(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Bucolica, Georgica, et Aeneis"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 



kiZ/7iy/ 



•.o 




l>arvarb CoUeae XiDrar^ 

FROM 



PDBLIDS 



VIRGILIUS // 



MARO. 






BUCOLICA, GEORGICA, ET AENEIS. 



EDITXO S'J,,EREOX5PA. 




PARISITS, 

XX OFPXCINA S^ERCOTirrA. 

Pctbi DIDOT wiTu maj. , kt Fi»Miiri DIDOT. 
AHKO VI. ( J79S.) 






]/iJb^)n(^^^ 



COLLEGE 






•5^1 



avertissemeIt^^t 

DF LIMPRIMEUR. ^ 



A 1.1. tete dc Tedition de TirgMe, que jc yiens de ' 
pnblier, in^folio grand papier, orn^e de yingt=trois 
graTares d'apres les dessins de Gcrard et Girodet, 
peimrfS;, et que j'ai eu Tintention dc donncr sans 
faates, j'M remarqae qa'il n^en existoit encore^aa^ 
cane qai en fut exempte , m^me parmi lcs m^ila 
lcures et les plns estimecs : j'ai dc plus observe que 
la plus GOirrecte de toules ^toit celle de Brunckr. 

Le bnt de tous lcs editeurs , et des plus c^lcbres 
imprimeurs, a toujours ete de donner des editions 
correctes des ouvrages qu'ils ont publi^s. Le merite 
et rimportancc dc la correction sont suffisamment 
reoonnns, maisla difficulte d'y paryenir est extr^me, 
et ron ne pourra s'en faire qnelque idee qu'en j u» 
geant soi=m^me combien en sont demenres loin ceux 
qui ont cru le pbts en approcbcr : ce qni deviendra 
«ensibk par quclqucs exemples. 

L'edition de Virgile , imprim^e par Ekcvier, 1 636 , 
ttent sans contredit son rang parmi les plns correctes 
de"ce poete. Cependant, sans parler de quelqucs n^« 
gligences asscz graves, qn pourra remarquer pla« 
aieurs fantes d.ks les prenweres pages , teUes que 

P. i3, V. 21^, supet, li^e& snper. ^ 

P. 19, V. 24, ficca, /. sicca. 

P. a6, V. 5 , amata, /. amara. • 

P. 33 , r. 36 , nequi^uam , /. ncquicquam. 



J 



VT !A.VERTISSEMENT 

P. 38, T. 26,increbescer^, /. increbrescere. 

P. Spr, V. 9, cecincte,'/. cecinere. 

P. 41, V4 8,Tithani, /. Tithoni. ^ 

P. 66, V. 3 , ptospbigit , /. prosnbigit. 

P. 7 2 , V. 14, lapidis , /. lapidis. 

P. 73, V. i5, resecti| /. r^fecti. 

P. 91 , V. 16, demittete, /. demittere, etc. etc. 

En sorte qne c6tte edition ne renferme pas moins 
d'nne qoarantaine de fadtes. 

L'<^tlition d'Edimbourg, 2 vol. 1/2=8, M DCC. LV, 
qui a joui jusqu'a ce moment de Tavautage d'etre 
regardee comme exempte de fautes, et que Fon an= 
nonce encore tous les jours comme telle , en est ce= 
pendant remplie : elles sont m^me ass/ez grossieres ; 
oti y voit d^ le debut , 

P. 3 8 , V. 171, stripe , pour stirpe. 

P. 46, V 4^5, respecies, p. respic^s. 

P. 7 o , V. 59 , verri , p, verrit ; vestftgia , p, v^stigia. 

P. 7 2 , V. 127^ ferraque , p, farraque. 

P. 79 , V. 3 1 2 , hircis , p, hirci. ^ 

P. ii2, V. 160, ad alto,/?. ab alto. 

P. 1 53 , V. 606 , calligat , p, caligat. 

P. 1 7 4 , V. 406 , intea , p, inter. 

P. 1 76, V. 457 , yocemque volvens,^. volens. 

P. 1 96 , V. 299 , amari classem , p. armari. 

P. ao8,v.655, precla ram , p, praeclaram , ete. 

Ce qui ne surprendra pas molns sans doute , c'est 
le nombre de fautes de tout genre qui se rencontrent 
dans une e^ition duplus grand luaSe, en 2 vol. in-fol, ,- 
imprimee a Parme par Bodoni , en M. DCC. XCHI . 
II sembleroit que la grosseur des caracteres de cette 
cdition, rendant les fautes plus sensibles jauroif^im 



DE LIMPRIMEUR. th 

plcs aisement Ten preserver; et Ton ne peut s'empe« 
cher de remarqner que kur nombre deshonore cet 
onvrage, annonce dans la preface comme ua chef« 
d'€envre de Tart, et comme une edition tres corrccte ; 
qni n*a pas ccrtainement atteiut le but desire , dn 
moias dans la partie la plus essentielle, comroe on en 
peut juger au premier appercu. 

P. 56, V. 36 1 , equore, lisez a?quore. 

P. i3a, V. 5i I , Amissos quaeritur, /. qucritur. 

P. 1 44 , T. 1 7 3 , Et sale labentes , /. tabentes. 

P. 1 56, V. 465 , largoqno, /. largoque. . 

P. 177, vi 198, miUae carinae, /. mille carinae. 

P. 1 8 1 , V. 295, magua perrerato, /. pererrato. 

P. 184, V. 352, succuritis, /. sucourritis. - 

P. 202, V. 794, Per levibus venti^, /. Pai% 

P. a42, V. 169, Primusqe, /. Primusqne. 

P. »46, V. 260, tela novantem, /. tecta. 

P. a63,v.675, quidprimumdesertaqua?rar,/.querar. 

P. »70, V. 123, ude, /. unde. 

P. 290, V. 595, Lybicumqne, /. Libycuoiquc. 

P. 323, V, 492 , frtistatur , /. fruslratur. 

P. 19, V. 446, (L. VII.) subitos tremor, /. subitns. 

P. 22, V. 5i3, comuqe, /. cornuque. 

P. 38, V. 2 3, imaginae, /. imagine. 

P 48 » V. 260 , Corripnit in nodum , /. Corripit in 

nodum. 
P. 54, V. 399, snperasse, /. snperesse. 
P. 80, V. 272, tu vero, /. te. 
P, 81 , V. 293 , Spondc, /. Spondeo. 
P, 93 , V. 568 , Hic jaiculo bonus , /. Hic. 
P. 96, V. 642 , Antiqum, /. Antiquum. 
P. 112, V. 181, et verisicoloribuA.armis, /. versico^ 

loribus. 
P. 1 1 3 , v. 188', insignse patema , /. insigne. 
P. 120, V. 363,Arcadcs, /. Arcadas. 



Tni AVERXrsSfeMENT 

P. i3o, V. 595, ifelix, /. infelix. 

P. 1 33, V. 681, mncroni, /. macrone. 

P. i35, V. 733, seseque, /. seqne. ' 

P. i36, V. 754, Jam graves a?qaabat, /. graTis. 

P. 148, V. 78, Praetera, /. Praete^ea. 

P. 167 , V. 522 , accomoda, /. accommoda. 

P. 168, V. 56o, commititar, /. comioittitar. 

P. 258^ y. 279, cospfctam, /. conspectom. 

P. 273, V. 5, sed jam jam mihi, /. sed jam mihi. 

P. 2 7 5 , V. 16, alaribas , /. altaribas. 

P. iy, 1. 10, baat, /. baad. 

' l<a ponctaation est en ontre tres aeglig^, et meme 
yicieose en plasiears endroits. 

Une antre edition 1/2=8 da meme imprimeor est 
plus incorrecte encore. II est inatile dc 8'y arr^ter. 

II yient d'etre pablie toat recemment a Londres 
nne noavelle edition de Virgile^en 2 vol. i/z=i2, 
M.DCC. XGVI, revne et corrigce par Gilbert Wake» 
field , qai Ta enricbie de notes ti*es savantes. Cette 
edition, imprimee par Bensley sar an tres beaa pa= 
pier velin, avec de jolis caracteres, et donnee avec 
beaacoap de soin poar toat rexteriear dc la partie 
typographiqae , renferme n^anmoins aa certain noni= 
^re de faates assez graves et assez freqaentes ponr la^^ 
deparer beaaeoap. On y remarqne des Tabord, 

P. 23, y. 69, Floribas atqae apio crinis ornatns ama> 

rae, lisez amaro. 
P. 54, y. 355, Agricolaepropriusstabulis, /.propius.. 
P. 7 1 , y 267 , et quo mos digesta feratur , /. mox. 
M^me page, y. 270, Ut, quo quaeque medo, /. modo. 
P. 98, v. 414, Disce et odoratnm stabulis adcendere 

cedrum, /. odoretam. 



DE L'IMPRIMEUR. nc 

P. loo, ▼. 454, aliter Tiliam, /. alitur, etc. etc. 

D'apre8 ce» observations , et lorsqii'oii est pcnetre 
d^aiUeors, avec tous les gens de godt, de rextr^mc 
importance de la correction dans les textes , on ne 
pent trop apprecier les noureanx procedes sterAotypes 
des citoyens Firmin Didot et Herhan , qui , par des 
'moyens differents, soht paryenns au m^mc resultat; 
procedes a Taide. desqnels , surs de porter au dernier 
degre de perfection celte correction si rare et si diftj= 
cile, nons allons publier avec rapidite une collection 
immense, et extraordinairement economiqd^, d'oua 
▼rages nationaux et etrangers, comprise sous la de= 
nomiuation d'editions stereotypes. Cette collectionne 
laissera jamais k craindre aux acquereurs de rester 
incomplets dans quelque onvrage que cte puisse ^ti-e, 
pnisqa'ils seront toujours libres de prei^dre isoleincnt 
le volame qui leur manqueroit, et que meme cbaqre 
▼(^nme d'un ouvrage se vendra detache, pour la plus 
grande commodite du pnblic. 

Les moyens d'pbtenir cette oorrection rigoureusc 
sont tres simples. Si, malgre les soinslesplus grauds 
et rattention la plus suivie , il etoit echappe quelqocs 
&at<es k la premiere edition d'un ouvrage quelconque 
de cette collection , des rinstant m^me qu elles nous 
seront notifiees , nous nous empresserons d^ les cor= 
riger; et, d'apres ces nouveaux procedes, ellcs le se» 
ront d'une maniere fixe et invariable pour tous les 
exemplairessuivants : on dohnera meme gratuitement 
le carton , avec la faute .corrigee , k tous ceux qui 
voudroat Favoir. 

On previent seulementles personnes qui h'auroient 
la Tirgile quc dans les petites editious de classe , d« 
ne point prendre pour fautes quelques variantes o^i 



X AVERTISSEMENT DE UIMPRIMEUR. 
lecons particQlieres , qm sont toates aatorisees par 
les bonnes editions. On les prie de coiisalter prelimia 
nairement les texte^ de Heinsias, Heyne, Barmann , 
Brnnck^et aatres, afin d'eviter de part et d'aatre 
rembarras et les frais d'ane correspondance qni de= 
yiendroit alors pour le moins inntile. 



VIRGILII VITA. 

X u B lii u 5 Virgilius Maro parentibas modicis fuit ; 
et praecipae patre Marone : quem qaidam opificem 
fignlom, p^ures Magii cnjasdam yiatdris initio mer« 
cenariaiQ , mox ob indastriam genernm , tradidernnt : 
qnem qnam agricOlationi reiqne rnsticse et gregibns 
praefecisset socer , silvis coemnndis et apibns cn^ 
randis recnlam aaxit. Natas est , Cn. Pompeio Ma» 
gno et M. licinio Crasso primam coss. , idnnm 
octobrinm die , in pago qui Andes dicitnr , , qni est a 
Mantaa non procnl. Praegnans eo mater somniaTit 
MaJia 2nixam se lanrenm ramnm, qnem .9ontacta 
terra confestim cerneret coalnisse, et excrevisse illico 
in speeiem matnrse arboris, refertae vaiiis pomis et 
floribns ; ac seqnenti Ince cnm marito ras propin^ 
qnam petens , er itinere divertit , atqne in snbjecti 
fbssa partn levata est. Femnt infantem , nt fnit cdis 
tns , nec vagisse , et adeo miti vnltn faisse ut haod 
dobiam spem prosperiorisgenitnrae jamtnmindicaa 
ret. Et accessit aliad praesaginm. Siqnidem virga 
popnlea,.tnore regionis in puerperiis eodem statim 
loco depacta, ita brevi coalnit nt mnltd ant^ satas 
popnlos adseqnarit : qnae arbor Virgilii ex eo dicta 
aiqne consecrata est, snmm4 gravidarnm et fetainim 



xir VIRGILII YITA. 

religione , suscipientitiiin ibi et solventium vota. 

Initia setatis , id est lisqne ad septimum annnm , 
Cremonae egit ; et xv aniio virilero togam cepit , 
illis consulibus iterum quibus natus erat : evenitqne 
ut eo ipso die LuS^f^tiu^poeta decederet. Sed Virgis 
iius Cremona Mediolftnum , et in^e paulo post Nea= 
polim , t ransiit; tibi (|Unm litteris et graecis et latinis 
"vfehementi^^imatn operam dedisset , tandem omui 
cura oranufue ^tudio indnlsit raedicinae et mathema!= 
ticae. Quft^us rebns quum ante alios eruditior peri» 
tiorqiie esset , se in urbem contulit : statimque ma= 
glstri stabull equotum Augusti amicitiam nactus, 
multo» vtiiiosque morbos incidentes equis ouravit. 
At Augustus in mercedem singuli» diebus panes Virs 
gilio, tift uni cx stafculariis , dari jussit. Intetea a 
Crotoniatis pullua equi /nirae pulcbrituditiis Caesari 
dono fuit missus , qtii' omnium judicio spem porten= 
Tdebat virwtis et celeiitatis immensae. Hanc quum 
adspeilsdcft ^aro , magistro stabuli dixit natum esse 
ex morbos& equa , et nec viribus valiturum nec 
celeritate : i^que verum fiiisse inveritum est. Quod 
quum magister stabuli Augusto recrtasiset , duplicari 
> ipsi in mercedem panes jussit. Qnum item ex Hispa=s 
nia Augusto canes dono mitterentur, et parentes eo« 
rum dixit VirgiKus , et animum celeritatemque futtt= ' 
ram. Quo cognito, mandat iternm Virgilio panes 
duplrcaii. 



•VIRGILII VITA. xni 

DnBitayit Angnstiis Octaviine filias esset an al' 
terios ; idque Maronem aperire posse arbittttns est, 
qoia cannm et eqni natnram parentesque cogn^rat. 
Amods igitnr omnibns arbitris , iUnm in penitiorem 
partem domus Yocat ; et solum rogat an sciat qnis» 
nam esset , et quam ad felicitandos homines facnltaa 
tem haberet. Novi,inquit Maro,te, Csesar Angnsa 
te, et ferme aeqnam cnm ^iis immortalibns po» 
testatem habere nt quemvis felicem facias. £o ani« 
mo sum, respondit Csesar, ut, si vemm pro rogatu 
dixeris , beatuni te felicemque reddam. Utinam , ait 
Maro , interroganti tibi vera diccre qneam ! Tunc 
Angustus : Putant alii me natnm Octavio : quidaib 
snspicantnr alio me genitum viro. Maro subridens: 
FaciU , inqnit , si impnne licenterque qnse sentio 
loqni jnbes , id dicam. AfHrmat Csesar jurejurando , 
nnllum ejns dictum aegre latnrum,immo nonnisi 
donatnm ab eo discessurum. Ad haec ocqlos ocnlis 
Angusti infigens Maro : Facilius , ait , in ceteris ani« 
malibiis qualitates parentum a mathematicis et philo- 
sophis cognosci possunt ^ in homine neqnaqnam 
possibile est. Sed de te conjecturam habeo similem 
veri , ut quid ' exercuerit pater tuus scire possim. 
Attent^ exspectabat Angustus qnidnam diceret. At 
iUe : Qnatktum ego rem intelligere possum , pistpris 
filins es , inquit. Obstupuerat Csesar , et statim quo 
id pacto fierrpotuerit animo volvebat. Interrumpens 
Virgilius : Audi , inquit , quo pacto id bonjicio. 



xiT VIROILII TITA. 

Qaom qnaedam eiinntiayerim prsedixerimqne quae 
intelligi sciriqne nonnisi ab emditissimis summisque 
"viris potqissent , tn , princeps orbis , item et item 
panes in mercedem dari jnssijti, qnod qnidem aat 
pistoris ant nati pistore officinm erat. Flacoit Caesari 
facetia. At deinceps , inqnit Caesar , non a pistore , sed 
a rege magnammo, dona feres. IUam plnrimi feclt, 
et Pollioni commendavit. 

Corpore et statnra fuit grandi , aqnilo colore , 
facle rnsdcana , Taletndine variu : nara plerumqae ab- 
storaacbo et fancibns ac dolore capitis laborabat ; 
sanguinem etiam saepiujs ejecit : cibi yinique minimi. 
Fama est eum bbidinispronioris in pneros fuisse : sed 
boniita eum pneros amasse putayerunt, utSocrates 
Alcibiadem , et Plato suos pueros. Veriun inter om» 
nes maxime dilexit Cebetem , et Alexandrum, qnem 
secund4 Bucolicornm Ecloga Alexim appellat, donas 
tnm sibi ab Asinio Pollione. Ulrnmque non ineru» 
ditum dimisit ; Alexandrum grammaticum , C^etem 
ver6 et poetam. Vulgatum est ronsneTisse enm 
cnm Plotia Hieria. Sed Asconius Pedianus afiirmat 
ipsam postea majorem natu narrare solitam invi» 
tatum qnidem a Yario ad commnnionem sni , vcb 
rmn pertinacissime recusasse. Ceteri sane vita , et 
ore, et animo, tam probum fuisse constat, nt Neaa 
poli Partbenias vulg6 appeUaretur : ac si modo 
Bomse, qno rarissime copimeabat, viseretur , in pu« 



VIROILII VITA- XV 

blico aectairtes demou8ti*aDLtesque se subterfugere soa 
Iknm in proximum tectura. Bona autem cujusdam 
eKsalantis offerente Angusto, non snstinuit acdpere. 
Possedit prppe centies sestertium ex Iiberalitatibus 
amiconun ; habuitque domum Roraae in Esquiliis , 
jiuta<hOitos Maecenatis , qnaraquam secessu Campas 
niae Siciliaeque plurimum uteretur. Qnsccnmque ab 
Angosto peteret, repulsam nnmqnam habnit. Paren= 
tibns quot annis anrom ad abundantem alitum mit* 
tebat , quos jan[i grandis amisit : ex qnibus patrem 
ocnlis captnra , et dnos fratres germanos , Silonem 
impuberem , FJaccum jam adultum , cnjus exitum 
mb nomine Daph|iidis de^et. Inter cetera studia , ut 
iuprk diximus , medicinae qnoque , ac maxime ma» 
thematica&, operam dedit. Egit et' causam unam om» 
nino, nec amplius quam semel. ^ermone tardissimum , 
aopene iiidocto similem fuisie, MeUssus tradit. 

Poeticam puer adbnc auspicatns , in Balistam ludi 
gbdiatorii magistrum, ob infamiam latrociniorum 
coopertum lapidibus , distichon fecit ; 

Monte suh hoc lapidwn tegitur Balista sepul^ 
tus , 
Nocte^ die, tutum carpe, 'viator, iter. 

Beinde Caulecton , et Moretnm , et Pmpeia , et Epi^ 
grammat^ , et Diras ; et Culicem , qunm esset anno«^ 



XVI yiRGILII VITA. 

riun qtiindecim , cojiis materia talis est : Pastor fatiga' '' 
tas aesta qaam sub arbore obdormisset , et ^rpens 
ad illum proreperet e palnde , calex provolavit , at» 
que inter duo tempora acaleom fizit pastori. At ille 
«cmtinno culicem contrivit , ct visum serpentem in= 
teremit , ac sepnlcrnm culici ^tatuit , et distichon fe» 
cit: 

Parve culex, pecudum custos tibi tale merenti 
Funeris ofJiciu,m ,' 'vitas pro munere , reddit. 

Scripsit etiam , de qua ambigitur , Aetnam. Et mox , 
quum res Romanas inchoasset , offensUs niateriA et 
uominum asperitate, ad Bucolica transiit; maxime at 
Asinium Pollionem , Alpbennm Yamm , et Cojmes 
lium Gallum, celebraret ; quia in distributione 
agrornm qui post Philippensem victoriam veterauis ,,„ 
triumvirorum jussu, trans Padum divideba^fur , in» 
demnem se praestitissent. Deiude Georgica in hono» 
rem Maecenatis edidit , quum sibi vixdum noto opem 
tulisset adversus Claudii veterani militis , vel , ut alii 
putant , Arii centurionis , violentiam , a quo in altera 
catione litis agrariae pamm abfuit quin occideretur. 
Kovissime autem Aeneidem aggressus est, argumena 
ttun varium et multiplex , et quasi amborum Homeri 
carminum instar ; prxterea nominibus ac rebus 
Graecis Latinisque commune ; et in qno , quod maxia 
mk stodebat , Romanse simul urbis et Augusti origo 
continieretar. Quum Georgica scriberet , traditnr 



VIRGILII VITA.. xvn 

qaotidie meditatos mane plarimos vevsas dictare 
ftoUtiiiiiy ac per totnm diem retractando »1 paa« 
cissixDOS redigere ; non absnrde , carmen te nrsae 
more parere dicentem , et himbendo demum effin» 
§ere. Aeneida prosA prias oratione formatam , diges^: 
tamqae in daodecim libros , particnlatim corapo^ 
aere institait , nt qnicbm tradunt. Alii ejns sententiae 
sont, nt existimeut enm, si diatius vixisset , qnatuor 
et viginti iibros nsque ad Angnsti tempora scripta-> 
ram, atqne alia qasedampercnrsuram ; Angusti vero 
gesta diligentissiine exsecnturum : quippe qni dnm 
«criberet , ne qnid impetnm moraretur , qnaedam im* 
perfecta reliquit : alia levissimis versibus veluti ful« 
sit , quosper jocnm pro tigiUis vel tibicinibas interponi 
i se dicebat, ad snstinendam opus, donec solid^e 
cdamnx advenircnt. 

BncoUca triennio, Asinii PoUionis suasu, perfecit. 
Hic Transpadanam provinciam regebat : cujns favore , 
qanm veteranis Augusti miUtibas CremoneBsium et 
Mantuanomm agri distribuerentnr , snos YirgiUus 
non amisit. Facta enim distributione , suos, Claudio 
seu Ario datos , recnperavit. Hunc FoUionem maxi» 
me amavit Maro , et dilectus ab eo magna mnnera 
luUt : qaippequi invitatus ad coenam , captus pulchri» 
tadine et diUgentiA Alexandri PoUionis^ pueri, eum 
dono accepit. Hnjus Pollionis fiUum C. Asinium , et 
CoraeUom GaUnm oratorem elarnm, et poetam noo 
i b 



xyni V1;RGILII VITA. 

mediocrem , miro amore dilexit Yirgilins. Is traxistii* 
lit Eapfc-orionem in latinnm , et libris qaatuor amo« 
res snos de Cytheride scripsit. Hic primo in amiciti^ 
Gaesaris Angnsti fnit : postea , in snspicionem cx)njaraa 
tionis contra illnm addnctus , occisns est. Yermn 
ns^ne adeo hnnc Gallnm Virgilins amarat, nt qnar» 
tus Georgicorum a medio nsque ad finem ejns laa« 
dem contineret : qnem postea , jnbente Angtlsto , in 
' Aristaei fabnldm commntavit. 

Georgica septennio Neapoli; Aeneida partim m 
.Sicilia,partim in Campania, dnodecim annis confecit. 
Bncolica eo snccessu edidit, nt in scena quoqne per 
cantorescrel»rapronuntiatione recitarentur. Ac quum 
Gcefo qnosdam versns audisset , et statim acri jndis 
cio intellexisset non communi vena editos , jussit 
ab initio totam Eclogam recitari : qnam qnnm accu« 
rate pernotasset , in fine sXt , Magnce spes altera 
Romas ; qnasi ipse lingnae latinse spes prima fnisset , 
et Maro fnturus esset secunda. Quae Terba postea 
. Aeneidi ipse insertiit. 

Georgica , reverso ab Actiaca Victoria Angnsto , at« 
que reficiendarnm virium cansa Atellae commoranti , 
per continuum qnatridunm legit, suscipiente Maece» 
nate legendi vicem , qnoties interpellaretur ipse vocis 
ofTensione. Pronnntiabat autem maxima cum sua' 
vitate, et lenociniis miris. Seneca tradidit , Jnlium 



yiRGILII V^^TA. XXX 

Montaimiii poetam solitmn dicere , inTolatamiii se 
^naedam Virgilio, aa yocem poss^» , et os , et hypocris 
sim:eosdem enim versns, eo pronnntiante , bene 
sonare; sine illo , inarescere , qnasi mntos. Aeneidos 
Tixdam coeptae tanta extitit fama , nt Sext. Proper^ 
tiiu non dobitirit sic prsedicare : 

Cedite, Romani scriptores, cedite Graii; 
Nescio efuid majus nascitur Hiade. 

Angnstns yer6, qnnm tnm forte expeditione Cantai 
brica abesset , et snpplicibns atqne minacibns per jo- 
cam litteris efBagitaret nt sibi de Aeneide , nt ipsins 
▼erba snnt , yel prima carminis bypographa , yel 
qoodlibet colon mitteret , negayit se facturum Yirgi* 
lios. Cui tamen mnlto p^st , perfect4 demnm materi ji , 
tres omnino libros recitayit ; secundnm yjdelicct , 
qnartnm , et sextnm ; sed hunc pnecipue ob Octa" 
yiaqi : quae qnum recitationi interesset , ad illos de 
filio sno yersus, Tu Marcellus eris , defecisse fer« 
tar : atque aegre refociiiata , dena sestertia pro sin« ' 
galo versu Virgilio dari jussit. Recitavit et pluribus; 
•ed neqtie frequenter, et ferme iUa de quibus ambi« 
gebat, qu6 magis judicium hominum experiretnr. 
Erotem librarium et iibertum ejns, exactae jam se* 
nectutis, tradntit referre.solitum quondam in re^i» 
tando e«m duos dimidiatos yersus complesse e^^ 
tempore : et huic, Misenum Aeoliden, adjecisse, 
^uo non prcestantior alter: item buic, Aere ciem 



XX VIRGILII VITA. 

*viroSj simili calbre actntum &^jiiiixis$e , Mar= 
temque accenderPcantm statimqiie sibi imperasse 
iit utramqne Tolamiiii adscriberet. 

Bucolica Georgicaqiie emendayit. Anno vero qain^ 
quagesimo secundo , ut ultimam manum Aeneidi 
imponeret , statuit in Graeciam et Asiam secedere, 
triennioque continno omnem operam limationi dare, 
ut reliqua vita tantnm philosophiae vacaret. Sed 
quum aggressus itcf Athenis occurrisset Augusto ab 
Oriente Romam revertenti, wak cum Caesare redire 
statuit. At quum Megara, vicinum Athenis oppi= 
dum , visendi gratia peteret , languorem nactus est ; 
quem non intermis^ navigatio auxit , ita ut gravior 
in dios tandem Bruridusium adventarit ; ubi diebus 
paucis obiit, decimo calend. octobris, Cn. Plautio 
et Q. Lucretio coss. Qui quum gravari mbrbo sese 
sentiret, scrinia saepe et magria instantia petivit, 
crematurus Aeneida : quibus negatis, testamento com= 
buri jussit, ut rem inemendatam imperfectamque. 
Verum Tucca et Varius monnerunt id Augustum 
non permissurum. Tunc eidem Vario ac simul Tuccae 
scripta sub ea conditione legavit , ne quid adderent 
quod a se editnm non esset ; et versus etiam imper^ 
fectos, si qui erant, relinquerent. Voluit etiam sua 
ossa Neapolim transferri , ubi di^ et suavissime vixe= ' 
rat : ac extrema valetudine boc ipse sibi epitaphium 
fecit distichon : 



VIRGILII VITA. -Kxi 

Mantua me geriuit ; CaJabri rapuere ; tenei 
nunc 
Parthenope : cecinipascua, rura, duces», 

Translata igitur jnssn Augnsti ejus ossa , proat sta- 
taerat, Neapolim faere, sepultaqne yiA Puteolani, 
intra lapidem seciindum; suoque sepulcro id disti- 
dion , qnod fecerat , inscriptum est. Heredes fecit ex 
dhnidia parte Valeiinm Proculum fratrem ex alio 
patre ^ ex qaarti Angnstnm , ex dnodecimA Maecena* 
tem , ex reliquA L. Varinm , et Plotium Tnccam , qui 
ejns Aeneidem poist obitnm, prout peti^erat, jussa 
Caesaris emendaverant. Nam nullius omnino senten» 
tia crematn Aeneis digna visa fnit : qu4 de re Sulpitii 
Carthaginiensis extant hnjnsmodi versns : 

Jusserat hcec rapidis aboleri carvfiina fiammis 
F^irgilius, Phrygium (jiup cecinere ducem; 

Tucca ifetat F^ariustfue simul ; tu , maxime 
Cassary 
^on sinis, et Latias consulis histori^. 

Irrfelix gemino ceciditpropePergtimus, ignij 
Etpene est alio Troja cremata rogo. 

Extant et Augusti de ipsa eadem re versus plures et 
clarissimi , quorum initinm est : 
Brgone supremis^potuit voj^ improba ^erbis 
Tam dirum^mandare nefas? ergo ibit in ignes, 
Magnaque doctiloifui morietur musa Maronis ? 



xxn VIRGILII VITA. 

^ panld post : 

Sed legnin seruandafides : suprema voluntas 
Quodmandat,fieriquejubet,parer6 necesse est* 
Frangatiir potiiis legum veneranda potestas , 
Quam tot congestos -noctesefue diestfue labores 
Hauserit^una dies. Et ea quae sequnntar. 

Nil igitur, auotore Augnsto, Varins addidit, qnod 
et Maro praeceperat ; sed suinmatim emendavit , ut 
qni versns edam imperfectos , si timi erant , rdiqnerit. 
Hos mnlti mox «upplere conati , non perinde valnca 
rnnt ob difjScuUartem , qn^d omnia ftne apnd eum 
hemistichia,'praBter iUnd,^M«m tibi jfam Troja, 
sensum videntnr habere pei-fectnm. Nisns grammatix 
cns audisse se a senioribns dicebat , Varinm dnorum 
Librornmordinen^ commutasse; et^ qui tnm secundns 
erat, in tertinm locum transtnlisse ^ etiam primi libri 
correxisse piincipinm , his demptis versibus : 

Ille ego ejui ejuondam gracili modulatus auenit 
Carmen^ et, egressus siitfis, 'vicina co&gi 
Ut quamvis auido parerent arva coiono, 
Gratum opus agricolis : at nunc hcrrentia Mar^ 

tis 
Arma virumcfue cano 

Obtrectatores Virgilio nnmqnam defnemnt : ne6 

mimm ; nam nec Homero-qnitem. Prolatis Bncolicis , 

I innominatns qnidam rescripsit Ailtibncolica , dnas 



VIRGILII VITA. xxm 

mod6 Eclogas, sed insnlsissime itapoSi)oa{, 4|narizm 
prioris izutinm est : 

Tityre , si toga caida tihi est, quo tegminefagi? 
seqnentis : 

Dic mihi, Damocta, cujum pecus? anne Lati» 

num? 
Non, 'veriim Aegonis : nostri sic rure lotfuuntttr» 

AIias,,rocitanCe ea ex Getirgicis, Niidus aray^ere 
ujtdusj snbjecit, kahebis frigora, fcbrem. 

Est etadversns Aeneida Uber Carbilii Pictoris, titnla 
Aeneidomastix. M. Yipsanins enm a Maeoenate supa 
poaitiun appellabat novae Koxol^^iac repertorcm ; 
dicebatqne neqne tnmidnm esse , neqne exilem , sed. 
cdmmnntbns verbis opns illnd cenfecissel. Herennins 
vitia ejns tantum contraxit, Perilins Fanstinns furta. 
Snnt et Q. Octavii Aviti volixmina, qnibns annotatnr 
qnos et nnde versns transtnlerit.AsconinsPedianus, 
libro qnem contra obtrectatores Virgilii scripsit, 
panca admodnm ei objecta ponit, et potissimnm 
qnod non recte historia^ contexuit, et quod plera« 
qne ab Ho^erp snmpsit. Sed hoc crimen sic defen» 
dere assuetnm ait : Cnr non iUi qnoqne eadem fnrta 
tentarentP verum intellectnros facilius esse Herculi 
davam qnkn Homero versnm snrripere : et tamen 
defttinasse secedere , nt omnia ad satietatem ^nalea 
v^orom decideret. Refert etiam PsediaBns, benlgnum , 



xnir VIRGILII VITA. 

caltoremqae omaiam boaoram atqae eraditoram 
faisse ; et asqae adeo iavidiae expertem , ^t si qoid 
erudite dictam iaspiceret alteiias, aoa oiiaas gaades 
ret ac si suam faisset : aeoiiaem vitaperare; laadare 
boaos ; ea hamauitate esse , at , oisi perversas maxi» 
me, qaisqae illam uoa diligeret modo, sed amaret. 
Nihil proprii habere videbatar. Efus bibliotheca u<m 
miaus aliis doctis patebat ac sibi : illadque Euripidis 
antiquum saepe usurpabat , xa tov <^tXov Koiva , 
communia esse amicorum. Quare coaevos omnes 
poetas ita adjuuctos habuit, ut, qaum iuter se pln» 
rimum iavidi4 ardereut, illum una omnes colerent, 
Varius , Tucca, Horatius, Gallns , Propertitis. Aaser 
vero, quoniam Antoniipartes secutiis est,illum non 
observasse dicitur. Cornificius ob perversam naturam 
illum non tulit. Gloriae yevb adeo contemptor fuit: 
quum qnidam versus quosdam sibi adscriberent , 
eaque de re docti haber«ntur, non modo segre non 
ferebat , immo voluptuosnm id illi erat. Qunm enim 
distichon , quod laudem felicitatemqoe Augusti con^ 
tinebat , fecisset , valvisque non pominato auctore 
affixisset; id erat ejusmodi, 

JN^octe pluif tota , redeunt spectacula mane : 
]yii>isiim imperium cumJove Ccesarhabet: 

^u quaeritans Augnstus Qujusnam hi versus essent, 

1K>ram auctorem non inveniebat. Bathyllns yer6 , 

, ^oeta qnidam mediocris, tacentibns aHis, sibi ad» 



VIRGILII VITA. xxT 

•cripsit. Qaamobrera donatas honoratnsqae a Cxsare 
fait Qood aeqno animo non ferens Virgilins , iisdem 
▼alyis afBxit qnater hoc principiam , Sic 'vos non 
nfobis. Postnlabat Angostos nt hi versns compleren> 
tnr. Qaod qnam frastra aliqai conati essent , Virgilius 
prapposito disticho sic snbjnnxit : 

Hos ego versiculos /eci ; tulit alter honores. 
Sic vos non ^vobis nidificatis, aues. 
Sic vos non 'vobis ^vellerafertis, osfes, 
Sic vos non ^vohis mellificatis , apes. 
Sic vos non vobis fcrtis aratra, bos>es. 

Qno cognho , aliqnandia Bathyllns Roma& fabula 
faif ; Maro Tero exaltatior. Qnnm is aliquando £n» 
mnm in mann haberet , rogaretarqae quidnam facea 
ret , respondit se anram colligere de stercore Ennii. 
Uabet enim poeta ille egregias sententias sub verbis 
non noltam ornatls. Interroganti Angusto quo pacto 
feUdter civitas gnbernaretur : Si , inqnit , prndentioa 
res femonemtennerint , et boni malis praeponantur : 
itaque optimi suos habeaot honores, nolli tamea 
abomm iajnsti qoidqnam fiat. Ac Maecenas:Quid, 
inqoit , Virgili , satietatem homini non affei*t ? Om^ 
niuni r(u*am, respondit , ant similitudo ant multitudo 
stomacham iacit , praeter intelligeye. Idem inter^ 
rogavit quo pacto qais altam felicemque fortunam 
«ervare posset. Cni Maro : Si,qnantum hpnore ac 
divitiis aliis pi-aestantior ait, tant6 liberalitate ct ju^ 



ixTi YIH.GILII VI TA. 

titia alios saperare nitatar. SoUtos erat dicere , nallain 
Tirtutem cQinmodiorem.hoq:iini esse patientia ; ac nuU 
lam asperam adeo esse fortnnaifcL , qnam prndenter 
patiendo Tir fortis non Tincat. Qnam sententiam in . 
gninto Aeneidos insernit : 

Nate dedi qiibfata tnahunt retrahunttjue se^ 

quamur ; 
Quidqtiideritj superanda omnts fortuna feren* 

do est. 

Qnum quidam ejns amicns Ck>mificu in eum ma» 
tedicta et inimicitias ipsi enarraret : Quam putas, in» 
^ quit , esse hujusce maleVolentiae causam ? uam neqne 
umquam Cornificium oiFendi , et eum amo. An , in» 
qnit , He«iodi sententiae non meministi , uhi ait 
architectum architecto iuTidere, et poetam poetae? 
De malis,inqnit,Graecus ille intellexit : nam boni" 
eruditiores amant. Sed magn4 cnm lande et glo» 
ri4 Tindictam in mann haheo. Majore eni^ cur4 
Tirtuti intendam ; atqUe qud^clegantior ego fiiam , eo 
Tchementiore inVidia rijimpetur. Erat Angusto fami» 
liaris Filistus quidam, orator, et poesin mediocriter 
doctus , cui mnltiplex Tariumqne ingenium erat , 
^uique omnium omnia dicta reprehendere conaba* 
tur; non ut Terum dignosceret, qnod Socrates facere 
consueTit, sed nt emditior Tideretur. Hic Virgilium , 
uhicnmque conTenire dahatur, maledictis salibusque 
Texahat. Quare iUe saepe , aut tacihundns discedebat , 



VTRGILII VITA. XXTM 

«m aaffhsns pudore tacebat. Yerum, quain Augiuto 
audiente eiingnem illnm diceret', et caa«am etiam 
snam , si lingnam haberet , defendere neqniiv : Tace 9 
inqnit, rabnla;nam hsec mes tacil^rnitas defenso-* 
rem cansamm mearnm Angnstnm fecit , et Maeoena* 
tem; et e4 tdb4, qnnm volo, loqnor quae nbiqne 
et dintissime andietnr : tn loqnacitate non modd 
anres liominnm , sed mnros , rnmpis. Angnstns Ter6 
Filistnm gravi vnltu increpavit. Tnnc Maro : Si tem* 
pns , Caesar, inquit , tacendi hic sciret , raro foqne» 
retnr ; tacendnm enim semper est , nisi qunm taci« 
tarnitas tibi noceat , ant oi*atio aliis prosit. Nam qni 
eontendit , et an contentionis finis ntilis sit non no* 
Tit, stnltis il^nm anhiim^randnm sapientes putant. 
Posteaqnam Angnstus snmma remm omninm poa 
titns cst, venit in mentem an condnceret tyrannidem 
omittere,et omnem potestatem annnis consnlibus, 
et senattii rempnblicam , reddere. In qu4 re diversaB 
sententiae conSultos habuit Maecenatem et Agri{^[>am. 
Agrippa enim , ntile ipsi fore , etiamsi honestum non 
esset , relinqWre tyrannidem , longa oratione con« 
tenditrquod Maecenas dehortari magnopere cona* 
batnr. Quare Augnsti animus et hinc ferebatnr et 
iHinc ; erant enim diversae sententiae variis rationibus 
firmatae. Rogavit igitur Maronem, an conferat pri« 
Tato homini se in sua repoblica tyrannnm facere. 
Tnm ille : Onmibus ferme , inqnit , rempubiicam 
•ccnpantibns molesta ipsa tyrannis fuit, et civibus ; 



xxvm VIRGILII tlTA. ^ 

qaia necesse erat , propter odia subditoram aut eo^ 
rnm iqjustitiam , ja magna sn^icione magnoque tis 
more vivere : sed si eives jnstnm ^liqiiem scirent , 
quem' amarent plurimum , civitati 14 ntile esset , si 
iu eo uno omuis potesJ:as foret. Quare si justitiam , 
qaod modo facis ,,omnibas in futurnm , nulla homi^ 
nuin facta compositione , dis^ribnes ; dominari te 
et tibi condncet et orbi : benevolentiam enim om-s 
' nium ita babes , ut deum te et adorent et credant. 
Ejus sententiam secutus Caesar principatum tenuit. 
Aa Jivit a. Scyrone praecepta Epicuri , cujus doctrinae 
sooium babuit Tarium. Quamvis diversomm pbilosoa 
pborum opiniones libris suis insernisse , de animo 
maxime, videatnr , ipse tamen fuit academicQs ; ttam 
Platonis sententias ommbns aliis praBtulit. 




PUBLII 

VIRGILir MARONIS 
BUCOLTCA. 

ECLOGA L 



O^ITYKUS, MELIBOEUS. 

TMSLIBOSUS^ 
iTTiis, tu patnlae recnbans snb tegmixie fagi 
Silvestrem tenui mnsam meditaxds avena : 
Nos patriaB fines et dnlcia linqnimns arva ; 
Kos patriam fu^mns; tn, Tityre, lentns in tunbr^, 
Formosam respnare doces AzaaryUicUi filvasp 

TITYJlUS. . 

O Melib<)ee,densnobisbjecotiafecit: 
Nsm^ae erit ilk niihi Mmper dQUi ; iUini araiu 



s BUCOLICORUM ▼. 7» 

Soepe tener nostri» ab OTilibns imbnet igntu. 
Ille meas emii^e boves, nt.cernis, et ipsum •• 
Lndere qnae veUem oalamo permisit a|;resti. 

ICS1.XB0SUS. 
Non eqnidem inyideo; miror magis, nndiqne totia 
Usqne^adeo tnrbattir agris. £n ipse capellas 
Protenns aeger ago : hxskc etiam.Tix , Tityre , dnco ; 
Hic inter deiasas corylos m<id6 namqne gemellos^ ' ^ 
Spem gj^gis , ab ! silice in nnda connixa reliqnit. 
V SaRpe m]alnm boc nobis , si mens non Iseva fniss^t ^ 
Be coelo tactas memini praedicere qnercus; 
[ Saepe sinistra cavS prsedixit ab ilice comix.^] 
Sed tamen , iste deus qni sit , da , Tityre , nobis. 

T 1 T Y R U Si 

Urbem qnam dicnnt Roinam , Meliboee , pntavi 
^Stoltns ego bnic nostrae similem, qno ssepe solemu» 

Pastores ovinm teneros depellere fetns : 
'Sic canibns catnlos similes, sic matribns bsedos , 

Noram; sic parvis componere magna solebam. . 

Terum haec tantnm alias inter capnt esctnlit nrbes , 

Qnantnm lenta solent inter vibnma cnpressi. 
ME1.1BOEVS. 

£t qnae tanta fnit Romam tibi cansa videndi? 

TITYRUS. 

Libertas : qnae, s^ra , tamen respexit inertem , 
Candidior postqnam tondenti barba cadebat ; 
Respexit tamen, ct longo post tcmpore v^nit, , 
Postquam nos Amaryllis babet, Galatea reliqnit. 
Namque, fatebor enim , dum me Galatea tenebat , 
Nec spes libertatis erat , nec cnra pecnH : 
Qnamvis multa racis exiret victima saeptis, 
Pinguis ct ingratai premeretur caseus nrbi, 
Non um^nam gravis sere domum mibi dextra rediba^ 

MEtlBOSUS. . < 

Mirabar qnid maesta deos, AmarylK, vocares; 
Cni pendera sna patereiis in ju-bore poma : 



,-.38. ECLOGA I. 3 

Tityms hinc aberat. Ipsae te , Tityrc , pinofl ^ 
I|»sl te ksatesy ipsa hasc arba8ta« vooibant. 

TITTRU». 

Qiiidftceremf neqne servitio me ezire licebat, 
I9ec tam praesentes alibi cognoscere diyos. 
Hic iQnm vidi jnvenem, Meliboee, qnot annit 
Bis aenos cni nostra dies altaria fhmant. 
BSc raibi responsnm primns dedit ille petend : 
Fascite, nt ant^, boves, pneri ; snbmittite tauitw. 

XELIB0XU8. 

F<irtimate senex! erg^ tna mra manebnnt ! 

Ct tiln magna satis , qitamvis lapis omnia nndna 

liimosoqne palns obdncat pascna jnnoo : 

T^on iusneta graves tentabnnt pabnla fetas , 

Tiee mala vicini pecoris conta^ laBdent. 

Fortnnate senex ! hic , inter flnmina not^ 

Et fomes sacros, frxgns captabis opacnm. 

Hino tibi qnde semper vicino ab iimit^ saepes 

Hyblans apibns florem depasta salicti 

Saepe levi somnnm snadebit inire snsnrro ; , . 

Hinc alti snb mpe canet firondator ad anras : InA' .l i 

Tfec tamen interea rancse, tna cnra , palnmbes , 

Nec gemere aerii cessabit tnrtnr ab nbno. 

TITYEUS. 

Ante levcs ergo pascentnr in aeqnore ccrvi , 

Et freti destitnent nndos in littore pisces ; 

Ant^, ]>ererratis ambomm finibns, exsnl 

Ant Ararim Partbns bibet , ant Germania Tigrim 9 

Qnikm nost^ iUins labatnr pectore vnltns. 

MK1.1BOXU8. 
At nos hinc alii sitientes ibimns Afros ^ 
Pars Scythiam , et rapidnm Cretss veniemns Oaxem 9 
£t penit^ toto divisos orbe Britannos. . 
JBn. nmqnam patrios longo post tempore finea, 
Panperis et tngnri congestnm cespite onlmen , 
. Feft ali^ot , mea regna videns » teitabor «ristas ? 



4 BUCOLIC ECJl. I. ¥.70, 

Impias hscc Wax cnlta noyalia miles-habeBit l 
Barbarus has segetes ! £n qa6 discordia cives 
Perdoxit miseros ! £n <{neis consevimns agros J 
Insere nnnc, MelilxKe, piros! pone ordine vites! 
Ite , meae , felix qnondam pecus , ite , (^apellse ; 
Non ego vos posthac, viridi projectns in antro , 
Pnmosa pendere procnl de mpe yidebo : 
Carmina niflia canam : non , me^pascente , capellae » 
Florentem cytisnm et salices carpetis amaras. 

"^*^ TITTJl,U8. 

Hic tamen hanc mecnmvpoteras reqniescerc ^octcm 
l*'ronde snper.viridi: snnt nobis ^tia poma, 
Castanese moUes, et ];;ressi copia lactis : 
Ct jam snmma procnl villarnm culmina fnmant , 
Majoresque cndiint altis d&montibas umbre. 




E C L O G A 1 1. 



ALEXIS. 



fonMosvM pastor Corydon ardehat Alezin, 
Delicias domini ; nec quod s|>eraret habelBt. 
Tantiiin inter deusasy mnbrosa cacnmilia , fa^os 
Aasidue veniebat: ibi hsec incondita solus I 

Montibus et silvis studio jactabat inani : i 

O ^rndelis Aiexi , nihil mea carmina cnras ; 
- Nil nostri miserere; mori me denique coges ! 
Nimc etiam pecndes nmbras et frJgora captant ; /1 , 
Nnnc virides etiam occultant spineta lacertos ; in * ^* '^* 
Thestylis et rapido fe&sis messonSns aesta 
Allia sei^FUfi|ncrue herbaa^contundit olentes ; ^ •- r '^ 
Atmecnm riiicis'', tua dnm yestigia lustro , / 
Sole snb ardenti resonant arbusta cicadis. 
Nonne fuit satins tristes Amaryllidis iraa 
Atqne snperbi^ pati fastidia ? ncmne Menalcan , 
Qnamyis ille niger , qnamvis tu candidus esse&f 
, O formose puery nimium ne crede colori ; * 
L j . 4,«^^ ligustra cadunt , Taccinia nigra leguntur. > .t » - - 
TJespectus tibi sum , ncc qui sim qusris , Aleai ; j 
Quam dires pecoris niTei , qnAm laotis abundana^ 
Mille mea: Siculis errant in montLbos agn» ; 
Lac mihi uon «state novum , non frigoi^e , defit. 
Canto qtue solitns, si qnando armenta vocabaty 
Amphion Dircaeins in Act«o Aracyntho. 
Nec anm adeo informis ; nnper mc in littore vidi 9 
Qunm placidnm venti^ starpt ma ve : Bon ego Daphniu , 
J ndice te, metnam , si^nnmrxuam fallat imago. 



6 BUCOLiCGRtJM v. a> 

O tantnni Ubeat intctim tihi fordi^ rnra 
At^e homilesluibitare casa», et figere cervos, 
HaeidofQmqae gregm viridi compeUere hibisco .' 
M^cam an^ in ailvis imitabere Pana cuiiendo : 
Pan primns cakunos ceri conjnngere plnres 
Institnit; Pan cnrat oves ovinmqne magistros. 
Nec te poeaiteat calamo trivisse labellum : 
^sBc eadem nt seiret , <iuid non faciebat Amyntas ? 
£st mihi disparibns septem compacta dcntis 
Fistnla, Damoetas dono mihi qnam^tledit ob'm , ' 
£t dixit moriens : Te nnnc habet ista secnndnm. 
Dixit Damoetas; invidit stultns Amyntas. 
Freeterea dno, nec tnta mihi valle reperti , 
Capreoli, sparsis etiam nnnc pellibns albo , 
Biaa die siccant ovis ubei^a; quos tibi servo. 
.Tam pridem a me illos abdneere Thestylis orat ; 
£t fkciet, quoniam sordent tibi mtmera nostra. 

Hnc ades, o formose puer: tibi lilia pleni^ 
£cce femnt Nymphae calatbis ; tibi candida Nais , 
Pailentes violas et snmma papavera carpeob , 
Kai*cissum et ilorem jnngitJbene olentis anethi ; 
Tum , casii atqne aliis intexens snavibus herbis , • 
o\fcr Bfollia Intco la pingit vaceinia calt]^ jn]ft<i|(| 
y tpse ego cana legam tenerd lanngine mala , 9 

Castaneasque nnces, mea qnas AmarylHs amahat : 
Addam cerea pruna ; bonos erit hnic quoque fomq : 
£t vps, o lanri^ cai^pam , et te , proxima myilc ; 
' 'Sic positjc quQniam suaves miscetis odoi'es. 

Busticns es^y Corydon , nec mnnera cnrat Alcxis ; 
- ffec f si mnneiibus certes , coneedat lolas., 

Hen ! heu ! quid volui misero mihi ? flor Ibus anstium) 
•Ferditus, et liquidis immisi fontibus apros. 
Quemfugis? ahdemens ! habit4rnnt di qnoqnc )uhras , 
Dardaninsque Paris. Pallas quas condidit aitres 
tpsa colat : uobis placeant ante ojunla silvae. 
Tui va le%oa Inpum seqnitnr ; Inpu* ipse capellam > 



^^i/'oi 



V. ea. E C L O G A 1 1. 7 

Florentem c;f tisiuii seqtlitnr I^isci^va cape^a ; 

Te Corydon, o Alead! ti'ahit sna qaeiuqne volnptaff. 

Adspice, Srati'a jngo jreferunt snspens» Jnveuci , 

Et sol ctescentes dccedens dnplicat nmbrasf 

Me taiaeB nrit amor : quis enim moUus adsit amori ? 

Ah\ Corjdon, Corydon, qnse te dcmentia cepit ] 
Semij>utata tibi frondos4 vitis in nlino est i 
Qpm tu aliquid saltem potius quorum indiget usns 
Vimimbus mollique paras dctcxerc jun<*o ? 
InTcnics alium , si te liic fastidit , Alexin. 




ECLOGA III. 



MENALCAS, DAMOETAS, PALAEMCH. 

^ Y^ MENALCAS. 

Ui c mihi , Damoeta , cujum pecus? a A Meliboei 9 

DAMOETAS. 

Non; Yerum Aegonis: nuper mihi tradidit AegOiy 

MEirAI.CAS. 

Infelix o semper, ovca, pecus ! ipse Neseram 
Dum fovet , ac ne me sibi praeferat illa veretur , 
Hic alienus oves costos his mulget in hor4 : 
£t sucous pecori, et Uc snhducitur agnis.^ 

DAMOETAS. 

ParcJus ista viris tamen ohjicienda memento. 
^~. ^ Novimus 6t qni te. . . transversa tuentibjas hircis , 
UvVEtquo, sed faciles Nymphae risere , sacelio. 

MENALCAS. 

Tum , credo , qunm me arbustnm videre Miconi» 
Atque mal4 vit^ incidere falce novellas. 

DAMOETAS. 

Aut hic ad veteres fagos , quum Daphnidis archm 
Fi^gisti et calamos ; quae tu , perverse Meoalca , 
Et qnnm vidisti pnero donata , dolehas : 
Et , 81 non aliquA nocttisses , mortuus esses. 

MSNALCAS. 

Qnid domini faciant, andent quum talia fures? 
Non ego te vidi Daitionis, pcrisime, caprnm 
. Excipere jnsidiis , multnm latrante Lycisca ? 
Et qnnm clamarem , Qao nuuc se proripit illc ? 
Tityre, coge pecas! lu post carecta latebas. 



r*a6. BUCOLIC. ECL. IIL " ^ 

D1.HOKTA.8. 

An milii, cantando victus, nbn redderet iUe 
Qnem mea oarminibns mernisset fistnla caprnm? 
Si nesci^, meus ille caper fnit; et milii DamOn 
Ipse iatebatnr, sed reddere posse negabat. 

ll X V A ly^ A 3. 

Cantandb tu illnm. . . ? ant nmqnam tibi fistula cerA 
Jnncta fnit ? non tn in triviis , indoct^ , sdebas 
Stridenti misemm stipnla disperdere carmen? 

DA.MOETAS. 

Tis ergo inter nos qnid possit uterque TicissiDl 
Experiamur ? ego banc yitulam ( ne iorte recnses , 
Bis venit ad mnlctram ^ binos alit nbere fetus,) 
Depono : tn dic mecum qno pignore certes. 

i(fiirAi.cAS. 
De grege non ansim quidquam deponere tecnm : 
Est mibi namqne domi pater , est injnsta noTerca ; 
Bisqne die numerant ambo pecus, alter et haedos. 
Veriim, id qnod mnlto tnte ipse fatebere majus, 
Tnsamre libet qnoniam tibi, pocnU ponam 
Fi|^na, cadatnm divini opns Alcimedontis; 
JjBOtM. quibus torno facili snperaddita vitis 
Diffcuos eder4 vestit paUente cor^rmbos. 
In medio duo signa : Conon , et. . . quis fuit alter ? . . . 
Descripsit radio totum qul gentibus orbem , 
Tempora quae messor, quse curvns arator, baberet. 
I^ecdam iUis labra admovi, sedcondit^ servo. 

DAMOtTAS. 

Et nobb idem Aloimedon duo pocula ledt, 
Et mdUi circum est ansas amplexns acantbo; 
Orpbeaque in m'edio posuit, silvasque sequentes. 
IVecdum illis labra achnovi, sed condita servo. 
Si ad vitnlam spectas, nibU est qnod pocula laudes. 

MEirA.LCA^. 

Kiunqnambodie efTngies : veniam quocnmqne voc&ris. 
Andiot haec tantnm vel qni venit : ecce ! Palaemon.* 



fo BUGOLICORUM ▼. $o. 

EfBciamposthao nc qaemqnam voce lacessas. 

DAMOKT^S. 

Qain age, si qnid hahes; in me mora non erit nlla; 
Nec qnemqaam fa£;i9i Tanl^am, vicine Palaemon, 
Sensibas haec imis^ res est non parva, i^eponas. 

PAI.AKM0ir. i 

Dicite: qnandoqaidem in molli consedimns herha; 
£t nnnc omnis ager, nnnc omnis partnrit arbos ; 
Nanc frondent ^ilvae, nnnc formosissimns annos. 
Incipe, Damoeta; tn deinde seqnere, Menalc». ' 
Alternis dicetis; amant altema Camoenae. 

DAMOKTAS. 

Ah Jove princip/am, Mosse; Jovis omnia plena: 
Ille colit terras; illi mea carmina cnrae; 

MKNALCJLS. 

Et me Phoehos am&t : Phceho saa semper apnd me 
Manera sont; laari, et saave rahens hyacinthns. 

DAMOKTAS. 

Malo me Galatea petit , lasciva pnella ; 
£t fagit ad salices, et se capit ant^ videri. 

MEHALCAS. 

At mihi sese offert nltro, mens ignis, Amyntas ; 
Notior at jam sit canihns non Delia nostris. 

DAMOKTAS. 

Parta mese Teneri sant manera ; oamqae notavi 
Ipse locam aeriae qao congessere paliimbes. 

/ MEHALCAS. 

Qaod potoi, paero, silvestri ex arhore lecta, 
Aarea mala decem misi ; cras altera mittam. 

DAMOETAS. 

O qaoties, et qaae, nobis Galatea locnta est f 
Partem aliqtiam, venti, divam referatis ad aares. 

MENALCAS. 

Qaidprodest qa6d me ipse aoimonon spemis, Amynta, 
Si, dam tn sectaris apros, ego retia servo? 



T.^S. ECLOGAIII. ti 

Di.M6XTAS. 

Fli]fllida mitte milii , meiis est natalis, loU : 
Qanm faciam vituU pro frngibas^ ipsc venito. 

MSVi.X^CJLS( 

FhylUda amo ante alias ;, nam me disc^ere fleirit f - 
E^ longnm , formose , yale , vale , inqnit , lola. 

DAXOtTJLS.- 

Triste lopns stabnlis, matnris fmgibns imbres , 
Arbonbns yenti, nobis Amar^lidis ir». 

ME;BrALCi.S. 

Dolce satis hnmor , depnlsis arbntns haedis , 
benta salix feto pecori , mibi solns Amyntas. 

Di.MOBTi.S. 

PoUio amat nostram, qnamvis est mstica , Mnsam : 
F^rides, vitnlam lectori pi^te Testro. 

MSiri.I.Ci.8. 

PoUio et ipse facit nova carmina : pascite tanmm , 
Jam comn petat, et pedibns qni spargat arenam. 

DAMOBTi.S. 

QjDite, Pollio, amat, veniat qn6 te qnoqne gandet; 
IKella flnant illi, ferat et rnbns asper amonram. 

ME^i.LCi.S. 

Qni Bavinm non odit , amet tua carmina , Mseri ; 
Atqne idem jnngat vnlpes , et mnlgeat bircos. 

DAMOBTi.S. . * i 

Qnilcgitis flores etbnmi nascentia fraga, /if-utu^ivlViOi 
Frigidtts, o pneri , fngite binc , latet angnis in borbi. 

MBiri.LCi.S. 

^reite, oves, nimium procedere; non bene rip» 
Creditnr; ipse aries etiam nnnc vellera siccat. 

Di.MOBTi.S. 

^"ityre, pascentes a finmine reice capdlas; 
^> nU iempns erit , omnes in fonte lavabo^ 

MBiri.LCi.S. >, 

^^te ovet, pneri: silac pneceperit teatiis, 



ta ' BUCOLIC. ECI/. III. v.98. 

tJt naper, friistra pressabimus ubera palmis, 

damoetIs. 
Hen ! heu l quim pingui macer est mibi taurus in ervo ! 
Idem amor e^tium pecori » pecorisque magistro. 

MENA.LCAS. ^ 

Hls certe neque amor causa est; vix ossibns ha:rcnt : 
Nescip quis teneros oculus mibi fas^inat agnos. 

^ DAMOETAS. 

Dic quibus in terris, et eris mihi magnus Apollo , 
7'rcs pateat coeli spatium non amplius ulnas. 

ME]fALCA.S. 

T>tc qslbas in terris inscripti nomina regum 
Nascanttu* flores; et PhyUida solus habeto. 

PA.LASJC,ON. 

Non nostrum inter vos tantas componere lites : 
Et vitulft tu dignns, et hic , et quisqnis amorcs 
Aut metuet dulces, aut experictur amaros. 
Chudite jam rivot, pueri; sat prata biberunt. 



ECLOGA IV. 



^ POLLIO. 

Q1CI1.10KS Masae, pauf^ majora canamas; 
Non omnes arbusta jnvant liamilesq.ue myricae : 
Si canimus silvas, sUva^^sint consnle dignae. 

tJltima Cnmaei yenit jam carminis aetas ; 
Magnns ab integro saeclornm nascitar ordo : 
Jam redit et Virgo, redeunt Satumia regna ; 
Jam nova progenies coelo demittitnr alto. 

Tn mod6 nascenti puCro, quo ferrea pnmum 
Desinet j ac toto surget gens aurea mundo , 
Casta, fave, Lucina: tuus jam regnat ApoUo. 

Teque adeo decus hoc aevi, te consule, inibit, 
Polllo , et incipient magni procedere menses : 
Te duce, si qua manent sceleris vestigia nostri , 
Irrita perpetui sdlvent formidine terras. 
Hle deum vitam aocipiet, divisque yidebit 
Perndxtos heroas , et ipse videbitnr iUis ; 
Pacaiumque reget patriis Tirtutibus orbem. 

At tibi prima , puer , nuUo munuscula cultu , 
Errantes ederas passim cum baccare tellus . 
Biixtaque ridenti colocasia iimdet acantbo : 
Ipsae Ikcte domutn referent distenta capeUae 
lTben%; nec magnds metuent armenta leones : 
Ipsa tibi blantdos fundent cunabula flores : 
' Occidet et serpens , et fallax berba veneni , 
Occidet; Assyrium vulg6 nascetur amomnm. 

At simul heroum laudes et facta parentis 
Jam legere, et quae sit pot^ris cognosccre virtu^ ; 



14 B U C O L I C. E CL. I V. t. »7. 1 

Mc^ patilatiin flavescet campiu aristi, 
Incidtisqae rnbens peAddbit seAtibilsava/ ' 
£t dnr» quercns sudabnnt roscida mella. 
Pauca tamen sobernnt priscae yfstigia frandis, 
Qn» tentare Thetim ratibns, quaB cingere mnris 
Oppida, qnse jubeant tellnri infindere snlcos: 
Alter^t tnm Tiphjs, et altera quae Tehat Argo 
Delectos beroas : emnt etiam altera' bella , 
Atqde itemm ad Trojam magnus mittetnr AchiJIet, 

Hinc, ubi jam firmata y^ram te fecerit setas, 
Cedet et ips^ mari vector , nec nautica pinu» , 
Mutabit meh!e&; omnis feret omnia tellns : 
Non rastros patietur humus , non vinea fiiloem ; 
Robnstus quoque jam tauris juga solvet arator : 
"Rec varios discet mentiri kna colores ; 
Jpse sed in pratis aries jam suav^ mbenti 
Murice , jam croceo mntabit veUera Into ; • V - 

Sponte sujl sandyx pascentes vestiet agnos. W^^mAafW^ 

Talia ssecla, suis dixerant, cnrrite, fhsis 
Concordes stabili fiitomm numine Parcae. 

Aggredere o magnos, aderit jam tempi:(s,honores, 
Cara denm soboles, magnum Jovis incrementum * 
Ad!q>ice convexo nutantem pondere mundum , 
^ Terrasque , tractusqde maris , coelnmque pro/undum ; . 
Adspice ventoro Isatentur ut omnia saeclo. , 

O mihi tam longae maneat pars nltima xitfe , 
Spiritns et, qnantum sat erit tua dicere facta ' 
Non me carminibus vincet nec Thracins Orphens , 
Nec Linus: huic mater quamvis, atquehtlicpat»r,adsit; 
Orphei, Calliopea; Lino, formosus ApoUo: 
Pan etiam ArcadiA mecimi id judice certet , 
Pan etiam Arcadi4 dicat se jndice victnm. 

Incipe, parve pner , risn cognoscere matrem | 
fiilatri h>nga decem tnlemnt fastidia mense^ : 
Incipe, parve pner : cui non risere parentes , 
Nec deits hnnc. Aiens^ t dea«Bec dignata cubili ett. - 



E C L O G A V. 



MENALCA.S, MOPSUS. 

^ MEiri.LCi.S. 

V^UR non, Mopse, bom qadmam conyemmQsambo, 
Ta calamos inflare leves , ego dicere ^rsus , 
^ic corylis miT^its inter considimcs olmos? 

MOPSUS. 

Ta major, tibi me est aeqoamparere, Menalca ; 
Sive sob inoertas zepbyris motantibus umbra», 
Sive antro potias, snccedimas : adspice at antrflm 
Silvestri» ^ris sparsit labrosca racemis. 
mElX AI.C jls. 

Montibos^n nostris ac^ns tibi certet Aibyntas. 

xopsus. 
Qaid, si idem certet Pboebimi saperare canendo? 

MENJLLCA.S. 

I^cipe, Mopse, prior: si qaOs antPbyllidis ignes, 
Ant Alconis habes laades , aat jargia Codri : 
Incipe ; pascentes servabit Tityras haedos. 

.^ MOPSUS. 

Immo bsBC in yiridi imper qase cortice fagj 
Carmina descripsi, et modalans altema notavi, 
Expdiacr : ta deinde jobeto certet Amyntas. 

. MXlf AI.Ci.S. 

Jjtaxxa. aalix qaantam pallenti cedit olivae, 
Panicels bumilis qaantiim salinnca i-osetis ; 
Jfl^^Bi^ nostro tantam tibi cedit Amyntas. 

MOPSUS. 

SedHto d^uiie plara , poer ; sd6cessima8 antro. ^ 



iG BUCOLICORUM y. 19. 

»< l^tinctitmNyinplue cradeli fanere DaphBin 
Flebant: yos, coryli, testes, et flniQina, Nymphls, 
Quom, Gomplexa sni corpuf miseral^ile nati, 
Atqne deos^atqne astra vocat cmdelia mater. 
Non nlli pastas ilUs egere diebus^ 
Frigida, Daphni, boves ad flnmina; nnlla neqoe amneni 
libayit quadrnpes, nec graminis attigit herbam. 
Baphni, tnnm Poenos etiam ingemnisse koncfl 
Xnteritnm montesqne feri silTseqae loqanntnr. 
Daphnis et Armenias cnrm snbjangere tigres 
tnstituit, Daphhis thiasos inducere Baccho, 
. ^t foliis lentas intexere mollibns hastas. 
Vitis ut arboribos decori est, ut Titibas lobmj 
Ut gregibns tauri , segetes ut pinguibos arris ; 
Tn decns omne tnis. Postqaam te fata tnlemnt, 
ipsa Pales agros , atqne ipse rehquit ApoUo : 
Grandia ssep^ qnibns mandayimus hordea snlcis 
Infelix lolium et steriles nascuntnr ayenis ; 
Pro molli vioU , pro purpureo narcisso ^ 
pffduus et spinis snrgit paliuras acutis. 

Spargite humum folm , inducite fontibas nmbras ^ 
Pastores; mandat fieri sibi talia Daphnis. 
£t tumakim facite, et tnmulo superaddite carmen: 
^ i>A.rBiris BGO iir sitvis uhc ysqte ao swera itotts , 

JPORMOSI rBCORIST<VSTOS, POEHOBIOB. IP8E. 
MEirAX.CAS. 

Tale tuum cannen nobis ^ diyine poeta , 

Qoale sbpor fessis in gramine, quale per aestnm . 

Dalcis aquae saliente sitim reatingoere rivo : 

Nec calamis soldm sqniparas , sed voce, magistmm ; 

Fortunate pner , ttt nunc eris alter ab illo. . 

Nos tamen hasc qnocumqae modo tibi nostra vicis&un 

Dicemc», Daphninque tuum toUcmas ad astra; - 

Daphnin ad astra feremus: amavit nos quoqueDaphiiisr 

MOP^SUS. 

An qoidqaani ikihis tali sit mimere majns? 



▼.53. ECLOGA V. 17 

Kt pMT ipse falt canUri digniui , et ista 

Jam pridem Stimicon laadaTit carmiiiA nobif. 

XKHALCi.8. 

Cun^iM insiietam miratnr Umen olympi , 
Sob pedibasqae yidet nobes et sidera Dapbnis. 
Ergo abicris silvas et cetera rara Tolbptas 
Psmaqae pastoresqae tenet, Dryadasqae poeUas; 
Nec lapus insidias pecori, nec retia ceryis 
UUa dolnm meditantnr : amat bonns otia Dapbnis. 
Ipsi Isetitia voces ad sidera jactant 
Intonsi montes; ipsae jam carmina rapes, 
Ipsa sonant ari>asta : dku^ , dkijs 11.1.K , uevalca l 
Sis boaas o felixqae tnis ! en qnatnor aras ; 
' £cce daas tibi , Dapbni ; doas , altaria Pbcebo. 
Pocala bioa novo spamaatia lacte qaot annis 
Craterasqne doo stataam tlbi pingois olivi ; 
£t malto ia pnmis bilaraos coavivia baccbo , . 
Aate focum , si frigas erit , «i messis , in ombra , 
Tina ncvom fandam calatbis Ariusia nectar : 
Cantabnnt mibi Damoetas et Lyctins Aegon ; 
Saltantes Satyros imitabitnr Alpbesiboeus. 
Uaec tibi semper erunt , et qnum solbmaia Tota 
Heddemus Mympbis, et quum lustrabimus agros. 
Dnm jtkg^ moutis aper , fluTios dum piscis amabit , 1 
Damque tbymo pascentur apes , dum rore cicadae , \ 
Sevper bonos ncmienque tuum kudesque manebunt. ) 
Ut Baccbo Cererique, tibi sic TOta qoot annis 
Agricplae facient : damnabis tu qaoque TOtis. 

SfOPSUS. 

Qoae tibi , quse tali reddam pro carmiae dona ? 
J^XBk neque me tantum Tenientis sibilus austri, 
Nec percussa juTant fluctu tam littora, n«c quae 
Saxosas intet decurrunt flomina Talles. 

MKN^LCA^. 

Hac te nos fragili donabimas ante cicat& : 

"Hsec nos^ « Pormosum Corydon ardebat Aloxin : • 



i5 BUCOLIC EGL. V- ,v. $6. 

lUec eadem docuit, « Ci\jam peeos? an MelibceiP » 
Mopsirs. 
jti^l At tn siune pedam , qaod , me qaom saep^ rogaret , 
H Noa tolit Antigenes ( et erat tam di^os amari ) ^ 
Foi-mosam paribas nodisatqoe «ere, Menalca. 




\ 




ECLOGA VI. 



SILENUS. 



JTjKiMi. Syracosio digiiata est ludere Tersa 
Nortra, neque embmt silTas habitaiv^ Thalia. 
Qaam canerem rege& et prcelia , Cyntbins aarem 
Tellit , et admonoit : « Pastorem , Tityre , pingae& f 
« Pascere oportet OTes, d ^nctn m dioere caimen. »v^ 
Nnnc ego ( namqne snpertibiernnt qni dicere lande» ^ 
Yar* , tnas cnpiant, et tristia condere bella , ) 
Agrestem tenni meditabor arnndine mnsam* 
ITonlnlassa cano. Si qnis tamen b»e qnoqne , si qois 
Captns amore leget, te nostrae, Yare, myricae, 
Te nemns omue canet : nec Pboebo gratior nlla es( ' 
QnAm sibi qnse Yari pra^ripsit pagina nomen. v . 
Pergite, Pierides. Chromis et Mnasylns in antro 
Silennm pneri somno Tid^re jacentem , 
Inflatnm bestemo Tenas, nt semper, laccho : 
Serta procnl tantimi oajuti delapsa jacebant , 
£t graris attritA pendebat cantharas aiis4. 
Aggressi ( nam ssepe sf nex spe cai-minis arabo 
Lnserat) injicinnt ipsis ex Tincnla sertis. 
▲ddit se sociam, timidisqne sDperreiiit Aegle , 
Aegle, Naiadnm pnlcherrima; jamqne ridenti 
Sangniiieis frontem moris et tempora pingit. 
Ue dolnm ridens: Qn6 Tincnla nectitis? inqnit : 
SotTite nte , pneri ; satis estpotniase Tideri. 
Carmina qnae Tnltis cognoscite : carmina Tobis ; 
Hmd alind marcedia erit. Simnl incipit ipse. 
Tnm Ter6 in nninefam Fannosqne ferasqne TJderes 



ao BUCaLICORUM v: 27. 

ludere, tipi rigidas motare cacttmma qneroos: 
Nec tantam Pli«ebo gaadet Pamassia rupes, 
Nec tantam Rhodope mirant(u> et Ismarus Orpheai. 

Namqae canebat ati masprjiam per inane coacta 
5iemina terrarumque animaeque marisque faissent, 
Et liqaidi simul ignis : ut his exordia primis 
Omnia, et ipse tener mnndi concreyerit orbis : 
Tum durare solum , et discludere Nerea ponto 
Coeperit, et rernm panlatim sumere formas : 
J a mqae novom tettx stnpeant lucescere solem ; 
Altius atque cadant snbmotis nubibus iinbres : 
Inci{Mant silyae quum primam snrg^re, quumque 
Kara per ignotos errent animalia montes. 

Hinc lapides ^jrrhx jactos , Satttmia tegna , 
Cancasiasqoe refert voluci^es , furtomque Promethci. 
His adjungit Hylan naulae quo fonte relictom 
Clamassent ; at littus ^ hyi.a , hItla , <mine sonarrt. 
Et fortonatsm, si numquam armenta faissent , 
Pasiphaen nivei solatar amqre jnycnci; 
Ah ! virgo infelix , quse te dementia cepit ] 
Proetides implernnt falsis mugitibusagros; 
At non tam torpes pecudam tamennllli secnta est 
Concabitus, quamvis collo tiniuisset aratrom , 
Et saepe in levi qusesisset comua fronte. 
Ah I virgo inielix , tu nunc in montibus erras : 
lUe. latas niveum molli fnltus hyadntho, 
Illc^ sub nigra pallentes ruminat herbas, 
'Aut sdiquam in magno seqaitnr grege. Clanditef 

Nymphae, ' 

Dictaese Nymphae, nemorum jam claodite saltn»; 
5i qui^ forte ferant oculis sese obvia nostris 
Errabunda bovis vestigia : ibrsitan illam, 
. Ant herb^ captnm viridi, aut armenta secntnm, 
Perducant aliqa^ siabnk ad Gortynia vaccae. 

Tum canit Hesperidnm miratam mala puellnii : 
Tum Phaethontiadas musco circtundat amarse 



^- 62. E C t.0,0 A, T I^ %i 

Corticis, atque aolo proGer» erigit alaos.. 
Tmn cank erra^teia ^ermessi ad fluinui» Gallam 
Aonas in inontes ut jdaxerit ona sororiim : 
Utqne viro Phoebi c^onis-assnrrexerit omnis ; 
Ut Xinos haec illi diyino carmine pastov , - 
Floribns atqne apio crines omatns amaro ^ 
Dixerit : Hos tibi dant calamos , en aocipe , Mns» , 
Ascnto qnos ante seni ; qnibns ille solebat 
Cantando rigidas dedncere montibns omos : 
His tibi Grynei nemoris dicatnr origo , 
Ne qtiis sit Incns qno se plns jactet Ap<^o. 

Qnid loqnar, nt Scyllam Nisi , qnam fkma sc;cata est., 
Candida.snccinctam lati^htibns ingniiia mon^is^ 
Dnlicliias vexasse rates , et gnrgite in alto 
Ah ! timidos nantas canibns lacerasse marinis ; 
Ant nt mntatos Terei narraverit artns ? , 

-Qnas iUi Pbilomela dapes, qnse dona pararit ? 
Qno cnrsn deserta petiverit , et qnibns ante 
Infelix sna tecU snpervolitayerit alis ? 

Omnia qnae, Pboebo qnondam meditante , beatns 
Andiit EnrOtas , jnssitqne edisbere lanros ^ 
Uie canit : pnls^ re^Bmnt ad sidera valles : 
Cc^erc donee oves stabulis nnmernmqne referre 
JnifiU, et injito processit Yesper olympcT, 



ECLOGA VII. 



MELIBOETJS, CORYDON, THTRSIS. 

-'^ «IEI.IB0EU8. 

-r o RTi stib argat4 consederat ilioe Baplmis ; 

'oiupi]lerantqQ«giseges CorydonetThyTsisinuuiuii ; 
Thyi^sis oves, Goiydon distentas lacte capelJas ; 
Ainbo florentes aetatibus , Arcades anibo { ^ 

£t cantare paies, et respondere parati. 

Hic mibi, dnm teneras defcndo a fr%ore. myrf qs ^ 
Tir gregis ipse caper deerra verat : atqne ego Dapbn i n 
Adspicio. lile ubi me contri videt : Ocius, inqutt , , 
Hnc ades, o Meliboee; caper tibi salvus, et bisedi : 
Et , si qi^d cessare potes , requiesce snb umbra : 
Huc ipsi potum venient per prata juvenci ; 
Hic viiidis tenei^ prsctexit arnndiiit^ripas 
JVIincios, eqne saci'a resonant exanMua qnercu. 
Qni4 faceremP n^que ego Alcippen , nec Pbyflida « 

habebam, 
Depnlsos a lacte domi quae clanderet agnos f 
£t certamen erat, Corydon cnm Thyi^side^magnani : 
Posthabnl tamen illorum mea seria ludo; 
Altemis igitur contendere versibus ambo 
Coepere ; altemos Mnsae meminiss^ vdLebant. 
Hos Corydon , iUos refSftrebat in ordine Thy rsis. 

OOETDOir. 

Nymphae,noster amor, Libethridcs, ant mihi cait^egi^ 
Quale meo Codro , coacedite ; proxima Phoebi 
Versibus ille facit : ant , si non possnmus omq«$y 



Hb alPgVlli aacrft pendebit fistola pinii. 

^THYRSIS. 

Ptttores, ederA crescentem oi*oate poetasn , 
Aicades, iniidi4 riunpantnr nt ilia G>dro : 
Aat, ai nltra placitnm landArit, baccare froiiteiii 
; Cngite, ne ▼ati noceat mala lingna ihtnro. 

COaTDOW. 

S«tQii capntlioc apri tibi, Delia, parvna 
Et ramosa Mycon Tivacis comna eervi : 
Si propriam hoc fnerit , levi de mar^nore tota' 
Pmiioeo stalas snras evincta oothnrno* 

TVTBSZS. 

' Shmm lactis et hsec te liba, Piisq^, qnot annia 
Exiqpectare sat est : cnstos es panpeiis horfi . 
Nimc te marmorenm pro tempore fedmns ; at tti ^ 
St fetora gregem snppleyerit , anrens esto. 

conTDOv. 
Nenne OaUtea , thymo mihi dnlcior Byblae , 
Candidiorcycnis , ederi ibrmosior alba , 
Qnnm primiim pasti repetent praesepia tanri ^ • 
5i qna tai Gorydonis habet te cnra , venito. 

TilBlrnsis. 
IiUBO ego Sardois videar tibi amarior herbis , i ' 
Hbcridior tnaco , projecti vilior a]g& , hx>hit^»,*t' brm^ 
Si waSbi non haec Inx toto jam longior anno est. 
Ite donmm, pasti , si qnis pndor , ite , jnvenci. 

CO&TBOV. ' , 

Maseott ibntes, et somno mollior herba , 
Et qiue TOB rar&.viridis tegit arbntns nmbri , 
BoUtittam p^ri defendite : jam venit sestas - 
Tociidft||Mi|.l8eto tnrgent in pahnite gemmae. 

. . THTASIS.. 

Hle §ttod* H tttdm pingnes ; hic phurimns ignis 
BeiqMf CJHmndnl^ postes foligine nigri ; 
tRc tmddftl^jre» cnramns frigora , qnantum 



a4 Ft COir C. ECL. VII. v. 5i. 

Ant Diimmim lupiia, ant torreiitia fiamiiia.ripaf . 

CORY.D0ir. 

Stant et jatiiperi , et oastanese hirsatae ; 
Strata jacent passim sna qa&qne suh arbore pomui ; 
Omnia tiunc rident : at., si formosus Alexis 
MontibiU iiis abeat, videas et flumina siecg. 

T.HYRSIS. t 

Aret ager, yitio moriens sitit aeris lierba , 
Liber pampineas iuTidit coUibus umbras : < 
Phyllidis-adventa nostrae nemus omne virebit, 
\ Juppiter et laero descendet plurimus imbip. 

CORYDOir. I 

Popnlos AlcidsB gratissima , vitis laccbo , ' 

Fociiiosae myrtns Veneri, sua laurea Phoebo: 

^ PhylHs ^mat eorylos ; illas dum Phyllis amabit , 

Nec my rtus vlncet «prylos , ne<i kurea Phoebi. 

. THYRSIS. , 

Fraxinus ^ silvis pulcherrima , pinus in faortis , 
Populns in fluviis , abies in montibus altis ; 
Ssepius at si me, Lycida formose^revfsa^, 
Fraxinus in silvis cedat tibi, pinus in hortis. 

XEx,iB6itrs. 
H»c memiai , et victum frustra contendere Thyr«a. I 
£x iHo Corydon Corydon elt t«mpQr& nobis. 




ECLOGA VIII. 



'BAHON» i«.PH£SIBOC€S. 

1: ▲STOAUM miuam Damonis et Alphesibcei , 
Inunemor herbamm qaos est mirata jnrenca 
Certantes, qnorum stupeiactae carmine lynoes , 
£t matata saos reqoierant flumina cursus.; 
Dainoiiis masam di^emos et AJphesiboei. 

l^o mihi, sea magni saperas jam saxa Timavi y 
Siye Oram Illyrici legis aeqnoris ; enierit umqaam 
lile dies, mild qaum liceat tua dicere fiTcta F 
En erit, at liceat totum mihi £»rre per txrbem 
Sola Sophodeo toa carmina digna cotharno P 
A te principiam ; tibi desinet : accipe ju.-^sis 
•Gtrmioa ccepta tnis , atque hanc sine tempora circoifi 
Xnter victrices ederam tibi serpere hiuros. 

Frigida vix ccelo no<Ais decesserat umbra ^ 
Qnnm ros in tener4 pecori gratissimns herb4 , 
lacambens t^reti 0amon si^ ooepit olivae : 

Nasoere , prseqne diem vtoiens age , Luciier, almam ; 
Conjogis iadigno Nisae dcceptus amore 
Bam queror, et divos (qoaniquam nil testibus iUis 
Profeci ) ez.tremi moriens tamen alloquor hor&. 
Incipfe BflsenaUos mecum, mea tibia, versus. 

Mmdos argutn^qae nemas pinosqne loqaentes 
Ben^Mr hnbet ; semper pastorum ille audit amore», 
Hnaqoef qoi primus calamos non pas^us inertes. 
Inene Htsnalios mectim, mea tibia, versna. 

Mopio Stisa datur I quid non speremus amanfesf 
JaagcntQr jam gryphes eqois, «voqa« seqnfciiti 



- ■ ■ • '"Vj ■;" ■ ,1 V- 

a6 BUCOLICORUM v.a^. 

('am oftnibns timidi venient ad pocola damx. 
Mopse, novas incide faces ; tibi dacitnr oxor : 
Sparge, marite, noces ; tibi deserit Hesperns Oetam. 
Inclpe Msenalios mecnm , mea tibia , versns. 

O dignb conjnncta viro ! dnm despicis omnes , 
Domqae tiln est odie mea fistnla, dnmqne capellae , 
ttirsatamqne saperciliam, promissaqae barba ; .^ 
Nec carare deam credis mortalia qaemqoam .* 
Incipe Maenalios mecnm , mea tibia , versns. 

Saepibns in nostris parvam te roscida nmla , 
]^nx ego vester eram , vidi oam matre legeatem ; 
Aiter ab andecimo tam me jam ceperat aoaas , 
.Tam fragiles potcram a' terra contingere ramos : 
Ut vidi, nt perii, at me malns abstolit enx>r .* 
Incipe Maeoalios mecam , mea tibia , versns. , 

Nanc scio qaid sit Amor. Daris in cotibos iQnm 
Ant Tmaros, aat Rbodope , aat extremi Garamantes , 
Nec geoeris nostri paeram, nec sangniois, edont. 
Incipe Maenalios mecam, mea tibia, versns. 

Sseyns Amor docait natoram sangnine matrcna 
Commacalare manns : crndelis ta qaoqae^ mater l * 
Cradelis mater magis, an pner improbos ilile ? 
Improbas ille puer ; cradelis ta qaoqae mater. 
Incipe Maenalios mecnm , mea tibia , veran^s. > 

Nnnc et oves nltro fagiat Ibpas ; aarea darar 
Mala ferant qnercos ; narcisso floteat alnns ; 
• Pingnia corticibns sndent eleotra myricae ; 
Certent et cycnis nlnlae; sit Tityt*as Orpheos , 
OrphensinsiIvis,inter delphinas Arion. ^. 
Iqicipe Maenalios mecnm, mea tibia, versns. ^ 

Omnia vel medftun fiant mare : vivite, silv^e ; 
Praeceps aerii speccda de montis in nndas 
Deferar : extremnm hoc monns morientis habeto; 
Desine Maenalios , jam desine , tibia , versns. 

Haec Damon: vos, qaae respooderit Alphesibctns . 
'Dioit9« Pierides : non omnia poslfu&ns omacs. 



T. «3. ECLQGA VIII. 27 

EfTer aqtiam, et moUrcmge haec altana vitta, 

Verbenasqne ailole piagues et mascala tara , 

CoDJogis ttt magicis sanos avertere sacris . 

Cxperiar sensns: nihil hic nisi oarmina desnnt. 

I>uciteabnrbedomnm,meacarmina, ducite DHphmn. 

• Carmina vel coelo possnnt dedncere Lnuam : 

Carminibtis Circe socios mutavit Ulyxi ; 

Frigidns in pratis cantando rumpitnr angnis. 

Bocite ab nrbe domnm, mea carmina, dudte Daphnm» 
' Tema tibi ha;c primiim triplici diversa colore 

Ucia circnmdo , terqne haec altaiia circnm 

EiBgiem dnco : nnmera deos impare gandet. 

Dnciteabnrbe domnm, mea carmina, dnciteBaphnin» 
Necte tribus nodis teraos, Amarytli, colores ^ 

Necte, Amarylli, mod6:et, Veneris, dic, vincnla necto. 

Duciteabarbadomum, meacarmina, docite Daphnin. 
iimus ut hic durescit , «rt hxc ut cera liqneicit 

Vno eodemqne igni; sic nostro Daplinis araore, 

Sparge molam, et fragiles incende Dituikune lanros : 

Daphnis me malns nrit; egohancin Daphnidelanrnm. 

^^Dnciteaburbedomum, meacarmina, duciteDaphnin. 
Talis araor Daphnin, qualis qnnm fessa juvencum 
Per neflora atque altos quserendo bucula lucos 
Propter aqnae rivnm viridi procumbit in ulv4 
Perdita, nec seras meminit deoedere nocti, 
Talis amor teneat ,'nec sit mihi cnra mederi. 
Dudteabnrbedomnm, meacarmina, duciteDaphniii. 

Has olim ezuvias mihi perfidus iUe reliquit ; 
Hgnora cara «ui, qmie nunc ego, limin^ in ipso , 
Terra , tibi mando : debent haec pignora Daphnin. 
Dadte ab urbe domum^ mea carmina, ducite Daphnin . 

Has herbas atque haec Ponto miHi lecta venena 
Ipee dedit Moeris ; na.Hcuntur plui*ima Ponto. 
Hi« ego sa^ Inpum fieri , et se condere silvis . ^ 
Mflerim , saepe animas imiji excire sepnlcris , 
AtqHe satas ali6 vidi traducere 1 



ECLOGA VIL 



MELIBOETJS, CORYDON, THTRSIS. 

•^f^ «IJII.IB0KU8. 

>: o ATi sab argat4 consederat ilioe Baplmis ; 

'ompiilerantqiic gceges Corydonet Thyrsisin aniini ; 
Tliyi*sfs oves, Gorydon distentas lacte capeUas ; 
Ainbo florentes aetatibus , Arcades anibo { 
£t cantare paies, et respondei-e parati. 

Hic mihi, dnm teneras defcndo a frigore myrf os , 
Vir gregisipsecaper deerravei-at : atqneegoDapliniti 
Adspicio. lile nbi me contri videt : Ocins» inquit , , 
Uac ades, o Meliboee; caper tibi salvus, et biaedi : 
£t, si qi|id cessare potes , reqniesce snb umbra : 
Hac ipsi potwn venient per prata juvenci ; 
Hic viridis tenei'^ prscteadt arnndiut^ripas 
MinciaSy eque saci*a resonant exan^na qnercu. 
Qai4 faoerem? npque ego Alcippen , nec PbyJHuIa, 

habebam, 
Depnlsos a lacte domi quae clauderet agnos f 
£t certamen erat, Corydon cum Thyi'side^niagniim; 
Posthabni tamen illorum mea seria ludo; 
Alternis igitur contendere versibus ambo 
Coepere; altei*nos Musae meminiss^ volebant. 
Hos Coiydon , illos refbrebat in ordiue Thyrsis. 

OOETDOir. 

Nymphae ,nostcr amor, Libethridcs, ant mihi caitBfiiii 
Quale meo Codro, concedite ; proxima Phoebi 
Veraibus ille facit : aut, si non possnmus omi^s, 






vnnm phmiiiii pasti Fenpf.»* ^ . * 

j -« ''^c le cara , vemto. 

' ^^' "^ Pndor, ite, JHTenci, 

«««•rmteto tnrgem in pabdite g«na,«. 
RieCuni ' •■ j '■»»«,».. 



a4 B^t: O t r C. E CL. V II. ▼. Sx. 

Ant iiiimeram lupiis, ant toireutia fiamiiia ripa^. 

COBY.DO]!r. 

Stant ct jnidperi , et oastaneae hirsuta! ; 
Strata jacent passim sua qa&qne sub arbore poma ; 
Omnia nunc rident : at,, si formosus Alexis 
Montiboi iiis abeat, videas et flumina sicc^. 

T.HYRSIS. , 

Aret ager, yitio moriens sitit aeris berba , 
Liber pampineas inTidit eoUibus umbras : - ; • 
Phyllidis^adventa nostrae nemus omne virebit, 
\ Jappiteretl%ro descendet plorimas imbp. . 

CORYDOK. 

Populos AlcidsB gratissima , yitis laccbo , ' 
Foci^osae myrtus Veneri, sua laurea Phoebo: '^ 

^ PhylHs fimat eorylos ; Ulas dum PhyUis amabit , 
Nec myrtas vincet c^rylos , ne<^ karea Phoebi* 

, THYRSIS. , 

Fraxinus in silvis pnlcherrima , pinas in faortis , ' 
Popnlas in fluyiis, abies in montibus alti»; 
Saepius at si me, Lycida formose^ reyfsa^, 
Fraxinns in silvis cedat tibi, pinns in hortis. 

mex,ib6&s. 
Haec memiai , et yictam frnstra contendere Thyrtta. 
£x iHo Corydon Corydon e»t tempQr^r nobis. 




ECLOGA VIII. 



DAMON» i^PHESIBOCUS. 

JTastorvm musam Damonis et Alphesibcei, 
Iramemor herbarnm qaos est mirata juvenca 
Certantes, qaorum stupeiactse carmioe lynces , 
£t mntata suos requiei*ant fluraiua cursus.; 
Damouis masam diceraos et AJpbesiboci. 

Ta mihi, sea magni superas jam saxa Timavi , 
Siye oram Illyrici legis aequoris ; en«;rit umquam 
Ille dies, miM qnum liceat tua dicere f^cta ? 
En erit, at liceat totum mihi ferre per (xrbem 
Soia Sophodeo tua carmina digna cothurno ? 
A te principinm ; tibi desinet : accipe ju.^^is 
'Carmina coepta tnis , atque hanc sine tempora circaifi 
inter victrices ederam tibi serpere lauras. 

Frigida vix coelo no<ftis decesserat urabra ^ 
Qonm ros in teneri pecori gratissiraus herbd , 
Incambens t^reti Damon sic ocepit olivae : 

Nascere , praeqne diem vMens age , Lucifer, almum ; 
Conjugis inidiguo Nisae deceptus amore 
Dniii queror, et diyos (qnamqnam nil testibus iUis 
Profecj ) «xtrema rDoiiens tamen alloquor hor&. 
tGcipe MfenAUo^'» mcrcim, mea tibia, versus. 

M^oalas arg u t lunq ne nemns pinosqne loqnentea 
Sempf r habet 1 jif mpei' pastorum ille audit amore», 
Pano<{uef qni priraa^ calamos non passns inertes. 
' locipe M«ualiD>i nif^f^nm, mea tibia, versus. 

Mapso IV isa djtut f quid non speremus amanfesf 
Jangentmr ja la ^cTphca eqniS) «evoqne seqnenti 

3 



a6 BUCOLICORUM ▼. a^. 

(^am oanibas timidi yenient ad poeoia damae. 
Mopse, novas incide faces ; tibi dncitnr oxor : 
Sparge, m^iite, nnces ; tibi. deserit Hesperas Oefam. 
Incipe Maenalios mecam , mea tibia , versns. 

O digno conjancta viro ! dnm despicis omnes , 
Dtimqae tibi est odie mea fistala, domqne capeUae , 
Hirsatamqae saperciliam, promissaqae barba ; ^ 
Nec cttrare deam credis mortalia qaemqaam .' 
Incipe Maenalios mecnm , mea tibia, versas. 

Saepibas in nostris parvam te roscida nrnla , 
l^nx ego vester eram , vidi oam mati'e legentem ; 
Alter ab andecimo tam me jam ceperat annns , 
.Tam fragiles potcram a terra contingere ramos : 
Ut vidi, at perii, at me malns abstidit error \ 
Incipe Mseoalios meciim , mea tibia j versas. , 

Nanc scio qaid sit Amor. Daris in eotibns illnm 
Aat Tmaros, aat Rbodope , aat extremi Garamantes , 
Nec generis nostri paeram, nec sangninis , edunt. 
Incipe MaenaHos meciun, mea tibia, versns. 

Sseyas Amor -docait natoram sangnine matrcm 
Commacalare maaas : cradelis tu qaoqae^ raater .'* 
Cradelis mater magis, an pner improbas ilte ? 
Improbas ille puer ; cradelis ta qaoqae ma^ter. 
Incipe Maenalios mecnm, mea tibia, versa^. > 

Nanc et oves altro fagiat lapas ; aarea durae 
Mala ferant quercus ; nareisso fioteat alnns ; 
• Pingaia corticibos sudent eleotra m^rricae ; 
Certent et cycnis ululse; sit Tityrus OrpheuK , 
Orp]iensinsiIvis,inter delpbinas Arion. ^. 
Incipe Maenalios mecum , mea tibia , versns. ^ 

pmnia vel mediUm fiant mare : vivite, silvie ; 
Praeceps aerii specula de montis in undas 
Deferar :' extremami boc munus morientis babeto; 
Desii^e Maenalios , jam desine, tibia, versas. 

' Haec Damon: vos, quae responderit Alpbesibo^s , 
'*^^ioit9« Pierides : non omnia poslfu&ns omacsi 



T. 53. ECLOGAVIII. a^ 

' ££feraqtiam,etmol]rchigehaec«ltanavitt4, 
"Verbeiiasqiie adole pingues et luascala tara , 
CoDJagis ut magicis sanos avertere sacns . 
Cxperiar sensns: nihil hic nisi oarmina desnnt. 
IHicite ab nrbe domnm, mea carmina, ducite DHphain. 
7 Carmina vel coeio possonttledacere Xinaam : 
Carmknibns Grce socios matavit Ulyxi ; 
Frigidus in pratis cantando rompitar angais. 
I>aeite ab arbe domam, mea carmiaa, dadte Daphnin« 

' Teraa ttbi ha;c primam triplici diversa colore 
licia circamdo, terqjie haec altaria circam 
EGfigiem daco : namera deos impare gaadet. 
Daclte a b arbe domam, mea ca rmina , dacite Dapbnin. 

Necte tribas nodis terrios , Amarytli , colores $ 
I^ecte, Amarylli, mod6 : et, Veneris, dic, vincnla necto. 
Daciteabarbadomam, meacarmina, docite Daphnin. 

limns at hic darescit , et hxc ot cera liqnescit 
Uno eodemqne igni; sic nostro Dapbnis amore, 
Sparge molam, et fragiles incende oitaihiae laaros : 
Daphnis me malns arit; egohancin DaphnidelaarBm. 
^aciteabarbedomam, meacarmina, dnciteDaphnin. 
Talis araqr Daphnin, qaalis quam fessa juvencnm 
Per neanra atqne ajtos quaerendo bncnla lucos 
Propter aquae rivam viridi procambit ia nlv4 
Perdita, nec sene meminit decedere nocti , 
Talis amor'teneat,-nec sit mihi cura mederi. 
Dadteaburbedomam, meacarmiua, daciteDaphoxa. 

Has otim exuvias mihi perfidus ille reliqait; 
PigQora cara«ai, qnse nnnc ego, limin^ in ipso , 
Terra, tibi mando : debent haec pignora Daphnin. 
Dacite ab arbe domum^ mea carmiua, dncite Daphnin. 

Has herbas atque haec Ponto miHi lecta venena 
Ipse dedit Moeiis : nascnntnr plnrima Ponto. 
His ego sap^ Inpnm fieri , et se condere silvis ^ 
Btoim , saepe animas imis excire sepnlcris , 
Atqne satas ali6 vidi tradacere mesaea . 



a8 BUOOL,EGL. t-III. v.9^. 

Ducite ab arbe domma , mea canninaj ducite Baphmn. 

