopTHHa ooMana aa 3acTynHHKe CH.ia y L|,apHrpaAy, !>• b- jc 
OBO uHTaPLc y HHuiy AOAHpnyo caMO y to.ihko y ko.ihkojc, y 
CBaKOJ npH.iimH, ;tao 3a npaBO MHC.iHMaHHMa.i^s UJTa Bwrne, 
6am THMe ujto je B. b. xaKO jeAHOcrpaHO AOAwpHyo obo hh- 
xaHiC, Hacra.io je 3a xpnmhaH>e join ro])e CTafte y obom 
none Ay. ^"^^ A Han])eA cmo noMeHy.in, a^^ cy TypiiH, noc.ie 
oA-iacKa I^. B., npHri)a6H.iH h npHTuc.iH MHora h oa ohhx 
ce.ia, Koja cy aot.ic 6H.ia ceojaM^ Ochm xora, B. e. je y Hh- 
iukoj 06.iacTH Hacxao Aa ao Kpajtt.Hx rpanHua Ka3HH 6am one 
xpHmKaHC, KOJH cy ce ycyhHBa.iH a^^ ce H^a.ie npoTHBy s.ioyno- 
ipeoa B.iacTH h nprnHCKa MHC.iHMaHCKora, h to hc caMO na 
riopTH H HiCMy OBAe, y HHmy, nero h CTpanHM CH.ia.Ma. 

y HHm je B. b. CTMrao 21. jy.ia. Kao hh y jcahom 
ApyroM Mecry na ue.iOM CB9M nyry, y Hnmy je oh ocxao 50 
Aana.i^s y Hnm je B. b. Aomao c naJBehoM Ha cbom nyry 
noMHOM H napaAOM. Man xpync H3 rocj)HJCKor lapHHsona ao- 
MCKa-ie cy B. b. y Hnmy. y Hnm cy ra Aonj)aTH.iH cbh 
co(|)HJCKH KOMaHAaHTM. Kpo3 mna.iHj) BOJCKC npomao je B. b. 
OA KvTHHe AO Hnma m AOHCKao ra cbct h3 HajyAa.i.eHHJHx 
ce.ia H rpaAciBa y nama.iHKy.'^g 

rioTpcoHO je oH.io CpncKOM HapoAy y obhm CTpanaMa 
mro OMHneAHHJc A0Ka3aTM, Aa My je h H3Bop h yTOHHmTe cy.i- 

1*3 ((Ho HCKOii {JjccaTMiiii ciana.ie aa liHocjar HCCor.iocHC h paajop 
MOKjiy 3t'M.ierocnoaapnTii cnpcw Hii(J)T.iiiKTcaxii6iiTii h scM.ieae.mH 
c'c Tiija ca.MO miic.i aa nociVH^ar na ({fCfaTMiicKiiTii cxpacTn 11 npe.i'iiiTa- 
jyiuxe M.i03iiHa ciipoMacii aa hm KanTiicax napii. M noHone ce ao- 
Ka3aao 11 noana.io Me HaHCTHH(a) thii c" Tano M.ioro noBpeaii-iH napoaai , 
xpeoa aa noao/Kiim Bcjano BHHMaHiic aa HaMcpeHne na cpeacTBaxa co 
KOHTO aa npeccHem n iiCTpeoHiu 3a nanpea ({lecaTMiiiiTU 11 cxpacTiiTH n 
Tana aa aoKapaui na BiicoMajujiijaT ctcoch oaaroaejcTBiieTO na vKHTe- 
aiiTH, KOHTO c' npeaMex na LiapcKOxo mii >KeaaHne)). 

i« Arch, diplom. etc. 109. 

i« ^-p. Mu.106. Cuacii-h, y noM. ae.iy c. 225. lUra Biiiue, B. b. 
je H HCKe cyacKe oa-iyne, aox.ie y Kopncx xpHui-tiaHa, Bpaxiio y npeo- 
uiixHO peLueH>e no mepHJaxy, h.ui yxBp-^iiBao oa^iyne mepiijaxciix cy- 
aOBa. —A.J. JoeciHoeiiii, ripiiHocii etc. II, 119, HaBCO je u ase npecyae 
Koje je caM B. b. noaniicao. To je o npeaMcxj' Ecaa oera Aoau-namii+ia 
113 JlecKOBLia npoxHBy ce.i.aHa ce.ia Orapime. — aa My n.iatiaj}' Kano 
cy naa-ha.iH ao 1843. r. — Hape-feeHie B. b. raacii: ))a ce no obomc 
mepnjcKOM n.-baMy nocxynn... B. b.» (cxp. 119—119). ^pym npea-vex je 
o daeamiju ceaa /1,oh.c BpejKiiHe OcMan nauiUHOJ yaMiijii y Hiimy, 11 xaj 
je npea.Mex B. b. ((OKOHHao)) no lucpiiJaincKOM .mKOHij (c. 116-117). 

1*6 /^-p MiLJoe. Cnacufi, y noM. a. 226. 

1*7 /i-p Mn.T06. Cuacuh, y noM. a- 226., — /l-p Joe. Xcniii Bacii- 
.hceiih. Jy>KHa Cx. Cponja I 138. 

1*8 ripcMa oaroBopy Oopxe na MCMopanayM pycne Baaac, B. b. je y 
Hhui}' ocxao BHUie oa 50 aana (Arch, diplom. 109.). 

1*9 O OBHM npn.iHKaMa HcniixuBao cbm y Hiiuiv 1896. 



171) 

TciHCKa B-ia^a h rypcKa cH.ia, h Aa je ^yx kojh ce h;5 Cp6HJe 
oBVAa ocetia caMO je^aH t{)aHTOM. 

ripHBHAHO Aa noB.iaAH nHTepBeHLi,HJH v I^apHTpaAv, a y 
cTBapH lUTo -cy ra y to.ihko MaxoBa Aox.ie TyHiH.iH MHC.iHMaHH 

H3 HHlUa tUTO HX HCMOHie SaUITHTH OA XpHIuiiaHa, Bc.lHKH 

BesHp je, cyxpa a^h no AO.iacK}' y Hhui, 36ai;HO HHiiiKora 
.MHTecapH([)a, SeJHe.i naiiiy, h H>eroBa MyaBHHa, Tiaja 6eja, h 
ynyTHO hx y U,apHrpaA.'^° Ca obhm TypcKHM HHHOBHHLtHMa 
npoxepao je B. b. h Toop-ba Kpajna.iHJy h /l,HMHTpHJa Hoxa- 
MH'ha TproBi;e h cpncKe npeaKe y HHiuyJS' 

^a OH iiiTO OMHr.ieAHHJe noKaaao a^ yBOAH ooetane pe- 
([)opMe, Aa cnpoBOAH paBHonpaBHOcx cbhx noAaHHKa 6e3 pas- 
.iHKc Bepe H H3BHha 3.ioynoTpe6e B.iacTH h t. a--. Bcihkh 
Beaup je, oa npBora Aana, saseo h y Hniuy onmie npHMaite. 
Haj6o.i)H HaMHH Aa ce ocyjeTe >Ka.i6e h xy^Koe xpHiutaHa npo- 

THBy MHC.lH.MaHa H BJaCXH.152 OpH CBeM XOM HaiUaO je OH 

HaHHHa Aa npHxm MHC.iHMaHe h 3ace6HO.'53 Beh Apyrora Aana 

no AO-iacKy cbom npcA h>hm je 6u.io oajcahom 35 MMdHMana. 

rypi;H cy ce Be.iHKOM Be3Hpy JKa.iH.iH na 6jhckocx cpncne 

rpaHHLte h na pajy mxo je csaKora Aana cbc ocHOHHJa. — 

«Hc c(iMO luaio ce oc) paje He cmcmo iqjeaKtmu no oiuajeaiy, 

M'a.iiiJiu cij ce MucMiMGHii CadpesciMi], neeo aiw OMpKHeMo 

HiicMO, cueypmi .volie.MO jii oceamjmun. /Ka.ioe MHCiMMancKora 

cBCxa noK.iana.ie cy ce ca H3BemxaJHMa cy.ixancKHx B.iacxH. 

II ITopxa H B. B. occha.iH cy o.ihckocx rpanHi^e CpoHJe ; oce- 

ha.iH cy Aa ce paja MaxepHa.iHO, no.iHXHMKH h Mopa.ino cbc 

HHiiie AH/KC, H Aa xpeoa mxo bhuic aamxnxHXH CBoj mhc.ih- 

MancKH e.ieMenax y obhm cxpanaMa. OcMora Aana no Ao.iacKy 

CBOM, B. b. je H xpHiutanHMa Aao 3ace6Hy ayAHJaHij,HJy. 

KaKO ce AOU,HHJe nonasa.io, xo je yMHH>eHO y nH.i.y, Aa 6h ce 

xpHui'haHH, CBOJHM Hia.ioaMa h xy}K6aMa, jom bhujc oxKpn.iH. 

XpHUJ'kaHH C}' ce h /Ka.iH.iH na TypKC 3y.iyM'hape : na CBOJe 

oHBuie cnaxHJe h Apyre xypcKC H3e.iHn,e, mxo cy hm ce 

naMexHy.iH 3a rocnoAape HMaHia; na OApHi^afte CBaKora npaea 

H paBHonpaBHocxH ca MHC.iHMaHHMa npcA cyAOBHMa; npoxHBy 

oxHMaH.a H CH.ioBaH.a ACBOJana; npoxHBy nacH.iHora noMyxa- 

150 LUxa jo, iiHawe, Morao B. b. aa yaHa o SeJHC.i naiuii 3a jejHO 
Bene, lleeded bciii aa je B. b. 36or ae(|)HUHTa saxBopHO n o.iaraJHHKe: 
nupoTCKor, HniuKor ii .iccKOBaMKor; aa je .lecKOBaHKor MMTecapii(J)a 
u Ha pooii)}- 10 roaiiHa ocyano. Mei^vTiiM, o obomo huvjc BHiue hiicmo 
HvjiH, COM LUTO je IlopTa naBoaH.ia Heuinio o tomc y CBOJoj oaopaHii 
(Arch, diploin. etc. 108, ii aa.te. 

i-"' H OBa aBoJHua oiijii cy oc3"MH>iiMeHn aa cy y bqsh ca CpncKOM 
H.iaaoM II aa aajy HOBaii aa ce xpiiuitiaHii napHiine ii 6\He nporuBy 
MHC-iHMaHa. KpaJHajHJy cy Tepa.iH Typiiii y l],apiirpaa ro.ia h ooca. 
TeiiiKe je oh Mync Ha tom nyxy npexpneo. 

152 ^.p Mu.joe. Caaciifi, y now. aeay. 

133 Ca.M B. B. cnoMHK>e raJHO npiniaftc — Arch, diplom. etc. 108. 

12* 



180 

MeljHBaHja h t. ;;. y Hhuiv ce 3Ha, j^a cy xpHinhauM ns 
HHLUKe 06.iacTH noAHe.iH B. b. «120 TyyKa6a«. 

M aKo cy ni)eAMCTH, Koje cy xi)Hiu'haHH wsue.m y cboJhm 
}Ka.i6aMa cnaAii-i" y Af.ioKpyr peAOHiiHx .ieMa.i>CKHx cyAOBa, 
Be.iHKH BcaHp o6pa;iOBao Je y Humy npnapcMCHU KpiiauHHii 
Cyd OA 12 4.iaH0Ba. DopeA <J MHC.iHMaHa, HaHMCHOBaHH cy 6h.ih h 
(i xpMiii'haHa.'54 — ^a ce onpaBAa nocTojaH>e FIp. KpHB. (VAa, 
H. B. je H3ABOJHO OA ryJKOH 22 npcAMera. MehyTHM, hh jcAaH 
OA 22 npeAMCTa HHJe 6ho pemcH y KopHcr xpHuiliaHa.'^s 
laKO je TO OH.io ;{6or rora, iuto je cbc re nj^eANseie pemaBao 
ca.M B. B. a A'lBao hx M.iaHOBHMa Op. Kj)hb. CyAa ca.vio na 
noTnHC.156 

Hy BHiiie OA CBcra MHiepecBOBa.io je l^e.iHKora Bcmpa 
no.iHTHMKo })acno.io;KeH.e h Kjieraihe xpHiuhana y obhm" crpa- 
HaMa. KaKo cy My Minepecu H,a[)eTBa Ha;iara;iH, nacrao je 
Aa yiBpAH HaBope o He.uiAOBO.i^CTBy xpHiuhana n})eMa iiapcKoj 
yripaBH ; Aa OTKpHJc H:.mxob mctoa ripoiMBy .\inc.inMaHa m 
14apcTBa; Aa noxBaia HiHxobc Bene ca Cp6HJ0M; Aa npoHahe 
npaBC oijH^iijc: Aa iuto bhuic aacTpaiiiH lunpe xpMiuliaHCKe 
Mace, H Aa LUTOBnme cripoBCAe n iuto noTnyHiijy npocKpnn- 
UHJy iipBaua xi)HmhaHCKHX. ^a luro jane cTenie xpHiiihaHe 
H cTaiJH Hx y IUTO ;{aBHCHHJH OAHoc H no.iowaij npcMa cy.i- 
raHCKHM BAacTHMa, H. B. je y Hhlukoj Oo.iacrM HHTcrpa.iHO 
cnpoBco CBOJy YpcAoy (Ueiiilemenl): Aa craHOBUHiiH jcAnora 
jaM4e 3a craiioBHUKC Apynira ce.ia, Aa xpniuhaHH jaMne 

aa TyjK'Ke ay.iyM'hape h Koi)yMnTHBne ey.iTancKe o})raHe; Aa 
xpHiiihaHM jaMMc aa rypcKo cH."ioBaH:>e xpHLuhancKor jkch- 
CKHH>a: Aa xpHiukaiiH jaMne aa aanyni^e AeceTKa h Tj)ne Kaane 
ano he hm ApiKaBHM opraHH MaHyhHBaTH xpany m mhto ; Aa 
xpHiu'haHH oAroBapajy ano lie aauTHJe (}KaHAaiJMM) H'hH no 
oo.iacTH oea nHCMene AoaBo.ie m .ierHTHMau,HJe h t. a- — Aa 
OHM KOJH oyAy cH.ioBa.iH >KencKHH>e, Tpeoa Aa oyAy KaH\H>eHH 

15+ Arch, diplom. clc. 231. Oj xpiitutiana HaiiMCHOBUo je B. u. na 
OBaj cya: MiiTpoiio.iHxa Hcliuhuko, Huiwmj M.mha, xpr. IJeiupa CnuiH- 
Koiniha, hypMiijy, Xcuni Toopy, Xami fJeuiij u Minuij TodopooiiM. 

155 ^a oil uii.ia LUTO noTnymija iipoHiija Ha TvpcKO npaBocyljc, 
cMynaj je oiio r;ie je lip. KpuB. Cya ocyjiio Ha CMpx ii je;iHy Xpnm- 
haHKy IUTO je, npe BHiiie roaima, yoii.ia CBora My;Ka ceKHpoM, y ca.MO- 
ojopanii. H3B. Hawe.!. A.ieKCUH. OnpyiKnja oj 24. asr. 1860. — {JlpM. 
Apx. — MiiH. ^H. Jle.ia). 

156 Arch, diphm, etc. 112. — «Hctomho.m napo^y y TypcKoj <(xa- 
THxyMajyMOM)) nena paBHonpaBHOcx ooetiana. y c.ie:icxBy xora y 
CBiiM nama.iyuHMa cacxaB.teHii cy «Mcq.iii3H» us paaHii Haj)o;ia uapcxBa 
XN'pcKor. TaKO je jaK.ie ii y Hiiiiiy yHiiH>eHO ii napoa je xpiicxwjaHCKii 
H3a6pao HeKo.uiKO 03. Hajnor.iaBiixHJHX .x>yAH 3a H.iaHOBC Mey.iiiaa 
HiiiuKor... a.ui oj, OBora HCMa Hiiuixa, ((aiypmiH nu/pixijje»l Oh hc he aa 
8Ha aa paBHonpaBHOCx... oh che na miihh oho luxo ce tbCMy aonaja. 
a He luxo 611 xpeoa.io aa mhhh. 

((Obu iu?a6paHii M.iaHOBii Mey.liisa hc ca.MO mxo hc cmc^v iihtl'- 
pece aapoja CBora opaHHXH, ho iiixa bhluc MOj)ajy cbc oho mxo Typuu 
olicjy na ^lanap un.io 11 Kpajfta HenpaBaa!I!» (IlpoK. Apx. — Muh. Xh. ffcia). 



181 

H T. A-'^'^ — Kao cBVAa no cpncKWM seM.i.aMa, h oB^e je I^. b. 
npeoao Ma no hcm}' npBe Jhy^,e y Hapo^y. Saiuro je B. b. 
HaJBG-liy na}KH>y ooparHO na San.iaite, B.iacoTHHi];e n t, a- 
caMO ce Kayyje. M y oho Ao6a, npBH .-byAH y Hapo;;y oh.ih cy 
CBemTeHHii,n, ooraxH TproBi^H h oxpecHTH ce.i.ai;H.i58 ();i,Max 
no oopasoBaHjy llpHBp. KpHB. Cy^a, nosBao je B. b. k ceoH 
HHLUKC cBeuiTeHHKe: aoii Tamj h noii M.iademi h rproBua 
Xai,iii KoniJ. Iloc.ie KpaTKora cacMyiuaH^a, noTnucana je oH.ia 
npecy^a : ^a ce CBa TpoJHi;a na HeoApebeno BpcMe npofe- 
pajy y JeApene. 

ripBH sa OBOM ipoJHuoM 6h.ih cy }KpTBa yHHUiy: JaeciH 
KijKijpcK, oaKa.iHH, H can omi KOJHMa je OBaj JoBan nHcao 
H{a.i6e H TyHi6e npoTHBy rypcKora sy.iyMa ii nenpaB^e, Koje 
cy OM.ie ni3eAaTe Be.iHKOM BCSHpy. y nauioj JlpMaenoj Ap- 
A-ium, y OAC.-bKy Mim. Yh. ^e.m, Ha.iasM ce HSBemraj naMa.i- 
HHKa Kn.ayKCBa'iKor OKpyn^HJa o^ 24. jeLi;eM6pa 1<S6(). roAHne, 

V KOMC ce O OBOMe MHTa OBO : 

„3a BpcAie .leTOinfter daB.'beit.a b. Besiipa y Hnuiy MHOre cy My 
Ty>K6e OA HapoAa xpncxiijaHCKOra noAHemeHC 6ii.ie; Aa 6ii obc Ty>K6e 
Befey Ba>KHOCT UMa.ie, rpaAH.fin cy ohh kojh cy Ty>K6e npeAaBajiii ii 
neware, re cy Ha iictmm Ty>K6aiMa yAapa.iH. — Kmctobh n ohh kojh cy 
Ty>i<6e b. BesHpy npeAaBa;iH, HaJBHiiie cy AO-iasHJin koa HCKora JOBana 
CMHa TaOKe KyKypcKa SaKajiHHa y Hniuy xe hm je OBaj Kao nnCMen 
Ty>K6e rpaAHO h na ncTHiwa ncHuTe yAapao. Ho npnawKOM xora CJiy- 
Maja HeKaKO saocTany nenaTH koa hctof JoBana, 6e3 p,a cy hx ysejin 
naxpar ohh hhjh cy h 6h.ih. Ilauja Aosna aa obc nenaTe, OAMa napcAH 
xe ce Kyha JOBanoBa HSHenaAa BHsnxnpa h npn BH3HXHpaH>y xo.m na^y 
ce MHorH ne4axH, kojh ce nauiH OAHCcy sajcAHO ca opy>KJei\\ jOBanOEHM. 
Ho nauia jaKO nocyMH>a na obc ncHaxe n 36or cyMite xe Aa OAMa Jo- 
Bana nOA cxpOTH anc cxaBHxn a y hcxo Bpe.Me napeAH, Aa ce cbh ohh 
HHJH cy nenaxH Kao nOAOspnxejiHH eaxajy h y Hum aoboac h ance. 
H xaKO AVHOrH 6yAy noBaxann a mhofh h y namy cxpany npe6erHy. 
Obh Jhym HHJH cy newaxn 36or kojh ce jype h Baxajy, cbh cy jT>yAH, 
OA npBOra peAa y napoAy, h 36or xora ce je napoA jaKO ysHemnpHO 
H non;iamHO."i59 

KaKBO je cxaite ApJKa.io y Hhuikoj Oo.iacTH 6am obmx 
Aana, Aocra ce bhah h3 HSBCuiTaja CuMne Miixajjioeuta, na- 
poAHor nynoMO'hHHKa, sacxynHHKy noneMHxejba HHOCxpanux 
Ae.ia, CxaHOJ.iy rTexpoBH'hy, oa 27. aBrycxa 1860. roAHne h.? Oa- 
.laHKC. — riHuiykH o 6eryHij,HMa ws norpaHHHHwx KpajcBa, no 
KOJHMa je Be.iHKH bc;?. nponyxoBao, CnMMa Mnxaj-ioBMh nncao 
je H OBo: 

157 Arch, iliplom. etc. 223 ii Aa.-be. 

158 Kao Bii-feeHC no iimobhom cxaifay ii aaysHM.tiiBocxii sa na- 
pOAHC noc.iOBC, TypuH cy Ba;5Aa roHH.m h ymcAHe .i>3'Ae no MyaiKOcrn 
H .lenoTH. CneijHa.THo y obhm KpajcBHMa, Be.m Mcmca je CBSKOMe 
CpoirHV Hvnao Be.iHKC opKOBC ii Hiije Aonymxa;io Aa ce Cpon ;ieno 
Hoce nn 1860-hx roAHna. 

139 HcMa cyMH>e Aa je B. b. Mcfey Ha-ijCKHM nenaxHMa koa OBora 
KyKvpcKa woxKpnO)) n nenaxe n;? paHHJiix roAHHa, — ohiix Jby^n rnxo 
cy ce /Ka.iiUH HopxH, CpncKOJ BjaAH h' cxpannM CHjiaMa. Obo cy mh 
noxBpiiiiBa.iii cxapii n ooaBCuiTenii .ia'AH y Hmiiy, kojh cy mm npH- 
Ma.iH o OBHM AorabajiiMa. 



182 

„Aa OAiOBop HapOAy oamh noiu.-beMO luxa lie Aa paA", ktc xo 
Aa ce A»3a oa sy.iyMa ii;ih as 6erujy y Cp6njy c fJ)aMH;iHJOM Aa Choj 
>KHB*T cnace na xpawy OArOBOp h.ih A03B0JbeH>e". 

„LUTa cy y Hiiiuy b. Besupy AO.iasHjia CHpoTiiita c npoLucHiije. 
A BesHp MsQepe nonpBe JbyAe Hamy 6pahy, 213 HOBeKa Aao yanciiTii 
II y rB03e Mcryo ii mhoto KOjeiuxa roBopno" 

„yancno Koi;y MyMyiijy y JlecKOBu,y 36or crapy HCKy nnSMy joui 
OA 1S42. roA- Oa ohc Svhc Tpa>KH xypmiH 60.000 rpoiiia oa Kou,y". 

„yancno Kyu,y.iy U,BeTKa uito je caA CKopo Aomao hh U,apiirpaA 
3a 15 ASHa, 3a owe -i^yAe ujto cy npoTepann y Bpycy H3 HiiiueBaMKy 
H JlecKOKaHKy (Haxiijy), caKyniio o(bo) AaHa 130 xiLT^aAa rpoma. Cii- 
poTHjfca npoAaje Komy/be oa ce6e". 

„nniueB Mil Aa he b. nesiip Aa ce Kpehe na nyry y U,apHrpaA ii 
3a H>era Kyne rpoiuaK oa napoA oa xproBue oa xpii ao wexHpn ii.-haae 
rpouia Ha H0BeKa."i6" 

A naMa.iHHK OiqiyiKHJa Kn,a>KeBaMKor, y M.^ueiuTaiy cmomc 
MHHHcrpy OA '). At'J'f M(^P<^ 1(S()()., HiSMchy ocra.iora, jaB.i.a h obo; 

„ . . . Kao UJTO caM noySAaHO iiSBeuiTen y naiuajiyKy bhahhckom 
II HiiiueBaHKOM HapoA xpiiCTiijaHCKn oa Hena BpeMCHa, a HapownTO no 
OA.iacK'y Be.iHKOr Besiipa, BiiAehii aap Aa je ce y naAaHiijy cboa\ npe- 
Bapwo, H Aa My AOJiasan Be.ini<or Be3npa HiiuuTa o.iaKUjao ii noMorao 
Hiije HO Ha npoTHB wy je oAMaraHO sa to iuto My je Aau,HJa caAa Beha 
HO ujto mv je npe^e uii^ia, a ociim Tora onaAa4>a pasHa roHeH.a oa 
pasApaiKeHHx ii oropMeHiix Typaha 36or npeAaBaH^a rywoa npoTUBy 
H>nx Be-THKOM Be3npy ri cyBHuie HapoA Tpnii, 36or nera je HaJBiime 
AyxOM KMOHVO, non.iaiiiiio ce h y HaJBehe OHajaHiie Aomao TaKO, Aa 
ce n caw nyAn lura he oa H^eia Hajnoc.ie umth."i'ji 

Kao one ;ja Koje ce ca;{Ha.io, h na koJc ce nocy.MH>a.i() 
Aa cy CTaja.iH y Bean ca CpncKOM B.iaAOM, Bc.ihkh Be^Hp je 
roHHO n OHC iiiTO cy ce ryiKH.iH y l^apurpaAy, m ohc koJh cy ce 
;5ayyHMa.iH aa oc.ioooheH.e cboJhx cpoAHHwa h npHJare-T^a h3 
aaiBopa no Ma.ioj AaHJu. — Kao ujto ce us uHTHpanora 
riHC.Ma Chmmc MHxaj.ioBH'ha bhah, B. b. je noaBao Ha OAroBop 
Kyuy.iy U^BCTKa, I^Berna riepmHtia h AH'be.iKa Pyiic-bi^a h join 
HCKO.iHKO npBana ii aaiBopno hx, na nouiTO hx je Aoopo 
on.taHKao nycTHo y cioooAy.^*^- 3a «KpHBHi;y» m3 ycxaHKa 
1841. roAHHe noanBao je B. b. h Crojana MaBAapa.'^s -- Ha- 
Meby ocra.iora, noKpern B. Beanpa y Hhuikoj ()6;iacTH VAe- 
lueHH cy OH.iH H TaKO Aa xpniutaHH uito jacnuje paayMCJy, 
Aa ce pef|)opMe ne CMCJy ApyKHHJe pfiayMeBarn nero KaKo.nx 
paay.MCJy H:.hxobh MeiuTaHH h cyccAw MHCiUManH u cy.irancKe 

16" rJpM'. Apx. — hiiH. Yh. /Je.ia. 

161 HpjK. Apx. — MuH Yh. Jle.ia. 

162 Arch, diplom. etc. — ((Y .wcbcuia ii .MO.iocLMa cbojhm, Koje c\ 
xpiiLutiaHii y BocHii ynvTii.iH noA 14. MaproM 1850. cy.iTaHV MeuiiAy, 
ii.ijaB.T.iiBa.111 cy h obo: <(Ha obc H<e.tc h Mo.ioe, Biime XH.-baAa Bamiix 
noAanriKa noTniica.iii on ce, a.in hccmc. ^ii cmo BHiue n^ra ao Bamcr 
npecTO.ia c.ia.iii Hame ."bjAe, Kojii cy bcIiOm nacTii oa mcchiix Beaiipa 
noy(5HJaHii, a MHoni hh AaHac hc CMejy y cbojc OTCMecTBO aoIui saro 
LUTO cy cc vcyAH.iii BaMa MO.ioe noAHCTii ii Ha HjMx cc noTniicaTiiD 
{J,pM\ Apx. —- MiiH. Yh. Jle.ia). 

163 BpacTBO VI 214 h Aa.te. 



183 



H.iacTH, H ;\,a je ApcKO h HepasMHUi.'beHo, h aa HjHx caMe - 
xpmii'haHe — h y6HTaHHo Ma r^e ^Ka.iHXH ce npoTHBv mhc.ih- 
Niana h uapcKHx B.iacTH. 

^OK.ie je caM Bcihrh Be^wp cnpoBOAMO npaB^y h paa- 
HonpaBHOCT H HSBH'bao 3.ioynoTpe6e B.iacxH y Hhiukoj oko.ihhh, 
y .lecKOBau; h Bpaite ynyxHO je no jeAHora CBora ((Bei\H.ia». 
y .lecKOBau, je ynyxMo Caponi Oc.wm uaiuij, noMyxaMe^a- 
H>eHora (".poHHa PadoeaHa wd JlecKOBaMKe oKo.iHHe. A y BpaH>e 
je ynyiHo Mijcmcufki iiauiij A.i JaHCiKa. 06oJHi;a cy obh ^a- 
.leKO npeiia.muijiu cboi a Ca^pcaaMa. KaKO je onaj y .lecKOBuy 
Aao c.ieACTBO onpaB^aHMM /Ka.ioaMa xpHiiihaHa, hshcto je y 
MeMopaH^yMy pycKe B.ia^e ao 16. AeiJ,ep6pa 1860. r.i64 A onaj 
y l^i)ahby, HHMeliy ocTa.iora, na Be.iHKe je Myne cxaBHO 6paTa 
Mhkc CTomH'ha y i;H.iiy a^ HsnyAH HOBai; oa OBora iuto My 
je OA OLta ocxao, KaA je oho y U,apHrpaAy Kao aaciynHHK Ha- 
poAHH y napHHi;H npoiHBy MHC.iHMaHCKHx 3y.i3\Ma h a.ioyuo- 
rpeoa B.iacTH.iss 

Ma o HeMy pacnpaB.i^ao, Be.iHKH Beanp HHJe h3 BHAa 
ryoHO HaJBaH^HHJH CBOj aaAaxaK y oo.iacxHMa oko CpoHJe. 
KaKo cy Sanaaite h B.iacoxHHi;e 6h.ih npajeBH h3 kojhx cy 
Cp6H HaJBHiue cxpaxa 3aAaBa.iH TypLi,HMa, Typu,H h3 HHiua 
H OA^o.iHHx Mecxa HajBHiiie cy ce >Ka.iH.iH B. b. na MHxpono- 
.iHxcKor HaMecHHKa y B.iacoxHHiiy, Cxanoja X. JaHKOBH'ka, Ha 
XayH C.xaMeHKa JoBanoBHta h ocxa.ie ymcAHe .liyAe h3 OHora 
Kpaja. TypuiH cy ce h npe AO.iacKa B. b. Hxa.iH.iH na HKOHOMa 
CxoHOJa, a.iH cy OBora Aox.ie uixhxh.ih hhuikh MHxpono.iHXH. 
Typu,H cy yBepaBa.in B. b., Aa je y pyKaMa obhx MHCiKMancKHx 
KpBHHKa CBa xpHiu'haHCKa opraHHsai^HJa, Koja asbh TypKe y 
OBOM naiua.iHKy y CBanoM nor.icAy. Mkohom Cxanoje Aoiuaoje, h 
HHane, y AOAwp ca Bc.ihkhm BCSHpoM ooboaom napHHu,e ca .laxHB 
oeroM sa KynoBHHy HMatta h hoboaom 72 ;Ka.i6e, Koje cy np- 
BaiAH H3 ifceroBa Kpaja noAHe.iH B. b. npoxHBy TypaKa sy.iyM- 
hapa H s.ioynoxpeoa Ap>i^aBHHx B.iacxHJ66 pj 3aMaK.io CaApe- 

3aMOBO OKO 3a OBHM pCXKHM Cp6HH0M y OBOM XypCKOM 

nama.iHKy.i67 Ho OHOMe KaKO je na .iHLi,y Mecxa, r. 1896., sa- 

164 Arch, diplont. clc. 23U— 231. 

165 ^_p joactH Ximii Baciuiyemifi, Jv/KHa Ciapa CpGiija II 119. 

166 Arch, diplom. etc. 232. — B.iacoTiiHHaHH : npoTa CraHoje X. 
.laHKOBH'h, Xayn CxaMCHKO, 'Boplie Ctojh.ikobhIi ii ApaH-ijci Mii.i.KOhii'k 
KvnioH cy oii.iii ncnoKpcTHo HMaH>e o;i Jaimie oeea si\ 125.000 I'poma ; 
HOBau npojaBau, noxnyno npnMHO ii cy;^ KvnuiiMa H3;;ao CBa, aaKOHOM 
riponMcaHa, joK}MCHTa, cee <fH>pMa.iHocmii Koje cy ce na KyuoeiiHij od- 
Hoca.ie uiLJe cij h'od Had.je.m.'mi.v cijdoea ucuyH^CHe n cea doKyMenma 
ou.ia cy no .mnoHy Kyiiii,ii.wi u.idania, na mm je npo;{aBaLi, cii.iom. to 
HCTO HMaHjC oreo ii noneo caM eKcn.ioaTiicaTii. 

167 E. /K. CaBa, koJh je Cxanoja .iiiHFio no.iHaBao h.h 1857. v., Kaj 
je Cxanoje ;ioboaho rocxc \' B. ^enaHii, OBaKO ra oniicyje : «CmaHojc 
Jc 6uo 6UC0K u .uiHciH, omsopeH u pcueoeopuH, ho Typnii cy Hcupecmauo 
Of) hheea npc.ui.in. jcp jc nd yach- fnio npexi i<ad eoc) cy cc B.iaconuiHHdHn 



184 

6e.ic;KHo Thx, P. liop'beBH'h.ies B. b. je, Hsr.ieAa, y nopinHoj 
LfpHoj I{h)U.ui join y lJ,apHrpaAy HHxao HMena cbhx obhx B.ia- 
coTHHaHKHX opeaKa, no tomc iuto cy, roAHne 1858., npHni)c- 
Ma.iH ycraHaK y cbomc npajy, h uito cy ce ;Ka;iH.iH Kneay 
MH.iomy Ha rypcKC .nviy.vie : yoHJCTBa, OABoben-e h cH.ioBaH>e 
yKCHCKHH^a, HacH.iHO MvxaMCAaH.eH.e M T. A.^^^ — M Aa HHJe 
B. B. vcneo ;i,a yiBp^H KpHBHu,y CiaHOJa h ocTa.iHx yne^HMx 
.i,yAH H3 H^eroBa wpaja aa yoHJCTBO rypckora lunHJyiia, HCKor 
KpcTC H3 ce.ia .'loMHHu,e,4''o h CiaHOJe h cbh ocra.iH oh.ih oh 
}KpTBa CaApc3aMOBa ripaBa aaAarna. 

OaJcahom je l^e.iHKH Beanp OH^a mecTopHuy B.iacoxHHMaHa 
norv6HO ; ABoiHLi.y ocyAHO iia CMpr na noMH.iOBao h Aecero- 
])HLi,y ocyAHO Ha pooHJy y AnaAo/i. Oa obhx 10 hckh cy h 
rioMp.iH y AHaAo.iy.i''i 

KaA .je jcAHOM ycneo ((Aa yTBpAH» KpHBHij,y obomc na- 
poAHOM BO'liH, Be.iHKH BCSHp jc opaBHO MHxaBy nj)onaraHAy 
oA rora. CaA hh MH'rpono.iHT Ka.iMHMK HHJe noKymaBao Aa 
opaHH CBora HaMCCHHKa uito je B. b. h npoTHBy caMora H.era 
H3HyhHBao noTHHce unrnKHx rpahaHa Aa ra Bparn y U,apH- 
rpaA.'^2 — OopcA cmivihc, hkohom C'raHoje H3Ap:Kao je h 
npecyAy cpaMohen.a. — Flo Hapeljciby B. b., mhtpoho.iht jc 
nj)OTy C'laHO japamuHHHO h oopHJana, ca cfjecoM Ha iviaBH, h 
iipHKaneHOM npecyAOM Ha npcHMa, npoBC.ie cy ra B.iacTH Kpo3 
r.iaBHC rpaACKC y.iHi;c. Tano, no noJMOBHMa B. b. h TypaKa, 
Harpbena h nojjyrana HKOHOMa Cranoja, aobcic cy B.iacxH y 
JaroAan Maxa.iy h raMo va, mx BHAHH-KanHJn ooecH.iH o jcahv 
Bpoy. ^pyry TpoJHuy oocch.ih cy Tyi)ij.H y ApyrHM KpajeBMMa 
ipaAa, Aa ce paja ((neTMH». Xayn CxaMeHKO je 6ho o6emeH Ha 
Ilauia-MaMHJH.i'^s 

KaKHO je oHAa, h no noBpaxKy Be.iHKor Be3Hpa y l\k\- 
pHrpaA, Ap>Ka.io craH^e y Hnmy; KaKBe je Myne h naTH>e 
CpncKH HapoA y OBOJ o6.iacTH hoahco, Aocxa ce bhah h3 

OvHii.iiif). Oniic-yjyhii mh one aora'}3a)e, H. >K. Caua niicao jc o B. Bcsupv : 
»3' Hmiiij ci' uoHcuao upaen TijpHun {fkmaauiK, seep n Kpeo.ioK xpiiui- 
haiicKiii)' A Kaj cy Typuii npoKynHaaii iicnpa-ka-Hi H. b. sa npiiiUTiiHy, 
iiSMcijV ocxa.iora, roBopiio iiMJe B. b. da um jc ooerno ii noceicao hci^ojuko 
e.iacociuiHHaHiiHa. To jc ;3a n])OKynMaHC Tyi)Ke 3HaHn.ip,7ia iix jc cnacao 
TiiMC UITO jc noryoHO hcko.iiiko rypcKiix KpBO.TOKa. 

168 KciciuKC etc. C. 9 11 10. 

169 Ha ucTOM Mccry. 
1"" Ha iiCTOM Mccry. 

1"! Arch, (liplom. etc. 232. — Tax. P. TfOp-hceivh na noM. m. K). 
Biijii o OBOMC II ii3BCiiiTaj HaMa.iHHKa A,TCKCiiHaMKor OKpy;Knja oa IT), 
aeu. 1860. ii (npuM. 170.) ii HSBcmTaj HaMa.iHiiKa KHja>KCB. OHpvH<iija oj 
30. Jan. 1861. roj. (npn.M. 172.). 

i'^^ Bpno no noBpaxK}' B. b. y IJ,apiirpa;i„ Miixpon. Ka.iMHiiK je oiio 
no3BaT y LI,apiirpaj na odeoeop. Oj,6paHHO cc ii BpaxMO Ka.iiiHHK y Hum 
iiCTC ro;iHHC. 

173 Caja Tpr Kpa.i.a MiiJiaHa. Ho HCKiiMa, Ct. jc 6no oocluch 
Ko;i cajaiiritcr xoTC.ia „OpHJeHTa». 



185 

npeACTaBKC Kojy cy HHLu.iHJe noc.ia.ie Khcsv iNlHxaj.i}' no;i 
16. HOBeM6poM 1860, r. Ty cy npCACxaBKy nornHcajH npsauH 
H3 .")4 ce.ia HuiiieeaHKoe Oupyea. OBa napoAHa npcACxaBKa 
HyBa ce /fpjicafmoj Ap.riwii y OAe.i^.Ky Muh. Yh. ^e.7c/.i74 

KaKBO je cxame Bc.ihkh BesHp ocraBHO y HHUiy ; na 
KaKBe cy MyKe CTaB.i.eHH Cp6H y oboJ oo.iacTH tck no o;t- 
-lacKy hbcroBOM, h mra cy cbc nponarH.iH, Aocxa ce Haanpe 
H y HSBeuiTaJHMa HanajHUKa OKpy/KHJa A.ieKCHHaMKor oj 15. 
;iei;eM6pa 1860. r. 

„ . . . Aa je OcMaH nauua sacTynHHK PyAiejiHCKor Ba;iHje (wHane 
MHTecapiKJ) hhuikh) y npii.io>KeHOM obom noA ' . cniiCKy osHaneHa ;iHu,a. 
noc.ie noiuTO je BeniiKii besiip OTumao oxepao y IJ,apnrpaA Ha saxo- 
HCHHJe, a y cniiCKy noA '//■ osHaneHa -iiiua hcixito caM a HeuuTO npcKO 
CBOJHX KpcepAapa, a HapoMHTO npcKO hckop 6e;ior MCMCAa, HeKe no- 
TyKao a HCKe HCCKao; a y cnHCKy noA '///• osHaneHa jiHu,a y HaJTspi^e 
II HajTa.MHiije xaMKiiue nosaxBapao xaKO h (x) rjiatjy h >Ke^y n jomx 
mxo je AO caAa Me^y HaMa HenyBeHO hckom MaiuiiHOM KOjy HasHBajy 
„Ao;ian'^ cxoKyhM cbc xeno Kao y Menre.ie aok kocxh He nOHHy ny- 
uaxH, MyHH H npuHytjaea Aa nOKa>Ky dajani o hckoj saBepii KOJy cy 
xpHCXHJaHH hhhh;ih Aa na TypKe ycxaay" .... 

Pe'feajy ce yoHJCTBa h HenyBCHa cn.iOBaH.a ACBOJaKa h 
.i,yjH.i75 

i''-' FIpeAcxaBKa ce oBa BaepLuaBa mo.ioom Aa HapoA Mcna OAioBop 
OA CpncKC B.iaAc: una Aa paAii ii «Aa Bor noKiiBn Kftas MiixaH.ia, Bor 
Aa Aa c.iory ii npaBAV u Aa bit oap^kii ]nKy Aa bii y.M.iOH<u ch.i}-, ua 
MHoraja .lexa, aMiiH». 

i"3 /Jpjw. Apx Muh. Yh. Jle.ui. — ^eucMopa 3. 1918. roAUHe 
HdHd.iHiiK Oh'p. HwajKeodHiwe, iisBeiiixaBa muh. vh. Ada ii o obomc : 
«naB.ic Be-tKOBHti iis cc.ia EpKiiite y T^pcKOJ, nama.ivKa HiimeBaHKor 
npri.iHKOM Ao.iacKa CaApeaa.Ma y Hiiuiy obo.mc — C.aApesaMV, ca ocxa.iHM 
CBOJiiM cycoAiiMa noAHeBiiiii xv/kov npoxHB}- OHAamite xypcKe B.iacxH 
soor By.ivMa ii HcnpaBCAHor HCxeaaBaita h iMo6.beii>a — aaAao ce je 
VAOB.iexBopeHia li npaBwue aooiixii; Ha npoxiiB no OAJiacKv .HieroBOM 
— CaApeaa.MOBO.M — ii3 Hiima OHAamifca xjpcKa B.iacx... MHore je .'b3'Ae 
nosaxBapa.ia a kojh je y cxatty xe ce oxKvnii xaj ovac oxKvn.'beH a 
KOJH naK He y saxBopy ocxane y kom noMpy oa HCKaKBor na-feeiLa a 
HCKH naK no\6njaHM ovAy 6e3 Aa ra hcko bhacxh MOH<e... 3a canyBaxii 
/KHBOx CBOJ CHHoti jc OBa.MO npcocrao)). (Hp.nc. Apx. Muh. Yh. /l,eja). 
<J>e6pyapa 19. 1861. roAnnc, huhcufiuk OupijM-. A.icKcuHaHiwe naBCuixaBu 
MHH. } h. AC.ia : «y TypcKOJ xpncxwjaHH naxe cbc Henpecxano Kao luxo 
cy n npe naxH.m. Haponnxo no.inuHJa xypcua MyACca mhhh, jep hhm 
ce ni^BH cy.MpaK yxBaxn cbh ce xpncrnjaHH Mopajy ho KyhaMa cbojii.m 
saxBopnxH... Tano cy '^eop. 12. hckop JoBaHwy BtiAaKOBHtia ii3 Hiima 
JaroAiiH Maje y njiBii cyMpaK WAyhH ivs Mapinnje Kvhn na coKany 
yBaxM.iH na xj'Kjit ii ncnpeoiija.iii na OHAa y anc oabcAii fac je hcxii 
join one HotiH yMpexii Mopao. y jyxpy naiiia iicxor JoBanHy npe HHJe 
Aao H3 anca MpxBor iisnexn aok a<eHa n komuihjc JoBaHHHHe nucy 
Aa.iii niic.MeHO ii3 pyny Aa je JoBaiiHa oiio oo.iecxaH h Aa je oa ociecxn 
y.MpexM Mopao, a He oa oojaw. 

rio .ce.in.Ma je on.io join rope. (Hp-yic. Apx. Muh. Yh. JXeaa). O xcuikom 
cxan.}' xpiimiiaHa y HnniKoj Oo.iacxii iiocie OA.iacKa*Be.iiiKOr Be.sn])a 
HHxa ee n y n.jBcmxajnMa HUHCUHUHa Onpyea A.iCKcuHaHKoz oa -9. 
Jan., 18. (|)e6p. ii 2. Mapxa 1861. r. — y nsBemxajy oa 18. (Jjeop. cxojn 
Aa je OHAa y CpoHJy npeoer.io 91 4>'^MMjiHJa, 568 AJLua. y HSBem- 
xajy OA 29. jaH. cxojii, Aa je oerynaLt Mh.ioui npimao: wAa je nauia npe 



180 

KaKBo je CTaH>e OB.iaAa.io y Hhiuv no oa lacKv 15. u. bh/^ii 
ce H no TOMe luto jc Mopao u.i flHuia nooehn h caM M.ian 
OpHBpeMor KpHBHMHor Cy^a, HHKO.ia Xayn M.iH'hJ'^s \ y n^. 
BeiiiTajy naHe.iHHKa OKpyn^nja KftaH^CBaMKor o;i, .'>(). janyapa 
1861. r. CTOJH, HiiMehy ocra.iora, n obo: 

„OcA\an natua — jaB.Tjajy ii3 Hiiuia 3CaHeH sSor TOra luto je 
MHOio lOHCHHJe Ha^ xpiiCTnjaHHMa 4HHH0 . . . OcMaH naiua ce nosnBa 
y UapHipaA Aa ce cyomi ca u. Besiipo.M jep ce oh nosuBa Ha b. se- 
3npa fla je HCre no sanoBeAii H.eroBOJ nory6HTii Aao, a b. nesiip to 
oApHwe. y Be.iiiKO ce roBopn Aa je b. eesiip sSaw^H h hoa cyA AaT, 

UlTO je jieTOIUHiHM CBOJHM HOCTynKOM no OBH.M KpajeBlIiWa OTOMaHCKOr 

UapcTBa, AiHora SesaKOHnja hommhiio h iuto je ii Oc.Maw joui 6—7 
xpncTHJaHa nory6HTH Aao .... "»" 

TloiuTO je aajao OHanaB crpax h xpener y Ilnmy, He- 
.iHKH Beanp je ocraBHO IIhiu 10. cenTCMopa one ro^Hne. > 
ni)OKyn.i>y je caMO npenoiino ii npiiMHo ;Ka.i6e MWdHMana 
ni)orHBy pajc, na ornmao ;ui niinmrnny. 

nj)HTHcaK, KOJH je Hcimkh He;iHp yMiinnnHO na xpnm- 
hane y HHiiiy, OBe je eBC jane ao.iH/KaBao a cbc jane eo.m- 
;iapHca.io. Onora Aana Kajje B. b. K])eHyo h;{ Hniua, y 
Hnm je AonyroBao u.i IlHpoTa CaBa ^enanau, uyBap ^e'lan- 
CKora MeTOxa y nH])0Ty. Casa je boaho h3 Flnpora, TinnpoBua 
H Tpna roere y BncoKe ^eMane. y Mnmy ee neh cTpaxoBa.io 
Aa he B. b., Kao HKonoMa Cianoja, noryoHin h ACMancKora 
apxHMaHApHia Cepa(j)HMa. Xayw r.iHropHJe, oha- MyBap J\e- 
MancKora Meroxa n Hnmy, h nnujKH npaaiiH CpoM, ynoao- 
pn.iH cy C.aBy ^eMani;a, a^i noxHia aa Be.iHKHM BeanpoM y 

TpH-HeTHpii jana npcKO 160 tinccHHKa 'nycTiio, no ja nx jc joui 
npcKO 250 oora.io. 3a ohc kojh cy Kpccp.inpn Haoc.ui.iii aa e-y oynx 
njjnyroTOB.i.aBa.iJi najrope Je n can :uo npoiiajajy... FlaLua noLuao no 
HaxHJn na rje Kora naljc Aa je cj)ec MCTnyo uena ii myoapy My Met.e; 
a Kora naijc uiniuanor Kory .My n opKOBC wj'na)) (^p.m-. Ajkv. — Miih. 
Xh. JXc.ia). 

176 IlaMa.iHnK OupyH^nja /j'H>aHceBaMKor, pano|)TO.M cboJiim 17. noB. 
1860. r. n.SBCiiiTaBa Mhh. Yh. ^e.ia ja ja IIuuo.ui X. ILmh, '^i.utH Mei,uiu(( 
HimiKoe, Ooeaiu •^luacK, daeao noean nod UHOicpec uo ce.iiiMU uTi/pnu uo- 
ci/MHM.m da OH luc nape He daje na ijciuaHaK me MSf uohhij paduani o 
e.iaea u oh iipelje k naMa)). — HnKo.ia X. Rmh poAwo ce y .lecKOBuy 
1810. roAnne. Jom Kao M.iaA mobck npece.iiio ce HuKo.ia y Hnm n tn 
ca Xai^n l^BCTanoM paHBno Bcmny xproBanKy paAH>y. Oh je oiio jcAan 
OA uiecTopnue H.ianoBa xpniuhana y FIpuBp. kpne. C.yAy, uito raoopa- 
80Bao B. B. KaA je y Hnui Aouiao. flpn Kj^ajy xe ncxe roAnne, I860., 
rypMiiH jeAan, npHJarcb HnKO.iiiH, CKj^eHe HnKO.m naH<H>y Aa^ ce Typun 
cnpcMajy Aa ii H>era noryoe. OnAa HnKo.ia nooerne y KH,aH;eBau n 
OAaT.ie AoijC y BeorpaA. y BcorpaAy ce HnKO.ia >Ka.ino n ({jpanuycKO-M 
nociaHnny, a.in OBaj ra ynyxno y rpaA namn. Ha iiHxepBeHLinjy C|)ncKe 
BAaAC y I|,apHrpaAy, Aolje HnKo.m OAroBop npeno CpncKc B.iaAC Aa nnje 
ocy^en ii Aa ce moh^c Bpaxnxii y Hnm. Meljj' xnM HiiKo.ia nnje cmco 
HepoBaxii TypuHMa; npoAao je bciiikii aco CBora MMaHia y Hnmy n 
cxa.iHO ce nacxaHHO y A.iCKcnHuy. y Hniu je HnKO.ia oxnmao tck 
nocAC oe.iooo-^eHja oa Tyjiana. HiiKO.ia je yMpo y A.ieKcnnuy 9. aBr. 
1885. roAnnc. 

1" /IpM-. Apx. — MiiH. Xh. Jc.Ki. 



1<S7 

ripHLLiTMHy H x<^ op^io caoniuTH cpncKMM npBaij,HMa oHaMO Aa 
iiHKaKBe /Ka.ioe He noAHOce B. b. npoTHBv MHC.iHMancKora 
.{y.ivMa H npoTHB}' .via KaKBe HenpaB;i,e cy.iTaHCKHx B.iacTH. 
Icp OH Be.iHKOM BesHpy oaiii to oho HaJBekn hoboa a^^ h raMO 
rioAHrne 3a Cpoe Bema.ia h a^ nooHJe npBe .iaac, Kao luto 
jc yMHHHO OA i^HAHHa Ao Hniiia. A Hena H3H'by, nopyMHBa.iH 
cy HHiii.iHJe, Aa AOMCKajy B. b. npeA IIpHmTHHOM, h Aa m}"^ 
noKaiKy CBy noKopnocT. MebvTHM CaBa ^eManau, cxHrao je y 
npHLUTHHy TCK 12. ceoTCMopa H Ty aaTCKao CTapeiuHHy B. 
J^enana, apxHMaHApHxa CepacjjHMa,i78 cBora AyxoBHor OLi,a ca 
no HCKO.iHKO Ka.iyliepa H3 B. /^eMaHa h llaTpHapmHJe h np- 
Kana h3 ITehH, HpHspeHa h 'BaKOBHu.e. ^ok je CaBa CTHrao 
y DpHiUTHHy, cpncKH npBai^H cy se^k oh.ih npcAa.iH B. b. 
cBoje H^•a.^6e. — Ca B.iaciHMa H3 IlpHuiTHHe h oko.ihhx rpa- 
AOBa, H cpncKH npBauH oh.ih cy hshlu.ih B. b. y cycper MaK 
AO noAyjeBa.i'''J HpH AO'ieny koa floAyjeBa, AoroAH.ia ce apxH- 
MaHApHxy CepacjjHMy jcAna HcnpHJaTHOCT. — Do onHcy ite- 
roBor AyxoBHor CHua, E. >K. Case, apMHMaHApHT Cepa(|3HM 
OHO je Bp.io BHCOKa yspacxa, Kpynan u Bp.io .iHMaH mobck: 
„6ho je cracHT, npaB nao je.ia, h HMao je bc.ihkh Tp6yx)). y 
MOMeHTy KaA je apxHM. Cepacj)HM 6no npeACTaB.teH B. b., h 
KaA je Tpeoa.io Aa ce noK.iOHH, oh ce can.iexe h onaKO Kpynan 
onpyjKH ce npcA H^era. Mhoth oa npHcyTHHx HacMeja.iH cy ce, a 
B. b. je HBoaitHo bhi; kojh je npecxpaBHo cpncne npBaKc: 
«/^a He 6\;},e obo KawaB hobh OoH.inh)). 

KaA je CaBa ^enaHau, caonrnxHo apxHM. Cepai|)HMy no- 
pyK\' opBana h3 Hnuia, OBaj je caMO oAM^xnyo pyKOM : "Mil 
upedadocMO erh, na cada ()(\h icijd drj)».^^^ 

178 Obo je noxoHiii X(ti,ui ('cp(n\ni.M, niicau fl-iaMa CTa])e C.p6n}c, 
Ik'orpa;! 1864. H.s niic.Ma K1ix. Cjionje y JUapiirpajy cbomc MMHiicrpy 
ox 11. HOBCM. 1859. r. biuh cc aa jc apxuM. Ccpa({)iiM Ha rojiiHy jana 
npe jo.iacKa B. b. y ohc npajcBC oilo y L[apiirpajy no noc.iOBiiMa B. 
^CMana h no CBO.Me .ihhhom noc.iy. — «0;i ncKora ;io6a na.iaaH ce 
oBjc apxHMaHj,pHT Bhcokhx JcHana Ccpa({)HM no ManacTujiCKOM a no 
Ma.io M CBOM noc.iy jcp xpa'/Kn ;ia ra 3aB.iaj,[me. Oh .mh je ao.iaano n 
Mo.iiio 3a npoTeHunjy, a.iri naj je npHMCxiio -Moje KpaiH>e (unpateH-e 
II He3HaH>c npn KynoBaH>y enapxiija na obj. naTpnjapuniJH, oh mc je 
MO.iHo ja MY Kojy noMol^ 3a MaHacxiip oa Cponje :io6aBiiM, oniicyjyhn 
Hia.iocHO cxaH,e ncxor. Ja yan.MaM ciooojiy OBy H^eroBy Mo.ioy cnpo- 
BCCTH, a jaB.i.aM saM no ;iy>KHOcxn luxa o HiC.My 3HaM)). (JlpM\ Apx. 
MuH. Hh. Jle.ui). — Xaqn Cepa(l)n.M ono je pojoM h.? TexoBa. Ho caon- 
njxeH>y r. Ui'iupa Kocmnlia, yMpo je 1868. r. O X. C bhju ii He. C. Ja- 
i-aipeooea, Cxapa Cepoia ii A.i6aHi>i — CiioMemiK XXXVI 36. JacxpeooB 
jc norpeiiiHO 3a6e.ieH;iio ;ia jc X. C. 3"Mpo 1853. r. 

179 PauiKO-npnapcHCKH MHxpono.mx Me.iCHxnje nmao je B. b. y 
cycpex HaK y Ilnpox. Flornxo ra xaMO hhjc Morao xa aoMCKa, Bpaxno 
ce y Hum h xy ra MCKao cxanyjyiin y ^ewancKOM Mcxoxy. Hh y Huuiy 
M. Mc.ieHXHJe hhjc jioncKao B. b. ii Bpaxno cc y IlpnmxnHV h xaMo ra 
joMCKao. — KaKO cc jom OH;ia roBopn.io, Mc.ienxnjc je oho y hhxh-mhom 
iipnjaxe.iiCXBy ca B. b. jok jc jom y IJ,a])HrpaAy ono. Jl,a ce H>nxoBa 
uHXHMHOCx inxo BHmc HCxaKHC, roBopn.io cc OHj,a Kano cy ohh y 
H,apHrpaAy cmpa.iu Kapmo).' 

180 To ie oii.ia yspcMHiia Koiv ja apxn.M. Ccpatbu.M ynoxpeo.taBao 



188 

CasHaBiuH mra jc l^e.iHKH lic^np noHHHHO y IlMpoTy h 
Hhuiv, xpHLuhaHM y npnuiTHHH Kao CHiypHO C}'^ jxpma.iu Aa 
he H apxHM. ('ej)a(])HM 6htm ooeiucH ca coHMa AenaHCKHM 
MOnacHMa H cpncKHM HapoAHHM n])Bau,HMa. tomc ce no- 
Me.io roBoj)HTH join y FloAyjeBy. TypuH HHcy KpH.iH CBOjc 
yBepeH:.c ^a je h npccyAa Beh Hi^peHena.isi JeAHna jejom naAa 
rfb-iarana \ .MHTpono.iH'ra McienTHJa. H nocTojw yBepeH>e 
y napoAa Haiuera y ohhm crpanaMa, a^i je MHTpono.iHx Mc- 
icHTHJe oTK.ioHHO OBy onacHOCT OA cBoje enapxHJe. MehyrHM 
jacHo jc ca cbhm Aa je Cpoe y ripHiiiTHHH cnac.ia oa B. b. 
oKO.iHOCT LUTO cc joLu oHAa y KocoBCKHM cTjjaHaMa ocehao 
cue roKH njjHTHcaK ApHayia n MHC.iHMaHa HaA CponMa h 
xpHiuKanHMa... 

^OK je Be.lHKH BC^Hp MCpKaO CBOJe ^^HJbe JKpTBC Ha OBOM 

cBOM nyry, aarcKao ra je y ripHuiTHHH 14. ccnTCMoap. Tora 
laHa jc caonuiTCHo y ripHiiirMMH, Aa je Khc;? Mh.ioiii yMpo. 
("a r.iacoM o CMprH Knc;ia MH.ioma innpno ce no npHmxHiin 
H r.iac, Aa je Ha npcc ro (poHJc AOiuao Khc;j MHxaj.io ; Aa jc 
H, B. no;^BaT y Il,apMrpaA, h A^i t^e OAMax ornhH w.i FIpHm- 
THHC. H OTHUiao jc B. B. H.'? OpHuiTHHe. Kao Aa cc MO])a 
AHr.ia ca CpncKora Haj)OAa y Kocobckhm crpaHavia. 

OciaBHB npHiiiiHHy Ha NHij>y, Bc.iHKH BCiJHp jc, 1(). cen- 
TCMopa, AOHiao Ha BaoHH moct na KocoBy m ryjc npcAaHHo 
H npenokHO. OTnymrajytiH n])BaKe kojh cy ra Hcnpaha.iH 
AOBAC, noHOBO je no.5Bao npcAa cc cpncKC npBaKC, h oohobo 
MX je aacrpaiuMBao. 

KaKBa jc, nan, ("SH.ia 6e;'.6eAHOCT aa xpHmhancKH cbct y 
oBHM CTpanaMa, h to 6am OHora Aana KaA je Bcimkh Bc^jnp 
OHO Ha BaoMHOM MocTy, H;me.ia je i)ycKa B.iaAa y cbomc mc- 
MopaHAyviy oa 9. Aci^cMopa 18()().i82 

Ha Aa.teM cbom nyiy, Bc.ihkh Beanp ce aaApJKao y CKon.i>y. 
ripe HO mro je crnrao y CKon.i>e B.iacTH cy h3 cbhx oko.ihhx 

181 (.(.He MiipuM, roBoiMio je apxiiM. Cepa(|)iiM, mro he CajpesaM 
MeHe norvoHTii. luuio hu ja ciocw hckciuko caaiu encncnu o KOHonni/ 
Hcede na [laHahyjJuuiauj. ino je cee ciiama caump. BojiiM ce cumo. da 
('.adpesuM He ndeeuia cee denuHCKe Kcui/tepe u da mu oijdeMo ijspoK da 
ce J],eHami iueij6e sa CpacKu Hapod». (CaonmTeifce K. /K. CaBC.) 

182 Arch, diplnin. etc. 232-233. — y MeMopaHjy.MV ctojh ja cy obii 
ce.-baixH oH.iH H.s LUTiiM-Tja (Actiniljc) y Gpesy npiispcHCKOM. — Heixno 
apyKMiije, oniica.ie cy OBaj ;iorai>aj h cpncKC norpamiMHC B.iacTH : wilJF.a 
CpoiiHaii.i (".pcuKC CnpiiHiitiCKC Kase hocioh cy na cbojhm KOH>iiMa ojoup 
rpo-Kija y ripimiTiiHy, jia npo;tajy. Ha nyxy iix cpeo jejan oj .^anTHJa 
Kojii cy oii.iii nociarii no ce.iiiMa ys njx ja Hcxepajy napoj ii3 ce.ia 
ja npiiMCKajy CaapesaMa, ii noxpaHCuo KOfta oj, jeiHora. Osaj ce xpii- 
LU'tiaHiiH ii.noBapao ;ia My He Moace ;iaTii KOH>a aok rpO/K'^e He ojHece 
y IlpHLUTiiFiy. H Mo.iw.iH cy xpiiuiiiaHii OBora aanxHJy ja npiiHCKa ;iok 
ce Bpaxe ii.; ripHiiiTiiHe... Sannija noxerne h yoHJe OBora HOBCKa u ca.M 
ce jaBH B.TacTii n ncnpiiwa uixa ce aorojii.io. Ka;i cy nopojiiue nont- 
ny.Kir AOiii.ie aa ce >Ka.ie CajpesaMy OBaj iix jc oxnycTHo pcKaBUiH ii.m : 
da Jc .uiamuja caacasao omai,i6iiHi] jep cy nooiwenu oii.vi 6ijHmo6Hiin,ii. 
(^p.)ti\ Apx. MiiH. Xh. JXe.ui.) 



189 

ipaAOBa ynvTH.ie y CKon.iiC cbc cpncKe npBUKC, koJh cy oh.ih 
6y;tH saiuTO anodajpiiGU)).^^^ 

y KO.iHKo ce Be.iHKH Beanp o;tMH]4ao oa rpaHH]4,e 
("poHJc, y To.iHKo jc 6ho CBe 6.ia'd{vi u nonycT.i)MBHJM 
H npcMa xpHiu'kaHHMa. CneiiHa.'iHO y CKon.iDy, Li,pKBeHe h 
iiiKO.iCKe pa3MHpHi;e h Apyre coi^Ha.iHe npH.iHKe paispema- 
Ba.ie cy B. b. Ma KaicBe HHTepBeHii,HJe y KopHCT nopTe.i84 

Hs CKon.i.a je Re.iHKH BesHp oiHiiiao y Be.iec, h ry je 
OHO n:)pH{e CT Be H HO AOMeKaH.185 ^o ;to.iacKa B. b. y l^e.iec, 
upKBeHO-LUKO.iCKO oHTaH.e 6hjo je udovL.io y bc.ihkh cyKOO ws- 
MC^iy B.ia;^HKa Fpna h cioBCHCKe inacTBe. rTosHaxo je BC'h 
Aa je Be.iec y roMe nor^ie^y npeAitaMiio, h y ^ooa kojhm ce 
MH OB^e 6aBHMo saxerHyTOCT HSMeky B.iaAHKa h Hapo^a, kojh 
ce CBe BHiue no'niHH>aBao yrimajy oyrapcKe opraHHsauHJe y 
L|,apHrpaAy, AocTnr.ia je BpxyHau,. Ko.ihko cy nopxHHH hhtc- 
pecH Hajara.iH, B. b. je h y Be.iecy yMHHHO hcko.ihko leciOBa 
npoTHBy npe;i,CTaBHHKa hobc cxpyje. Flo HapeA6H H>eroBOJ, 
npexpeccHM cy cxanoBH ;;Ba r.iaBHa ynHxcba y Be.iecy, Xai^H 
JopAaHa XayH^KoHCxaHXHHOBHta — IjHHa h PiKOHOMOBa. OBora 
;ipyrora o^opanHO je TaBpH-i KpcxcBHH, kojh je oho y cbhxh 
B. B.'S6^ a X. J. X. K. npornax je oho y Ma.iy AaHJy.is? 

1S3 J-p Joe. X(ii,iu Bacu.iA'mih, JyH<Ha Ct. C.poiija I SOo 

i8i HHTcpecaHTHa o6aBeiiiTCH>a o obhm npiLiiiKaMa y CKon.iA' h3- 
Hoce ce y III kHj. JyAKHC Crape (vpoiije — CKon.i:.aHCKa oo.iacr, Koja 
MCKa Ha lUTaMnahbc. 

135 ncpiiodiiHecKoe cuuvamic, vox VIII kh>. 40. c. o79. 

1S6 TlepuoduHCCKoe cuncaHiie, roj. VIII kh>. 40. c. 579. 

187 riopea MOJHX o6aBeiiiTeH>a o X. .1. Xayn KoHCxaHTHHOBH'hy y ac- 
ly ripiiJien n fteroBa OKO.iiiHa, Beorpa;i 1902. ct]). 91-93, ca.snao caM joui 
II OBo: E. }K. CaBa, Kojii je .ihmho Aoopo noHHaBao X. J. X. K.. iiaMe'ljV 
ocxa.iora, nucao mh je o H^cMy ii obo: wO Xai^ii .lopAaH}- HeMa.M xii 
luxa MHoro Kasaxii. Oh jc oho y hcko.ihko, noBpx CBe one CBOJe 
noBpiuHe enpeMe, nao nena ,iyj,a Kyha, npesua je oh xora BpeMena 
uno HajcHpeMHiiJH xaMO n HMao je npH^iHHHy ono.inoTeKy .sa if>era. 
H OH je, aKO ce He BapaM BCieuianHH na jc BCOMa oho j,B0.,iH'iaH. A.in, 
vnpitBO, oh je npBU npo63';iHO CKon.T>aHUHMa cbccx sa H^rapn^aM. Oh 
je ;iocxa oiio naM+iop, na ce o;iynHpao B.,7acxHMa h FpuiiMa ho aaxo je 
Mccxo OHO nporawjax h oho y xancy. Ha je oho h Ta;ia aHuicH Kaj je 
Be.inKH Bcsnp AO.ia3HO, ho hc MOiy snaxn oj Kora je oho aniueH. H 
OHO je BCOMa npraB' Ka^ caM roBopno c HjHmc. Je;iBa cmo moimh john 
:io Hcra, ujto je oh Spo-taB. Pa.syMC ce Aa je oh 6ho ii KopHCxan y 
OHO BpcMC }• CKon.'by Kao luxo je 6ho y hcx'om BpcMeny Kopiicxan ii 
n.io;taH h Mycy.iHH y FlpHapeHy)) (O H. Mycy.iHHy b. M.ianaK Be.uiHKa 
Tpniifiu — ficmpa Kocaurha, BpacxBO XIV c. 275 ii ;ta.'be.). 

Ca oucHOM K. >K. Case o npraBOCXH ii HaMt^opcxBy X. ]. X. K. 
c.ia>Ke ce h nocxynan X. J. X. K. ca MHrpon. BeHcjHKTOM y ripH.ieny. 
— nepnoduHeccKoe cuac.amie eod. VIII kh>. 40. c. 579. 

y JXp-TtcaeHoj Apxiwii, y oAc.bKy }lnH. Hh. JJ,e.ia Mysajy ce sJBa 
niicMa H3 1857. r. y KOJHMa ce roBopii o X. J. X. K. — Mapxa 18. 1857. 
CKon.'baqii ii-SBemTaBajy CpncKy B.iajy o xomc ja cy TypcKC B.iacxn 
yxanciLie X. K. ii MO.ie je ja ce saysMC na iteroBO ocxooo'^eibe. Cy- 
nei\H no cxH.iHsauHJH nncMa Mhh. Hh. ^exa K-fex. CpoHJe y lj,apa- 
rpa;t}', HBrjie^a ^a c}' ce CKon.i.aHLtH oopahajH mo.ioom h K-kx. Jep y 



190 

H'd Be.ieca oiHiuao jc Bc.ihkh Be3np y 1Shto.i>. Thmc ce 
npHo.iM/KaBao rpanMUH FpuKc h hhJc 6c3 pa;5.iora HasHpao 
y BHTO.i.y «opraHH3aij,njy rpHKV)). Via BHTO.ha je H. b. orepao 
Ha 3aTOMeH>e OHAauiH^e ipMKC yMHTCbe: MwHy liMiuTy m;j Ala- 
rapena, Cnacy IlavMa, Kocry flon HayMa h join Heno.iHKO 
FpKa M rpuMimpaHHx PyNiyna, koJh cy koj, mcchhx B.iacTM, 
cji, ;xyAic Bp'-\MeHa, oh.ih iioAaapHBM.is^ A noiHOHJa M.iaAM'ha 
BacKa (P'asko) OH.iHJa H3a;5na.ia je MHiaBy npcriHCKy M;iMeljy 
pycKe B.iaje h FlopTe.isg 

no;; npHTHCKOM peKpHMHHauHJa i)yc'Kc B.ia^e h ;torai)aja 
Ha Al)yi'OJ crpaHH 14apcTBa, (ly.rraH je HapcAHO cbom Bc.ihkom 
iie3M|)y Aa npcKHHC cBojy HucneKi^HJy, h Aa ce BjiaTH y 14a- 
pwrpaA- CaApe.uiM ce npeuo Co.iyHa Bparno y Ll,apHrpaA 29. 
ceoTCMopa t<S()0. r.i'Jo . 