Fer cineres, Amar^i, foras, rivoque fluenti 
Transque caput jace; nec reipexeris. His ego Dapimin 
Aggi*ediar: niliil ille deos, nil carmina, curat. 
Bnciteaburbe domum, mea ^armml^ dnciteDaphnin. 

Adspice:corripuittremuli$altariaflammis ' . 
Sponte sna, dum ferre moror, cibis ipse. Bonum sxt 1 
Nescio quid certe est ; et Hylax in limine latrat. 
Credimus ? an qui amant ipsi sibisomnia fingunt ? 
Parcite, ab urbe venit, jam parcite^ carmina, Daphnis. 



JSI^^ 



E C L O G A IX. 



LYCIDAS,MO£RIS. 

Qi.irciDAa. 
ij6te,Moeri,pedes?anyq^6viaducit,iani'bem? ' 

XOSKX8. 

O Lycida, vivi pervenimiis, advena nostri 
(Qnod nnmqnam veriti samns) ut possessor agelll 
Diceret.* Ha?c mea snnt; veteres, mi^ate, colpni. 
Ntinc victi, tristes, qnoniam fors omnia versat, 
Hos illi (quod nec bene vertat ! ) mittimus Baedosi. 

LTCIDA.S. 

Certe eqnidem audieram , qu4 se subducere coUes 
Incipiunt, moUique jugum demittere cUvo, nXJbyL. 
XJsque adaquam et veteres, jam fracta cacumina, b%m ,« 
Qnmia cfurminibns vestmm servasse Menalcan. 

MOBHIS. 

Andieras^ et fama fuit r sed carmina lantum 
Nostra Talent, Lycida, tela inter Martia, quantnni 
Chaouias dicunt, aqnili veniente, columbas. 
Qu6d nisi me quicumque novas incidere Utes 
Ante sinistra cava monuisset ab iUce comi^ , 
Nee laus hic Moeris, nec viverct ipse Meuakas. 

LTCIDJLS. 

Hen! cadit inqnemqnam tantnm scelus ! heu! tua nobis 
Baene simol tecum solatia rapta, Menalca .' ^ 

Qnis caneretNymphasPquishumum ilorentibns herbi» 
Spargeret, ant viridi fbntes induceret umbra.^ 
Tel qnse snblegi tacitns tibi carmina nujiery 
Qoam te ad deUcias ferres AmaryUida nostras? 

■ . • ^. 



] 



3o BUCOLJCORUM v, a>. 

i' Tityve, dnni redeo, brevis est Tia, pasce capc)Ias ; 
« £t potam pastas age , Tityre ; et inter agendaia 
' « Oecitrsare capro, comn ferit ille , cayeto. » 

]IU>SRI9. 

Immo haec qnae Taro, necdum perfecta , canebat : 
R Yare, tanm nomen (saperet modo Mantoa nobis , ' 
« Mantua vae miser» niminm yicina Cremonae ! ) 
« Cantantes sabllme ferent ad sidera eycni. » 

LTCIDAS. 

Slc toa CTrneas fagiant examina taxos ! 
Sic cjtiso pastae distendant nbei*a Taceae .' 
Incipe, si qnid h^bes. Et me fecere poetam 
Pierides; snnt et mibi carmina; me (Jnoqne dienni 
Tiitem pastores : sed non ego credalns illis ; 
Nam neqne adhac Varo videor nec' dicere CinpA 
Digna, sed argatos inter strepere anser olores. 

' XOKRIS. 

Id qaidem ago ; et tacitas , Lycida , mecnm ipse volato , 
Sl valeam meminisse; neqne est ignobile carmen. 
« Uac ades, o Galatea : qnis est nam ladas in nndis ? 
« Ilic ver pnrpuream ; varios hic flumiaa circnm 
« Fandit humus flores; hic candida popolos saito 
« Imminet, et lentae texnnt nmbracnla vites. 
V Hnc ades: insani feriant sine littora fltM^s. » 

|TCIDJLS. '^^ 

Qald, quse te purA sonim snb noete canentem 
Aadieram? Nameros memini, si verba tenerem. 

MOEHIS. 

*» Dophni , qaid anti.qnos signomm suspids ortas ? 
«> Ecce Dionaei processit Caesaris asti'um ; 
*> Astrum, qtio segetes ganderent fmgibns, e{ qnd 
• Daeeret-apricis in coUibus uva colorem. 
« Insere , Daphni , pirds : carpent tna poma nepote|< » 
Omhia fert aetas, animum qaoque. Ssepe ego longos 
Cantando paeram memiai me condere soles : 
Kanc oblita i^ihi tot carmin^ ; vox qaoque Mo^rim 



V.53. ECLOGAIX. 3j 

Jam fogit ipsa: lupi Moerim vidlre priores. 
Scd Umen ista satis referet tibi saepe Mieeakas. 

I.T0IDA5. , 

Caasaado nostros iii longum dncis amores. 
£t nnnc omne tibi stratnm silet seqnor , et omnes 
( Adspice ) ventosi cecidemnt mnrmnris anrae : 
Uinc adeo media est nobis via; namque sepulcrnm 
Iuciplt apparere Bianoris. Hic ubi densas 
Agricol» stiingnnt frondes , hic , Moeri , canamus ; 
Hic baedos depone : tamen veniemns in urbem. 
Ant, si nox plnviam ne ooUigat ant^ Veremnr , 
'«Cantantes licet usqne-(minns via laedat) eamus : 
Cantaates ut eamus^ ego hoc te fasce levabo. 

MOEKIS. 

Drshie ])Iura , puer ; et quod nuno instat agamus. 
Caiimna tum melius, quum venerit ipsc, canemus. 



ECLOGA X. 

GALLUS. 

Jl/xtrxmum l^nnc , Are^osa , milu concede laborem : 
Pauca meo Gallo, sed qnas legat ipsa^Lycpris, 
Carmina snnt dicenda :iieget quis carmina Gallo ? 
H Sic tibi , qnum flnctus subterla^bere Sicanos , 
Doris amara suam non intermisceat nndam l 
Incipe : soUicitos Galli dicamns amores , 
Dum tenera attondent simJE yirgnlu capellae. 
Non canimus surdis; respondent omnia sihrse. 

Quae Aemora , aut qui vos saltus habuere , pueUae 
Kaiides, in(^[no qunm Gallus amore periret? 
IN^am ne^e Pamassi Vobis juga , nam neqne Pindi 
Ulla moram fecere , neqne Aonie Aganippe. 
lUum etiam lauri , etiam fieyere myricae ; 
Pinifer iUum etiam sola &nb rupe jacentem 
JVlaenalus et geUdi flererunt saxa Lycaei. 
Stant et oves circnm^ nostri nec poenitet iUAS : 
Nec te poeniteat pecoris , divine poeta; 
^t formosus oves ad flumina pavit Adonis. 

Yenit et npiUo ; tardi venere bubulci; > ^ 

Uvidus hibema venit de |^de Menalcas : 
Omnes ^nde amor iste , rogknt , tibi ? Yenit ApoUo : 
GaUe , quid insaijis ? inquit : tua cura Lycoris 
Perque nives aUnm perque borrida castra sccuta est. 
Yenit et agresti capitis SUvanus bonore, 
Florentes ferulas et grandia liUa quasslins. 
Pan , deus Arcadiae , venit , quem vidimus ipai 
Sanguincis ebuU baccis minioque robenlem : 



?.a7. BUCOL. ECX.X. . 33 

EcqTxis erit modas ? inquit ; Amor non talia carat : 
KeC taotynus crodeli* Amor, nec gramina rivis , 
Kec cytiso satnrantnr apes, nec fromlc capeliae. 

Tristis at iUe : Tamen cantabitjs, Ar(*.adet, iDqnit , 
Montibns baec vestris : soli cantare periti 
Arcades. O mihi tni^ qnam molliter ossa qiiieacant , 
Testra meos olim si fistnla dicat amorea ! 
Atqne ntinam ex vobis nnns, vestriqne fottsem 
Ant cnstos gregis, ant matni*ae vinitor uvae I 
Certe, si ve mihi Pbyllis , sive esset Ainynta« , / 
SeQ qnicnmqne furor(qnid tnm , si fnsrns Amyntas? 
£t oigrae violae snnt, et raccinia nigria ) , 
Mecnm inter salices tent4 sub vite jaceret : 
Seita mihi ^hy I lis legeret , cantaret Amyntas. 
Hic gelidi fontes , hic mollia pr&ta , Lycori ; 
Hic nenms: hic ipso tecuiu consumei^er aevo. 

Nunc insanus amor duri te Martis in aimia 
Xela inter media, atque adversos detinet hostei» : 
Tq procnl a patri^ ( nec sit raihi credere tantum .' } 
AJpiuas, ah dura^ nives et frigora Rheni 
Me sine sola vides. Ah • te ne frigora laedant ! 
Ah! tibi ne teneras p^lacies secet aspera plantas ! 

0)0, et Chalcidico qnae sunt mihi oondiu versu 
Carmina pastoris Sicul i ihod ulabor aveol . 
Certnm est in silvis, inter spclaea teramm , 
Malle pati, tenerisque meos incidere amores 
Arboribus: crescent illae; crescetis, amores. 
Interea mixtis lustrabo Maenala Nymphis, 
Am acres venabor apros ; non me ulla vetabunt 
PngoraParthenios canibus circnmdare saltas : 
■Tam niilu per rupes videor lucosque sonantes 
I K ; liLrt Pa rlh o ( orr^ iie re Cydonia comu 
Bpicuk! tamqaam hit-c aint nostri mediciuA furoris, 
Atit dciih illp itialis hantinum mitesoere discat ! 
hm fipqne H^imiidiTadea rurstmi ncc carmina nobis 
^m placent ; ipsa^ , ruritiun concedite , silvae : 



'34 BUCOL. ECL. X. w.^X 

NoB iUiim nostri possnnt matare labores ; 
Nec si frigoribufl mediis Hebramque bibamns , , ' 
Sithoniasqtie nives hiemis sobeftmus aq^sae ; 
Nec si , qnnm moriens altk liber aret in nlmo , 
Aethic^nm versemos oves snb sidere Caticn. 
Onmvi vincit Amor;etnosoedamas Amori. > 

libc sat erit) divae, yestmm cecinisse poetam , 
Dnm sedet, et graciii fiscellam texit hibisoo , . 
Pterides: vos haec fiicietis maxima (Tallo ; 
Gallo, cnjas amor tantnm mihi crescit in horas , 
Qaantani vere i^oto viridis se sabjicit alnas. 

Safgamas : solet esae gravi»^cantantibas ambia ; 
Joniperi graVis nmbra : nocent et fcagibas ambrae.. 
Ite domam saturae, venit Hesperos, ite, eapellae. 




GEORGICA. 



LIBER PRIMUS. 

V^ u t D faciat laetas segetes , qno sidere terram > 
Vertcre, Msecenas, nlmisqae adjangere vites, 
Conyeniat; qnse cura bonm , qui cultns ba^ndo 
Sit pecori; apibns qnanta expenentia parcfs ; 
Hlhc canere incipiam. Yos, o darissima mnndi 
Lamina, bJ>entem coelo qn« dncitis annum , 
liber, et abna Ceres , vestro si mnne|« tellus 
Chaoniam pingni gUndem mntavit aris^^ 
Pocalaqne inyehtis Acheloia miscnit nvn(^ ' 
£t Tos , agresthm praesentia numina , Fanni , ^ 
Ferte simnl , Faunique , pedem , Dryadesque piy^ : 
MnQera yestra cano. Tnque o, cni prima fremeii^m 
Fndit eqnum magno tellus percnssa tiidenti , t, 
Neptnne; et cultor nemorum, cui pingnia Gese 
Ter centum nivei tondent dumeta jnvenci ; 
Ipae, nemua Unquens patrium saltusque Lycaei , ' 
^n, orinm ciUtos , tna si tibi Maenala.curse , 
Adsi»\ o Tege^ee , favens ; oleaeqne Minerva 
bivi^itrix; unciqne puer monstratoiT ^i^^^i » ' 
2t teneram ab tad£ce ferei^, Silvane, cnpressnm j 



■^ 



^ eEORGICORUM v. acr.* 

Diqae deseqne omiies fitniliiun qnibus arva tueri^ 
^uique novas alitis non ullo seniine fruges , 
Qaique satis largum coelo demittitis imbrem. 

Tuque s^deo, quem mox quae sintliabitura deonun 
CouciUa incertum est; urbesne invisere, Csesar ^y 
Terrarunique velis curam, et te maiumus orbift 
Auctorem frugum tempestatumq^e potentem 
Accipiat, cingeus hiaterni tempora myrto : , 
An deus immenai venias maris , ac tua nautae 
Numina sola colant ; tibi serviat nltima Thule ; ' 
Teque sibi generum Tbetis emat omnibus undis : 
Anne novum tardis sidus te mensibus addas , 
Qui locus Erigonen inter Chela'sque sequentcs 
Panditur; ipse tibi jam brachia coiitrabit ardens 
5.obrpiQs, ct coeli just4 plus parte reUuquit : 
Quidquid evis (nam te ne spel^enf: tartard regem , 
Nec tioi reguandi veniat tam dira cupidp , 
Qnamvis elysios miretur Graeda oampos, 
Nec Fepetita sequi curet Proserpina matrem) , 
Da faoilem cursum, atque audacibus annue coeptis ; 
I^nar6fique viae mecum miseratusftgrestes, 
Ingredcre, et votis jam nunc assuesce vocari. 

Yers novo, gelidus canis quum mcmtibus bumor 
Liqnitur, et zephyro putris se gleba i*esolvit , 
Depresso inpipiat jam tum mihi taurus aratto 
Ingemere^ ct si:dco attritus splendescere vomen . 
XUa seges demum votis respondet avari 
AgricoUe, bis qn^ solem , bis frigora sensit ; 
lUius immensae ruperunt horrea messes. 

Af pritls ignotum ferro qu4m scindimus «Hjnor » 
Ycntos et varium coeli praediscerc morem ' 
Cnra sit, ;ac patrios cnltuaque habitusque locoraitt ,. 
Et quid qnaeque ferat regio, et quid quaeque esictLSieii 
Hic segetes , iUic veniunt feliciiis uvae ; 
J%rborei fetus alibi, atque injussa virescunt 
^ramina^.Konne vides <toc<os ut Tmolns od^res , 



T.56. LIBER L 3} 

India mittit cSmr, moUes sna tan Sabaei 9 
At Qialybes nodi femim, virosaqiie Pontvs 
Castoreay EUadnm palmas Epiras' equamm ? 
Continno his leges aeternaqae foedera certis 
Imposnit natara locis, qoo tempokv primam 
Beroalioa ▼acoam lapides jactavit in orbem ; 
XJnde hominf.s nati, dnram genus. Ergo age, teme 
Pingne solam , primis extemplo a mensibas anni , 
Fortes inyertant taari, glebasqoe jacentes 
Pnlyerolenta coqnat mataris solibos aestas ; 
At, si non faerit tcUas fecaoda , sob ipsnm 
Arctnmm tenni sat erit saspendere solco : 
Hlic, officiant laetis ne frngibas herbae ; 
Bic, steriiem exigaas ne deserat hunior arenam.' 

Aiternis idem tonsas cessare novalfs , 
£t segnem patiere sita darescere campam ; . 
Ant ibi flava seres, mntato sidere, farra ,, 
Uade prias laetom siliqaa qoa.Ksante legomen , 
Aat tenaes fctas viciae ^ tristisqoe lapini ''"U/' . 
So^oleris fragiles calamos silvamqne sonanttim : 
Trdt enim lini campnm seges , arit avenae , 
Unmt lethaeo perfasa papavera somno. 
M. tamen alterilis facilis labor ; arida tantom 
Kc satnrare fimb pingni pndeat sola , neve 
^ktoii cinerem immandam jactare per agros. 
Sic qnoqae mntatis reqniescunt fetibas arva ; 
Kec nulla interea est.inaratae gratia terrae. 

Saep^ etiam ster.Ies incendere profait agros , . 
Atque levem stipulam crepitantlbus nrere flammis: 
Sive inde occnltas vires et pabuJa terrae 
Pioguia concipiont ; sive iihs omne per ignem 
Excoqoitar vitiom , atqne exsud^t inutili^ humor ; 
Sen plares Calor ille vias et caeca relaxat ; . . »- 
Spicatncnta^ novas. veniat qua succus in heVbas ; 
Sen dnrat magts, et venas astringit hiantes , 
Ne teaoes |daviae , rapidive potentia solis 

4 



38 GEORGICORUM v.^a. 

Acfior, ant Boreae penetrabile frigus adurat. , 
' Maltaiu adeo rastris glebaa qni frangit inertes , 

Yimineadque traliit ^rates , jiivat arva ; neqne iUum 
Flava Ceres aho nequidquam spectat olympo ; 
£t qui proscisso quse suscitat aequore terga , 
' Rursus in obliqnum verso perrumpit aratro , 
. Exercetque frequeus tellurera, atque imperat arvis. 
Humida solstitia atque hiemes orate serenas , 
Agricolae ; hibernp Isetissima pulvere farra , 
lietus ager : nuUo tantum se Mysia cultu 
Jactat, ct ipsa suas mirantur Gargara messes. 

Quid dicam , j^acto qui semine comminus arv.a 
Insequitur , cnmulosque ruit male pinguis aienae ; 
Deinde satis fluvium inducit rivosque sequentes; 
Et , quum exustus ager morieutibus aestuat herbis , 
Ecce supercilio clivosi tramitis undam ^ 
Elicit? illa cadens rancum per levia murmur 
Saxa ciet , scatebrisqne arentia temperat arva. 
Quid, qui, ne gravidis prociimbat oulmus aristi*', 
iLUxuriem segetnm tenera depascit in hei^ba , 
/ ' . Quum prim4m sulco^, dequant sata? quique paludis 
r^4*|;1 JGollectum humorem bibula deducit ^ienai , 

^yt^raesertim incenis si taensibus amniii abundans 
Exit , et obducto I ate tenet omyiia b"mo , I- * f 
ILJnde cavae tepido sudant humore lacunae ?«^(fc»'W^ 
Nec tamen , haec quum sint hominumque Boumqu* 
labores 
Versando tcrram experti, uihilimjprobn^^Qser, 
Strymouiaeqne grues, et amaris iiituba libris ^^^^''vVr* 
I Officiunt,aattimbranocet. Pater ipse colendi ^ 

C Haud facilem esse viam volnit ; priihnsque per afteia 
Movit agros, curis acuens mortalia cpjnda^ ^ | jl 
Nec torpere gravi passussna regna veterio.^l^Wv 

Ante Jovem nul]i subigebant arva colbtti; 
Ne^ignare quidem aufpartiai limite campum 
I'as erat; in medium quaerebant ; ipsaque telluft 



T. laj- LIBER I. 3j> 

Omnia liBeri&s f nallo poscente , ierebat. 
Ble maliim viroft serpentibns addidit atri* > 
Praedariqae lopos jnssit , pontamqne moveri » 
Mellaqae deeaMit feliis, ignemqae remoyit, 
£t passim rivis carrentia vina repressit ; 
Ut varias nsas meditando extanderet artes 
PaoiatJm, et soicis framenti quaereret herliam f 
Ut silicis venis abstrasum excnderet ignem. 
I Tanc alnos primam flavii sensere cavatas ; 
Navita tnm stellis nnmeros et nomina fecit , ^ 
Pleiadas, Hyadas, claramque Lycaonis Arcton : . >• 
Tam laqaeis captare feras, et fallere viscp , ^ ^^^ 
Inventam, et magnos canibns circomdare saltns ; 
Atqae alias-latuin Ainda jam verberat amnem , 
Altapetens^pelagQqaealiustrabitbamidalina: . 
Tnm ferri rigor , atqae argatse lamina s^rra ; »i Ji ' ."- 
( Nam primi cuneis scindebant fissile lignam : ) 
'l Tum variff: vcnere artes; labor omnia vicit % 
j Imficobas, et dnris nrgens in rebns egfestas. \ 
Prima Cere» ferramortales vertere terram 
lasdtait, qattin jam glandes atqne acbuta sacrst 
Deficerent silvae^ et victum Dodona negaret. 
Mox et frumenti^iabor additus; nt mala culmos 
Esset nibigo, scgnisqoe horrcret in arvis 
Qs«U»U8rinteipeunt segetes ; subit aspera silva / * ; / 
lap^Meqne triboliqiie ; interque nitentia cnlta 
Infeiix lolium et steriles dominantnr avenae. 
Qndd nisi et assiduis terram insectabere rastris , 
Pt4(Muta terrcbis aves, et ruris opaci 
PalGeprcimes nmbi^as ,. votisque vocaveris imbrem » 
Hea! inagnuin alterius frustra spcctabis acervum ^ 
Coacnssjiqcte lamcm in silvis solabere quercn. 

Dieeadnm et qu» sintdoris agrestibns arma , 
Qneis ^jinanec potuere seri nec surgere messes : 
Vomia, ec infiexi prim^m grave robnr aratxi , 
Tardaqae Eteosinae matris volventia plaostra , 



}( 



40 /^:,w GEORGICORUM , v. i61 
V^£j Tribolaqae, tran<^que, et iniqno pottdcre rastri; 
Virgea praeterea Celei vilisqae supellex , 
Aibateae crates , et mystlca vaanus lacchi ; 
Onmia qnae multo ante memor provisa repoaes , 
Si te digua manet dif ini gloria ruris. 

Goatinno in silvis magna vi flexa domatur 
In burim et curvi formam accipit ulmus aratri. 
Huic a stirpe pedes temo protentus in octo , 
BimsQ aures, duplici aptantur dentalia dorso. 
''^ck^ A u jCaditur et tUig ante jugo levis, altaque fagus 
j , p ; Stiyae, quae cnrrus a tergo torqueat imos ; 
' '^* • • £t snspensa focis explorat robora fumus. 

Possum multa tibi veternm prsecepta re£erre , 
Ni refugis, tenuesque piget cognoscere cnras. 

Area cum primis ingenti aeqnanda cylindro , 
Et vertebda manu, et cretil solidanda tenaci , 
Ne subeant Uerbae, neu pulvere vieta fatiscat , 
Tum variae illudant pestes: saepe exiguus mus 
Sub terris posuitque domos atque.horrea it-cit ; ^ 
Aut oculis capti fod^re cnbilia talpae ; 
Inventusque cavis bufo , et quae plurima terrae 
Monstra ferunt^ populatqueingentem farris am*vniii 
Cnrcolio, atque indpi metnens formica senectae. 

v^ntemplator item , quum se nux plurima silvis 
Induet in florem ct ramos cnrvabit olentes : 
Si snperant fetns , pariter frnmenta sequentur , 
Mifgnaqne cum magno venict tritura calore : 
At, ai luxuria fbiiorum exuberat umbra , 
Nequidquam pingues paieA teret area culmos. 

Semina vidi equidem multos me^canejArentes^ 
Et nitro prius et nigra pferfundere amw(^ 
Grandior ut fetns siliquis fallacibus esset ; 
At, quamvis igoi exigno properata maderent, 
Vidi lecta diu et multo spectata labore 
Degenerare tamen, ni vis hnmana qnot anit^s . . 
Maxima quaeque mann legeret : sic omnia fatis ^ • ' 






T. 199- LIBER I. 4i 

In pejos raere , ac retro sublapsa referri. 

^Non aliter qiubn qui adverso yix flnmine lemhiim 

Kemigiifl sobigit ; si hrachia forte remisit , 

Atqne illnm in praeceps prono rapit alvens amni. 

Praeterea tam snnt Arcturi sidera nobis , 
Haedoramqae dies servandi, et lucidos Angnis, 
Qnibn qnibas in patriam ventosa per aeqnora vecti« 
Pontos^ ostriferi faaces tentantar Abydi. 

Libra die somniqae pares abi fecerit horas , 
£t mediam laci atqae ambris jam dividit orbem , 
Exercete, viri, taaros, serite hordea campis , 
Usqae sab extremam brtimae intractabilis imbrem ; 
?tec non et liBi segetem et Cereale papaver 
Tempos hamo tegere, et jam dadaip iacambere rastris, 
Bam sicca tellare licet , dam nabila pendent. 

Vere fabis satio : tam te qaoqae, me^ca', pntres 
Accipiant salci, et milio venit annaa cara , 
Caadidas aaratis aperit qaam comibos annai|i 
Taoros, et averso cedens Canis occidit astro. 

?At si triticeam ia messem robastaque farra 
Exercebis humam, solisqaeinstabi& aristis ; 
Aiit« tibi Eoac Atlantides abscondantur , 
Gnosiaqae ardentis decedat stella Coronsp , 
Bebita qnam sulcis committas semina , quikmquc 
Invitae properes anni spem credere terrse. 
Molti ante occasum Maiae ccepere: sed illoa 
^pectata seges vanis ehisit aristis. > 

Si vero viciamque scres vilemque faselom, ' 
I^ec Pelusiacae curam aspernabere lentis ; 
ninul obKura t%iil(*n?- juittet tibi signa BoOtes : 
1^'ipe, et pil ]ii«dLas aementem extende pruinai. 

IdmTQ ocrtiji diniensnm partibus orhem 
I^^r darKteiui TTgit luandi sol aureus astra. 
Qoiipqtif tftm-iit ta.lfirazonae; quarumana corosco 
!*' ni|ier m\r r Lii',;r^ fl torrida semper ab igni : 
f^niju fi*ecuiii €ilrenia? deztr^ laeviqae trahuntur 

4. 



42 GEORGICORUM v. a35.^ 

Csenilei glacie concretse atqne imbribiu atria : 
Has inter mediamqne, dnae mortalibiis legris 
l^anere concessae divum; via secta per ambaa , 
Obliquas qoa se signoram verteret oi-do. 
Mandns, at ad Scythiam Rhipaeasqne ardaos arces 
. ' Consnr^t, premitur libyae devexas^in atistros. 
Hic/^rtex nobis semper suMimis : at illam 
Sab pedibas Styx atra videt, Manesqae profvndi. 
Maximas hic flexa sinaoso elabitar Angais 
Circnm, perqne dnas in morem flaminis Arctos , 
I p Arctos oceani metaentes aeqaore tingi : 
* - -Hlic, nt perhibent, ant intem^esta silet nox 
* " Semper et obtenti densentnr nocte tenefcrae ; 

Aat redit a nobis Aarora , diemqne redadt 9 m //u ^ 
Nosqae ubi primus eqnis Oriens afflavit anfaebs , 
Ulic sera rubens accendit lomina Yesper. 

Hinc tempestates dubio prsediscere ccelo 
Possimins, hinc messisqne diem, tempnsqne serendi; 
£t quando infidum temis impellere marmor 
Conveniat ; qnando armatas deducere <iasses , % 

Aut tempestivam silvis evertere pinum« ^ 
Nec frustra signorum obitns speculamur ^ ortos , 
Temporibasque f»arem diversis quatuor annnm. 

Frigidas agricolam si quando continet imber , 
Malta, forent quae mox coelo properanda sereno , 
Matnraredatur: durumprocuditarator j 

Vomeris obtusi dentem ; cavat arbore lintres ; Ivml/U 
Ant peoori signum , aut npmeros impressit acervis : 
Exacuuut alii vallos iuroasque bicomes , I 

Atque Amerina parant lentae retinacula viti : V -^ \ ^ 
Ntmc facilis rubea texatnr fiscina virg^ ; 
Nnnc torrete \pn fruges, iiunc frangite saxo. 

Quippe etiam festis qnaedam exercerediebvs 
Fas et jura sinnnt : rivos deducere nuHa 
Relligio vetuit, segeti praetendere ssepem ^ ■ 
Insidias avibus moliti , incendere veprcs , 



▼.«71- LIBER L 4$ 

BaUntamqQe gregem flnvio memre salubn : 
Saepe ol^ tardi costas agitator aselli 
Tilibas aat oneratpomis; lapidemqne revertens 
Incnsum, aat atree massam picis , orbe rieportat. 

Ipsa dies alios allo dedit ordine lana 
Felices operam. Qnintam fage; pallidas Orcos , 
Eomenidesqae satae; tam parta Terra nefando 
Coeomqne lapetamqne creat, saevnmqae Typhcea , 
Et conjaratos coelam rescindere fratres : 
Ter snnt conati imponere Pelio Ossam 
Scilicet, atqne Ossae frondosnm iniolvere Olympnm ; 
Ter pater exstmctos disjecit fnlmine montes. 
Sepdma post decimam felix et ponere vitem , 
Et prensos domitare boves , et licia telse 
A.ddere': nona fngte melior, contraria fnrtis. 

Mnlta adeo gelid4 melias se nocte ded^re , 
i^nt qnnm sole novo terras irrorat Eoiis : 
Nocte icTes melias stipniae, nocte arida prata , 
Toadentnr; noctes lentns non deficit hnmor. 
Bl qaidam senos hiberni ad Inminis ignes 
Pervigilat, fcrroqne faces inspicat acnto : 
Tnterea longnm cantn solata laborem , 
Argato conjnx percnrrit pectine telas , 
Aut dolcis mnsti vnlcano decoqnit hnmorem , 
Et foUis andam trepidi dcspnmat aheni. 
At robieandai ceres medio «ucciditnr «sta , 
R medio tostas iesta terit area frages. 
Nndos ara , sere nndns : hiems ignava colono. 

Frigoribos parto agricolae pleramqoe iraantnr , 
Mmaaqne inter se laeti convivia cnrant. 
Invitat genialis hiems , cnrasqne resolvit : 
Cem pressoe qnam jam portnm tetigere carinae , 
^ppibns et laeti nantse imposaere coronas. 
Sedtamen et qtiernas glandes tnnj^stringere tempnsy 
Et laurl baceas , oleamqne ; crnentaque myrta ; 
Tnm gnxibnft pedicas, et retia ]|M>nere cervis ^ 



44 G^0RG|C03EIUM v. 307. 

Aaritosqae seqni lepores, tam figere damas ' 
Stuppea torqaentem Balearis verbera fandae , 
Qaam nix alta jacet , glaciem qaam flamioa tradont. 

Qaid tempestates aatamni et sidera dicam ? 
Atqae, abi jam breviorqae dies et mollior aestas, 
Qaae vigilanda viris, yel qaam rait imbriferam ver , 
Spicea jam campis qaom messis inhorrait, et qaom 
Framenta in viridi stipal4 lactentia t^argent ? 
Saep^ ego,* qaam flavis messorem indaceret axvfs 
Agricola, et fragili jam stringeret bordea cnlmo, 
Omnia ventornm concarrere prcelia vidi , 
Qaae gravidam late segetem ^b radicibos imis 
Sablim^ expalsam eraerent; ita tnrbine nigro 
Ferret hiems cnlmomqae levem stipolasque volanfes. 
Saep^ etiam immensam cQelo venit agmen aqnaram , 
. ;■! l^ i "Et foedam glomerant tempestatem imbribas atris 
Co^ectae ex alto nabes; rait ardaas aether ^ 
Et plavii ingenti sata laeta bonmqae labores 
Dilait; implentar fossae, et cava flamina crescnnt 
Cam sonita, fervetque fretis spirantibtis aeqaor. 
^ Ipse pater , medii nimboram in nocte , corusca 

Fulmioa molitur dextra ; quo maxima motu 
Terra tremit , fug^re ferae , et mortjdia corda 
Per gentes humilis stravit pavOr : ille flagranti 
Aut Atho, aut Bhodopen, ant alta Ceraunia telo 
Dejicit; ingeminant austri et densissimus imber ; 
^unc nemork ingenti vento, nunc littora, plangnnt. 

Hoc metaens , coeli menses et sidera serva , 
, Frigida Satumi sese quo stella receptet , 
Quos ignis cceli Cyllenius erret in orbes. 

In primis venerare deos, atqne annua niagnae 
Sacra refer Cereri , laetis operatus in herbis , 
Extremae sub casum hiemis , jam vere sereno : 
Tunc pingues agni, et tanc mollissima vina , 
Tunc somni dulces, densa^ue in montibus umbrsr. 
Cuncta tibi Cer^rem pubes agrestis adoi'et; 



Cni to lacte ^os et miti dilae baccho ; 
Terqae novas circnm felix eat hostia froges , 
Omnis qnam chorus et socii comitcntnr ovantes , 
Et Cererem clamore Tocent in tecta: neqne ante 
F^cem matnris qnisqnam snpponat aristis, 
Qn^m Gereri , torti redimitns tempora qner^ , 
Bet motns incompositos, et carmina dicat. 

Atqne hac nt certis possirans discere signis , 
Aestnsqne plnviasqne et agentes frigora ventos , 
Ipse pater statnit qnid menstma Inna monerct , 
Qqo signo caderent anstri , qnid saepe videntes 
Agricolae propios stabnlis armenta tenerent. 

Continn6, ventis surgentihns, ant freta ponti 
Incipinnt agitata tnmescere, et aridns altis 
Montibns audiri fragor, ant resonantia longe 
littora misceri, et nemonim increbrescere mnrmnr. 
Jam sihi tnm cnrvis raale teraperat nnda carinis , 
Qunm medio celeres revolant ^x aquore mergi , > r . 
Qamoremqne ferunt ad littora ; qnumqne marina 
hincco.lndunt fa|icaj; notasque pahides 
Deserit atque altam supra volat ardea nubexn. 
Saepi etiam stelia^,, vento impendente , videbis 
Pracipites coelo lahi , noctisqne per umbram 
Hajnmarum longos a tergo albescere tractns ; 
Saepi levem paleam et frondes volitare cadncas , 
Ant snmma nantes in aqn^ colludere plumas. 
At Boreae de parte tmcis quura fulminat, et quuxn 
£iuiqa« Zephyrique tonat doraus; omnia plenis 
Kora natant fossis, atque omnis navita ponto 
Romida vda legit. Nuraqnam iraprudentihus imher 
(M)fiiit: aiit illnm surgentem vaUibns imis 
AftfiaB fhg^re gfnes ; aut hurula , coelum 
Si^Hciens, patulis captavit narihus anras ;" 
Am argnta lacns circumvolitavit hirundo ; 
Et vetetem in limo ranae cecinere querelam ; 
S«plns «t tectis penetralihns extuUt ova 



46 GEORGPGORUM v.379. 

Angnsttnn foriiiica terensritec; et bibit ingens 
Arcos; et e pastu deeedens agmine magnO' 
Corvoram increpnit densis exercltos alis. 
Jam varias pelagi volncres, et qnae Asia circjcim. 
Dulcibns in stagnis rimantnr prata Caystri , 
Gertatim largos homeris infnndere rores ,. 
"Nnnc caput objectare iretis, nnnc cnrrerein nndas, 
Et sfndio incassnm videas gestire lavandi : ^» 

Tnm cornix plenabplaviam vocat improba voce , 
Et sola in sicc4 secnm spatiatur arena. /^ 

Ne nocturna quidem <mrpejites pensa pueUse v vtn^ 
Nescivere hiemem, tes!^qu'i^ ardente viderent 
Scintillare olenm et putres concrescere fnngos. 

Nec minus ex imbri soles et aperta serena 
Prospicere , et certis poteris cognoseere signis : 
Naili neqne tum stellis acies obtnsa videtor ; 
Nec fratris radiis obnoxia surgere luna ; 
Tennia nec lan« per coelum vellera ferri ; 
Non tepidnm ad solem pennas in littore pandnnt 
Dilectae llietidi alcyones; non ore solutos 
Immnndi meminere sues jactare maniplos : 
At nebulae magis ima petnnt, campoque recumbant, 
Solis et occastun servans de cubnine summo 
Nequidquam seros exercet noctua cantus : 
Apparetliquidosublimisin aere Nisus, (, 

Et pro purpnreo poenas dat Scylla capiDo ; 1^-7 ^^ 
Qu4cnmque illa levem fugiens secat aethera pennis , 
Ecce inimicus atrox magno stridore per anras 
Insequitur Nisus; qu4 se fert Nisns ad auras, 
nia levem fugiens raptim secat aetbera pennis : 
Tum liquidas corvi presso ter guttnre vocea 
Ant quater ingeminant ; et sappe cubilibus altis , 
Nescio qa4 praeter solitutn dulcedine laeti , 
Inter se in foliis strepitaut; jnvat, imblribus actis , 
Progeniem parvam dulcesque revisere hidos. 

Hand equidem credo quia sit divinitaailiis 



▼.4i5. tlFER I. 47 

iBgeniaiir, ant reram fato prud^ntia major : 
Veriixn, nbi tempestas et ccbU mobilis hamor 
Mntavere vias, et jnppiter nyidas aostris 
Deoset erant qaae rara mod6, et qaae densa relaxat, 
Tertantior species animornm, et pectora motns 
Nonc aiios, alios,dam nnbila Tentas agebat , 
GoDcq^iant: binc ille ariam concentus in agris , 
Et laetae pecades, et ovantes guttare corvi. 

Si vero solem ad rapidam Innasqae seqnente^ 
Ordine respicies, nnmqnam te crastina fallet 
^ra, neqne insidiis noctis capiere serenae, 
liHiia revertentes qanm priinam colligit ignes , 
Si nigram obscaro comprenderit aera comn , 
Maximas agricolis pelagoque parabitar imber : 
At, si virgineam saffadcrit ore raborem , 
Ventu» erit; vento semper rabet aurea Phc^be : 
Sin ortu in quarto (namqne is ceitissimus auctor ) 
^ora, neque obtusis per.coelum comibns ibit , 
Totoii et ille dies, et qui nascentnr ab illo 
Exactum ad mensem, plnvi4 ventisqne carebnnt, 
Votaqne sevvati solveut in littore nautae 
Glauco et Panopeae et Inoo Melicertae, 

Sol quoque, et exo r iens, et qunm se condet in undas, 
Signa dabit: solem certissima signa sequuntur , 
£t qaae mane refert , et quae surgentibus astris. 

llle abi nascentcm maculis variaverit ortum 
Coaditus in nnbem, medioque veAigerit orbe , 
Sospecti tibi sint imbres : namque urgct ab alto 
Aiboribnsque satisque Notns pecorique sinister. 
Ant abi sab lacem densa inter nubila sese 
Diversi mmpent radii, aut ubi pallida surget 
Titboni croceum linquens Anrora cut>ile ; 
Heu! nalk tum mites defeadet pampinu^ uvas , 
Tam mait& in tectis crepitans salitlhorrida grando. 

Hoc etiam, emenso quuifi jam decedet olympo , 
Ppofuerit memiiiisse magis; nam saepe vidcmus 



48 GEORGICORUM r.i^u 

Ipsins in vtilta varios errare colores : 

Caemleaft plaviam denontiat , ignens earos. 

Sin maenlae incipient ratilo iqimiflcerier igni , 

pmnia tnnc pariter vento nii^abisqae videbi& 

Fervere: non illa qnisqaam me nocte per altom 

Ire, neqne a terri moneat convellere fonem. 

At si, qnam referetqae diem, condetque relatam> 

Lncidas orhis erit; frostra terrebere nimbis , 

£t claro silvas cemes aqnilone moveri. 

Deniqae, qaid Tespef seras vehat, unde serenar 

Ventas agatf nahes, qaid cogitet humidus Auster, 

Sol tihi signa dahit. Solem quis dieere falsom 

Aodeat ? ille etiam caecos histare tumultas 

Saepe monet, fraudemque et operta tumescer^ beUa. 

lUe etiam exstincto miseratns Caesare Romam , 
Qnam caput ohscura nitidum ferrugine texit , 
Impiaqne aeternam timuerant saecula noctem : 
Tempore quamquam illo tellus quoque et aeqnora 

ponti , 
Obscenique canes, importunaeqv^e volncres , 
Signa dahant. Quoties Cyclopum cffervere in agros 
Tidimus nndantem raptis fornacihns Aetnam , 
Flammarumque gloho.s, liqnefactaque volvere saxal 
Aimoram sonitum toto Germania ooelo 
Audiit; insolitis tremuerunt motibus Alpes ; 
Vox quoque pcr lucos /vulgd exaudita silentes 
Ingens, et simulacra modis pallentia miris 
Visa sub ohscurum nootis ; pecndesque locatae , 
la&ndum ! sistunt amnes , terraeque dehiscnnt ; 
£t maestum illa^srymat templis ebur , aeraque sadant: 
Proluit iosano contorqnens vertice silvas 
Haviomm rex Eridanns, camposque per omnes 
Cum stabnlis armenta tulit; nec tempore eodem 
Tristihus ant extis fihrse apparere minaces , . 
Ant pateis manare cruor cessavit, et altae 
Per noctem resonare lapis tdolantibiis arbes i 



r.4S6. LIBEB. T. 49 

Non ali^ ccelo ceciderunt plnra sereno 
¥algiira j nec diri toties arsere cometae. 

Ei^O inter sese paribns concnrrere telis 
Komanas aeies iternm vid^re Philippi ; 
Nec foit indignom snperis bis sanguine nostro 
Emathiam et latos Haemi pingnescere campos. 
Scaicet et tempns veniet quum fimbus illis 
Agricola, incurvo terr^ molitus aratro , 
Exesa inveniet scabr4 rubigine pila , 
Aut gi*avibus vastris galeas pulsabit inanes , 
Oraadiaque effossis narabitur ossa se^ulcris. 

Di patrii indigetes , et Romnle , Vestaque mater 
Qnae Tuscnm Tiberim et Romana palatia servas , 
Hunc saitem everso juvenem succurrere saeclo 
Ne probibete ! satis j am pridem sanguine uostro 
Laomedontea^ luimns pcrjuria Trojae. 
Jam pridem nobis coeli te regia , Csesar , 
Invidet, atque hominum queritur curare triumpboa: 
Qoippe ubi fas versum atque nefas: tot belkper orbem: 
Tam rauhae scelerum facies: non ullns aratro 
BiguDs honos;.squalent abductis arva colonis , 
Et corvse rigidum ialces conflautur in ensem : 
Hinc movet Eophrates, illinc Germania , bellum : 
Vicinee, mpt^ inter se legibus, urbes 
Arma ferunt; saevi^ toto Mars impius orbe : 
/ ^^»q^WA<»rceribusseseeffudere,quadrigaB 
f AddaBpn^spatia, et frustra retinacula tendens ' 
VerUur eqois auriga , neque audit cnrrus habelias. 







fearcy cf<y<ycy<yd ^ crd r cycyjrcycy<i r <yc]a 



GEORGICORUM 



LIBER SECUNDUS. 

xIactenus arvormn cnltns et sidera coeli : 
Nane te , Bacche , canam , nec non silvestria tecum 
Vir^ta , et prolem tarde crescentis olivae. 

Hac , pater o Lenaze ; tnis hic omnia plena 
Maaerii)us , tibi pampineo gravidns antumno 
Floret ager , spumat plenis vindemia labris ; ^ 
Hnc , pater b Lenaee , veni , nndataque mus^ 
Tinge novo mecnm dereptis crura cothurnis. 

Principio , arboribus varia est natura creandis : 
Namque aliae, nnllis bominnm cogentibiis , ipsae 
Sponte snk yeniunt , camposque et fl|imina late 
Curva tenent ; ut molle siler , lentseque genestae , 
Popubis , et glauca caucntia fronde salicta : 
Pars aatem posito snrgunt de semine ; ut altae 
Castaneae, nemorumque Jovi quae maxima frondeC 
Aesculus , atque habirae Graiis oracula quercus : 
Pullulat ab ra<^ce aliis densLssima silva ; 
Ut cerasis , uimisque ; etiam Parnassia laurus 
Parva sub ingenti matris se subjicit umb.r^. 
Hos natura modos primnm dedit ; his genns omne 
Silvarum fruticumque viret nemorumque sacrorum. 
♦ Sunt alitquos ipse via sibi reperit usus. 
Hic plantas tenero abscidens de corpore matram 



T.a3. GEORG, LIB. II, . 5t 

Depomit stilcis ; hic stirpes obrnit ai^vo ^ 
Qliadrifidasqae sudes , et acuto rohore vallos r 
Silranunqae aliae pressos propaginis arcas 
Exspectant, et viva saa plantaria terra : 
Niltadicis egent aiiae; sammdmqae patator 
Haad dabitat terrae referens mandare cacamen : 
Qnin et caadicihas sectis , mirabile dicta ! 
Truditor e sicco radix olea^ina ligno : 
£t saepe alterios ramos impane videmas^ 
Tertere in alterias , matatamqae insita mala 
Fwre piram , et prunis lapidosa rabescere corna. 

Qaare agite, o, proprios generatim discite cultns^ 
Agricolae, fructusque feros moUite coleado. 
Ken segnes jaceaut terrse : juvat Ismara baccho 
GoD8ere.re , atque olea magnnm vestire Xaburnum. 
Taque ades , inceptamque una decarie laborem^ 
decos , o famae merito pars maxima nostrae , 
Maeceaas , pelagoque volans da vela patenti. 
Noa ego cnncta liieis amplccti versibus optb ; 
lioa, mibd si lingaae centum sint , oraque centum , 
Ferrea vox. Ades , et primi lege littoris oram ; 
la manibas terrse : non hic te carmine ficto , 
Atqae per jAibages et longa exorsa , tenebo. 

Spoiite sa4 qilBe se toUunt in luminis auras , 
In£c^nmda quidem , sed I«ta et fortia surgunt : 
Qttippe solo natura sobest. Tamen haec quoqne si qai» 
hwerat ^ ant scrobibus mandet mntata subactis , 
EMerint silvestrem animum , cultuquc frequenti 
htqaascumque vocei> artes haad tarda seqnentui:. 
Nec Qon et sterilis quae stirpibus exit ab imis 
Hoc &ciet , vacuos sl sit digesta per agros : 
Kanc altae frondes et rami matris opacant , 
^^Kseentlqiie adimnat fetos , urantqae ferentem.. 

^«m qitae seminibus jactis S6 sustulit arbos 
Tatda veoity seris iacturft nepotibus ambram ; - — 



52 GEORGICORUM r. SS, 

Pomaqtie degeiierant , snccos obiita priores ; 
Et tarpes , ayibas praedam , fert uva tacemos. 
Scilicet omnibas estlabor impend^ndos , et omnes 
Cogendae in snlcnm, ac mnlta mercede domandae. 

Sed trnncis oleae melins , propagine vites , 
Respondent , solido Paphiae de robore myrtns : 
Plantis et dui*ae coryli nascuntnr , et ingens 
Fraxinns, Herctlleaeqne arbos nmbrpsa corouje, 
Chaonitque patris glandes ; etiam ardua pabna % 
Nascitur > et casus abies visnra mannos. 
Inseritttr vero et fetu nncis arbutus horrida ; 
Et steriHes platani malos gessere valentes ; 
Castaneae fagns , ornusqne incannit albo 
Flore pi ri ; glandemque sues fregere snb nlmis. . 

Nec modus inserere, atque oculos imppnere, simplex: 
Nam qua se medio trndunt de corticegemma; , 
Et tennes mmpunt tnaicas , angustns in ipso 
Fit nodo sinus ; huc aliena ex arbore gennea^ 
InclndnntV udoqne doeent inolescere libro : 
Aut rur^um enodes trunci resecantur , et alte 
Finditni* in soHdum cuneis ^da ; deinde feraces 
Plantae immittuntur : nec longum tempus , et ingen« 
Exiit ad coelum ramis felicibus arbos , 
Miratnri jue novas frondes et non sna poma. 
. 1 V Praete rea genus haud unum , nec fortibus uhnis , 
Nec salici, lotttque, ncc Idaeis cyparissis : 
Nec pingues uaam in faciem nascuntur olivse , 
. Orchad4?s , et radii , et amara pausia baccA ; 

PomaqiMf , et Alcinoi silvae ; nec surcnlus idem 
• Crnstumiis,Syrusqaepiris,gravibusquevoIemis. 
Non endem arboribus pendet vindemia nostris , 
Qnam Mdthymnaeo carpit de palmite Lesbos : 
. Sunt Tha«iaj vites , snnt et Mareotides alba; ; 
Pingnibii^ bae terris habiles , levioribns illae ': 
Et passo p!$thia utilior , tenuisqne lageos 
Tentatura pedes olim , vinoturaqne linguam • 



T.94. > LIBER IL ' 5% 

Parptireae , precueque ; et qno te carmine dicam , 
Rhstica ? nec ceilis ideo contende Falerais^ 
Sunt et Aminaeae vites > firmissima vina , 
Tmolos et-assorgit qnibns , et rex ipse Pliansiu ; 
Argitisqne minor, cui non certaverit nlla 
Aat tantom fluere , ant totidem durare per annos. 
' Non ego te , dis et mensis accepta secnndis , 
Transierim , Rhodia , et tnmidis , bnmaste, racemis. 
Sed neqne qnam mnltx species, neenomina qnse sint , 
£st nnmerns; neqne enim nnmero compi^endere refert: 
Qnem qni scire velit , Libyci velit seqnoris idem 
Biscere qnam mnltje zepbyro tnrbentnr arenae ; ' 
Ant, nbi narigiis yiolentior incidit enms , 
Nosse qnot looii veniant ad littora flnctns. 

Nec vero terra; ferre omnes omnia possnnt : 
Flnminibus salices , crassisqne palndibns alni , 
Nascnntnr , steriles saxosis montibus orni ; 
Liltora myrtetis laetissima ; denique apertos 
Bacchns amat colles , aquilonem et Irigora taxi. 
, A.dspice et extremis domitum cnltoribus orbem , 
Eoasqne domos Arabum , pictosqne Gelonos. 
BiTiue arboribus patriae : sola India nigrum 
Fert ebenum ; solis est tnrea virga Sabaeis. 
Qmd tibi odorato referam sudantia b'gno 
Balumaque , et baccas semper frondentis acantbi ? 
Qnid nemora Aethiopum molli canentia land ? 
Velleraqne nt foliis depectant tenuia Seres ? 
^t quos oceano propior gerit India Incos , 
£xtremi sinus orbis ; ubi aera vincere snmmum 
Arboris haud uUae jactu potuere sagittae ? 
Et gens illa quidem sumptis non tarda pharetris.' 
Media fert tristes snccos , tardnmqne saporem 
Feiidf mali , quo noA praesentins.nllum , 
Poi»la si qnando saevae infecere noveroae , 
t Miscuemntqne herbas et non innoxia verba , ] * 
Aaulinm venit , ac membris agit atra venena. 

5. 



54 GEOB.GICORUM t. iJo. 

Ipsa ingenft-arbos , Biciemqne simillima lanro ; 
Et , si non allani late jactaret odorem , 
Laanis erat : folia haad allis^labentia ventis ; 
Flos apprima tenax : animas et olentia Medi 
Ora foyent illo , et senibas medicantnr anhelis. 
, Sed neqae Medoram , siLyae ditissima ,. terra , 
Nec polcher Ganges , atqae aaro tai^bidas Hermos , 
Laadibas Italiae certent ; non Bactra, neque Indi , 
Totaqne tariferis Panchaia pingois arenis. 
Haec loca non tanri spirantes naribns ignem 
Inyert^re, satis immanis dentibns hydri ; 
Nec galeis densisqae yirdm seges hbrrait hastis : 
&ed grayidse frages et Bacchi Massicas hamor 
Impleyere ; tenent oleae , armentaqae iaeta. 
Hinc bellator eqnns campo ses$ ardaas infert ; 
Hinc albi, Clitnmae , greges , et maxima taai*a« 
Victima , saepc tao perfasi flamine sacro , 
Romanos ad templa deum daxere triamphos. 
Hio yer assidaum , atqae alienis mensibns aestas ; 
Bis grayidae pecndes , bis pomis atilis arbpr. 
At rabidae tigres absant , et saeya leonam 
Semina ; neo miseros fallunt aconita legcntes ; v 
Nec rapit immensos orbes per huraum , neqae tanto' 
Squameus in spiram tractu se colligit anguis. 
Adde tot egregias urbes , operomque laliorem , 
Tot cougesta manu praeruptis oppida saxis , 
Flnminaque antiquos subterlabentia muros. 
An mare qnod supra memorem , quodque alluit inft^ 
Anne lacus tantos ? te , Laii maxime , teque , 
Flnctibus et fremitu assurgens , Benace , marino ? 
An memorem portus , Lucrinoque addita claustra , 
Atque indignatum magnis stridoribns aequor , 
JnUa qua ponto longe sonat nnda refu3o , 
Tyrrhenusque fi-etis immittitur aestus Avemis i* 
^ Haec eadem argcnti rivos aerisque metalla 
.,^X) stendit yenis ^ atque auro plurima fluxit. 



▼.i66. LIBERli. 55 

Haec genas ncre "nr^in, Marsos , pnbemqrie Sabellam , 
Aasnetnmqne malo Lignrem , Volscosqne Terntos , 
Extolit ; liaec Decios , Marios , magnosqne Camillos , 
Scipiadas dnros bello, et te, maxime Caesar, 
Qni nnnc extremis Asiae jam victor in oris 
Imbellem avertis Romanis arcibns Indnm. 

ISaiye , magna parens frngnm , Satnmia tellns , 
Blagna yirum : tibi res antiqnse landis et artis i 
Ingredior, sanctos ansns reclnd ere fontes ; fe ch.. t\. 
Ascraramqne cano Romana per oppida carmen. 

Nnnc locns arTomm ingeniis : qnae robora cniqne, 
Qois color, et qnse sit rebns natnra ferendis. 
BifBdles primnm terrae , coUesqne maligni , « 
Tenuis nbi argilla , et dnmosis calcnlns» arvis , " ■ f . 
^lladia galiient silva vivacis olit^. '• ^ 
lodicio est tractu snrgens oleaster eodem 
PbiTimns , et strati baccis silvestribns agri. 
At qnae pingms bnmns , dnlciqne nligine laeta ,' 
Qniqne freqnens hei4)is et fertilis nbei^ campns , 
Qnalem sat!^ cav^ montis convalle solemns ^ 
Bispieere; hnc snmmis liqnnntnr mpibns amnes , 
l^^Uctaiqne trahnnt limnm ; qniqne editns austro , 
Et Q^em cnrvis invisam pascit aratris : -. . ^,, ^ 
Hic tun praevalidas olim mnltoqne flnentes. 
Safficiet baccbo vites ; hic fertilis nvae , 
Hic laticis , qnalem pateris libamns et anro , 
Inflavit qnnm pingnis cbur Tyrrhenns ad aras , 
Lancibns et pandis fnmantia reddimtts exta. 
Sin armenta mag^s stndinm vitnlosqne tueri , 
Am fetns ovium , ant nrentes cnlta capeUas i 
Stltns et sathri petito longinqna Tarcnti , 
£t qnalem infelix amisit Mantna campum , 
^asccntem niveos herboso flnmine cycnos. 
Nonliqnidi gregibns fontes, non gramiua , deerai^t ; 
Et qnantdm longis carpent armcnta diebns , 
^ugo^ tantiim geUdus ro» nocte repdnet. 



56 GEORGIGDRUM r.aos. 

Nigra fere , et presso pingiiis soh vomere term , 
Et coi patre solam (namqae hoc imitamur arando), 
Optima framentis ; non ollo ex aeqnore cernes 
Pinra domam tardis decedere plaastra javefieis : . 
Aat ande iratarsilvam devexit arator, 
£t nemora evertit mnltos ignava per annos , 
Aatiqnasqoe domos aviam ccun stirpibos imis 
Ernit : illae altnm oidis petiere relictis ; 
At radis enitnit impnlso vomere campns. 

Nam jejana quidem clivosi glarea rnris 
Yix humiles apibus casias roremque ministrat ; 
Et tophns scaber , et nigris exesa chelydris • ^ <■ > 

Creta , negant alios aeqnc serpentibns agros ^ ' • ' ^* 
Dulcem ferre cibum , et cnrvas prsebere latebras. 

Quae tennem exhalat nebnlam fiimosqne volncres, 
Et bibit hnmorem , et qoum valt ex se ipsa remittit ; 
Qoae^e sao viridi semper se gramine vestit, . 
Nec scabie et salsa laedit rubigine ferran» ; 
lila tibi laetis intexct vitibos ulmos ; 
Illa ferax oleo est ; illam experiere colendo 
Et facilem pecori , et patientem vomerit nnci : 
Talem dives arat Capua , et vicina Vesevo 
Ora jugo , et vacuis Clanins non aequns Aeerris. 

Nnnc, quoqaamqaemodopossiscognoscerejdicam. 
Rara sit , an silpra morem si clensa , reqoiras ; 
Altera finmentis quoniam favet , altera baccho ; 
Densa magis Cereri , ^arissima quaeqne Lyaeo ; 
Ant^ locum capies oculis , alt^que jubebis 
In sohdo pnteu^m demitti , omnemque repones 
Hursns humnm, et pedibns summas aequabis areuas. 
Si deerant ; riirum , pecorique et vitibus almis 
Aptius , uber erit : sin in sua posse negabnnt 
Ire loca , et scrobibns superabit.terra repletis ; 
Spissus ager : glebas cnnetantes crassaque terga 
Ex^pecta , et validis terram proscinde juvencis. 

Salsa aatem tellus ,'et quae perhibetor amara , ; 



T.aS».- LIBE^ IL 57 

I Frngibiis infelix ( to nec mansaescit arando > 
Nec baccho g^enas , ant pomis sua nomina , seryat ) , 
Tale dabit q>ecimen : tn spisso vimine qnalos W ^ ^ V V^ 
Gdaqme^p^ladonim fnmosis deripe tectis ; 
Hac ager iUe malns , dnlcesqne a fontibns nndse , 
Ad plennm calcentnr : aqna elnctabitur omnis 
Scibcet > et grandes ihnnt per vimina gnttse ; 
At sapor indicixim faciet manifestns , et ora 
Tnstia tentantnm sensn torqnebit amaror. 
Pingnis item qnae sit tettns , hoc ^eniqne pacto 
Biscimns : band ninqnam manibns jactata fatiscit , 'Avm% 
Sed picis in morem ad digitos lentescit habendo. 
Hnmida majores herbas alit , ipsaqne jnsto 
Laetior : ab ! nimiiim ne sit mihi fertibs iUa , 
Nea se praevalidami primis ostendat aristis ! 
Qu« gravis est , ipso tacitam se pondere prodit , 
Qoaeqne le^s. Promptnm est oenbs prsediscere ni<ii 

gram, 
Et qnis cni color : at sceleratnm exqnirere irigns 
Bi^ile est ; pieeae tantum , taxique nocentes 
Interdam , ant ederae pandnnt vestigia nigrae. 

Uis animadversis , terram mnlt6 ante memento 
Excqqaere , et magnos scrobibns cobcidere montes , 
Ante snpinatas aqniloni ostendere glebas ,' 
Qoibilaetnminfodias vitis genns : optima putri 
Arva solo ; id vetfti cnrant , gelidaeque pruinae , 
Ktbibefitcta moveas robnstus jngera fossor. 

At , si qnos hand uila viros vigilantia fugit , 
Ante locnm similem cxquimnt , nbi prima paretnr 
Arboribns seges , et quo mox digesta feratnr , 
Motatam i^orent subit6 ne semina matrem : 
Qoin etlam cceli regionem in cortice signant ; 
Ut qnoqiiaeqne modo steterit , qna parte calores 
Anstnnoft tnlerit , qnae terga obverterit axi , 
Kestitnant : adeo in teneris consuescere mnltum est ! 

ColUbiu an plano meliiis ait ponere vitem 



1 



5S . GEOKGICORUM ▼. 37 

Qaxre priii&. Si pinguis agros iuetabere campi , 
Densa sere ; in denso uon «egnior obere bacchtu 
Sin tnmnli» acclive solnm coUesqne snpinos , 
Iddnlge ordinibns ; nec secius omnis in nngnem 
Arboribns positis secto via limite qnadret. 
Ut ssepc ingenti bello qnnm longa cohortes 
Explicnit legio , et campo stetit agmen aperto , 
Dii'ectaeqne acics , ac late fluctuat omnis 
Aere renidenti tellns; necdnm hon*ida miscent 
Proelia , sed dnbins mediis Mars errat io armis : 
Omnia sint paribns nnmeris dimensa viarnm ; 
Non animnm mod6 uti pascat pimpectns inanem , 
Sed quia non aliter vires dabit omnibus aequas 
Terra, neqnein vacuum poteioint se extendere lami. 

Forsitan et scrobibus quae sint fisistigia qnseras. 
Ausim vel tenui vitem committere snlco. 
Altior ac penitus terras defigitur arbos , 
Aesculus in primis , qn«&^qnantum vertice ad anrac 
Aetberias , tantum radice in tartara tendit. 
£rgo non hiemes illam , non flabra , neqne imbi^es , 
Convellunt ; immota manet , multosqne-nepotes , 
Multa virum volvens dnrando sascnla, vincit : 
Tnm Ibrtes late ramos et brachia tendens 
Uuc iliuc , media ipsa ingentem snstinet umbram. 

Neve tibi ad solem vergant vineta ca^ntem ; 
Neve inter vites corylum sere ; neve^flagella 
Snmma pete , aut sumnul destringe ex arbore pknta^^ 
Tantns amor terrae ! neu ferro Isede retuso 
Semina ; neve oleae silvestres insere truncos. 
Nam saepe incantis pastoribus excidit ignis , 
Qoi furtim pingni primum j&ub cortice tectus 
Kobora comprendit,fTondesque elapsns in ahas 
logentem coelo sonitnm dedit : inde secutus 
Ver ramos victonperque alta cacumina regiiat , 
Ut totnm involvit flammis nemns , et rnit atram 
Ad coelum pice4 crassns caUgiiie nnbem ; 



▼.309. LIBER II. 5^ 

P iWiti m si tejnpestas a vertice silvis 
Incubiiit , glomeratque ferens incendia ventns. 
Hoc nbi , noa a stirpe valent , csesaeque reverti 
Possunt , atqne im4 similes revirescere terr4 : 
Infelix saperat foliis oleaster amaris. 

Nec t^bi tam pmdens quisqaam persuadeat auctor 
Tellurem bore^ rigidam spirante moveri : 
Rora gela tom claudit hiems , nec semine jacto 
Concretam patitur radicem affigc^ terras. 
Optima vinetis satip , quum Vere ruhenti 
Cuidida venitavis longis invisa colubris ; 
Prima vel antumni sub fiagora , quum rapidus so] 
Nondumbiemem contingit eqais, jlim praeterit aestas. 

Yer adeo frondi nemornm , ver utile silvis : 
Vere tument terr» , et genitalia semiua poscont f 
Tom pater omnipotens fecundis imbribus setber 
Gonjogis in gremium laetse descendit , et omnes 
Bfagnns alit , magno commixtus corpore , fetus : 
Avia tnm resonant 9vibns virguita canoris , | 
Etvenerem certis repetunt armenta diebus : 
Parturit almns ager : sfephyrique tepentibus auris^ 
Laxa^ti^va sinns ; superat tener omnibns bumer ; 
Itt^St povosloles andent se gramina tnto 
Gredere ; nec metuit surgentes pampinn» austroi , 
Airt actnm coelo magnis aquilonibus imbrein ; 
l^^l|adit gemmas , et frondes explicat omnes. 
Von alios primai crescentis originc mnndi 
Iflllzisse dies , aliumve habuisse tenorem , 
Ciediderim : ver iliud erat , ver magnus agebat 
Orbis, et hibernis parcebant flatibns euri , 
Qiram primae Incem pecudes hausere , vir&mqne 
Ferrea progenies duris caput extulit arvis , 
hnaissaeqae fer» silvis , et sidera coelo. 
Nec res honc tenerae possent perferre laborein , , _ 
Si non tanta quies iret frignsqne calbremqne 
Inter, et exciperet coeli indulgentia terras. 



6o GEORGICORtTM t. ^4l 

Qnod superest , qusecnmqae premes yirgoUa per 
agrt>s, 
Sparge fimp pingiii , et multa.memoi^ occule terra : 
Autlapidem bibulum aut squalentes infode coaclia^; 
Inter enim labentur aqnae , tenuisque subibit 
Halitus , atque animos tollent sata : jamque reperti 
Qni «axo super atque ingentis pondere teat^ 
TJrgerelit ; boc effusos munimen ad imbres ; 
Hoc , ubi biulca>siti Hndit Canis aestifer arva. ^ , 

Seminibus po^tis , supereit deducere terram 
Ssepius ad capita , et duros jactare bidentes ; 
Aut presso eicercere solum,sub vomere , et ipsa 
Flectere luctantes inter vineta juvenoos ; . 
Tum leves calamos , et rasse bastilia virgse , 
Frsuuneasque aptare snde^ , furcasque bicomes , 
Yiribus eniti quarum , et contemnere ventos 
Assuescant , summasque sequi ta}>ulata.per ulmos. 

Ac , dum prima noiiis adolescit frondibus setas , 
Parcendum teneris : et dum se betus ad auras , 
Pabnes agit , laxis per purum immissus babenis , 
Ipsa acie nondum falcis tentanda ; sed uucis 
Carpendae manibus frondes , iuterque legendse. 
Inde ubi jam validis amplexae stirpibils uhnos 
Exieriut , tum strix]Lge comas , tum braciua tonde ; 
Ante reformidant ferrum : tum denique dura 
Eserce imperia , et ramos compesce fltientes. 

H^jexendse saepes etiam, et pecus omne tenenduAf 
Prasdpu^ dum frons tenera impmdensque laboron: 
Cui, snper iadignas biemes , solemque poteutem f 
Silvestres uri assidue capreaeque sequaces 
Hludunt; pascuntur oves , avidaeque juvenc«. 
Frigora nec tantura cani coacreta pruina , 
Ant gravis iAcumbens scopulis areutibus %stas , 
Quantiun illi nocuere greges , durique venennin 
Dentis, et admorso signata in stirpe cicatrix. 

Non aliam ob culpam !Baccbo caper onmibus aris 



T.38o. LIBERII. 6i 

Caeditur, et Teteres ineunt proscenia ladi ; \ 

Prsemiaqne ingeniis, pagos et compita circom , 
Thesidia posnere, atqne inteir pocnla laeti 
MoHibns hi pratis nnctos salnere per ntres. 
Nec non Ansonii, Trojsl gens missa, coloni 
Tersibns incomptis Indnnt , risnqne solnto , 
Oraqne corticibns snmunt borrenda cavatii : 
Et te, Bacche, vocant per carmina laeta, tibiqne • 
Oscilia ex alti snspeudnnt mollia pinn. w^<M ^S 
Hinc omnis largo pnbescit vinea fetn ; ' 

Complentnr vallesque cavae , saltnsqne profundi ^ 
£t qndcnmque dens circnm capnt egit bonestum. 
Brgo rite sonm Baccbo dicemus bonorem 
Carminibus pati-iis, lancesqne et liba feremns *, 
Et dactus comn stabit sacer bircns ad aram , 
Pingoiaque in veribns torrebimns exta columis. 

Est etiain ille labor curandis vitibus alter , 
Coi nnmqnam exhansti satis est ; namqne omne quot 

annis 
Terqne quaterqne solum scindendnm , glebaqne versif 
Aetemnm frangenda bidentibns , omne levandum 
Fronde nemns : redit agricolis labor actns in orbetUy 
Atqne in se sna per vestigia volvitur annns. 

Ac jam olim seras posuit qnum vinea frondcs , 
Frlgidns et silvis aqnilo demssit bonorem ; 
Jam tnm acer cnras venientem extendit in annnni 
Knsticns, et cnrvo^^Satnrnidente relictam 
Persequitnr vitem attondens, fingitqne pntando. 
Primns humnm fodito, primus devecta cremato 
Sarmenta, et-vallos primns sub tecta referto : 
Postremus metito. Bis vitibus ingruit umbra ; 
Bis segetem densis obducnnt sentibns berbae : 
Boms nterque labor. Laudato int^ntia rnra 5. 
Exignnm coKto. Nec non etlam aspera msci l''*-i 
^iouna per silvara, et ripis fluvialis arnudb 
C»4ltur , incnltique exercet cura salicti . 



6a GEORGICORUM y. /^iS, 

Jam vinctae vites, jam falcem arbusta i^eponuiLt , 
Jam canit extremos e^eCus vinitor antes : 
Sollicitanda tamen tellcu, pnlvisque movendus ; 
Et jam maturis metnendus juppiter uvis. 

Contra, non ulla est oleis cnltnra : neque illae 
Pcocnrvam exspectant falcem , rastrosque tenaces , 
Quum sem^l haeserunt arvis, anrasque tulerunt. 
Ipsa satis teUos, qnnm dente reelnditur nnco, 
SnfjQcit Iiumorem, et graridas cum vomere fmges. 
Hoc pinguem et placiAam paci nutritor olivam. 

Poma quoqa43, utprimum tmncossensere valeutes, 
Et vires liabuere suas , ad sidera raptim 
Vi propr;& oituntur, opisqn/e hand indiga nostrae. 
Nec minos interea fetu n^mns onine gravescit , 
Sangaineisqoe inculta rnlient aviaria baccis ; 
Tondent^r cytisi; taedas sitva alta ministrat , 
Pascnnturqne igne^ noctnrni , et lumina fundunt. 
£t dnbitant homines serere , atqtie impendere cnram ! 
Quid majora sequar ? salices hnmilesque genests, 
Ant illae pecori frondem , aut pastoribus umbras , . 
iSnfQciunt, saspemque satis, et pabula melli. 
£t juvat undantem buxo spectare Cytorum , 
Nary^feeque picis lucos : juvat arva videre , 
'Non rastris hominum, non nlii obnoxia curse. 
tpsae Caucasio steriles in vertice silvae , 
Qnas animosi enri assidue franguntque feruntque , 
Daotalios aliae fetus; dant utUe lignum , 
Navigiis pinos, domtbus cedrumque cupressosque. 
Hioc radios trivere rotis, hinc tympana plaustris y 
Agricolae, et pandas ratibus posuere carinas. 
Viminibus salicesiecundae, frondibns uhni : 
At myrtus valicUs hastilibns , et bona bcllo 
Cornus; Ityraeos taxi torqnentur in arcus. 
Nec tiliae leves , aut tomo rasile buxum , 
Non formam ac4[;ipiunt , ferroque cavantnr acujo : 
Noc Qon et torrentem undam^levis innatat alntt^^ 



T.45i. UIBER II. 63 

Missa Pack), nec non et apes «xamina Gondont 
Cortiiabnsqne eavis vitiosseqne iiicis alveo. 
Qnid memorandnm aeqn^ Baecliei^ dona tnlemnt? 
Bacchus «5t ad cnlpam cansas dcdit : ille furentes 
Centanrosleto domuit^ Bluetnmqne, Pholnmqne , 
Et magno Hylaenm Lapithis cratere minantem. 

O fortnnatos niminm , sna si bona norint , -"* 

Agrioolas, qnibns ipsa, procul disoordiKis amii» , 
Fondit hnmo facilem victum justissima tellus ! 
Si non ingentem fpribus domns alta supeibis 
Man^ salutantum totis vomit adibus nndam , " 
Nec varios inhiant pulchra testndine postes , 
Illnsasqne anro vestes, Ephyreiaque aera; 
Alba neqne Assyrio fucatur lana veneno , < 
Nec casii liqnidi corrumpitur usus olivi : -'- ' 

At secnra qBies,>et nescia fallere vita , 

Dives opnm variamm ; at latis otia fundis , ' ^ 

SpeluncjT, vivique lacus ; at frigida Tempc , 
Magitusque boum, mollesque sub arbore somni, 
Non absunt; illic saltns ac lustra ferarum , 
Et patiens bpemm exignoque assueta juventus , 
Sacra denm, sanctique patres: extrema per illd» 
lastitia excedcpis terris vestigia feeit. 

Me ver6 primdm dulces ante omnia Mnsae , 
Qoaram sacra fero ingenti percnssus amore , 
Aocipiant; co^qne vias et sidera monstrent , 
Defectus solis varios,lun8eqne laborcs ; 
XJiidc tremor terris; qn4 vi maria alta tnmescant 
Objicibiis puptis, rarsusque in seipsa residant ; 
Qiiid tantum oceano properent se tingerC soles 
Riberai, vcl qnae tardis mora noctibus obstct. 
Sin, has nc possim natnrae accedere partes , 
Frigidns obstiterit circum praecordia sangnis ; 
Rura mihi et rigoi placeant in vallibus amnes ; 
Hmnina amem siivasqne inglorins. O ubi campi , 
Spercheosqnc , et virginibns bacchata JLacaenis 



Felix qui pottut «;»» ^frabile fatum . , 

^,,.emet^omne-t»«-^^^^^ ,i,.v.r.. 

Sabiecit pedibus, ^l^^r . ^ it agrestes,, 

lormnat^- et iUe «l«°Xe«IlSy^pl^«l'« «•"»"- 
Pa„a,ue,sav.numq«--«' „^ regum 

jUnmnonpopuliUst». «^ fj^tres, 
rle:at,et infidos »?«»" f^„ ab Histro ; 
Int conjutato de^^-^^en, Daens^ jj 

Non res Roman», P*"»"?,^",^^ invidit babenu. 
Zt dolnit nuserans "^^^^^^ilatia rura 
^oos rami f-^f' S^^elferrea jura, 
^ponte »"!««;"* ''^"^tpopuli tabularia v»dit. 
lisanumqne fo™»;^"* f^ c«ca , ruuntqne • 

SolUciunt alu -'='»";^*\j u^na regnnr : 
I„ ferrum , P-^"-;:^'^^ *^ro,que penates 
Hi, petit excid. s »'^» i^dormiat ostro : 

Condit opes aUus, d«*»»!°^\„„c plausus hiantem 
. i^e »tupetatton.tus ros«».hun^^^ ^^^„, 

per cuneo, g«™'"\*"* T^ ^nguine fratrnn» , 
^orripnit: 8»°'»«°' P^^^^a S mutant , 

•''«'' «onieq.^n"u. pomi, e^beret annus 
Tf^ fXecorum, a«t cereaUs mergtte outan ^ 
>*^" venwque oueret sulcos , atque borrea v««t. 
*"^^wVhi«m.,; teritur S.ryoni. bacca tra^U». 

JrXsaes teti redeunt; dant arbuta sUv», 
ir**^rios ponit fetus .ntumuus, et Jte 
^* Tfs n apricis coquitnr vindemu. sax». 
. ^'^J^ ddces pendeut circum oscula nati , 



v.5a3. LIBERII. 65 

Casta pndicitum servat domas ; nbera vaccae 
Lactea demittunt^pmgiiesqae in gra&iine beto 
Inter se adversis lactantar cornibas h^di. 

Ipse dies agitat festos; iasasqae per herbam , 
Ignb abi xn medio , et socii cratera coronant , 
Telibans, Lcnaee, vocat; pecorisqae ma^tris 
Velocis jacali certamina ponit in nlmo ; 
Gorporaqae a^esti nndant prse^nr^ palaestrii. 

Hanc olim veteres vitam colnere Sabini , 
Hanc Remns ct frater ; sic fortis Etraria crevit 
Scilicet, et reram iacta est palcherrima Roma » 
Septemqne nna sibi mnro circamdedit arces. 
Ante etiam sceptram Dictaei regis, et ante 
Impia qn^m csesis gens est epolata juvencis^ 
Aareas hanc vitam in terris SatnmaS agebat. 
Necdam etiam aadierant inflari classica , necdnm 
Impositos daris crepitare incadibus enses. 

Sed nos immensnm spatiis confecimns aeqnor ; 
Et jam tempas eqaum ^mantia solvere colla. 



mm^M^ 



GEORGICORUM 

LIBER TERTIUS. 



1 ■ qfKMfiie, magiM Fftles, et te, vamiande, canemiu, 
Pastor ab Amphiyso ; tos, stlrat, amncsqiie Lycaei. 
Cetera , qiue Tacoas teniiisseikt cannme nentes , 
Omnia jain Tui^ta : qnis ant Eorjsthea dnnmi , 
Aat ilbf2 iati nes<^t Bnsindis aras ? 
Cnt no 1 dtrttts Hylas puer, et Latonia Delos , 
HlpT^odimfqae, inuneruqne Pelops insi*nis ebnnio« 
A"?r eqnb? Trat^c ia Tia est , qca me qnoqne possiis 
Toiiere hnmo. Ticrorqne Tirum Tohtarp per ora. 
Primns e^ in pjtriam meenm , modo Tita snpersit, 
Aonio redieas dedacam Terliee Mns35. 
Primos Idnmams reJ^ram tibi , Mantna , palmas ; 
Et Tiridi in campo tem{^nm de manBore ponam , 
Propmr aqnam, tardis in^ens nai fexibns emt 
Mlncins, et teaera prfftexit amndme ripas. 
In mcdio mihi Caesar erit ^ tem|4umqne tcacikit. 
IBi Tictor e^, et Tjrio eoat^>eetns in ostro , 
Centnm qnadrijn^Eos agitabo ad fctmina enrms. 
Cnncta lud&i, Ai^iienm linqnens hicogqne Moiorchi} 
C — sibits et crmk> decemat Graceia ccstn. 
^se, capnt tonsx follis oraatns oiiTap« 
Dona ^ram, Jam nnnc solemaes dncere pompas 
Ad deln}]»a jnTat, caesosqne Tklere jnTencoi» : 
"^na nC Tersts d iac cd nt fironcibas, nt^nie 



t.a4.. GE^ILO. LIB. III. ^? 

P;ii|||ireaintextitoUaiit aolaRa Britaimi. 
I«^fi>dbiispagnam ex aaro solidoque elephsknto 
GiBgaridiinL &ciaifi , victomqae arma Qoirioi ; 
JliUfae hiM^Obdaatem be^lo magnumqne flaentem - 
Ifiliim, ac navali surgentes aere colamoas. 
Addamnrbes Asise domitas, palsamqae Niphaten, 
Fidentemqne fuga Partham versisqae sagittis, 
Et dao rapta mana diverso ex hoste tropaea , 
Bisqoe triamphatas atroqae ab littore gentes. 
Stabant et Parii lapides , spirantia signa , 
Assaraci proles, demissseque ab Jove gentis 
Nomina, Trosque parens, et Troja Cynthins anctor. 
Invidia infelix Fnrias amnemque sevemm 
Cocyti metuet, tortosque Ixionis angnes , 
Immanemqne rotam ^ et non exsapera()iJe saxnm. 

Interea Dryadum silvas saltasqae seqaamur' 
Intactos; tua, Maecenas, haud mollia jussa. 
Te sine nil altum mens inchoat. En age, segnes 
Rmnpe moras; vocat ingenti clamore Cithairon , 
Taygetiqne canes, domitrixqae Epidaurus eqoorum; 
£t vox assensn nemorum ingeminata remngit. 
Mox tamen ardentes accingar dicere pugnas 
Caesaris, et nomen fam4 tot ferre per annos 
Tithoni prim4 qnot abest ab origme Caesar. 

Sen qnis, Olympiacse miratas prsemia palmae, 
Pasdt equos, seu quis fortes ad aratra javencos , 
Corpora prsecipne matrnm legat« Optima torvae 
Forauibovis, cai turpe (^aput, cui plurima cervix, 
£t cranim tenns a meato palearia pendent ; * 

l^ longo nnllus Uteri modns; omnia magna , 
P^ etiam; et camnrls hirtae snb cornihns anres. 
Kec mihi displiceat macuUs insignis et albo , 
Aut jnga detrectans , interdnmque aspera' eonin , 
Et faciem tauro propior ; quajqne ardna tbta ^ 
Et gradiens iwA verrit vestigia cauda. 

Aetas Ladnam jastosqne pati hymenseos 



1 



6S GEORGICORUM T.eo. 

Desinit ante decem, post quatnor indpft, annos : 
Getera nec fetnrae habilis, nec fortis aratris. 
Interea, snperat gregibns dnm iaeta jnventas, 
Solve mares; mitte in venerem pecnaria primns, 
Atqne aliam ex alia generando snffice prolem. 
Optima qnseqne dies miseris mortalibns aevi 
Prima fagit: snbennt morbi, tristisqne senectns, 
£t labor, et dnrae rapit inclementia mortis. 
Semper ernnt qnamm mntarl corpora malis ; 
Semper enim refice: ac, ne pbst amissa reqniras , 
Anteveni,,et sobolentarmento sortire qnot annis.. 

Nec non et pecori est idem delectns eqnibo. 
Tn mod6, qnos in spem statnes snbmittere gentis^ 
Praecipnam jam inde a teneris impende laboretn. 
Contina6 pecoris generosi pnlins in arvis 
Altins ingreditnr, et mollia cmra reponit : 
Primns et ire viam et flnvios tentare minaces 
Andet, et ignoto sese^ committere ponti : 
Nec vanbs horret strepitns. Illi ardna cervix , 
Argntnmqne caput, brevis alvns, obesaque terga ; 
Lnxnriatqne toris animosnm pectns.Honesti 
Spadices, glanciqne; color deterrimns albis , 
£t gilva Tnm, si qna sonum procul arma ded^re , 
Stare loco nescit, micat anribns, et tremit artns , 
Collectnmqne premens volvit sub naribus ignem. 
Densa juba, et dextro jactata recnmbit in armo. 
At duplex agitnr per Inmbos spina : cavatqne 
Tellnrem, et solido graviter sonat nngnla corau. 
Talis Amyclaei domitus PoUucis babenis 
Cyllams, et, qnomm Graii meminere poetae, 
Martis eqni bijnges, et magni cnrrus Achilli : 
Talis et ipse jnbam cervice effhdit eqnina 
Conjugis adventn pemix Satumns, et altnm 
Pelion hinnitn fugiens implevit acnto. 
Hnnc quoqne , ubi ant morbo gravis , aut jam segnior 
annis. 



▼.g5. LIBEK III. «f 

Deficit, aLde domo; uec tarpi ig^osce senectae. 
Frigidns in venerem senior , frostraqne laliorem 
Ingratnm trahit ; et , si qnando ad proelia ventnm est , 
Ut qnondam in stipulis magnus sine virihns ignis^ 
looasstmi fnrit. Ergo animos ^vnmque notabis 
Prscipne; liinc alias artes , prolemqne parentnm , 
£t qnis cnique doloi victo, qnae gloria palmae. 
Nonne vides, qnum prsecipiti certamine campnm 
Corripuere, rnuntqne effusi carcere currus ; 
QQum spes arrectae juvenum , exsultantiaque hanrit 
Corda pavor pulsans ? illi instant verhcre torto , ^ 
Et proni dant lora; volat vi fervidns axis: 
Jamque hnmiles, jamqne elati suhlime videntnr 
Aera per vacunm ferri , atqne assurgere in anras. 
Nec mora, nec reqnies; at fulvse nimhus arenae 
ToUitnr; humescunt spumis flatuqne sequentnm : 
Tantns amor laudum , tantse est victoria curae ! 

PrimusErichthonius currns et quatnor ausns' 
Jmigere eqaos, rapidusqne rotis insistere victot. 
Frena Pelethronii Lapithae gyrosqne dcd^re , 
Ii&positi dorso; atque equitem docuere suh armis 
Insnltare solo, et gresstis glomcrare snperhos. 
Aeqnos nterque lahor : aeque juvenemque magistri 
Exquirnnt, calidumque animis et cnrsihus acrem; 
Qaamvis saepe fuga versos ille egerit hostes , 
Etpatriam Epirnm referat , fortesque Mycenas, 
Neptuniqne ipsa dedncat origine gentem. 

His animadversis, instant snh fempns, et omnes 
Impendunt cnras denso distendere pingui 
Quem leg^re ducem et pecori dixere maritum : 
Pobentesque secant herhas, fluviosqne ministrant , 
Parraqne, ne hlando neqneat superesse lahori, 
lavaUdiqne patrnm referant jejunia nati. 
Ipsa antem macie tennant armenta volentes : 
Atque, nhi concnVtns primos jara nota volnptas 
SoUicitat, frondesqne negant , et fontihus arcent j 



70 GEOROICORUM t. i5i. 

Saepe etiam cnrsn qnatiaiit, et scde fatigant , 
Quum grayiter tnnsis gemit area fmgibns , et qnnm 

- Snrgentem ad zephyrnm paleae jactantnrinanes. 
Hoc facinnt, nimio ne Inxn obtnsior nsns 
Sit genitali arvo, et snlcos oblimet inerte^ ; 
Sed rapiat sitiens venerem, interinsqne recondat. 

Rnrsns cnra patrum cadere et snccedere matmm 
Incipit. Exactis gravidae qnnm mensibns errant , 
Non illas gravibns qnisqnam jnga dncereplanstris, 

. Non saltn stq>erare viam sit passns, et acri 
Carpere prata fiiga , flnviosmie innare rapaces. 
Saltibns in vacnis pascant, et plena secnndum 
Hnmina , mnscns nbi , et viridissima gramine ripa , 
SpelnnCaeqne tegant, et saxea prd^nbet umbra. 

Est Incos Silari circa ilicibnsqne virentem 
Plnrimns Albnmnm volitans , cni nomen asilo 
Romannm est, oestrum Graii vert^re vocantes; 
Asper, acerba sonans; quo tota exterrita silvis 
Diffnginnt armenta ; fnrit mngitibns aetber 
Concnssns, silvaeqne, et sicci ripa Tanagri. 
Hoc qnondam ^onstro horribiles exercnit iras 
Inachite Jnno pestem meditata jnvenca*. 
Hnnc qndqne , nam mediis fervoribns acrioF instat, 
Arcebis gravido pecori , armentaque pascev 
Sole recens orto, ant noctem ducentibns astris. 
, ' Post partnm, cnra in vitulos traducitnr omms ; 
Continuoque notas et nomina gentis innrnnt ; 
£t quos , aut pecori malint snbmittere habendo | 
Ant arb servare sacros, ant scindere terram, 
£t campnm horrentem fractis invertere glebis : 
Cetera pascuntur virides armenta per herbas. 
Tn qnos ad stndium atqne nsnm formabis agresteiO) 
Jam vitnlos hortare, viamqne insiste domandi , 
Dnm facUes animi jnvennm, dnm mobilis aetas. 
Ac prlmiim laxos teuni de vimine circlos 
Cervici snbnecte; dehinc, nbi libera colla 



y. 167. LIBER III. 71 

Servitio assn^rint, ipsis e torqaibus aptos 
Jangepares, et coge gradum eonferre juvencos ; 
Atqae iilis jam saepe rotae dncantnr inanes 
Per terram, et summo yestigia pnlvere signent. 
Post yalido nitens snb pondere faginns axis 
Instrepat, et jnnctos temo trahat aerens orbes. 
f nterea pnbi indomitae non gramina t&ntiim , 
Nec yescas salictim fr6ndes,' ulvamqne palnstrem , 
Sed fmmenta manu carpes sata : neo tibi fetse , 
More patmm, nivea implebunt mnlctraria yaccae ; 
Sed tota in dnlces consnment nbera natos. 

Sin ad bella magis stndium , turmasqne feroces^ 
Aot Alphea rotia praela|)i flumina Pisae , 
Et Joyis^in Inco currns agitare volantes; 
Pnmns eqni labor est animos atqne arma videre 
Betlantnm, lituosqne pati, tractnqne gementem 
Ferre rotam, et stabulovfrenos audire sonantes , 
TDm magis atqne magis blandis gandere magistri 
Landibns, et plansae sonitnm cervicis amare. 
Atqne baec jam primo depulsus ab ubere matris 
Aodeat, inque vicem det niolUbns ora capistris 
Invalidus, etiamque tremens, etiam inscius aevi. 
At, tribus ezactis, ubi qnarta accesserit aest;as\ 
Carperemoxgyrum incipiat, gradibusque sonare 
Compositis, sinuetqne altema volnmina crnrum , 
Sitqne laboranti similis; tufn cnrsibus auras 
Tom vocet ; ac per aperta volaiis , ceu liber habenfis , 
Aeqnora, vix snmma vestigia ponat aren^. 
Qoalis Hyperboreis Aquilo qnom densns ab oris 
bumbnit, Scytbiaeqne hiemes atqne arida differt 
NnbiU: tumsegetesaltaecampiquenatantes * 
Leoibus horrescniU flabris, sommaeqne sonorem 
I)aat nlvae, longique urgent ad littora fluctus : 
Ill6 volat, simnl arva fugi, simul asquora verrens. 

Hic vel ad £lei metas et maxima campi 
Sodabit spatia , et spumas aget ore cruentas ; 



73 GEORGICORUM r. ao3. 

Belgica vel moUi melias feret esseda callo. 
Tum de^ium crassa magnnm farragine corpiis • 
Crescere jani domitis sinito ; namque ante domandtim 
tngentes tollent animos; prensiqne negabunt 
Yerbera lenta pati, et dnris parere lupatis. 

Sed ncfn nlla magis vires indtfstria firmat , 
Qnam venerem et caeci stimnlos avertere amoris , 
Sive bonm, sive est coi gratior us;is equornm. 
Atqne ideo tanros procul atque in k>la relegant 
Pascna, post mpntem pppositnm, et trans flumina lata; 
Aut intns clansos satura ad praesepia servant. 
Carpit enim vires paulatim, uritque videndo , 
Femina ; nec nemorum patitur meminisse nec herbae. 
DuicJUns illa quidem illecebris et sape superbos 
Comibus inter se subigit decemere amantes. 
Pascitur iu magn^ silva formosa juvenca : 
mi alternantes raulta vi proelia miscent 
Tulneribus crebris ; lavit ater corpora sangnis , 
Versaque in obnixos urgentur cornua vasto 
Cnm gemitu : reboant silvaeque et longus olympns. 
Nec mos bellantes una stabnlare ; sed alter 
Vic^us abit, longeque ignotis exulat oris , 
Multa gemens ignominiam , plagasqne superbi ^ 
Victoris, tum quos amisit inultus amores ; 
Et stabula adspectans regnis excessit avitis. 
Ergo omni cnra vires exercet, et inter 
Dura jaeet peraox instrato saxa cnbiH , 
Fi^ondibus birsutis et carice pastus acnt4 : 
£t tentat sese, atque irasci in coraua discit , 
Arboris obnixus trunco; ventosque lacessit 
Ictibus, et spars4 ad pugnam proludit arenS. 
Fdst, ubi collectum robur vii*esque refe^tae , 
Signa movet, praecepsque oblituida fertnr in bostem: 
Fliictus ufi medio coepit qunm albescere ponto 
liongiiis, ex aitoqne sinum trabit; utque, volntns 
Ad terras..immanc sonat per saxa, neqae ipso 



Vi a39. ^ LIBER III. 7^5 

Monte minor procumbit ; at ima ezaestoat undA 
Yerticibas» nigramqne alte subjectat arenam. 

Omne adeo geno^ in terris hominnmqne , f«ranun« , 
qne, 
£t genos seqnoreom, pecudes, pictaeqne volucres, 
In fnrias ignemqne ruunt : amor omnibus idem. 
Tempore non alio catulorum oblita leaena 
Saevior erravit campis : nec funera vxdgo 
Tam multa informes ursi str^emque dedere 
Per silyas : tum saeTus aper , tum pessima tigris : 
Hen ! male tum libyse solis erratur in agris. ^ 
Nonne vides ut tpta tremor pertentet equorum 
Corpora , si tantnm notas odor attulit auras? 
Ac neque eos jam frena virum , neque verbera saeva , 
NonscopnS, rupesquecavae, atqneolvfecta retardant 
Fiumina correptos unda torquentia montes. 
Ipse ruit, dentesque Sabellicus exacult sus , 
£t pede pr(>subigit terram , fricat arbore costas , 
Atque hinc atque ilUnc bumeros ad vulnera durat. 

Qnid juvenis magnum cui versat in ossibus ignem' 
Bnrus amor? nen^ abruptis turbata proceUis 
Nocte natat caec4 serus freta : quem super ingens > 
Porta tonat cceU , et scopnUs iUisa reclamant 
Aeqnora; nec miseri possunt revocare parentes, 
Nec moritura super cmdeU funere virgo. 

Quid lynces Bacchi variae , et genus acre Inporum , 
Atque canum ? quid , quae imbeUes dant proeUa cervi ? 
SciUcet ante omnes furor est insignis equarum : 
£t men^m Yenus ipsa dedit , quo tempore Glauci 
Potniades maUs membra absnmpsere quadrigae. 
Hlas ducit amor trans Gargara , transque sonantem, 
Ascanium; snperant montes, et flumina tranant :■ 
Continu6que avidis ubi subdita flamma meduUis ^ 
Tere magis, quia vere calor redit essibus , iUae , 
Ore omnes versae in Zephytum, stant rupibus alHs , 
Ezceptantqoa leves auras; et saepe, sine tiUis 



74 GEORGICORUM ▼.274^- 

G>njtigiis , vcnto gravida ( mirabile dictn ! ) 
Saxa per et scopolos et depressas oonvalles 
I^iffdgiant, non, Enjre, tuos, neqne soHs ad ort«8, 
In Boream, Canrumque, aut unde nigerrivus Auster 
Nascitnr , et ^luvio contristat frigore coelum. 
Hic demum , hippomanes vero quod nomine dicont 
Pastores, lentum destillat ab inguine yirus : 
Hippomanes, quod saepe malae leg^re noyercde , 
Miscueruntque herbas, et non innoxia verba. 
6ed fugit interea, fhgitirreparabile tempus , 
Singnla dum capti circumvectamur amore. 

Hoc satis armentis. Superat pars aitera cune 
/Xanigeros agitare grege? hirtasque capellas : 
Hic labor; hinc laudem fortes^perat^ cotloni. 
Nec sum animi dubius yerbis ea yincere magnum 
Qnam sit, et ^ngastis hunc addere i*ebus honorem. 
Sedrme Pamassi deserta per ardna dulcis 
Jtaptat amor : juvat ire jugis quk nuUa priomm 
Gastaliam molti deyertitur orbita clivo. 
Nunc, veneranda Pales, magno nunc^^re sonandnni. 

Incipiens, stabuiis edico in mollibu» herbam 
Carpere oites, dum mox frondosa reducitur sestas ; 
Etmulta duram stipulaL fUicnmque maniplis 
Sternere stibter humum, glacies ne frigida Isedlit 
MoUe pecus , -scabiemque ferat , turpesqne pc^daigras. 
P6st, hinc digressns , jubeo frondentia capris 
Arbuta sufficere, et fluvios praebere recentes ; 
Et stabula a ventis hibemo opponere soli 
Ad medium conversa diem, qnnm frigidus 6lim 
Jam cadit, extremoque irrorat Aquarius anno. 

Hae quoque non cnvk nobis leviore tuendae ; 
Nec minor usus erit, quamvis Milesia magno 
VcUera rautentur, Tyrios incocta rubores. 
Densior hinc soboles , hinc largi cbpiii lactia. 
Quam magis exhausto spumaverit ubere mulfetrt , ' 
Lasta magis pressis itiaiiabttnt fiamina mammis. 



▼.3io. LIBER III. 75 

Nec iiiiiiii& mteres^ liarbas incanaqiM menta ' 
Qnyphii tondent liirci, sactasqne comantes, 
Usnm in ^astrornm y et miseris velamina nantia. 
Pascnntnr verd silvas , et snmma Lyoaei , 
Horrentesque mhos, et amantes ardua dpmos ; 
Atqne ipsae memores redennt in tecta, snosqne 
Bncnnt, et gravido snperant vix nbere limen. 
£rgo onmi stndio glaciem ventosqiie nivales , 
Qno minor est illis curae mortalis egestas , 
Avertes; victnmque feres et virgealaetns 
Pabnla , nec toti^ clandes familia brnma. 
At ver6, zephyris qunm labta vocantibna aeslas 
In saltns utmo^ue gtegem atqne in pascoa mitf»!^ 
Ldciferi primo cum sidere frigida mr« 
Carpamus, dum mane nOvum, dum gramina canentt 
It ros in teneri pecori gratissimus herb^. 
Inde, ubi quarta sitim coeli collegerit hora ^ 
Etcanlnqnemlaerumpentarbustacicada», -, ' 
Ad pilieos aut alta greges ad stagna jubeto 
Carrentem ilignis potare canalibus undam : 
Aestibds at mediis umbrosam exquirere vallea ^ 
Sionbi magna Joyis antiqno robore qnercu^ 
Ingentes tendat ramos, ant sicnbi nigmm 
Ilicihns crebris sacri nemns accubet umbdi : 
Tom tenues dare rursus a^uas, et pascere mTtnpy 
Solis ad occasnm, quum frigidus aera vesper 
Temperat, et saltns reficit jani roscida luna , 
littoraque alcyonem resonant, acaUnthida dnni. 

Quid tibi pastores Libyae, quid pascua versu 
Prosequar, et raris habitatft' mapalia tectis ? 
Saep^ diem noctemque, et totum ex oi^dine menseiiiy 
Wscitnr itque pecns longa in deserta ame uUis 
Hospitiia: tantnm campi jacet ! Omnia secmn 
Armentarins Afep agit , tectumque , hirem({ne ^ 
Armaque , AmydUeamque canem , Cressamqne pha^' 
retraoL 



^ GE01.GIC0EUM 'w.^A^' 

Koa «« ac patriis »c«r RiNBiiini in mrnis ! 

Aate exspeetJtnm poaitis stat iB »gmiiie castrifc 

At noo qna Scythi» gentes, MMiaqiM mdM , 
Torlttdiis et torqimis flareiites ffister areiias , 
Qinqoe redit mediBm Khodope portecta sob axcai- 
Iliic dansa tenent staboKs arMBta ; neque «11« 
Ant berbap campo apparent, ant arboR firoodes t 
Sed jacct aggeribns niTcis mfonDis et alto 
Tcrra gelu latc , septcmqne i 
Semper birms, sempcr spirantes 1 
Tnm aol paDcntes band nmqnam discutit i 
yccqnnm In f c c ttt scqnisahnm p e tit » tb cra,ncc^MJfc 
Praecipitcm Occani rnbro UWt aeqnore cnrmm. 
Concicscnnt snbitaecnrrcndinfcimineemstae, - 
Undaqiic jam tcrgo fcrrato» sostinct Ofbcs , 
Paj^»U>a5 «ila prins patnlis, nnnc bospita pianstns : 
Acraquc dlssifiaat Tnlgo, ▼cstesqne rigescnnt 
Indntae, c^acdnntqtic sccnribns bnmida rina , 
£t toix solidam in g^bcicm rcrt^rc lacunx , 
Stirisqac impcxis indomit borrida barbis. 
Intcreai toto non sccins acreningit : 
lotercimt pccndcs; stant circnmfnsa pmKBis 
Corpora ma^na bonm ; «rtmfirrtoqnc agminc ccrri 
Totpmt molc aOTa, ct snmmls rix conubns exstant. 
I^» noa immissis canibns, non cassibns nlfis , 
PnmeeaeTc a^tant parido» {brmiifinc p»«"J^ ; 
Scd firostra oppomtnm tmdcntcs pcctorc nMmtem 
ComAums obtroncant ierro, graTiterqac mdmtes 
Caedont, ct magno latti damore r^portant. 
Ip«» in d<^fo9sis ^pecnbos secnra snb alta 
Oda agont terdl, coogestaqnc robora ^ tntasqne 
AdvolT^ focii nlmos , igniqne dcd^. 
?^™ct«n liido dncnnt , ct pocnla beti 
]jf™«*to atqije aci<£s imitantnr Titea sorbis. 
Tahs liTperborco scptem snijjccta trioni 



V.3SI. LIBEKin. 97 

Gens d&^na virom Bii^aeo tunditnr earo , 
Xt pecQdom folvis velator corpora saetis. 