C.iyMaj je xtco, a^i i;ej)e.MOHHJa.i-MajcTop na noj)TM, oojaB- 
.ijyjyliH, 28. cenrcM6pa, A^i cyTj)a ctmh^c y l^apmpaA CaApe^aM 

iiiicMN ciio.Mc o.t a. aiipu.iii ISaT. r. MiiH. Mn. Jie.ia iiiiLue Khx. ii obo : 
oMii ce 3a .Io|),TaHa o^aiue i;oa Ooine ne .mo/Kcmo ;5ay3iiMaTH, jop on 
oaijj Tii.Me H>era h H>t'r()Be iipiijaTi'.i.c y nehe no;i();?i)eH>e Koa Typawa 
oauii.'iii. 13n, iiaK, onuirre Kn.a.<\: Hoiopiijiy c ri();i.ipai{o.M o;i mchc ii 
yMO.iiiTe ra ja ce on aa n.era koj riopre iuiyHMe ii (|)ep.Man My ii;ucj- 
CTBvje. '^loBCK OBaj :!ac.iy}Kyje ;^aiijTiiTC ii ru)KpoBHTe.i>CTU(). Oh K\nn 
laMO no CKori.i.y ii oko.iiihu cpocKc CTapHHC na tii.mc je m naayKao na 
ceoc Henpujare.ijCTBo B.ia:iiiKe ii ncKn xproBaua. Mii cmo ra o^aBjc 
npenopyMH.iH npii;{peHCKOM Mirrpono.iiiTy ii raMOLUHioj lypcKoj R.iacTii 
a Kn.aa BoropMair neua ce ko.i riopre .ja H^era ;-!ay;{.Me na he onxii 
na Miipy.)) 

3a oaB.iiCHia H. b. y lie.iecy, njni nperpecy ciana X. K. nabcHO 
je Kibnra ((j)eBo.iyunoHapHe)) caap>KnHe : PuKoacKoea, TopcKH nyrhnK, 
XvnaBCKu ra.ieo n ap. y oaroBopy cbomc na MeM<)paH,iyM pycKe 
B.iaae, flopra je HaBoan.ia aa cy Koa X. K. Ha^ene xapnije Koje cy ra 
KOMnpo.MUTOBa.ie, ii ja jc OTe[)aH uao cpi'iiiii-bateur de I'orilre i)ublic)) 
{Arch, diploiu. etc. li;-{— 114). — OniyvKiio je X. K. h r{)MKn Miixpon. 
AHiniiM (6iiTO.T>cKu) ja je cpocicn ciecHui y MahcAOFuiju n aa ynn ■^anc 
BOJHOM Be-/K6aH>y ( riepiKuns. cniicaHue, na no.M. m.). Ha nporecr pycKe 
B.ia;ie (Arch, diploni.etc. i)7), Oojjxa je najaBn.ia Aa jc X. K. ca.MO npoxepaH 
y CBOJe Mecxo potjCHia nao Hapijuni.iun, .viipa. Mc^y xu.m ono je npoxepan 
y JNl. Aanjy. flpii xepatbv, oa yaapua uaHunjo.M npc.io Myje oii.io jejHO 
oKO. /tounnje je oc.iooo'beH nHxepBeHunjoM pycKe B.,iajie. — (ncpnoj,nM. 
cniicaHiie na n. .m.). 

iss HaBemxaj HanaJiHUKa Onpyjic. A.ieKCiiHUHkoe o;i 15. ;^cue.M. 1860. 
— Arch, diplom. etc. 226. O obo.m ciynajy npn^ao .mh je y Bnxo.'by, 
1897. r., caM Kocxa Flon Hay.M, Kojn je y xo .^oua ono 3HHxe.i> y PoHKa- 
Maxa.iH, a .^ounnjc mh je bhujc noaaxaua noc.iao r. Pncxa LI,BexKOBH'h 
6hb. ynpaBHxe.fb cpncunx uiKCia v BHxo.i.y. 

189 Arch, diplom. etc. 112, 127; — B. ^chxch, KpncxnjaHH 103. — 
J^p>KaHie B. B. y Bnxo.'by n nnxafte o BacKy <I>H.injy naBoan-ia jc pycKa 
B.iaaa ny cBojn.M joqHnjn.M npc^cxasKa.Ma no nHxaH>y.o pe(|)opMaMa. — 
(A Shopoff, Les re formes et la protection des chratiensen Turquie etc. 
Paris li)04, 161.). 

19*' y Co.iyny cy, KopnopaxnBHO, ;iOMeKa.,iH B. b. aipeo6ij,ii Cnjeap- 
cKii, a y 14,apHrpa;iy ra je, y npaxK.H cbc oyr. HnxcinrenLiHJe, 40- 
MCKao ToHMn.iemxa, Bofea Byrapa y xo :1.06a. 



191 

«Be.ier.iacHO)> o6jaBMO n: ;xa jo «MHxaH.i 6cj Cpo 6aiii-KHc;{ 
nocTaO)).'^! 

Bp30 no CBOM noBpaTKV v LJapHrpa^ h ACMHcuoHHpao 
je Be.iHKH Be3Hp. — HHcneKLi,HJa B. b. hh y U,apHrpaAy HHJe 
OM.ia npHM.-beHa Kano rpeoa. tomc je Kkx. CpoHJc hh- 
BecTHo CBora MHHHCTpa OHCMOM CBOJHM o;^ 21. HOBGMOpa 
I'SfiO. r., y komc je, H;?Me'ljy ocxa.iora, nweao h obo : 

„nyTOBait.e Be.iiiKor Besiipa no PyMe;injii obac ce /lOCTa KpiiTHSiipa. 
Hh Ki'i6pH3-iiija ca cbom cbojom eHepriijOM Kao fla mije Hiimxa no- 
npaBiio ; na npoTUB nojaBiio ce je n oh y hckum npH.inKaMa npii H>e- 
rOBOf BHSHTauiiJH Kao „TypcKii naiiia", x.j. Biime je TypuiiMa sa npaso 
AaBao Hero xpHCTiijannMa h, Kao ihto Ka>Ky, h napa je naKynno. Aa;i' 
je naK HcrnHa, Aa cy obo A^Ha y obom CMHC;iy noc.iaHnu,H na FlopTu 
npoTeCTiipajiii, Kao iuto ce rotopn, He snaw cnrypno, ajiH snaw c 
Aocxa noysAaHOr iiSBOpa jxa je nocjieAH^ii ASHa obo niiTafte Ha noprn 
noHOBO noKpenyxo, u Aa je y noc.ieAH>eM MHHHCTepiija.iHOM saceAaHiijy 
peujCHO, Aa ce Kao Aonyna Ki.6p. BHSHxai^uje noiu.'be HeKa KOMiiciija 
y BocHy. Ho joiiiT HHJe peuieno kojh he nhn .... "i^'"- 

JoeciH Pucmiifi,^^^ koJh je HHcneKi;KJy Be.iHKora Be;3Hpa, 
no epeMeny, w36.1v1.rd npaxHo, nHiiie o H^oj m obo : 

„MexMeA KH6pH3.nnja npo^e Kpos PyMejiHJy h ByrapCKy, hoah- 
>KyhH Bemajia Ha nyry cbom. HierOB npo.fia3aK ocTaB.T,ao je sa co6om 
crpax H xpenex y peAOBHMa h paje 11 HHHOBHHKa; oh je jxenosao Kao 
cxpauina non;iaBa, Koja ce 3a6opaBn, hhm ce y CBOje Kopiixo noBpaxii. 
B. Be3np ce Biime cxapao Aa sanjiauiH, ho aa o6e36eAn cxaHOBHHuixBO, 
HO Aa npeAVnpeAii 3.ia, Koja cy H.eroBy Mjicnjy ii3a3Ba.na". 

A MCMopaH^yM pijcuc a.mdc oa 19. ;ieii.eM6pa lcS6(). ro^. 
HaBpmaBa ce, o HHcneKunjn Be.iHKora aesHpa, obhm pe^HMa: 
«06aBemTeHia Koja cmo ;j,o6n.iu ;i,OKa3yjy ;i,n. npo- 
.laaaK Be.iHKor BesHpa Kpo3 pasHe rpaAOBC Byrapcne h 
PyMe.iHJe HHJe o.iaKiuao cy;^6nH3' xprnuhaHa h a^ cy 
nacKJba KOJa MHC.iHMaHH Bpme HacTaB.i.eHa o;;Max no 
o;tJiacKy IBeroBe CBenocTni^^ 

JoBaH XavH BacHJbeBHti 



1*1 HsBeiuxaj Klix. Cpoiije cbomc Mimiicxpy oa 28. cenx. 18fii). 
(RpM. Apx. MiiH. Hh. J^cm.) 

192 Jl])jic. Apx. MiiH. Mh. J\c.ia. 
i»3 i\uiijioM. Hem. etc. I 16. 
i»* Arch, diplom. etc. 225-226. 



PHJEKA. 



1. n(nO>KA.I M TinX)BAMKA BA>K[K)CT. 

no.iyocrpHO Hcrj)a pa.sABaja .lajpaHCKO Mope y H.eroBOJ 
ivpaJH.oj cjcBcpo-MC'TOMHOJ MCC'TH Ha ;[ivd ;{a.iMBa : iia TjiuiKaH- 

CKH H PhJcHKH (H.IH KBapHCpCKH). ^OK Jc OpiiH OKpeHVT 

oTBopcHOM nvMHHOM npcMa Hra.iMJM, AOT.iQ je PhJcmkh iJa.lHB 
HctiMa c.iHMaH ;iaTBopeHOM jeaei)y, jep ra ruiTBopajy HcroMHa 
McTa])CKa ooa.ia, Xi)BaTCKo npHMOi)je h ocTj)Ba U,pec h KpK, 
H;jMC'l>y KOJHX ce Ha.iaac, nonyr Bpara, rpH THJefna Kana.ia : 
Hc.ia apama (Caiiale di Fnrasina), H.iMcby McrapcKe ooa.ie h 
ocrpBa Ll,peca; Ma.iii Hpaiiia (Quarncrolo), H^JMchy ocTpsa 
I4peca II Kpna ; na InjccHo ((".analc cU Mallenipo), H^iMehy 
ocTpBa KpKa ii X])HaTCKora n))HMopja. 

r])a;i PHJCKa, icoJH ;iaHac 6j)oJh oko .10.000 }KHTe.i:.a, iiihj)h 
fe Ha noAHo>KJy KpauiKe n.iaHHHc y HaJAy6.i.eM Kyxy Phjch- 
Kora aa.iHBa a. Ha yiutiy pHJeKC PjcMHHe, o;i Kojc je PMJCKa h 
AooH.ia CBOJe hmc. ^hjcih ce na jaa AHJe.ia, na aoh>h h ropH.H 
rpaj. FopHiH rpaA (ny^KH: FoMH.ie h.ih cxapn rpa;i) nmpH ce 
no yiJBHCHHH Haj moocm, j;ok je aohjH h.ih hobh rpa^ h3- 
ipa-^eH y hobhjc Aooa thk MopcKe ooa.ie. MnaMe ce HMJe;iHa 
MecT PHJCKe He hcthmc yHaMajimJHM apxnTCKTOHCKHM crapH- 
HaMa H .-benoraMa. FopitH h.ih <:TapH rpaj cacToJH ce — 
onaKO Kao cbh naiiiH npiiMopcKn rpa;tOBH h rpaAH'^H — oa 
HHTaBora MBopa TnjecHnx m np.i^aBHx coKa'^m'fea, rycTo na- 

CraBaHHX paAHUMKHM II CHpOMaUIHHJHM c.iojeBHMa nVHaHCTBa. 

y AOiteM H.iH HOBOM rpajy naK H.Ma noBHiue MOAepHHx iuh- 
poKHx y.iHi;a, oa kojhx je HajnoanaTHJa h Haj>KHBaxHHJa roy.vo. 
Me'byxHM HH y obom MOAepnoM AHJe.iy rpaAa HHJecy nojeAHHe 
ixyfee H 3rpaAe ynycHo Harpabene, nero cy noHaJBHiue r.io- 
MasHC H MacHBHC c TeHAeHLi,HJoM, Aa y npBOM pcAy noc.iy>KC 
npaKTHHHOj CBpcH. Oa obhx srpaAa xpeoa HapoHHTO HcxaK- 
HyxH or;c : IlapoxHJajHy ijpKB}' cb. MapHJe c .iHJenoM (jiacaAOM 
(oA roA. 1828.), LipKBy rpaACKora naxpona cb. BnAa (HCKot je- 
iivOBHXCKy), carpahena npcMa noanaxoj M.iexaHKOj Santa Maria 
dclla Salute, oa.iaM}' HCKaAaniifcera yrapcKora ryoepnaxopa. 



193 

(AOUHHJe Haiuera Hxynaiia, ^p. P. .IcHi^a, Ta.iHJaHCKHx rene- 
pa.ia H d'Annuiizija), OHAa na.iaHV HeKa;tamH>era MayapcKora 
noMopcKora napoopo^apcKora ;i,pymTBa ((Adriay) Ha o6a.iH, 
na/iany HCKaAaHDe aycTpHJCKe bojhc noMopcne aKaACMHJe, 

npHJHHHO Be.lHKO n030pHIUTe, C.IHHHO SarpCOaHKOMy H KO- 

HaHHO onhHHCKv BHJehHHLiy Ha Kopcy. 

PHJeKa OHJame Joui He;taBHO cjeAHiuxe h cpeAHinre hvl- 
raBe noMopcKe xproBHHe 3a cycjeAHy hctohh}' HcTpy, ,jy>KHy 
KpaifcCKy, MHTaBO XpBaxcKO flpHMopje, oxoMJe h cjeBepny 
^a.iMaLi,HJy, XpBarcKy, C.iaBOHHJy, cjeBepny BocHy h YrapcKy. 
HopeA Tora qjemc PHJena h cpeAHiuie CHaiKee HH;tycTpHJe, 
opojehH ynynHO ne^eceT, uito Behnx, luto MaitHx, TBopHHii;a, 
OA KOJHX 6njax3' HaJ3HarHHJe : TBopHHLi,a ;iyxaHa (y npBOM 
pe^y i;Hrapa), nannpa (oa 1828), crpojeBa (stabilimciito tecnico), 
KeMHKa.iHJa, ropneAa, opo^OBa (((Ganz-Daiuil)iiis))), pacfmne- 
pHJa nexpcieja, .-byiuTHOHa nnpHRMa h ;;pyre. 

PasyMHJe ce, r.iaBHa BajKHOcx Phjckc ctojh y tom, ;^a 
je OHa jediiHci Hdiua usepal^eHa .lyKCi, ciiojeHci Hop,wuHUM 
M'ejyesmmKUM npijaciMa ca ceojiiM o.ium'um ii ijdcLheHiijiiM 
sajiefyeM, a y npBOM pejy ca 3arpe6oM, BeorpaAOM, .Tjyo.'ba- 
HOM, HoBHM Ca^oM, BcHOM H ByAHMnemTOM. FpaA h .lyKa 
PujeKa jcAHHa cy nauia Bpaxa y lUHpoKH CBHJex, h oopaxHO 
H3 Pbera y Hamy Kyhy. YnpaBO h3 xora y3poKa c HjCshhom je 
no.iHXHHKOM c3'a6hhom Hajrjemii.e CKonnaH, He caMO tt.e3HH 
concxBeHH eKOHOMCKH no.ioHtaj, Hero h xproBaHKH h eKonoMCKH 
npoi;Bax name Ap^KaBe. Cmoea JHami ao.iumuHKO odeajaHje 
PiijeKe od Hciuie dpjKaec iqnjaaH ckohomcku ii mpeoGcmmi 
ijdapan ^i eyoiimaix He cclmo no hcic, neeo y Kyd u kcimo 
fiefioj Mjepii no Piijeiuj ca.My. Jep, aok 6h nauia cna/KHa h 
no.iexHa ApJKaBa Mor.ia ce6H H3rpaAHXH ro.ieMHM xpouiKOM, 
xpy;;oM h ry6HXKaM BpeMena HOBy .lyny h noxpe6He yKe.'be3- 
HHHKe cnojcBe, Aox.ie Mopa PHJena, ho-IMxh'ikh oxKHHyxa o^ 
cBora npHpo^Hora sa.icija h xoooHie Kao HesaBHcna ap^^ib^, 
a y cxBapH HaJKpaJHHJa nepHi})epnja.iHa xoHKa Hxa.iHJe, ^o- 
opsa nponacxH h npeoopasHXH ce oa CBJexcKora npHCxaHHiiixa 
y 6njeAHO pHoapcKO ce.io. To he naM oqjacHHXH h noxBp- 
;iHXH OBH noy3AaHH no^aiiH. 

Jom npHJe c.iOMa aycxpo-yrapcKe MOHapxHJe panynao 
ce ~- npexia c.iyH^oeHOM H3BJemrajy pujeHKe xproBaHKC ko- 
Mope o;; roj. 1913. — CBeyKynHH roAHLUH.H npoMex na 2,100.000 
xona pa3He po6e, Bpuje^H-e oko 480 MH.iHJoHa Kpyna (h.ih 
AHHapa). 0;^ xora yBe3eHo je MopcM npeno 927.500 xona pooe 
y BpHJe;tHOCXH o;t npcKO 213 MH.iHJOHa, a H3Be3eHO je h3 
-lyKe npeKO 1,800.000 xona pooe, BpHJe;tHe npeno 264 mh.ih- 
jona. Hcxe je roAHne kohhom yBeseno na Phjck}^ npcKO 
1,330.000 xoHa pooe, y BpHJe;;HOCxH o^ npeKO 286 Mn.iHJOHa, 
a H3 PHJeKe hsbcscho je kohhom oko 640.000 xoHa po6e, 3' 
BpHJe^HocxH OA npeKO 215 MH-iHJona. H3 no.vieHyxHx cxaxHC- 
xHMKHx ce no;;axaKa Ao^yiue jacHO ne bh;^h, ko.ihko je oa 

DPACXBO 13 



194 



Kora npoMcra orna^a-io .inx Ha ohc KpajeBe, kojh Aanac 
MHHe Haiuy Jyroc.iOBeHCKy Ap^Kaey, jep ce y H^HNia npocTO 
BO^H pa'^iyna o rtAycrpHJH)) h o «yrapcKoj». Ho wnaK ce mi 
npaKce snaAe Kao iioyaAaHO, Aa je HaJMaite oap ao.ioeuna 
oeoea npoMcma omuada.m .iii.v na nauie je.M.fcc. TaKO je ybo3 
yr.i>a H3 EHr.iecKe (oko 160.000 TOHa) 6ho y npBOM pejiy 
HaMHJeHbeH HaiuuM napo6poAHMa h /Ke.i>C3HHi;aMa, yB03 nn- 
pHHMa H3 HHAHJe (oko 120.000 rona) 3a piijcHKy ."bymrHOHy, 
Koja jc CBOJ npoH3BOA OA HaJBehe MecTH pacnaMaBa.ia no 
HaiuHM KpajcBHMa, yB03 pyAaMC h3 Aycrpa.iHJe (npeno 5.000 
TOHijj 3a Ta.iHOHHLi.y o.ioBa y MapTHHiul^HUM (y XpBaTCKOj 
HCAa.icKO PHJeKe), oH.iJiHCKora y.i,CHora cjeMeH>a ws Jy>KHe 
AMepHKe M AsopcKHx ocrpBa (oko 27.000 rorta) 3a o6je pH- 
jeuKC TBopHHij,e y.Tja, (j)oc(j)aTa H3 HHAnje, A.i;Knpa, TynHca, 
CjeBcpHe AMcpHKC h AycTpa.iMJe (oko 120.000 roHa), OHAa 
jyie H KOHon.i,e h3 HHAHJe h h3 CjcBcpHe AMepwKe (oko 3.500 
TOHa), cyMHopa h3 HTa.iHJe (oko 11.500 rona), npexe/KHo 3a 
Hame B^iHorpaAapcTBO, Kac[je h3 Bpa3H.iHje h3 CjeAHFLeHHx 
^p/KaBa (OKO 3.500 xona), KyKypy3a h .ioCm h3 AprcHTHHC 
(npeKO 45.01J0 xona) n t. a- Koa HHxaBora OBor njioMcra 
oHJaxy MayapH anra/KOBaHH y r.iaBHOM reK yxojiHKO, mxo 
cy y JCAHOJ H.iH Apyroj (})opMH i^pna.iH, KaKO oa yB03a, xaKo 

H OA H3B03a, MaxepHJa.lHMX KOpHCTH H MaCHHX npOBH3HJa 

HMajyhH y cboJhm pyKaMa roxoBO cBa Beka HHAycxpnja.iHa 
noAy3C'ha, koJmx cy AHpcKUHJy CMJemxaBa.iH y ByAHMnemxy. 

Mc'byxHM nopcA CBcra xora, npoMCx rpaAa h .lyKC Phjckc 
unaK XHMC joui hhjc AOCXHrao CBOJy Ky.iMHHaitHJy. Y Hamoj 
AaHaiuHjOJ ApJKaBH HawMe, xproBa'iKH oh npoMex, no npapoAH 
caMe crBapH, Mopao jom CHa^KHnje nopacxH oo.TjOM H3rpaA- 
HiOM >Ke.i>e3HHMKHX nyxoBa ni)CMa BaMKOJ, Banaxy, Bochm m 
( poHJH, xe noHHiuxeHjCM Li,apHHCKHx orpaAa h ApyiHx Bje- 
mxa^KHx 3anpeKa >KHB.i.era xproBaHKora caoopahaja H3Met)y 
CBHx jyjKHOc.ioBeHCKHx KpajcBa, a xo caMO c xhm bhuic, mxo 
"ke AanamHia nama Ap>KaBa, yc.iHJeA H3MHJeH>eHe McfeynapoAHe 
KOHCxe.iai;HJe, yBa>KaxH Mope.M h3 caBC3HHMKHx n npHJaxciiCKHx 
Ap>KaBa He caMO CHpoBiiHC, nero h t|)a6pHKaxe, 3a Koje cmo 
AOcaAa OH.iH HCK.'byMHBo ynykeHH Ha aycxpo-yrapcKy h HjC- 
MaMKy HHAycxpHJy, AaK.ie na kohhchh (}Ke.i.e3HHHKH) caoopaiiaj. 

ripexoKHocx HauiHx jy}KHOcMOBeHCKHx HHxepeca AOKa3yje 
y ocxa.ioM u caMa CKOHOMCKa cnara HauiHx .i>yAH na PHJeii,H. 
Ilo.iHXHMKH xepHxopHJ He3aBHCHe Ap^KaBe Phjckc HaHNie ca- 
cxaB.-beH je h3 caMora rpaAa c npHcxaHHmxcM h h3 xpnjy 
noAon-hnna : Ko3a.ie, ^penoBe h H.iaca, a xe cy Hacxaftene 
MHCXHM XpBaxHMa (paxapHMa, ce.i>aL!,HMa u pH6apnMa). Taj 
BpHJCAHH HapoA odpa-feyje Be.iHKOM MyKOM oho Ma.io n.iOAHe 
seMJbe, Kojy je 3Hao canysaxH Meky KaMCHHXHM KpauiKHM 
oetHHaNia. Taj cbjcchh napoA ne roBopH ApyruM jcshkom 
Hero cpncKO-xpBaxcKHM, a aok hhjc nacH.iHOM luko.ickom no- 
-iHXHKOM pnjeMKHx Mayapa h Ta.iHJaHama 6ho npncH-teH, Aa 



195 

no.iaaH Ta.iHJaHCKe lUKo.ie (oa 1867. Aa^ije), hhjc hh paavMH- 
jcBao Ta.iHJaHCKora je3HKa. Taj je Hapo^ y cmeapii aAacmiKOM 
Hdjee'heea diije.ui mepmuopuja mniw .mcme Hescumcue dp.maee 
PujcKC. y caMOM naK rpa^}' PHJei;H, HMa — npeMa c.iy>K6e- 
MHM cnHCKOBHMa — 2756 yKK.H}KeHHx B.iacHHKa. Oa obhx 
oH.io MX je join' y oiaoop}^ 1918. : 1193 Jyroc.ioBeHa, 75 J 
KUHJaHa M TajHJaHama m 63 Maijapa, ;^ok cy npeocra.iH 
iipunaAHHi^H pasHHx Hapo^HOCTH, OAHOCHO ((J3'pH;;HHKe oco6e)). 
y caMOM cpij,y rpa;ia, HawMe ea ooa.iii h no r.iaBHHM 3'.iHii,aMa 
(Corso, A;;aMH'feeB Tj)r, Crmenyijev xpr) ynpaBO HaJBH'feeHHJe 
;{rpa;;e B.iacHHiuTBO cy .TyrociOBCHa. 

HcTo |e TaKO h c napo6po;tapcKHM ApyiUTBHMa, a to 
cy: «yeapcKO-.vpeamcKO)) c HeTpACcex u jcahhm napo6po;i,OM 
(i5.50() opyxo-TOHa), «yeapcKO-xp(iamcKO sci c.iooodm] u.io- 
fiudoij)) ca iiiecT napo6po;ia (22.656 opyro-TOHa), i< Orient)) ca 
mecT napoopo^a (26. 105 op. t,), uLcuanioy ca jcAaHaecT na- 
po6po;ia (39.406 6p. t.), <iAtlantica» ca Aecer napo6po;i,a 
(41.551 6j). T.) H ^(Adria» ca xpnAeceT h ABa napoopo^a 
(74.555 op. T. ). HcKa oMaaa noAy^cka HMa^y join ocaM na- 
l)o6poAa. Oa obhx A])yu-iTaBa npBa A^a iotobo cy mmcto Hama, 
iyrociOBCHCKa ; koa noc.i.eAn.Hx TpHJy onjauie npeTOKHO y.io- 
:KeH MavapcKH KanMTa.i, aok je jcahho ynpasa nOrienia)) y 
pynaMa Ta.iHJaHaiiia, Ma ^a je h y tOxM ^pyuiTBy jaKO 3anH- 
lepecoBaH jyroc.iOEeHCKH KanHTa.i. yKpaxKO, pasMJep Kami- 
rmuci, y.ioMeH ij uapoopodapcKa dpijuimaa, mom'c ce odpedumu 
ca 6(P/o sa Ma\mpe. ^<Vo/q sa Jijeoc.ioeeHe, a men ca 6'o q sa 
pujeHKc Ta.iujaHa we. 

KyA H KaMO 6o.i>e je ca pHJe^iKHM HOBMaHHM saBO^HMa. 
HayscB nPujeHKe epadcue lumediiOHime)) kojn' je ocHOBa.ia 
rpa^CKa ontinna, a xa HdOmc m ynpaB.i>a, na Phjclxh na.ia- 
Miiu cy ce 1918. jom h obh saBO^H : ((Eanim u uimeduoHa 
.la ripuMopje)), aPujeHKa aijHKa oaHim)), «Piijemm oaHKa)), 
"3adpyMCHa OaHKa)), aBaiica Cooperatiua Fiumana)), nPujeMKa 
lio.Mepmija.iHa EaHKa)), ((VeapcKa npoMemna OaHKa)), OH^a 
cf)H.iHa.ie : ^Jlpee .vpaamcKe uimeduoHune)), ((XpeamcKe no.ho- 
(\je.icKe OaHKe» Kao h hckhx 6yAHMnemTaHCKHx Hano^a. IIpBHx 
nex saBO^a ocHOBano je KanHTa.iOM PHJenaHa caMHx, a o^ 
H.Hx je npBHx HCTHpH y pyKaMa jyroc.iOBeHCKHM, c ahohhh- 
KOM r.iaBHHUOM OA 29 MH.iHJOHa H peaepBaMa y H3H0cy oa 8 
MM.iHJOHa Kpyna (AMnapa), a c roAHmH>HM npoMCTOM oa 
npcKO 2 .MH.'iHJapAe h no (roA- 1917.), aok je Ta.iHJaHauiKa 
"Banca coopcrativayy HMa.ia ncxe roAnne (c r.iaBHHn,oM oa 2 
MH.iHJona) roAHmn.H npoMcx o^ 246 MH.injoHa. OpeMa xomc 
nam aymoxmoHii Kaamua.i, y.iOM'en y piijeHKe HOdHane sasode, 
vmajao je upcMa Kanuma.iy Tajiujanauia y pasMJepjy Kao 10 : 1. 
IlopcA xora pasBHJaxy fjm.Tna.ie: nFlpee .vpeamcKey) h uXpe. 
no.hodje.icKe OaHKen Beoxm H^HBaxan nocao na Pnjen,H, xaKO 
Aa je caMa (jjH.ina.ia (dTpee .vp6amcKe)) HMa.ia (r. 1917.) ro- 
;;HmH3H npoMCx OA npcKo ABHJe MH.iHJapAe. 



196 

By;iy'hH ja je BC.iHKa HHAvcrpHJa (opoaorpaAH.THuiTe 
(lanz-Danubius, .i.yiUTHOHa nupuHMa h iHopuHi^a lUKpooa, 
j)acj)HHepHJa nerpo.ieja, TBopHHi;a y.i.a o^ oH.iHHCKora cje- 
MCH^a, TBopHHua TKaHMHa, TBopHHua nanHpa, xBopHMua kc- 
MHKa.iHJa) Tpe6a.ia sa CBOj ycnjciUHHJH paaBHxaK y o6h.ihoj 
MJepH Ap>KaBHHx noroAHOCTH, ojemc oHa a6 c.iOMa MOHapxwje 
nor.iaBHTO y pynaMa bc.ihkhx MayapcKHx oaHaKa, a raKO je 

OH.IO H C BC'kMM AMJC-IOM jaBHHX CK.iaAHLUTa (.MarHBUHa) Ha 

o6a.iH Kao u c hckhm napoopoAapcKHM ApyuiiBUMa. Ho caAa 
te ce noc.iHJe Pana.ia CTBap OKpeHyxM, na HaM je Ay>KHOCT 
^a npHnasHMO, a^ MayapcKH KanHTa.i ne aaMMJCHH Ta.iHJaHCKH, 
jep npcMa H3JaBa.Ma paBHaTCba naiuHx HOBMaHHx aaBOAa, 
nam OH jyroc.iOBeHCKH KanHTa.i oho nornyiio BpcraH, a^ 
oeaoAB-iaMHO npeya.MC y.iory BOAH.ty y cbhm ohhm noMcny thm 
noAyse-feHMa. ( rora rpeoa a^ naiiia B.iaAa c pHJeMKOM B.iaAOM 
h y THM noc.iOBHMa yranaMH noBO.ijaH cnopaayM, na aKO 6am 
ne 3a oeaj kphthmhh nac, oho aa CKopy oyAy^HOCT, jep 
PHJena he h cyBHiue 6p30 ocjeTHTH, Aa 6c3 Jyroc.iaBHJe HHKaKO 
ne mo;kc Aa H\Hbh. 

r.iaBHe rpane pHJewne TproBHne oHJaxy T|)roBHna apbom 
H BHHOM. Ooje OBC TpaHc oHJaxy nonaJBHUie y pynaMa .lyro- 

CMOBCHa CBe AO OKTOOpa 1918. Oa 27 Be.lHKHX TpiOBHHa 

ApBOM, HaH.Nie mccHaecT hx ojeuie jyroc.iOBencKHx, aok cy 
ocra.ie npnnaAa.ie nor.iaBHTo MayapHMa, a naJMaHie h,hx 
Ta.iHJaHHMa. .lorn noBo.TjHHJH pasMJep no nac ojeme koa 
TproBHHC BHHa, jcp je OBa oH.ia fotobo 6c3 H3y3eTKa y py- 
KaMa ^a.iMaTHHaita h HcTpana, MaxoM Hamnx .T>yAH. Hajoo- 
iiiTHJe Aa.iMaTHHCKC ([jHpMe OHJaxy 3acTynaHe y bhhckoj Tp- 
roBHHH na PHJeuH. Hcto rano noAp>KaBaxy na Phjcuh h Tp- 
roBHHy CTOKOM Te MecapcKH oopT HCK.tyMHBO naniH .iiyAH, 
HaB.iam ohh xpsaTCKora OKO.iHuia : Tpcara, noABe;KHi;e h 
^pare, Osa je Ba^nna rpana enoHOMCKora }KHBOTa OH.ia ynpaBO 
ocHOB on-kHHCKora nopesnora CHCTCMa na PHJeuH, KyAa ce 
CTOKa Ao6aB.i>a.ia nor.iaBHTO KonnenHM nyTeivi ca caJMOBa h3 
Be.ioBapa, Kap.iOBi;a h cb. Ky3Me, a AoneK.ic h MopeM h3 
XpsaTCKora DpHMopja (roA- 1913. : 1038 roBeAa, 2088 CHTne 
MapBe, 272 CBHRie), na h3 ^a.iMaiiHJe h ocTpsa (roA- 1913. : 
142 roBeAa, 3419 CHTHe Mapee, OBaiia, jaraH>aua, K03a h ko3- 
-iHta), ByAykH Aa HTa.inja Mopa Meco, noTpeono 3a CBOJy 
npexpany, Aa yB03H, neMa cyMH^e, Aa he y tom noc.iy PnjeKa 
H HaAa.'be ohth noTnynoMa saBHcna oa CBora jyroc.iOBen- 
CKora sa.ie'fea. 

Hh npoMCT CTpanaita nnje oes Baa^HOCTH. H3 CTaTHC- 
THHKHx noAaTana nyeapcKO-XpeamcKoaa napoopodapchcoea dpij- 
iiimecu) npoH3.ia3H, Aa je to ApyiuTBO r. 1913. AOBes.io hs 
XpBaTCKora FIpHMopja, McTpe, ocTpsa h ^a.iMaiAHJe 753.257 
nyxHHKa, a H3Be3.io y Te HCTe KpajeBe 762.625 ft.Hx. CBe je 
TO y npBOM peAy nam napoA, kojh je o>KHB.i.aBao pnjeHKy 
nnjaity, a oht -he Ty h npH.iHHan 6poj rocTHJy naiuHx Kyna- 



197 

jiuuiT'd H .ijeHH^iHiuTa y Kpa.i.eBHi;H, IJ,pKBeHHLiH, Ce;m,HMa, 
HoBOM, na OH^a y OnaiHJH, .loBpany, Baumn, Pa6y h Jlo- 
lUHHA, KOJH ;;o.iaH{axy nor.iaBHxo h3 jyroc.iOBeHCKHx KpajeBa, 
a OHAa H3 YrapcKe, HeiiiKe h no.i>CKe tc aycTpHJCKHx nonpa- 
JHHa. K3'na.iHmHHx rocxHJy H3 Hxa-iMJe h HHOseMCTBa HHJe 
6h.io koa Hac, 

A.7H HHJe caMO jyH{H0c.70BeHCKH KanHTa.i Hrpao Kpynny 
3'.ior3' y ckohomckom MaiBory rpaja Phjckc, Hero ce y TOMe 
MCTHMe join je^aH oca cyMH.e BeoMa Ban^aH (JiaKTop, to jeer 
padna CHCieu, Koja je npexenmHM ;tHJe.iOM npHna;i,a-ia HameM 
Hapo^y H3 cycje;;HHx xpBaxcKO-c.iOBeHaHKHx Kpajesa. Koa xora' 
Ba.ta Ha npBOM Mjecxy HCxahH pHJeHKy xproBanKy Mojmapunij, 
r^je je koj Beh noMCHyxHx napoopoAapcKHx ;ipyiiixaBa aa- 
ooc.ieHO 6h.io (r. 1918.) y CBeMy: 283 Kanexana h 269 cxpojapa. 
();t Kanexana oh.io je 199, A^ioe 70*3% .TyrociOBena, 47, 
H.iH 16-60 ^ Mapapa, 35, h.ih 12-4% Ta.iHJaHa h 2- Hnjexma 
(^^■^%)- Oa cxpojapa oh.io je 169, ;;aK.ie 62-8o/o Jyroc-iOBena, 60, 
H.iH 22-3% Ta.iHJaHa, 35, k.ih 13% Maijapa h 5 HnjeMai^a 
(l-90'o). MHoro6poJHO HHH^e napo6pojapcKo oco6.i,e penpy- 
xoBa.io ce roxoBO HCK.i.yMHBO h3 XpBaxcKora IlpHMopja, ocxpsa, 
Mcxpe H ^a.iMaLi,HJe, na je cxora ca 98% 6h.io name, 

M3 OBora ce pa3.iaraH.a jacHO bh^h, ^a je Piije.Ka y 
cmaapu jyeocioeeHCKci .iijKa, nompeoHci Haiiioj, mpeoaiiHii u 
upoMemi), aMi oopamHo u mo PujeKci ne mo.wc da nadiuc ii 
d(t M'uau 063 JyeociaHUJc. 

npe1)HMO ca;ta na xHCxopujy rpa^a Phjckc, Koja -ke HaM 
noxBp;iHrH noMHH.aHy reorpacJDCKy h ckohomck}' npHna^HOCx 
H>e3HHy Jyroc.iaBHJH, a nope;i, xora jam •fee hsm h o6jacHHXH 
CBC one no.iHXHMKC cfjase h H3HeHa'feeH>a, mxo HaM hx je 
PHJCKa npHpcAH.ia y obo 3aAH.Hx cxoxHHy roAHHa. 



2. XHCTOPMJA YVkJ\k PHJEKE. 

Phjchkom ce XHCxopHJOM HajxeMe.i.HXHJe 3a6aBHO y mea- 
ACcexMM roAHHaMa npom.iora BHJCKa 0paH>o PanKii, ne caMO 
OA-iHMaH xHcxopHK cBOia Hapo^a, Bet h poAO.ijyoaH n omxpo- 
yMaH HO.iHXHHap. Pesy.ixaxe CBOJe ca6pao je y nosnaxoj kh>h3h 
uPiijeKa cnpa.M XpeamcKO), Koja je HSHUi.ia mxaMHOM y 3a- 
rpeoy 1867. Ivano je obo AJe.io o6je.iOAaH.eHO jom npHJe yxa- 
HaMeH.a yrapcKO-xpBaxcKC naroAoe, mxo bhuic, oho je HMa.io 
Aa oyAC ynyxa (HHcxpyKij,HJa) xpBaxcKOJ Ae-ieraH,HJH y pacnpaBH 
c MayapcKOM, cacBHM je npnpoAHo, Aa jc PaMKH o6paAHO pH- 
jeHKo nHxaH.e caMO y npBOM H.eroBOM cxaAHJy, xo jecx AP>i^a- 
BonpaBHH no.io^Kaj PHJeKC npHJe 1848. Ja hy naic noKyuiaxH, 
Aa y je3rpH npHKa>KeM xHcropHJy PHJCKe y o6a Hje3HHa cxa- 
AHJa, OHBa npHJe 1848. h 3a HaroA6e HSMci^y XpBaxcKC h 
yrapcKc HaK aa npoBHsopHJa oa 1870. 



198 



a) PHJeKa ao 1848. 



McKonHHC YMHH>eHe y XVIII h XIX ehjckv Ha repmo- 
pHJ}' jaHauiffce PHJene, ;^0Ka3a.^e c}', ^a je Be^k y pHMCKO Aooa 
HBa.io Ha TOM MJecTy oeehe .-hyACKO Hace.i.e. JeABa MOH<e Aa 
oyAe cyMH>e, Aa je to Hace.i.e HAeHTHHHO c ohmm Koje neicn 
cTapoBJeKM nneuiH chommha' nao Tarsatica h.ih Tharsaliciim, 
a Koje ce hmc ynyBa.io y AaHaujH>e.M cycjcAnoM Mjecry Tpcaaiii, 
Ha .iHJeBOJ o6a;iH pujeKC PjeMnne. ByAyhn Aa nasHB Tarsaiira 
HHJe .laTHHCKH, OHHTO je TO .MJccTo oocToja.io Bet H npHJe 
pHMCKC OKynai^HJc, a^K-IC oho je HiiHajnpHJe oh.io oyAH H.iHpcKo 
oyAH Ke.iTCKO Hac'e.i>e, y pMMCKO i^apcKO Aooa oHJame Ta])ca- 
THKa eapoiu (civitas) y npoHHHuwJH ^a.iManHJH, Koja ce ujh- 
pM.ia CBe AO yiuha pHJene Pame y AaHamH>oj jyroHCTOMHOj 
McTpH. rioc.iHJe nponacTH pHMCKora sanaAHora itapciBa, Taj 
je Kpaj Aomao y B.iacT Xpaamd, na Tano je h mepumopuj 
()aH(nuibr Pujch'e HecijMibiwo 6uo ij dp.maeii xpenmcKoj. LLItu 
ce noc.ipije nponacTH uapcTBa cbc soh.io c TapcaTHKOM hc 
anaMO. ^Ih snaMO TeK to.ihko, a^ je ona join 799. nocToja.ia 
Kao ((HOMopcKa Bapouj)) (civitas marilima) h Aa je CKopo 
noTOM, OKO 802., aa j)aTa H^Mehy Kap.ia Be.iHKor h BHaanTHH- 
CKora i;apcTBa, npona.ia. H OAHCTa oa rora BjiCMena Aa-i.e 
HCMa BHLue TapcaTHJAH cnoMcna, a.iH ce aaro 1281. toahhc 
npBH nyTa cnoMHHje na HjChom MJecTy Piijeh~a, y jeAHOJ .la- 

THHCKOJ HCnpaBH, HOA HaSHBOM FlumCll. OmHTO je OHaMOLUHie 

HaoKo.iHo HOBO xpBaTCKo H^HTe-ijCTBo, HOdHJe HponacTH Tap- 
caTHKC, ocHOBa.io y HnaMC Henoanaro naM raMHUJe BpnjeMe, 
a.iH cBanaKo Ha.Mcliy 802. h 1281., Hono jcaho Hace.te, kojcm 
je noTOM Aa.io no Pjchhhh h hobo hmc PiijcKd, a Koje je 
caMO y .laTHHCKOM HcnpaBHOM npcBOAy nacH.io, Fliimen. Tck 
MHoro AOiiHHJe (y XVI BHJeKy) ym.io je y ooHMaj, Aa je .la- 

THHCKH OBaj HSpaS HOHOBO HpeBeACH Ha Ta.lHJaHCKH H OHAa 

r.iacHo Fiiime {=^{\\\\wQ\\=^piijeKa). /l,a je TonoHOMacTHHKH 
H3])a3 PHJena opHniHapan, a Flumen, oahocho Fiume, tck 
AOi^HHJH Ty^HHCKH HpcBOA, ojc.iOAaHO AOKasyje nosnaTa mh- 
HjCHHiAa, Aa ce raj nasHB no cbhm jyroc.iOBencKHM seM.TjaMa 
BCOMa necTO naxoAH, aok ce hhfajc koa PoMana (hh y HTa- 
-iHJH hh y <J>paHij,ycKoj) He cycpeheMo c naaHBOM MJecTa 
fiume H.iH Fleuvc, na hh y AH.MHHyTHBHoj h.ih ayrMCHTaTHBHOj 
([)opMH. HaJKapaKTepHCTHMHHJH je ciynaj aai^HJe.io onaj, uito 
ra HMaMo y oKo.iHuiy rpaAa ^yopoBHHKa. H TyAe ce — Kao koa 
Phjckc — Ha.iasH ApeBHO jcaho mjccto na yuii\y xepH,eroBaHKe 
Tpe6HmK,HH,e y Mope, KOJe onaMomftH Cp6H oa BaJKaAa sosy 
PujcKci (TlyopoBaHKa), aok cy ra PoMann jom oa crapHHe 
sBa.iH Omhla (Hnane HenosnaTa sHaHCfta). Hama je AaK.ie 
PnjeKa - Kojy napoA sobc 3a paa.iHKy oa Apyrnx PnjeKa jom 
H CchjCkom Phjckom — 6e3 cyMK.e cTapo xpsaTCKO Hace.i.e, 



199 



Koje HeMa HHKaKe Bcac c phmckhm, na hh c poMancKHM cpe- 

AOBJeHHHM H^HBOTOM.l) 

Me'tvTHM roAHHC 1281., PHJeKa HHJe SHiue oH.ia Ha 
xpnaTCKOM no.iHTHHKOM TepHTopHJy, jep ce joiu 1139. Taj 
Kpaj cnoMHite Kao B.iacHHiuTBo KHeaoBa o;^ J^eBUua. (Diiino Kpaj 
TpcTa), ;taK.ie oh je Ta^a 6ho cacmaemi duo (iojaodime Ko- 
pijiuKe, c KOJOM je XpBaTCKa rpanHMH.ia y XII BHJeK\' na 
PjeMHHH KOA AaHammera CymaKa h Tpcaxa. Kaj h aaiuTO ce 
aoH.ia OBa npoMJena, h.ih ApyrHM pHJe^iHMa, Ka^ h Kano je 
XpBaTCKa HsryoH.ia repHTopHJ oa PjeMHHe ao Panic, Tora hc 
3HaMO, jep HaM f|3a.ie xHCTopHJCKH noAai^H. OAcaAa — oa XII 
BHJeKa Aa.i.e — cbc ao roAHHC 1776,, pHJCMKH ce TepHTopHJ 
sajcAHO c Phjckom rhjc bhuic noBparHO XpBaTCKOj, ochm 
MO/KAa .'5a KpaTKO spHJeMe y XIV BHJeKy, KaA je HBMet^y 1337. 
AG 1365. PHJena on.ia y B.iacTM KHCSOBa OpaHKonana, luto 
jom yBHJCK He Mopa a^ 3HaHH, a^ je PnjeKa TaAa oH.ia h 
ApiKaBO-npaBHO aho no.iHTHHKora repnTopHJa XpBaTCKC. Me- 
'hyTHM Bet 1467. npe.iaaii ona TCCTaMCHTOM nocicAH^Hx joj 
rocnoAapa rpoff)OBa W allsee y nocjcA ii,apa OpHApuna III, 
OAHOCHO y npueammi nocjed (pctMiuiije XaocoypiuKe. na joj 
H ocraAe cbc A'^ 17 7(). 

y Aooa Xa6c63'pmKora rocnoACTBa oocTaAC PiijeKa sa- 
ceoHOM iiOMimimKOM aymoHOMHOM odutiwhy, kojom je y hmc 
B.iaAapcBO ynpaBJbao ipaACKH KcinemaH, a KaA je ocmkh ABop 
1670. san.iHJeHHO jom h npocTpana npHMopcKa Ao6pa 3pHH- 
CKO-OpaHKonancKa, oopaaoBa oa CBera IlpH.Mopja, oa Cone 
II TpcTa AO Ceita h Bara, aaceony no.iHTHMKo-aAMHHHCTpa- 
THBHy o6,iacT SBany AycmpiijcKO IJpuMopje, y Kojoj je PiijcKa 
6H.ia OA 1712. Aa-te c.iooodHa .uji\Ci, nonyT TpcT^, hhjh joj 
je yaop BasAa .T>y6oMopHO .icoamo npcA OHHMa, AaK.ie Pujena 
qjeiue rpaA c nocBC aymoHOMHOM epadcKOM ynpaeoM: ho 
ApH^aBa y ap^^bh, c npaBOM caMOOApeteHia, Hnje HHKaA OH.ia, 
HH npHJe Tora BpcMena, hh noc-iHJe. 

A-iH HopeA CBcra Tora, uito PHJCKa Kpo3 to.ihko cto- 
-■bcka HHJe 6H.ia y nenocpcAHOJ ho.ihthhkoj bcsh cXpsarcKOM, 
ona je HoaK noKasHBa.ia hhcto xpBaTCKH cthhhkh snanaj. To 
AOKasyjy ne caMO Heopojena xpBaTCKa npesHMena H>e3HHHx 
jaBHHx sBaHHMHHKa, ynyBaHiix y roncMOJ MacH ipaACKHx 
HcnpaBa oa XIY BHJCKa nanpHJCA, Hero HaB.iain BCOMa sna- 
■^lajna HHH3eHHH,a, Aa ce pHJenKa KaTo.iUHKa napoxHJa h ona- 
MOiiiitH KaoTO.i c MHoroopoJHHM K.iepoM — npcMAa cy oot- 
naAa.iH ooa oncKynHJy y M.ieTaHKoj FIo.ih (y HcTpn) — c.iyjKHo 
oomaBHTO e.iaeo.icKUM uucMemiMa u c.ioeeHCKUM MimypeujcKUM 
KHjueciMa. IIIto bhuic, PHJeMann cy Kpo3 bhuic AeiteuHJa XVI 
H XVII BHJCKa BOAH.iH OFopncHy H ycTpaJHy oopoy 3a Taj 

1) KaA cy Ta.iiijaHii ii Ta.iHJaHamii y HaJHOBiije A<)6a AOKa.uiBajiir, ■ 
aa je PHJeKa cxapa piiMCKa Ko.ioHiija, oahocho cpcAOBJCMHa poMaHCKa 
H>e3HHa Hac.i>e;iHima, OHja cy jajdyjn — neoBOH.'bHri. 



200 

CBOJ aMaHeT ca chojhm 6HCKynHMa y ITo.ih, MaxoM 'J'a.iHJaHHMa. 
HHane SHa.iH cy PHJeHaHH }' to Ao6a nope;t cboi a Marepn.eia 
xpeaTCKO-cpncKOia jesHKa join h Ta.iHJaHCKH, jep je raj jcshk 
Ha HHxaBOM HaiueM ripHMopjy, Kao Ky.n^'pHH h rproBaHKn 
CBJCTCKH je3HK, yHCHBao BCTHK yiMC^ H cHMnaTHJy. Obo je 
CTaK.e CTBai)H Haj6o.'Le KapaKTepHiJOBao PHJeMaHHH (I>paH,o 
r.mmimrh y CBOJoj xHCTopnJH Tpcaxa, hshui.ioj y Bchci^hjh 
1618., OBHM pHJCMMMa: <(Ha PHJei^H UMa ;tocTa Hapo;\a, jop je 
OHjje Aooap BasAyx h 3ApaBa BO^a, a h xpane Ao.iasH o6hjho 
y rpa;t MopcM n kohhom. Crora ce h Tyi)HHLi;H pa;^o ;m;tpHca- 
Bajy y H>eMy. /foMcihu cij C.ioeemi ii eo6opi> iuum jcjukom. 
MCt d(i cr CM} Ml' join II ma.uijdHCKUM j6o3 cijcjedcmaa u inpeo- 
eoGime lumo je UMajy ca iui]'hiiHii,iiMa>K M o;i,HCTa PHJcica 
oHJaiue MHCTO xpBaTCKH rpa;^, 'iHJe je JKHTe-TjCTBO SHa.io jom 

H Ta.TMJaHCKH. 

y npHBaiHOM B.'iacTHHiuTBy (fiaMH.iHJe Xa6c6ypmKe ocTa;ie 
PHJcica — KaKO caM neh Kaaao — jo 1770. (ise je ro;tHHe 

— iipeMa je^HOM ciyiKoenoM enncKy pHJeMKOM — ona opo- 
JH.ia 4.515 ;KHTe.i>a, a ca cbojhm KorapoM (h.ih rpHMa noA- 
onkHHaxia) aaje^no 5.1152 Ayme. Ka^ noMHC.iHMO, ^a y to Ao6a 
HHJe 3arj)e6 opoJHo BHiiie oa 7.500 JKHxe-iia, OH^a hqm je 
jaciio, Aa je PHJeKa y to jo^a 6H.ia Aocra yr.iCAaH rpaA- Me- 

hyTHM noMeHyTe 1776. roAHHe o^-iy^H ce uapnua MapHJa 
're])e3nja na naroBop CBora CHHa, ra^a Bck Li,apa JocHna II. 
Aa ((opaiiuD) y Hinepecy IJoJHc KpaJHue XpBaTCKOJ IlpHMopje, 
a.iM TaixO, Aa joj je hctobpcmcho ysejia hckc Kpajese c agchc 
ooa.ie pHJCKC Kyne tc hx npHK.ionH.ia BancKoj KpaJHHH (t. 
j. perHMCHTaMa ne'rpHH>CKoj n IVimhckoj). Bchkh je ARop Aaieie 
HMao npcA o'^iviMii -uiMiruii .u'.v.hiiniaia: on je jeAaii aho xpBar- 
cKe HeM.iiC OAyaeo, a Aao je X])BaTCKOj DpHMopje. Ony je CBOJy 
MMcao MapHJa TejieyHJa npoBe.la y ABa Maxa; ahc 9. aBrycra 
1776. jaBH OHa Phjcuh h xpBarcKOJ Kpa.7>eBCK0J B-iaAH y 3arpe6 
pyHHHM CBOJHM OHCMOM, Aa cc OA.iyHH.ia, (sHCKd cc epctd u 
.iijKci PujcKii oiwm HcnocpcdHO cjcdiuie c KpcLbeaiiHOM Xpoam- 
CKOM)),, a 5. cenTCMopa 1777. naic cjeAHHH Mapuja Tepesuja 
c XpBaTCKOM jom h EciKcip, Baimpaii, h KpcLtceunij, Tano Aa 
cy caMO CeH> h Bar ocTa.iH y BoJHOJ KpaJHHH. Oa OBora 
repHTopHJa ypebena oh ooaJcaho join h jcAHa HOBa xpsaTcna 
JKynaHHJa (onpyr), sBaHa ceeepimcKd H^ynaHnja, ca cpeAHLUTevi 
3' MpKon.i>y, rAJe je jom Hcre lOAHHe 1777., AHe 10. HOBCMopa, 
OAp>KaHa npBa ;KynaHHJCKa CKynmTHHa, Ha Kojoj cyAJe.iOBaxy 
H ABa pHJeMKa sacTynHHKa. Ila^e Beh napcAHe roAnne 1778., 
OAp/KaHa je CKynmTHHa HOBoo6pa30BaHe xpBaTCKe >KynaHHJe 
ceBepHHCKC Ha caMoj PHJeti,H. 

MebyTHM MapHJa TepesHJa epaliajykii — KaKO caMa Ka^e 

— PujcKi; XpodmcKoj, XTJe.ia je, Aa ce h HaAa-te ysApn^H HjCshh 
no.io)Kaj Kao «c.io6oAHe .lyKew, h to y HHxepecy noMopcKe 
TproBHHc. CTora ce ona caAa nyxcM xpBaTCKe B.iaAe h o6paTH 
Ha PHJenane, Aa caMu Kajtcij, uito xote h mTO ApJKe Aa je 



201 

Hajoo.'bc, ;ia hm ona vhhhh. Ha raj no3HB OAroBope PHJenaHH 
njDCACTaBKOM OA 17. jvHa 1777., y Kojoj HijpasHiue >Ke.-Ly, 
((HCKd oijde PiijcKa npiidp.wana u ijmje.i06.TiC'Ha (HHKopnopH- 
pana) caemoj KpijHU KpcLheauHc YeapcKe ohciko, kciko cij mo 
II ocmajic npiidpy.wcHe Hecmii ii noKpajuHe» n noBpx lora 
joLU, ^a ce Ha PujeitH o6pa33'je saceomix oiicKijnuja, h to raKO, 
jxa. ce PujeKa npnje ceera otkhhc oa no.iaHCKC OHCKynnje 
— Kojoj je Ta^a npnnaAa.ia, KaKO caM Bei\ Kaaao — na x^\ 
ce noTOM 6yAH ysAHTHe pHJenKH apxHAnaKOHax na xy naci, 
6vAH Aft ee npenece oHCKynnja h3 IlaaHHa na Phjck}, iuto 
6h ce Haj.iaKiue Aa.io xaKO npoBecxH, ano ce riasHHCKa rpo- 
(|30Bnja OTKynH h npHK.ionH }!{ynaHMJH ceBepHHCKOJ.2 Obhm 
npeA.io3HMa xxjeAe PHJCKa o4Hxo Aa HcxaKHe, Aa xpa>KH h 
JKe.iH 3a ce6c Aa HMa saceoHy aymoHOMiijij, xaKO Aa OHa 6yAe 
Heiuxo saceoHoea y oncery seMaj^a Kp3'He cb. CxjenaHa, to 
jecx, Aa nopcA y>Ke YrapcKC, OHAa EpAe.i.a (koJh xaAa jom 
HHJe OHO cacxaBHH AHO yrapcKe) h XpBaxcKe ca C.iaBOHHJOM, 
H OHa ijiyHrHpa Kao no.iiimimKa jedumina. PaayMHJe ce, y to 
jo Aooa «regmim Ilunrjariae)) xck jeAan AP>KaBO-npaBHH nojaM, 
\^npaBo HCKC pyKe caBca napoAa, a He oho, uito je 6ho y 
XIX BHJCKy, HaHMC Hai;HOHa.iHH <(Magyarorszag». Cxora HHJe 
PHJena xaAa hh noMHui.T.a.ia, Aa hoaJcaho 6yAe h cKCKopno- 
pupana us .vpenmcKoea no.uimmmoea mepumopiija, 6HBa Aa 
OHa BHUie He 6yAe xpGCimcKU rpaA, jep ne caMO, mxo je 
OAMax noc.iHJe noMcnyxora pjemeH:.a MapHJe Tepe3HJe noA- 
BprnyTa y no.iHTHHKO-aAMMHHCxpaxHBHHM noc.iOBHMa .rpBcau- 
CKOJ e.iadii y 3aej)e6y, a xano h y cyACKHMa xpBaxcKOMy 
sarpeoaHKOMy 6aHCK0My cxo.i}' (tabula banalis), a y niKO-i- 
CKHMa xpBaxcKOM 3arpe6a4KOM BpxoBHOM uiKO.iCKOM paBHa- 
xe.i.\' (superior regius studiorum et scholarum director), Bet^ 
OHa je caMa — a xo je 3aLi,HJe.io HaJBa>KHHJe — Ha cbc xe 
ypcAoe jaBH.ia 4. hob. 17/7. xpBaxcKoj B.iaAH y Sarpeo, Kano 
ce paAVJe, mxo joj je noAHHrnena, jep je y H^oj nam.ia npaey 
MciJKy u HCijopuM-mijy jauimumHuny, ^mjoj ce mh.iocxh npe- 
nopyna. 

Bh.io je cxora ynpaBO no npcA-iory xpBaxcne B.iaAe, a 
He caMO no ■Aie.t.u PHJCMana, KaA je Mapnja TepesHJa 23. 
anpH.ia 1779. H3Aa.ia pjemeH.e, kojhm ojeme OApebena ona 
saMHui.'beHa saceoHCi aymoHO.uiija pHJe^Ka, a y kojcm je Kpa- 
jhuna. AOC.iOBHO onexoBa.ia pHJe^H h3 npcA-iora xpeamcKe 
6Jia()e, HaHMc: uHcKa ce ej)ad PujeKci c KomapoM u Hada.hc 
CMiimpa Kcio dodiijt'.teHu ii cBemoj Kpymi Kpa.hcsuHe YeapcKe 
upiidpyM-eHo muje.w (se})aratum sacrae regni Hungariae co- 
ronae adnexum corpus), na Aa ce hh na kojh nanHH ne 
MHJema c ApyiHM KoxapoM 6aKapcKHM, kojh je OAyBHJeK npn- 

2 PujeKa ocTiue no;i nojiancKOM oHCKjnHJOM cbc ao rojt. 1787., naa 
f)H npHK.ion.i.cHa ceibCKOJ, pa.^VMHJe ce, Kao rpaji; xpBaxcKora npiiMopja. 



202 

na^ao XpBaTCKOJ)).^ FIpeMa tomc a^k-ic cacBHM je jacHO, ;xi\ 
je H xpsaTCKa B-ia^a HUi.ia ;}a thm, ;;a cc PujcKa OA.iMKvje 
HCKHM yaceoiiHM aijmoHOMHUM no.ioiKajeM. 

Mei3yTHM ynpaeo oko xoia BpcMeHa aokhhc MapHJa Te- 
])e.3HJa Ha ^KCby xpaaxcKora BHcoKora n.iCMCTBa aaceoHV ca- 
MOCTa.iHv Kpa.i>eBCic}' B.iaAV (regiiim consilium croaticuni), 
nan na Taj nanHH sanpaBO noABpjKe Kpa.-beBHHv XpBarcKv, 
iipau uijiua od aujcKO^a, iq^a.hCBHHH yrapcKoj h H,e;3HHoj 
B.iaAH (30. jy.ia 1779.), noc.i:.eAMLi,a Tora HcycTaBHora ania 
MapHJe Tepc;}HJe ojeiiie, ^a je cada u PiijeKci npuapcMcuo 
doui.Ki nod ijecipcmj G.iadij y uo.iumimKO-adMUHUcmpamuHHU.n 
uociomiMa, aok je y cyACKHM h ihko.ickhm ocxa.ia h ^a-i^e 
noABprHyra \])BaTCKOM oancKOM CTO.iy h BpxoBHOM uiko.ickom 
paBHaTC.iiCTiiy y 3arj)e63\ C thm y BC.m yae ce xa^a cTBapaTH 
KOA Mai,iapa TCopnJa, Kao ^a Jc PHJeica pjemcit.eM Li,apH4HHHM 
OA 23. anpH.ia 177!). neuocpi'dHo UHKopuopupami Kpa.hcmiHii 
YeapcKoj, m.ih 6o.i.e pcliH, Aa je ^ana MaqajiCKOM Hapoay 
Kao Aap H noAJcAHO OTKHHyTa oa XpBarcKe. Ofia reopiija 
AOOH.ia je BpcMCHOM cna>KHy noTno])y join h y tomc, hito 
je 1787. uap JocHri II -- chh h Hac.i^cAiiMK MapHJe Tepc;iHJe 
(y 1780.) yKHnyo H{ynaHHJy ceBepHHCKy, a hctomhh joj 

AHO, ;3ajeAHo c TopciaiM KorapoM, npHnoJHO }KynaHHJM 3a- 
rpe6aMK0J, a oa CBera npeocra.iora EIpHMopja, oa PwjeKe ao 
CcH.a, o6pa.ioBao Kao aaceoiiy no.iHTHHKO-aAMHHucTpaTHBHy 
oo.iacT ycapcKo njniMopjc (Litloi'ale Hungaricum), CKopo 
noTOM xpiuncKo n.ieMCTBO iJan.iameHO i^eHTpa.incTHMKHM h 
repMaiiii;3aTO])HMM Te;Kii>aMa ocMKora ABopa, a HaB.iam uapa 
iocuna II (y y (jjcop. 1790.) ;jaK.i>y''iH caMO na caoopy y 3a- 
rpeoy (y Majy 1790.), Aa ce Ha yrapcKOM caoop}' y floH^yHy 
HMa ijsaKOHumu obhchoct h noApB>KeHOCT xpBaTCKC ynpaBc 
yrai)CKOJ B.iaAH: XpsaTH cy AaKvie caMH caAa noTBpAH-iH na 
CBOM caoopy ijciuaaHUM aKTOM oho, lqto je Alapuja Tepe.iMJa 
jom 1779. cTBopH.ia HeijcmaamiM ACKpcTOM. 

riopCA CBHX TMX CyAOOHOCHJIX n0.1HTH4KHX OpOMJCHa, 

XpBaTH cy unaK cNiaTpa.iH PHJCKy h noc.iHJe 1779. ahjciom CBOJe 
3eM.i.e, na cy CTora 1807. h 3aT})aH{H.iH oa Kpa-ta <t»paH:.e L, Aa ce 
yTJe.ioB.i>eH>cPHJeKe XpsaTCKOj, a y CMHC.iy pjemafta MapHJe Te- 
pesHJe OA 9. aynxTa 1776., ijsaKomi Ha yrapcKOM (oahocho sa- 
jeAHHHKOM ApiKaBHOM) ca6opy y Ho/KyHy. H OAHcra, y tom cy 
cMHC.iy xpBaTCKH noc.iaHHitH H CTaBH.iH npeA-ior, a xaj cy hotom 
opHXBaTH.iH H Mai^apcKH noc.iaHHi;H, a.iw c raKO KpynnoM npo- 
MJCHOM, Aa ce caAa upeii nijma jacHO bhaJcio, Aa Mayapii 
HAy 3a THM, Aa Ap>KaBonpaBHH no.ioa^aj Phjckc HCTyMane y 
CBOJy KopHCT. C THM y Be3H r.iacHO je 3aK0HCKH H.ianaK IV, 
OA roAHHe 1807., KaKO ra je caHKUHonnpao ij,ap <I>paH>o na 
npcA-ior MayapcKHx Be.iHKaiua h n.ieMH'ha, OBaKo: "IlpHBO.ioM 
tbcroBora I^e.iHMaHCTBa, Koje He he Aa Aa.i^e 3aTe>Ke c Hcny- 

3 To jccT Kao jiio HCKajaHjiix 3piiHCKO-tt>paHKonaHCKiix nocjeaa. 



203 

HjCifceM Bpy-ke a^e.-be hpcLhcsuHe, OMMiyje ce obhm, ja rpa^ 
PHJeKa c .ivKOM, Bet oj npejacHe ijapHtie h Kpa.i.Hi;e MapHJe 
TepeaHJe ocoohtom AHn.ioMOM YTJe.ioB.i,eHa Kpa.tcsuHU, npH- 
naAa hctoj Kpaj^eeiimi . YjeAHO ce Aaje ry6epHaTopy pHJeMKOM* 
MJecTO H r.iac y Be.iHKaiuKOJ, a noc.iaHHi;HMa rpa;ta Pujene 
y CTa.ieujKOJ Kyhn.)) 

CaMO je no ceoH paHyM.i.HBO, ^a oBaj ohhto HayMHLi,e 
HejacHO CTHJHSOBaHH ^aKOHCKH H.iaHaK, HHJe Morao ;ia 6\^c 
no B0-1.H xpBarcKOM caoopy, KaA ra je Mopao npor.iacHTH y 
({)e6pyapy lcS08. y Sarpeoy. Cxora CTBopH xpBaxcKO n.ieMCTBO 
.{aceoHH saK.iiVHaK, c oosHpoM na raj saKoncKH H-ianaK (IV 
1(S07.), y KOJe.M Hamacn CBOJe CTaHOBHUiTe OBaKO : cByAytH 
Aa je Kpaj:.Hua Mapnja TepesHJa epad PujeKij HenocpedHo 
ijmje.ioeiLia KpcLhcauHii XpaamcKOJ, cMampajij xpeamcKU cma- 
.le.wii PiijcKij cacmcumiiM diije.iOM oee ixpajjeeuHe XpeamcKc, 
na cmoea omi aodiije.miue Mjeccao ii ejiac eyoepHcimopy ii noc.ia- 
HiinuMci epada PujeKc im xpeamcKOM caoopipy. IIotom 6h OBai 
xpBarcKH caoopcKH saK-iiy'iaK OAac.ian Kpa-ty na caHKLi,HJy. 
OpaHiO 1 aancxa ra h noiBpAH ahc 9. ayrycxa 1808., a.in 
noA yTJeuajcM yrapcne jBopcKe KaHue.iapnje obhm pHJeMHMa: 
(•PasadpaBuiH ^a ce HMa epad PiijeKct CMCimpauiu imo nje.io- 
eiimu duo Kpa.i^eBUHc XpeamcKe, re Aa joj ce HMa ^axH MJecTO 
H r.iac na xpBarcKOM caoopy, AOiiymxaMo c o63HpoM Ha xo, 
e oil ce yK.ioHu.m caciKct cijMtba, icoja 6u y oydyfxe Moe.ia hcl- 
caiamii sooe HeucnpaeHoea rnyMciHetba .umona y moM uumaiby 
— nomxo je PHJeKa saKOHCKHM H.iaHKOM IV oj ro^HHe 1807. 
yxje.ioB.-beHa Kpa-teBKHH yrapcKoj — ^a ce eyoepnamopy Pii- 
jenc II yeapcKoea TlpuMopja, kuo u nociaminuMa epada Pu- 
icKe. noduje.ui Mjecmo ii e.iac ho A'psamcKOM caoopy.)) Ka^ 
yBan^HMO, ^a ce y saKOHCKOM M.ianKy IV oj 1807. ne Ka>Ke Hspn- 
jcKOM, ja je PHJena yxje.iOB.i:,eHa Kpa.ijeBHHM YeapcKOJ, nero na- 
npocxo ((Kpa.heeiiHiD), h ^a je saK.i.yHaK xpBaxcKora caoopa 
OA c|3e6pyapa 1808. omhxo CMJepao Ha xo, ^a ce mxo Kpenne 
H jacHHJe Har.iacH upaao Kpa.heaiiHe XpaamcKc na PHJCKy, 
OHAa xpe6a Aa Kaa^eMO, Aa Kpa.i.eB oxnnc oa 19. ayrycxa 1808. 
xpBaxcKOki caoopy, nnje hh Ma.io yK.ioHHO ((CBany cyMH,y Koja 
OH y 6yAyiie Mor.ia nacxaxn jooe HeucapaaHoea myManeiha 
saKOua y moM numatby». Hero Aa je nanpoxHB Kpa.i.eBj' OA-iyKy 
HayMHLie yMHHHO nejacnoM h na xaj nanHH sanpaBO ysaKOHiio 
KOHxpaBcpsy aa napcAHa BpeMcna, jep je MayapHMa cbc 
AO OKxoopa 1918. nopcA pjeuieH.a Mapnje TepesHJe oa 23. 
anpH.ia 1779., napoMHxo c.iyjKHO aanoHCKH M.ianaK IV oa ro- 
AHHC 1807. (naHMC sacxyname Phjckc na yrapcKOM Ap^^aBHOM 
ca6opy) Kao r.iaBHH apryMenax H^nxoBa cxanoBHUixa, Aa Ph- 

* CeBepuHCKii BC.iiiKii >K\'naH 6HJame ox 1776. xo 1787. noajejHo 
II ryoepHarop avTOnoMHora (iwh cioooanora) rpaja PHJene. rioc.iHJc 
aoKiiHvtia a^ynaHiijc (1787.), i;ap je nMCHOBao saceoHC rj'GepHaTope 
.3a PnjeKV n ripiiMopje. 



204 

jena ni)HnaAa V/KoJ yrapcKoj, Tauo je cto PujcKn HcucKpcHo.v 
iio.iiiiuuKOM Xdoct'njpcofidUd dociijc.ia ij no.iOM(tj, da je oiud 
.idcmijadHd II Hd ijedpcKOM ii uii xpadmcKoyx cdoopij, aa dd 

je CMdlUJHlHd KdO CdCUlddHU duO II IJMT yPdpCKC II XpOdlUCKC. 



6) PiijeKa OA 1848. ao 1870. 
y laKOHOM aMc|jH6MJa;iHOM no.ioH^ajy ocraAe PHJCKa cbc 

^O rOAHHC 1<S18. HaHHMKV MHUH caMO BpHJeMe H3Me'% 1<S()9. 
H 1822., laiA je PwjeKa, ^ajcAHO ca cvcJcahom jyroHCTOMHOM 
HcrpoM H cvMe.iHMM KBa])HepcKMM OTOUHMa fK])KOM, U,pecoM, 
.loLUHHiCM M PaooM), oH.ia AMO Hano.icoHOKc cdJ^uGu.me Xp- 
eamcKeyy (nao aho M.inpcKHx npoBHHLi,MJa) ao 1814., a OHAa 
AO 1822., aajcAHO c KpaihCKOM h XpBaTCKOM c acchc o6a.ic 
CaBc (6c;{ l^ojiie KpaJMnc), amo aycTpHJcKC Kpa.T>eBHHC Mjupiijc. 
MeliVTHM noc.iHJe 182.'). yaeme ce CTO.i.ernH nj)HJare.i.CKH 
oAHomaJH HaMchy XpBara m Mayapa cbc ro bmluc 3aMy'KnBaTH, 
jep cy MayapH nper.iH, a^i o6])aijyiy jeAUHCTBeny Ltenipa- 
.iMCTMMKH ypeijCHy MayapcKy HapoAHV ApJK^By «0A Kapnara 
AO JaApaHCKora Mopa)>. KaKO cy Mayapn nocTaja.iH cbc t() 
arpccMBHHJM, cyKoo ce cbc jaHC iuiomrpaBao, aok ce KoiiaMHo 

HHJC AOBpUlHO MyBCMOM TOAHHOM 1848., KaA jC XpBaTCKH 6'dU 

Jocuii Je.idHU'h ni)cmao c xj)BaTCKOM bojckom ^paBy n laKo 
npcKHHyo CTO-ijCTHy xpBarcKO-yrapcKy Ap>KaBHy aajcAHHi^y. 