Si tibi lamtiam cnrae , primum aspera silva , 
Lappseqne tribuliqne absint ; fnge pabnla laeta ; 
Cofitinooqne greges villis lege moUibus albos. 
Ulam autem , qnamvis aries sit candidns ipse , 
Nigra snbest udo tantum ctii lingua palato 
Kejice, ne maculis infuscet vellera puJlis 
Nascenttun ; pleuoque alium circumspice campo. 
Manere sic niveo lanse , si credere dignnm est , 
Pan , deus Arcadiae , captam te , liuna , fefellit , 
la oemora alta vocans : nec tu aspernata vocantem. 

At du lactis amor, cytisum lotosque frequentes 
Ipse manu salsasque ferat praesepibns herbas. 
Hinc et amant fluvios magis , ac magis ubera tendunt i 
£t salis occultum refemnt in lacte saporem^ 
Molti jam excretos probibent a matribus bxdos , 
Primaque ferratis praeiigunt ora capistris. 
Qood supgente die mulsere , borisque diumis , 
Kocte premnnt ; quod jam tenebris et sole cadente , 
Sob lucem exportans cakthis adit oppida pastor ; 
Aot parco sale contingant, biemique reponunt. 

Ncc tibi cura canum fiierit postrema ; scd un4 
Veloces Spartae catnlos, acremque Molossnm , 
Pasce sero pingui : namquam custodibus illis < 
Nocturnum stabulis furem, indnrsusque luporum j 
Aat impacatos a tergo borrebis Hiberos. 
Saep^ etiam cnrsu timidos agitabis onagros , 
Et canibns leporem , canibns venabere damas : 
Saepe volntabris pulsos silvestribns apros 
Ia£ratn turbabis agens, montesque per altos 
Ingentem clamore premes ad retia cervnm. 

Disce et odoratam stabulis kccendere cedriim , 
Galbaneoque agitare graves nidore cbelydros. 
Saepi snb immotis praesepibus aut mala tactn 
Vipera delituit, codumque exterrita fugit ; 

7- 



«t GEOmGlCORrM ▼-4»7 

Pesds «rf» bom, peeoiiiwe aspwgere TOW , 
FaTithnMi«:e^s»M»*M,capei€fcort, partor; 
ToUesilemqo» ■iB»s et siba» eolfa tMM«t™ 
Deike : jaMiae fti«a timidnLcaiiat ab£dit alte , 




Qaeai Be£i Bexos < 
SolmDtBr, tardosqne traliit a 

Est etiam ifle BuliB Calabri» im aal^os aBgms , 

SqBuoea ooavoiTens sa])lato petloie ier^ y 

Atqoe notis loBgam macolosos graiiAbM alrom , 
Qoi, dom ames otti roaq^mrtor fantibss, et dwn 
Tere madeat ndo terrx ac phwiaKlm amstri» , 
Stagiia coKt; riptsqoe lialHtaBS bic piseib» atram 
IiB^irobos io^hETiem ranisqvc loqoacibas «plrt. 
Postqvaaa exnsta palos, terraqne ardocc drfuscinit, 
£xs3itimsM»uB,et,flaBUia]itia hnaina torqnens , 
Sdcrit agris, asperqoe siti, atqne exleriilns aeatn. 
ICe wiki tnm Bolles snb drro carpere scmmm , 
Nen dorso nemoris libeat jacnisse pe» bctbos , 
Qnnm , po^tis noTns exnTiis, nitidnsqiBe jui«»t* , 
Tolritiir, ant, catnh» tectis ant oira rdiBqacBs , 
Ardnns ad soleni, et lingnis ndcat ore tiisnkis ! 
Mecborma qnoqne te cansas et signa docebo. 
Torpis ores tentat scabtes, nbi fri^iidvs inibcr 
Altins ad ▼iTnm perscdit , et borrida cano 
Bmma geha; t^ qmuia t^uisis iDotns adharsit 
Ssdor, et hirsnti sc c nt r n nt cwpora Tcpres. 
l>Blcibas idcxrco ftBriis pccns omiie auigistri 
Perfindant; odisqiftearies in gnrgite Tilfis 
Mersatw, nissnsqne secimdo deflnit amni : 
Ant tOBsom tristi contiiignnt corpns amnrca , 
£t ^mas miscent argcnti, TXTaqne snUnra , 
~f^T"^ P>«»» ct pingoes nngnine co^ , 
SnHamq oe, cll«^)arosqne ^rcs, nlframqae lat«' 

L magis praesoks fortona tabonOB c«t , 



V. 45«. LIBER III. 7» 

Qaam si qnis ferro potnit rescindere smnmnm 
IUcerls os : alitur vitinm, vivitqne tegendo , 
Dam medicas adhibere manns ad vnlnei*a pastor 
Al>negat , ant meliora deos sedet omina poscens. 
Qnin etiam, ima dolor balantnm lapsns ad ossa 
Qaam fnrit, atqne artus depascitnr arida febris, 
Profnit incensos aestns avertere, et int^ 
Ima ferire pedis salientem sangnine venam , 
Bisaltae qno more solent, acerque Gelonus, 
Qaum ingtt in Rhodopen , atque in deserta Getamm, 
£t lac concretnm cnm sangnine potat equino. 

Qtiam procnl aut molli snccedere saepius uml^r» 
Videris, aut summas cai*pentem ignavius herbas , 
Extremamqne sequi, ant medio procnmbere dimpo 
Pascentem, et serae solam decedere nocti ; 
Contianu culpam ferro compesce, priusquam 
Dira per incautum serpant contagia vi;ilgns. 
Non tam creber ageiis hiemem mit aequore turbo , 
Qoam multae pecudum pestes : nec singula morbi ■ 
Corpora corripiunt,.sed tota aestiva repente, 
Spcmqne gregemque simul , cunctamqne ab origine 
gentem. 

Tum sciat, aerias Alpes et Norica si quis 
Oi.steUa in tumulis, et lapydis arva Timavi , 
Nanc qnoqne p6st tanto videat , desertaque regna 
Pastoram, et longe saltus lateque vacantes. 

Hic quondam lifiorbo coeli mfseranda coorta est 
^ Tempestas , totoque antumni incanduit sestu , 
£t genns omne neci pecndum dedit, omne ferarnm , 
Cormpitque lacns , infecit pabnla tabb, 
Nec via mortis erat simplef ; sed nbi ignea venis 
Omnibns acta sitis miseros adduxerat artns , 
Knrsus abundabat fluidus liquor, omniaque in se 
Ossa minutatim knorbo collapsa trahebat. 
Saepe in*honore deum medio stans hostia ad aram , 
I^anea dniniiive& circumdalur iHfuia viti4 , 



8o G.EORGICORUM v.48: 

Inter cnnctantes cecidit moribonda ministros. 
Ant si quam JTerVo mactay^rat ante sacerdo^ , 
Inde neque irapositis ardent altaria fibris, 
Nec respoQsa potest consultus reddere vates ; 
Ac vix. suppositi tinguntur sanguine cultri , 
Snniiiiaqne jejnn4 sanie infuscatur arena. 
HiriL' Iselis vituli vulgo morinxi^ur in herbis , 
Et dnloes animas plena ad praesepia reddunt. 
Hiuc caodbiis blaudis rabies venit; et quatit aegros 
Tussis anbeJa sues, ac faucibus angit obesis. 
Labitnr, mfelix studiorum, atque immemor Iierb», 
Victor equus, fontesque avertitur, et pede teiTam. 
Crebra ferit : demissae aures ; incertus ibidem 
Sudor, et jlle quidem morituris frigidus : arei 
Pellis, et ad tactum tractanti dnra resistit. 
Hxc ant^ exitium primis dant signa diebus : 
Sin in processu coepit crudescere morbus', . 
Tum vero ardentes ociili , atque attractus ab alto 
Spiritus interdum gemitu gravis, imaque longo 
Ilia singultu tendunt ; it naribus ater 
Sanguis, et obsessas fauces premit aspera lingoa. 
Profuit inserto latices infundere coma 
Lenaeos : ea visa salns morientibns nna. 
Mox erat boc ipsnm exitio, fnriisque refecti 
Ardebant; ipsique suos, jam morte sub aegr^ , 
( Di meliora piis , erroremque bostibus illunl j ) 
Discissos nudis laniabant dentibus artns. 

Ecce autem duro fumans sub vomere taums 
Concidit, et mixtum spumis vomit ore craorem 9 
Extremosque ciet gemitus : it tristis arator , 
Maerentem abjungens fratern^ morte juvencnm ^ 
Atque opere in medio defixa relinquit aratra. 

Non umbraealtoram nemorum , non moUia possvht 
Prata movere animum, non qui per saxa volutus 
Purior electro campum petit amnis : at ima 
Solvuntur latera, atque ocolos stnpor urget inertesy 



▼. Sil LIBERIII. 8i 

Ad terraniqtie fluit devexo pondere ccrvix. 
Qmdlabor aat bemefacta javantpqaid vomere terras 
Invertisse graves? atqai non Massica Bacchi 
Monera, non illis epalae nocuere repostse : 
Frondibiis et victn pascuntnr simplicis herbae ; 
PocQla sonf Fontes liqnidi , atque exercita oursu 
Flamina ; nec somnos abrnmpit cnra salnbre*. 

Tempore non alio dicunt regionibus illis 
Qoaesitas ad sacra boves Junonis , ^t uris 
Imparibns dnctos alta ad donaria currus. 
Ej^o aegre rastris terram rimantnr, et ipsis 
Unguibas infodinnt fruges , montesque per altos 
Goatenti cervice trahunt stridentia plaustra. 

Non lupus insidias explorat ovilia cii^cum , 
Nec gregibos noctnrnus obambulat; acrior illum 
Cora domat : timidi damse cervique fugat-es 
Nanc interque canes et circum tecta vagantai*. 
Jam maiis immensi proiem et genus omne natantum 
Littore in extremo , ceu nanfraga coi-pora , fluctus 
Prolult : insolitae fugiunt iii flumina phocae. 
Interit ct curvis frnstra defensa latebris 
Vipera , et attoniti squamis adstantibus hydri. 
Ipsis est aer avibns non aeqnns, et illae 
Praecipites alti vitam sub nube relinquunt. 
Praeterea jam nec mutari pabula refert , 
Qaaesitaeqae uocent artes : cessere magistri , 
PhiUyri^es Chiron, Amythaoniusque Melampus. 
Saevit et injucem Stygiis epiissa tenebris 
Pailida Tisiphone, Morbos agit ant^ Metumque , 
Inqae dies a vidum surgens caput altius teffert. ' 
Balatu pecornm et crebris mugitibns amnes 
Arentesque sonant ripae, coUesque supini. 
Jamque catervatim dat stragem , atque aggerat ipsi* 
Iq stabnlis turpi dilapsa cadavera tabo , 
D<mec humo tegere ac foveis abscondere discunt. 
Nam neqne crat coriis usus; nec viscera qnisqoam 



9a GEORGIC.LIB.iiI. J^M^ 

Aut nndis abol^re potest , ant vincere flanun^ ^,,. ^. 
Ne tondere qaidem moubo illuvieqae peresft ^ J^ 
Vellera; nec telas possunt attingere pntres. . ' jt 
Yeriim etiam invisos 31 qnif tentSrat amictns, ,• 
Ardentes papnlse, atqne immnndns olentia sudor 
Membra seqnebatnr : nec longo deinde inocaiiti 
Tempore contactos artus sacer ignis odebM. 




GEORGICORUM 

LIBER QUARTUS. 

i^&OTENUs aerii mellis coelestia d(ma 
^xseqnar : hanc etiam, Maecenas, adspice partem. 
Admiranda tibi levium spectacula rernm , 
Magnanimosqne duces , totiusqne ordine gentis 
Mores , et studia , et popnlos , et proelia , dicam. . 
In tenni labor; at tenuis non gloria , si qnem 
Numina laeva sinunt, auditque voCatus Apollo. 

Principio sedes apibus statioque petenda , 
Qn6 neqne sit vencis aditns ( nam pabula venti 
Ferre domnm prohibent ) , nequeoves haedi que petulc» 
doribns insultent, aut errans bucula campo 
Decutiat rorem, et surgentes atterat herbas. 
Absint et picti sqralentia terga iacerti 
Pingnibns a stabulis , merapesque , aliaeqne volucres , 
Et manibns Procne pectns signata cruentis : 
Omnia nam late vastant, ipsasque volantes 
Ore fernnt, dulcem nidis immitibns escam. 
At Uqnidi fontes et stagna virentia musco 
Adsint, et tennis fngiens per gramina rivns , 
Pahnaqne vestibnlum'aut ingens oleaster inumbret ;^ 
TJt, qnnm prima novi ducent examina reges 
"Verc sno, Indetqne favis emissa juventus , 
Vicina invitet decedere ripa calori, 
Obvia^ae -hospitiia teneat frondentibns ^rbos. 



84 GEORGIGORtJM v. ^ 

^ In medimn , sen stabit iners , atn profliiet Iiiunor > 
TraiisYersas aalic«s etgrandia eonjice taxa^ 
Poatibizs nt crebris possint consistere, et alas 
Pandere ad aeativnm solem, si fortc mcmntes 
^»arserit ,^nt prabceps neptnno immerserit euma, • 
Haec circnm casise virides , et olenda lale ' 

Serpylla, et graTiter spirantis copia thymbras 
Floreat; irrignnmqne bibant violaria fontem. 

Ipsa antem , sen cortidbns tibi snta cavatis • 
Sen lento fherint alvearia vimine texta , 
Angnstos habeant aditns : nam frigore mcUa 
O^t hiems, eademqne calor liqne&cta remittit. 
ITtraqae vis apibns pariter metnenda : neqne iUae 
Neqnidqnam in tectis certatim tennia cera ' ^ 

Spiramenra linnnt, incoqne et floribns oras 
E^ent, coUectnmqne haec ipsa ad mnnera glnten 
Et visco et Phry^ae scrvant pice lentins Idae. 
Sa^ etiam efifossis, si vera est £ima , latebris 
Snb t^rr4 fov^re larera, penitnsqne repertae 
Pnnucibnsqne cavis, exesaeqne arboris antro. 
Tn tamen e levi rimosa cnbilia limii^ 
Unge fovens circum, et raras «nperinjice frondcs. . 
Neu propias tectis taxnm sine , neve mbentes 
Ure fccQ cancros; altae nen crede palndi, 
Ant nbi odor coeni gravis , ant nbi concava pnlsn 

^ Saxa sonant, vodsqne offensa resnltat imago. 

* ^'*®<***»perest,nbipnlsamhiememaolanr«nscgit 
Sob terras, coelamqne aestiv^ Ince reclnsit , 
"*»continn6 saltns silvasqne peragrant , 
™pnreo»que metant florcs, et flnmina libant 
p"*™*. *«^<»- Hino, nescio qoa dnkedin^ lartae, 

™6^em nidosqnc fovent : hinc arte rccentcs 
•■^^'^«ant ceras. et mf>lla t<>n>n>> r..«»»» 



Nare 



^uannt ceras, et mella tenacia iingnnt. 
«mc nbi jam emissnm caveis od aidera ooeli 



OKllf^ «tatem Uqnidam smq>exeris ««laen. 
ObscirMqi,. tnAl yeQto wS^^i^mi^^ 



L(5o; LIBERIV. «5 

Ctmtem^tor; aqnas dnlcefi et frondea semper 
Tecta petadt : huc tu jussos asperge «apores , 
Trito meUspkyll*, et cerintha ignobile gramen : et» 
Timiitn^ cie, et MatrU qu^te cymbaU circum, 
Ipsae oonsident medicatis sedibus ; ipsa 
Intima more suo sese in cunabula condent. 
; Sin autcm ad pugnam exierint ( nam saep* duobu» 

Regibus infccssit magno discordia mOtu ) , 
I Continuoqueanimosvulgiettrepidantiabello 
I Corda licet longc praesciscere ; namque morante» 
• Martiu» ilie sieris rauci canor increpat , et vox 

Anditur firactos sonitua imitaU tubarum. 
, Tum trepida inter se coeunt , pennisque coruscant ; 
' Spiculaque exacuunt rostris , aptiintque lacertos ; 
It circa regem atque ipsa ad pr^rtona densje 
Biiacctttur , magnisque voo»^ clamonbu^hostem. 
Ergo , ubi ver nactae s»<iiun camposque patcnte» , 
Emrapont porti» ; concuf ritur ; aetbere m alto 
Fit sonitu» ; f^S^'^^ "^"^«^ glomerantur m orbem , 
Pr9.,.;pnesque /cadnnt : non densior aere grando^, k* v^- 
Nec de concussi tantum pluit ilice glandis. 
Ipsi per medias acies , insignibus alis , 
Ingentes animos angusto in pectore vcrsant ; 
Usqne adeo obnixi non cedere , dum gravis , ant bo« , 
Ant bos , versa fugi victor dare tprga subegit. 
Hi motus animornm atque bac certamina tanta 
Pnlveris exigui jactu compwyssa quiescent. j^ 

Verum ubi ductorcs acie revocaveris ambo , 
Bclerior qui visus , eum , ne prodigus obsit , 
Bede neoi ; melior vacu4 «ine regnet in aulA. 
Alter erit maculi» auro sqiialentibus ardens ; 
Nam duo sunt genera : bic melior , insigni» et ore , ) 
Et rnti)is cl%rus sqoami» : ille horridus alter 
De.Hidii , latamque trahens ingloriusalvum. 
Ut binae rcgum facies , ita corpora plebis : 
l^^mqne tAim torp^ horr«ut , cen pulverc ?b alto 



86 G E Q.R GICORUM v. 9^6- 

Qaam venit , et sicco terram spait qre Tiator 
Aridas ; elac^nt aliae, et falgore coroscant , 
Ardentes aaro , et paribas lita corpo^^a gnftis. 
Haec potior soboles : hiac cceli tempore certo 
Dalcia mella premes ; nec tantum dnlcia , qaantnm 
Et liqaida , et daram bacchi domitara saporem. 

At qaam incerta volant coeloqne examina Indaat, 
G>ntemnaatqae fayos , et frigida tecta neiinqannt, 
Instabiles animos Indo prohibebis inani. 
Nec magnns prohibere labor» : tn regibns alas 
Eripe : non illis qnisqnam cunctant^ns altnm 
Ire iter , aut castris audebit vellere signa. 
Invitent crooeis halantes floribns horti ; ^ 

Et custos fnrum atque avium , cum falce saUgnl , 
Hellespontiaci servet tnteia Priapi. 
Ipse , thymnm pinosque ierens de montibus altic, 
Tecta serat late circum , cni tttUa curje ; 
Iple labore manum daro terat; ip*e feraces 
JEigat humo plantas , et amicos irriget i«t^res. ' 

Atque equidem, extremo ni jam sab fioe ia3Lr«.MX]ii 
Vela traham, et terris festinem advertere |^iK)ram, 
Forsitan et pingues hortos quae cura colendi 
Ornaret canerem, biferiqne rosam Paesti ; 
Quoque modo potis gauderent intyba rivis, 
Et virides apio ripaB^tortusqne per herbam 
Cresceret in ventrem cucumis; nec sera comantem 
Narcissum, aut flexi tacqissem vimen acanthi, 
Pallentesque ederas, et amantes littora myrtos. 
^ Namque sub Oebaliae memini me turribus arcis/ , 
Qua niger humectat flaventia culta Galawus, 
Corycium vidisse senem , cui pauca relicti 
Jugera ruris erant: nec fertilis illa juvencis, 
Nec pecori opportuna seges^ nec commoda baccho. 
Hic rarum tamen in dumis olus , albaque circum 
Lilia, verbenasqnepremens, vescumque paj^!?^^'^) 
Kfegum aequabat opes animis; seraque revertexis 



. -J 



▼.i3i. LIBER IV. 87 

Nocte doiiiiBmydapilMis m^isas onerabat inemptis. 
Primns vere rosam, atqae aatnmno carpere poma ; 
Et qnom tristis hiems etiamnnm frigore saxa ; 
Kmnperet , «t glacie cnrsas frenaret aqaarnm , ^» 
Ille comam moUi^ jam tondebat hyacint^ , . 
Aestatem increpitans seram, zephyrosqne morantes. 
Ergoapibns fetis idem atqne examine mnlto 
Primns abondare , e t spnmantia cqgere pressis » 
Meila &vis : illi tiliae, atqne nberrima pinns : 
Qootqncdn ilore novo pomis se fertilis arbos 
Indnerat, totidem antnmno matnra tenebat. 
iik etiam seras in versnm distnlit nlmos, 
^Edoiamqne pimm , et spinos jam prnna fei^entes , " 
^Jamqne minidtrantem platannm potantibns umbras. 
Ternm haec ipse eqnidem , spatiis exclnsus iniqnis , 
Praetereo, atqne allis post me memoranda relinquo. 

rtnnc age, xiataras apibns qnas Jupp^ter ipse 
Addidit expediam : pro qua mercede , canoros. 
Coretam sonitos crepitantiaque aera secntae , 
BictSBo coeli regem pav^re snb antro. 
Sobe commnnes natos, consortia tecta 
Urbis habent, magnisqne agitant snb legibns aevnm; 
Et patriam solse, et certos novere penates : 
Ventnraeqae hiemis memores , »state laborem 
Experiaatar, et in medium qnaesita reponnnt. 
Namqne aliae victn invigilant , et foedere pacto 
Exercentnr agris : pars intra sxpta domornm 
Karcissi lacrymam, et lentnm de cortice glnten , 
PriBia £ivis ponnnt fnndamina ; deinde tenaces ^ 
Soqpendnnt ceras : aliae, spem gentis,^daltos 
Edncant fetos : a]iae pnrissima mella 
Stipant, et liqnido distendnnt nectare cellas. 
Saat qnibns ad portas cecidit cnsk>dia sorti : 
Inqne vicem specnbintur aquas et nubila coeli ; 
Aot onera accipinnt venientnm ; aut , agmine. facto ,. 
Igoavam facos pccos a praesepiboa arcent. -- 



la nnmerum . ver ^^ coml.one.em 6 
Noa aliter , *» P»'''' " amor urget haDe" 
Cecrov.a.inn»tu. ape» «» j^^« opP'da co 

S:;?re q«pn.q- -°,2.U anse- »-«;, 
, Kt mnn.re f»-?\'^lZr se nocte '"'r^^^pawi- . • 
At fess* »>°^*' r^- oascnntur et »'"°„/tab«»«*»«»' 
^..„ra tUymo plenxj»; ,„.^m^^ 

En»nV«'»-^;»™;;:;:;m^ia^or 

Omnibns ana qnies °P „iora : rni-sns 

Ot cyn.b» i"»»»'''^'' iSnnbila Utr^nt. 
ToUii..t; hia se^ P*5"^"a^nirJ3«re '»««*'* 

Q„Od «ec concubrtu ">^n^8«°t „^ edo.t: 

ik veiierem soivunt, «»* *fj"^,ibus l»«bi« 

Ore l^gunt; 'P'»^*f "'^^*^V'«fi°S^'' 
Sufficiunt; »* ^.»^°* ** ^'f ' ^t Au» abs 
S«p6 etiam dar .s errando rn ^"«•'j. i^„: : 
A.tS:iTere, xdtrciue ammam aul. ta«* 



▼. 2o4. L I B E R I V. la 

TaatQs amor flomm, et generandi g|oria mellit! 

Ergo ipsas qoamvis angnsti tenninas aevi 
Excipiat, neque enim plns septima dncitni* «stas, 
At genas immortale manet, mnltosqne per annos 
Stat fortnna domns, et avi nnmerantnr avornm. 
Praetereaj-egem non sic Aegyptns, et ingens 
Lydia, nec p(^uli Parthornm, ant Medns Hjdai^>eS| 
Observant. Rege incolnmi, mens omnibns nna est: 
Amisso, mpere fidem; constrnctaque mella 
Biripnere ipsae, et ci^ates solv^re &vorum. 
Uic opernm cnstos; illnm admirantnr; et omnes 
Circnmstant fremitu denso, stipantqne freqnentes; 
• £t saep^ attoUnnt hnmeris, et corpora bello 
Objectant, pulchramque petnnt per Yubiera mortem. 

His qnidam signis, atque hsec exempla secnti , 
£sse apibns partem divinae mentis, et haustns ' 
Aetherios? dixere : denm namqne ire per omnes 
Terrasqneytractnsque maris, ccelumque profundum: 
Hinc pecudes, armenta, viros, genus omne ferarnm, 
Qnemqne sibi tenues nascentem arcessere vitas: 
Scilicet hn<; reddi dein4e ac resoluta referri 
Omnia: nec morti esse locum ; sed viva volave 
Sideris in numernm,^tque alto succedere coelo. 
Si qnando sedem augdstam servataque mella 
Thesaniis relines; pirios haustu sparsus aquarum 
Ore fo.ve, fomosqne mann praetende seqnaces. 
Bis grayidos cogunt fetns, dno tempora messis: 
Taygete simnl os t^erris ostendit honestum * 
Mias, et Qceani spretos pede repnlit amnes; 
Ast eadem sidns fugiens ubi Piscis aquosi 
Tristior hibernas coelo desoendit in nndas. 
Hlis ira modnm supra est , laesaeqne venenum 
Horsibn^ in^rant, et spicnla caeca rehnqnnnt 
Aflixae yeiiis, animasqne in vnlnere ponunt. 

8in dnram metnes hiemem, parcesqne fhtnro^ 
CbntniOAqae tnimos et res miserabere-fmctas ; 



f^9 GEORGICORUM y« »4«»- 

'At suffire thymo, ceraaqne recidcre inanesy . 
OniR dubitet? nam ssBpe favos ignotus ad^dit 
Slellio, et lucifngis congesta cnhilia blattis, 
Iiximnnisqne sedens aliena ad pabnla fttcus , 
Aut asper crabi^o imparibus se immisctiit armisy ^ 
Ant dimm tinea genns, aut invisa Minervai 
Laxos ip foribus suspendit aranea casses. 
Qno magis exhanstae fuei*int, hoc acrins omnes 
Incumbent gencris lapsi sarcire minas , 
Complebnntque foros, et floribu!» horrea texeiit. 
Si ver6, quoniam casus apibns qnoqtle nOstros 
Vita tulit, tristi languebnnt corpora morbo , 
Quod jam non dnbiis poteris cognoscei-e signis : ^ 

Continttd est aegris alius color ; horrida Tultnm 
Deformat macies; tum corpora luce carentnm 
Exportant tectis , et tristia funera ducunt ; 
Aut illa pedibnd connexe ad limina pendent; 
Aut intus clausis cunctantnr in «dibns onomcs, 
Ignavaeque fame, et contracto frigorfe pigrae; 
Tnm sonns auditnr gravior , tractimqne anaurrant: 
Prigidus ut quondam silvis immurmni*at auster, 
Ut mare soUicitnm stridit refluentibus undis, 
Aestnat ut clausis rapidus foi-nacibus ignia. 
liic jam galbaneos suadebo incendem odiorea, 
M^laqne. arandineis inferre canalibus^, ultro 
Uortantem, et fessas ad pabula nota vbcantem. • 
Pioderit ec tunsum gallse a^miscere saporem , 
Arentesque rosas, aut igni pingnia mulfo 
l>efiuta, vel psythii passos de vite racemoii , 
Cecropiumque thymum, el gravc olentia centamei. 
Est etiam flos in pratis , cui nomen amelf o 
I^ecere agricoh», fadlis quarentibtts herba ; ' 
Namqn« nno ingentem toUit de oespite aiWam, 
Aureus ipse, aed iA foliis, qn» plurinfii citcHm, 
^unduntnr , viol» sublucet purpura nigr«. 
S»p6 ^6m nenaonutie torquibos ai». 



y.i^e. ^ LIBER IT. 91 

Asper ii^ ore sapor. Tonsis in vallibas illnm 
Pastores et cutva legunt prope flnmina Mell». 
Unjns odorato radices incoqae baccho, 
Vabolaqne in foribos {^lenis appone canistris. 
Sed si qtiem proles snbitd defecerit omnis , 
Nec genas nnde novae stirpis revocetnr habebit, 
lempos et Arcadii memoranda inventa magistri 
Pandere, qnoqne modo caesis jam saepe javencis 
Insinceras apes talerit crnor. Altios omnem 
Expediam, priml repetens ab origine, famam. 
Nam qn^ Pellaei gens fortnnata Canopi 
Accolit eCfaso stagnantem flnminevNilom f 
£t circnm pictis vehitnr saa rara faselis , ' 

Qokqae pharetratae vicinia Persidis nrget, 
Et yiridem Aegyptam nigr4 fecnndat arenft, 
Et diversa roens septem discarrit in ora 
Usqae coloratis amnis devexas ab Indis , 
Omn'is in h4c certam regio jacit arte salutem. 
Exignos primiun, atqae ipsos contractns ad nsns , 
Eiigitnr locns: hanc angnstiqae imbrice tecti 
Parietibasqae premnnt arctis; et quatuor addnnt, 
Quatnor a ventis obl^qui luce fenestras. 
Tom vitnhis, bim4 curvans jam coraua fronte , 
Qnaeritnr: hnic geminae nares et spiritusoris 
Moita reluctanti obsoitur , plagisque perempto 
Tansa per integram solvuntnr viscera pellem. 
Sicpositum in claas# linquunt ; et ramea costis 
Snbjiciunt fragmenta, thymum , casiasqa<e lecentes. 
Uoc geritnr, zephjris primnm impellentibns undas^ 
Ant^ novis mbeant qu^m prata coloribu^, ante 
Garmla qakm tignis nidum snspendat hirniido. 
Interea teneris tepefkctns itt ossibos humor 
Aestaat; et viseiida modis animalia miris, " 
Trnnca pednm prim6,'mox et strideiitia penxiis , * 
Miscentnr, tenaemque magis magis aSrajCarpajiit: 
Bonec , tt estivis effastis nabibos imbe?*, ' ' 



c^a GEORGICORUM t. 3l3^ 

Erupere; aut ut uervo pulsimte saglttse, 
Piiina leves ineunt si qnando proclia Partlii. 
QuJs deus lian^, Mussp, quis uotis extudit art<*ni ? 
Unde nova ingressus honiinom experientia cepit ? 

Pastor Aristaeus, fugiens Peneia Tempc, 
Amissis, ut fama, apibus morboque fameqne, 
Tristis ad extremi sacrum caput adstitit amnis , 
Multa quergns , atque hac affatus voce parentem : 
Mater, Cyrene mater, qua gurgitis hujus 
Ima tenes, quid me prseplara stii^pe deorum 
( Si modo , qoem perhibes , pater est Thymbi-seus 

ApoUo) , 
Invisiim fatis genuisti ? aut quo tibi nosti*i 
I^ulsus amor? quid me ccelum sperare jubebas? 
£n etiam huncjpsum vitas mortalis honorem , 
Quem mihi vix frugnm et pecudum custodia aoiers 
Omnia tentanti extoderat, te matre, relinquo. 
Qnin age, et ipsa mann felices erue silvas; 
Fer ^tabulis inimicuin ignem, atque interfice messes, 
TJre sata, et validam in vit^s molife bipennem, 

' Tanta meae si tc ceperunt taHlia laudis. 

At mater sonitnm thalamo sub fluminis alti 

;,Senslt. Eam.eircum Milesia vellera Nymphae 
Caipebant, fiyali saturo fucata colore : 
Drympquie, Xanthoque, Ligeaque , t^hyllodoceqne, 

• Caesaiiem efTiisx nitidam per candida colla ; 
[Nesaee. Spioque, Thaliaqiie, Cymodoceqne;} 
Cydippequ<9, et flava Lycorias, altera virgo , . 
Aitera tum primos Lucinae experta labores ; 
Clioque, et JBeroe soror, Oiieamtidea ambae, 
Ambae anro, pictis incinctae p^llibns ambae ; 
Atqne Ephyre, atque Opis, et Asia Peiopea ; ' 

VEt tandem positis yelox Arethusa sagittis. 
Intffr quas qnram Clymene narrabat manem 
Ynlcani, Martiaqne dolos et dulda furta, 
Aque chao densos divum nmnerabat amofes. 



▼.347'' LIBER IT. 9S 

Carminie qno capUe dam foaM raollia penM 
DeYoWnBt, iterom maternasimpQlit anres 
Lactn^ Aristsei, yitreisqne sedillbiis omnes 
Obstapnere : sed ante alias Arethnsa sorores 
Prospieiens, snmm& flaynm rapnt extnlit nadl. 
Et procnl : O gemitn non frnstra ezterrita tanto f 
Cyrene soror , ipse tibi , tna maxima cnra , 
Tristis Aristsens Penei genitoris ad nndam 
I Stat lacrymans, et te cmdeleni nomine dicit. 
: Hmc percnssa nov4 mentem formidine mater , 
I Dncage, dncadnos, &silliliminadiynm 
Tangere, ait. Simnl alta jnbet discedere late 
Flnwuia, qnA jnvenis gressns inferret: at iUnm 
Cnrvata in montis faciem circnmstetit vnda , 
Acocpttqne sina vastfo, misitqne snb amnem. 
Jamqne domnm mirans genetricis , et hnmida regiia ^ 
Speinncisqne lacns clausos, Incosqne sonantes, 
Ibat; et, ingenti motn stnpefactns aqnafnms 
Omnia snb magn& labentia flumida terr4 
Spectabat diTersa locis, Phasimqne, Lycnmqne, 
'Ek capnt nnde altns priranm se ernmpit Enipensy , 
Umde pater Tiberinns, et nnde Aniena flnenta, 
Saxosnmqne sonans Hypanis, Mysnsqne Caiicns, 
£t gemina anratns tanrino comna ▼nltn 
Endanns, qno non alins per pingnia cnlta 
In mare pnrpnrenm yiolentior efflnit amnis. . 
Fostqnam est in thalami pendentia pnmice tecta 
- Perreiftnm, et nati fletns cognovit inanes 
Cyrene, manibns ^qnidos dant ordin^ fontes 
Gemianae, tonsisqne ferunt mantelia villis : 
Pars epnlis onerant mensas, et plena reponnnt 
Poenla; Panchaeis adolescnnt ignibns arae. . 
£t mater, Cape Maconii carchesia bacchi , 
Oceano libemns, ait. Simnl ipsa precatnr 
OiAannraque patrem rernm, Nymp^asqi^e sororesy 
Gentam ^piae ailvas, cemtnm que flnmina servant. 



94 GEORGICdRUM ▼v^Nk 

Tev Iiqnldo ardentem perfddit neotare ytstfixn i 
Ter flamma aa sammum tecti sobjecta reloxit. . 
Omi ne qno firmans animnm , sic ihcipit ipsa x , 

Est in Carpathio Neptuni gurgite vates^ 
Cloeruleus Protens, magnum qui piscibus mqoor 
Et jnncto bipednm cnrru metitur equomm. , 

. Hic nunc Emathise portils patriamqne revisit . 
Pallenen: hnnc et Nymphae veneramur, et ipse 
Granda;vus Nereus; ngxit namque omnia vates» . 
Qnsa sint, quse fuerint, quse mqx ventura trahantor. 
Qnippe ita Neptuno visum est, immania cujas 
A.rnienta et tnrpes pasdt sub gurgite phocas. 
II jc tibi, nate, prius vindis capinndos, ut opuieiB 
Exp^diat morbi causam eveutusqne secnndet. 
Nam sine vi non nlla dabit praecepta, neque iUixni 
Orando flectes ^ vim dnram et vincnla capto 
Tende; doli circum haec demum ffiangentnr iakskes. 
Ipsa ego te,, medios qunm sol accenderit aestns, 
Quura sitinnt herbae, et p«oori jam gratiorixmbra.est) 
In secreta senis ducam, <|uo/essns ab uxidis 
Sc recipit, facil^ ut somno aggredia» j^centem. 
Terum ubi correptum manibps vinclisqne tenebis, 
Tnm varise eludent species atque ora feramm : 
Fiet enim subito sus horridus,atraque tigri^ " 
Squainosnsque draco, et fulvd cervice leaena; 
Aut acrem flammae sonitnm dabit^ atque it» vindis 
Excidet, aut inaquas tennes dilapsus ablbit.^ 
Sed quanto ilie magis formas se vertet in oma^y 
Tant6, iiate, magis contende tenacia vincla; 
Donec talis erit mntato corpore qnalem 
Yideri^i incepto tegeret quam lumina somno. 

llsec. ait, et liquidum ambrosiae diffundit odoKfli, 

^ Qno totum nati corpns perdnxit : at illi 
D nlcis compositis spiravit crlnibns anra , 
Atque habilis membris venit vigor.Est speCQsing^Mi» 
Exesi latere in montis^ qnd plnrima vento . 



^•4*9- LIBERIT. ^5 

DeprensisjOmi aUtio tntissima nautia : ' 

^tos se ya^ti Proteus tcgit objice saxi. 

HfcjuvenemmlatebmayersiimalAiiuneNvmiilia " 
Gollocat^psa procul uebulis obscura iJIrit^ 
Jam rapidus torrens aitientes Sirius Indos 
^debat ccdoetmediumsoligueusorbem 

a^^^ """ ^*^^ **^'^^''^ coquebaut; 
^mH Proteus consueta petens e fluctibus anira 
ftat; eum vasti circum gens bumida ponti 
«xsultans rorem Jate disperait amarum 
Stemunt se somno diversa in littore pbo«B 
^, velut stabuli custos in montiburolimi 
Te^r ubi e pastu vitulos ad tecta redncit , 
AuditMque lupos acuunt balatibus aeni, 
Considit scopulo medius, nmnerumque i^nset. 
Cujiw Anstseo quoniam est oblau facujtas , 
Vix defessa senem pjwsus componere membra , , 
J^ clamm* ruit magno, manicisque jacentem 
Occupat. lUe, sua contr4 non immimor artis , 
J^mmatransformat sese in miracula rerum 
•^mqj^, horribUeinqueferam, fluviumqJie liquen. 

Scis.P»^»«„ . . ^""°^®^^P«tWinquit.AtiUe. 
^^«tau.. oculo. iBtorrit Imnine gUu^ , 



. GEORGlCORtJM »-4« 

Illa quidcm, dum te fugeret per "^ ^ella 
Lmuem aute pede» h^^rum momu^^ puellm 
«iervautem ripas alta uon vidit lu ^^"^^^'^^^ 
MZZ^naMs Dryaaum clamore su^^ 
fmplemut moute.: Aeruut Khodope^ ai^, 
Atque Get«, atque Hebrus, A Act^s Unmyia 
ip5e, cavA solaus «grum testuduie amorem, 
Te, dulcis coujux, te solo iu bttore se<^, 
Te reuieule die, te, decedente, can^at. 
Tauanas etiam fauccs , alta ostia Ditis, 
Et caligautem uigriL formidiue lucum , 
lugressus^ Mauesque adiit, regemque tr«ue^nii. , 
Neseiaque bumauis precibus mausuescere corda. 

AtcantncommotaErebidesedibasimis 
TJmbr» ibant teuues, simukcraque luce airenttun, 
Qulim multa in foliis avium se miUia condunt , 
Tesper nbi aut bibernus agit de montibiis imber r 
Matres, atque viri, defunctaquc corpora vit& 
MagnanimAm heroum, pneri, innuptaqne paeuae, 
Impositiqne rogis j uvenes ante ora parentum ; ^ 
Qnos circum Limus niger, et deformis arun<?o 
Cocyti, tardaqne palus iuamabiUs nnd^ 
Alligat, ct novies Styx interftiia ctf*iT^' 
Qoin ipsae stupnere domus. «tq^i* in*»"»» **** 
Tartara, caeruleosqne implex» criinbns angues 
Enmenidcs , tennitqne inbians tri« Cerbcru» or* , 
Atque Ixionii vento :? Dta constitit orbis j 
Jamqne pedem reforens casns «vaaeJpat omii^,^ 
- Kedditaqne Evrydice superas yeniebat ad ^°^**]^^J^^ 
l*one seqtieni,namqnebancdediBratProscrpinaT*ff*»j' ^i 

- Q«am snbita incantnm dementia ceplt amaHte»t j^tj, 
Ignofcenda qnidem, scirent si ignoscere Manc». "^ _ . ^^^ 
^estitit ; Enrydicenqae soam jam hice siib ipa^,^ 



V. 490- LIBER IV. 97 

, Immeiiior, heu! victiisqae animi» respexit.Ibi omni» 
I Effosns Ial>or, atqne immitis mpta tyranni ^ 

Foedera, i^rqne fragor stagnis auditns Ayemis. 
IQa, Qais et me, inquit, miseram, et te perdidit, 

Orphen? 
Qois tantns furor? en itemm crudelia retro 
Fata Tocant, conditque natantia lumina somnos. 
Jamque vale : feror ingenti circumdata nocte , 
Invalidasque tibi tendens, hen! non tua, palmas. 
Dixit , et ex oculis subito , cen fumus in anras 
Commixtus tenues, fugit diversa : neque illnm 
i Prensantem nequidquam umbras, et multa volentem 
Dicere , praterea vidit ; nec portitor Orci ^ 
Amplins objectam passus transira palndem. 
Quid ^ceret ? quo se rapti bis conjuge ferret ? 
Qno flettt M anes , qui numina voce moveret ? 
Illa quidem Stygi^ nabat jam fiigida cymba. 

^eptem iUum totos perbibent ex ordine menses 
Rnpe snh aena , deserti ad Strymonis undam , 
Flevisse , et gelidis haec evolvisse sub antris , 
Mnlcentem tigres ,' et agentem carmine qdercns. 
Qnalis popnlea mserens Philomela sub umbra 
Amissos queritur fetus , qaos duras arator 
Observans nido implumes detraxit ; at illa 
Flet noctem , ramoque sedens miserabile carmen 
Int^rat , -et msestis late loca qnestibns implet. 
Nolu vcqins, non nlli animum flei^re hymensei. 
Solns Hyperboreas glacies, Tanaimque nivalem , 
Arraqne Bhip^is numquam viduata pruinis , 
Lostrabat, raptam Enrydicen atque irrita Ditis 
Dona ^uerens : spretse Ciconnm qno mnnere matresi 
Intet itcra denm noctumique orgia Bacchi , 
Discerptnm latos jnvenem sparsere per agros. 
tifm. qnoque marmore& caput a cervice revulsam 
Gnrgitfc qunm nvedio pprtans Oeagrius Hebrus 
Toheret, Earydicen vox ipsa et frigida lingua, 

9 



9» GEORGICORUM ^. Sa 

Ah misettm Eurydiceii! animi fii^eate, vocabAt; 
Earydicen toto referebant flnmine lipae. 1 

Haec Protens : et se jactu dedit aBqnoc in jdtnin^ { 
Qnikqne dedit, spnmantem nndam snb voftice tocifi 

At non Cyrene ; namqne nltro a£&ta timeiLteiii s 
Nate , lioet tristes animo deponere cnras. I 

flaec omnis morbi cansa : hinc nuscrabile "Symphmf \ 
Cnm qtiibns illa choros Incis agiubat in altia , 
Exitinm mis^re apibns. Tn mnnera sn[^lex 
Tende petens pacem , et faciles venerare Napaeas .; 
Namqne dabnnt yeniam votis , irasqne remittenit. 
Sed modns orandi qni sit , prins ordine dicam. , 
Quatnor eximios praestanti corpore tanros , 
Qni tibi nnnc viridis depascnnt snmma Lycflei , 
Belige, et intacti totidem cendce jnvencas. 
Qnatnor his aras alu ad delnbra deamm 
Constitne , et sacmm jngnlis demitte cmorem , 
Corporaqne ipsa bonm frondoso desere Inco. 
Post , nbi nona snos aurora ostenderit oitns , 
Inferias Orj>hei lethaea papavera mittes , 
Placatam Eurydicen vituU venerabere cxak^ 
£t nigram mactabis overo, Incnmqne revises. 

Hand mora, continuo matris praecepta facessit: 
Ad delnbra venit; monstratas excitat aras ; 
Qnatnor eximios praestanti corpore tauros 
Ducit, et intactA totidem cervice juvencas. 
P6st, nbi nona snos aurora indnxerat ortn^y 
Inferias Orphei mittit, lucnmque reyisit. 
Hic vero, subitnm ac dictu mirabile monstnun I 
Adspiciunt liquefacta boum per viscera toto 
Stridere apes ntero, et r^ptis effervere costis, 
Immensasqne trahi nubes, jamqne arbore siuaiiil 
Conflnere, et lentis uvam demittere sainis. 

Haeo snper arvoram cultn pecommqne canebaffli 
Et snper arboribos, Caesar dnm magnna ad altua 



{. S€o. tlBER IT. 91^ 

Jfs^jniiiat Enplurateii bello, ▼ictorqae volentes 
^er ipopnlos /lat jnn, ▼iamqne adfectat olympo. 
lOo ITisgiiiiim me tempore dolcis alebat 
Pmtlieiiape, atndiis^orentem ignobilia oti; 
Csnniiia 4pn Insi pastomm , aadaxqite jnyentl'^ 
TiHjrey te pttiilcoedBi sob tagraine figi. 



AENEIDOS 

LIBRI DUODECIM. 



nie ego q;ai qnondam g;rdcili modnlatQ^ ^venk 
Carmen, et,«gressud silvis , vicina coeg^ . 
Ut qaamvis avido parerent arva colbiko, 
Gratam ojias agricolis: at nuno borrentia Martis 



Xw^"^g^---'T!"k ^B^jff^Tr^js^FTrsr^ 




[^j^y^cgg>>g»^>gt@^^<a^@^iKg^ 



PUBLII 

VIRGILII MARONIS 

•AENEIS. 



LIBER PRIMUS. 

•^iMjL yimuiqrte taao Trojse qai pnmns ab ori» 
rt^Lain , fato profagus , Lavinda venit 
Litiora. Mukinn iilr ct terris jactatus et alto , 
Ti sQperaai , ^jevje in^morein Junonis ob iram. 
Mnlta (|uoqii(!^ ti btllo passns , dum conderet urbem^ 
Inftrrrt(^ut de*i^ Latio : gtsuus unde Latinum , 
AU»*ti ^quf. pa uxb , 3 tque ^tap moenia Eom«. 

^'^ ihi catisds siemora , quo numine laeso , 

''.' i 1« f *!;^i im deiim tot volvere casus. 

;' "^ ■'" viium, totadire labores^ 

' TT -iDimis coelestibtLsira; J 

. , . I lU i j Xyrii tenuere coloni >. 



io4 AENEIDOS y. la. 

CttTtliago, Italiam contra, Tiberinai^ae longe 
Ostia, dives opnm, stndiisque asperrims.lteUi; 
Qaam Jaao fertaSr teriis magis omnibOs unam 
Po^thabiti eoluisse Samo^: htc illius arma « 
Hic carrus fait : hoc regnam dea gentsbns este, 
Si qn4 fata sinant, jam tnm tenditqne ibvetqne. 
Progeniem sed enim Trojano a sangnine dnci 
Audieraty Tyrias olim quae verteret arces; 
Hinc populum late regem, belloqoe saperbnm, 
Tecitarum excidio Libyae : «c volvere Parcas. 

-V Id metuens, veterisque memor Satnmia belli 
Prima qnod ad Trojam pro caris gesserat Argis, 
Necdnm etiam eans» iramm ssrviqne doloses 
Exciderant animo : manet alik mente reposton» 
Jndicinm Paridis, spretaeque injnrla formae, 

^ Et genus invisum , et rapti Gaiiymedis honores. 
His accensa super , jaotatos aequore toto 
Troas, reliqnias Daaauin atque immitls A<diilli, 
Arcebat longe Latio : mnltosque per annos 
l^rrabant acti fatismaria omnia circnm. 
Tantae molis erat Komanam condere gentem ! 

' Yix e conspectu Siculae tellaris in altifm 
Teia dabant laeti, et spnmas sdlis aere raebant; 
Qnam Juno, aeternum servans sub pectore vahiiis, 
Haec secnm: Mene incepto desistere victsm? 
Nec posse Italia TencrOrum avertere regtemP 
Quippe vetor fatis! Pallasne eiurere classem 

. ^ Argivuiii, afque ipsos potnit snbmergen; Tp<nsXO$ • 
Unius ob noxam et furias Ajacis Oilei? 
Ipsa , Jovis rapidum jacnlata e nuiljibus iirncm . 
Disjecitqne rates, evertitqne atfqnrir:i v^^utiii; V 

lUum exspirantem transfixo pectorc lluuaiDa,i 4 
Tnrbine cOrrjipnit, scopnloque iniixit fffTtio , t» 

Ast ego , qiiae div Am incedo regin n , l r> vi s '; ue f 
Et soror etconjax, uuA cum geore tot ^innrr* *, 
BeUa gero ! £t qaisqiuim naiiie& J natjitui «Jci \ fi^/^ 



J^\ 14. 



T. 48. LIBERL io5 

Pneterea , ant snpplex aris imponat honorem ? 

Talia flammato secnm.dea corde Tolntans, 
Iffimboram in patriam, loca feta fnrentibns austria, 
Aeoliam venit, Hic vasto rex Aeolus antrot 
Lnctantes. ventos tempestatesqne sonoras 
Imperio preiirit , ac vinclis et carcere frenat. 
mi indignantes niagno'cum mur-mi^e montis 
Circnm clanstra fremunt. CelsA sedet Aeolns arce^ 
Sceptra tenens; mollitque aniraos, et temperat iraa|» 
Ni factat^ maria, ac terras, ccelumque profundum , 
Qnippe ferant rapidi secum,, verrantque per auras. 
Sed pater omnipotens «pelnncis abdidit atris , 
Hoc metnens : molemque et montes insuper altos 
Imposuit; regemqne dedit, qui foedare certo , 
IBt premere, et laxas sciret dare jussus habeniis. 
Ad qnem tum Juno supplex his vocnbus usa est : 

Aeole(namquetibi divumpateratqnehominnni lex 
Et mnlcere dedit flactus, et tollere vento), 
Gens inimica mihi Tyrrhennm navigat xquor , 
IHnm in Italiam portans, victosque Fenates : 
Incute vim ventis, submersasque obrue puppes; 
Aut age diversos, et disjice corpora ponto. 
Sunt mihi bis septem praestanti corpore Nymph» , 
Qnamm, quas foima pulcherrima, Deiopeam 
Connnbio jungam stabili, propriamque dicabo; 
OijiiiL'» nt tctnm meridfi pm talibna annos 
£xrgat^ et ptitchrA facini it jjioip pjirentem. 
'; A^oLus }i3Mi coatrk : Tuus ^ o rr^^ina, quid optes 
^5pli>raj*e bhqc; rnJlii jussfl ijppsseiifi faseat. 
Tb miKi rt iirjdcnniquf: hoc i e^oi ^ I n sceptra JovemqtiC 
. Cofi(iili;"K; 113 dfls f^pnlig aectimlM*rf: divum, , 

^' ' j iLs fsrAa i pm peaiaiumq ue potenilem. 

\ lirt».,oavijmconvcrsicu spide moutem 

"Jt'-' I , . rhc veutj, velut ^j^inedtcto, 

' *' Tunnt^ flt terriiM luibineperilant. 

■ J ' ' i>/,''b totumquc a jjedibus ixnia 



/-■ 



tfi6 AENEIDOS 

LinA Earasqae Notasqne raant , creberqne ^n 
Afi l^Qs ; et vastos volvaut ad littoi*a flactos. 
]u!ii!t{aitar clamorque virum , stridorqae rudeiiti 
Ei iftinat sabit6 nobes coelamqae diemqne 
l'i iiorornm ex oculis : ponto nox incnbat atra. . 
iDtonnere poli , et crebris micat ignibns aether : 
Pru-seotemqae viris intentant omnia mortem. 

Extemplo Aenee solvnntnr frigore membra : 
itigeniit , et , dnplices tendens ad sidera paknas , 
Talj^ voce refert : O terqne qnaterqae beati 
Qneift ante ora patrnm , Trojse snb mcenibns altis, 
Coni i^t oppetere ! O Danaam fortissime gentis 
Tydide , mene Iliacis occnmbere eampis 
Nou potnisse, tu4qae animam banc effnndere dextri, I 
^^t^TiJ! nbi Aeacidae teio jacet Hector , nbi ingenf 
Krippcdon , ubi tot Simois correpta sub nndis 
Scnta virum gal6as(](ue et fortia corpora volvit J 

Tnlia jactanti stridens aquilone procella 
Tc-liim adversa ferit , fluctusque ad sidera toUit. 
rr^n^antnr remi : tum prora avertit , et nndis 
Dat btns; inseqaitnr cumulo praernptns aqux moot» 
Ili /lummo in fluctn pendent ; his unda debiseens 
Terruin inter fluctus aperit : iurit aestns arenis. 
Trc* Notus abreptas in saxa latentia torquet : 
S» %n vocant Itali mediis quae in fluctibns aras , 
UoL !ii]m immane mari summo. Tres Eurus ab alto 
Iti brcvia et syrtes nrget , miserabile visUj, 
nitditque vadis , atque aggerp' rin^t arenfic. 
Tlmm , quae Lycios fidumqae vf hebat OronteJVI p 
Ipsias ante oculos ingens a vpitire po^^tun 
Jii puppim ferit ; excutitur , ptonnsKiiie ni3^*t*t 
Tol vitur in capnt ; ast iUam t*'r iluct a& iIjhL . 
TorqDetagenscircum, et rapi dus vorat «^tin i 
Apparent rari nantes in gurgite va^trn "^ ; ■ 
Armi» virnm , tabnlaeqne , et TroJia ^aza r !^ 
Jun validam lUonei navem , jam f grtis J^^ '-■■ 



. sso. LIBER I. xc^ 

Kx c|ail ▼ecms Abas , et qui grandaevns Aletes , 
Vicit hieais: laxis laternm coinpagibns omnes 
Accipinnt inimicnin imbrem, rimisqne fatiscnnt. 

Interea magno misceri mnrmnr e pontnm , 
£missamqne hiemem senait Neptnnns, et imis 
Stag^ refnsa vadis, graviter commotns; et alto 
Prospiciens, snmm4 placidnm capnt extnlit nnd&. 
Disjectam Aeueas toto videt seqnor^ classem , 
Flactibus oppressos Troas cokliqne rnin^. 
Hiec latnere doli fratrem ^nnonis et iree. 
Eamm ad se Zephyrnmqne vocat ; dehinc taha iatnr: 
Taatane vos generis tennit fidncia vestri? 
Jam coelam terramqne meo sine nnmine, venti, 
Bliscere, et tantas andetis tollere moles? 
Qnos ego. . . Sed motos prantat componere flnctns. * 
Post mihi non simili poen^ commissa Inetis. 
Matnrate fngam , regiqne hsec dicite vestro : 
IKoa illi imperinm pehigi, ssevnmqne tridentem , 

Sed mihi sorte datnm. Tenet ille imniania saxa , 
Testras, Enre, domos: illa se jactet in anlA 

Aeolns, et clauso veutornm carcere regnet. 
Sic ait, et dicto citins tnmida aequora placat, 

CoUectasqne fngat nnhes, solemqne redncit. 

Cymothoe, simnl et Triton adnixns, acnto 

Detmdnnt naves scopulo : levat ipse tndenti ; ' 

£t vastas aperit syrtes , et temperat seqnor ; 

Atqne rotis snmmas levihns perlahitur nndas. 

Ac relati iniL^uo in popnlD qaum ssepe poorta est 

Scditio , sflev j tt^ tne ani i n i 'j i ^ n obile vulgus ; 

Janiqnfi fai^» et saxa volant ; inror arma ministrat : 

Tqbb, pietMlt gtEvem ac meriiia si fortc virom quero 

V^nspiripri?, Fijifat, arre^tisqnc aurihus adstant; 

^ ^e I p'^ 4 m ; f » ift an inio3 , e t pcctora mnlcet. 

■S H-la^Mcidit ffa*or,3equorapostquai>i ^ 

^ ■ " ni lor , f oej o q u e invcctus aperto , 

*l -iTt "^:*r/%, ffuvru^ue volaus dat lora secnado. 



io8 ENEIDOS V. x5€i 

Defessi Aeaead«, qnR pronma , littonr earsa . 
Coutondantpetere, et Libyae yeituntur adoras. 
Est in secessu longo locus: insula portum 
Efficit objectu latenun , qnibos onmis ab-alto 
Frangitur inque sinns scindit sese nnda redacfos. 
Hiftc atque hinc vast» rapes geminiqae minautar 
Inrooelom scopoli, quoram snb vertice late 
Aeqnora tnta silent; tnm silvis scena cornscis 
Desnp^r, horrentique atrnm nemos immin^t nmbn. 
Fronte snb adversi^ scopnlis pendentibns aiRram ; 
Intns aqoai dulces, vivoqne sedilia sa^o , 
l^ympharum domus: hic fessas non viccnla naves 
UUa tenent, nnco non alligat an^h^ra morsa. 
Hnc septem Aeneas coUectis navibus omni 
£x nnmero subit; ac, magno teUnns amore 
Bgressi, optatA potiuntur Troes areni, 
£t sale tabentes artus in littore ponunt. 
Ac priinum silici scintiUam excndit Achates , 
Suscepitque ignem foliis, atque arida circora 
Ifatrimenta dedit, rapuitque in fbmite flanimam. ' 
Tum cererem corruptam undis cereaUaqoe anna 
Expediimt fessi rerum; frugesque reoeptas 
£t torrere parant flammis, et frangere saxo. 

Aeneas scopulum interea conscendit, et omneai 
Prospectum late pelago petit; Anthea si quem 
Jactatum vento videat, Phrygiasque biremrs , 
Ant Capyn, autcelsis in pnppibnsarma Cairci. 
S^avem in conspectu nuUam> tres Httore cervos 
Prospicit errantes; hos tota armenta s^uantnr 
A tergo, et longum per vaUes pascitur agmen.* /. 
Constitit hic, arcumque manu celeresque ^a^lS0i> 
Corripnit , fidus quae tela gerebat Achates v>3. . • * 

Dactoresque ipsos primum, capita aha f«^<^Wv^^^ 
Comibus arboreis, stemit; tom vul^s ci ^iM^!^/^ 
Miscet agens tcUs nemt>ra inter frondee liii^^fu 
Nec pii^.absifitit, quiun septem xnfeutia 9 {»*»«*» 



f^-x^a. IIBEK I. t^ 

Corpora fiindM hnmi , et nameriun cnm naTibn» 

eqiMt. 
Hine portam petit, et socios partitnr in omnes. 
Tina, bonns qne deinde cadis onerirat ^cestes 
Littore Trinacrio, dederatqne abenntibns beros, 
Div^t, at dictis mercntia pectora mulcet: 
O 80cii(neqne enim ignari snmus ante malbrnm), 
O passi graviora, dabit deus bi» qnoqne finem. 
Tos et Sc^U^sam rabiem penitusqne sonantes 
Aecestis soopnlos, vos et Cyclopia saxa 
Experti: revocate animos, maistnmqne timorem 
Mittite; forsan et baec olim meminisse jnvabit» 
Per varios casns , per tot discrimina rernm , 
Tendimns in Latinm, sedes nbi fata qnietai 
Ostendnnt: illic fas regna resurgere Troj«. 
Dnrate, et vosmet rebus servate secnndis. 

Talia voce refert, cnrisqne ingentibns seger 
Spem ^vltn simnlat, premit altnm corde dolorem, 
Illi se pr9ed« accin^nt dapibnBqne fataris : 
Tergora deripinnt costisy et viscerft nndant. 
Pars in frusta secant, veribnsqne trementia lignnt : 
Littore abena locaut alii , flaramasqne ministrant. 
Tom victn revocant vires; fnsique per berbam 
Implentnr veteris baccbi pingnisqne fe^inae. 

Pbstqnam exempta fajnes eptdis , menseqnt tt^ 

Anussoa longn jhmios seriiionf reqnimnt, 
Spemgoe me tnmqu? inter dnbj j , sen vivcre credant, 
SjTi' exu-einit jj.'tti , nrc jam euiudire vocatOs. 
Pjnecipu^ pixxn Aeueas Xinnc flcri» Orouti, 
^QHfe Am^d i^j^^uni gf^mlt , et crudelia secnm 
^i(4ivLyci, ^^irtemqiJtc Gy^iti, forr^mqne Ooantbnm. 

Etrjiiia tiniii rrnt^ quunrt .TappLrer astbere snnuno 
^Vm^li^ marc vclivoilumi^ terraaqne jacentes^ 
' Miiqijw^ *'i bt«i populos, sit vertice c<eli 

lipj th , Pt Li byse ^eliiititttoii]!! r egnis. 



xio AENEIDOS T^aai^ 

Atqae illam tales jacta^tem pectore coras 
Tristior, et laciTmifi oculos saffusa nitentes , 
AUoqnitor Yeni^s ; qoi res hominnmqne de^mqot 
Aeteruis regis imperiis , et fhlmine terres , -^ 
Qoid mens Aeneas in te committere tantntn , 
Qaid Troes potuere, qiiibus lot funera passis . 
Cnnctus ob Italiam ten^amm clatiditar orbis ? 
Cert^ hinc Roinanos olim Tolventibus aiinis 
Hinc fore ductores , reyocato a safnguine Teucri^ 
Qui mare, qui tcrras omni ditione tenerent, . - • 
PolUcitus : qu« te , genitor, senteatia vcrtit ? 
Hoc equidem occasum Trojae tristesque ruinas 
Solabar, fatis contraria fata rependens. 
Nunc eadei|i fortupia Tiros, tot casibus actoi 
Inseqnitur: quem das fin^m, rex magne, labdrom? 
Antenor potuit , mediis^elapsns Achivis , 
lUyricos penetrare sinns atq^e intima tntus 
Kegna Libnrnorum, et fontem anperare Timavi, 
Unde per pra noyem vasto cum ntnrmor^ moatis 
It mare prorup.tum, i^t pelagp premit arva sooantL 
Hic tamen iUe urbem Patavi sedesque locayit 
Teucrtkim , et genti nomen dedit , armaque fixijK 
Trota; nuhc placida compostus p^ce quiescit. 
l^os, tua progenies , coeU qpibus annuis arcem, 
r^avibus ( infandum ) amissis, unins ob irara 
Prodimur, atque ItaUs longe disjungimur ori«^ 
. Hic pietatis honos ? sio nos in sceptra reponis? 
OUi subridens homini^m sator atque deoniAl; 
Vultu quo coehim tempestatesque serenat, , , . 
Oscula Ubavit aatae ; dehinc taUa fatur ; /^^-^ ; 
Parce metn, Cytherea : manent immota 
Fata tibi; cemes urbem et promissa Lainil^^ " 
Moenia, subUm^mque feres ad sideca 
Magnanimum Aenean; n^que me seat^i^ ^ 
Hic ( tibi fabor enim, quando haee te «Hira t^ihu>| 
Longiiis et . volvens fa torum arcana movebo 



V. a(5a. LIBER I. ux 

Bellam ingens geret lUlia, popnlosqne ferocea 
GGntiindet, moresqne viris et moenia pouet, 
Tertia dnm Latio regnantem viderit aestas, 
Temaqne transierint Rntulis hibema subactia. 
Aj§pner Ascanius, cni nnnc co^omen liilo 
Additnr ( Ilus erat^ dum res stetit Ilia regno), 
Triginta magnos voWendis mensibus orbes 
Imperio explebit j regnnmqne ab sede Lavini 
Transferet , et longam mnlta vi mnniet Albam. 
Hic jam ter centnm totos regnabitur an^os 
Oente snb Hectorei, donec regina sacerdos 
Harte gravis geminam partn dabit lUa prole^n. 
Indelnpae fhlvo nntricis^ tegmine laetus 
Romalns excipiet gentera, et Mavortia condet 
Moeiiia , Romanosqne suo de nomine dicet. 
Hls ego nec metas rernm nec tempbra pono : 
Imperimn sine fine ^edi. Quin aspera Juno, 
Qnae mare nunc terrasqne metn coelumque fatigat^ 
Consilia in melius referet, mecumque fovebit 
Romanos remm dominos gentemque togatam. 
Sic placitum. Yeniet lustris labentibus aetas , 
Qnnm domus A.ssaraci Pbthiam clarasque Mycena< 
Serritiopremet, ac victis-d^inabitnr Argis. 
. Nascetnr pulcfara: Trojanus origine Caesar , 
/ Iin|>eriBm oceano, famam qui terminet astris». 
Inliu!], n rtingno demiiiiTTn nomenlnlo. 
Hnne tn oli i^ ciiiflo ^ ^p^^^ i^^ Orientis onnstnm « 
Accipicfl acGurji : vocabit ar bic qnoqne votis. 
AtpFiu tiHD positis mitescent saecnla bellis. 
QiDij^tles, et Vesti, Keiuo cum fratre Quirinns, 
J^v& t3r^b(iijt: diise ferro et compagibus arctis 
'^l lu . i,.T*}ar belU poi lie ; P uror impius intns, 
SDt\ '. ^«:(^i*TH jtuptjr aviiia . et centum vinctns abenis. 
t^^t 1 ,1 ^ (TT ijodia, trf:iiiet liorridus ore crnento. 
^^ICk -L.n tft Mal* geTuEiiiu demittit ab altp, 
BE1ftnfe,iit<|Be aorw patcant Carttlaginis arceti! 



xsa AENEIDOft r. %gi* 

Hospitio Tencrii; ne fati neacia Dido 
Finihiis arceret. Volat ille per aera magniuii 
Remigio alanuii, ac Libyse citas adstitit oria. 
£t jam jn&fta facit: pouantqae ieroeia ^oeni 
Corda, volente deo: in primis regina qnietnm 
Accipit in Teiicros animnmmentemqn^ benignam/ 

At pins Aeneas, per noCtem plnrima volvens» 
Tlt primnm inx alma data est, e^dre, Ibcosqne 
Explorare noTOS, qnas vento accesserit oras, 
Qoi teneant^ nam inoolta videt^ hopinesne» femtC) 
Qnserere constituit, soeiisqne exacta r^ferrc^ 
Qassem in convexo nemornm, snb mpe cavatl, 
Arboribns dansamcironm atqne bor centibns nmbris , 
^Occulit: ipse nno graditnr comitatns Adiatey 
Bina mann lato crispans bastilia ferro. * 
Cni mater medii sese tnlit obvia silva, 
Tirginis os habitnmqne gerens, et virginia arma 
Spartanae; vel qoalis eqnos Tbreilssa fatigat 
Harpalyce, volncremqne iugi pidcvertitar EnmiD. 
l^amqae homeris de more babUem sospenderat arcani 
Venatrix, dederatqne comam di£fnndere ventis; 
Nnda genn, nodoque sinus collecta fluentes. 
Ac prior : Hens, inquit , juvenes , monstrate meariUA 
Tidistis si quam hic errantem forte sorornm , 
Snccinctam pharetr4 et nuionlossp tegmine lynciS) 
Aut spumantis apri cnrsum clamore prementem. 
Sic Veuus; et Vvtueris contr^ sic fiHaa orsos : 
NuUa tuarum audita wihi neque viaa sorornm, 
O, quam te memorem ? virgo ; namqueband tibi vnUos 
MoMUs , nec vox hominem sonat ; o dea certe; , 
An Phcebi soror j an Nympharum sanguiAM 111901 f 
Sis felix, nostmmque leves, qnaecunume,ilabov^^ 
£t quo sub ccelo tandem, quibus qrbis in ojl^ 
Jactemur , doceas : ignari hominnmquc loc^ i jc^*^ 
£rramus, vento huc et vastis fluctibus acti. 
Mnlta tibi ante aras nostra cadct hostia de^trl. 



▼.334. LIBERI. riJ 

Tnm yeniis :Hand eqmdem tali me dignor honoret 
Virginibns Tyriis mos est gestare pharetram, 
Pnrpnreoqne alte suras Tincire cothntao. 
Punica regna yides, Tyrios, et Agenoris nrbem; 
Sed fines Libyci, genns intractabile bello. 
Imperinm Dido Tyri^ regit nrbe profecta , 
Oermannm fngiens: louga est injnria, longae 
Ambages ; sed snmma seqnar fastigia remm. 
.. HtiicconjuxSychaenseratyditissimnsagri 
Phoenicnm, et magno miserae dilectns amorer 
Gni pater intactam dederat, prlmisqne jngarat 
Ommibns. Sed regna Tyri germanns habebat 
Pygmalion, scelere ante aiios inmianior omifes* 
Quos inter medins venit fhror: ille Sychaenm 
Impins ante aras, atqne anri caecns amore, 
Clam ferro incantnm snperat, secnrns amomm 
Germanae; factnmqne din celavit ; et segram , 
Multa malns simnlans, vana spe insit amantem. 
Ipsa sed in somnis inhnmati venit imagd 
Coi^ngis, ora modis attollenspallida miris-: 
Crudeles aras trajectaque pectora ferro 
'Nudavit, caecnmqne domus sceins omile retexit. ' 
Tnm celerare fngam patriAqne excedere snadet*. 
Anziliumqne vise veteres tellure reclndit 
llicsAtiros, if^otom .Tr^enti pondns et anri. 
HL««rtiDiunlaT iHgam DiiltJ wciosqne parabat, 
t^attMviiirit qalbu;; ani odiiim cnttkle tyranni^. 
Aat niet us nc^it em i ; utt ves qnee forte parat» 
(^rripiuKt^ oQeraiitf|a*?^*uio; portantur avari 
Py^aiirmi^ opt^ji ptrUp^rii dux femina facti. *** 
•Ijrv. ii j i,i Jf,«.fTj^ u)ti 11UIU- ingTfntia cernes 
^ ^-fitemquf! nov» (^rthaginis arccm; ** 

J^l ^ , n| oiti ^ fheti do uomine Byrsara , 

ShoTiUo q«,/ii3u)ii jKm.it^Dr circumdare lergo, 
Jw! v«9 «^ui titnil^^m? quiba^ aut venistis ab oris^ 
Qu^vf ItiiKtif itei'P Quier^nli tilibns ille. 



I ' . 

ii4 AENEIDOS ▼- 370. 

Suspirans, imoqne trahens a pectore vocem^ 
O dea, si prima repetens ab origine pergam, 
^ £t vacet annales nostrornm andire labomm , 
Ante diem elanso componet Tesper olympo. 
Nos Troja antiqna, si vestras fbrte per anres 
Trojae nomen iit, diversa per aeqnoya vcctqs • 
Forte suA Libycis tempestas appnlit oris. 
Snm pins Aeneas, rapto.4 qni ex hoste Penates 
Classe veho mecnm, fama snper aethera notns. 
Italiam qnaero patriam, genns a)> Jove snmmo: 
Bis denis Phryginm conscendi navibus aeqnor, 
Matre de4 monstrante viam, data inta secntus; 
Tix sepfem convnlsae undis Euroqne snpersunt. 
Ipse ignotus, egens, Libyae deserta ^ragro, 
£urop4 atqne Asia pnisus. Nec plura qnerentem 
Passa Tenus, medio sic interfata dolore esr: 

• Quisquis es , hand , credo , invisns coelestibns anras 
Vitales c^rpis, Tyriam qui adveneris urbem. 
Perge modd, atque hinc te reginae ad limina per£Nr. 
Namqne tibi rcdnces socios ciassemqne relatam 
^nntio , et in tntnm versis Aquilombns actam ; 
Ki fmstra angnrinm vani docuf re parentes. 
Adspice bis senos laetantes agmine cycnos , 
Aetheri4 quos lapsa plaga Jovis ales dpertQ 
Torbabat coejlo: nnnc terras ordine longo 
Aut capere, aut captas jam despectare videntnr. 
' TJt reduces illi Indnnt stridentibns alia , 
Et coetn cinxere polnm , can t t isq n e d^ d^rr : 
Haud aliter puppesqne tna' . p vAm'. -.c| u e t uo 1 ujii * •' 
Aut portnm tenet , aut pleJi^j suJjii o*tt;i y-Afp. [,-; 
Perge modo, et qui^ te dncjt vja djj j^i' ^usxifii^ ^*. 
i Bixit, et avertens rose^ tj^rvii^e rcfaljttr, g- 

^mbrosiaeque comae divitidm Tcrtice odof ^ . - v 
Spiravere; pedes vestis deflaxii ad iuif^ri^ * < • 

Et vera incessn patnit dea. llli? , ubf Tunfttm 
Agnovit , tidi fugientem wi vocfr «e n 1 ttr^ ; 



\. 4o6. IIBER I. 11« 

Quiid natnm toties, cradelis ta qnoqne, fakis 
Ladis imaginibns? cnr dextrae jnngere dextram 
Non datnr, ac veras andire et reddere voces? n 
Talibns incnsat, gressnmqne ad moenia tendit. 
At Yenns obscnro gradientes aere saepsit , 
Et mnbo iiebnlae circnm dea fndit amictn , 
Cemere ne qnis eos, ne^ qnis contingere posset, 
MoUri-ve moram , ant veniendi poscere cansas, 
Ipsa Paphnm snblimis abit, sedesqne revisit 
Laeta snas, nbi templnm illi, centnmqne Sabaeo 
Tnre calent ane, sertisque recentibns balant. 

Corripnere viam interea, qna semita monstrnt. 
Jamqne ascendebant collem qni plnrimns nifbi 
Im^net^ adversasqne adspectat desnper arces. 
Miratnr molem Ajeneas> magalia qnondam ; 
Miratnr portas, strepitnmque , et strata vianim. 
Instantardentes Tyrii : pars dncere mnros, 
Moliriqne aroeni , et manibns snbvolvere saxa ; 
Pars optare locnm tecto , et conclndere snlco. 
Jnra, magistratnsque legunt, sanctnmqud eenatuqa. 
Hlc portus alii efibdiunt; bic alta theatris 
Fondamenta locant alii; immanesque colanmaa 
^Qpibns excidunt, scenis decora alta faturis. 
Qnalis apes sestate novA per Jlorea rnra 
Exercet snb sole labor, quum gentis adaltos 

Sdocunt fetns; aut qnnm liqn^ntia mella 

Sijjiiiau tt d'jtri fJi-<tfiiLi«at ncctareceilas; 

Aat OR^r^ ai'c)piiitii vi^niJEJininm; aut, agmine facto^ 

Jj^vuftt r&iim ptcns a iiries^ibus arccnt. 

^VivirtopiiUi, redrjIiiutquE- thymo fragrantia mella. 

^ f^tcm.Mi, qiiortim pm mcenia surgtint} 

Anicati:t; ci fasli^i^ sii^picit urbis. 

l^^Ft st jttf^ptBi» niLbi)!,'!, Tttirabile dicta, 

^«r Bitdlofi, itii^cetquo \ iris; neque c6rnitur ulli. 
• ►^^tj.^ in ifrbt ftijt nifdii, lajtiasimns umbraB, 

Qno |>ni|])ijini jactaii undii #t turbine Pccm 



ri6 , AENEIDOS/ -t.44* 

Efibdftre loco •igmim , qnod regU ^noo 
Blonfttr&m, capat acris ^^; sic i^m £ore heDo 
Egregiam et facilem yicta per saecdla genteai^ 
Hic templnm Jmumi ingena Sidooia Dido 
Condebat, donis opnlen^om et nvmine dvne; 
Aeiea cni gradibns snrgebant limina, nexaeqn* 
Aere trabes, foribns cardo stridebat ahenia. 
Hoc piimom in Inco nova res oblata timorem. 
Leniit : hic primnm Aeneas sperare salutem 
Ansns , et aiHictis melius confidere rebns. 
Namqne, snb ingenii Instrat dnm *i«^1ft templo,' 
Keginam opperiens, dnm, qu» lorCiuia sit nrbi, 
ArtificAmqne manns inter se , openunqne kborcmr 
Miratnr, videt lUacas ex ordine pngnasy ' 
BeOaqne jam &ma totnm vnlgata per orbem; 
Atridas , Priamnmqne , et samim ambobos Acliillesi. 
Gonstitit ; et lacrym^ju « .Qnia jam locns , ii^qtuc, 

A^ate, , . 

Qnas regio in terris nostri non p}ena kboiiis ? 
£n Priami|8 ; snnt bic etiam sna prasmia landiy 
Snat lacrymae rerom, et mentem mortalia tangunt 
Solve metns; feret bsec aliqnam tibi &ma aalntem. 
Sic ait, atqne animnm pictara pascit inani, 
Molta gemens, largoqoe bomectat flumine ynltam. 
J^amqoe videbat nti beUantes Pergama circnm 
H4g fngerent Oraii, premeret Trojana javentns ; - 
Hac Pbiyges, instaret corra cristatas Achilles. 
Kec proeol hinc Rhesi niveis tentoria velis 
Agnoscit lacrymans , primo qnae prodita sowno 
Tydides malt& vastabat c«de cruentos; ^ . : v^ 
Ardentesqne avertit eqnos in castra , priH»^t|ln%^ ' 

PabakgastassentTrojae,Xanthamqtkebiid|^B^ - 
^rte'ali4 fngiens amissis TroJdns armia , -^^ • ' * 
Infelix pner, atqne impar congressns Ac^&ijHV « 
Fertor eqnis, carraque haeEei resnpcmie.iikiut 






v.47^- , LIBER I, n^ 

Lora teaens tftmeir,: hnic cervixqne comaeqiie tra> 

liimtar '^ 
Pcr teri*ain , et yersa pnlTis inscribltar hasta. 
Interea ad templnm non asqaae Palladis ihant 
Crinibns Hiades passis, peplnmqne ferebant 
Soppliciter tristes , et tnnsae pectora pahnis. 
Diya solo fixos ocnlos aversa tetiebat. 
Ter circnm Hiacos raptaverat Hectora mnros , 
Exanimnmqne anro oorptts vendebat Achilles. 
Tom yero ingftntem gemitnm dat pectore ah imo , 
XJt spoHa , nt cnrms , ntqne ipsnm corpns amici ^ 
Tendentemqne manns Priamnm conspcxit inermes.- . 
5e qnoqne principibns permixtnm agnovit Achivisy 
Eoasqne acies, et nigri Memnonis arma. 
Bncit Amasonidnm Innatis agmina peltis 
Penthesilea fnrens, mediisqne in millibns ardet, 
Anrca snbnectens cxsertae cingnla mamm« 
Bellatrxx, andetqne viris concnrrere virgo. ; ^ 
Haec dnm Dardanio Aeneae miranda -^dentnr , 
Dnm stnpet , obtntnqne haeret defixns in nno , "^ 
Kegina ad templnm , forma pnlcherrima , Dido 
Iiicessit , magna jnvennm stipante caterva. 
QnaUs in Enrot?; ripis ant per jnga Cynthi 
Bxercet Diana choros; qna ji raille secntae 
Rinc atqne hinc glomerantnr Oreades { illa pharetram 
l^erthnmeio^^radiensqne deas snpereminet ornnetf : 
LtloLtii? tiiijUiai^i pci^fntant gandia pectns, 
Tali^ era t ni do ^ r^ ! c ru se laeta fereba t 
i*^rijiRdit>jit itisiJins {>peri regnjsqne ihtnris. 
Thih forib u.h d i \ a? , u ledi» testndine templi , 
Seepu aL<niU KpIrGi^ue alte Snbnixa^ resedit. 
J ti f ft daU^ it Irgesq o t vi ris , opernmqne laborem 
Pa ti iLa* ^«^uabH t J i is tij» , ant sorte trahebal : 
Qmim vtilnjfii Aftifjiii concnrsn acccdere magno 
Antlw* I Sergeatujuque videt , fortemque Ooanthnm, 



iiS AENEIDOS T. 5i». 

Teacroramqiie alios, ater qoos aeqaore ttirbo 
Dispolerat, penitusqae aUas avexerat.oras. 
Obstapoit simol ipse > simal percassas Acbaj^ 
Lsetiti&qae metaqae ; avidi cbnjangere dextras 
Ardebant; sedresanimosincogiiita tarbat. - 
Bissimolant ; et nnbe cay4 specalantor aiplcti , 
Qase fortana viris , flassem qno littore linqoant , 
Qaid veniant; canctis nam lecti nayibns ibant 
Orantes veniam, et templnmjclamore petebant. 

Postqnam introgressi , et coram data copia fiindi, 
Maximns Ilioneas placido sic pectore coppit : 
O regina, novam cui condere Jnppiter ai'bem , 
Jastitiaqae dedit gentes frenare snperbas , 
Troes te miseri, ventis maria omnia vecti , 
Oramas: prohibe infandos a navibns ignes, 
Parce pio generi, et propius res adspice nostras. 
Non nos aat ferro Libycos popolare Penates 
Yenimas, aat raptas ad littora vertere prsedas: 
Non ea vis animo , nec tanta snperbia victis. 
£s^ locas , Hesperiam Graii cognomine dicnnt , 
Terra antiqaa, potens armis atqae abere gleb»; 
Qenotri colaere viri : nano fama minores ^ 
Itatiam>dixisse , dacis de nomine , gentem. x 
Hac carsas fait: 

Qaom sabito assargens flacta nimbosos Orion 
In vada caeca ttdit, penitusque procacibus Austris 
Perqne Andas, superante salo, perque invja saxa, 
DispuUt: buc pauci vestris adnavimufr orifi. 
Qaodgenusboc hominuui ^ r|a^v£ liijmc t:iiit Iiax'b.r» 

morem 
Permktit patria.' hospitio proliLbomisr ftri_ 
Bella eient, primaque Tek^ut couAist^rc lc#i 
Si genus humanum et mo ctRVitt. teiiiniU^ Hi 
At sperate deos memor«£ inndi Qit|rte ucfauifi, 
Kex erat Aeneas nobis , ^ uo | tiAt^iar alt^^r 
If ec pietate ftiity nec beUo major et AtmiA 1 




1 
».545. LIBERI. »19 

Qaem si fata Tinim servant , si ▼«scitar-aarl 
▲etherjA, neqae adhac cnidelibas occabat ainl^rif^ 
Non metos ofHcio ne te certasse priorem 
Pceniteat. Sant et Sicalis regionjbas ai^lH^s, 
ArYaqoe, Tmjanoqae a sangniae claras Acestes. 
Qaassat^ Tentis liceat snbdocere classem, 
£t silvis aptare trabes , et stringere remos ; 
Si datar Italiam, sociis et rege recepto, 
Tea^ere, at Italiam laeti Latiamqae petamas; 
Sia absompta salas, et te, pater optime Teacram^ 
Pontas habet Libyae , nec spes jaih restat liili , 
At f reta Sicanis saltem , sedesqae paratas , 
Unde hac advecti , regemqae petamas Acesten. 
Talibas Ilioneas: cnncti simnl ore fremebaat 
Dardanidx. - 

Tam brevlter Dido', voltnm demissa, profatar: 
Solvite corde metam, Teacri; secladite caras. 
Kes dara et regni novitas me talia cogant 
Moliri, et bit^ fines castode taeri. 
Qais genas Aeaeadam, qois Trojae aesciat arbem^ 
Yirtatesqae , Tirosqae , aat tanti ince^idia belli ? 
Ifoa obtnsa adeo gestamas pectora Poeni ; 
Ncc tam aversns eqaOs Tjnk sol jaagit ab arbe. 
Sea vos Hesperiam magnam Satarniaqae arpfl » 
Sive Eryds fiaes regemqae optatis Acestea , , 
Anxilioitatos diraittam^, opibosqae javabo. 
Vdltiii et his mecnm piirjter cOosidere regois? 
Urbem quam atatao vrsti'a est: sabdacite naves; 
Tras TyriusqQi^ mjbj Titillo diacrimine ^getnr. 
Alqw atjrURrri tcn ijj.sc' Noto compalsas-eodem 
Al^Tei Arncasl EqnidfTri per littora certos 
- iHnrittam, et Libyae 1 usti jtre extrema jabebo^ 
Si qttibtt'* ej^^ttis srlvk yut nrbibas errat. 

^ iii a iiiTnti m arrccti d i i^tis , ct fortis Achatci 
£t ptiiri* (\ rnfifl » |g HirJ ud 11 1 it erumpere nabem 
Ayikb{tlife>|?<ia)£ 4<toga^ compellat Achateis ; ^ 



»io AENEIDOS r.S9S' 

r^ate de4 , qase hqiic axumo sententia «orgit ? 
Omnia tnta vides, classem) sociosqae ree-eptos. ^ 
tlntis abest, mediain flactu qaem vidimn» ipai. 
Sabmersnm : dictis respondeut cetera matris.. 
Vix ea fatos erat, quum circumftisa repente 
%HciiMlit se nubes, et in sethera purgat apertom. 
Kestitit Aeneas, da^que in luce refnlsit, 
Oa hamer6sque deo similis : namqne ipsa decoram 
Caesariem iiato genetrix, Idmenqu^ juventae 
l^uiT^aream , et laetos oculis afBsirat hohores. 
Quale maaaa addaut ebori de(?us; aut.ubi flaro 
Ai*^entam, |*ariasTe l&pis, circumdatur.auro. 

Tum sic reginam alloquitur, cunctisque rc|ient* 
Improyisas ait: Coi-am, qnem quaeritis, adsum 
Troias Aeoeaa, Libycis ereptus ab undis. 
O sola iofaados Trojae iftiserata labores, 
Quae nos , reliqaidis Danavim , terrseque , marisque f. 
Omiii^as exliaastos jam caslbus, omninm <^enos, 
lUrbo, domo, sociasj grates persolvere digiuis 
«oifc opia est nostr» , IXdo, nec qoidqaid ubique est 
m^' •*^'*^'^» raagnum qu« sparsa per orbem. 
tt "™ » «? ^«a pios respectajit numina , si quid 
iJsqaam jnstftiacest, et mens sibi conscia recti, 
5«™» djgoa feraut. Q»« te tam l«ta tulcrunt 
Inf^ ^?"^ ^^*"** ^^"^ geuaere parentes ? 
L« J^,^J?* ^*^^" cmrent, dam montibas umbcv 

«^««^^^^''^^'^'^'^^««^«'^«^^la^idjsqaemaebmit, 

^^t , al^Vo^* ' **^*1^^ Serestdm; ' , 

Obsn^'!^^,^^ ^r^n, fortemque U^h^ 

C««ii d^^-?^^ «dspectu Sidouia Dido , "^ 

Inaequil^p™;^'^ ^''^ P«ricirfa ca«a& -f-;? 




^.6x7. LIBEK I. xis 

Alnui YeirnA Phrygii geniiit Simotfiatis id nndani ? 
At4{ae eqmdem Teacram metnini Sidona ▼enire, 
Finibaji expolAtim patriU^ nova regna^petentem 
Atudlio Beli. Genitor tnm Belns opimam 
Yastabat Cfpmm, et yiGtor ditione tenebat. 
Teinpore jam ex illo casns mih^ oognitns nrbii 
Trojanae, nomenqne tnnm , regesqne Pelaagi. 
Ipse bostis Tencros insigni lande ferebat , 
Seqne ortnm antlqna Tencrornm ab stirp^ Tolebat. 
Qnare agite , o , tectis, jnvenes , snccedite nosti». 
Mo qnoqne per multos similis fortnna labores 
Jactatam hic demnm volnit consistere terrA. 
Kon ignara raaii , miseris snccnrrere disco. 

Sic memorat; simnl Aenean in regia dndt 
Tecta, simnl dirnm templis indicit bonorem. 
Nec minns interea socus ad littora mittit 
Tiginti tanros, magnomm borrentia centnm 
Terga snnm, pingnes centnm cnm matribna agnos^ 
Mnnera betitiamqne dii. 
^ At domos iiiterior regali splendida Inxn 
Instmitnr, mc^sqne parant conviYia tectia: 
Arte laboraiae vestes , ostroqne snperbo ; 
Ingens argentnm mensis, cielataqne in anro 
Fartia facta patram^ Mries loQgi^iisima rcmm f 
Pet tal dnctu yiitts antiqtii ah oii^ine ^ntis. 

Aenea&{aeqciemirri pttnnn con&ijtere mentem 
P^Sfi^ arttor) ^apidnni ad nav^s prxmittit Acbateti» 
Ascania ft^rat hxc^ ip^umqae *d mo&uia dlicat. 
Ooiiis in A^canio cnri eUt cnr^ pareutis. 
Jttmen prnrterea, Iliacts erepta miuis , 
«fSHBf |idi«it; pallam signLs anroqtv^ ng^ntem , 
StelfviiLmtdtam orocco Tebm^ii acantho, 
Onurtift ArfEivic Heiffnflc, qnosiUa Mycenis, 
P^rjrim* qn^m peWiT^t incoiM?pssDaque bymenteoSf 
^«x-lH^rnr, qiJHriiLediE imiabil*^ doniiiu : 
T*i%iit«iaQe|itnim, Ilione qnod gesstrat olim, 



t%^ AENEIDOS ▼.653. 

Maxiiini ua&mm Priami, coUoqae monile 
Baccatnm, et dpplicem gemmis anroqae coroiuun. 
Haec celerans, iter ad naTes tendebat Ackfttes. 
^ At Cytherea novas artes , noTa pectore versat 
Consilia ; nt faciem matatos et ora Capido 
Pro dalci Ascanio veniat , donisqae farentem 
Incendat reginam, atqne ossibns implicet ignem. 
Qnippe domam timet ambigaam,Tyriosqae bilingoes. 
tTrit atroxJano, et snb noctem cnra recorsat. 
Ergo his aligernm dictis affatar Amorem : 
Nate, meae vires, mea magna potentia , solas , 
Nate, patris sammi qai tela l^ypboiia temnis. 
Ad te confagio, et snpplex taa nnmina posco. 
Frater at^Aeneas pelago taas omnia circam 
Littora jactetiir odiis Jnnonis iniqnae , 
Nota tiliij et nostro dolni^ti saepe dolore. 
' HancPhoenissatenetDido,blandisqaemoratar 
Vocibus: et vereor qno se Janonia vertant 
Hbspitia: hand Unto cessaJ^it cardine rerom. 
Qaocirca capere laite doUs, et cingere jOammi 
K.eginam meditor ; ne quo se nnmine mntet , 
Sed magno AeneaR mecnm teneatur ampre. 
VJUA lacere id possis, nostram nnnc accipe mentem, 
«-egias, accitu cari genitpris, ad urbem . 
Sidoniam pue^ ire parat , med niaxima cura , 
Hu^ fl^"^' ^^^ ^* *^"^ ^^^^^ Troj«: 
A^t^u^^UC^^^^V^^^ 
Ne qoA^^^rT^oIoT m?;^"* ^^ recond^; 
Tafaciemim^ no^ '^'"^^^'^'^"^^P'^^^- ^ 

FaUedolo^etro^rf '^.''^*'"P^^'™«^ ' ^^ 
IJt,quuH.te "r^I^^ip««indaev^^ \ 

l^egales inter me^. ^ccipiet l»tissima Did^ .,v 

QaamdabTta^T^'*^^^^ - 

* Oictja car» genttricis, et a&t : 



▼.6^9- XIBERI. tiS 

ilxiiit, et gressu gandens incedit Itili. 

At YenAs Ascamo placidam per membra quietem 

Irrigat; et fotaan gremio dea toliitin ahoii 

Idalise Inobs , nhi moQis amaracns iliam 

Floribas ec dnlci adspirans complectitnr nmbni. 

Jsm<)Be ibat^ dicto parens, et dona Gnpido 

Regia portabat iTyriis , dnce Isetns Acbate. 

Qnnm Tenit , anlads jiun se regina snperbis 

Aoreli composnit spondA , mediamqne locavit. 

Jam pater Aeneas et jam Trojana jnVentns 
Conyeninnt, stratoqne snper discnmbitnr ostro. 
Dant famnli manibus lymphas, cerei^emqne canistris 
£:q>edinnt, tonsisque Ternut mantelia villis. 
Quinquaginta intus famnlse, quibus ordine longo 
Cura pennm struere , et flainmis adolere Penates^ 
€entnm alise, totidemque pares setate ministri, 
Qoi dapibns mensas onerent et pocula ponaut. 
Ifec non et Tyrii per limina Iseta fi^eqUentes 
Conyenere , toris jussi discumbere pictis. 
Mirantnr dona Aeneae; mirantur lulum, 
IHagraiitesque dei vultus , simulataque verba , 
I^allamque, et pictum croceo Telamen acantnol 
^aedpne infelix, pesti devota futurae , 
£xpleri mentem nequit , afdescitque tuendo , ' 
PhoeQiM^^ fft |iutti'o pariicr doQii^rjrir movetur. 
Blcj nbi compltixa Atnc^c coJkMjHf pf^pcndit , 
Ef mn^nQi fflJsJ implevit fjeniiojis rinoi-em, 
fc^g^inaTH pfti^. Hj^c orralb ^ hxv ji^tiltH'* toto , 
KEj-it, et itttordam grcniio ihv^i j in^cia Dido 
Tajdil^t qrTnntus ini»ri3^ dt^u.s. At. mcinor ille 
M2tti& AirkldUs? paoliitiin a)>oIeii; SyuLkfeum 
Incipit, t'f rivo tentatpravertcreaniore 
J aw fn i ilr- ni i f Mde* a ni mos d^^suel a ri ne coi^da. 

l*4]-itqitain pfiiua qmcn epnlis, nniiisjeque remotae , 
Criter** mflgno^ jst^toiiut , rt vioa i oroiaant. 
Rt «Ufi:iiiiiai tctlU j vo<;*-mque pcr ampla volutant 



124 AENEIDOS LIBER I. r. 71J. 

Atria: dep^dent lyclu^i |aqae£ribii8 aureis 
lAcensi, et noctem fiammis fanaHa vincimt. 
Hic regina grayem gemmis anroqae poposcit, 
Implevitqoe mero , pateram , qaam Belas et OQmes 
A Belo solitil Tam &cta silentia tectis : , 
Jappiter, hospitibas nam te dare jara loqnontar, 
Hanc Isetnm lyriisqae diem Trojdqae profectis ^ 
Esse velis, nostrosqne bajas meminisse minores: j;i< 
Adsit laetitise Baodbas dator , et bona Jono : ' ^ 
Et vos, o, coetnm, Tyrii, cdebrate faventas. 
Dixit, et in mensam laticnni libavit bonorem ; 
Primaqae^ libato, sammo teuos attigit ore. 
Tani Bitiie dedit increpitans : ille impiger haosit 
%Spamantem pateram , et pleno se prolnit anro : 
Post, alii^roceres. Cithar^ crinitos lopas 
Personat anrat^ docait- qaae maximas Atlas. 
Hio canit errantem lanam, soUsqae labores; 
Unde hominnm g«nns, et pecades; nnde imheirf «t 

Arctanuny plaviasqae Hjradas, gemznosqne Triones) 
Qaid taatran oceano properent se tingere solii 
Hibemi, vel qn» tardis mora noctibns obstet. 
In^eminant plausa Tyrii, T^oesqae s^qauntor. 
Ncic non et vario noctem scrmonc troIiobaJt 
InfeDx Dido , longamqac bibebat a3>i^-em ^ 
MiUta super Pri:.moj:ogitans, snper iSCectoie mnha^ 
JiTnnc , qnibas A aror» venisset &ivLs amns ; 
NuDC , quales piomedis eqai ; nnnc , qoautas A^liiileB. 
Immo age, et a prima dtc , hospes , origine nobisr 
tnsidias , inqnit , Dauaum , casnsqae tooram , . 
Erroresqne tuoa ; nam tc jam septinta piOttat 
Omuibos errantem terris et flactibas «stas; 




AENEIDOS 



LIBER SECUNDUS. 

x^ONTi^cuxRE omnes , inteiitiqae ora tenel>ant : 
Inde toro pater Aenea^ sic orsus ab alto : 

Infandom, regina, jnbes rcno%'are dolorem; 
Trojanas nt opes et lamentabile regnnm 
Emerint Danai ; qaseqne ipse miserrima yidi, 
Et qaorum pars magna fni. Qnis , talia fando j 
Myrmidonnm , Dolopnmye , aut duri miles Ulyxi , 
Temperet a lacryinis? Et jam nox hnmida coelo 
I^accipitat, saadentqne cadentia sidera somnos : 
Sed, si tantus amor casns cog»08cei*e npstros , 
Et brtviter Trojae snpremnm aadii*e laborem , 
Qu^jDfjii.im ^iDitiia'; lueminisse horret , lactaqiie re« 

Iiwipisin, Fincti bL^lo, fatisqae repalsi , ^ 
OiKiikre5 Danauni , (at jam labentibus annis , 
InrtBr 'i>tjntJ!t **qiiujnj divin^ Palladis arte, ' 
4fdiliesiiir , ifl^^ia(|ut; intexnnt abiete costas : 
J^tJVi piTj jf ditn simalant; ea famavagatUTw 
l5ttif<i*Jwt'i:a vi.ru Ju .snititi corpora fnrtim 
fedodoot c.TJio laltriipenitusqnecavernas 
'tAgeof^ij atf Tumque , armato militc complent. 