3a OBHX oypHHx roAHna Apyre HexepTH XIX BHJeKa, 
PHJeHanH cy — ochm pHJeiKHx HSHHMaKa — cxaja.iH y;; 
Maijapc, jep cy oMCxpo yno3na.iH, Aa cy obh cMJepa.iH 3a 
TMM, Aa noAHrny CBOjy Tj)roBMHy h HHAycrpHJy. Bo'ha Ma- 
uapcKora napoAa, rpotj) Ciujcuaii Szechriiyi, njDBH raAa H36aun 
KpM.iaTHuy : ((//a Mope Md^idpij h> (4'engerre Magyar)". Oa 
OBora CHa:KHora rioKpera iKH.iaBHx Maqapa, PHJenaHH cy ce 
noHaAa.iH bc.thkhm .lOKa.iHHM, riaMc h .ihmhh.m KopncTHMa, 
jep HM je BC.iHKa h ooraxa yra])CKa 6e3 cyMH^e Mor.ia bmluc 
xora npyncHXH oa Ma.iCHe m CHpoMamne XpBaxcKC. H OAHcxa, 
]MayapH cxaBHiiic PujeHaHMMa y Hsr.ieA H3rpaAH>y H{e.i.e3HHue 
AO ByAHMnemxe, npoinnpeHjC h M0AepH3HpaH>e JiyK(* h Apyro. 
Ho nopcA xora nrpa jom jcAaH Kpynan MOMCHax Ba>KHy y.iory. 
Je3rpa xpBaxcKO-Mauaj)CKora cyKooa oHJaiue xaAa mimatbe jcni- 
Kd. Cbh ohm c obc cxpaHe ^pase, kojm cy 6h,ih npoxHB Mai^ajia, 
HCXHLta.iH cy Ha npBOM Mjecxy xpBaxcKH h.ih cpncKH jesHK, 
AOK cy ce npHBp/KeHHij,H Mayapa cny'Am.ivi MaijapcKHM. A.in 
PHJeHaHH HHJecy 3Ha.iH MayapcKH, a MaqapH onex HHJecy hh 
Kyma.iH — Bch 36or reorpac|}CKor no.io;Kaja — a^ hm ra 
HaMexHy. Cxora cy caAa Ham.iH m PMJeHaHH h MaqapH kom- 
npoMHCHii H3.ia3 y ma.iujdHCKOM je3HKy, kojh je 3Hao caaKH 
o6pa30BaHH Ham hobjck Ha HHxaBoj nauioj ooa.iH oa Cone 
AO Koxopa. LLIxo Bume, jom AyooKO y XIX ehjck MHxae je 
jaBHH JKHBox Ha ooa.iH HOCHO xa.iHJaHCKH 3HaHaj. Ta caM 



205 

^yopoBHHK TCK jc 1<S72. aaMHJeHHo y onkHHCKOJ c.ivh^oh ra- 
.iHJaHCKH je.iHK cpncKO-xpBaiCKHxM. HHJe ce ;^aK.ie Ta^a pa- 
AH.io o italianila pHJene y ohom CMHC.iy, KaKO ce to hhhh 
AaHac, naMe PHJenaHH h Apyi^H hckh npHBpH{eHHi;H Mayapa y 
cycjeAHOM XpeaicKOM npHMopjy AGMOHCTpaTHBHO ce nasH- 
Baxy Vngaresi, 6am OHano nao uito cy ce SBa.iH npHJaxcbH 
Mayapa 3^ XpBaTCKOJ Mdiiapomi (Madzaromani). .loKa.iHa no- 
.iHTHKa PHJeHaHa Tora BpeMeea, a xaKO h Hape^HMx ro^HHa 
AO c.ioMa y OKToopy 1918., HHJe ;i,aK.ie Hiii.ia aa thm, ^a 
OA Phjckc yMHHH jcAaH ((Corpus scparaiuiny), to Jcct aaceoHy 
no.iHTHHKO-aAMMHHCTpaTHBHy oo.iacT, Hero 3a THxM, ^a PujcKa 
6y;te cacTaBHH ;^ho y}Ke YrapcKC, oxKHHyBuiH ce nocBCMa oj 
XpBaxcKe. PHJCMaHH cy ^aK^ie soor cbojhx .ihmhhx HHTepeca 
xTJe.iH OHO HCTO, UITO H ^MayapM. 

PayyMjjHBO je CTora, ^a PHJenaHH noBO^ehH ce 3a Ma- 
yapHMa, HHJecy 1848., KaA je Aom.io ao BoJHora cyKo6a H3- 
Meli}' XpBaTa h Mayapa, npHsna.iH JocHna Je.iaHHta xpsaTCKHM 
oaHOM. 36or Tora sanoBJeAH oan iKynany JocHoy ByH>eBLiy, 
aa PHJCKy opyHxjeM 3ay3Me. uito ce u 36h.io 1. ceoTCMopa. 
('Kopo noTOM, 2. ACi^CMopa 1848., HMCHOBa i;ap <J>paH>o 
JocHo I (Ha caM ^au CBora uacryna na npHJecTO.i>c) oana 
.Je.iaHHta pujeHKUM ryoepuaTopoM, uito je SHaMH.TO, Aa je 
PiijeKci odcdda d(UA> (JniKmimKU duo XpaamcKc, h y reorpa4)- 
CKOM H y ynpaBHOM CMHC.iy, CaAa ce h PHJenaHH noKopnme; 
y jaBHOM nponacy rpaACKO BHJche npusnaAe oana Je.iaMH'ha 
CBOJHM HenocpeAHHM r.iaBapoM, a Kpa.'beBHHy XpBarcKy «cbo- 

JOM MH.IOM AOMOBHHOM)). TaKO OCTaAB HO Je.iaHH'heBOJ CMpXH 

(r. 1859.) H 3a 6aHa Jociiaa LUoKHeeivha, to jcct ao 1867. 
MdyTHM CKpuiM ce aycTpujcKH anco.iyTusaM, aaBCAen 
noc.iHJe yrymeue Mayapcne oyne (oa 1849. ao I860.). CaAa 
ce oneT yse.io paAHTH oa CTpaue ocMKora ABopa, Aa ce 06- 
HOB.i.eH>eM ycTaBa ypcAe h AP'KaBonpaBHH oahoch HSMei?}' 
XpBaxcKC H YrapcKe. A.ih cbh noKymaJH oa 1861. Aa-T^e, a 
HaB.iam 1865. h 1866., Aa 6h aoui.io ao cnopasyMa c yrapcKOM, 
noKasame ce ja.iOBH. HapoMHTO ce 3a nperoBopa roAnne 1866. 
jacHO noKasa.io, Kano ce y cxBakaay pujcHKora nuraHDa 
iiomaijHO pa3H.ia3e MHUi.i.eFba XpBaTa h Mayapa, aok cy Ph- 
jeMauH caMH u ouct npHcraja.iH ys Mai^ape, KOJUMa 6jeme 
ynpaBO Ta MHU.eHHi;a HaJKpenHa noMoti h ynopumre y i;h- 
je.iOM OBOM BHmeroAHuiu.eM cnopy. Ho KaA je noc.iHJe no- 
pa3a AycTpHJe y paxy c IlpycKOM (Koniggratz, 3. jy.ia 1866.) 
A0UI.70 AO aycTpo-yrapcKC naroAoe, kojom 6jeme .pBaTCKa 
HanpocTo H3pyHeHa YrapcKOJ, Aa ce c tt,OMe naroAH KaKO 3Ha 
H KaKO MOHvC, oHAa je oapyny Jleaiimj Rauchu ycnje.io, Aa 
Kao 3aMJeHHK 6aHCKe nacTH na HSoopHMa y XpBaTCKoj u 
C.iaBOHHJH (6e3 Bojue KpajuHe) cacTaBH TaKOBy Mayapo- 
c|)n.iCKy caoopcKy BetHuy, Koja ojeme BO.i.Ha, Aa ce naroAH 
c yrapcKOM. 



206 

A.iH HH cajci — a TO je BCOMa aHa^aJHO — hhjc aolu.io 
AO cnoi)a3yMa HSMeliv Xpeaxa h Maqapa y nMraHiV Phjckc, 
jep je CBaKa crpaHKa ocra.ia Ko;t CBora CTaHOBHuira : xpnar- 
cKa, Aa je PnjeKa hccymh>hbh aho Kpa-i^eBHiie XpBarcKe, a 
MayapcKa ^a je amo Kpa.i:.eBHHc YrapcKe, h to HcnocpeAHH, 
HaHMC OHanaB, KanaB c\' npHMJepnue BvAHM-neuiTa, ^cope- 
i;hh H.iH CereAHH. Ho 6ojc'l\H ce Aa ce HaroA6eHH n])eroBopH, 
KOJH cy ce y ocTa.iHM TOMKaMa noKaaa.iH Kao ycnje.iH, hc 
paaoHJy, XpBaTH KonawHo npHcraHy Ha .lynaBH npcA-ior ra- 
AaH>era boIjc MauapcKora iiapoAa, 0paH>e Dcaka, a kojh je 
r.iacHo, A^i ce sa raj Mac yranaHH HaroAoa oes pujciuetbd 
piijrMKoea uumaiba, npenycTHBiiiH o tom noc.iy y aouhhjh 
;uoAHHJH Mac HHi^HJaTHBy caxioM Kpa.7,y. M Tano je caoop 
xpBarcKH npHMHo ot's cnenua.iHc deodoic, 6uim oa noTanKora 
pacnpaB.i>aH>a cnawora naparpa(})a Hanoce, iiaroAoeHH ^anoH 
AHe 24. cerrre.Mopa 18()<S. IVicAe PHJeue r.iacH.ia je roMKa 1. 
riaparpa(|)a 66., Aa «PHJeKa hc npwnaAa y Tei)HTopnj Kpa- 
.■beBHHc XpBarcKe, 6yAy'kM Aa r.ieAe H,e Mchy ooa Kpa.i.cBHH- 
CKa oA6opa (kojh cy boah.th nperoBope o cnopa^yMy) na- 
roAoa HHJe ycnje.ia)>. ^aK.ic, MHTaBO je nHTatte ocTaB.i>eHo 
Kao raj Mac join HepjemcHo. 

jNIebyTHM je noc.iHJe xpBarcKora u yrapcKH caoop npn- 
xBaTHO ne.i cuemija.iHe deoame ahc 28. cenreviopa aaKOHcny 
ocHoey o xpBaTCKO-yrapcKOJ ApntaBonpaBHOj iiaroAOH, na 
npHXBaTHBLUH najnj)HJe oHiij uciuu mcKcm imcac Phjckc Kao 
H xpBaTCKH caoo]), jcAHOAyiuHo AO.MCTHy jom Kao ;sace6Hy 
K.iayayAy, Aa "ipaA PHJCKa c KorapoM npnnaAa nenocpcAHO 
K])a.i>eBHHH yiapcKOJ, na Aa ce npcMa tomc HMa OAMax n^oj 
H yTJe.ioBHTH)). CaAa jc Tpeoa.io, Aa Kpa.i. caHKiiHOHHpa oa 
ooa caoopa npHXBa-hcHy ;}aKOHCKy ocHOBy. KaKO je caooj) 
xpBarcKH Hcmio npHJe (h aKO hc Ayro) CBpujHO Acoary o 
HaroAOH, na ce OHAa h pa.mmao, noc.iaBuiH hoaJcaho Kpa.i.y 
nyTCM oana h ocmkc xpBaTCKC ABopcKe KaHi;e.iapHJe, xpBarcKH 
opHrHna.iHH tckct naroAoene saKoncKe ochobg na canKUHJy. 
TaKO ce AaK.ie sfoah, naA je Bcfe yc.iHJeAH.ia caHKUHJa xpsaT- 
CKC aaKOHCKC ocHOBe, Aa je sajcAHO ca aaKoncKOM ochobom 
OA CTpane yrapcKora ca6opa CTHr.ia y Bcm Acnema yrapcKora 
MHHHCTpa npcACJCAHHKa, rpocba Jy.iHJa Andrassyja, Aa yrapcKH 
ca6op HC he ysaKOHHTH (HnapTHKy.iHpaTH) obc saKoncKC 
ocHOBC o yrapcKO-xpBaTCKOJ Ap>KaBonpaBHOJ naroAOH cbc 
AOT.ie, AOK My He oyAC sajaMMcno, Aa je PiijcKa cacmaemi 
duo yjR'e YeapcKe. 

PaayMHJe ce, to je SHaMH.io ko.ihko y noci^eAH^eM Macy 
MHTaBo TeuiKO AJe.io yrapcKO-xpBaTCKora cnopa.^yMa, a kojh 
ce y BcMy na ABopy to.ihko HxCbho HuiMCKHBao, pasoHTH h 
nopj'uiHTH. H Kpa.1. h XpBaTH OHJaxy TaKO H3He6Yxa CTaB- 
.■bCHH OA npenpeACHHx Mayapa, kojh cy oes cyMftc aa.MHC.iH.iH 
MHTaBy BapKy h cn.iCTKy, a y cnopasyxiy c PnjcMaHHMa, no 

HCKOM CHCTCNiy, npCA BCOMa HCSrOAHy H HCCO.IHAHy MHHiC- 



207 

HMuy. Eto, raKo ce aroAw Aa je i^hhhhkh h HecaBJecHH Opaito 
Jocnn I Ha npe^-ior vrapcKora MHHHCxpa npeACJe;tHHKa 
rpo({3a J3'.iHJa Andrassyja HS^ao ;tHe 8. HOBCMopa 18()8. jxbb. 
aaccoHa, a.iH TeKcrya.iHo Aoc.iOBLi,e je^HaKa ornHca, je;^aH 
MayapcKHM jesHKOM na yrapcKH caoop, a ^pyrn xpeaTCKO- 
cpncKHM je3HKOM Ha xpeaTCKH ca6op. Tckct obhx ornwca 
PK^paijCH ojeuie y KaHij,e.iapHJH rpo(I)a Andrassyja, y KOJMMa je 
Kpyna oojacHH.ia CBOJe CTaHOBMuixe y pHJeHKOxM nHTaH.y. 
KoHCTaTOBaBuiH npHJe CBera necnopasyM y tom oHTaK.}^ h3- 
Me-fey ]\Iai;apa h Xpsaxa, HacTaB.i.a Kpa-TDeBCKH othhc ao- 
c.iOBHO OBaKO : ((By;;y'feH ^a naM je BeoMa mhofo CTa.io, ;ia 
ce xa je^HHa sanpena (y cxeapH xpBaxcKO-yrapcKe HaroA^e) 
yK.ioHH, H xo Ha yMHpeHie oohx cxpanaKa, CMaxpaMO namoM 
ocooHxoM B.iaAa.iaMKOM Ay>KHom'hy, ^a noKymaMO HSMei^y 
OOHX cxpanaKa nyx npHJaxe.T>CKe HaroA6e. Tora pa^H hosh- 

BBMO OBHM HaUIHM Kpa.-beBCKHM HpeA-lOFOM, H yxapCKH H 

xpBaxcKH ca6op, Aa ysajKe xpajny Kopnex, Koja 3a k.hx Mopa 
Aa HacxaHe hs Meijyco6Hora npHJaxe.x.CKora cnopasyMa xe Aa 
yBan^e, Aa je y ahh.io.mr Kpa.i.Hi;e Mapuje Tepe3HJe (x. j. 
OA 23. anpH.ia 1779.), na h y saKOHCKOM M.iaHKy IV oa 1807. 
(o cyAje.ioBaH>y PHJene na yrapcKOM ca6opy), kojh ce na xoj 
AHH.iOMH ocHHBa, jacHO ycxaHOB.'beHO, Aa ce <(xproBaHKH 
rpaA PHJeKa h HaAa.'be HMa CMaxpaxH Kao saceoHO KpyHH 
yrapcKoj npHnaAajyke xHJe.io (separatum sacrae regni Hiin- 
gariae coronae adiiexum corpus) h Aa ce npcNia xoMy PnjeKa 
HMaAe H ynpaB.taxH ; — cxora AaK.ie nosHBaMo o6a caoopa, 
Aa nycme c euda ceeKo.iiiice xucmopiiHKe pacupaoe u noc.he- 
dune, Koje omijda usoiipi], na Aa cje^HHUBmH ce y OHOJ xe- 
Me.i)Hoj MHC.iH, npHSHaxoj ca cbhx cxpana Kao HCXHHHxy h 
Henpenopuy, HanMC «Aa rpaA PujcKa ca^iHH>aBa saceoHO xh- 
je.io, Koje npHnaAa CBCxoj KpyHH Kpa-teBHue yrapcKO), 
npHCxany na xo, Aa ce i]3 cijdje.W6aH>e jacmijaHUKci epada 
PujeKe MC'bycooHHM HpHJaxe.-bCKHM cnopasyMOM yxanaHH cbc 
OHO, mxo y xom noc.iy H3HCKyjy opaBCAHH oosnpH AOXHHHHKa 
(HaHMC PHJeHana), Kao h HHxepecH cbhx 3eMa.i>a name 
yrapcKe KpyHO). 

OBaj 3HaHaJHK oxhhc, kojh je — KaKO pcKOx -.- mhhh- 
cxap HjjeACJeAHHK, rpo^) Jy.iHJe AHApauiH, noAacxpo Kpa.-bv 
OpaftH JocHny 1 na noxHHC, CBaKaKO je cxaBHO noc.iHJe 
npuBO.ie H caHKUHJe Kpa.-beBe, Mayape y noBO.i.HHJH no.io>Kaj 
y pjemcHA- pnjeMKora nHxaaa cnpaM XpBaxa c ABa pay.iora: 
npBO, Kpyna ce H,HMa KyKaBHO cxaBH.ia na HCHcnpaBHO Ma- 
vapcKO cxanoBHuixe y xyManeHiy pjemeH>a Kpa.x.Hu.e Mapnje 
TepesHJe oa 23. anpn.ia 1779. h saKoncKora M.iaHKa IV oa 
1807., H AP3'ro, a xo je saupaBO Ba^KHHJe, tt.HMa je ^'bcach y 
pacnpaBy hog (fkiKmop, kojh cbc AocaAa HHJe Hipao HHKaKBC 
ujiu xeK cnopcAHy y.ior}', naHMC PujcKij caMy, a OBa je jom 
OA HexpAccexHx roAHHa XIX BHJCKa — KaKO snaMO — cxa- 
ja.ia Ha MayapcKOJ cxpann, h 6am saxo cy je Mayapn h ho- 



208 

;ma.iH y noMoh. OBaj naM miih paaoTKpHBa ;xi\:\,ii n.uiH 3a- 
MHiii.i:.eHe BapKC h npeiiape Mayapa h c n.HMa cnopa.svMHHx 
FHJCMaHa,^ 

Ka;t je ;taK.ie Kpa.i, Opai+.o JocHn I noTOHcao OHaj 
OTOHC Ha ooa caoopa oa *S. HOBeM6pa 1868., oHAa je CKopo 
noTOM jom H caHKUHOHnpao opHrHHa.iHH MayapcKM tckct 
yrapcKO-xpBa'R'Ke HaroAoe, a.iH c to.m ohthom iumjcho.m. ^a 
je y noMCHYTy npBv lOHKy napari)a(})a 60. Mjecio ohc Ha 
ooHM caoopHMa pacnpaB.TjeHC h npuxBahcHe cTaBwe, HaHMe 
Aa r.ieAC Phjckc HHJe ycnje.io Aohn ao cnopaay.Ma y perHH- 
KO.iapHoj jenyiaiiHJH, yui.io obo: Aa PHJena He npHna^a 
xpBaTCKOM repHTopHJy, oyayliH ^a caMyn^aBa «3acc6HO c yrap- 
CKOM KpynoM ciiojcHO THJc.io (separatuiii sacrac ici^ni coronae 
adnexum corpus) r.iCAc Kojera nao laKOBa, a Tano h r.iCAe 
ypeiieK.a aaccoHe ayroHOMMJe pHJeMKC, Kao m na H>y npoxe- 
iKV'hHX ce aaKOHOAasHHX h ynpaBHHx OAHoniaja, HMax te ce 
riyreM oAoopcKHx pacnpasa HSMchy caoopa yrai)CKora w xpBax- 
cKora H rjKua Phjckc onhcHH cnopa^y.M nocTHhw.)) 

PaayMHJc ce, (•(i()(i je ujx'Mti ohomij lupcod.io u.iMiiji'minju 
u .vjxidmcKU opueima.iHu mcKcni, a cae da iipcaixodHe ca- 
fiopcKe pacnpaee ii odoopeiba. liy^yl^H ^a je xpBarcKH opH- 
rHHa.i — KaKO penocMO — eeh oho oa Kpa-i^a noTHHcan, KaA 
ce CBe TO araba.io, Ti)e6a.io je ajiuito ony cxaBKy, Kojy je 
HCTOAOOHO x])BaTCKa AnopcKa Kani^ciapHJa y Bcny npHMH.ia 
npcBC^CHy c MayapcKora na xpBarcKH, yBpcTHTH y xpBarcKH 
rcKCT, H TO TaKO, Aa ce i^HJe.iH aKT jom jcahom npeoHme na 
MHCTO, ynece onaj HcnpaBaK, na on^a Kpa.i.y hohobho hoa- 
HCceuHJe.iH aKT Ha caHKiiHJy. A.ih je «Tpe6a.io /Kypno paAHTH)) 
— TaKO cy roBopH.iH ABopcKH KpyroBH — na CTora AaAC 
xpsaTCKH noAKaHHC.iap KAyapA .Ic.iaHH'h, .maiheM u upiwu.ioM 
(ppathe Jocund I, na AOTaAaihH cTapn aKT xpeaTCKora caoopa, 
KOA npBC TOMKe naparpacjja 66. Ha.iMJenHTH ucAy-i-Huy, na 
Kojoj ojeme HcnHcan Hoeii lUMUJetbemi mcKcm, a y CK.iaAy c 
OHHM, KaKO ojeme cacTaB.-LeH h noroM caHKii,HOHHpaH y Ma- 
yapcKOM opnrHHa.iy. Ham tckct nanHcao je hhhobhhk y ra- 
AaH>oj ABopcKoj Kanne.iapHJH y Beny, OanKO BoryT, a OHAa 
je Taj c|)a.icH(j)HKOBaHH aKT, sajcAHO c Bet noMenvTHM othh- 
coM OpaH^e .TocHna I oa 8. noBCMopa, OAac.ian y 3arpe6, rAJe 
je xpBaTCKH caoop ahc 17. noBCMopa 1868. HaKmidho pacnpa- 
BHO H yneo ao SHaH^a Kpa.-beBCKH othhc oa 8. HOBCMopa, a 
THMC H npHXBaTHO OHy npoMJCHy, naHMC onaj (jja.icHfjjHKaT, 
Kao AOAaTaK tohkh npBoj naparpafjia 66. HaroAoenora saKOna, 
a Taj je eeii caHKniiomipdH .lejicao Ha cmo.iy caoopcKOM.' Ilpo- 
THB npHXBaTa OHJaxy JoBan Hybbkobh-K h Ahtc CTojanoBHii, 
a.iH caoopcKa ce BctHHa nnaK HsjaBH 3a npcA-ior PooepTa 
iliaTapoBH-ka h MnpociaBa Kpa.-bCBHta. TaKO cy XpsaTH ca.MH 

H OnCT yCTaBHHM yMHHH.lH jCAan HaCH.lHH H npoTysaKOHHTH 

HHH Xa6c6yproBu,a Opan^e Jocnna I, kojh ojeme no cbom 
no.iO/Kajy Kao B.iaAap y oboj np.-LaBOJ h rnycnoj ac{)epH BcbH 
s.iHKOBai; oA caMHx Mayapa h PHJenana. 



209 

rioTOM Hsaopa 19. HOBCMopa xpeaTCKH caoop, a y cmii- 
c.iv Kpa.i.eBCKora orriHca, y perHyKo/iapny (h.ih aeMa-iiCKv) 
AcnyTaLi,HJy aa Aet{)HHHTHBHO pjemeH.e pHJeMKora nHxaita ne- 
TBoppmy CBOJHX H.'iaHOBa: rpocjia .laAHC.iaBa nejaHcawha, CTJe- 
riana BijKoeu-ha, JocHna fKijmika h A.ieKcaHApfi (I^odponuja. 
Maua])CKH naK ca6op H;3a6pao je 22. HOBeM6pa rpo({)a Ah iTHa 
Mdj.iamd, OpatLY ^caKci, AHTyna HeHecpuja m MHxaj.ia Xop- 
aama, aok je PHJeKa H^ac.ia.ia .lo^oBHKa AdciMirha, J\p. Ah- 
lyna TyaHirfut, AHxyna Pcmdwha h JocHna Majepa. Upny cje^- 
iiimy o;ip}Kaiue obh 3acTynHHij,H AHe 15. Maja 1869. y ByjHM- 
ueiUTH, y. Kojoj cy ce KOHCTHxyHpa.iH, H3a6paBiiiH npe^cjeA- 
HHKOM rpo<{)a AHTyna Majnaxa, a ccKpexapoM MHxaj.ia XopBaxa, 
AaK.te ABa Mai^apa, a OHja 3aK.i.yHHiue, Ha npcA-ior Opan^e 
^eaKa, ^a "fee HajnoAecHHJe ohxh, aiio piijemai luacaaminu 
npeu iiJHecy uped.ioe, jep Aa ce h onaKO y npBOM peAy HHxaBa 
cxBap H)Hx XHMe, a nopeA xora ohh jom HHJecy HMa.iH npii- 
-iHKe, Aa ce Hsjacne. 

y c.iHJeAei\oj cjcahhi^h ahc 23. Maja HajaBume PHJenaHH, 
Aa He CMaxpajy xpBaxcKH ca6op y HHxaBOM nHxamy yonhe 
HaA-ie/KHHM, jep Aa PHJeim HCMa Hniuxa sajeAHHHKO c Xpsax- 
CKOM, na Aa je cxora HHxaBa cxBap caMO nHxaH^e HSMety 
yrapcKC H PHJCKe, ToMe ce Aauixo OAMax onpHJeme xpBaxcKH 
w3acjaHHu;H y cjcahhiah oa 28. Maja, HsjaBHBuiH Aa xpa^ce, 
Aa ry6epHaxop pHJe^KH noAJCAHo oyAC m bc.ihkh ;iiynaH pH- 
jeMKO-MOApyuiKe HxynaHHJe, Aa rpaA PHJCKa HMa CBOJy Hyxapfty 
rpaACKy ayxoHOMHJy, a.iH Aa je noABprHyxa Kao cxapHJCM 
HaA-'ieiiixBy xpBaxcKOJ B.iaAH y Sarpeoy y noc.iOBHMa no.iH- 

THHKHM, CyAOCHHM H UIKO.ICKHM. OCHM XOia HMa PHJCKa Aa 

ma.'be ABa 3acxynHHKa na xpBaxcKH ca6op, a jcAHora na 3a- 
jeAHHHKH yrapcKO-xpBaxcKH, soor 3ajeAHHMKMx noca.ia, onaKo 
KaKO Bch H3BHpy H3 xpBaxcKO-yrapcKC HaroAoe. 

CaAa ce H3JaBH h yrapcKa Aenyxaii,HJa, h xo y xom cmh- 
c.iy, Aa ce pHJCKa HMa cxaBHXH hoa BpxoBHy 3'npaBy sajed- 
HUHKoea ca6opa h .lajedHUHKoea MHHHCxapcxBa, Aa ce 3a n^y 
HMa HMCHOBaxH Ha npcA-ior MHHHcxpa npeACJeAHHKa saceomi 
eijoepHctmop, Aa 3a PnjeKy 6yAe najcxapnje cyACKO naA-iernxBo 
yrapcKO BpxoBHO (KacaH.HOHo) cyAHinxe y ByAHMnemxH, h Aa 
PHJCKa ma.'be jcAHora 3acxynHHKa na yrapcKH ca6o}>, aok je 
ryoepnaxop pnjeHKH BHpH.iHH M.ian Be-iHKauiKe Kyhe. IToc.iHJe 
OBC H.ijaBC yrapcKC AcnyxauHJe, PHJenaHH H3JaBHme, Aa omi 
noH.icme c(i(\j aped.ioe u da ce npudpijM-ijji/ yeapawMe, aok 
ce XpBaxH OA-iyHHO onpeme yrapcKOM cxanoBHuixy, 3a6au,HBniH 
ra Kao HenpHXBax.tHBO. BHAJeBinn xaj neCK.iaA, rpo(|) AHApamn, 
MHHHCxap npeACJCAHHK, oAac.ia Aenyxai;HJH CBOJ, xaKO 3BaHH 
aocpcdyjyfm apcd.ioe, a y CMHC.iy Kojera oh PnjcKa HMa.ia 
npHnacxH y ho.ihxhhkoj ynpaBH hoa 3ajeAHH4Ky (sanpaBO 
yrapcKy) B.iaAy, Aok oh HaJBHuia cyACKa naA-iCHiHocx ocxa.ia 
3a H^y H HaAa-iie ^(cxo.i ceAMopHi;e» y 3arpe6y, a r.ieAC 
uiKo.icxBa HMa.ia 6h ce PnjeKa nanoce cnopa3yMJexH c Xp- 

BPACXBO 14 



210 

BaTCKOM. rpo(|) Andrass}' je Aan.ie y hckv pvKy noHVAHO Ha 
pHJei^H xpeaTCKOJ Aen}Tau,HJn yrapcKO-xpiiaTCKn KOHdoMUHuJ 

(cyB.iaCHHLUTBO). 

Ajin XpnaTH He xTJeAome hh na to a^ npHcraBy, nanc 
H^esHH ccKpeiap A;ieKcaHAap (Podponu H3JaBH, ^a ce He cMa- 
ipa nosBaHHM, Aa y mmc xpBaTCKora ca6opa, npHCTane Ha 
npeA-ior MHHMcrpa npeAcjeAHHKa rpo(|)a Andrassyja, iiero 
npeA-^ojKH xpBaTCKOj AenyTau;HJH, jxa ce o AHApauiHJeBOM 
npcA-iory HMa H3BecTHTH xpnarcKH ca6op h ftCMy npenycTHTH 
OA-iyKa. noc.iHJc rora 6niiie cjcahhuc peinHKO.iapHHx Acny- 
rai^HJa OArohene, a cacrauie ce oner y AcucMopy 1869. ^hc 
18, cTaBHiiie XpoaTH oeaj — Kano ra Ha;jBame - ij.imuM(t- 
nujM: «J\a ce HyTapH,H ynpaBHH hociobh npenycxe caMOJ Ph- 
jei;H, a uiko.ictbo ni)HApH{H xpnaTCKOJ ayxoHOMHOj B.iaAn; 
HCTO raKO HMa.io oh h npaHOcybe Aa ocraHe onaKO, KaKO je 
H AOcaAa oHJio, to Jcct y npnoj naA-'ieHCHOCTH na PhJcuh, a y 
Apyroj M Tpetioj y 3arpe6y.)> A.ih ya <(y.iTHMaryM)), XpnaTH 
cTaBHUie Jom h oaaj nepasoopHTH npcA-ior: «Ako ce OBaj 
npcA.ior (t. j. «y;iTHMaTyM») ne mo/KC opHXBaTH, HCKa ce 
oHAa perHHKO.iapne AenyraitHJe OAroAC ao aroAHHJeia BpcMcna, 
a AOT.ie, H('K<i ijnpaajha ejxidoM PuJckom ncHmpajiHct (t. j. 
yrapcKa) 6j(ida». 

y Toj cHryai^HJH cacBHM je npHpoAHO a<i cy PHJCHanM 
H MayapH oaoh.ih xpBaTCKH «y.iTHMaT3'M» h oAMax npnxBa- 
TH.iH onaj ApyrH npcA-ior. CaAa OB.iacTH yrapcKH ca6op 15. 
MapTa 1870. MHHHcrapcTBo, a^ oho HMa «aok cc cnopno hh- 
TaH>c hc pHJcuiH, nj)OBecTH npoBii.wpuijM TaKO, Aa — hmc- 
HOBaBuiH ry6e])HaTOj)a na Phjcuh — hoaJcaho npeysMC h 
ynpaBy ipaAa PHJeKC))' 

Hsa Tora npHMH 5. Maja 1870. xpBarcKH ca6op HaBJeuiTaj 
cBoje AeHyTai;HJe na ^inaHie, Koja HCTane, Aa thm upoeusopujeM 
TOOoHie «HHcy HH y MCMy BesaHc pyne oyAykcM xpBaTCKOM 
caoopy H H^eroBoj AcnyTai;HJH, Koja cc Mopa h onaKO nanoBO 
cacTaTH.» ^HC 20. jy;ia KOHanno oh c ;j5 r.iacoBa npoTHB 10 
npHXBaliCH y xpBaTCKOM ca6opy pHJc^n^n ((npoBH3opHyM» y;; 
nanoMCHy, Aa ce ((y CBOJe BpHJCMC ohct HMaAy cacTarn pe- 
rHHKO.iapHC Aen3'Taii,HJe, Koje -he cnopno nHTaH:.e KonaMHo 
npHBecTH Kpajy. 

EtO, OBaKO je CTBOpen pHJCHKH <(npOBH30pHyM», KOJH 

noTpaja cbc ao OKToopa 1918. MayapH cy MeijyTHM cxBaTH.fiH 
MHTaB}' CTBap Apyi^ojaMHJe; xa h onaKO 6jeme cbc obo yAC- 
mcHo HSMcfey HiHX h PHJenana y i;HJby, KaKO Aa HaHsne 
XpsaTe wycxaBHO)) Hanrpajy! ^oMoraBum ce «npoBH3opHJa», 
Mai^apH cy Ma.io no Ma.io Hsrypa.iH c PHJeKC cbc oho, ujto je 
noACJeta.io na 3ajeAHHH,y c XpsaTCKOM: najnpHJe ^KynannjcKo 
HaA-ieuiTBo pHJeHKo-MOApyuiKe Hcynannje, OHAa cyAoenn cro.i, 
na KonaMHo xpsarcK}' rHMHasHJy. IIpBa ABa HaA-ieuiTBa npe- 
ce.iHuie ce y Ory.iHH, a rHMHasHJa na CyuiaK. IloAJeAHO h3- 
ipaAHine MayapH iKC.'besHHii.y Kap.ioBan; — PnjeKa, Kao npH- 



211 

K^tVMaK Ha BC'k H^rpabeH}- np}^}' Kap.ioeaii. — 3arpe6 — ByAHM- 
rieiuxa, a OH^a Hsrpa/^Hine h npoiuHpHiiie -lyKv, Maraanne h 
Apyro, a.iH He caMO cbojhm HOBij;eM, Hero c HOBi];eM XpsaTCKe 
H r.iaBOHHJc y H3Hocy o;; 30o/o. Ca^a cy MayapH cxa.iH xy^ 
Ma'iHXH «npoBH3opHJ)) Kao d('(f'nimimu6H0 pjeuietbe, ue nona- 
;5yiyi\H hh Ma.io BO.ije, ji,a. H3a30By HacxaBaic perHHKO.iapHHx 
Aenyxaij,HJa, Ma j^a cy hx ono3Hii,HOHa.itie cxpaHKe y x])Bax- 
CKOM ca6opy cxajino xpaH^H.ie, 

BcjiHKa je cxora OH.ia paAOCx, na^ je PHJena y OKXOopy 
1918. onex cjcAHHieHa c XpBaxcKOM, naKon mxo cy je y 6m- 
jer}' ocxaBH.ia MayapcKa Ha^-iernxBa. A,ih pa/i,ocx ojeme KpaxKa 
BpeMCHa; Mjecxo Mapapa ycxa.iH ce y HjOJ ^oopsa TajiHJaH. 
Ho Ha;i,aJMO ce, Aa te nHxafte Phjckc Ka^ xa^ h onex ji^o-ku 
Ha AHCBHH peA, Koje HHJeAaH Xpsax, Cp6HH h CiOBeHau, ne te 
HHKaA CMCxnyxH c yMa. 

4»epAO IIlHinHh 









14* 



3AMP 



Ha cjeBei)o-;ianaAHOM BpiuKv Ja.iMaLiHie, ohaJo r^je ooa.ia 
noMa.io ;}aKpe'he na iicroK cnpaxi rio;iHo>KJa Bp.icTHora Bc.ic- 
OHxa, AM>Ke ce cTapoApcBUM ipaA ^a^ap. IlpeMa c.iyiKoeHOM 
nocijCAHjeM CTaxHCTHMKOM H;{HJeLUTaiy HMao je caM ^a^aj) 
vKvnHO OKO 13.000 /KHTe.i.a, oa lora 1.000 XpBara m Cpoa, a 
'.),dOO Ta.iHJanauLia h Ta.iHJaHa ; a.iH onkMiia BaAapcwa to 
jecT rpaA ca Heriocpc;uiH\i oko.imllicm opojw.ia je vKyriHo 
OKO 32.500 iKHTC.i.a, OA Tora 22.000 XpBara h (".p6a, a 0.230 
Ta.iHJaHama ii Ta-THJaHa (ocra.io onjaxy HHJeMiAH, miuonuuixu 
II ocjjpmHpH, H ApyiH). 3aAap je npexia lOMe y eTHorpa(j)CKOM 
CMHc.iy Ta.iHJaHeKH oroMMh y HameM Mopy. Kano cy 3aAai) 
BaaAti xjiaim/ia m noAp^^aBa.ia (y Ti)roBaMKO.M cmhc.iv) nao- 
KO.iHa ce.ia, oh je y ni)BOM peAy ynyhen Ha h>hx: cc.ia AaK.ie 
Mory Ail JKHse Kano raKO 6c;j 3aApa, a.iH 3aAap 6e3 thx ce.ia 
HHKaKO. Cbc ao npeA kojm ;\au, 3aAap oHJame r.iaBHH rpa/', 
J,a.TMai^HJe, na je nao xaKH h 6ho cjeAHiuTe aeMa.i.CKora ca- 
oopa H B.iaAC, cyAoenora CTO.ia, ()mHaHij,HJa.iHe oo.iacTH, ua- 
To.iHMKe HaAoneKynHJe, cpncKO-rrpaBoc.iaBHe enHCKonHJe, \u- 
BaTCKC rHMHaiiHJe, ua Karo.iHMKe h npaBOCiaBHC ooroc.iOBHJe. 
ynpaBO OBH MHoroopoJHH ypeAH Aa.iH cy 3aApy y r.iaBHOM 
HHHOBHHMKO o6H.7>e}KJe, HaMC OHH cy o6})a30Ba.iH H r.iaBHy 
jearpy rpaACKora /KHTe.i>cTBa, a Jej) je cbc ao npeA i^ojy ro- 
AHHy xa.iHJaHCKH jcshk 6iiO c.iyH{6eHHM re cy h th MHoro- 
opoJHH MHHOBHHij,H ca CBoJHM nopoAHij,aMa HOAaBa.iH 3aApy 
y HCKy pyKy Ta.iHJaHCKo ooh.'lokjc. MeljyTHM KaA jcahom cbh 
TH ypeAH ocraBe 3aAap, jep hm y jcahom rpaAy Kpa.-beBUHe 
MTa.iHJe HCMa BHUie MJecTa, 3aAap he cnacTH na OHJCAHy 
na.iaHKy, 6e3 npaBora JKHBOTa h 6e3 yKHB.'bera npoMCTa. TaAa 
he OHH KOJH -he y H>eMy ocTaTH opso ocjcthth, Aa hm 6e3 
Jyroc.iaBHJe HCMa h hc mo^kc Aa oyAC HanpcTKa h npou,BaTa. 
3aAap ce CTepe Ha no.iyoTOHH'hy, kojh ce nonyT ro.ieMa 
jesHKa yea.iHO y Mope, a caMO yaan KOMaA TBpAe seM-te 
cnaja ra c ocTa.iHM Aa.iMaTHHCKHM kohhom. Joui npnje ncAC- 
cex roAHHa 6HJame 3aAap npaBa TBpijasa, oKpyn^ena npa- 
BH.iHHM 3HA0BHMa, c Ky.iaMa H ocTa.iHM yTBpAaMa H TOnOBHMa. 



213 

MeijvTHM AcUiac je HaJHehH ;\vio rpa^CKHx ;}HAOBa nopyiueH, 
iiaB.iaui \3 ((HoBv o6a.iy», r^)^ cy ce no;tMr;ie Kpaciie mo- 
Aejine na.iane ; na oHAa h ys wCrapy ooa.iy)), r;tje cy ypehena 
Bp.io .iHJena lueTa.iHiiiTa. Oa HeKa;i,aH>e xepbaBe npeocra.ia cy 
AO Aiinac joiH HCTBcpa Bpaxa, oa kojhx bo ah «Porta Mariiia» 
y rpaA oa «rTape o6a.ie)), a ((Porta di Tcrrafcrmay) c Afi-TM^i- 
THHCKC KonHCHc cxpaHC. ((PoNa M(irina» aaHHM.hHBa je CTora, 
LUTO je y u,y yrpaljCH crapopHMCKM .lyK, 3ati,HJe.io KOMaA 
c.iaBO.iyKa, a uPorUi di Tcrvajcnna)}, crora, jep je AJe-io ny- 
BCHora Ta.iHJaHCKora ipaAHTe.iia Gian Girolama SammichieUi 
(OA r. ir).43.). 

Bdi ce Ha npBH nor.iCA 3aAap noKasyje Kao rpaA w^-.f. 
rpabcH no Ta.injaHCKOM HaMHHy. F.iaBHe y.iHti,e npH.TMMHO cy 
My npaBH.iHc h MaxoM norapauaHe bcimkhm KaMCHHM n;io- 
Ma.Nia, a.iH noK])aJHe HesHaTHHJe y.iHii,e hccto cy Tano yaane, 
Aa KO.ia Mory jeABa npohH. Oa cbhx 3MHii,a HaJHmBaxHHJa h 
HaJBa/KHHJa je rt]LllH))OKa y.iHLi,a» {Via Larga), a oa iproBa 
«racnoACKH Tpr)) (Piazza dci Sigiujri), rAJe ce Ha.iasn rpaACKa 
BHJc'hHHii,a H HeKaAaH.a cyAHHiia (Loggia), Ma.iena a.iH .iHJena 
iirpaAa ca cxynoBUMa, A^nac on'hHHCKa dMo.iHoxeKa «Paravia», 
xaKO npo:?BaHa no cbom yxeMe.i>Hxe.T>y, noKOJnoM yHHBep;m- 
xexcKOM npocfiecopy y TypHny, una^e poAOM BaApaeHny 
(r. 1857), Vis OBC arpaAC. Kojy je xaKoljcp carpaAHo MyBCHH 
Sanunichielc cpcAnnoM XVI BHJeKa, npor.iauiHBa.m cy ce 
HCKOM 3aK0HH, BOAH.ie napHMLie H Hi5HHiJ,a.ie ocyAC. Join je 
3aHHM.i.HB «Tpr 3e.ieHH» (Piazza dclle Erbo*, na kojcm ce 
Ha.iasH na.iana Kaxo.iHHKora HaA6HCKyna c jcahc, a y neno- 
cpcAHOM cycjcACXBy c Apyre cxpane cpncKO-npaBOC.iaBHa itpKBa 
CB. M.iHJe (hckom Kaxo.iHMKa cb. Maprapexe) h enncKoncKa 
na.iana. Ha obom xpry, Kao h na rpry «Coloiina», AHHiy ce 
pHMCKM cxynoBH, MOJKAa ocxai^H norancKHx xpaMOBa. Hnane 
cBe cy sa^apcKC Kyhe oa KaMena, jane h MaxoM bhcokc na 
xpH cnpaxa. 

A.iH KyA H KaMO saHHM.i.HBHJe cy ijaAapcKC upKBC, Koje 
peAOBHXo cejKy nocxaiteM cbojhm a^-igko y npom.iocx. Hckoh 
jc MajiH 3aAap HMao ao 30 u,pKaBa, aok caAa HMa 7 Kaxo- 
.iHHKHx H jcAHy Beii nOMCHyxy cpncKO-npaBoc.iaBHy cb. H.iHJe. 
Hajr.iaBHHJa je cxo.ina i;pKBa cb. (Jmoiuuje (AnacxacHJe) ca- 
rpai^ena y poMancKOM c.ioiy y Apyroj no.iOBHU,H XIII Bujena. 
Ha xoM je Mjecxy cxaja.ia Bei\ y X BHJCKy OBeha «6a3H.iHKa», 
HHJe .i^enoxe Aexa.i:,Ho onncyje BHsanxMHCKn i;ap-nHcaii, Koh- 
cxanxHH HopcJ). /l,aHamH5a ce cxo.ina Li,pKBa oA-iHKyje npe- 
KpacHOM (|jacaAOM c no.iia a c MajcxopcKH Hspa'^enHM BHsan- 
XHHCKHM cxynoBHMa na KpHnxH n cBeheHHHKHM cjcAa.iHMa 
(KopoM), Koja noACJehajy H3paA6oM na .iohaohckh Kings- 
(j)ll('ge n na Wiiuboriw, y yHyxpauiH^ocxH. HopcA xora nxia 
y LipKBH H opHrHHa.ia oa npBHx xa.iHJaHCKHx c.iHKapa Kao 
mio cy: Tizian, Tintoretto, Paolo Varonese, Palma h Apyrn. 
^pyra je Ba/KHa Li,pKBa cb. KpmeeaHa (S. Grisogono), aainxHx- 



214 

HHKa rpa^a Sa^pa, ooHOB.tena y poMaHCKOM c.iory 17(»1., 
a.iH noMCi^H H>e3HHH CC/KV Aa-i^KO Harpar, waK y X h XI 
BHJCK. HapoMHTe je naiKH^e BpHJCAHa i;pKBa cb. CiiMcijHd 
(S. Siiheonc), y Kojqj ce MyBa 3HaMCHHTa 3^MjeTHMna, HaHMe 
cpeopHH KOBMer, iuto ra je HapaAHO MH.iaHCKH -s-iaTap bran- 
cesko di AnUmio oko roj. 1380. no HapyMOM yrapcKO-xpBaTCKc 
Kpa-iiHite Je.iHcaBeTe KoxpoMaHH'heBe, jkchc Kpa.ta .lyABHKa I 
Ha TOM cy KOBMery Hapaijene y mhctom cpcopy relief-c.iHKe, 
Kojc npHKaayjy Hene cuene pi;? >KHBOTa cb. C.HMcyHa. KonaMHo 
Ba.i>a cnoMCHyTH h Li,pKBy (ca h^chckmm caMOcraHOM) cb. M((}iujf\ 
ocHOBaHy y no.iOBHUH XI BHJeKa, oa hokc j)oi,aKHn.c xpnar- 
CKora Kpa.i.a IleTpa IV K})cmMMHpa. 

Oa sanyuiTCHMx upnaBa y BaAj^y, iiaJBaiKUHJa Jc ona cb. 
J,ouaiim (hckom Cbctc TpoJHLi,c), Aawac rpaACKn a|)xeo.TOiuKM 
Mysej. Ha tom je Mjecry hckom c'laja.ia HCKa pHMCKa 3rpaAa, 
(Mo;KAa xpaM) a OHAa je no^exKOM IX BHJcKa carpa^eHa 
UpKBa no ysopy one y H>eMaHKOM Axcny, nanMe itpKea nocse 
oKpyr.ic cjJopMe a na ABa Kaxa. Ta je aanymleHa upKBa naj- 
Ba>KHHJH apxHxeKTOHCKH cnoMCHMK y ^a.iMauHJH h;j panora 
CpeAHjCra BnjeKa. M Myaej — kojh je Aanac y tbCMy cMJem- 
xcH — ocooHxo je BajKan aa pHMCKo Aooa h mx cpeAOBJenny 
xHCxopHJy 3aApa m OKO.iHue, ncxHMyl^H ce MHoroopoJHHM 
KHnoBHMa, capKO(f)a;}H.Ma, pe.injefj)HMa }' MpaMopy, pmmckh.m 
Ky.ixypHMM opeAMCxHMa (rexiaMa, opyiKJe.M, cn|)aBaMa h x. a-) 
H cpeAOBJe'iHHM ycnoMcnaMa. To je h cacBHM npnpoAHa 
cxBap, jej) Ma.io HMa rpaAosa, kojh oh HMa.iH xaKo c.iaBHy 
xHcxopHJy, Kao mxo je HMa 3aAap. 

HcMa HHKaKe cyMH>c, Aa je iia xom Bek oa npnpoAc 
yxBplienoM Mjecxy cxaja.io y npeAJiHMCKO AOoa .iHoypHHJCKO 
Hace.i>e hmchom Jcidcp. X B.iacx pHMcuy aoiu.io je oho hc- 
KaKO OKO roA. 100. npnje Xpncxa, a.in ao BancHOcxn ycne ce 
xcK y Aooa itapa Ayrycxa, kojh ra noAH>Ke na ko.iohhjv, 
AaK.ie Ha cxenen rpaAa (Colonia Julia Jaclcr), aok My uaj) 
TpajaH HsrpaAH boaoboa H;3 OBehe yAa.teHOCXH. 3a npoBa.ie 
CiOBCHa H ABapa y ^a.iMaLi,HJy (nonexKOM VII BHJCKa no 
XpHCxy), 3aAap ocxaAe nomxeljeH, jep ra oopann nopcA jaKHX 
3HA0Ba Hor.iaBHxo noMopcKH no.io>Kaj. A.ih cpcAHUixe xaAafte 
pHMCKe ^a.iMan,HJe, c.iaBHa «Ayra Ca.iona)) -(Aanac Co.ihh koa 
Cn.iHxa), nponaAe nexparoM a xaii:o h cbh CH.ia Apyrnx jkhbhx 
H ooraxHx rpaAOBa. KaKo ce BHsanxHHCKa LtapcKa B.iacx je- 
Ahho oApJKa.ia Ha hckhm oxon,HMa h no neKHM rpaAOBHMa 
Ha Mopy, OH caAa cpeAHUixe Liapcne BHsanrHHCKe ynpaBe 
npeneceno y 3aAap, y kojcm cxo.ioBame u,apcKH naMJecHHK, 
a H3a Hd joui H oHCKyn. Y npBH Kpaj 6HJame h^hbox y rpaAy 
— KOJH je jeAHHo /KHBHO OA OHora, mxo My je MopcKHM ny- 
xoM AO.iasH.io — BcoMa xeiKaK, a.iH AOi^HHJe, KaA ce KpajcM VIII h 
noHCXKOM IX BHJena oopasoBa.ia y cycjcACXBy xpeamcKa 
dp.waea, npH.iHKc ce y xo.ihko nonpaBHuie, Aa je Aom.io ao 
peAOBHxora caoopataja HSMe-fey SaApana (phmckhx noxoMaKa, 



215 

AaK.ie PoMana) h XpsaTa, kojh npHMHiiie no^eTKOM IX BHJCKa 

KpUITette H3 pVKy ffjpanaHKHX MHCHOHapa. Uo;i, BUSaHTHHCKOM 

i;apcKOM B.iacTH ocTa;te 3a;iap npos HUTaB IX h X bhjck, 
a jep cy SaApaHH BpeMCHOM ctck-ih h na xpBaxcKoj TepH- 
TopHJH, Koja je ;;onHpa.ia cbc jo rpajCKHx SHAHHa 3eM.i>Hin- 
Hor nocjeAa, oApeAH BHsaHXHHCKH i;ap BacH.iHJe I, oko ro- 
AHHe 882., ja Sa^paHH HMajy «y hmc MHpa)) n.iai\aTn xpsax- 
cKOMy KHesy roAHUiH^e 110 /tynaxa uopese. OBa je ypeA6a 
join BetiMa yHBpcTH.ia npHJaxcbCKe OAHOce HSMcfey xpBaxcne 
ApJKaBe H 3aApa, na xano h BHt^axio, rjje y rpa^ Ao.iasH 
xpBaxcKH Kpa.i, Mu.vaj.m KpecuMup II (oko 960.) re ooAapn 
ii,pKBy H caMocxaH cb. KpmeBana ce.ioM /fiiK.ioM (xhk Sa^pa), 
AOK ce je^an oa H^eroBHx Hac.-beAHUKa ojKeHH K-kepKOM sa^ap- 
cKora naxpHia,HJa ^Nla^HJa, na xano je xpBaxcKH Kpa.i.eBCKH 
AOM Aoniao y poA c xom oa-ihhho.m poMancKOM rpaACKOM 
nopoAHLi,OM. 

Me%XHM KpajcM X BHJeKa n.iaHyme y xpaaxcKOM Kpa- 
.-bCBCKOM AOMy 6paxcKe KpsaBe cBabe, a KaKo je y xo ^o^a n 
BHsanxMHCKH Ltap, rocnoAap rpa^a ^ajpa, 6ho y xeniKOM paxy 
ca c.ioBeHCKO-MaKeAOHCKHM n,apeM CaMyn.ioM, na 3a;ipy nnje 
Morao noMaraxH, hioah ce, Kaji, je je;iHa xpBaxcKa cxpanKa 
npena aa xhm, ;ia rpa^ npHByne na cBOJy expany, ^a cy 
BaApann saxpaHxH.iH noMoh oa M.iexaHKora AyJK^a Dexpa Opce- 
o.ia, npHJaxe.?ba h caBesHHKa BHsanxHHCKora u,apa. TaKO ce 
yn.iexe y 6op6e naMe^y M.ianoBa xpBaxcKora Kpa.'beBCKora 
AOMa MjiexaHKH av^A- Bet je nynnx cxoxHny roAHna Bene- 
i^HJa n.iata.ia Kpa.i^eBHHH XpBaxcKOj' cxaann roAnniH^n Aanan 
{solitiis sensiis), Aa MOHie cnn^pno n.iOBHxn Ay^^ K.e3HHe ooa.ie 
na HcxoK ao L|,apHrpaAa, jep Ba.i,a ^naxn, Aa cy y ono Aooa, 
KaA joni HHJe on.io napoopoAa, xproBaMKC KapaBane n.iOBH.ie, 
jcAHO 36or cxpaxa npeA rs'capuMa — kojhx je xaAa on.io 
nyno CpeA03eMH0, a AeneK.ie n JaApancKO Mope — a Apyro 
36or cxpaxa oa HenaAanor neBpeMena, Ay^ o6a.ie. ITpBO je 
AaK.ie OH.io Ay>KAy Hexpy Opceo.iy, Aa je npeKHnyo c n.ia-kaHDeM 
AaHKa, a KaA i^a je xpsaxcKH Kpajb CBexoc.iaB ynopno saxxn- 
jcBao, oHAa je, paBHO roAHne 1000., Hsnmao ca cbojhm 6po- 
AOB.i.eM H3 BeneitHJe n OKynnpao iiapcKOM npnBO.iOM Bnsan- 
xHHCKy ^a.iMai],HJy (xo jecx oxokc Kok, IJ,pec, .1oluhh> h Pao, 
na rpaAOBC 3aAap, Tpornp, Cn.inx n ^yopoBHHK), a nope a 
xora jom n ocbojho ncKa xpBaxcKa Mjecxa n oxokc, nooHBUin 
xpBaxcKy Mopnapniiy neAa.ieKO 3aApa. 

Oa OBora naca 3aHe bjckobkh ooj nsMcty Benennje n 
XpBaxa 3a ^a.iMamijy, a y K,eMy nrpa naJBaH^nnjy y.iory rpaA 
3aAap. TenajeM XI BHJeKa mh ra na.iasHMO noA M.iexaMKOM 
ynpaBOM Kpo3 npBa xpn Aen,enHJa, OHAa y napaBHOj B.iacxn 
BHsaHXHHCKora Ltapa Kpo3 Aa.i>Hx xpnAecex roAnna a OHAa 
OA 1069. AO 1091. y nenocpcAHOJ B.iacxn xpBaxcKHx Kpa.-beBa, 
AOK ra KonaHHO onex sa AecexaK roAHHa ne npHMH y ynpaBy 
BeHen,HJa. Y Aooa obhx 6op6a, BaApann cy nMa.iH n cyBHme 



21() 

npH.'iHKc Aa cc YHJepc, h.ih IJeHei^HJa xohe nanpocTO ^a 
no;tjapMH, ;^ok hm je xpBaTCKM B.ia;];ap Baa^a ocxaBHO HeraK- 
Hvi y OHV ApeBHv avTOHO.MHJy, Kojy cy y^KHBa.iH cbh crapn 
])HMCKH rpa;\OBn, a KOJy cy nouiTHBa.iM h BHaaHTHHCKM i;a- 
peBW. Ora.ie h AO.iasH, ^a jc Sa^ap Kpoi5 nyna MeiHpH BHJci;a 
OHO HajoropMeHMJH AyuiMaHHH l]eHei;MJe, Tpa/Ke'hn y npsoM 
pe;^y ;ia Aofee noA HspaBHy B.iacT BMraHTMHCKora napa, CBora 
HaKOimiora ApcHHora rocnojapa, a aKO to HHJe Mor.io ;ia 
oy^o, OHAa ce bo/iho no;i.io>KHTH B.iacTH xjiBarcKora B.ia;^apa, 
OAHot'HO noc.iHJe ioahhc 1102. H.eroBOM dauiTHUHKy yrapcKo- 
xi)BaTCKOM Kpa.i.y. 

Te je .i.iOKo6He ioahhc naHMC, hcciohxHO xpBarcKo 
1I.1CMCTBO OK])yHM.io \ cycjcAHOM BuoipaAV Ha Mopy yra])- 
cixora Kpa.7:.a Ko.ioMaHa Kpa-TaeM «Xj)BaTCKe h /^a.iMauHJC", 
npH.JHaBiiiM My oaiiiTHHCKO npano Ha CBOJy AOMOBHHy. Y tjij 
je Max BMijaHTMHCKa ^a.iMai;HJa oH.ia oner y M;j])aBHOj B.iaciH 
uaj)a A.icKCHJa KoMHentia, a Kaj je xaj y pary c jvjkho- 
Hxa.iCKHM Ho])MaHMMa :jaTpaH;HO noMohn yra])CKO-xpBaTCKora 
Kpa.i>a Ko-iOMana OAcrynHO My jc CBOJe cvBcpcHO npano na 
^a.iMaiiHJy. C tmm y bc^h Ko.ioMan je ootom ymao y Sa^ap 
H rpaay noTBp;;HO cBa H>eroBa crapa npaBa n nornyny ayro- 
HOMHJy (1107.). Ho OAMax noc.iHJe cMpiH Ko-iOManoBe sanemc 
i>yTH oojcBH c licHCUHJOM iin Sa^ap, Kao H ;m CBy ocia.iy 
^a.iMauHJy, a th ce npoAy^KHiue Kpo3 nyna xpH EHJeua. Je^a- 
iiaecr nyra ocbojhuic M.iCMaHH Ba^ap h jeAaHaecxH nyx ce 
HooyHH r])aA npoTHB h>hxobc B.iacTH. 3a ra rpH BHJeKa 
xpBarcKH ce cycjcAHH e.ieMenaT cbc to BHme Hace.T>aBao y 
3aApy, TaixO m My je hc caMO naJBehH aho ipabaHCTBa, 
Hero H ipaACKora n.iCMCTBa oho xpBarcKH. J\i\ cnpHJeHC oja- 
MaH>e xpBaTCTBa y rj)aAy, M.iCMaHH cy csaKH nyra, KaA 6h 
o6.iaAa.iH 3aApoM, naAa.iH oniTpe aaopane Aa ce hhtko hc 
CMHJe H{eHHTH h;{ xpBaTCKHx Kyha, a nopcA rora joui cy h 
nace.LaBa.iH ^vt.ieHaHC. KonanHO je 3aAap 1409. AOiuao y 
TpaJHy B.iacT M.ieraMKy h ocraAe noA ftOMe cbc ao nponacTH 
BeneitHJe toahhc 1797., KaA je Aomao noA rocnoACTBO ayc- 

rpHJCKO AO OKTOOpa 1918. H^HHMKy HHHH CaMO BpHJCMC 

OA 1(S0(). AO 1813., KaA je 6ho noA B.iam-ky cppanitycKora ij,apa 
Hano.ieoHa. 3a MeTHi)HCToroAHmH>era M.iCTaMKora B-iaAan^a 
3aAap je — nao nasHH rpaA M.iCTaMKe ^a.iMai].HJe — cxao 
Ma.io no Ma.io nonpHMaTH ma.iiijaHCKo oon.iye'Aiie, a HaB.iam 
y XVllI BHJeixy, npcMAa xpBaTCXBO HHKaA HHJe y HdCmv nay- 
Mp.io. UlTa BHme, 3aAap je Aao namoj .iHTepaTypn h hcko- 
.iHKO OA-iHMHHx KK.H>KeBHHKa, KOJH cy jacaH AOKas HapoAHora 

nOHOCa H CBHJeCTH. 

Ha npBOxM MJecTy Tpe6a cnoMenyrH IUumijhci KoMumihn 
(Bcyna). Kano je noanaTO, join oa X BHJeKa 6ope ce XpBaiH 
aa naro-iHuy, oahocho aa cioBCHCKy c.iy;K6y ooH^njy, c .la- 
THHCKHM (pUMCKHM) K.icpoM Ha HauiCM HpHMopjy. Ho .i^yAH 
HHKviH Ha HapoAa, 'lyBa.iH cy Ty CBeTHH>y uito cmo je npH- 



217 

MH.iH V aMaHGT M3 nocBei\eHHX pyKv CBcre co.iyHCKe opaiic 
'IiHpH.ia H MeTo;^MJa. Ha opaHHKV h^chom Ham.iH cy ce BaaAa 
MViKeBH, KOJM CY ocjeha.iH ca cbojhm HapoAOM, koJh cy aHa.iM, 
;ui OA-iHHaH ])OA h bcimko AOCTOJaHCTBo y 6op6H sa H;tcaje 
Hapo^He, HOBJeKa HHKaKO He pjemaBa Ay^KHOCxH, mxo hx jy- 
lyje CHOJeM AOMy, Hero Aa My hx naMete jom rejKe, jom Bei\e. 
KaA ce y XV BHJeKy cra.ie inxaMnaTH y EBpooH Krt.Hre npe- 
1 Hy.iH cy H HaujH r.iaro.iauiH, ja y tom nocecMa ne aaocxaHy. 
H y TO Aooa, taJc ce Ba.i,a.io hobhm opy>KJeM uiTaMoe oopHiH 
.ta npacTapy xpBaxcny CBCTHH^y, MC^y npBiiMa ce saTOHHii- 
UH.Ma r.iaro.iHi(,e namao saAapcKH o.ieMHii (naTpHLi,HJ) UIumijh 
KoMumif^, oHCKyn MOApyiuKH (y 1536.)- Ji,^ yHanpHJCAH c.ic- 
BCHCKy c.iy>K6y 6o;KHJy, uixaMnao je 1531. na Pujei^H r.iaro.icKii 
uMisah), y kojcm ce Ha.iaae Ha Kpajy y6H.i.e>KCHe OBepHJc^iH: 
«CBpmeHH MHca.i xpBaicKH oa c.ioBa ao c.ioBa, npemcAaH, 
nonpaB.'beH h opooHcaH nacHHM y HcyKpciy oi;eM rocnoAH- 
HOM LUHMyHOM Ko^KHHHteM 3aApaHHH0M, oHCKynoM MOApytu- 
KHM, mxaMnaH Ha Phjcuh y KytH tt.eroBa npeoHBaH^a, xpom- 
KOM H>eroBe \m.iocxH». Ho oa-ihmhh OBaj SaApaHHH HanHcao 
Je H HHAao jom Hcxe roAHHC 1531. na PHJei;n na xpBaxcKOM 
jesHKy H r.iaro.icKHM c.ioBHMa nHiiimuje puMcixiLV apxujepejon 
u ii,ecapo8». Obo AJe.io HHJe .iHxyprMJCKa KK.Hra, Bet je na- 
MHJeH3eHo r.iaro.iauiHMa, Aa snaAy Hemxo h3 xHCxopHJe. Bhc- 
Kyn Ko>KHMH'h hocbcxho jy je cbom npHJaxe.i.y h Apyry, xpo- 
rupcKOM oHCKyny Tomh Ij,pHH'hy Hwrpy, Kora c.iaBH Kao naj- 
cxapHJera apxHJepeja ((Hamera jeaHKa)! re ra no3HBa, Aa ce 
no:.KypH «c.io>khxh KH.H}icHn,e oa xpBaxcKC aeM-ije h oa xBa.ie 
hbeneyy, jep aKO h jecx — HacxaB.-ba Ham SaApanwH — no- 
rana pyna (x. j. TypHHH h M.ie^iaHHH) oxe.ia XpBaxcKoj c.io- 
ooAy, HnaK je ciasa name ae'M.i.e ooH.iaxa h BC.iHKa, Kauo 
TO H caM OHCKyn To.Ma L|,pHH'h Hnrep snaAe. Oh nena caMo 
Hanume xy KHDwry, a KoH^HHH'h he je o cbom xpomny mxaM- 
naxH, e Aa ne 6h jcahom h na n^nxoBy ycnoMcnynao npuKop 
HapoAa, Aa HHJecy HPimxa ypaAHiH sa AOMOBHHy, a oh.ih cy 
6pcKynH H nacxHpH cBora napoAa ! KaKO bhahmo, 3aApaHHH 
IllHMyH KoiKHMH'k ojemc OAHCxa CBJecxan naxpnoxa xpBaxcKH, 

5' 3a R. HCTHHy ce y CTapHJe BpHJeMC jom h Tpn njec- 
HHKa xpBaTCKa : HeTap 3opaHH'l\, Jypaj BopaKOBH'h h B])He 
KapHapyTH'k. 

Ucmaj) 3()pami-k poAHo ce y 3aApy 1508. H^eroBH ce 
npeljH AOAyuie hckom OAce.iHme h3 KnHHa, ho oh je 6ho h 
no poAy H jio OArojy 3aApaHHH, na je CTora CBOJ naTpHO- 
TH3aM Morao ycMcaTH jcahho Mcby OHHMa, MC'ky KOJHMa je n 
caM OArojen h Mety KOJHMa yspacTome OTau, My h AJeAOBH. 
riexap SopaHH'h nanncao je 1536. njecHHHKO AJe.io (^nMimiHO», 
(H3Hm.io mxaMnoM y BeHeii,HJH 1569.) y kojcm npHna Mehy 
ocxa.iHM, KaKO My ce jcahom npHCHH.io, Aa je Aomao y ne- 
pHBOJ Slave ( — C.iOBencxBa), npcKpacan Kao acMa.tCKH paj. 
y cjeHH cxapora Ayoa ycpcA nepHBOJa, cjcah-io je oko boac 



218 



MHoro BH.ia, na cy or.iCAaBa.ie jaovKe, mio cy mx HMa.ie y 
KpH.iy. .^opaHH-h noHMCHLie cnoMHJtc Herupu bvl.w : .laTHHKV, 
TpKHPty, Ka.iACJKy h Xpaaiuumj . ripne rpH UMa.ie cy KpM.io 
nyno .iHJenHx h MHpHcaHHx ja6yKa, a M.iabaxHa uM.ia Xpna- 
ijma TCK je HeKo.iHKo jfcHx, pa3r.ieAaBa.ia. Mehy thm ja6y- 
KaMa 6jeme h je^Ha ae.^cHa, jep npepano y6paHa, a Ha FbOj 
OH.io je y6H.i,e}KeH0 3oiKmHheBO hmc. njecuHK npH'be k bh.ih 
H ^aMo.iH je, A^ My Ka>Ke, luro CBe to anaMH, a ona My oa- 
roBopH, M je raj nepHBOj iiocBeheii bjcmhoj Cjomi, y KojeM 
je BJeMHo 3e;icnH.io h BJenHo njjo.ijche ; jaOyne naK luto mx 
HMa^y BH.ie y KpH.iy, jecy Kibu.weaua djcici. Ebo .laxHHKa 
HMa nyHO KpH.io .iHJenHx jaoyna h HcnpecraHO hx jom ao- 
OHBa ; TpKHHia h Ka.iAcJKa ca^a hx AOAyme bhuic hh oa Kora 
He AOOHJajy, ho HMa^y hx mhoto Beh pannje yopannx, 
Xpfumuiim naK, HciiOMibOM ii nexajeM xpaiimcKoea n<ij)<)()(i. 
rij)H6Hpa } CBOM KpM.iy ren Hemro Ma.io ja6yMHU,a re mx 
j)a3r.ieAaBa, a.iH KaKO je cnpOTa, rpeoa ji,i\ oy^e 3opaHMKy 
o.iaroAapHa m na OHOJ ae.ieHoj m onopoj ja6yu,M, mro jy je 
npHJe pcAa yopao. Sna BM.ia ao6i)o, Aa Mcijy H.e3MHHM XpBa- 

THMa MMa MHOrO MyApHX H yMCHHX -lA'AH, KOJH OH yMJClM 

ce6e H HapoA CBOJ «noxBa.iHiH, npoc.iaBHTH h HapecHTM», 
(i.iii (■(' (Luiide npiuHcimii, d(i cij cuhogu eiLie Xpaawune. me- 
Kdd ujcmtji] u uinuij, mine mo mijiyiiM jaMiiWM. H ry ce BHja 
pa3rH3eBH.ia, jep joj je ropKO, oo.ih je I'AJe ce ybe oApHMy 
coHCTBeiia joj AJcu,a, na yMJecTO ;i,i\ .lOBopoM OBJeHnajy ne.io 
CBOje MaJKe, ni)M6jer.iH cy k TyhHHKa.via. Ho KaA hotom Ham 
njecHHK xTJCAe a^ bh.im OAropopM, CMexe ra HenaAaHM AO.ia- 
3aK HOBe jeAHe BM.ie, OBJeHHane KpynoM oa Apaiora KaMeH>a. 
TeK inTo My je BM.ia XpBaTMH,a Ka3a.ia, a^ je to (^jiaea, a 
njecHHK XTHO jom nemro Aa 3c'nHTa, necraAe cna m chobh- 
heH^a. H3 OBC a.ieropMJe 3opaHMl\eBe jacHo bhahmo, a^ cy ce 
Beti y H^eroBO Aooa y ^a.iMauHJH, a nanoce y n^eroBOM poA- 
HOM rpaAy 3aApy, cra.iH jaB-tarn n.ioAOBH M.icTaMKora 10- 
cnoACTBa : mhofh xpBaTCKH chhobh naHMe, Beh cy ce ctm- 
AH-iH CBora poAa m je3HKa, na cy ce cTa.iH OApHJuaTH h OHora, 
Hera ce hobjck ne mo/kc OApehn, a Aa ce tmmc yjeAHO ne 
oApeMC caMora ce6e, Aa ne ocKBpne CBery ycnoMcny CBoje 
MaJKe H CBOJHX AJeAOBa. 

OBy HaM Hia.iocHy nojaBy jom jacHHJe fipHKasyje Apyrn 
3aApaHHH, KanoHMK Jijpaj EopaKosuf^, njecHMK «BiLie C'jq- 
GUHKO), po'beH 1548., a yMpo y PnMy 1628. Y tom AJe.iy HSHm- 
.lOM y BeHeH,HJH 1613., Ka3yje BM.ia C.iOBHHKa BopaKOBM'hy 
pa3.iore, aamTO My ce AOMOBHHa OTyhyje CBOJoj xpBaTCKOJ 
CTapHHH. HcKOH je 6h.io 6o.i.e — pene OHa — jep je y 
BpMJCMc cn.iH-feaHHHa MapKa Map3'.iHlia Hmiia gu.ici Aonp.ia 
.laTHHKaMa ]\o rp.ia, ho Aoi],HHJe je napoAHa MHcao cTa.ia 
Ma.iaKcaBaTH, jep ajasuK caoeimcKu huijk od ckijmi (= mKO.ie) 
upoMumi y piiMCKU (= Ta.iMJaHCKH)». To 6o.ih BopaKOBH'Ka, 
jep je Ha ahv Ayme yBJepen, Aa H:.eroB poAHM rpaA npHnaAa 



219 

no 6o/KHJoj npaBAH CioaeHcmei]. Ta sap my hhJc caxia BH.ia 
KasHBa.ia, ^a |je 3adap oj ooroBa carpaljeH h A^poBaH coa 
dap)) C.iOBaHA', chhv MopcKora oora HenTVHa, Hena ra yjKHea 
y c.iaBH ! A.iH ca^a cy ce BpeMena npoMHJeHHJia ; TyljHH ce 
noAHH^e Ha poA CioBanoB «roBopetiH, ja je po6)) h na^ 6h 
Morao, HaJBO.iHO 6h ra «KaKO nan. ycaxHyr)) 6aLi,HT y Barpy. 
BopaKOBH K .•by6H cbhm H{apoM jyme CBOJ po^HH rpa^ : 

(i.TiVOH po;tHii rpa;t tboj, itera naCT ysBiiuiH 
Ko.iiiKo poiiCHoj Mamepii hc srpi-imin). 

3a AOM CBOj Ba.i:.a HOBJeKy CBe /KpTBOBaxH, na h caMa ceoe, jep 

«Tko He ke opaHiixii pojHH rpaj epyli ii cmiih, 
Hii j;ocTOJaH ohth .sBan xora rpaja ciihb. 

y cBojoj .i>3'6aBH npeMa Sa^p}'^ sa.ieTMo ce BopaKOBH-k laKo 
Aa.ieKO, A<"i i^a CTaB-Tja ys 6ok PnMy h Atchh : 

«0a PlI.M.T>aHOB cTapiix c.iiiko, 
Hajpc rpaje, Haiiia jiiko. 
H Atchc CBa npii.TiiKo!)) 

II TOMe jjy6.i>eHOMy cbojcm poAHOM ipaAy xrjeAe njecHHK a^ 
oTnpcMH CBOJe MeAO, <d3iLii) C.iomiHKij^^ HCKa je npMMH onaKOM 
-tyoaBH, KaKOBOM jy je oh H>eMy naMHJeHHO, a.iH aeM.'haiiH 
HDeroBH or.iyujH.iH cy My ce, na crora hm BopaKOBHt ropKO 
npHroBapa uito : 

«()hh Bdiime .laxuHCKii noroAHT. 
(IpuMHu cy Mo.)Re oiuii jasuKo.M ceojiiMc. 
Jcp eo.ie eoeopiiaiii ceciKii mic niijjiiMc : 
A ja i\y mojiimc roBopnx .tyjcM cbhm, 
Jep caM ja cacBiiMe no Bory AMHan h>hm : 
Ja j,pyriiM He yMiiM oj Mora nopo^a 
roBopnx Her' obhm, kojh mh Bor nojaw. 

Cnan^ny pasBHJeny xpnaTCKy napoAHy CBHJecr na.iaaHMO 
H KOA Tpetera njecHHKa SaApanHna, Bpna KapHapymirha, 
KOJH je H{HBHO HSMC'liy 1530. H 1580. Oh ojeme npsn kojh je 
onjcBao jynaHKy cMpr Hukojc SpuHCKoea y CnreTy (15G6.) 
encKHM CBOJHM AJe.iOM nBasemje Ciieema epada», mxanaHMM 
y BeneLiHJH 1584., a nocBeTHO ra je jynaKOBy cnny Jypjy 
3pHHCKOMy. Beh oBaj Hsoop rpa'l>e h3 cyBpcMene xHCTopHJe 
noKasyje, kojhm je Ay^oM AHcao KopnapyTH-h, nane hhhpi ce, 
Kao Aa je on caM hckoh oho bojhhk y neTH Hhko.ic 3pHH- 
cKora, 3a Kora Ka>Ke, a^ c}- «XpBaTH 6h.ih .nacx H>eroBa ABopa)). 
To je yon-he npBH xHCTopHJCKH enoc y HHTaBoj nauioj .ih- 
TepaT\pH, a kojh o6pal3yje 6oj nsMeby nauiera napoAa h 
TypHHHa. 

A.iH Ha HOB napoAHH h^hbot npooyAH ce 3aAap oner 
noc.iHJe nponacTH BeHeH,HJe, y H>eMy cy yr.ieAa.ie CBHJeT 
npBe xpBaTCKC hobhhc «KpajbCKii /fajMamiiH» oa 1806. ao 18iO.. 
sa BpHJeMe (|)paHuycKe B.iaAaBHHe. ^BaAccex h mecx ro;i,HHa 



220 

;i,ou,Hvi']c (1830.) yanoMCO je y 3aApy HaAauaTH UIhCchmmjihmh 
Bo.m-o rJempaHoairh roAHiiiihaK « C p 6 c k i h a a .i m a t h h c" k i ii 
a.i Ma HaxL)), koJh oa 18 U. npcyae y CBOJy pe;iaKi;HJy Ay- 
6i)OHaMKH napox Tyophr HuKo.mjeaiifx. Foahhc 1841. noKpcHc 
\- oaAjiy Ahiuc Kij.LwiHirh naconHC '<3opij JJd.iMaiuuHCKijn, y 
Kojoj rij)onieBa OeTaj) FlpepaAOHHli, a capa'l)HBaxy cbh ra- 
aaH.H Aa.iMaTHHCKM XpBaTH H CpoH. Heh 1848. aaMnm.'beH jc 
ocuyraK «M(i[niiH(' /^cuMaimmrKCo ca cjcAHiUTeM y Ba^py, ho 
y >KHBOT crynH OHa tck 18()2. 4\aAa cy ce Haiu.iH Ha oKyny 
iBH X])BaTH H (^poH y 6op6M aa Hapo^Ho yjcAHH^eHe, noKpc- 

HVBIUH .IHCT «// \(lzi<>Hal<'» H AOLl,HHje IldpodHU :illCin», KOJCM 

ojeme npBH yiJCAHHK c.iaBHH (In.iH'haHHH MaiiiKO Ilodu.io. 
I 'eh 187(). [looMJCAM.ia je napoAna cTi)aHKa y Aa.iMaTHncKHM 

a6oi)CKHM H^OOpHMa, nOTHCHyBLUH AO OHAa TO.IHKO MO'hHt' 

i'a.THJaHauje y MaH.nny, y KOJoj ocraAome cBe ao nponacrn 
Aycrpo-yrapcKe y oiaoopy 1U18. 

Eto, OBaKH OHJaxy crapH BaApann h iiapoAHH jkhbot 
nam y 3aApy reMajeM npoLU.iMx BHJeKOBa. 

Je .iH MO/KHO H ooMHC.iHTH, Aa jc Bac xaj jjaA 6mo vaa.iyA. 
;ia je y 3aApy H3yM]).Ta nama napoAHa CBHJecT .layBJeK? Me- 
i MHa Je, JA'AH Mory Aa naMehy okobc iipMpoAH, a.m je Tj)aJH() 
u cxa.iHO yKpoTHTM He Myry. He cyMH>aJ\io croi^a hh Ma.io, 
Aa he 3(idap cum nahn nyra, Kano Aa ce oner Bi)aTH CBOJoj 
aomobhhh h Aa oner 6yAe jcaho name Ky.iTypno cpeAHiUTc 
iia ;Ka.iy Hamera ("HH.era Mopa. 

4>epA0 niHrnnh 



BACHMTAHdE 

y 

HAPOAHOJ TPAAMUMJM 



Cbc iiiTO HapoA HHHH, OH Beavjc 3a HCKC HeBH^I^HBe 
CH.ie, sa Koje mhc.ih h Bepyje, a^i m}' noMa>Ky h.ih o^Ma/Ky. 
A HaJBeta h HaJBa>KHHJa o;^ obhx cH.ia jecre Bor. 

Bor jaje 3ApaB.i.e. Bor jaje cpeiiy. Bor mhhh, ja ce po^H 

MyillKO H.IH JKCHCKO. BOF HHHH, ^a Ce HCKO poAH 3a KlfcHry, 

a HCKO 3a MOTMKV. BoT MHHH, ja HCKO oyje y opaKy cpe'feaH 
a HCKO HecpehaH.... 

Iloc.ie Bora HaJBHiiie hhhh YcyA- ^ cyA Aaje Ayr /Khbot 
H-iH Ma.iH BeK. YcvA HHHH, Aa HCKO oyAe oorax h.ih CHpoMax 
H AOAe-tyje one chthc cpehHue h AO/KHB.-baje y HxHBOTy. ^a 
■he HeKO norHHyTH oa nynine, hcko oa HOHia, Aa he ce HeKO 
ooecHTH H.iH yAaBHTH y BOAy, a neKO yMpeTH oa 3MHJe, hcko 
ce caTpxH, HeKO yMpeiH oa tc h re oo.iecTH, to cbc aoag- 
.i^yje YcyA jom na po'feeH>y. 

OxKaKO je HapoAa, hoctojh y H>era h obo BepoBaH>e. 

Ha HMa .iH OBO KaKBa onpaBAaHDa? 

Ha OBO OHCMO nHTaH>e Mor.iH Aa OAroBopHMO, onex no 
OHOM HapoAHOM : HHJe Me mxo pene, nero mxo noroAH ; HHJe 
Me mxo OH xaKO mhc.ih, nero mxo y r.iaBHOM HMa h npaBO... 

J|,OHcxa, HMa nenera y /KHBory '^iobbkobom na no xomc 
H y BacnHxaH>y, mxo ne cxoJH y bo.-lh h.ih y B.iacxn namoj. 
A HapoA caMo to 30Be cbojhm jcshkom. 

ria y HHJoj BO.T.H, y nnjoj B.iacxH, y hhJhm pynaMa cxojh 
xo Hemxo, mxo ne cxoJH y namHMa? Koja je xo BHma CH.ia, 
Koja je jana oa nac, KOJa OApefeyje oho mxo mh ne mojkcmo 
Aa yHHHHMO H.iH 6apeM mxo HeMOHxCMO Aa HSMenHMO, h.ih h 

MOyKCMO a.lH BCOMa Ma.io. 

HMa oco6HHa, Koje cy ce oa naMXHBeKa npcHOCH.ie c po- 
AHxcija Ha A^U}', c npcAana na hoxomcxbo, h ohc cy xo.ihko 
jaKe, Aa ce HHKaKBa HOBOcxeneHa ocooHHa ne MOTKe c ftHMa 
-MepHXH. One cy ne caxMO jane, HBpcxe, cxa.ine, Aa Ayio xpajy. 
Hero ce xemno Mory h MeaaxH. One cy nocxa.ie oprancKe, 
KOHCxHryitHOHa.iHe, cxa.ine, xano, Aa one BHme OApeiyjy cj'a- 
ouny MOBCKOBy cooom, hcfo mh ohhm, mxo AajeMO h hhhhmo 



222 

y BacnHTaifcy. Haiue je bjxio .laCaBO, tj)oiiiho h nenocTOJHo: 
MO>K;^a xH.-baAV nyra c.ia6MJe o;; oHora ypohcHoea h.ih Hac.ic- 
IjeHora. 

TaKO MH yBCK y BacnHiaihy MMaMO ;i,aK;ic ;i,BojaKMX mh-# 
HDeHHLi,a : npBO cy oco6HHe ypobenc, Hac.ieheHe, AOHeccHc 
pobeiteM o;t poAHTc:i,a h npcAaKa, a Apyro cy ;jaAo6HBCiic, 
CTCMCHe, naMCTHyTC no po'beH.y, h obc cy MHoro c.iaoHJe, hc- 
nocTojanHJc. 

One npBc cy nocra.TC npaBa naiiia npHpo^a, oa Koje ne 
MO>KeMO noochH, caciaBHH aco nam kojh hc MOHiCMO oaho- 
JHTH H 6aij,HTH ; OBC Apyic cy na.ien.i^eHc, HaKa.ieM.i.eHe. One 
npBC MHMc npaBy npM])OAy h.ih cyuiTHny naiuy h cj)H3HMKy h 
AvxoBHy ; OHC aP} re cy noBpeMCHC, necTO rpeHyxHe, mo- 
MeHTa.me. 

Hacie'ljCH je uo.i : Aa :ih he hcko 6hth MyuiKO h.ih HiencKO, 
TO iiHMa.io He CTOJH Ao Hac, na hh ao ouia h MaJKC, ncro to 
oApc'ljyje ona MyAna HeBHA.i>HBa jom aobo.i>ho ncHcnHTana 
cH.ia, Koja y ij,e.ioj npnpoAM oprancKOJ oApn^aBa opoj jgah- 
HaKa o6a nojia, roroBO na jcAHaKoj bhchhh, y jeAHaKOM 6pojy, 
Te Aa ce oap>kh (|)e.7a m.ih n.icMe. M noMHc.iHTe, Aa to, Aa .ni 
he hcko ohth Aooaj) BOJnMK h.ih Ao6j)a MaJKa, Aa to HHMa.io 
ne CTOJH y bo.IjH h n.iacTM nanioj, nero y pyKaMa nene bhiiic 
CH.ie, Kojy MH jom h ne nosHajeMO. 

M yjpacm ce naciehyje. J\a. .m he Heno ohth bcikkh 
H.iH Ma.iH, CHTan h.ih Kpynan, h to ne ctojh HHMa.io ao nac, 
AO BacnnraHja, ao HOBena, nero ao re bhuic CH.ie. KOJa to 
nocTaBH jom y i{.ihi;h, y ;mMeTKy, na ce to noc.ie caMO paa- 
rpanaBa, pacre. A ko.ihko je h>hx oh.io re cyA^nne, Aa hx 
AOXBaTH Kypmy.vi hjh napne rpanaTC y oojy caMO yaTO mTo 
cy 3a KOJH caHTHMerap 6hjih jiymvi h.ih mnpn oa ocia.iHx. 
.leAan je KayMHHK tbpaho, Aa je Barpeno opy/KJe na OBaj na^HH, 
xBaTajytiH w o6a])ajyl\H CBe BHme, KpynnHJe h pa^BHJenHJe 
THnoBC, yMHiiH.io, Aa ce paca .-LyACKa ocoomto y nocieAft-a 
ABa rpH BCKa anaTHo CMan^H-ia, tc cy vhhobh cbc peijH. A 
ko.ihi;hhh je y.jpacT caMO OApcAMO panr h poA opyjKJa y bojci;h, 
na H MHore Ao>KHB.i.aje y oohhhom JKHBOTy. Ha h koa ^kch- 
CKHx npH yAaJH necMa bc-ih : ((CiimHij, Ma.ieny ne ysHMajy sa 
Hcenyw, nero Manap h ((TaHKy», caMO Aa 6yAe ((BHCOKaw ; jep 
he TaHKa .laKo 0Ae6.i:.aTH, a acHTHa» ne moh^c nopacmu. M 
KO.iHKO cpehe h.ih necpehe Ao.iaan y /KHBOTy h MymKapaii.a 
H H{eHCKHK,a caMO OA yspacra H>HHora... 

H THn H.IH oojiUK .iuu,a ce naciehyje : Ko he Aa 6yAe y 
.im\\ .len h.ih pyjKan, h to ne ctojh ao nac nero ao one 
BHme CH.ie, KOJe re ocoohhc npenocH c npeAaKa na noTOM- 
CTBO, c poAHTe.ija na Aeii,y. 

McTo ce THKO npcHOCH H 6oj(i .iHU,a. Xo'he .ih ko 6hth 
Li,pH0MaH>acT, LipHnypacT, i;pH h.ih 6eo, Que%, pH'fe h.ih n.iaB, 
to cbc ctojh ao poijeita. A mh h hc snaMo ko.ihko obc iipTe, 



223 

OBC cnojbHe oa-imkc vthh}- Ha cpeliV .-lvack}- y /KHboiv h koa 
M^'iuKapaita a KaMo.iH koa JKeHCKHHia. 

Cue OBO y K0M6HHaLi,HJH, y CK.iony, y cnojy je^HO c 
ApyiHM A^je THn, .iHK, H HHHH .lenoTv u.m pyro6y. A ko.ihko 
OBO yxHHe Ha cpehy nojeAHHaij,a o6a no.ia, to je Bch BHuie 
no^Haxo. 

Join je noBHaTHJe, Ka^ obomc aoa^mo h AymeBHy cTpany, 

riosHaro je, ^,i\ ce u napae: ^oopa h.ih .loma, Bece.ia 
H.iH HeBece.ia, 6e36pHH':Ha h.ih cyMopna, ((cpetna)) h.ih «(He- 
cpekna)) aohoch po'l)eH>eM. H TeMnepaMenax ce nacie'lbyje. 
Eiosnaxo je, ja ce 3a MHoro luxo-mxa Tpe6a po^nxH, a^k.ic 
H ma.icHam m.iu ^ap ce naciybyje. Ko he luxo jia. 6yji,e mccxo 
je OApeijCHo caMHM poi3eH3eM, na h npe pcijeHia aanehcM 
caMHM, M Bch y xom sanexKy cy cbc oco6HHe, Koje Ke Ha 
oy^yKeM MOBeny ^a le noKajKy h oa kojhx saBHCH H>eroB jkhbox 
H H>eroBa cpeta. 

H exo, oxKyA HMa CMHC.ia oho: «cy'heHO My xaK0» h 
«raKO My je o^ Bora», xano My «peKao)) mnu wjao)) Bor. 

Oho mro je nayna xck y hobhjc ii najiggMUe BpcMC 
oqjacHH.ia Kano raKO aaKOHHMa Hcicjieha h.ih Npod^HOCTH, xo 
je HapoA oAaBHo eeoH oojamH^aeao .ikcvaohhom)) pi wboj^om 
Bt)/KJOM». To cy caMO Apyi'c penn a^.i^Ty. c;E^3l' 

ria mxa ocxaje on^a naMa, uilyb^H Mpji^eaffO >Aa^>3y^H- 
HHMO y BacnHxaH>y? ^^ST^A ' ^^r?'/'^ 

y HCXHHH Bp.io Ma.TO. Ha xe.iy ne ■'^avi^Mjp,«Hm'i>^i' <^3Me- 
HHTH)/ a Ka/t He mohccmo na xe.iy, OH^a h^^5§^(4£_^§J«^ Man^e 
MO/KeMO y AyuiH H.iH na Ay tun. '^'^sajms^t^^ 

ria oHAa, c opaBOM tiCMo ce aannxaxH ; na uimo itciMJc 
aacnumaHje? Ha uixo naM je h xo.iHKa 6pHra poAHxe.i:.CKa, 
Koja ce 30Be wAOMa-he BacnHraH>e)>, h xo.ihkh anapax ApJi^aBHH, 
KOJH ce 30Be ((uiKO-iOBame)) h.ih «ApyuiTBeHO BacnHxaHjO). 

M AOHCxa cy obo noxn3'Ho .lorHMna h cacBHM onpaBAana 
nHxaH>a. Jep, aKO hcuixo hc BpcAH, aamxo ra hhhhxh ; a ano 
BpcAH, OHAa je 6o.i>e ^a snaMO 3a mxo BpcAH h y ko.ihko BpcAU? 

Cpe'hoM HoaK MO}KeMo MHoro; h xo mxo mojkcmo, AyJKHH 
CMO M xpeoa h Aa yHHHHMO. 

Ebo mxa moh^cmo h mfS xpe6a Aa hhhhmo. 

UJxexHHx yxHH,aja je y cno.'bHOM cBCxy xo-ihko, Aa h naj- 
3ApaBHJH H ,Hajcpe1\HHJH saMCxaK H HOBopo'heHHC MOJKC npo- 
nacxH, aKO My He noMorneMO h hc omjeaMO aa. Ooxpeona je 
AaKMe CHCxcMaxcKa nera h MyBaae, na Aa ce hobh opraHH3aM 
caMO odpjKii. Obo hc caMO no poten-y nero h npe po-^efta. 
H napoA noxnyno npaBHJiHO h cxBaxa h paAH, KaA JKcny y 
ApyroM cxaay r.ieAa Kao neny CBexHn.y m nocxyna npcMa H.oj 
MHoro HCJKHHJe Hero npcMa ApyrwM H^enaMa n nysa je oa 
MHornx mxexHOCxH. Jom je uosnaxHJe, ko.ihko mxexHocxH 



224 

MOJKC OHTH noc.ie poi,eH>a, Koje noBopokeHwe Mory h vohth. 
.C)Ty;ia napoA hmu MHraBv CBOJy, napoAHy ncAaroinjy, Kano 
ke CBOJ riopoA A^ oMyBa n noAHrne. H y crony c pacroM u.ivi 
pa^BHTKOM ACTHihMM HAG H OBa 6pHra HjcroBa. 14 ona c.iaoH 
ca.MO y TO.iHKO, y ko.ihko oho caMo jana h noc'raje bhuic 
KaApo, Aa ce ca.MO MyBa. Mnan, ona HHKaA ne npccraje ca- 
cbhm. Jep VBeK h WMa lutcthhx yiHuaja, kojh h H])e.ior mo- 

BGKa MOry yOHTH. A IIHKO HaM HHJe 6.1H>KM H MCKpCHHJH ni)H- 

jaTC.i> Hero poAHTe.i> Haiu, oh.io oraij, h;ih Marw. 

A noc.ic H>MX Ao.iaae ohh, kojh cy no.iOH^ajcM h cnpcMOM 
CBOJOM rio;5BaHH, Aa boac 6p;iry o HOAH3aH>y noAM.i.'viKa na- 
poAHora. 

rioc-ie opMre a^ ce ouijoa oho, uito ce poAn, Ao.iaim Ha- 
poMHTa 6pMia, da re mo iipaau.iHo pa.imijc. IIo^Haro je h koa 
oH-i^aKa H koa AOMft'knx ;KHBorMH,a, p,n ce mhofo oo.lc pa.iBHJy 
(h one oH-iiKC h one iKHBoiHH.e^, KOJe ce 6o.i:)e Heryjy, nero 
one, Kojc ce ne r.icAajy. Oo^naTO je, a^ ce h Aei;a r.ieAaHa 
H HeroBaHa oA-iHKyjy oa Acue HeiviCAane h HeHcroBane. 3a- 
xBa.iA'jyhH mo'Km nj)H;iaroliHBaH>a, mh MO}KeMO h^bcchc oco- 
OHHC y M.iaAora opraHH.^Ma Aa nojaMaBaMo, a hckc a^ c.ia- 
oHMO. ^aooiMC Aa KeMO mh one Aoope nojaMaBarH, a one 
.lornHJe c.iaoMTH. C.iao.iieH^e.M mo^kcmo hx h HCKopeihHBaTH. 
HcK ce one caMO He npenoce na hotomctbo, na ke mx hco- 
cexHO HccraTH. A nojaMaBane h ojaMaHe ocxatie oape.M na 
neroBaHHM yHAWBHAyaNia h npeneke ce nao jaKa naK.ioHOcm 
na hobo noKO.i^Mhe. Hto laKo ke ce BpuiHiH ndupcdaK. Tano 
ce OH, yocTa.ioM, h Bprnno, oh.io c naiuHM ;5HaH:>eM h.ih 6e;} 
namera 3HaK,a h bo.IiC, hccbccho. 

MoH^CMo npBO, Aa oMyBaxio Te.io oa Miiornx oo.tcciuu 
H Aa naMCTHMM HxHbotom h aobo.-bhhm KpeiaH.eM y mhctom 
Ba^Ayxy yMHHHMO Aa ce oho aobo.i.ho pdsauja ii jauct na 
Aoopo H AyuiCBHe cxpane. Obo je HapoHHio norpeoHo no Ba- 
pomHMa H BC-kHM rpaAOBHMa, tag je hvhbot .ia'ackh bhuic 
nooerao oa npHpoAC nero na ce.iy. A.ih je h na ce.iy noxpedno 
pery.iHcaTH ra h ocbct-ihth ra..HapoA mhofo mTomxa h mhhh 
naMCTHO, a.iH ra mhhh hccbccho, no npcAanA'. FIoTpeono je, 
oojacHHTH My ra, xe Aa My ;ma h yspoK, re Aa oh ra BpuiHO 
CBecHo H ca bhuic paa.iora h BO.'rje. HHKaA ce Haj)OAy ne mo/kc 
AOBO.'bHO naroBopHTH o MyBaH.y sApaB.i^a' H>eroaa h o Hero- 
BaH>y Acu.e HjCroBe. A, MyAHOBax.o je, Aa oh o CBCMy Al>yroMe 
paAHJe H c.iyuia h HHxa nero o tomc. To cBaKH mhc.ih Aa 
3Ha H Aa My BHuie HHJe noTpeono... 

HoA HauiOM naMCTHOM ynpaBOM cfw ce doopc me.iecHe 
ocoCniHe Moeij uocmynHo passumu do ccwpuieHcmea, a .lome 
3aKpHx.i>aTH cKopo AO noTnyna HecxaHKa. 

rioc.ie 're.ia naJBHuie moh^cmo yiHiiaTH na ijm. M aKo 
AapoBc H-7H xa.ieHax ne MOHiCMO AaBaxH, a.iH Aaxe Mo:Kei\io 
noxnoMaiaxH h pasBHJaxH ao y HeAor.ieA- UJKO.ia Aanac y 
i.iaBHOM TO H MHHH, A.IH OHa caMO Aajc 3HaK.e, a hh xo ne 



225 

MHHH KaKO Ba.i:.a. Ohh He oreapa Mv.ia m hc 6yAH caMopa;^H>y 
M He pa3BHJa MO'k MHiu-fcetba, Hero ca.Mo omepe'hyje naMiiCH^e. 
Oh* Aaje MpiBO anaH^e, Koje je Hen.iOAHO. A mhopo oh BHice 
MHHH.ia, Aa mnpH Mok nocMaTpan^a, h ^a Be}K6a Mok mhiu- 
.i.eH.a. A TO je nornvHO Moiyhno ca.MO ;;a ce noc;iy>KH 60- 
.i.oM, naMeTHHJOM MeTo^OM. A uiKo.ia je y obomc Bcoua Ma.io 
Hanpe^oBa-ia. Y H)OJ HMa joui bcomu mhoto cxapora Mexa- 
HH3Ma, a joui BeoMa wa.io yMen^a c pasjMOM, c noTnynuM 
pa^yMCBaHiCM cxBapH. 

He caMO AaK.ie mro Hama aKiHBHa HacraBa mo^kc Aa 
yHHHM, ;ia Hamn BacnHTaHHLtH ca^na^y 3a MHoro bhuic cxBapH 
H raKO yBet^ajy CBOJe 3HaHie no ko.ihmhhh, Hero ona moh^c 
jj,a yHHHH, Aa oho h no KaKBo-kn oy^e mhoio 6ojje, ^a Ayx 

Oy^e aKTHBHMJH, jaMH H nyMHJH, n.lOAHHJH. 

rioc.ie yMa MOHiCMO Aa yiHHeMo h na occhiuha, h 10 y 
iipBOM pe^y Ha Mojia.ina, ona npeMa .i.yAHMa, na on^a ecie- 
inHHa, ona npcMa CTBapHxia h .lenoTH na H:.HMa, h ona npe.via 
oHOMe uiTO je naJBHUie h Hajy3BHmeHHJe, npcMa Bory, a to 
je npaBa pe.iHrH03HOCT h no6oiKHOCT. 

CBa cy OBa oce'kaH^.a bcI^ Ty, caMO ^a hx ne yrjmyjeMO 
Hero Aa hx pasBHJaMo, noja-iaBaMO m 3'caBpuiaBaMO. Ona 
npeMa .tyAHMa: .i:.y6aB h Mp>KH,a Ba.i>a Aa ce ycaBpmaBajy na 
raj HaMHH ujto he ce Mp}KH>a c.iaoHTM h HCKopeHHTH, a .i.y6aB 
H nouiTOBaH^e janaTH m yKopeH>HBaTH. Ona n})eMa CTBa})HMa, 
ocetan^e .ichotc y oo.iHKy npaBH.iHOCTH m mhctoth, joui cv 
npocTHJa H MHoro6pqJHHJa. M ona Mory Heo6HMHO mhoio ^a 
yrHMy na n])aBH.iaH pa^BHraK AyiuHH, ocnoco6j>aBajy'kH je, 
3a csaKO Ao6po oce-kaH^e m 3a CBany Aoopy aKi^HJy. Ha 
nociCTKy je h nooo:KHOCT HaJBHUia Bpcra OBora ocetaita 
npeMa ohomc iiito ce He bhah, a Koje mojkc naJBume Aa 
y iHMe na cpet^y .i^yACKy. 

HpaBH-iHo pa3BHJaH>e obhx oce'kaH:.a Hsr.icAa joui Ba}K- 
iiHJe OA pa3BHJart.a yMuora. MHre.iCKaT He ycpekaBa to.ihko 
Ko.iHKO ocekan.a. A caMO n])aBM.iHa oce'kaii>a ycpekaBajy ho- 
BCKa. OaKOCT, 3.io6a, Mp>KH>a, ocsera, hcocctjjHboct 3a -lenory, 
cmpax OA Bora m 3.ihx AyxoBa uHKaA ue Mory ycpckuTH HOBena. 

Ha >Ka.iocT Hauie uiKo.ie h OBy cxpany AyuicBHy ne j)a3- 
BHJajy AOBO.i^Ho m KaKo T])c6a. HapoA to no CBOjoj npocTOTH, 
npcAaiBj H.iH TpaAHiTMJM, hhhm mhofo 6o.i>e m bhuic. 

A.iH, MHHH naM ce, hhtac bhuic ne MOHiCMO Aa yraneMo 
na HOBCKa y BacnHraH^y Hero koa pasBHTKa H>eroBe pijKc. 
PyKa y Be3H c AyxoM, c ra^HMM nocMaTpaH>eM, c .lorHMHHM 
pa3MMUi.i:.aH,eM, H3B0'kcH>eM M KOMOHHaiTHJaMa Mo>Ke MyAa Aa no- 
"!HHH He caMO y BeuiTMHaMa m bucokoj TexHHi;H, nero u naj- 
ooH'iHHJHM noc.iOBHaa H CTBaparty y a^HBOxy. H HHrAC ce BHUie 
ne bhah Moii BacnHTaH,a, Mok npM.iaro'^MBaH^a h H3Meu.HBaii,a, 
MO'k uauieia yTHi;aH^a na opranHsaM kojh pacxe Kao obac. 
Obac pa^e M xe.io m av- 3ajeAHO, na ce AoriyHwjyn pasBH- 
jaJY y HajcpekHHJoj «ajeAHHu,Ji h xapMOHMJH ; u ano ce cpekno 



226 

H naMCTHO yn} TC h naMCTHO ynyliyjy h pyKOHOAC Mory othKh 

;ia.icKO. PyKC cy ctbojih-ic csy Ky.Tiypy h ii,HHH.iHHai;HJy. One 

H ^aHac cTBapajy cbc, mhmg ce OA-iHKyje hobck oa jkhbothh^c. 

One "ke h Aa-i>e CTBapaxH oho, mhmc ce oh 6y;ic h ;},i\.i^Q ys 

;;H3ao H;^Ha;i; caAaujH,H];o. 

3aT0 ])yKy hc rpcoa ;?aHeMai)HBaTH y BacoHiaH.y. Fby h 

MOH^CMO H T])e6a Ail HtM'yjeMO. H on^a he naxi oho najcpeh- 

HHJe H HajnoTnyHHJe ohth, Ka^ naMCTHO cnoJHMo: me.io, di/.r, 

()cei\awa h p\}i<l}'- 'c oy^c tc.io a^paBO h Hanpe^HO, Ayx 6h- 

crap H CHajKaH, oce'KaH>a MHCxa h a^paBa, h pyne BpcAHC h 

yMeiuHC. 

H napoA HHa, a^ mobck oa py^y h^hbh, Aa ce MOBen oa 

;i;HB0THH>a paa/iHKyje FxO.ihko yMOM to.ihko h pyKaMa h a^ 

pyne oho.ihko BpeAe ko.ihko ce ynyre h H3Be;K6ajy. 3aTO cy 

H y Hamera napoAa aanaTH oh.ih CTapHJH oa uiKO.ie h HavKC. 

H AO.Maha HHAycrpHJa oa KH.Hre. <(3.iaTHe pyKC)> cy h Aanac 

uaJBeKa noxBa.ia h ;!a MyuuKapiAe a KaMO .ih .la AeBOJKe. 

* 
* * 

Eto AaK.ie, npH CBOJ HCMohH npoTHB onora mro je y!)o- 
hcHo, oncT npcA naMa ctoJh bcthko no.T,e onora, mro mo- 
jiceMo. CaMO Aa to h huhiimo. \\ Aa ra mhhhmo u/kkuliho, 
ua BpcMC H Ha HaMMH, KOJH cc ciaxic c nj)HpoAOM. Eto no.i.a 
AOBOJ:.HO 3a {{>n.:iaH'ri)onc, a Aa ne Mopajy Aa k.iohv AyxoM h 
Ma.iaKuiy, a jom Man^e o'lajaBajy. 

A.iM TaKO HCTO H Aa ce hc ooMaHiVJy .iao.iyAaMa: '<Aa Je 
MOBCK no ])oijeH3y Kao napne Bocna, oa Kojera mojkcmo ca.iHXH 
CBC LUTO roA xo'KeMO», h Aa je no roMe m napoA Maca Kao 
TecTo, ((OA KoJera ce MOiKC mcchth mro roA xol^eMO)), re no 
lOMe Aa MOHiCMO H rpaAHTH OA HjCra mro roA xo'he.vio... 

H MOBCK H napoA HMa y CBOjoj k.ihli,h nernxo mro mojmi 
OHTH OA K.era, a to HemTO mh moh^cmo MeH^aTH caMO y to- 
.ihko, y ko.ihko je npnpoAa .i^yACKa noAOona aa npH.iaro'liHBaH.e. 

A.iH raKo HCTO AaK.ie, Kao mxo BHAecMo. norpemno 6h 
ou.io ysexH h Aa hc MO>Ke.\io HHmra, h Aa je cbc «cy1ieHow, 
H Aa CBe HAe onaKO, KaKO pcKne Bor, na hc paAHTH Hnmxa. 

Oa OBora npaBH.iHor r.icAHmTa na BacnHH>e y mhofomc 
^iaBHCH H npaBH.THO name uocmijiiuHH' y HxHbotv h y noAHsaay 
H.iH OAraJHBaHjy nopoAa h y BacHHTafty HapoAHOM yonmTC. 

J. MnoAparoBHii 



MAHACTMP BPAHA 

M OKO.IMHA hbErOBA Y JYWHOJ BAPAhbM 



IICTOPIiJCKA UPTIIUA 



MaHUCTMp BpaHa .icM'av jc y jy;khom Ae.iy Bapaite, xaMO 
r^e ce y3 aoh^h tok pe^Hiie KapaiuHu,e no;;H}Ky nuTOMe n.ia- 
HHHe BpaKbHHCKe, Kao iiito hx ;i,aHac Ham Hapo^ sobc. 

y ;iHBHO] AO-iHHH Ha /tccHOJ CTpaHH nyxa, uiro boah y 
LUeniuy (y ciapHHH Cpeomy) no;;H«xe ce oper HasBan Fpa^ai;, 
Ha KOMe y crapHHH oeme ipaAH'h, a ooa h^hmc, Kao y 3a- 
ujTHTH HieroBoj, .leiKao je ManacTHp Bpana joiu oa XI Bena 
na Ao HOBHJHx BpcMena, xaKO j,a ce h ^^Hac OApH^ao HasHB 
<fKa.iyt,epH)) sa u,e.iy Aecny cTpany xe ao.ihhc, aok ce .iCBa, 
no oyHapH'hy nasHBa: ((CTyAeHaii,»- y ypoapHJa.iHy Man5\ 
Koja nOTH^e m3 npom.ior BCKa, ym.ia cy OBa HMena cpncna : 
Ka;iyt,epH (Kalugyer-diillo) w OyAeHau, (Istuclenacz-dullo). 

CTyAeHau je, :\ii KaKO, oho oa cxapHHC CBOJHHa Mana- 
CTHpa Bpane H rnoMHH>e ce na obom hctom mcctv npH j^.iaay 
y AO-iMHy, c .icBe crpaHe rope cnoMeHyxa nyxa, y jcahom 
cyACKOM aKxy joui 1330. roA- Obo jc 6H.ia <(BOAHij;a)> Mana- 

CTHpCKa, Kao UITO Cy CBH MaHaCTHpH IIMa.TH CBOJe BOAHDie, 

cTyACHLie. 

HajcTapHJH xpar OBor ManacxHpa Ha.iasHMO y noBejbH 
icAHoj jom 1093. roA- y Kojoj Kpa.i> B.iaAHC.iaB (yrapcKH) I 
noK.iaH,a ManacxHpy y Baxn pasna HMatt.a, MC'by KOJHMa h 
ce.io HapaA (Aanac FBapaA), na ooHcyje rpaHHue xora HMaita, 
H xy cnoMHH>e Man. Bpany (de Braiia h.ih de Barana). Ce.io 
HapaA -iCyKH jyrosanoAHo oa Moxana. Y noMenyxoj HcnpaBH 
Ka;Ke ce : ((npsa rpaHHi^a oa HapaAa hommhiC na sanaAHOJ 
cxpaHH OA ^(opeea BjiKCiHoaa (aborrea Ylkani) h hac na jyr ii 
AOAHpyje Li,pKBy (j)a.n'Me ce HMaH>e iipKBe) de Brana .... 
oAax.'ie Ha sanaA Ao Bpiiiu (((Vrsy», ao ce.ia ydeopmiKci 
(«Udvornicorum))) . . . na ao ce.ia /x>^ (rtBog») h Kpe'he ce Ka 
oopceij B.iKaH06i}»J , 

1 Codex Diploni. Com. Zichi I etc. 1. 6p. 1. 



228 

Ty je npBH cnoxieH o Man. ii upKBH Bpanw, Koja je ca 
CBOJHM noce;^OM .leH^a.ia jvHmo oa IlapaAa. 

.Tom HaM 6o.'i>c o.jHaMyje no.iojKaj ManacTHpa lipaiie cnnc, 
KOJH Ba}KH Kao ;{aBj)meTaK Ayre napnnu,e BoljeHC niiMcby iio- 
c-CAHHKa cnaxH.'iyKa Bck opakc : FIpcKa (npcKociaBa), FacuiBa 
H .laBi)CHTHJa (aoor HMan.a ('i)c6Liie KHLU(|)a.iyA. Hck, BaH, 
PypKOc) u.i nopoAMue Mojc (de genere Mojs), h .JoBana CHua- 
KoHCTaHTHHOBa, KoJH jc AOKa^HBao Aft je cnoMCHyTa HMaH^a 
o;i H,HX KynHo w hckh ago KynoBHe Li,eHC H^HMa Hcn.iaTHO.2 

y OBOM npoutecy, aanoMeroM jom 1214. m npoAyniaBanoM 
Ao roA. 1227. roBopH ce o MaiiaciMpy Bpann, ^a jf .ie;Kao y 
cnaxM.iyKy I>ck (de Vek), komc cy npHna^a-ia ce.ia Cpeoiua, 
KHmtj)a.iyA, Bck, liaH h t. a. h to Mcljy obhm ce;iMMa, AaK.ie 
6am Ta.MO, r^e h Ham iiapoA bc.im y ((Ao.ihhh Ka.iybepH)), 
nocBekcHH Apxaiire.iy MMxaJH.iy. 

ManacrMj) lipaHa, Kao h HMan.c oko H.era, cnaxM.iyK Bck, 
oemc CBOJHua riopoAHue Mojc. "Monaslcriiim santi Michaclis 
de lirana, cpiod csl nionaslciiiini Mojz)). OBaKo cc ManacTiip 
ooHMHO Ha^HBa y crioMCHHuaMa. 

riopoAHua Mojc oeme ;jiiaTna m ooiaia. .IcAaii w.i re 
noi)OAMu,c oeme acr xepuera C.iaBOHHJe Pr.CTHc.iaBa, kojh je 
HOCHO THTy.iy r()cnoAa])a MaMBc m xc])ij,era (".laBOHHJe, a hh/KC 
noTHHca HicroBOi" Kao rocFioAai)a ByrapcKC. HoeroBa kKh 
jcAHa oH.ia je y^aTa ;ja OTOKapa mcckot Kpa.i.a, Apyra aa 
AlHxaj.ia Acciia oyrapcKor B.iaAapa, a TpeKa sa Mojca no- 
ccAHHKa MHOiHx HMaH^a y BapaH.H h raBcpHHKa PacTHC.iaB- 
.i>eBa (PacTHC.iaB je ;KHBeo h B.iaAao oa 1242. — 1271. roA-). 

noi)OAHH,a Mojc oeme aamTHiUHua cBHJy CKopo Mana- 
CTHpa y BapaH.H, Kao h Ha ocTpBy Kobhhckom. y ManacTH- 
pHMa KOJH cy craja.iH hoa h>hxobom aamTHTOM, KaTo.m'jKH 
.laTHHCKH h;>,boi)h hc cnoMHH>y hhiac hmc Ka.iyljepcKor peAa, 
KOJH oeme y thm MaHacTH])HMa, h.ih aKO cHOMnn^y, to je pcA 
CB. BacH-'iHJa. Ha tom ocHOBy CMaTi)ajy ce cbh ManacTHpn y 
naTponary nopoAHLie Mojc, Aa cy oH.m npaBOC.iaBHH, Kao 
mro cy y noMCTKy yrapcKC cbh MaHacrnpn Ha agchoj CTpanw 
^ynaBa npaBOc.iaBHH oh.ih, a tck aouhmjc npcljome y pyKC 
HojeAHHHx aanaAHHx peAOBa h hoa B.iacT nane, o MCMy cy 
HOAari^H KOA HCTopHKa aothmhhx ManacTHpa ;}a6H.ie;KeHH, 
AOK o ManacTHpHMa hoa samTMroM nopoAHii,e Mojc Tora HC.via, 
re je onpaBAaHO MHm.-beHje, Aa cy ce ohh Kao npaBocjiaBHH 
Ayro OMyBa.iH. 

Oa roAHHC 1214. — 1350. HMa.vio npcKO accct ncnpaBa o 
cnaxH.iyKy Bck, y komc je no ropH>eM CBCAonaHCTBy .iCHiao 
ManacTH]) Bpana.^) Ilo thm HcnjjaBaMa y craHA* cmo npom.iocT, 
TaAaH^e craHDC h nor.icA cnaxH.iyKa Tora AOCTa Bcpno OHHcaTH. 

2) Cod Diploni. Gcorg. Fejer VI torn. p. 440. nr. 280. a. 1227. 

3) Hcnpase re Hajia.SHMO : Cod. Dipl. Arpad. Coiit, Wencel 9. 
Tom. VI Ap. 440. dp. 280. 2. Cod. Dipl. Fejer Tom. VI vol. II Maiit. II 



229 

CnaxH.ivK je .lonao na ^^oh^cm tokv KapaiiiHij,c, nao 
lUTO CMO Bck peKjm.^ KapamnLi,a xene ca na^HHa MeMKe m.ivL 
MeneKa njiCMa jyry h wsa BH.iaH>a caBHJa npcMa hctokv m 
Y.ieBa ce y /^yHae. Y ^o^a o komc roeopMMO, Ka^ He 6eme 
pery.iaLi,HJe, y.ieBa.ia ce OHa y ;iaHamH>H ciapH ^ynaB HSMet^y 
MapoKa H 4apa/Ka (^paH^a). F.iaBHO Mecxo OBor cnaxH-iyna 
ocLue BeK oa Ky;i; h hmc wbchkh cnaxH.iyK)) (de Vek). Ce.io 
BcK .leHia.io je Ha noroKy Bck (AaHac y rpyHiOBHOj yp6apH- 
ja.iHoj Mann h y Hapo^y : Bena). OBaj noroK npaBU ;taHac 
rpanHi^y Meby oancKHM h KHLuc{)a.iyACKHM aTaj:)OM, Ha hcto>! 
jie/KH H ;iaHaiiift.e ce.io MahapcKa HMena KHUj(|)a.i3"A- 

Hxie BeK nHca.io ce y cnoMenHUHMa iicmoe dooa paiJ- 
jiHHHo. r. 1227. BeJK (Wevk); 129(). ro^, TaKo hcto ; 1301. r. 
BeaK (Vcalk) ; 1325. r. Bhk (Wyk) ; 1332. ioa- Ben (Wek), 
BeJK (Weyk), Bena (^^'eka), BeeK (Week). ^ou,HHJe, sa speMc 
Typana 1,")59. r. Kapaui-BeKCH, 1579. Bck (Wek); y rypcKHM 
Te({)TepHMa h 1695. ro^. H3a H.^rHaaa T^^pana : BeK (Wek). 

IlpocTop OBora cnaxn.iyKa aaxBahao je obo aeM.TbHiiiTe 
OA .laKa opeMa J,yHaBy, a opeMa jyiy ao AaHamH>Hx ce.ia : 
KapaHH, KyBa, LUenma, BepeiuMapT h BaxHHa cixe.ia. 3axBa- 
rao je ^aK.ie A^HamH:.a ce.ia KHuifjia.iyA, Bo^OHja, lUenma 
(Cpeoma), MapoK, sace.iaK HH6oraT. Ha npocropy obhx a^^- 
HaujK.Hx ce.ia 6eme y to Aooa 11 Hace.iieHHx Mecxa h 3 
MaH,a Hacejba AaK.ie CBera 14 Hace.i>a. HMena thx nace.'ba no 
cnoMeHHi^HMa jecy : Bck, Ce^peB (CaAOBH?), Cpe6ma (h 
LUenma), naB.in (no HMeny jcahot oa Kapaumka, koa kojhx 
je HMe riaB.ie nac.ieAHO 6h.io, re je HajcTapHJH yBCK 6mo 
riaB-ie), BoAH.ia h.ih ByAy.ia, nexypA h.ih nerapAa, MapcK, 
Pac.iaB (no HxieH}'^ jeAHor h3 nopoAHiie Mojo), KHUic{)o.iyA, 
3yHAy4, 4a6araTa, Borax, Typ.iac, ^CBenep. C .iCBe cxpane 
KapauiHi^e npy>Ka ce .lena paBHHi^a ncnpeceu,aHa noxoMHtiHMa, 
a ys HjHx Kao h ys KapauiHiAy .lene .iHBaAC. 

C Aecne cxpane KapamHu,e noAHHiy ce Bpan.HHCKe n.ia- 
HHHe Ao 240 — 250 Mexapa naA MopeM. 

ITpeMa ^ynaBy cy h A^^nac bcikkh pnxoBH oa ^aH.oKa 
^yAa, B.iaJKCBau,, Bpno.'be, KaayK, ('pe6pHHij,a, BeAa, KoBannua 
na na HHH{e noA Kanon.oM, BnKOBana n x. a- Oy^vi pnxoBn 
cy y OHO Aooa caMO BC-kn moimm ohxh. HeKaAan^a pcKa Ka- 
pampin,a pery.mcaHa je Aanac y ABa Kana.ia (bcihkh h Ma.in), 
KOJH ynopeAO xckv. MaH>H Kana.i je oho r.iaBHH xok peKe h 

etc. 410. 3. Cod. Dipl. Aiuk-av. I 27. op. 13. r. 1301; I 356. op. 324. 
r. 1314. Jv.iH 25.; II 180 op. 1G3. vox 1325. MapT 16.; 1 143. op. 134. 
roj. 1308."'<|)e6p. 14.; II 488. op. 423. r. 1330 Jvhh 17.; II 488. op. 423. 
roA. 1331.; IV 128. op. 94. r. 1341. Avr. 30.;'IV 194. op. 121 ii 211. 
6p. 135. vox 1342. Mapra 13.; V 87. op- 32. vox 1347. JvHn 3.; V 388. 
op, 233. roj. 1350. 

*) Kapaiiiima (Karasow) Aooiija CBOje inie oj, pnoe uapaca, a ne 
Kao LUTO HCKii Mnc.ie OA TvpcKe penii Kapa-cy — upaa BOja, to hsm 
noKasj'jy cnoMCHimn us 1214.-1350. naj join o Typmnia hh cnoMOna hc 
oeme y obh.m KpajcBiiMa. 



230 



OH ce npHje nocTaB.i)aH)a AJ^HauiH^er lUMpna v.ieBao y ciapii 
JtyHaB HiiMehy ^pajKa h MapoKa, Kpo3 TaKoaeany ByMKy. 
TpaHHMH.ia cy cc obhm cnaxH.iyKOM y oho Aooa ca ceBe])a 
ce.io .laK (terra Lak) nocrojn h ;iaHac ; ^a.^jOK (I)aluch); ca 
HCTOKa nocTOJH CC.10 ^anoBUH (Danovelium) Aanac ra nexia, 
y axapy ce.ia KHm(j[ja.iyAe HMa ;5eM.i>HmTe, koJc ce laKO aoBe ; 
a.iM ce.io H/KHH ; ca jyra : ce.io BpeuiMopT (Yeiesmoit) ; ce.io 
KyBa, KapaHMa (y cnaxH.iyKy OeTpa Xepuera sevd JoBana 
BaooHcra ;^ ca aana^a : rpaAH'h Ban h ce.io HBan, (Iwan). 
OpH Aci-iiCM ooHCHBaHA' c.iyHiH'heMo ce ABCMa CyACKHM 
Hcn])aBaMa npii no^ciH lora H.vian.a Mel)y FlaB.iOM oa Bewa 
(juxla Kaiasow) h HiCroBa ctma c jcAHe cxpane h Mct^y ch- 
HOBHMa opara ElaB.ioBa y.Mp.ior .loBana c Apyre crpaHc. 
JcAHa je OA 17. .lyna 1330 r. a Apyi'^ oa 19. AnpM.ia 1350 roA- 
CyACKa KOMHCHJa no.iaaw oa -iaKa h hag npe.Ma Jyry Kpo.{ 
Lteo cnaxH.iyK AC.TchH ra na ;[\i'd AC.ia. Mebe o;3HaMaBa xym- 
KCiMix n ApBehcM. Ilpo.UKm npeno opaHHH,a Kpoa Hace.i.e Jioeani, 
CTH>Ky oner npcKo rpaHHH,a ao noroKa Bena h y.iaae y ccio 
BcK, Koje -icjKH npcMa HCxoKy oa noTona ko.ihko ^abc 6;!- 
MCHC CTpc.iC)). y.iaac y y.nmy ce.ia Bck h Ao.ia;}e ao npaia 
i];pKBe CB. Be.iHKOMyMCHHKa TDop'ha, npoijop n,pKBeHH iia o.Tiapy, 
OKjicHyTy npcMa HcroKy, noKaayJe opaBaii, Mcbe. 

Ce.io BcK MMa ABe y.iHJAC, JeAHa ce npy>Ka npe.Ma iicioi:y, 
a Apyra npe.Ma ceBcpy, koa Kyke noAanHKa Mnxaj-iOBa <('fiiipe» 
(Cliire) jecTC pacKpmhe y 6.'iH;mHM i;pKBe. Oko upKBe cy 
cnaxiiHCKC uyhe, one oyAy noAC.i.cHe, Bam na pacKpmhy koa 
TiHpe (C.hire johagionis) HMa hcko i,e6po mio he a^ oyAC 
Meha. Oa H,pKBe ao Kpaj ce.ia moikc ce <(6y3AOBaHOM y rpHiiyT 
Ao6auHTH», na je KO.MHCHJa oner y no.i,y. 

Hnje Hauia i;e.i3 npaTMTM KOMHcnjy npn noAc.iM jj,L'.{or .iCM- 
.TjHLUTa, Beh hcMO npe.via noAaTu,HMa onHcarn caMH cnaxH.iyK. 
Ca ;}anaAHe crpane ce.ia cy KOcaHHue «'^e6ej)) h «roT», 
a Ha HCTOHHOJ crpaHH ce.ia .iokh nyr, mro boah Ha jyr ao 
pcKC KapamHH,e, re CTH5Ke na peny H^Mcfey Abc BOACHHue na 
MCToj peti;H. HaMcby OBe abc BOACHime H.Ma ycrasa (((classnla»), 
TAC je H npe.ia^j. C one CTpane pene .ich^h na noTOMHliy n.ia- 
HHHCKOM, KOJH TCMe ca ^KyoopoM CCMO CeA(|)eB (Ccaobh). 
XyMKe noAH>Ky nac noA opaxoBH.M Mac noA jaoyKOBHM apbctom. 
^o.iase K noccAy TypMctc, a OAaT.ie ao ce.ia LUenuie (na 
ApyroM Mccxy Cpe6me). OAar.ie no.iaae n.iaHHHCKHM nyre.M 
npcMa ceBcpy. n npo.iase nopcA rJDaAUa Bociie, mxo je aajcA- 
HHHKa oA6paHa CBHJy ocra.iHX cnaxnja h BC-fe HMa ooaniKa 
CBora rocnoAapa. Cnymxajy ce y AO.iHHy npeMa ce.iy riaB.iH'hH. 
rioA rpaAi;eM r.iCAajy KaKO je scM.ta aapac.ia xpH>eM h 
HcdyH^eM, a.iH napoA oko.ihhx, Bek onoMenyxHx ce.ia, noHHfte 

«nOHOeO» KpHHXH H y KpMeBHHe CaAH «nOH060» BHHOBy .io3y, 

r;xe je komc .lenme h yroAHHJe. 3axo yroBopn Aa ne CMexajy 

4 Codex Hung. .Aiuleg. VI clz :>S7. roj. 1357. .Maj 13. . 



^Oi 



Bpe^He BHHorj3aAapc, Beh ecKa cbrkh 3aAp>KH cBojy kphcehhy, 
a ceaKH nena A^ije ;;eceTaK ohom cnaxHJH, komc je H.eroBO 
aeM.i^Hiuie ji,Qj},ejbeHo, na Ma mhjh oh noAaHHK oho. 

Ka^ cy TaKO CBpiuH.iH c hobhm BHHorpaAHMa, noi^y npeMa 
ccBepy cBe ya noTOHH'h, ;^o ce.ia riaB.iH'kH (Pauli). 

Ce.io .ie>KH y ao.ihhh, c o6e CTpane noiOMH'ka, ya koJh 
i?o;;h ifcHxoB nyr. Y npoBa.iHJy Kpaj nyra c.ieBa ce Bo^a h;j 
HGKor «cmydeHna». Ce.io riaB.iH'kH ujiu flaB.iH nojiasu sana^HO 
OA OBe npoBa.iHJe ^o;^ caMHM 6peroM h h^g npexia HCTOKy, 
CBe Ao OHe npoBa.iHJe m CTyAeHU,a. Ty caBMJa 3" AO.iHny npcMa 
jyry 11 c Acciie h .icbc CTpane re AO.iHire. O^mbx H3HaA cxy- 
AeHLta je jeAHa nyha ca aanajHe crpane, na OH^a Kyka no, 
AaHHKa Hyry;i (Chugiil), na aa ihosi ny^a ((u,pBeHor)) riaB.ia- 
na Kyka Kjadiiciaea koJh ce aoBe m ((FpAaHu;)) (Gurdonch), 
3a itOM HAe Kyka /fpaaiue (Dragsa), Koja je c jyJKne cTpane 
y HeKOJ AO.iHHH, 3a h>om Kyka OcTpa OapKaiuyj (ByKa?), 
na Kyka Kyane Li,pHor, Kylia riaB.ia CHna Kijume (Kiipse). Cbc 
cy oBe Kyke y aoihhh, ujto ce 30Be r3'pAaHi;. Obh .'byAH cbh 
npwnaAajy jcahom opaxy. ^pyror 6paTa Jb}'AH CTanyj}' c Apyre 
cxpane npoBa.iHJe, a c hctohhc cxpane CT3'AeHii,a. IIpBa K3'i\a 
Toop'ka ke.iaBor, na Kyka Bi]Kpaii,Ka (Wkrachk) npcMa kn^^iH 
JJ,ua2iue, 3a obom AO.iaaH Kyka MaamL Kapijmufxa nasBaHor 
(((Iwan Kariisich diclo»), K3^'ka Herpa AyrauKor, Kyka K.ih- 
MCHTe, na K3"ka Flerpa Ho6aiua, Kyka Mukc (MyKc), na K3"'ka 
Epaiuucjicwa (Bratizlou). OpaHHi^e oa noxoKa mxo ce 3MHBa 
3^ KapamHLi,y na aanaA 3'3 KapauiHuy AOOHJa jeAan opax, a 
xoxHKO Hcxo npeMa HCX0K3' aP3'i^h opax. y3 ce;io IlaB.iH .ie;Ke 
MMorn BHHorpaAH, na hcxo^hoj cxpann U^apea eimoepcid (Char 
zeleye). BfiHorpaAe Aexe npeMa aKOBUMa n '^laopoBUMa. CsaKa 
cxpanKa je AOOH.ia aa ceoe ABaAccex xpn «aK0Ha)). ^o.iase 3' 
cexo nex3'pA, rAe je Li,pKBa Flexposa. Obo ce.io .ic/KM c Aecne 
cxpane peKe, AaK le 3-3 n.iaHHny. (HsMehy BoAo.i:.e n H!m6o- 
raxa osnaneHa je na cneij,HJaiHoj KapxH jcAna Ao.iHHa c na- 
poAHMM HMerio.M ^<Uemapda»), 

KoA HCKC aAe npe.ia3H ce KapauiHi;a h ,cra30M- npcKO 
opaHMU,a Aoxa3H ce ao neke Be.iHKe iu3^\ie. OAax-ie ce AO.iasH 
y ce.io MapK. Y cxapujoj noAe.in OBor ce.ia cnoMHHbe ce Kyka 
«A6paHKa» (wAbrano)) n noAaHHKa Oexpa. IlpeKO nyxa obom 
ce.iy OHO je Geberep — cijpdijK na acchoj crpaHW pcKC, tac 
je OHx'a 3'36a'^ieHa x3\MKa 3' 3aceHK3' Kp3^inKOBor Apsexa mxo 
ce y HapoA3' ^^ose : <.<ceMeHnin^ (viilgo Scmencijh dicta). — 

Kpo3 mvMy 6H.i>e>KeH[a je Meka 3anapaHHM KpcxoM na 
ApBC'ky cbc ao HCKor jeaepa (Ya — BOAa) xy noAHHtN' xyMKy. 

Haa OBor jeaepa je HMaH>e <(Pac.W6i) (Raslou), aaxHM 
ce.io Koiiif)CLjyd naaBano. Obo je Aa KaKO Ma'kapcKH npese- 
Aeno HMe, a napoAno hmc ce ne cnoMHH^e, Kao mxo ce y 
OBHM cnoMCHHiAHMa 3'rapcKHM o6H'^mo paAH.io Aa ce npHAesH 
MaxH, Be.iHKH, 6e.iH, lApHH HXA- na Ma'kapcKH npcBa'ka.io 
KOA HMena. Cexo npo.iase ca HCxoKa npcMa J3T3' h 3' cpe 



232 

ce.ia cKpehy 3a jeAHv Kvhy h hav npexia aanaay, cbc aok hc 
HSH'hy na KapamHi;y, koa jeAHor ja6yKOBor ApRCTa. Ilo.iOHiaj 
ce.ia jc H Aanac OBaj hcth. KyKe HaM He cnoMHH>y hhth hmc- 
Hyjy craHOBHHKe ochm llaB.'ia cHea JoBaHOBa, jej) je 3' H>e- 
lOBOM BpTy Meija, noA hckom 3obom. Oko ce.ia cy opaHHLie 
orpaljeHe ca CBHJy cipana ochm hctomhc, ca boaom. 

3aTHM AO.ia;je y ce.io JijHdijn (Zunduch). no.ioHxaj OBor 
ce.ia OHO je wa AecHOJ ooa.in KapauiHue, AaK.ie y3 o.iaHHHy. 
Ujeo npcAeo Tora ce.ia cy Boi\H>an,H. 3anaAHa no.iOBHHa je 
6oraT^ja boKcm, 3aTO noceAHHK OaB/ie, koJh AOOHJa ry aa- 
naAHV no.iOBHHy Mopa cboJhm cHuoBUHMa AaTH H3 «opaxoBor 
Bpra)), mio je Ha H>eroBoj crpuHH .")() KOMaAa opaxoBHx Ap- 
BCTa na y>KHBaH>e, ocra.ia naK ApBCTa Ae.ie ce noAJeAnaKo. 

KocaHHue A^-ie na ab^i Ae.ia. 

y ce.iy BodiLKi (ByAy.ia) upKBa je na 6pery npcMa HcroKy 
oK])eHyTa, na i;pKBH ;5bohhk. OrpaljCHa je 3haom, a ya orpaAy 
cy cnaxHHCKC KyKe, uito ce HMajy hoacihth. 

Cfia oc'ipBa y KapauiHinH ocrajy HenoAe.hena (no AOUHHJe 
ce noAe.ie h ra). 

ripaBo narpoHara i;j)FxBe y BcKy (cb. loo))iia), nao h bo- 
ACHHqe, BOAe, pene, ujy.Me hta. ocraB.tajy HeAe.i.eHo. 

ripcMa OBOM OHHcy i;j)n.ijeHOM nornyno Bepno via iuui- 
hhmhhx HOAaraKa cK.ioH.iieHHx na ;iHH,y MecTa, cthmcmo yBC- 
peH>e, Aa je oBaj ni)eAeo y BpcMCHy 1301. — 1350. oho jaKO na- 
ce.i.eH H Ao6po uy.iTHBHpan. 

npocrpane opaHHi;e Koje ce npy>Kajy oa -lana, na ao 
pcMHiAe BcKC, na Kojoj je .leiKa.io ce.io Bqk, jecy Aanac cbo- 
JHHa oniiHHa: Bona h KHHujia.iyoe. nj)eMa noAarLiHMa nar.ieAa 
Aa je rpaHHua npH AeooH oH.ia 6am raMO, tac ce a^-MH A^Hac 
arap oancKH h KHm(j|)a.iy6cKH. l^e.io obo 3eM.i3HUJTe yKK.HH\eHo 
je A^nac rpynroBHo na hmc OBe abc onhHHe, noA hmchom 
BcHKO nojye (y ypoapHJa.iHoj KapxH nnme : <(Vecsko polyo)). 

no.[OH<aj ce.ia Bck A^je ce Aocra raMHo OApeAHiH h na- 
-lacLtHMa Ha napoxHJa.iHoj cecHJH KHm(j)a.iy6cKoj, i^e ce yBCie 
HSopaBajy hobhh ca rpHKHM h .laTMHCKHM naTHHCHMa (h3 Aooa 
KoHCTani^HJa 337. — 35(5. hta-)' "cyAOBH 3a caxpaH^HBaH^e ne- 
ne.ia carope.iHX MpTBaua, noBau; MahapcKHx Kpa.JbeBa (Be.ielV) 
CBC AO PaKOitHJeBa Bpexiena (1703. — 10.), oa Kora je TaKO'he 
Ha'teno chtkof cpe6j)Hor HOBu,a. 

Obh Ha.iacHH CBCAOMe Aa je na obo.m Mcciy oh.io nace.T^e 
OA pHMCKor Ao6a, mro noTBjyljVJy h Ksopane mnpoice pHMCKC 
u,Hr.ie, na Kpo3 ueo cpeAH>H bck, Kpo3 i;eo hobh bck cbc 
AO 1710. roA. 

To na.M noTBp'byje h npcAaH^e nauier HapoAa OBAe. 
Ochm 3BaHHHHO npHMCH^enor h y Mane yBCAenor Ha3HBa : 
BeHKO nojoe, nocTojn h Aanac peHHH,a «BeKa» h «Be.iHKa 
BeKa» H npcMa hctoj peHHH,H Ha jyr npeno KapamHn;e y 
6peroBHMa "BCHKa Ao.iHHa», a nocTOJe jom npesHMcna aBe- 



233 



HciHUH*) M Ko;t npaBOC.iaBHHx H KOA iiiOKai;a y oko.ihhm cc- 
jiHMa, KOJM cBOJe npesHMG AOBOAe oa top ce-ia: Ren. 

HapoAHocTH c'laHOBHHKa Ha BeM.i.HiuTy cnaxH.'iyKa, a 
V oko.ihi;h MaHacTupa Bpanr CBe^oHe HaM HMCua MCCTa h 
}iMMHa HMeHa, Koja HaM 6e3 CBane cyMH^e noKa3yjy h jioivd- 
;}yiy npHcycTBO CpncKor Hapoja na aeM.'bHuiTy obom, h to 
y BchcM 6pojy hmc: Bck, oco6hto BapHJai^MJa Tor HMCHa: 
Weck = BcK H Wyk = HHK rtpcMa eKascKOM h mroKaBCKOM 
(hctohhom h 3ana;^H0M ) c-pncKOM ^HJaieKTy, ;i,OKa3 HaM je x<^ 
je xy craHOBao CpncKH Hapo^ o6a AHJa-ieKxa. Tpcoa Bapn- 
jai^HJa Wejk = BeJK, peKao'6Hx, ^aje nocTa.ia norpemHHM sa- 
nHCHBaHiCM cTpaHaLi,MMa Mecro: Vjek, mro 6h 6ho jy}KHH am- 
ja.ieKaT, kojhm napoA obac HaJBHiiie roBopn, iiJiu yn.iHB c.ia- 

BeHUITHHe. 

MMCHa ce.ia: IlaB.iH, Pac.ioB, BoAn.ia (ByAy-ia) /l,eBeHe}), 
/I,a.i>yK, ^anoBUH, Cpe6ina, ManacTHp Bpana, 6per B.iKaHOB, 
BpmH, ce.io YABopHMKa, ce.io Bor, Ban, BaxHHa CKe.ia, na- 
ce.i)C: Borax, pena KapamHua cbc cy obo necyMHjHBO cpn- 

CKa HMCHa. 

.iH^ma MMCHa: ^parma, /tpaama, Kynma, ByK, PaH,Ko, 
(h Aanac obac OBano HsroBapajy hmc PaexKo), KapyuiH'li, 
HoBam, BpaxHc.iaa, PaAom, na cpncKH HsroBop WMcna MHi;a 
(Jlyna x. j. Mnxaj-io). TiHpo (Cliiro x. j. TiHpH.i) MBaH h x. a- 
HCcyMH^HBa cy cpncKa HMcna. ITa cpncKH ooKHaj H3AeBaH>a 
noApyi-i'MBHX HaAHMaKa Kao : u])hh, LtpBCHH, hc.iaBH, Ayi^aMKH, 
HyryH, rpAan h x. a- cbcaomc npHcycxBO CpocKor HapoAa. 
HMCHa Ka.icHAapcKa: riexap, JoBan h x. a. hc AOKa3yjy HaM 
HHinxa, a.iH XHM naM bhuic AOKa3yjy cpncKa napoAHa HMcna! 

HMCHa ApBCxa mxo cc Aa.io npcBCCXH, Kao h npHACBH 
Ma.io, BC.iHKO, ^pHo H X. A- xpacx, 6yKBa h aP- ynHcano je 
H-iHMayapcKH h.ih .laxHHCKH, HO 6am saxo naM mhofo Ka- 
3yje OHa KpyuiKa mxo cc y najiOAy 3Ba.ia CcMeHHii, na ApBo: 

Ix.lCH-fa H X. A- 

' HMa MHoro nMcna nepa3yM.ijMBO h norpemno HcnHcaHHx, 
HCMy ce HHJc MyAHXH, jep cy M.iaHOBH komhchjc 6h.ih cxpaHH 
jjyAH, nepoBO'hc m nHcajin xaKohc cxpaHH, kojh cc npei;() 
xyMana cnopasyMCBa.iH c napoAOM. IIorpemHO jc no cnoj 
npH.muH sanHcano hmc AopciHK (Mapap KajKc: a Branko). 
Ky.ixypHO cxann.c napoAa cxaja.io je Aocxa Aoopo, jcj) 
jc 3eM.T>a oH.ia CBa ypehcHa h Ky.ixHBHpana. ()paHHu;a oa 
ce.ia .laK, na cbc ao noA cc.io Bck; opaHHH,e y3 pcKy Kapa- 
mHi;y c o6c cxpanc oa 3anaAHor npaja cnaxn.iyKa na ;\o 
HCxoHHor Kpaja; opaHHH,e y3 ce.ia CcApcB, riaB.iH, B^'Ay-'i'i. 
HexypA y3 ce.io MapK tac je HuiJia. cxasa: «y bc.ihkom oacxo- 
jaH>y npcKo opannua, cbc ao bc.thkc myMe»; opanm^e H3a 
Be.iHKC myMC y cc.iy Pac.iOB, na Hajnoc.ie opaHHu,e onKO.i.CHe 
BOAOM y ce.iy kHm(f)a.iy6H, cbc xo noKasyje npeMa AanamfBeM 
exafty, Aa je y xo Ao6a 6ho ypaben cas npocxop oko 10.000 
Kaxacxpa-iHHx\iaHau,a (jyxapa) mxo ra Aanac 3axBaxajy cc.ia 



234 

KHiiif{>a.iy6a, BoAO.i.a, MapoK, no.iOBHi;a LUcniiic h ^eo BaHa 
(BCMKO no.i.e).5 ('aMo 11110 jc Ha tom npocropy H3Me'fey ^panui 
H Kviui(\m.i\6e h Mapona OH.ia my.Ma h to oaiu Ha ohom 
npocTopy, uiTO ce A^nac y rpyHTonnimH OH.ie^KH Kao: Aye, 
JlodaijeoM, LUijMapunci (Lug, Podlugom, Sumarina). Ochm 
rora h BOAa je y oho Aooa BHuie npocropa saysuMa.ia, oap 

OHO.IHKO KO.IMKO Ca^a y KHIUHH-M TOAHHaMa. 