126 AENEIDOS t-^ 

Sst in oonapecta TeiieckM» notusiiiui £»mk 
Ins^, dives opmn» Pmmi dnin J»gii* manebant j 
NnnG tantom sinns, et statio nude fida cariius : 
Hnc sc provecti deserto in Kttore condont. 
Nos almsse rati , et vento petiisse Mycenas. 
£rgo omnis longo solvit se Teneria Inctn : 
Pandnntnr portae, jnvat ire, ct Dorica castc^ » 
Dcsertosepie vtdere locos, littusqne peUctnni. 
Hic Dolopnm manns, bic saevns tendc&at Ackille^ 
Classibns hic lociis ; hicacie certare solei>ant. 
Pars stnpet innnptx donnm eidtiale Minerva , 
Et molem mirantnr eqni: primnsqne Thymcetes 
Dnci intra mnros bortatnr , et arce iocari; , 
Sive dolo, sen jam Troja; sic £|ta £erebant. 
At Capys, et qnomm meliorsententia menti, 
Ant pelago Dananm insidias snspectaqne dona , 
Prawdpitare jnbent, snbjectisye nrere^fiammis | 
Aut terebrare cavas nteri et tentare latebras. 
Scinditnr incertnm studia in coatraria vnlgns. 
Primns ibi ante omnes , magni comitantc caten^y 

^ Laocoon ai*dens snmma decurrit ab arce ; 
Et procnl : O miseri, qnae tanta insania , cives? 
Creditis avectos bostes? ant nlla pntatis 
Bona carere dc^ Dananm? sic notns Ulyxes? 
Ant boe indnsi ligno occoltantnf Acbivi ; 
AutbaecinnostrosfabricataestmacbinanmtoS; 
Inspectnra domos, ventnraque desuper urbi ; 
Aut aliquis iatet error : equo ne credite, Teucri. 
VJoidqmd id est, timeo Danaos ct dona ferentes. 
f>ic latns, validis ingentem viribns bastam 
C^m •*^'^"^ .^«f i cnrvam ccmpagihu* ah vm . 
T»i«rvJ^**** «tetit illa tremens^ uteroone Tnxa^ . 

Et^r^ n* S^^it^^^^qi^ ^«lere cave.^;»x , ^: 

J ^^e, nunc sures; Priamiqtie arx alta,«)aaf«i 



* >i^ 



T. 56. LIEER II. IS7 

Eoce manus juvenem interea poaft terga revinctiua 
Pastores magno ad regem damore trahebant 
DardankUe; qoi se ignotnm venientibna nltro, 
Hoc ipsum nt strneret, Trojamqne aperiret Achivis , 
Obtnlerat, fidens animi, atqoe in utrnmqne paratns, 
SeU versare dolos, sen certae occumbere morti. 
Undiqne visendi stndio Trojana juventns 
Gircnmfusa mit, ccrfantqne illndere capto« 
Accipe nunc Danaam insidias; et crimine ab imo 
Disce omnes. 

Namqne ut conspectu iu medio, tnrbatns, inermis, 
Constitit, atque ocnlis Phrygia agmina circnmspexit : 
Uen ! qux nunc tellus , inqnit , qu» me aequora possunf 
Acctpere? aut quid jam misero mihi denique restat, 
Cai neque apud Danaos usquam locua, et super ip^i 
Dardanidfe infensi poeuas cum «anguine poscunt? 
'Qoo gemitn conversi animi, compressus et omnit 
Impttus : hortamur fari , qno sangutne cretus , 
Qoidve ferat memoret, qusfi ait Hdncia capto. 
[ nie hoec , deposit^ tandeni ibrmld^ >\e , fatur : J 

Cnncta equidem tibi, rex, Aitsrlt qaodcumque, &• 
tebor 
Vera, inqUit: nequc uie Argolica de gente negabo^ 
Hoc prlmiua: nec^ si miseruiu fortuna Sinonem 
Finxit, vanum etiam mendacemqne improba finget. 
Fanilo alxqnod , si fbrte tuas pervenit ad aures 
Belidi^ nomen Palamedis , et inclyta fama 
Glt^rJa; t|ue>u Ta}^ sub [iroditione Pelasgi 
Imontem, ialanda indJrit>T quia bella vetabat , 
Dcmisef'?' neei ; himic caiisiim Inmine lugent ; 
tlU fne i^oiDiiein, el ron^nguinitate propinqunmy 
^npei jti ftvin» p^ter primifl huc misit ab annis. 
Dutif Mf^bfLl tes^no incolamb, regumque vigebat 
Cotii.4tiiA^ «H nos aliqnod nt>menque decusque 
tk wtia fu : iuT jdii post qwi m pellacis Ulyxi 
(Hio4 i^nota loqnot ) i^up^rU concessit ab orif , 



,a8 AENEIDOS ▼•9»- 

AfflictQS ▼item in tencbm lucttique trahcbam , 
Et casum insontis mecnm indignabar amici. 
Ncc tacui dnnens; et me, fors u qua tuliaset, 
Si patiios umquam remeassem victor adArgos, 
Promisi ultorem ; et vcrbis odia aspera toovi. 
Hinc mi^ prima mali labes ; binc scmpcr XJlyxcs 
Criminibns terrerc novis; binc spargerc voces 
In Tulgi^ ambiguas, et quaererc consciTis arma. 
Nec requicvit enim , donec Calchanto ministro. . . - 
Sed quid egoha>c autem nequidquam ingrata rev^vo ? 
Quidve moror ? Si omnes unaOrdine habetis Achivos, 
Idque audire sat est , jam dudum sumite poenas. 
Hoc Ithacus velit, ct magno merccntur Atridae. 
Tum vcro ardemus scitari ct quaererc causas , 
Ignari scclernm tantorum artisque Pelasgse. 
Prosequitur pavitans, et fictb pectore fatur: 

Saepe fugam Danai Troj^ cupiere relict^ 
Moliri ,. et loi^o fessi discedere bello. 
Vecissentque utinam! Ssepe illos asptoa ponti 
Interclusit hiems , et terruit Auster euntes. 
Praecipue, qnum jam hic trabibus contcxtus accnu* 
Staret equus, toto sonuerunt sethere nimbi. 
Snspensi finrypylum scitatum oracnla Phoebi 
"Mittimus; isque adytis baec tristia dicta repoAat: 
Sangnine placastis ventos et virgine caesft , 
Quum primom Iliacas, Danai, venistis ad oras; 
Sanguine qnserendi reditus, anim&que litandmn 
Argohca. Vulgi quas vox ut vdnit ad aures , 
J^tupuere auiuu , gelidusque per ima cucurrit 
mTjtl^'^^'''' «^ fata parent, quem poscat A^ 
- Prot^t"^ ^***? "^^S^** Caldianta tttmuhu . 
Flantitt . if "Jf<*ios; qn» sint ca numimihdiv^ 
ArE .^i^ ^*"" "^^ ^'^^^^* cane^ant . 
Bis aoi^^ .?*' ** ***^'^ ^^°*«»* videbaut. 

^ saa quemquam, aut opponere »««*»• 



▼. XS7- LIBEB. II. i»9 

'N'ix tandera magnis Ithaci damoribiis actns , 
Gomposito nimpit yocem , et me destinat araer* 
Assensere omnes; et quat siH quisqne timebat 
Unins in miseri exitinm conversa tnlere. 
Jamqne dies infanda aderat: mihi sacra parani 
£t salsae fm^es, et circnm tempora yittae. 
Erl^>ni, iateor > leto me , et yin^cula rnpi ; - 
Limosoqne Wcn per noctem obscnrns in nlvi 
Delitni , dnm vela , darent si forte , dedissent. 
Nec miH jam patriam antiquam spes nlla yidendi, 
Nec dnlces natcis , exopta|nmqne parentem ; ^ 

Quos illi fors ad pcenas ob nostra reposcent 
Effugia; et culpam banc miseroram morte piabnnt 
Qnod te, per 8ttpero.s et conscia ^umina veri , 
Per, si qua est qu» restet adhnc mnrtalibus usqnam 
Intemerata fides, ora, miserere labornm 
Tantornm^ miserere animi hon digua fei^entis, 

His lacrymis vitam daTuns, et miserescimns ultro. 
Ipse viro primn» manic^s atque arcta levari 
Vincla jubet Priamus; dictlsque«;»'a £itur amicis : 
Quisquis es , amissqs hincjam obUviscere Graios ; 
Noster eris; mihique hsec ediaseTe vera roganti. 
Qn6 molem hanc immanis equi statn^re? quis auctor^ 
Quidye pclunt? qnas relligio? ant <i]uae machina belli? 
Bixerat. Ille, doUs instructus et arte Pelasga , 
Sustidit exntas vinclis ad sidera p&lmas: 
Vos, xtemi ignes, et non violaiiile vestmm 
Testor nnmen, ait; vo&f ctta;, eixsesque nefandi , 
'Quo»fugi; ^iitL^qu^ rtejim, quashostia gessi: 
1*^9 mjhi Graiarum sarmLi resolv^re jnra, 
P*5 odisae vj ros , fitqiie omnta ferre snb auras , 
Si qaa tegum : leneor p.iii i« nec legibnsTiUis. 
Tu Eni>d6 prDmj!iKi& iULineaj, servataqne serve^ 
Troja hdem^ ^ vet-a feram, si magna rependam. 

Oittiiiii ^)t^$ D^n^urd f H coepti iidncia beUi, 
Palladi* r^uxiiiiA acmptc -stelit. Impins cx quo 



a2k> AENEIDOS v. x63. 

Tydides sed enim, sceleramqu^ inventor Ulyxes , 
Fatale aggressi sacrato avellere templo 
PaUadium, caesis snmm» castodibus arcis^ 
Gorripoere sacram effigiem, manibnsqiie crornlig 
Virgmeas ansi divae contingere yittas ; 
£x illo fluere ac retro soblapsa refeiTi 
Spes Dananm, fract» vire», aversa deae meiis. 
Nec dnbiis ea signa dedit Tritonia monstris : 
Tix positnm castris simulacmm , ai'sere comscae 
Lnminibns flammse arrectis, salsnsqne per artos 
Sndor iit; terqne ipsa «olo (mirabile dictn) 
Emicuit, parmamqne fesens hastamqne tremeBtem. 
Extemplo tentanda fuga.canit aeqnora Galchas^ 
3Nfec posse Argolicis exscindi Pergama telis, 
Omina ui repetant Argis, nnmenqne reducant 
Qnod pelago et cnrvis secnm avexere carinis. 
Ct nnnc, qnod patrias vento petiere Myoenas , 
Arma deosqne parant comites; pelagoqne remenso 
Improvisi adernnt: ita digerit omina Calchas. 
Hanc, pro PaUadio, moniti, pro nnmine laeso ^ 
Effigiem statnere, nefas qnae triste piai^et.*-* 
Hanc tamen immensam Calcbas attollere molem 
Boboribns textis, coeloqne edncere, jnssit , 
Ne reclpi portis ant duoi in moenia possit^ 
Ken pppnlnm antiqua snb relligione tueri : 
Kam si vestra manus violasset dona Minervae y 
TUm magnum exitinm ( quod di pri^ omen iuipsnm 
Convertant) Priami imperio Phrygibnsqae futurnm; 
Sin manibus v^stris vestram ascendisset in urb^y 
Ultiro Asiajpa magiio Pelopea nd mvxiiln U:;h> 
.Venturam, et nostros ea fata iiian*?re ii^pole», \\ 

Talibns insidiis , peijuriq n i- h rte Sinoul.s , '« 

Credita res ; captiqne dolis 1 ii c rp n j aqne f^oaefis , fc • 
Quos neqne Tydides , nec Li* r^ ssae as Acbillet» , L . - 

Non anni domnere decem , no n m illp rs riniF. b. . 

Hic aliod majns miseris multyque! Irvp^tim y 



r. I99- IIBER II. i3t 

Dbjicitnr magis, atqne improvida pectora tarbat.^ 
Lftoooon, dnctns Neptnno soite sacerdos, 
Solemnes tanmm ingentem mactabat ad aras. 
Ecce antem gemini a Tenedo tranqnilla per alta 
^Horresco reierens) immensis orbibns angnes 
[ncambant pelago» pariterqne ad littora tendnnt; 
Pectora qnomm inter flnptns arrecta jnbaeqne 
Ban^nineae exsnperant nndas; pars cetera pontnm 
Pon^ legit, sinnaptque immensa TolnminjC terga. 
Fit sonitns, spnmante salo; jamqne arva teuebant ; 
Afdentesqne o<;nlos snfTecti sangnine et igni p 
Sibila lan^bant lingnis yibrantibns ora. 
DifFugimns yisn exsangues. Illi agmine certo 
Laoooonta petnnt ; et prim iim paiTa dnornm 
Corpora natornm serpens amplexns nterque 
[mplicatf et miseros morsn depascitur artns. 
Post, ipsom, anxilio subenntem ac tela ferentem ^ 
Corripinnt, spirisqueligant ingentibns; et jam 
Bis medinm amplexi, bis collo sqnamea circnm 
Terga dati, snperant capite et ceryicibus altis. 
nie aimnl manibns tendit divellere nodos , 
Perfiisns sanie yittas atroque yeneno ; 
Qamores simal borrendos ad sidera toUit : 
Qoales magitQs, iagit qutiin sancius aitim 
TatufiUt et incertam ext'Us>iit ctvvi<?e ^ecttrrm. 
Aiigetitiuj lapaa di^lubtu ad j^uiuiua ilvacones 
EifDgiimt, ssT<cqar pi;tuQt TritouJdijj arcem ; 
Sat» pcdibasqiie dese clypeiqne sah orbe te|pmtur. 
Tojoi T^ro ti'4^mfjfftcta aovus pcv peclova cnnctis 
InibxtiaA jjA\or; ct scehts f^^Ependi^jif meteiiiem 
I..ii!^!ftriT5t'i r-niiii, ^cvuiti qui i^u^pidf robur 
"4i ficclcrdt^m intarAc.Tit liasitftm. 
iAeA siniulacram , Qraadaqne dirse- 

1 nCkraft, ci lUKxniai pantLimuii Tivbis. 
^ ':<iiiijy ru «ruiuiil operi , pcdibustjue ra^j^ruaa 



,5» AENEIDOS t. aU 

SnJbjiciimt lapsns, et stuppea vincula coUo 
Intendnnt. Scandit fatalis macliina nmroSy 
jFeta armis : pneri circnm iiOLnnptaeqne pnellse 
Sacra cannnt, fiinemqne manu contingere gandent. 
Ill^ subi^ mediaeqne minans illabitnr nrbi. 
O patria ! o divum domns Ilinm ! et inclytSi bello 
Moenia.Pardanidum! qnater ipso in limine port» 
Snbstitit, atqne ntero sonitnm qnater arma dedere. 
Instamns tamen immemores, caeciqne iiirore, 
Et monstrnm infelix sacrati sistimns arce. 
Tnnc etiam fatis aperit Cassandra fntnfi» 
' Ora, dei jnssn non nmqnam credita Tencris. 
Hos delnbra delun miseri, qnibns nltimus ess^ 
IUe dies , festa \ elamns fh>nde per nrbem. 

Vertitnr interea coelnm, et mit oceatno nox, 
Involyens nmbra magna terramque, pohimqnje, 
MTrmidannmqne dolos: fnsi pcr moenia Tcncri 
Conticnere; sopor fessos complectitnr artns. 

Et jam A rgi va pbalanx inslrnctrs na vibns ibtt 
A Tenedo , tacitae per anrica silentia hinse ' 
Littora nota petens, flammas qnnm regia puppii 
Extnlerat, fatisque deiun. dcfensns iniqUis 
Inclnsos ntero Danaos et pin^a fnrtim, 
Laxat clanstra Sinon : illos patefkctns ad anras 
Keddit e^ns; laetique cavo se robore promunt 
Tlxessandrns Sthenelusqne duces , et dtrus UlyxA» 
iDemissnm lapsi per fimem, Atamasque, Thoas<jn*r 
Pelidesqne Neoptoremua, piimasqne Macbaon^ 
Et Menelaiis, et ipse doH ibbiiaitor Epcos, "" 

Il^vadunt urbem sonmo vinoqut! sepultam^ 
Caeduntnr vigiles;portisquc pfit^utLUiiHL, omw^ 
Accipinnt socios, atqne aginiria txjfi^citt jnn^nfit 

Tempns erat quo prima quica marr.il ibii« «gi^* 
Incipit, etdono divum giaiissinia fw^rjjiT. 
In somnis ecce ante ocnlos miPstis&imQt; H«vMf 
Tisus adessQ mihi, lar^sqim cnnad«» fl^tti^j 



^. a^i. I^IBERII. i33 

Kaptatiiis bigis, nt quoiKJLam, aterqne crneuto 
Polvere , perqae pedcs trajectns lora tumentes. 
Hei milii, qnalis erat ! qnantum mntatus ab illo 
Hectore qni redit exnviasindntns Achilli , 
Tel Dananm Phxygios jacnlatns puppibns ignes ! 
Sqoalentem barbam, et concretos sangnine crines , 
Yalneraqne iJla gerens qnae circnm plnrima mnro« 
Accepit patrios. Ultro flens ipse videbar 
Compellare vinun» et msestas expromere voces: 
O Inx Dardanix! spes o iidissima Teucrikm ! 
Qa« tantae tenuere morae ? qnibus Hector ab oris 
Eikspectate venis ? nt te post ninlta tnornm 
Fdnei>a , post varios bominnmqne nrbisqne labores , 
Defessi adspicimns ! qna> cansa indigna serenos 
Fcedavit vidtns? ant cnr haec vnlnera cernoP 
lUe nihil; nec me qnaerentem yana moratnr } ■ 
Sed graviter gemitus imo de pectore ducens : 
Hen! fnge, nate dek^ teqne his, ait, eripeflammis: 
Hostis habet mnros ; rnit alto a cnlmine Troja. 
Sat patrlae Priamoqne datum. Si Pergama dextr^ 
Befendi possent, etiam hac defensa fuissent. 
Sacra snosqae tibi commendat Troja Peuates : 
Hos cape fatorum comites; his moenia qua:re , , 
Magna pererrato statues quse deniqne ponto. 
Sic ait; et manibns vittas, Vestamqne potentem , 
Aeterniuu^Qc adytis cHevl^ pi?tieiralibus ignem. 

Diverso interfa, iuistetjtur nitrnialuctn; 
£t inagia alqae magis, qmimqui^ni secreta parentis 
AiU!.hi4a! domosT arboribuaqu*!! ohtecta recessit , 
^^ce^imt sotiiiuti j ai-mornrnt|ue ingrnit horror. 
^pnttoir soni£U}j el snmmi fastigia tecti 
AscfDjirt snperD^ aiqne artectjjs atiribns adsto: 
In »egri(-m veLuri qQnjii flaiuni?* fhrentibns Austm 
' IticJdit, ant rapidti» moiitftf>a flnmine torrens 
Si^^t^ijt wwTO*, Bterijit saia la*t:i , bonmque labores , 
^mdfitev^iae traUit iihiiSs sinpct inscins ahd 



^34 AENCID05 >. 3i»?. 

Accipien^ sonltnm saxi de vertice pastor* 
Tam ver6 manifesta fides , Dana^qne patescnnl 
Insidtx: jam Deiphobi dedit ampla rninam, 
iTnlcano snperante/domns; jam proximns ardet 
tJcalegon; Sigea igni freta lata relncent. 
Exoritnr clamorque virdm clangorqne tnbaimm* 
Arma amens capio; nec sat rationis in arttiis; 
Sed glomerare mannm bello , et conenrrere in arceiM 
Cnm sociis ardenf animi : fnror iraque mentem 
Pr»cipitant; pulchrnmqne mori snccnrrit in armit. 

Ecce ai|tem telis Pandins elapsns Achivnm , 
.Panthns Otbryades, areis PhoelBiqne sacerdos , 
Sacra mann, victosqne deos^ parvnmqne nepotemi 
Ipse trahit , cnrsnqne amens ad limina tendit. 
Qno res snmma loeo, Panthn? qqamprendimnsarcen? 
Tix ea fatus eram, gemitn qnnm talia reddit : 
Venit summa dies et inelnciabile tempns 
Pardaniap: fnimns Troes; fnit Uinm, et ingens 
Oloria TencrDrnm : fems omnia Jnppiter Argos 
l^ranstnlit: incensj^ Danai dominantnr in m'be. 
Ardnns armatos mediis in moenibns adstans 
Fundit eqnns;^ Tictorque Sinon incendia miscct 
Insultans: portis alii bipatentibns adsnnt, 
Millia qnot magnis nmqnam Ten^re Mycenity 
Obsedere alii telis angnsta viarnm 
Oppositi : stat ferri acies mncrone comsco 
Stricta, parata neci ; vix primi pnslia tentaiat 
Portarum vigiles, et caeco marte resistnnt. 

Taljbns Othryada^ dictis^et nnmine divdm 
In flammas et in arma feroi- , qntu tridtis Hrianpi 
Qn6 fremitns Tocat, et snblaia^ ^d ^thpra clftmoir. 
Addunt se sodos Rhipeus et max^imiLs ^innis 
Epytus; oblati per Inm^m, HyptinisqTiej DyftMs^*(i, 
£t lareri a^^glomerant nostro ; j u ven hqtnr C^foSiif' 
Mygdonides:ilUsadTTOjant roitc di«bns ^ 

Yeneraty insano Cassandra incen»iu amoi«| 



V. 343. LIBER II. f3l' 

"Et gener a,iixiliam Friamo Phrygibnsqae ferebat; 
Infelix, qai non ^osae pr£)[;epta fbrentiB 
Audierit. 

Qaos abi confertos aadere in pro^lia Tidi, 
Incipio snper his : Javenes, fortissima frastra 
Pectora , si vobia aadentem extrema capido 
Certa seqai, qaae sit rebas fortana» videtis : 
£xceSsere omoes, adytis arisqne relictis, 
Di qoibas imperiom hoc steterat : saccarritis arbi 
Incensae: mor?amar, et ia media armarnamas : 
tJna salus victis nallam sperare saiateqi. 
fiic animis jaTcnnm^faror additas. Inde , Inpi cen 
Baptores, atr^ in nebala, qaos improba Tentri» 
£xegit c«bo6 rabies, catnliqne relicti 
Faocibas exspectant siccis, per tela, per hostes, 
Vadimashanddabiaminmortem; mediaequetenemoi^ . 
Urbis iter : nox atra cavA circumTolat ambr4. 
Qois cladcm illias noctis, qnis fnnera fando 
Eiplicet, ant possit kcrymis aequare labores P 
Urbs antiqoa rait, multos dominata per annos ; 
Harima perqne vias stemuntur inertia passim 
Coipora, nerqne domos^ et relligiosa deoram 
XJinina. Kec soli pcenas dant sanguine Tencri ; 
Qaondam etiam victis redit in praecordia virtas ; 
Vjettiresqne aidaDt Danfii : ciu Jt^lis ubiqne 
tiHt^las, (iblqu^ pavoi^ t't ptiizimamortisimago. 
Primos ^ie, Daujiufji ruafrnii comitante caterva* 
Aiidtrt>g(^as pfTert nobi^f socid^ figmina credent 
ItKcins; atqne ultro rerbis compellat amicis : 
Featiaatej viri; uutn [|di^ t^ni &era moratnr 
&£|iu|ie£p ^lii rapiunt inccnsci ferontqae 
P^tgams ; vos cetsLs nu u r- ji li m km a Ofivibns itis ! 
BLtit^ et f ^templo (ncque cnim responsa dabantnr 
Fid* iiatis ) ficnsit mcdios debpsus in hostes. 
Obihipiiit,, jetioque pi^dfni lum vocc repressit. 
J^miNum «spm v^luti qui ftentibas angnem 



x3« AENEIDOS ▼;57S 

Pressit Irami nitens, tiepdiMqiie repmie reGagtti 
A^oUentcm iras, ct caenda coSi^ tnmrntrm i 
Haad ac<ras Androgeiis Tisu tremefiwtns mtabmt^ 
ImuXEms , densis et circiiiiifaBdiiDiir aiBUS ^ 
Ignarosqi&e ioci passiin ct formidiiie csptos 
StemiiAiis: adspirat priino ibrtniia labon* 
Atque liic snccessa e:isiiltaiis aniBiisqiie Coxoetns, 
O aocii, qn^ primay inqiiit, fortona salntis 
Monstrat ifer, qnaqne ostendit se dextra, sc 



Blatenans^clypeos , Oananmqne insigiiia nobis ^ 
Aptemiis : d^as, an Tirtns, qnis inlioste re^pur*^^ 
Aroxa dabnnt ipsi. Sic fatns, deinde comantem 
Ax&drc^ei f^leam dypeiqne insigne deconpn 
Endoitiir , lateiiqxie Argivnm accommodat cAflem' 
Hoc Rhipeiis, Itoc ipse I>yinas, omnisq^ne juvesifti* 
E^aeta ^cit, spoliis se qniaqne Tccentihns armat 
Vadimns immixti Danais , band nnmiiiie ndstco; 
Maltaqoe per caecam congressi prcelia noctcm 
Cx>oserimixs; maltos Danaom demittimiis Orco- 
Dimagriant aia ad nav^ , et littora.ciirss 
Rda petnnt ; pars ing^entem formidine tncpi 
Scandont mrsos eqnnm, et nota condimtv £n alvO. 
Hen ! niHil in^tis tas ijn^mqnam fidere diTO. 

Ec^ trahebatnr paM^i, Priameia to«o 
^«niW a teniplo Cassandra adytisqne Mimowm , 
M eodiun tendens ardentia ImninA&nstra ; 
^r^t w'^::^^^^^ vincnla pahnis. 

^T^^^^^A V t^^ iii«irrimm.anmw 
»«s£orn^o wL»^'^'*."'^ cnlmine teKs 
^f-orn^fi^^'*','. o'-»«rq~ miserrima «^, 

Indiqne coD^^ *i2^^ *"^I^ virgini;, i,^^. 




ir.iiS. LIBERU. 13? 

■Adrecsi rapto cea qnondaiii tnrbine venti 
ICoafligimt, Zephyrasqne > Notosqn^, et Ixtns Eoia 
r Bnnu eqois; stridunt silvae; saevitqne tridenti 
^ Spomeas atqae imo Nerens ciet aeqnora fundo. 
lUi etiam y si qnos obscnri nocte per uihbram 
PadQmas insidiis ^ tQtaqne agitavimus nrbe , 
Apparent; primi clypeos mentitaqne tela 
Agiio.scant , atqne ora sono discordia signant. 
IHGet obrnimur.numerQ: primnsque Corcebas, 
Penelei dextrlL, divae armipotentis ad aram 
Procnmbit; cadit et Kbipens, justissipins nnns 
Qoi ioit in Teucris, et servantissimus aeqni : 
Dis aliter visum. Perennt Hjpanisqne, Dymasqaef 
Confixi a sociis ; nec te tua plurima , Pantba , 
I«abentem pietas necApolIinis infula texit. 
Hiaci Giaeres, et fiamma extrema meornm ^ 
Testor, in occasn vestro, nec tela nec )kllas 
Vitavisse vices Danaum ; et » si fata fnissent 
Ut cadereni, mernisse mann. Divellimur inde , 
Ipbitus et Pelias mecum , qnortun Iphitns aevo 
Jam gravior, Pelias ct vulnere tardns Ulyxi : 
Protenns ad sedes Priami clamore yocati. 
Hic ver6 ingentem pngnam , cen cetera nnsqnam 
Bdla forent, nulli tot4 morerentnr in nrbe : 
Sic Martem indomitmu, Danaosque ad tecta ruenies 
Cernimns, obsessnmquc acta testudine limen. 
H^rcnt parictilju^ ^{ ;)1a&, postesqne snb ipsos 
)S i tuf ittti- g lit d i bus \ I iypeosque ad tela sinistri» 
S^VozGCti oLjjcianl: - prcusant fastigia dextrJs. 
jf ^ardjinidiE uontra f n rres ac tecta ilomornm 
^nimiLii^ «. onvelhiJif ; liis se, qnando nltima cecnunt^ 
^Ttrinii jitni iti uior^e parant defendere telis : 
A nTi\tatiqvte tTaht^s^ veternm decora alta partntnm ^. 
'Ik^tilvnut: jilii stricUh mncrbnibus imas 
t>bsedpre f(>r es ; ha* ««ervant agmine dcnso. 
lattvonti 4iutml rtp^ ^accafrere tectisy 



■^^ 


1. mm 




-^i 




^^m 


^El!. 


^ _ :- . 




^^ 




-,^^ 


^_^^^ 




^^" 


"^'■"'^ 


— 


!^^^^_^ 




BMI 




-.^M 


S^l^ 


^^■M 


m^ 


"^2 


""•* 


i^-P 


2^ 


^i^g. 


wM^iM 







h:.487v LIBER II. iSjj 

Femineis idiilaiit: feritaarea sidera damoir. 
Tnm pavidse teetis, matres ingentibiis erranty 
[ Amplexaeque tenent postes, atqne oscnla figant. 
Instat vi patria Pyrrlias; nec claostra neqne ipsi 
Costodes sufFerre valent. Labat ariete crebro 
Janoa, «t.emoti procnmbnnt cardine postes. , 
Fit via vi; rompant aditas, primosqae tracidant 
Immissi Danai , et late loca milite comp^ent. 
Non sic, aggeribns raptis qaam spa^ieos amnis 
Exiity oppositasqne evicit gnr^te moles, 
Fertnr in arva farens camalo, campo^ae per omnes 
Cam stabnlis armenta trabit. Yidi ipse farentem 
Caede Neoptolemum, geminosqne in limine Atridas : 
'Vidi Heci^m , centumqne naras , Priamamqoe per 

aras 
Sangoine foedantem qnos ipse sactaverat ignes; 
Qninqnaginta illi thalami, spes tanta nepotam , 
Barbarico postes ^ai'0 sjjioiiisqae saperbi 
Procnbnere : tenent Danai qua deficit ignis. 

Forditanet Priami fnerint qa» fata reqairas. 
Urbi» nti captae casam, convnlsaqne vidit 
limina tectorum , et medinm in penetralibns bostem , 
Arma din senior desneta trementibos aevo 
Circnmdat neqaidquam kumeris, et inutile ferrum 
Cingitnr, ac densos fertnr moriturus in hos^es. 

Aedibus in mediis , nudoque sub setberis axe , 
IngeuA aia fuit; juxtaqne veterrima laurus 
lucambens arae, atque umbra complexa Penates : 
Hic QeciilMi et natae neqiiidquam altaria circum , \ 
PNfQ^j^dites ^tra ceu tempestate columbae, 
%9l^lMM<t, et divum aiUpleiue simulacra, sedebant. 
%fclitt A^tein. snmptis Priamum juvenalibus armis 
W^iSJSiti^nsp mens tam dira , miserrime conjux , 
• ^l|y lil^il^ ojngi telis? aut quo ruis.^ ii^qnit. 
tt^tldljllixiBk) nec defensoribns i^Js 

** ' 5^5 Vou p n ipsc mens nunc ^fforct Hector. 



mt- 



I4c» AENEIDDS 

Hac t^tid-em c^iiceflf^ : h^ ara lne 
Aut ttjorlere SiiiuiiL Sie ore effata, 
Ad sesc , ef sacr^ long^svnm iu iiec 
Ecce RUtem , ^lapsuj» I*yrrhi de 
Unus natorum Priaiiii, per tcla, j 
Porticiliui.-s longi^ fu^t^ et vacna i 
Sanciu^: iUojji urdenft infesto thIi 
tnspquii-ii-, JTiin jajxiqup laau^i lei 
Ut tunde:ni anlre <?c!tji]os tTasit et o 
Confridit j ;ic uinJto ■vitaiu ctiHi sai 
Hlc Pr i c» m o» ^ rj o a m q tia j a i n nicdi i 
Kon ts^EUf^ii alisiiniiit, t!cc voci ir 
'^J *'^* r'*'** scelere. *>^claiiiiit, prt 
Oi (si cjLia esl cd-jo pieta.^ qoiE ral 
PersoUant ;^ot*.s digi,^^, et piTen 

Feeistj, et patrJo* fcedasii liirn™ 
K.dd.au H«ctc.reum, .ac^^te iH 

Hbc linia Priaini «^** ° »«"10» ab< 
Sor.e toat/4?;«/ ^«?rt.w j.hi^ ex 



V. 559. LIBERII. 141 

At me timi primum ssevus cii-cumstetit liorror : 
Olstnpni : snbiit cari genitoris imago, 
TJt regem aeqnaevnm crudeli yulnere vidi 
"Vitam exhalantem; snbiit deserta Creiisa, 
Ht direpta domns, et parvi casns liili. 
B.espicio, et qnae sit me eircnm copia Instro. 
X>es«raere omnes defessi, et corpora saltn 
Ad terram misere, ant ignibusaegra dedere. 

Jamqne adeo snper nnus eram ; qnum limina Vcstae 
Servantem et tacitam secret4 in sede latentem 
TYndarida adspicio : dant clara incendia lucem 
Krranti , passimque oculos per cnncta ferenti. 
IUa sibi itifestos eversa ob Pergama Tencros^ 
£t poenas Dananm, et d^serti conjngis iras^ 
Pnemetuens, Ti-ojae et patriae commnnis Erimiys> 
Abdiderat sese, atque arisJnvisa sedebat. 
Exarsere igLJS animo; sumt ira cadentem • .* 
Ulcisci patriam, et scelers^s snmere poenas. 
Scilicet haec Spartam incolnmis patriasqne Mycenas, 
Adspiciet , paitoqne ibit regina triumpbo ? 
CoBJogiumqne, domumque, patres, uatosqne,Tidebit, 
Hiadamtnrbaet Pbrygiiscomitataministris? -, 
Occiderit ferro Priamus? Troja arserit i|[ni ? 
Dardaninm tbties sndarit sanguine littnt# 
Non ita, niamque etsi nnllum niemorabile nomen 
ri*innita ia pa-ni cit, nec babet victoria laudem, 
Kxlinxi^j&e ncfdii tamen, et suiiipsisse merentis 
LandaliDi' ptsna a ^ ;3 11 l mumque ez.plesse j uvabit 
Ultrii^u fiiamm<c^ ct ciiieres satiasse meornm. 
TallaJ^ciabanj, f^t fariat^ mente ferebar; 
Qnnm mihi als nou ^ntc ocubs tam clara, videndam 
Obtiilitj *tt purd p*:^ Tioctem in luce refulsit, 
Alma pn^tcDEi, cooiVA^a dcam, qualisque videri 
GoElicolis et qnauta aolct; dextr^que prehensnm 
ContiBuU, toficoijnp Iibcc insuper addidit ore : 
Hatei qui» indomito^ tantns dolor excitat iras? 



«4a AENElboS * r- Sg\. 

Qaid fiiml' ant qtionam nostri tibi cara recessit? 
Kon prins adspicies njbi fessam setate parentem 
liiqneris Anclusen ? Bu^ret cpnjoxne CretLsa , 
Ascaninsqne pnerP qnos omnes nndiqne Grai» 
.Circnm eri^ant acies; et, ni mea cnra reaistat, 
Jam flammae tnlerint, inimicvs et hanserit ensis. 
Kon tibi l^^ndaridis facies invisa Lacxnae, 
Cnlpatn^ve Paris; divnm incl^Mvemia , divnm , 
fias evertit opes, stemitqne a cnlmine Trojam. 
Adspice : namqne omnem qnae uaoc obdncta tnenti 
Mortaies hebetat visns tibi, etbnuaida circom 
Caligat, nnbem eripiam : tv ne qna parentLs 
, Jnssa time, neu prseceptis pareix; recusa, 
Hic, nbi disjectas moles, avnlsaqce saxis 
Saxa vi^es, mixtoqne nndantem pnJvere fVnnnm, 
Tfeptnnns mnros magnoqne ei^ota tridenti 
Fnndamenta quatit, totamque ab sedibns nrbem 
Eruit. Hic Juno Scaeas sWissima portas 
Prima tenet, sociumque fureus & navibns agmcik 
F^ri-o accincta yocat. 

Jam snmmas arces Tritonia, cespice , PalLu 
Ins<^it, nim jo e0ulgens et Gorgouc saevS. 
Ipsc paterl|ina^ animos viresque secundas 
Sn£Bcit; ipll| deos in Dardana suscit&t arma. 
Eripe , nate , fugam > finemque impoua labori . 
Nusquam abero, et tutum patrio te limme «V^—- 
IHxerat, et spissis uocti» se condidit nmbris. 
Apparent dirae facics, ''limicaqnc Trojae 
Numina magna dcum. 

Tum vero omne mibi visum considere in i^nte 
Ilium , et ex imo verti Neptuuia Tioja. 
Ac veluti summis antiquam in montibns onittm . 
Qnnm ferro accisam crebrisqne bipennifoi» ia&t«iC 

Eruere agria^fie certatim; illa u.sqne minatiir» 
Et ti'emefacta comam concusso vertice nntat j 
Vnlaeriba» doncc paulatim evicu, «uprem^ 



r. 63o. LIBER II. 143 

Omgemmfey traxi.tqne jagis avalsa rnixiam. 
I>esceiido, ac, dacente deo, ftammain inter et hostea 
BxpediGr : dant tela locam , ^ammaeqae recedunt. 

Atqiie nbi jam patriae perventnm ad limtna sedi^ , 
Antiqoasqne domos , genitor , qnem tollere in altos 
Optabara priranm montes, primnmqnepetelxun, 
Abocgat esLcisd vitairi^rodacere Trojd, 
ExsUicunqTie pati. Vos o , qaibns integer wvi 
Sangms, sut, solidarqne «no stant robore vires , 
Vos , agitate fagam. 
Me si coelicol» t- olaisient dacere viiam , 
Has milii servassent sedes : satis ana snperqtte 
Tidimtis excidia, et capt» saperavimas arbi. 
Sic o sic positam aifati discedite corpus. 
Ipse mann mortem inveniam ; miserebitlir bostis , 
'Esuviasqae petet : facilis jactnra sepalcri. 
Jam pridem invisas divis^ etinntilis, annos 
Demoror, exqno me di vum pater atque bominnm rtx 
Falminis afBavit vi^nti^ et contigit igni. 
Talia perstabal meiuoians, fixusque manebkt. 
Nos contr^ cffusi lacrymis, conjuxque Creusa , ^ 
AsGaniusqne, omnisqae domns, ne verte^e secum 
Concta pater, fatoque urgenti incnmbere, vellet. 
Abnegat, ii]iceptoqne et sedibns bseret in isdem. 
Ktti-^iiii iu arfnji ffrit^r, moi femqne miserrimns opto. 
N^m qnod coiiAllKiin :iiit qiiai jam fottuna dabatnr f 
Meue efierte pedeui ^ gen itor , te posse relicto 
Sperajti? tanetirnqu^ nfia^ patrio exeidit ore?^ 
Si nlUlt tx t«Qi4 iiupE):! i^ jiLicct urbe relinqni, 
Et «edet lior aaiino, peritar^qne addere Trojae 
Teqntf tfo^Fjusjpvitt; paf(;i istf janaa leto : 
JaHiqneaduiiC mtilto i^riiimi de sanguine Pyrrbns, 
Ffjirnni ^i^tt ora piitiis. pLttrcni qoi obtrnncat ad arat. 
Hoc ?^rLU, slid.i psrpo^ , qnod me, per tela, per igneS| 
EiipLs, ift mi^fliiA ho^iem rri penetralibas, utque 
Aicaxiliiin, pau-eniqao nnjuia , juxtique Creiisam» 



X^ AENEIDOS ▼.6Ca 

Altemm in alterias mactatos sangniiie cemara ? 
Arma , viii, ferte arma : vocat lux ultimfi yictos. 
]&eddite me Danais, sioite instanrata revisam 
Proelia : nnmquam omnes hodie moriemur innlti. 

Hinc ferro accingor rnrsns, clypeoque sinistraqi ' 
Insertabam aptans, meque extra tecta ferebam. " • 
Ecce autem complexa pedes in Umine conjux 
Haerebat, parvumqne patri tenaebat lulnm : 
Si periturus abis, et nos rape in omnia tecum; 
Sin allquam expertus sumptis spem ponis in armis, 
Hanc primum tutaire domum : cui parvus liilusy 
Cni pater, et conju^, quondam tua dicta, relinquor? 

Talia vociferans, gemitu teotum omne replebat; 
Quum subitum dictuque oritur mirabile monstrom^: 
iSramque, manus inter maestorumque ora parentum, 
f JEcce levis summo de vertice visus liili 
l^undere lunMn apex, tactnque innoxia molles 
Lambero flamma comas, et circum tempora pasci. 
Kos pavidi trepidare metu, crinemque flagrantem 
Excutere, et sanctos restingnere fontibns ignes. 
At pater Ancbises ocnlos ad sidera laetus 
Extulit, et coelo palmas cum voce tetendit. 
Jilppiter omnipotens, precibus si flecteris uUis, 
Adspice nos; hoc tant^m: et, si pietate mc^mw^ 
i>a deinde auxilinm , pater , atque haec omina fioil* 

Vix ea &tus erat senior, snbitoque fragore 
Intonnit laevnm, ct de coelo lapsa per umbr<f 
$teUa facem ducens mnltA cum luoe cucurriti '/. 
Illam , summa super labehtem culmina tecti ^ -V ^ • 
CerhimusIdaesLclaramsecondferesilvib^ ,'' "^" 
Signantemque vias; tum longo limite st^kMDt '• ^Sf' 
Dat lucem, et late circum loca suUurefiua^^ ' 
Hlc vcrd victus genitor se tollit ad aui^s , 
AfiPatnrque deos, et sanctum sidus ado^W. 
Jam jam nuUa mora est : sequor, et, quA d\ 
Dl patrii, scrvatc dom^nin, servate nepot^ilx^^^i 



r.^osU LIBER IL i^S 

Veatnimhocaiigariiiiii, vestroqae kk miniin^Trojaest. 
Cedo ecpiidein; nec, nate, tibi comes ire recnso. 

Dixerat ille ; et jam per moenia clarior ignis 
Aoditur, propinsqne sestns incendia volvnnt. , 
£rgo age , care patoi', cervici imponere nostrse ; 
Ipse subibo hnmeris, nec me laboriste gravabit : 
Qa6 res cmaqne cadent , unnm et oommnneperidnm y 
Una salas ambobas erit. Mihi parvns lulas 
Sitcomes; et longe servet vestigia conjnx. 
Tos, &mali, qnae dicam animis advertite vestris., 
Est vahe egressis tumalus, templamque veta^am . 
Desertae Cereris, juxtiqae antiqua cupressns 
Kefiigione patrom multos servata per annos : 
Hanc ex diverso sedem veniemus in nnam. 
Tu, genitor, cape sacra mann, patriosqne Penatci: 
Bfe, bello e tanto digressum '^t caede recenti , 
Attrectare nefas, douec me flumine vivo 
Ablnero. 

Esec fatns, latos homeros snbjectaque colla 
Teste super iulvique instemor pelle koniir, 
Soccedoque oneri : dextr» se parvns liiius . 
Implicuity sequiturque patrem non passibas sequis^ 
Pon^snbit conjnx. Ferimur per opaca locorum : 
£t ms, qnem dudum non ulla injecta movebant t 
Tela, neqne adverso giomerati ex agmine Graii, 
Nnnc omnes terrent anrse, sonus excitat omnis 
Sospmsnm, ct p^Ljitercorujtiqne onerique timentem. 
JADKfue propinquAbani poi rb, oranemque videbar 
Ev&^bMf vicpitj; HuliJtu qtiujii [ t^ber ad aures 
Tifmi atlf^t^e p^niu soaitus: g<!nitorqne per tunbram 
PrtMpii »ca?j. "^^te, LiLebiuiiU ^uge,nate;propinquant: 
AidecL^rik ej ypK?os atqae aef a m i^ftutia cemo. 
It!c ni^lit :'"-K-fo qtio-i trepldri riiale numen amicao^ 
Corifii^4i; rmptiit uarntcm : namqae avia cnrsa 
Dnm «tqrTirvr, ct not^ extedo regioae viarom» 
U£\i\ tutatixf coaJQx fatotie erepta Cceiisa 



U6 AENBll>OS r.fS^ 

. Sabstitit,erFavitiieTi&,8eala88av^5edit, 
Inoertam; nec p6st ocolis est reddita nostris. 
Neo priiis amiwam respexijjiniihamYe reflejd , 
Qaam tomalam aatiqase Gereris sedemqae sacacataiB 
Yenimiis : hic demam coUectis omnibas ana 
Defait; et comit^, natamqae, viromqae, fefellit. 
Qaem non incosavi amens hopiiaamqa^ deoramqoe? 
Aat qoid in evers4 vidi crndelios orbe ? 
Ascaniam, Anchisenqaepatrem, TeacrosqaePenates, 
' Commendo sociis, et cnrrA valle racondo: ' 
f pse nrbem repeto , et cin^ or fdljgfentibas amlds. 
Stat casas renoyare omnes, omnemqae reverti 
Per Trojam, et rarsos capat objectare peridis. 
Principio maros obscuraqae limina portae 
Qoa gresnun extalerai^ i^epeto; et vestigia retro 
Observata seqnor per noctera, et lamine Instro : 
Horror obiqtte animos, simnl ipsa silentia.terrent. 
Inde domom, si fort^ pedem, si fort^ tolisset , 
Me refero: irrnerantDanai, ettectamonuke-tenebaat 
Hicet ignis cdax somma ad fiistigia yento 
TotVitar; exsaperant flammse; farit aestos ad anrat. 
Proeedo, et Priami sedes arcemqae reviso. 
Etjamporticibas Tacais Jaoonis asylo 
Cnstodes lecti Phoenix et diros Ulyxes , 

Praedam asservabant : hno nndiqae Troia gaza * 
Inecnsb erepta adytis, mensseqae deonun , 
' Crateresque anro soiidi, captivaqae vestis 
Congeritor : paeri et pavidae longo ordine matre^ 
Stant circam. 

Atisns quin etiam voces jaotare per nmbram, 
Implevi clamore vias, ma^tnsqnc Creiisam 
Ifeqaidqnam ingeminans itemmqne iterora^ T0> 

cavi. 
Qnasrenti ct tectis nrbis sine fine ]fnrenti- 
Infelix smialacram atqne ipsios ambra CreosM 
Visa mihi ante ocnlos , et not4 major imago» '^' ' 



▼. 773- LIBER II. 147 

Obstapni» 8tet«r|intqae com«, et vox fancibas haasit. 
Tam sic a£&ri , el caras his demere dictis : 
Qaiid tantom insano javat indnlgere dolori, 
O dolcis conjnx? non hapc sine nnmine diviam 
Eveniont : nec te |iinc comitem asportare Creasam * 
' ¥^f aat ille sinit snperi regnator oiympi. 
JjoDgtk tibi e^ilia , et vastnm mai*is «qnor arandnm ; 
£t terram Hesperiam venies, abi Lydias, arva 
Inter opima viram, leoi floit agmine Thybris. 
IlEc res laetse , regnumqne , et regia conjnx 
Parta tibi : lacrymas dilectae peUe Creusa?. 
Non egaMyrmidonnm sedes Dolopninye snperba^ 
Adspiciam, ant Graiis servitnoi matribas ibo , 
Sazdani&^ et divae Yeneris nnrns : 
Sed me magna deom genetrix bis detinet oris. 
Jamqae vaie, et nati serva commnnis amorem. 
Haec nbi dicta dedit, lacrymantem ^t mnlta volente» 
Dicere desernit, tennesqne reces&it ia aaras« 
Ter conatos ibi collo dare brachia circam ; 
Ter frastra comprensa manns e£fngit imago , 
Par levibns ventis, volucriqae simillima sorano. 
Sic demnm socios , constanpti nocte , reviso. 

Atqne hic iogeatem comitam afflaxisse novonaft 
Inyenio admirans numemm ; Qiatresqne , virosqne ,* ' 
CoUectam exsilio pabem , miserabile vnlgns. 
Undiqne convenere , animis opibusqne parati , 
In quascumqne velim pelago deducere terras. 
Jamqne jngis samm« surgebat Lubifer Idae • 
Dn^ebatqutt diem; Danaique obsessa teaebaat 
limina portajt^um; nec spes opis nlla dabatur. 
Cesti, et sublato montem gemtore petivi. 




AENEIDOS 



LIBER.TERTIUS. 

X osTQUAiri res Asi« Priamiqae evertere genteoi 
ImmeTitam visum saperis, ceciditque saperbnm 
Illum , et omois homo famat Neptania Troja , 
Diversa exsilia et desertas qaserere teiras 
Aa;::ariis agimor divam ; classei^qae sob ips^h 
Antaudro et Plirygiae molimur montihoA Idae, 
Incerti quo fata ferant, ubi sistere detnr; 
Coatrahimusqae viros. Viafprima iiiceperat JBStM* 
£t pMter Auchises dare fatis vela jobebat; 
Littora quum patrise lacrymaus portusque rebn^sOf 
Et campos ubi Troja f uit : feror exsul in altom ' 
Cum sociis, uatoqne, Penatibns, et magnis d»* 

Terra procul vastis colitur Mavortia €ainpili>» 
Thraces araut, acri qaoudam regnat;^ LydMHQ^'''' 
HospitiVim autiqnum Trojae, soeiiqae Vetai/i»f'^ -} 
Dum fortana fuit. Feror huc, et littore^cilP^ ' -^* 
Moeoia prima loco, fatis iagressus ini<|ti{J*^. ^— •• 
, Aeueadasque meo nomeu de nomine &gimi4 ,.' * ' 

Sacra Dionaese matri divisqne ferebass s^a 
AaHpicibus cceptorum opernm; 8aperoiq.Qie.*tj 
Coeiicolum regi mactabam in littore tanviui^ 
~^ -*h Aiit jaxta tomalus, qao coraea sD^jjpl^V^ 



v.aa. AENl^IDOS LIBER III. 14^ 
Tirgpolta, et densis liastilibas hbrnda myrtns. 
Accessi; Tiridemque ab humo convellere silvam 
CanatiiSy ramis tegerem nt frondentihus ai^s , 
Horrendxtm et dictn video mirahile monstmni r 
I^m qu9S jprima solo rnptis radicdhns arhos 
Tellitar, hoic atro liqaanticr sangoine gott^ , 
Et terram taho macidant. Mihi fii^dns horror 
Membra qoa^, gelidasqae coit formidiue sangoiA. 
RnrscEset alte:das lentam convellere vimen 
Biseqoor ^ et causas penitiis tentare latentes ; 
Ater et alterhis seqaifor de cortice saaguis. 
9Mca movens animo, Nymphas venerahar agrestes , 
Cyradfvamqae patrem , Oeticis qui praesidet ai^vis , 
Rit^ secandarent visus, omenque levarent. 
Terda sed postqoam majorehastilia nisti 
Aggredior, genihosqae adversae obluctor areua; ^ 
Eioqoar, an sileam? gemitus lacrymahiiis imo 
Aaditor tamnlo, et vox reddita fertur ad aares : 
Qoid miseram, Aenea, Uceras? jam parce sepnlto; 
Parce pias sceh»are a^nus. Non me tibi 1 roja 
Extemam toUt, ant cruor hic de stipite mauatM 
Heu! fiige cmdeles terras, foge littus avai-um. 
Nam Pfllydorns ego : hic confixum ferrea texit 
Telorom spgti^ et jaculis inerevit acutis. ' 
Tom ver5 ancipiti mentem formidine pi-essos 
(^iMtttpni, steteruntqaecomse, ctToxfaacihushaBsit. 
Hanc Polydorum aaii qaondam cnm pondere ma gno 
Iq&Ux Priamos furtim maudarat alendnm . 
^l^hreieio regi , qaum jam diffideret armis 
^^dimiae, eingiqae utbem obsidione videret. 
Bie, qt opes^etas Xeucram , et fortuna recessit , 
^ Agameoknpnias victriciaque arma scotttus , 
^as omue abrnm^it, Polydorom obtruncat, et auro 
yi p^titor. Qoid non mortalia peciora cogis, 
Auri tncra liim^? Postqoam pavor ossa reliqait , 
^lect^^popdU ad prooeres, primamqae parentem^ 

i3. 



i5o ABNEIDOS , ^.$9, 

Moiist» de4« refiwo, et qo« sit seBienri^ poKCo. 
OttuiibiB id« inimas aoiimtk oxcedere tertk , 
linqoiliollatnlkO^^WBt etdu«<dJttsibiisacu(tiXM. 
£r^ iBSUwttBOs FoKydoio liuans, ^ ingeBs 
A^:^nir tomi^ tettos; stsot Bfamlms ar» « 
CimleiK M»t»vittis atnipe c&pccsao ; 
£t cixeiMi Uiades criaen de aMMre aohit». 
iBfinrtaMBS tifiido ^pnanntia if l ii» lacte, 
SoayiiBit «t saeri potcras; a niaahm qme sepnlcrc 
CondJBiMff, et Migiri sofccM* voce cicBios. 

lade, «ki priaaa Ifdis pda|ia, placata({«e ^venti 
I>airt aaaria, et kaw cre|»taBs wwat^avster in akmm* 
IMwHiA aoe» Baves» et li^tora co^tlost. 
ProTtkiarmr potf ; t e iiJtq n c Mj bc aqu e iwcdsBt. 
Sacra aam coiitnr aaedio gratismaa ^hs 
I^ereidMa aKMri el N^aw» Acgao; 
<>«ua pi«s arcftitas, oca^ct littfMra cifcaai 
£«:taaitcaa» G y Mrocal M Mju j i tt q ae Tera^Dt , 

lHMoiaaM|««cc2ide<fi^,ctc 

I»«elmr;kaK£ 
Aec^nit. %r<«aai 1 
^exAjaMR,r«xi 
"Vittis et sact4 ] 

^>«?«mt:irciet «-««„«_,«« 

J^»p«as !MMH»tio 4«^ 




■•^ ■■■'■■■!■■ j !■.■>■■ »cm»>M>t ' 

£^^> >^7*A«e. da.«.: db »c^ fesis, 



* t ic«««&^ et 



^«^«JnS^!!!!*^ *'*^- *^^ *"*~ "^^ 



oJST!!! •^■«* I>«iwta. aM iMuti. AcfcilB 










y.94. LIBER III. i5i 

Prima tidit teOiis, eadem tos nbere heto 
Accipiet redaces: autiqiiam exqoirite matrem : 
Hic domiis Aeneae cimctis dom^Babitur oris, 
£t nati natomm, et qni nascentnr ab illis.jU 
Hxc Phoebns': mixtoqne ingens exorta tnintilta 
Laetitia ; et cnncti, qnaesint ea moenia, qnaeront ; 
Qno I^icebns vocet errantes, jnbeatqne reveiti. 
Tnm genitor, ▼etemm volvens monomenta viromm, 
Anditey o prooeres, ait, et spes discite vestras. 
Creta Jovisjnagni medio jacet insnla ponto ; 
Mons Idaens nbi , et gentis cnnabnla nostrae. 
Centmn orbeshabitant magnas, oberrima regna : 
Maximns nnde pater, si rjte andita recordof , 
Tencms Bboeteas primum est advectns ad oras , 
Optavitqne locnm regno. Nondnm Iliitm et arirs 
Pei'gameae steterant; faabitabant vaUilms imis. 
Hinc mater cnltrix Cybelae, Corybautiaque a^ra , , 
Id^enmqne nemns; hinc £4^ silentia sticris, 
£t jnncti carrnm domjinae snbieie leoaes. 
Ergo agite, et diyom ducnnt quA jussa scqnamur. 
Placemos ventos, et Gnosia regna petjamns. 
Nec longo distant cnrsn ; modo Joppiter adsit , 
Tertia lox classem Cretaeis sistet in oris. ^ 
Sic fatos, meritos aris mactavit honores : 
Tanrnm Neptnno; taurnm tibi, pnlcher ApoUo ; 
Nigram Hiemi pecudem, Zephp:is felicibns albanw 

Fama volat pulsum regnis cessisse paternis 
I^omenea ducem, desertaqne littora Cretse; 
Hoste vacare domos , sedesque adstare relictas. 
linqoimas Ortygiae portus, pelagoque volamus ; 
Baechatamque jngis Naxon, viridemqne Donysam , 
Oiearon, niveamque Paron, sparsasqne per sequor 
Cy<^das, et ci^ebris legimus £reta consita terris. 
Ifanttcus exoritur vario certamine clamor. 
Hortmxtnr socii,\Cretam proavosque petamus. *: 
Proseqtiitar sorgens^a puppi ventus enntes; 



i5a AENEIDOS ▼. i3o. 

£t taudem antiqiiis Caretani aUabimiir ovk» , 

Ergo avidus mnros optatse moUor nrhis , 
Pergameamqxie voco; et laetam cogm>miiae gentem 
Hortor amare focos , arcemqae attolle^ teetis. 
Jamque fere sicco aabdact» littore poppes ; 
Coaaobiis arvisqae oovis operata javeotiis ; 
Jara domosqoe dabam ; %ubit6 qoom tabida membri^ 
Corropto coeli tracto, miseraodaqoe vcoit 
Arboribosqoe satisqoe loes, et letifer aooos. 
liinqoebaot dolces aoimas, aot «gra trabebant 
Corpora: tom steriles exorere Sirios agros : 

) Arebant berbae, et victom seges aegra negabat, 
Kursos ad oraclom Ortygiae ^^hoebomqoe reraenso 
Hortator pater ire maii , veoiamqoe precari : 
Qaam fessis fioem rebos ferat ; oode laborom 
Tentare aoxiliom jobeat ; qop vertere corsos. 

Nox^rat, et terris aoimaUa somoos habebat. 
Effigies sacraj divAm Phrygiiqoe Peoates, 
Qaos mecam a Troji^ mediisqae ex igoibos orbis 
F.xtaleram, visi aote ocalos adstare jaceotis 
lasomals, molto maoifesti lomioe, qo^ se 
^lena per iosertas foodebat lana fenestras. 
Tnm sic.aifari, et coras his demere dictis : 

. *Qaod tibi delatoOrtygiam dictoroa Apollo est, 
Hic caoit; et toa oos eo oltrb ad Uraioa mittit. 
Ifot te, Dardanii incensi, toaqoe arma secoti :;- 
jN^os tamidom sab te' permeosi classibas aequor ; 
Idem venturos t(^emos io astra oepotes , 
Imperiomqoe or1|>i dabimos : to moeoia magnis 
Magna para, longomqoe iogae oe Un^oe laborem. 
Mritaodse sedes; ooo hase tibi Uttora soasit 
DeUas , aot Cretas jussit coosidere , Apc^Io. ' 

^" Est lucas , He^eriam Graii cc^omine dicnn t ^ 
Terra antiqna, potens annis atqoe obere^gkbcei 
Ocnotri coluere viri : nnoc iama minores 
^^am dixisse , docis de nomine , geotem t 



t.t66. LIBER IIIp i5S 

H^ nobis pr6pnae sedes ; hinc Dardanus ortns , ' 
Jasiasqae pater, genns a qno piincipe nostruin. 
Surge age, et haec la^tos longaevo dicta parenti 
Hand dnbitanda refer : Corytam terrasqne i>equii'at 
Aosonias. Dictaea negat tibi Jnppiter arva. » 

Talibas attonitus yisis ac voce deornm 
(Nec sopor illnd erat; sed cor^m agnoseer^ vultns, 
Velatasqae comas, p^aesentiaaue ora videbay: 
Tom geUdos toto manabat corpore sudor), 
Gorripio e stratis corpus, tendoque supinas 
Ad coelam cnm voce manus, et rounera libo 
Intemerata fods. Perfecto laecns honor^ 
Anchisen £icio certum , remque ordine pando. 
Agnovit prolem ambigilam geminosque parentes } 
Seqae novo veternm deceptnm errore locorom. 
Tom memorat: l^ate, Iliacis exercite fatis , 
Sola mihi tales casns Cassandra canebat. 
Nunc repeto haeG generi portendere debita nostro » 
Et saepe Hesperiam , saepa Itala regna , vocare. 
Sed quia ad Hesperi» venturos littora Teucros 
Crederet? skt qnem tnm vates Cassandra moverct ? 
Cedamns Phoebo, et moniti meliora sequamur. 
Sic ait: et cnnoti dicto paremns otvantes. 
Banc quoque deserimus sedem, pancisqne relictis 
Vela damus, vastomqne cava trabe currimus aequor. 
Postqnam alfom tenaere rates , nec jam amplins 
nlbe 
, Apparent terrae , coelum andiqne , et nndique pontns ; 
Tnm mihi caernlens supra capnt adstitit imber, 
Noctemhjiemeraque ferens ; et inhorroit unda tenebris. 
Continn^^^ vf nti volvotit mare, magnaqne surgunt 
Aeqnora : dispersi jactamnr guyglte vasto. 
Involveri- ttiem aimbi, et nox humida coelum 
Abstnlit: ingeminant abmptis nubibns ignes. 
EsLemimnr cnrsu, et oaecis erramus in undis. 
^se diem noctemqae negat discemere ccelo. 






4 AENEIDOd V. 

Kj memittisse ▼iae medii Palhmms in nndi. 
^ adeo incertos caec4 caligine soles 
ramus i>elago , totidei^ sine sidere noctes. 
wrto terra die primnm se attc^ere tandem 
T»^^^^ prociil montes, ac Tolvere fnmnm. 
_ caaum; remis insorgimns: handmbra, nant« 
J^^»?'^'*'*^" spnmas, et caernla vermnt. 
«;i«^J;^^^ ^J^^ Strophadnm me Uttora primiBil 

>^^^^r 'JS "^«^«^ qoas dira Cel«,lo, 

^ et ira La ^«^^^™»*, nec s«vior nUa 

f ^ei volnc^^^SJt "T^"*^' '^: 
wuvies, nnoJ!/^ ^^«o», icedissima ventris 
a fame. ^""^^^ »n«nns, j^t palUda semper 
Hnc nl>i d«»1sk«-" 

*» boixm i«»^»r*'^*"* wtraTJmn»; ecce 
Prigenumoue ™ **°»P»a arnteata Tiiemiu, 
^"»«8 fer^, e^^"'' """" oastode, pew^x^ 
partem prte«lamni.^°t *P»»»«»«pie ▼ocamaF^ 
»»rujmasq^ toiS* ^ovem. Tnm Uttore cnrvo 
»nWtiiB Wriaco I»i "^P^osqie epDlamar opinu». 

■=»> «t^^^- SociiHu^ =i«:nmvolattmch5 
"* »^'«^t t:"^* «W^ •;•»* oap««mt 

**»' « «:«. U»^J?^« f^' kerf»« 
*"te»»t»« condMt, 



ii. 1 



n.%3j. LIBEKIII. tSS 

Ergo, qIu delapMe sonitiitti per cnrya ded^re 
littora, dat sigiiain specnla Misenns ab alti 
Aere cavo: invadnnt socii, et nova proelia tentant , 
Obscenas pela^ ferro fioedare volnci^es. 
Sed neqne vim plnmis nllam nec vnlnera tergo 
Accipinnt; celeriqne fagk snb sidera lapsie, 
Semesam praedam ct vestigta foeda relinqnnnt. 
Una in praecels^ oonsedit rupe Celaeno, 
Infelix vates , mmpitqne hanc pectore vocem : 

Bellnm etiam pro csfede bonm stratisqne jnvendky 
Laomedontiadae, bellnmne inferre paratis, 
Et patrio Harpyias insontes pellere regno ? 
Accipite ergo animis atqne baec mea fi^te dicta: 
Qnae Phoebo pater omnipotens, mibi Phoebns ApoUo 
Praedixit, vobis Fnriamm ego maxima pando. 
Italiaq^ cnrsn petitis, ventisqne vocatis 
Ibitia Italiam, portnsqne intrare licebit: 
Sed non ante datam cingetis inoenibns nrbem , 
Qnibn vos dira tames, nostraeque injnria caedis^ 
Ambesas snbigat mali# absnmere mensas., 
^ Dixit, et in silvain pennis ablata refngit 
At sociis snbit& gelidns formidine sangnis 
Derifpiit: cecidereWimi ; nec jam amplins amut , 
Sed votis precibnsqne jnbent exposcere pacem , 
Sive deae, Ma sint dirae obseenaeque volucres. 
Et pater Anchises, passis de littore pahnis , 
Nomina magna vocat, meritosqne indicit bonores: 
IM, prohibete minas; di, talem avertite casnm ; 
Ht pladdi servate pios. Tum littore innem 
Deripere, excnssosqne jubet iaxare mdentes. 
Tendnnt vela Noti; ferimnr spnmantibus nndis, 
Qn4 onrsum ventu ^ ue gnbematorqne voybant, ^ 
Jam medio apparet flnctn nemorosa Zacynthos , 
BuUchiumque, Sameque, et Nerito» arduc aa^s : 
ESiigimus scopnlos Ithacae , Laertia regna ; ^ 

^t teiTam altncem saeti «zecramuiir Ulyxi. 



ASKEIDOS 



▼. «3 3« 




▼. So$. IIB^R III. z57 

Yeranfr te facies , vnms mihi nantitks a^rs , ^ 
Nate dek? vivisne? ant, si Inx alma recessily 
Hector nbi est? Dixit, lacryraasque efladit, etomne|n 
Implerit clamore locnm. Tix panca furenti 
Snbjicio, et i-aris tnrbatns vocibqs hisco : 
Vivo eqnidem, vitamqne extrema per omnia dnco.- 
Ne dabita;^nam vera vides. 
Hen! qnis te easns dejectam conjnge tanto 
Excipit? ant qnae digna^satis fortnna revisit? 
Hectoris, Andromache, PyiThin' conhnbia servas? 
Dejecit Wtnm, et demissa voce locnta est : 
O felix nna ante alias Priameia virgo, 
Hostilem ad tnmnlnm, Trojae snb moenibns altis , 
Jnssa mori, qnae sortitns nonpertnlit nllos^ 
Nee iFictoris beri tetigit captiva cnbile ! 
Nos, patrii incensA, diversa per aequora vectse, 
Stirpis Ai^iilleae fastns, jnvenemqne snperbnm , 
Servitio enlxae, tnlima8;<qni deinde, secntns 
Led^m Hei*mionem Lacedaemoniosqne hymemeos, 
Me &mido famn1amq«eHeIeno transmisit habendam. 
Ast illnm, ereptae raagno inflammatns ajnore 
Ckinjngis, et scelernm fnriis agitatns, Orestes 
Excipit itfcantnm, patriasqne obtmncat ad aras. 
Motfe Ne(^ytolenii regnortmi reddita ofssit 
Par^Heleno, qni Chaonios cdgnomine canipos « 
Chaoniamqne omnem Trojano a Chaone dixit ; ^ 
Pergamaqne, Hiacamqne jngis hanc addidit arceih: 
Sed tibi qnicnrsnm venti, qnae fiita ded^re? 
Ant qoisnam ignarnm nostris dens appnlit oris ? 
Qnid pder Ascanins? snperatne, et vescitnr anra ? 
Qaem tibi jam Troja. . . . 
Bcqna tamen pnero est amissae cora parentis^ 
Bcqnid lA antiquam virtatem animosqne virile.« 
£t pater Aeneas et avnncnlus excttat Hector ? 

Talia fandebat lacrymans , longosqae ciebat 
^ocas&am fletas; qmun teae a moenibus heros 

x4 



riamides mnltis Heleihu comiuntibiia •fTer», 
^oscitiiiie soos, laetnaque ad limina dncit, 
t moltam Ucrjmas verl» inter dngrila iiHidit. 
rocedo, et parvam Trojam, simiilataque magiiis 
prgama , et arentem Xanthi cognomine rivum, 
gnoseo, Scaeeqne amplector limina portae. 
ec non et Tencn socii simnl nrbe fjmnntnr : 
los porticibns rex acdpiebat in amplis. 
olai in medio lib^bant pocnla baecbi , 
npositis anro dapibns, paterasqne tenebant. 
Jamqne dies, alterqoe dies processit, et anrv 
sla Yocant, tnmidoque inflatnr carbasns anstnip 
\s vatem aggredior dictis, ac talia qnaeso: 
t>jngena , interpres divnm, qni nnmina Pbodbi ^ 
u tripodas, C3arii lanros, qni sidera sentis, 
volncmm Ungnas, et praepetis omina pamse, 
re age ( namqne omnem cnrsnm mibi pro^ieTa disdt 
Uigio, et cnncti snasemnt nnmine divi 
liam petere, et terras t%ntare repostas : 
la novnm, dictnqne nefas,Harpyia CeUeno 
Miiginm canit, et tristes dennntiat iras, 
scenamqne £imem), qnae prima pericnla vito? 
idve seqaens tantos possim snperare labores ? 
! PelennsyC9sis primnm de more jnvencis , 
Mat pacem div4m , vittasqne resolvit 
*aa capids, meqne ad tna Hmina , Pheebe , 
B mann mnlto snspenanm nnmine dncit 5 
rne haec deinde eanit divino ex ore sacerdos : 
^te de4, nan^te majoribns ire per altnm 

^raTet T^ t ^^^ ^^ior bospita Instres 
-diam i^^ P?«» consider. portn, 
-, HeW^'^'^»^ cetera Pa«:a. 

^^' qnam^ jana rer* pro|a^^oan 



Yianosqnef ig^nare , paras invadere portosy 
Longa pTOCnl kHigiA yia dividit invia terris. 
Ant^ et Triaacrii lentandaa remns in ondA , 
£t aalis Aiuonii Instrandnm navibns seqnor , 
Infemiqne lacns, Aeasaeqne insnla Gircw, 
Qo&ioa tnt^ possis nrbem componere terri. 
Signa tibi dicam : tn condita mente teneto. 
Qnnm tibi sollicito secreti ad flnminis undam 
littoreis ingens inventa sub ilicibils sns^ 
Trigiota capitni|i fetns enixa, jacebit , 
Alba, solo recnl)ans, albi circnm nbera nati; 
Ulocns nrbis erit; reqnies ea certa labomm. 
Nec tn mensarnm morsns borresce fntnros : 
Fata viam invenient, aderitqne vocatns Ajk^llo. 
Has antem terras, Italiqne nanc littoris oram 
Proxima qnae nostri perfunditnr apquoris astn , 
Eflnge; cnncta malis babitaiitnr mcenia Graiis. 
Bic et Narycii posnernnt moBnia Locri , 
£t Sallentinos obsedit milite campos 
Lyctins Idomenena: bic iUa dncis Melibcei ' 
Parva Philoctetae snbnixa Petilia mnros 
Qnin, nbi transmissse steterint trans aequora class^^ 
Et positis aris jam v6ta in littore solves ;, ^ 
Pnrpureo velare comas adopertns amictH-^ . * 

I9e qna inter sanctos ignes in bonore deofnm 
Hostilis facie^ oocnrrat, et omina tnrbet. 
Hnnc socii morem «acrornm , bnnc ipse teMto ; 
Hic casti maneant in relligione nepotes. 
Ast, nbi dii^essttm Sicniae te admoverit orae * 
Tentns, at an^nsti rarescent claustra Pelori , 
Ii«va tiln telius , et lOngo laeva petantur • 

AeqiBorirclrcaitn : dextrum fuge littus^ et nndas. 
Baec loca , vi qoondam et vasti convnlsa ruiii4 , 
Tmtum aivl longinqna valet mutare vetnstas ! 
IKssilniss^ /ernnt , qanm protenus ntraque teUus 
Hna forrrt ; ve^it mcdio vi pontus, et undis 



i 



i6o AEN^IDOS v.^iT 

Hesperimit Sicnlo latos abflcidit, amqiie et urbct 
Littore didacuis anf^to interloit sestii. 
Dextrmn ScyOa latns, kmim impl«»ta Clmfylbdis, 
Obsidet, atqoe imo baratkri ter gnrgite vastos 
Sorbet in abrtiptnm flnctnk, mrsnsqne snb ansas 
Erigit alternos, et sidera yerberat nnda. 
At Scyllam caecis cohibet spelnnca latebris ; 
Oraexsertanten^ , et naves in saxa trahentem. 
Prima bominis £iides , et pnkhro pectore yirgo 
Pnbe tenns ; postrema immani corpore pristis , 
Pelphinnm candas utero commissa Inpomm. 
Praestat Trinaerii metas Instrare Bachyni 
Cessantenpi , longos et drcnmflectere cnrsns , 
Qa4m semel informem vastp Tidisse sub anUo 
Scyllam, et caeruleis canibns resonantia saxa. 
Praeterea, si qna est Heleno prudentia, vati 
Si qna fides, frtiimum si yeris iinplet Ap<^ , 
Unum iUnd tibi, nate dea, praeqne omnibus onnm, 
Praedicam , et repeteiks itemmqne iternn^que moneba 
Jnnonis magnae primum prece numen adora ; 
Jnnoni cane Yota libens, dominamque potentem 
Snpplicibns supera donis : sic denique Tictor 
Trinacri^ fines Italos.mittdre relicti. 
Huc ubi delatns Cumaeam accesseris urbem , 
Diyinosque lacus , et Ayema souantia silyis ; i 

Jnsanam yatem adsp^ies, quae rnpe sub imi 
Fata canit, fbliisque notas et nomina mandat. 
Qoaecnmque in foliis desmpsit carmina yirgo, 
Digerit in numerum, atque antro seelusa relinqaitf 
lUa manent Immota locis^ neqne ab ordine cedant. I 
Verum eadem, yerso tenuis quum cardinci yentas 
Impnlit, et teneras turbayit janua fr6ndej«r 
Ni^unqnam deinde cayo yolitautia pi-endere aaxojf 
Ncc reyocare situs , ant jungere carmina cnran - 
Inconsnlti abennt, iiedemque odere ahfiiet. 
Hlc tihi nc qua morae fberint dispendia tanti, . 



1 



v.4aS. LIBEIIIIL x6x 

Qnamyis increpiteiit sooii, et vi cnrsiis in ahiim 
Vek Tocet, pos«i«qae sinixs implere secon^os, 
Qnin adeas Yatem , preeibnsqae oracixla poscas : 
Ipsa canat , Tooemqae Tolexis atqae oia resolvat. 
Illa tibi Italiae popalos , yentaraqae bella , 
£t qao qaemqae modo fagiasqae ferasqae laborem, 
Expediet; carsasqae dabit yenerata secandos. 
H«c snixt qase nostr4 liceat te yoce moneri. 
Tade age, et iixgentem factis fer ad aethera Trojam. 

Qase postqaam yates sic ore ef&tas amico esi, 
Dooa ddxiixc aaro grayia , sectoqne elephanto , 
Ireperat ad nayes ferri, stipatqae caxinis 
Ingens argentom, Dodonseosqae lebetas , 
Loricam coxxsertam bamis anx^oqne trilieem , 
Et conam insignis galeae , cristasqae comantes , 
ArmaNeoptoIemi. Sant et saa dona parenti. 
Addit eqoos , additqae daces : 
Reviigiam sapplet; socios simal instroit armis. 

Interea classem yelis aptare jabebat 
Anchises, fieret yento mora ne qna ferenti. 
Qaem Phcebi interpres mnlto compeUat honore : 
CoQJagio, Anchisa, Veneris dignate saperbo , 
Cara de&m, bis Pergameis erepte rainis, 
£cee tihi Aasoniae telins; hanc arripe yelis. 
£t tamen hanc pelago prae^erlabare necessl; est t 
Ansoniae pars xUa procnl qoam pandit Apollo. 
Vade, ait, o felix natx pietate! Qnid altra 
Provehor, et fando snrgentes demoror anstros? 
Kffc min^s ADdroiTisubf , digreRsii nia^ara sojjrcmo, 
Fiiit pktiiifliln^ i^uri siibLttiiinj \< sUSj 
Kt Plxi<^^»iD AM"#aio ebiamydcm ; nrc cedit honon; 
TtiYitliOliD^iVjiii^ fin^iit douiA, ac Tfilja [atai-: 
I J6ripft*tkrf, iDimQuiiitibi(^na?<noiinnimtaraeftrBm 
f '^tii i^ptjtr, ei loupuin A ndrornacKap testenturfluiorijrn , 
^^>ty n^ia H€e!ore;i.'. i U^ dnmn estrenSa taof um « 
C* mihi «ula mei anper Ast^anaclia imago! 



■'.:■•■ -.J /. 



i6a AENFIDOS v.4«9- 

Sic ocbIos^ sic ille manas, aio-ora fereltat ; 
£t nonc sequaii tecam pabesceret aevo. 

Hos ego digrediens lacrymis affaliar obortis : 
Tivite felices, qtiibas est fonoiia peracta 
Jau» sua ; nos alia eac aliis in fata vooamor. 
Yobis parta qmes; noliam maris aeqaor arandam^ 
Arva neqae Aasonise semper cedentia retro 
Qnaerenda: efifigiem Xanthi, Trojamqne, videtii, 
Qoam vestrae fecere manos , melioribas; opto , 
Aaspiciis, et quae fiicrit minos obvia Graiis. 
Si quaiido Xhybrim vicinaque Thybridis arva 
Intraro, gentiqae meae data moenia cemanl , 
6ognatas urbes olim, popolosque propinquos, 
Epiro, Hesperi^, qaibas idem Dardanos anctor, 
Atque idem casus, imam faciemas atni|nqae 
Trojam animis: maoeat nostros ea cara nepotes. 

Provehimnr pelago vicina Gwaania jaxta , 
TJnde*iter Italiam, corsasque brevissimos andis. 
Sol ruit interea, et montes amhrantui* opaci. 
> Sternimur optatse gremio tellaris ad'andam , 
Sortiti remos, passimqae in littore siooo 
Corpora^uramus : fessos sopor irrigat aitns. 
Necdom orbem mediam nox horis actasabihat : 
Haud segnis strato snrgit Palincuras, et omnes 
EdLpIorat ventos, atque anribus aera captat: 
Sidera cuncta notat tacito labentia coelo , 
Arcturum, pluviasque Hyadas, geminosqoe TdobcS) 
Armatumque auro circumspicit Oriona. 
Postquam cuno^ videt coelo constare aereno, 
Dat darnm e puppi sigi^uQ; nos castra movem0S| 
Tentamusque viam; ftvelornm ^" 

Jamque rnbescebat stellis Au _ 
Quqm procul obscuros coSes hifl|£lBiBff 
Italiam. Italiam ppmus cpnclamat Acha: 
Italiam laeto socii clamore aalutant. _ 

. 'Tiun pater Auchises magn^ ciatera coiopI'*^ 




\ 



▼^ 5a5. LIBEE III. X^S 

Xndoit, implevit^ie meto, divos^ae Tocavit 
Stans 0^34 in pnppi : 

I>i, mam et teme tempestatamqne patentes , 
Ferte viam. veato facilem , et spirate secuftdi. > 
Crebrescimt optat» aurae , poitiuqae patescit 
JTam propior , templamqoef a{^ret in arce Mina:V9. 
Vela legnnt aocii , et pi^oras ad littora torqaent» 
Portiu ab l^aroo flacta corvatas ia arcom ; 
Objectae salaa spBmant aspezgine caatea : 
Ipse latet : gemino demittant braehia moro 
Tarriti acopidi , refogitqae ab littore tempiam. 

Qaatnor bic, primam opien, eqaos in gramine vidi 
Toadeates cam^om lat^ , candore nivali. 
£t pater Anchises^ Bellam, o terra hospita, portafs : . 
Bello ar^mantor eqni; belliim haec armenta minantor. 
Sed tamen idem olim carru succedere sueti 
Quadrapedes, et Irena jogo concordia ferre : 
Spes et pacis,.ait« Tam namina sancta precamar 
Pailadis armisonae, qa» prima aceepit ovanteai ; 
Et capita ante aras Phrygio velamar amicta : . 
Praeceptisque Heleni, dederat qaae maxima» rite 
Janoni Argivae JQSsos adolemas honores. 

Haad moi'a, oontinud, perfectis ordine voti&^ 
Cornaa velatarnm obvertimas antennamm; 
, Grajogendmqae domos , saspectaqae iinqnimtidiarvaw 
Htnc sitias Hercalei , si ^vera est £Bijna , Tarenti 
Cci*nitar. AttoUit se di?a liacinia contri , 
Caalonisqae aroes, et nayifragam Scylaceam. 
Tam procal e flacta Trinacria ccrnitur Aetna : 
Et gemitam ingentem pelagi , pnlsataqae sslxsl i 
Aadimos iougc) , fractasque ad Uttora voces ; - > 
KxsaltantqaeTada, atque aestu miscentur arenae. 
^ pater Auchi^es : Nimirum haec illa Charybdis : / 
Hos l{fi|»nus scopulos ,,haec saxa hori^enda , canebat. . 
^E^PII, o ^ocii , panterque insurgite remis. ' ' 

Hi^iitd minits ac jussi faciunt : primusque rodenttm 



i64 



AEH^IDOS T.Ste- 

petrvit. 



T^MOf^rhMMsmrmimaertmnsmxA 



OMlCVCy 




T.597- tlBERH^.^ . i65 

Continiiit<{iie gndnm; mox sesp kd l^|oi*pnBcaiM 
Cnin fleta precibosqae tnlit : Per ^dera testor , 
Per snperos» atqoe hot coeli spirabile lumen , 
TollHie nje, Teacri; qoascamqae abdacite terraSy 
Hoc sat erit. Scio me Danais e classibas onom , 
£t beDo niacos fiiteor petiissePeiiatefl. 
Pra qno, si sceleris tanta est injaria nostri , 
Spargite me in flactns , vastoqae immergite pcmto. 
Si pereoy hominnm manibos periisse jayabit. 
Diserat; et, genaa amplexns, genibnsqne Tolntansy 
Haerebat. Q.ai ait, fari, qno sangnine cretns , 
Hortamnr; quae deinde agitet fortnna, fateri. 
Ipse pater dextram Ancbises, band malta moratns, 
Bat juveni; atqae animnm. prs^nti pignore firmat. 
lUe baec^, deposita tandem formidine , fatar : ^ 

Som patria ex Itbaca , comes infelicis CJlyxi , ^ 
I^omen Acbemeni<les, Trojam genitore Adamasto 
Paifpere ( mansissetqae ntinam fortana ! ) pcofectnt. 
Hic me, dam trepidi erudelia limina linqno&t , 
Immemores socii vasto Cyclopis in ^tro . 
Deseraere. Bomns sanie dapu^nsqae cmentis 
Intns opaca , ingens : ipse ardnas , altaqae palsat 
Sidera : ( Di, talem terris avertite pestem ! ) 
Hec visa facilis, nec dictn affabilis nlli. 
Visceribds miseroram et sangaine vescitar atro. 
Vidi egomet, dao de muiero qaam corpora nostro, 
Prensa mana magni,^edio resnpinas in antro , 
Frangeret ad saxnm , sanieqne exspersa natarent 
limina; vidi, atro qanm membra flaentia tiabo 
Manderet, et tepidi tremereut sub dentibus artos. 
Haud impune quidem; nec talia passus Ulyxes , 
ObUtnsve sttl est Itbacus discrimine tanto. 
Nam simol expletus dapibus , vinoqne sepnltus , 
Cervicem inflexam posuit . jacuitqae per antrnm 
Immensus, saniem eructans ac frusta craento 
Per son^iam commixta maro ; nos, magna precati 



ide AENEIBOS t:€33J 

Nmiuiit 9 iortiti^e '^ees, iiiiA iittdiqiie ciitc^ 
Fnndimiiry et tdo lamen terebramiis aciito 
Ingens , qnod torr^ solnm nAy Ironte latebtt y 
Axgoh/d elypei ant Pkcd^eae iampadis instar : 
Et undem leti soeiorani; nkiscimnr nmbras. 
Sed ingite, o miseri, ingite, atqne ab littore fnnem 
Rnmpite. 

Nam , qnalis qnantnsqve cayo Polypliemns in antro 
Lanigeras dandit pecndes ^ atqne vtheri pressat, 
€entnm alii cnrra h»c babitant md Httora vnlgo 
Infimdi Cyekipes, et altis mbntibns errant. 
Tertia jam Innae se comna Inmine complent , 
Qnnm vitam in silTis , iuter deserta feramm 
Lustrfr domosque , trabo , vastosqne ab mpe €ydop«$ 
Prospicio, sonitnmqne pednm vocemqne tremisco. 
Victiim infelicem, batrcas , lapidosaqne coma ^ 
Dant rami,^t ynlsis pascnnt radicibns berbai. \- 
Omnia ooUnstrans, banc prilnam ad Uttora cks&em 
Conspexi venientem : bnic me, qtneenmqne fioissfr, 
Addi^ : satis est gentem eflhgisse Uefandam. 
Yos animam bano potias qnoonmqne absnmite lefo. 
Yix ea fatna erat, snramo qnnm monte Tidemns 
Ipsnm inter pecndes vkbt^ se mole moTentcm 
Pastorem Polyphemnm f et Httora nota petentem ; 
Monstram liorrendnm, inferme , ingenii , cni luir^B 

ademptom. 
Trnnca mann pinns regit et yesljgia firmat. 
Lanigeras comitantnr oyes; ea sobi Totnptas', 
Solamenqne malL 

Postqnam altos tetigit £nctns, et ad ^nora vcni^, 
Lnminis efifossi flnidnm faiTit inde cmorem , 
Dentibns infrendens gemitn; graditnrqne per sttpot 
Jam medinm^ necdnm flnctns latera ardna r inxin 
No» proonl inde fhgam trepidi celerare , reeepf o 
Snpplice, sic merito ; tacifiqne incidere fhnem : 
Vernmns et prooi certiMitibns aeqnora remis. 



V.668. LIBCRIII. t^j 

Senaitx et ad «oiiitiiin tc cis TestigiA tomt* 
Tenim, ubi niaUa datnr deztifA ahectare potntaf^ 
Hec potis loiiios fiactns aBqnare seqaendo , 
Clamorem immensam toUit, qoo pontns et omaat 
intremnere ondae, peiiita^qae exterrita tellns 
Italise» onrrisqne immiigiit Aetna cavemis. 
At genns e siiyis Cyclopam et montibns ahis 
Exeitiim rnit ad portos, et littora complent. 
Cemimas adstantes neqoidqaam lamine torvo 
AetnsMM frajtres» ocelo capita alta ^Broites , 
Conciliiuik^lkorTtndttm : qoales qaam Tertice cdso 
Aenae qnercns aat ooniftrse cypadssi > 
Constitenuit , silya alta Jovis , locasye Dian^. 
Praecipites metaaacer agit qoocnmqae radentes 
Excntereyetventisintendereyelasecnndis. . 
Contribjassa monent Heleni Scyllam atqne Charylidiiii 
Inter , utramqae yiam leti discrimine parvo , 
Ni teneant corsas: certum est dare lintea retro. 
£oce antem Bdreas angnstA ab sede Pelori 
Missns adest : yiyo prseterycbor ostia saxo 
Pantagiaey Megarosqne sinns, Thapsamqae jacmtem. 
Talia monstrabat reiegens errata retrorsnm 
lattora Aehemenides , comes infelicis Ulyxi. 
Sicanio praetenta sinn jacet insnla contra 
^^«mmyriain nndosam : nomen dixere priores 
^^^giam. Alphenm £tma est bac Elidis amnem 
Occoltas egisse yias sabter mare ; qui nnnc 
Ore, Arethnsa, tno Sicalis confhnditor nndis. 
Jnssi niimiiia magna loci yeneramnr; et inde 
^opero praepingae solnm stagnantis Helori. 
^^ altas caotes projectaqne saxa Pachyni 
^^sdimns; et £itis nnmqaam conoessa moyeri 
•^Fparet Camarina prooal, campiqtLe Geloi', 
^'nnianiisqae Gela , flavii cognomine dicta. 
^^ns iiide Acragas ostenut maxiwa longe - 
Moenia , magqaiuiiivun qiiondam generator eqnortim. 



l68 AENEIDOS LIBfiR 111. v.^ 
Teqa6 datis li&qQo ventis , pahnosa Sdinjis ; ' * 
£t vada dnra leg^ saxis Lilybeia csecis. 

Uinc Drepani tne portns etillstabilis ora 
Accipit. Hic, pelagi tot tempestatibas actns, ^t^ 
Hen! gehitorem, onmis cnr» casnsqne levaincdS^- 
Amitto Anchisen: hic me , pater optime, fessi^ 
Deseris, hen! tantis neqnidqnam erepte periclis) 
Nec vates Helenns, qnnm mnlta horrenda moneret, 
Hos mihi pnedixit luctns , noi^ dira Celaeno. 
Hic lahor extremns, longarnm h«e meta viamBi. 
Hinc me digressnm yestris dens appnlit oris. 

Sic pater Aeneas , intentis omnihns , nnns 
Fata renarrahat divtkm, cnrsnsqne doc^hat. 
Conticnit tandeni) fiictoqne hic fine qnievit. 







AENEIDOS 



LIBER QtJARTTJS. 

At regiiu, gravi jain dadnm aftnciiL cnrk , 
Valaas alit yemis, et cseco carpitur igni. 
Mnlu vixi -virtiia animo, miiltiisqae recnrsat 
Gentb bomM: hoereat infixi pci-toi^e ▼aUns , 
Verbaqne^ nec plaipidam membris dat cora^^quietem. 
PosteraPbcebe&lnstrabatlampadeterras, T 
Hamentemqae Aarora polo dimoTcrat a^braai ; 
Qoam uc aoanimam aUoqnimr male«aaa soro|«m : 
Aona soror y qoft me aaspensam iosomnia terrent I 
^ais noyns hic nostris sncoessit sedibns hospes ! 
Qoem sese ore ferens ! qnam forti peotore, et araii«4 
^^redo eqnidem, nec vana fides, genas esse decimm. 
D^aeres animos timor arguit. Hen l qaihas ill» 
Jactatos fatis ! qnaa heUa exhaasta canehat .* 
Si mihi non animo fixnm immotnmqne sederat 
Rectdm^Tiiiclo.YeUemsociareJQgali, - 
Pottqoam pnmnt «mor deoeptam morte &feQit | 
Si non pert^nm tllahmu tedsiqae folsset; 
Boic nni ^imn potni snceuiiybere enlpet 
Anaa^ £ii|ebor enim, iniseti post iata. Sychaei 
CoBJngis « er sparsos f ratemi caede Penatps , 
Solqs hiCrlnfleTit atnsna* animmnqne labantem 

i5 



«?• 



AETCEIDOS T.aa- 



Sed aflu Tcl tdb <9tM pnss iM d;du3ttt , 
Td pa^or iiMm|MHiMi adigat aw fahaine ad-mBlnaSy 
NicMtas nlm Er^y aoctcMqve i«oftiiidsm , 
Aste» FaADT, qvim tc Tidlo, nt tiia jiin Tcsotro. 
IBr Mos, pruivs qtti Me siJki jvKzit, amorcs 
Abstalit: iUe kdbeat accm, sei wc tq tt c wi^mSkxo./ 
Sie cffiMa, siBaB lacr^pus iaqilrfit oJbortis. 
ft ■■! 1 1 fi 1 1 O lnn MHJn itilrm TomTi ^ 
SoUoe pcTpctai ssancns caiplrc jwYcnta ? 
Kee dokcs oatos, Tcmcns nee pmua Bons? 
Id ancreai avt MaBcs crcdis cimc sqimltos? 
Esto: «graas oaHi qBondam flezcie aMxiti; 
Hoa Libpfr, non antc 1>Fio; de sp ce fs larbas , 
I>octoRsq«e alii qaos Afirica tcna triMnpliis 
IHTesalit: placitoBe «tiaas pogittliis amoii? 
Nee ▼ewt io aantcaa qvonaa coaaedcxis arvu? 
Hi«c Gvtvfae oriics, gCBBsiiisapcsdMle brilo, 
gt NMMda iafrfi eio |gO Mt , ct in h osp ita Syrti»: 
ffiae desam siti rc^, lateqoe Iwt 
B»caei. Qoid baia Tyro sufcatia « 
OenKUttqne aunas? 
I>>s eqnidcas anapieaMss icor, ct Ja 
Hm? cwsut Hiacas ▼cnto tcMDaw caiiBM. 
Qm» ^^>riiem,soror,kaKccncs,qnsiirecTt 



^^*'»^ «^! Tc«»^ coMaMiW anis, 
J«»>«^ J* ^imntis attoUct glotia rdiiB ^^ 
?^~^po«ee d«,s ^cmia»; sacTisi,*. litatis, 

5^,»«^tio,, ^«™q-- 



^P^e« aasaem hicais, et aqnosns Orii» , 
^~^^^^|^ »*tes, daas iioit tractabiletndi». 



„.1!^ •'•™*« »de«rt, pace»^ pcr «r» 
t lcctas dc MDce badeartcs 



?.57. JLIBKRIV. %ji 

Legifene Cereri, Pbceboqae, patriqne I^seo ; 
Jimoiii ante omnes , coi vioela jugalia cione. 
^Ma, tenens dextr^ patmm, pulcherrima Oido 
Candentis vaccae media inter comna fundit : 
Aojt anfte ora deum pingues spatiatnr ad araa, 
Instanratque diem donis, pecndumqne reclnsis 
PectoribQs inhians^, spirantia consnlit ezta. 
Hen ! vatnm ignar» men^ ! quid vota fafentem ^ 
Qoid delnbra juvant? est mollis flamma meduUaa 
Intereay et facitum vivit ^nb peetore vulnns. 
Untnr infelix Dido, tetaqne vagatur 
Urbe fnrens: qiifldis conject4 cerva sagitti , 
Qnam procmi.incantam uemora inter Cresia fixit 
PastOTftgen&teUs, liquitque volatile ferrum 
Neacias;iUafogAsilvassaltusqueperagrat . 
IHctSBOs : baeret biteri letalis arundo. 
I^nnc media Aenean secnm per mcenia dud t , 
Sidoniasqneostentat opes , nrbemque paratanv: 
Incipit efikri , mediiqne in voce re&istit. 
Hunc eadem, iaben^ die , convivia quaerit p 
IHacosque iternm demens audire labores 
Bxposcit, pendetqne iternm narrantis ab ore. 
P^t, ubi digressi, lumenque ebscura vicissim 
Lnna premit, snadentque cadentia aidera somnoe, 
Sola domo-maeret vacua, stratisque relictis 
Inenbat : illnm absens absentem auditque vldetqtie; 
Aut gremio Ascanium, genitorisimagine capta , 
Detinet, iniandum si fallere possi^ amorem. 
Ilon coept» assurrgnnt turres ; non arma juventn» 
Bxercet; portusve, aut propugnacula beUo 
INita parant: pendent <^ra intermpta, minseqne 
Mnromm ingoites, fequataque macbina coelo. 

Qnam simnl ac tali persiensit peste teneri 
Cara iovis conjux, nec famam obstare furari ; 
Talibns aggreditur Yenerem Satnmia dictis : 
Cgrej^am ¥er6 laodem et spolia amj^ relertia 



,,a AENEIBOS ▼ 9*^ 

Una dolo divAin si femina victa duorum est ! 
Nec me adeo fallit veritam te moenia no«tt», 
Soijpectas habnisse domos Carthaginis ^k». 
Sed qnis erit modns? ant qn^ nim^ oerUmin4.tailtaP 
Qnin potins pacem «rteniam pactosque bymeni^ 
Exercemns ? habes toti qnod mente petisti : 
Ardet amans Dido , traxitqne per o^ iiarorem. 
Commnnem hnnc ergo popnlnm parihmqnercgaxmtt 
Anspiciis : liceat Phrygio servirc marito , 
Dotalesqne tnae Tyf ios permittere dextrae. 

Olli ( sensit enim simnlati mente loctitiHB j 
^u6 resrnnm Italiae libycaa averteret oras ) 
Sic contra est in^ressa "Vfenns : Qnia talia demen» 
Abnnat, ant tecnm malit contendere bello? 
Si modo, qnod memoras, iactum fortuna aeqtiatiir. 
Sed fiitis incerta fei^r si Juppiter/ unam 
Esse velit Tyriis urbem Trojique proleetis , 
Miscerive probet populos , aut foedera jungi. 
Tn conjnx; tibi fas animum tentare precando. 
Petge ; seqnar. Tum sic excepit regia Juno : 
Mecum erit iste labor : nnnc qn& ratione qnod imtH 
Confieri possit, pancis, adverte, docebo. 
Venatnm Aeneas uui^que miserrima Dido 
In nemns ire parant , nbi primos crastinns ortn» 
^tnlerit Titan, radiisque retexerit orbem. 
His ego nigrantem commixt4 grandiue nimbmn , 
Dnm trepi^nt alae , saltusque indagine cingnnt , 
xiesnper inftiudam, et toniiru toelum omne ciebo 

r^7>..:«.« A i ^ ** Trojanns eamdem 

Oceanu^ mt^^l^\^ repett». 

™w>re«i,torgens Aarora felinqttst. 



V. lag- LIBER IV. f^J 

Ix portis jabare exorto delecU javentufl; ,. 
Ketia rara, plagae, lato venabola ferr^^ 
Massyliqae.ruant eqoites, et odora ^anom vis, 
'Keginam. thalamo cunctantem ad limina primi 
Poenoram exspectant: ostroqae insignis et aaro> 
Stat sonipes, ac frena ferox spnmantia mandit. 
Tandem progreditnr, magn4 st^nte catervi, 
Sidoniam picto chlamydem circomdata limbo; 
Cai pharel^r^ ex aaro> crines nodantar in aarom p 
Aarea parpaream sobnectitfibala vestem. 
Nec non et Phrygii comit^ , et laetas laias , 
Incedant. Ipse ante alios polcherrimas omnes 
Infert se socinm Aeneas , atqne agmina jangit. 
Qaalis, nbi hibernam Lyciaia Xanthiqae fluenta 
Beserit , ac Delum matemam invisit Apollo , 
Instaaratqaje choros ; mixtique altaria circon^. 
Cretesque Dryopesq;ae fremimt, pictiqae Agathyrsi: 
Ipse j agis Cy nthi graditar , moUique nuentem 
Froiule premit.crznem fingens, atqne impUcat aaro;- 
Tela sonant humeris. Haud illp segnior iHat 
Aeneas : tantam egregia decus enitet ore. 