Ha OBOM npocropy ;khbc A^nac oko 4575 AyiuJA y 1)74 
AOMa. y oho Ao6a oh.io je na npocxopy obom 14 naccTja. 
opojy CTaHOBHHLUTBa H3 OHor Aooa lie mo^kcmo HMuiTa 
n;5BecHor pehH, caMO 3a cc.io riaB.iH'KH moikcmo ycTaKOBiiTH 
2() Kyha. ^anac ce na Kyhy .Mo>Ke i)aMyHaTM 5 Ayiiia, y cia- 
pKJe naK Bpe.Me y cpncKHM wyhaMa Mono ce paMynarH n])eKO 
10- 15 Aytua- Ako ysMCMO caMO 10 Aym^^, y ce.iy riaB.iH'hH 
Mono jc 6mth bhuic ho 2()() AyuJ^i- Ce^io riaB.iH'hM oh.io je 
no onncy mhoio Man.e oa cc.ia Bena. FlpcMa obom y 14 Ha- 
ce.i.a Mopao je ohth Aocra yr.icAan opoj craHOBKHKa. 

OcHM opaHHua na.ia^HMO na npocropy roii sacalienHx 
BMHorpaAa.' V ce.iy riaB.iHliH npcMa noAC.in Ao6HJa CBaKH 
6l)aT 23 «aKOHa)), to je no CBOJ npH.inuH AeccTai: cnaxHHCKH, 
KOJH je y YiapcKoj y onhc Ba;KHO. Ochm BHHorpaAa y FlaB- 
.nrhH, OH.IO je BMHor])aAa h y KHiii(})a.iy6H a h oko rpaAirl^a, 
.'.a Koje je nanpcA peneno Aa cy oh.ih 3a Taj Max 3anap.io>KeHn, 
rpHiCM H mM6.i>eM oopac.iM h Aa ce wnoHOBO» caAM.iH iia 
KpMCBHHaMa, na h cnoMCHyrH «I^apcB BMHorpaA»- 

Ochm opaHHH,a h BHHorpaAa Bp.io naM .lerio onHcyjy 
naiHii H3BopH BohH^aKC y ce.iy SyHAyu. ,y tom ce.iy AC.ie 
opaka caMO BohitaKC, a.iH «BpT opaxoB)) ne, - oh ocraje 
CBOJHHa jcAHor opaTa, a.iH -hs top BpTa Aoonjajy Aeua opa- 
TOB-iieBa 50 craoa.ia opaxoBHX na yiKHBaH.e. 

Oa Bo-ha oH.ie cy 3acTyn.T>eHe jaoyKC a ocoohto iq^ymKC, 
KOJHx je mnpoM cnaxH.iyna sp.io .MHoro 6h.io, na jom \)^..- 
.iHMHTHx no BpcTaMa. KoMMCHJa CByrAe HaH.ia3H na jaoyne, 
KpyuiKC, a OCOOHTO opaxc, Aa noA iBHMa H36auH xyMKy 3a 
cra.iHHJy 03HaKy rpanHite. Oco6hto je mhofo oh.io opaxa. 
Opaxe cy caAn.iH h y ce.iy 11 no n^HBaMa h no BHHorpaAHMa 
H BohitauHMa H y rpynaMa bcthkhm, npcKo 100 CTaoa.ia. 
Kao Aa cy opacH y to Aooa nrpa.iH Bp.io BaiKHy y.iory y 
npexpaHH HapoAa. H Aan AaHac opacH h KpyuiKe y obom 
npcAe.iy BanpeAHo nanpeAyiy- (KpyniKC Bch no.iano necTajy, 
a.iH ce jom HaljC no Koja crapa KpyiiiKa, ocoohto ho rpoo- 
.i.HMa, oryAa Hspas: cothKh hoa KpymKy)>, mccto y.MpeTH.) 

.Teny naM CBeA0ij[6y Aaje o CTonapcTBy rora Aooa y obom 
npeAe.iy opn.ia npn noAC.iH namitaKa h pa3.iHK0BaH>e nam- 
H^aKa H ceHOKOca ((^praUim)) h ((fenetuni))). 

IIIto ce THHC AaK.ie CKOHOMCKor pasBHTKa napoAa uixo 
je CTBHOBao y obom npeAc.iy oko MaHacTHpa Bpane y toah- 

3 noaaimi y3CTn 113 jpiK^BHe CTariiCTHKO 1910. r. 



237) 



HaMci ISOcS.^ — 1350. Mo;Ke cc pchH x^\ jc crajao iia ni)H.iH4Hoi 

BHCHHH. 

PaBHHue Hio^He aa opaH>e, OH.ic cy yaopaHe, operoBHia 
Mecra oH.ia cy aacabcHa BHHorpaAHMa, a Ta.iacac'ra Mecia 
oH.ia cy aacabcHa Rol\H>ai4HMa. Y npeAe;iy OBanoM oho je 
H Hx'HBOT ,io6ap : x.ieoa, BHua, Boha, pH6e, MapBC oh.io je y 
iiaooHjty. rio cpc;i laKOBor }KHBOTa Tpe6ao je ohth pa^BujeH 
H ;iviiieBHH yKHBOT Hapo^a, ho Ha }Ka.iocT y TOM nor.ie;iy HaiuH 
H3BopH He ji,a}y Haxi HHixaKBHx oo^aTaKa, ochm uito cnoMWH^y 
y BC'kHM ce.iHMa jeAHHy Ky.iTypny ycraHOBy: i],pKRy, a.iH h to 
caMo Kao 3AaH>e, kojhm ce 6H.i>e;KM Me'ba npn no;te.iH, a cbc- 
uiTeHHitH, KOJH cy y TO ;to6a BpmH.iH sa^aiw cy^CKHx h a^MH- 
HHcrpaTHBHOx HHHOBHHKa (oap pHMOKaTO.iHMKH), TeuiKO ;ta 
cy H caMH AocneBa.iH ;;a ce noaaoaBC ;^ymeBHHM /Khboto.m 
ia^Hor Hapo^a, cnaxHHCKHx c.iyiy h ((jooaliao (nOAanMKa )!!... 

OcooHTO je 3aHHM.i>HBa cy^CKa HcnpaBa Kojy Bck nanpej 
cnoMcnycMO o;i, roA- 1227. y Kojoj bhah.mo KaKO je cnaxH.iyK 
BCMKH a c ftHMC H MaHacTHp BpaHa npemao }- pyKC Kapa- 
uiH'ha H aKO je naTponaT ManacTHpa Bpane ocTao h Ha ^a-i^e 
y nopoAHii.H Bch cnoMCHyToj MojcoBH'ha cbc aok nopoAHu,a 
OBa He Hary6H CBa piMaH,a CBOJa 1296. foahhc ycvie^ no6yHe 
CBOJe npoTHB AH^pHJe III Kpa.i.a yrapcKor y ApyiuTey ca 
FHCHHroBqHMa. 

OBaKO HCTO npoijome h KapHuiHtiH npncTaBuiH \3 ycTanan 
AJHie oapjaKTapa (signifer) m c h>HiM y ApyuiTBy nona.iHuie 
J],aHOBij,e, Koje ce.io OH^a 6eme CBOJnna Kpa.t.eBe .viaTepe. 
H H)MMa y.ieiue HMai^e ho AOij,HHJe hm Kpa.t oneT noBpaTH. 

noc.ic MojcoBC nopoAHLie HMaiiamc npaBO naTponara 
ManacTHpa Bpane nopoAHi^a HHKo.ie de (ierichia, a to oeme 
nopoAHLi,a Ba6oHe.ia — B.iaraja kojh 6exy noce;iHHij,H op^a 
Xapmana k MapmyM.i.a y BapaH:.H. My^Ho ^a nopoAHii,a Ka- 
pauiH'ha He aooh opaBo naTponaTa oBor ManacTHpa h ano hm 
HMafte 6euie 6am ys caM ManacTwp, Bck ;xo6iiuie B.iarajii, 
KOJH HMatjaxy y cbomc nocc^y XapuiaH., a h CyH>om. 

Msa roAHHe 1301. 6eme cnaxn.iyK Bck m ohct y pynaMa 
KapauiH'ka, a.iH hckc ac-iobc HCTor HMafta na.iasHMO 1308. ioa- 
y ])yKaMa HHKo.ie o;i, Tapje, a to oeme BHaMCHHTH BoJEOja 
Kap.ia Ahjkv 

Kao mTO TO BHAHMO H3 Aap( 
CMprw OBor Hmko-ic Oc.ioBa oeme ^yra napHHu,a Kapamnha 
soor Hacie^HHRa, re ohh 3aAo6HJy h H>eroB ji,eoS' 

Ma HcnpaBa oBor npoH,eca bhjhmo hckc hobc Hace-TDe- 
HHKe y npcACi}' oko ManacTHpa Bpane h to }- MCCTHMa : 
^aHOBH,H, H/KHo, Cb. HHKO.ia (oBO MCCTO CC ca;^ cnoMHH>e 
npBH nyT), BpemMopry, Cy-tomy ht^. To naM cbcaomh, ^a 
cy oko roA- 1341. yc.icA AyroTpaJHHx paroBa ca CpoHJOM n 
yc.iCA ynyTapH^Hx oyna y caMoj scm.t.h h to y KopncT CpoHJc. 



i>Kyji;a y pary npoTHB CpoHJe h3 onpoAHiie Oc.iob, 
TO BHAHMO mi AapoBHHLie H3AaHe 1325. ioa- Ooc-ie 



« Cod. Dipl. Aiuieg. IV cxp. 128, 194, 211. 



230 



OBH Kj^ajeHM onycre.iH, re cv noxpeoHH oh.ih Hace.ijeHHUH h 
OBH ce Jom Tc ro;tHHe Kao ^oui.MmH oe.iC/Ke. 

Obo nacchaBaH^e oh.io jc ac.io noMeHVTor Hhko.ig h 
6paTa Mv ^OMviiKa Oc.iOBHtia, Kao iuto HaM to cbcaohh no- 
BCJ^a MS i'o;t. 11)51. y Kojoj cc na/KC, ^a cy itHx ABOJMua : 
fcvKjiOTH.iM pa;^6oJHHiuTBO Kpa.T>a PacuHJe, mH:iMaTHKa)) m a^i 
cy Honycie.ic r])aHHi;e Kpa.i^encTBa iiamer mho/KHHOM napo^a 
Hace.iH.iH». 

.laKO hcMo noroAMTH OTKyAa je to Hace.i.aBan.e hlu.io, 
KaA ;^HaMO, p,i\ ce y to spcMC ^yiiiaH ch.ihh okomho na Bocny, 
Aa npHHyjM oana KorpoMaHOBH'Ka na casea ca CpoHJOM, Ka^ 
je OH A^o CBOjy hep .W^eBHry yrapcKOM aa TKeuy h oc.iohho 
ce noTnyHo na yrapcny. Y Bochh je y to Aooa oecHH.ia 
c'Tpamna oopoa, a yrapcna h Kao npHJaTe-i^cKa 3eM.i.a, a jom 
BHiiie h;j CBOJMX paMVHa, ripHMa.ia je oocaHcne oerynuc ii 
CMemxa.ia hx 6.iMHxe rpaHMij,H, a HaJBHiue HapaBHO no HMaH>y 
r.iaBHHJnx BOJcKOBoha. 

Oko I 4(K). roA. onHcaHH cnaxM.iyK npunao je JoBany Mo 
l)OBH'hy. Obo ee a«^'cm.io yc.ieA HCBei)CTBa OeTpa oa BoAo.ie 
H3 nopoAHLi.e KapaiuH'ha, koJh oeme npucTao y;? ycranaK .lo- 
BaHa XojjBaTa, KaA je hcth Kao bc.ihkh }KynaH IleMyja m Ba- 
paFbe noAHrao ycTaHaK npoTHB Khepw .TiyACBHTa Kpa.-ba, Kojn 
6eiiic VMpo, na je ys rijiMnoMoK Kpa.i>a ooeancKor TBpTKa h 
Kneaa epiicKor /la.sajKi xreo ouennTM obc KpajeBe oa yrai)CKe. 

.lonan MopoBH'h oeme ya ro Myn; Ypcy-ie de Wek, A'l'^-'e 
H3 nopoAHue KapamHha.7 On H.vialjame xaAa y cbom noceAv 
H npaBoc.iaBHH ManacTHp l^exiery h.ih OpaxoBHi;}' npcKO /^paBe. 

3a Bpe.Nie ryj)CKo cnoMHH»y ee oko ManacTupa Bpaiie y 
Ae(|3TepHMa rypcKHM, ona Hcra ee.ia, Koja h npHJe bhaccmo, 
FoAHne ir)79. ripoLi,eH>eHo je ce.io Bck Ha 14.(i0() aKHH. KHm- 
(j)a.iy6a na (i.l50 aK4H, Ban Ha 12.1)00 aKMH. ^aHOBiiH ce boac 
Kao Bapom ca 154 Kyhe h eHpoTHH>e 84 Kyhe. aok Moxan HMa 
caMO 195 Kyka. Hopeaa ce ysHMa na MapBy, Ha Bama])e, Ka- 
HHJe, Ha BHHo Ha j)H6y hta. 

CnaxH.iyK onaj oeme y maBHOM CBOJHHa ysejc uame 
MHpHMHpana liyAHMCKor BH.iajera. Kao craHOBHHLtH CBHJy Mecra 
OKO ManacTHpa Bpane, KOJa HanpcA naBCAocMo, cnoMHH,y ce 
H3pHHH0 Cp6H, TaKo y ^a.-bOKy, /^anoBi^H, H/KHoy, MapoKy, 
^epajKy, Bany mta- A<^K.ie y CBHMa AanamHiMM MecTHMa.^ 

y 6pAHMa BpaHDHHCKHM, OKO Man. Bpane CKpnBao ce 
xaJAyx UpodciH ca cboJhx 2000 xaJAyKa Cpoa, kojh cy boah.ih 
npaBH paT c TypuHMa. Ohm cy 3a.ia3H.iH no cboj Bapan^n cbc 
Ao To.ine, tac cy yxBaxH.iH Be.i. Be3Hpa MopaxuMa h yoH.iH 
la. Ila.iH.in cy 'hynpHJe koa OccKa, na KapamnuH koa Bp- 

HiCBapa HTA.^ 

7 Co(i. Dipl. Com. Zichy IX 242 op. 186. 

s Magyarorss. Torok kincsteri Defterek. 1 Volies Antcl. 

9 Istvanty, Lib. 31. p. 455- 



237 

3a HpcMe BC-i. Be.mpa Mexxie^a CoKO.iOBH'ha, a ocoohto 
y.i npHiioMO'K name ovAHMCKor MycTa{|ie CoKo.ioHH'ha, ooah- 
iia.iH cy ce cpncKH MaHacTHpH h upKBC y Bapan.H (unp. Man. 
rpa6oBaij. lo85 ro/i,.). CBa je ripH.iHKa a^ je OH^a oohobj^ch 
M ManacTHp Bpana no cpe^ ohhx ce.ia, Koje TCcjjTepM rypcKH 
Kao cpncKa ce.ia opoje, jep naa TypaKa oH.i.e/Ke ce upKBC 
npaBOC.iaBHe iotobo y CBHMa oniuTMnaMa oko Man. Bpane, 
a saoH.iiejKeHO je h to, ^a je JeBpeM TeroBai;, Kora narpM- 
japx Apcennje III MHxpono.iHTOM nenyjcKHM Ha;mBa, cranoBao 
HaH3MeHn,e y ricMyjy h y MaHac'inpy Bpann cb. Apxanre.ia 
MnxaJH.ia. 

H.?a HarnaHia Typana 1()9."). roA- noTpa>KHBa.m cy cna- 
xH.iyK Ijck Kao CBoje HacbeACiBO Mii.vaj.io Hapiiiiiirh h kIiH My 
Pij.ma noTOMan crapHx Kapamnha, a.iH ra ne AooHuie oa ay- 
CTpujcKe ynpaBe.io 

CTpaniHa BpcMena cyAapa Cpoa ca PaKou,HJeBH.M Mafea- 
pMMa, lUTO ce aoH-o HaJBHuie na TcpHxopHJH BapaH>e, noKO- 
cHiue HapoA CpncKH, pa^opHiiic onmrnHe cpncKe oa B^iaTHor 
jeaepa na ao AP'^'^^' ^ ^ynana h no CBoj npH.iHij,H ynHuiTHme 
Ao TeMejbu u cpncKM npaBociaBHw ManacTHp Bpany, Aa My 
Aanac xen cnoMen ocxaAe y napoAy y naaHBHMa FteroBUM, a 
jom BHLue y no6o}KHOM cehaHDy na CBOJy cxapoApcBHy CBe- 
xHHiy. KaA cc oko ManacxHpcKor fxyAeHii,a canynH y Be^e 60- 
ropoAHHHHx npasHHKa Be.i. n Ma.ie rocnoJHHC, xaA xaMa no- 
Kpiije BHCOBC H AO.'iOBe OA BaJKaAa cpncKe, na KoJHMa .leHxame 
3aA3H{6Hna cxapoApcBna, Manacxiip Bpana.... 



saH MHxaJI^Hll 







*%■! 



. ^^- 



i» Viiradi F. linranja II 



MCTPA 

KPATAK nPEFJlEA - 



no.'iyocTpiio McTj)a cnymra cc y .iMKy 'ipoKyxa oa ceBe- 
poHCTOica (Tpcxa m PhJckc) iij)CMa jyro.ianaAy (FhviH). To jc 
HaJBche jyroc.iOBOCKO rio.iyocTpBo. Oho ce AyooKO nyinra y 
ChhjC Mopc M npaBH ^Ba 'lapoojia sa.iHBa : lAiurkaHcini h 
KeapHepcKii. CaMO no.iyocTpBO HMa oo.ihk ipoKyTa : Peim- 
Tpcm-Flij.ia. McrpM ce ni)M6j)ajaJy h otoi;h : KpK, L^pec (jyr 
66 KM. naJLUHpH i;^) KM H HajyjKH 2 km) h .1olumh> (Ayr 31 km 
a Hajy;KH 100 m). Oa BOAa TL'KyhMua naJBa;KiiHJa cy na no.iy- 
ocrpBy OBC : Ha ccBepy : Po.uindpd (Ayni 15 km), Pch'a (7 km) 
PuHCdH (Ayr 19 km) h /Jlpaeotba (23 km); y cpeAHHH ; Miipun 
(50 km), ncuiiHcmi aomoK (15 km). ()Baj noTOH3H ry6H ce y 
noHop noA i paAOM ffajinioM, y ci)ij,y Mcrpe ; na HCTOKy Tene 
ripcMa jyry Bo.hi/uiHiind h Pauia, oBa Kj)o;i HcHH'hcKo jeaepo. 

I^c.ia McTpa, ocmm ropoBHre hHliapHJe h Ma.iMx 3eMa.i>a 
OKO rope noMCHyTHx BOAa, jccre Ba.iOBMTa. 'RH'hapHJa je ca- 
CTaBHH AGO ^HHapcKHx n.iaHHHa, Kojc ce npoTCHiy oa CoMe ao 
TpMKC. 3HaMeHHTe n.ianHHe y McipH cy gbc : C.kwhuk (1029 m), 
Pacijmuna (1081 m), rKaomii: (1021 m), FfcLJuna (915 m), Tp- 
cmeHiiK {S',)H M), Hwcsmina {1014 yi), Op.T,aK (1100 m), n.-iamm 
(1273 m;, LfpKGemi Bp.r (1103 m), FoMu.m (1037 m), LUuja 
(1234 m), JucuHci (1180 m) h Yhkci (1396 m). 

Ca BpxyHita bhcokc, cTpaxoBHxe Yhkc nomcAOM o6yxBa- 
haxe CBy Hcrpy, oea BaM ce npHKaayje y CBOJ CBOJoj mapo- 
.iHKOCTH H .lenoTH. Ha noAHOHijy y^Ke, na cjimom MopcKOM 
;Ka.iy, y cchh .lOBopa, Mac.iHHe h na.iMc ccah OnaTHJa, noHoc 
H oorarcTBO Hcxpe. H^eHa .lenora oAceBa Ha cpeopnoj Mop- 
CKOJ noBpuiHHH, Ha Kojoj CC .i.y.T>a Ha ctothhc oe.iHx Kao 
.ia6yA MaMau;a. 

Ky.i rypna noBpuiHHa Hcipe a^-ih ce na : 



58.58!) 


apa opamma. 


33.823 


» .iimaja, 


2.831 


» BpTOBa, 


43.736 


» BHHorpa;ia, 



14.43'^ apa scM.'biiuiTa ca KecTCHOM, Mac.niHOM h .lOBopoM, 
169. 99U » naimtaKa, 
164.382 » uivMa ii 
1.030 » jeaepa m MOMsapa. 



239 

FoAHHC 1904. poAH.i.o je BHHa : 433.288 xeKxo.iHTapa, 
\ r.i.cHa jc npoHiJBeAPHo 846.518 KBHHxa.ia, a Mopcne co.ih 
404.283 KBHHxa.ia. Pnoa .iobh ce y HcrpH 115 Bpcrw. Meoro 
je ro^HHa, ^a cc roBopM o pery.iMcaHb}' pene m napL;e.iHcaH:.Y 
Tor KpacHor 3eMa.i.cKor paja, a.iH B.iacHHi^a 3.ior.iacHa aycrpHJ- 
CKa B.ia;ta yBCK ce je roMy onHpa.ia, xe ce je cHpoMamHH nam 
HapoA Mopao .iomhxh oopaljyjy'li op^a m Kpac, aok xo oojKJe 
ooracxBO, caMH xy.Mj'c, oecKopHCHO .iohh. 

y nome^y noMopcKe n.ioBH;t6e h pwoapcxBa, .lyroc.ioBeHH 
y McxpM ;ia.ieKo HaxKppi.ijyjy Hxa.iHJaHe ; y xproBHHH h hh- 
AycxpHJH Jyroc.iOBeHH cxoje y;', ook Hxa.iHJaHa ; a mxo ce xhmc 
;;eM.i.opaAH^e, xa je MCKJ>yHHBo y noce^y .TyrocioBCHa, kojh 
.janpcMajy ^/q L!,e.ioKynHe HcxapcKC noBpiuHHC. 

Hcxpa je y Apcnna BpexieHa Kyj, h KaMO .lenma h 6ora- 
x»ja oH.ia. r^e je ;;aHac ro.in Kpm, xy oHJaxy rycxe npaiuyMC 
Kecxena, Mapona h xpafcxa, mxo cy ae.M.iiy oa Bexpa h cyme 
opaHM.iH. rio acM.ijHmxHMa Kpa.teBa.ia je MacjHHa, CMOKBa u 
BHHOBa .losa, a ys Mope h peKy Mnpny uBa.ia je HapaHi^a. 
HapaBHO, Aa je OH;i,a K.inMa on.ia 6.iaH{a, npexua je h A^Hac 
Aocxa o.iara, xe Ha cxoxhhc xHcyhy cxpanai;a AO.iasH y Hcxpy, 
;;a ys Mope Hal3e MHpa h 3jpaB.i,a. 3aHHM.i:.HB0 je y xom no- 
r.ie;;y cBe;iOMaHCXBO KacHo;iopa, MHHHCxpa Kpa.i>a Tco;i,opnKa 
y VI BCKy : ))Hcxpa BoroM 6.iaroc.iOB-'LeHa 3eM.x.a, mxo toah- 
iHu,e ooH.iHHM BHHOM, x.i.eM H nmcHHiiOM poAH.« A Ha AP3'- 
OMe Meexy ;;oc.iOBi;e bcih : <(Hcxpa je paBCHCKa KaMnaHHJa, 
CMOMHKu,a Kpa.-LeBCKe Kyhe, Hcxpa ^aje CHpoxHNia .lacxH, 
OOHHHHM .'by;^HMa xpany, a cbc ocxa.io Kpa.'beBCKOJ KyiiH.« 
TaKo je oH.io y cxapa BpeNiena a h ^anac 6h Mor.ia Aa 6yjs,e, 
^a je oo.'be ynpaBe. Hcxpa cbojhm no/ioscajeM h 3eM-i:.HmxeM 
HHJe xaKO cHpoMamna, KaKO ce xo norpemno ap^kh. Caxio 
nopcMJe MiipHe no MHeH>y crpyHH>nKa Mor.io 6ii ^a Aa npoH3BOAe 
3a CBy Hcxpy, KaA on ce pery.inca.io, xe ne 6m xpeoa.io ch- 
poMamHHM HcxpaHMMa, Aa o6HJajy X3"lie nparoBC, MaKap h 
6paxcKe, Aa hm ce yAe.in KopHij;a x.ie6a. Koje nyAo oHAa, Aa 
cy ce napoAH Kpo3 BeKOBC oxHMa.iH o Hcxpy jom oa Bpe- 
Mena cxapnx <4>eHHHaHa. 

HpBH CXaHOBHHLI,H McxpC, KaKO Ce pa3a6Hpe H3 hobccxh 

oHJaxy H.inpH h .^HoypHU noMemanH ca OcHHMaHHMa ys 
Mope. To.iHKO je xo HCXHHa, Aa ce h AaHAanac HCxoHHa Hcxpa 
.iHoypHHJOM 30Be. HapoA cypoB, paxooopaH, rycapcKH, cxpax 
H xpenex cycACHMM PHM.i>aHHMa, ocoohxo h^mxobhm raxHJaMa 
Ha Mopy. .Ijyxa n OHajna 6op6a mxo ce je BOAH.ia BMme cro- 
.teha CBpmH ca KOHannoM hoocaom phmckom. Phmckh opao 
npcKpH.iH Hcxp3', 3anpeMH Haj.ienma Mecxa h y tt.HMa caBii 
CBOja rnesAa. noocfeeHU H.iHpn h .4h63'phh noB3'Kome ce 3' 
myMC, HanaAajyt ^lem-ke PHM.i.aHe, aok hx Konanno ij,ap Ok- 
xaBHJaH He noKopH. 

HoA PHM.taHHMa HOHHMa 3.iaxH0 Ao6a 3a Hcxpy. y era- 



240 

puM -leronMCHMa MHiaMO, x<-^ t'v y McTpM pmmckm iinpcialorcs 
et senatores M.Ma.iM cBoje j)acKomHe ABopi;e, luto naM cbcaomc 
oorare pymcBHHe y Ocopy, J\i\6mi\, n.ioMHiiy, no])eMy h 
Kanpy, a oco6mto join Aoopo caMynaHH BCiMMaHCTBCHM aM(j)n- 
rearap y Fly.iH, iuto ra carpa^n P)ecna;mjaHOHa Mn.iociiHua. 
3a ceo6e iiapoAa, Kao h Apyit^ Pmmckc ripoHMiiij.HJc, 
H BHLue OA ApyiHx, Ha npo.iaay oa HcioKa Ha aanaA, na- 
n pa^a n McT])a. H y Ifcrpn oh cne non.i>aMKaHO, nona.7>CHO 

H yHHUlTCHO. 

3a THx c'e{)6a wiiMchy roA- (J2(). — (UO, MO>Ke ce ca cra.i- 
iioHihy yTBpAHTM, Aa cy Ciobchh mi ^pyi't; ;5eM.i>e na jyry 
iiace.'iH.iH Hcrpv m lo cBy Hcrpy, Ban bcK MO}KAa Koje mc- 
craHH,e npH Mopy, r^c je ocrao .larHHCKH ;KMBa;i>, Kao h y 
^|,a.iMaH,HJH, noH.Menuc y ()coj)y, .laGnny, HopeMy h Konpy. 
rnpAHia Ta.iMJaHC'KMX noBCH'HHMapa, ;ui je BOJBOAa MBaii, naMC- 
c'liHKKap.ia IkviMKora, y AfiicroM ucKy Hace.iMo (' lOBeiie, nopa;'.- 
.ic'.iHBUJH HM ;5aH.ieH>eHC aeM-Tie .laiMHCKe rocnoAC, hc MOHie ce 
();ipH{aTH. McTMna jc, a^ je BoJBo^a HBan 805. roA. nopasAC.iHo 
jan.icHjeHe ;{eM.i.e ('.iobchmnui na pHcaHCKOM eaoopy, a.ni je no- 
pa;{;uMHo ohhm CioBeFiMMn, kc)Jm cy bcK oh.im HacTaH>eHH y 
IkipH, a HCMa HHi vie mm j)? 'ih, ;ia je oh aocc.imo (".lOBeney Hcrpy. 
Hmih ce MO>Ke ycBOJHTH ;ipyra THpAH>a, ;i,i\ cy (".iobchh bcKh- 
HOM HMHOpTMpaHH ^a.lMaTMHUH, L^pHoiopuH H Xei)H,eroBUH 
OA BeHei;HJe y mecHaecTOM Beny, KaA je nawMC Kyra noxapa.ia 
At) ABC ipehHHC nyManciBa y cpeAH>oj h jvjkhoj Hcxpn. liene- 
HHJa Je AOAyuJf ne caMo y mecnaecroM Bcny, Hcro h y AJ^yi^Ji 
HpeMCHa HMnopTMj)a.ia h Hace.i.aBa.ia Ch^bchc ho McrpH, kojh 
cy ooKa.in npcA TypuHMa a to ce h A'lHac ona>Ka, jep ce nape- 
MJCM H o6HMajeM i)a;i.iHKyjy oa Apyii^>^ C.iOBCHa iipeKO Mnpne, 
a.iH oA Toi a He c.icah a^ th oa Kyre oHycTomeiiM KpajcBH ne 
oHJaxy ripHJe ciobchckm. Obom npHroAOM Tpe6a ;xn ce onaim, 
Aa cy ce mhoth raKOBH TpaHcrH)pTH, aochcbuih y npHviop- 
CKC ipaAH'he, yTOHM.iM y Ta.iHJaHCKOM Mopy, a to ce HajjacHHJe 

HHAH no 4MCTO CIOBCHCKHM npeSHMCHMMa Ha M'K H BH'h. 

riopcA CBHx cpcAcraBa uito cy Ta.iHJaHM ynoTpe6.i.aBa.iM 
na IIcTpH, c.iOBeHCTBO je y McTpn oHBa.io CBe OTnopHHJe. 

Oa oner cioBencKH je ])aTap oopaljHBao ;}eM.i>y, oh Aa^'io 
paAHc CH.ie, oh je BcHeuHJH oho H3Bop 6.TarocraH:.a. 

CiOBCHH cy y HcTpH oh.ih joui npe, nero je BeHeu,HJa 
nocToja.ia. Benei^MJa je nam.ia CiOBCHe y Hcrpn, h a^ cy ce 
C\iOBeHH Kpo3 BCKOBC, Kpo3 oypc H o.iyje OApJKa.iH, HCNia Ait 
ce aaxBa.iH hh BeneLtHJH hh HCManKHM rpocjioBHMa, Hero nauinM 

CBCCHHM OpaACAOBHMa, KOJM Cy .l.yOH.lH CEOJ CIOBCHCKH je3HK 

H HeroBa.iH napoAHy necviy. Phia a^ ce yaxBa.iH HamcM na- 
poAHOM CBeuiTCHCTBy, poAo.'byoHBHM r.iaro.i>amHMa, kojh cy 
Kpo3 BCKOBe HeycTpaniHBo opanH.iH napoAHH jeaHK y n,pKBH, 

KaKO HHM TO CBCAOMe CIOBCHCKH HaTHHCM Y UpKBa.Ma HO MCTpH 

H upKBCHe !;ii,Hre. HHcy tm naTHHCH caMO h3 mccnaecTor BCKa; 
HMa Hx H OA HaJApeBHHJHx BpeMeHa. 



241 

H-MCHa npcAc.ia, 6pe}Ky.'baKa h boau no CBOJ HcrpH oohmho 
cv cioBCHCKa, a xaKO hx h caMH Ta.iHJaHH pa6e. H xa nMCHa 
Ha.iase ce y KH^HraMa nan m3 jcAaHaecTor eeKa. HasHee no.to- 
Ae.icKor opY'l>a, pa^HHX nrima, CTaoa.ia hcth Ta.iHJaHH c.io- 
liCHCKH paoe: (^Bii.ie, epadhc, nepiLimin,(i, opasda, cmpaHa, 

CpOMdHa, K0.10603, 6pX, Opdo, .UieCldd, llOmOK, 6i]K6(L lUllUlKCU 

hijK, coea, Mopa, dacKa» h oesopoj ;tpyrHx penn. 

Ham ce je Hapo^ npoa BeKOBe 6opHo, o;to.ieBao, opaHwo 
CBoj jesHK; OHO je CBecxaH Aa je y npasy a ya npaBHuy je h 
npaBeAHH Hor ocBeTHHK. HiuHea.iH cy PHM.i>aHH, Hm^iey.ia npe- 
jacHa Kpa.i.Hij,a Mopa BeHeij,HJa, HUJMeB.in HCMaMKH ipo(|jOBM, 
HecTa.io KpBO.iOHHHx CH.iHHKa o KOJH.Ma ca yH(acoM npHHa 
Ham Hapoj, a nam c.iOBeHCKH HapoA y McxpH jom >khbm, 
MBpcxo Ha HoraMa cxoJH, oopH ce, oecnpHMepHO o^O-ieBa jom h 
Aanac h rBp;i,o caM yaepeH, Aa "fee h na^, HcnakcHy cwpoxy 
Hcxpy ipaeyxH ca Hcxona, ca MCxapcKor o.iHMna bhcokc S'mkc 
n.iaHHHe, cyHH,e cioooac. 

H aKo je a-yrapcKa B.iacx yBCK cjjaBopHSHpa.ia na HcxpH 
xa.iHJanmxHHy, Ham Haj)OA ce je Kpo;? bckobc oopHO caM oes 
HKaKC noMotH, a.iH OA Haaa^ 70 ro^HHa ynupe cyi^He ohh, Hcna- 
hcHO .iHij,e npcMa ncxony, sobc y noMok jyiocioBCHCKy opahy 
Aa ra coace h HCAonycxH, ^a ra HesacHXHa Hxa.iHJa oxprne 
OA MaxepHHCKor KpH.ia. Jyroc.iaBHJa Myje sanaj, HdCHO ce cpij,e 
raHy.io, oxKHAaoA MaxepHHCKnx ycxnjy m ma.-be noMok CHpoxoj 
HcxpH. H XHM HcxapcKa hobccx cxyna y hobo Aooa, y Aooa 
npenopoAa. 

.leA je npooHBCH. 3anymxeHH napoA noneo Aa ce sa- 
y3HMa 3a cboj jc3hk, 3a KH^Hiy, noneo ^iHxaxH nesaoopaBHy, 
c.iaBHy cHamy C.iory)>, npBH nam .iHCxy HcxpH, a caM OHCKvn 
r3,o6pH.ia HanHca cbom napoAy Haj.ienmn xpBaxcKH Mo.iHXBe- 
HHK, KOJH CBana Kyha y Hcxpn HMa : Mopnapn na Mopy, ho- 
oaH y namn: "Omc oyAH Bo.i.a xBojaw. Ya ^oopn.iy exo JtnHKa 
BHxe3H'ka. A KaA Ma.io 3axHM, ioa- 1883., ^p, JarHH>a Hspene 
iipBH xpBaxcKH roBop y caoopy jeAHor.iacHO aaBHKame : 
"HpexH HaM C.iOBeHCKH Ba.i». H Kao mxo cy hckom BHKa.in 
npecxpamcHH PHM.x,aHH : «XaHH6a."i npcA BpaxHMa)), xaKO 
H npecxpamcHH Ta.injaHH no3Bame cbc na oKyn, Aa oh 
3aycxaBH.iH ciobchcko yaoypKano Mope. A oh.io je AOHCxa 
yaoypKano, «cBa je naHMe Hcxpa y n.iaMeny OH.ia)). Sanone 
.'byxH ooj, cxpamHH ooj, ooj na CMpx h jkhbox, kojh jom 
HHJe CBpmno, a.iH kojh ke Hnan CBprnnxH HamoM noocAOM, h 
aKO CMo Mopa.iH Aa nonycxHMO y St. Margeriti, h xaKO -fee 
xy/KHa, HcnateHa Hcxpa OAno^HHyxH na Kpn.iy CBOJe Jyro- 
CIOBCHCKC MaJKe. 

Ta.'iHJaHH HMa.iH cy CBy B.iacx y pyKaMa. HoAynHpaHH oa 
ocMKC B.iaAC, yAapa.iH cy omxpo, }i{ecxoKO, 6e3o63HpHO. H KaA 
yBHAeme, Aa ciOBCHCKa 6yJHH.a, ysa cbc nporone, npoAHpe 
HanpeA, Aa je aaycxaBHx ne Mory, H36aH,Hme h 3aAH>y cxpamHy 



242 



penepBY, Koja je AeUHMHpa.ia Haiu CHpoMauiHH napoA, ohv na- 
K.ieHy KpHJiaTHuy : «ynoTpe6HTH cbC)), a Tojc snaMH.io, yno- 
ipeoHTH CBa cpcACTea noiiiTeHa h HenomxeHa, ynoTpe6HTH 
cee, Aa CKpme h aaycxaBe npoAHpaH>e aiOBCHCKor sa.ia. M 
;toHCTa, CBC ce je ynoTpe6H.io 3axBa.i.yjy1\H 6eHKOJ B.iaAH. 
Pa/iH.ie C}' raMHHue, opy/KJe, ;i.iocTaB.i.aHia, r.io6e, cse ce je 
ynoTpeoH.io. Ciobchh rpanie lUKO.iy a Ta.iHJaHH Be.ie : HCAaMO, 
M xaKO ue.ia aana^Ha licTpa, ao Hasa^ xpa ro^HHe hhjc 
MMa.ia HH jcAHe Apn^aBHC lUKo.ie. OHaj CBeiuTCHMK 6yHH napoA, 
HCKa ce cycncH;tHpa, OACxpaHH, h 6HBa CMCcra cycneH^HpaH 
H npornaH. Onaj je yhhtcij onacan, vmh Aeuy nporv-Ap/KaBHc 
necMC, opraHH.jyje M.iaAen;, Hcna ce npcMecTH, y.viHpoBH h.ih 
Hano-te. Onaj hhhobhhk nporyaaKOHHXo ouKh ca cxpaHKaMa 
xpBaxcKHM, ynHcaH je y xpBaxcKa ApyiuTBa, nena ce CMCcxa 
oxnycxH oa c.iyniCe. Cbh mhhobhhlih xpeoa Aa ocetajy xa.iH- 
jaHCKH, Aa npoMHwy xa.iHJaHCKy iio.iMXHKy h Aa r.iacajy c 
ihHMa. KaA TO He noMon^e, paij6HJajy ce CBemxeHHiAHMa h 
yMHxe.7>HMa KaMCHiCM ni)o;5opM, ccKHi)aMa apaxa. Aa cy mhoih 
Mopa.iH no HoiiH y KOiiiy.i.H oen^axH. B.iaxH.iH cy Ta.iHJaHH 
i;pKBe, lUKOJie nan h o.ixape. To je 6h.io ca rocnoAOM, a ca 
HcyKHM HapoAOM cxonyx rope. 

M xo ce je cbc Aoraha.io na oMHr.ieA aycxpMJCKHx TKau- 
japNia, KOJH OH jouj name ce.i>aKe Ecaa.iH. TanoBa cy ce ah- 
H.i,amxBa BH'Ha.ia y Mcx})h ;ja Koja oh ce h Xoxchxoxh cxhah.ih. 
HcMojxe MHC.iHXH, Aa npexepyje.M, xo cy ro.ie HHH>eHHi;e, xo 
cy jaBHO nnca.ic xa.iHJaHCKe hobhhc, a m caMH xa.iHJaHCKH 
noc.iaHHUH HHcy ce cxhah.ih xo npHanaxH y ca6op3'. Xno- 

XpeOHXH CBC. 

BHAehn Ta.iwjaHH, Aa HCMajy ycnexa, npoMenyuie xaK- 
XHKy; mxo HCMoraxy oocxh'Kh ch.iom noKymauie mh.iom, na- 
paBHO, Aa H cxapo opy>KJe saAp/Kame npe.Ma npn.iHKaMa; tac 

He HAC MH.IOM, npHXHCHH CH.IOM, pCHC jCAaH HiHXOB OOC.iaHHK 

y caoopy. Ta HOBa xanxHKa OH.ia je s.ionacna <<Lega nazio- 
nale)> ApyinxBo 3a noAHsaH^e h HSApH^aBaH^e uiKO.ia, nao h 
Kama Apy>K6a Cb. TiHpH.ia h MexoAa. Tpeoa, Aa ce na >Ka- 
-locx npHSHE, Aa je Aocxa nauier noAM.iaAKa OAHapoAH.ia npo- 
KJiexa .lera. CxBopn.ia oa HdHx jaH.HMape, a.ior.iacHe xa.iHJa- 
Hauie, KoJH cy ropn oh.ih oa caMHx Ta.iHJaea. Hnje hh h3'ao. 
.lera oxBopn lUKO.iy y ceaKOM Man^eM Mccxy, Aaje oecn.iaxHO 
ACUH KH^Hre, OAe.io, bhuic nyxa xpany, nopoAHUH HOBHany 
npHHOMoti, a HapoA je oho Bp.io cnpoMamaH. .lacHO je xo 
6h.io .lerH, KOJa je oa caMC xa.iHJaHCKe B.iaAe AOOHBa.ia ro- 
AHiufte 10 MH.iHJyna .Inpa. Cpeta, Aa ce .lern cynpoxcxaBH.ia 
/^pyjKoa Cb. TiHpH.ia h MexoAa. McxHHa HHJe /l,pyH{6a HMa.ia 
cpeACxasa, mxo je .lera HMa.ia. H ano /I,py}K6a HHJe opojn.ia na 
MH.iHJyHe, Hero Ha xHcyt^e, Hnan xpeoa Aa ce npnsHa, Aa je 
^pyHc6a ya npHnoMot noH^pxBOBHHx cBeuixeHHKa h paxapa 
cnacHJia 3anaAH\' Mcxpy oa xa.iHJaHcne HajesAC. ^a ja 4pyHx6a 
HMa.ia AOBO.-LHO cpeAcxaBa, h Aa ce je paAOM paHHJe aano- 



241] 

'le.io, Aanac 6n Hcrpa OH.ia mhcto c.iOBeHCKa rioKpajuna, Kao 
H J^a.iMati,HJa, h hcoh oH.ia H3ry6.i.eHa y Ct, MaprapexH. 
KaKO BHAHTe, Ao6poBO.'bHH npH.io3H 3a Hauiy ^pyiKoy ypoAHiue 
n.ioAOM, ;ipy}K6HHa nexa oj xH.^>a;^e ys nornopy ceera Hauier 
Hapo^a cnacH Ham jc3hk y HcxpH. PtHxoBa cy HMena ynH- 
cana y jeAHOCTaBHoj ;tpy>K6HHOJ khjH3h, y kh3H3h HapoAHe 
.T,y6aBH, xe he hx ce HcxapcKH HapoA ca saxBa-inoiu-hy 
cehaxH ao Bena. 

Hexia ABOjoe, Aa Hcxpa exHorpa(j)CKH npHnaAa Jyroc.ia- 
BHJH, a xo H caMH Ta.iHJaHH HexoxHi^e npH3Hajy. 3a.ie'lje je 
Hcxpe HHCxo c.iOBCHCKO, Hcxpa je npHpoAHa o6a.ia KopyuiKe, 
KpaifcCKe H UIxajepcKe. Hcxpa je cacBHM oce^eHa oa Hxa.iHJe, 
a xo ce Hajoo.-be bhah Ha reorpacjicKoj KapxH. H 3axo Hxa.iHJa 
CBOJaxajyhH Hcxpy, xpajKH.ia je FopHiiy, FpaAHiuKy h jcAan 
Aeo KpaHiCKC, Aa cnoJH Hcxpy ca Hxa.iHJOM, uixo je h no- 
cxHma Pana.iCKHM yroBopoM. 

Ociaje caMo nHxaH.e, KOMy Hcxpa HaLi.HOHa.iHO npHnaAa. 
Cbhkh 'ke nosHaBa.iau, Hcxpe 6e3 oK.ieBaH>a OAroBopHXH Jyro- 
c.iaBHJH, a xo npHsnaje h caMa Hxa.iHJa, KaA ce je npoxHBH.ia 
n.ie6HCH,Hxy, jep je y nanpcA 3Ha-ia, Aa 6h ce napoA OA-'iynHO 
3a Jyroc.iaBHJy. Morao 6h ko Aa peue, xo snanH Aa je Be-kwHa 
C-iOBena, a.iH ne 3Ha4H, Aa je mhcxo ciOBCHCKa, ne snaiH, 
Aa HeKH npcACiH, Kao noHMeHi;e jij203aaadHa cmpana Hiije 
maMijciHCKa. Hena ce naxen^e ko.ihko ce xote ; hh HaJMaH>H 
npeAeo, ysMHMO oa 5 km2, ne mohvC ce osna'^iHXH xa.iHJaHCKOM 
oojoM, a xo 3HaHH, Aa je H,e.ia Hcxpa ciOBCHCKa. Ta.iMJaHH 
cy 36HBeHH y rpaAHl\e, BetiHHOM 6e3 noccAa, h>hx Ban rpa- 
AH'ha y onmxe ncMa, a mxo je HaJBancHMJe, (^.iobchh cy aoui.ih 
AO caMHx rpaACKHX 3HAHHa H MaK ce y rpaAHte yByK.iH, Aa 
y HCKOJHM HMaMO H cBojc uiKO.ie Kao y Konpy, HHpany, KpKy 
H ApyrAe. 

J\2i jom 6o.T>y c.iHKy jyro3anaAHe Hcxpe npcA co6o^i 
HMaxe -- HCxoHHa je h cpeAH>a Ban pacnpaBC — naBemhy jom h 
xo. y jyro3anaAHOJ Hcxpn hnuimo 22 onmxHHC ; oa xhx je 
caMo jeAHa mhcxo xa.iHJancKa, PobhR), jep je caMH ipaA sa 
ceoe onmxHHa, a jcABa cy y Apyre nexHpH y BchHHH, a y Apy- 
THx 17 onmxHHa Ciobchh HMajy Be.iHKy BC-kHHy. Y jyro3a- 
naAH'^j HcxpH HMaMo xpn cpe3a h y CBa xpH cy Ciobchh y 
Be-feHHH. CxiemHO je AaK.ie y Hai;HOHa.iHOM noncAy ag-thxh 
Hcxpy y xpn Ae.ia : y Hcxonny, cpcAH^y h 3anaAHy. Hnmra 
He MaH.e xpeoa Aa ce npHsna, Aa je y jyrosanaAHOj Hcxpn 
BetH npoiienax Ta.iHJaHa nero y hcxomhoj h cpeAH>oj, a.iH hh 
xy He AOCHHiv ao 45 npoH,eHaxa, aok y u,e.ioj HcxpH npe-h} 
ce H3Me'ljy 23 — 25 npoqcnaxa. L|,e.ioKynHa Hcxpa 6poJH Aanac 
OKO 410 xH.i,aAa cxanoBHHKa ; oa xhx je 310 xH-i.aAa C-ioBena 
a OKO 100 xH.-haAa Ta.iHJaHa, pasyMHJe ce, Aa cy y xom opojy 
H neneHH h Kyt^aHH Ta.iHJanH, naHMC, kojh koa Kyte roBope 
xpBaxcKH a npH3HaBajy ce Ta.iHJanHMa. Kano ce AaK.ie bhah, 
Hcxpa je Bnme cioBCHCKa oa mhothx Apyrnx namnx HOKpa- 



244 

JHHa. 3.ior.iacHa ocMKa B.iaAa HaopoJM.ia Je, loj,- 11)10., oa 370 
xH.i,aAa cxaHOBHHKa 145 xH.i)aAa Ta.iHJaHa, h.ih i',) npou,eHTa, 
M join HCKH OA Haiiic HHTC.iHreiiuH je TBpAc, Ail je ra cxaxM- 
CTHKa jeAHHO \iepoAaBHa. MepoAanna je eaMO OHa, luro ce xe- 
Me.bH Ha nj)aBy m xa l\e cxaxncxHKa nooeAMXH npeNia I)H.ico- 
HOBHM Hawe.iHMa, M }iaiu he HapoA yMMHurw eBe, ^i\ ce xa 
nomxyje h aKO jcMaeoBHxo rioA npHXHCKOM CH.ie viopao Aa 
nonycxH. Ham ce HapoA oopa^yHao ca TypcKOM, Maljai)- 
CKOM, AyexpHJOM, BeneLi,HJoM naK he, ya noMoK Bora, h ca 
oaxaxoM a.iH x])y.ioM Hxa.iMJoM. Ako je nam jyiiaMKH napoA 
3Hao Kpo3 BCKOBe KpB CBojy -iHXH .ill xyhnHa, ;{iiaTH he .ihxh 
je H aa Hcxpy h ceojy ;}ariaAny ipaiinuy.i 

MapiiH FjiaBiiHa 



1 OBiij je MjaHaK iiapa-feeH y r.iaiiHOMC no CTy;tHJn lj,apa Mmmhh, 
Koja je Hsauj.ia y «H)1ibh)) sa HOBeMoaj) 1918. 



HAIU HAPOfl M 1-bErOBA nPEHAHbA 
y jy>KHOJ MAKEaOHMJM. 



I rPAHHUE M BPOJ HALUEr HAPOAA V jy>KHOJ 

MAKEAOHMJM 

y OBOM tiC cc M.iaHKV H3HeTH ^paHM^e H opoj Haiiicr 
HapoA^ y jy;KHoj MaKeAOHHJH, Koja no.iHTHMKn npunaA^i At^nac 
Fp^iKOJ. ripcMa TOMC, ccBepHv rpaHHuy Haiuer Hapo;;a y jym'Hoj 
MaKeAOHHJH npc;iCTai?.i.a rpaHHLi,a HSMet^y Cp6Hje h FpHKe, 
yroBOj)eHa 191.'>. ro^- 

y ocTa.iHM npaBi],HMa, aanaAHOM, jyjKHOM h hctohhom 
ipaHHLi.e pacnpocTpaH>eH>a Hamer cTaHOBHHuiTBa cy c.ieAetie. 

Bana^Ha rpawHua H^e Hajnpe aana^HOM ooa.iOM Ma.ie 
Hpecne, r^e cy ciOBCHCKa ce.ia: TyMaHCu, (BeiJMHiiiTe), FopHa 
FopHua, ^o.iHa Fopuqa, F.iomoom, LLIy.iHH, HycTei;, .lecKa 
(JIaHCHi;a) h 3pHOBij,Ko (H,pHOBi^Ka); 3aTHM npcKO Cyxe Fope 
(nojyocrpBa H.me'hy Ma.ie'ripecnc h Ma.ior .leaepa), r^e cy 
c.iOBCHCKa ce.ia: IJ,cpjc (HcpHJa^ h Fpa>K;;aHo (Fpa>K;i,eH); ^^a.-be 
npcKO Ma.ior Jesepa h Foppter ^CBo.ia Ha cioBCHCKa ce.ia: 
TpHOBO, ^poHOBO, BpHHK, I^aMocjH H CMpAeui; H HajaaA ^a- 
naAHO OA Kocrypa, y ropH>HM TOKOBHMa BHCxpime h Be.iHi_i,e 
KpaJH^a cioBCHCKa ce.ia iia i^ana^y jecy: Fa6pem, JtoMoenH, 
KoccHeu,, .laoaHHLta, KpuHiu'ra, Hobo Ce.io, TpcTHF^a, Ka.ie- 
BHiura, (\iHMHLi,a, riH.iKaTH, JaKOBCHii, Omotcko m HecpaM. 

MsBae OBC rpaHHLi,e, npeocrajy Ha sana^y, y KopnaHCKoj 
KOT.iHHH, Meljy apoanaiuKHM CTaHOBHHuiTBOM, ABa ciOBencKa 
cc.ia: /l,peHOBO h Bo6oiii'hHii,a. 

.IyH{Ha rpaHHu,a Haiiicr cTaHOBHHUiTBa sHarHO je ^yJKa oj 
OBe aanaAHC (napa.ie.iHa je ca ccBepnoM) h H;;e OBaKo: y ko- 
cxypcKOJ oo.iacTH, jy/KHO o^ penc Fa.iemeBe, KpaJHia cy c.io- 
BCHCKa ce.ia: Jesepeii, .lyBpa^a, SHKOBHiuTa, .lnoHiiieBO, Bo- 
JHHH, HecTHMH, Bc.ia U,pKBa, MapKOBCHH H OecjaK; ;ta.i.e na 
HCTOK, npcKO BHCTpHL],e, Haj jyH^HH ja c}' c.iOBCHCKa ce.ia ko- 
crypcKe oo.iacTH: C.iHMHUjTa, FopcHLiH, HypH.iOBO, KoMaHH- 
MCBO H Bo6HmTa. Mctohho, y ocipoBCKOJ o6.iacTH, noc.ie;^Hja 
( 



246 

c.ioBeHCKa ce.ia npexia jyry cv: MoKpcHH, na.ieoj), Km6opm, 
Jeope, PaA3'HHiiJTa, .lHnHHi;n, KoMaH, TpeoHHo, PaHi;H, (Opan- 
KOKHua), KaxpaHMLia h ^o.iho FpaMaTHKOBo. 

y co-ivHCKOj oo.iacTH, aanaAHo o^ AOFber li-ip^apa, naj- 
iy>KHHJH HH3 c.ioBCHCKHx cc.ia MHiic : l).ia;;0Bo, >lHCMep, .la- 
BopeHH, Hot, JaHaKOBo, I4,pMopHHOBo, PaMMHiiiwa, rv.iHiuaHe, 
TopHO (JoKapH) KonanoBO, MoHonHiure ii .IcKOBHMHuiMa 
(.laKOBHCTa), a hctomho oa Flai^apcKor Ixiara: 3yp6a, Kpya- 
.iCBo H KaHra.iH'h. .lyn^Ha rpaHHua waiiier CTaHOBHWiriTBa, aaiiiM, 
y OKO.iHHH Co.iyHa, AoxBara cc ooa.ic Be.ior Mopa, rjc cy 
HajJyH{HHia cioBcucKa ce.ia: HHyHJH (.lyHijy.iap), Ky.iaKMJa, 
TeKc.iH, ApanoBO, A'a])MaH-Kej, KpewoBO h KanyuH.iaj). J,a.i.e 
na HCTOK, jy}KHa rpanHua ce ncH^e h y .lyraAHHCKOj kot.ihhh 
KpaJH^a cy c.iOBCucKa ce.ia npeNia Jyry AJBaroBo, KaBa.iapuH 
H Ba.iaBMa. 

McTOMHa rpanHna nauier cTanoBUHiUTBa y jy>Knoj MaKC- 
AOHHJH, Hcrio;; n.iaHMne HcuiHKa, oiniancHa jc c.iobchckhm 
ce.iHMa: I^Hcona, /Kaj^oBo h lleroBaH, h Hcno;; Kpyiiia-oa.i- 
KaHa ciOBCHCKHM ce.iHMa: Oanpar, .Ic.iobo h FopiiH h Jo.ihh 
ToAopaKH, 

y jyHxHoj MaKo;ionHJH, oBaKO orpanHMCHOj, >khbh na nj)BOM 
Mccry Ham napo;i. Oh Je, BC])()Ba'rHO, y HeaHaTHHJoj ueiiHHH, 
HaA ;{6HpoM CBHX ocra.iHx jy;KHO-MaKe;;()Ht'KHx napo^a, i)aMy- 
HajyhH y oBaj m)vi\) h CTaHOBHHiiiTBO Co.iyHa. Th ajiyi h jyiKHo- 
MaKCAOHCKH HapoAH c\ : TypuH, .leBi)eJH (y C.o.iyHv), norpMenH 
Ha.TKaHUH (CiOBCHH, I4,HHuapH H ApHayiH), lJ,HHuapH, UnraHH 
H, Ha nan a Ay, ApnayrH. 

Bpoj Kyha, no cthhmkhm h bcj)ckhm rj)ynaMa, .m cnaKO 
Hace.iiC y jyiKHoJ MaKCAOHHJH li.nwv jc y aHTponorcorpa(|)CKoj 
pacnpaBH o oboj oo.iacTH (»Hacc.T>a CpncKHx 3cMa.7>a«, kh,. X 
crp. 14. — 38.). Ha obom he ce Mecry h3.io;khth opojcBH caMo 
c.iOBCHCKHx Hacejba, Kyha h Ayma v jyH^HOj MaKCAOHHJH. 

y KopMancKoj oo.iacTH y ABa ce.ia HMa '.\?A) Kvha C.'io- 
BCHa, xpHuihana ; y Ma.ioj IlpecnH y 9 ce.ia .')29 nyha CioBcna 
xpHLuhaHa; y ( yxoj FopH y 3 ce.ia lOo nyha ( .lOBcna xpniu- 
hana; y Ma.iOM Jesepy y 13 ce.ia 513 Kyha C.ioBCHa xpHui- 
haHa; y ^eBory y 3 ce.ia 447 Kyha (\ioBeHa xpHuihana: y ko- 
CTypcKoj oo.iacTH, y 87 Hace.T>a HNia 7224 Kyhe C.iOBena xi)H1ii- 
hana u y 10 ce.ia 616 Kyha CiOBcna MyxaMCAanaiia; y .le- 
pHHCKOj o6.iacTH y 43 Hace-i:.a HMa 4858 Kyha C.iOReHa xpHiu- 
"haHa; y ocTpoBCKOJ oo.iacxH y 33 ce.ia HMa 39r)2 Kyhe (".lo- 
Bena xpHuihana h y Jcahom ce.iy 10 Kyha CiOBena MyxaMCAa- 
Haita ; y Mer.ieHy y 23 ce.ia HMa 1521 Kyha C.ioBCHa xpHurhaHa h y 
25 ce.ia 3()87 Kyha (\ioBeHa MyxaMCAanaiia; y co.iyHCKoj oo.iacxH, 
sanaAHo oa AOfter BapAapa y 111 Hace.i>a HMa 8482 Kyhe C.io- 
BCHa xpHmhana h y ce.ia 310 Kyha C.iOBCHa MyxaMCAaHaiia; 
y ccivHCKOj o6.iacTH (hctomho oa AOH>er BapAapa, cbc ao 
n.iaHHHe Kj)yma-6a.iKaHa) y 82 Hace-i.a HMa 7455 Kyha C.io- 
Bcna xpHLuhana h y 5 ce.ia 522 Kyhe CioBcna MyxaMCAanaua ; 



247 

V Co.iVHy je 4000 Kviia CjiOBCHa xpHmhana; h y .lyra/^UHCKoj 
oo.iacTH (ao n.iaHHHe BeinHKa) y 6 cejia uua 913 Kyka Cjio- 
BCHa xpHiuhana. 

npeMa OBOMC y 416 Hace.'ba HMa 40132 nyhe C.ioeeHa 
xpHiii'haHa H y 44 Hace.7>a 4545 Kyi\a CioBCHa MyxaNieAaHai^a. 
YKynHO HMa Hamer Hapo^a: 44077 Kyha. 

y noMCHyTOJ aHTponoreorpa(|)CKOJ pacnpaBM o jy/KHo j Ma- 
KCAOHMJH, Ha cxp. 47—8 H3HeTH cy noAaTu,H o AftHamitHM sa- 
ApyraMa koa ciOBCHCKor CTaHOBHHUiTBa. Y npecnaHCKOM h 
.lepHHCKOM Kpajy aajpyre cy MHoro6poJHHJe h naJBehe HMajy 
no 30 40 Ayuia ; y ocxpoBCKOJ h co.iyHCKOj o6.iacTH one cy 
pete H MaH:.e, ca opojcM ^yma oa 10 — 20. Ako ce yciCA 
OBannnx nopoAHLi,a, oorarHx H.iaHOBHMa, ysMC na npoce^HO 
Ha CBaKy ciOBCHCKy Kyhy (h.ih nopoAHii,y) Ao.iasH no 7 Ayuia 
OHAa 6poj Hamer craHOBHEuiTBa v jvjkhoj MaKeAOHHJH h3hoch 
312739. 

y paTOBHMa 1912. 13. roA-, mctomho oa AOH>er BapAapa, 
y o6.iacTH rAf ce BOAH.ia 6op6a H3Met,y rp^Ke h oyiapcKe 
BOJCKC, MHora ce.ia cy pasopena h nona.'beHa h ciobchcko 
CTaHOBHHuiTBo H3 H>Hx H36er.io je y OKo.iHH}^ /l,oipaHa, Cxpy- 
MHij,e H T. A- TaKO je h3 46 Hace.'ba H36er.io 3009 nopoAHita 
H.'iH (paMynajy-hH no 7 Aytua na jcAHy no]ioAHL;y) 21063 Ayme. 

KaA ce OA rope H3Ha'lieHor, yKynnor opoja nauier HapoAa 
(312739) OAy3Me OBaj opoj H36er.iHx 21063) npeocraje Kao 
opoj cioBCHCKHx Ayiua 291676. 

C Apyie CTpane, OAMax noc.ie Ba^iKancKor Paxa, hckh 
CioBCHH H3 CTpyMHLi,e H CTp3\MHHKHx cc.ia npece.iH.iH cy ce 
y KyKym h KyKyuiKa ce.ia, na mccto ohkx H36er;iHx. TaKBHx 
AOce.i>eHHx CiOBCHa HMa 375 Kyt^a h.ih (paMyHajyhH no 7 ^yuin 
Ha jeAHy nyhy) 2566 Aytua. 

KaA ce ropK,eM opojy (291676) aoa^ OBaj hocicah^h. (2569) 
AooHJa ce Kao AanauiHiH opoj Hamer napoAa y jyjKHOJ MaKC- 
Aohhjh' 294245. 

II nPEAAhbA 

a) npeAaH>e o KpajbCBMiiy MapKy. 

y HamcM napoAy y jy^KHOJ MaKeAOHHJn onmxe je pac- 
npocxpio npeAan^e o Kpa.-beBH'hy MapKy. MapKO ce CMaipa 
Kao HapoAHH H xpHmtaHCKH B.iaAa.iau,, noc.ie Kora je Aom.io 
xemKO xypcKO Aooa. To ce cxBaxaite bhah na np. h3 OBora: 
y lllKpanaJHMa (y KOCxypcKOJ oo.iacxH) cxapu,H neBajy KaKO je 
MapKO 6ho Be.iHKH jynaK, na, HacxaB.i.ajy'kH, KaKo je npoAao 
3eMJby TNpn,HMa ohh ce 3an.iaHy. y BpxoKony (co.iyncKoj 
oo.iacxn) npn^a ce, KaKO MapKo ccah y KacfjanH y ripH.ieny 
H nHJe BHHO. y xoM AO.iasH HCKH HOBCK, Ha ra cxane KopHXH 
mxo HHJe, AOK Typu,H ysHMajy 3eM.'b3\ MapKO ckohh, ysjame 
KOH^a, oAe na Kocobo h nonne cekn TypKe. A.ih, ko.ihko hx 



24<S 

je OH cenao, — « joiuTe to.iko cc MHHar)). y tom mv nporoRopw 
au'ljco HH oo.iana: "^ocxa Mapno! HcMa (|)ajAa! To je o;i 
rocno;i!)» MapKo ce rioc.ic thx pcHH Bparn y OpH-^en, a Typitn 
.;ay;5My ;ieM.i.y. 

B.iH>Ke OA-THKC MapKOBC BH;ie ce m3 obhx nojaTana. Y 
Hcc]iaMy (y KOcxypcKOJ oo.iacTH) npuna ce Aa ce MapKO 60- 
l)Ho npoTHBy Typana Ha Kocony. y C.iaTHHH (y Memeny) 
ncBa ce o tomc, Kano Mai)Ko «c.iy;KH>) (ciaBw), Kano npcA 
rocTC Haneo aACCCT-roAMHCKO bhho'), jaraR-ue h t. x 

Ona ocooHHa MapnoBa Aa Aoopo nnje OBano ce npcA- 
t'raB.i>a : y U^ej^jy (y Cyxoj FopH) npwMa ce, KaKO je MapKO 
UHO BMHO m;5 Maiuc, Koja je HNui.ia "AeRCHAeceT OKa». y Ca- 
Ky.iCBy (y .iej)HHCKOj oo.iacTM) npuMa ce, nana je y Mapna ow.ia 
Mama «Ma6yp.nHJa». KOJa xBara ceAaMAecer ona. .leAan cxapan 
w.i OcxpoBa Ka^yje, KaKO je Kao actc c.iyuiao na CBaAoa.via 
necMy, y Kojoj ce bcih Aa INIapKO nwje bhho «hh Ma.ieMKa Meuia 
OA ABanaecT OKa». A y OocTO.iy (y co.iyHCKOJ oo.iacTH) npHHa 
ce KaKO je Ma])KO mnuio namy oa ocaMACcer oKa. 

MapKOB Kon, raKohe je noanaT. y l^epjy ce npHwa KaKo 
je MapKOB KOH. oho KpH.iar. .Icahom je, Be.iH ce, MapKO aohco 
pywaK paAHHUH.Ma, kojh cy ;mAa.iH aJH.iCKH ManacTHp, h oho 
aaoopaBHo .ia;KHue. OnAa je penao paAHHUHxia Aa nepy pyKC. 
AOK OH .laiKHue HC AOHCce. Ma cbomc KpM.iaio.Me Kon.y oa- 
.iCTeo je y IlpH.ien h aohco .laHame, a paAHHUH join hhcv 
HH onjni.iH j)yKe. MapKOBa /Kena, KaA je nooer.ia y Kocryp ca 
Be.iOM npoMarajiMeM, cna.iH.ia je KpH.ia MapKOBOM KOH.y. y 
CaKy.ieB\' ciapH ."byAH ncBajy, KaKo je Mapno HMao: <(KOH.a 
luecTOKpH.ia, HH KOBana, hh ;}o6aHa'). y B.iaAOBy (H.niaA Bo- 
ACHa) npH'ia ce, KaKo je MapKOB koh. oho jynaK. y Kpyuiapy 
( KOA na;iapa) Mai)KOB kopb aobc ce, «LIJapKO Ka.iHOHoro». A 
y OocTo.iy ce npHMa, KaKO je MapnoB koh> H.Mao poroBC. 

TOMe KaKO je MapKo nocrao jynan y Kpymapy ce 
oBaKO KaHyje : MapKO je icao agtc jcahom aojho CBojy Majny, 
H OHAa omcAao Aa Kpene jcAHy n.ioMy ; a.iH je HHJe Morao 
HH c Mecxa HOMahn. MaxH My je raAa pcK.ia Aa aojh joui 
mecx Mecei\H, na ke oHAa noKpenyxn n.ioMy, nakn hoa H:.om 
KOH,a H CH.THO 6.iaro, h nocxaxH Kpa.i.. 

MapKOBOJ /KeHHA6H jcAHa ce.taHKa, Koja ^KHBH y Baoja- 
HHMa (ceBeposanaAHO oa Ilayapa), a poljena je y Dohobom 
Ce.iy, Kasyje obo : MapKo je aaxpancHO oa MaJKC Aa ra jkchh. 
MaJKa My je OAroBopn.ia Aa je oh joui Ma.iH, h AOAa.ia Aa je 
ona, KaA ce yAa-ia sa HjcroBa ona HMa.ia cxo xpHAecex roAHHa, 
,a HdCfob oxau. cxo AsaAccex, h .tyAH cy onex roBopH.iH Aa cy 
oooje OH.iH M.iaAH. MapKO joj je na xo Kaaao, Aa je caA na- 
cxao Apyrn bck, — Aa caA ."byAH Ka>Ky Aa je MOMaK crap Kaa 
HMa ABaAccex roAHHa, a ACBoJKa KaA HMa ACBexnaecx. MapKo 
je aaxHM nojaxao uoapso)) KOH>a, h xpa toahhc xoaho xpa- 
iKC-fen ACBOJKy. HaJ3aA je kok. pcKao MapKy Aa 3aBe}Ke ceoH 
OHH, H OH l\e ra npenexH npeno boac cy BapAapHJa» ; na te 



249 



ra cnycTHTH y jcAHO ce.io r^e Hrpajy rpH opa, h ^craHMapKa)) 
y cpeAH>eM opy je aa Mapna. KaA je MapKO Aomao y to ce.io 
H norpa;KHO jeBOJKy y H>eHor oi;a^ OBaj My je aaHCKao mhofo 
HOBaij,a H aaxTceao no cto ABaACcar CBaTOBa o;t Tpn Kpaj>a. 
MapKO je o^Max nanyHHO CBOMe oyAy^eM Tacry ((ij,c.ia {j).i.OKa» 
HOBaita, a.iH ce KparHO ((raj;ie.iHJa», Kano he CKynHTH CBa- 
TOBe. Ty My je opHiy o^Max o;^arHa.ia H:.eroBa MaTH, peKaBUiii 
Aa M}' je jejan Kpa.i, «HyHKO», ^pyrn Kpa.i:. yjaK, a rpehH je 
Kpa.-b OH caM. 

y lJ,epjy ce npH'ia, Kaiio ce Mapno Hnje HiiKaA o^Bajao 
OA JaHKy.ie, kojm My je 6no ((po^HMHa)), u o;i, CeKy.ie kojh My 
je OHO cecTpH'k. ^lapno je yaeo CeKy.iy onja, KaA ce OBaj 
6aH,H0 KaMCHOM, H pacyo «;;eBeT Ma.iH)) y neKOM rpa^y. 

O MapKOBOM jynauiTBy y CaKj^ieBV npHna ce obo : TypcKH 
ij,ap OHO je oauHO jcahom Mapna y TaMHHuy. Ty je on.ia 
((rym^epa)) h iiap je mhc.iho ^a he ona MapKa nojecxH. A,ih 
je MapKO HMao hoh{ .vd hhsmom, na je rymnepy aaK.iao, ii 
HjeHHM ce MCCOM xpaHHO, — a i;apeBa c.iymKHH>a AOAaBa.ia 
My je x.ie6a. Tpn ro^HHe AOH,HHJe Myca Keceynja aaysMe hcko 
MecTo y AsHJH. H,ap ce Ta^a ccth Aa oh jcahho MapKO Morao 
HsaliH >IycH Ha Mer^aH, h 3a>Ka.iH aa vbuyi. Ll,apeBa ciymKHHia 
xaja Ka/Ke i];apy ^a je MapKO joui >khb. L|,ap naBe^e Mapna 
npeja ce, h ynnra ra mojkc .ih whu na Mycy. MapKo My oa- 
roBopH ja je mhoto Mpuiae, h ja Tpe6a h oh h kohj ^a HHJy 
BHHa H ja je^y. KaA ce noTkpeoHO, MapKO je oxHuiao re no- 
ry6HO iSIycy, y komc je oh.io (c^eBeT)* cpiia. 