Postqnam altos TeQtum in montes atqoe invift 
lustraf 
'Bascc fer» , saxi dgect« vertice , capr» 
Becarr^rejagii&^aliadepartepatentes ' 
Trausmittoat corsa campos atqtie agmina cervi . 
Polvernlenta fiogaglomeraiit , montesqne^dinqaaat. 
At paec.,,^scanius mediis in vallibas acri 
Oaodet eqno \ jamque hos cursu , jam praeterit iUos} 
Spumantemque dari pecora inter inertia votis 
Optat aprum, aot fulynm descendere monte leonem. 

Interea magno misceri murmare codam 
Incjpit^ insequitur commixti^ grandine nimbns. 
Et XjFiX comit^s passim , et Trojana juventus , 
Bardaniosqae nepos Veneris, divert>a per agros 
Tecta meta petierc : ru^ut de montibus amnes. 



,74 AENEIDOS ^. ^H 

Speliiiicam Dido dnx ct Trojairas eamdan 
Deveniant : prima et Tellns et pronnba Jnno 
Dant signnm;; fnlsere i^es, ct consciiis «ther 
Gonnnhiis; snmmoqne nlnUnmt verticc nympiias* 
Ille die^ primns leti primlisqne malomm 
Caiisa fnit : neqne enim specre £im4TC movctar , 
Nec ^m fhrtiTum Dido meditatnr amorem : 
Conjnginm vocat ; hoc prKtexit nominc cnlpam. 

Extemplo Lihyae magnas it Fama pei^ nrbes ; 
Fama , m^^iim qna non alind velocias allnm ; 
Mobilitate viget, viresqnc^cqnirit ctmdo ; 
Parva mctn primo, mox sesc attoUit in anras; 
Ingrcditnrqne solo, et capnt inter nobihi condit. 
Hlam Terra parcns , irl*irritata dcorom , 
Extremam, nt perhihcnt, Gso Encdadoqnc soroieiD 
Progennit, pec^ns cdcrem et pemicibns alis: 
M onstrnm horrendnm , ingens ; coi, qoot simt corpoie 

plnmae, 
Tot vigiles ocoii sobter , mirahile dida , 
Tot lingoae , totidcm ora sonant , tot snbrigf^ anr^. ' 
Hocte voUt codi medio tcrraeqnC, pfer lOBdbnna 
Stridens^-nec dnlci dedinat Inmina sbnmo. 
I^ace sedet castos , aat sammi calmine tecti , 
Tarrihas aot altis, «t inagnas territat orbes ; 
Tam ficti praviqac tenax qnam nontia veri. 
HaBc tnm moItipUci popnlos scrmotie rcplcbat 
^ndens, «| jpariter facti atqnc infecta ctoebat: 
Tenisse Aenealk, T«>jano a sangaiac crctnia, 
N^Tk "^ ^"^ dignetor jangcrc IHdo; 

^^ passim ^^*^.' ^^V^ enpidine captos. 

I»»^dit<me IL^^*^ corsas dctorqoet larhan, 

^•empU Jovl ^HJT^^ '■P** Oaramantidc nynipha, 
^vi ceatiun latis immania regais, 



r.tgg, LIBERIV. 175 

Centani aran jposuit; vigilem^iie sacraTerat ignetn , 
p.-rfinl*ifl» dirate letemas; pecndamqne crnore 
Pingoe 80I1UB , et vanis florentia limina sertis. 
Isqne amens anhni, et nunore accensns amaro , 
Dicitnr ante aras, media ioter nnmina div^^ 
Mnlta Jorem manibns snpples: orasse snpinis : 
Jdl^iter omnipotens, cni nnnc Manrnsia pictis 
Gena epdlata toris Lenaenm libat honorem , 
AdqpicishsBC? an te, genitor, qnnm fnhnina torques, 
Neqnidqnam horremns? csftdqae is nnbihns igT>es 
Terrificant animos , et inania mnrmara miscent ? 
Femina', qnae , nostris errans in finihns , nrhem 
R^ig^ayp pretio posnit , cni littns arandnm , 
Goiqae loci kges dedimas , connnhia nostra 
BepnUt, ae dominnm Aenean in regna recepit. 
£t nnnc ille Paris , cnm semivjro coniitatu j ^ 

Haeoni^ mentnm mitri ^rinemqne tnadentem « 
Snbnixns, rapto potitnr : nos mnnera templis 
Qnippe tnis ferimns, f^nkamqne fovemus inanem. 

TaUhos Orante^n dictis , arasqne tenentem , 
Andiit omnipotens, ocnlosqne ad moenia torsit 
Regia, et oblitos fiimae melioris amantes. 
Tam sic Meroorinm alloqnitnr , ac tiJia mandat : 
Tade age, nate, voca Zephyros, et lahere p^nnis ; 
Dardaninmqne dnoem , Tyri4 Carthagine qni nuuc 
Ezspectat, fiitisqae datas non respicit nrbes, 
Alloqaere, M celeres diefer mea dicta per anras. 
KoD mttm nohis genetrix pnldierrima talem 
Promisit, Grai&mqne ideo bis vindicat armis ; 
fied fore qui gravidam imperiis belloque frementem 
Italiam regeret, genns alto a sangnine Tencri 
Prodertt, ac totnm sub leges mitteret orhem. 
Si nnlla acoendit tantamm gloHa rernm , 
Nec snper ipse sak moiitar lande laborem ; 
Ascanione p^ter Romanas invidet arces ? 
Quid struit ? «at qnk spe inimica in gente raoratar ? 



1,6 AKNEIDOS v.aaS. 

Nec prolra Anwaiaw et lavintt respicit arva? 
NaTiget ; hiec soinma est: hic nostii nimtiiis esto. 

Bixentt. Ille patris magni parere punbat 
Impe^o : et prininm pedibns talaxia nectit 
Anrea , qnae snblimem alis , siTe aeqnora snpra , 
Sen terram , rapido pariter cnm flamine portant^ 
Tnm Tirgam capit : hac animas Ule evocat Orco 
Pallentes, alias sob Tartaratristia mittit ; 
Dat somnos, adimitqne, et Inmioa morte lesignat: 
Hla fretns agit Tentoa, et tnrbida tranat 
If nbila. Januine Tolans apicem et lateraardna cenut 
A^antis dnri , ^wlwm qni Tertice fnlcit ; 
Atlantis, cinctnm assidoe cni nnlnbns atris 
Pinifemm oapnt et Tento pnlsatnr et imbri: 
Nix hnmeros infrosa t^t; tnm flnmina mento 
Prttcipitant aenis^ et glacie riget horrida baiba. 
Hic primnm paribns nitens Cyllenins alis 
Constitit : hinc toto prvceps se corpore ad nndas 
Misit;aTisimilis,qn*circnmlittora,Gircnm - 
Piscosos scopnlos, hnmilis Tolat «qnora jnzta. 
Hand aliter terras inter c(£lnmqn«% Tolabat 
Litt^ arenosnm ad Libyae, Tentosqne secabati 
Biaterno Teniens ab avo C^enia proles. ' 

Ut primnm alatis tedgit magalia plantis , 
Aenean fnndantem arces ac tecta novantem 
Con^cit; atqne iUi stellatns ia^pide lidTa 
Ensis enft, Tyiripqne ardebat morice laena 
Denussa ex hnmaris; diTCs qnae mnnera IKdo 
Fecerat, et tenoi telas discreTerat anro. 
Continnd ioTadit: Tn nnnc f^.»rt liagi»^;ff ahje 
F^ndamenta h>cas, pnlchramqne nxorins orbeA 
Eicstmia? hen! regni remmqne oUite tnamm! 
Ipse de4m tibi me daro demittit ciymfo * 

Kegnator, ccelom et tertas qoi nomine torqnet; 
Ipse h»c £erre jnbet celeres mandAta per anras : 
Qnid atrois? aot qoa ^ libycis tcris otia terris? 



i.l7«- lilBER IV. 177 

Si te nnQa mowt tantanim gloria renim , 
Nec sapeT ipse tni moliris lande laborem ; 
Ascaniimi sttrgentem et spes heredis liili 
Respice, cai regnnm Italiae Romanaqtie teUas 
Debentnr. Tali CyU^nitis ore locutns 
Mortales ristis medio sermone reliqnit , 
£t procoi in teMtiem ex ocnlis eyannit annim. 

At yer6 Aeneas adspectn obmnttdt amens; 
Arrectaeqne boiTore comae, et vox iancibus haesit. 
Ardet abire fhgi, dulcesqne relinquere teirras, 
Attoniths tanto monitu imperioqne deortim. ' 
Hen ! quid agat ? qno nnnc reginam ambire fhrentem 
Audftat afBitn? qnae prfma exordia snmatP 
Atqne animnm nnnc fanc celcrem , nnnc dividit illnc , 
In partesqne rapit varias, perqne omnia rersat. 
Haec alternanti potiorsententia visa est. , 
Mnesthea , Sergestnmque vocat , fortemqnc Qoan« 

tfanm; ^ \ 

CSassem aptent taciti , socios ad Httora cogant , 
Arma parent, et qnae sit rebas cansa novandis 
Dissimnlent: sese interea, qnando optima Dido 
Nesciat, et tantos rumpi non speret amor^ , 
Tentatafnm aditns, et qnae mollissima iandi 
Tempora, qnis rebna dexter mddns. Ocins oflines 
Imperio laeti parent , ac jussa facessunt. 

At regina dolos ( qnis fallere possit amantem ? ) 
Pnesensit, motiuqne excepit prima fntnros , 
Omnia tnta timens: eadem impia Fama furenti 
Betnlit armari classem , cnrsumque parai ri. 
Sa;vit inops animi, totamque incensa per urbem 
Bacchatnr: qualis commotis excita sacris 
Xhyias, nbi audito stimnlant trieterica Baccfao 
Orgla , nocttwnnsque vocat clamore Citfaaeron. . 
Xuidem his Aenean ^mpellat vocibns nhro : 

Dissimnlare etiam sperasti , perfide ,'tantam 
Poiie]ie&8,tacitiisqiMme4deoedeTeterdi? ^ 



,7« AEKEIDOS ▼.3o«w 

QoiB etiMM kibeiao «lolin^ndete «>— ^» ^* 
Ki «edttis pwi|itt« Aii-aaBa» •« iwrr altqm. 

Cr«deli$> Qi^? « m» *»« »1»«» ^"■■***I^ 
teiot»spet«res,etTfoiaMiti€|«a«Meie*» 
Tfei|*pi««to«pete«««cla«ih^ 
Jieieftijis?Ptregoh»»Ucry«»»dertr»i^BtB^w^ 

( QvuMio ali«d an]^ jaie lusene uhil ipfi» rai^ ; 
^eo— dbi» aMli« ,peri]Myytosl ij M *ngrn , 
Si W»e ^ dte te ».«. ftwt aut tiki ^oidqii» 
IMk«M«m»«MeieiedoBA»iabe«ftU,ctistWt . 
Oco, si qu» adki« pweibos BooBS, exoe mai*» ' 
Te pwyter libycae geot» N i i i M doMi x iiC tyraai 
Odere; lofrBTi Tyxii: tc pnqpter «uoidcm 
SxtuMAos pvdor, ct« ^ sqH ader& adilm,^ 
I^M prior. Cai Me MriboaMliUM dcsms, bo^r 
Boe sohw BOMcn qwwaw de coBJvgc icstat. 
Q«id cMror ? «B MB P^Hdtm d«B ■Mnia fin<«' 
I^e^TBAt, ««t ccptem d«cat Gstdkas lulns? 
SalleBft si qBB Bi^ 4» tr aoaecpta faiasct 
Anto iB^uift soboks; si i^is Mibi parrafos anla 
Xnderst Aecw^ qo4 ^ tUM» occ xcfenret ; 
XfoA n y iirli o s Tf owin ea^ta «r ^ ii ■ I ■ Tidcrer. 
JE^oen^' Itt» J«vis ■Miwtis iMMOtB tnacbat 

^^^^^l^^ocQi rclMr £^ tc, ^plnBa£uid(> 
riKmMSKue rdlsii, chumwms, rcciBa, Bc^aba 

f;;^^*^'^*^^ ^— — jTiiBii 11 jirririt -^— , 






4 

1 




9. 342. LIBER IT. 179 

iLtiiqiiiM cobrcin; Pnami tnetn. alta maiierent ; 
Ei recidiva mann po8nia«em P^rgama victis.' 
Sed nnnc Italiam magnam Grynens Apc^o, 
Italiam Lycise jvbiaere capessere sprtes y 
Uic amor, hxc patria e8t.\Si te Garthaginis arces 
Pliaenxssam, Libycaeqne adspectin detiuet nrbis; > 
Qoae tandem AnsonU TencroNs considere terrat 
Invidia ^t ? lEt nos £ei8 extera qnaerere reg^ia. ^ 

Mc patris ABchisse , qnoties linmentibns nmbris 
I^ox operit terras , qnoties astra ignea snrgnnt ^ 
Admonet in somnis , Ct tnrbida terreC imago : 
Me pner Ascanins , capitisque injnria cari , 
Qnem regno Hesperi^ frando et fatalibos arvis. 
Ifnnc etiam interpres div&m ,' Jove missns ab ipso , 
( Testor ntrumqne capnt ) celeres mandata per attrat 
DetnUt : ipse deum manlfesto in Inmine vidi 
Intrantem mnros , vocemqne his anribns hansir» 
. Desine meqne tnis incendere/eque qnerelis : 
Itafiam uon sponte sequor. - 

Talia-dieentem jam dndnm aversa tnetur, 
Huc iUuc volvens oculos , totumque pererra t 
Lnminibns tacitis , et sic accens* profatui* : 
Ifecftibidivaparens, generisnecDardanttsanctor, 
Perfi4^; sed dnrts ge&nit te cantibns horrens - 
Cancasus, Hyrcanaeqne adm6mnt nbera tigres. 
Nam quid dissimulo? ant quae me ad majora reservo? 
Nnm fletu ingemuit nostro ? num Inmina flexit? 
Nom lacrymas victps dedit? aut miseratus amantem 

est? 
Qnas qnibns anteferam? jam jam necmaxima Jnno , 
Nec SafCimins hasc oculis pater adspicit aequis. 
NiisqtUun tuta fides. Ejectum littore, egentem , 
Cxcqii, et regni demens iuparte locavi: 
ABussam dassem , socios , a morte reduzi. 
Ben! furiis inoensa feror .' Nnnc augur ApoUo , 
NnihD Lydae sortes, nonc et Jove m^us ab ipso 



tSo AEHEIDOS Y.S;?. 

Intoipres dhrloft fect horrida jnssa per aiiras* 
S^Uicet is SQpem labor est; ea cora quietos 
SoUioitat. I^eque te tene^, neqne dicta refeUo- > 
I^ seqnere Itatiam v^itis; pete regna per nndas. 
Sporo eqnidem mediis, si qnid pia nnmina possoitf» 
Sni^cia iMmsnn^ scc^nlis, et nomine Dido 
Siep^Tocatnmm. Seqnaratnsignili^absens; * 
Et, qnum fiigida mors anim4 sednzerit artns, 
Omnibns nmbra locis adero: dabif , improbe,p<iena& 
Andiam; e^ bsec Manes veniet mibi fiuna snb imos. 
Hi3 medinm dictis sermonem abmnipit, et anrss 
Acgra fngit, seqne ex ocnlis avertit et anfiert , 
Lioqnens nmlta metn cnnctantem et mnltaparanieni 
Bicere. Snscipinnt famnlse, collapsaqne membca 
J^rmoreo refemnt tbalamo, stratisqne reponitfit 

At pins Aepeasy qnamqnam lenire dokntem 
^lando cnpit, ^t dictis avertere cnras, 
Mnltja gemens , magnoqne animnm labefiMztns ainorp> 
Jnssa tamen divnm exseqnitnr classemqne revisit. 
Tnm ver6 Tencriincnmbunt, et littore 4xlaas 
Dednciint toto n^ves; natat nncta carina; 
^rojpflentesqne £enu|t remos et robora silvis 
JQi&ricatay fngse stndio. 
Migrantes cemas, totiqne ex njrbe rnentes. 
Ac vdnti ingentem formic» ^ris aoervnm 
Qnnmpopnbmt, hiemismfmores, tectoqne repooatiit: 
It nigram campis agmen, prsedamqnejper het^ 
Convectant calle angnsto; pars grandia tmdnnt 
Obnixae frnmenta bnmeris; pars agmina cognnt, 
Castigsntqne moras: opere omnis semita fervet. 
Qi^ tibi tnnc,.Dido, cementi talia sensns? 
Qnosve dabas gemitns , qnnm littora ferveie hJti 
Prospiceres arce ex snmma , totnmqne vidcrres 
Misceri antc ocnlos tantis damoribns ajjnorP. 
Improbe amor, qjaid non mortalia pectora cejgi»! 
Ire iteroin in busyaBas» itemm teittafe ^coanda 




|S. IIBEILIT. lii 

T, et aopplex aBimos sabmittere amoriy 
ad iitexpertnm frnstra morittira relinqaat. 
|l|^ Tides toto properari littore; circum 
foonvenere; vocat jam carbasns anras; 
ret IsBti nantae imposnere coronas. 
» si potni tantnm sperare dolorem f 
"fe, aoTor j potcro. Miseraehoc tamen nnnm 
Exseqtlili!^, Annft, mihi; solam nam perfidns iUe 
Te colere, areanos etiam tibi credere sen^ns; • 
Sola viri molles aditus et tempora noras; / 
I, soror, atqne hostem snpplex affare snperhnm i 
Noo ego cnm Danais X rojanam escscindere |;entem 
A.aHde jtiravi, classemve ad Pergama misi ; 
Nec patris Anchisae cinerem manesve revelHi 
Car mea dicta negat dnras demittere in anies ? 
Qa6 mit? Extremum hoc misere det mnnns amanti: 
l^pectet facilemqne ingam ventosque ferentes. 
Non jam cOnjoginm antiqnnm, quod prodidit, oro; 
Kee poii^ro ut Latio careat , regnumqne relinqnat. 
Tempns itrane peto, requiem spatiumqne fnrori, 
Bnm m^ me victam doceat fortuna dolere. 
Extrenunu hanc oro veniam ( misetere sororis ^i 
Qoam iluhi qntmi dederis , cnmutatttm morte re« 
mittam. 
Talibus orahat , talesque miserrima fletns 
Fertqtie refertque soror; sed nnllisillemovetur 
Hetibas, ant voces nllas tractahilis audit. 
Fata obstanty placidasque viri deus obstmit aures^' 
Ac vdiati annoso validam quum roEore quercum 
Alj^ Borese, nonc hinc , nunc flatihus ilKuc 
Kniere inter si certant ; it stridor , et altd 
OiiMttraaiit terram, concnsso stipite, frondei; ^ 
^^>s0^tnrM sc^olis ; et quantiim vertice ad ^uMtS 
i«!tiM«s, taatnm radice in tartara te^iiirt 
'folftMCas asndais hinc atque hi]i6vocibus herot 
^«litowr, et magno peraenUt^^tore cnras : 

i6 



iSa AENEIDOS v. 44<^ 

Mens knmota sianet; laGrymae volvcmtar inaaes. 

Tmii ttTQ iiifelix £iti8 ezterriu Dido 
Mortem orat; tsedet coeli oonyexa taeri. 
Qa6 npiagis iticeptam peragat, lacemqae relinquat, 
Yidit, taricremis qanm dona imponeret aris, 
Horrendnm dicta! latices nigrescere sacres, 
Fasaqae in obscenomse yertere vina croorem. 
Hoc visam noUi , non ipsi efifata sorori. 
Praetetea foit in tectis de marmorc templam 
Conjitgis antiqni , miro qnod honore colebat , 
Telleribns niveis et festA f ronde reTinctnm : 
Hinc exaadiri voces et verba vocantis 
Tisa viri , nox qatim terras obscora teneret; 
Solaqne calmiiiibas ferali carmine bubo 
Saepe qneri, et longas in fletam dacere voces. 
Mnltaqoe prseterea vatam praedicta priorum 
Terribili monitn horrifioant. Agit ipse inrentem 
In somnis fems Aeneas : semperqoe leliuqui 
6ola sibi, semper longam incomitata videtur 
Ire viam, et Tyrios deserti qumrere terr*. 
feumenidnm velnti demens videt agmina Penthens, 
Et solem geminnm, et dnp]ices se ostendei^e Thelia») 
Aot Agamemnonias scenis agitatns Orestes, 
Armatam facibns matrem et serpeutibns ati*is 
Qaom fugit, nltricesque sedent in limine Dirtt. 

Ergo ubi concepit furias evicta dolore, 

ritqno mori, tempus secum ipsa modumqae 
ISxigit, et, maest^ dictis aggressa sororem, 
Consilium volta tegit , ac spem fronte serenat : - 
Inveni, germaua , viam ( gratare soroji ) ^ 
Qnae mihi reddat eum , vel eo me solvat fiipi^KBatft^ . 
Oceani finem jnxta solemqne cadentem , -j* '- '■ 

Ultintiia AethTopom locus est, ubi maxiom* i^tiurj, 
Axem hnm^vc torquet steUis ardcntibns-ai#*W*'*^ 
Hino mihi Massyl«9 geiitis monstrata sacerdlii»)' - *^ fT 
Hesparidnm templi ctlstos, epalasqae di«M»i^>;<'*!^^ 






T.484. LIBER lY. tS3 

Qdsb dabat, et saci^s s^vabat in arbore KiintJt, 
Spargens homtda mella soporifenimqae papaver. 
Eaec se carminibiispromittit solvere mente* 
Qiias velit, ast aliis dnras immittere euras; 
Sistere aqoam flaviis, et vcrtere sidera retro: 
Noctnmosqae ciet l^anes: ma^re videbis 
Sob pedibas terram, et descendere montibas omofi 
Testor, cara, deos , et te , germana , taamqne 
Bolce capat, magicas invitam accingier artes. 
Tn secreta pyram tecto interiore sab aaraa 
Erige; et arma viri, thalamo qa« fixa reiiqaxt 
Impias, exaviasqae omnes, lectamqoe ja^Iem , 
Quo perii, saperimponas. Abolere nefandi 
Cancta viri raoniimenta jabet monstratqae saccrdof^ 
Haec effata silet. Pallor simnl occapat ora. 
Non tamen Anna novis praetexere fanera saeria 
Oermaaara credit, nec tantos mente farores 
Concipit, aat graviora timet qaam morte Syefaai* 
Er^o JTissa parat. 

At regioa, pyrA penetrali in sede snb aarat 
EiTcta ingenti , taedis atqne iHce sectA , 
huenditqae loonm sertis , et fronde coronat 
Faiiere4 : saper exavias , ensemqae relictam , 
Effigiemqae toro locat , hand ignara fumri. 
Stam arae circam ; ct crines eff nsa sacerdos 
Ter centom tonat ore deos^ Erebamque) Ghapsquei 
Tergeminamqae Hccaten , tria virginis ora Dianae. 
Sparsewl et latices siraulatos fontis Avemi. 
Falcibas et messae ad lunam qaaBruntur ahenis 
Fabentes herbae, nigri cum larte veneni. 
QnaBrioir et nascentis equi de frontc revukus 
£t matri praereptus amor. 
^^•a iiioU , jnanibosque piis , altaria juxta , ^ 
Iwm-^ata pedem vinclis, in veste recincta , 
TestatQr moritura deos , et conscia fati 
Sifleiii :*tam , si quod non ajquo fcedcre amantes 



,g4 AENEIDOS v.^2^' 

Cur» namcnlubet, jnstumquc m^mopque prccatur. 

Nox emt , et placidom carpebamt fessa soporem 
Coi-pora per terras; silvaqne et saeva qui^rant 
Aequora; quum medio volvuntur sidera lapsu; 
Qaum tacet omnis ag«r; pecudes, pictaeque vplucrc», 
Quaque lacus late liquidos, quaeque aspera dunps 
Hura tenent, somno positae siib nocte silenti 
Lenibant curas, et cordaoblita laborum : 
At non infelix animi Phoenissa; neque umquain 
Solyitur iu somnos, oculisve aut pectore noctem 
Accipit: ingeminant curae; rursusque resurgens 
Ssevit amor, ^iagnoque irarum fluctuat aestu. 
Sic adeo insistlt, secumque ita corde volutat: 
En quid ago? rursusne procos irrisa priores 
Experiar? Nomadnmque petam connnbia supplex, 
Quos ego sim toties jam dedignata raaritos? 
Iliacas igitnr elasses atque ultima Teucrum 
Jussa sequar ? qniane anxilio juvat ante levatos» 
Aut bene apnd memores veteris stat gratia fecti? 
Quis me antem, fac velle, sinet? ratibasve supei'*»* 
Invisam accipiet ? Nescis , ben ! perdita, nfcdnm 
liaomedonteae sentis peijuria gentis? 
Quid tnm? sola fugi nautas comitabor ovantcs? 
An Tyriis omniqne manu stipata meorum 
rnferar? et quos Sidonia vix utbe revelli 
Kursus agam pelago, et ventis darc vela jubcho? 
Qoin morere, ut merita es ; ferroque avertc dolorem. 
Tu, lacrymis evicta meis, tu prima furentem 
«is, germana, malis oneras,atque objicis hosti. 
Won hcnit thabimi expertem sine crimine vitam 

Tantos^r. ^ *^**^^i promissa Jiychao l 

M^^c se forma^'^^^» W rite paratis. 
™ a« TtOtQ redenntis eodem 



^.556. LIBERIV. x85^ 

Obtnlit in somnis, rarsnsque ita visa monere est; 

Omnia Mercnrio siniilis, vocemqae, Goloremqney 

Bt enne^ flavos, et merabra decora javenti^ : 

Nate de^, potes hoc sab casa ducere somnos? 

Nec qn«e te circam stent deinde pericnia cemis? 

Demens l nec ZepUyros aodis spirare secundos? 

lila dolos dimmqne ne£is in pectore versat, 

Certa mori , varioqne iramm flnctnat jestn. 

Kon fngis hinc praeceps, dnm praecipitare potettas? 

Jam mare tnrbari trabibns, saevasqne videbia 

Collacere faces , jam fervere littora flammis , 

Si te his attigerit |terris Anrora morantem. 

Eia age, rompe moras: varinm et mntabile semper 

¥emmai Sic fatns, nocti se immiscnit atr», 

""Tom vcro Aeneas, snbltis exterritns nmbris, 
Corripit e somno coi*pns, sociosqne fatigat : - 
PwBcipites vigilate, viri, ct considite tran&tris; 
Solvite vela citi. Dens, aetbere missns ab alto, 
Festin^re fngam tortosque incidereinnes 
£cce itemm stimnlat. Seqnimur te, sancte deomm, 
Qnisqnis es, imperioque iterum paremas ovantes. 
Adsis o, placidnsqne jnves, ct sidei^ cceld 
Dextra feras. Dixit : vaginaque eripit ensem 
Folminenm, strictoqufr ferit retinacnla ierroi 
Idem omnessimnl a rdor habet: rapinntqne, ranntqnee 
littora desernere : latet snb classibns aeqnbr : 
Adnixi torqncnt spnmas, et caemla vermnt. 

£t jam prima novo spargebat Inmine terraa 
Tithoni crocenm linqnens Anrora cnbile .^ 
Hegina e speculis ut primnm albescere Ince^ 
"^idit, et aequati^ classem procederc velis ,' 
I^ittoraqne et vacnos sensit sinc remige portns; 
Tcrqae quatef qne mann pectus percnssa decornmy 
Wavcnte^que abscissa comas: Proh Jnppiter! ibit 
Bic, ait, et nostris iUnserit advena regnis? 
ITon arma ej^pedicnt, totaqne ex nrf» acqnentnr, 

i6. 



^S6 ABNEIDOS ^r.Ss^ 

B^pienlqiie ntes rfii na^aWn»? Ite: 
Ferte ctU fluuus, date Teb , inapdlite ranos. 
Qoid ioqiiQr?Mt isbisiimPqvaeiBeiilem insaiiiamitfatf 
lofelix I>ido! aiiBe te &cta ifliqkia tangimt. 
Tomdeeiiit, qaiiaisecptiadalMS.Eadextnfide8qite- 
Qoeia secom p«tnos siimt portasse Penates, 
Quem snlttisse homeAs coalect«n aetate paienlem f 
Noa potni abrcptom div^lere corpns, et imdis 
Sparg^re? aoa soci<»« non ipsom absnmere ferro 
Ascamiam, patriisqoe epolandam pooere mensu? 
Terom ancqp« pn^rnae fraerait fortoBS. Foiss^. 
Q«em metoi BMMitiorrs? Faces in castra talissem^ 
Implf iiwmqut Ibros flaauois; oataaiqiie patmnqns 
Com genere extinxem : memet s^>er ipsa dedisseiii. 
Sol, qni terraram flammis opera ^^«ia lastras, 
Toqoe liarom interpres cararam et conscia Jmio » 
Noctomtsqae Hecate triviis nlalata per nibes, 
Et Dirae oltrices, et di moria^ Elissar , 
Accipitc Imc, meritnmqae malis advertite bucb» 
P j»*>5^ ««dite preces, S; tangese portos 
Infitn^ rapnt ae terris adnaie nwwsse cst, 
A t^i ^*""^ pose^tot , lue tnminns liairet; 
At beUo andacis popidi Texatns et amris, 
Fimbos «tocris, compfcxn avnlsns lili , 
^,!^^ ""^**^* ^*=*««I»« "^^ 

H«e pre«>r : h*^*;,^^'*^ uJ«matas ««., 

Inndo. ^^ ^<>c««i extremam cnm sangiDD* 
Tnm Tos o TV»»* 

1' vercete odifa?:!!*^'^'***' ** I^M omne lotiiiiiB 
^««e«4: n«aitts^^T^ ^** »»ittite nostro 

^'^'^'*^^ •J*W t se tempore ^ 



^,6a7. LIBERtV. iSf 

Littora littoribos contram , fluctihiM andsf, 
ImpFecor, arma anuis: pngnent ipsiqne nepotesqiM. 

Uaec ait, et partes ammiim veraabat in omnei , 
Invisam qnaerens qnamprimnm abmmpere Incem. 
Tam breviter Barcen nntricem afRita Sychsei , 
Namqne snam patria anti^n4 cinis ater kabebat : 
Annam , ca'ra mibi nntrix , hnc siste sororem : 
Dic corpns properet fluviali spargere lympbA , 
Et pecndes secnm et monstrata piacnbi dncat; 
Sic veniat : tnqne ipsa pi4 tege tempora vittA. 
Sacra Jovi Stygio, q^ae rite incepta paravi, 
Perficere estanimns, finemqne imponcre cnrif , 
Bardaniiqne rognm capitis permittere flamnue. 
Sic ait. lUa gradnm studio celerabat anili. 

At trepida, et coeptiifimmanibns eftera Dido, 
Sangnineam volvens aciem, macnlisqne tremeiife* 
Interfnsa genas, et pallida morte fhtnra, 
Interiora domAs irmmpit limina, et altos 
CoQscendit fnribnnda rogos , enscmqne reclndit 
Bardaninm, non bos qnsesitnm mnnns in nioB, 
Hic, postqnam Iliacas vestes uotnmque cnbile 
Coiispexit, panlnm laci^ymis et mente morata , 
Inciibnitq^^ toro , dixitqne novissima verba :j^ 

Dolces exnviae, dnm fata densque sinebant , 
Accipite hanc animam , meqne liis exsolvite cnns. 
Vixa, et qnem dederat cnrsiun fortnna peregi : 
£t nnnc magna mei snb terras ibit imago. 
UrbeAi praeclaram statui; mea mcenia vidi; 
Ulta vimm, poenas inimico a fratre recepi ; 
Fdix, hen! niiniiun felix, si littora tantnm 
Nnmquam Dardaniss tetigissent nostra carinse ! 
Bixit, et os impressa toro , Moriemur iuMtae ! 
Sed moriamnr, ait: sic, sic jnvatire sub nmbraa, 
Hanriat hnnc ocnlis ignem crndelis ab alto 
Bardavuis, et nostrse secum ferat omina mortis, i- 

l^axvat; atque iUam media inter talia ferra 



,S8 AET?EIDOS ▼. 66i 

Colbpsam adspichmt comites, «isemque cruope 
Spamaatem, sparsasqae maniis. It clamor ad alta 
Atria; conciissam bacchatur fama per orbem; 
Lamentis ^mitaqne, et femineo nlnlatn , 
Tecta fremnnt; resonat magnis plangoribos aethcr. 
Non aliter qaam si inmiissis njat hiostibns omms 
Cartbago, aut autiqna Tyros, flammaecjne iurcnte» 
Cnbnina perqne bominnm v<^vantnr perqne dconuD. 

Andiit exanim^s, trcpidoque eactcrrita cnrsu, 
Unguibns ora soror fcedans, et pectora pngnis , 
Per medios mit, ac morientem nomine cbiraat : 
Hoc illnd , germana , fnit ? me f rande petebas ? 
Hoc rc^us iste mibi , hoc ignes arseqne parabant ? 
Qnid primum deserta qnerar? comitemne sororena 
Sprevisti moriens ? eadcm me ad fata vocasses ; 
Idem ambas ferro dolor , atqc^e eadem bora, tuUssetb 
His etiam struxi manibns, patriosqnc vocavi 
"Vocc dcos, sic tc ntpositt, cmdclis! abcsscm? 
Extinxti te , meqne , soroc, popuHimquc , patresqujB , 
Sidonios, nrbcmqnc tnam. Dsite vulnera lympbis, 
Ablnam; ct, extremns si qnis snper balitus crrat, 
Ore legam. Sic fiita, gradus evascrat altos, 
Semianiniemque jdnu germanam amplexa fovebat 
Cnm gemitu, atqne atros siccabat vcste crnores. 
nia, gravcs oculos conata attoUere, mrsns 
JDeficit: infixum stridit sub pectore vulnns. 
Ter sese attoUens cubitoqne adnixa lcvavit^ 
i er revolnta toro est; ocnlisqne errantibns alto 

T^^j ^^^ l^<f to, ingemnitque repcrtam. 
Difn<*!iL "**^ ^^J^potens , longnm mi^erata dolorem 

Nam «uia /'^°**"* «exosqne resolvcret artns, 
Sed mU^ ^ ***^' «'«'^itft nec mortc, p^ribat, 
l?fondmn aHfl «Aem, snbitoque aoccnsa rnrore, 
•^tulerat St^"* Proserpina vcrtice crmcon 
> ^^ygioqne capnt damnaver^ Oe^. 



▼.699. LIBERIV. 

£r||^o Ifd» 9 croceis per coelum roscida pennis , 
MUle tralieiis varios adverso sole colores, 
Devolat , et sapra capnt adstitit : Utinc ego Diti 
Sacrom JQSsa £ero, teqne isto corpore solvo. 
Sic ait , et dextri crinem secat :• dmnis et una 
Bilapsiia calor , atqne in yentos rita rectssit. 




^i^^ 




AENEIDOS 



LIBER QUINTUS. 

XirTEREA. medinm Aeneas jam classe tenebat 
Certos iter, fluctnsque atros Aqtiiloiie secahat, 
Moenia respiciens , quae jam infeliel^ Elissse 
CoUncent flamrais. Qnae tantum acdenderit ignem 
Causa latet; duri magno sed amore dolores 
Polluto , notumqae fiirens quid femina possit , 
Triste per augurium TeucroiTim pectora ducnnt. «"^^ 

Vt pelagus tenuere rates, nec jam ampHus ulla 
Occurrit tellus, maria ubdique et undique cceltini; 
OUi caeruleus supra caput adstitit imber , 
Noctemhiememque ferens ; et inhorrnit nnda tencbril. 
Ipse gubernator puppi Palinurns ab alta : 
Heu! quianam tanti cinxerunt aethera nimbi? 
Quidve, pater Neptune, paras? Sic deinde loentiUy 
CoUigere arma jubet, yalidisque incumbere TCmif ; 
Obliquatque sinus in ventum , ac talia £itnr ; 
Magnanime Aenea, non, si mihi Juppiter^tlQHr 
Spondeat, hoc sperem ItaUam contingere ea^ 
Mntati transversa fremnnt, et vespere ab *t^-.. . :. ,» 
Consui'gunt venti, atque in nubem cogittiti^f../'\^-' 
Nec nos obniti contra , ncc tendere tantnBt^J'"*^-7?5i ;, 
Sofflgimtis: snperat quoniam Ibrtnna, sejiffii^iyj^^ 



v.Mi AENEIPOS LIBER V. 191 

Quoqa^ vocat vemmiis iter. Nec iittora longd 
Kda reor fraterna Erycis, portiis<{ne Sicanos, 
Si mod6 rit^ memor servata remetior astra. 
Tnm piai Aeneas : Eqnidem sic poscere Tentos 
Jam dndom, et fmstLH cerao te tendere contra. 
necte yiam velis. An sit mihi gratior ulla , 
Qa6ye magis fessas optem demittere naves, 
Qnim qnae Dardanium tellns mihi servat Acesten , 
Et patris Anchisse gremio compiectitnr ossa ? 
Haec nbi dicta, petnnt portns, et vela secnndi 
Intendnnt Zephyri : fertnr cita gnrgite classis ; 
£t tandem Iseti notse advertcmtnr arenae. 
' At procnl excelso' miratus veitice montis 
Adyentum soeiasque rates, occurrit Acestes, 
Horridns in jaculis et pelle Libystidis nrsae ; 
Trolia Crimiso conceptnm finmine mater 
Qnem genuit. Yeternm nonrimmemor ille parcntnniy 
Gratatnr reduces; et gaza Isetus agresti 
Excipit, ac fessos opibus solatur amicis. 
Postera qnnm primo stellas oriente fiigdrat • 
* Qara dies, socios in ccetnm littoi^e ab omni 
Advocat Aeneas,^ tnmulique er aggere fatur : 
Dardanids magni, genus aito a sanguine diyum , 
Annuus exactis completur mensibus orbis, 
£x qno reliquias divinique ossa parcntis 
Condidimus terra, maestasqne sacvavimus-afas. 
Jamqne dles, ni iallor, adest, qnem scmper acerbnmi 
Semper honoratum (sic di voiuistis) lial>ebo. 
Hnnc ego Gaetulis agerem si syrtibus exsnl , 
ArgoUpove nUri deprensna , et urbe Myccnse ; 
Annna vota tamen solemnesque brdine pompas 
Ezaeqnerer,.strueremque suis altaria donis. 
Nnoc i|kro ad cineres ipsins et ossa parentis , 
Umd e^dem sine mente , reor , sine numine div^ f 
Msumts^et portuf dekti intramus amicos. 
&g#Mif«i «tlietnm ciincti cdebremtu honorem: 



»9» ABIfBIDOS T.Si. 

Poscamiis ventos, atqae hec me Mcra qnot aiuu« 
Ui-be velit f.ciita templis aibi ferre dicatis. 
Blaa boom vobis Troja geoeranu» Acestes 
Dat namero capita in naves:.adhibete Penates 
^t patrios epolis, et qnos colit hoqpes Acesces. 
Praeterea, si nona diem mortalibns almom 
Aarora eztolerit, radiisqae retexerit orbem , 
Pi'ima citae Teacris pooamcertamina classis : 
Qaiqae pedam cnrsa valet , et qai viribas andax^ 
Aat jacalo incedit melior levibasqae sagittis, 
Sea crado fidit pngnam committere cestu; 
Cnncti adsint, merit»qae exspectent praemia pa2B& 
Ore favete onmes, et tempora cingite ranps. 
Sic fatns, velat matemi tempora myrto; 
Hoc Helymos £icit, hoc xvi matnras Acestes , 
Hoc paer Ascanins; seqnitor qnos cetera pnbes. 
lUe e concilio mnltis cam miUibus ibat 
Ad tamalam, magna medins comiunte caterv^. 
Hic dao rit^ mero libans carchesia baccho 
Fnndit hu|ni, dno lacte novo , dao sangaine sacro; 
Porpureosqae jacit flores, ac talia fatar: 
Salve, sancte parens, itemm: salvete, reoepti 
Ifeqnidqnam cineres, animseqne umbEaeqne patemiBi 
Noa licnit iiaes Italos, fataliaqne arva» 
Nec tecum Ausonium, qaicumqoe cst, qoKrereTfaj' 

brim. 
Dlserat hsec, adytis qoum lubrico»angnia ab iinis 
Septem iogens gyros, septena volumina, traxit, 
Amplexus placide tumulum , lapsnsque per aras ; 
Oerolev cui terga notae, maculosus «t auro 
Squamam inccndebat fnlgor ; ceu nnbibos aicos . 
Mille jacit varios adv«rso sole colores. 
Obst npuit visu Aeneas. Ule , agmine longo 
Tandem inter pateras et levia pocula serpcni^ 
Libavitque dapes, rorsosqoe mooxius imo 
Successit tiimolo, «t depasta altaria liquil^ 



f.95. LIBERV/ 19^ 

Hoc magif inoeptps genitori insuarat honorrs , 
InGertaft geniaume loci, famnlamne parentis, 
Esse patet^csedit binaa de more bidentes, 
Totqae so^s, totidem aigrantes terga javencos: 
Tinaqae fondebat pateris, aaimamque vocabat * 

Anrhisar magni, Manesque Acheronte mni!(so& 
Nec non et socii, qaae caique est copia, Jaeti 
Bona feront^ onerantqne aras, maciantqne jurencos: 
Ordine ahena locant idii; fnsiqoe per herbam 
Sobjician^Teribas pranas, et viscera torrent. 

Exspectata dies aderat, nonamque sercoa 
Anroram PhaSthontis equi jam Ince vehebant; 
Pamaqae miitimos et clari nomen AcesUe 
Bxderat; iaeto compUrant littora coetn , 
Visari Aeneadas, pars et certare parati. 
Monera principio ante ocnlos circoqne locaatar 
Inmedio; sacri tripodes, viridesqae coronae, 
£t palmae,'^ pretiam victoribns; armaqne, etostco 
Periosae Testes, argenti auriqne talenta : 
£t tnba commissos medio canit aggere Indos. 

Prima pares inennt gravibus certamina remis 
Qnatnor ex omni delectae classe carino.. 
Vdocem,Mnesthens agit acri remige Pristin , 
Mox Italas Mnesthens , genus a qno nomine Mcusmf ; 
higentemqne Gyas ingenti mole Chimaeram , 
Urbis opas, triplici pabes quam Dardana versa 
Imp«Uimt, terno consnrgaat ordine remi ; 
Seigestasque, domus teuet a qiio Sergia nomcn , 
Centanro invehitur magnA; ScyMqne Qoauthas 
Cacrnlea, genns nnde tibi , Romane Quenti. 

fist procnl in pelago sax.am, spumantia coatra 
Httora, qnod tomidis snbmersnm tunditup olim 
Floctibas, hiberni ccmdnnt nhi sidera Cori ; 
Tranqoillo ailet, immot^ne attoUitur nndi ^ 
^nijras, et apricis statio^gratissima mergis. 
^ Tiridem Aeneas frondenti ex ilice metam 

«7 



194 . . AENIEIBOS ▼."9^ 

Constitait signam naiitis pater, unde revcrti 
§cireat, et longos ubi circumfliBctere cursus. 
Tum looa sorte legunt ; ipsique in puppibus auio 
Ductores longe effulgent ostroque decori. 
Cetera populea velatur fronde juventus , ' 
Nudatosque humeros oleo perfusa nitescit : 
Considuot transtris, intentaque hrachia remis? 
Intenti exspectant signum ; cxsultantiaque haarit 
Corda pavor ptilsans, laudumque arrecta cnpido. 
Inde, ubi clara dedit sonitum tuba, finibusomnei, 
Haud mora, proiibiere suis; ferit a^thera clamor 
Nautloas; addoctis spumant freta versa laceilis. 
Infindunt parlter sulcos; totumque dehiscit 
Convulsum remis rostrisque tridentibus acquor. 
Non tam praecipites bijugo ccrtamifte oampum 
CoTripnert, ruuntque effusi carcere cuitus ; 
Nec sic immiseis aurigae undantia lora 
Concnssere jugis, pronique in verbera pendent. 
Tum plausu fremituque vir^im, studiisque fevcntnm, 
Consonat omne nemus; voccmque inclusa volutaol 
Littora; pulsati colles clamore resultant. 
£fr<i!git ante alios, primisque elabitur undis 
TurbaminterfremitumqueGya^: quem dmn.de Qoi» 

thus 
Conseqnitnr, melior remis; sedpondrre pinQs 
Tarda tenet. Post hos aequo discrimine Pristis 
Centaurnsque locum te^iunt snperare priorem. 
Et nunc Pristis habet; nunc victam praeterit ingeai 
Centaurus; nnnc nnii ambae junctisque ferttntnr 
Pfomibus, et long4 sul<^nt vada salsa caruuL 
. Jamq^epropinqiiabantscopulo,met%mqQe^sfliP^» 
Quuiri princeps medioque Gyas in gar|;it^^N|<Mr 
Kectorem navis compellat voce MenoBttWi 
Qii6 tantiim mihi dexter abis? huc dict|^!' 
littns ama, et la^vas stringat sine paliii'iili.i_^„^ 
Altam aUi teneant. Dixit: sed cseca JAiaubAiy'\ 

• ■«* r- 
""^* - 



T.i64. LIBER V. 19$ 

Saxa timens-proram pelagi detorqnet ad nndas. 
Q36 diversns abis? iternm, Pete saxa, Mencete, 
Cnm clamore Gyas revoi^abat. £t ecce Cloanthnm 
Re^picit instantem tergo, etpropiora tenentem. 
Hle jnter navt;mqne Gyse scopolosqne sonantes 
Kadit iter Irevnm interior, sub^oque pnorem 
Praeterit, et mctis tenet «qnora tuta relicti». 
Tum vero exarsit jnvem dolor ossibos ingens $ 
Nec lacrymis carnere gense; segnemqne Menceten 9 
OUitos- decorisqne sui sodnmqne salntis , 
Ic inare praecipitem pnppi detnrbat ab altl. 
Ipse gnbernaclo rector snbit, ipse magister : 
Hortatnrqne viros, claynmque ad littora torqnet. 
At gravis, uc fnndo vix tandem reddit ns imo est, 
Jam senioi^, madidaqne flnens in veste, Menoetes, 
Smnma petit scopnli , siecaque in rnpe resedit. 
niam et labentem 1 encri et risere natanitem ; 
Et nalsos rident revomentem pectore fluctns. 
Hio laera extremis spes est accensa dnobns , 
Sergesto Mnestheiqnc, Gyan snpcrare morantem. 
Sergestns capit ante locnro , sr^nloque propinqnat : 
Ifec tota tamcn ille pt4or praeennte carina ; 
Parte prior, partem rostro premit ^semnla Pristis. 
At medja socios incedens nave per ipsos 
Hortatur Mnesthens: Nnnc, nnnc, insorgite remisy 
Hcctorei socii, Trojae quos sorte snprema 
Dclegi comites : nnnc iLas promite vires , 
Snnc animos , qnibns in Oaetnlis syrtibns nsi , 
lonioque mari, Malcaeqne seqnacibns nndis. 
Noajam prima peto Mnestheus, neque vincerecerto: 
Qoamqnam o! sed soperent qnibns hoc , Neptnife , 

. d<»disti. 
Extremos pudeat,redusse: hoc vincite, cives, 
^ prohibete n^ias. Olli certamine snramo 
PiOcuaibunt;.Ta8tis tremit ictibns aerea pnppis , 
^vbtrahitttrqne solom: tum creber anhelitos artni 



xg6 AENEIDOS T.199. 

▲ridaqaf ora qnatit; aador floit imdiqtie rivis. 

Attttlit ipse viris optatnm cams honorem: 
Namqae, farensaoimi, dumpraramadsaxasabnTfel 
Interior, spatioqae sabit Sergestos iniqno » 
InfQlix saxis in procarrentibns haesit. 
Coscussse cantiJs, et acato in marice remi' 
Obnisi crepaere, illisaque prora pependit. 
Consurgant naatae, et magno damore morantor: • 
Ferratasqae trades et acati caspide contos 
Expediant ; fractosqae legant in gnrgite reiiu». 
At laetos Mnestheus, saccessnqae acrior ipso, 
Agmine remoram celeri, yentisqne yocatis , 
|?roiia petit maria, et pelago decarrit aperto. 
Qoalis spelanci subitd comroota cblamba , 
Cui domns et dulces latehroso in pumiconidi, 
Fsrtur in arva voUins, plausnmqne exterrita pemif 
Dat tecto ingentem ; mox aere hipsa quieto , 
Radit iter liquidum , ceieres neq^e commovet aJa»; 
Sic Mnesthens, sic ipsa fng^ secat ultima Pristis 
Aequora ; «id illam fert impetus ipse volantem. 
£t primam in scopnlo luctantem deserit alto 
Sergestum, brevibusque vadis, frustraque vocantfli 
Auxilia, et fractis discentem cnrrere remis. 
Inde Gyan ipsamque ingenti mole Chimaeram 
Conseqnitur: cedit, quoniam spoliata magistro eit 
Solus jamque ipso superest in fine Cloanthus ; 
Quem petit, et summis adnixus viribus urget. 
Tam vec^ ingeminat clamor, cunctique sequttitCM/ 
Instigant studiis, resonatque fragorihus aether. 
Hi proprium decus et partum indignantur.honoK* 
]Vi teneaiit, vitamqne volunt pro lande paeisci. 
Hos saccessus alit : possunt , quia posse vidt^tUV 
Et fors dcqnatis oepissent praemia rostris^ . i-- *,\ 
Ni palmas pouto tendens utrasque C3oaiithlt|> V' 
Fudissetque preces, divosque in vota voc^pl^i. y ' 
Dt qaibus imperiom cst peliigi y qoor om I 



f. a35. LIBER y. 197 

Yobis Ixtns ego hoc candentem in littore tanram 
Constitaam ante aras , voti r^iisi , extaq^e salsos 
Piorricjam in flnctns, et vina liqnentia fnndam. 
Dixit: enmqne imis snb flnotibua aodiit omnis 
Neretdnm Pbordqne choms, Panopeaqne virgo; 
£t pater ipse mann magna Portnnns enntem 
Impnlit: illa Nolo citins volncrique sagitti 
Ad terram fngit, et portn se condidit alto. 

Tnm satns Anchtsa, cnnctis ex more vocatit 1 
Tictorem map^a praeconis voce Ooanthnm 
Dechirat, viridiqne advelat tempora lanro r 
Moneraqne in naves, temos optare jnvencoa, 
!Vinaqne, et argenti magnnm dat icrre talentnm. 
Ipsis prxcipnos dnctoribiis addit bonores : 
Tictori chlamydem anratam, c^nam plnrima circnitr 
Pnrpnra jVI«andro dnplici Meliboea cn^rrit : 
Intextnsqne puer frondosA regins Idk 
Teloces jacnlo cervo» cnrsuqne fatigat , 
Acer, anhelanti similis; qncm prsrpes ab Id4 
Snblimem pedibns rapuit Jovis armiger uncis ; . 
Longaevi palmas neqnidqnam ad sidera tendnnt 
Cnstodes, saevitqne cannm latratns in auras. 
At, qni deinde locnm tennit virtote secnndnm , 
lievibns hnic hamis consertam anrorpe trilicem 
I^ricam, qnam Demoled detraxerat ipse 
Victor apud rnpidnm Simoenta snb Uio alto , 
I)onat habere viro, decns et tutamen in armis^ 
Tix illam £»mnU Phegens Sagarisqne ierebant 
HoltipHcem, connixi hnmeris; indntns at otun ^ 
Demoleos cnrsn palantes Troas agebat. ' 

Tertia dona facit geminos ex «re lebetas , 
Cymbiaqne argento pcrfecta, atqne aspera signis. 
JanAqne adeo donafi omnes, opibnVqne sqperbi, 
Ponioeia ibant evincti tempora faeniis ; 
Qnimi, saevo e scopulo multa vix arte revnlsns , 
Aoi|j|iiii tet^ySLtqae ordine ddbilis nso , 



19S XENEIDOS ^.a^i. 

Irrbam sine bonoi*e ratem Sergestus agefaat. - 
Qaulis sa;ptt viae deproiibas in aggere serpen^ , 
Aerea qtiem obliqaam rota transiit, aat gravisictn 
Semineccm liqoit saxo lacerumqne viaior, *" 
Neqaidquam longos fagiens dat corpore tortos^ 
Parte ferox, ardensqiie oculis, et sibila coDa 
Ardaas attollens; pars volnere clauda retentat 
JVexantem nodis, seque in saa membra plicanteo; 
Tali remigio navis se tarda movebat; 
Yela facit tamcn, et velis sabit ostia plenis. 
Sergestam Aeneas promisso manei^ donat, 
Servatam ob navem Isetns sociosqxie redoctos. 
Olli serva datur operum haad iguara Minervae, 
r!ressa genus Pboloe, geminiqne sub obere nati*^ 

Hoc pias Aeneas misso certamine tendit 
Graminenm incamptun, qaem colUbasandiqaecQniC 
C.ingcbant silvse; medi&qne in valle tbeatri 
Ciicus erat, quo se multis cam millibas beros 
Consessu mecLiam tulit, exstructoqne resedit. 
Hic qui forte veliat rapido contendere cursa 
lavitat pretiis animos, et praemia ponit. 
Dndiqne conveninnt Teucri, mixtiiqae Sieani: 
Nisus et Euryalus primi ; 
Knryalus forma iusignis viridique jnventi, 
Nisus amore pio pueri : quos deinde secutos 
Kegius egregla Priami de stirpe Diores : 
]{anc Salins, simnl et Patron; quolram alter Actniip^ 
Alter ab Arcadio Tegeeae sanguine gentis: 
Tujn duo Trinacrii juvenes, Helymns Panopet^f 
Assueti silvis, comites fl«nioris Acestae : ' 

Multi praeterea quos fama obscora recondit.^ . 
Aeneas quibus^in mediis sic deinde locutqsf %,; .'*• 
Accipite baec animis, laetasqae advertit^ nie^l|i^\) 
Nemo ex boc numero mibi non donatos il)]]^^':;*^ ^ 
Gnosia bina dabo levato Incida ierro ^ i.^^S 

Spicula, caelatamqae argent|>^j^bipeiiiieii|^ 



▼. 3o7. LIBERT. tg^ 

Ommbns hic erit mms hooos. Tres premia primi 
AccipieQt, flava^qne capat nectc^tur oliva. 
Primiis egnnm phaleris insignem yictor habeto. 
Alter Amazoniam pharetram, plenamqne sagittis 
Threiiciis, lato qnvn oircnmplectitar anro 
Baltens, et tereti snbnectit fibnla gemm^. 
Tertins Argolica hac galea contentns abito. 
Haec nbi dicta , locnm capinnt; signoqne repentf . 
Gorripinnt spatia atidito , limenqne relinqnnnt 
Effosi nimbo similes ; simnl nltima signant. 
Primas abit, longeqne ante omnia coi^pora Nisna 
Emicat, et ventis et fnlminis ocior ahs. 
Proximns hnic , longo sed proximns inteFvallo , 
Inseqnitnr Salins. Spatio p^t deinde relicto , 
Tertins Enrfalns. 

£itryalaiuqiieHeiymas6eqnitnr. Qno deinde snb ipsQ 
Ecce volat, calcemqhe terit jam calce Diones , 
lacnmbens hnmero r spatia et si plura snpersint , 
Transeat elapsns prior, ambignnmve relinqnat. 
Jamqne fere spatio extremo fessiqne snb ipsam 
Finem adventabant , levi qnnm sangnine Nisns. 
Labitar infelix; caesis nt forte jnvencis 
Fosns haraam viridesqne snper madefecerat herbas. 
Hic jnvenia, jam Victor ovans, vestigia presso 
Hand tennit titnbata solo; sed.pronns in ipso 
CoQcidit immnndoqne fimo sacroqne cmore. 
Non tamen EoryaH, non ille oblitns amornm ; 
Kam sese opposnit Salio, per Inbrica snrgens, 
Hle iatem spissa jacnit revolntns arena. 
EiDicfli Enryaliifi, t>t TUQnereTictor amici 
Primj tenet^ pLin^nque volat fremitnqne secnndo. 
P4st Bfljmnts sirljit* ft nnnc tertia palma Diores. 
Hic totErm csiveflp rf)us.rssHnm ingcntis et ora 
Pruna p^itrum mirgnis Salins clamoribns implet; 
FcieptTimque dolo rrddi dbi poscit honorem. 
TmUt»^ fivor Earviilum, tacrynweqne decora. 



«o« AENEIt)OS y.HS. 

Gratior et pnlclirQ vezuetts in corpore Tirtaf. 

Adjnvat, et iiiagn& proclamat voce Diores , 

Qai sabiit palmse, Irnstraqae adpraeraia.veiiit 

UltAina^iii primi Salio reddantar bonores» 

Tam pater Aeneas: Yestra , inqait, monera yobk 

Certa manent, paeri; et palmam movet ordinencow: 

He liceat oasas miserari insontis amici. 

Sic fatos, tdrgam Gsetoli immane leonis 

Dat Salio, viUis onerosum atqae nngnihns aoreifc 

Hlc Nisns: Si tanta, inqnit, snnt pra^ia viatis, 

Et te lapsornm miseret ; quse manera Niso 

Di^a dabis, primam merni qoi lande corooam, 

Ki me^ qoae Salinm, (ortuna inimica tulisset? 

Ct simolhis dictis faciem ostentabat, et ndo 

Tnrpia membra fimo. Bisit pater optimns olliy 

Et dypeom efferri jossit, Did^rmaonis artes, 

Keptani sacro Danais de poste refi^uin. 

Hoc javenem egregium prsestanti monere donat. 

Post, nbi coDieoti carsus, et doW peregit: 
Kanc, si cni virtos animnsqne in pectore prseMWy 
Adsit, et evinctis attollat bracbia palmis. 
Sic ait; et geminnm pngnse proponit bonorem: 
Victori velatam aaro vittisqne juvencum ; 
Ensem, atque insignem gali^am, solatia victo. 
Nec mora; continnd vastis cam viribns effert 
Ora Dares, magnoqne virnm se mnrmnre tollit: ' 
5>oIns q^i Paridem solitus contendere contra; > , \ 
Idemqne ^ii^^mulnm quo ibaximus occabat HbcM^ 
Tictorend^Sctten immani corporie, qoi se 
Bebryciai veniens Amyci de gente ferebat, 
Percnlit, et fnlvi^ moribnifllnm extendit areol» - 
Talis prima Dares capnt altnm in praeli» tal^ U '- 
Ostenditqae humeros latos, alternaqne jamt >. *'' ' 
Braehia protendens, et verberat ictibus aitf«ife ■♦^" 
Qusritnr hnic alius : nee quisqnam ex a^iuiWr^lpV 
▲adet «dire vifom, manibasque iiidacere«llip^' ' 



' \ r^ 



^.379- LIBER V. loi 

Ergo aiacris^canctosqae pntans excedere palmiy 
Aeneae stetit ante pedes; nec plura moratns, 
Tam Uevii taarnm comn tenet, atqae ita fatnr: 
Nate de^, si nemo andet se credere pni^nae, 
Qa« finis standi ? quo me decet nsqac teneri ? 
l>acere dona ja1)e.-Caacti simol cm) fremebaat 
Dardaoidae, reddiqae viro promissa jabebant. 
Uic gravis Entellnm dictis castigat Acestes , 
Proxiraas nt viridante toro conseder«t herbe : 
EnteUe, heronm qaoadam for^ssim«) iPira«tra , 
Taotane tam patiens nnllo certamine tolU 
Dona sines? abi nnnc nc^is dens iHe, magister 
Neqaidqaam memoratas , Eryx ? abi<&ma- per oaineiii 
Trinacriam , et spolia illa tnis pen4^entia tectis ? . . . 
lUe snb haec: Non laadis amor , nec glori^ cessit- 
Pnlsa meta ; sed eoim geiidas tardante senect4 
Sangais hebet, frigentque efFeta' ia corpore yire/i. 
Si mihi, quaeqaoadam fuerat, qaaqiie improbvs iste' 
Exsoitat fidens, si nanc foret iUa juventas ; , 
Hand equidem pretio iadadtas palohroqtie juTenco 
Venissem : nec doua moror. Sic deiude locQitas ,. 
In mediam gemiuos immani pondere^cestas > . 
Prajecit, quibas acer Eryx iu proelia siietus 
i^erre mdoum, duroque inteodere brachia tergo» * : 
Obstupuere animi: tantornm ingentia septcjn 
Terga bonm plnmho insnto ferroqii^ rigebant... 
, Ante omnes stupet ipse Dares, longeqnerecusat : 
Magnanimnsqne Anohisiades et pondus et ips9. 
Uuc ilhic vindomm immensa Yolomina versat. • 
Tom senior tales referebat pectore voces: 
Qnid, 81 qnis cestus ipsins et Hercnlis arma 
Vidisset, tristemque hoc ipso in littore pngnam? 
Haec germanos Eryx qnondam taas arma gerebat : 
t^^angoine-cemis adhnc fractoqne infecta cerebro. 
^UmagnomAlcidea cootra stetit: his ego stietus, 
^hm meliov vires saoguis dajsat ; aemala necdnm 



9oa AEl^EIDOS r./^iS. 

Temporibiit ganmis canebat sparsa sezieGtiis. 
Sed, si oostra Dares hsec Troius arma recnsaty. 
Idqae pio sedet Aeneae, probat aactor Acestes, 
Aeqaemus pognas. Erycis tibi terga remitto; 
Solve metas ; et ta Trojanos exne cestus. 
Hicc fatas, duplicem ex hnmeris rejecit amictmn; 
Et magnos membror um a rtos, magna ossa, lacertoaqv^ 
Exuit, atque ingens media consistit aren4. 
Tom satns ^nchisA cestus pater extnlit aequos, 
£t paribns palmas ambomm innexuit armis. 
CoQstitit in digitos extemplo arrectus aterqae, 
Brachiaque ad superas interritns extnlit auras. 
Abduxere retro longe capita ardua ab ictn ; 
Immiscentqne manus manibus , pugnamque)ace«pi 
lUe pednm melior motu , fretnsqpe juventa : 
Hie membris et mole valens; sed tarda trcmenti 
Genua lahant; vastos quatit.aeger anhelitus artns» 
Multa viri nequldquam inter se vulneca jactant, 
Multa cavo lateri ingeminant, et pcctore vastos 
Dant sonitus; erratque aures et tempora circom 
Crebra m^nus; dnro crepitant sub vulnere m^ 
Stat gravis Entellus, nisnque immotus eodem, 
Gorpore tela Uiodd atque oculis vigila-ntibus exit 
Ille, vMut celsam oppugnat qui molibus urbem» 
Aut montana sedet circum castella sub armis, ' i 
Nuno hos, nunc illos aditus, omnemque perernt ^ 
Arte locum, et variis assultibus irritus urget. 
Ostendit dextram insurgens Entellus, et altc '^ ^ 
Extulit; ille ictum venientem a vertice velox 
Praevidit, celerique elapsus corpore cessit. 
Entellus vires in ventaHiefiudit, et ultro' 
Ipse gi'avis graviterque? atJ terram pondere vaste 
CoQcidit: ut quondam cstva concidit, aut "Eijaiff^fl^ 
Aut Ida in raagn^, radicibus eruta pinns. / ^ 
Consurgunt studiis Teucri et Trinarjia pQJb^) - 
It clamor coelo; primasqoe accurrit Acest&i^ 



Y.45i. LIBERT. 4o3 

Aequaeviimqtie ablrnmo miserans attoUit amicam. 
At, non tardatus casn n^qae territns , hero«^ 
Acrior ad pagnam redit, ac vim soscitat ira; 
Tmn pndor incendit vires, et conscia virtns : 
Prsecipitemqne Daren ardens a^t sequore toto , 
Kiinc dextri ingeminans ictns, nnnc ille sinistrl, 
tXtc mora , nec reqnics : qn^m mnit4 grandine niinbi 
Cnlminibns crepitant, sic densis ictibus heros 
Creber ntraqne mann pulsat versatque Dareta. 
1*am pater Aeneas procedere longius iras 
Itsaevire animis Entellum haud passus acerbis: 
Sed finem imposoit piignse, fessumque Dareta 
Eripnit, mulcens dictis; ac talia fatnr : 
lofelix ! quoe tanta animum dementia cepit l 
Non vires alias, conversaqne nnmina, sentis? 
Cede deO. Dixitque , et proelia voce diremit. 
AstiHnm fidi sFqnales, genna aegra trabenfem, 
Jactantemque ntroqne capnt, crassumquc cruorem 
Ore ejectantem mixtosqne iii>>anguine dentes , 
Bacnnt ad naves: galeamt[ue ensemqne, vocati, 
Accipiunt; palmam Entello tanrumqne relinqunnt. 
Hic victor, snperans animis, tanroque superbus : 
Nate dei, vosqae haec, inquit, cognoscite, Tencri^ 
Kt mihi quae fuerint juvenali in corpore vircs , 
Et qni servetis revocatnm a morte Dareta. 
I>ixit, ct adversi contra stetit ora juvenci , 
Qnl damnm adstabat pugnse ; durosqne reductl 
I^ravit dextrA media inter comna cestus 
Ardans, efFcactoqne illisit in ossa cerebro. 
Steniitar,exanimisqae tremens procumbit hnmibos» 
lUe f iu>er tales effnndit pectore voces : 
Hanc vhif Eryx , meliocem animam pro morte Dareti» 
Persolvo^: hf c victor cestus artemqne repono. 

Piotcnas Aeneas celeri certare sagitt4 
^▼itat ^[iii forte velint ; et prsemia ponit : 
^eati^pie maaa malam de nave Scresti 



so4 A£N^II>0$ T.4S^ 

Erigit; et volacreiu trajecto in fone coliuiibain , 
Qa6 tendant ferrnm, malo suspendit ab ahd^ 
Convenere viri, dejeotamq^de area sortem 
Accepit galea : et primus clamore secundo 
Hyrtacidae ante omnes exit locns Hippocoontis : 
Quem modo navaii Mnesthens certamine victor 
Conseqnitnr, viridi Mnestheus eyinctus olivi. 
Tertins JEurytion, tnus, o clai^issime, irater^ 
Pandare, qni quondam, jnssus confundere feedns^ . 
Ib medios telnm torsisti primns Achivos. 
Extremns galeilqne ima subsedit Acestes ; 
Ansas et ipse manu juvenum tentare laborem. 
Tum validis flexos incnrvant viribus arcns 
Pro se qi4sque viri, et depromunt tela phai-etrii: « 
Primaqne per ccelnm nervo "stridente sagitta 
Hyrtacidae juvenis volncres diverberat auras, 
£t venit, ^dversique infigitur arbore mali. 
« Intremuit malus, timuitque exterrita pennis 
^ Ales,etingenti sonuer\^ntomni%pIausu. ^!^* 

P6stacer Mnesthensadductocon^titarcU; * ^ 
Alta pdtens; pariterque oculos telumqae tetendit t- 
Ast ipsam miserandus avem contingere ferro 
Non valuit; nodos et vincula linea rupit, 
Qneis innexa pedem malo pendebat ab alto. 
lUa Notos atque atra volans in nubila fdgit. > > 
Tnm rapidus, jam dudum arcu cont^t» parat* v 
Tela tenens, fratrem Eurytion in vota vocavit,. **■. 
Jam vacuo ietam coelo speculatus; et alis 
Plaudentem nigra figit sub nube columbam. 
Decidit exanimis, Titamque reliquit in iyrtris 
Aetheriis, fixamqne refert delapsa sagitti|||t, 
Ami8SJLd(aluspalm4snf>erabat Acestes; ', ..• . 

Qni tJ^A^ aerias telum contehdit in ancait^ '/- 
Ostentaid artemque pater, arcumque sonf^nteiBv •'- 
Hic ocnlis snbitum objicitnr magnpqne fatO£¥ta A* 
, Aagurio monstrom : docnit p6st exitos iiigiiis ^ v^\ 



i/i 



▼.SaS. IIBERT. «o5 

Seraqne terrifici cedneriint omiiui Tates. 
Ntmque Tolans liqmdis in nubibns arsit anindoy 
SignaTitqoe Tiam fiamn]^, tennesqne r^ccssit 
Consnmpta ib Tentos : coelo cen ssepe refixa 
Tnnscnrmnt crinemqne volantia sidera dncnnt. 
Attonitis h«sere auimis, snperosqne precati , 
Trinacrii Tencriqne viri: nec maximns omca 
Abnnit Aeneas; sed fsetnm amplexns Accsten 
Maneiibns cnmolat magnis, ac talia fiKor : 
Some, pater ; nam te \olnit rex magnas Olympi 
T&libns anspiciis exsortem dncere bonores. 
Ipsins Anchisae longsevi hoc mnnns habehis , 
Cmtera impressnm signis, qnem Thracins oL'm 
Anchisae genitori in magno mnnere CHssens 
Perre sni dederat monumentnm et pignns amoiia. 
Sic fiitns, cingit viridanti tempora lauro , 
ftt primnm ante omnes victorem appellat Acesten. 
•llechonns Enrytion prselato invidit honori, 
Qoamvis soluft avem ccelo dejecit ah alto. 
^ximns ingreditnr donis , qni vincnla mpit : 
Extreihns, volncri qni fixit amndine malum. 
At pater Aeneas, nondnm certamine misso , 
Costodem ad sese comitemqnc impuhis liili 
Kpytiden vocat; effidlini si^ fatur ad ani-em : 
"Vade age, et Akanio, si jam pnerile paratum 
Agmen htbet seonm , cnrsnsqne instrnxit eqaomm , 
iHieat avo tnrmas , et sese ostetidat in armis , 
^ic , ait. Ipae omnem longo decedere circo 
lofosnm popdlnm , et campos juhet esse patentet, 
Ii^cedunt p«w j paritcrqne ante ora parentnm 
^reoati^lilMkt in eqnis t qnos omnis enntes ^ 
Ttina<»i» mirata Iremit Trojaqoe ipventn»r<^ 
^^nmihnsin morem tonsa coma pressa coroBfT/^, 
^mea faina ferant praefixo hastilia ferro; 
^m levca hnmero pharetras ; it pectore snmmo . 
llcsilis obtorti per coUnm circnlut anri. 



«o« AENEIDOS T.559. 

Tres eqnltam namero tnrmse, termqae yagantnr 
Dmitores ; pneri bis seni , qaemqne secati , 
Agmkie partitd folgeat, paribasqae magistris. 
Una acies javenam , dacit qaam parvus ovantem 
Nomen avi referens Priamas, taa clara, Polite, 
Progenies, aactnra Italos; qaem Thracias albis 
Portat eqaas bioolor macalis, vestigia primi 
Alba.pedis frontemqne ostenttns ardaas albam. 
Alter Atys, genns nnde Atii dnxere Latini ; 
Parvos Atys, pneroqae paer dilecta&Ialo. 
Extremas, form^qae ante omnes pnlcher, liilas 
Sidonio est invectas eqao , qaem candida Dido 
Esse sni dederat monamentnm et pignns amoris. 
Cetera Trinacriis pabes senioris Acestae 
Fertar eqnis. 

Excipiant plaasu pavidos, gaadentqaetaentes 
Dardaoidae, veteramqae agaoscant ora pareutoni. 
Postqnam omnem laeti consessnm ocalosqae snonim 
. Lastravere ia eqais , signnm clamore paratis 
Epytides longe dedit, insonnitqae flajg^ello. 
Olli discarrlre pares , atqae agmina temi 
Didnetis solv^re cboris ; rarsasqae vocati 
Convert^re-rias, infestaqne tela talere. 
Inde alios inennt cnrsas, aiiosqae recarsas, 
Adversis spatiis; alteroisqae orbibas orbes 
Impediant, pngnaeqae cient simolacra snb armis. 
£t nanc terga fnga nadant; nnnc spicnla vertont 
Infensi; facti pariter nnac pace ferantnr. 
Ut qnondam Creta fertnr labyrinthns in altl 
Parietibns tea;tam caecis iter , ancipitemqne 
Mille Viis habnisse dolam, qnk signa seqaendf • 
Falleretindeprensasetirremeabiliserror: - '' 
Haud alio Tencram nati vestigia carsa ' '; 

Impediant, texaotqae fagas et prcelia lado; ''■/ 
Pelphinom similes, qtti p«r maria hamidaHiMfr** 



,*^j 



▼.594- LIB.ER V. aof 

Cai*patluaiii libyciuiiqBe secant , laduntqve per . 

nndas. ^ 

Himc moreiB, hos ciirsiis, atqne liaec certtmiiM, 

primns 
Ascanins, loiigam mnris qiinm cingeret AIlMuny 
Kettilit, et priscos docuit celehrare Latinos, 
Qno pner ipse modo y secnm qno Troia pnbes : 
Albani docnere snos : hinc ma^ima porro 
Accepit Roma, et patrinm servavit honorem ; 
Trojaque nnnc, pneri, Trojannm didtnr agmea« 
Hic celebrata tcnus sancto certamina patri. 

Hic primum ibrtima fidem mutata novavit. 
Dum va riis tnmnlo refernnt sokmnia Indis , 
Irim de ccelo misit Satniiiia Jnno 
Uiacam ad classem, ventosque adspirat ennti, 
Mnlta movens, necdnm antlqnnm satnrata dcdorem. 
lUa ■ viara celeraos per mille coloribns arcnm , 
Nnili visa, cito decurrit tramife virgo. 
Coaspicit ingentem coacnrsnm, et iittora Instrat, 
Descrtosqne videt portus classemqne relictam. 

At procul in sola seeretae Troades aeta 
Amissum Anchisen flebiint , cnnctseqne profnndnm 
Pontnm adspectabant flentes: Hen ! tot vada fessit 
Et tantiim snperesse maris ! vox omnibns nna. 
llrbem orant; taedet pelagi perferre laborem. ^ 

Krgo inter medias sese, baud ignara nocendi, 
Conjicit , et faciemque deae vesteroqne reponit. 
Vit Beroe, Tmarii conjnx longaeva Dorycli , 
Cni genns^ et qnondam nomen ^ natiqne faisse&t ; 
Ac sic Dardauidum mediam se matribns infert : 
O miserae, quas non manns, inqnit, Achaica bello 
Traxerit ad letnm , patriae snb moenibns ! • gens 
Infelix, eni te exitio fortnna reservat ! . 
^pttma post Trojse excidinm jam vertitnr aestas, 
Qniim freta, qnnm terras omnes, tot inho«pita saza^ 



•oS AENEIDOS r.€%^. 

Sideraqne, tmmut ferimnr; dnm per mare niAgoiuB 
Italiam seqaimar fagientem, et volvimar andis. , 
BioEr7cisfines£rat.erai,atqaehoqf>eft Acestes: - 
Qaidj>rohihet maros jacere , et dare civifaas aiiieiB ? 
O patria! et rapti neqaidqaam exhoste Penates! 
Nallaae jam Trojae dic^atar moenia ? nosqaam 
Hectoreos amnes, Xantham et Simoeata, videbo? 
Qain agite , et mecanKinfaastas exnrite pnppes. 
Nam mihi Gassandrse per somnnm vatis imago 
Ardentes dare visa faces : Hic qnaerite Trojam , 
Hic domos est, inqnit , vohis. Jam tempns agi res; 
Kec tantis mora prodigiis : en qnataor ar« 
'Keptnno; dens ipse iaces animamqae ministrat.. 

Haec memora ns, prima i nfensnm vi corripit igiM| } 
Sohlataqne procal dextra coani3Ra,corascat, 
^ jacit. Arreotae mentes stnpefactaque corda 
J[Uadum. Hic ana e maltis, qas maxima nata, 
Fyrgo, tot Priami natcunm regie nntrix: 
Kon Ber6e v6his, non h»c Rhceteia , matres» 
£st Dor^U conjnx: divini signa decoris 
Ardentdqae notate oeolos; qai spiritas iUi, 
Qoi valtas, vocisve sonus, vel gressns ennti. 
Ipsa egoioet dndnm Beroen digressa rdiqni 
Aegram, incUgnantem tati qn6d sola careret 
Maaere , nec meritos Anchisae inferr^ honoiM. 
. J^aec efi^ta. 
At matres , primd ancipites , oculisqne malignis 
Ambi^iue, spectare rates, miserom interamoiem 
Pratoe^s terrae j fatisqne vocantia regna ; 
Qnam dea se parihus per coelum snstnlit ahs, 
In^j||temqae fugi secoit suh nnhibns arcnm. 
Tnm vero attonitae mon£tris , actaeqne furore , 
Conciamant, rapinntqae focis penetralihns ignab: 
Pars spoliant aras, frondem ac vir^ha facesqne 
Conjiciaat: fiirit immissis vulcanus hahenis 
Transtra per , et remos, et pictaa ahtete pupp<i$. 



▼.663. LIBER V; 209 

Nimtias Aiichis» ad tiunnlam Ganeosqne thieatri 
Inccnsas peHert naves £nn>elas; et ipsi 
Ilcspicinnt atram in^nimbo yolitare favillam. 
Pnmns et Ascanins , cnrsns nt laetas eqnestres 
Dncebat, sic acer eqno tnrbata petirit 
Castra ; nec exanimes possnnt retinere magjstii. 
Q aisf nror iste novus ? qno nntic ,^n6 tenditis , inqnit« 
Uen! maserae ciycs? non bostem , inimicaqne castra 
Argivum, vestras spes nritis. En ego vester 
Ascanms. Galeam ^ante pedes projecit inanem , , 

Qnalndo indntus belli simnlacra ciebat. 
Accelerat simnl Aeneas, simnl agmina Tencrum. 
Ast ilb» diversa metu pev littora passim 
Di^igit^nt ; silvasque , et sicnbi concava furtim 
Saxa, petunt: pigct incepti, Incisque; snosqne 
Matatae agnoscunt; excussaque pectore JunA est* 
Sed nou idcirco flammcs atque incendia vires > 
Indomitas posnere : udo sub robore vivit 
Stuppa, vomens tardum fumujn ; lentusqne carinas 
Est vapor, et toto descendit corpore pesti8|^ , 
Nec vires beroum infiosaqne flumina prolAit. 
T am pins Aeveas bu meris abscindere Yestem , 
Anxilioqne vocare deos , et tendere palma»! 
Jiippitcr omnipotens , si nondnm exosus ad nnum 
Trojauos, si quid pietas antiqua labores 
Respicit bumanos ; da flamraam evadere okssi 
Nanc , pater , et tenues Teucrum res eripe leto ; 
Vel tu , quod ^nperest , infesto fulmine morti y^ 
Si mereor, demitte, tu^qne bic obrue dextri.^ 
"Vix haec ediderat , quum effusis imbribus atra 
Tempestas sine more furit, tonitruque tremisdpt 
Arilita terrarum, et campi; rnif aetbere toto 
Tarbidns imber aqua , densisque nigerrimus Adstris; 
Iraplentnrque super puppes; semiusta madescnnt 
Kobf »ra ; restinct us donec vapor omnis , et omnes , - 
Qaatiior amissiSjservatae a peste carina?. 

18. 



»o AENEIDOS vi6gf^ 

At pater AeneftA, cafta concnssm aoerbo, 
l}f aac hnc iogeates aaoc iilac pectore vuraa 
Matabat, veriuias, Sicalisne cesideret arvis, 
Oblitas fatoram, Itaiasne capesseret oras. 
Taia seoior Naates, auom Tritooia Paiias 
Qoem docait, mairaqae iasigoem reddidit«rtia] 
Htc responsa daliat , vel qo» portenderet ira • 
Magoa deam, vel qa» iatoram posc^;^tordo; 
Isqae liis Aeneaa solatas vocibas ioA^ 
Nate dei, qad fata trahmit retrahoatqae MqtiaBiiir: 
Qoidqa^d erit, saperanda omnis fortona lerendiMSt* 
£st tibi Dardanioa divins stirpi» Acestea: 
Haac cape coasiliis sociom , et cotijange volB^ifH 
Haic trade amissis saperant qai oavibas, et qooi^ • 
Pertesam magni incepti reramque taarnm «st j 
Loa^vo3^ae seaes, ac fessas aeqnore matres, 
£t qaidqaid tecam iavalidam^metaonaiqaeperiGlia^ 
Delige: et his habeant terris sine moenia fessi. 
Urbem appellabaat permiaso nomine Acealaa. 

Taiihas iacensm dictis senioris amici : 
Tom var6 in caras animoin didacitnr omnfl^ 
£t nox atra polnm bigis sabvecta teuebat : 
Visa dehino poelb facies delapsa parentis 
Aochisae snbitd tales effandere voces : 
Nate, mihi vita qaoodam, dom vita manebat, 
Care magis , nate , Uiacis exetcite fatis,^ ^ 
Imperio Jovis huc veaip, qoi <^si^as ignem 
Depolit, etco^o tandemmiseratas ab alto est. 
CoQsDPis pare qoa none pnlcherrima Naotea 
Dat seaior • lectos javcues , fortissima corda , 
Defer ia Itaiinm ; geos dara atqoe aspera cnlts 
DebeUaada tibi Latlo est. Bitis tarmen aat^ 
Inferaas aocede domos ; et Avema per alta ^ 

Congressns pete , nate , meos. Npa me inipia nanqv* 
Tartara hafaent , tristes ambr» ; seid amcena pioivB» 
Concilia Ely^oiBqae colo. Hoc oa&ta Sibjdla ^ 



ft^B', L I B*E-R V: . 21 r . 

If igranim nmlto pecndiiin te sangakie doeet. 
Tmn -genns omne tnaiu , et qnae dentnr moeiiia , discet: 
Jamqae Tale : torqnet medios nox hnmida mrsuf ; 
]^me saevns eqnis Orietisatflavit anhelis. 
liRerat, ettennes fngit , cen fnmns , in anriis. 
A«neas , <^uu deindc rnis ? qnp proripis ? inqnit ; , 
Qnem ingis? ant qttis te nostriscomplexibiis arcct ? 
liaec memorans, cinerem et sopitos snscitat ignes ; 
Perp;amenmque Larem , et canar penetralia YesUB , 
Farre pio et plen4 snppiex veneratnr acerra. 

Extempk» socios priraiuuqne arcessit Acesten ; 
Et Jovis imperinm ; et cari praecepta parentis , 
Edocet , et qu« nnne animo sententia constet. 
■i^aud mora cousiIii&,^ec jnssa rernsat Acestes. 
Transchbunt arbi matres, popnlnmqne volentem 
Bepionnat, animos nil magna; landis egentes. 
Ipsi transtra novant, flammisqne ambesa reponniMt 
llo^ra navigiis, aptant remosqoe ntdentesqne ; 
Exigtu Bomero, sed bello vivida virtus. 
Interea Aeneaa nrbem designat aratro ; 
Softitnrqnc^domos; hoc Uium, et haec loca Trojam, 
l^sse jubet. Gandet regno Tiojanus Accstes, 
Indicitqne forum, et patribns dat jnra vocatis, 
TnAk vicina astiis £rjcino in vei*tice sedes 
Fnndatnr Veneri Idaliae ; tnmnloqnorsacerdbs 
Ac Inrns late sacer additnr Anchiseo. 

Jamqne dies epulata novem gens omnis , etans 
I^actns honos : placidi stravemnt a^qnora venti , 
Creber et adspirans rnrsus vocat Anster in alttun, 
Bxoritnr prOenrva ingens pei' ^ttora fletus : 
Oomplexi inter se noctemquie diemque mordntaF. 
Ips« jam matres , ipsi qnibus asp^ra quondaiilk 
^isa maris facies^ et non tolerabile namen, 
Ire volunt,' omnemqne fogae per&rre laliorem. 
Qao»^nns Aen^as dictis solator amicis, 
Bt ooBsangoineo laciTmaas oomniieiidat Acests» 



aia AENEIDOS t 771» 

Tres Eryci yitalos , et tempestatibiis-agpaxn , 
Csedere deiiule j ubet , solviqne ex ordiiie fimem. 
Ip3e y capnt tons% foUis evio,ctas olivs&, 
Staas proGni in prora , pateram tenet, extaque sal^* 
Porricit in flnctns , ac vina liqnentia fnndit. 
Proseqnitnr surgens a pnppi vei^tas euntes: 
Ccitatim socii ferinnt m^re , et aeqnora Termnf. 

At Yenns interea Neptnnum , exercdta enris, 
Alloqnitar , talesqi^e effnndit pectore qnesttis : 
.1 unonis gravls ira , nec exsatnrabile pectns, 
Cognnt rae, Neptnne, preces descendere in oanes: 
Q aam nec longa dies ,. pietas nec mitigat uUa ; 
Nec Jovis imperio fatisve infi*a4Cta quiescit. 
Non medii de gente Phrygnm exedisse ne/iindis %. 
IJrbem odiis satis est, nec poenam traxe per omnein 
Rellquias; Troja; cineres at<]ne ossa perempt» 
Inseqnitnr : causas tanti sciat iHa furoris. 
Ipse mibi nnper Libycis tn testis in undis 
Qnam molem sulnto excierit : maria omnia coelo 
Miscuit, Aeolii»nequidquam freta proceUis: 
In regnis boc ausa tuis. 
]^er scelus ecce etiam Trojanis matribus actis 
E.vnssit foede pnppes , et classe subegit 
Amiss4 sociosignotae iinqnere terrse. 
Qnod superest, oro, liceat dare tuta per undas 
Yela tibi; liceat Laurentem attingere Thybrim ; 
Si concessa pcto, si dant ea moenia Parcse. 

Tam Saturnius haec domitor maris«diditalti: 
Fas omne est , Cytherea , meis te fidere regnis , 
TTnde genus dncis : merui quoque; ssepe j^rores 
Compressi et rabiem tantam coeliqae marisque. 
Nec minor in terris, Xanthnm Simoentaqtie testoff 
Aeneae mihi cura tui. Qunm Troia AcbOJes 
Exanimata sequens impingeret agmina |anriS) 
MilUa multa daret leto , gemerentqne repleti ^ * 
^Jnnes;^ nec repenre viam atqu^ eToIvere pes^et 



▼.So7* LIBER V. , tiS 

In mare se Xailthns ; Pelide tnnc ego forti 
Congressain Aenean, nec dis nec ▼irlbns aeqnis, 
Nnbe cava rapoi, cnperem qniim Tertere ab imo 
Stracta meis manibns perjnrae moenia Ti^ojar. 
Nqqc qnoqne mens eadem perstat mibi; pefle timoreqiu 
Tatns qnos optas portns accedet Avemi : 
Unns erit t^tiik , amissnm qnem gnrgite qnfleret; 
Unnm pro mnltis dabitnr capnt. 
> His irbi laeta deae permnlsit pectora dictis , 
Jnngit eqnos auro genitor , spnmantiaqne addit 
Frena feris, manibnsqne omnes effnndit babenas. 
Caernleo per snmma levis volat aeqtiora cnrrO': 
Snbsidnnt nndae, tnmidnmqne snbaxe tonaliti 
fitemltar aequor aqnis; fngiunt vasto aetbere tumbi* 
Tnm.variae comitnm facies ; immania cete , 
£t senior Glanci cborns , Inoiisqae Palaemon , 
Ttitonesqae citi , Phorciqne ezercitns omnis. 
laeva tenent Thetis, et Melite, Panopeaiqne virgo^ 
Nesaee, Spioque, Thaliaqne, Cymodoceque. 

Ulc patris Aeneae suspensam blanda vicissim 
Gflndia pertentant mentem : jnbet ocitis omnes 
AttoUi malos, intendi brachia velia. 
Uni^ omnes fecere pedem ; pariterque sinistros , 
Nnnc dextros, solvdre sinns; nna ardua torquent 
Cornna) detorquentqne : femnt sna flamina classei». 
^Nnceps ante omnes densnm Palinuras ftgebat 
Agmen; ad hnnc alii cursum contendere jnssi. 

Jamqne fere mediam ceeli nox humida metaa» 
Coatigerat; placid^ laxirant membra qniete 
Snb remis fnsi per duira sedilia nautse : 
Qnnm levis aetheriis delapsus Somnus ab astris 
Aera dimovit tenebrosum , et dispnlit umbi-as , 
*^^f Palinure, petens, tibi somnia tristia portans 
Insomi ; puppique dens eonsedit in altd , 
Phorban|i similis^ fiinditque has ore loqnelas : 
^de Pa^nnre , ibmnt ipn, «qnora dassem ; 



«14 AENEIDOS tlBER V. w.g^% 

Aequatae sipirant aar»; datar hora qnjieti; ■ 
Pone capnt, fessosqne ocnlos inrare lahori. 
Ipse ego panlisper pro te tna mnnera ioiibo. 
Cni vix atticdlens Palinnms Inm^ fatnr : k^i 
Mene.salis j^cidi vnltnm flnctii8q.ne qnietoi 
Ignorare jnbes? mepe hnic confid^ monstro? 
AeneaircTedam qnid enim faUacibos Anstrisy 
£tcoelitotiesdecq>tnsfrandesereiii? ^ ^ 
Talia dicta dahat ; clavnmqne afifixns et haerois 
Nnsqnam amittehat, oenlosqne snb astra tenebat: 
Ecce defis ramnm Lethaeo rore mad^tem , 
Yiqne soporatQm Stygi4^ snper ntra^e qnassat 
Tempora; cunctantique natantia Inmina solvitl 
Vix primos inopina qnies laxaverat artipi ; 
£t snper incnmhens, cnm puppis parte revulsa, 
Cumque gubernaclo, liqnidas projecit in nndas 
Praedipitem, ac socios nequidqnam Ba*pe vocantem. 
Ipse volans tenues se snstulit ales ad ^uras. 
Currit iter tntnm uo>or secius aeqnore classis , 
Promissisque patris Neptnni interrita ferf nr, 
' .Tamque adeo scopulos ^iFennm advQCta subibat , 
Bifiiciles quo^ndam \ mnltorumque ossihns aibos : 
Tum rauca assiduo loiige sale saxa sonahant ; 
Qnu^ pater amisso fluitantem errare magistro 
Sensit , et ipse i^item iioctnrnis rexit in nndis , 
M nlta gemensVc^suqne auimnm concnssns amici : 
O nimium to^odt pclago confise sereno , 
Nudus in ignoti; Palinnre , jacel^s aren& I 




AENEIDOS 



LIBER SEXTUS. 



di c fator Ucrymans , Glassiqne immittit habenas j 
£t tandem Euboicis Ciimariim allabitnr oris. 
\ Obvertoxit pelago proras : tum dente tenaci 
Anchora fandabat iiay^s,.et littora carv« 
Pnetezanit pappes: javenii|a maaos emicat ardms 
Littos in Uesperiam; qaaerit pars semina flamm» ^ 
Abstrnsa ih vehis silicis j pars den^ia feraram 
Tecta rapit j silvos; inventaqae flamina monitrat, 
At jHOs Aeneas arces qoibas altas Apoflo 
Franudet, horrendaeqoe procal secreta SibyUae , 
Antnun immane, petlt; magi^m coi ■aenttm anls 

mnmqae 
Ddios inspirat vates, aperitqae futara. 
Jam sobennt Trivi» lacos atqae anrea tecta. ' 

Daedalos, at fama est, fagiens Minoia regnaf 
Pnepetibus pennis ansos se credere ccelo , ^ 

losaetam per iter gelidas enavit ad Arctos^ 
C!halcidic4qae levis taudem saper adstitit arce. 
Eeddltashlsprimum terris, tibi, Phcebe, sacravit 
£em}gioia alaram ; posnitque immania templa. 



«i6 AENEIDOS t. 19. 

In foTihvLi letnm Androgfti : tatn pendere pceiias 
Cccrapidce jttssi , miseram ! septena quol annii 
Girpora natornm ; stat dncti^ sortibus uma. 
ContrA elata mari respondet Gnosia tellus. 
Hic c^ndelis amor tauri , suppostaque fiirto 
Pasiphae , mixtnmqne genns , prolesqhe biformit ■ 
Minotanrns inest , Yeneris monumenta nefanda. 
Hic lal)Or ilie domus , et inextricabilis error. 
Magnnm re^nae sed enim miseratns amorem 
Da;dalus , ipse dolos tecti ambagesque resolvit , 
Caeca regens filo vestigia. Tu quoqne magnam 
Partem opere in tanto , sineret doIOr, Icare , haberei. 
Bis conatus erat casns effingere in auro ; 
Bis patriae oecidere manns. Quin protenns omnia 
Periegerent occtts , ni jam prsemissns Achates 
AflToret , atque unil Phoebi Triviaeque sacerdoi , 
Deiphobe Glanci , fatur qnse talia regi : 
Non hoc ista sibi tempus spectacnla poscit : 
Nunc grege de intacto septem mactare jnvencoa 
Praestiterit , totidem lectas de more bi^ntes. 

Talibus aflfata Aenean ( nec sacra m^ranttir 
Jussa viri) Teucros vocat alta in temphi sacerdot. 
Excisnm Enboicae latns ingens rnpis in antmra , 
Qu6 lati ducnnt aditus centum , ostia centnm; 
Unde saunt t^.idem voces , i*e^>onsa SibyUae. 
Ventni|i erat ad limen , qnum virgo , Poscere feta 
Tempus , ait : deus , ecce , deus. Cui talia fanti 
Ante fores , subit6 non vnltns , non color unQs , 
Non oomptae mansere comae ; sed pectna anhckun 
Et rabie fera corda tumeHkt , majorqne videri , 
Nee«aortaie sonans , afflata est nnmine qnando 
Jam propiore dei. Cessas in vota precesqtie , 
Tros, ait , Aenea? eessas? neque enira ante dehisctnt 
At^ipaitx niaj^a ora domus. £t talia fata , 
QKiticnit. Gelidus Tencris per dnra cucnrrit 
Ossa tremor ;funditque preces rez pecU^ ab imo : 



¥,55. jtlBEft VI. ai7 

Plial)« , graves Troja semper miserate labores , 
Bardana qui Paridis direxti tela mamisqi^e 
Corpus in Aeacidae, magnas obeuntra terra* 
Tot maria intravi , dube ^e , penitasqne repostak 
Massylum gentes , praetetitaqnc Syrtibns arva ; 
Jam tandem ItaUae fagicntis prendimus ora» : 
Hac Trojana tenus^uet^t foEttina seouta. 
Vos quoque Pei^gamc» jam fas c«t parcetJ|^«)i^ > 
Bique deseque omnes qnibus obstitit Biu^ ct ingenf 
Gloria Dardanise. Tuque , o sanctissima vat<;s , 
Praescia venturi ^da , non indebita posco 
Kegoa meis fatis , Iiatio considere Teucros » ^^ 

£rrantesque doos , agitataqne numina Trojae. » 
Tum ^eebo et Triyi« solido de marmore templnm 
Institpam , -festosque dics de nomine Phaebi. 
I^e ^p^^fue magna manent regnis penetralia uostris : 
litc e||5 naraque tuas sOrtes , arcanaque fata 
Dicta meae genti , ponam , lectosquc sacrabo , 
Alma , viros. Foliis tantum ae carmina manda , 
Ne turbata volent rapidis htdibria ventis : 
Ipsa«ams , oro. Finem dedit or« loquendi. 

At , Phoebi nOndum patieus , ioHuanis in sntMy 
Bacchatur vates , magnum si pectore possit 
Excussisse deom : tantft magis iHe fatig^iat ' 
Os rabidum , i^a corda domans , fingitqufi paeiiiendo. 
Ostia jamque «domus patttere ingentia ceutuin 
Sppnte sa4 , Tatisque ferunt responsa per aupas : 
P tandemmftgnis pelagi defuncte periclis ! * 
Sed terr4 graviora manent. In re*fna Lavini 
Bardanidae Tenient , mitt^anc de pectore ctQrdm ; 
S«d non et venisse voteut : bclla , horrida beHa f-. 
Et Thybrim mtdto spumantem sangtiine cemd. 
Nou Simojis tibi , nec Xanthus , nec Dprica «pastra , 

Defuerint : alius Latio jam partus Ai^i^^, - ^"^"^t 

Natus et ipsc dea ; nccTeucris addita J^o V *^ 
Usqoam aberit Qnualk tu stxpplex ^ in rebiu ege^is y 

19 *;• 



fti8 AENEIDOS y.91. 

•<^m$ gentu Italum , aut quas non oraveris uriies^ 
Caosa mali tanti conjnx itertun, hospita Xeucris, 
Externiqne iterum thalami. 
Tn, ue.cede malis; sed contra andentior ito, 
Qn4 tna te fortuna sinet. Yia prima salutis, 
Qnod minime reris, Graia pandetn» ab urbe. . 

Talibus ex adyto dictis Cnmiea''. ibylla 
Horrendas.canit ambages, antroqne remngit, 
Obscnris yera iuTolYens: ea frena fnrenti 
Concntit, et stimulos sub pectore Yertit, ApoUo. 
TJt primnm cessit furor , et rabida ora quieront , 
Incipit Aeneas heros : N on nlla labomm , 
O virgo, nova mi facies inopinave snrgit: 
Omnia praecepi, atque animo mecnm ante peicgi- 
Unnm oro : quando hlc infemi janna regis 
Dicitnr, et tenebrosa paljos Acheronte refusO) - 
Ire ad conspectam cari genitoris et ora 
Contingat; dooeas iter , et sacra ostia pandas. 
Ulnm ego per flammas et mille seqnentia tela 
Eripni his hnmeris, medioqne ex hoste recepi; 
Hle , menm comitatns iter , maria omnia mecoiu , 
Atqne omnes pelagique minas coelique ferebat 
Invalidus, vires ultra sortemque senectft. 
Qnin, ut te supplex peterem , et tua Umina adii^m , 
Idem orans mandata dabat. Natique patrisque, 
Abna , precor , miserere : potes namqne omnia ; nec tt 
Neqnidqnam lucis Hecate praefecit Ayemis. 