^lapKO je 6ho h AoceT.ijHB, na ce h3 onacnocTH HaoaB.i^ao 
H .lyKaBCTBOM. O TOMC cc y FyroBy (nanaA HoAcna) npHMa 
obo: T}']3itH cy jc^hom oh.th ohko.ih.ih MapKa y pteroBOM 
Ka.ie'ry. MapKO laja nanpaBH ^TananH na Beiap)) t. j. y^ecH 
Aa Bexap, AyBajyhH, y^apa Ma.i.HH,aMa y ratiaHe (6y6H:.eBe), 
— a OH noTKyje KOH.a naonano h nooerne. Typij,H cy, MyjyhH 
6y6H>eBe, mhc.ih.th Aa MapKO ynyrpa «npaBH i^yMoyo). 5' tom 
je Ham.ia ncKa 6a6a h Kaaa.ia TypiiHMa, Aa je MapKO no6erao 
H3 Ka.iexa joui npe xpn toahhc, a Aa cy ohh xanann mxo cc 
Mvjy ((Ha Bexap)). Ty]:)i;H oHAa yhy y Ka.ie, Ha'hy Hspac.io 
«xpH:.e)), H BHAC Aa je cbc oHaKo, Kao mxo hm je 6a6a on.ia peK.ia. 

CBOJy >KeHv, Koja My HHJe 6H.ia Bcpna, MapKO je cbh- 
peno KasHHo. To ce y l|epjy npHMa OBaKo: jcahom MapKo 
HHJe OHO AOMa, H >KeHy h Aexe OABCAe My mBc.io ITpoMa- 
xapHC)) H3 Kocxypa. KaA ce MapKO spaxHO ((a.iaJKHxe)) (c.iyre) 
peKHy My, tac je n^eroBa ncena. MapKo je nnxao xpn toahhc 
3a Be.ia h KaA la je namao, noccKao ra je «co Ko.iaK ca6ja» 
(Koja ce HOCH.ia «y naaya))), a CBOJy /Keny cna.iHO. — y Ca- 
Ky.iCBy ce o xomc hcxom npnna OBaKo: KaA je jcahom MapKO 
HSHuiao H3 xaMHHH,e H Aomao Kyhn, bhaco je Aa My AOMa 
HHJe jKCHa («M.iaAa MapKOBHLi,a») h MymKO Aexe oa xpn ao 
HCXHpH roAHHC. MapKO HYJe Aa My je JKcny oabco ((Koxc Ko- 
cxypjaHHC)), H xoAao je xpn roAyne pacnnxajy-hn OBHajie h 



250 

Ai)Yre -lAAC ;5a Kora. JeAne BCMepw Mapno, koJh je oho ny- 
c'TMO opaAV, AO'l>e ciVMaJHO KvkM, y Kojoj je jkhbco Kore ca 
MapKOHOM ji^eHOM, H aaMO.iH hx a^ «cnHJe)). Ohh ra npHMC 
iia KOHaK. MapKOBHi;a je oH.ia poAH-ia ^exe ca Kotom, h 6am 
je Ta^a oho Aomao "HyHKO)) ^a KpcTH /(ere. Kore npeo nHxa 
Heno3HaTor nyiHHKa, cnor rocra, ^a .iH 3Ha iuto o Maj)Ky. 
riyTHHK My oAioHopn x--^ Jc MapKO yMjio, ^a je oh oho na 
MapKOBoj caxpaHH h a^ je raAa, aa noKoj Ayuje, ;;o6ho Map- 
KOB jc.icK KOJH joiu HocH. Kaj cv cc o6peAH-iH BHHOM, Map- 
KOBO je AC'ie noHH.io MHoro Bnna. MapKOBHi;a je Har|)AH.ia 
.lere pcMHMa: «MapKOBo Ko.ieno ^a He ocTaHcm!» h MajjKo 
ce no TOMe cacBHM yBCj)Ho r^e ce Ha.ia;m. Ma])KOBa JKCHa je 
HiJHe.ia iJaiHM MajjKOBy eao.iA', Kojy hhko nnje Morao H.jBvhH 
h;5 KopHua, H ;ia.ia je HcnonHaroM nyrnHKy Aa oh pr.ieAa. 
Ma])KO HcxprHe CBOJy cao.i.y, nocewe KoTa h nyHKa m ynnxa 
CBOJy Hceny: bo.ih .ih ^a ra c'.iy;KH h.ih Aa My CBer.Hi. >KeHa, 
Koja ra noana, oAiOBopn My: "Hc.iHixa je c.iyiKoa rBOJa!» — 
H KaH{e Aa xohe Aa My CBeT.iH. Mapno je onAa cna.iH "CO 
aeypH h CBcha)). 

HsAajcTBo MapKOBC jkchc h n.ieMeHHTOcr H^eroBC Maiepe 
liHAC ce H.{ OBor KaaHBan.a: y TpaAodopy (i^oa Co.iyna) n])HMa 
ce, KaKO je Mai)Ko ;i{HBeo y Ka.ieiy >KeHCKo (ABpei-xMcap). 
'l"y cy ra Tyi)u,H ohko.ih.ih, h Al)'Ka.iH onKo.i>eHor rpH poahhc. 
.Maj)KO je HcnaAao w.i r])aAa na KOH>y h cenao 1 ypne. Jcahom 
ce noBj)aTHo <<iaj.ie.iHJa)), m MaxH ra je 3anHTa.ia luxa My je. 
Ma])KO joj je na xo penao: "Ja;j mojkcm, h koh.ox mojkc, h 
caqjaxa mh cene — aMa Tochoa hc mh homojicc'), h oqjam- 
HA'jyliH OBO, AOAao je, Kano ce oa Asa KOMaAa CBaKor Tyj)- 
MHHa, Kora on npeccMc, cxBapajy Ana TypMHHa. lijeroBa MaxH, 
Koja je npjKH.ia pnoe \ xaBH (xHraH>y) Kasa.ia je Aa he bcjio- 
BaxH xoMc KaaHBaiby, ano pMoe y xaBH ;;aHrpajy. KaA cy jihoc, 
iia xe peMH, caMC ^aHrpa.ie, MapKOBa MaxH je pcK.ia Aa ke 
lypUH yaexH rjiaA h scM.i.y. Ma])Ko OHAa noxKvje KOH.a nao- 
oaKO H nooerne Ha ccbc}), a TypuH cy no xaKBOM xpary 
ApH{a.iH Aa je oh ca ccBcpa Hujao na jyr. Hxena MapnoBa 
OAMax nopy^H TypjAHMa y HHCMy, Aa ca Hcxona Hcna.ie ABa 
xona Ha Ka.ie, m oho he ce cpymnxH. TypjAM, kojh cy xpH 
roAHHe xyK.iH Ka.ie ca sanaAa h HHmxa My HHcy HaxyAM.iH, 
vpaAe OBaKO, npoApy y Ka.ie, h noceny MapKOBy Majny. 

A.iH ce MapKO na MciAanHMa ciyn^no h npcBapoM, h 
.mor xoia je 6ho npoK.iex h oa Jcahc CBOje >KpxBe h oa CBOJe 
Maxepe. Y LLlKpanapHMa (y KocxypcKoj oo.iacxH) npH^a ce, 
KaKO je y Kocxypy ccaco Kpa.i. «Be.iMe»>. MapKO je Mpseo 
OBor Kpa.-ba, na ra nosoBC }- OxpHA, h xy ra na npcBapy 
npeccMC AHMHCKHJOM : HO.ia Kpa.-beBa xe.ia na.io je na jeAHy, 
a no.ia Ha Apyiy cxpany KOH>a. Kpa.ii Be.iMe, VMHpytiH, npo- 
K.ieo je MapKa Aa My ce rpoo hc ana, — a rpoo Kpa.i.a 
Be.ina je, Be.ie, y OxpHAy. — Mapno je na npcBapy noryoHO 
H «^exe J,yKaxHHMe)). y HecpaMy (y KocxypcKoj oo.iacxH) 



251 

npMMa ce, khko je ^vKaTMHMc 6h.io "no jyHaK)> o;t MapKa. 
MapKO ra HsaaoBe Ha Mer/^aH, a.in ce <<oko no.iOBMHa)) (oko 
c.iaoHHa) oname n.iariiOM, h xaKO My HHUira HHJe Morjia 
caojba ^vKaTHHMeTa. A ^ere ^VKaTHHHe, Koje ce HHJe c.iy- 
>kh;io npeiiapoM, MapKo noryoH, — y MoHonniu'ry (y CojiyH- 
CKOJ oo.iacTH) o OBOM MapKOBOM Mer;i,aHy npH'ia ce ca BHine 
nojeAHHOCTH. J\eTe ^ynaTUHMe, oX ce^aM ro;i,HHa, oh.to je 
oo.IjH jywaK o^ Maj)Ka. Oho je noKpcHy.io n-iOMv Kojy MapKO 
HHJe Morao noKpeHYTH. Ka^ cy ^yKaiHHMe h MapKO AeJiH.iH 
Mcr^aH Ha KOK.MMa, MapKOB je koh. nao ; a Ka^ cy ce nopBajiH, 
MapKO je nao. MapKo hhjc iMorao obo OTpnexn, h pcKne 
^yKaTUHMCTy ;xa nol^e nanpcA, a on te sa h>hm. Mapno oH;;a 
H3BaAH Man h npeccMC /^yKarnHHe. Obo, oceTHBUJH 6o;i, 
peKHe MapKy ;i,a ra oo.ih cpi;e, a MapKO My oAroBopn ;;a ce 
Harne na .leBy cxpany, na 'he My 6hth .laKuie. ^yKaiHHHe 
raKO ypa^H, h tc.io My ce o^Max npeno.iOBH. MapKOBa xMaxH, 
KaA TO MYJe, npoKyHe Ma])Ka : ;ia «He uMa xaJHp», h x^x My 
ce rpo6 He ana. 

y lilKpanapHMa (y KocrypcKoj oo.iacTH), y AJTOcy (y 
ocipoBCKOj o6.iacTH), y TyroBy, B-ia^oBy n Kpyuiapy (y Co- 
.lyncKoj o6.iacTH) no^jeAHaKO ce y r.iaBHOM npnna o tomc, 
KaKO je MapKa necTo.io H.jMety .i.yAH. Jcahom je Ma])Ko c.ia- 
3HO HJI3 «6a.iKaH)), (t. j. HH3 n.iaHHHy) H BHAco y OBnapa 
nHiuTo.i. 3a nojacoM. Oh ra ynnra mra My je to, a OBHap 
o^roBopn, Aa oh thmc, h aKO je HCJaK, moikc y6HTH naJBeher 
jVHaKa. MapKO npy>KH uiaKy, KOJy My OBnap npoonje h3 
nHmTO.i>a. MapKO OHAa pcKHe ^a BHiue ncMa JKHBOxa 3a jynaKa, 
H OAC y nycTHH>y, r^e (crpe6a jomTC Aa je h{hb». y FpaAO- 
oopy fKOA Co-iyna) xBpAH ce Aa je MapKO }kmb aaxo, uito je 
HMO «H\HBa BOAa». 

y OBHM oo.iacTHMa He caMO Aa ce mhoto npHna h ncBa 
o MapKy. Beh cy MHoroopojna h MecTa Koja ce Beayjy 3a 
H^era. 0cTaTn,H oa ipaAOBa. kojh ce aoBy <(MapKOBo Ka.iC)), 
BHAC ce y OBHM ce;jHMa: y HecpaMy (y KOcrypcKOJ oo.iacTn) 
na jcAHOM hsabojchom opery; ceBepo3anaAHO oa ()cTj)OBCKor 
Jesepa, a .icbo oa nyTa 3a Bhto.'b; na 6pAy HsnaA ce.ia Em- 
oopa (y ocTpoBCKOJ o6.iacTn); ceBepo3anaAHO oa rTerepcKor 
.le3epa, nsnaA nonopa ^ynKe, Ha jcahom KpcMH^aMKOM ])Ty m. t. a- 
y Meneny nocToje ABa Mecra, KOJa ce 30By «Ma])KOBO Ko- 
.leno)): jcaho je na no.ia nyxa H3Me']3y C.iarHHe n ^pcHOBa, 
a Apyi'o je 3a no.ia naca xoAa oa CyoorcKor npcMa IlpHoo- 
AHUiry. H CiOBCHH Myxa.MeAaHiiH 30By xa MCCTa hcthm hmc- 
HOM. KbHxoBa HMena AO-ia3e oryAa, uito ce npHHa Aa je 
MapKO «naAHaja», h y ctchh cy ocxa.iH xparoBH oa ko- 
.lena h nore. 

y AJHJiy (y Ma.ioj ripecnn) npHna ce Aa je MapKO 3HAao 
MaHacxMp, KOJM je Aanac y pymeBHnaMa. Ha «I4,pKBHmry», 
H3Me''Ky ce.ia FpaAHmxa h BaApHuixa (koa na3apa) no npH- 
HaH>y Memxana 6H.ia je MapKOBa u,pKBa ; xy je CKpHBena h 



252 

H>croBa wxa.ma)). O.mAano upcio koa OocTO-ia (iia nyiy h;?- 
MC'hy na3a])a h (xvivHa) ;joBe ce xMapKOBa Ban>a)). Tpa/i 
/KcHCKO, no Ha|)o;iHOM Ka;mBaHiy, TaKoije je MapKO ;}HAao. 
O^Max AO OHor Ka.iera je ((MapKOBa BoHBa)), oa McpMcpa, y 
Kojv OH Mor.iH Aft crane ao ner croTHHa ona BHiia. Y Kopn- 
renv (na Kaprn 'lioj^Anne, ;uinaAno oa Jtoiher ra.iHKa) noc- 
TOJH «MapKOB Ka.vien)), joAna CTcua, Kojy AnaAecer .ia'ah uv 
6h Mor.iH noKpeHVTH ; npwMa ce a^ je Mapuo 6a«,Ho OBy 
CTCHy OA /KcHCKor, m na ctchh cc, KaiKy, h Annac bha" rpnr 
OA MapixOBC pyne. 

.Ivio;5ariaAHO oa liOACiia, a .icbo oA nyra kojh ijoah y 
liproKon je »MapKOBa Ti)ara<(. To je yAy6.i>en,e y Ki)ewH,aKy, 
iia.iHK na BC.iHKo cTona.io. Oho je Ayio oko ccAHMAecer, 
mnpoKo OKO rpHAecer, a av^oko oko Aecer um. KaA^ HCKcr 
;ip}KH ))TpecKa«, OH noHCce OA KvtiC BOAe y hobom cyAy,' cacne 
BOAy y ri)ary, h OAaivie ce yMHJe. HaiMM cyA panoHJe m, Bpa- 
liajyliH ce KviiH, HHKaKO ce iie cmc oicpeiiyTH, xd ra rpo3HHua 
lie 6h noHOBa yxBaiH.ia. iJaocra.ia BOAa y rpa.JH npecymn. 
Oko rpare je nyno ponna oa paaowjenor nocyba. IlaJBHme 
je acMAjanHx ponna : »oa rpHe«, »oa MHcyp<'( n t. a., a aaiHM 
craK.iCHHx, ))OA HiHUje<( ; HMa mhopo ])6HHa h oa THKaBa. CBaKo 
Bei)vje Aft lie noc.ie oBor yMHBan.a OiupaBHiH. Ha OBy rpary 
AO.ia;{e oo-iccfhiuh a.i HoAcna h oko.iuhx ce.ia, a jiaJBHUie ce 
AOBOAC Acua- Ko je mhoto oo.iecTaH aohocc ra na Marai)ery. 

McTo laKo je o.iHay BproKona, na Ph;jobckoj PyAHHH, 
on.ia ))]Mai)KOBa 'ri)aBa«. To je oh.io bc.ihko yAy6.i:.eHie Kao 
CTona.io, na jcAnoj KpcMn.aMKOJ crenH, oa hcko-I-iko Kyonnx 
iMCrapa. KaA je hcko actc HMa.io i^ponnMuy m.ih »6i)ynKH« 
(ocHHtte), AOBoijcno je na OBy rpary. Ca pcKC ce aaxBara.ia 
BOAft, cacra.ia y npaiy, h agtc ce OAftT.ie yMHBa.io. Oko 18'.);). 
roA., 3a Bpe.vie rpaljen^a >Ke.ie;}HHue Co.iyn-BHTO.ij, paAHwuH 
cy H.uyna.iH OBy creny ca rparoM h KaMeH>CM oa H.e nacy.iH 
npyry. 

H;} nocicAiBft ABa npHMcpa ce bhah, KaKO ce y name.M 
napoAy n])HnHcyje MaK h nyAOTBopna Moh hckhm MCCTHMa, 
Koja ce ;joBy MapKOBHM hmchom. Y napoAHOM cxBaxaHA' MapKo 
ce ca CTynn,a napoAHor jynaKa nen.e ao CTynH>a oO/KaHCXBa. 
Obo BepoBaH:.e ac-ih h ono name cTanoBHHuiTBO y BoAcny, 
Koje HHaMC CTOJH noA onuiTHM yTHqajcM BHsanTHJcKO- rpMKC 
Ky.riype. 

MMa ncKO.iHKo Mccxa, KOJa ce aoboac y Besy ca MapKO- 
BHM kohjCm. y HecpaMy, na opery nopcA MapnoBor Ka.iCTa 
je H «^ynKa», jaMa Koja nsenix accct AytuH«, h 3a KOJy ce npnna 
Aa je ipar, tac je cxao MapKOB ))Kohjot«. McnoA noMenyxor 
ce.ia, c .lese crpane peKC Be-THu.e je »HepBeHa C.TeHa« : npHna 
ce Aft jc OBa crena noupBene.ia OHAa, KaA je na H>y Kanny.ia 
KpB H3 MapKOBa KOH>a. HcTBpT naca xoAft hchoa B.iaAOBa, 
nopcA nyra .?a BoAcn, 6ho je jcAftn noBetiH KpeHH>aHKH KaMen, 



• 253 

ca rparoM o;; kohjCkc KoriHre. Oko 1907. roj. raj Je KaxieH 
paaoHJeH. Oh ce anao "MapKoea Tpara«. 

ripeAaifce o Kpa.ijeBH'ky MapKV, Kao luto ce vlh ceer h3- 
.io>KeHor BHAH, noTnyno je joxiahe, napoAHO, a npeAaeaHO je 
c KO.icHa Ha KO.iCHo Kpo3 cTO-icka. MapKV npHnajy h .IjVAh 
II >KeHe, a y AJTOcy ce bc.im aa npHwy o tomc, KaKO Mapna 
necTaje H^Mel^y .i.yAH, Aa je ))>KeHCKa« r. j., x<^ je 6a6e npn- 
4ajy CBOJoj ynyMaAH. 

6) OcTajia npeAaita 

^pyra naKBa npcAaH^a, ccm o MapKy, Bp.io cy pexKa, r 
NiaxoM ce MOJKC H^HaliM, Aa cy npHM.i>eHa m.j KH>Hra h.ih ca 
c'lpane Aonera. 

y riocTO.iy (y co.iyHCKoj oo.iacTH) tag je OH.ia Ocia, 
npecTOHHH,a A.ieKcaHApa MaKeAOHCKor, — o obom bcimkom 
ocBajaHy anaj}" ohcmchh cej>aij,H ca.MO no HMeny. 

y ria.ieopy (y ocrpoBCKOj oo.iacTH) o BH;iaHTHJcKOM m,apy 
KoHcraHTHHy sa MHJe c}' B.iaAe Typi^H yse.iH L^apwrpaA, npe- 
ripHnaBa ce oho hcto npeAaH>e, Koje nocTOJn y Memeny o 
npe.iaay CiOBCHa y Hc.iaM : U|ap KoHCxaHTHH je penao, Aa ^e 
'i\pu,vi oHAa yseiM L],apHrpaA, KaA pnoe Koje cy ce np/KH.ie 
y THraH>y, ckomc y M0])e. A pHoe y raj Max ckomc c B})e,ior 
y.i>a y Mope. 

npeAaH^e o 6o;iaHOM ^oJHHHy BanpeAHO je aiubo y ce- 
iHMa co.iyncKe oKO.iHHe. Ha npHMaH>a cctaKa OAMax ce bhah, 
Aa je H OBo njjCAaHDe napoAHO. y rpaAo6opy (ccBeposanaAHO 
OA Co.iYHa) o ^oJMHHOBOM jyHaiuTBy OBaKo ce npHMa : y Apa- 
noBO (na KapxH Apan.iH, ao Co.iyHa) Aoiuao je oho jcahom 
upHH ApanHH. Oh je noAnrao MCTHpH MaAopa sa CBOJe c.iyre, 
a y TpH je .icHiao caM n oner cy My Hore on.ie ((BOHKa)). 
Co.iyH je Mopao a^ib^th ApanHHy na a^h no jeAHy KpaBy, no 
{{)ypyHy x.ieoa u sa cnaKo Bene no jcAHy mom}'. Ty MOMy 
ApanHH "pacHnyBa)), h ona noc.ie Tora yMHpe. TaKo je Aomao 
[)eA H Ha cecrpy ^oJHHna, kojh je ;ie/Kao oo.ian Bek rpn ro- 
AHHe. Ona je ym.ia y oAajy cbomc 6o.iecHOM 6paTy, KpuiehH 
npcre. ^ojhhh jy je ;5anHTao, HMa .m x.ieoa a^ Jcac h BHna 
Aa HHJe. ()Ha My je Kasa.ia Aa HMa CBcra, nero je Hecpe-hna 
naro, uito je Aomao pcA na ity Aa HAe H,pH0M Apannny. 
J,oJMHH je TaAa Kaaao, a^ fee on H'hH a^ ce ry^e ca ApannnoM, 
H pcKao cecrpH, a^ My hoch cao.-by Aa ce HaomrpH, Aa mv 
BOAH KOH,a Aa ce noTKyje, h Aa My koa repsHJe nopyMH oac.io 
OA rpH CTOTHHC .laKara (apmHHa) cyKna. A.ih cy h omrpaH 
H Ha.ioaHTHH H TcpiJHJa rpaJKH.iH OA cecxpc ^ojuhhobc, Aa joj 
npBO ii,e.iHBajy .iHi;e, na he noc.ie Aa paAe. Ona ce BpaTH.ia 
He CBpiliHBUiH HHuira. ^oJHHH je xaAa yaeo nojac oa Tpncra 
.laKaxa (Aa wnpnoepe kocko)), a K0H,y je Aao cyBO rpojK'be h 
BHHO H3 ((Mama BeApeHHH,a — ocaMACcex OKaHHu^a)), Koh> je 
penao ^oJHHHy Aa ce Ao6po ap>km, a oh -ke ra caMVBaTH. Ka^ 



254 

cy ApanHHV jaBH.iM ja r^oj'iwH h^c jua ce rvMe c HjHM, oh je 
y .-bVTHHH oauao nene Ha no.ia caxa A^.i-HHe. llpHo je Apannn 
Manyo «co 6y3;iOBaH)), a ^oJhhhob koh^ je KMeKao, h 6y3AOBaH 
je /^oJMHHa npeoauHO. ApanHH je xpaHiMO Aa join jcahom Mane 
6y3AOBaHOM, a.iH je ^ojmhh to oa6ho pcMHMa, ^a t.'e MOBen 
jcAHOM Ha CBCT jKi'lja. 3aTHM je /toJMHH Manyo 6y3AOBaHOM h 
y6HO ApanHHa. OnAa ce BpaiHO y Co.iyn, npecKOMHO KOH>eM 
rpaACKH HHA, na noceKao h ouiipaMa h Ha.ioaHTHna u lep- 
;}HJy, KOJH cy cbh oh.im HjCpobh «no6paTHMH)). FpaAOOopuH 
AOAajy Aa je na «BapAapcKa OopTa)) y Co.iyiiy ao CKopa bh- 

CH.IO ^OJMHHOBO pCOpO, UJHpOKO 3a MHxaBy uiaKy. 

O KocoBCKOM Bojy npwMa jcAan crapai^ hs B.iaAOBa 
(H3HaA HoACHa) ohpko, Kano je, bc.ih, Myo oa CBora acac. O 
Mh-iouicbom jynauiTBy ana ce a<> nojcAHHocTH. ^pyrH 3eT Jla- 
aapcB 3Bao ce ((Bh.iKw, 6ho je ca Tyj)UHMa «eAHo», h Hxiao je 
Aecer xM-taAa .ia'am <<y nanuyj))). H^eroBa je Ayn^Hocr oH-ia Aa 
3a1)e 7\pi;HMa c jieha, a.iM oh to hhjc yHHHHO. 

y TexoBy (koa BoAena) nocroJH npcAaH.e o tomc, naKo 
je y lUyMaAHJH othohco KapahophcB ycTanan. CaMO ce 3a 
OBO npeAaH,e Mor.io yTBpAHTH, hoa kojhm je nj)H;iHKaMa aoui.io 
ea CTpane. Crapai;, kojm je npHMao obo, bc.ih Aa je to Myo 
OA CBora oi;a, kojh je oko 1(S70. toa., Kao h MHore KHpn- 
VHJe OBHX KpajcBa — hocho y noMopaB.i^e tt.eromKO bhho, 
Mcr.ieHCKy nanpHKy h t. a- flo obom npeAaH>y, Ha «Be.iHK 
^eH» Hrpao je wopo)), uaA je oanyo jcAaH A])anHH ca ceJMC- 
HHMa. ApaoHH je OAMax 3aTpa/fCHo KapahophcBy cecTpy. KaA 
Kapaljophe to ^yje, orpMH Kyhn h noTpaH{H oa oua Aonym- 
TeH>e Aa yoHJe Ai)riHHa. Orai; My HMJe xtco AaTH onpouiTaj 
«Ha apHO)) H Kaj^ahophe la 3aTO y6HJe. 3aTHM y6HJe Apa- 

OHHa H HCKO.IMKO CeJMCHa, H HOHHC oc.iooaliaBaTH CpoHJy 
ca ABOJHUOM OBAaiiiH>Hx .i>yAH, KoJH cy TaAa TaMO /Khbcih : ca 
Tona.i-HacTOM h3 B.iaAOBa h ca MH.iomeM oa JaH>HHe. 

EopHBOJ JK. MHJiojeBHli 



nOMEHHK 

^PyniTBA CBETOrA CABE 



AHApa T>op^eBHii 

npeAceAHHK /I,pyinTBa Cb. Case 

Me-fey ocMopHU,OM ocHOBa.iai;a /l,pyinTBa Cb. CaBe roAHHC 
1886. 6ho je h noK. AnApa ToopijeBH'k, koJh je y to ;;o6a oho 
npo({)ecop rpa'baHCKora IlpaBa Ha Be.iHKOJ LIIko.im h Beh 
nosHax ca cbojhx CTpyHHHx pa;i,OBa. 3a3'3HM.'bHB, CHeprHHan m 
Bpe;;aH, KanaB je AH;i,pa ToopbeBHt^ 6ho y i;e.ioM cbom pa;i,y, 
OH je MHoro AonpuHeo ^a ce HAeja o nocraHKy /l,pymTBa jom 
npH ocHHBafty ifceroBy no u,e.ioj Cp6HJn nponece, h ja ce 
jom OA nonexKa npnAOOHJy sa ^pyiuxBO mhofh o^aopaHH 
.i>yAH saxa-iacajy h uiapc Mace. 

y npBOJ no BpeMeny /],pyiiiTBeHOJ ynpaBH, An^pa Tiop- 
beBH-fe je 6ho xaJHUK. Oh je m HacnoBao ^pymTBeny apxHB3\ 
KaA je, roAHHe 1890., YnpaBHH O^oop ^pyuiTBenH, npHcxynHO 
i^aten^y J],pymTBeHora ^OMa, An^pa TDopbeBH'h je, nope^ 
AyJKHocTH raJHHKa, npHMHo h Ay>KHOCT o.iaraJHHKa rpaijeBHH- 
cKor O^^opa J\. C. G. Ko.ihkh je xpy^ y.iojKen oko noAnsaHba 
J\oMa H KO.IHKH jc OHO nocao OKO npHOHpaHia MarepHa.iHHx 
cpeAciaBa 3L\ J\om, ca^a ce ne MO>Ke hh hojmhth. — IlpeAceAHHK 
FpateBHHCKor O^oopa, y ^pyrnxBy Cb. CaBC He3a6opaB.i,eHM 
noK. Mhx. BoiH-keBHii h 6.iarajnHK OAoopa An^pa TooptcBH-fe, 
im npBa ABa MeceLi,a oh.ih cy, 6e3 npexepHBaR.a ce Mo^Ke petn, 
y nenpecxanoj ccahhiah. 

rtoK. AHApa Taop'ljeBHh je, h Kao MHHHCxap npocBexe, 
4897.— 1900. r., uoKasao npeMa /^pymxBy Cb. Case hcxo xaKo 
Be.iHKY .i.y6aB h cxapaH>e, Kao uixo je noKa^HBao h y npaK- 
XHHHHM noc.iOBHMa ^pyuixBcnHM. 

KaKO cy no.iHXHHKC HHCHHyHu,HJe — onpaBAane h.ih ne 
— Koje cy HHtLene oHAamH:,oj XpyrnxBenoj YnpaBH noraba.ie 
caMo ^pymxBO, oho je ^ana.io y HaMOXHHi}^ h npeiKHB-T^aBajio 
xeujKy KpHyy. TaKO je oh.io cbc ao 1904., a xc roAHne cy ce, 
onex ocHOBaou,H ^pymxBa Cb. CaBe, npeny.iH h HSByK.iH /l,py- 
uixBO H3 xe yHMa.iocxH. M Mcby FLHMa je, h oBora nyxa, naj- 



2.)() 

eHcprHMHMJH OHO noK. AiiApa ToopheBHh. Te roAHne jc Anapa 
'Bop'liCBH'h Haaopar ;{a ripeAce;j,HHKa ^pyiiiTBa in. Cauc m 
ni)C'ACTaB.i,ao je j,pymTBo cbc ao cBoje cMprM. — Flo cbgJhm 
iioJMOBHMa H no-iMTHMKHM iipHHLi,Hnn.Ma Be;3aH ;5a H;jpa3MTy, 
t-BOJe Bpcxe, B.iaAaBHHv ao 1!)()(). r., AH^pa ToopheBnh ce th\ 
ro;iHHa noBYKao ca AP>KaBHe no;}opHHij,c, a oa 1904. r. h ca 
jaBHora no.iHTHMKora |)aja y onmre, tc je bcimkh ago CBora 
c loooAHora Bj)e.MeHa iiocbctho ^pyniTBy ('b. ("aBC. 

npcAccAaBan.c AnApc 'BophcBirha y ^pyiiiTBy C-b. CaBC 
rpaJHO je 3a6e.ie>KeHO oa-ihhho cMHiii.i>eHHM ciBapuMM h 

KOpHCHMM paAOM. M aKO join CKpOMHHX MaTCpHa.lHHX CpCA" 

craBa, ^pymiBO Cb. CaBe je, ;ja npe;iceAHHKOBaH>a iiok. An^pe 
Bop'hcBH'ha, nene/io McnyH>aBaTH eBOJ ;uiAaTaK h nocrojaHo 
KopaMaiM cBOMe Be.iHKOM uH.i>y. — y AHAjic 'Boi)'ljeBHha je 
iionHK.ia MHora HACJa y o^HOcy iia j^aa A- ( • (. • oa kojhx he 
vv HeKe jaKOM npuBOAHiH y jcio. 

— Ako je ^|jyiiiTBO (n. CaBe Ma ko.ihko cbojhm pajOM 
iioMor.io Aa ce BeKOBUM chobh CpncKora Ha|)OAa ocxBape, h 
auo OHO H.Ma ;iac.iyre na to, ana ran aco oa lora naAa h Ha 
AeccToroAHiiiH>era npcAceAHHica ^linHiTua, na hok. AnApv 
Bop'heBHka. 

OoK. Ahaiki 'bojyheBM'h ])oamo ce y BeorpaAy a y.Mpo 
je y KparyjcBuy, 22. noBCMopa 1914., Ka.MO ce oho, HHane 
reiiiKo oo.iecraH, ck.iohho aa BpcMC 6oM6aj)AOBaH>a ISeorpaAa. 
nocMinHH ocTaTi;H AHApe liopheBHha ripeHeiH cy y Beo- 
I paA 2j. hobcm. h capaH.eHii y noj)OAM4Hoj rpooHHUH na 
lloBOM rpo6.i.y. 

Bor Aa npocTH ohb. npcAceAHMKa ^pymiBa Cb. (laBC, 
AHApy 'BojrheBH'Ka, h BeMaH My noMen Mehy naMa. 

Pa^ocjiaB J. BacoBHii 

HjiaH FjiaBHor O^Sopa JI,. C. C. 

.lyna 18. 1913. r. saoe.ieiKH.io je ^pymiBO Cb. CaBe ry- 
OHxaK cBora BpcHora M.iaHa yTeMe.-baHa m M-iana F.iaBH. Oa- 
oopa, PaAocaea J. BacoBHha, ripocjj. Ill BeorpaA- InMHaanje. 
rioK. BacoBHti poAHo ce y ce.iy PoH^y y HoBonaaapcKOM 
CaHi^aKy, 9. cenxeM. 186<S. r. Bpao no H^eroBy pobeity, ao- 
ce.ie ce poAHxe.i.H My y y}KHLi.e, h xy je BacoBHtx cBpuiHO 
ocHOBHy lUKO.i}' H pca.iKy. rio CBpmexKy njjHpoAHO-Maxe.Ma- 
xHHKor OAceKa Ha I^e.iHKoj ujko.ih, BacoBH'h je aooho aa npe- 
AaBaMa h roAHHe 1896. no.iOH^no npotfjecojiCKH hchhx h3 rpyne 
leorpatfjHJe ca HcxopHJOM CpncKora HapoAa. Ho xom je Ba- 
coBH-k npoBeo ioahhy Aana y HHOCxpaHcxBy paAH ycaBpuia- 
BaHia CBora h oho je npo(}}ecop y BHuie Mecxa y ynyxpaui- 
HjOcth. BacoBH'h je c.iy>KHo opcKO 20 roAHiia. Y xony xora 
BpeMCHa, BacoBH'k je oho ABa nyxa OAnymxen h3 Ap>KaBHe 
c.iyHcoe H3 no.iHXHHKHx ooaHpa. floK. BacoBH'h je aaysMMao 
vmeAHO Mecxo Mcky HauiHM npocJjecopHMa cpeAH.Hx uiKO.ia 



25'/ 

H o;^.iHKOBao ce h cbojhm crpynHUM paAOBHMa. ripeAaHOCT 
l^acoBHkeBa hcthhh, Kpera.ia ra je Ha nyTOBaH,e h hcoh- 
THBaH^e, H oea npeiepHBaffca ce mojkc pehH ;;a je peiKO ko 
join o;; H:.eroBHx ApyroBa no CTpyi;n nyiOBao ko.ihko oh. 
- CaMO npoy4aBaHDe BCxpoBa o^bcio je BacoBH'ha na KpHM, 
y EniMecKy h CKaH^HHaBHJy. 

nopeA Tora mro je 6ho H.ian yxeMe.'baM h H.iaH F.iaB- 
Hor O^oopa ^pyinTBa Cb. Case, BacoBH'h je 6ho H.iaH npotfje- 
copcKor ^pyuiTBa, H.ian CpncKor FeojouiKor /JpyuiTBa, 
M.iaH CpncKor FeorpafpcKor /|,pymrBa h 'LiaH <t>paHi;ycKor 
AcrpoHOMCKor ^pyiuiBa. 

HeKa je Benan noMen BacoBH-ka Me%\ HaMa. 

Cnaca K. IIIyMeHKOBHii 

HjiaH FjiaBHor OASopa 

();tpacTao y nyhH, y Mecxy po'ljeH.a ,y BopoBi],y h y Beo- 
rpa^y, y Kojoj cy ce cTHqa.in MHorn npBH .'byAn h poAo.i.y6H 
H3 CBHX cxpana CpncTBa, h y Kojqj ce mhoph Hapo;i,HH nocao 
;5anoHHK.ao h AOBpiiiHBao, noK. Cnaca je, y i^e.ioMC cbomc 
sKHBory H paAy, oho BepHH HocH.iau; Ayxa h KapaKxepa CBora 
oi;a Kocie IlIyMeHKOBH'ka. — C'ra.iHO BesaH aa cbojhm saBH- 
HajcM, ^pHMKo.i, Cnaca je, nope^ noMaratt>a y noA«3aK.y 
TaMomH^era CpncTBa, MHorora Cp6HHa o^aHAe h Maxe- 
pHa.iHO nOiMorao. 

rioK. Cnaca poAHo ce y BopoBiiy, foahhc 1860. lllKo.iy 
je yHHo y BnropcKOM ManacrHpy Cb. JoBana m y Beorpa^y. 
rio CBpmexKy no.iyrHMHaaHJe y Beorpa^y, noK. Cnaca je 
cxynno y Ap>KaBHy c.iyjKoy. Ca no.ioHiaja ccKpexapa Ha^ie.icxBa 
OKpyra KpymeBaHKor npHMHO je Cnaca Ay>KHOCx o.iaraJHHKa 
OnmxHHC Fpa^a Beorpa^a, ca Kora je no.io}ixaja,\ no cBojoJ 
mo:i6h, oho cxaB.i>eH y neHSHJy. 

Kao "^i.iaH yreMej:.aH J\. C. C, noK. Cnaca je oho H3a6paH 
.ia M.iana F.iaBHor O^oopa 1904. r. h Ha xom no.ioHiaj}' y J\. C. C. 
ocxao je cbc ao CBOje CMpxH, 17. Mapxa 1916. floK Cnaca 
je y.vipo y BeorpaAy, 

Bor Aa My. Aytuy n])ocxH h Benan My homch. 

MOMHHJIO HBaHHii 

Hnaii FjiaBHor OA^opa 

Kao npocfjecop rHMHa.?HJe y BeorpaAy, ook. Mommh.io 
HBaHHii jf-B.-ba ce y ^pymxBv Cb. CaBe join npBHX foahhu 
iiocxojaHia OBora ^pymxBa. Kao H.ian yxeMCi^aM, na /I,pvm- 
■iBenoj CKynujxHHH roAHne 1891. Momhh.io MBaHHt je oho 
Haaopax aa M.iana F.iaBHor OA^opa. FoAHne 1896. HBaHHh je 
oho Hsaopax 3a xaJHHKa ^pymxBCHor. Te roAHHe je HBannii 
npHMHo H ypetHBaH^e ^py LiXBenor oprana, BpacxBa. — Oa 
14 KHiHia BpacxBa, noK. HBaHH'k je ypcAHO ocaM noc.ieAH.Hx. 



258 

rio Hsoopy ipaAHBa, CBana je oa oimx ocaM lUhwra BpacTBa 
oH.ia CBe 6o.i>a, He Ma.ia je ;?ac.iyra noK. HnanHha iuto cc 
y BpacTHy HeroBa.ia MHCTora h .icno ra naiuera je;iHKa. 

Ho roAHHaMa CBora pobeH.a, no AOMaheM BacnHTaH>y, 
H no noJMOBHMa h ocekaHiHMa cbojhm npexia Hau,HOHa.iHHM 
noc.ioBHMa, noK. M. HBaHH'h ce Hac.iaH>ao na name poMan- 
THMape 1850-THx roAnna. Hocie Ba.iKaHCKora para h Hyny- 
peiuKora Mwpa, noK. MBannh nnje HHKaAa h nw oa Kora npno 
CBOJ 60.1 uiTO je H noc.ic onaKBora ycncxa CpneKdra HapoAa 
ocTa.io npeixO 300.000 (4)6a noA TpuHMa. 

3a KpBaBora, h Avrora, (^BCTCKora Para, h M. MBanHii 
ce MHoro nanaTHo. BeHiehH HcnpeA HenpHJaTe.i>a, on je ca 
CBOJOM nopoAHuoM Aocnco 'laK y OpHiUTHny. — M aKO hhjc 
HHKaKO npecrao Bej^OBaTH AcI Ke (poMJa BacKpcnyrn, oa f|jM- 
;mHKHx nanopa, h noA oo.iom 3a npera/KenoM h noxapanoM 
CpoHJoM, noK. HBaHH'h je yMpo 23. anpw.ia 191(). y Beo^pa;^y, 
y CBOjoj KytiH. 

Jl'dK'd My cpncK'a ;3eM.i.a h BCMan My noMcn Mchy naMa.i 

MHxajjio IlaBJioBHfe 

HJiaH TjiaBHor OA^opa 

Meijy Be.iHKHM AOopoTBopHMa /JpyuixBa Cb. CaBe, noK. 
MHxaj.io HaB.ioBH'h 6hb. oeorpaACKH TproBaia, — Tih]) Mh- 
jaj.io - - say^MMa bhaho Mecro. Hok. HaB.iOBH'Kje noiiHarca CBOJe 
Aape>K.i)HBOCTH ;m cbc Ao6pe i;H.i.eBe. H)eroBa H-uamHa pyna 
CByAa je Aonnpa.ia, rAe ce paAH.io aa Ao6po napoAa. M. Oa- 
B.ioBH'h je yaeo jaK VAeo h 3' capahnBan^y h noTnoMaraHjy 
J^pymTBa Cb. CaBe. HopcA Tora mro je nocrao H.iaH Aoopo- 
TBop ^pyuiTBa jom y BpeMC nocranKa H>eroBa, noK. HaB/iOBHli 
je H Apyi'HM MarepHa.iHHM npn.io.jHMa noMarao obo ^pyuixBO. 
— Kao MHOVHX Apyinx, no^Hara je h HicroBa H3o6H.iHa noMoti, 
Kojy je ynaaao ;5,pyHiTBy n])H rpabeHjy /|,pymTBeHor /|,OMa. 
HopeA'iora, noK. riaB.ioBHti je noMarao /^pyrnxBO h Mopajino; 
o.iaKuiaBao je HiiBoheH^e ^pyrnxBCHor r.iaBHor saAaxna. Oh je 
500 npHMcpana c])ncKora npcBOAa (a. Fan^ieawha MaheAOHHJe 
H Cx. CpoHJe noK.iOHHO /^pymxBy Cb. CaBe h xe cy KH>Hre 
oH.ie pacxypene no Heoc.ioooBeHHM KpajeBHMa naiuHx scMajba, 

A KO.IHKO je yHHHH.lO OBO npBO OnUIHpHO, H y CBOJe BpCMC 

3HaMaJHO Ae.io o Cx. Cp6HJH h MahcAOHHJH, CBHMa je caspe- 
MeHHHHMa Bp.io Aoopo no3Haro. A;ih, nao mhoth Apyrn, h 
noK. HaB.iOBH'h je Mopao Aa HcnHJe namy rop^HHC 6am KaA 
je OBO poAO.i.y6HBO acio hhhho. — Kao /|,pyuixBy Cb. CaBe, 
noK. naB.ioBH-k je nonyAHO, 6ecmaxHO, 500 npHM. oBora ;iejia 
H MHHHcxapcxBy HnocxpaHHx ^e.ia, Aa ce, no MoryhcxB}-, 
pacx3^pe y HauiHM jom Heoc.iooo'feeHHM 3eM.i>aMa. Me'feyxHM, 

1 O >KiiBOT3' H paj3' M. HBaHirha muH rojnLUH>aK Cpn. Kpa.t. 
AuaACMUje Kib. XVI c. 266 11 Aa.'be. 



259 



:MHIIHCTapCTBO Taj A^p HHje XTe.lO npHMHTH, AOK.ie cc He H3- 

Ba;i;H hs KiiHre c.iHKa Be.iHKora MerteHC, Kojyje y KH>Hry yneo 
caM npeBo;tH-iau, h 6e3 3HaH>a MeLi,eHHHa. — H cvBHine o^o- 
.MaiiCHa napTHJCKa TecHorpy;tocT HCKa.iH.ia ce h npcMa obom 
Be.iHKOM Mei;eHH. — ^oiu.io je ;i,OTje, ^a je na aaxTCB noK. 
naB-ioBH-ka npeBOAH-iai; H3Ba;;HO us 500 npHM. obc KitHre 
c.iHKy CBora Meii,eHe. 

rioK. M. riaB.iOBH'k po;;HO ce y ce.iy BoHiypitM y Cp. Ja- 
ceHHHKOM OKpyraKparyjeBaHKor, roAHHe 1841. (JcHOBHy iiiKO.iy 
CBpiuHO je y Tono.iH h hcko.ihko pa3pe;^a rHMHa3HJe y Kpa- 
ryjeBLty. Y Beorpa^y je noneo rproBaHKH nocao Kao o6HHaH 
rpr. y^ieHHK. ^apoBHT, Bpe^aH h mTe;i.'bHB, noK. IlaB.iOBHta je 
yopao, H CHrypHO, cxao Ha CBOJe Hore h noneo ce na naj- 
BHUiH cxeneH iproBaHKe KapHJepe y Cp6HJH. 

M. IlaB.ioBHh, ca cbojhm BpmH>aH,HMa hhhh npBO kojio 
AOMatHx TproBaH,a y BeorpaAy, kojh cy, pajOM cbojhm, npe- 
He.iH xproBHHy H3 pyKy TproBaH,a U,HHi],apa, Fpna h JepMena 
y CBOJe pyKe. 

Kao y TproBaHKOM Hamexi CBexy, hok. HaBJOBH-k 3ay- 
3HMao je yr.ieAHO mccto h y KO.iy jaBHHX paACHHKa y Cp6HJH: 
OHO je HapoAHH Hoc.iaHHK y YcTaBOTBop. CKynuiTHHH 1888. h 
oy, 1895. — 1898. r. ; oho je npe;;ceAHHK TproBanKC OM.iaAHHe 
H 3ay3HMao MHora jpyra nonacna MecTa, Me'by KOJHxia je h 
OBO M.iana F.iaBHor OAoopa J\. C. C, Koje je 3ay3HMao o;; 
1904. r. na cbc ao CBoje cMpxH. IIok. HaB-ioBHt je yMpo 26. 
jy.ia 1915. y KpyuieBU,}'. 

Bor Aft npocTH noK. Tinp Mnjaj.ia! 

"BoKa MHjioBaHOBHix 

HjiaH FjiaBHor OA^opa 

IloK, iDOKa Mn-ioBaHOBHt 6ho je TaKoije jejan o;i, ocmo- 
pHite ocHOBa.iai^a ^pymxBa Cb. CaBe. MH.ioBaHOBH'h je 6ho h 
je^aH o;i TpoJHi],e y kojhx ce najope h 3aHe.ia MHcao o ocho- 
BaH>y OBora ^pyuiTBa. Ta cy TpoJHij.a oh.ih : Cbctomhp Hhko- 
.lajeBHt, Cpexa J. CToJKOBHt h ToOKa MH.iOBaHOBHt. Y to 
jo6a, noK. MH.iOBaHOBH'k je 6ho ynHTe.i. i;pTaH>a na Be.iHKOj 
IIIko.ih y BeorpaAy. Bho je h n.ian c|)paHMacoHCKe .iojkc ((Ciora, 

pCA H HOCTOJaHCTBO)). 

Ka^ je, 24. aBr. 1886. r., 6HpaHa npBa ynpaBa J\. C. C, 
MH.iOBaHOBH-h je npHMHO ;ty}KHOCT KftHJirnHHapa. /^o^HHje je 
Mn.iOBaHOBH'k 6ho h MaraH,HHep /^pyuiTBenHX h Ao6HBeHHx 
H OTKyn.i>eHHx H3AaHja. Je^HO Ao6a, hok. MH-iOBaHOBHt je oho 
H TaJHHK J\. C. C. Oa ro;^HHe 1904. 6ho je oneT KH3H>KHHHap 
H Ha Toj je Ay^KHOCTH y /^. C. C. H yMpo. 

Mn-iOBanoBHli je HenpeKH/HHO, oa ocHOBaH.a J\. C. C. ao 
CMpTH, 6ho H.ian F.iaB. O^^opa OBora ^pyuiTBa. 

H aKO CKpoMan no no.iojKajy, hok. MH.iOBaHOBHii je y 
J,. C. C. OHO Bp.io BK'JbeH H.ian no CBOJoj saysHM-tHBOCTH 3a 

17* 



260 

/^pymTBO. Oh je H3jDaAHO .leny ^pyiiiTBCU}' ahtliomv; HieroRw 
cy paAOBH H CBH cm6.icmh iia /(pymiHeHOM Jomv, Koje cy no- 
cKHAaie OKYnaitHOHe B.iacTH mhm cv 6H;ie BeorpaA :jav;}e.Te 
1915. lOA. ' 

Oa cbmk H.iaHOBa r.iaBHor OAoopa, nopeA ynpaBUMKa, 
iiOK. MH.'iOHaMOBHii je OHO Hajno;}HaTHJH h najoMH.'beHHJH Mehy 
riHTOMi^HMa y ^pyiUTBCuoM naHCHOHary. 

rioK. MH.ioBaHOBHli cc poAHo \ BcoipaAy 20. (|)c6pyapa 
1850. r. IJLlKo.iOBao ce y HcManKoj, iac ce h O/Kchho. Oa yMH- 
Te.i>a Ha HcthkoJ LLJko.ih iipeMemTCH je oho y KapToipacjVicH 
OACJbaK reor])a(j)C'Kor OAe.i.eH>a T.TaBHor renc])a.iLUTa6a y 
panry BHiiier HHTeHAanra h ca Tora no.ioH^aja ciaB.T.eH y 
nenaHJy. 

r^BponCKH j)aT IIOK. MH.ioBaHOBHha ;jaTeKao je y Jle- 
NiaMKOJ KOA H.eroBe hepKC y MHUxciiy. 

Mhm je paT ("|)6hjh oho oojaB.i.en, He.\ia>iKe B.iacTH :{a- 
TBopH.ie ey MH.iOBaiiOBHl.a y bojhh Kaanenn ;5aBOA h a|)- 
iKa.ie ra y 3aTB0i)y rpn h no Meceu,a. Flo to.vi je MH.iOBaHOBHiv 
OHO KOH({)HHHpaH y Ooepxayay h y.vipo y ^Innxcny, 3. (pe- 
6pya])a \\)V.). r. 

JSor Aa iij)OL'TH noK. 'lioKy MH.iOBaHOBH'Ka ! 

Jby6oMHp KoBaneBHii 

HjiaH FjiaBHor OA6opa 

rioK. /f>. KoBaHeBH'h je oho raKoije jeAan oa HciaKHyTHx 
M.iaiioBa ^j)ymTBa Cb. CaBe joiu oa npBHx A^na ^pyiiiTBeHu 
HOcraHKa. KoBaMeBH'h je oho M.ian joui npBor, no Bpe.MeHy, 
I\iaBHor OAoopa ^pyuiTBa. Oh je joui y npBOJ kh>h;{h ISpacTBa 
(r. 1887.) Aao, h ano KparaK, y CBOjc BpcMe Bp.io kphthhkh, 
onnc HauiHx BaH{HHJHx ipaAOBa y Ct. CpoHJH h MaheAOHHJH: 
HpHapena, ('naApa, OpH.iena h OxpHAa. 

OoK. KoBaHeBH'k je nnane, pe(j)epaTHMa cbojhm, Aocia 
npHnoMorao ;\ii caAp^KHna BpacTBa oyAe CBe OAaopannja . 

yc.ieA HCKHX Hecyr.iacHLta, KOJe cy n^oH.ie y ^i)yujTBe- 
HOM r.iaBHOM OAoopy 1894. r., noK. KoBaMeBH'h je Hcrynno 
H3 r.i. OAoopa. OoHOBo je KoBaneBH-h oho Hiiaopan 3a M.iana 
l^iaBHor OAoopa na CKynuiTHHH Koja je OApiKana 17, ho- 
BeMopa 1913. r. Ha tom no.iO/Kajy je KoBaneBHi^a y ^. C. ('. 
H CMpT saxeK.ia. 

Kao M.ian r.iaBHor OAoopa, noK KoBaMCBH-h je, 1913. r.. 
npHMHO H Ay^HOCT H.iana Fpa'lbeBHHCKor OAcena J\. C. C, kojh 
je HMao Aa ce cxapa o noAHsan^y ^pyiuTBene srpaAC ao 
^pyuiTBena ^oMa. 

Oa cbhx noKoJHHKa kojh cy 6h.ih y F.iaBHOM OAOopy, u 
KOJHMa ce ^pyuiTBO Cb. Case OAyJKNJe homchom }' OBOj 
KH>H3H BpacTBa, noK. Jb. KoBaneBH-h je oho jcahhh cpexan, 
Aa AOH{HBH oc.io6o'feeK,e h jcahhctbo Cpoa, XpBaxa h C.io- 



2()' 



lienai^a ; ;^a ;iO/KHHH ;ia ce ocTBapH H^eroBa h tberoBHx ^py- 
roBa H npHJaTe.7>a no crpyi^H h HaYLi,H HaJBeha ;Ke.T>a ! 

rioK. KoBaHeBHl\ je VMpo y BptbitHMa, 19. hob. 1918. 

Bor Aa npocTH ^TDy6oMHpa KoBaMeBH'l\a.2) 

BpaHKo >K. JeBpemoBHfe 

AoSpoTBOp P,. C. C. 

rio BpeMCHy ynHCHBaHia 3a M.iana yTe.Me.'baHa h ;io6po- 
TBopa, noK. BpaHKo /K. .IeBpeMOBHi\ Ao.iasH y pe;i, npBHx 
AoopoTBopa ^pvLUTBa Cb. CaBe. 

rioK. BpaHKo poAHo ce y KycaTKy y ('.Me^epeBCKOM 
Onpyry, 4. ^eueMopa 1847. r. Ty je CBpuiHO ocHOBHy lUKO.iy 
H npoBeo npBe rojuHe M.ia;tocTH. ro;i,HHe 1860. CTynH BpaHKO 
y paAH^y OH^a HajjaHeriproBi;a y C.MeAepeBy, AraHacaToiuH'ka, 
II y Toj paAiBH ocTaHC nyHHx 10 roj^nna. roj,HHe 1860. 
OTOOHHC BpaHKO CBOJv TproBaMKv pa^Hjy. PaAita BpaHKOBa 
Je Bp.io opso HanpejOBa-ia h oh jy je, h3 ro;;HHe y roAHHy, 
cBe BHine npomnpaBao h yHanpehHBao. 3a to BpeMe, npo- 
nvTOBao je BpaHKO Be'kn j\eo EBpone h ynoanao ce ca 
CBercKOM TproBHHOM h CTynno y sesy ca bcimkhm TproBaMKHM 
KviiaMa y EBporrn. BpanKO je noceTHO h Be.iHKe CBCTCKe 
H3.iO}K6e y Beny, IleinTH, U^npnx}' h napH3y h nponyTOBao 
jc je^aH AGO MTa.THJe, IllBaJLi,apcKC, (t>paHH;ycKe h Enr.iecKe. 

Ilojje;; xproBaMKHX noc.ioBa, noK. Bpanno ce oaBHO h 
HHAycTpujoM. Oh je npBH no^Hrao y CMCAepeBy pHHr-of})eH 
3a. HspaA}' iiHr.ie, Li,pena h pa3HHX n.i04Hii,a. 3a thm je, bc- 
,iHKHM TpouiKOBHMa, noHco pa;tnoHHu,y 3a H3pa;t5' 3eM.taHor 
noc3"fea, Koje je no KBa.iHTeTV npeBa3H.ia3H.io cxpane npo- 

M3B0je Te BpCTC. 

rioK. BpaHKO OHO je Heo6HHHO Bpe^an h npeAysHM.-LHB. 
Oh je yseo 3'Haiii'ke y ocHHBaifcy cbhx Ky.irypHHx, HH;;ycTpHJCKHx 
n HOBHaHHx ycTanoBa iuto janac nocxoje y CMeAepeBV. 

IloK. BpaHKO je crajao, bhiuc nyxa, n Ha ne.iy mhofhx 
oj, thx ycranoBa. Kao mobck, noK. BpaHKO je oho npaBHnaH 
11 H3j,amHHx pyKv. He>KHy BpanKOBy .'by6aB h MaTepHa.my 
tt.eroBy nornopy y;KHBa-iH cy cbh iteroBH o.ih/Kh.h. H 3a ch- 
poTHEbv je noK. BpaHKO mhofo hhhho. Mnory je oh cnpo- 
THity MarepHa.iHO noMarao npn vAOM.'beity, MHoro je cnpo- 
MaiuHHx IjaKa H3Beo na nyx. Hhko ca npara noK. BpaHKa 
HHJe OTHiuao npa3HHx pyny, HapoHHxo 3hmh Ka;^ je ^.^a;^ h HeBO-ija 
HaJBeta. 3a pa^HHKa je koa noK. BpaHKa yBCK oh.io noc.ia. 
BpaHKO je necxo h HSMHin.'bao nocioBC, ^a 6h ce CHpoxHH>a 
Moma HCxpaHHXH. 

Ky.ixypne h xyMane 3XTaHOBe BpaHKy cy HapoHHxo 
.lOKa.ie Ha cpny. 5' xoKy ro;5HHa, nope^ mhophx joopo- 

•2) ^cTa.-bHH nojaxLiH o >KiiBOTy II pa;iy noK. Jb. KoBaMcniitia na- 
-.■iii.'.e ce y Fo^HrnHbaKy Cpn. Kpa.-b. AKajCMHJe kh>. I c. 241. 11 Aa.te. 



262 

MHHCTaBa, noK. BpaHKO je npH.iOHCHO SHaxHe cvMe, Kao yre- 

Me.l.aM H AOOpOTBOp, MHOIHM AOMahHM VCTaHOBa.Ma. TaKO, 

6ho je H.iaH vTeMCbaH (^HpoTHor 'BaMKor OoH^a, nojKapue 
MCTe, no.-bonpHBpeAHor ^pyiuTBa, yje;^HIfceHe OM.iaAHHe, ^py- 
mxBa Cb. CaBC h aP- 

rioK. BpaHKO OHO je OHiCH^eH Coc|)HJOM, hepKOM FaBpe 
ricTpoBH'ha Ti)r. h3 B. BcMKcpeKa ca kojom je y cpehHOM 
opany nypoAHO mecxepo p,cu,e. Cyn])yry cy BpaHKOBy, nao 
npcAceAHHuy /KencKor ^pymiBa, Ha opyxa.iaH naMHH hoKv 
OABOJH.iH OA Acue M OABe.iH y He:KHAep. CMpB.-beHa xyroM h 
OMajaH>eM, yMp.ia je ona MyneHHi^a opso no noBpaxKy y 
oxavoHHy, 20. jy.ia 1917. r. 

A noK. Bi)aHKO je yMpo y CMCAepcBy jom Ki. Niapxa 1910. r. 
.'.aysHMajyhH y rpahancxBy oa-ihmho mccxo nano no KapaKxei)y 
laKO h no hmobhom cxaK.y cbo.m. 

Bor Aa My Ayiuy npocxH! 

Mhjiojko B. BecejiHHOBHii 

MjiaH yxeMejfcaH fl. C. C. 

y npBOM, no BpeMeny, T.iaBHOM O^oopy ^. C. C. na.ia- 
;?HM0 H noK. M. B. Bece.iHHOBH'ha. Bece.iHHOBH'h je y xo ^ooa 

OHO HH/KH HHHOBHHK MHHHCXapCXBa BoJHOF H H^eia jC Ha OBO 

yme^HO h oBauo bhcoko Mecxo y J\. C. C. Ao^eo caMO iteroB 
AOxaAamHjH paA na nai^HOHa.nioM no.i^y h H>eroBO co.ihaho 
no3HaBan>e naujHx Heoc.io6oheHHx ^cMa.ta Ha jyry. -- M. B. 
\i. je CBOJ jaBan paA h noneo paAOM na naiUHOHa.iHOM noc.iy 
Ban CpoHJe. 

IloK. Becc.iHHOBHh cc i)OAHo y Jecen^y na ^e.iHipaAy, 
."). aBP. 1850. r. (' xora uixo oHAa na ^e.inrpaAy jom HHJe 
OH.io, ocHOBHy ujKO.iy je homco yMHXH y ce.iy ByKauiHHOBuy, 
a AOBpniHO je, oa 1862. r., na ^e.iHrpaAy. TorHne I860. Aiajna 
ra oABe.ia y MnHncmup ca. Pomcih koa A.ieKCHHi;a h aaBexa.ia 
ra ManacxHpy, Aa ce nayHH aa Ka.iybepa. MebyxHM, KaA ce, 
roAHHe 1866., ocHOBa.ia y A.ieKCHHi;y HHHia pea.iKa noKynH.in 
cy CBy Aei;y ms OKO.iHne A.ieKCHHi;a, Koja cy OH.ia CBpuiH.ia oc- 
HOBHy uiKO.iy, H ynHca.iH y pea.iKy. TaAa je nn'Man Man. cb. 
PoMana, Xpncanx, poAOM ByrapHH h3 Ka.iocj^epa, oabco hb 
ManacxHpa y a.ieKCHnaHKy pea.iKy mecx ManacxHpcK'nx i^aKa 
MC'ljy KoJHMa ce naJBHuie oA-iHKOBao Bece.iHHOBH'h. Ho cBp- 
mexKy a.ieKCHnaMKe hhjkc pea.iKC, Bece.iHHOBHii npefee y Beo- 
rpaA H cBpuiH mecx paspeAa rHMnasHJe. 

y^etH THMHasHJy y BeorpaAy, Bece.iHHOBH'h ce o.iHH^e 
ynosHao ca paAOM MH.ioma C. MH.iojeBHka, Eanxe C. Cpeh- 
KOBHl\a, Kocxe A. lUyMenKOBHiia h ocxa.mx HCxaKHyxHx 
paACHHKa na Hai^Hona.iHHM noc.iOBHMa y Heoc.iooo'feeHHM 
KpajeBHMa 

H aKo je OHO OApeten aa yHHxe.x.a y IlptM.ioBHU,H, h 
6ho Ma.io BpeMCHa y xom Mecxy, Bece.iHHOBH'k ce npH>ni ;^a 



263 

y^HTe.i.a y BpaH>y. Oh HHJe hh y ko.ihko npeaao o;i, rpaiHHHe 
CMpTH CBora npe;;xoAHHKa y Bpan^y, BH-kcHTHJa J,HMHTpHJe- 
HM'ha, KOJH je, Kao cpncKH yHHTe.iL y BpaH,y, nao Kao HjpxBa 
areHara oyrapcKe nponaraH^e, Koja ce noHe.ia ohhx roAHHa 
yBCjiHKe fl,a lUHpH no ohhm. cpncKHM cxpaHaMa. BecejiHHOBH'k 
je y Bpatbe cTHiao aBrycxa 1872. r. — Ko.ihko H>eroBOM 
cnpeMOM, join BHUie HberoBOM ypoljeHOM h HspabcHOM cno- 
co6hocth h .i.yoaBH npcMa Hau,HOHa.iHOM noc.iy, 3a Bpexie 
Bece.iHHOBHha, cpncKa lUKo.ia y Bpait.}' opoja.ia je npeKO 250 
yneHMKa. EKcapxMJcKa lUKo.ia, Kojy je B. aaxeKao y BpaH>y, 
nOne.ia ce Hamo npa^HHXM o;i, KaKO je B. Aomao y Bpaite 
H noneo ;ta paAH. Bece.inHOBM'k je npBH y l^patby yBeo h 
npoc.iaBy C.b. CaBe. 3a H^erosa BpeMena je h npBa, h cjajna, 
B])6Hi_i,a oj^pmaua y l^paFty. 

LUto je Ha ApyiHM MeciHMa y Hamera napoja Ma.io 
oH.io H y MeMy ce naJBHUie ocKyAeBa.io y OH/i,amftHM cpncKHM 
uiKO.iaMa, y Bpan^y je, Kao Bp.io Ao6ap neBan u M. B. B. 
KyjiTHBHcao neBafte. — 3a Bece.iHHOBH-keBa BpeMena, nope^ 
naxpHOTCKHx necaMa, Beh ce yBe.iHKe h y ii,pKBH neBa.io 
cpncKOM Me.io;tMJo.M. 

J{oK je jom y Bpan^y oho, Bece.iHHOBH'h je HeKo.iHKO 
CBOJHX yneHHKa ynyxHO na uiKO.iOBaHie y Beorpa;^ h ;tp3Ta 
cpncKa Mecra. A hckc je h caM hobco Ka;t je Bpaae cacBHM 
ocxaBHO. A BpaHjC je cacBHM ociaBHO mcc. AeiJ,eM6pa 1875. r. 
y BpaH>y je Bece.iHHOBH'h oho Heno;;e.'beHO BO-tCH. liO.ie.iH 
cy ra, h i^chh-ih, h rpeuiHH OH^a OTna;;HHUH o;\ Hapo^Hora 
HMena, na h caMH CKcapxHJCKH yHHTe.ijH. 

Ho noBpaiKy cbomc y Beorpa;;, Bece.iHHOBH'k ce yoHcao, 
Kao BaHpcAHH c.iyma.iaH,, na (|)h.ioco({)Ckh f|3aKy-TreT y Beo- 
rpa^y, H c.iymao Toypy ^aHHHH'ha. Ha (|)H.ioco(j). ({jaKy.iTexy 
je npoBeo CBe ao oojaBe para TypcKoj sa ijjediiHjen>e KpaJie- 
oime Cpouje, — Kano c}^ roBopH.iH yMacHHH,H y paroBHMa obhm 
H3 Heoc.iooo beHHx cpncKHx seMa.-ba. Bece.iHHOBH'kjeyseoyAe.ia 
y peAOBHMa cpncKC bojckc y ooa para. Y pe^OBHMa ^oopoBO- 
-i.ai;a oho je y nnny maoopmiic^, KOMaHAaHx oaxaAona Koua- 
HUHKoe, H OHO jc \ CBHMa 6op6aMa y KOJHMa je 6aTa.'bOH oho : 
y ria.iHoopy, na KonaHHKy, a napoHHTO Ha KHe}KeBOM Bpjy 
H .lo3Hy... uRze je Kao xpaoap ii HeycmpauiiiM oopan. u kcio 
aemm u pasoopiim cmapciuuHa od.uiKoeciii TaKonchUM KpcmoM 
V cmcneHCin (Mh.ioui C. Mn.iojeBHii). Bece.iHHOHH'h je oho h 
y Jloopoeo.hciHKoj /fpij.mumi na PaiuKoj h y MopcwcKO-do- 
opuHKoj /IpijJKiiHU Ha Poro3HH, ByHJoj JoKBH, BcpoepHuiTy 
H Apyr^e, H CBy^a ce noKasao ^(^Kao o^Bct xpaoap h HeycTpauiHM 
oopau,)) (M. C. MH.iojeBH'k). Hcko Bpexie, Bece.iHHOBHh je 3a- 
cxynao KOMaHAanxa PamKO-H6apcKe ^pyjKHHe, Mn.ioma (',. 
MH.iojeBH'ha. 

HcMeky OpBora h /l^pyroia CpncKO-xypcKor paxa, y no- 
"^exKy 1877. ro;i,HHe, na 3ay3HMaH>e MHxpono.iHxa Mnxaj.ia, 
Bece.iHHOBH'h je 6ho ao6ho cxHneH;;HJy 3a H3yHaBaHje a3HJCKHx 



HOI 

JeaHKa y Pyc'HjH h oho jc iiomao y ncrporjiaA. V BcMy je 
<'a;{nao a^ he PycMJa ooJaiunH par 'fypcKoj re jc Jcaho i{i)c'Me 
ociao y Ik'My h c.iyuiao <I>p. MnK.ioiiJnl.a. 

no cBpmcTKy ^pyrora C'pn.-TvpcKor para, Jk'ce.iHnoBnh 
je OHO nocTaH.T>eH nn nwcapa noj>aHHMKor Cpesa ()Ki)yra 
l)pan>CKor. Oh je oho npim nncap y oromc cpesv h oh je h 
()6pa;K)Beo onaj epe.j. OAax.ie je oho npeMemrcH y 4aMaK aa 
iiHcapa OKp. HaMe.iCTBa h ry je M()|)ao jhth oeraBKv 
ua ApiKfiiniy c.iyyKoy aoor Maoopa Haj)OAnHX noc.iaHHKa, h 
;;ouiao y BeorpaA 6e3 HKaKBHx epcAcraBa aa /Khbot. y roMe 
je naoHo CpncKO-6yra])CKH par. Bccc.iHHOBHi\ je yaeo yiaujiia 
y i)eAOBHMa oopaua vC y OBOMe paxv. Ya MH.ioma C. Mh.io- 
jeBHka nj)im cy OH^a era.iH K. A. LLIyMeHKOBHh h M. h. Wc- 
<'e.iHHOBHl.. H y oBO.Nie pary oho je Hece.iHHOBHh KOManAanr 
oara.i.OHa y ^oopoBO.i.a'iKOM O^pcAy M. ('• Mn/iojeBHlia. flocie 
("j)n.-6yraiHicor ])aTa iia.iaaHMo ra Kao MHHOBHHKa y Mhhh- 
ciapeiHy Hojhom. 

M. B. Bece.iHHOBH'h ee h aoivic oho jaBHo cbojhm oMan.HM 
paAOBHNia, OA KOJHX cy hckh oh.ih h noceoHne mra.vniaHH, 
Kao : « Bee u ocKmijii », — uOe.icdn.io mi]j)C]:()C nacu:h(i », « (aujhihc 
jx'Hu ij cpiu'ixOM j(\iUK\}^'>, ((Cjifnin II Md'hrOoHiija^ h y ci)ncKOM 
irpcBOAy «B<ip(i(ij)<i y<')/)ii.v», H AI)- 

l^OAHHC 1(S86. Bcce.TMHOBH'ii jc MOMCO A^ ypchyjc KH.H- 

.KCBMH .iHCT «C'pncTBO». FloA j)eAaKUHJoM, H iviaBHOM ca- 
])aAHjOM caMora Bece.iHHOBHlia, «(",|DncTBO je Ha.iaan.io 18(S()., 
18<S/., l<S(SiS., H Ao no.ioBHHC 1>S8'.). r, Oko «CpncrBa)> CKynH.iH 
cy ce OH.iH MHorn ])OAO.i>y6M o;i, nepa. BHa'iaJHHJe oa rora 
oH.io jc TO, lUTO cy OKO «('pncTBa» oH.iH naJBHUie Cpdn na 
iicoc.TOooheHHx aeMa.i>a h mhoph oM.iaAmmH na rpoHJe. 