* Si potuit Manes arcessere conjugis Orphens,' 
ThreiciA fretiis cithara fidibusque cauoris; 
Si fratrem Pollnx alterna mortc redemit , 
Itqne reditqne viam toties: quid Thesea, magnoni 
Quid memorem Alciden ? et mi genus ab Jovesmnii^ 

Talibns orabat dictis, arasque tenebat; 
Quum sic oita loqui vates: Sate sanguine div^in? 
Tros Anchisiada,facilis descensus Avemoest; 
Noctes atqne dies patet atri janua Ditis : 



v.ia7- LIBER VI. itj 

Sed rmicare gradam , snperasqne evadf re ad anras . 
Hoc opns, liic labor est. Panci, qnos aeqnos amayit 
Jnppiter, ant ardens evexit ad aethera virtns, 
Dts geniti, potnere. Tenent media omnia silTse , 
Cocytnsque sinn labens circnmvenit atro. 
Qodd si tantps amor menti , si tanta cnpido est 
Bis Stygios ianare lacns, bis nigra yidere 
Tartara, et insano jnvat indnlgere |abori , 
' Accipe qnae peragenda priiis. Intet arbore opaci 
Aorens et foliis et lento vimine rainns , 
Xnnoni infemje dtctns sacer : hnnc tegit omnis 
Incns, et obscnris clandnnt convallibns nmbne; 
Sed non ante datur tellnris operta sabire , 
Anricomos qnim qnis decerpserit arbore fetns. 
Hoc sibi pnlchra snnm ferri Proserpina mnnns 
Institnit. Primo avnlso, non deficit alter 
Anrens; et simili frondescit virga metaUo. 
£rgo alt^ vestiga ocnlis , et rit^ repertnm 
Carpe mann : namqne ipse volens facilisqne Seqnetnr, 
Si te &ta vocant; aliter , non viribns nllis 
Vincere, nec duro poteris conve^re fcrro. 
Pr«terea jacet exaninram tibi corpns amici , - < w 

Hen nescis ! totamqne incestat fhnere classcm , ^ 

Ihaa consnlta petis , nostroqne in Hmine ^ndes : 
^«dibns hnnc i^efer ante snis, et conde sepnlcro. 
IHic nigras pecndes ; ea prima piacnla snnto. 
Sic demum Incos Stygios, regnk invia vivis , "^^ 
Adspjcies. Dixit, pressoque obmutnit ore. 

Aeneas maesto defixns lumina vnltn 
Ingreditur , linquens antrum , csecosqne vdntat 
Eventus animo secnm : cui Hdus Achates " * 
It comes^ et paribns curis vestigia figit 
Mnlta inter sese vario sermone serebant: 
Qnem scxnum exanimem vates, qhod oorj^s hnman' 

dnm, .''<!' *^ 

Biceret Atqoe illi Misennm in littore sicoo « 



aao AENEIDOS ▼•i^a. 

Ut YQnere, 'vident , indign^ morte peremptnm ; ' 
Miaenom Atioliden, qao non prestanftior alter 
Aere ciere viros, Martemqne accendere oantu. 
Hectoris hic magni fiierat comea: Uectora circnm 
£t litoo pngnas insigms obibat et hasti. 
Postqnam illam viti victor spoUavit Acliilles, 
Bardanio Aeneae sese fortistimns heros 
Addiderat sociom, nou inferiora secntns. 
6ed tnm forte cava dnm personat aequora conclia^ 
l>emens) et cantu vocat in certamma divos ; 
Aemulns exceptum Triton ( si credere dignnm est } 
Inter saita virum spumosa immerserat unda. 
Ergo omnes magno circum clamore fremehanty 
Praecipue pius Aeuea^. Tnm jussa ^ibyll^^ , 
Haud mora , fe&tioaiit fleutes ; aramque s^pulcri 
Congerere arboiibus, cceloque educere certant. 
Itur in antiqnam silvam , stabula alta ferarum : 
Procumbunt pic^ae ; sooat icta securibns ilex ; 
Fraxinesoqufi trabes, coneis et fissile robur 
Scinditur; advolvunt ingentes moutibus ornos. 
Nec nou Aeneas ope^ inter talia primus 
Hortatur socios, paribusque acciugi^ur armis : 
Atque hac ipse_suo tristi cum corde volutat , 
AdspectauKsilvam immensam, et sic voce precatnr: 
S\ nunc se nobis ille aureus arbore ramus 
Ostendat nemore in tanto ! quando omnia vere, 
Hen! nlminm de te vates, Misene, locuta est. 
Vix ea fatus erat ^ geminae,quum forte columbs 
Ipsa sub o|<a viri ccelo veuere volantes, 
£t viridi sedete solo. Tum maiximus hepos 
Matemas agooscit aves, Isetusque precatur: 
Este duces , o , si qua yia est , cursumque pcr auras 
Dirigite in lucos ubi pinguem.dive&opacat 
Kamns humum- Tuque, o, dubiis ne deilce reboS) 
Diva parens. Sic effatus, vestigia presisit, 
Observans qu«p 3igQa feraut» quo tendere pergint. 



V. i9«- llBER VI.' ftar 

Pascentc» iUw tantum prodir^ yolande - > 
Qaantfim acie possent ocnli servare seqneiftiiln. 
Inde, nbi^venere ad fences graveolenti^ Avemi , 
ToUcmt se celeres; liqnidiunqne per aera iapsse, 
Sedibos optatis geminae snper arbore sidnnt , 
Biscolor nnde anri per ramos anra refVUsit. 
Qoale solet silvis Irrnmali fngore viscnm 
Fronde virere nov^, cpiod non sna seminat arbos , 
Et croceo fetu teretes circnmdare tmncos : 
TaHs erat species anri frondentis opac4 
lUce ; sic leni crepitabat bractea.yento. ■ 
Corripit Aeneas extemplo, ayidusqne refUngit 
Cniiciantem, et yatis portat snb tecta Sibylbe»' 

Nec minits interea Misennm in littore Tencri 
Flebant , et cineri ingrato snprema ferebant. i 
Piincipio pingnem^sedis et robore secto 
Ingentem «trnxere pyram ; cni frondibns atris 
Intexnnt latera , et f erales ant^ cimressos 
Constitnt^t, decorantque super Kdgentibns armis. 
Pars ca}ido\latices et abena undaotia flammis 
Expediunt, corpnsque birant frigentis et ungnnt.- , 
Fit gemitns : tum membra toro defleta reponunt ; 
Pnrpnreasqne super vestes, velamina nota, 
"Conjiciant. Pars ingenti snbiere feretroV - 
Tnate ministerium, et snbjectam more parentumi: 
A^rersi tenuere facem : oongesta cremantur 
Tnrea dona, dapes , fhso crateres oliyo. 
Postquam coUapsi cineres , et flamma quieyit , 
B.eliqnia8 vino et bibuUm lavere favillam , 
O^qae lecta <jado te-nt Goryn«us abeno. 
Idem ter socios pnr4 circumtulit nnd^ ytf , . 
Spargens rore levi «t ramo felieis olivse , 
Lastravitqne viros, dixitqne novissima verba. 
At pins Aeneas ingenti mole sepnlcruro 
Imponity suaque arma viro, remnmqne, inbamque; 
Mottte snb «erio , qni none Misenus ab illo ' 



ftai AINEIDOS w.^S. 

Matrcs, atqne viri, defiinctaque corponi viti 
Magnanim&m heronm, pneri , innnpta?qae paeZLe, 
Impositiqne rogis jnvene» ante ora parentum ; 
Qn^m mnlta in silvis antnmni frigore primo 
s. Lapsa cadnnt folia ; aat ad terram gnrgite ab alto 
Qn^m mnltse glomerantur aves, ubi fi^igidas aniras 
Trans pontuin fiigat, et terris iinmittit apricis. 
Stabant orantes primi transmittere cnrsum , 
Tendebantqne manus , ripae ulterioris amore. ' 
^avita «ed tristis nnnc hos nunc accipit illos ; 
Ast alios longe submotos arcet arenA. 
Aeneas, miratns enim, motnsque tnmukn, 
Dic,1iit, o virgo, quid vnlt concunms ad amnem? 
Quidi^e petunt animae ? vel qub discrimine ripas 
Hae linquunt, illae remis vada livida vcrmnt.* 
^Olli sic oreviter fata est longaeva sacerdos : 
Aochisa gcnerate, deum certissima proles, 
Cocyti stagna alta vides , Stygiamque pahiilem f 
Di cujns jurare timent et faUere nttmen^ - 
H^ omnis, quam cerniS) inops inhumataque tnrba 

est: ' 

Portitor ille, Charon : hi , quos vehit unda , sepulti. 
Jfec ripas datur horrendas et rauca fluenta 
Tijifisportare prius, quitm sedihus ossa qni^mnt; 
Centum errant annos, volitantque haec littora drcaifli 
Tnm demum admissi stagna exoptata revisant. 
Constitit Anchisa satns , et vestigia pressit , 
Mnlta putans, sortemqne animo miseratus iniqnafli* 
Cemit ihi maestos, et 'mortis honore carentes, 
Leucaspim, et Lyciae ductorem classis Orontem, 
Qnos siihal a TrojA ventosa per aequora vectos 
Ohruit Auster, aqui involvens navemque virosqiie. 

Ecce gnbemator sese Palinurus agelurt, 
Qui Libyco nuper cursu, dum sidera servat, 
Exciderat pnppi, mediis eflusus in undi^. 
ponc ubi vix malt4 msestrtm cognovit in amhrl i 



▼.340. LIBERVI. 025 

Sic prior Rllofjuitur : Quis te , Palinure, deorum ^ 
Eripuit nobis, m«dioque sub aequore niersit? 
Dic age ; namque^ milii fallax haud ante repertils , 
Hoc uRO responso animum delusit Apollo, 
Qoi fore te ponto incolumem , finesque canebat 
Ventnrum Ausonios: en haec promissa fides cst? 
Ble antem : Neque te Phoebi cortina fefellit, 
Ikix Anchisiada, nec me deus sequore mersit. 
I^amqne gubernaclum multa vi forte revulsum , 
Cui datns haereham custos j oursusque regcbam , 
Praecipitans traxi mecnm,\ Mariai aspera juro 
I9on nUnm pro me iantum cepisse timorem , 
Qu^ tna ae, spoliata armis, excussa magistro, 
Beficeret tantis navi^ surgentibus undis. 
Tres Notus hibernas immensa per aequora noctea 
Texit me violentus aqua : vix lumine quarto 
Prospeid Italiam, sumnia sublimis ab unda. 
Panlatim adnabam terrae : jam tuta tenebam } 
IVi gens crudelis madida cnm veste gravatum , 
Pvensantemque i^ois manibus capita aspera montia, 
Ferro invasisset,.praedamque ignar? putasset. 
ISunc me fluctus habet , versantque in littore venti^ 
Quod te per coeli jucundum lumen, et auras , 
Per genitorem , oro , p^r spes sufgentis liili , 
Eripe me his, Lnvicte , malis : aut tu mihi terranP 
lujice, naniqne potes, portusqne require Velinos: 
Aut tn , si qua via est , &i quam tibi diva creatrix 
Osteudit ( neque enin^, cr^do, sine nun^ine divum 
^inmina tanta paras Stygiamqtte inaai^e paludem ), 
^a dextram misero, et tecum me tc^e per undas, 
Sedibus ut salt^m pUcidis in morte quiescam. 
Talia ^tus erat , coepit quum talia vates : 
Unde haec, o Palinure , tibi tam dira cupido ? 
Tt^^gias inhumatuf aquAo amnemque severniti 
Siunenidum adspicies, ripamve injussus adibis? 
Besine fata denm flecti sperare precando. 



fta6 AENEIDOS v. 37«. 

Sed cape dieta memor , dari soktia casns :/ 
Nam tua finitimi, longe {ateqa^^per nrbes 
Prodigiis acti coelestibm, ossa piabant ; 
£t statnent tnmnlnm , ^t tnmnlo solemnia mittent ; 
Aeternnmqne locns Palinnri nomen babebit. 
Hls dictis o.^ra& ?motae, pnlsasqne parnmper 
Corde dolor tristi; gandet cognomine terra. 

Ergo iter inceptnm peragnnt , flnvioqne propin* 
qnant. 
NaTita qnos jam inde nt Stygia prospexit ab nnda 
Per tacitnm nerans ire, pedemqne advertcrc ripae , 
Sic prior aggreditnr dictis , atqne increpat nltro : 
Qttisqnis es,.armatns qni nostra ad flnmina ten£s, 
Fareage qoid venias ; jam istinc et comprime gressnm : 
TJmbramm bic locns est , somni:, noctisqne soporae: 
0>rpora viva nefas^Stygi^ vectare carina. 
Nec ver6 Alciden me snm laetatns enbtem 
Accepisselacu, nec Tbesea, Pirithonmqne, 
Dis qnamqnam geniti atqne invicti viribns essent. 
Tartarenm iUe nmnn enstodem in vinola petivit 
Ipsias a solio regis , traxitqne trementem : 
Ui dominam Dilda tbalamo dedncere adortav 
Qaae contra breviter fata est Ampbxysia vates : 
NuUae bic insidiae tales; absiste moveri ; 
"Neiyim tela fernnt : Ucet ingens janitor antro 
Aeternnm latrans exsangnes tsrreat nmbras ; 
Gasta Ucet patrni servet Proserpina limen. 
Troius Aeneas , pietate insignis et armis , 
Ad genitorem imas Erebi descendit ad nmbras. 
Si te nnlla movet tantae pietatis imago , 
At ramum hanc ( aperit ramnm qni vcste latebat ) 
Agnoscas. Tumida ex irai tnm corda residunt. 
Nec plnra bis. lUe, admirans venerabile doiinm 
FataUs virgae , longo p6st tempore visnm , . 
Caeruleam advertit puppim, ripaeqne propinquat. 
Inde aUas animas, qnae per jnga longa s^ebaoit, 



1 T.41I. LIBER V'I. aa; 

I I)etarbat, laxatqne foros; simul accipitalveo 

I Ingentem Aenean. Gemuit snb pondere cymba 
Satilis, et mnltam accepit rimosa palndem. 
Tandem trans flnyinm incolumes vatemque Tiromqno 

i lolbrmi limo glaucaque exponit in ulva. 

;' Cerbems haec ingens latratu ;*egna triiauci 

i Pfersonat, adverso recubaus immanis in antro. 

i CttTates, horrereTidens jamcollacolnbris, 

I HeUe soporatam et medicatis frugibus oiTam . 

I (Hjicit: ille, fame rabida tria guttura pandens, 
Conipit objectamvatque immania terga resolvit 

' }ffum humi, totoque ingens extenditur antro. 
Oocnpat Aeneas aditum , custode sepulto , 
ETajiitqae celer <ipam irremeabilis undse. 
Continn6 audita? voces, vagitus et ingens , 

''l In&ntumque animse flentes in limine^primo ; 
Qnos dulcis vitse exsortes et ab ubere raptos 
Abstolit atra dies, et funere mersit acerbo. 
Hos jnxta falso damnati crimine mortis. 
Nec verd hae sine sorte datae , sine judice , sedes. 
Qnaesitor Minos urnam movet : iUe silentum , 
Concilinmqne vocat , vitasque et crimina discit. 
Proxima deinde tenent maesti loca , qui sibi letum 
Iiuontes peperere manu, lucemque perosi 
Projecere aninias. Quam vellent aethere in alto 
Nonc et pauperiem et duro^ perferre labores J 
Fas obstat, tristique pajus inamabilis unda 
Ailigat, et novies Styx inteiifusa coercet.. 
Nec procul hinc partem fnsi monstrantur in oinnem 
Lngentes campi : sic illos nomine dicunt. 
Hlc qnos durus amor crudeli tabe peredit 
Secreti celant calles , et myrtea ci rcum 
Silva tegit; curae non ipsA in morte reUnqnnnt. 
Ris Phaedram Proorinqne l6<Eus, maestamque Eriphylen 
Cmdelis nati monstrantcm vulnera , cemit, 
Eaadnenque, et Pasiphaen. His Laodamia 



L^jjirl 



aaS AETNEIDOS * T.^iy. 

It comes; et jaYenis qnondam, nanc femina, Caenist 
Rursos et in veterem fato reToluta figuram. 
Inter quas Pbcenisea recens a vuinere Dido 
£rrabat siivi in magni: quam Troius heros 
Ut primnm juxta stetrt, agnovitqne per nmbram 
Obscuram, qualem prii^o qui surgcre mense 
Aut ridet aut vidisse putat per nubila lunam , 
Demisit lacr^mas, dtdcique ai&tus amore est : 
Infelik Bido, Terus mibi nuntins ergo 
Tenerat extinctam, ferroque cxtrema seontam l 
Funeris, beu ! tibi causa fai .' Per sidera juro , 
Per superos , e t si qua fides tellure snb ima est , 
Inyitus, regina , tuo de littore cessi. 
Sed me jussa deum, quae nunc bas ire per vaAns, 
Per loca senta situ co^nnt , noctemque proiundam , 
Imperiis eg^re suis; nec credere quiyi 
Hunc tatttiim tibi me discessu fisrre doiorem. ^ 
Siste gradsrm, teque adspectu ne subtrabe nostro. 
Quem fugis?«xtremum fato quod te alloquorhoe esL 
Talibus Aeneas ardentem et torra tuentem 
LenJbat dictis anzmum, lacrymasque cic^t. ' 
Illa solo flxosocuios aversa tenebat ; 
"Nec magis incepto vultnm sennone movetnr , 
Qu^m si dnra silex aut stet Marpesia cantes. 
Taodem corripnit sese , atque inimica refugit 
In nemns nmbrifernm, conjnx nbi pristinus ifli 
Respondet «juris, aequatq^e Svdheus amorem. 
Nec minus Aeneas casu perctissus iniqno 
P r os e q tfit m lacrpuans longe , et miseratur euntefl. 
Inde datnm molituriter : jarmqne arva tcsnehaiit 
tJltima, quap beHo clari secFctafreqnentant. 
Hic illi occurHt Tydeus, bic inclyius armis 
Partbenopsens, et Adrasti pallentis imago. 
Hic multnm fleti ad snperos , belloqne cadud , 
Parttanidc*; quosille omnets Iod^^o ordine cernenf, 



.:V.- 



V.482. LIBERVI., »29 

lagemtiit; Glaucamqae, MeddkiUqae, Tbmfloclium* 

que, 
Trcs Antenbridas, Cereriqne sacnim Polyphoeten , 
Idaeaiilqne etiam cnrrps, etidm arma, tcneptem. 
Circmustant animae deitttra laRvaquc frequentes. 
Nec vidisse semel satis est : juvat nsque morari, 
Vx conferre gradnm, et veniendi discere cani^s. 
At Dananm proceres, Agamemnonia^que pKalanges, 
Ut Tidere virum fulgentiaque aHna per umbras , 
Ingenti trepidare metu : pars vertere terga , 
Ceu qnondam petiere rates : pars toUere voceto 
Exignam ; inceptns clamor frnstratur hiantes. 
Atque bicPriamiden laniatnm corpore toto 
Beiphobam vidit, lacelrntn crndeliter ora , 
Ora, mannsque ambas, popnlataque tempora rapti« 
Aoribus, et trunca^ inhones^o vulnere nares. 
Vix adeo agnovit pavitantem , et dira tegentem 
Sappllcia ; et notis compellat vocibus ultro : 
Beiphobe armipotcns, genus alto a sanguine Teucri, 
Qnis tam crudel^ optavit sumere pcenas? 
Cni tantdm de te liquit ? Mihi fama snprem4 
K^octe tulit, fessum vasti tc osede Pelasgnm 
Procubuisse super confusx stragis acervum. 
Tonc egomet tumulum Rhoeteo in littore inanem 
Coustitui , et magna Manes ter voce vocavi. 
Nomen et armalocnra servant. Te, amice,nequivi 
Conspicere, et p^trili decedens ponere terr4'. 
Ad qnaehaec Priamides : Nihil o tibi', amice , reHctum; 
Omnia Deiphobo solvisti et ftintiris umbris : 
Sed mc fata mea et scelus exitiale Lacaenae 
His mersere maiis; iUa hakc monumeuta reb*qirit. 
Namque ut supremam falsainter gaudia noctem 
£gerimus nosti; et nimium meminisse necesse est. 
Quam fatalis equus saltu soper ardua venit 
Pergama, et armatum peditem gravis attulit alvo; 

ao 



a3o AENEIDOS v. 5i6. 

Illa , chorum simukiu , evantes orgia cdrcnm 
Ducebat Phrygias : flammam media ipsa lehebat 
Ingentem, et snmmi Danaos ex aree vocabat/ 
Tum me confectum curis somnoque gravatum 
Infelix habuit thalamus ; pressitque jacentem ^ 

Dulcis et alta quies , placi^seque simillima morti. 
Egregia interea conjux arma omnia tectis 
Emovet, et fidum capiti subduxerat ensem. 
Intra tecta vocat Menelaum , et limina pandit ; 
Scilicet id magnum sperans fore mnnns amanti , 
Et famam extingui veterum sic posse malorum. 
Quid moror.^ irrumpunt thalamo; comes additns nna 
Horta^or scelerum Aeolides.. Di, talia Graiis 
Instaurate, pio si poenas ore reposco. .~ 

~ Sed te qui vivum casus, age, fare vicissim 
Attulerint: pelagine venis erroribus actus.' 
An monitu divum? an quae te^fortuna fatigat, 

"^ tJt tristes sine sole domos, loca turbida , adires.*^ 
Hac vioe sermonum roseis Aurora quadrigis 
Jam medium aetherio cursu trajecerat axem ; 
£t fors omne datum traherent per talia tempus : 
Sed comes ladmonuit , breviterque affata Sibylla (A : 
]^ox ruit, Aenea; nos fiendo ducimus horas. 
Hic locus est partes ubi se via findit in ambas : 
Dextera, qua; Ditis magni sub ihoenia tendit; 
"Bkc iter Elysium nobis: at laeva malorum 
Exercet poenas, et ad impia Tartara mittit. 
Deiphobns contra: Ne saevi, magna sacerdos; 
Discedam, explebo numerum^ reddarque tcnetris. 
I, decus, i, nostrum; melioribus '.tere fatis. 
Tantum efjfatns, et in yerbo vestigia torait. 

Respicit Aeneas subit6, et sub rupe siuistr«i 
Moenia lata videt tripUci circumdata muro, • 

Quae rapidus flammis ambit torrentibus amnis 
Tartareus Phlegethon, torquetque sonautia saxa, 
Port^ adversa , yagens , solidoque adamante coltunc*,' 



T.552. LIBERVI. aSi 

"Vis nt nnlla ▼iram, non ipsi exscindere ferro 
Ccdicolae valeant: stat ferrea tnrris ad anras; 
Tifflphoiieqtle sedens, palla snccincta crnentil, 
Vestibiiliim exsomnis servat noctesqne diesqne. 
Hine exaudiri gemitns , et sseva sonare 
Vcrf)era: tum stridor ferri, tractaeqne catense. 
Gottstitit Aeneas, strepitnmqne exterritnsliansit: 
Qnae scelemm facies? o virgo, «ffare ; qnibnsve 
Urgentar poenis? qni tantns plangor ad anras? 
Tum vates sic orsa loqni : Dnx inclyte Tencrnm , 
Kulli hks casto sceleratnm insistere limen ; 
Sed me, qnnm'lnci$ Hec^te pra;fecit Avemis, 
Il»sa deam poenas docnit, perqne omnia dnxit. 
Gnosins liaec Sliadamanthns babet dniissima regnt; 
Castigatqae aiK]&tqne dolos , snbigitqne fateri 
Qnse qnis apud snperos, fnrto laetatns inani, 
Distnlit in seram commissa piacnla mortem. 
Continn6 sontes ultrix accincta flagello- 
Tisiplione qnatit insnltans; tortosqne sinistrA 
Intentan« angues, vocajt ligmina saeva sororum. 
Tum demum horrisono stridentes cardine sacrie 
Panduntnr portae. Cemis custodia qnalis 
Vestibulo sedeat? facies qn* limina servet ?• 
Quinquaginta atris immanis hiatibns Hydra 
Saevior intus habet sedera : tura Tartarns ipsc 
Bi^patet in praeceps tantiim , tenditque sub umbraS| 
^uantus ad aetherium coeli suspectus Olympum. ' 
Hic genos antiqUum terrae , Titania pubes , 
Fulraine dejecti, fttndo. volvuntujt in imo. 
Hic et Aloidas geminos , immania , vidi , 
Corpora, qui manibus magnum rescindere coelum 
Aggressi, superisque Jovem detrud^re regnis. 
^i et <;rudeles dantera Salmonea pbenas , 
JDum fUmroas Jovis et sonitus imitatur Olympi. 
Quatuorhicinvectusequis, et lampada qnassans,' 
Per Grainm populos mediaeqne per £lidis urbem 



a3a , AENEIDOS v- 53«. 

Ibat ovanjH divamqae sibi pQsoebat honorem : 
Demens! qui nimbos et jjou ijnitabile fulmeii. 
Aere et cornipedum pulsa simularat eqaorom. 
At pater omiupotens deusa inter nubila telum 
Contorsit; non iWe faces, nec fnmea tsedis 
Lumina; pracipitemque immani turbine ^dcgit. 
Nec non et Tityoa, Terrae omniparentis alamuain, 
Cernere erat; p^r tota novem coiiugera corpu»^ 
Porrigitur; rostroque immanis vultur obimco 
Immortale jecur tondens, fecundaque pcenis 
Yiscera, rimatnrque epulis, habitatque sub ^to 
Pectore; aec fibris requies datur ulla ceiiatis. 
Quid memoremliapitbas, Ixiona, Piritboumqne , 
Quos saper atra silex jam jam lapsura cadentiqiie 
Imminet assimilis ? Lucent g^nialibus altJs 
Aurea fulcra toris , epulaeque ante ora parata? 
Regifico luxa : Furiarum roaximaiuxta 
Accubat, et manibus probibet contingere mensaa; 
Exsnrgitque facem attoUens , atque intonat ore. 
Hic quibus invisi fratres , dum vita manebat, 
Pulsatusve parens, aut fraus innexa cliemi; 
Aut quidiTitiis soli incubuere reperti^, 
Nec partem posuere suii» , qu£e maxima turba est ; 
Quique ob adulteriura caesi, quique arma secuti 
Impia, nec veriti dominorum fallere dextras: 
Inausi poenam exspectant. Ne quaere doceri 
Quam poenam, aut qnae forma viros fbrtunave mersic 
Saxum ingens volvunt alii, radiisve rotarum 
Districti pendent^sfe^et, seternumque. sedebit, 
Infelix ITieseus : Pblegysisque miserrimus omnes 
Admonet» et magna testatur voce per umbras: 
« Discite justitiam moniti, et nou temnere divos. » 
Vendidit bic auro patriarai , dominumque potentem 
Imposnit; fixit leges pretio, atque refixit. 
Hic tbalamum invasit natae, vetitosque hymenajos. 
Ausj omnes immane nefas , ausoque politi. 



T.6a4. IIBER VI. 235 

Non, mihi ai linguae centam sint, oraqne centnm f 
Ferrea vox, omiies scelerm^ comprendere formas, 
Omnia poenarnm percnrrere nomina , possim. 

Haec ubi dicta dedit P&oebi longaeva sacerdos: 
Sedjamage, carpeyiam, etsusceptnmperficemnnns: 
Acceleremns, ait. Cyclopnm edncta caminis 
Moenia conspicio, atque adverso fomice portas, 
Hapc ubi nos praecepta jubent deponere dona. 
Dixerat; etpariter, gressi per opaca viarum, 
Corripinntspatium medium,foribnsqne propinqnant. 
Occupat Aencas aditum, corpusqne recenti 
Spargit aqu4, ramnmque adverso in limine figit. 

His demnm exactis, perfecto munere divae , 
Devenere locos laetos , et amoena vireta 
Fortunatomm neraornm , sedcsque beatas. - 
Largior bic campos aetber et lumine vestit 
Pnrpureo; solemque suum, sna sidera, nomnt. 
Pars in gramineis exercent membra palaestris ; 
Contendnftt ttido, et fuW& luctantnr areni ; 
Pars pedibus plaudunt cboreas , et carmina dicnnt. 
Nec non Tbrcicins long4 cum veste sacerdos 
Obloquitur numeris septto discrimina vocum : 
Jam(]ne eadem digitis, jam pectine pulsat eburao'! 
Hic genns antiquum Teucri , pulcberrima prolcs , 
Magnanimi beroes , nati melioribus annis , 
Hasque, Assaracusque , et Trojae Dardabus anctor. 
Arma procul currasque virum miratnr inanes. 
Stant terra defixae bast?; , passimqne soluti 
Per campos pascnntur eqni. Qnae gratia currum 
Armommque ftiit xjvis, «^nae cura nitentes 
Pa8cei*e equos, eadem sequitur tellure repostos. 
Conspicit ecce alios dextr4 laevaque per beibam 
Vescentes, laetnmqne cboro Pacana canentes, 
Inter odoratnm lauri nemns, unde supera^ 
Plnri^^Sns Eridani per silvam volvitnr amnis. 
Hic manas,ob patiiam pugnando vulbcra pa^ai , 

ao. 



^H AENEIDOS T.66ew 

Qoiqoe saceje^otes casti dam vita manebat , 
Quiqae pii vateset Phoebo digna locoti , 
InTentas aot qni vitaxn excohxere per artcs , 
Qniqne sni memores al^ fecere me^iendo: 
Omnibns his nivea cinguntnr teiapora vilta. ' 
Qaos circnmfasos sic est ailEEUa Siliylla } 
Masaeom ante omnes, medinm nam plaiu'ma toriMi 
Htmc habet, atque hora^is exstantem snspicit altis: 
Dicite, felices auimae , tnqae, optime vates; 
Qaae regio Anchisen, quis habet locos? illius ergo 
Yenimas, et magnos Erehi tranavimos amoes. 
Atque huic rQsponsum paucis ita reddidit heros: 
l^ulli certa domus ; lucis habitacaas opacis , 
Riparumque toros et prata recentia rivis 
Incolimus: sed vos, si fert ita corde voluntas, 
Hoc superate jugnm; et facili jam tramite sistam. 
Dixit, et anVe tnlit gressum , camposqne niteutes 
Desuper ostentat : dehinc summa cacumina linqauot 

At pater Anchises penitas couvalle virenti 
Incl^asas animas, superamque ad lumen itnras, 
Lustrabat studio recolens^ omnemqoe soorum 
Forte recensebatnumeium, carosqoe nepotes, 
Fataqae, fortuaasqoe virum, m^resque, manvsqo^ 
Isque ubi tendentem adversum per gramina vidit 
Aenean, alacris palmas utrasque tetendit ; 
Efifnsaeque genis lacrymae; et vox excidit ore: 
Tenistji tandem, tuaque spectata parenti 
yicit iter durum pietas ! datur ora tueri , 
Nate, tua, et notas audire et reddei^e vooes ! / 
Sic equidem ducebam animo reharqne falnraoi; 
Tempora dinumerans; uec me mea cura fefellit. 
"*^uas ego te terras et qnanta per aeqaora vectom 
Accipio! quantis jactatum, nate, periclis! 
Qn^m met^i ne quid Libyae tibi regna^nocerrnti 
nie antem: Tua me, genitor, tua tristis imngo, 
SflBnlus occurrens, hsec limina tendere adegitk 



T.$96. LIBER VI. a3$ 

Stant s^e Tyxrheip classes. Da jangere dextram, 
D?, ^Bitor ; teq^ amplexa ua snbtralie nostiQo. 
Sic memorans, largo flet)a siiaiil ora rig^bat. 
Ter conat^s ibi ^ioUo dare brachia eircum ; 
Ter fmstra comprei^ J(^ums e0agil imag;^ , 
Parleribas ▼«ntis, Tolwuiqae simillima somj^o. 

Interea videt 4:eneas ia ▼alle redoctA 
•Wasam oemos, et vicga^ta sQoantia si^vis, 
I^thsomque , ^omo» placidas qai pr«natat, ao;inem. 
Hanc circaim jnnamer» gent^ pt^nliqne volabant : 
Ac velati in pratis, ^i ^i|>es "estate seren^ 
noribos insidma variis, et candida cJFcnm 
I^Iia faaduntar ; strepit omnis marmore.^ampat. 
UoiTescit visufiabito» causaftqa^e reqairxt 
Ia.scins Aeneas, qu^ siut €;a flomina porro, 
Qaive viri tanto compl^rint a^;mine ripaa: 
Tom pater Ancbises : Anim^e qijiibns aWra f&to 
Corpora debentur Letbaei ad flumiois nndam 
Securos latices et lo^ga oblivia pot^nt. ' 
Has eqaidem memorare tibi, atque ostendere coram , 
Jam prideip ac prolem cupio enumerare tuorum , 
QuA ma^s ItaliA mecum laetere reperti. 
pater, anne aliquas ad coelum hinc ire putanduinest 
SQblimes aniin£is > iternmqae in tarda reverti 
Gorpora? Qu^e l^cis miseris tam dira cnpido ? 
Dicam equidem; nec te suspensum, na^e, tenebo : 
Soscipit Anchises, atque ordine singnla pandit. 

Principio coelom, ac terras, camposque liqucntes^ 
I^centemque globum lunae^ Titaniaqoe astra , 
Spiritus intas alit ; totamqne infnsa per artna ^ 
Mens agitat molem , et ma^o se corpore miscet. 
Inde hominum pecudumqne genus , vitjBqve yoIan# * 

tnm, 
^t quae marmoreo fert monstra sn^ aequore pontus. 
I^neus t^t oUis vigor et ccelestis origo * 

Seminibas, quantum non noxia corpora tardant , 



i36 , AENElD^pS v.^^r. 

Terreniqoe hebeUiit artu» mbribtmdaqae membra. 
HiucJiM!l6mitcupiuntque,doteiitgaudcntqiie;ii«qa« 

auras 
Dis]»cinnt, <ilansx tencbris et carcerc c^m». 
Quin et supremo quum Inmine vita rehquit , 
Non tamen omne malnm q^scris , ncc fnnditus omncs 
Corporcae excednnt pestes; penitUMjnc neccsse esl 
Molta din concreta modis inolesccre miris. 
£rgo exercentur poenis , vetemmquc malomm 
Siq^plicia expendunt. Aliae panduntnr inanes 
Suspensae ad ventos : aliis sub gurgite vasto 
Infectnm duitnr soelus , aut exuritnr igni : 
Quisqne snos patimui' manes; cxindc pcr amplnm 
Mittimnr Elysium, ct pauci laeta arva tenemus : 
Bonec longa dies , perfecto tcmpori» orbc , 
Concretam exemit labem , pummque rdiquit 
Aetberium scnsum , atqne aurai simplicis igncm. 
Has omnes, ubi mille rotam vobrcrc pcr annos^ 
I^ctbaeum ad flnvium dcus cvocat agminc magco, 
SciKcct immcmores snpera ut convexa rcvisant , 
Rursns et incipiant in corpora vcHc reverti. 
Dixerat Anebiscs : natnmque, unaqtie SibyDam , 
poavcntus trahit in medios turbamquc sonantem ; 
Et tnmolnm capit, nnde omncs longo ordiiie possit 
Ad^ersos legere , et venientum disccrc vukus. 

Nnnc age , Dai-daniam prolem qnac dcindc seqnitBt 

M^IIl^^"^*^'** ^^^^ ^'^ S*^^*' ncpotes, 
P^nw^: «uinas , nostmmqne in nometi ituras , 

Aetberiaa Ital ** ^^^*» '©«» ; primns ad auras 

^^«», AIW^"''^*^ sangnine surget, 
^^***"* *>!>» Itmg^ **^^«>i, tna postnma prolcs; 
Edncct sa^is^^*^ «ertun LaTinia conjux 

"■*«* iH>stmBi dominabitur Albl 



1.7661 LI^BR VI. a37 

Proxinaus iUe Pxopas, Trojauae gloruLgei^; V 

£t Capys ; et Nu^iitor ; et , qui te nomioe ceddet , ^ 

Silvias Aeneas , pari ter pietate \ei armi* '^ 

K^gios, si uiaquain regnandam acceperit Albam. 

Qai javenes quantas ost^ntant, adspice, vires J 

At qai ambrata gemnt civili tempora quercii , • 

Hi tibi Nomentum, et Gabios, urbemque Fidenam ; • 

Hi CoUatinas iuiponent montibns arces, 

Piwnetios,- castrnmqne Inui , Bolamque , Coramqne : 

fisec tam nomina erant , nnnc snnt sine nomine terrae. 

Qnin et avo comitem sese Mavortins addet 

Romalos, Assaraci qnem sanguinis Ilia mater , i^ 

Educet. Videa' ut geminae staht vertice c^istae , 

£t pater ipse suo snperum jam signat honore)p ^ 

£a htyus, uate, auspiciis iUa inclyta Roma 

Imperiam terris, animos a&quabit oIyn|po , 

Septemque una sibi muro circumdabit arccs , 

Fclix prode virum : quali» Berecyutia mater 

lnvehitnr curru Pbrygias tnrrita per urbes , 

Ixta deum partu» oentum complexa ^epotes , 

Omnes coelicolas , omnes snper^ alta teneutes. 

Roc geminas nunc flecte acies : banc ad$pice getitem , 

Eomanasqne tuos. Hic Caesar, et omnislixli 

Pio<jemes, majgnnm coeli ventura sub axem. 

Hic vlr, bic est, tibi quem promitti saepins audis, 

Angnstus Caesar, divi genus; aurea conde^. 

Saecula qni rmsus Latio, itegnata pei* arva 

Satnmo quoudam ; snper et Garamantas et Indca 

Proferet imperiuro : jacet extra sidera tellus , 

Extra anni solisque vias, ubi coeUfer AtUs 

Axem humero torquet stellis ardentibus aptum. 

Hnjus inadventum jaiu nunc et Caspia regna 

Responsis horrent divum, et M^eotia* tellua , 

Et septemgejnini itubaat ti^epida ostia Nili. 

Nec vcrcV Alcides tantuu» telluris obivit, 

i^ixerit aeripedem cerv^ UfiH, aut Erymauthi 



a38 AENEID05 v. 8«a. 

Pacarit nemora, et L<$rnam tremefecerit arcat 
Nec, qoi pampineift victor jaga flectit habenis, 
' Ifiber, agens celso Nysae de vertice tigres. 
£t dnbitamas adhac yirtatem extendere factifi ? 
Aat metas Aasonid proldliet consistere terrlL ? 
Qais procal ille aatem ramis insignis olivse, 
•Sacra ferens? nosco crines incanaqne menta 
Kegis Romani, primns qoi legibas nrbem 
Fandabit, Caribas parvis et paapere terrd 
Missas in imperinm magnam : coi deinde snbibir 
Otia qni rampet patriae residesqae movebit 
ToUas ila arma viros, et jam desneta triumphis 
Agmina: qaem jaxta seqaitar jac^ntior Ajicos , 
Nnnc qnoqne jam nimiam gandens popolaribas aaris. 
VJs et Tarqainios re^es, animamqne snperbam 
tJltoris Bmti, fascesqae videre receptos? 
Consnlis imperinm bicprimns ssevasqne secores 
Accipiet ; natosqne pater , nova bella movestes , 
Ad poenam pnldirsk pro libertate vocal|it. 
Infelix ! ntcnmqne ferent ea facta minores , 
Vincet amor patriae, landnmqne immensa capido. 
Qnin Decios, Drasosqae pi-ocul, saevamque seciiri 
Adspice Torquatum, et referentem signa Camillam. 
Ili» antem , paribns qnas fiilgere cemis in armis , 
Goncordes aninue nanc, et dumnocte prementnr, 
Hea! qaantnm inter se bellam,^si limina vitae 
Attigerint, qnantas apies stragemqne ciebont , 
Aggeribns socer Alpinis atqd^ arce Monoed 
/ 1)e9cendens, gener adversis instmctns Eois.' 
* Ne,paeri,netantaanimisassnescitebelh; 
^l Neu patriae validas in viscera vertite vires. 

Tuqne prior, ta, parpe , genus qni dads Oljntpo: 
Projice tela mann, sangnis meos. 
lUe trinmphatii Capifblia ad alta Corintho 
Victor aget carrnm, csrais insignis Achivis. - 
£i>aet iUe Argos, Agamemnomasque MvQtiutt, 



V. 838. LIBERVI. 259 

Xpsomqae Aeaciden, genus arniipotcDtis Acliilli ; 
XJItm avos Trojae, templa et tcmerala Miiierva\ 
Qois te, magne Cato, tacitum, aat te, Cosse, reliu« 

qnat? 
Qais Gracclii genus ? ant geminos , dao fulmina belliy 
Scipiadas, cladem Libyae? parvoque potentem 
Fabriciom? vel te sulco, Serrane, serentem ? 
Qao fessnm i*apitis , Fabii ? Tu Maximos ilie es , 
TJniis qoi nobis canctando restitnis rem^ 
£x.cadent alii spirantia mollius aera , 
Credo equidem; vivos ducent de marmore vultus ; 
-Orabant cansas melius ; eoelique meatn? 
Describent radio , et surgentia sidera dicent. 
Tu regere imperio popnlos, Romane, memento ; 
Hae tibi. emnt artes , pacisque imponere morem , 
Parcere subjectis, et debeUare superbos. 

Sic pater Ancbises ; atque baec miratitibus addit : 
Adspice ut insignis spoliis Marcellus opimis 
Ingreditnr, victorque viros supereniinet omnes. 
'^iic rem Romanam, magnu turbante tumultu , 
Sistet; eques sternet Poenos, Gallumque rebellem ; 
Tertiaqne arma patri suspendet capta Qnirino. 
Atque bic Aeneas, uni^ namque ire videbat 
i^greginm forma juvenem et fulgentibus armis , 
Sed frons laeta parum et dejecto Inmins yultu : 
Qnis, pater, ille virum qui Ssic comitatur euntem ? 
Filius? anne aliqnis magna de stirpe nepotum ? 
Qni strepitus civck comitum? quantum instar in ipso 
est! * .^ ■ ' ^ 

Sed nox atra caput tristi^circumvolat umbri. *^ « 
Tum pater Ancbises lacrymis ingressus obortis : ' ^ 
O nate, ingentem luctum ne qnaere tuortmi ; i 

Ostendent terris b^nc tantnm fata, neque ultri 
Esse sinent. Nimium vobis Romana propago 
Yisa potens, Superi, propria baec «i dona fnissent. 
Qnantos ille vircun magnam MavOrtu ad orbem 



a4o AENEIDOS LIBER VI. t. 872, 

Campns aget gemltus! vel quae, Tiberine, videBis 
Funeri^, quum tuaiulum praeterlabere recentem .' 
Nec pner Iliac4 quisquam de geute Latinos 
In tantnm spe toUet avos ; nec Romula qnondam 
UIlo se tantum tellus jaotabit alumno. 
Hen pictas ! hcu prisck fides I invictaqtie bello 
Dextera ! non illi se quiaquam impune tulisseft 
Obvius armato, seu quum pedes iret in hostem , 
Seu spumantis equi foderet calcaribns ai*mos. 
Hen! miserande pner, sd qna fata aspera nunpas, 
Tu Marcellus eris. Ma(nibus date lilia {ilenis : 
Purpnreos spergam flore^, animamque nepotis 
His saltem accumnlem donis, et fungar iminji 
Mtmere. Sic tot4 pas^im regione vagantur 
Aeris in campis latis , atque omnia Instrant. 
Quae postqnam Anchises iiatnm per singula dnxit, 
Incenditque animum famse venientis anioi^e ; 
Exin belia viTO memorat quae deinde gerenda , 
liaurentesque dbcet populos , urbemqne Latini , 
Et qno quemque motlo fn^iatque feratqne laboiTm. 
Snut gemime Somni porfae ; qnarum altera fertnr 
Comea, qusi veris facilis datnr exiti^ umbris: 
Altera, candenti perffcta nitens elephanto; 
Sed falsa ad coelum mittunt insomnia Marie*. 
His ubi fum natum Auchises UDaque SJbyllam 
Proseqnitnr dictis; portaque emittit ebuma. 
Ille viam secat a;d naves , sociosque revisit. 
Tnm se ad Caietae recto fert littore pbrlum : 
Anchora de prora jacitur ; stant littore puppes. 




AENEIDOS 

LIBER SEPTIMUS. >^ 



JL V qaoqiie littorlbns nostris, Aeneiia nntrix, 
Aeternam moriens famam , Caieta, dedisti : 
£t nanc servat honos sedem tnas; ossaqae nomen 
Hesperia in magn^ , si qna est ea gloria , signat. 
At pios exsequiis Aeneas rite solntis, 
Aggere composito tamuli, postqaam alta qni^^unt 
Aeqoora, tendit iter velis, portamqne relinqnit. 
^Adspirant anrae in noctem, nec candida cursns 
Lnna negat; splendet tremolo snb lamine pontns. 
Proxima Circaeae radnntnr littora terrse , 
Dives inaccessos nbi Solis filia lucos 
Assidao resonat cantu, tectisqne su^erbis 
Urit odoratam noctur^a in Inmina cedrum , 
Arguto tennes percurrens pectine telas. 
Uinc exaudiri gemitus iraeque leonum 
Vinda recnsantum et scia sub nocte rudentom 5 
Saetigerique sues, atque ii;^ pra^sepibns ursi 
Saevire, ac formae magnorum ululare Inporinn ; 
Quos hominum ex facie dca saeva potentibus herbia 
Indaerat Grce in vnltus ac terga ftrarnm. 
Qoae ne monstra pii paterentur talia Troes 
Delati in portus , neu littora dira subiirent , 



a4a AENEIDOS v.aa. 

Neptimiis ventis impleyit vela secnndis, 

Atqae fagara dedit , ^t pcxter Yzdi. Fervida Vexit. 

Jamqae rabestcebat radiis mare, et aethere ab alto 
Aarora ia roseis folgBbftt ltit«ft hi^ : 
Qaum venti |>osaere, omnisiqae repente resedit 
Flatas, et in leftto luctantur marmore tonsce. 
Atque hic Aciieiis ifigfe^tem ex aqubre lucum 
Prospicit. Hunc ioter flavio Tiberinns amoeno , 
Yorticibos rapidis, et maltA flayas arena , 
In mare pro;*ampit : variae circamqtie supraque 
Assuetae ripis volucres et fluminis alveo 
Aethera mulcebant cantn, iucoq^ volabaut. 
Flectere iter sociis, terraeqne advertere proiras , 
Imperat, et laetus fluvio succedit opaco. 

Nuac age, qui reges, Erato, q^ tempora reranif 
Qois Latio antiquo fuerit status, advena classem 
Quiun prlmiim Atisoniis eiercitus appuUt oris, 
Expediam, et primae revocabo exordia pugiiae. 
Tu vatem, tu, Diva , mo'ue. Dicam horrida beHa ; 
Dicam acies, actosque aniiliis in fiinera iceees , 
Tyrrhenamque raanum , totamque sub krma coactAia 
Hesperiaiii. Major reriilin ii!lLihi nascitur ordo, * 

Majus opus moveo. Uex £irVa Latinns et hrbes 
Jam se^ior longa placidas in pace regebat. 
Hnnc Fauno et nymphA genitnm Laurente Marica 
Accipimus. Fauno Picas pater ; isque parentera 
Te, Satui*ne, refert; tn sangniilis ulHmus auctor. 
Filiushuic, fato divnm, prolesque virih's 
Nnlla fuit; prinisiqae oriens erepta juveut^^st. 
Sola domuni et tantas servabat filia sedes , 
Jam matnra viro, jam plenis nubilis annis. 
Multi iilakn magno e Latio fotaque petebant 
Atjsonii. Petit ante aliois pulcherrimus 6mne$ 
Tnrnus, avis atavisqUe potens; quiem regia copiax 
Adjungi geit^mm hiiro properabat amore ; 
8ed vaiiis port^nta djbnta tetiorifeas ol)stimt. 



T. 5S. tlBERVH. 4/,S 

Xiaurus erat tecti medio, in penet^alibaa altis, 
Sacra comam, maltosqae metu servata pei* aimos; 
Qnam pater invcntam , primas quum conderet arcet, 
Ipse ferebatur Phoebo sacrasse Latinus, ^ 

Laareutisqne ab ea nomen posuisse colonis. 
Hujos apcs snmmum densee ( mlrabile dictn ), 
Stridore ingenti liquidum trans aetbera vectae , 
Qbsedere apicem; et, pedibns per mntua nexis, 
Examen snbitum ramo frondente pependit. 
Continuo vates, Externum cernimns, inquit, 
Adventar/ virnm, et partes petere apnen eastlem 
Partibus ex isdem, et summa dominarier arce. 
Practcrea, castis adolet dum altaria taedis, 
Ut jaxta ^enitorem adstat Lavinia virgo^ 
Visa ( nefas ) longis comprendere crinibus ig^nem , 
Atqne omnem ornatum flamma crepitante cremari ; 
Regalesque accensa comas , accensa coronam 
Insignem gemmis; tum fumida lumiue fulvo 
Involvi, ac totis vulcanum spargere tcctis. 
Id ver6 horrendum ac visu mirabile ferri : 
Namqne fore iUustrem fama fatisque canebant 
Ipsam; sed populo magnum portendere bellum. 
At rex, sollicitus monstris, oracula Fauni 
Fatidici genitoris adit , Incosqne sub alti 
Coosnlit Albuneil, nemorum.quae maxima sacro 
Fonte sonat, saevamque exhaiatopaca mephitim. 
Hiac Italae gentes, omnisqne Oenotria tellus, 
la dnbiis responsa petnnt. Hnc dona sacerdos 
Qnura tnlit, et caesamm ovium sub nocte silenti 
Pellibus iucnbnit stratis, somnosque petivit, 
Molta modis simulacra videt volitantia mii*i^, 
Et varias audit voces, fmiturque deorum 
Colioqnio, atque imis Acheronta affatur Avernis. 
Hic ct tnm pater ipse petens responsa Latinus 
Centiim lanigeras mactabat rite bidentes , 
Atqae haram efjfultos tergo stratisqne jacebat 



ft44 AENEIDOS v.gi 

^elleribas. Snbita ex alto vox reddita laco est : 
Ne pete connabiis oatam so<^iare Latinis , 
O mea progeni^s , thalamis nen crede paratis : 
Bxtemi veniunt generi , qai sangnine nostram 
Komen in astra ferant , qaornmqae ab stirpe ncpotes 
Omnia snb pedibas, qaa sol atrumqae i^currens 
Adspicit oceanam, vertiqaeregique yidebant. 
Haecresponsa patris Faani, monitusqne silenti 
Nocte datos, non ipse sao premit ore Latinos ; 
Sed circum la^e Tolitans jam fama per urbes 
AaSooias tiderat, quum Laomedontia pabfts 
Gramineo ripae religavit ab aggere classem. 

Aeneas, primiqne duces, et pulcher liilas, 
Gorpora snb ramis deponnnt arboris altse , 
Instituantque dapes , et adorea bba per herbam 
Sabjiciunt epnlis ( sic Juppiter ille monebat ) , 
£t cereale solum pomis agrestibus augent. 
Gonsamptis hic forte aiiis, ut vertere morsus 
ExigijLam in cererem peauria adegit edendi , 
Et violare mann malisqae audaeibus orbem 
Fatalis crusti, patulis nec parcere quadris: 
Heas! etiam mensas consumimus ! inquit liilas. 
T^ec plura alludens. £a vox auditfi laborum 
Prima tulit finem, primamque loquentis ab ore 
Ei^ipuit pater, ac stapefactus numine pressit. 
Gontinu6: Salve, fatis mihi debita tellus^ 
Vosqiie, ait, o fidi TrojaB, salvete, Penates. 
Hic domus, haec patria est. Genitor niihi talia , namqae 
Nunc repeto , Anchises fatorum arcana rcliquit : 
Qaam te, aate, fames^gnota ad littora vectnm 
Accisis coget dapibn^ consumere mensas, 
Tum sperare domos defessus , ibique memento 
Prima locare m&nu molirique aggere^tecta. 
Haec erat flla fames; haec nos suprema manebat, 
Exitiis positura modum. - 

Quare agite, et primo lactiicam inniiae solis 



V. i3o. LtBER VII. 245 

Qnae loca , qaive habeant homi^es , v^ mawi ge^tis » 
TestigemiLS, et a porta (jUv^rsa pjet^mus. 
Nanc pateras libate Joyi, precinusque vocate 
Anchisen genitorem, et vina reponite mensis. 
Sic deinde efTatas, frondenti tempora ramo 
Implicat, et.Geniamqae |oci, primamqne deortun 
Tellarem, Stymphasqne, et a(Uiac ignota precatar 
Fiamina : tum J^oc^em , Noctisqae orientij^ *igi?a , 
Idaeamque JTovem, Phrygiamqae. ex ordine matrem, 
InvQcat, et duplices Cpeloqu^ Ertboqae parentes. 
Hic pater pmnipotjei^s ter coelo clara^ ab alto 
Intonait, radiisqpie ardenjt^m lucis et auro 
Ipse manu qoatiens ostendit ab aethere nubem. 
Diditur hic subito Xrojapa per agmina rumor , 
Advenis^ diem quo debita moenia coodant. 
Gsrtatim inj&taarant epulas, atque ominc magno 
Cratetas laejti statuunt, et vina coronant. 

Postera quum pi'imA lustrabat lampade terras 
' Orta dies, urbcm, et fines, et littoi*a gentis, 
Diversi explorant: h«c ibptis stagna Numici , 
Hunc Thybrim fj^uvium , hk fortes habitare Latinos. 
Tum satus Anchisa delectos ordine ab omni 
Centum oratores augusta ad mcenia regia 
Ire jubet, r<itmis velatos Palladis omnes; 
Donaqne ferre viro, pacemque exposcere Teucris. 
Hand mora; fostinant j,ussi, rapidik[ue feruntur 
Passibus: ipse humiU designat mcenia fossa^ ^ 
Moliturqne locum; primasque iu Uttore sedes, 
Castrornm in morem, pii^is atque aggere cingit. 
Jamque iter emensi, turres ac tecta Latinornm 
Ardua ceruebant juvenes, muroque subibant. 
Ante urbem pneri et primaevo flore juventus 
Exercentur equis, domitantque in pulvere carras, 
Aat acres teudunt arcus, aut lenta lacertis 
Spicnlacontorquent, cursuque ictnque kcessunt: 
Qunm praeivectas equo longaevi regis ad aures 

ax. 



»46 AENEIDOS ▼. i66. 

Nantios ingentes ignoti in veste reportat 

Advenisse viros. Ule intra tecta vocari 

Imperat, et solio medins consedit avito. 

Tectam angastam , ingens, centnm snblimeoolnnuiisy 

Urbe fnit snmmi , Lanrentis regia Pici , 

Horrendnm silvis et relligione parentnm. 

Hic sceptra accipere, et primos attoUere ftsces, 

B.egibns omen erat; boc iUis cnria templnm ; 

HjB sacrys sedes epnlis; hic, ariete caeso , 

Perpetnis ^liti patres considere mensis. 

Quin etiam vetemm effigies ex ordine avomm 

Antiqna e cedro, Italnaqne , paterqne Sabinns 

Vitisator, ctirvam servans snb imagine falcem , 

Satnmnsqne senex , Janiqne bifrontis imago , 

Vestibulo adstabant; aliiqre ab origine reges 

Bfartia qni ob patriam pngnando vnlnera passi. 

Moltaqne prseterea sacris in postibns arma ; 

Captivi pendent cnrrns, cnrvaeqne secnres, 

fx crist» capitnm, et portarnm ingentia clanstra , 

Spicnlaqne, clypeiqne, ereptaqne rostra c^rinis. 

Ipse Qnirinali litno parv4que sedebat 

Succinctns trabeA, laevaqne ancile gerebat 

Picus, eqnnm domitor ; quem capta cupidine conjux 

Anred percnssum vii*g4, vcrsumque venenis, 

Ferit avem Circe, sparsitqne c<4oribns alas. 

Tali intns templo divom , patriiqne Latinns 

Sede sedens, Tencros ad sese in tecta vocavit; 

Atque baec ingressis placido pfior edidit ore : 

Dlcite, Dardanidae , neqne enim nescimns et nrben 
Et genus, anditiqne advertitis aeqnore cnrsnm, 
Quid 2>etitis? quae causa rates, aut cajus egentes 
Littus ad Ausoninm tot per vada cqerala vexit? 
Si ve errore viae , sen tempestatibus acti , 
'( Qnalia mnlta mari naDta5 patiuntur in alto ) 
Fluminis intrastis ripas, portuque sedetis; 
Ne fngite hospitinm; neve ignoratc Latinos 



V. -loa. L I B E R VII. 247 

Satarni gentem , liaad vinclo nec legibas seqoam , ^ 
Sponte snk, veterisqce dei se more tenentem. 
Atqne eqoidem memiiti ( fama est obscarior annis ) 
Aunincos ita ferre senes; his oitus ut agris 
X^aT^anas Idseas Phi^ygise penetrArit ad nrbes, 
liliTeiciamqae Samam, qaaenancSamothraciafertnr. 
Hinc iUam.Confrhi Tyrrhen^ ab sede profectum 
Aarea nnnc solio stellantis regia co6li 
Aocipit, tt nameram diyoram aharibas addit. 
Dixerat ; et dicta Ilioneus sic voce secutus ; 
Kex , genos egreginm Faani , nec flnctibus actos 
Atra subegit Llems vestris saccedere terris ; 
Kec sidos regione viae littnsve fefellit. 
Consiiio hanc omnes animisqne volentibus urbem 
Afferimnr , pulsi regnis , quse majuma qnondam ' 
Extremo veniens sol adspjciebat Olympo. «. 
Ab Jove principinm generis; Jovel)ardanti pubes 
Gaudet avo: rex ipse, Jovis de gente suprema , 
Troius Aeneas tua nos ad limina misit. 
Qnanta per Idaeos saevis effnsa Mycenis 
Tempestas ierit campos , qoibus actus nterque 
Enropae atque Asia fatis coucurrerit orbis , 
Andiit, et si ^nem tellus extrema refuso 
Sobmovet oceano , et si qnem exteuta plagarum 

' Qoatuor in medio dirimit plaga solis iniqui. ' ' 
Diluvio ex illo tot vasta per scquora vecti , 
Dis sedem exiguam patriis , littusque rogamns 
Innocnum , et cnnctis undamque auramqne patentem. 
Non erimas regno indecores ; nec vesti-a feretur 
Fama levis, tantive abolescet gratia facti ; 
Nec Trojam Ausonios gremio excepisse pigebit. 
Fata per Aeneae juro , dextrainque potentem , 
Sive fide, sen qnis beUo est expert;;s ct armis ; 
Mnlti nos populi, multae ( ne temne quod nltro 
Pneferimus manibus vittas ac verba precantia ) 
£t petiere aibi et volnere adjt^igere g^ntes* 



s4S AENEIDOS v. 338. 

Sed nos fat^ de&m vestras exquirere terras 
I^periis egere 3ais. Hioc Dardanas ortus 
Huc repetit ; jussisque ingentibus urg,et ApoUo 
Tyrrheauiu ad Thybrim et fOntis vada sacra Numici. 
Dat tibi prseterea fortuna parva pi*ioris 
^MLunera, reliquias Troja ex ardente ireceptas. 
Hoc pater Auchises auro libabat ad aras : 
Hoc Priami gestamen erat, qnum jui*a vo<ratii 
More daret populis; sceptrumque, s^ei^que tiaras, 
Iliadumque labor ve&tes. 

Talibus lUonei- dictis, defixa Latinns 
Obtutu tenet ora , soloque immQl^ilis bseret , 
Intentos volvens oculos : nec purpura regem 
Picta movet, nec scept^'a movent Priameia tantixm. 
Quantum in co^nntibio natae thalampque moratur : 
Et veteris Fauni volvit sub pectore sortem^ 
Hunc illum fatis externa ab sede profectum 
Portendi generum, paribusque in regna vocari 
Auspiciis; huic progeniem virtute futuram 
Egi'egiam, et totum quae viribus occupet orbem. 
Tandem Isetus ait : Di nostra incepta secundent , 
Auguriumque suum. Dabiti^r, Trojane, quod optas. 
Mnnera nec sperno. Non vobis, rege Latino, 
Divitis uber agri Trojaeve opnlenti^ deerit. 
Ipse modo Aeneas ( nostri si tanta cupido est, 
Si jungi hospitio properat , sociu^ue vocari, ) 
Adveniat; vultus neve ex^orres<?9t amicos. 
Pars mihi pacis erit dextram ,teti^$e tyranui. 
Tos contra ^egi mea nnnc mandata referte. 
Est mihi nata, viro gentis quara juz^ere nostrse, 
l!^on palrio ex adyto sbr^es, non pluriuia ccefcj 
Monstra siuunt: generos externis affore ab oris, 
Hoc Latio restare panunt , qui sauguine nosttrojn 
Nomen in astra ferant. ^uuc illqm poscei*e.^^ 
Et reor, et, si quid veri mens angurat, opto. 
Hsec effatus, eqttos nnii^ro pater eligit cfmol: 



▼-»74. LIBERVII ft49 

Staliant ter centum nitidi in pi^aesepibns altis. 
Omnibos extemplo Tencris jnbet ordine dnci 
Infttratos ostro adipedes pictisqne tapetis. 
^nrea pectoribns demissa monitia pendent : 
Tecti anro, fnlvnm mandnnt snb dentibns aurnm. 
jy>senti Aeneae cnrrnm geminosqne jngalcs , 
Semine ab a^tberio, spii^ntes naribns ignem , 
Hlornm de gente patri qnos Baedala Circe 
SnppositA de matre notbos fnrata creavit. 
Talibus Aeneadae donis dictisqne Latini 
Snblimes in eqnis redennt, paceraqne rej^ortonl. 

Ecce antem Inacbiis ^ese referebat ab Argis 
Saeva Jo^tris conjnx, anrasqne invecta tenebat ; 
£t laetnm Aenean classemqne ex aetbere longo ' 

Dardaniam Sicnlo prospexit ab usqne Pacbyno. 
Moliri jam tecta videt , jam^ fidere ten-ae', 
Des<jmisse rates: stetit acri fixa dolore. / 
Tnm, qnassans capnt, baec effnndit {iectore dicta : 
Heu stirpem invisam ! et fatis contrarja nostris^ 
Fata Phrygnm! nnm Sigeis occnmbere campia, 
Nam capti potnere capi ? nnm incensa crcmavit 
Troja viros ? medias acietf mediosqne per igncs 
Invenere viam. At, credo , mea nnmina tandem 
Fessa jacent , odiis ant exsatnrata qnievi 
Qnin etiam patri^ cxcnssos infesta per nndas 
Ansa sequif^et profngin toto me opponere ponto: 
Absumptae in Teucros yires coelique marisque. 
Qaid Syrtes, ant Scylla mibi, quid vasta Cbarybdis 
Profnit ? optato conduntnr Tbybridis alveo , 
Secnri pelagi, atqne meL Mars perdere gentem 
Iramanem Laptifium valnit: concessit in iras 
Ipse denra antiqnam genitor Calydona Dianae. 
Qnod scelas aut Lapitbas tantum, aut Calydona me« 

rentem? 
Aitt ego, magna Jovis conjnx, nil linqnere inansnni 
Qnae potni infielix, qnae memet in omnia verti , 



i5o AENE^DOS^ t. 309. 

Yincor ab Aene4. Qnod si Wea nnmina non snnt 
Magna satis, dnbitem hand equidem implorare qnod 

nsquam est. 
Fleclere si neqnep Snpcros, AjDheronta movebo. 
Non dabitnr regnis ( esto ) p^hibere Latinis, 
Atque immota manet fatis X.^viniaiconjns:: 
At trahere, atque moras t^ntls Ucet ^ddere rebus; 
At lioet amborum popnlos exscindere regum. 
Hac gener atque socer coe^nt merccde suorum. 
Sangnine Tiojano et Rutulo dotabere, vi^go; 
Et Bellona manet te pronuba*!^Nec iace tantum 
Cisseis praegnaus ignes eni^a jugales; 
Quin idem Veneri partus s^tis, et l^^aris alter, 
Funestaeque iterum recidiva iu Pergama taedac. 

Haec ubi dicta dedit, te^ras horrenda petivit. 
Luctificam Allecto dirarnm ab sede dearum ' 
Infernisqne ciet tenebris; cui tristia bella, 
Iraeque, insidiaeque, et crimina uoxia cordi. 
Odit et ipse pater Plnton , odere soroces 
Tartareae monstrum : tot sese vertit in ora , \ 
Tam saevae facies, tot puUulat atra coinbris. ^ 
Qnam .Tuno his acuit verbis, ac talia fatur : 
Ilnnc milii da proprium, virgo sata Nocte , laborem» 
Hauc operam; nenoster honos infractave cedat 
Faraa loco; neu connubiis ambire Latinum 
Aeneada; possint, Italosve oboidere flnes. 
Tn potes unanimos armare in proelia fratres, 
Atque odiis versare domos: ttt verbera tectis 
Funereasq^e inferre faces : tibi nomina inille, 
Mille nocendiartes: fecnndum concute pectus, 
Disjice compositam pacem, sere crimina belli : ' 
Arma velit, poscatque simul, rapiatqne juventa». 

Exin Gorgoneis Allecto infecta venenis - 
Principio Latium et Lanrentis tecta tyranni 
Celsa petit, tacitumque obsedit limen Amatas: 
QuamsuperadventuTeucrumjTurmciuchymeBffis, 



▼.344. LIBERVII. a5i 

Femlneae ardentem caraeqae ii-aeque coquebaD l. " ' 
Haic dea cdsroleis onum de crinibus anguem 
Conjtcit, inque sinum praecordia ad intima subdit, 
Qno furibunda domum monstro permisceat omnem. 
lUe inler vestes et levia pectora lapsus 
VolTitur attactu nullo , fallitque furentem , 
Tipeream inspirans animam : iit tortile coUo 
AQmm ingens coluber ; fit longae taenia vittae , 
Imiectitque comas, et membris Inbricns errat. 
Ac dam prima lues udo sublapsa veneno 
Pertentat sensus, atqae ossibus implicat ignem , 
Necdum animus toto percepit pectore flammam , 
MoUiiis, et solito nAttrnm de more, locuta est , 
Molta super nata lacrymans , Phiygiisque hymenaeis: 

Exsulibusne d^tur ducenda Laviuia Teucris ^ 
genitor ? nec te miscret nataeque^ tuique ? 
Nec matiis mlseret, qnam prirao aquilone iielinquct 
Perfidus, alta petens abdpct^ virgine, praedo? 
At non sic Pbrygius penetrat Lacedsemona pastor , 
Ledaeamqne Helenarii Trojanas vexit ad urbes ? 
Qoid tua sancta fides, quid cura antiqna tuorum , 
Hl consanguineo toties data dextera TUrno ? 
Si gener eicternA petitur de genle Latinis , 
Idque sedet, FdUnique premunt te jussa parentis ; 
Omnem eqtlldem dc^ptris terram quae libera nostrit 
Bissidet extemam rcor , et sic dicere divos. 
£t Tarno, si prima domus repetatUr origo , 
Inacbus Acrisluslqac patres, medi^que Mycenac. 

Mis abi neqtlidquafti dictis ejtperia Latinum 
Contra stare videt, peuitusque in viscera lapsum 
Serpentis fdriale malum, totamque pererrat ; 
Tum vero infcKx , ingentibus excita monstt^is , ^ 
Inmiensam siae more furit lyinphata per lirbem : 
^u qnondam torto voIitaOs sub veibere ^urbo , 
Qoem paeii magno In f^ro x^acua ati ia circum 
latcnti lodo exei-ccnt; ille,a(itas habena 



25a AENEIDOS^ v^ZZo. 

Curvalis fertxir spatiis : stnpet inscia snpra 
Impnbesque maiins, inirata volubile bnzum: 
Bant animosplagae. Non cnrsu seguior illo 
Pcr medias nrbes agitur, popnlpsque feroces. 
Quin etiam in silvas, simnlato numine Bacchi, 
JMajns adorta nefas, majoremqne orsa fnrorem, 
Evolat; et natam frondosis montibns abdil; 
Qu6 thalamum eripiat Tencris^taedasqne moretor: 
Evoe Bacche, fremens, solum te virgine dignnm 
Yociferans: ^tenim moUes tibi snmere thyi-s^s, 
Te Instrare choro , sacmm tibi pascere cnnem. 
Fama volat: fnriisque accens^s pectore matres 
Idem omnes simni ardor agit nova qnserere teda. 
, Desernere domos : ventis dant coUa comasque. 
. Ast aliae ^remnlis nltdatibns sethera compient, 
Pampineasque gerunt incinctae pellibus hastas. 
Ipsa inter medias flagrantem fervida pinnm 
Snstinet, ac natae Tnrniqne canit hymcnaeos, 
Sanguineam torqnens aciem ; toi*vumque repente 
Qamat: lo matres, audite nbi quaeque, Latime, 
Si quapiis animis manet infelicis Amatae 
Gratia,' si juris matemi cnra remordet; 
Solvite crinales vittas, capite orgia mecnm. 

Talem inter sUvas , inter deserta feramm , ^ 
Reginam Allecto stitnnlis agit nndique Bacchi. 
Postqnam visa satis primos acnis^ ftirores, 
GonsUiumque omnemque domnm vertisse Latini; 
Protenus hinc fuscislristis dea toilitur a)is 
Audacis Rntuli ad muros, quam dicitur urbm 
Acrisioneis Danae ftmdasse colonis , * 
Praecipiti delata noto : loctls Ardea qnondm. * 
Dictns avis, et nnnc magnnm manet Ardeai i 
Sed fortnna fuit. Tectis hic l^nrnns In «O^ 
Jam mediam mgr& carpebat nocte quiel)^^ 
AUecto torvam faciem et furialia membei ^ ' 
Exuit : in vultus sese transformat anileaf 



.:,r jt: 



V. 4i6. LIBER VII. a53 

£t frontem obscaenam rugis arat : indait albos 
Com vitta crines: tum ramum innectit oliya;. 
Fit Oalybe, Junonis anus templique sacerdos: 
Et juveni ante oculos his se cum vocibus offert: 

Turne, tot incassum fusoS patiere labores , ' 
£t tua Dardaniis transcribi sceptra colonis ? 
"Sitx tibi conjugium et quaesitas sanguine dotes 
Abnegat, externusque in regnum quaeritur haeres. 
I nonc, ingratis offer te, irrise, periclis: 
Tyrrhenas, i, sterne acies ; tege pace Latinos. 
Haec adeo tibi me, placida quum nocte jaceres, 
Ipsa palam &ri omnipotens Satumi|a jnssit. 
Quare age, et armari pubem, portisque moveri , 
lAtusin armapara ; et Phrygios» quifluminepulchro 
Consedere, dnces, pictasque exure carinas. 
Godestnm vis magna jubet. Rex ipse Latinus , 
Ni dare conjngium , et dicto parere fatetur , 
Sentiat, et tandem Turnhm «xperiaiur in armis. 

Hic jnvenis, vatem irridens, cic orsa vicissim 
Ore refert : Classes invectas Thybridis undam 
Itoa, ut rere , meas effagit nnntius anres ; 
Ne tantos mihi fihge metus : nec regia Jono 
Immemor est nostri. 

Sed te victa situ verique effeta senectns, ^ 
O mater , curis tiequidquam exercet , et arma 
Kegum inter hlsk vatem foniiidine ludit. 
Cora tibi, div&m elBgies et templa tneri: 
BeUa viri pacemqne gerent , queis bella gerenda. 

Talibus Allecto dictis exarsit hi iras. 
At j aveni oray ti snbitos tremor occupat artns ; 
Bcrigaere ocidi: tot Erinnys sibilat hydris, 
Tantaqne se facies aperit. Tum flammea torqnens 
Lmnina, cttnctantem, et qnaerentem dicere plura, 
B.epalit, vt geminos erexit crinibns angues, 
Verberaqne insonuit, rabidoque haec addidit pre : 
Kq egQ vicU sitn , qnam veri efifeta senectn» 

aa 



a54 AENEIDOS ^45«. 

Arina inter regnin fjilsa formidine ludit. 

Respice ad haec : adsum diranun ab sede soronun : 

Bella mana letumqne gero. 

Sic efFata facem juveni conjecit, et atro 

Lumine fumantes fixit sub pectore taedas.- 

Olii somnum ingens r.umpit pavor : ossaque etartus 
Perfundit toto proruptus corpore sudor. 
Arma amens fremit; arma toro tectisque requirit. 
Saevit amor ferri , et scelerata insania belli , 
Ira super. Magno veluti qnum flamma soiiore 
Virgea suggeritur costis undautis aheni , 
Exsultantque aestu latices : furit intus aquai 
Fumidus atque alte spumis exuberat amni&: 
Nec jam se capit unda; volat vapor ater ad auras. 
Ergo iter ad regem, poUuta pace, Latinum 
Indicit primis juvenum, et jubet arma parari , 
Tutari Italiam , def rndere finibus hostem ; 
Se satis ambobus Teucrisque venire Latinisque. 
Haec ubi dicta dedit, divosque in vota vocavit, 
Certatim aese Rutidi exhortantur iu arma. 
Hunc decns egregium formae movet atque Juvent» , 
Hnnc^atavi reges, hunc cbiris dextera factis. 

Dum Tumus Rutulos animis audacibus implet , 
AUecto in Teucros Stygiis se concitat alis , 
Arte nova specnlata locum quo Uttore pulcher 
Iimdiis cnrsuque feras agitabat liilus. 
Hte subitam canibus rabiem Cocytia virgo 
Ubjicit , et uoto nares cOntingit odore , 
nL?*'T"^l'''*®''*^* agerent: quae prinia laboram 
i^^ tmt, belioque animos accendit agre&tes. 
TWrS?Z*' "?^ P^^^stanti a cornilMis ingens; 

Ar.^nu, ;t^^^^^ P^^-' c-i reg^pa^nt 

Assnet^ ^pe^'^^'^^^"^'^*^ ^^"^Pi- 
«louumaiutexens ornabat cornua sel-tis. 



y. 488. LIBER VII. ^ ' a55 

Pectebatqne ferum, pnroqtfe in fonte lavahat. 

HLe, maniun patiens, mensaeque assnetus herili , 
£rrabat silyis, rnrsnsque ad limina nbta 
Xpse domum sera quamTis se noete ferebat. 
IXnnc procul errantem rabidae Tenantis liili 

. CommoT^^e canes, fluTio qunm forte secundo 
X>cflaeret , ripaque sestus viridante levaret. 
Ipse etiam , eximiae laudis succensus amore , 
Ascanins curvo direxit spicula cornu : 
Nee dextrae erranti deus abfuit; acttaque multo 
Percjue uterum sonitu perque ilia venit arundo. 
Saacitis at quadrupes nota intra tecta refugit , 
Succ^ssitque gemens stabuUs; questuque, crdentus, 
Atqne imploranti similis , tectum omne replebat. 
Silyia prima soror, palmis percussa lacertos, 
Aaxilinm vocat , et duros conclamat agrestes. 
Olli ( pestis enim tacitis latet aspera silvis ) 
Improvisi adsuut ; hic torre armatus obusto , 
Stlpitis hic gravidi nodis : quod cuique repertum 
Bimanti, telum ira facit. Yocat agmina Tyrrheus , 
Qaadrifidam quercum cnneis nt forte coactis 
Scindebat, rapta spirans immane securi. '< v 
At sseva e speculis terapus dea nacta noeendi 
Ardua tecta petit stabuli , et de culmine summo 
Pastorale canit signum, cornuque recurvo 
Tartaream intendit vocem ; qua protenus omne 
Conttemnit nemus , et silvae inionuere profundae. 
Audiit et Trivise longe lacns; audiit amnis 
Sntfnrea Nar albus aqua, fontesque Yelini ; 
Et trepidae matres pressere ad pectora natos. 
Tnm ver6 ad vocem celeres , qua buccina signum 
Dira dedit, raptis concurrnnt nndique telis 
Indomiti agricolae ; nec non et Ti-oia ptfbes 
Ascanio auxilium castris effundit f^ertis. - 
Direxere acies : non jam certamine agresti , 
Stipitibus duris agitur, sndibnsve praeustis; 



a56 AENEIDOS v. 524- 

Sed ferro aucipiti deceruant, atraque late 
Uorresctt strictis seges ensibas , aeraqne fdlgent 
Sole lacessita, et Incem sob nnbila jaetant : 
Flnctns nti primo coepit qnnm albescere vento , 
Panlatim sese toUit mare , et altins undas 
Erigit, inde imo consurgit ad aethera ixindo. 
Hi6 juyenis primam ante adem, stridente sagitt4, 
Natorum Tyrrbei fuerat qui maximns , Almo 
Sternitur: haesit enim sub gutture vulnus, et ndae 
Vocis iter tenuemque inclusit sanguine vitam. 
Oorpora multa virum circ4;«eniorqtie Gabiesas, 
Dum paci medinm se offert, justissimus unus 
Qul fnitv Ausoniisque olim ditissimus arvis : 
Quiaque gregfs ilii balantum, qnina redibant 
Armenta, et terram centum yertebat aratris. 

Atque ea per campos aequo dum marte geruntUTy 
Promissi dea facta ])otens, ubi sanguine beUum 
Imbuii, et primae commisit fUnera pugnae , 
Deserit Hesperiam , et , coeli conversa per anras , 
.1 unonem victrix affatur voce superba : 
lln perfecta tibi beUo discordia tristi : 
Dib in amicitiam coeant, et foedera jungant; 
Quandoquidem Ausonio respersi sanguine Teucros. 
Hoc etiam his addam, tna si mibi certa voluntas ; 
Finitimas in beila feram rumoribpis urbes , 
Accendamque animos insani martis amore, 
TJndiqne ut auxiUo veniant ; spargam arma per agrot. 
Tum contra Juno: Terrorum et fraudis abimde est: 
Stant belli causae; pugnatur comminus armis; 
Qnae fors prima dedit sanguis novus imbnit arma. ' 
Taiia conjugia et tales celebrent bymenaeos 
Egregium Vcneris genns et rex ipse Latinas. 
Te super aethefias errare licentius auras 
Haud pater iUe velit summi rcgnator olympi; 
Cede locis : ego, si qua super fortuna labornm est, 
Ipsa rcgam. Tales deierat Saturnia voces. 



T. 56o. HBERVIL »57 

nia antem attollit stridentes augnibus alas , 
Cocytiqne petit sedem, supera ardna liuqnens. 
Est locns , Italiae^medio ^b montibns altis , 
Nobilis , et fama mnltis memoratns in oris , 
Amsancti valles; densis hnnc frondibns atmm 
TJrget utrimqne Utu#nemoris, medioqne fragosns 
Dat sonitnm saxis et torto vortice torreus. 
Hic specns horrendnm, saevi spiracula Dltis, 
Monstratnr; ruptoqne ingens Acheronte vorago 
Pestiferas aperit fauces, qneis condita Erinnys , 
Invisnm ^iumen, terras coelnmqne levabat. 

Nec minus interea extremam Satnrnia bello 
Imponirregina mannm. Rnit omnis iu nrbem 
Pastomm ex acie uumerus : caesosqne reportant, 
Almonem puerum, foedatique ora Galsesi ; 
Implorantqne deos , obtestantnrque Latiuum. 
Tnmns adest, medioqne iu crimiue caedis et iguis 
Terrorem ingeminat; Tencros iu regna vocari, 
Stirp^ admisceri Phiygiam ; se limine pelli. 
Tnm, qnornm attonitae Baccho nemora.avia matre» 
Imsoltant thiasis, neqne euim leve nomen Amatse , 
tJndique c^llecti coeunt, Martemqne fatigant. 
Bicet infandnm cnncti contra ominabellum , 
Contra fata deum, perverso nnminp poscunt : 
Certatim regis circnmstant tecta Latiui. 
Hle , velut pelagi rnpes immota , resistit ; 
[ Ut pelagi rnpes , magno vehiente fragore , ] , ^ 
Qnae sese, mnltis circum latrantibus undis , 
Mole tenet : scopnli nequidquam et spnmea circum 
Saxa fremunt, lateriqne illisa refunditur alga. 
Vernm, uhi nulla datur caecum exsuperare potestas 
Clonsilinmj^^t saevae nntn Junonis eunt res , 
Mnlta deos aurasqne pater testatus inanes , 
FraQgi|iinr,hen! fatis, inquit, ferimurque procelU. 
Ipsi hsTs sa<irilego pendetis sanguine pce^as , 
O miseri! te. Tnme, nefasy tetriste manebit 



25$ AE5EID0S T. 59« 

Supplicltim; votisqae deos venerabere seiis. 

Nam mihi parta qaies, [oaanisqae in limine portns;] 

Fonere felici spoUor. Nec plara locutus, 

Ssepsit se tectis, reramqae rieliqait habenas. 

Mos erat Hesperio in Latio, qaem protenos nrbe* 
Albana^ colaere sacram, nanc maxima reram 
Boma colit, qaom prima movent in prodia Marten&, 
Sive Geds inferre mano lacrymabile bellam, 
Hyrcanisve, Arabisve parant , sen tendere ad Indos, 
Anroramqne seqai, Parthosqae reposcere signa. 
Sant gemins» belU portae , sic nomine dicnnt , 
Relligione sacrae, et saevi formidiue Martis: 
Centnm aerei claudunt vecte», seternaqne ferri 
Kobora; nec custos absistit limine Janus.* 
Has, nbi certa sedet patribus sententia pagnae , 
Ipse, Qnirinali trabea cinctuque Gabino 
Insignis, reserat stridentia Irmina consul; 
Ipse yocat pugnas : sequitur tum cetera p^ibes , 
Aereaque assensu conspirant c6rnna ranco. ' 
Hoc et tum Aeneadis indicere beUa Latinus 
More jubebatur, tristesque recludere porta^. 
Abstiauit tactu pater, aversusque refugit 
Foeda ministeria , et caecis se condidit nmbris. 
Tnm regina deum , coelo delapsa , morantes 
ImpuUt ipsa mana portas, et cardine verso 
BeUi ferratos rupit Satnmia postes. , 
Ardet inexcitA Ausonia atque immobiUs ante : 
Pars pedes ire parat campis'; pars arduns aitis 
Pulvernlentus eqnis furit : omnes arma reqoirnnt : 
Pars leves clypeos et spicnla lucida tergunt 
ArvinA pingui, subiguntque in cote secnres ; 
Signaque ferre juvat, sonitosque audiretiibaram. 
Quinqne adeo magnae positis incndibus orbes 
Tela Qovajit; Atina potens, Tiburque saperWnm, 
Ardea, CrnstumeriqHe) et turrigerae Antemnae. 
Tegmina tuta cavant capittttn , flectuntque salignaa 



V. 63a. LIBERVII. »59 

\3niboiiaiii crsites; alii thoraoas ahenos» 
Aut leves ocreas lento dacant argento. 
Tomeris hac et falcis honos, hac omnis aratri 
Ccssit amor; recoqaunt patrios fomacibas enses.T 
Classica jamque sonant: it bello tessera signnm.^ 
Hic galeam tectls trepidns rapit; ille frementes 
Ad jaga cogit eqaos, clypeamqae aaroqae trilicem 
Loricam indnitar, fidoqae accingitar ense. 

Pandite nnnc Helicona, De», cautnsqae moyete^ 
Qoi bello exciti reges; anx qaemqae secatse 
Compl^rint campos acies; quibus Itala jam tom 
Plomerit terra alma viris ; qaibas arserit armis. 
Et meministis enim , Divae , et memorare potestis : 
Ad nos vix tennis famae perlabitar aora. 

. Primns init bellam Tyrrhenis asper ab oris 
Contemptor div6m Mezendas, agminaqae armat. 
Filins haic jaxtii Laasas, qao palchrior alter 
Non fuit, excepto Laarentis corpore Tnrni. 
Lansns, eqa^ domitor, debellatorqae feranmi, 
Bacit Agyllind neqnidquam ex nrbe secntos 
Mille viros; dignas patriis qoi Isetior esset 
Imperiis, et cui pater haud Mezentius esset. 

Post hos insignem palm& per gramina currom 
Victoresque ostentat equos satos Uercale pulchre 
Pnlcher Aventinns ; clypeoque , insigne patemum , 
Centnm angnes, cinctamque gerit serpentibaft hy* 

dram: • 

Cotiis Aventini silvA quem Rhea sacerdos 
Fartivam partu sub luminis edidit oras , 
Mixta deo muUer, postquam Xaurentia victor, 
Oeryone exstincto, Tirynthios attigit acva , 
Tyrrhenoque boves in flamine lavit Iberas. 
Pila mann saevosque gerunt in bella dolones ; 
£t tereti pugdant mucrone, veruque Sabello. 
Ipse pede^ , tegumen torquen^inmene leonis , 
Xerribiii impexom set^, ewn dentibos albia , 



%0o > AENEIDOS V.667. 

Indatas capitl : sic regia tecta snbibat 

HQrridos, Hercaleoqae hameros innexas amicta. 

Tam gQmini fratres Tibartia moenia linqaant , 
Fratris Tibarti dictam cognomine gentem , 
Catillasqae acerqae Coras , Argiva javentas ; 
£t primam ^nte aciem densa inter tela ferantar : 
Cea jdao nabigense qaam vertice montis ab alto 
Descendant Gen«taari, Homolen Otbrymqne nivalem 
liinqaentes carsa rapido : dat eantibas ingens 
Silva locnm, et magno cedaat virgalta fragore. 

Nec Praeaestinae faadatoi defait arbis, 
Valcano genitam pecora iater agrestia regem , 
Inventamqae focis , omnis qaem credidit^tas , 
Oecnlas. Haac legio late comitatar agrestis ; 
Qaiqae altam Praeaeste viri, qaiqae arva Gabinae 
Janonis, gelidamqtie Anienem , et roscida rivis 
Hernica saxa colunt ; quos , dives Anagnia , pascis; 
Qaos , Amasene pater. Non illis omnibos arma , 
Nec clypei currusv^ soaant : pars maxima glandes 
Liv^ntis plnmbi spargit : pars splcala gestat 
Bina mana; falvosque lupi de pelle galeros 
Tegmen habent capiti ; vestigla nuda sinistri 
Institnere pedis , crndas tegit altera pero. 

At Messapas equam domltor, Neptunia proles, 
Qnem neque fas igni caiquam nec sternerc ferro, 
Jam pridem resides populios desuetaqae bello 
Agmina in arma vocat subitd , fertamque retractat. 
Hi Fescenninas acies , Aequosqae Faliscos ; _ 
Hi Soractis babent arces , Flaviaiaqae arva , 
£t Cimioi cum monte lacam , lucosqae Capenos. 
Ibant aequati numero , regemque canebant : 
Ceu quoudam nivci liqoida inter nnbila cycni, 
Quum sese e pastu referant, et longa canoros 
Dant per c(HIa niodos; sonat amnls, et Asia longe 
Palsa palas. 



▼.70!i. LIBERVII. »6i 

TJiec qnisqaam aeratas acies ex agmine tanto 
Iffiflceri pntet; aeriam aed gui^te ab alto 
Urgexi yolacmm raucariim ad littora nobem. 

Ecce Sabinomm prisco de sangoine n\,agnam 
Agmen agens Qaasas, magniqne ipse agminis instar, 
Qaadia nanc a quo diffanditar et tribns et g);ns 
Per Latium , postqaam in partem data Roma Sabinis. 
Un4 ingens Amitema coliors, prisciqae Quirites , 
Ereti manas omnis , oliviferxqae Mutoscae ; 
Qqi Nomeatam arbem, qai rosea rara Telini , 
Qui Tetricae borrentes r&pes, montemqne Severam, 
Casperiamqae colant, Forulosqae, et flamc|^ Himellae ; 
QoiThybrim fabarimqae bibant; qnos frigida misit 
Norsia, et Hortinae classes , popnliqae Latini ; 
Qaosqae secans infanstam interlnit Allia nomcn : 
Qoam mnlti Libyco yolvantar marmore flactas , 
Saevos obi Orion bibernis conditnr nndis ^ 
Vel qai^m s<^e novo densae torrentar aristae , 
Aot Hcrmi campo , ant Lyciae flavcntibas arvis. 
Scota 8onant,pulsuqae pedom conterrita tellos. 

Hinc Agamemnonias , Trojani nominis bostis , 
Corra jangit Halesos fqaos, TurBoqoe feroces 
Milie rapit popolos : vertant felicia Baccho 
Massica qoi rastris , «t qoos de collibus altis 
Aamnci mis^re patres , Sidicinaque jnxt^ 
Aeqoora, qoiqae Cales liuquunt, amnisqae vadosi 
AcGola Yaltaroi, pariterqoe Saticulus asper , 
Oscoramqae manos. Teretes suat aclydes illis 
Tela , sed naec lento mos est aptare flagello ; 
Laevas caetra tegit ; falcati comminus ^nses. 

Nec ta carminibas uostris indictus abibis , 
Oebalc, quem generasse Telon Sebetbide nymphi . 
Fertnr, Teleboum Capreas quum regna tcnerct 
Jam senior; patriis sed non et filius arvis 
Contentns, late jam tum ditione premcbat 



269 AENEIDOS v. ^J; 

Sarraste» popiilos , et qnx rigat aeqaora Samns , 
Qniqiie Rofras, Batalamque teneut , atque arra Ce* 

• lennae', 
Et qnos maliferae despectant mGenia Abellae : 
Tentonico rita soliti torqaere cateias ; 
Tegmina qpeis capitam raptas de sobere cortex ; 
Aerataeqae micant peltae, micat ereas endls. 

Et te montosae misdre in prceUa Nersae , . 
Ufens , insignem fama et felicibas armis ; 
Horrida praecipae cui gens , assaetaqae malto 
Yeiiata nemoram, daris A^^qaicala glebit: 
Armati terram exercent, semperqne recentes 
Convectare jnvat praedas , et vivere rapto. 

Qain et Marrabia venit de gente siberdos , 
Fronde saper galeam et fclici comptas oliva , • 
Arcbippi regis missa , fortissimas Umbro : 
Tipereo generi et graviter spirantibas bydris 
Spargere qai somnos cantaqae manaqae solebat, 
Mnlcebatqae iras , et morsas arte levabat. 
Sed aoa Dardaoiae medicari caspidis ictam i 
Evaloit ; neqaa eam javere in vnlnera cantns 
Somniferi, et Marsis qnaesitae montibus herbz< 
Te nemas Angnitiae , vitreA te Facinas anda , 
Te liqnidi flevere lacas. 

Ibat et Hippolyti proles palcberrima bello 
Yirbias ; insignem qaem lyater Aricia misit , 
EdactanfEgeriae lacis , bamentia circam 
Littora, pingais abi et placabiHs ara Diana;. l 

Namqne feraat faml^ Hipp(^ytam , posrqaam artei 

novercae 
Occiderit, patriasqae expl^rit sangnine poeiiJis 
Tnrbatis distractas eqnis, ad sidera rursus 
Aetheria et superas coeii veuisse sub auras, 
Paeouiis revocatum herbis et amore Dianse. 
Tam pater omnipotens , aliquem iudignatus abnmbf sl 
Mortalem infemis ad lumina surgere vitae, 



r.77i. LlBERVir. a63 

Ipse repertorem medicinse talis et artis 
Fnlmine Plioebigenam Stygias detrcMtl ad iinda8.r 
A^t Trivia Hippolytum secretis alma recondit 
Sedibas , et nymphae Egeriae nemorique relegat ; 
Solos nbi in silyis Italis ignobilis aevum 
Exigeret, versoque ubi nomine Virbius esset. 
Uade etiam templo Triviae lucisque sacratis 
Gomipedes arcentur equi , quod littore currttm 
£t juvenem monstri»pavidi efludere marinis. 
Pilins ardentes baud secius aequore campi 
Bxercebat equos, curruque in bella rnebat. 

Ipse inter primos praestanti corpore Tnrntis 
Vertitur, arma tenens, et foto vtertice snpra est. 
Cui triplici crinita jnba galea alta Chimaeram 
Sostinet. Aetnaeos efflantem faucibns ignes : 
Tam magis illa freraens et tristibus eHera flamniis , 
Qn^m magis effuso crudescnnt sanguine pngnie. 
Al levem clypeum. sublatis cornibus lo 
Auro insignibat , jam saetis obsita , jam bos ,' 
Argumentnm ingens, et cnstos virginis Argns , 
Caelatiqne amncm fundens pater Inachus uma. 
Inseqnitar nii|)bus peditura , clypeataque totis 
Agmina densentur campis , Argivaque pubes , 
Anmncaeque manu^, Rntnli, vetercsqoe Sicani^ 
Et Sacranae adies , et picti scuta Labici ; 
Qui sahus, Tiberine, tuos, sacramque Nufhici 
Littus arant, Rutulosqne exercent vomere colles, 
Circaeumque jagum; queis .Tuppiter Anxaras arrii 
Praesidet, et viridi gaudens Feronia luco; 
Qui Satar;e jacet atra palus , gelidusque per imas 
Qoaerit iter valles atque inmare conditar Ufena* 

Hos super adveoit yolscA ae gente Oimilla , 
•A^en agens equitum , et fiorentes aere catervas , 
BeDatrix: non illa colo calatbiisve Minervae 
l^eotiaeas assneta manas; sed proelia virgo 
Diira pati, carsaque pedam prsevertere veatos. 



ft64 AENEIDO-S LIBER VII. ▼. 807^ 
Illa vel intacue segetis per samma volaret 
Oramina , aec Meras cnrsn Isesisset aristas : 
Yel mare per in^am , flnctn snspensa tnmenti , 
Ferret iter , celer^ jiec ^iogeret a^nore plantas. 
Illam omnis tectis agrisqne efTnsa juyentns 
^nrbaqne miratnr matrnm , et prospectat enntem , 
Attonitis inhians animis; nt regius ostro 
Telet Tionos leves humeros; nt fibnla crinem 
Anro intemectat; Lyciam nt gerat ipsa pliaretram , 
Et pastoralem praefijLa cuspide myrtnm. 



Oi 





AENEIDOS 

LIBER OCTAVUS- 

U T belli «igiitim Lanrenti Tnrniis ab arce 
£xti]lit, et raoeo strepnemnt comna cantn, 
XJtqne acres concnssit eqnos, ntqne impnlit arma ; 
Cxtemplp tnrbati animi; simnl omne tnmnlta 
Conjnrat trepido Latinm, ssevitque jnventns 
"EffersL. Dnctores primi, Messapns, et Ufens, 
Contemptorqne deum idezentins, nndiqne cogimt 
Anxilia, et latos yastant cnltoribns agros. 
Mittitnr et magni. Vennlns Diomedis ad nrbem , 
Qni petat anxilinm, et Latio consistere Tencros, 
AdTcctnm Aenean classi, victosqne Penate^ 
Inferre, et fatis regem se dicere posci, 
Edoceat, mnltasqne viro se adjnngere gentes 
Dardanio, et lat^ Latio increbrcscere nomen : 
Qnid stmat bis copptis, qnem, si fortnna fieqaatnr, 
Eventnm pngnae cnpiat, manifestins ipsi, 
Qn^m Turno regi ant regi apparere Latino. 

Talia per Latium : qnse Laomedontius beros 
Cnncta videns, magno curamm flnctuat sestu, 
Atque animnm nnnc bnc celerem , nnnc dividit illuc , 
In partesqne rapit varias , perqne omnia versat. 
Sicnt aqaae tremolam labris nbi Inmen abeniit , 

a3 



s66 AENEIDOS v,ai, 

Sole repercnssiim, aat radiantis ima gi n e lanse, 
Omnia pervolitat late loca; jamcpie sob aaras 
Erigitnr, sommiftie ferit laqaearia tecti. ' 
Nox erat, et terras animalia fessa petomnes, 
AUtnam pecndamqae genas, sopor altns hahehat ; 
Qaam pater in ripa gelidiqae sab aetheris axe 
Aeneas, tristi tarbatas pectora bello , 
Procaboit, seramqae dedit per membra qnietem. . 
Haic deas ipse loci, flavio Tiberinns amoeno, 
Popnleas inter senior se attoHere frondes 
Visns. Eam tenois glaaco velkbat amictu 
Carbasas, et cfines ambrosa tegebat arnn^. 
Tum sic afTari , et caras bis dcmere dictis ; 

O sate gente deum, Trojanam ex hostibos arbem 
Qui revehis nbhis, aeternaque Pergama servas^ 
Exspectate solo Laurenti arvisque Latinis , 
Hic tibi certa domus; certi, ne ahsiste, Penates; 
Neti belli terrere minis : tumor omnis et ir« 
Concessere dedm. 

Jamque tibi, ne vana putes haec fingere somnom , 
Littoreis ingeDS inventa sub iUcihus sU;i , 
tlViginta capitum fetns enixa, jacebit , 
Aiha, soio recuhans, alhi circum ubera nati. 
[ Hic locus urhis erit, requies ea certa lahorom : ] 
£x quo ter denis urbem redeuntihus aniiis 
Ascanius clari condet cognominis Albam. 
Haud incerta cano. Nunc qua ratione quod instat 
Expedias victor, paucis, adverte, doceho. 
Arcades his oris, genus a Pallante profectum , 
Qui regem Evandrum comites, qui signa secuti, 
Delegere locum, et posuere in montibus urhem , 
Pallantis proavi de nomine Pallatitenm. 
Hi bellum assidue ducant cum gente Latini ;^ 
Hos castris adhihe socios.^ et foedera junge. 
Ipse ego te ripis et recto flumine dncam , 
Adversom remis superes sohvectas at amnefo. 



▼.5«. LIBERVIII. 267 

Sarge, age, nate dea; prin^isqae cadentibns astris , 
Janoxu fer rite preces, iramqae minasqae 
SnpplicilHis snpera votis : mihi victor bonorem 
Persolves. £go snm, pleno quem finmiue cernis 
Stringentem ripas, ^t pinguia cnJta secantem , 
Caemlens Hiybria,. coelo gratissimas amnis. 
Uic mihi magna domns , celsis caput arbibas exit. 

Dixit; deinde lacn flnvius se condidit atto , 
Ima petens: nox Aenean somnnsqae reliqnit. 
Sargit; et, setberii spectans orientia solis 
Loxnina, rite cavis nndam de flamiue pal^is 
Sastnlit, ac tales efTandit ad aetbera voces : 
NyiDpbae, X.anrentes Nymph^e, genns^mnibns uadi^ 

est, 
Tnqae, o Thybri tno genitor cum flnmine sanctb , 
Aocipite Aenean, et tandem arcete periclis. 
Qno te cnmque lacus miserantem incommoda nostra 
Fente tenet, quocnmque solo pulcherrimus exis , 
Semper honore meo, semper celebrabere donis, 
Comiger Hesperidnm flavius regnator aqaarnm. 
Adsis o tantam, et propius tua nuraina firmesl 

Sic memorat, geminasque ]e^il de classe biremrir, 
Ketnigioqne aptat; socios simul instruit arttiis. 
Kcceautem, subituraatquf oculismirabilemonstvcm , 
Candida per siivam ♦um fetu concolor albo 
Prr>cabait, viridique in littore conspicitur, sus : 
Qaara pius Aeneas tibi enim, tibi, maxiraa .laiio ^ 
Mactat, sacra ferens, et enm grege sistit ad aram. 
Thybris ea fluvium , quam longa est , noctevtumentem 
Lenlit, et tacita reflnens ita substitit und^ , 
Mitis nt in morem stagni placidaeqae paludis 
Sterneret sequor aquis, remo nt luctamen abesset. 
£rgo iter inceptum celerant rumore secnndo. 
Labitar nncta vadis.abies : mirantnr et undae , 
Miratur Ufmns insnetum fulgentia longe 
Scnta viriQLm flnvio , pictasqne innare earinas>< 



a68 AENEIDOS r. gS. 

OIU remigio uoetemqne diemqne fatigaat, 
V.t longos saperant flexus , variisque teguntur 
Arboribus, viridesque secai^tplacido aequore silvas. 
Sol medium coeli couscenderaiigneus orbem, 
Quum muros, arcemque procul, ac rara domoriMn 
Teeu vident, qtue nunc Romnna potentia coelo 
Aequavit; tum res inopes Evandrns habebat. 
Ociiis advertunt-proras, nrbiqne propinquant. 

Forte die solemuem illo rex Arcas honoreui 
Amphitryoniadae magno divisque ferebat 
Aiite urbcm in luco. Pallas huic filins una, 
Vnk omnes juvennm primi, panperque senatus, 
Tnra dabant, tepidnsque crnor fumabat ad aras. 
IJt celsas vid^re rates , atque inter opacum 
Allabi nemus, et tacitis incumbere remis; 
Terrentnr visn subito, cunotique relictis 
Gousurgunt mensis. Audax quos rnmpere PaUas 
Sacra vetat, raptoqne volat telo obvius ipse; 
Kt procnl e tumulo : .Tuvenes, quee causa snbegijt 
Ignota^s tentare vi.as? qu6 tenditis? inquit. 
Qui genus ? nude domo ? pacemne huc fertis , an arma ? 
Tum pater Aeneas puppi sic fatur ab alt4, 
Paciferaeque manu ramum prsetendit olivae : 
Troj^genas ac tela vides inimica Latinis , 
Quos illi bello profugos eg^re superbo. 
Evandrnm petimus : ferte haec, et dicite lectos 
Dardanise venisse duces, socia arma icPgantes. 
Obstupuit tanto percussns nomine Palhis : 
Egredere, o quicnmque es, ait, coramque parentem 
AJloqnere, ac nostris snccede Penatibus hospes. 
Excepitque manu, dextramqne amplexus inhaesit. 
Progressi subeunt luco, fiuviiimque relinqunnt. 

Tum regem Aeneas dictis affiitnr amicis : 
Optime Grajtigenum, cui me fortuna precari; 
Et vitti comptos voluit prgetendere ramos , 
Non equidem extimui Da&aclm qnod ductor et Arcas, 



▼.1^9' LIBER yill. aCg 

Qnodqneab stirpe fores geminis conjiixiotas Atridis : 
Sed mea me yirtQs , et sancta oracnla diTum , 
Cognatiqiie patres, tua terris didita fama, 
Conjiiiixere tibi, et fatis egere volentem. 
JDardanns , Iliacse primns pater nrbis et anctor , 
Eiectra, nt Graii perhibent, Attantide cretus, 
Advehitnr Teacros : Electran!i maximus Atlas 
Edidit, aetherios hnmero qni snstinet orbes. 
Vobis Mercnrius pater est , qncm candida Maia 
Cyllenae gelido conceptum vertice fadit ; 
At Maiam, anditis si qnidquam credimns , Atlas , 
Idem Atlas gfenerat coeli qni sidera toUit. 
Sic.genns ambornm scindit se sangnine ab nno. 
His fretns, non legatos , neqne prima per artem 
Tcntamenta tni pepigi : me, me ipse , menmqne 
Objeci capnt, et snpplex ad iimina reni. 
Gens eadem , qnae te , crudeli Dannia bello 
Inseqnitur : nos si pellant , nihil abfore cfrednnt 
Qoin omnem Hesperiam peaitns sna sub jnga mlu 

tant, 
£t mare qnod snpra teneant , qnodqne allnit infrs. ' 
Accipe daqne iidem rsnnt nobis fortia bello 
Pectora , snnt animi, et rebus spectata juvenins. 

Dixerat Aeneas : ille os ocnlosqne loqnentis^ 
Jam dndnm et totnm lustrabat lumine corpiis. 
Tum sic pauca refert : Ut te , fortissime Tencriim , 
Accipio agnoscoque libens ! nt verba parentis 
Et vocem Anchisae magni vnltnmqne recordor J 
Nam memini Hesionae visentem regna sororis 
Laomedontiad^n Priamnm , Salamina petentcm , 
Protenns Arcadiae gelidos invisere fines. 
Tnm mihi prima genas vestibalt flore juventa ; 
Mirabarqne duces Tencros ; mirabar et ipsum 
Laomedontiaden: sed cnnctis akior ibat 
Anchises. Mihi mens jnvenali ardebat amore 
CoinpeUare vinim , et dextrse conjungere dextram : 

d3. 



a^o AENEIDOS ▼. 164. 

Accessi, et cnpidiM Pbenei snb moenia daxi. 
Ille mHii insignem pharetram Lyciasqae sagittas , 
Biscedens, chlamydemqo^ anro dedit intertextam ^ 
Frenaqne bina mens qnae nonc habet anrea PaUas. 
Ergo et qnam petitis jnncta est mihi ibedere dextni t 
Et, lux qnnm primiim terris se crastina reddet, 
Auxilio Isetos dimittam , opibusqne juvabo. 
Ihterea sacra haec, qnando huc veuistis amici, 
Annua, qnae difTerre nefas, celebrate faventes 
Nobiscnm, et jam nnnc sociomm assnescite roensis. 

Haec ubi dicta, dapes jubet et sublata reponi 
Pocnla, gramineoqne viros locat ipse sedili ; 
Praecipuumque toro et viUosi pelle leonis 
Accipit Aenean, soKoque invitat aceitio. 
Tum lecti juvenes certatim araeque sacerdos 
Viscera tosta ferunt tauromm,onerantqnecanistris 
Dona laboratae cereris', bacchumque ministrant. 
Vescitur Aeneas, simnl et Trojana juventns , 
Perpetni tergo bovis et Instralibus.extis. 

Postquam exempta fames , et amor compiessiift 
edendi, 
Kex Etandras ait : Non haec solemnia nobis , 
Has ex more dapes , hanc tanti nnminis aram , 
Vana superstitio veteramque ignara deoram 
Imposuit ; saevis , hospes Trojane , periclis 
Servati facimus, meritosque novamus honoivs. 
Jam primum saxis suspensam hanc adspice rupem; 
Disjectae procul ut moles , desertaque montis 
Stat domns , et scopuli ingentem traxere ruinam. 
Hic speiunca fuit , vasto submota reeessn , 
Semihominis Caci facies quam dira tenebat, 
Solis inaccessam radiis; semperqne recenti t 
Caede tepebat hnmns ; foribusque affiM snperbis 
Ora virnm tristi pendebant paUida tabo. 
Huic monstro Vulcanus erat pater : illiu» atros 
Ore vomens ignes , magna se molc ferebat. j 



ir. 199* IIBERVIir. 171 

Attnlit et nobis aliqiiaiido optantibns stas 
Anxilium adventnmque dei: nam maximns ultor,< 
Tergemini neoe Geryonae spoliisqne snperbns, 
Alcides aderat, tanrosqne hkc victor agebat 
Ingentes ; Yallemque l>oves aranemqne tenebant. 
At fnriis Caci mens effera , ne qnid inansunti 
Ant intractatnra scelerisve dolive fnisset, 
Qnatnor a stftbnlis praestanti corpore taaros * 
Avertit, totidem forraa snperante jnvencas; 
Atqne hos, ne qna forent pedibns vestif^a rectis , 
Canda in spelnncam tractos, versisqne vlarnm 
Indiciis raptos, saxo occnltabSl opaco. 
Qn^erenti nnlla ad spelnncam signa ferebant. ' 
Interea , qnnm jam stabuUs satnrata^iioveret 
Aiiipbitryoniades armenta , abitnmque pararet , 
Discessn mngire boves, atqne omne qnereHs 
Impleri nemns, et colles cla^ore relinqni. 
Keddidit nna bonm voceni, vastoqne sub antro 
Bfngiit, et Caci spem custodita fefellit. 
Hic vetd Alcidse luriis exarserat atro 
Peile dolor : rapit arma mann , nodisque gravatnm 
Kobnr, et setherii cnrsn petit ardna monti». 
Tnm primnm nostri Cacnm vid^re timentem , 
Tnrbatnmqne ocnlis. Fngit ilicet ocior enro , 
Spclnncamqne petit : pedibus timor addidit alas. 
Ut sese inclnsit, mptisqne immane catenis 
Dejecit saxnm ferro qnod et arte patern& 
l^endebat, fultosqne emnniit obice postes; 
£cce furens animis aderat Tiryntliius , omnemqnc 
Accessnm Instraiis, huc ora ferebat et illnc, 
Dentibns infrendens. Ter totnm fervidns irA 
Lnstrft Aventini moutem^ ter saxea tentat 
Limina neqnidqnam; ter fessns valle resedit. ^ 

Stabat acnta silex , praecisis nndique saxi^ , 
Speluneae dorso insurgens , altissima visu , 
Dirarnm nidis domus opportnna volncrnm. 



a^a AEWEI?50S v- a3S 

I f anc , at^rona j ngo laevom incmnbehat ad amnem , 
D«xter in adversam nitms concaasit, et imia 
Avolsam solvit radicLbns; inde repente 
Impalit, impnlsa qao maximos insonat sther: 
Dissoltant ripae, reflaitqae exterritas amnis. ' 
At specas et Caci detecta apparait ingens 
Regia , et ambrosa; peoitos pataere cavenue : 
Non secas ac si qa& penitns vi terra dehiscens 
Infemas reseret sedes , et regna recladat 
PalHda, dls invisa, snperqae immane barathmm 
Cematur, trepident immisso lamineManes. 
Ergo insperati deprAsam in lace repente, 
Inclnsamqae cavo saxo, atqaeinsneU mdenteni, 
Desnper AJcides telis premit, omniaqae arma 
Advocat, et ramis vastisqae molaribas instat. 
Ille aatem , neqae enim faga jam saper alla pericli , 
/ Faacibus ingentem fnmam, mirabile dicta, 
Evomit, iovolvitqae domam caligine c8eo&, 
Prospectnm eripiens ocul^; glomeratqae sab antro 
Famiferam noctem , commixtie igne tenebris. 
Non tnlit Alcides animis ; seqne ipse per ignem 
Praecipiti injecit salta, qua plarimas andam 
Famas agit', nebaliqae ingens specns aestaat atra. 
Uic Cacam in tenebris incendia vana moventem 
X^orripit , in nodam complexas, et angit infattrens . 
Elisos ocnlos, et siccam sangnine gnttnr. 
Panditnr exteitaplo foribas domaaatra revolsis; 
Abstractxqae boves abjarat^qae rapinae 
Coelo ostendantnr; pedibQsqae informe cadaver 
Protrahitar. Neqaeaat expleri cofrda taendo 
T«rribUes ocalos, vultam, villosaqae saetis 
Pectora semiferi, atqae exstinctos &acibn6 ^nes. 
Ex ilio celebratns honos , laetiqne minores 
Servavere diem; primnsqne Potitins aocior, 
£t domos Hercalei castos Pinaria sacri 
Hanc aram Inco statnit, quae maxima semper 



▼.371- LIBERTIII. 373 

X>icetiir noliis, et «rit qnae maxima semper. 
Qaare agite, o jn venes , taotarnm in mnnerietaadam , 
Ciiigite fronde comas , et pocula porgite dextris ; 
Comnianemqnc vocate detrm, ct date^na voJentes. 
IH Kcrat ; Herculea blcolor qnnm populns aml>r4 
"Velavitqnecomas, foliisqne innexa pependit, 
£t sacer iinplevit dextram scyphns. Ociiis omnes 
In mensam laeti libant, divosque preeantnr. 

Devexo interea propior fit vesper olympp : 
Jamqae sacerdotes prironsqne Potitins ibant. 
^ellibus in morem cincti , flammasque ferebant. 
Bistaurant epnlas, et mensae gcata s^candae 
Dona ferunt, cumulantqne onerati^ lancibns aras. 
Tnm Salii iTd cantus, incensa altaria circam , 
Popaleis adsunt evincti tempora ramis ; 
Hic juvenum choms, ille scnum, qni carmine laudeS 
Uercnleas et facta ferunt : ut prima novercae 
9f oustr^ mann geminosqae premens eliserit angnes ; 
Ut bello egreglas idem diajecerit urbes , 
Trojamqne, Oeebaliamque ; nt dnros mille labores 
B.^e sub Enrystheo , fatis Junonis iniquae , 
Pertulerit. l*n nubigenas, invicte , bimembres 
Hylaeumque Pholumqne manu, tu Cresia maetas 
Prodigia, et vastum Nemea snb mpe leonem. 
Tc Stygii tremruere lacus, te janitor Orci 
Ossa super recubans antyo semesa crnento. 
Wec te allae facies , non tcfruit ipse lYpboeus 
Arduus , arma tenens ; non te rationis egentem 
licmaens turba capitnm circnmstetit angnis. 
Salve, vera .Tovis proles, dccus addite divis : 
£t nos et tna dexter adi pede sacra secnndo. 
Talia carminibus ceiebrant : super omnia Caci 
Spehmcam adjicinnt, spirantemque ignibns ipsum. 
GoQsonat omne nemns strepitn, collesqae resoltant.' 

Exin se cuncti divinis rebos ad urbem 
Perfectis referant. Ibat rex obsitossevo, 



«74 AENEIDOS v.So^. 

£t comitem Aenean jaxt4 natumqne ten^t 
Ingrediens, varioqne viam sennone levabat, 
Miratnr^ facilesqne oculos fert omnia circnm , 
Aeneas, capitnrqne locis; et singnla laetns 
Exqniritqne auditqne virum monumenta prionuiu 
Tum rex Evandrns, Romanae conditor arcis : 
Haec nemora indigenae Fauni Nymphaeque tenebaitt, 
Gensque virum truncis et duro robore nata; 
Queis neque mos ,. neqne cultus erat ; nec jangere 

tauros , 
Aut componere opes n6rant, aut parcere parto; 
S?a raitii, atque asper victu venatns alebat. 
Primus ab aetherio venit Satumns olyinpo , 
Arma ^Tovis fugiens , et regnis exsnl ademptis. 
Is genus indocile ac disper^um montibus altis 
Composuit, legesque dedit, Latiumque vocari 
Maluit, his quoniam latuisset tutus in oris. 
Aurea quae perhibeiU: , illo sub rege fnernnt 
Saecnla; sic placida populos inpace regebat; 
Deterior donec panlatim ac decolor aetas, 
£t belli rabies, et amor successit habendi. 
Tnm manus'Ausonia et gentes ven^re Sicanae; 
Saepins et nomen posuit Saturnia tellus : 
Tom feges, asperque immani corpore Thybris, 
A quo p6st Itali fluvium cognomine Thybrim 
Diximus; amisit verum vetus Albula nomen. 
Me pnlsum patria, pelagique extrema sequentem, 
Fortuna omnipotens et ineluctabile fatum 
His posuere locis, matrisque eg^e tremenda 
Carmentis Nymphae monita, et deus auctor ApoUck 
Tix ea dicta ; dehinc progressns monstrat et aram , 
£t Carmentalem Romano nomineportam 
Qnam memorant, Nympha^ priscnm Carmeutis ho= 

norem, ** 

Vatis fatidicae , cecinit quai prima fatnxoa 
Aeneadas magnos, et nobile Pallanteum. 



T. 341. LIBERVIIL 275 

Hinc lacfun ingentem, qnem Romnlas acer asylnm 
Ketalit; et gelida monstrat snb rnpe Lu^grcal, 
Parrhasio dictnm Panos de more Lycaei. ^,,^ 

Nec non et sacri monstrat nemns Argileti , 
Testatnrqne iocnm , et letum docet hospitis Ar^. 
Hinc ad Tarpeiam sedem et Capitolia diicit , 
Aorea tin^c, olim silvestribns liorrida dnmis. 
Jam tam relligio payidos terrebat agrestes 
Dira loci; jam tnm silvam saxnm^ne tremebant. 
Hoc nem;ns, hnnc, inqnit, frondoso vcrtice coUem, 
Qnis dens , incertnm est , habitat dens: Arcades ipsnm 
Crednnt se vidisse Jovem, qnnm saepe nigrantem 
Aegida concnteret dextra, nimbosque cieret. 
Haec dno praeterea disjectis oppida mnri&y 
B.eliqnias yeternmqne vides monnmenta viromm : 
Hanc ianns pater, hant Saturnns condidit arcem ; 
Janicnlnm bnic, illi fuerat Satnmia nomen. 
Talihns inte^ se dictis ad tecta subibant 
Panperis Evandri, pasaimque armenta videbant 
Komanoqne foro et lautis mugire Carinis. 
XJt ventnm ad sedes : Haec , iuquit, limina victor 
Ah;ides snbiit; baec illum re^ cepit. 
Aode, hospes, contemnereopes, etteqnoqnedignnm 
Fii^e deo; rebnsqne veni non asper egenis. ^ 

Dixit; et angnsti snbter fastigia tecti 
Ingentem Aenean dnxit, stratisqne locavit 
EfPnltnih folii» et pelle Libystidis nrsae. 
I7ox mit, et fuscis tellnrem amplectitnr alis. 

At Yennshand animo neqnidquam exterrita mater , 
Lanrentnmque minis et duro mota tnmnltn , 
Vnlcanamalloqnitnr, thalamoqne haec conjngisaareo 
'Incipit, et dictis^divinnm adspirat amorem: 
Dom bello ArgoUci vastabant Pergama reges 
Debita , casarasqae inimicis ignibns arces , 
Non allam aoxilinm misetis, non arma rogavi 
Artis opisqae tiue; nec te, canssime conjox , 



a^e AENEIDOS ▼377^ 

Incassomve tnos volni exercere laboies; 
- Qnaniyis et Priami deBerem pkuima natis , 
£t darum Aeneae flevissem saepe laborem. 
Nnnc Jovis imperiis Rataloram oonstitit oris : 
Ergo eadem snpplex venio, et sanctnm miM namezi 
Arma rogo genetrix nato. Te filia Nerei, 
Te potait lacr^rmis Tithonia flectere conjax. 
Adspice qai coeant pqpali , qux moenia ciaasis 
Ferrom acaant portis in me excidiumqae meornm^ - 

Dixerat; et niveis hinc atqne Iiinc diva kcertis 
Cnnctantem amplexn molli ibvet : iUe repente 
Accepit solitam flammam, notnsqae medallas 
Intravit calor , et labeiacta per ossa cncarrit : 
Non secus atqae olim tonitra quam rupta corosoo 
Ignea rima micans pc^rcnrrit Inmine nimbos. 
Sensit Ixta dolis et formae conscia conjux. 
Tnm pater aetemo fatur^devinctus amore : 
Quid causas petis ex alto ? flducia cessit 
Qa6 tibi, diva , mei ? similis si cura ibisset , 
Tum quoque fiis nobis Teucros armare fuisset; 
Neo pater omnipotens Trojam nec fata vetabant 
Stare, decemque alios Priamum superesse per annas. 
£t nunc, si bellare^ras , atqne haec tibi mens est , 
Quidquid in arte mei possum promittere curae , 
Qnod fleri ferro liqnidove potest electro, 
Quantum ignes^animaeqne valentf absiste precando 
Yiribus indnbitare tuis. Ea verba locutus , ^ 
Optatos dedit amplexus, placidumqtle petivit 
Gonjugis iniusus gremio per membra soporem. 

Inde ubi primd quies, medio jam noctis abac^ 
Cnrriculo, expulerat somnum ; qnnii^ feminaprimiiiiiy 
Cui tolerare colo vitam tennique minerv& 
tmpositum, cinerem et sopitos snscitat ignes, 
^octem addens operi, famulasque ad luinina longo 
Exercet penso, castum ut servare cubile . 
Conjugi^,etpossitparvoaeducerenatos; ; 



▼. 4i3. LIBER VIII. ^77 

Hand secns ignipotens , nec tempore segnior illo , 
Moliibns e ^tnitis opera ad fabritia snrgit. 
Insnla Sicaniam jnxtA Jatns Aeoliamqne 
Eri^tnr Liparen, fnmantibos ai^dna saxis ; 
Qnam snbter specns et Cyclopnm exesa oarainis 
Antra Aetnaea tonant, validiqne incniiibas ictns 
Anditi refernnt gemitnm, striduntque cavemis 
Strictarse chalybnm, et fomacibus ignis anhelat : — 
Vnicani domus, et Ynlcania nomine tellns. 
Hoc tanc ignipotens coelo descendit ab alto. 
Ferrnm exercebant vasto Cyclopes in antro, 
Bi*ontesque, Steropesqne, et nndns membna Pyrac« 

mon. 
His informatnm manibus, jam parte polit^, 
Fnlmen erat , toto genitor qnae plurima ccelo 
. Dejicit ia terras , pars imperfecta manebat. 
Tr^s imbris torti radios, tres nnbis aquosae 
AJdiderant, rutiJi tres ignis et alitis anstri. — 
Fnlgores nunc terrificos, sonitnmqne, metumque, 
Miscebant operi, flammisqne sequacibns iras. 
Pai>te ali4 Marti cnrranique rotasque volucres 
XnsUbant , quibus ille viros , quibns excitat niiies : 
Aegidaque borriferam , turbatse Palladis anna , 
Certatim squamis serpentum auroque polibant , 
Connexosqne angnes , ipsaroqne in' pectore divae 
Oorgona , desecto vertentem lumina eollo. 
Tollite cnncta, inqnity^coepto&qne anferte labore», 
Aetnaei Cyclope s , et hnc advertite menteni. 
Arma acri facienda viro : nnnc viribus nsns , 
Nnnc manibns rapidis, omni nunc arle magistri: 
Praecipitate moras. Neo plura eflatns : et illi 
Ociiu incnbnere omnes, paritfrqiie laborem 
Sortiti: flnit ^ rivis , anriqae metallnm ; 
Tnlniflcnsqne <^alybs vast4 fomace liqnescit^ 
Ingentem rlypenm informant, annm omnia cohtm 
Tela Latinoram ; septenosque (M^btbtit orbet 

a4 



Impediant : alii veatosis fbUibas auras 
Accipiuntreddanti^ue; alii stridentia tingant 
Aera laca : gemit impcMiitis incudibas antrom. 
Uli inter sese molta vi brachia toUaat 
In numemm , versaatqae teaaci forci})e uiassam. 
Haec pater Aeollis properat dum Lcmoius oria ^ 
ETaadrum ex buiniU tecto lux snsciiat alma, 
Bt matutiai yolucmm sab Gulmioe cautns. 
Consurgit seaior» tunicaqae iaducitar axtas, 
Et l^yrrheoa pedura circumdat viocala jilaulis. 
Tum lateri atque huineris Te^f aeum subUgat enscm , 
Bemissaab laevA pautherae terga retorquena. 
Nec non et geminl cnstodes limine ab alto 
Praeceduut, gressumque canes comitantnr heniem. 
Hospitis Aeneae sedem et secreta petebat, 
Sermoaum meroor et proraissi niuueris, beros. 
Nec minus Aeneas se matutiaus agebat. 
Filins huie Pallas, iiU coiaes ibat Achates. 
Congressi jungunt dextras . mediisque retiidont 
AecUbus, et Ucito tiiadem sermone frauntnr. 
Hexpriorhaec: 
jViaxime T^ucrorum doctor, qao sospite niunqaan& 

, Aes equidem Trqjae victas aut regna fktebor, 
I$obis ad beiU auxiliiim pro nomine tanto 
Itxiguae vires : iiino Tasco claudimnr amni; 
Hinc Rutulus pi^emit, et murum circamsooat arn;is. 
Sed tibi ego iogentes populo» opuientaque regnis 
Jnogere castra paro : qaam fors inopinji sakuem 
Ostentat ; fads hue te poscentibus a0ers. 
Haud procul liinc saxo incoUtm* fundata vetasto 
XJrbis AgyUinae sedes, nbi Lydia qoondam 
Gens,beUo praeclara, ju^i.>. imfMlit EtmHcU. 
Hancmultos florentem iiuin>.s w^ tJtiiidc «ujiLrliQ 
Imperio et saevis tenuit Mezcntiua iitULjs. 

* Qaid memorem iufiindaa cacde.s, r;iiid ^cja-iyi aoui 
££rera .' Bi capiti ipaioa gen e r i lu e rescr vem i 



V,4«4. IIBERVIII. »7^ 

MormA qmn etiam jmigebat corpora vivis^ 
Gomponens manibnsqne manas atqne oribns ora « 
Tormenti genas! et sanie taboqne fluentes 
Complexn in misero longi ^ic morte necabat. 
At fessi tandem ciyes infanda farentem 
Armati circnmsistnnt ipsnmqne domnmqne : . 
Obtmncant socios ; ignem aa fastigia jactant. 
ILle inter caedem Rntnlornm elapsns in agros 
Confngere, et Tnmi defeodier bospitis armis. 
Ergo omnis fiiriis snrrexit Etraria jastis ; 
Regem ad snpplicinm pnesenti m.irte reposcunt. 
His ego te, Aenea , dnctorem miilibiis addam. 
Toto uamqne fremnnt condensae littore pnppes , 
Signaqoe ferre jnbcnt : retinet longaevns hamsp^ , 
Fatacaaens: O Maeoniafrdelectajnveptas, 
Flos yeteram yirtasq.ae vir^m , qaos jastos in hostem 
Fert dolor, et merita aocendit Mczeatius ira, 
NnlU fas Italo tantam snbjangere gentem ; 
Exter^os optate doces. Tam Etrnsca re^edJt 
Hoc ades campo , monitis exterrita divmn. 
Ipse oratores ad me regniqne coronam 
Cam sceptro miiit , mamlatqne iasi^nia , l'archo , 
Snccedamcastris, Tyrrhenaqne regna capcssam. 
Sed mihi tarda gela saecLisqne effeta senectns 
. Ii^d^t ^perinm, seraeqoe ad fortia vires, 
Natom exhortarer , ni oiixtna matre SabeUa 
Hinc partem patrise traheret. Ta, cajas et aanis 
Et generi fata indiilgent, qnem nnmina poscnnt, 
Ingredere,oTeacram atque Italam fortissime dactor. 
Haac tibi praeterea , spes et solatia aostri, 
Fallanta adjaogam. Sab te tolerare magistro 
Mllitiam et grave Martis bpas , taa ceroere lactav 
Assnes^Ikt , primis et te miretur ah annis. 
Arcadas hnic eqnites his oentnm , rcdiora pnbis 
Leota, dabo; totidemqne sno tUii nomine-Pallas. 
Vix ea £itus erat » defixiqne ora tenebant 



a^ ABNEIDOS ^. Sao. 

Aeneas Anoliu^det «t fidos AciMtes , 
Mtdtaqne dara suo triati cum corde patabant ; 
Mi signam ooelo Cytherea dedisset aperto. 
Namqne improvis6 vibratns ab aethere hAgor 
Cum sonitu yenit, et ruere omnia visa r^nte, 
Tyrrbenusqne tttbae mngire per aethera dan^or. 
Snspicinnt : itemm atqne itemm fragor inerepat 

ingens. 
Arma inter nnbem , ooeli in regione serena , 
Per sudnm ratilare vident, ctpnJ^ tonare. ' 
Obstnpuere animis alii; sed IVoins heros 
Agnovit sonitnm , et div« promissaparentis. 
Tum memorat : Ne verd, hospes, ne qnaere profeoto 
Qnem easnm portenta fenintf ego poscor olymjpo. 
Hoc siganm cecinit missuram diva creatrix, 
Si bellura ingraeret, vnlcaniaqne arma per anras _ 
Laturam auxilio. 

Heu ! qnantae miseris osedes Lanrentibas instant ! 
Quas poenas mihi,Tnrne,dabis! qfoAm multa snJjnndas 
Scula virnm galeasqueet fortia coi^ra volves, 
Thybri pater! Poscant acies, et ioedera rumpant. 

Haec nbi dicta dedit, solio se tollit ab alto; 
£t primiim herculeis sopitas ignibu;s aras 
Excitat; hesteranmque Larem , parvosqne Fenates , 
faetns adit: mactant iectas de more bidente^ 
Bvandrns pariter , pariter Trojanaiuventns. 
Pdst hinc ad naves graditnr , sociosqne revisit : 
Quorum de nnmero, qni.sese in belhi seqnantnr, 
Praestantes virtnte legit; pars cetera prona 
Fertur aqda, segnisqne secundo deflalt anmi, 
Nnntia ventura Ascanio rerumque pjitri^iqnr. 
Dantnr equi Teucris Tyrrbena pei^utili^is ^rva : 
Dncnnt exsortem Aeneae, quem fnlva leoiils 
Pellis obit totnm, praefnlgens utif^iilbus aiii'ri<!. 

Fama yotat, parvam snbitd vnlnaia per urbeoi. 
Ociiisireeqaites Tyrrheniadlimisjn rftgi^. 



▼. S5S, LIBER. TIII. a»i 

Vota meta doplicaiit matres, propiusqiiepericlo 
It tiikior, et major martis jam apparet imago. 
Tnm pater Evandmft, dextiam eompkxiis euntisy 
Haeret, inexpletum lacrymans, ac talia fatnr: 
O mihi praeteritos referat si Jnppiter annos ! 
Qnalis eram, qnnm primamaciem Prseneste sub ips4 
.Stravi, scntoromqne incentti victor acervos; 
Bt. regem h4c HerUom dextra snb tartara misi , 
Nascenti cni tres animas Ferouia mater 
( Horrend^m dieta) dederat, terna arma moveuda, 
Ter leto stemendns eiat; coi tunc tamen omues 
Abstnlit hseo animas dextra, et totidem exnit, armis : 
Non ego nnnc dalci amplexu diveilerer nsquam, 
Nate, tuo ; neque finitimus MeKenrius uniqas^m 
Hnic captti insnltans tot ferro saeva dedis-set 
Fnnera, tam multis viduasstt civibnsnrbem^ 
At vos, o Snperi, et divnm tu maxime rector 
Jnppiter , Arcadii , qmeso , miserescite regi» , 
£t patrias andite preces;^Si nnmina vestra 
Incolumem Pallanta milii , si fata reservant ; 
Si visnrus enm vivo, et ventums in unnm ; 
Titam oro : patiar qnemvis durare lahorem. 
Sin aliquem infandum casum, Fortuna, minaris ; 
If onc, o , nnno liceat cradelem abmmpcre vitam^ 
Bnm curae ambignae , dnm spes incerta ruturi , 
Dnm te, care puer ^ mea sera et sola volnptas, r 
Complexn teneo : gravipr ne nuntius aures 
Tulneren ^c genitor digressu dicta snpvemo 
Fundebat : fiimnli coUapsum in tecta ferebant. 

Jamque adeo exierat portis equitatus apertis : 
Aeneas inter primos.et fidus Achates; 
Inde alii Trojse proceres : ipse agmine Pallas 
In medio, chlamyde et pictis conspectns in armis ; 
Qualis uhi ooeani perfnsns Lncifer nndA, 
Qnem Yenns ante alios astromm diligit ignes , 
Extnlit os «acrnm cflda» tenebrasqne resolvit.. 

a4. 



aSa AENEIDOS yr, 5gu 

Suot paTid» in auirift natres, ocniuqae seqimiititr 
PolvereaiD nabem, et fdlgentes cre caterv«5. 
OUi per domos , qui proxima meta. vianim , 
Armati tendnnt : it clamor , et , agmine &olo , 
Qoadropedante pntrem aonitn qoatit nngola cam<« 

pnm. 
Est mgens gdidnm Inoas prope Caeritis amnem , 
ReUigione patmm late saoer : nndiqoe coUes 
Indinsere cavi , et nigva nemos aluete cingont. 
SUvano fama est veteres saorasse Pelasgqs, 
Arvornm peoorisqne deo , Incnmqne diemqoey 
Qoi primi fines aliqnando habnere Latinos. 
Haod procnl hinc Tarcho et Tyrrheni tnta teneKanf 
Castra iocis ; celsoqoe omnifl de ooUe videri 
Jam poterat legio , et iotis tendebatin arvis. 
Hnc pater Aeneas et beUo lecta jnventns 
Soccednnt, fessiqoe et eqoos et oorpora cnrant. 
At Yenos setherios inter -dea candida nimbos 
Dooa ferens aderat: natnmqae in vaUe^redocta 
Ut procnl egelido secretom flomine vidit, 
Talibos afl^ est dictis, seqoe obtnUtjiltro : 
En perfecta mei prQmissi conjagis arte 
Monera: ne mox ant Laurentes, nate, saj^rbos, 
^t acrem dobites in proeUa poscero l^nmnm. 
Dixit , et amplexas nati Cytherea petivit : 
Arina sob advers4 posoit radiantia qnerca. 
lUe deae donis et tanto laetos honore 
Expleri neqoit, atqae.oculos per stngola volvit; 
Miratorqne, hitetqae manos et brachia versat 
Terribilem cristis galeam Eairtmiisqae ^Qmeiktem ; 
Fatifemmqoeensem; loricam tit ^re rigenlciDr 
Sangoineam, ingentem , qn;i1iH qDam. cffrtila nubcs 
SoUs inardescit radiis lon^cq iw lo hi I gc t ; 
Tum leves ocreas eleetro aurn q rit i t-goct o , 
HasUmqoe , et clypei non en a r ra hile lext unu 
lUic res Italas, Romanorumqu^ ttituupboB, 



▼.6a6. LIBBRVIII. a88 

Hatid vatiim ignaras, veutoriqae inscius aeti» 
Fecerat ignipoteiis ;.illic geims onme fatnrae 
Stiipis ab Ascanio , pagnataqiie iti ordine bella . 
Fecerat et viridi fetam Mavortis in antro 
Procnbnisse Inpam ; geminos huic nbera circnra 
Lndere pendentes pneros , et lambere mati^em 
Impavidos; illam tereti oervice reflexam j 
Molcere altemos, et corponi fingere lingna. 
Nec procnl binc Romam , et raptas sine more Sabinas 
Consessn caveae, magius Gircensibns actis , 
Addiderat; sobitdqne novnm consnrgere bellnm 
Romnlidis, Tatioqne seni, Curibnsqne severis. 
P6|it idem, inter se posito certamine , reges 
Annati Jovis ante aram, patMsqne tenentes« 
Stabant , et C8es«i jnngebant foedera porcfli. 
Haud procnl inde, citae Metinm in tliversa qnadrigge 
Bistnlerant , ( at tn dictis , Albane , maneres ! ) 
Raptabatqne viri mendacis viscera Tullus 
Per silvam', et sparsi rorabant sangnine vepres. 
Nec non Tarqnininm ejectnm Porsena jubeHat 
Accipere , iu^entiqne nrbem obsidione premebat : 
Aeneadae in ferrnm pro libertate rnebant. 
Illnm indignanti «imildm , similemque rainaijti , 
Adspiceres, pontem auderet quod VeUere Cocles , 
£t flnvintii vinclis innaret Clcelia mptis. \ 

In sommo cnMos Tarpei» Manlins arcis 
Stabat pro templo , et Capitolia celsa tenebat , 
[ Roibaleoqae recens horrebat regia onlmo.] 
Atqne bic auratis volitans argentens anser 
Porticibns Gellos in limilie adesse canebat : 
Galli per duraos aderant, arcemque tenebant, 
DefeniR teiiebris et dono noctis opacae. 
Anrea caesaries ollis, atque anrea vestis; 
Yirgatis Incent sagnlis; tnm lactea colla 
Auro innectuntur; dno qnisque AJpioa coruscttnt 
Gflesa mann, «cnUa protecti CQrpora longis. 



a84 AENEIBOS v. M^ 

Hic exaltantes Salios, nadosqne Lnpercos , 
Lanigerosqne apices , et lapsa ancilia coelo 
Extnderat : castae dncebant sacra per nri>em 
Pilentis matres in mollibns. Hinc procnl addlt 
Tartareas etiam sedes , alta ostia Ditis ; 
Et scelemm poenas ; et te, Catilina, minaci 
Pendentem scopnlo, Fnriammqne ora trementem ; 
Secretosqne pios , his dantem jnra Catonem. 
Haec inter tnmidi late maris ibat imago 
Anrea , sed flnctn spnmabant csemU cano ', 
Et circum argento clari delpbines in orbem 
Aeqnora yerrebant candis , sestamqne secabant: 
In medio classes aeratas, Actia-beUa, 
Ceraerc erat; totnmqne instrncto marte videres 
Fervere Lencaten, anroqne effnlgere flnctns. 
Hinc Angnstus agens Italos iu proelia Gaesar , 
Cum patribus , populoqne , Penatibns , et magnis dis , 
Stans celsH in pnppi ; geminas cui tempora flammas 
I seta Yomnnt, patrinmque aperitnr vertice sidns. 
Parte ali4, ventis et dis Agrippa secnndis, 
Arduus, agmen agens; cni, belli insigne superbum , 
Tempora navali fnlgent rostrata coron^. 
Hinc ope barbarica yariisqne Antonins armia 
. Victor , ab Auror» populis et littore rabro , 
Aegyptum, viresque Orientis , et nltima secnm 
Bactra vebit; sequiturque , nefas! Aegyptia conjnx. 
Vnk omnes ruere, ac tptum spumare, reductis 
GonYulsum remis rostrisque tridentibns, seqnor. 
Alta petnnt : pelago credas innare revnlsas . 
Cycladas, atit montes concurrere montibns^^altos : 
Tantik mole viri tnrritis puppibns instant. 
Stnppea flamma mann , telisqne yolatUe fermm 
Spargitur : arva novA Neptunia caede rnbe^nt. 
Regina in mediis patrio Tocat agmina aiilf6y 
Necdum etiam geminos a tergo respicit angnes. 
Omnigen^que deum monstra , et htrator Annbis, 



'V- C98. LIBERVIII 285 

Ooctra Neptuniun «tVenerein, contraqne Minervani, 
*l?«la tenent : saevit nledia in certamine Mavors 
Gadatns ferro , tristesque ex aetbere Dirx ; 
IBx scissA gandens vadit Discordia palJa ; 
C^nam cnm sangnineo seqnitnr ^eUona flagello. 
' ^ctins hatc cernens arcnm intendebat Apoijo 
TDesnper : ouinis eo terrore Aegyptns , et Indi , 
Omnis Arabs, omnes vertebant terga Sabaei. 
Ipsa videbatur ventis regina vocatis 
~Vela dare, et laxos jam jamque immittere fhne». 
Hlam inter caedes, pall^ntem morte futura , 
Vecerat ignipotens undis et lap^e ferri : 
Contr4 autem magno maerentem corpore Nilnm , 
Pandentemque sinns, et tQta veste vocantem 
Caeruleum in gremium latebrosaque flumiua victos. 
At Caesar , triplici invectns Romana triumpbo 
Moenia, dis Italis votnm immortale sacrabat, 
Maxima ter centum totam delubra per urbem. 
Laetitia ludisque viae plausuque iremebant : 
Omnibus in templis matrum cborus, omnibns arae : 
Ante aras terram caesi stravere juvenci. 
Ipse , s^dens niveo candeutis limine Pboebi , 
Dona recognoscit popuiorum, aptatqne superbis 
Postibns : incedunt victae longo ordine gentes , 
Qn^m vai;iae lingnis , babitn tam vestis ^t armis^ 
Hic Nomadum genus et discinctos Mtdciber Afros, 
Hic Lelegas , Carasque , sagittiierosque Gelonos , 
Finxerat. Enpbrates ibat jam moUior undis, 
Extremiqne bominum Morini, Rbennsque bicornfs, 
Indomitiqne Dabae, et pontem indignatus Araxes. 
Talia j)er clypeum Vulcani , dona parentis, 
Miratnr, r^mmque ignarus imagine gaudet, 
AttoUens bnmero famamqoe et /ata nepotnm. 




AE N E I D O S 



LIBER NONUS. 



Atqui ea diyers^ penitii» dnm parte |^eniiimr, 

Irim de ccelo misit $aturiiia Jano 

Aadacem ad Tarnom. Lnco tam forte parentis 

Pilamni Tarnns sacrata valle sedebat« 

Ad qnem sic roseo Thanmantias ore locnta est : 

Tnrne, qood optanti diTom promittere uemo 
Anderet, vo|venda dics en attnUt nltro : 
Aeneas, urbe, et soclis. et classe i-elicta, 
Sceptra Palatini sedemqae petit Evandri. 
-Nec satis: extremas G^t^thi penetravit ad nrbes ; 
Lydpmmqae mannm , collectos armai agnestes. 
Qoid dabltas ? nauc tempus equos , uunc poscere 

currus: 
Rnmpe moras omnes; et turbata arripe castra. 

Dixit; et in coelnm paribus se snstulit ali^; 
Ingentemqne fnga secuit snb nubibus arcum. 
Aguovit jttvenis, duplicesque ad sidera pafmas 
Sustnlit, et tali fagientem est vocc seeatns: 
Iri, decus coeli, quls te mihi nubibus actam 
Detulit 3U terras? unde haec tam clara repente 
TempestasP medium video disoedere «'celnm , 
Palantesque polo stellas: seqnor omina taata, 



] 



▼. ax, AENEIDOS LIBER IX. aS; 

Qnl&quis iu ariua vocas. Et sic efiatus ad uudam 
Processit, summoque liausit de gurgite Iymj)lias, 
Bfftulta deos oraus; oueravitqae 8ethera votis. 

Jamque orauis campis exercitOs ibat apertis , 
I>iv«s equum, dives pictai vestis et auri. 
^ilessapus primas acies , postrema coerceut 
Tyrrhidae juvenes , medio dux agmine Turnus 
( Vertitar arma tenetis, et toto vertice supra est : ] 
Cen septem surgens sedatis amnibus alius 
Per tacitnm Ganges, aut pingui flumine Nilus , 
Qaam refluit campis, et jam se condidit alveo. 
Hic subitam uigro glomerari pulvere unbem 
Prospiciuut Teucri, ac tenebras iusurgei-e campis. 
Primus ab adversa couclamat mole Caicus : 
Quis globus, o cives , caligine volvitur atra I 
Fcrte citi ferrum , date tela , scandite muros; 
Hostis adest, eia ! Ingenti clamore per omues 
Condnnt se Teucri portas , et moenia compleut 
Namque ita discedeus jirseceperat optimus armis 
Aeneas : si qua interea fortuna fuisset, 
Tf «f «imere auderent aciem , neu credere campo ; 
Castra modo et tutos servarent aggere muros. 
£rgo, etsi conferre manum pudor iraqne monstrat, 
Objiciuut portas tamen, et praecepta facessunt, 
Armatique cavi» exspectant turribus hostem. 
Toruns, ut ante volans tardum praec^sserat agmen , 
Viginti lectis equitum comitatus , et nrbi 
Improvisns adest; maculis quem Thracins albis 
Portat eqnas,cristaqae tegit galea anrea rubra» 
Ecqais erit mecam, juveues? quiprimas inhostem..? 
£n , ait : et jacnlum adtorquens emittit in auras , ^ 
Principium pugnae, et campo sese arduus infert. 
Clamore excipiant socii, fremitaquct seqauutDr 
Horrisono : Teucrom mirantnr iuertia corcU; 
Non aequo dare se campo, uon obvia ferre 
Arma viros^ sedcastra fovere. Huo^turbidii^Mttqae hu« 



a8» - AENEIDOS , ▼.«?. 

Lustrat eqoo maios, adituBique perayia quaeritr 
Ac veluti pleno lopns insiduitus ovili , 
Qamn freujit ad caolas, veatos perpessns et imbreS| 
Nocte saper media; tuti sob inatribus agni 
Balatnm ezerceut: ille, asper etimprobns ira, 
S8evitinabsentes;coilectafatigatedendi ** - 

Hx longo rabies^, et siccae sanguine^iaaces. 
Hand aliter Rutulo muros et castra tnenti 
Ignescnnt irae ; dnris dolor oslubas ardet : 
Qna tentet ratione aditns , et quae via clausos 
£xcntiAt Teucros vallo, atqne efiundatin aeqnor. 
Classem, qu« iateri c^fStrornm adjuncta Jatebat, 
Aggeribns saeptam circiun et fluvialibus nndife, 
Invadit; sociosque inrendia posdt ovantes ; 
Atque {oanuni pinu flagranti fervidns iroplet. 
Tnm vero incumbunt : nrget praesentia Tnmi, 
Aiqne onmis facibns pjabes accingitur atris. 
Dlripiiere focos; piceum feri fnmida Inmen ; 
Taeda , et commixtam yniranus ad astra &vil]ani. 

Quis deus, o musae, tam saeva incendia Tencris 
Avertit? tantos ratibus qnis depulit ignes ? 
Dioite : prisca fides facto, sed fama perennis. 

Tempore qno primum Phrygii formabat in Ida 
Aeneas <>]assem , et pelagi petere alta parabat 
Ipsa denm fertnr genetrix Berecyn^ia magnam 
Vocibas his afTata .Tovem : Da, nate, peteuti, , 

Quotl tua cara parens domito te poscit Olymj.^o. 
Pinea silva mihi, multos dilecta per aimos , 
Lncus in arce foit snmmli , qud sacra £ereb^t, 
Nig ranti picea trabibusqne obscums acemis : 
Has ego Dardanio jnveni, qnnm ciasvsis egeret, 
Laeta dodi; nnnc soUicitam timor anxins nrget 
Solye metns , atqne hoc precibus sine posse parcoMii^ 
Werursa qoassatae ullo, nen tnrbine veuti, 
Vipcautur: prosit nostris ini^otttibns ortas. 
f tUns huic contra , torqnet qni sidera jnuBdi: 



▼. g[3. 2<tB£R IX. »89 

O genetrix , ^u6 fjfcta Tocas ? ant qttld petis iftis ? 
Mortaline mann factae immortale carinae 
Fas faabeant ? certnsqtve incerta pericnla hzstret 
Aeneas? Cni tanta deopermissa potestas^ 
Iramo, nbi deftmctae finem portusqne ten^nbt 
Ansonio8,oUm quaecnmqne evaserit nndas, 
X>ardaninmqne dttcem lanrentia vexerit arva-, 
Mortalem eripiam forroam , magniqne jnbebqi. 
Aeqnoris esse deas : qnalis 1? ereia Doto 
Et Galatea secant spnm^ntem pectore pontnm. 
Dixerat; idqne ratnm S^ygii per flnipina fratris, 
Per pice torrentes atraqne yora^ne ripas , 
Annnit; et totnm nntn tremefecii Ofympnm. 

Erg^o aderat promissa dies , et tempora Parcae 
Debita compl^rant, qnnm Tnrni injnria Matrenfc 
Admonnit ratibns sacris depellere taedas. \ 
H!c primum nova Inx octdi^ oflhlsit , et ingens 
Visns ab anrora coehim transcnrrere nimbus , 
Idaeiqne cbori ; tnm voit borrenda per anras 
l(xcidit, et Tronm Rutulommqne agmina comptet: 
Ne trepidate meas, Tencri, defendere naves , 
Neve armate manus; maria ant^ exnrere Tutno 
Qnam sacras dab^ur pintis. Tos, ite solutae , 
Ite, deae pelagi; genetrix Jubet. £t sna quaeqne 
Continn6 pnppes abrumpunt vincula ripis ,^ 
Delpfaintoque modo demersis aeqnora rostris 
Ima petunt. Hinc virgineae ( mirabiie ntoustrttm ), 
[ Qnot priii9 aei^ie ^eterant ad littora prorat , ] 
Reddnnt se tOTidem filcies, pontoqne feruntur. 

Obstnpnere auimis Rntnli; conterritus ipse 
Tnrbatia MessapUs eqnis; enn<itatnf et amnis 
Raucit souans , rtevocaf^qtie pedem Tiberint» ab a3to. 
At non audaci cessit €i&Qch. Tnrno ; 
Ultro animos toliit ifielSs, atqnie itacrepat tdtro : 
Trqjmos haec immstra pettAit ; his Jtkppiter ^ie 

a5 



•9« AENCIDOS ▼. 129 

ExjpceitBt &Bt«lot. EifD Mam nrai Tcneris, 
Hce spss alU fdgae: ittiuB para.ahen adempta eati 
Temanuai in nostiis ■■■itiwi; tot milfia gcBties 
Aroia ferattt Itals. llil BC^Ualia terrait, 
8i qna Phrygct pne se jactut veqMmss deonui.' 
Sst frtis Yeneriqae datBm tetigcre qood arva 
Fertilis Ansoniz Trocs: sniit et mes contri 
Fata mihi ferro sceleratam cxsciiidere geotem , 
Conjiige praerepta. Nec solos tangit Atridas 
Iste dolor, solisqoe lioet caqiere arma Myoeius. 
Sed periisse semel satis est. Peccare finsset 
Ante satisy penJtns modd non genns cmme peroios 
Femineiim : qnihns haec nkedii fidnda YSUi, 
Fossammqne morae , leti discrimina parva , 
Dant animos. At non yidemnt moenia Trajae , 
Keptiiiii fiihricata mana, considere in ignes? 
Sed vosy o lecd, ferro qni scindere valhun 
Apparat , et mecnm invadit trepidantia castia? * 
TXon armis mihi Ynhaini, non mille carinis 
£st opns in Tencros. Addant se protenus oamei 
Ctmsci sooios; tenebras et inertia fnrta 
{ Pa]Udii , cesis snmmae costodihns arcis , ] 
If e titfkeant ; nec eqni caecA condemnr in ahro/: 
liQce , paUm , certnm est igni circnmdare imiroi. 
Hand stbi cnm Danais rem faxo et puhe Pe|asga 
Esse pntent, decimnm qnos distnlit Hector in aBHiiiB. 
Knnc lideo, melior quoniam pars acta diei , 
Qnod snperest, beti hene gestis corpora rebiis 
Procnrate, viri;etpagnamsperateparati. , 
Interea vigilam excubiis obsidere portaa 
Cnra datur Messapo , et moenia cingere flanfi Fip y- 
Bia ssptem Rutnlo nmros qni milite servoit 
'Ddecti; ast illos centeni qnemqne seqaantnr 
Pnrpnrei cristis jnvenes anroque oonuci. 
, Diacarmnt, variiantque vices , fusiqae per hstbsm 
Indslsmit Yijio, «t wtom^teras «hsoof* 



^,x69. LIBERIX. mgt 

CoUacent ignes > noctem cnatodiA dacit 
'lasomnein lado. . i-m'>, 

^Batc saper e Ttllo prospectant Troes, et M«ii«'' 
Alta tenent ; nec non trepidi formidine portas^ - " 
Explorant, pontesqne et propngnacnla jnngnnt , 
Tela genmt. hutant Mi&esthens acerqne Seresta^y 
Qaos pater Aeneas, si qnando adversa vocarent , 
Rectores jnTenam et reram dedit esse magistros. 
Ofnnis per jnnros legio sortita periclnm 
Excabat, exercetqae yices , qaod caiqoe taeodam est. 

Nisas erat portse castos , acerrimas armis , 
Hyrtacides; comitem Aenese qnem miserat Ida 
Tenatrix, jaculo celerem levibasqae sagittis : 
£t jaxti comes Ear^alns , qao paidirior alter 
Ndn fait Aeneadum , Trojana neqiie indnit arma; 
Ora pner primi signaiu intonsa jnyentii. 
Ifis^amor onas «rat, pariterqae in bella raebant; 
Tom qaoqofe commani portam statione tenebant. 
Nisns ait : Dine hnnc ardorem mentiL-ns addunt , 
Eoryale? an saa cuique deas fit dira cnpido? 
Aut pugnam , aut -aliqaid jam dadam inyader* 

magnnm, 
Mens 9gitat mihi ; aee placidH contenta qniete ett. 
Omis, qnse Rntnlos habeat fidncia rerom : 
Lamina rara mieant ; somno vinoqne sepulti 
Procubatre; silent lat^ loca. Percipe porrd 
Qnid dnbitem , et qoae nnnc animo sententia snrgafe. 
Aenean acciri pntnes, popalusqoe patresque, 
Exposcnnt, mittique viros qui certa repoitent. 
Si tiin qose posco promittnnt , nam mihi facti 
Fanilft sat est, tnmulo Tideor reperire sub illa 
Posse viam ad maros et moenia Pallantea. 
Obstnpuit, magno laadum percnssus amore, 
Enryalus ; sii&ul his ardentem af&tur «micum r 
'Henelgitur socinm sommis adjungere rebos, 
STifc, Ingiv? solam tein tanta periciiU mittam? 



, J 



Kon iu me genitov beUU «MV^fii» Oph^tlft 
Argolicum terroreA mter Trojaeqne labore» 
Sab|f||«jii enuHit; nec teeom taUn geisi, 
MagDammiam A^Dew et lau e^tsemt teeiitiu. 
Est \ufif est aiymaa loeia conteii^tor, et i$tiiiR 
Q^i Yita bene credat emi , qno tencUs , hQoore». 
Nisoaad h»c: Bqnidem de te nil tale verebar , 
Nec fas; non: ita me refetat tibi magniis ovantfm 
Jappiter, aut qnicnmqne oenUs haec ada^icit xquis. 
Sed, si qnis ( qne mnlta vides discrtmiBe tali ) , 
Sl quis in adversnm rapiat casusve deusve, 
Tc superesse velim : tu^ vita dignior «eta^. 
Sit qni me raptum |iugn^ , prctiove redemptum , 
Mandet homo solita ; aot , si qoa id fortuna vetabit , 
Absenti ferat inferias, decoretque sepulcro.- 
Neu matri misera tanti aim causa d^oris ; 
Qnar te, tok, puer, multis e matnbos ausa , 
P«rsequitur, magni nec mcrnift eUK»t Aoests. 
lUe autem : Causas nequidqnam nectis inane% , 
Nec mea jam mutata loco sententia i^dit. , 

Accderemus, ait: vigiles simol e««Utt.; iili 
Suocedunt, servantque vices: statione relicta 
Ipse^,comes Niao gmaditur, regemqoe tequimnt. 

Cetera per terraa omnes aMroalia somno 
Laxabant cncas, et corda oblita laborum : 
Dactores Teucrum primt, delecta juventus, 
Gonsilinm snmmis regai de rebo^b^l^iebant; 
Qaid fecerent, qi^sve Aeneae jam nontius esstt 
Stant Longis adnixi hastis , et icuta tenentee, 
Castrorum ct campi medio. Xum Nisus et una 
Euryalas confestim alaores admittier orant^ 
Rem magnam, pretiumque morae fore. Primns liilui 
Accepit trepidos, ac Hisnm dicere jusait. 
Tum ftic.Hyrtacides: Aodite o mentibus lequis 
AeOeadae;' neve hans nostris speetentnr ab annii 
Qnae fiorimna. Rutnli soomo Tinaqne acduti 



-¥.«36. LIBERIX. »9% 

Procabaereiloctimmsiduscoxispeximtuiiptiy ^ 
Qui patet in biyio portae quae proxima pouto. Ua^ \ *^ 
Interrapti ignes^ aterqae ad sidera faiaas 
Engitur. S^ fortani permittitis ati, 
Qasesitam Aenean ad moenia Pallantea 
Mox bic cnm spoliis , ingenti caede peracta , 
AiTore cernetis. Nec nos via fallit enntes: 
Yidimns obscnris primam snb yallibas arbem 
Tenatn assidno, et totnm cognovimns amnem. 
Hic annis gravis atqne animi matnras Aletes : 
Di patrii, qnomm semper snb nnmine Troja est, 
I9on tamen omnino Tencros delere paratis , 
Qnora tales animos jnvennm et tam certa talistis 
Pectora^Sic memorans, bnmetos deztrasqne tenebat 
Amborom , et Taltam laciTmis atqae ora rigabat. 
Qaae vobis, qase digna , viri , pro laadibas istis f 
Prsrmia posse rear solvi? Puldberrima primnm 
Dt moresqne dabant vestri : tnm cetera reddet 
Actatam pias Aeneas , atqne integer sevi 
Ascanias, meriti taati non immemor amqnam.y 
Immo ego vos, coi sola salns genitore redacto, 
Bxcipit Ascanios ^ per magnos , Nise , Penates ^ 
Assaradqne Larem , et canae pen^raba Yest» , 
Obtestor; qnaecamqae mibi fortnna ildesqae es^, 
In vestris pono gremiis : revocate parentem ^ 
Heddite conspectam ; nibil illo triste recepto. 
Bina dabo^argento perfecta atqae aspera signia 
Pocala , devicta genitor qnae cepft Arisbi ; 
Et tripodas gemiiyM; aari dao ma|:oa tftleata; 
Cratera antiquam , qncm dat Sidonia Dido. 
Si vero capere Italiam sceptrisqne potiri 
Gontigerit victoti , et praedse ducere sortem ; 
Tidisti quo Turnns eqno, qoibns ibat in armit 
Anrens : ipsom illum, clypeum cristasqoe robentea , 
Excij^iam sorti, jam nooc tna praemia , Nise. 
Praeterea bis sex genitor lectissima matram 

»5. 



NaUa«.ei»»iuete<|»»t«»^6^>»^ ^„^ , 

Verboruurqne fides- CottUa «1» , ; 

DissW.le»ar^^-.t;^n^^^aoua . 
Aat adversa cadat. SeOte w^ vettista , 

Est miUi, q»am n»ue«H. ^^^i^BS AoeBUe- 

Haacegofltuncig^aramhujusqao^^q^ 

Inqac salutatam Unquo :. BOT et *«" - i^ pjreori»- 

Deltera q«6a nequeam l^^-HX^^- 

Haac sine m^ 4p«¥i Ke»re ^w>a^d^^^ 

In cas.tts omnes. Percpsfti HJCBte **^^ i^. 

Atque animiim patrifie sfcrinsiit pi^tato»«W- 
Tnm sic efifatur : . ^^^^,^ 

Spoodeo digna tru3 iiigeiatamfr W»»ia ««^' -^ 
Namque.erit ista wUii g^»etFix , «oHienqw^ ^ 
Solum oifaerit; n^ partni» gr^tia takwi 
Parva aianet, cas«:is factrcim qtlie«awi^ ^^^hmf 
Per caput hoc juro * per. qmoil ^MV awt* »oleM , 
Qaae tifei poUice^r redUci rebosQW seconft»»» 
Hoec eadem matf*iqae .tn» g«neriqti« uaaiieDUBt' 
Sic ait illaci*ymaiu> : homero atmtiJ^ €xui*cB»ei» 
Aaratum, mira qoem iecerat arte l-y^toa 
Onosius, atque babilem Ta^^ina aptarateho^; 
I>atNiso Maestheus peltem liotrentisqnc koiiit 
^xuvias : galeam Udns i>ermntat* iUctca^ 
t^roienus arinati incedy^t ; qn«s oi»Dis€ttBU$ 






Y. ioa- ^ LIBER IX. , n^S 

Primoram manus ad portas jiiTeiiiunqiie senomqiie 
Proseqnitur votis : nec non et pulcher lulus, 
Ante aniKis aoimiUoque gerens cnnimque virilem , ' 
Mnlta patri portanda dabat mandata; sed aur» - 
Omnia discerpunt, et nubibus irrita dcmant. 

Efpressi snperant iossas, noetisc^e per umUr^m 
Castra inimica petunt , multis tamen ant« futuri 
Exitio. Passim somno vinoque per kerbam 
Corpora Gs^ vident; arrectos littore currus, c{7)^- (^* 
Inter lot*a r<^sqne viros; simul arma jacerie , 
Tiua sitnnl. Prior Hyrtacides sie ore loeutus : « 
Euryale, audendum dextra: nunc ipsa voeat res. 
liac iter est: tu, ne qua manus se attoHere nobis 
A tergo possit, custodi,^ et consule lon^. 
Haec ego vasta dabo , et lato te linaite dueain. / 

Sc€ memorat , vocamquepremit : simulenae snperbniti 
BJiamnetema^raditur, qui fort^ tapetibus ahis . v 
Bxstructus toto profiabat peotore somnum ; 
Re^ ideiki, et regi Turno gratissimus augur : ^ 
^A non augurio potmt depeUere pestem. - 
Trcs juxta famulos temere inter tek jaceates, 
Ajimigeramqne &eml premit, aurigamque sub ipsia 
Nactus equis, fertoque seeat pendenti^ eoUa. 
Tum capnt ipsi aufert domino , truncumque relinqmt 
Sanguine singultantem : atro tepefecta ci uOre 
Terra toriqne madent. Kec non Laroyrumque , La» 

mumque , 
Et jnvenem Sarraattm, ilU qui plurimd nocte 
Lttscrat, insignis fstei», mnltoque jacebat 
Membra dea vietus : felix si protenus ilbim 
Aequasset nocti ludutn , in k^mque tulisset ! 
Impastus cen plena. leo per ovilia tnrbans , 
Soadet enim vesana^ femes, manditque t¥abit<}u« 
Molle pecus, mutumque metu; frcmit ore cruento. 
Nec mlnor EuryaH caedes : inc^ensus et ipse 
Perfnrit, ac multam in medio slne nomiae plcbcm , 



»9« AENEIDOS ▼.543. 

Fadamqae*, HerbeHunque «iibit , Bhoetiimqfle; Ara« 

bimqiie, 
^iuros; Rboetnm vigOa&tem et cniicta Tidentem p 
8ed magnam metnens se jjost cratera tegebat ; 
Pectofe in adverso totom cm oommSniM ensem 
Cocididit assnrgenti , et mnlta morte recepit. 
Pnipnream vomit iilc animam , et cnm sangnioe ttiixta 
Tina reifert moriens : hic fhrto feFvidns instat. 
Jamqae ad Messapi socios tendebat, nbi ignem 
Beficere extremnm, ct religatofl rite videbat 
Carpere gramen eqnos; brcviterqunm talia Nisns» 
( Sensit enim nimia csede atqne cnpidine ferri , ) 
Absistamns, ait; nam Inx inimica propinqoat. 
Poenamm exhanstnm satis est; via facu per hostesL 
Mnlta virnm solido argento perfecta relinqannt 
Armaqne, oralerasqne simnl, pnkbrosqae tapetas. 
l^aryalos phaleras Rhamnetis et anrea bnllifi 
Cingnla ; Tibnrti Remalo ditissimoa olim 
Qoaeiliittit dona , hospitio qnnm jangeret absens , 
Ciedicas ; ille sao monens dat habere nepoti : * 
Post mortem bello Entnli pngnaqoe potiti. 
Haec rapit , atqne humeris ueqnidqnam fortibasaptat. 
Tam galeam Messapi habilem oriat&qne decoram 
' Induit. Excedunt castris , et tuta capessnnt. 
Interea praemissi equites ex urb< LatinA , 
Cetera dam iegio campis instructa moratur , 
Ibaut, et Turno regis responsa ferebant,^ 
Tercentum, scutati omnes, Volscente magiatro. 
Jamque propinquabant castris, mnrosque 8ubibant| 
Quum procnl hos laevo flectentes limite eemont; 
^ Et galea EuVyalam snblnstri noctis in nrabrii 
Prodidit immemorem, radiisque adversa refnlsit. 
Haudtemer^ est visam^condantat ab agmine Yol» 

'scens : 
State, viri; quae causa viae? quive estisin armisf 
Qudve tenetis iter ? Nihil iUi tendere cpatii f ' 



T. 377. LIBER IX »^7 

Sed celerare fiigam m silvas, et fidere nocti. 
ObjiciuDt eqnites sese ad diyortia nota 
-Hinc atqi^hinc, onmemqae abitom cnstode conAuint. 
Stlva fait late diunis atqne ilice ni^r^ 
Horrida, qnam denti compilrant andiqpe sentesj 
Ra ra per occnltos Inceb^t semita ^aUes. 
Enr^ralnm tenebra? ramomm onerosaqne praeda 
Impedinnt } faliitqne timor regione viamm. 
Nisns abi^ jamqne impmdens evaserat bpstes , 
Ad lacos qni p6st, Albse de nomipe, dicti 
Albani ; tara rex stabala alta Latinns babebat. ^ 
Ut stetit, et fmstra absentem respexit amicmn : 
Earyale^infelix qoa te regione reliqui? 
Qaave seqaar? Karsus perplexamiter omne revolvent 
Fallacis silvae, simnl et vestigia retro 
Observata legit, damisqae silentibns errat. 
Andit equos, andit strepitns et signa seqoentnm. 
Nec loDgum in medio tempus , quum clamor ad aurcs 
Pervenit, acvidetEuryalnm, qnemjammanosomnitf, 
Frande loci et noctis , subito mrbanle tamnlta , ^ 
Oppressom. rapit et conantem plnrima fmstra. 
Qaid faciat? qua vi juvenem , qnibns andeat armis 
Eripere? an sese medios montums in enses 
Inferat, et pukbram properet per vuUiera mortem? 
Ociua addncto torqnens bastile iacerto , 
Snspicieihs aham lunam, sic voce precator : 
Tn, dea, tu presens nostro saccarre labon , 
Astrorum (f ecus , et nemomm Latonia custos.^ 
Si qua tuis umqoam prome pater U^qrtacus aria 
Dona tnlit; si qua ipse mcia venatibus anxi^ 
Snspeudive tholo , ant sacra ad lastigia fi^' ; ^^ 

Uune sine me turbare globum, et rege tela per ancaf. 
Dixerat; ek toto connixus corpore ferrum 
Conjicit : basta volans nootis diverberat nmbras , 
Et venit aversi in tergom Snlmonis , ibique 
Frangitnr, ac fisao transit praecordia ligno. 



^8 AEREIDDS ▼.4i». 

Volvitor aW Tomens caBAim de pectore ftnmen 
Fri^dns» et loneis «iBgoltibfiSjlia pqbal. 
KTeffsi circiuB^icivitt. "Boc acrior idcm 
Eccc alivd sanuBi tdnm libnbatab auxe:^^^ 
Domt»e|Md»nt,iithsstsTigopert«Bspi»siitrttmqiie, 
Stridcns , tTajectoqiie tesit tepefects cerrf>ro. 
Samt atrox Tolsceiis, iM«t^ emispicit vsqnans 
Anctorem, ncc qno se sr^ns immiltere possit : 
Tn tamen interes c^ido mihi sangninc poenas 
Persolires ambomm, inq^nit. Simnl ensc rednso 
Ibst in Enryslam. Tnm ▼ero exterv-itns, amcnSt 
Conebmat Nisns; nec se cdare ten^ris 
Amplins , ant tantnm potnit perferre dolorem : 
•11 e» me; adsnm qni feci ; in me convertitc ferram, 
O Ratnli ; mea Ixans omnis: nihil iste nec aosns, 
Kec potoit; €^nm koc et conscia sidera testor: 
Tantnm infelicem mmi^ m dilexit amicom. 
Talia dicta dabat ; sed viribas ensis adactns 
Transabtit costas , et <»ndida pectora rompit. 
Tol^itar Eniyalns leto , polcbrosqae per artui 
It craor , inqne hameros cervix coOapSa recninbit : 
Farpareas ▼elnti qnnm flos snccisns aratro 
Imigneaeit mbriens ; lassore papaTera coUo 
Demisere capnt, plnvia qnam fortc gravantnr. 
At Nisas mit in. madios , solamqae pcr omncs 
Vc^ntem petit, in solo Volscente morator. 
Qaem circam giomerati bostes hinc comminos atqoB 
hinc 

SJS?^*"*' ™**" ^®'* seciis, ac rotat ensem 
C^^^T^' ^"^^"^ ^^^ damantis in ore 
Tam snp^^*'^ ' ** moriens animam abstoHt hosti 
CoefossaT ^^l?^ **^ projecit amicuia 

Fortaniia^^'*'*.* *? demam morte qmevit 
nuHa dies nin^** ' ** qiiid mea cannina possant, 
Dmn dontnA A^I^^ "ttemori vos eximet «vo, 
™» AencBB CapitoU inimobile j 



ir.44S* LIBER IX. »99 

Accolet, imperiiimqae pater B.omaiiii8 habebii 

Tictores praeda ^utuli spoliisqae potiti 
'Volscentem exanimnm flentes in castra ferebant. 
Ifec minor in castris Inctns, Rhamnete reperto 
Sxsangni , et primis nn& tot csede peremptis , 
Sarranoqne, Nnmdqne; ingens concnrsns ad ipsa 
Corpora, seminecesqne viros, tepidaqne rccentem 
Caede locnm ^ et pleno spnmantes sangnine riTos. 
JLgnoecntit spolia inter.se, galeamqne nitentem 
Messapi, et mnlto phal^ras sudore receptas. 

Bt jam prima liovo spargebat lumine terras 
lithoni crocenm liuquens Aurora cnbiie ; 
"" Jam sole infhso, jam rebus Ince retectis, 
Tnmns iji arma viros, armis circnmdatns ipse, 
Sascitat , aeratasque acies in proelia cogit : 
Qaisqne snos; variisque acunnt rumoribns iras. 
Qnin ipsa arrectis, visu misetabile, in hastis 
Praefignnt capita, et multo clamore sequnntnr , 
Enryali et Nisi. 

Aeneadse dori mnromm in parte sinistrt^ ' 

Opposnere aciem, nam dextera ciugitur amni , 
Ingentesqne tenent fossas, et turribus altis 
Stant maesti: simnl ora virom praefixa movebant» 
J^ota nimis miseris , atroque flnentia tabo. 
Interea pavidam volitans pennaCa per urbem 
Nnntia fsma mit, matrisque adlabitur aures 
Eoryali: a^t subitus misera& calor ossa reUqnft; 
EsLcnssi ma^bns radii, revolutaque pensa: 
Evolat infelii^, et femineo ululatu , 
BdsM comam, muros amens atque agmina cursa 
Priina petit : non iUa vir^ , non illa pericU 
Telommqae memor ; coelnm dehinc qoestibus impbt : 
Hnnc eg<i te, Enryi^e, adspicia? tune ille, senect» 
Sera mese requies? potulstilinqnere solam, 
Cmdelis? neete, sob tanta pericala missnm» 
A0a'ri eztremam miterae data copia matri? 

V 



loo ABNEIDOS ir.4«4?. 

pea ! tmrtA ifriiodk, canilms datcTpiraeda Latini* 
, AUtibnsqae, jaces! nec te, toa ftinera, mater 
ProdiTxi , pressfve ocnlos , aut viUiiepa lavi , 
Veste tegekis , tibi qoam noctes festiiiai diesqiw 
Urgebam , ct t^4 ctxras sdkbar amiles ! 
Qq6 seqoar, «nt qaae mmc artas , anfl^^saqiie meinbT«, 
Et fianas laceram , tellns habet ? Hoc mihi de te , 
Nate , refera ? boe «am terriqiie ,mari<}ne secnta ? 
Figite mtt , si qoa est pietas; in me omnia tela 
Conjicite , o Katnli; me primam aksnmite ferfo. 
Ant tn , magne pater divnm , miserere, tnoqvic 
Invisnm boc detmde capnt snb tartara teto, 
Qnando aliter neqneo cmdelem abmmpere ▼itam* 
Hoc fleta ooncnssi animi , mae^tnsqne pec omnes 
It gemitas: torpent infractse ad pr«etia vires. 
Hlam incendentem loctns Idsens et Actdr, 
nionei monitn, et mi:dtam lacryma»tis I^i, 
Corripinnt, interqne manns snb tectai repoinint. 
At tnba terribilem sonitnm procnl aere caiMJro 
Increpnit: seqmtnr clamor, codanqne M^ngit. 
Accelexant , act4 pariter testndine , Volsei , 
Et fossas impler^ parant , ac vMlere vidltt». 
Quaernnt para a^tnm , et scabs aseend«re Mivroir. 
J^na rara est acies, interin<«tqae cowma 
«on tam spisaa viris. Telomm efTnndere 0(mrk 
Ymne genoa Tancri , ac daris detmdere cooti*, 
Assuetx longo maros defendere belte. 

^^ectam aciem permmpere ; qnn» t«M«tt 

Ii^nMneiit T^ • ' ™*™ ' ^^ ^obns imminet iiig«its; 
QnsB stravit ll«r^f*°^"* volvnntqne rantttqw!, 
T«gmiaa : neTo ^**^ ' «>™o™»I»»« tc^6M 



^^SxS. LIBERIX. 3ot 

AmpUut avdacefl Rmnli ; sed peUere yallo 
]d.issilil)as cerUnt. 

Parte «Hi horreadiis visii quassabat Etmscam 
lHi».iim, «t fiimiferos infert Mezentius igiies. 
Ax Sfessapns, eqnnm domitor, Neptnnia prolesy 
Iies<^ndit vallnm, et scalas ia mcenia poscit. 

'Vos, o CaUiope, precor, adspirate cabenti, 
Qnas ibi tnnc ferro strages , qoje fnnera Tnrnns ' ' 
Kdiderit, qoem qnisqne virnm demiserit Oroo ; 
Et mecQm ingentes oras evolvite belli : 
[£t meministis enim, divae, et memorare potestis.] 

Turria erat vasto snspectn et pontibns altis , 
Opportnna loco, summis qnam viribns omnes 
Cxpognare Itali , snmm^qne eveitere opnm vi, 
Certabant, Troes oontri d/efendere saxis, 
Perqae eavas denn tela intorqnere fenestras. 
Princeps ardentem conjetit lampada Tumns , 
£t flammam af&xit lateri, qn» plnrima veato 
Corripnit tabnlas, et postibns haesit adesis. 
Tiirbati trepidara intns , frnstraqne malomm 
Volle fngam : dnm se glomerant, retroqne residnnt 
In. partem quae peste caret, tnm pondere tnrris 
Prcxmbuit snbit6, et coelnm tonat omne fragore. 
Semineces ad terram, immani mole secnta*, 
Coaitxique snis teUs, et pectora duro 
TransfossilignoV veninnt. Yix nnns Heknor, 
Et X.ycns, elapsi; quornm primeevus Helenor, 
Mseonio regi qnem serva Licymnia furtim 
Snstulerat, vetitisqne ad Trojam miserat annity 
Iinse levis nndo, parmiiqne inglorins alba. 
Isqpc nbtse Tnrni media inter miUia vidit , 
lliiic acies atqoe binc acies adstare latinas ; , 
. XTt fera, qude densA venantum sa^ta ooroni 
Contra.tMJa fdrit, seaeqne baud nescia morti 
Isjicit, et saltn snpra venabnla fertnr; 

aS 



ASNEIDOS 



▼.$53. 




T. 588. tlBERIX. Ui 

— 3)i£Sdit , ao BiQlt4 purrectnm extendit arenl. 
- TmiL piimiim bello celerem intendisse sagittam 
Dicitiir, ante ferassoUtns tetrere fngaces^ 
Ascanins , fpr temqne mann fndisse Nnmannm » 
Cni Remnlo oognomen erat, Tnrniqne minorem 
Cermanam, nnper thalamo sociatns , habebat 
Isprimam ante adem, digna atqne indigna rdatii 
Tociferans, tnmidnsqne novo praecordia reg^o, 
Jbat , et ingentem sese elamore ferebat : 

Non pndet obsidione itemm valloqne teneri, 
Bis capd Phryges , et Marti praetendere mnros ? 
£n qni nostra sibi bello connnbia poscnnt! 
Qnis densItaliam,qnaeyosdementiaadegit? « 

Ifon. bic Atxidae, nec fandi fictor Ulyxes. 
Dnnim ab stirpe genns, natos ad flnmina primiba 
Deferimns, saevoqnd geH duramns et nndis : 
"Venatn invigilant pneri, «ilvasqne fatigant :, 
Flectere Indns eqnos, et spicnla tendere comn. 
At patiens opernm parvoqne assneta jnventns > 
Aut rastris terrim domtt , ant qnatit oppida beOo. 
Omne aevnm ferro teritnr; versaqne juvencum 
Terga fatigamns basta: nec t^rda senectus 
"~ Debilitat vires animi, mntatqne vigorem; 
Cai&itiem galei premimns ; semperqne recentes 
Comportare ju vat praedas , et vivere rapto. 
Vobis picta croco et fdlg^nti murice vcstis ; 
I>efli(diae eordi; jnvat indnlgere choreis; 
£t tunicae manicas et habent redimicnla mitrae. 
O "^er^ Phrygiae , neque enim Phryges , ite pcr alta 
Dindyma, nbi assnetis biforem dat tibia cantum. 
Xympana vos buxusque vocant Berecyntia matria 
Idaeae : sinite arma viris , et cedite ferro. 

Talia jactautem dictis ac dira canentem 
Non tnlit Ascanins; nervoqne obversns eqnino 
Intendit telnm, diversaqne brachia dncens 
0»ittitit, ant^ Jovem snpplez per vota precatns : 



So4 ABWEIDO» ▼.6a4- 

Jappiter ommpoUBs, aodacibiis aimiie octplM : 
Ipse tihi ad tea tempU fenm s oU*mn ii dona; 
Et stataam aate afM aanti fronte jovencom 
CandeBtemfpariterqne oaput «»m matre ferentan , 
[ Jam comn petat ct pedibns qni ^pargat arenam. ] 
Aadiit ft co^ genitor de parte serena 
Intonnit UeTom : sdnat nuk fiitifer arcns. 
EfTo^ korrendam stridNis addnota sagitta , 
Perqae oapat RemnU venit, et cava tenqtora fierre 
Trajicit. I, verbis virtntem illade sopecbis. 
Bis capti Phryges bee Ratnlis re^nsa remittnnt. 
Hoc tantom Aacanios. Teocri cUmore seqnnnt a r , 
J>aetitiaqae frenuint, animosc|ae ad-sidera toUnjot. 

Aetheri4 tnm forte plagi crinitns Apollo 
I>esaper Ansonias ac^ies arbemqoe videbat , 
Nabe sedens; atqae his Tictorem affiitar Idkun: 
Macte noVa virtate, paer ; sic itar ad astra, 
Bis genite , et genitare deos : jare (Mnnia bella, - * 
<Jcnte sab Assaraci £ftto ventera resident : T , .Ja*- t ' l Ki 
Nec t»Troja eapit. Simol haee effiitns, ab aho 
Aetherc se mittit , spirantes dimovet anras , 
Ascaniamqae petit : foi*mam tam vertitar oris 
Antiqnam in Baten. Hic Dardanio AnchiMc 
Armiger amte init , fidn»qae ad limina cnstos ; 
Tnm comitem Ascanio patcr addidit. Ibat Xpollo 
Umnia longaevo aimilia, voeemqoe, oolorcmqne, 
Et cnr^ ,jl^^ ^^ ^^^ sonoribas armai 

«t^^^ /"^^ ^^ •fl^t^r li^^™ • 
O^Sf' ^""^^* t«li» impone Namannm 

Cetera r%a,-^ * pnribns non invidet annis. 

wSrSn:^""' »-"<»• Sic 0««, ApoUp 
Et procol in tcnn^^**^^ sermone rebqoit^ 
Agnovere denm iT^ ** ocolis evannit anram. 
Dardanidae, nlia£!^!^'^ divinaqoe teU 



€.66o. LIBERIX. 5oS 

"Ergo.aYidtm pognie dictis\lc>Biiiiiiiie Phoebi ' 
Aftcapiam proliibeiit : ipsi in certamiiia rarsns 
Sncoedaiit, animasqae in ^peita pericola mittimt. 
It damor totis per propagnacala moxis : 
Intendant acres arcas,'amentaqae tori|pent'. 
Stemitar omne solam telis: tam scata dtya>qae 
Dant sonitnm fiictn galeae: pugna aspera snrgit; 
Qaantas ab occasti veniens plnyialibns Haedis 
Terberat imber hninnm ; qa4m malta grandine nimbt 
In vada pnecipitant, qnnm jnppiter horridus aastris 
Torqaet aqaosam faiemem, et coelo cava nnbila mmpit. 

Pandarns et Bitias, Idaeo Alcanore creti, 
Qnos Jovis edoxit laco silv^stris Isera , 
Abietibns javenes patriis et montibas aeqnos, . 
Portam, qnae dncis imperio commissa, recludunt 
]'reti armis, nltroqae invitant moenibus hostem. 
I^si intus dextr^ ac Isevi pro turribus adstant , 
Armatifeno, et cristis capita alta comsci: 
Qnales aeriae liqnentia finmina circam , 
Sive Padi xipis, Athesim seu propter amoennm^, 
(Consargnnt geminae qnercus, intonsaque coelo 
Attollnnt capita, et snblimi vertice nntant. 
Irmmpnnt^ aditns Rutali ut vid^re patentes. 
Continnd Qnercens, et pulcher Aqnicolus armia, 
Et praeceps animi Tmarus, et inavortius Haemon , 
Agminibos totis ant versi terga ded^re , 
Aot ipso portae posnere in limine vitam. 
Tnm magis increscunt animis discordibus irae; 
£t jam collecti Troes glomerantnr eodem, 
£t conferre mannm et procurrere longius aadent 

Ductori Tumo diversa in parte fnrenti, 
Tnrbantiqne viros, perfertnr nontius hostem 
Fervere caede nov4, et portas piaebere patentes. 
Deserit inceptum, atqne immani concitus ir4 ^^ 
Dardaniam mit ad portam fratresque superbos ; 
Et primnm Antipbaten. is eniin se primi» agebat, 

26. 



S«5 AENEIDOS ^.69^ 

ThebanA de matre notiMiin Sarpedow »Uiy 
Conjecto sternit jaGulo : volat Itala cprnu» 
Aera per teneraxn, gtomachoquc infi&a «nb altoiA 
. Pectus abit ; reddit specna atia vuboieris nndain 
Spnmantem , et fixo ferrum in pulmonc tcpescit. 
Tum Merop«m atque Erymauta mana,tum ate/nMt 
' Apbidnnm; 

Tnm Bitian ardentem oeuUs , animiaqne frementena , 
Non jaculoy neqne enim jaculo vitam iUe dediss^ ; 
Sed magnnm «tridens contorta falarica vcnit , 
Fnlminis acta modo, quam nec duo tanrca terga, 
Nec duplici squamd lorica fidelis et anro 
Sustinnit : collapsa ronnt immania membra; 
Dat tell us gemitum , ct clypeum snper intonat mgeiw: 
Qaalis in Euboieo Baiarum littore quondam 
Saxea pila cadit , magnis quam moiiI>if& an^e 
Constructam p<>nto jaciunt : sie illa ruinam 
Prona trabit, p^Bituaque vadU ittisa recumbiti: 
Miscent se maria^, et ni^r» a^ttoUuntur arew;. 
Tum sonita ProQbyt* alti^ tremit, durai^k^ajo es^^ 
luarime Jovi« imp«riis imposta TyplftoeO' 

Hic Mars acna^potens animtiua vircsqa^c^ Laduu* 
Addidit, et stiuialos acres aub pectovc vertit; 
Imuusitque fugam Teucris atrunMiue timorcm. 
i^ndique conveniuiu , quouiam Ha^ta qopi» pngn« , 
BeUatorque auimos deus iucidit. ^^ 

E^uo'^«tV'^^ ^***^ «eruianum corpore ceout, 
Po^t^^ W^r'"^' qi.icasurgatres, 
Obnixus laXbH^^^''*^ T'^^'^'' torquet, 
Mcenibus ex^u^^r*' "?^*^Sue suorum 
Ast aHos aecu^eW •? *"' f ^'^***^'^ U^i^mt: 
Xkemeos! ^^ Rati^a • reci^itqme ruentcs.; 
Viderit irruiupeBite«l** *"* >»«dio nou.signiinc rcgcm 
Xmmaaem veluti^^' «itroque iucluserit urbi, 
■ »^^^ iiitej? inertia tigriai. 



V-730* LIBERIX. ^of 

0>ntiiia6 ooTa Uix ocnUs effulait , «t afma 
Uorreiiduiii soaaere; tremimt in vertice eristse 
Sanguiaeae, ciypeoqae ipicaatia fulmina mittit. 
Agaoacunt £M!iem inviaam «tqne immania membm 
Turbati solutd Aea«ad». Tuia Paodarus iogeos 
'Extdcat, et, mortis fraternae fervidus ira, 
KiTatur : Non liiec dotalis regia Amatae , 
"^pc muvis cohibet pathis media Ardea Taranm : 
Castra- ininuca vides , nnlla luac exire potestas. 
Olli soltridctnfl sedato pectore Turaos : - 
Incipe, si qua animo virtus, et coat^re dextram; 
liic etiam iaTentum Priamo narrabis Achilkm. 
Dixerat : ille rndem nodis et oortiee crado 
1 ntorquet s^immis admxns viribos lustam. 
Slxccpere anras vnlnaSr Siatarnia-JuBO 
Dctorsit Yenien»^ pertaBque infigitnr hasta. 
At non boc telnm > mea i|ttod vi dextera versat , 
liirngies; nequC eoim is teli aec vulaeria auctor. 
Sic ait, et sablatumake consnrgit ia ensem, 
£t mediam ferro gemina ipter tempora frontem 
Dividit impnbesqae immani vnlnere malas. 
Fit sonos^ in^nti concnssa est pondere tellas : 
CoUapsos artns aSqne arma crnenta cerebro 
Stemil bumi moriens; atqne illrpartibns teqnis 
Hnc capat atqne illne homero ex utroque pcpendit 

DiffilginBt versi trepidi iormidine Troes : 
Et , si continno victorem ea cura snbisset 
Rnmpere clanstra manu, sodosque immittere p4>rtiS| 
Ultimus iUe dies beUo gentiqnc fuisset ; 
Sed fnror ardenfeem caedisqueinsaHa cu|ndo 
Egit in adversos. 

Principio Pha]erim et sncciso pQpllte Gygcn 
^Siieipit) hinc raptas fugientibus ingerit hastas # 
In tergum : Juno vires animumqiie mimslrac. 
Addit Halym comitem, et confix4 l^i^ea paxma ; 



3p8 ABNEIDOS ▼. 76I 

Ignaros deinde iirmiiru , martemqnc cieiites , 
Alcandrnmqae , Haliiimqiie , Noem^naqoe , Prytaf 

nimqae: 
Lyncea tendentem contrl , soeioKsqne Tocantem , , 
Tibranti gladio connixns ab aggere dexfter 
Occupat; hnic cnio4le|ectnm comminns icta 
Cam galea longe jacnit capnt : inde feraram 
Yastatorem Amycom , qao aon felicior alter 
Ungere tela mann , ferramqae armare veneno r 
£t Clytiam Aeoliden, et amieibn Crethea Masis;- 
Crethea Masaram comitem , cai carmina semper 
£t citharae cordi , aamerosqac intendere nervis; 
Semper eqaos atqae arma Yiram pagnasque canebat. 

Tandem<lactores, aaditlt caede suoram, ~ 
Con^ninnt Teacri, Maestheas aoerqae Serestos; 
Palantesqae yident socios , hostemqae reoeptora. . 
£t Maestheas : Qa6 deiade fogam ? qad tenditisP 

inqnit. 
Qaosalios muros, qose jam nltri moenia hahetis? 
Unas homo, et Testris, o ciyes, nadiqae s«ptas 
Aggeribas, taatas stra^es impaae per arbem 
£diderit? jayeaam primos tot miserit Orco? 
Non iofelicis patnae, Teteramqae deoram , 
£t magni Aeneae, segaes misemqae padetqae? 
Talibas accensi firmantar, et agmiae deoso 
Coasistaut} Tamas paalatim excedere paga^ , 
£t fluTium^etere, ac partem quae ciagitar unda. 
Acrins hoc Teucri damore iucumbere magno, 
.£t glomerare mannm: cen saeTum tarba leonem 
Quum telis premit iufensis : at territas ille , 
Asper, acerba tiiens, retro rcdit; et neque terga 
Ira dare aut Tirtus patitur; nec tehdere contra, 
Hlequidem hoc cupiens , potis est per tela virosqna. 
Jlaud aliter retro dubius Testigia Tumas 
Improperata refert, et raeus exsstuat iriJ. 
Ouin etiam bis tum medios iuTaserat hostes; 



-r. 799^ LIBERIX 3oy 

Bis cooiiisa fagi per miiroi agmina yertit. 
Sed manos e castiis propere coit omnic in anam : 
Kec contri vires audet Satnrnia Jnno 
Suffieere ; aeriam coelo nam J uppiter Irim 
I>emisit, german» hand mollia jussa ferent«m , ' / 
Ki Tpnuis cedat Teucrornm moenihus altis. 
Ergo nec clypeo juvenis subsistere tantum 
Nec dextri valet, injectis sic undiquti telis 
Obmltnr. Strepit assiduo cava tempora circnm 
Tinnltu galea, et saius solida aera fktiscnnt ; 
Discossseque jubse capiti; ncc sufficit nmho 
Ictibns: iugemiuant hastis et Troes et ipse 
Fnlminens Mnestheus. Tnm toto corpore sudor 
liqnitur, et piceum (nec respirare potestas ) 
Klnmen agit; fesfios quatit^oeranhelitns artus. 
Tum demum praeceps aaltu sese omnibns armia 
In flovinm dedit : ille suo cum gurgite flavo 
Accepit venientem, ac moUibus extulit andis; 
Et laetnm sociis , ablut4 c«d* , remiiit. 




AENEIDOS 

LIBER DECIMUS. 

x jLKDiTira interea domtu omnipotentis Olyiiipi, 
Conciliomque vocat divnm pater atqne hominnm rex 
Sideream in «edem; terras nnde ardnns omies 
Gastraqne DardanidnmadspcctaltpopnlosqneliitiiiOJ. 
Considnnt tectis bipatentibns. Incipit ipse : 

CoeHcolae magni, qnia nam senientia Tobis 
Tersa retro, tantnmqne aniipis certatis ^qnis? 
Abnneram beUo Italiam concnrrere Tcncris: 
Quae contra Tetitnm discordia? qnismetns aut hos 
Aut hos arma seqni fermmque lacesjjftre snasit? "^ 
Adveniet justnm pngnae, ne arcessite , tempus , 
Q*^™ ^«ra Carthago Romanis aijd&us olim 
£xitinm magnnm atqne Alpes immittet apertai . 
Tum certare odiis, tnm res rapnisse.Hcebit : 
JNunc s^nite; et placitnm laeti componitc fcedns. 

Juppiter haec pan^cis; at Bon \*tms anrea coatri 
Fauca refert : 

Namque ^''^'!''^ divAmqo^ ^f ema potestas , 
r«.rn^ ® *J*wd qoid ait quod ja ni implorare autflHias ? 

Marte ruat • no^* ^V^s , tu m id u sq ae sccnudo 

on clansa tegnn i j ;^ m moenia Tcutrc»* i 



^. aa.* AENEIDOS LIBER X. 3is 

Qnin intra portas atqae ipsis proelia misoent 
Ag^g^eribos murorani; et inundant sangnine fossae. 
Aczieas ignarns abest. Nnmqnamne levari 
Obsidione sines? muris itemm imminet hostis 
Nascentis Ti^ojae; nec non exercitns aher, 
Atqne itemm in Tencros Aetolis snrgit ab Arpis 
Tydides. Eqnidem, credo, mea Tulnera restant; 
£t tt&a progenies mortalia demoror arma. 
Si sine pace tn4 atqne inyito nnmine Troes 
Italiain petiere; luant peccata; ^eqne illos 
Javeris auxilio: sin tot responsa secnti, 
Qaae Snperi Manesqne dabant ; cnr nnnc tna qnisqndm 
Vertere jnssa potest ? aut cur nova condere fata ? 
Qoid. repetam exustas Erycino in littoreclasses? 
Qtiid tempestatnm reg^ yentosqne fnrentea 
Aeolii excitos? ant actam nubibus Irim? 
Naac etiam Manes (haec intentau nianebat 
Sors reram) movet; ii;t snperis immissa repente 
Allecto, medfas Italum bacchata per urbes. 
ffil snper imperio moveor: sperayimus ista, 
Dam forttma fhit; yincant, qnos yinoere mayis. 
Si nuUa est r?gio Teucris quam det tua conjni^ 
Dara; per eversae, genitor, fumantia Trojae 
Excidia obtestor, jiceat dimittere ab armis 
lacolnmem Ascanium , liceat snperess* nepotem. 
A^oeas procul ignotis jactetur in oris, 
. £t qaamcumque yiam dederit fortnna se(}natar : 
I|an€ iegere et dirae yaleam subducere pugnae. 
"JRst Amath^s, est celsa mihi Paphos, atque Cythera^ 
Idaliseqne domus; positis mglorius armis 
Exigat hic aevum : magni ditione jubeto 
Carthago premat Ausoniam; nihil nrbibus inde 
Obstabit Tyriis. Qnid pestem evadere belli 
Javit, et Argolicos medium fugjsse per ignea, 
Totqae maris yastaequ^ exhausta pericula terrae, 
Dojn Xatmm Tencri reddiyaque Pergama qxuerant ? 



5x9 AENEIDOS T.S9. 

Non satiiu cineroi patri» inseduse cvpvemos , 
Atqne aolnm qno Troja fnit? Xanthnpk et Simoenta 
Kedde, oro, miseria; itenunqne revoWere oaaiw 
Da, patei , Iliaoos Tencris. Tnnk regia Jnno, 
Acta fnrore fra-vi: Qnid me aUa ailentia cogis 
Rnmpere^ et obdnctnm Terbia vnlgare dolorem? 
Aenean hpminnm qnitqnam diy^mve snbegit 
Bella seqni, ant hostem regi se inferre Latino? 
Italiam fiitis petiit anctoribtu, esto, 
Cassaudrse impnlsns fnriis. Nnm linqnere castra . 
Hortati snrnns, ant Titam committere ventis? 
Nnm pner6 snmmam b^, num credere mnroa? 
^yrrhenamve fidem ant gentea agitare qnietas? 
Qnis deus in frandem, qna dura potentia nostri 
Kgit? nbi hic Jnno, demiasave nnhibns Iris ? 
Indignnm est Italos IVojam circnmdare flamBiis 
Kascentem, et patriii Tnmnm consistere terra, 
Cni Pilnmnna avns, cni diva Y^poilia mater : 
Quid face Trojanos atri vim ferre Latinis , 
Arva a^ena jngOf>Temere,' atqne avertere praedat? 
Qnid soceros legerei et gremiis abduoere pactas ; 
Pacem orare mann, praefigere pnppibns arma? ' 
Tu potes Aenean manibns snbdncere Grainm, 
Proqne vlro nebulam et ventos obtendere inanes; 
Et potes in totidem cbssem convertere Nym^as : 
Nos aliqnid Rntnlo^ contri jnvisse nefandnm est? 
Aeneas ignamsabest: ignams et absit. 
£&: Paphns Idalinmqne tibi, snntaltn Cythera: 
Qnid gravidam bellh nrbem et corda aspcra tentas ? 
17osne tibi flnxas Pbrygi» f^s vtiii-n: fuutlo 
Conamnr? nos? an mi^ros fjui Tioji* Ajchmi 
Objecit? Quae causa fnit coivsiiif:i]i e jn nrm* 
£nropamqne Asiamqne, etiiEdi^ra solvcre fijdo? 
Me duce Dardanins Spartam ^ xpu^iivit adnltrrP 
Ant ego tela dedi, fovive cupiil ine beila? 
Tnm docnit metniane tnis: txMuc <*eia gmtgdi^ 



-r.94. LIBBEX. . 3t3 

Haad jttstit asanrgis, et irrita jtirgia jaclas. 

TdAibns orabat Jano; cnnctiqne fremebant 
Codicolse assensn yario: cen flamina prima 
Qanm deprensa fremnnt silvis, et cseca Tolntant 
Mnrmnra , ventnros nantis prodentia ventos. 
Tnm pater omnipotens, rernm cni snmma potestas, 
Infit: eo dicente, dedm domns alta silescit, 
Et tremefacta solo tellns; silet arduns aether; 
Tnm Zephyri posnere ; premit placida aeqnora pontos. 

Accipite ergo animis, atqne haec ni^ea figite dicta. 
Qnandoqnidem Ansonios conjnngi foedere Tencris 
Hand licitnm, nec vestra capit discordia finem ; 
Qnae cniqne est fortnna hodie, qnam quisque secat 

spem, 
Tros Rntnlnsve fnat, nnllo discrimine hahebo; 
Sen fatis Italnm castra obsidione tenentnr, 
Sive errore malo Trojae monitisqne sinistris : 
Nec Kntnlos sdlvo. Sna cniqne exorsa Liborem 
Fortnnamqne ferent. Rex Jiippiter omnibns idem. 
F^ta viam invenient. Stygii per flnmina fratris, 
Per pioe torrentes atrikqne voragine ripas, 
Annnit; et totnm nntn tremefecit4>lympam. 
Uic finis fandi. Solio tnm Jnppiter anreo 
Snrgit; codicolse medinm qnem ^d limina dncuot. 