Tjix jc I'OAHHa noMc.io ah AcjcTiiyjc h ^"tpyiuTBO CBcrora 
CaBC H, Kao mm cmo Beh iianoMeHy.iH, IJece.iHHOBH'ka ua.ia- 
.;HMo Kao M.iana npBora F.iaBHora OAoopa oBora oHAa, h caAa naj- 
HapaaHTHJcra npocBCTHO-Ky.iTypHor ^pynjTBa y Cp6HJH. Jcaho 
Aooa, Bece.iHHOBH'h je oHoy^. (\(\ KH.H;KHHMa]), no tom ynpa- 
]5HHK JipyniTBCHora naHCHonara h jcahom ijupdanuK Cb. (laBCKC 
ripHnpaBHc LLIko-ic. I3ece.iHH0BH'h je ny BjjCMe CBora o6o.i>eH,a, 
11)09., OHO ijnpaeume.h BeMepn^e CBerocaBCKC LLIko.ic. M; 
ocTaiaKa ^pyuiTBCHC apxHBC naa OKynanHJe BeorpaAa h Cp. 
oHJc 191o. — 1918. BHAH ce, Aa je BcccthhobhIi Bpmno y X C. ("• 
luimc (|)yHKu,HJa ho mxo ce to bhah no no.io?Kajy h Ay^JHo- 
iTHMa Koje je oh HMao y r.iaBHOM J,pyujTBCHOM OAoopy. A 
nancHonaT ^pyuiTBeHH HHJe hh npe hh noc.ie H,era HMao 
peBHocHHJcra h cnoco6HHJera oa H.era ynpaBHTCba. 

riopCA aAMHHHCrpaXHBHHX H npaKTHHHHX nocjOBa mi) 

iix je l^ecc.iHHOBH'h Bpmno y J,. C. C, oh je oho h yivicAaii 
capaAHHK J,pymTBeHora BpacTBa. Jom y I BpacTBy (1887.) 
uixaMnaH je l^ece.iHHOBnheB H-ianaK '«rcorpac})CKO-eTHorpa({}CKH 
nper.ieA MahcAOHHJe n Crape CpoHJe*); BpacTBO 11(1890.) ao- 
HC.io je H^eroB H.iaHaK : <(LlIap, c oporpat|)CKor, xHAporpac|)- 



265 

cKor H no.iHTHHKor i.ieAHLura ; BpacTBo VII (1890.) ;;oHe.io Je 
M.ianaK nUlKo.ie y CKon.Mjn ; IX h X BpacxBO (1902.) AOHe.io 
je M.'ianaK '^Cuomch naj.mmiM(m h <(Perj)epaT o aoHpi^H na- 
po^HHx vMOTBopHna OA ('.. ToMHi^a)) ; Bj)acTBO XI (19()().) ao- 
iie.io je M.iaHaK : « hciiocHUna Ca. (^lac i] CmijdcHumi» w ((UJko.ic 
u upKGc I] Bepoay^i BpacTBO XII h XIII (1908.) Aone.io je 
bcKh H>eroB Hannc : i<Ceecnii Ccwa uiko-ickh narpoH y ('p6a». 

IlojaBa J^pviuTBa Cb. CaBe OAJeKHV.ia je OH.ia y ite.ioM 
ClpncTBy. YnopeAO ca pa^OM /l,pyiiJTBa Cb. CaBC y Heoc.io- 
oo'heHHM KpajeBHMa oohobo je pasBHJeHa h onuira aKLi,nja na 
npocBeTHo-no.iHTH'iKOM no.i)y y Ct. Cp6HJH h Ma;l\eAOHHJH. 
H Ha Taj nocao, Mehy npBHNia, 6ho je nosBar \\ M. B. Bece- 
.iMHOBH'h. — Oko no.iOBHHe 1889. r. B. je 6ho h.j Mhh. BoJHor 
iipeBeACH y Mhh. HHOcrpaHHx ^e.ia ;3a oHcapa h 6ho je aTa- 
uinpaH HociaHCTBy ('powje y I4,apHrpaAy. y L^apurpa^y je 
i.iaBHH PberoB nocao oho ypeljHBHHje yyoeHHKa aa cpncKe 
lUKO.ie y Bhto.'bckom h Co.iyncKOM BH.iajeTV. Taj je nocao oh 
no^eo AOK je jom y Beorpa^}^ oho. H y obom noc-iy B. je 
noKasao ycnex KaKaB hhko Apyrw y oho Aooa He 6h Morao. 
Il;5 no.iysBaHHHHe npenncKe bhah ce, a<'i je B. aa obc nociOBC 
OHO HesaMCHtHB. A y apxHBH ^pyuiTBa (>b. Case MyBajy ce 
KoiiuenxH H.eroBHx nncaxia oa 15. okt. 1889., Koja je W3 U,a- 
pHipaAa nHcao C. rpyJH-hy, K. C. TaymaHOBH'Ky h .loBany 
ToaJH. y OBHM nHCMHMa ce bhah ko.ihko ce B. :jay3HMao 3a 
najDOAHy cTBap y Or. Cp6HJH h MaheAOHHJH h ko;1Hko je paAHo 
Aa npooyAH mro jane HHTcpecoBan^e y yn.iHBHUx y oho Aooa 
.i:.yAH y CpoHJH 3a obc napoAHC CTBapn. — y CTapan^y Aa ce 
uiTo BHuie j)acTypH n nnra cpncKa KH>Hra y Ct. Cp6HJH n 
MaheAOHHJH, B. je, nopeA yyCenHKa, noMCo ah ype'liyje h Ka- 
.iCHAcip «ro.iy6», KoJH je HSHUiao hcko-imko roAHHa h kojh je 
npoApeo y CBany cpncny nyhy y KpajeBHxia KOJHMa je oho 
Ha.MeH:.eH. 

rioA peAaKLi,HJOM M. B. Bece.iHHOBH'ha y to Ao6a noMe.ia 
je H3.ia3HTH H CTaTHCTHKa DiKo.ia (^.poa y TypcKOJ. CTaTH- 
CTHKa OBa ooyxBaTH.ia je uiko.ickc roAHHC oa 1889.-1895. IlpBa 
KHiHra CraTHCTHKC H^am.ia je y L|,apHrpaAy 1889. r. 

Kao MHHOBHHK y rioc.iaHCTBy y lJ,apHrpaAy, Bece.iHHOBHh 
je OHO y AOAwpy ca noK. Ct. HoBaKOBH'keM h npK. CaBOM 
rpyJH'heM H OA h>hx ce mhoiomc hcmy .lenoM h KopncHOM 
HayMHo h nopeA h^mx ce ycnoco6HO h 3a BHuiy aAMHHHCTpa- 
THBHy c.iyH{6y. Bece.iHHOBH'K je npoBeo y Konc^Mapnoj h ah- 
n.iOMaTCKoj c.iyjKOH oa 1889. ao 1899. r. Ha no-iOH^ajy BHn,e- 
KOHcy.ia, Bece.iHHOBH'h je oho y FIpHmTHnn, CKon.i>y, Co.iyHv 
H BHTO-T.y. y HeKHM OA KOHcy.'iaTa y obhm MCCTHMa, h y hcko 
Aooa, 6ho je h mecj) HaA-ieuiTBa. Bece.iHHOBH'h je CBVAa h oa 
cBHx CBOJHX caBpeMCHHKa y KOHcy.iapHoj c.iyH{6H oABajao 
CBoJHM oA-iHMHHM ocooHHaMa 3a KOHcy.'ia H .3acTynHHKa Cp- 
oHJe y CTapoj CpoHJH h MaheAOHHJH. Kao BHi^e-KOHcy.iy h 
KOHcy.iy y BnTo.i^y, H>eMy npHnaAa naJBeha aac.iyra luto je, 



2()6 

noMCTKOM 1897. r., AonyiUTCHO OTBapaitc cpncKHX iiiKo.ia y 
l3H'io.i:.CKOM BH.jajeTy. Hy, y ko.ihko jc Bece.iHHOHHl\ bhujc 
noKasHBao ycnexa, y to.ihko HMUie ce HspaHiaBa.ia ripoiHiiy 
H>era cfja.iaHra MHHOBHHKa hobhx nor.iCAa, Koja ce ;;oT.ie seh (|)op- 
MMpa.ia y i^cHTpa.in y BeorpaAy h noMC.ia Aa cixcn.ioaTHiiie 
Hai)OAHy cTBap. Kao mhofh Al>y'"H Ba.i^aHH HauiH pajeHHUH 
Ha npocBeTHO-rio.iHTHMKOM iio.f.y y Crapoj rj)6nJH m Mahe- 

AOHHJH, H ]>eC'e.lMHOBHh HMJC HMao CnOCOOllOCTM A^i ft-' t'.10;KH 

ca ((MeroAOM)) kojh ce, 3axBa.i>yjy'kH cbc tokm.m no.iHrH^KH.M 
npH.TMKaMa y ^cm-IiM, CBe bhujc noMco Aa Hcno.i^aBa y Ap- 
HcaBHOj i;eHTpa.iH 3a obc noc.ioBC. C Bp.io .nuuhm Hay^CTKOM, 
Ha H3Bop OBHx noc.iOBa noMC'iH cy AO.ia.JHTH .i.yAH kojh cy vc 
H.iH TCK yMH.iH, H.iH KOJH cy OH.iH y XHniioaH Ail noiSHajy 
CTBaj)H Koje cy rcK 3'3e.iM y CBOJc i)yKC. Ooa raKBHM oko.iho- 
CTHMa, y KO.IHKO je Hece.iHHOBH'h oho H3pa3HTHJH y CBOM nc- 
AHiii'iy AeMOKpaTH3HpaFba HapoAHHx noc.iOBa y Cr. CpCHJH h 
MaiiCAOHHJH, y to.ihko cy nj)OTHBy H,era cbc ()roi)4CHHJy, 
-iHMiiy, 6o])6y boah.ih npHBHAHO iiaiipcAHH, a y ciBapn iipa3He 
(')Hi)OKpaTC, KoJH cy ce rp'icBHTo r])ar)H.iH o .lyKpaxHBHe no- 
.ioH{aJc, ria])THicKH h KOicpHJCKH cKcric))TH H At^-ieraiH, kojh 
cy noAp>KaBa.iH noxpeoy MHCTepH03H0CTH m r obhm napoAHHM 
noc.iOBHMa. Ta 3aTcrHyT0CT h nor.My.ia dopoa, iiito ce Becc- 
.iHHOiiHha THMc, CBpiiiH.ia cc H>eroBHM vAa.i.CH.CM ca HapoAHHx 
noc.ioBa y Or. CpoHJH h MahcAOHHJH — KaA jc MHHHCTaj) hho- 
crpaHHX Ac.ia, r. 1899., aobco aa iJLie(|ja iipocBCTiio-rio.iHTHMKor 
OAe.i.ett.a OHAaiuH.er ynpaBHTCiia IlapoAHor noaopHima, «Aa 
My y MHHHcrapcTBy H3HrpaBa MaiieAOHHiy>', npBH jc oiio 
npHHCT Ha HqjTBy M. B. Bcce.iHHOBH'h. 

Ha Hc caMo uito je oho yAa.i.cH ca iioc.ioBa 3a Kojc je 
OHO MC'ljy Haj6o.iiH.Ma CBora BpcMcna, no na H>cra ce kham- 
ca.io AO KpaJHiHx rpaHHii,a Hepa3MHiii.'beHOCTH. Ako je o 
OBOMC H Hecia.io aKaxa, Hche ce HHKaAa 3a6opaBHTH, Aa ce y 
nHTatt.y M. B. Bece.iHHOBH'ha, y aAMKHHcrpaTHBHOM pacy.i^'KOJe 
je y CpoHJH A])iKa.io ohhx roAHHa, h jcAan mhhobhhk hhjkc K.iace 
Morao HaTypHTH aa KO.MncTeHTHHJera oa I-iaBHC KoHxpo.ie 
H HjChhx oprana ! — CyAOHna M. B. Bece.iHHOBH'ka i^ocicah^hx 
roAHHa 6aii;a }Ka.iocTaH petjxieKc na Hame ynpaBHc KpyroBe 

rOTOBO CBHX BpCMCHa. Jcp, HHJC Bcce.lHHOBH'h OHO npBH HH 

noc.ieAH>H oa chocoohhx h 3ac.iy>KHHX ."byAH y CpoHJH, kojh 
je AO/KHBCO OHaKO reiuKe AcIKC. Y ocah h HCBO-tH, y Kojy cy 
BeccTHHOBHta yBa.iH.iH oaiu bc.ihkh rpeiUHHUH, oh.io je A^na 
KaAa HH x.ieoa HHJe HMao, — Bece-iHHOBH-fe, nnja je Kyha, Kao 
HeKora BHuier npeACTaBHHKa CpoHJe y Cx. CpoHJH h Mat^e- 
AOHHJH, 6Hja BasAa oxBopena sa CBaKora Aoopora Cponna, 
HcnpaBHora paACHHKa h necxnxora MOBCKa. 

ripn CBCM xoM, Ha Bece.iHHOBHiia ce cpeha joui jcahom 
HacMeja.ia. — KaA je toahhc 1903. xpe6a.io Aa ce y CKon.-by 
Hake HOBCK KOJH OH OHO y cxan.y Aa pacn.iexe 3an.iex kojh 
cy HaHHHii.iH HecnocooHH npoxeKHHOHauiH, ane.iOBa.io ce na 



267 

l^ece.iHHOBHha. Ope/i, cbm noanaTH Aoraljaj y CpoHJH 1913. i\ 
Bece^HHOBHh je, KpaxKO BpeMe, ynpaB.i.ao KOHcyjiaroM Cp6HJe 
y CKon.fb}^ H ca rora no.ioHtaja jxe(\iUHwvviBHO je OTHiuao y 
rieH3HJy. 

nope;t Tora mro ce hhko oa KaHij,ejiapHJCKHx mhhob- 
HHKa H>eroBa Ao6a y Ct. Cp6HJH h MaheAOHHJH HHJe Morao 
ca tt.HM jxa MepH no cnpeMH h AyiueBHHM h KapaKxepHHM 
oco6HHaMa H^eroBHM 3a napoAHC noaioBc, Bece.iHHOBHh je. 
pe.iaTHBHo, MHoro ypaAHO h sa cpncK}^ KH>Hry h ;i,OMa'hy 
HayKy. nope;^ HberoBHx noMCHyrHX nj^n.iora y BpacTBHMa, 
OHMx y Fo/^HiuifcHLiH H. "^yoHta, y F.iacy h y CnoMeHHKv 
Cpn. Kpa.?b. AKa;i,eMHJe h na ApyrHM MecxHMa, Bece.iHHOBH'h 
je ;i,0CTa cbojhx OiMaH^Hx pa^OBa h noce6Hii,e o6jaBHO, Kao : 
rpciHUHHU diijajieimm Meiyi] CpoiiMa ii BijeapuMa — sona ij h m. 
BpcjaHKa BijHci y BiimojjCKOM Bu.iajemij 1880. ii m. d. 

YisiepeH onTHMHsaM M. B. Bece.iHHOBH'ha, kojh npoBejana 
y cBHMa iteroBHM pa;;oBHMa noTHqao je h3 iteroBor Ay6o- 
Kor yBepetba o OHOMe mro je hshocho h iiito je TBp;^HO. 
Je^HHa iteroBa necMa, 3dop Cpoadujc, Kojoj je ^ao r.iac 
3apHJa P. rionoBHh — CpncKO opo — H3pa3 je H>eroBOi 
Ay6oKor BepoBanba o npocTpaHCXBy CpncTBa. 

ripcMa HaroBemxaJHMa Koje je ^aBao y cbojhm nojcAHHHM 
npHJi03HMa, Bece.iHHOBHii je hmo h BHiue BehHx pyKontica n 
MHorHM nHxaH:,HMa name exHorpac})HJe h3 C.x. CpoHJe h Ma- 
heAOHHJe, Ajih, ccm pyKonMca o MaHacmupij CmijdcHunu m 
Oauca CmydeHdHKoe upaja, HHuixa H3a H^eroBa pa36o.i)eHba HHJe 
ocxa.io. — Kao mxo je, y Hacxyny CBora /tymeBHor o6o.T>eH3a, 
3a je^aH nac je^Hora Benepa, Kao ynpasHxe.!. Benepite Cse- 
xocaBCKe IllivO.ie, pacxypHO He Ma.iy KH,H}KHHLi,y obc niKO.ie. 
H Kao mxo je 3a 10 ;;HHapa Haj6o.i.e KitHre h3 CBOJe kh>h}k- 
HHLi,e npo;^ao hsbcchom aHXHKBapy y Beorpa^}', xaKO je pac- 
xypHO, Li;enao, cna.iiHBao h 6ai;ao CBoje 6e.iemKe h pyKO- 
nHce. Memxo pa36aii,aHHX 6e.ieH{aKa h pvKonHca canyBao 
je H^eroB cHHOBau,, r. ^yman M. Bece.iHHOBHiTL napox jkhxko- 
Ba^KH. /l,ocxa 6e.ie}KaKa o^ pasHHX yMHxe.'ba h CBemxeHHKa 
H3 BHxo.'bCKora Bn.iajexa h npenncKy BecejiMHOBHteBy ycxy- 
nno je r. J\. M. Bece.iHHOBHii mchh.s 

PyKonHC o MaHacxHpy CxyAeHHU,H Bece.iHHOBH'keB ch- 
HOBau, npe^ao je oha- MHxponOjiHxy, rocno;i,HHy ^HMHxpHJy,H ^a 
HHJe 6h-io OBora ;i,yrora paxa, OBaj 6h i)yKonHc oho ao ca^a 
o6jaB.'beH. ripeA caMO npHMexHO o6o.?t.eH:.e, Bece-iHHOBHt ce 
oaBHO onHCOM MaH. (^b. PoMana h xaj je pyKonnc, Hcmxo 
CKpatcH, o6jaB.i.eH y F.'iacy Cpncne L],pKBe jom sa h^hbot; 
ifceroBa. A pyKonnc Ohhc cxyAeHHMKor Kpaja nponao jc \ 
^pymxBy Cb. CaBC saje^HO ca ^pymxBCHOM apxMBOM. 

Bece-iHHOBHh je Bp.io xia.io KasHBao o cbojhm 6ejiemKaMa, 
a HH OA Kora HHJe Kpno ^a je npHKvnHo h 3a mxaMny cpc- 

3 Ko ce oA ;tOMa'fci'ix niicaua oubii ncnHTiiBaH>eM BnTOJbCKuv 
upajcBa Mo>Kc mm ce oopaxiiTH ja mv obc ocieuiKc ycT\nnM. 



^Ho CpiuKc Hapodhv iiecMc h;j Ct. ("j)6hjc' m MaheAOUHJc. 
LU'ra HHiue, >Ka;jHo je mro ce re necMe He Mory iino upv 
oojanHTH. rio H.croBOM Ka3HBaH>y, OHO je yj)c;ino 1 kh.hic 
necaMa h mchm je nonHaro ^a je, Ma.io npcMena npeA 060- 
.i>eH>e, npsy kh.hit neca.Ma 6ho npe;iao noK. ( r. lIoBaKOBH'hy 
Ha oueny h A'I pa;5MHC.iH KaKO oh ce Mor.ie ;ta oqjaBe. Ja caM 
M HHCMO noK. HoBaKOBwha MHiao o TOMe. Hero laKO Becc- 
.iHHOBHti je HMao H;}|)a'l)eHe once>KHe pyKonnce o IlapodHUM 
iiepa.Mct, C.Ktfiu, o Ca. Kiumcniui/ OpudcuoM h (li'dMdHUcw- 
mmtiMd, na h to je eaM on yuHUiTHo. 

M aKO je Bchnna I^eee.iHuoBH'hcBHx kh^H/KChhhx pa^ona 
Ma.'iHx no o6HMy, roroHO cbh cy Bp.io Ba^KHH no CBOJoj ca- 
;ip/KHiiH, no o6j)aAH, no mhctoth jeanna h no nauHOHa.iHo 
i?aenHTaH>e. On je nao peiKO ko oa /Khbhx h crpyMHHx pa- 
;ieMHKa y nac, oa-ihmho noanaBao name ni)eAC.iHe roBope 
y Cv. CpoHJH H MaheAOHHJH; noanaBao je najioMHTo one y 
jyjKHHM CTjjanaMa thx naninx 3eMa.i>a. Oiy^a cy n.eroBc 
necMe, Koje je o6jaBHO y «('pncTBy» ,h na ApyrHM MecxHMa, 
HaJTavnHJe .][i6e.ie;Kene najioAne necNie H3 Ct. CpoHJe h Ma- 
hcAOHMJe. M;{ uncaMa Koja cy canyBana y n>eroBoj nj)e- 

iiHcuH bhah ce, Afi je n noK. ("t. lloBaKOHwh uenno OBy CTpany 
n>eroBa anan.a. 

IJece.iHHOBHli je oo.iOBao CKopo Tpn roAHne. M onauo 
^)0-iecTaH, Haj])a;5AparaHHJH je oho KaA je y noBHnaMa MHrao 
Aa je cj)ncica BojcKa aayae.ia Kocobo, CKon.-Le, lie.iec, DpH-ien. 
A KaA cy My Kyi\aHn caonnjTH.iH Aa je h Bhtoaj y pynaxia 
<"j)ncKe BOJCKC, Bece.iHHOHnii je oa ycxHkeH>a n.iaicao. 

KaA je Hece.iHnoBHii h (J)H3hmkh tcuiko ooo.ieo, oho je 
npencT y Man. cb. PoNiana h ry je y.Mpo, 12. ({}e6pyapa 1913. r. 
lla ^e.iHrpaAy ce y to BpcMe Ha.ia.iHO XVII neuiaA. nyn. Ko- 
MaHAanry OBora nyica, nyKOBUHKy JoBany Maca.iOBH'hy, oho 
je noanaT liece.iHHOBHkeB i)aA h yMauiKe n>eroBO y PaxoBHMa 
;?a oc.io6o'heH>e 1(S7().— 1878. r,, re je OApe;:tHO nonacny nery, Aa 
l^ece.iHHOBHha HcnpaTH ao BeMne My K3'ke. (^npoBOAy h one.iy 
npHcycTBOBa.iH cy h 0(|)Hi;HpH OBora nyKa. Hok. Hece.iHHOBHl. 
€apaH>eH je y JaceH^CKOM rpo6.7>y nopeA Kpaddoe Riica na 
J^e.iHrpaAy. Tpoo Bece.iHHOHHiieB ooe.iejKen je KaMcnoM n.io- 
MOM ca naTHHCOM : Mu.joJKO B. Bece.iimoauh. Kpa.h. cpucKu 
i{OHCi).i ij aeHJiijii u Ktbu.m'csHUK, 4.-VIII-1850. y 12. -11-1913. 

ripocTH, Bo>Ke, Mn.ioJKa B. l^ece.iHHOBnha h Benan My 
noMCH y CpncTBy. 

EnHCKon >Khhkh Casa 

HjiaH yxeMejBaH JO,. C. C. 

CMphy E. }K. CaBC npcTpr.ia ce h AHBna ona n.iejaAa 
Ae^iancKHx AyxoBHHx BHTcsoBa y C.pncKora HapoAa noA Typ- 
ij,HMa, Koja je cbojhm jkhbotom h paAOM HcnynH.ia ^HTaBO 
XIX cro.ielie. OTnone.ia mhoto 3ac.iv>KHHM h v Bhcokhm 



2()9 

,l,e'iaHHMa He3a6opaB.ijeHHM Xayii Khph.iom, CBpiuH.ra je ca 
naJH3pa3HTHJHM ;tyxoBHHM CMHOM Bhcokhx /l,e'iaHa Hamera 
ijpeMCHa, noK. CaeoM ^eMaHLi,eM, enHCKono.vi /Khhkc EnapxHJe. 
(VAehu no oHOMe uixa ce cee noc.ieAH.nx Aeii,eHMJa, y nomcAy 
AenaHCKHx h AOMa'knx AVxoBHHKa y onmre, AoroAH.io, CaBa ^e- 
Manan, je noc.ieAH>H no Bpexieny a.m HaJMapaaHTHJn no cbomc 
iiiecAeceToroAHuiH>eM pa^y na napoAHHM noc.iOBHMa. — Kao 
ijjTO cy cc cpncKH rpaAOBH panHJHX roAnna noHocn.in cbojHxM 
ACMaHCKHM MCTOCiiMa, xaKO ce H u,eo CpncKH HapoA oavuicb- 
.i.aBao AGHaHCKHM MonacHMa n i.ieAao y H>HMa 'lyBape rpooa 
CB. Kpa-ta H AyxoBHC BHTcaoBe CBOje. OiyAa je jcAan oa naj- 
McraKHyTHJux paACKHKa na naLiHOHa.iHOM no.i.y y Cpoa y 
iieoc'.ioooibeHHM aeM-i^axia, KpajcM npom.iora h no'icTKOM OBora 
cTO.ie'ka, 6ho apxHManApnT CaBa ^CManai;. 

/teHanau, CaBa je H.ian yTeMe.i.aM ^. C. C. oa npBHX ro- 
AHHa j],pymTBeHa >KHBOTa n BpcAan capaAHHK K.eroB. 

EnncKon CaBa poben je y ce.iy rH.e/KAaHHMa y Porosny 
}■ HoBona3aj)CKOM OKpyry. Poben je oko i8oO. r. OTau, mv 
ce 3Bao ^HMHTpnje Majica Mapra. Pohen je y 6pacTBy Bapaka. 
KpuiTCHO My je mmc oh.io iDopbe. Toophe Bapah ynno je 
iiiKO-iy y CBOMC Mecry po'liett.a n y Hobom Haaapy. Ho tom 
je, Kao OApacrao M.iaAwh, r. 1850., ornuiao y Man. B. J^enaHu 
n xaMO je npoAy>KHO uiKo.iy. Ha BoHint^ 1854. 6yAe 'Bop'fee 
riocTpHHxen aa Monaxa n Aoonje hmc CaBa. SaMOHamno ra 
pauiKO-npHspeHCKH MHTpono.iHT Me.ieHTHJe, a AyxoBHH oxan 
My je 6ho noxoftH Xayn CepacjJHM, nHcau, (^TJ.Kma Ccaapc 
Cp6uje». Oa 1858. ao cenxcM. 1860. r. Monax CaBa oho je 
'lyBap /l,eHaHCKora Mexoxa \^ llHpoxy. Y B. J^enane Bpaxno ce 
cenx. 1860. r. TaAa je boaho rocxe y B, ^enane h3 Dnpox- 
CKora, TpncKor h 'BunpoBaHKor Kpaja. llo xom je ocxao y 
B. /3,eHaHHMa ao 1861. r. n Aox.ie Beh ao6ho "^mH jepoMonaxa. 
Te roAMHe npemao je jepoMonax CaBa y BeorpaA n xy cBpuino 
ooroc.iOBHJy. FoAHHe 1864. oxHuiao je y flek 3a y4Hxe.i:.a m y 
rickH ocxao xpn roAnne. Y HetiH ce nponyo h ao6ho cxh- 
ncHAHJy, H oxHuiao y Pycnjy na npoAy/Ken.e cx3'AHJa. Y Kh- 
jcBy je CaBa, 1870. r., CBpmno ^yxoBny AKaACMHJy n aooho 
Ann.iOMy 6oroc;iOBCKor Haynnor KanAHAaxa. KaA je HeiiCKa 
onuixHHa, r. 1875., Mo.m.ia cpncKy B.iaAy 3a ynnxej^a Bete 
cnpcMC, MO.iH.ia je A^joj ce ynyxn jepoMonax CaBa j],eHaHan,.4 

* Mo.ioa je maciua : «Bame BHCOKonpeBocxoAHTCicxBo! Mn.io- 
CTiiBii rocno;iiiae. JaoAaMO BaiueM BHCOKonpeBOCxoAHxejiCTey KaKo 
je Jiouiao JcBpeM .1. LUaHrpiih OB,';e, ii nac je Bp.io OBece.iH.io, Kaj 
HaM je Ka.sao ;;a cxe mv bh ooeha.iH ja naM HsjejcxByjere, 03. bhcoko- 
c.iaBHor MuHuciuapciuea Cpociwe, jejHor VHirre.'ba bhihh navKa Jia Ha.M 
noui.T)}' 3a TO BaM cbh onmxe HapoAHO ca jyxoBeHCXBOM oa ceer cpua 
o.iaroAapiiMO, kojh ce bh xpjjHTe sa nac, CBOJy opat^y. Bor j;a Bac 
no/KHBH MHoro."t.eTHO. Ajiii onex mo.iiimo, ano xohexe yHHTejba 3a OBa 
Hapoji Ham xo Ha.M naiiaAHxe ja :xo%e objc rocnojHH Casa JepoMOHax: 
^enaHCKH. 3a xo exo mh cmo nHcajiii h FocnoAHHy MwxponojiHxy oeo— 



270 

(". oo.JupoM Ha nornHce oee xM0.i6e, ko 3Ha ^a Jin ncKanuH h 
^cMaHLtH HHcy jepoMOHaxa CaBv rpaHvH.iH aa ;^pyre, bhiuc 
nociOBC HO iiiTO cy 6h.ih ynHxcbCKH. Fo/^HHe 1870. BpaTHO 
ce Casa y B. /tenaHe h xy ocrao Kao ManacTHpcKH jepoMonax. 
^oiuaB y cyKo6 ca ApHayiHMa aoor ManacTHpcKor H.vian.a, 
CaBa ^enaHau, ce npece.iH y FIpHapcH. Y to ^o^a je otbo- 
])eHa OpHapeHCKa Boroc.ioBMJa - oKTo6pa 1871., h CaBa 6y^,e 
nocTaB-TjeH sa j'^npaBHTc.'ba 6oroc.iOBHJe. CaBa ce J^HJe Morao 
;xB. c.iajKe ca oh^. pycKHM KOHcy.iOM H. C. JacTpe6oBOM h 
Cmmom MryMaHOBHM h roAHHC 1874. ocxaBH IlpHspeH h o;^e 
V HcorpaA- y OBOj Hccyr.iacHi;H, na CaBHHOJ cxpanH jc 6ho 
H yMHre.i> Mw.iaH HoBHMH-k; h oh je ca CaBOM oxHuiao u.i 
FlpHspcHa. Vis BeorpaAa ce CaBa hohobo BpaxHO y B. /^eMane, 
H ocxao KpaxKO BpcMe. FoAHHe 1875. ocxaBHo je CaBa no- 
HOBO B. ^CMane h oxmuao y BeorpaA. V xom je h36ho npBH 
CpncKO-xypcKH pax h CaBa je yaeo ynauihe y oojhhm pcAO- 
BHMa cpncKC BOJCKC. M y npBOM h y Apyi'O.vi CpncKO-xypcKOM 
paxy CaBa ^CHanai; je ,6ho KOManAaHx H6apcKO-/^e>KeBCKHx 
ycxama m oA-iMKOBao ce bojhhmkhm Bp.iHHa.Ma. OH^a je oho 
CaBa npoH^BCACH y mhh apxHMaH;tpHxa. 

KaA je y Bep.iHny, aa Bi)eMe Konrpeca 1878. r., xpeoajio 
AOKasHBaxM HcnooHXHO npaBo CpoHJe Ha Or. (^poHJy h Ma- 
KeAOHHJy m HeoAO.i.HBy yKCby CpncKora Hapo^a y xmm bcm- 
.i>aMa 3a npHcajeAHHiCH^e Maxepn Cp6HJH, naJBchy aKXHB- 
Hocx pa3BHO je Mh.ioui C. MH.iojeBH'h h opraHH30Bao npH6H- 
paH>e Mo.iaoa c noxnucMMa h neMaxHMa h3 i^e.ie Cx. Cp6HJe h Ma- 
heAOHHJe 3a Bep.iHHCKH KoHipec h pycKorai^apa. Cbc re Mo.ioe, 
H naBHy npcAcxaBKy Cp6a h3 noMcnyxHx oo.iacxH ca 2000 
noxHHca H nenaxa, (^aBa /I,eHaHau je, Kao HsacianHK (^oncKora 
Hapo^a H3 Ct. Cp6HJe h MaheAOHHJe, o^neo y Bep.iHH,'* Y 
Bep.iHHV je CaBa ^enaHau, nocexHo Haac.iaHHKe cbhx bcthkhx 
CH.ia. y HapoMHxoj ayAHJeHi;HJH npHMH.iH cy ra BusMapK, 
Bh.iob h BH3MapKOB CHH Xcpocpx. - Ilo yoycxBHMa B.iaAH- 
HHM, y Bep.iHHy je CaBa hhhho KopaKe h 3a ycxaHOB-iDeHie 
rieliCKe naxpHaptuHJe. 

rioc.ie CpncKO-xypcKHx paxoBa, CaBa je 6ho aAMHHH- 
cxpaxop BpaHiCKe EnapxHJe cbc aok hhjc xaj ^eo CKon.t. 

rpa;icKOM ii FocnojiiHy M. Mn.iojeBirhy sa H>era na ii Bac mo.ihmo jta 
ce BH cacxaHere h c H>iiMa cnopasyMere, KaKO xpeSa ;ia HapejHTC. 
npenop3'HyjeM0 ce Baiue.M BiicoKonpeBocxoAirre.iCTBj'. 12. jvHHJa 
1875. y rieiiii. 

rioHiisHu: OnuiTiiHa nckcna, neHcim: IIpaBoc.iaBHO o6me- 
CTBO B-b rieK... 1855. BpaxcTBO M. C. C. IlaTpiijapiuiije. aUeHam 
CBJaTJeniiiHJa c.iaBeHO-cep6cKnjiinaTpnjapmujririeKCKOj 1769.iexo». 
Jepej M.iiija /taHiooBii-h, JoBan MapKO yKnsaHOBii't, IleTap FlaBjiOB, 
Apca IlaB.iORH'h, Xaijii /Kiibko r.iiiropHJeBii'b, -J- Cepac})iiH JoBa- 
HOBiiti, A.ieKca Bacii.iiijeB)). 

Ako je OBa MO.ioa on.ia ynyfeena pycKOM KOHcyjij' y FIpHspeHy, 
TO je oii.ia ynyhena Teojociijy .liiceeiiMy. H C. JacipeooB je y to :io6a 
OHO ynyten y MocTap ca 3ajaTK0M ^a ck.iohh cpncne ycTaHHKe ja no- 
-Toace opyiKJe (11. KocTn-h). 



271 

I{!n;ipxHJe oho npucajeAHH^eH aBTOKe(f)a;iHoi i4,pKBH Cp6HJe h 
iipMnao HhiiikoJ EnapxnJH. 3a Rpexie pacnpe HSMcby .MHrpo- 
no.iHTa MHxaj.ia h MHHHcrpa npocBcre n LtpKBeHHx A^-ia, 
B.iaAa jc apxHM. CaBH noHy^Hja enHCKoncKV CTo.iHLi,y, a.iH 
oir je oa6ho. y to BpcMe je apxHM. Casa 6ho npeAce;^HHK 
Hhuikc KoH3HCTopHJe. Je;^HO jo6a oho je npcAceAHHK h 
VjKHHice KoHSHCTopHJe, AOK HHJe, jvHa Mecei^a ro^HHe 1890., 
no noBpaxKY MHTpono.iHxa MHxaj.ia, nocBcken aa enncKona 
"AxUHKe EnapxHJe, na komc je uo.iOHiajy h ocxao cbc ao CBoje 
cMpTH, 28. Maja 1913. roAHne. 

EnHCKon Casa je h nncao Aocra : .Tom Kao aAMHHHCTpaToj) 
]>paH>. EnapxHJe o6jaBHO je opomnpy : Cadawe HecpemHo 
cmaHje y Tnr. Cpuiiju ii MaKcdomiju . A y BpacxBy II (1888.) 
oojaB.-beH je H>eroB onnc OpHapeHa. OceM OBora nanncao je 
ireKO.iHKO opoiuHpa h bcimkh opoj noc.iaHHi^a. Cbh iteroBH 
HanHCH H noc.iaHMLte npoHvMaHH cy ;iy6oKOM no6ojKHOCTH h 
:KapKHM poAO.i.y6j>eM. BHiiie ho iiito je nncao, E. Casa je mho 
iHMa noMarao ;ta nnmy, AaRajytiH hm MaiepHa.! o npH.iH- 
Ka.Ma y CpncKHM 3eMj>aMa, Koje je caM ;to}KHBeo. IIoshhjhx 
ro;iHHa JKHBOxa, E. Casa je 6ho tkhbq. pH3HHLi;a o npn.iHKaMa 
y HauiHM 3eM.i.aMa. Oh je 6ho caB CBOJ jkhbot nocBexHO joui 
Heoc.io6o'ljeHOJ 6pai\H h 3a h^hx je onaKO HeyMopno pa^no BHuie 
oj, ()0 rojHHa — Kao cbh ;;eHaHCKH MonacH, h E. Casa je 
;ie.iHO nHJexeT h .'LyoaB CpncKora Hapo^a npexia Cb. Kpajby. 
Ko.iHKO je OH ocetao oo.i uito cy Bhcokh ^e^anH 6h.ih npe- 
AHTH pycKHM Ka.iybepHMa na ynpaBy, bh;^h ce h3 H>eroBa 
Te.ierpaMa uito je ynyTHO aoopy kojh je, 11. anpH.ia 1910. r., 
ApJKao y Beorpa;;y Hapodmi /JeMciHCKii Odoop.^ Oh je h can 
HaoHcao ;i,Be 6pomHpe y KOJHMaje mo.iho h npeK.iHH,ao jiii ce 
1>. ^enaHH uito ope uoBpare CpncKOMc Hapo;\y.6 

Cbc uito je E. CaBH, Hsa AapcH^.'LHBe H.eroBe pyKe npe- 
ocTa.io, CBC je 3aBeuiTao B. ^enaHHMa. SaBeuiTaHie obo, no;t 
HasHBOM ((SadyjifouHa Caee /fcHaHUCi)* hjbr ce y SaAy/KOHU- 
CKOM o;];e.i:.eH.y MuHHCTapcTBa HpocBeTe. SaBeuiTa.iai; je h3- 
pa3HO CBojy }Ke.i.y ;ta ce 3a;i,y}K6HHa H^eroBa npe^a B. ^ena- 
HHMa TCK no H3.iacKy pycKHx Ka.iyljepa h3 B. ^enaHa h nouiro 
ce y ManacTHp npaTH aAMHHHCTpai]|,HJa Ha cpncKOM je3HK3\ 
J,OT.ic, jxa ce npH.fi03HMa H>eroBe 3aA3'iK6HHe KopncTH He-hcKa 
naTpHapuiHJa. A y B. /^enauHMa ;;a ce o;i, npuxo^a OBora 
3aBemTaH.a H3ApH<aBa ^(MoHaiUKo-nojjonpuepedHa iUKOjia)K 
Kao o B. ^CMauHMa, E. CaBa je no neuixo aaBeuiTao h mho- 
THM /tpyrHM ycTanoBaMa: y rie-kn, Hobom na3apy, npHspen}, 
MaHKy Ji jip. 

H ouaKO TeuiKo oo.iecxaH, E. Casa je, noc.ie oc.iooo- 
hemn. Ct. Cp6HJe h Ma-keAonnje 1912. ro;i,HHe, y Ay6oKy jecen 

5 Bhcokh ^CHaHH — CnoMCHHua Hapojy CpncKOM pa^n ooaBC- 
uirehba. Beorpa/i 1910. 

6 ^ewaHii n CpncKH HapoA I ii II Bcorpa^ 1905. 



272 

re roxHue, a c bc.ihkhm Hanpe3aH:.eM, nponyroBuo no Kocoin 
H HoBonaaapcKOM OKpyry. Y cbomc yaBHMajy, y H. Flaijapy, 
E. Casa je h oo/kJv c.iyHvoy ciyniHo. Ha obOxMC aaiviopeHoM 
nyry noHOBo ce tcluko paaoo.ieo h 28. Maja 1913. r. yMpo v 
cBojoj peaHAeimwJH MaMKy. M aKO je JKe.ieo Aa 6y;i,e capaH.cn 
y B. ^enanHMa, ra My ce >Ke.i>a HHJe Moma HcnynHiH ;j6()i 
pbaBor cao6patiaja h capaH.CH je y Man. >Kmmh. 

KaKO ce Bacnwrao y cKpoMHOciH, nooojKHOcTM m cxBa- 
TaH>y Ay>KHocTH y Bhcokhm ^enaHHMa, xaKaB je EnHCKori 
Cima ocrao ao CBoje CMpiw. Y cBaKOM obom noivicAy, CaBii 
^CMaHLty HHJe oh.io paBHa hh Mchy iheroBUM, BHcoKora no- 
-lOH^aja, ;ipyroBHMa h opahH AyxoBnoj. Flo thm ii,pTaM;i 
CBora Ayxa m Kapainepa, EBMCKon CaBa, na CBoje BpcMc. 
CTOJH OAMax nopcA MHrpono.iHTa Mnxaj.ia. 

C.iaBa, EnHCKony H\hiiikom CaBW ! 

MHjiocjiaB n. KypTOBHii 

MjiaH yxcMejba'i A- C. C. 

rioKoJHorM. n. KyproBH'ha Ha.iasHMO Meliy fijibum M.iaiio- 
BHMa yTCMe-taMMMa ^pyiuTBa ('.b. CaBe. KyinoBwh je r. 1<S!)1. 
OHO H3a6pan h .ui M.iaHa F.iaBHor O^oopa ^j)yiii'Hia. 3ay- 
JMM.hHB H B])eAaH -.ill CBC naLi,noHa.iHe CTBapH, noK. KyjyroBH'l, 
je ;iocTa noMorao m X t\ ('. y HaBpmeHA' H>eroBa 3aAaTKa. 
KypTOBH'h ce poAHO y LLIanij,y 185(5. r. y4HO je hhikv 
no.i,onpHB])eAiiy uiKo.iy h no CBprncTKy re inKO.ie cxynno 
y BojcKy. M ano je 6no chh oorarHx poAHiejba, oh je ocrao 
y BOJCLi,n H ;iocTMrao ao MHHa KOH,nMKora Kanerana I k.i. .Icaho 
Aooa, rioK. Kyj)Toiiirh je oho pe(})epeHT 3l\ KOH.apcTBO y Mh- 
HHCTapcTBy TlapoAHc lipHBpeAe h HaJBe'ky je na/KH:.y hok-iohho 
AOMake.M cTOMapcTBy. Ta .lAoaB je h naBe.ia noK. KypTOBH'ha 
Ha Be.iHKy MHcao ^a o6pa.iOBaH>e Ko.ia Jaxawa y CpoHJH. 11 
lUTO MH HNiaMo A^Hac ncT Ko.ta Jaxana, naJBeha aac.iyra npn- 
na^a noK. MH.TOc.iaBy n. KyproBMhy. 

KaA je y ncHTpa.iH Haiuoj aa Hapo^He noc.ioBe y Oi . 
CpoHJH H MaheAOHHJH oB.iaAa.ia MHcao ^a ce y hom. KpajesHMa 
paBBHJe no.i,onpHBpeAa, wsoop 3a KOHcy.ia y CKon.i>y nao je 
Ha noK. KypTOBH'ka h oh je 6ho nocxaB.iieH 3a rcHepa.i, koh- 
cy.ia 1897. r. Ook. KypTOBH'h je y ABa Maxa oho reHepa.iHii 
KOHC}'.! y CKon.i,y. — Foahhc 1903. H3poAHO ce y CKonj>y bc- 
.iHKH san.ier HSMeby KOHcy.ia CpoHJe h OHora Aycxpnje, ii 
KypTOHH'h je Ae({)HHHTHBHOOTHiiiao y neH3HJy h ooo.ieo je. il 
onaKO reiuKO oo.iecraH, noK. KyproBH-k ce ao noc.ieAH^er naca 
/KHBora 6aBHO HapoAHHM noc.ioBHNia ca naJBehoM OAaHocni 
H no^KpTBOBaHiCM. KvpTOBHi\ je HaupacHO VMpO Y KoBH.-baMH. 

1. oKT. i9i;]. 

Bor Aa My Aymy npocin h BcnaH My noMCH. 



273 

CTOJaH HOBaKOBHfe 

HjiaH yxeMejBaH JI,. C. C. 

rioK. CrojaH HoBaKOBH'h, 6. npcAceAHMK CpricKe Kpa- 
jbCBCKC AKa;;eMHje htj. 6ho je M.iaH yTeMe-i>aM Jl,. C. ('. join 
o;^ nocraHKa ^pyuuTBa. Oh je h nepoM h aciom CBarAa no- 
Marao ^pyiuTBO y H3BO'l)eH>y iterosa aa;;aTKa. Oh je MHore 
npH.iore 3a BpacxBO npoHHrao h oueHHo h caM ra cbojhm 
M.iaHH,HMa ooraTHO. Jom lipacTBO I ;toHe;io je HoBaKOBH'keB 
M.ianaK Ffpeii cpncKii aecHunu. Fag ioa je oho, ook. HoBa- 
KOBH'h ce crapao ^a ce J\. C. C. h MaxepHa.iHO noAHiHe. ^ok 
je oho noc;iaHHK CpoHJe y U,apHrpaAy, oh ce crapao Aa ce 
yMHO}iiH opoj M.ianoBa ^^pyuiTBennx. H^JMeby ocra.iora, y 
ocTaTKy ^pyuiTBCHe apxHBC nyBa ce H>eroBOM pynoM Hanncan 
Haitpx: KaKO Aa ce pamnpn MHcao h npHAOoHJe nam cbct, Aa 
ce MyBajy h Kyne yHHmreHe nouiraHCKe Mapne, Koje Aa ce 
npoAajy y KopncT /|,pyiiiTBa Cb. CaBC. Jcaho Ao6a, HMa.io je 
^pymiBO AOB0.x.aH npuxoA oa Tora. 

Kao MHOiH cpncKH HayMHHK H poNiaHTHHap H.5 1860-Hx ro- 
AHHa, H CrojaH HoBaKOBH'h HHJe oho cpexan Aa ao/khbh n.io- 
AOBe CBora xpyAHora HaynnHMKora paAa h ocTBapeHiC cbojhx 
HaJBehHx }i{e.'ba, jcahhctbo napoAHo. — Oe6pyapa 4. 1915. r. 
yM])o je noK. HoBaKOBH'h y Hnmy h xaMO je capaH:.eH.7 

Taca J. MHjieHKOBHii 

HjiaH yxeMejBan JJ,. C. C. 

rioK. Taca J. MH.ieHKOBnta oho je BpcAan M.ian ^. C. C. 
FoAHHC 1894. OHO je naaopan h 3a<M.iaHa T.iaBHor OAOopa 
^pytuTBCHor. Ko-iHKO cc HOK. MH.icHKOBH'h aay^HMao as. H3- 
BO'^eHjC ^p3;mTBeHa aaAaxKa bhah ce, HyMeby ocTa.iora, h h3 
Tora, uiTO je H>eroBa cynpyra, noK. JIcHKa liChiiHiina, CBanaKO 
He 6e3 yTHi;aja CBora cynpyra, 3aBemTaja J\. C. C. CBOJy 
Kyhy y BeorpaAy y ycKOHKOJ y.iHu,H . ITo CMpxH TacH- 
Hoj, xo je 3aBemxaH.e npeui.io y nyny B.iacx J^pyuixBeny. 
Do HxCiiH 3aBeuixaHeB0J, o6pa3yje ce oa oeora 3aBemxaH>a 3a- 
dijM'ouHa JleHKc Be.MiHiin,e ca 3aAaxK0M Aa ^pymxBo Pi3 H>e- 
HHX npHxoAa o6jaB.'byje cnnce kojh oh oh.ih ii.iadcLVHijmu ccimo 
Muuijyy cpncKoe ijjeduHjetbci ii ocjio6oiyetbay>. 

Hh HOK. Taca hhjc oho cpexan Aa aoh^hbh oc.ioooljefte 
CpncxBa h jcahhcxbo Jy/KHHX CiOBCHa. M <Jh je ocexHo xe- 
'aKhhy lApne onynauHJe BeorpaAa h CpoHJe h yxipo je 23. Mapxa 
1917. roA. y BeorpaAy. 

]A no CBOjoj KapHJepH, h no cbojhm cxpyHHHM cnncHMa, 
noK. MH.ieHKOBH'h je no3Hax y cbcm HauiCM napoAy. 

Bor Aa npocxH Tacy.I. MH.ieHKOBH'Ka h BCMan My noMcn oho. 

^ O /KiiBOTv II pa;iy OBora Hajn.iOAHiijor nayHUHKa y CpncKora Ha- 
poja cBora BpcMena bhjii roj,HUJH>aK C. K. A. Kit. I c. 2U3. h jaiie, XXIV 
c. 310 II jajbe. 

BPACXBO 18 



274 

Ilepa CHMOHOBHii 

HJiaH Ao6poTBop p,. C. C. 

^OK.ie je y npHiiiTHUM, 18(S2. -l<S8;i. r. aaceAasao KpnaBu 
IIpeKH CvA H cnpoBOAHO npocKpHni^HJy npeana CpncKora Ha- 
poAa, npcAceAHHK Tora cvAa, a.ior.iacHH HopaxHM naiua, hhjc 
ce ycTpvMaBao Aa Kan^e, Aa y npHiiiTHHH bhah jcAHora Bp.io 
onacHora CpCmna. To jc oho OHAa join M.iaA h 3e.ieH Flcpa 

CHMOHOBH'h. 

riOK. C.HMOHOBH-ii pOAHO CC y ripMLllTHHH 10. OKI. ltS59. 

roA- Ho CBpiueTKy MCCHe cpncKe h rypcKe lUKO.ie, CHMOHOBH'h 
je 6ho nocTaB.7>eH 3a H.iana McaxheNie (KaAHJCKora cyAa), 
1885. r. KaA cy rypcKC B.iacru, r. 1889., noHc.ie Aa roue cpncKc 
yHHTe.i>c, n. C.hmohobhK ce KcraKao y oAopaHn yHHTe.i>a. 36or 
Tora c}' MY B.iacTH CTBopH.ie Kj)HBHuy H CumohobhK je oho 

OCyliCH Ha TporOAHUIHsH SaTBOp. Ho H3ApHxaHOJ KaSHH, Ch.mo- 

HOBH'h je npeiiiao y CpoHJy h 6ho je Ma.io BpcMena y Ap- 
/KaBHOJ c.iyiKOH. .leAiio BpeMC, opcAaBao je ChmohobhK rypcKH 
jesHK y BoJHOj AnaAeMHJH. KaA je KoNianAa Akthbhc HojcKe 
xxe.ia Aa luto bhuic HHc{)opMau,HJa aoohjc o ApHayrHMa h npn- 
.iHKa.via y Kocobckhm crpanaMa, y3eT je 6ho y nocao h iioic. 
CHMOHOBH'h. ria HnaK, r.iaBHH paA noK. CnMOHOBHta oho je 
Ha H>eroBOM .iHcry ('MakedoHiij(i» kojh je, npcMa HaxieHH, 
ype'l)HBao Bp.io Aoopo. M aKo oa hmhjc MaTepHa.me homoI^h, 
(fMaheAOHHJao je H3.ia3H.ia CKopo 20 roAwna, cbc ao caxiora 
paxa 1914. r. 3a BpeNie para, oa 1915. — 1918. r. hok. Chmo- 
hobhK ce CK.10HH0 y OpaHuycKy, rAe ce Aocxa h HaMyiHO. 
IIo oc.io6o-beH>y Cp6HJe, nacTaHHO ce y Koc. MnrpoBHiiH, fag 
je, noc.ie npaTKor oo-iOBaH^a, h yMpo, 19. okt. 1819. toahhc. 

Ko.iHKO je noK. CnMOHOBHhy 3aAaTaK ^pyiiiTBa Cb. (>aBe 
.leacao Ha cpuy, bhah ce h no nocieAH^oj HjCfoboj iKe.tH o pa- 
cnopcAy CBOJe ymTeljeBHHe, Kojy^jc, }Ke.i.y, ocraBHO y aManer 
CBOJoj cynpysH, r-^H ."byoHiAH. 

BenaH My noMen y CpncTBy. 

JoBaH Ba6yHCKH 

HJiaH >TeMeibaH JI,. C. C. 

H ccAaMAecexe ioahhc npom.iora CTO.ie-ha 3,iaTHH cy 
.iHCTHiiH cpncKC HCTopHJc. — HcBecHH^CKa nyuiKa OAJCKHyjia 
je y u,e.ioM CpncxBy . C XepueroBanKHM vcraHKOM 3aTpene- 
pH.ia je CBana cpncna Ayma h Ayuia cbhx oa.iKancKHX xpnui- 
"kana. A roAHHC 1876., 1877. — 78., Ma.ia, h joiu saBHcna Cp- 
6HJa, Li,e.ioM je CBCxy noKasa.ia npaBy CBOjy, h npnpoAHy 
yjiory y CpncxBy h na C-iobchckom Jyry. — Oa 6oM6apAO- 
BaK.a BeorpaAa, HHKaAa HHcy to.ihko napacie naAC cpncKora 
CBCTa Kao y obo Aooa. Ohab cy nporoBopH.iH h hcmh cno- 
MeHHH,H y Heoc.ioooteHHM seM.TiaMa cpncKHM: TBpljaBe h ny.ie 
Kpa.'beBH'ha Mapna ; nopymene u,pKBe h ManacTHpH, 3aAy>K- 



27.') 



OHHe Be.iHKHx Jhym y crapoj cpncKoj ApntaBH ; omvLBejie C}- 
rpaAHi^HJe h npeAaH>a; npeneBaeaHe cy necMe o bhtciukhm 
Ae.iHMa crapHx jvHaKa h hobc cneBaBane... Cp6HJa je Gujia 
Haj.ienma n HaJMH.iHJa 3eM.i.a Ha CBery ! A VHamhe CpncKora 
Hapo^a H3 Heoc.ioootcHHx 3CMa.i,a y pe^OBHMa cpncKC Boj- 
CKC joiu BeiiH je ncier ;;a.io Ha;;aMa cpncKHM y thm cxpa- 
naMa. — Kao h3 cbhx Heoc.io6o'lieHnx cpncKHx ^eMa.i^a, y 
6qJHHM peAOBHMa cpncne bojckc oh.io je Cpoa h us Crape 
CpoHJe H Ma-heAOHMJe. — H ano ce 3Bao ^oopoBO.-baMKa 
^py>KHHa Ha PauiKoj h MopaBCKO-^D6pHHKa ^pyjicHHa, o^peA, 
KOJH je npcABOAHo HaJH3pa3HTHJH anocTo.i cpncKora HMena h 
HapoAHor jeAHHCTBa CBora Bpexiena, Mn.ioiu C. MH.iojeBH-k, 
HaJBHuie je y ceoH Hxiao Cp6a h3 Ct. CpoHJe u Ma'i\eAOHHJe 
M HaJBehHM AC.ioM H3 Be.iecKe ripH.iencKe, ^e6apcKe h Do- 
peHKe 06;iacTH. 

Pa30HapaHH OA-iyKaMa CBponcKora apeonaia y Bep.iHH}-, 
vHacHHUH OBH y paroBHMa 3a npouiMpetbe CpoHJe h oc.io- 
6oi>eHje CBoje VHie ^oMOBWHe, 3a yjeAMH^eny Kpa.i,eBHHy Cp- 
oHJy, HMcy Me'ra.TH Man y KopHi^e hh noc.ie 3aK.i,y^ieH.a Bep- 
jiHHCKora yroBopa Mnpa. — yciaHaK Cpoa y KyManoBCKOj 
H ria.iaHaHKOJ Oo.iacTH, Bpcjantx^a oyna 1880. ro^-, Koja 
je aaxBaxH-ia ripH.iencKe h liopeMKe Kpajese ; yenex cpncKHX 
MexHHKa y 6a6yHCKHM K.iaHi;HMa 1881. r.; oAMeTaH>e Cnnpa 
I4,pHor rojeMynjcKor h3 ripH.iena h norwCHJa apHayrcKO-Typ- 
CKor apaMHJe KynyK Cy.ieJMana, kojm je oho 3aTBopHO oaoyn- 
CKe H nopeHKe oyreBe; ycnex HeTHHMKor opyHJja y ToypHui- 
•KOM ManacTHpy Ha OBHeM no.ty; ^o-iasan reHcpa.ia 4epH>a- 
jeBa y Hhui KHe3y CpoHJe, Kano ce y Crapoj CpoHJH ny.io... 
3a opraHHSOBaH^e ycxanKa y TypcKoj h t. a- 6h.ih cy Aora- 
baJH, KOJH cy HaJBHme 3aHHMa.iH Ayuiy h cpia,e CBanora CpoHHa 
KOJH je jom ocrao hoa Typij,HMa. ^orahaJH obh y ohhm 
crpanaMa, join BHiiie cy noTeHU,Kpa.iH h ohuko oyjny Mamxy 
y HauiHX cyHapoAHHKa y Ct. CpowJH h MaKeAOHHJH. — Ca 
npHMaxia, anerAoiaMa h .lercHAaMa o BHiemTBy ('p6Hie sa 
BpcMC CpncKO-Tvpciuix paroBa, CTana.ie cy ce Bek necMe w 
.lercHAe o AorahaiHMa, MCTHHUHMa h ycKoij,H.Ma y ohhm cxpa- 
HaMa. — CBaKH ycKOHKH Aoraliaj, CBa'<a noiMOHJa 1 ypana h.ih 
Apnayxa 6HBa.ia je o^Max oneBana h npenpHnaHa. Ba6yHCKn 
K.iaHitH, OA CpncKO-rypcKHx paroBa 187G. — 1878. roA-, HHKaAa 
HHcy oH.iH 6e3 ycKOKa h ocBCTHHua cpncKor. 

Kao pa^oHapaH^e o npaBAy CBponcKHX Be.iHKHx cH.ia, 
Ha ycTaHHKC h HapoA nam na cpncKOM jyry yrima.ia je h 
crpauiHa npocKi)Hni^HJa, Koj}' je no])Ta cnpoBe.ia HaA npBHMa 
H npoopaHHM .'byAHMa cpncKora JKHB.ta y ohhm cxpanaMa, 
OAMax noc.ie nponaca CpoHJe 3a Kpa.i>eBHHy. Me^yTHM hobh 
rpoooBH, KOJH cy Ha raj HanHH oh.ih OTBopeHH no Aa-iCKHM 
apxHne.ianiKHM ocrpBHMa h AHaTo.iHJH, jom jane cy' ohc.ihhh.ih 
Ayuiy H cpi;e nauiera napoAa y ohhm cxpanaMa. 

18* 



276 

Ha MHHHOLi,e OBC yKa;JvjeMO ;j6or xora, niro cy ce ohm 
pei?a;iH jcAaH ;ia ApyrHM, h c jaKHM yTHLtajcM, 6am y lipe- 
MCHy KaA je Job. HaoyHCKH oho to.ihko /lopaciao, ah je y 
AyuiM c'BOJoj noMCO ;ui ypcAJu CBC lUTo ce OA MHre])eca, oko 
H>era, AOi"'»'lja.io: cbc luto je o napoAHoj ciBapn ciymao... 
Ka^ je noMeo naMTHiH h pacyhHuarn. A na^ cy, rioc.ie ('i)n- 
CKO-6yrapcKoi'a para 1885. — 188(). r., HaiuH Hau,HOHa;inM laK- 
MauH KHAHca.iH Aa cacBHM OApoAi^" one name cyHai)o,uiHke 
OA Hac", M iioinyHO hx oabojc oa CpoHJc, Mt'Iiv ACMnmi.Ma m 
M.iaAMiiMMa, iotobo h;: cbmx iicociooohenHx cpiicKHX ;{eMa.i>a, 
M MC'by CBOJH.M :5e.M.i.ai;HMa, iiaiuao ce y iiancnoHary ^^tpymrBa 
CBCTora CaBC m M.iaAH'h JoBaH, chu (ToJM.iKa (ToJKOBH'ha 
TeiKaiia n.i cc.ia Mapio.iij.a y He.iccKoj Ooiacrn. J,()iiiaB iia 
BacnMran.e, u rioA icoMaiu>. rio;{Marora iianHoiia.iiioi' 6o])na, 
Mn.ioiiia C. Mn.iojeiuilia, y M.iaAora ('•i(.JKOi5H'].a je no'ie.ia 
CBC BMLLie Aa jaMa BO.i>a, h Aa cbc BHiiie KpeiiMa iwpix y oyAV Knocr 
H jcAHHCTBO CpncKora HapoAa. Flo CBpuieiKy npHiii)aBHHx 
pa;q)CAa, Job. (/iojkobhK je CBpuiHO y H. aP/Khbhy viHTe.i,. 
lUKO.iy, exaHyjyiiH y najiCHOHary ^pyiiira Cb. ("aBC. (a CBOJe 
MMpiioliC H npM.i.e;KnoeTH ; ca Map.i>HBoern n iiyT.i>HBocrM: ea 
iipHopaHocTH; ca Bp.miia HAea.iTla M.iaAHi>a, roioBO oa ci'.mx 
nHTONiaua ^pymiBa in. CaBC, oABajao je .loiiaii ('tojixObmIi- 
.Mapro.iaii,. 

M aKO jom ewpoMiie c"iij)e,Me, h aKo join HeHeniriaiie, ne- 
yrBpiiCHe ciiocooiioctm, \',c\\ oa roi-a Aooa noMMH>e j)aA Jonaiia 
(/roJKOBH'ha. 

rio eBpiiiCTKy Ap^KaBue yMMTe.i>cKe ijjKo.ie, JoBan ("roj- 
KOBH'h je OHO ynyhcH aa yHHiCba y HCocioooljCHe KpajcBe. 

Ca MHOIHM CBOJHM ApyiOBHMa, nHTOMUHMa J\. C C, H CtOJ- 

KOBiiii je. lOAHHe 1893., iiomco cboj jaBHH ])aA. OTHiuao je y 
CBOJ .^aBHMaj y ce.io BoroMH.ie, Ha AOMaKy caxie 6a- 
ovHCKe K.iHcype. Oh je h OTBopwo, jom npe para 1876. r., 
saTBopeny cpncKy mKo.iy y obomc Mcciy. — IIoAHrHyT h 
npocBcKeH noA OHaKHM npH.iHKaMa y cbo.mc poAHO.M Mecry h 
y BeorpaAy ; cbc CHryi)HHJn m H.5pa;;HTHJH y cbojhm ocehaH>HMa, 
JoBaH CrojixOBirK ce 6p30 noKaaao Kao nornyHO cnpeMaH m 
cnoco6aH lax iiapoAHe noc.ioBe ; opso ce nponyo y cbomc 
K])ajy, M 6p30 je nocrao crojKep ivd cbc ohc kojh cy ocd^a.iH 
H paAH.iH Kao OH. 

IMebyTHM, oA npBHx AaHa nojaBC JoBana CiojKOBH'ha na 
no30])HHLi,H y CBOMC Kpajy, Meero Typana Aor.ie, jaB.i^ajy ce 
ByrapH ca jaMHM ho.ictom cbojc nponaraHAC h opranHaauHJe. 
— H aKO hh npHo.iH/KHO jcAHaKMM MaxepHa.iHHM cpeACTBHMa, 
M Bp.io pas.iHMHTHM HaMHHMMa, Bet opBHx A'^Ha paAa J. C. 
Ham.ie cy ce, jcAHa npeMa Apyroj, abc Hau^HOHa-ine opraHH- 
sai^HJe, H none.ia je Aa ce mnpn, h Aa ce noAHHje ona, Koja 
je HMa.ia Kopena y napoA}', c kojom c}^ ojKHBe.ie HapoAHC 
TpaAHii,Hje, c KOjOM ce npooyAH.ia Hau,HOHa.iHa oce'haH:.a h c 



277 

KOJOM je BacKpcMo HMC cpncKO. y laKBOM CTMi;ajy npHJiHKa, 
Byraj)H cy ce .larH.iH HOBora CHCTeMa h MeTo;i,a 3a H3B0'beH>e 
CBora nporpaMa : o;ipo'ljHBaH>a Cpoa y Ct. Cp6HJn h Ma-he- 
;i,OHHJH H OABajaita oa ifcHxoBe HaLi,HOHa.iHe MaTHue, oa 
Cp6HJe. H aKO cy OBaKBO.vi cbom pa;i,y ;taBa.iH Kapaiaep 
Te>KHje H 6op6e 3a H3a3HBaHje HHTepBeHu,HJe CBponcKHx CM.ia; 
;^a Harepajy Espony h Typcny, ^a ce MaheAOHHJH, ano HHiura 
BHiiie, A^AC aBTOHOMHJa, — ByrapH cy, y cxBapH, pasBH.iM 
BapBapcKy 6o])6y npoTHBy OHora ^cia CpncKora HapoAa y 
Ct. CpoHJH H MakcAOHHJH, kojh je CBOJy HaLi,H0Ha.7Hy 3acraBy 
BHCOKO HocHo H HHJe je Hcnymrao H3 pyny hh y HaJBetHM ne- 
BO.baMa — CyAebH no opojy /KpraBa CpncKora HapoAa, luto 
cy-Hx npHMHHH.JH oyrapcKH, TaK03BaHH, ycTaHHu,H, a join 
BHuie no HaHMHHMa na Koje cy yMapanH, fac, h y kom npajy 
naJBHUie th c])ncKH MyHeHHu,H, — r.iaBHH saAaraK oyrapcKora 
«B0CTaHHJa)) 6ho je yryiuHBaHje cBanora Tpara cpncKora. — 
HcMa, Aanac, ;KHBa Cp6HHa, koJh ne naMTH Kano. cy Byrapw, 
y OHO Aooa, jkhbc Cp6e cna.tMBa.iH, h HCHBe capaifcHBa.iH ; 
KaKO cy y Ayoone nekHHe cnyiuTa.iH /Khbc .'byAC Aa xaMO 
y.Mpy Ha naJBeKHM MynaMa. H naA je hohcto oBaKO caTMpaH.e 
CpncKora HapoAa, h Hacxa.iH ciyMajcBH, fac cy Byrapn ony- 
cTomaBa.iH HHiaBa cpncna ce.ia, h Aorope.ia CBeka ao Honaxa, 
— Kao MHOFH ApyrH npaBH npocBexHO-Ky.iTypHU paAeHHU.H 
cpncKH y OHHM cxpaHaMa, h JoBan Cxojkobh1\ ce .laxHO 
nyiuKe, h nomao y FO])y, Aa xaMo noxpajKH HenpHJaxe.i:.e 
CpncxBa. 

()a xoFa Aooa no4MHie jasHH paA 'lexniiMKor bojboac 
Jkini/HCKoe. 

H aKO je y tomc KO.iy poAo.i.y6a 6h.io h HajooHMHHJHx 
ncMa.ioapa h mxpe6ej)a, kojh ce h AanauiHiK Aan npoxypajy 
Kao Kv.ixypHH paAeHHiiH y Heoc.iooott^HHM K])ajeBHMa h Kao 
yMacHHJAH H capaAHHUH y ycxanH'^n^oM noKpery, HapoA CpncKH 
H3 CBHX KpajcBa cpncKHx Aao je, H3 CBOje cpeAHHe, Aocxa 
HCTHHCKHX H BCiMKHx no6oi)HHKa H 3a oBaj Hocao HapOAHH. 
rio ])aAy Ha cbcxom napoAnoM Ae.iy, BasAa he ocxaxM 3HaxHa 
HMena JoBana ^obc^chckof, MHia,Ka Kpcxwha, An'^e.iKa A.ick- 
cH'ka, r.iHFopa CoKo.ioBH'ka, JocHtj|)a ^HMHxpHJeBH'ha, .la3apa 
Kyjyni^H'ha, 'Bopha CKonj^aHHexa, Bpane L^BeTKOBHta, ^oKCHMa 
MHxaj.ioBHiia, Kocxe ne'haHu,a h Apyinx, xiehy KOJHMa ke 
3a naBCK CBCx.iexH hmc h Joocihci BaoijHCKoe. 

Oa PHCxoBi;a na cbc ao KpaJH>Hx FpaHHi;a nauiMx 3e- 
Ma.-ba Ha jyFy nac rao je jkhb noKpex. y ft.eMy ce HcxHMy ."byAH 
H3 napoAa, h cBaKH nocao kojh ohh ca\m pyKOBOAe, ypaha 
n.ioAOM. 

CxBaxajykH bcikkh 3HaMaj npe.ia3a npcKO BapAapa h oa- 
oyncKHx K.iaHaH,a, ByFapH cy, join y npBOJ nojaBH MexHHHKe 
aKU.HJe, HaJBcky na}KH>y hokjiohh.ih obhm oojcKXHMa h naj- 
Beky CHary ynepH.iH na 6a6yHCKe K.iaHu,e. 36of xoFa je Ba- 
6yHCKH, Mo>Ke ce pekw, npBH h H3Ap>Kao HajcxpauiHHJe nanaAC 



278 

6yrapcKe, h npHH h o^Heo penopA y KBa.iHTaiHBHOJ HaAMoii- 
HOCTH HaA ByrapHMa. Be^ npBH ycnex BaoyncKora na^ Haj- 
6ojbHM 6yrapcKHM boJboaom, CrcBaHOM ^hmhtpobhm, OTKpHo 
je y BaoyHCKOM pexKy cnoco6HOCT MerHHMKor BOJBOAe. 

H aKo onaKO 6.iar h thx y orixoljeEty ca nosHanHUHMa 
H npHJarexHMa, BaoyncKH je oho neyMO.i.HB npcMa KpHBi;HMa 
H HeMH.iocpAaii npcMa rpeiuHHi^HMa, a 6e;5rpaHHMHo njie^y- 
cpeT.-bHB H nonycT.'bHB npexia cTpaAa.iHHUHMa h MyneHHi^HMa 
;m HapoAHy ciBap. Kao h na Apyi'HM noc.ioBHNia, BaoyncKii 
je H y CBOJHM MeTHHHKMM onei)ai;HJaMa oho ;;o KpaJHociH o^- 
-lyMan h ao HCBcpoBaTHOCTH neycxpaiuHM h nocToJaH. tfce- 
I'OBH cyKooH ca oyrapcKHM MeraMa na Mijiwcy, y TeoacKOM 
ao.ty, y CMu.ieam), /Io.ihchij h Jlpeimmj h y aHa.iHMa oyrap- 

CKHX MeTHHKa OCTahe Kao Bp.IO pCTKH no 0AHa>KH0CTH C KOJOM 

Hxje B. npcAyiJHMao, no HCTj)aJHOcTH c koJom hx je boaho h no 
naHHuy na kojh hx je CB|)uiaBao... CaMonoyij^aH.e BaoyncKora 
HHJe roroBo iiHKaAa ooMany.io, a noH{])TBOBaH>e My je Ba;iAJt 
KopHCHo HcnaAa.io. — Heocnopno ce BaGyncKOM naJBHUje 
npHnncyje mro je onano cMHm.i.eHO opraHHaoBano npeoai^H- 
Baifce cpncKHx '^leia c je^ne crjiane HapAapa na ApyiT, h;^- 
Meliy CKon.7>a h I^e.ieca, h mro je y oaoyncKHM n.ianHHaMa 
cnpoBeAcna onawo caBpmena opraHH3anHJa. 

06jaBa xypHJera y TypcKOM U,aj)erBy BaoytrcKora je ;ia- 
TCK-ia npcA MCTOM y n.iaHHHH. Kao CBH, H Ba6yHCKH je cHuiao c 
njiaHHne h nacTaBHO CBOJ paA na npocBeTHO-Ky.iTypnoM no.i>y. 
MnaK, BHme no hkoJh Apyrw oa MernHMKHx BoJBOAa, BaoyncKH 
je Hajpea.innje cxBarno neraTHBan iinaMaj xypHJexa h noBora 
cTaH>a y TypcKoj \ onmre. Ako cy Typi;H, y neKo.iHKo, h hh- 
NieHH.iH CBOje pannje ApJ^afte y OAHOcy npcMa nojeAnni^HMa, 
Byrapn cy, na npoxHB, 6h.ih cbc arpecHBHHJH y cbojhm n,H- 
.TjCBHMa npcMa CpncKOM HapoAy y TypcKoj. MMajyhn cxa.iHO 
y BHAy Ba/KHOcr oaoyncKHx npeAc.ia, h npexe^KHOcx JktoijH- 
vKoea y n^HMa, Byrapn cy CBHNia cn.iaMa nacxojaBa.in, Aa ce 
BaoyncKora ManaKo oc.io6oAe. — Flocie r.iaBa bojboac MnuKa 
H BOJBOAe r.mropa, Koje cy Byrapn Bepo.ioMHO nocKHAa-in, 
na peAy je on.ia BaoyncKora maBa. A.m ce y xOxM Bel\ Aom.io, 
y BeorpaAy n Cocfjnjn, ao CpncKo-oyrapcKora cnopasyMa. 

Kao, roxoBO, cbh ncrnncKn jaBnn paAenni^n y jyjKHHM 
CpncKHM 3eM.T>aMa, nn BaoyncKn nnKano nnje 6ho 3aAOBO.i,aH 
ca OApcAoaMa CpncKO-oyiapcKor yroBopa oa 1912. r., Kano cy 
xe 0ApeA6e on.ie noanaxe y jaBHOM MH>eH.y onAa. Kao cbh, 
KOJH cy na ce6H n na cbojhm KpajeBHMa ocexn.iH oyrapcKV 
nojiHXHKv, 6yrapcKO Bepo.iOMCXBo n oyrapcKH moBHHHsaM, h 
BaCyncKH je, oa cbhx naJMan^e BepoBao ByrapHMa. 

Kao n CBe AP3're 4exHHHKe bojboac, h Ba6yHCKH je, ca 
cBOJHM OApeAOM, yaeo jaKO j^Mam-fee y Ba.iKancKOM paxy. Kao 
CHrypaH noanaBa.iai; npn.iHKa h .'bVAH y ohhm cxpanaMa, Ba- 
oyncKH je bhuic no hko oa n.eroBHx ApyroBa noKasao BCJiHKy 
cnoco6Hocx 3a cpe'hHBaH>e npnjiHKa y ocjio6o'feeHHM o6i\dL- 



279 

CTHMa. y ceojiiM naK npeACJiHMa, BaoyHCKH je jaBHHM Ap- 
;KaBHHM opraHHMa 6no o;i, bcimkc noMO-feH. 

Kao HaKHDAY 3a ceoj, h aot.ic AyroroAHuin-H, m onaKO 
lejKaK paA, Ba6yHCKH je aooho narpaAy y TOMe luto je 6ho 
nocTaBJbCH aa ceKpexapa nocjieAH>e K.iace MHHHcrapcTBa FIpo- 
cBexe H U,pKBeHHx ^e.ia. 

H aKO je 6ho ao6ho ApntaBHy c.iy)K6y, BaoyncKH je h 
ABJbe ocTao y Be.iecKOJ Oo.iacTH. — 3a Ayiora m KpsaBora 
EsponcKora paxa, BaoyncKora na.iaaHMO oner npe^ cbojhm oa- 
peAOM, MaxoM ca cbojhm paHHJHM ApyroBHMa. H caAa HHJe 
BHUie ])aTHmTe H>eroBora OApeAa Ba6yHa, Hhkoahh h Kapa- 
i4Hi;a, Kao j\o obhx paxoBa. — CaAa je iteroBO paxHiuxe lUHpoM 
i^e.ie CpoHJe, h nojbe H^eroBa paAa je oa BeorpaAa ao Co.iyHa. 
Kao y CBaKOM noc.iy h CBpiuaBait.y aaAaxana npBH na peAy, 
Ba6yHCKH je npBH h noA BeorpaAOM 6op6y pasBMO. Ko MOJKe, 
KG ce y BeorpaAy saxenao 15. jy.ia 1914. roA-, HKaAa Aa sa- 
oopaBH, KaKO cy Ba6yHCKora MexHHn,H, nonoAHe xora Aana, 
Kao C0K0.1H .lexe.iH ca Top.iaKa Ha J\yHaB h Casy, u xy ca 
ocxa.iHM OACijettHMa npoBHSopHe OAopane BeorpaAa OHaKBy 
jieKi;HJy AaJiH lIlBa6aMa h Mai^apHMa, kojh cy 6h.ih c MysHKOM 
noiu-iH y BeorpaA h CpoHJy. Kao, ioxobo, CBaKa Apyra perj^- 
.lapHa jeAHHHii,a cpncKC bojckc y obomc paxy, xaKO je u Ba- 
oyHCKH ca CBOJHM OApcAOM npe;iexao c Kpaja na Kpaj Cp6HJe, 
CByAa ynocehH CBOjy x.iaAHOKpBHOCX, npHce6HOcx, nocxoja- 
Hocx H xpa6pocx. 

IToB.iaHeite cpncKe bojckc 1915. r. BaoyncKora je aa- 
xeK.io Ha H>eroBOM npBo6HrHOM paxHiiixy, y Ba6yHCKHM npe- 
AC.iHMa. JyHaHKH 6paHe'hH obc npcAe.ie, BadyncKH je AOiuao 
y AOAup ca caBesHHHKHM xpynaMa, h coojho ce ca 57. f|)paH- 
i^ycKOM AHBH3HJOM. Ca CBora Aapa, H3Be}K6aHocxH, h cnoco6- 
HOCXH 3a nocjiOBC OBC Bpcxe, H no yc.iyraMa Koje je Ba6yHCKH, 

ca CBOJHM OApeAOxM, yHHHHO OBOJ CaBe3HHHKOJ AHBH3HJH, npBH 

raj cycpex caBCSHHMKH ca naiuHM xpynaMa yMHHHO je AUBan 
yxHcaK KaKO na o6HMHe bojhhkc, xaKO h na caMe KOMaHAanxe 
caBe3HHMKHx xpyna. 

Jom BC'he je yc-iyre, Ba6yHCKH, ca cbojhm oApcAOM, 
yHHHHO Ha FyiuexH Ba.iKany, na .ihhhjh Kapacy.iH Tauiy. 

FepH.iCKHM naHHHOM 6op6e CBora OApcAa ca nenpHJa- 
xeibCM, Ba6yHCKH je yMHHHO He caMO Aa Byrapn bhuic hc 
3apo6.i.aBajy HCBHMHe 3a OBaKBC npcAe.ie caBe3HHMKe bojhhkc, 
Hero je oh noneo 3apo6jbaBaxH Byrape. H na obhm no.io}Ka- 
JHMa je Ba6yHCKH noKasao, yiome ce pehw, ao caBpiuencxBa 
opraHH3axopcKy cnoco6Hocx aa ocHrypapbe 6jiHCKe, (|)poHxcKe 
noaaAHHHe, h Aa cnpoBCAC 6e36eAH0cx CBaKC noxpe6He Bpcxe. 
A noABHr h ycnex JoBana Ba6yHCKor h H^eroBor OApcAa Ha 
ripecnancKOM ,Ie3epy, mhoio npe 0(|)aH3HBe 1918. r., npoHCo 
je cpncKO hmc no CBHMa peAOBHMa i^ejiOKynne caBesHHHKe 
BOJCKe Ha Co.iyncKOM cjjponxy, h yfeniie y bojhhmkc MHxaHKC, 
Kao peAaK npHMcp bojhhhkc chocoohocxh. 



280 

Ulia Je CBe BaovHCKw ypaAHO, h ko.ihko MHoro KopHc- 
Hora, BHAeiie ce aok ce oojaee apxHBCKH noAaTi;H naiuHx h 
caBesHHHKHx KOManaAa, y cacraBv kojhx je Ba6yHCKH 6ho ca 
CBOJHM o;ipeAOM. 

Baa^a HCTpajan y cbomc paAy, HeycxpaiiiMM, jane BO.i>e 
H HenoKO.ie6HBe Bepe: ^a Ke Hapo^Ha My cxBap notiH Ha- 
npcTKOM, KaA CO MHorMMa HHHH.io Afi .j<-^ OTKyi;ao H ABaHaeciM 
Mac, Ba6yHCKH je hcto TanaB oho h na ('o.iyhckom (j^poHiy. 
— Oh ce HHKa;ia HHJe noKo.ieoao y CBojoj Bepn : ^a he rp6HJa 
BacKpcHyTH H BcKa H cjaJHHJa, ho luto je OH.ia. 

Oho.thkh, h onanaB caBpuien nojaM o avh^hocth; onawa 
HCKpcHa ocetaH-a npcMa CBOjoj aeM.i.H h cbomc Hapo;iy ; oho- 
.iHKa npaBHMHOCT H Be.iHKOAvmHOCT KO.TMKO jc Ba6yHCKH no- 
Kasao y ue.iOKynHOM cbom paAy, Momo ce pasBHTH caMO y 
MOBCKy KOJM je OHO oHaKO jaKa Kapanrcpa h onaKO se.iHKc 
Ayuie KaKBC je 6ho BaoyncKH. 

H aKO je Bp.io perKO napancaBao cBoje HcroAOBaH:.e npcMa 

OBOMC H.IH OHOMC H HCynyiHOM l)aAy KOJH IlHJe y HierOBHM 

pvKaMa ; h ano HHJe iotobo nHKa^a HHUira omrpo KpHXH- 
KOBao, H HHKaAa CBojy OKO.inny HHJe Apa>KHo, h hh aauira 
ce Ha Co.iyHCKOM cjjpoHTy, ccm na hckc caBC3HHKe. HHJe ly/KHO, 
HH BaoyncicH hhjc Morao Aa caKpHJc CBOJy HHAHrHauHJy npcMa 
jcAHOj rjnnH, Koja ce oH.ia (j)0])MHpa.ia, h KaKo ce BaoyHCKOM 

MHHH.IO, CBOM CBOJOM OABpaTHOCTH HCHOJbH.ia \ Co.lVHy H 

BpooBa.'ia H liaoyncKora ;ja CBOJe naK.ieHC nocioBC, c.iyHxefiH 
ce, npH TOM, H ynoTpe6.i>aBaH3eM Hen))HKOcHOBCHHx MHHH.iaH,a. 

PasyMaH Kao A^'iaK, Map.F>HB nao y'lenHK, TpyAo.i^yoHB h 
oesnpeKopaH Kao npocBeiHH paACHHK; csecxaH noc.ia h noAy- 
XBara; paaoopHT, x.iaAHOKpBan h nypajKan Kao HexHHHKH boj- 
BOAa; npHopaH, ooaapHB, HCKycan h npaKXHMaH Kao opraHH- 
3axop; Tpne.i:,HB H caMocaB.iaA.i>HB y ocah h HeBO.tn; ao Kpaj- 
HOCXH CKpoMaii, iipHcxynaMaH h chhcxoa-T^hb y Aoopy; hhxom, 
ojinr h MHpo.byoHB y onxo-beH.y ca cbojhm capaAHHu,HMa, 
no3HaHH]j,HMa h npHJaxe.i>HMa, - JoBan BaoyncKH oho je 
HenoACteHo OMH.i:,eH ne caMO y cbomc Kpajy, y komc je naj- 
BHiiie H HaJAy>Ke paAHO* Hero h koa cbhx c KOJHMa je Aomao 
y AOAHp. A HCTHHUH, Apy>KHHa H^eroBa Bcpna, CMaxpa.iH cy 
ra, no Bp.iHHaMa H.eroBHM, Kao HenaAMauiHa MOBCKa. — Ako 
ce H 3a Kora oa npocBexHo-Ky.rrypHHX peACHHKa y Cx. CpoHJH 
H ]\IaiieAOHHJH H OA mcxhhhkhx BoJBOAa, xo ce aa Ba6yH- 
CKora MOHie petn : Aa je CKopo 30 roAHna oecnpeKopno n 
npHMcpHo >KHBeo H HcyMopHo paAHO aa CBOJ HapoA H :;a 
CBOJy orayoHHy CpoHJy. Kao y CBaKOM cbom noc.iy h nosHBy, 
BaoyHCKH, peaepBHH cpncKH ocjjHH,Hp, hhhho je nacx h oc|)h- 
ilHpcKOM Kopy H, no ocBCAOHenHM aac.iyraMa, c hohocom je 
hocho h RHCOKa OA-iHKOBaHja, KOJa cy KpacH.ia H.eroBa y 
hcxhhh jvHaMKa h naxpnoxcKa npca. 

A y aHaxHMa /|,pyiiixBa Cb. Case noK. BaoyncKH je jeAan 
OA Haj6o.i.Hx HHxoMaiAa /JpyuixBenHx oa nocxanKa /tpyuixBa 
AO caAa, _„.. .^ _. 



281 

BaovHCKH jc vNipo OA rpnna y Be.iecy, 17 (|)e6pyapa 
1920. r. y Kpyn' CBoje HeMa.io6poJHe nopoAHi^e. 

Ca TC.iecHHM ocrainHMa Ba6yncKora, 17, cfjeopyapa re 
1., .lerao je y Be.iecy y rpo6 joiu jeAan Cp6HH, na Kora "ke 
ce, c nyHMM pa;j.ioroM, yr-ie^aTH M.ia^H HapaniraJH nauiera 
n.ieMena, koJh he BaoyHCKora h 6o.'Le oij;eHHTH, h iteroBHM 
ce AP-iHMa, c npaBOM, noHOCHTH. 

DpocTH, BojKe, JoeaHa CToJKOBH'ha-BaoyHCKor! 

flHMHTpHJe A. XpHCTHii 

MjiaH yxeMejban JI,. C. C. 

Oa cbhx H.iaHOBa yxeMCbaMa ^. C. C. y l^pan^y, noK. 

^MMHTpHJe je OMO HajaaySHMJbHBHJH, HaJBpeAHHJH H.iaH. XpH- 

CTH'k ce H Kao noBepeHHK F.iaBH. O^oopa HCTHne Kao Hajspe^- 
HHJH. M KaA je J\. C. C, je^HO ^ooa, oh.io y^Ma.io, Ha.ia^HMo 
^HMHTpMJa I Ae B]:)mH CBOJy Ay^KHOcr npcMa ^pyuiTBy Kao yBCi:. 
>ia r^e oho. Ma y kom MecTy h cpeay, OAacBy^a ce XpHCTH'k 
jaB.i^ao ^pyiuTBy h H3BemTaBao F.iaBHH ()/i,6op, 6pH!K.T:.HBo 
pacrypao ^pyiuTBCHa HSAaH.a u Ha.iasHO 'iHTaoi;e sa h>hx. M 
Kaj je roAHHe 1907. o6HOB.i3eH y Bpaay IloAOAOop J\. C. C, 
^HMMTpMJe jc OHO rt.eroB noTnpeAceAHHK. 

rioK. ^HMHTpnje poAHO ce y Bpafty, ro^HHe 1<S63. Do 
MaxepH CBojoj h;j nopoAHH,e FIoraMapeBH'ha, Koja je im ^hmh- 
rpHJeBa AGTHH^CTBa craja.ia Ha "^le.iy CpncKora Hapo^a y BpaH>y, 
KOJH je y CpoHJH r.iCAao CBOJy MaJKy h oc.io6oAHTej>Ky, noK, 
^HMHTpHJe je nii pane M.iaAOCxH no^ieo ysHMaxH y^e-ia y ea- 
liHOHa.iHHM noc.iOBHMa. Oh je Me%\ npBOM acujom h;^ cpncne 
uiKo.ie y BpaH>y, npe oc.io6ot)eK.a Bpan^a 1878. r., Aomao y 
BeorpaA h xy cBpuiHO ;1,pyro o^e-ibeHje Boroc.ioBHJe. PaxoBM 
;}a oc-iooo'ljeHie 187(). — 1878. omcih cy ^HMHxpnja y Aa-iiCM 
mKo.iOBaH.y. ^HMHxpnje je c.iy;KHO y no.iHii,HJCKOj cxpyH,H h, 
c Ma.iHM npeKH^OM, c.iy/KHO je 30 roAHHa. Y BHUie cpeaoBa 
je 6ho cxapeuiHHa, h neHSHOHHcan je 1914. r. 

IToK. ^HMHxpHJe ce H npe EBponcKora para saxeKao y 
ripHmxHHH Ha CBOM opHBaxHOM Hocjiy. Bho je cpexan uixo 
cy ra Byia})H HHxepHHpa.iH y 1\ynpHJy h MHMOHui.ia ra 
cyA6HHa HieroBHx cpoAHHKa h npHJaxe-ta y BpaH:.y, H,Bexa 
BpaH>CKe HHxe:iHieHu,HJe, Kojy cy Byrapn noMopH.iH na OnaKo 
BapBapcKH Ha^HH. 

rioK. /jHMHxpHJe je^HanpacHo'yMpo y npHuixHHH, 8. Maja 
1920. r. H xaMo je h ('apaH,eH. 

Bor xd npocxH J\. A. X])MCXH'ha ! 

IIpoTa MHJioin BejiHMHpoBHfe 

MjiaH yxeMejfcan fl,. C. G. 

CenxeM. 12. 1920. v. yracHO ce >khbox jcAHora oa najpcB- 
HOCHHJHX H.ianoBa yxeMejbana J\. C. C. CBora BpcMena ; jeA- 
Hora OA HaJBpeAHHJHx noBepeHHKa T.iaBHora O^^opa h BpcA- 
Hora capaAHHKa BpacxBa. — Toia Aana ie sa HaBCK Hecxa.io 



282 

Mety HaMii no3HaTora h HcyMopnoi" CTpantapa na MpTBoJ 
cTpajKH HapoAHor ji^ejia, — MH.ioma BejiHMHpoBHiia, npoxe 
6eorpaACKor. 

rioK. Be.iHMHpoBH'k poAHo cc v cc.iy Kpa.he v Bacoje- 
liH'hHMa. Do CBpuieTKy ochobhc iiiKo.ie y OehH m Toyp'heBHM 
CTynoBHMa, OTHUiao je Be.iMMHpoBU'K y Bhcokc /l,eMaHe y 
HaMepH A'l npHMH hhh m no;^MB MOiiaiUKH. Ajih, y.iyMHB npH- 
.iHKy, ocraBH on B. ^eMane h Aofee y Beorpaj, tac CBpuiH 
6oroc.iOBHJy, 1870. roAHHC. — M ano My je HaJBcha me.wA 
oH.ia Aa oyA^ vMHTC.-b M.iH \ Uchu vi.iu y CnaApy, Typi^H mv 
HHcy Aa.iH Aa yMHTC.ijyje hh y Jcahom mm y ApyiOM Mecry. 
C Tora noK. Be.iHMHpoBH'K npc'l>e y 14pHy 1 opy m raMO 6yAe 
yMMTC.i> Ha "^IcBy. 3a ro BpeMc, cHcprHMan pycKH Koncy.i y 
CnaApy, HMKO.iajcB, oTBopn Bc.iHMH|)OBH'hy nyr aa yHHTCTia 
V CiaiApy, H OH AO'ljC y CnaAap. Ty je iiohobo noAHrao anaMaj 
cpncKC lUKO.ie Kojy je oho OTBopHO IlHKO.ia Mycy.iHH. Be- 
.iHMH|)OBH'heBa uiKO.'ia, 3a roAHny A^iHa, oj^oja.ia je B9 MyuiKHX h 
19>KeHeKHX yieHMKa 6e;j pa;uHKe Bcpe xj)HuihaMCKe. 36or oyne 
ApHayra y CnaApy 1873., hok Be.iHMHpoBH'h je Mopao ocra- 
BHTH CnaAap h npehn y Cp6HJy. M y CpoMJH je aoomo yiH- 
re.i>eKO Meeio. y CpneKo-iypeKHM paroBHMa 1876. 1878. r. 
Be.iMH|)OBHh je ynQO yMamhe y peAOBMMa epncKe BojcKe h 
OHO je reujKO pan.eH. H3Me'l)y ocra.iHx n.eroBHx noABHra y 
OBHM paioBHMa .'ma ce h raj, a^ je jeAnora paH^eHHKa namer 
H3Heo H3 6op6e na .leliMMa cbojhm. /I,oLtHHJe My je raj pa- 
H>eHHK 6ho na])0XHJaH. Ho CBpmeTKy obhx paiOBa, Be.iHMH- 
l)OBH'h je OHO pyKono.iO/KeH 3a CBemreHHKa. 3a Bi)eMe CpncKO- 
oyrapcKor ])aTa 1885. 1886. r. Ha.ia3HMO l>e.iHMHpoHHiia one r y 
peAOBHMa cpncKe Bojene a y oe.ioooheHOM OHAa BpesHHKy h nao 
npBor HaMe.iHHKa. Toahhc 1886. oyAC hok. Be.iHMHpoBH'h oApe- 
ben 3a napoxa y OnpoTy, tab je h nj)OTCKH mhh aooho. Y ITHpoTy 
je noK. I^e.iHMHpoBH'h npoBeo nynnx 2.") roAHHa h ry je pa3BHo 
CBy CBOJy eHeprHJy. y DnpoTy je on oho npeAeeAHHic ooa- 
oAoopa ^pyuiTBa Cb. CaBC, noBcpeHHK h ocHHBa^ Cpncne 
Kn^HHceBHe 3aApyre, nornpeAceAHHK HapoAHe OAopaHe h t. a- 
UIto je Bpjo peAaK c.iynaj koa Hac, noK. Be.iHMHpoBH'h 
je OA-iHHHO no3HaBao CBoj mnpn 3aBH»iaj h npn.iHKe y Kpa- 
jeBHMa y KOJHMa ce Kpexa.ia H>eioBa j)aAH>a Kao npocBeiHor 
H no.iHTHHKor paAGHHRa. 36or rora je oh, y BHuie MaxoBa, 
AooHJao 3HaHaJHy MHCHJy, Kojy je yBeK CBi)maBao c ycnexoM. 
IlopeA Tora Be.iHMHpoBH'h je mhoto oHcao, mhoto 6eceAHO, 
H ApJKao MHora jaBHa opeAaBaH.a. Oa mhofhx H:.eroBHx nneaHHx 
paAOBa Haj6o.i>H cy My: Ha KoMoeiiMci (BpacTBO Y 1892.) h Baco- 
jeswkii, noMiM.ije, Memoxuja (FoAHuiH^Hita H. Hynn-fea XVIII). 

rioK. Be.iHMHpoBH'k je yMpo nao pexKO kojh 3aAOBO.i.aH orau. 

C.iaBa noK. Be-THMnpoBH-ky h BeMan My oomch Me'ijy naMa! 

JoBaH Xai^H-BacHj^eBHh 



APyiUTBO CBETOrA CABE 



rjlABHM OABOP APyiUTBA CBETOrA CABE 

3A CKynmTHHCKM nEPMOA 1920.— 1923. 

npedcedmih': Mh.ivthh J, MapKOBH'h, ^OT^pe;^c. /[pataBHor 
(^aBexa. 

nomapedcedmiK: l)r TwxoMHp P. loophesH-h, npat|)ecop 
yHHBepaHTexa. 

TaJHiimi: .ToBaH MnoAparoRHk, ynpaBHTci. y^HTe^'bCKe 
lllKO.ie y neH3HJH, Dr JoBan Xaij[H-BacH.i.eBH'h, omb. hhhobh. 
Mhh. HHOCxp. ^e.ia, Dr HnKo.ia By.iH'h, npot|)ecop Yhh- 
Bep^HTCxa. 

E.iaeaJHLinii: JesAHMHp .1. TooKH'h, ynpaBHHK Beorp. Kpe- 
;\HXHor 3aBOAa, ^hm. JM. JaHKOBH'h, inetf) KfbHiOBOACXBa Ha- 
po;i,He BaHKe. 

KHjiLWHimapu: 3apH)a P. IlonoBH'h, cxaxHCXHHap Mhhh- 
cxapcxBa IlpocBexe, Dr B.ia;i,HMHp liopoBnh, npocjiecop Yhh- 
BepsHxexa. 

Hjicmoeii: Thxomh.-bJ. MapKOBH'k, 6hb. ryeepHep Hapo^He 
BaHKe, Cpexa J. CxoJKOBHti, AnpeKxop rHMHasHJe }' nensHJK, 

}KHBaH >KHBaHOBHk, ApJKtlBHH CaBCXHHK. /KhBOJHH IT. CHMH'fe, 

AHpeKxop rHMHasHJe y neH3HJH, JeBpcM loypoBHt, r.iaBHH o.ia- 
raJHHK Hapo;i,He BaHKC, Dr MH.iopaA FoijeBau,, me({) caHH- 
rexa OniuxHHe Fpaja Beorpa;i,a, -IjKa 'Fie-iOBH'h, xproBai;, Dr 
CxaHOJe CxaHojeBH'h, npoc|)ecop ynHBcpsHxexa, npoxa ^o6po- 
caB M. KoBaneBH'h, penxop Boroc.iOBHJe Cb. CaBC, Dr BacH- 
.iHJe H. JoBaHOBH'k, a;^BOKa^, >Khbojhh M. PafjjaH.iOBH-k, Hapo^- 
HH noc.iaHHK, Dr MH.iaH 3. B.iaJHHau,, npocf). yHHsepsHxexa. 

yapaemi Odoop /J,. C. C. camiFbaeajif ^acminii FjiaBHoe 
Odoopa. 

nOBEPEHMUM rJlABHOr OABOPA 

Batha JlifKa: PHCxa I^ennna npHcxaB. 
BeMKepeic: Dr Emh.i FaBpH-io bci. JKj'nan. 
BeiuKa: A/i,aM OopaAOBH'h yMHxeji:., .ToBan Mh-iojcbh-K 
yHHxejb. 



284 

Jhiiiio.'h: r.iHro}3Hic X. TniiiKOimK Anpt^KTOj) rMMHasHJe, 
Job. npo;;aHOBHh npo(|)C'cop, PncTa I^bctkobh-K kmct. 
BjJHKo: J. MajcTopoBH'h. 
Ba.heao: B.ia;i,HMHj) BojhhobhK AwpeKTop rHMHaawje, Ah- 

TOHHJe ^e.lHMHpOBH'h npoff). 

Bi'.iec: CicBaH CHMHh iipo(j)., Kocra /^omeH cyn.ieHT, 
Bci. rpadinumr: MHxaj.io T*. MH.ia;;HHOBHl\ AwpcKTop 

rHMHaBHJC. 

B<)JK(t: H.iaJKo CTaHHcaB.i,eBHii na])ox. 

Bpaihc: MH.iaii HeAe.i>KOBM'K AwpeKTop rHMHaimje, J^pa- 
roMMp Toop'hcBH'h npo(j)., Thxomhp P. OoraMapeBH'h nj)Of|)., 
MHxaj.H) A. CTe(jjaHOBH'h vmhtc.i,. 

BijKoaiip: HnKo.ia TeoAoi)OBMli KaiHxera, Mrnua He.ieH- 
;iepHii KaTHxera, r-ha .'lenocaBa CranHh. 

ribiLicme: MH.iaH ToopbeBHi. AHl^cinop ruMnaaHJc, Kocra 
Hhko.ih'K luko.i. HaA^iopHHK, /Khbko flonoBHii vrHTe.i., CBexo- 
sap ^hmhIi vMHTe.ij. 

ro.ujnuHnu: npora ^aMH.an ripepaAOBHli, C. C. IIhko- 
.lajcBHii ipr. 

Ft)]). MiLKiHofidii,: CBciHc.iaB MaiHh AHpeKiop rMMnaaHJe. 

T)C(ih('-iiij(i: JoBaH A.ieKCHli AwpeKTop rHMHa^HJe, J\ej\ii- 
MH]) .'laaapcBH'h nj)0(jt. 

:)(ij('U(ij).\\\m-dii J\v[Mm\\ iipo(j).,BoH{MAap "BepH'hHacTaBHHK. 

MhI)IIJ(i: Pa^ocaB MapKOBiih n])HB. 

Mpue: J\-p ^yiunH OpeiiiKOBHh aABowar, v-h'd 3opKa Hxhb- 
KOBH'h npeACGAH. Cpn. /KeHcne 3aAP3're, r.iHropHJe A. Hhko- 

.IH'h CBCLUTeHHi;. 

.IdcoduHd: (■j)L'TeH M. Aynh ynpaBHxe.i) y'lHT. IIlKO.ie, 

^HMHTJ)HJe /],OXMeBH'h ripo(j). 

Kaaadap: Toopljc KoHcraHTHHOBH'h AHpenrop iHMHasHJe. 

l\UKund(i: CTojaH JaKwk cBeiuTeHHK, I)r HBan Bece.iM- 
hobhIi ajBOKar. 

KiiiiKJ'xi.iijoa B(ipath(i: CxeBan MHxa.iijH'h cBeiuxeHMK. 

Kp'^u'diiii: TooKa C.iaAOJeBH'h ckohom, A.ieKcaHAap CeKv- 
.iH'h napox. 

KpmijjeH(a\: CreBaH HeiiiH'h AHi)CKTop >KeH. FHMHaHnje. 

Kpium FJcLiaHKci: TpaJKo Apcnh nporcKH HaNiecHHK, ToAop 
.ToBaHOBHh lUKO.l. HaAsopHHi;. 

Kpyni('6(in: PHcra Kap.iiiKOBH'h npo(})., Be.iHMHp CaBHi^ 
OKp. npoxa, Mnxap 'J punKOBH'h npo(j)., /Khbko RexKOBMh npotji. 

KyMdHoeo: Pa^ocaB .laaapeBH-k AnpeKxop rHMHasHJe, M.ia- 
ABH X HHKO.iHti cyu.ieHX, .loBaH MyproBHli xpr. 

KijnuHoeo: JyiuaH HaBHh napox. 

JldfxdpaK: (koa C. MHxpoBHi;e) : ?\lH.iaH MH.iaAHHOBH'Ii 
yHHxe.ii, Tooplje ripepaAOBH'h iipHB. 

Jlosmind: I)r MH.iaH .TaHKOBH'k Anpenxop rHMHasHJe. 
♦ Mae.Hij: Mapno MaKCHMOBHh CBemxenHK. 

Mumpoeuna (Kocobo): ABpaM nonoBHl^ Awpenxop thm- 
Ha3HJe. 



285 

MumpoGinm (CpcM): MH.iaH BAC^iap AwpeKTop iHMHa- 
.jHJe, r-ha JyiHJaHa S^ciap, Mh.iolu TDvpHh npo(j)., (I^e^O-i 
BH.i>HheBni\ npo(]).. MH.iaH MH.iMH'h khthx., li.ia;;HMHp Mh.iv- 
THHOBH'h npoTa. 

HceoauiH: Kocra Mh.ivthhobh'K ynj)aH. y'lHT. UIko.ic, 
CbCTO.IHK AlHXaH.lOBHh AupcKTop rHMHasHJe. 

Hum: ^HMHTpHJe Ma])MHl\ npo({). y nenaHJH, A-ieKcaH^ap 
AH;^pHJeBH'h crapar. cyAHJa, Kanex. MnjaT JoBaHOBH'K, o.iaraj- 

HHK MopaB. ^HBH.?. Oo.iaCTH. 

H()6u fJcuap: .'byooMHp CTe(|)aHOBHti AupcKTop rHMHasHJe. 

Ho6u (ad: I)r Kocra XayH aABOKar, MuTa K.ihi;hh HapoA- 
nociaHHK, r-u,a yiu.nm-d Boij,apH'h. 

Oou.iuhefio (JocHnoBo): JoaKH.vi CyBajyH'h CBeuiTeHMK. 

Occk: BpaHKo MarapameBH'k npof])., .laaap BoivT,aHOBH'h 
npora. 

riupom: MH;iyTMH T^oplieBH'k /iHpeKTop rHMHasHJe, npoxa 
Mhx. HeAH'k, MH.ian Hhko.ihK npe;;ce;tHHK npBOCTencHorCyAa. 

rio-Wdpeaaii,: Bo,KH;tap TDop'heBnK npo(fj. 

npu.iju'H: nerap KocTnk, ToOKa KaMnepe.iHh ni)OTCKH 

HaMeCHMK. 

rjpujiea: Jop;;aH neipoBHk npo(j)., .laM6pa ToaHJeBHii 
cyn.ieHT, Ilepa ^HMHTpHJeBH'K kmct. 

rjpoKijnsbe: Boro.'Lyo TnpH'h AnpeKTop rHMHasHJe, JoBaH 

HeMepHKH'K HaCTaBHHK. 

ripuuimiiHa: CBeioaap TommK HHcneicrop Mhh. ripocBere, 
/Khbko JoKCHMOBH'h ;tHpeKrop, JoBa^i MaroBHeBH'K a^BOKax, 
TpHc})yH ^ByKH'h cyn.iCHx, ^hm. OpxyHH'li nacxaBHHK. 

PijMa: r-'ka MH.iCHa }K. Mn.iaAHHOBHti, Emh.i FpoHk 
CBeiuxenHK, I)r CxcBa ^o6pHMHti a^BOicax, l)r MnjiaAHH Chmo- 
hobhIi aABOKax. 

Capajeao: CxeBa Maj)KOBH'k, ynpaBHxe.i> Yhmx. LUKO.ie. 

CKoa.hc: ^paroMHp Oopa^oBnk MHcneKxop Mhh. FlpocBexe, 
A.ieKca JoBanoBHk ^HpeKxop rHMHasHJe, Mexo;^HJe MH.iocaB- 
."beBH-k jepoMOHax cyn.jeHx. 

CMQdcpeoo: ^parnma .lasapeBH'k AnpeKxo}) iHMHasHJe. 

CoMoop: Dr .loBan .la.iouieBH'k aABOKax, OaBje TepsHH 
vnpaBHxe.ii Ymhx. LLlKO/ie, r-ba ^apHHKa l"eoj)rHJeBHk npe/i,- 
ce/i,HHiia ^eBojaM. Ko.ia. 

Cu.iem : Dr Toypo HerpHHH aABOKax. 

CpooupciH: ApKaAHJe DexpoBHk xpr., MH.iopaA Kypjannk 
yHHxe.ij. 

CpcM. Kap:i06nii: r-ha KaxHi;a To. KpacojeBH'k, Pa;i,oje 
BpxoBau, ;;HpeKxop iHMHasHJe (ca;;a HHcneKxop Mhh. Opo- 
CBexe), JoBan JepeiviH'k npoxa. 

Cm. flasijGa: Cnvia MBKOBH'k xpr., Dr MH.iHBoje Mn.iaAH- 
HOBHt a;;BOKax. 

Cmapii C.imiKaMCH: Ai^a Tpii xpi\ 

Cypdymma: CpeopeH B-iarojeBH-k npoxcKH HaMecHHK, 
Mnxaj.io rionoBH'k CBemxeHHK (B.iacHHa), HnKO.ia OonoBH'k 
yHHXcjb (Je.iamHHH,a). 



28G 

CcnpijMiina: MH.iOBaH PHCTHt AHpeKxop rHMHaaHJe. 
Cijuomima; r-ha MH.ieHHJa MaHOJ.ioBHti, Joi;a MaHOJ- 

.lOBH-h HHAYCrp., BorAiiH CBHpHCBHh YHHTCl., i-lja MHLI.a VAOBa 

PaAH'h, Di' iDOKa CTOJKOBH'h aABOKar. 

Temoeo: .laaap JaHKv.iOBHti AHpcKTOj) rHMHa.iHJe, A.ieK- 
caHAaj) nap.iH'K anoTCKap. 

Tpe/niibe: CwMa TpKOBirh ipr. 

HaHdK: JepoTHJe HoBuroBH'li npo(j). 

HopmaHoann: FlaB.ie K))acojeBHl\ noccAHMK. 

lUanaii,: .Ijvoomhi) riaB.ioBHK AHpcKTop iMMHaaHJe. 

Ulmun: .laaap TpHnKOBM'h AHpcKiop rHMHasHJe.*) 

JIEFATOPM M HJIAHOBM flPyLUTBA CB. CABE 
y 1920-OJ rOAMHM 

A) Jceaiuopu: Tocnoha Miuiina M. llciuuh (i)O'heHa 
HaijMOBii'k) iccTaMenTOM cboJhm ^aBeiuTa.ia je J\. C C. m- 
iiapa 10. ()()(). //. //. npo(|)ecop y ncn;5HJH, recraMeHTOM 
CBOJHM yaBCunao je X C C cbv CBOJy MMaoBHuy. 

B) M.iaHOGU doopomaopii : EnncKon J],p. reopaiije Jlcmuh a^- 
MHHHCTparop MiiTporio.nijc Ka]).K)BaMKe, Ihipodud Hpcdummi 
BaHKa y CpeM. KajxiOBUHMa, Jogcih MaauiHuli anoreKap h3 
Cn.iera, Miucm Jloopoaivh rpr. H3 /^apyBapa, y Flepa (umo- 
Hoeufx HOBHHap, ynHca.ia ra cynpyra .LyoHi^a M. Chmhobh-K; 
Feim Hon KH>n;i{a)) H3 BeorpaAa, Puciiut M. CinaMCHKOfurh 
Tpr. H3 BeorpaAa, Ciiu'6(i PoMHeeuh, anoTenap h3 CapajeBa. 

B) ^IjdHOfiii ipiH'Me.hdi^iii :** ii.i Beoepddd: y Kociud Todo- 
poGuii, Y JcAKd Todopoau'k, y MiiiCd rpi]ju1\, — ynwcao hx 
CHH, OAHOCHO uiypaK Mn.iaH K. ToAopoBHk rpr. h3 BeorpaAa; 
Y Mu.ui rioaoGiifx, ynncao je CHH TaBpa rionoBHh, KHiHroBolia 
>Ke.ie3. 3aApyre; EnHCKon Be.iecKO-AeoapcKH 5«/?rta<3a; ■'^ Pa- 
dociae u Jlijumn Tyoj)1}efiufi, ynnca.ia hx MaJKa KaTepHHa 
TDop'heBH'h; EnncKon Hhuikh ^^ocumcj: CmeedH Bouiiweiih. 

HH}KHH3epCKH HyKOBHHK, BOMTI BOM'Ufx TprOBait, I)-r T}0p1)(' 

J. T)i}piih npo({)ecop yHHBep.JHTexa, npoTa Mli.ioui AHlyeji- 
Koewk npotjiecop, B.mddH JosoHoeirh npotfjecop, I)-r Mom- 
HU.in K. Heiwen'h .lenap, D-r Boja B. Pamnk KOHcy.i, D-r 
Mii.idH B.idjiiHan npo(|). yHHBepsHTera, T)op1je JdHHwh hh}kh- 
K.ep, Tjop'tyc Ojdpomifi hhh{., D-r Mu.ujmuH Heaiufx KH.HHieB- 
hhk, Craja CTajnk n-nyKOBHHK, l)-r Csemo.iuK 77. CmetJkiHO- 
ewh AHpeKTop I B. M. P., D-r B.iddiiMup Tiopoewh npoc|3. 
yRHBepsHTera, D-r CmdHoje CmdHojeswh npocj). yHHBepsHxeTa, 

* Oa 40 noBcpemiKa Koje je, Ha mo.iov F.iaB. Ojoopa ^. C. C, aH- 
raaiOBa.ia y Bochii h XcpueroBHHii Ynpasa „npocBJeTe)) y CapajcBy, ja- 
BH.1H ce caMo OHH IKS Ecjhbe Jlyne, Macjiaja, BpHKO n Tpeonwa. 

** KypaiiBOM lUTaMnana MMena cy ohhx ^pyiiiTBeHHx H.iaHOBa, 
KOJH cj' H3Mnpii.iH nyHv H.iaHapiiHy H.iana yTeMe.T>aHa. 



287 

l)-r ypoui Cmajufi ni\Ht:\n. YnpaBe J\\iA{. MoHono.ia, l)-r Hii- 
Ko.ia IkjMih npoff). yHMBepanTe'ra, npora /foopoccw M. Koacmeeufx 
peKTop Boroc.i. Cb. Case, Boedcm A. Ijopieauf^ cenpeT. IlpB. 
Cyjxn, IlmduMup JanKoeiifi aABOKax, I)-r /J,paeijaiUH Anacma- 
cujeaufi npoffj. ynHBepsHTCTa, JJpaeu.hijo rcuuKajoeiifi hhjk., 
Muxajjio Padiwojcairh cvAHJa, HuKo.ia IxijcciKoaidx iimn. Majop, 
Y Mjiuja ApHciyaioaufi, f Jfpaea M. ApHaijmo6ui\, ynHcao hx 
CHH D-r /l,o6pa H. ApHayTOBni\ .lenap, b-r AHmoHuje rioii 
Xpiicmufx HHcncKTop Mhh. IlpaBAe, I)-r Mn.ian LLIeBHk npoc|)., 
-f O.T.ea fJaHiifx, ynncao je oxaii, D-r .^yna nanH'k anoTCKap, 
J HeciH CiaojuMupoGU'h, y Kamcpima H. CmojiLMupoeuh, ynH- 
cao Hx CHH D-r ^YLuaH CroJHMHpoBH'k .lenap, A.ieKcciHdap 
Kaaoeivh HHHCHitep, y Milkih Jeemu-k, yoHcao ra chh H.iHJa 
JeBTHh rpr, H3 BeorpaAa, D-r Mujian T). Mujiojemifi noHOMoii. 
MHHHCTap y Xary, r-ta 3aeopKa /f, Tnipuli, /J^paeymuH Tiupufi 
rpr. D-r Bjiada P. rJemKooirh, npocf). yHHeepsHTera; Toiiia 
Padiwojeeufx, npoc|) Tpr. AKa;i,eMHJe, -J- /fyiiiaH Flpomufx 6. 
MJiaH nop. YnpaBe, ynHcao ra opar BopHc.iae llpoTHti, luetj) 
o^e.!,. Ynj). OoHAOBa; 7 Cium Ilpomirh, 6. y^wrejh, ynwca.ia 
ra HaTa.iHJa C. OpoTHh yHKTe.'LHua ; MapKO LI,ap Kn.M>KeBHHK, 
rJcw.ie Ylonoairh npot{). yHHoepsnTeTa, /fpaeijmim Flcfxiifx a^- 
BOKaT, Y npora C(wa Kesiifx h -j- '^opa C. Kesirh, ynnca.ia hx 
r%a. Je.TKa KesH'h. 

Ban>a JlijKa: HuKo.ia BimeijMiu, rproBan,, Tooica By^enoB, 
Kpojan, MaKCHM CraHHuiHh rpr., ByKcm rpijoepoairh T])roBaLi, 
Cpu. Yleo. JJpyuimeu ((JeduHcmeo)), /^oaeyimiH Minupaiwewk, 
ApHO.id 0uinep, M. UJmimnJiep u hoH, Mopun Je.uiHeK. A^e- 
Kcandap Mac.mua, -j- CincGa Mac.iema n y BopixO Mac.iema 
ynncao hx A.iCKcaHAap AlHcieuia, Jlasap Mu.uifx, '\ Pucmo 
/luMumpujeeiifi, Py.nca u Mu.ic JciHiweirh, XciMduja Acfiecm, 
Mopun Pom.iuo, JJ^yiuciH u Caciuosap 'Ryeamrh, M.iuja U. I ajirh 
H3 K.iamHHij,a, CpiicKU KpediimHii 3a6od h3 Ban^a .lyice, Bouiko 
Ky.hwh, TaHcicuje Hyjbivh, Jlyim Kypysoeuh h3 C.iaTHHe-H.iHMe, 
Joea H. Hi'poewh ms A.ieKcaHApoBi;a, Mciidop BejiLiirh no- 
ceAHHK, Jbyoo Cm. Baoufx xpr., Cumo Mu.infx Tpr., Huko 
JIuGthaKfwirh rpr., Ucpo Hiuuuirh rpr. h Jjyoo K. -^Pyjiih xpr. 

Bpod : Mu.uiH U^acmKoeuh rjjr. 

Be.iec: CreBan ChmhIi npocj)., -j- -fofmH BaoyHcmi, ynn- 
cajia ra cynj^yra KarepHna ,T. BaoyncKH, -j- Hawtna Kpajmi- 
Hanaii,, ynncao ra oran, Tooma KjmJHHMaHaLi Tj)r. Omumumi 
BejiecKa, Hae.ie Mujirkeoirk aABOKax, CmeeaH YlaG.ioGiifx cpe- 
CKH Hane.i. y neny., Mu.kih Be.hKOGufx xpr. 

HiumKOGcui,: TpmiacKa U^pKaa Ce. YlemKc, JJyuiaH M. 
BecejiUHOGuix CBemxenHK, WciG.ie MuxaiiAOGwh CBemxenHK, 

3ciepe6 : D-r Hgcih Mapiijn ^/oa' npoi}). D-r .lasa FIonoBH'h. 

BajcHcip : BoHiH^ap 'Bepak npo{|3ecop. 

KpyiueGan: Piicma Kap.iuuoGwh npoc}). 



288 

HijMdHoao: /l,apHHKa h TDopbe ^eHKOBH'h rpr., y Ky(j[)H- 
MHJa H Y ^enKO KpcxMh; .IcHpocHMa h [■ ^hm. Hhko.ihI-., ynw- 
tao Hx Toop'hc /|,eHKonH'k rpr. 

Modpu'h: IledchKo Cmomrh TproBaLt. 

Huiii : Cacmo.uij) Pijauduh anor., A.icKcuHddp C.icuHcauh 
aABOKaT. 

Hoeii Cad: I)-r Kocma X(ii,iii, a;iBOKar, Muiiui liiunuH, 
l)-r Jofi. HcHadoGU'h .iCKap. 

npii.ijx'H : Ylviudp h'ocauih, khjUHxCbuhk. 

PijM(t: HojucMW HuKo.iajcmiix r|)r., llaciuKo MapKoauk 
rpi'., CaicfuiH rcopeujcHU'h rpr., Tdokq Miuivh ipr.. J]^i}uian 
Ociuojuii Tpr. llHKO.ia JoBaHOBH'h-^loja. 

Capajcao: Ciucann Mapuoauh npo(j). 

Ciwu.hc: (iHLiuJaj iicMa.hVKc IkiHKc ij CKoihhij, Uoaiap 
JcvhuMOHirh rpr. wa ("K()n;ha, Oiiuiuiuiiu CiwiLMiHCKa -j- K<j)U- 
Miijd X. Pucuuih, vnHcao je orau (jiHpa X. PHCiMii, BopMcaB 
B. To;;o])()i!Hi. iipo(j). m JepoM. Mcto;i,mJ(> (,vri.ienT. 

(\id(i. Bpo() : Hecaiop Kocuurh rpr. 

CMcdepcao : ^pijaimao IjdKd CMcdopca. ruMH.((J^dfiud()fiu'h» 

Cn.iciu: D-i" hijpo Hcepumi, aABOKar. 

Cjx'M. Kdp.iofinu : JJp. 'Bijpd Kpdcojcairh, i\;xn., C\mi-ivd l>e- 
.iHKa rii.MVKUiMJa, l^i;i,HBOJo HpxoBau, rHMHa.5. ;(HpeKTO]), Bopu- 
c.iaa Jjj)d()adp('(iii'h iiap.-upKB. ccKpcraj), ^p. HuKCHaiuJe Pijjnii 
apxMMaHApHT-AHpcKTop Boroc.ioBHJe, OpaBOciaBHa CpncKa Bo- 
ioc.70BHJa,^/>. Cmc6dnCiiM('0H0(iuh-'^loKuh,i\:\\^. Mnap.noc.iaHHK, 
4p- OH.iaper rpaiiHh, liaKon, ^p. ()6pa;OIaKCHMOBHl., .icmhhk, 

IlMKO.ia .MaKCH.MOBHli, 6c.IC;KHHK CpeaHLUH>MX aBTOHO.M. B.iaCTM, 

JomiH /KiidKoauk, ni)0()). Boroc.ioBHJc, Boivtaii riayiiKOBH'h cy^- 
ocHM npHCTae, TuMOTHJe HHKH(})opoBHh, gkohom, r.iHuia 
4o6aHHli, CKOHOM, JoBaH L|,BeTMh, CKOHOM, Ky^MaH MooaHH'h, 
eKOHOM, Y CBCToyap Hmko-imK CKOHOM, ynnca.ia ra cynpyra 
AHKa HhixO-ihIi ; Memodiijc CijooiuiiH, ;iBopcKH ckohom, J\p. 

MaKCHMH.lHJaH XaJAHH, npOTOCHH'lje.l — KOHiiHCTOpMJa.l, M.'iHJa 

^o6po;;o.iai;, panyHapcKn HaASopuHK, H.iHJa Map>KM'h, noMohH. 

KHiHrOBOt)e HapOAHO-ItpKBeHHX (|)0HA0Ba, C.iaBKO HHAaKOBH'li, 

npBH noMohn. KitHroBohe Hap. itpKB. c))oiuoBa, lliaAWMnp .lo-. 
BaHOBH'h KHjHiOBO'ha, /Khbko JeicH'h, KHinroBO-i^a naj). i;pKB. (|)oh- 
AOBa, Y Bor^aH Hmko.ihK, ynncao ra orau Kocra Hhko.ih'1\ a^BO- 
icar; CBCTO^ap CTOJaAHHOBH'h, rpaACKH j^anyHOBoba, TooptjC Ce- 
Ky.iH'K, Tpr., T}Op})e repemieeiiii, rpx., YlcnidpJijKdH bc-thkh raa^a, 
IlddAe MiLhijuie6ufx, rHMHa;^. yMHTCbrHMHacTHKe, A.ieKCQHddp C. 
Fpoirh rpa^. 0(:})HLtHJa.i, Ueamp Kocmuk, Be.iHKH iproBaH,, CiiMd 
flsKoaivh, Be.iHKH ray^a y Ct. OaaoBM, C. C. HuKo.mjeaufx, 
xproBan, y ro.iy6HHU,HMa, Kocma Joediioaivk, ckohom y- OeTpoB- 
i;HMa, KoHciudHmiiH }{omidp-T)ijpic6irk, me([j OACCKa y Mhh. 
Hcxpane y Hob. Ca^y, Oexap PhcmK .ien,eAep, /|,ymaH MH.iH'h, 
noceAHHK, Uds.ie /^opoimni, xproBau., BacH.iHJe Hhko.ihIi, | 



289 

KH>MroBO'fea, Mujmu,SL yji,. JaKOBJbeBH'k, CmeeaH Inipivk, cjiy- 
ma.iai; (})H;ioco(|)HJe, /Ip. Jlasa CetcijAufi, VMHpoB.i,. nap. i;pKB. 
ccKpexap, AjieKcahdap M. Mamwh, Tpr., BopiicAas Mamejufi, 
jMHpoBJb. HHHOB. Hap. i;pKB. (})OH;tOBa, ToopijC BeKH'k, Hap. 
u,pKB. apxHBap, ^3^maH BpanemeBH-h, TaJHHK npajb. seMajbCKe 
B.ia/^e y 3arpe63% HwKo.ia FaJMHOB, rpaACKH cenaxop, Kocxa 
nexpoBHii, FHMHas. npotf)., TepMan BouiKOBHii, HrvMaH Ma- 
HacxHpa KvBeHiAHHa, /Ij-p riexpoHHJe TpdojeBH-fe, ynpaBHxeji^ 
Manacx. LLlHiiiaxoBi;a, j],ocHxej rionoBH'h, HryMan Man. PaKO- 
BHn,e, Ynpaea Manacmupa Ecohuhq, Yapaea Manacmupa Bc- 
lueHoea, flemap Kjiucapwh, enoHOM, MH;iaH ByAHcaB.teBH'k, 
THMHaa. npo{|)., ^-p MHxa KocxH'k, ;iou,eHx yHHBepa. y CKon.'by, 
JociiM }KueaH06U'k, xpr., HiapKo HiueaHoeufx, xpr., nanajox 
MHOAparoBH'k, rHMHas. npocfj., r.iHropHJe MHKH'k, rnMHa3. 
npocj). — KaxHxexa, MH.iOBaH CyneBH-k, fhmh. npo(|)., JoBan 
BacH-k, THMHas. npo(|)., /I,yuiaH CxpH>aK, rHMHas. npo(|)., Mn.iaH 
JaKOBJbeBHi\,,rHMHa3. npocf)., Oexap HnHKOBH-k, rHMHas. npocfj., 

ToAOp MnpKOB, FHMH. npO(|)., ^-p MnpKO CHMOHOBH'k, THMHaS. 

npo4)., ^-p HHKo.ia Pa^i.oJHH'k, npocjj. ynHBepsHxexa, /I,ymaH 
Koxyp, THMHas. npocfj. MyawKe, Anna y^. Ll,BexH-k, HnKO.ia 
'BypH'k, npo(|). Boroc.ioB., fJaejie Hpacojeewh, noce;;HHKy Hop- 
xaHOBij,HMa, CiaBKo PaJKOBH-k, Mecap, Toop'ke }KHBaHOBH'k, 
tjjaKxop y Cpn. Manacx. UJxaMnapHJH, JBjiada HuKo.mii, apxH- 
xeKX, Uemap Touiwh, xpr., JoBan Mnpn^ioB, yMHpoB.-b. ynnx., 
CmeeaH JanKoewh, ckohom, Mnxa CcBAH-k, xpr., Tlaja Ba- 
AyKHwk, ynpaB. HapoA- Kpe^. BaHKe JlyKa HiUKU-h, ckohom, 
HuKOjia JaKoe.-heewh, KOHSHCxop. 6e.ie}KHHK, Mn.iaH FlexpoBHta- 
CHamHi\, Mecap, CpncKa }KeHCKa Sa^pyra, y BacH.iHJc h 
Py}KHH;a, ynHca.ia hx K-kn HpHna ByJH-k, CxcBan JoBH-k, napox 
oaxaJHHMKH, HuKOJia CetbejfcaH, ckohom, chhckoo HjiapujoH 
3epeMCKU, /1,-p Mjiuja CmaHucde.heewh, .icmhhk, ^-p reopauje 
3y6Koeufi enncKon 6yAHMCKH, chhckoh BpmaMKH Faepu.jo 
SMejaHoewh, eoHCKon ;;a-iMarHHCK0 - HcxpHJCKH /J,iiMumpuje, 
TpueyH CetbCDKaH ckohom, MapHJa BepnaH, HiiKo.ia Joeanoeut. 
npHB., Jama .lasapcBH-k, ckohom. Aee. EoiuttaKoewh apxHM. 

Cp. Mumpoeuna: /fpaeoMnp J. Mecapoeuii, BC.ienoccAHHK. 

CmpyMUu,a: OcHoena lUKOJia y cejiy IJunepeey, 

CyceK: CpncKa rJoaeocjiaeHa U^pKeena OnmmuHa. 

I^pHa Tpaea: Fusdaea fJoaoeufi nonaAnja. 

r. HACtHoeu pedoemi : >Khbko FIonoBH-k xpr., MapHJa Ilo- 
noBHta MH.iana, JIasap Koja^HHOBH-k, ckohom, naHxc.ieJMOH 
Jasa-k ckohom 6oroc.iOBCKor ccMMHapa, }KHKa CxaHHMHpoBH-k, 
KaH^e-lB!C^a YnpaB. 0A6opa, Mcanja CxpaxHMHpoBH-k, pcBHSop 
MaHacxHp. panyna ; JoBan CMMOHOBH4-'4oKH'k, 6.iar. napoA- 
I1.PKB. 4>o^iAOBa; JoBan reoprHJCBHii, noMO-k. KH>HroB. nap. 
i^pKB. 4>9MAOBa, 'Bop'fec PaKM'k, hdhobh. napo/iH. i^pKB. (|)oh- 
AOBa ; /Hyman BoKaJKOBJi-k, hoabophhk Hap. iipKB. {j[)OHAOBa^ 



290 



Jvman Bo;KaJKOHH'h, noAHopHHK nap. i^pKH, (fjoHAoea, MrH>ar 
Pa;i,y.ioBaMKH, ipaACKH CKacKVTop, ■[- Kpcia BoH\H'h, ynHca.ia 
ra cynpyra MH.iHua, Ana BoH^Hh, riaB.ie Jlaan-t, arcHT npeor 
napo6poA. JpyiiiTBa, y Kpcra Maj)KOBHh, ynnca-ia ra cynpyra 
Ma))a ^lapKOBH'h, Jochm Td. ('aBKOBH'h, KOHrpo.iop Mcpe, Mh- 
iHBoJ L^BeTH'h ri)aAC'KH KaHuciHcra, Kara PaKCTHti-ByKcaH, 
MM.iopaA CeKy.iH'h, naAiiiyMap y HoBOJ r])a;;HiiiKH, KyaMan 
loBH'li npaBHHK, CaBa BorHi.eBH'K ckohom, ^-p .laaa Mnp- 
kobhK npo({), Boroc.iOBHJe, J\-p ^HMHTpHJe CTe(j)aii()BH'k npojj). 
I^oroc.ioBHJe, llHKo.ia Ily.'hCBH'k Tpr,, .loBan MH.iaHKOBH'h hh- 
iioBHHK, riaB.ie raBpH.ioBH'h KFbHroBolja llapoA. KpcA- BaHKe, 
A.\eKcanAap rionoBMii mhiiobhhk, Mw-iHua HccTopoBH+i mh- 
iiOBHHK, riay.iHHayA. MamHjieBHh, OrcBan (/rc(j)aHOBHh c.iHKap, 
(I^CAop OajaAaiv K?hHroBO'l>a CpricKC MaiiacTHp. LLlTaMnapHJe, 
^IcAa MH.iyTHiiOHH'h yMHj)OB.-b, paMyHOBO'ba, Mw.ieBa yA- Toj- 
KOBnh, MH.iKa Hccc.iHuoBH'h 3a6aBH.i>a, Mn;ieHa riaB.ioBH'h ynn- 
TC-bHua, TDOKa IIonoBMi, rpr., MH.ian HeAC.i>KOBHh yMHiDOB.!.. 
rHMH. npo(|). — Haj)OA- iioc.iaHHK, ^yman Ma.mByK ckohom, 
Ilcrap .loBaHOBH'h iiHcap y MarHCTpary, 3oi)Ka CipaTHMMpoBHii 
vMHTe.iiHi;a, TjiHiiia MaHOJ-iOBH'h xpronaiA, OepcHAa Mh.ihh- 
KOBwh, yMHpoB.ii. n])iiMa.i>a, ^aiiHiia yA- CTOJaiiOBHl\, Jy.iKa 
Mh-ioiucbhI., Mhjjko Ilapa.iHh npojaM, KaTei)HHa .IaHi>oBHi\ 
vMHpoB.i,. yMHTCJbHua, A.icKcaHAap rpyJHl. rproBKHita, JoBaii 
CanyHnii pcBH^op pa^yna, A.ieKcaHAaj) LUhmh-K ripoTonpeaBHT. 
iiOMO'hHHK, Jy.iHJe CtojmhK npoTOKO.iHCTa cpn. h. i;. aBTOHOM. 
H.iacTH, C.iaBKO ^T,aBHAOBHi\ noMotiHHK KHjHroBO'hc, TDop-fec 
MapMCTH'h Mccap, TDO))'l3e Ba6H'h mhiiobh., MpwHa BepnaH, 
Apairhe.i .IothK npo(})., A.ieKcanAap ^oiiKOBnh cyn-icHT, 
^HMMipHJe riaB.iOBH'K aAB., ^HMHTpHJe MapHH'h npo([)., J{iiMi/i- 
rpiije LI,BeTaHOBH'K y^HT., /^HMHTpHJe FIonoBHii npofji., MH.iaH 
BaHH'h, AHpeinop ruMHaa,, MH.ian raJH'h npo(|)., Mh.ioiu Ma- 
rasHHOBHti npo(j)., Mbo McHiec, cxyA. xexHHKe, ^-p MoMwp 
npOTH'h aAB., CuNia I^apeBH'k aAB., HHKO.ia TeoAopoBii-h, kb- 
THxcra, ^aHH.io MajcTO])OBHh aa 15 i)eAOBH. M.iaHOBa, Anxa 
BH.iAOBH'h oKpy}KHH HaHciRHK, MH.iaH AHApH^^ KH,H}Kap, 'BoKa 
rie.iHBaHOBH'h nopeaHHK, McAa A.iKMnM'k no.iHU,. nncap, Apca 
rieTKOBH'h no.iHii. nHcap, Mn.iaH nerpoBHh npocj).. Jama He- 
HaAOBH-li ynpaB. KaaH. 3aBOAa, ^par. Be.inHKOBH'fe anox., ToOKa 
CxPHHcaBjbeBH'h panyHOBoka, ^-p HeAa ApnayxoBH-k (|»H3HKyc, 
J\-p OpaFbo KoBaHH-k npo(}>. h3 MapH6opa, ^yman UnKOJinix 
CBcmx., A.ieKca JoBaHOBH'k xpr., Chmo CHMH'k xpr., HH'kH4)op 
U.BHJaHOBH'k xpr., MHpKO MaKCHMOBM'k CBemx., Jy.iHJana Jh. 
3Ae.iap, ^aHHi^a SAC.iapeBa, HacxaBHima h3 Be.i. BeHKepena, 
HHKO.ia TpHcjjyHOBH-k xpr., MH.iKa JoBH'k, y^iHrc-bHua, HaAHua 
.laKiuH-k, ^aHHua Cy^KHjCBH-k, 3opKa PaAojcBHti, MH.iKa Pe6- 
pana, HHKO.ia Pe6paHa xpr., Mnpa CrojanoBH-kxpr., /I,apHHKa 
PH6ap, Sopima (h ^eca) 3epeMCKH, — cbh h3 r.iHHe, /^-p 
CxcBaH /|,o6pHHH'k aAB., ^-p M.iaACH CHMOHOBH-k aAB., Cbc- 
Toaap CnacH'k xpr., JoBan Byjii-k xpr., BoJHC.iaB H. HHK0./iH'k 



291 

ynpaBHHK 6aHKe, An^pa BapH'han npHCxaB, /j,-p /(yuiaH J\iimvl 
<{jH3HKyc ; MM.iopaA /iHMHTpMJeBH'h 6e;ie}KHHK, JoBaH FeoprH- 
jeBH-h noccAHHK, BpaHKo JaHKOBH'h Tpr., JoBan TovpHuiHi. 
Tpr., riepa McaH.iOBH-ii sanaT-iMJa, ^ymaH FlonoBMh yMHTCi* 

M BOJKa ToOpbCBHti rpyHTOBHHK H3 Pj'^MC. 

CTEHAJM 3A MSAAHdA AP^LUTBA CB. CABE 

A.) Cxenaj sa BpacxBo XVi 

ripcMa o;;.iyij,H r.iaBHora 0;t6opa, XVI KH^Hra BpaciBa 
mxaMnahe ce h 6w\\e roTOBa ;to Kpaja 1921. rojxmue. 

y Epacmeo npHMajy ce : 

1., H.iaHij,n, y KoJHMa ce onucyjy Hame noKpajwHC h.ih 
noje;;HHa Mccra, hhm 6w.to aiiaMenHTa aa eam napo;;. 

2. M-iaHii,H o noBCCHHHKMM ;tora'l)aJHMa Hamera Hapo^a, 

CXapHM, HOBHJHM H HaJHOBHJHM; OHOrpatJmje SHaMCHHTHX HaillHX 

l)aTHMKa, KH.H}KeBHMKa, HacraBHHKa, ;;yxoBHHKa h /tpyiHx aa- 
c.iyHxHHX po;i,ojL>y6-c\ ; 

3. riony.TapHe pacnpase o jeaHK}', ooHMaJHMa h CBHMa 
ocooHHaMa Hamera HapoAa ; 

4. narpHOTCKe, MopajHe h noyHne yMCTHiiMKe necMC h 
pacnpaBC ; 

5., H.iaHi^H H H3 ;],pyrHx HayKa, nHcarm aa napo^, c na- 
MepoM : mjiu ^a yiooHe KaKaB He;;ocTaTaK n.iu aao-iy^y, h.ih 
Aa noMorny paAHHOcx h yMHH paaBHxaK namera Hapo;ut. 

y CBHMa KHjHHieBHHM npH.io3HMa xpe6a HMaxH Ha yMV 
onaj Be.iHKH naxpnoxcKH 3a;i,axaK, kojh je ^pyuixBo CBCxora 
Case yae.io na ce. (Bhah npoiviac HiasH. Odoopa na cxp. 1 
y HsBemxajy VII.). 

PyKOHMce xpeoa npe^axH h.ih nociamu Hajdcube do Kpaja 
jijHU 06. ^. Ha a^pec : ^pyuixsy Cb. CaBe, — U^ixps. ^yuiana 
,y.i. 6p. 13. — BeorpaA- 

B.) Cxenaj sa pacnpaey: Miuoui C. Mujiojeewh ii naai 
upocBemHo-uoMimuHKU pad ij HcocjiooofyemiM ooMicmuMa 
od 1(S65. do 1885. eodimc. 

ripcMa oA^iyiiH FjiaBHor OAoopa ^. C. C. oa 12. (j|)e6p3^apa 
1914. r., pacHHcyje ce cxcMaj aa OBy pacnpaBy. PacnpaBa 
MOJKC OHXH BC.iHKa do ocQM luxaMnaHHx xaoaFxa. HarpaAa oa 
uixaMnana xa6aKa je mjni cmomiiHe AHnapa. PyKonnce xpeoa 
npcAaxH h.ih noc.iaxH Hajda.lje do 1. janyapa PJT^. e. 

nPOC;iABA CB. CABE Y JXPyUlTBY CB. CABE 

Kao CBane, h obc he roAHHC r.i. OA^op J\. C. C. npo- 
c.iaBHXH ^j)3^mxBeHora naxpona Cb. CaBy, Ha caM ash // 7.5 
Hacoea y /IpijmmeeHOM /foMij (Ll,apa /i[ymaHa y.i. 6p. 13). 

CBaKH H.iaH, H CBaKH npHJa.ie.ij /|,pyjHXBa Cb. CaBC xpeoa 
ji,a H3B0.1H npHcycxBOBaxH BOAOCBexy h peaaHA* KOviana. 



MCnPABKE 



36. 


» 


12. 


70. 


)) 


10. 


71. 


)) 


3. 


74. 


» 


Il- 


81. 


)> 


ls. 


85. 


)) 


3. 


128. 


» 


21. 


144. 


» 


16. 


146. 


)) 


4. 


148. 


» 


14. 


161. 


» 


2. 


172. 


» 


\9. 


174. 


)) 


24. 



Ha crp. 21. y 3. bj)Cth osro, mccto: AMiijan Mapue.iHHTpeoa Mapuejiiin 

)) » HacoBa » nacoBe 

0.-)J0, » MOBCHJHM ') MOBCHKHM 

» )) JIiixTeTiueHH b ■Tpe6a .iMxreHuxeHu 

oaro, » 3'6'fee/Kj^aBa.n> » y6t,JK;iaBajii> 

» » napHJapx » naxpHJapx 

» )> poyr.ia » xpoyrjia 

>> )» HOHeMHMLUe » nOHCiMMHlUe 

03rO, » MCHCKH » HkCHCKH 

)) » Non diplomat 

xpeSa Par iin ancien diplomat 
oaro, » ab antico xpeoa ab antiquo 
03A0, » 59 » 57. 

osro, )) oa.ia » 6H.ia 

o3flo, » noMara.ie » yxHi^a.ie 
176. npBO xpeoa MHxaxw Apyry na npsy Bpcxy 
179. y 20. BpcxH os^o mccxo ayAwjaHuiijy xpeoa ajjHJeHUMJy 

186. I) 25. » » » H Hiimy » y HHiiiy 

187. » 2. » » » Kojy ja » Kojy je 
209. I) 10. » » )) Hjijaee » HsjaBC 

) » »> jenyxauHJe » ^enyxauHJe 

> 03rO » ;!lOMOBHHH 

xpe6a j,OMOBUHH JyrocjiaBHJM 
)) » » eeoM xpe6a ce6M 

» » » onpoAHue » nopo^Hi^e 

» » )) jyroc.iOBCKor 

xpeoa jyroc.ioaeHCKor 
» )) >> MaKe;iOHeKor xpe6a MaKe^OHCKor 

» » » ApniiHa » ApanwHa 

» » » 3a CBOJMM » Ca CBOJHM 

.) » » 1960 ' » 1970 

)) 03;io » HCKora Biimcr » HCKora Bwrnc 

)) 03ro » 1913. .> 1903. 

» » » JKhiuko.m » }Khmkom. 

HcnpaBKc h3 18. xaoaKa m CnncKa H.iaHOBa hhcj' OB;ie hshcxc. 



210, 


,) 


19, 


220. 


» 


2. 


223. 


» 


21. 


235. 


)) 


11. 


238. 


)> 


5. 


253. 


» 


14. 


254. 


)) 


6. 


257. 


)i 


20. 


261. 


)) 


14. 


266. 


;) 


7. 


268. 


» 


1. 


272. 


» 


15. 



14 HcTOHHa Ay>KHHa OATpMHu^a 






ft - i^i'tS rrj V.\ ^^ 

KnUfL ~t^ ' — ^ 








HSpag 



JSyje" 






Spoff 



oAtpitOi 













O.Oc/lMfi i? j ^ 




" \ 



DR Brastvo 

301 

B7 

t.l5 



PLEASE DO NOT REMOVE 
CARDS OR SLIPS FROM THIS POCKET 

UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY 



j#* 






^:^^-^^%' ■■■• ". 



X .f 









'^ y^y.^^ 









-' f>..- 



;-^^' i..-<>^ 






b^s . 



£L --^ *■■■ 



,^. 






^-^ 



^■^Sj^ 



^^■*:..'^tS^-><''--.^^'