Interea Anti;Jii portis circiun omnibns instant 
Sternere caede viros, et moenia cingere flammis. 
At legio Aeneadnm vallis obsessa tenetnr : 
ffec spet nUa fngse. Bliseri stant tnrribus altis 
IVeqaidqaam, et rari^ mnros ciszere oorona. 
Asins Imbrasixles, Hijcetaoninsque Thymoetes, 
Assaraciqoe dno, et senior cnip Castore Thymbris, 
Prima aciea. Hos germani Sarpedonis ambo, 
Et CUims, et Themon, Lycia comitantnr ab a|tA 
Fert ingens toto connixns corpore saxnm, 
HaadjNirtem exignam montis, Lyniessins Acmon, 
Ife^€fyfcb genitore minor, nec fratre Menestheo.^ 



^5x4 A^WBIDOS ▼. la^. 

Hi jac alis , illi certant defendere sdxis , 
Moliriqae igaem, nervoqne aptare sagittas. 
Ipse inter medios , Yeneris jnstissima cnra , 
Dardauins capnt ecce pner detectns hoaesttim » 
Qnalis gemma , micat , fnlTnm qnae diiridit anmm y 
Atit coUo decns, ant capiti; vel quale per artem 
Inclnsnm bnxo , ant Orici^ terebintho ^ , . ^ . ^ 
Lnoet ebnr : fnsos cervix cni lacte a crines 
Accipit, et moUi snbnectens circnlns anro. ' 

Te qnoqne magnanime videmnt, Ismare , gente* 
Tnlnera dirigere, et calamo? armare veneno, 
Ma^oiui, gcnerose, domo; nbi pingnia cnlta 
Exercentque viri, Pactolosqne irrigat anro. 
Affhit et Mnesthens, quem puUi pristina Tnmi 
Aggere mnromm snblimem gloria toUit : 
£t Capys; binc nomen Campanap dncitnr nrbi. 

HU inter sese dni*i certamina belU 
Contnlerant; medid Aeneas frela nocte secabat. 
Namqne nt ab Evandro castris ingressns Etmscis 
Regem adit, et regi memorat nomenqne gennsqnc; 
Qnidve petat, quidve ipse ferat, Mezentlns amia 
Qnae sibi conciUet, violentaqne pectora Tnrai, 
Edocet; hnmanis qnae sit fidncia rebns 
Admonet ; immiscetqne preces : hand fit mora ; Tarcb* 
Jnngit opes, foednsqne ibrit. Tnm libera fati 
Classem conscen(|it jnssis^ens Lydia divAm, 
Externo commissa dnci. Aeneifa pn^pis 
Prima tenet^ rostra Phrygios snbjtmcta leones : 
Imminet Ida snper, pirorngi!* jS^atissinfa Tit^^uciii 
, Hlc magnns sedet Aeneasi secumqne volntat 
Eventns belU varios : Pallij ^rpje » stnistro 
AiBxns hiteri, jam qnwit ijd-na, fjpaca? 
Noctis iter , jam qnae pas^us tFrraque marii^iiV. 

Pandite nnnc HeUcona. DriVj (.'nDtusqtJf^ «'flwete,- 
QnaB manns interea Tnu Js rotnitptnr ab orts 
Aenean, wmetqne ratcs, pebg^jiine vehaLnr. 



Mas^icos »rat4 priacejM secat Sdqaom Tig^i : 
Sixb quo mille mai^us jayeumn, qui mGeuia Closi, 
Qai^e urbem liquere Cosas, queis tela, saj;ittae, 
Corytique leves hnmeris et letifer arcus, 
XJTkk torvus AiuLs; huic totum insignibus armis 
Agmeix, «t aurato fulgebat ApoIIine puppis. 
Sexcentos illi dedcrat Populonia mater 
£xpertos belU juvenes : ast Ilva trecentos 
Insuta , inexhaustis Chalybum generosa metallis. 
Tertius, lUe hominum divnraque in^erprea Asylas, 
Cai pecudum fibrae , coeli cui sidera parcnt , 
¥.i lingutc volucrum , et praesagi fulminis ignes , 
IVlille rapit densos acie atqne horrentibus hasCis. 
Hos parere jubent Alpheas ab ori^ne Pisae , 
Urbs Etrasca solo. Sequitur pulcherrimns Astur, 
Astar eqao ildens , ct versicoloribus armis. 
Tercentam adjiciunt (mens omnibas una seqnendi) 
Qni C«erete domo, qui sunt Miuionis in arvis , 
Et Pyrjifi veteres,intempe«taBqucGraviscac.' , 

Non ego te, Ligurnm ductor fortissime bella, 
TKt&asierim, Cinyra; et paucis comitate Cupavo, 
Ciijas oloriuae surgunt de vertice pennse : 
Crimen amor vestrum , formaeque insigne patemae ; 
Namque ferunt luctn Cycnnm Phaethontis amati, 
Populeas.inter frondes umbramque sororum 
Dtun canit, et maestum mas4 solatur amorem, 
Canentem moUi pluma dnxisse senectam , 'f^ 

linquentem terras, et sidera voce sequeiitem. 
Filius', aequales comitatus classe catervai ,' • •; 
Ingentem remis Centaurum promovet : ille 
Instat aquac, saxumqne undis immane minatur 
Ardaus, et longa scdcat maria alta carina. 

lile etiam patriis agmen ciet Ocnus ab oris , 
Fatidicae Ma^tus et Tusci filius amnis , 
Qui muros matrisque. dedit tibi, Mantua , nomen : 
JBniftiitii^ divet avis) sed non genas ommbus unum: 

Y 



3t6 AENEIDOS ▼. aoz. 

Gcns illi triplex, popnli snb gente qtiater^; 
Ipsa cappt popoUs : Tusco de sangnine vires. 
Hino qnoqne qningentos in se Meeentins armat p 
Qnos patre Benaco, velatns amndine glandi , 
Mincins infesti dneebat in aeqnora pinn. 
It gravis Aidestes, centen^qne arbore flucttis 
Yerberat assnrgens; spnmant vada marmore yerso; 
Hnnc yehit immanis Trlton, et csmla concha 
Exterrens freta : cni latemm tenns bispida nanti 
Frons hominem prxfert , in pr^stin desinit alvns , 
Spnmea seinifero sub pectore mnnnnrat nnda. 
1 ot lecti proceres ter denis navibns ibant 
Subsldio Trojae, et campos salis icre secabant. 
^ Jamqne dies ccelo concesserat , ahnaqne curra 
Noctivago Phoebe^edinm pnlsabat olympnm. 
Aeneas, neqne enin» membris dat cnra quietem , 
Ipse sedens clavumque regit velisqne mini^trat. 
Atque illi,' medio uispatio, choms ecce snaram 
Occurrit comitum , Nymphae, quas abna Cybebe 
Numen habere maris, Nymphasqne e navibns esse, 
Jusiterat : innabant pariter , ^uctusqne secabant , 
Quot prius arratae steterant ad littora piorae. 
Agnoscunt h>ng^ regem , Instrantqne choreis. 
Qdarnm quae fandi doctissima Cymodocea , 
Pone sequens, AexiTk puppim tenet, ipsaque dorso 
Eminet , ac laevi tacitis subremigat undis. 
Tumsicignammalloqnitur: Tif^fhsQ^, dmm gens, 
Aenea? vigiia , ct velis iniTnittc rucJenies. 
Nos snmus Idaeae sacro i\^' vcitir« piiios, 
Nnnc pelagi Nymphae, d;iwiis ina. Ftiildus nt aoi 
Praecipites ferro RutnlDi rijiiimiqne premebat, 
^upimus invitae tua vinculA ^ lequc pcr tequf^r 
Qnaerimus. Hanc genetrix f^ciem miseniia rffecit^ 
^E^dedit esse deas, aevumque affirar^ sub undis, 
At puer Ascanius muro fossisque tenetar 
Tcla inter media atqne horrentes Marte Latinoi. 



r. »37- LIBEllX. $17 

.Tam loca juM4) teDent forti.pevmixtiU Etnutio 
Arcas eques : medias illis oj^ponere turmas , 
Ne castris juzigaaty certa est sententia Tamo. 
Sarge age; at aiarora soeios veniente vocai^i 
Primasinarma jnbe ; et clypenm cape , qnem deditipst 
Invictiua iguipotaus, atqne oras ambiit anro« 
Crastina Inx, mea si non irrita dicta pntaris, 
Iag«ates RntnUe spe^tabit caedi» acei^vo». 
Dixerat ; et «lextra discedens impnlit altam , 
Hand i^nara modi, p[oppim : fugit illa p<r undat 
Ocior et jaculo et veotos aeqnante so^tta. 
Inde aliae celerant cuvsiis.' Stnpet iusciua i])se 
Tros Anchisiades ; animos tamen ominc toiUi. 
Tam breviter, supera adspcQtans convexa^ precatnr: 

Alma p^rens Idaia denm, oni Dindyma eofS. , 
Tarr^;er89qae nrbes, bijugiqile ad fi^na leonea ; 
Ta mihi nnnc puj^tue prineeps , tu rite propinqnes 
Aagupitttt; Pbrygibusqne adsis pede , Diva , secnndo. 
Tantumelfatns; et i!merea revolnta m^baf 
Matdr4 jan^lace die», noctemqne fngArat. 

Principio sociis edicit signa seqnantnr , 
Atqae amnaios apteBt trmis , pK^nieqae partnt st. 
Jamqoe in^n^pccta Teticros bflbet et sna castra ,' 
Stans celsa in pnppi; clypeam qanm deinde sinistrft 
Extulit ardentem. Clamorem ad sidera toUnnt 
Dardanidse e.muris; spes addita snacitat iras; 
Tcla mann jaiciunt : qnaleS stib nnbtboa atria 
Strymoaise dapt iigna gri(M, atqoe sctheEa traDant 
Cnm sonitn , fqi^io^qae notoa clamore secnndo. 
At lUUulo re^ dncibnsqae ea mira videri 
Ansoniis ; doned vetsaa tul littora pnppea 
RespiqiAnt, totnmqae aUabi dlassibus seqnor. 
Ardet apex eapiti, cristisqae a vertice iamma 
Fanditur, #t vastos umbo vomit aurea» igi|es. 
Non sccns ae Uqnid4 ai qnando nocte<:ometflB 
Sangninei Ingnbre mbeat , aat sirins ardor ; 

»7- 



SiS AENEIDOS * ^. 373. 

Ille, titim morbosqiie fereiu morulibtis aegrisy 
liAseitnr, et laero contnstat lnmine eoelim». 

Haad tamen andaci Tnmo fidncia cessit 
Littora prsecipere , et yenientes pellere terri. 
{ XJltro animos tollit dictis , atqne increpat nltio : ] 
Qnod votis optastis, adest, perfringere dextri; 
In manibns Mars ipsa, Tiri^ nnnc oonjngis eslo 
Qnisque siue tectiqne memor : nnnc magna referto 
Facta , patmm landes : nhro occnrramns ad nndam , 
Dnm trefHdi , egressiqne kbant irestigia prima. 
Andentes fortnna jnvat. 
Haec ait; et secnm versat, qnos dncere contri, 
. Tel qnibns obsessos pos»t concredere mnros. 

Intet^a Aeneas socios de pnp{nbn» altis 
Pontibns ezponit. Mnlti servare recnrsns 
Langnentis peUgi , et brevibns s^ credere sidtQ ; 
Per remos alii. Specnbitns liuora Tarcbo, 
Qaa vada non spirant, nec fracta remQrmnrat imda , 
Sed mare inofifensnm crescenti allabitnr aestn , 
Advertit snbitu proras, sociosqne preeatnr : 
Nnnc, o lecta mannsy validis incnmbite remis ; 
ToUite, ferte rates; inimicam fiodite rostiis 
Ilauc terram, snlcumqne sibi premat ipa eariiyi. 
Frangere nec tali pnppim statione recnso , 
Arrepta tellure semel. Qnse talia postqnam 
EfTatns Tarcbo , sodi consnrgere tonsis , 
Spnniantesqne rates arvis inferre Latinis ; 
Donec rostra tenent siecnm, et sed^ earin» 
Omnes innocnae: sed non pnppis tna, Tarcbn ; 
Nsmque inflicu vadis dorso dnm pendet iniqfao , 
Anceps, sostentata diu, flnctusqne fiitigat, 
.Solvitur, atque viros mediis exponit in nndis;. 
Fragmina nemomm quos et fluitantia-transtm 
Impediunt, retrabitque pedem simnl nnda Tckbenkt' 
, Nec Turnura se§uis retinet mora ; sed rapit acer 
1 otam aciem in Teneros , et contrA in Uttore^stif . 



▼. 3o9. 'iLIBEE X. ii^ 

S&gna Ganimt. Primns tarmas invasit agmtes 
AieneaLs , omen pngnse ; stra viiq^ne Latinos , 
OccisO Therone , viriim qni maximns nltro 
Aenean petit : hnic gladio , perqne serea snta f 
Per tnnicam sqnalentem anro, latns hanrit apertnm. 
Inde lichan ferit, exsectnm jam matre perejnpti, 
£t tibi , Phc^e , sacmm , casns cvadere ferri 
Qciddlicnit parvo. Nec long^ Qssea dnmm ^ 
Imioanemqne Gyan, steraentes agmina dava, 
Dejecit leto. Nihii illos Hercolis arma , 
Nee valid^e jnvere manns/ genitorqne Melampns , 
Alcidse comes nsqne graves dnm terra labores 
Praebnit. Ecce Pharo, voces dum jactat inertes, 
Intorqnens jacnii^m damanti sistit in ore. 
To qnoque, flaventem primalanngine malas 
Dnm sequeris Clytinm infeUx, nova gandia , Cydon , 
Dar«lania stratns dextri , secnrns amornm , 
Qn^avennm tibi semper erant, miserande, jaceres, 
Ni^Rtmm stipata cohors foret obvia, Phorci 
Progenies; septem nnmero septenaqne tela 
Conjicinnt: partii;i gale4 clypeoqne resnltant 
Xnrita;4deflexit partim stringentia corpns 
Alina Tenns. Fidum Aeneas affatnr Achat^n : 

^ Snggere tela mihi , non nllnm dextera frustra 
Torserit in Rntulos , steterant qns in corpore Graium 
Iliacis campis. Tnm magnam corripit hastam , 
Bt jacit: illa volans clypei transverberat «ra 
IV]«conis, et thoraca simul cumpectore rampit. 
Uoic frater snbit Alcanor, fratremqne raentem 
Sustentat dextra: trajecto missa lacerto 
Proti^ns hasta fugit , servatqne eruenta tenorem ; 
Dexteraque ex humero nervis moribunda pepeudit. 
Tnm Nnmitor, jacnlo fratris de corpore rapto, 
Aenean petiit; sed non et flgere contra 
Est licitnn^, magnique femur perstrinxit Achata». 
Hic Curibns, fidensprimsevaeorporc, Qansns 



320 AENEIDOS ▼. 34^- 

Advenit, et rigidi Dryopen f«ht iwri«p* bast4 
Snb mentam, grayiter preMa, pauriterqoe loqaeutiM 
Tocem animamqoe lapit , trajecto gnttnre : at ille 
Fronte ferit terram, et crassum vomit ore cnzoFem. 
Tres quoqne ThreJicioSy Bore» de gente snprem^ , 
£t ti-es, qnos tdas pater et.patria Ismara mittit , 
Per variot stemit casns. Accnrrit Ualetas , 
AnrnncSeque manus; snbit et Neptnaia projlea, 
Insignis Messapus equis : expellere tenjdnnt 
Nnnc hi , nuuc illi : certatur limuae in ipso 
Ansoniae» Mi^o discordes aethere venti 
Prcelia cen toUant, animis et virihns seqiiis : 
Non ipsi inter se , non nnhila , non mare cedunt : 
Anccps pugna diu; stant ohuLica on^iia contra. 
Haud aliter Xrojan» anes aciesqne Latinae 
Concnrrunt; haeret pede pes, densnsqne viro Tir. 

At parte ex alia, qna saxa rotaxxtia late 
, Impttlerat torrena arhostaqae diruta ripis , 
Arcadas, insoetos acies iirferre pedestres, 
Ut vidit Pallas Latio dare terga seqoaci, 
Aspera queis natura loci dimittere q;aaDdo 
Suasit equos; unum qnod rehns restat egenia, 
Ifunc prece, auuc dictis virtutem accenditamaris: 

Qa6 fugitis, socii? per vos et fortia facta, 
Per ducis Evandri nomen, devictaqne hella , 
Spcmqae mcam, patri^ quae nunc subit aemula laudi , 
Fidite nc pedihns. Ferro rumpenda per hoste& 
£st via, qaa glohus ille virum densissimus urget: 
Hac vos et Pallanta ducem patria alta reposcit. 
Numina nuUa premnnt: mortaj^ nrgemar ab bosCe 
Mortales: totidem nohis aninueqa& maa^^sque. 
Ecce maris magni claudit nos obice pon^os^ 
Deest jam terra fdgae: pelago», Tcoj^inne petemns? 

Haec aif , et me4ius densos prorutapit in bostes. 
Obvius buic primiim, fatis adductna ioiqxiin, 
Fit Lagus: bunc, maguo vellit dum pondere saxum. 



^. 3Si LIBER X. 3ai 

'Xntorto figit telo, discrimina costis 
¥er medimn qoaspina dedit, hastamqne receptat 
Ossibns liaerentem. Qnem non snper occnpat Hisbo , 
me qnidem hoc sperans ; nam PaUas ante rnentem , 
Dam fririt, incautnm crndeli morte sodaHs 
Sxcipit, atqne ensem tnmido in pnlmone recondit. 
Knc Sthenelum petit, et Rhceti de gente vetnstl^ 
Anchemolnm, thalamos ausnm incestare novercsB. 
Tos etiam gemini ilntnlis cecidistis in arvis, 
Dancia, Laride Thymberque^ simillima proles^ 
Indiscreta snis, gratusqne paretitihns error: 
At nnnc dura dedit vobis discrimina Pallas : 
Nam tibi, Thyihbre, caput Evandrius abstulit enaia; 
Te decisa snnm, laride, dextera quserit , 
Semianimesque micant digiti, fermmqne retractaUL 

Arcadas accensos monitu , et praeclara tuentes 
Facta viri, mixtus dolor et pndor armat in hostes. 
Tnm Pallas bijugis fugientem Rhoetea praeter 
Trajicit : hoc spatium , tantiunque morae fnit Ilo : 
Ho namque procul validam direxerat hastam , 
Qaam medins Rhoeteus intercipit, optime Teuthra, 
Te fctgiens fratremqne Tyren ; cnrruq^ue volntns 
Gaeoit semianimis Rutulorum calcibus anra. 
Ac valnt optat6 ventis aestate coortis 
Bi^rsa immittit silvis incendia pastor ; 
Correptis snhit6 mediis, extenditur wak 
Horrida per latos acies vulcania campos : 
Hle sedens victor flammas despectat ovantcs. 
Kon aliter socium virtns coit omnis in unnm , 
Teqne jnvat , Palla. Sed biellis acer Halesus 
Tendit in adversos, seque in sua colligit arma. 
Hic mactat Ladona, Pheretaqne, Demodocumque : 
Strymoaio dextram fnlgenti deripit cnse 
Ektam in jugnlum ; saxo ferit ora Thoantis , 
Ossaqne dispersit cerebro permixta cmento. 
Tata ouiens silvis genitor ceUrat Halesnm : 



3a« AENEIDOS ▼. 4x7. 

Ut aeoior leto canentui Immna sQMt , 
Injecere nuinam Parcae, telisqne sacnunint 
Evandri; qnem sic Pallas petit , ante precatne : 
Da nnnc, Tbybri pater, £erco, qnod missile liJbro» 
Fortnnam atqne viam dnri per pectus Halesi : 
HaBC arma exnviasqne yiri tna qnerens habebit. 
Andiit iUa dens: dnm texit Imaona Hak^ns, 
Arcadio infelix telo dat pectus inermnm. < 

At non csede yiri tanU perterrita Lansns, 
Pars ingens belli, sinit agmina. Primus Abantem 
Oppositnm intenmit^ pngnae nodnmqne moiramqaA. 
Stemitnr Arcadiae prol^; steranntnr Etmsci; 
£t vos, o Graiis imperdita corpora, Tencri. 
Agmina concnrrnnt ducibnsqne et ▼iribns aeqnis : 
Extremi addensent acies; nec turba moveri 
Tela raanusque sinit. Hinc Pallas instat et urget, 
Hinc conti-4 Lausus, nec mnltnm discrepat etas, 
Egregii forma; sed qneis fortnna negarat 
In patriam reditus. Ipsos concurrere passns 
Haud tamen inter se magni regnator olympi: 
Mox illos 8?ia fkUL manent majore snb boste. 

Interea soror abna monet soccnrrere Lanso 
Tumnm, qui vdincri curm medium secat agmen. 
Ut vidit socios: Tempns desistere pngnae : 
Solns ego in Pallanta feror; soli mibi Pailas 
Debetnr: anperem ipse parens ^ectator adesset. 
Hpec ait; et sodi cessemnt aeqoore jnsso. 
At Rutnlum abscessn jnvenis, tnm jnssa snperba 
Miratus, stupet in Tumo , corpnsqne per ingens 
Lumina volvit, obitqne traci procnl omnia visn ; 
Taiibus et dictis it eontra dicta tynu^: 
Aut spoliis ego jam raptis bindabor opimis, 
Aut leto insigni: sortipater seqnus ntriqneest': 
Tollc minas. Fatns medium procedit in aeqnor. 
Prigidus Arcadibus eoit in prsecordia sangnis.^' 

DesUnitTnransbijngis;pedesapparatii|| . 



^. 4SS. LIBERX SdS 

Comminiis. ITtqae leo, speonU qnnm Tidit ab alt^ 
Star^ procul campis meditantem in proelia tanmm, 
Advolat : liand «lia eat Tnmi venientis imago. 
S«nc nbi oontignnm missse fore credidit hast», 
Xve prior Palias , si qnA fors adjnvet ansnm 
'Viribus imparibns; ma^^qne ita ad «theni fator: 
Per patris hospitinm, et mensas qnas ad^vena adisti, " 
Te precor , Aloide , co^tis ingentibns adsis ; 
Cernat semineci sibi me rapere arma crnenta, 
Victoremqne ferant mortentia Inniina Tnrai. 
Andiit Akides jnvenem, magnnmqne snb imo 
Corde premit gemitnm , laciymasqne eflPildit inaneSk 
Tnm genitor natnm dictis aftatnr amicis : 
^Stat sna cniqne dies, breve et irreparabile tempns 
• Omnibns est vitae; sed famam exten^ere factis, 
I Uoc virtntis oqpns. Trojae snb moenibus altis ^ 
Tot nati cecidere det^ra; qnin occidit unA 
Sarpedon, me« progenies : etiam sna Tnmnm 
Fata vocant, metasqne dati pervenit ad aevi. 
Stc ait, atqne ocnlos Rntnlomm rejicit arvis. 

A^ Pallas magnis emittit viribns hastam , 
Yaginiqne eav4 fhlgentem deripit ensem. . 
Sla volaos, hnmeri snrgunt qna tegmina- snmnUy 
Incidit ; atqne , viam clypei molita per oras , 
Tfindem etiam magno strinxit de corpore Tnmjc 
Uic Tnrnns ferro praefixnm rohnr acnto 
l4 Pallamta din*Hbrans jacit , atqne^ita fatnr : 
Adspiee nura mage sit nostram penetrabile telum. 
Dixerat : at ciypeum , tot ferri terga, tot eris , 
Qonm pellis toties obeat cirenmdata unri , 
Yibranti medittx%cuspis transverberat iotn , 
Loricseqne moras et pectns perlbiiit ingens. 
lUe rapit oalidnm frustra de vnbiere telnm ; 
UnA e&demqne yik sangnis animnsqne seqnuntHF. 
Oormit in vuhins; sonitnmsnper arma dedlre| 
Et tcrram hostHem monens petit «re cnMBto. 



$24 AENEIDO$ T. 4^9. 

QaemTnniiissaperassisteiu: ' 

Arcades, hsec, inqait, memores mea dicta referte 
Evandro: qnalem meruit Pallanta remitto. 
Qoisqnis honos tumoli , qnidqnid solamen iuunaiuli 

est, 
Largior : hand illi stahnnt Aeneia parro 
Hospitia . £t laevo pi^essit pede , talia fatns , 
Exanimem, rapiens immania pondera baltei» 
Impressnmqne nefas : nna suh nocte jngali 
Cae»a manus juvennm foede , thalalhique cmenti; 
Quae Glonus Eurytides multo csehiverat auro : 
Quo nunc Turnus ovat spolio gaudetque potitns : 
Nescla mens hominum fati sortisque futurae , ~~ 

£t servare modnm , rehus snhfata secundis l 
Turno tempns erit, magno quum optaverit emptnm 
Intact^m Pallanta, et quum spolia ista diemqne 
Oderit. At socii multo gemitu lacrymisquc^ 
Impositum scuto referunt Pallanta frequentes. 
O dolor at^ue decus magnum reditnre parenti ! 
Haec te primk dies hello dedit, haec eadem aufert, 
Qunm tamen ingentes Rutulorum linquis acervos! 

Nec jam fama mali tanti , sed qertior anctor 
Advolat Aene^, tenui discrimine leti 
Esse sups, tempus versis suocurrere T^cria. 
Proxima qnseqne metit gladio , latumqne per agmeia 
Ardens limitem agit ferro; te, Turne, superbuns. 
Casde nova quaerens. Pallas, £vander,in ipus 
Omnia sunt oculis; mensae, quas^advena primas 
Tunc adiit , dextraeqUe datae. Snlmone creatos 
Quatuor hic juvenes , totidem, quos educat Uftns > 
,Yiventes rapit, inferias qnos iilkiiso^ nmhris» 
Captivoque rogi perfundat sanguine flamiiMis. 
Inde Mago procul infensam oontenderat ha^m ; 
Ille aatu subit, ac^tremehunda supervolat h 
Et genua amplectens efiatur tjJia snpplez : 
Per patrios manes, per spes sargentis liiU , 



«v.^ai^ LIBEB. %. 3^5 

Td pr«oory hanc animkm serves natoqne patriqae. - 
Est domns alta : jacent penit^ defossa talci^ta 
Cadati argenti: snnt anri pondera facti 
Iiifectiqne mihi : non ^ic victoria Tencr^m 
T«ttitnr) ant anima nna dabit discrimioa tanta. 
Dixerat. Aeneas contr^ cni talia reddit : 
▲rg^ti atqne anri memoras qnae mnlta talenta, 
Gnatis parce tnis : belli commercia Ttimns 
Saatnlit ista prior , jam tnm Pallante perempto. 
Hoc patris Ancfaisae manes /hoc sentit liilns. 
Sie fatns, galeam bey^ tenet , atqne reflexa 
Gervice orantis capnlo tenns applicat ensem. 
Hec procnl Hsemonides, Phoebi Triviaeqne sacerdos 
Infhla cni sacrA redimibat tempora vittii, 
Totns collncens Teste atqneinsignibns armis; 
Qnem congressns agit campo, lapsnmqne snperstans 
Immolat, ingenliqne nnibr4 tegit.' arma Serestus 
Lecta refert hnmeris, tibi, rex Gradive, tro|^am. 
Instaanint acies , Vnlcani stirpe creatns 
Gaecnlns, et reaiens Marsornm montibns Umbro« 
Dardanides cqntra fnrit. Anxuris ense sinistram , 
Et totnm ctypei ferro dcjecerat orbem. 
Dixerat iUe alfqnid magnnm, vimqne affbre verbo x^ 
Grediderat, coeloqne animtun fortasse ferebat, 
Canitieniqae sibi et longos promiserat annos. 
Tarqnitas exsnltans contdi fnlgentibns armis, 
Silvicobe Panno Dryope qnem Nyropha creArat^ 
Obvins ardenti sese obtnlit : iUe redaoti 
Loricam dypeiqae ingens onns impedit hastft. 
9um capnt orantis neqnidqnam, et mnlta parantis 
Dicere, detnrbat terrae; tmncumqne tepentem 
ProTolTens, snper haec inimico pectorc fetnr : 
Iftic nnnc , mCtnende , jace : non te optlma toater 
Condet hnmi, patriove onerabit membra sepnlcro : 
Alitibiis linqn^re fens; ant gurgite mersnm 
Unda /aet i pIsce«K|ae impasti vatnera iambent. 

a8 



Sq^6 AENEIDihS ▼. 56^. 

Protenns Antaram et Locam, prima agmiiia Tarmi, 
Persequiiur, fortemqoe Nnmam, falTnmqiie Camepv 

tem , 
Magnanimo YoUcente satnm , ditissimas a(i[i*i 
Qui fnit Aasonidnm, et tscitis regnavit Amjfilis. 
Aegeon qnalis, centnm coi brachia dicnnt 
Centenasqne manns, qoinqnaginta onbns igneia 
Pectonbnsqne arsiasQ, Jovis qnom folmina ooiitra 
Tot panbas streperet clypeijs , tot strinjgeret enses : 
Sic toto Aeneas deiaeYit in aequore victor , 
U^ semel intepnit mncro. Qnia ecce Nipbaei 
Qaadrijoges in eqaos adversaqae pectora tendit : -. 
' Atqae iili longe gradientem et dira frementeni 
Ut videre, metn versi, retroqne raentes, 
Effaadantqne dacem, rapiuntqne ad Uttora cuitos. 

laterea bijngis iofert se Lacagus albis 
lu medlos, fraterque lager : sed frater habenis 
Flectit equos; strictam rotat acer Lucagna eusem. 
Haud tolit Aeneas tanto fervore fnrentes : 
Irroit, adveffs4qae ingens apparuit bast4. 
Cui Liger : 

Non Diomedis.eqnos , nec carras cemis Achilli , , 
Aut Plirygis campos :^anc belii finis et seyi ■< « s ' 
His dabitur terris. Yesano talia )ate 
Dicta volant Ligeri : sed non et Trbius beroj^ 
Dicra parat contrii; jaculnm nam torquet in hoateir 
Lucagas, ut pronus peadens in veKbera telo 
Admonait bijagosy projecto dum pede Isevo 
Aput se pngnae; sobit oras hasta per imas 
Fid^^entis clypei , tum laeviim pr i f u ui t i a^ nen* 
Excnssas curra moribuadns valvjiur ciL^vb. 
Quttin pias Aeueas dictis afTatiir arupi-ij» : 
Lncagef nnlkr tnos curms fugi .si-^iii» equorum 
Prodidit, aut vao« yert^re cx ho»Tibus umLiw : ^ 

Ipse rotis «aUcns juga deseris. li.tc iia l|iuft, 
Arripuit bijo^os. Frater tendebat iQi^nnef 



•^.-595. 'LIBERX. ' 5a7 

IififfiKi palttte , cnrra delaj^iis^odeiii : 
PjBr te, per qni te taleiQ gennere parentesyi 
'VirTrojane , sine hanc animam , et miserere precantis. 
Plaribns oranti Aeneas : Hand talia dndnm 
23icta dabks : morere , et fratrem ne desere frater. 
*Ium. latebras animie, pectns , mncrone reclndit. 
TFalia per campos edebat fnnera dnctor 
Dardanins, torrentis aqnae tcI tnrbinis atri 
lHore fnrens. Tandem ernmpnnt et castra relinqnnat 
Asc^nins pner et neqnidqnam obsessa jnVentns. 

Jnnonem interea compellat Jnppiter nltro : 
O germana mibi atqne eadem gratissima conjnz , . 
TJt rebare, Yenns, nec te sententia faHit , 
Trojanas snstentat opes: non yivida beilo 
Dextra yiris, animnsqne ferox, patiensqne periclJ. 
Coi Jnno snbmissa : Qnid , o pnlcberrime conjnx , 
SoUicitas «gram et tna tristia dicta timentem ? 
Si mihi, qnas qnondam fnerat , qnamqne esse decebat , 
Tis in amore foret ; laon boc mibi namqne negares , 
Omnipotens , qnin tit pngn» snbdncere Tnrnnm , 
Et Danno poasem incolnmem serrare parenti. 
Nnnc pereat, Tencrisqne pio det sangnine poenas» 
Hle tamen nostr4 dedncit origine nomen , 
Pilomnnsqne ilii qnartns pater , et tna birgA 
Saep^ mann mnltisqne omavit limina donis^ 
Cni rez setherii brevitcr sic fatnr.olympi: 
Si mora praesentis leti tempnsqne cadneo 
Oratnr jnveni^ meqne hoc ita ponere sentis ; 
Tolie fngi Tnrnnm, atqne instantibns eripe fatis : 
Hactenns indnlsisse vacat. Sin altior istis 
Snb precibns venia nlla latet, totnmqne moTeri 
MntariTe pntas bellnm ; spes pascis inanes. 
Et Jnno adkcrymans : Qnid si , qnod Toce gniTaris , 
Mente dares; atqne haec Tnmo rata Tita maneret? 
Nnnc manet insontem gravis exitiu, ant ego Tcri 
Tana fer6r : qnod nt o potins fbrmidine fals4 



3a8^ ABiN 1 1 D O S • ^ v.>6Biv 

Lodar; «t in m^lw tna, qai potes, «r«a reflecta» .' 

Haec nbi dicU dedit, ccelo se protemifi alto 
Bfisit, agen» hiememy 'nimbo saccincta p6r aiums : 
- I^camqae aoiem et Laoreatia castia petivit. 
Tom dea nnbe cava tenaem sine vinbns ambram 
In faciem Aenes^visa mirabile monstram) 
Dardaniis ornat telis; clypeomqae jabasque 
Diviiu assimalat capitis ; dat inania verba ; 
Dat sine mente sonom, g^ressnsqoe efifingit eaatis : 
Mo rte obita qaales dma e^ volkare figoras , 
Aat qaae sopitos delodant somnia sensos. 
At primas beta ante acies exsoltat imago, 
Irritatqae viram teiis, et voce laoessit. 
Instat cai Tarnos, strideatemqae «minas ha afa m 
Conjicit; illa dato vertit vesti^ tergo. 
Tam verd^ Aenean aversnm at cedere Tamas 
Credidit, atqae aoimo spem tarbidas baosit inanem : 
Qa6 fagis , Aenea ? tbalamos ne desere paetos : 
Hic dabitnr dextr^ teilus qoaesita per andas^ 
Talia vociferans seqnitar , strictnmqae <M>roscat 
Mucronem , nec ferre videt sa« fandia ventos. 
Forte ratis , celsi coojancta crepidine saxi > 
Expositis stabat scalis et ponte parato , 
QnA rex Qusinis advectos Osimos ori8«^ 
Uuc sese trepida Aeneae fa^^entis imago 
Conjicit iu latebras ; nee Tarnos segnior instat / 
£Ksaperatqae moras , et pontes tranailit altos. 
Vix proram attigerat , rnmpit Sat^mia lanem , 
A vnlsamque rapit revobita per «qaora navem. 
Illum am^m Aeneas «bsentem Hi^raOia poscit: 
Obvia malu virAm demittit corpora mortL 

sed rb^,^,?^ -^-^ ^^^-ri«^ 

Onnm T\r ^*^**^ nubi ae immiseoit atras : 
r "«'•mvoceiBaoMMlsidereteadiU 



-^.-€67- LIBERX. 329 

Omnipoteiis geiiitor, tanton* me crtmine dignnm 
Daxisti ? ct teiies voluisti expendere pcenas ?\ 
Qa6 feror? unde abii ? qua rae fuga qucmve redncit? 
liaiireiitesne iterum muros ant castra videbo ? 
Qoid manus illa viru^m qni me meaque arma scenti ? 
Quosne (ncfas) omnes infanda in morte reliqni? 
. -£t nunc palantes Video, gemitumque teadentnm 
Aecipio. Quid ag6/ aut qdx jam satis ima dcliiscat 
Teira mihi? Tos o potius miserescite, venti : 
In rupcs, in saxa, volens vos Turnus adoro, 
Fcrte ratem, tevisqne vadis immittitc syrtis , 
Qno ncqne mc Antuli, nec oonscia fama sequatnr. 
Haec memorans , animo nunc fauc nnnc flnctnat i)]ac: 
•An sesc mucrone ob tantnm dedecus amens 
Indnat , et crndum per costaa exigat fusem ( 
Flnctihns an jaciat mediis, et littora nando 
Garva petat, Teucrnmque iterum se reddat in arraa. 
Ter CQuatas ^tramqu^ viam : ter maxima Jnno 
, Coatinnitj jnvenemqne animimiserata repressit. 
labitar alta secans-, fluctuque aestuquc secando: 
£t patris antiquam Dauni defertnr ad urbem. 
At Jovi^interea monitiaMexentins ardcns 
r Soccedit pngnae, Teacrosque invadit ovantes. 
, Concarmnt Ty rrhenae acies ; atque omiiibas uni , 
%Jtii odiisque vito telisqnp freqaentibus insunt. 
lUe, Velut rupes vastum^ quae prodit in aequor , 
Obvia ventomm furiis , cxpostaqoe ponto , - v 
Vim cunctam atque minas perfert coeliquc marisqndli, 
Ipsa immota manens; prolem Dohchaonis Hebtum 
Stcmit humi , com quo Latagnm , Palmnmqne {agn^ 

•ccm: 
Sed Latagum saxo atque ingenti fragmine montia 
Occupat os lademqne adversam; poplite Pa^.um 
Sncciso volvi segnem sinit , arm liqae Laoso 
paiiat habere humeris , et vertioe flgere cristas. 
^ec non Evanthen Phrjginm, Paridisqae-Mimanta 



3^ AENEIDOS ' ▼- 70*. , 

Aeqoideiii €6mit«mqae, au4 qiiem Boete TheMio 
In lacem ftemtori Amyco dedit» et fai^e prsegxuuM 
CisseisregiDa Paria: Paiis iirbe paterui 
Occabat ; igaaram Laarena kabet ora MimaBiti . 
Ac.velat ille caaom morsa de moatibas-altis 
Actas aper (maltos Vesalas qaem pioifer annes 
Defendit, maltofve palos Laaremia)|^silv4 
PaHtos araadinei: postqoam iater retia ventnm est, 
Sabstitit,.infremaitqae ferox, et inhorroit annoa; 
Neo caiqaam irasci propiosve aecedere virtiis , 
Sed jacaiis totisqae profol clamoribasinmiit : 
Ille aotem impavidas partes canctatar in omnes » 
Dentibas iBfrendens , et tergo deoatit hastaa. 
Haad aliter, jai^ qaibos est Mesentius irRy 
Non olli est aiiimBa stricto ooBcarrcre £erro ; 
Missilibas longe et vasto daiBore lactt^Btit. 

Venerat antiqais Corythi^ltnibaa Acron, 
Graias hftmo, infectos linqoens prologasfajmeiieos. 
Hanc nbi misoentem longc; media agniiBa vldit, 
Parpoream pennis et pactae co^JQgis ostro $ 
Impastas.atabala alfti lea cea sa^ peragraBa 
( Suadet enim vesana fame») «i ferte fogaeem 
Conspexit capream, ant sorg^em in comaa cervBm, 
OaadiBt hians immane, comasqoeuirf^xit, et kaeret 
Tisceribas soper incnmbea»; lavit improba tete? 
Ora crnor c 

Sic ruit in-densos alaeer Meaentias hostes . 
Stermtar in&Iix'Aeron , et caleibus ktram 
Tuj|^t humam exsptrans, inlraclaqae tela ementat 
'Attg& idem fdgjentem haud est digttatas Oroden 
Sternere, iiec jact4 caecum dare cu^ide TolBiia; 
Obvius i «aversoqne oocnrrit , aeque vlro vir 
CoataIit,%aiid fuHo utelior, sed fortibBs armis. 
Tum soper abgectBm potito pede nixna et ha^tli : 
t*ars beUiluiad temnenda, Yjja, jacet altas Qrodea. 
CQfKl^mant soeii, hrtum pwana sero^. ,. 



^.^Z$. LIBERX. 33^1 

^le autem exspiraiis : Npn me , quiofimqiie es, mnito , 
"Victor , nec longBm laetabere; te qnoqne fata 
¥Fospectant paria, atque eadem mox arva tenebu. 
Ad qiiem snbridens mixta Af ezentins ira : 
lianc morere : ast de me div^m pater atqnekominnni 

rex 
Tiderit . < Hoc dicens ,-ednxi t corpore telnm i 
Olli dttra qnies oculos et ferrens nrget 
Somnos ; in etemam elanduntnr Inmina noctem. 

Caedicns Alcathonm obtmncat, Sacrator Hydaspen , 
Partheniamqne Rapo et praednram viribns Orsen ; 
Messapns Qoninmqne, Lycaoninmqne Brieeten; 
lUnm infrenis equi lapsu tellnre jacentem, 
Hnnc peditem pedes. £t Lycins processerat Agis , 
Qaem tamen hand expers 'Valerds virtutiaavitfle 
Dejicit; at ThroniUm Salius, Saliumque Nealces, 
Insignis jaenlo et long^ &llente sagitta. 

.Tam gravis asqnab^t luctns et mntaa Mavors 
FoDera; caedebant pairiter pariterqne rnebant 
Yiictates victique, neque fais fuga nota neque illis. 
Di Jovis in tectis iram miserantur «nanem 
Amborum, et tantos mortalibns esselabores. 
ffinc Yenns, binc contri «pectat Satumia Jnno. 
Pallida l^isipbone media inter miHia saevit. 
At veroingentem quatiens Mesentins hastam 
Xnrbidus ingreditnr campo. Quam magnus Orion , 
Qnnm pedes incedit medii.per maxima Nerei 
Stagna, viam«cinde&s, humero supereminet nndas f 
Aat snmmis refereni annosam montibns ornum , 
Ingrediturque solo , et caput inter nubila condit : 
Tatis se vastis infert Mezentius armis. 
Hnic contr^Aeneas , speculatus in agmine longo ^ 
Obvius ire parat. Manet imperterritus ille , 
Hostem mHgnanimnm opperiens, et moie sns^ stat-; 
Atqnc ocnlis spatium emen&ns quanlum satis hastaf $ 
Dextra mihi'deus^ et tehun , tfwA misale libro , 



SSt AEWEIDOS T. 773. 

Nniie ftfkiitt. Yoveo pnedonis oorpore rtptk 
Inilutam ^poliis ipsam te, Ladse, tropaenm 
Aeneae. Dixit, stiidentemque emines hastun 
Injioit : illa Tolans dypeo est excussa , procnl^^iip 
Bgreghim Antoremlatusinteretiliafigity , 
Heroulis Antorem coniitem, qui missns ab Argia 
HaBserat Evnndro, atque ItaU cbnaederat nvbe, 
Stemitur infeiix alieno vulnere, cfleLumque 
Adspicit, et duloes moriens Deminiscitnr jMigos. 
Tum pins Aeneas hastam jacit : iUa per orbem 
Aere cavum tripUci, per linea terga» tribiisqiio 
Transiit intextum tauris opus, imaque sedit 
Inguine; sed vires hand pertulit. Ociiis ensem 
Aeneas , viso Ty r rheni sanguine , laetus , < 
Eripit a femine , et tivpidanti fervidus instat. 
Ingemuit cari graviter genitoris amore , 
Ut vidit , Lausus , lacrymaeque per ora .vofaitse. 
Hic mortis dnrae casnm , tuaque optima facta , . 

Si qua fidem taato est operi latnra vetiltstas , ^ - 

Non equidem, nec te, jnvenis memorande, sii^o. 
Hle pedem referens , et inu tilis , inque ligatns , 
Cedebat , dypeoque inunuboum hastije tradiebat,^ 
' Prorupit jttV^Qis, seseque immiscuit armis. 
Jamque assutgentis dextr4 , plagamque ferentis ^ * 
Aeneae suhttt muoronem , iq>sumquie morando 
Bustinuit : socU magno 4^#more seq^nntiir ; ^ 

Dnm genitor nati p^rmai pro^otQs abiret ; 
Telaque conjiciunt, proturbantque erainas boatena 
Missilibns : furit Aencji^ , tfctusque tenet se. 
Ap velnt elfusa si qust|Q4Q.gr^ndine .ni^i 
Praecipltaut ,. oina4jS campis diflugit arator , l 

Omnis et agricolft, et tuta latet arce viator , r^^ . 
Aut amnisjripi^^^ s;lit fUti.fornice saxi, 
DNim pluit in t^rris, i|.t possint, sole redncto,: , 
Exercere diem : sic obrutus nudique teliy 
Aeneas aiAem fa«IU| doiQ «jLetonel^ amiiefiel , 



Y.Bop. LIBER X. 333 

Snstinet, et l^iiuam increpitat, Lanaoqne minatar : 
Qa6* moritnre, rob? tnajoraqae viribas aades ? 
Fallit te incaatam pietas taa. Nec minos ille 
£xsaltat demeas: saevae jamqae altias irs 
Dardanio sargant dactori, extremaqiie X^ttso 
Parcae fila legaat; validam namqae exigit ensem 
Per mediom Aeaeas javeaem, totamqae recondit. 
Transiit et pamam mncro, levia arma minacis , 
£t tnnicani, molli mater qaam aeyerat aaro; 
Impleyitqae sinam skagaii: tam vita per anras 
Goncessit maesta ad Maaes , corpnsqae reliqait. 
At ver6 nt voltam vidit morientis et ora , . 
Ora modis, Andiisiades , paUentia miris , 
Ingemnit miserans graviter» dextramqne tetendit; 
£t mentehi patrise snbiit pietatis imago : 
Qoid tibi nnnc, miserande paes, pro laadibas istisy 
Qtiid pias Aeneas taati dabit indole dignam ? 
Arma, qoibas letatas, babe taa ; teqae parentom 
Manibas et cineri, si qna est ea cara , remitto. 
Hoc tamea iofeiix mijieram solabere mortem ; 
Aeaeae magaidexti^a cadis. Increpat altro 
Cnnctaates socios^ et terra sablevat ipsam , 
Saagatoe tarpantem oomptos de roore capiUos. 
Interea genitor Tiberini ad flamiais nndam 
Tolnera siccabat lympbis , corpnsqoe levabat , 
Arboris accliois tmnco : procal aerea ramis 
Dependet galea, et prato gravia arma qniescant. 
Stant lecti circam javenes : ipse aeger , anbelans , 
GoUa fovet , -fnsas propexam ia pectore barbam. 
Malta saper Laoso rogiut, maltamqae reniittit 
\ l Qoi revocent,^ maestiqae ferant mandata parentis. 
At Laasam socii exanimem snper arma ferebant 
Flentes, ingentem, atqne iageati vpiloere victam. 
Agnovit loog^ gemitam prsesaga mali mena ; 
Caoitiem malto deformat pa) vere , et ambas ^ 

£L . -Ad ccekim teodit^palmfts, et corpore inbflecet : 






S34 AENEIDO» ▼.«45w 

TaBUne me tentdt vivendi , nate, volQpras , 
Ut pro me hosdli paterer saccedetv dextne 
Qaem genui? taane haec genit6r per vnlnera servory 
Morte ta4 vivens? hen! nnnc misero mihi denuim , 
Exsilinm infeiiK, nnnc nlte vnhins adactnm! 
Idem ego, nate, tnnm macnlavi crimine nomen, 
Pnlsns ob invidiam solio sceptrisqne paterms. 
Debneratn patriae poenas odiisqne m^mm : 
Omnes per mortes animam sontem ipse dedisseBi. 
Nnnc vivo ; neqne adhnc homines Incemque relinqiiiii . 
Sed Unqnam. Simfil hoc dicens attoUit in^grum. 
Se femnr; et, qnamqnam vis alto vulnere tat^t, 
Haud dejectns , eqnum duci jubet. Boc decns ilH , . 
Hoc solamen erat ; beilis hoc victor abibat 
Omoibus. Alloqnitnr maerentem, et talibus infit t 
Bhoebe, diu, res si qitti diu mortalibusi uUa est, 
Viximus : ant hodie victor spolia illa crnenta - 
£t caput Aeneae referes ,. Lausique dolomm 
Ultor eris mecum ; aut , aperit si nuUa viam vis , 
Occumbes pariter: neque enim , fortissime, credo, 
Jussa £^ena pati efdominos dignabere Tencros. 
Dixit; et exceptus tergo oonsueta loeavit 
Membra; raanusque ambas jaeulis oneravit acutis , 
Aere capnt fulgens, cristaque hirsntus equina. 
Sic cursum in medios rapidus dedit. Aestuat ing«ns 
Imp in corde pndor , mixtoque insania Inctu , . 
[ £t fnriis agitatns amor , et oonscia virtns.j 
Atque hic Aenean magna ter voce vocavit. ^ 
Aeneas agnovit enim j laetnsque precatur : 
Sic pater ille deum faciat , sic ahus ApoUo , 
Incipias conferre manum ! 
Tantdm effatus, et infest^ subit obvius hasta. 
lUe antem: Qnid me erepto^saevissime, nato 
Tcrres? haecvia sola fuit qu4 perdere posses : 
Tffec mortem horremus , nec div^m parcimns uUi. 
pesine: jam yemo morituras, et haec tibi porto 



T. 88i. LIBER X. 335 

Dona prias. Dixit , telnmqne intorsit in hostem : 
Inde sdind snper atqne alind figitqne, volatqne 
, Ingenti gyro; sed snstinet anrens nmbo. 

r V Ter circnm lidstantem kevos eqnitant in orbes, 
Tela mann jaciens; ter secnm Troms heros 
Immanem aerato circamfert tegmine silvam. 
Inde nbi tot traxissa dtoras , tot spicnla tsedet 
Yellere, et nrgetnrpngna congressns iniqna ; 

f ^ Molta movens anitto, jam ttifffaem ernmpit^ et inter 
Bellatoria eqni cava tempora conjicit hastam. 
ToUit se arrectnm qnadrnpes, et caldbus auras 
Verberat, efTasqmqne eqnitem super ipse secuttiji 
Implicat, ejectoiqPe incMlnt cemnns armo. 
' r- Ciamoreincendnat coJnm Trocsque Latiniqu^ 
Advolat Aeneas, vagi^qne eiMt ensem ; 
£t super haec : Ubi nnnc M( i ' jw| i acer, et illa 
££fera vis animi? Contr4 TfSfimfbsis , nt anras 
Sospiciens hansit coelnm , menteraqne recepit : 

If^ Hostis amare, qnid increpitas, mortemque minaris? 
Ntdlnm in caede nefas : nec sic ad proelia vehi ^ 
Nec tecam mens lyec pepigit mihi foedera Lausiis. 
Unndi hoc, per , n qna est victis venia hostibus , oro^ 
Corpus hamo patiare tegi : scio acerba mebrum 
^ttrcomftare odia ; hnsc, oro , defende fnrorem , 

£t me e^msortem nati concede sepnlcro. 
- Hcc loqoitar/jagQloqne hand inscins aocipit ensem, 
Undantiqiie aniBnm difhuidit in arma craora. 



^ 




AENEIl>OS 

HBER lIliDEClMrS. 

KJc m i s u Jt intem |tti(Hi5 AnTOra wli(|iiiu 

Pnecjpiljicit carx , teSplPI^': faB«re mea^ csT, 
Vou d^fdm priitio i^iiar solTehai eoo- 
lo^eatem querciim, dccisi!» andiqQ«' riitnls , 
Constitiiit tomiilp , liilgeDtiaqiie^mdfiit axma , 
Maenti diicb exnTias , tibt , msgne, trfi|Meinft 
BeUipotcns : aptat rorajitcs sangiiiiie enstas, 
T^qiie tnuica Tiri, et bis sex Uioraca pcCkiUB. 
Pcrfossamqae locU ; dypeiimqve ex sore aiaifltne 
Snlitigsit, atqne enscm coUo SBspen£t fimtmam» 
T%uak socios,iiamqne omnis cua st^ata te^divt 
Tnrfaa dacnm, sic incipienf liortiitnr omttes : 

Maxima res efifeeta , riri : timcK> oninis abcsto , 
Q«od snpcrest. Haec snnt spolia, et de regc soperiio 
™arti»; manibnsqne meis Mcsentins liic est. 
^^ rter ad regem n<Ais mnrosqne Latinoi*. 
N™* P^*«» «nimis et spe praesnmite belfann; 

cqna ^ora ignaros , nbi pnmnm^Fellere sign» 
™^«« snperi pnbemqnc edocere castri», 
Ittto!»*^ ' ^«gnwre metn sententia tardct. 
«» «ocK^ inhnmataqnc corpora teme 



Silancljemiif ; qiii solas bonos Acheronte sub imo e^t. 
Ite » ait , egregias animas , qnae sangnine nohii» 
Hanc patriam peperere suo, decorate fli^remi« 
yniierilic^uaseatamqae Evandri primns ad nrbem 
JSkfittattjir Pkfias « qnen^ pon^ virtntis egentem . ^ 
Abstalil|atra .dies, et fnnere mersit acerlio. 

Sic ait iUacrymans, recipitqae ad jimina gres«nm<y 
Corpns abi pji^mBu. positpp PaQantis Acoeteg 
Servsdiat *«<tf f* qu^ Va^M^io Evandro 
Anniger agd^nit ; sed iioi^ felicibns aeqne 
Tnm comlMt%ifciciis'^ro 4atn%ibat alnmno. 
C^cumctonNPnnai^mqittixianaSjTrojanaqaetarha, 
Ct maestnm Itiades crineniMc more solutc 
tJt vero Aeneas f oribns sew intnlit altis , 
Ingentem gemitamJnn8i8.ad sidera toUant 
Pectoribas, maeBtoqoe im|angit regia lacta. 
Ipse caput nivei faltum irattantis et ora 
Ut vidit^ieVlqae patens tn npctore vnhias 
Caspidia Ansoniae , lacrymis ita fatar obortis : 

Tene, inqnit, miserande paer,qanm Iseta veniret, 
Invidit fortnna mibi , ne regna videres 
ITostra, neqae nd «edes victor veberei-e patemas? 
Xfoa hasc Evandro de te pro^missa parenti 
Discedens dederalUs qnum me comi^exas eantem 
JAitteret in magnam imperiam, metuensqae moacret 
Acres esse viros , com dara prcelia gente . 
JPx nnnc ille qoidem , spe moltam captos inani , 
Fors et vota fiicit , cumalatqae altaria donis ; 
lios jayenem e;zanimam, et nil Jmn coelestibos oUis 
Pebentem, vano oMsti comitiuiiajrtboiMore. 
InfeUx, nati foniis crodele vidohia ! 
Hi nostri reditiu exspeetlktiqae trinmpbi ! 
Haee mea magna Bdm l At »o& , l^mivt , pndeodii 
Taineiibas palsom udspm^l l^ «ospitt dirom . 
Optabis nato fanns pater. Hei mibi! quantam 
Prftttdio»* Aa«4Bia, «t ^iaatm tn |>$r^ » liile l 
,1^ >d • 



m AEHBIDOS T. 5«. 

H«o iilii dflflent, toUi ntiieralttle corpof 
Imperat, et toto lectot 6x agmiiie mittit 
HiUe viros , qni snpremum eomitentiir honomD , 
Imerttntqiie petris Ucrymis : soktii loctde 
Exigiu idgentis, misero seit debita patn. 
Haud segnes alii crates et molle ieretram 
Arbat^ texant virgis et vimine qoemo, 
Exfttroctosqae toroa obteato frondi»inombraiit. 
Bie jovenem agrcati soblimem stramine ponnnt : 
Qoalem virgineo demessom poDice fiorem , , 
Sen moUis violar, seo langoentis hyacintbi , 
Coi neqne folgor adhoc, nec dom soa fbrma tvcessit; 
Honjam mater atit teUns; viresqoe ministrat. " 
Tdnc gemioas vestes, aoroqne ostroqne rigentes , 
BxtnUt Aeneas, qnas ilU laeta ia^prom 
Ipaa sois qoondam manibiy Sidonia IHdEo 
Vecerat, et tenoi «elas disetfeverat anro. 
Harom tmam joveni sopfemom maestos hooorem 
Indoit, arsoraaqae comas obnobit amicto : 
Moltaqne pneterea Laoreotis pnemia pognae 
Aggerat , et longo predam jobet ordine docL 
Addit eqoos et tela , qoibos spoUavent hoatemJ 
Vinxerat et post terga manns , qnos mitteret omlirAS 
Inferias, cseso sparsoros sangOine flammam : 
Indotosqoe jal>et troocos hostitibos armis 
Ipsos ferre doces, inimieaqne nomina ISgi. 
Xhicitar infetix aevo confectos Accetes , 
Pectora nobc feedaos ^ogois, nonc oogoilras ora : 
Stemitnr et totoprojecto» corpore teme. 
I>ocant et Rotolo perAisoa sangoaie carros. 
P^t beUator eqoos, posifis insignibos , Aediovi 
It lacrymans, ^pottisqoe homectat gTaodibos Ora. 
Hastam atii galeamqoe feraot; nam cetcsra Toivia^ 
Yictor habet. Tam maesta phalaox TeacHqoe «qattii- * 
tor, * 

Tyrriitniqo^ 4uHB, at ven&z Attaaa amila. 



^•93. ^ LIBERXr. ^t^ 

Postqmi^ onmis loage conutam proceasent ordo, 
Siibstitit Aeneas^ gemituqtie haec addidil alto : 
Noft alias hinc ad iacrymas eadem horrida belli 
Fatt ▼ocant, Salye aetemmn mihi, maxime Palla,* 
Atetenmmqne yale. Nec plnra efTatns, ad altos 
Tendebat mnros , gressnmqne in castra ferehat. 

Jamqne oratores aderant ex nrbe Latin4 , 
Telati ramis oleae , ▼eniamqne rogantes : 
Corpora per campos ferro qnse fosa jacebant 
Kedderet , ac tnmnlo sineret snccedere terrae ; 
Nnlliim cnm Tictis certamen et aethere cassis ; 
Parceret hospitibns qnondam socevisqne Tocatis. 
Qnos bonns Aeneas , luind aspematida precantea , 
Proseqnitur vMiiA, et verbis haec insnper addit: 

Qnaenam tos tanto fortnna indigni , Latioi f 
Implicuit bello , qui nos fugiatis amicos ? 
Pacem me exanimit et Martis sorte peremptia 
Oratis; eqnidem et vivis confsedere Telleni. 
Nec yeni , nisi fata locnm sedemque dedissent; 
Kec bellam oum gente gero. Rex nostra leliqnit 
Hospitia , et Turni potins se credidit armis. 
Aeqnins huic Tumum fuerat se opponere mortL 
Si biellum finire mann , si pellere Teucros 
^pparat, his mecum decuit concnrrere telis : 
Tixet, cui iritam dens aut sua dextra dedisset. 
^l^unc ite, et miseris snpponite civibus ignem. 

Dixerat Aenea^ : olli obstnpnere silentte : 
ConTcrsiqne oculos inter se atque ora tenebant. • ■ 
Tnm senior, semperque odiis et orimine Draaoea 
Infensn4,juveni Tumo, sioore vicissim 
Orsa refert-! O fam&ingeas, ingeatior armis, 
Vir Trojane, qnibus coelo te landibns aeqaem P 
.Tnstiticene prii^s mirer belline laborum ? v '^ 

Nos vero^haec patriam grati referemaf ad arbon , 
^ l^t te, ^ qua viam dederit fortuna , Latino 
JoagMMu vegi : qa»iat «bi fiaBdera Taninf « 



S4o AENfilDOS. ▼. xagw 

Quin et &tafeft mmonim attdUere moUii 
Saxaqtie snbvectare bniiieria TR^ana , juvaHt. 
Dixerat haec; luioqiitf omnes ead^ ore iremtbaoMt» 
Bm aeiioa pepigere 4ie9; et pace aeqiiestr& 
Per ^yas Teacri, mixtiqae impuii^ Latiiiiy 
£rravere jngis : ferro sonat iota Iripeiiiii 
Praxinns; evertnnt actas ad sidera pinns ; 
Robora nec cnneis et olentem scindere ^ednu»» 
Kec planstris cessant vectare gementiliiis onHis. 
Et jam fiuna volans^ unti praennntia Inctus , 
Evandnun Evandriqne domos et moenia complet, 
Qnae mod6 vietorem Latio Pallanta <eniiMit. 
Aroades ad piortas mere ; et de more vetnsto * 

Fnnereas rapaere laces : Inoct via longo 
Oi>diiie flanmuimm , et late discriminat agros. 
Contri tnrba Pbrjgnm veniens plangentia jtuigocit 
Agmiiia. Quat postqnam matres snccedcre tectia 
Ttdermit, msestam inceivinnt^lamoribns nrbem. ^ . 
At non Svandmm potis cst vis nlla tenere ; 
Sedveiiit in medios ; iWretro Palknta reposto 
Procnbnit snpfer , atqne baeret lacrymansqne gemcn» 

Et via vix tandem voci laxata d<^re est : 

Won haee, o PaUa, dederas promissa parenti, 

^ad"^ ^** ««^o veUe» te eredere Marti! 

Et pwef ^*?'^*'^™ qnantnm nova glcnria in amu* r 

PrimJf J*- decns primo certamine posset. 

Vota pr^ *' **^ «Saudita deoram 

FcUx morte^ "***' Tnqne, o sanctissima conjnx» 

Ck>ntri ego r^t^'^'^^ *^ ^^^^ servau dolorem! 

Restarem ut «st^ ^ "*** ^*** ' snperstea 

Obrnerent Kutnr^Ii •****"* "^**^ *'"*• secntn» 

Atqnehaecpomn^i * ammam ^>se dedissem; 

^ ec vos arg„<5r£tt ^^ ^^ ' ^^^ PaUai^ta , rfJernU 



1 



JcLim^cimiis ho^tio dextras: sors'Uta k^eclae 
I>el>ita erat nostrae. Qndd si immatiira manebat 
lhS.o r s na tum ; ^Bsi& Yolsooram millibas ante 9 
i^ncentem in Latinm Teacros ce^disse juvabit. 
Qnijo ego non alio digner te fanere, Palla , 
Q^^™ P'*'' Aeneas, et qaiun magni Phryges, et qakm 
'XS^irrheniqae daces , Tyrrhenam exercitns omnis^ 
tAskgasi tropaea ferant, qaos dat toa dextera leto. 
Xva. qaoqae nonc stares immanis trancas in armis, 
Kftset par »tas , et idem si robar ab annis , 
XcLrne. S^ infelix Teacros qajd demoror armis? 
'Va.dite , et hsec mamores regi mandata referte : 
Quod vitam moror invisam, Pallante perempto, 
^Oextera cansa taa est , Tarnnm gaatoqne patriqae 
iQtiJim debere yides : meritis vacat hic tibi solas 
3FcKtanaeqae locas. Non yitse gandia qaseroy 
1C(«c fas ; sed gnato manes perferre sob imos. 
Aarora interea miseris mortalibas almam 
Cxtalerat lucem , rcferens opera atque laboros. 
Jam pater Aeoeas, jam carvo in httore Tarcho 
Constitalre pyras; hac corpora qoisqae saoram 
I^re talere patrum; subjectisqae ignibas atris 
Conditnr in tenebras alt^ra caligine coelam. 
Ter circam accensos, cincti folgentibas armis , 
DecniT^re rogos; tsr msestam foneris ignem 
Lnstravere in eqnis, alalatosqae ore ded^se. 
Spargitur et tella^ hicr^rmis , spargnntnr et arma : 
It coelo clamorqne vixam , chingorqae tabaram. 
Hinc alii spoUa occisis derepta Latinis 
Conjicinnt igni , galeas ^ ensesqne deooroe « 
Frenaqae, ferventesqne rotas; pars mnneca nota, 
Ipsoram clypeos , et non feUda tehi. 
Malra boam circa mactantnr oorpora morti ; 
Saetigerosqne sacs , r^tasqae ex omnibas agris 
In flammam j agahint pecodes : tam littore toto 
Ardentes spet^tant socioa, semiiostaqae servan^ f 



S4t ASKBIDOS t. m«. 

Bosta; neqve tViUi poasiint, wt. hwaaidtL 6onee 
InTcrtit c«lam stellis fiilgetitibiis aptBm. 

nec miiius et miseii diTersA in parte Latini 
Iimameres stnixere pjn» , et eoqpore paitim 
Malta yiri^ tenrc iofodivat , avectcqiie partim 
Fiaitimos toUant in agros, urbiqae-remittiuit. 
Cetert , eoafasieqae iiigeateBdt CBdis acervam , 
)9ec numero nee hoiiore creoitiit. Tanc midiqae-Tasci 
Certttim cr^ris eoUoeent ignibns agri. 
IVrtia lox getidtm toAo ^&norent niulNram, 
Mtreates thnm eiiMrem ct conftnt mebuit 
Ossa Cbcis, Itpidoqne onectbtnt tggc r e temc. 

Jam Ter6 in lcetis pnedrritis OjHbe Lttini 
Pnot^ns frtgor, et longi ptrs mtximt Inctvsi^ 
Uio tMinrss miserapqne nnms, kic cnrt soromnt 
Fectott mnrentnm , pneriqne ptrent&nt orln, 
D^mm exaecftntnr bdlnm^ Tnmiqne hy mcnj cnt ; 
Ipsnm tmns « ipsnmqnc jnbcfl^ dEcemere lcrro , 
Qni regnnm IttlS» et pnmns sAt po8c«t bonorcs. 
IngrtTat kne a«mt Dmnccs , aeteaqne voctri 
TCsmtnr» sotut p n aci in nmniint Tnmnm. 
Molta lamnt contri vnct«s suHLniia dMs 
Fro l\urno« et mtgnnm rtguMe nonam ofcnmlnfr 
Mnht Timtt ateritis iiniltntatlttm Uofwels. 

Uos ime» motns> mt dit in f 
Icc«snpcra 

l<^^ti reepQnot femnitr nifcil nmiiilni a 
Taatot^mmi] 
Neci 

Qn»ra«ib> «tt pnestt Tn _ 
Delicit ing tifc u fcimtn mn ipee 1 
i>tt>tm Aenana amnifi iiin mamntfrfctri 
AdtMWAti^Mtm. 

I»»pcrio^««^^i 





▼.•36. LIBEKXI. 345 

Tecta yiis. Sedet in mediis , et maxiinns-aaTO , 
£t primns sceptris , batid hetk fronte, LatiBHs. 
Atqwui hic legatos Aetdlsl ex xirbe remissos 
Qaae referant fari jnbet, et responsa reposdt ^ 

Ordine cnncta sno. Tum facta silentia Ungnis', 
'£t Tenidns , dicto parens , ita farier infit : 
Tidimiis, o civcs, Diomede Argivaqne castra ; ' ' 
Atqne, iter emensi, castA superavinras omnfes ; 
Contigimnsqne mannm qna concidit Ilia teUti$. 
Hle arbem Argyripam , patriae cognomine gentis , ,f 
Tidtor Gargani condelmt lapTj^s arvis. "^ '' 

Postqnam introgressi , ct coram da^ eopia ^ndi ^ 
Mimera pfseferimns, nomen pfttriamqne docemns ; 
Qni belinm intnlerint^ qnae cansa i^traxerit Arpos^ 
Anditis ille hsec placido sic reddidit ore : 
O fortnnatae gentes , Satumia regnd , 
Antiqni Ansonii , qnse vos £Drtnna quietos 
S<^citat , snadetqne ignota lacessere bella ? 
Qnicnmqne Iliacos ferro viokvimns agros , - 
( Mitto ea qn» miiris bellando exhansta snB altis ,^ - 
Qnos Simoiis premat iUe viros , ) infanda per orbem 
Snpplicia , et scelemm pcenas expendimus omnes ^. , 
Tel Priamo miseranda mantts. Scit triste MinerV» 
Sidns , et Enboicse cantes , nitorqne Capbereus. 
Bfilitii ex iMk diversum ad littus adacTi , 
Atrides Protei Menelaiis adusqne colnmnas 
Exsnlat; Aetneos vidit Cyclopas Ulyxes. 
Hegna Neopt(^emi referam , versosque^enatfs 
Idomenei.^ Libycone habitantes littore Locros t 
Ipse Mycenaras magnorum dnctor AdiiTcbh 
jConjugis infandae pri;aia intra limina dextr^ 
Oppetiit; devictam Asiam stibsedit adnlter : 
InvidissiB deos patriis nt redditns aris 
Conjnginm optatum et pitdcfaram Calydona viderem.* 
Kvmc etiam horribili visn portenta seqnnntnr, 
£t apeli amissi petienmt sethera pennis » 



344 AENEIDOS t. «7». 

FlamiiubasqiiA Tigamar ayes ( hea din nieonim 
Sapplicia! ) et scopalos lacrjmosis vocibos implent. 
Haec adeo «x illo mihi jam spOTaoda faenmt 
Tempore, qaam ferro eoelestia corpora demena . 
Appetii, et Yeoeris yiolaW yaloere dextram. 
Tie yer6 , oe me ad tales impallite pagoas. 
Nec mihi cam Teacris allam post erata beUam 
Pergama, nec veteram memini Uetorve maloram. 
Manera , qaae patriis ad me portatis ab oris , 
Yertite ad Aenean. Stetimns tela ajspera contra , 
G>ntalimasqae manas : experto credite , qoantas 
In cl^rpenm assargat, qao tarbine torqaeat faaslam. 
6i dao praeterea tales Idaea tnlisset 
Terra yiros, tdtro Idachias venisset ad arBes / 

2)ardanns, et versis Ingeret Grascia. £itis, 
Qaidqaid apad darse cessatam est mcenia Trejae , « 
fiectoris A^eaeqne mann yictoria Graium 
Haesit, et in decamom yestigia retaltt annam. 
Ai|bo animis, ambo Insignes praestantibns armis; • 
*Bic pietat» pnor. Coeant in foedera dextrae , 
Qna datar : ast armis concarrant arma cavete. . , m 
Et responsa simnl qaae sint , rex optime , regis 
Andisti, et qaae sit magno sententia bello. 

Tix ea Legati; variusqae per ora cacunit 
Ausoniddm tnrbata fremor: ceu saxa morantor 
Qaom rapidos i^nnes 5 fit danso gurgite marmor ^ ' 
Ticmaeqae fremuut ripae crepitantibus undis. * 
^t primdm placaii animi, et trepida ora qnieraiit ^ 

'T**?* ^yos, solio rex infit ab alto: 
Et v^l^ ^'"^®"* »unmi4 de re statuisse, Latini, 
Coffe "* ' *' f uerat meliiis : non tempore tali 
Bellam ^*^^^'*™» V^^^ "^wros adsidet hos^. 

Inyictiso'^^^^"''™' ^^*^*'' ^^^ ^*^°^* deorum 
ProeHa T^®^"^ gerimus , quos nulla f^tigant 
Spem A^V ^^«ti^Possunt abvstere ferro. 

quam adsciU« Aetolum habuistis in «rmif. 



r. 3oS. LIBEIl XI. 345 

. Pcmite; spes sibi qaisque : sed hcc qQtm an^sta ti* 

detis! V 

Getera qna rerara jaceant percnlsa ruinlL, 
Ante oenlos,interqae mantis sunt omnia vestrtis. 
Nec qaemqna^ incuso : potuit quae plnrima virtas 
£8se,^fcat} toto oertatumest corpore regni. 
Nane ade6 , quae sit dubiae sententia menti , 
Szpediam ; etpaueis, aniraos adhibete, doceho. 
Bst antiqaus ager Tusco natki proximus amni , 
TiOiigus in occasom , fines super usque Sicanos : 
Aamnci Rutuliqne serunt , et vomere duros 
Bzercent colles , atque horum aspernma pascant. 
Haec omnis regio, et celsi plaga pinea montis", 
OMiat amicitiae Tencrornm ; et foederis aequas 
Dicamus leges, sociosque in regna vocemns :' * 
CoBSidant, si tantus amor, et moenia eondant. 
Sin alios fines*aliamque capessere gentem 
Eat animus, poscuntque solo decedere nostro ; 
Bis denas Italo texamns robore naves^ 
Sea plures complere^ valent : jacet omnis ad nndam 
Blateries; ipsi numemmque modumque caiinis 
Pnecipiant ; nos aera , manus , navalia demns. 
Praeterea, qui dicta ferant et foedera firment, 
Centnm oratores prim^ de gente Latinos 
Ire plac6t, pacisque manu praetendere ramos; 
Blunera portantes aurique eborisque talenta , 
£t sellam regni trabeamque insignia nostri. 
Consulite in medium , et rebus succurrite fessis. 

Tam Drances idem infensus , quem gloria Tumi 
Obliqui invidiA stimuUsque agitabat amaris , 
Largus opum, et lingu4 melfor, sed frigida bello 
Dextera , consiliis habitcfs non fatilis auctoi*, 
Seditione potens; genus huic matem^ snperhum 
JTobilitas dabflt , incertum de patre ferebant ; 
3argit et fais onerat dictis, atque aggerat irak : 
Hem nyE obscnram , nostra: nec vocis egentem , 



3i« AENEIDOS v. 343. 

G>iisi]]is, o bone rex : cuncti se sdre fttenttir 
Qnid fortQna ferat popnli; sed dioere massant. 
Det Ubertatem fandi , flatasqne remittat , 
CiyQS ob ail^icinm infanstnm moresqne sinistro9 
( Dicam eqnidem , licet arma ;niihi niortemque minet cu:^ 
Lnmina tot cecidisse dncam, totamqae videmns 
Consedisse nrbem Inctn , dom TroMi tentat > 
Castra , fngae fidens , et cpelnm territat armis. 
Unnm etiam donis istis , qnte plnrima mitti 
Dardanidia dicique jnbes , unnm, optime regnm , 
Adjicias; nec te allius violentia vincat , 
Qnin gnatam egregio genero dignisque h^rmen^ia 
Des pater , et pacem banc s^terno foedere firmes. 
Qa6d si tantns habet mentes et pectora terror, 
Ipsnm obtestemnr , veniamqne oremus ab ipso ; 
Cedat , jns proprinm regi patri^qne remittat. 
Qnid miseros toties in aperta pericola cives 
Projicis, o Latio capnt horum et cansa malomm? 
Naila salns J^llo : pacem te poscimns omnes , 
•Tnrne , simnl pacis solnm invioJabile pignus. ^ 

Primus egd, invisum qoem tu tibi fingis , et esse 
Nil moror, en supplex venio : miserere tnorum ; 
Pone animos , et pulsus abi. Sat funera fnsi 
Tidimus, ingentes et desolavimus agros. 
Ant , ^l fama mOvet , si tantum pectore robur 
Conqpis, et si adeo dotalis regia cordi est , 
Ande, atque adversum fidens fer pectus in hoetem. 
Scilicet ^ut Tumo contingat regia conjnx , 
Nos, animae viles , inhnmata infletaqne turba , 
Stemamur campia! Et jam tn , si qua tibi vis , 
Si patrii qu^d Martis habes, illum adspice contra 
Qui vocat. , 

Tj^bns exarsit dietis violentia Tnmi ; 
Dat gemitum, mmpitque has imo pectore voces a 
Larga quidein , Drance , semper tibi copia fandi , 
TnmqunmbeUamanas]|osCaat;patribasqae ▼ocatu* 



r. 379. LIBER XI. ,34? 

PrimQs ades. Sed ikon replenda est cnria verbis 9 
(^ase tnto tibi magna volant dum distinet hostem 
Agger mnrornm, nec inundant sangnine fb^sae. 
Proinde tona eloqnio, solitnm tibi; meqne timoria 
Argne tn, Drance, qnando tot stragis acetvos 
Tencrornm tna dextra dedit, passimqne tropseis 
Insignis agros. Possit qnid viyida virtns 
Ezperla^e licet : n^c Longe scilicet hostes 
Quaerendi nobis; circumstant nndiqne muros. 
Imns in adversos? Qbid cessas ? an tibi Mavors 
Yentosii in Ungnli p)edibasqne fngacibns istis i 
Sempererit? 

Polsas ego ! ant qnisqnam meritd 9 foedjissime, pnlsnni 
Argaet, Iliaco tumidnm qui crescere Thybrim 
Sanguide, et Evandri totRm cum stirpe videbit 
ProGubuisse domum, atqne exutos Arcadas armis ? 
Haud ita me experti Bitias et Pandarus ingens, 
£t quos mille die victor sub Tartara misi , 
Inclnsus muris, hostilique aggere saeptus. 
Nulla salus bello ! Capiti cane talia demens 
DAfdanto i^ebusque tuis. Proinde omnia magno 
Ne cessa turbare metu , atque cxtollere vires 
Gentis bis victae, contr^ premere arma Latioi. 
Nanc ct Myrmidonum proceres PhrygiA arma tremis* 

cnnt , I 

Nnnc et Ty^ides, et Larissseus AchiUes: 
Amnis et Uadriacas retro fugit Aufidns undas. 
Tel qnnm se pavidum contra mea jnrgia fingit 
Artiiicis s^elus, et formidine crimen acerbat. 
Namquam animam talem dextrii,hlc, absiste moveri , 
.^Lmittes; habitet tecum , et sit pectore in isto. 

Nunc ad te , et tua magna , pater , consulta r^vertor. 
Si nullam nostris, ultri sp^m ponis in armis , 
Si tam d^erti snmus , e^ semel a|;mine verso 
Fanditus occidimus , neque habtit fortona regressnm ;^ 
Oj^iis paoem, et deztras tendamosinertes. 



ik£lf KIBOS 



▼.4»V 




r.A5Q,' LIBEHXL 349 

Eztem^o tarbati animi, concassaqoe ynlgi ■> 
PefitoxsL, et arrectae stimnlis hand mollibiis irae.^ 
Arma manii trepidi poscont ; fremit arma jnventtis; 
FLent maesti mossantqne patres : hic nndique clamor 
JDissetLsa vario magnns se tollit in auras: 
Haud secns atqne alto iii Inco qnnm forte caterTae 
Consed^re aTinm, piscosove amne Padnsae 
Bant sonitnm ranci per Stagna loqnacia cycni. 
Iinmo, ait, o cives, arrepto tempore, Tnrnus, 
C6gite conciUam , et pacem landate sedentes : "^ 
HU armis in regna i^nant. Nec piuca locntn^ 
Gdrripuit sese , et tectis citns extn]it altis. 
Tu , Volnse , armari Volscomm edice maniplis ; 
Dnc, ait . et Kntnlos : eqnitem Messapns in armis , 
£t cum fratre Goras, latis difTnndite campis. 
Pars aditus urbis ffrment, tnrresqne capessant: 
Cetera, qn4 jnsso, mecnm manus inilerat arma. 

Uicet in mnrps tota discnrritur nrbe. 
Con^inm ipse pater et magna incepta Latinns 
Deserit , ac tristi tnrbatns tempore differt. ^ 
Mnluque se incusat, qni non acceperit nltro 
Dardanium Aenean, genernmque adscivferit nrbi. 
Praefodiunt alii p(^rtas , aut sa-xa sndesque 
Sabyectant: bello dat sigunm ranca^cruentnm 
Bnccina. Tnm mnros varia cinxeil^ corpna 
Matronae pnerique : vocat labor nltimus omnes. 
T^ec non ad templum snmmasqUe ad Palladis arces 
Sobvehitur magn^ matrum recioa catervA , 
I>ona ferens$ juxtlique comes Lavinia virge, 
Caasa malis tantis , ocnlos dejecta deco^os. 
Saccednnt matres, et templnm tnre vaporant, 
£t roaestas alto fundunt de limine voces : 
Armipotens, praeses belli, Tritonta Tirgo, 
Frange manu telnm Phrygii praedonis, et ipsnm 
Pronumsteme solo, portjsijue effnnde snb altis. 

Cingitnr ipse fiirens certatim in proeha Tui^s. 

3o 



a^ AE^£I0OS T.^l^ 

Jwqve adw HvtalBK dM>nca iMialBBaikaii 
Borxrfaat sqoaaus: sansque iMchnrTat atan>t 
Teaipo*^ nados adkac; bttnqae aeduent CMcaa ^ 
F^i^batqae aha decwms auvas arcc; 
Sxsaltatq«e aniaaiSy ct sfmjiam pnecipit 1 
Qaaiis, obi aJbmpda iopi pijucfi a Tiwrlft 
Tawi««i llber cqwas, nnpoq ac p o titm a 
Amt iUe im pastvs aracataqoc t ~ 
Aat mitrii »quat peifmi fc iMinr BOto 
Tiainr^ ancctisqac frcMLt cerricibas ahe 
Ijaxwritta», hido«tq«c j«W pcr coBa y pcr amaa. 
Obvia c«i« Tolseonm aeie cowlaale, CifiBa 
Ckxttrrk» poctisqTO afc cqpo 1 1 giit s«b %ai> 
Iksiliut: qaaiK toca eahors iaiiata rr£ctiK 
Ail tvrran «iiHiiixit cqnia. Toa taiia htaacz 
Tomr, soi aapcird si qvft cst fidBda foeti, 
Aai&«>^ et Acneadaaa priwiffn mcamic t«cKa, 
S«)2Bqae Txrdienoft t«|Ki£as ice oftnia coatro. 
3i» sme pcuaa «aoa timtan. pcrigala fcc^ 
T« pe^ «i mcoe svbiHBifiry ct ■orsia scra. 
T^KTtitts ad ikac.^ oenkis hocc«n£^ aa liii^aBS H-rg^ ^ 
O^ tfc«» Itaiije^ ▼irgo^ qw» «fieerc gnftes^ 
Q^M»«o i»&rv; pama? sed BHK* cst aaaa «1»«^ 
^ <*atjmn» srtpra . auroaa porticc UocroL 
•^*^<><fa». oc £iioa. iiilHtt. Bubnqnt rcportaat 
j2^^»Ti£w»* eqtimni Bemia impcolMs» arsa 
•^*<n*«M^t. H^^^^^^^^^VttpofttpcieyarcfDsftiwmH* 
f^ ^i«-:*erta a^ Siiperan*. atJ^e^at ait nrfceia. 
*>r^ piiro bevfi ^x.^^fnty in Tainice mI-w», 
!^ « * Ufei^ -»r mati> obsitiaai. milifB tamres. 
^. ^'*'''^**«i«imQqTutemeoaaci»excipes%jB»i 
•^^^^ ^»^»^ -Ht. tarn«qae La-rHc, 
^. ,4-^ ^ majiai; uic» «t tm cooe^ eucan^ 






Y. 5as. LIBEPcXt. 3$x 

Armoniinqtfe dolis ; quain densis fronditias atram 
Urget ntrimqne latas ; tennls qn6 s^niita dncit , 
Angnstaeqne fernnt fances, aditnsque maligni. 
Haiftc snper, in specnlis, snmmoqne in Yertice montis, 
^Manities ignota jacet , tntique receptns , ' 
Sen dextri laeviqde velis occnrrere pugnae, 
Sive instare jngis et grandia volvere saxa. 
Hnc jnTenis notA fertnr regione viarn^ , 
Arripnitque locnm, et silvis insedit iniqnis. 
Vdocem interea snperis in sedibns Opim, 
TTnam ex virginibns sociis sacraqne caterva , 
Compellabat, et has tristis Latonia voces 
Ore dabat : Graditur bellnm adcrndele Gamilla, 
O virgo, et nostris neqnidquam cingitnr armis , 
Cara mihi ante alias : neqne enim novus iste Dianai 
Tenit amor , snbitAqne animnm dulcedine movit. 
Pnlsns ob invidiam regno viresqne superbas , ~ 
P^ivemo antiqua Metabns qnnm excederet nrbe , 
Infantem , fngiens media inter proelia belli, 
Snstnlit exsilio comitem , matrisqne vocavit 
riomine Casmillae , mntata parte , Camillaro . 
Ipsej^^sinn prse se portans, jnga longa petebat 
Solornra nemomm : tela nndiqne saeva premebant, 
£t circomfnso volitabant milite Tolsci. 
Ecce fngae medio snmmis Amasenns abnndans ^ 
Spnmabat ripis, tantus se nobibns imber 
Knperat : ille, innare parans, infantis amore 
Tardatnr, caroque oneri |imet. Omnia secnm 
Tersanti snbit6 vix h»e sententia sedit : 
Telnm immane, manu valid4 quod forte gerebat 
Bellatdr, solidnm nodis et robore cocto , 
Hnic natam, libro et silvestri suBfere cl«ausam, 
Implicat, atqne habilem medJ» circnmligat hast». 
Quam dextrA ing;enti librans, ita ad iethera fatur : 
Alma , tibi hanc, nemornm cultrix, Latonia virgo, 
Ipse pater famnlam voveo : tna prima per anras 



SSa AENEIDOS ^.«51 

TeU tenens Anpplex hostem fngit. Acolpe, testor, 
Diya, tnam, qnx nnnc dnbiis committitnr anris. 
Dixit, et addncto contortnm hastile lacerto 
Immittit : sonnere nndx ; rapidnm snper amnem 
InfeLix fugit in jacnlo stridente Camilla. 
At Metabns , magoa propius jam nrgente eaterv4 , 
Dat sese flnvio, atque hastam onm Tirgine Tictor 
Gramineo, donnm Triyiae, de cespite yellit^ 
Non illnm tectif nllae, non meenibns, nrbes 

; Accepere; neqne Ipse manns feritate dedisset : 
Pastornm et solis exegit montibns aevnm. 
Hic natam, in dnmis interqne horrentia histra, 
Armentalis eqaae mammis et lacte ferino 
Nntribat, tencris immulgenstibera labris. 
Utqne pedom primis infafis vestigia plantis 
Institerat, jacnlo pabnas oneravit acnto: 
Spicnlaqne ex hnmero parvae snspendit et arcnm. 
Pro crinali anro, pro longa; tegmine palke , 
Tigridis exuyix per dorsnm a vertice pendent^ 
Teia mann jam tum tenera pnerilia torsit , 
£t fnndam tereti cironm capnt egit habenA , 
StrymoTiiamqne grnem ant albnm dejecit olorem. 

. Mnltae illam frustra Tyrrhena per oppida matres 
Optavere nnrum : sola contenta Dian& , 
AeferDum telornm et virginitatis amorem 
Intemerata colit. Yellem hand correpta fuisset 
Militia tali, conata lacessere Tencros; 
Cara mihi, comltumque foret nnnc nna mearnm. 
Ternm age , qnandoqnidem fatis nrgetur acerbis , 
Labere, Nympha, polo, flnesqne invise Latinos , 
Tristis nbi infansto committitnr omine pngna. 
Haec cape, et nltricem pharetira deprome sagittam : 
Hac, qnicnmqne sacrnm violarit vnlnere corpns^ 
Tros Italusve, mihi pariter det sang^;iine poenas.* 
Post ego nube cava miserandae corpns et amoii^ », 
Inspoliata feram tnmnlo , patriaeqne reponai^ 



t. 594. LIBER XI 353 

Dhdt : atiDa leres coeli delapsa per aaras 
Insonait, nigro clrcnmdata tnrbine corpoi. 

At manns interea mnris Trojana propinquat, 
Btmsciqne dnces , eqnitnmqne exercitus omnis , 
Compositi nnmero in tnrmas. Fremit aequore toto 
Inanltans sonipes , et pressis pngnat habenis , 
Hac obversus et buc : tum lat^ ferreus hastis 
Horretager, campiqne armis snblimibns ardent. 
TCec non Messapns contrii, celeresque Latini, 
£t CQia ftatre Coras, et virginis ala Camillae, 
Adtersi campo apparent, hastasque rednotis 
Protendnnt long^ dextris, et spicola vibrant : 
Adventnsque rirum , fremitnsqne ardescit eqnomm. 
Jamque intra jactum teli progressns nterqne 
Snbstiterat: snbito ernmpunt clamore, frementesqne 
Exhortantnr eqnos > fondant simnl undique tela 
Crebra,'^niyis ritu; coelumqne obtexitur ambri. 
Continn6 adTersis 'Fyrrhenns et acer Aconteus 
Coniiixi incurrunt hastia, prioiiqne minam 
Dant sohitu ingenti, perfract»qu<« qnadrilpedantum 
Pectora pectoribQs rompnnt. Excnssus Aconteus 
Fahninis in n^orem, ant tormento ponderis acli , 
PraecijSitat longft, et vitam dispergit ia anras. 
Extemplo turbatiE acies; versiqne Latini 
Rejicinnt |Kirmas et eqnos ad masnia rertunt. 
Troei agnnt; princeps turmas indncit Asyks. 
.Tamqne propinqnabant porfis; rarsnsqne Latiutf 
Clamorem tollant , et moUiA colla reflectnnt. 
Hi ftiginnt, penitusqne datis referantnr habenis. 
Qnalis ubi alterno procnrrens gurgite pontns 
Vnnc roit ad terras, scbpulosque superjacit unOniik 
Spnunens, extremilSique sinn porfundit arenam : 
Nonc rapidus retro, atque sestu reYolnta resofbexa 

^ 6ax&i fh^t, littoiqae vado lnbente relinquit. 
Bia.^fijet Rntolos eg^re ad moenia yersos; 

'*'Bit rejletiarmti re^pecttnt tcrga tf^iites. 



^54 AENEIDO» ▼. G3a. 

I^ertia scd post«piam con^ressi in prod»*, toW 
[ipiplici&ere inter se «ciea, legitque viruin yir : 
•jiiBi vero ct gemitos morieanun , et sangoin* in altm 
^fiBaiqiie , corporaqoe, et permi^ c«de ▼irw^na 
^emiaiumes voWimtiir eqoi; pngtui sspcra siir|^ 
Drsi^ochiis RemnU, qaai^o ipsam horrebat adire, 
•^^tam intorsit eqno, ferromqnc snb anre r^qoit; 
Qao soiupes icta fmrit ardans » altaqne jacta^ , 
•Vnlncris impatiens, arrqcto pectore, cror*: 
•Vol^i^^ iUe excnssos bomL Catillas lolan , 
«ngentemqoe aoimis, ingeatem-corpote et anni&> 
^^^icit Herminiom ; oodo ciu. Tertioe folra 
^^jgsaries, nodiqoe homeri; oec Tolnera terrent, 
r^^ntos ia arma patet. LAtos boic hasta per armos 
Kj^ti tremit , doplicatqoe ▼irom traosfixa dolore. 
pii0<Utur ater obiqoe croor: daot fooera ferro , 
Q^rtattt^» polcl&ramqifte petont per ▼ulncr^ morteJS* 

^t DD»dias ioter caedes exsnltat Amaxon , 
ijBiun exserta latos pogoae , pharetrata Camilla. 
«^t iiiiscUalailiano spargens hastilia denset, 
KoDC ^alidam dextra rapit iodefessa bipennem. 
j^arens exbnmero sonat arcos, et arma Diam^ 
^da^etiam, si qoat&do io tergon^ polsa rccessit, 
SpicaU couverso fioigieotia dirigit arco^ 
j^X circinn lectae oomites » lArinaqoe Vii^o^ 
XdJlsqae, et aeratam qnatiens Tarpeia secniim, 
XtsAides; qoas ipsa decns sibi dia Camilla 
]>ele^t, pacLsqne bonas belliqne ministras : 
Qoaleft Tbreiciae , qanm flomioa Thennodontis 
Polsant, et pictis bellantor Amazooes armis; 
Sencircum Hippplyteay seo qoom se oiaitia curni 
penthesilea refert, ma^oqoe oltdaote tomciLtiB^ 
Femmea cxsi^tant Inoatis agmina peltis. 
Quem tclo primivn , quem postremom , aspera virgOi 
Dejicis? aut quot humi morientia corpora ftindi»? 
Sonaeam GLytiQ primum patrc, sajos apertam 



L 



V, 666. LIBERXI. 355 

Adversi longa traosTerberat abiete pectos : 
Sangtiims ille Yomens rivos cadit, atqne cmentam 
Mandit hnmum, moriensqne sno se in vnlnere -versat. 
TumLirim, Pagasnmqne super; qnornmalterhabcoaa , 
SofTosso revolntns eqno dnm colligit, alter 
Dnm snbit, ac 4extram labenti tendit inermem, 
Praecipites p^^riterqne rnnnt. His addit Amastrnm 
Hippotaden ; seqnitnrqne incnmbens eminns hastik 
Xereaqne, Harpalycnmqne, et Demophoonta, Chro» 

mimqn6: 
^aotqne emissa mann contorsit spicnla virgo , 
Tot Phrygii cecidere viri.|Procnl Omytns j^rmis 
Ignotis et eqno venator lapyge fertnr : 
. Cni pellis latos hnmero» erepta jnvenco 
|*ngnatori operit; capnt ingens oris hiatns 
Et malae tex^re Inpi ciuxt dentibos albis ; 
Agrestisqne manns armat sparns : ipse catervis 
Vertitnr in mediis , et toto vertice supra est. 
Hnncilla exceptnm , neqne enim labor agmine verso, 
Trajicit, et snper hsec inimico pectore fatnr : 
Silvis te , Tyrrhene , fei-a» agitare pntasti ? 
Advenit qui yestra djes mulicbribns armis 
Verba redargnerit. Nomen t^w^en hand leve patram 
■Manibn^hocreferes, telp cecidisse Caii^l^* 
Protenn^ Orsilochnmet Bnten, dno maxima Tcncrum 
Corpor^: sed Bnten aversnm cnspide fixit 
Loricam galeamqne inter, qna coUa sedcntis 
Lncent, et laevo dependet parma lacerto : 
Orsilochnm, fngiens magnnimque agitata per orbem, 
Elndit gyro interior , seqnitni*que seqnentem. 
Tnm validam perqne a^a viro perqne ossa secnrim ^ 
Altior exsnrgens , oranti et mnlta precanti 
Congeminat : vnhms calido rigat ora cerebro. 

Incidit hclic, snbitoqne adspectn territus haesity 
Appenninicolae bellator filins Anni , 
Qand Ligurpm ej^tremns, dom fallere fata siiie|;»an|(. 



SSe AENEIDOS ▼7»^ 

Itqae, nlii se nnlk) jtm cnroa evaJere pagnc 
Posse, neqae iostantem reginam avertere, cerm», 
Consilk>versarcdolo»ingre$8aset»s<ii, ^ 

locipit haec : Quid um egregiam , si femina fom 
FiOis eqoo? dimitte fagam, «t te «Mhmiuas awpao 
Mecam crede solo, pagnaeqae acdnge ped<«m : 
Jam nosces yeatosa ferat cui gloria fraadem. 
Dixit : at illa farens , acriqnc accensa dolore , 
Tradit eqaom comiti, paribusqae resistit in annis, 
Ense pedes nndo, pnriqae interrita parmi. 
At jnrenis , yicisse dolo ratns , ayolat ipsc 
Haad mora, conyersisqae fogax aafertnrhabeni», 
Qaadrapedemqae citam ferratS calce fatigat. 
\kne ligas, frastraqae aoimis clate superbis , 
Neqaidqoaln patrias tentasti Inbricas artes ; 
Nec fraas te incolomem ftllaci pei^ret Auno. 
H«c fatar yirgo, et pemidbns ignea plantis 
Transit eqaam earsa, frenisqae adversa prehensis 
Gongreditor, poenasqae inimico ex sangaine snmit: 
Qn^ ft^e accipiter aaxo.sacer ales ab alto 
Gonaeqaiuir pennis snblimem in nnbe ccdnmbun , 
Comprensamqoe tenet, pedibnsque eviscerat nncis; 
Tum craor ct yols» labantnr ab aelbere plnmae. 

At non haec nallis hominam sator atqne deonun 
Observans ocalis, Mmmo sedet akus olympo. 
Tyriheaam genitor Tan^onem m proelia saera 
Soscitat, et stimolia haad moUibas injicit iras. 
Ergo later caedes cedentiaqae agniina Tarcho 
SIIL!^' ▼*riisqae instigat yocibas alas , 
Wommeqaemqaeyocans; reficitqaeinprceliapaboi: 
Q«^?m, o nomqaam doUtnri, o semper ii^ 

Qa6 ftrraii>OTiX %f*^^ ^^ agmina yerlit 
>t oon ia rer^r^^^ ^** g^rinius tela irrita deitrU? 

A«t, «ti cory* cho^I^P^'*'*''*^^*!"^ ^*^» 
«»roa uidUif tibU Bacchi, 



-r. 737. L I B E R X I. 35^ 

kxspectare dapes et plenae pocida mensap. 
Hic amor, lioc stodium , dum sacra secandos haru^pez. 
^antiety ac Inoos Tocet hostia pinguis in alto^. 

* Haec effatus, eqonm i^ medios, moriturus et ipse^ 
Concitat, et Venulo adversupise turhidus infert: 
Dcreptumque ah equo dextra complectitur hostem^ ^ 
St i^reminm ante suum multa vi concitns aufert. 
Tollitar in coelum clamor, cunctique Latini 
ponT.ertlre oculos: voiat igneus seqnore Tarcho, 
Arma Tirumque ferens: tum summa ipsins ah hasti 
Defringit ferrum, et partes rimatur apertas, 
Qii4 vulnas letale feraL Contr4 ille repngnans 
Snfttiiiet a jugnlo dextram, et vim yirihns exit. 
Utqae volans alte raptum quum fulya draconem 
Fert aqaik, implicuitque pedes, atqne ungnihus haeslt ; 
Saacias at serpens sinuosa yolumina Tersat, 
Arrectisqne horret squamis, et sihilat ore , 
Ardaas insurgens; illa hand minusi urget ohunco 
Lnctaatem rostro; simul sethera yerherat alis : 
Raad aliter praedam Tihurtum ex^mine Tarcho 
Portat ovans; ducis exemplnm eventumqne secuti 
Maeonidae incurrnnt. Tnm fatis dehitus Ak^runs 
Telocem jaculo et multa prior arte Camillam 
Circait, et qu» sit fortuna facillima tentat. 
Qna se cnmque furens medio tulit agmine virgo, 
H4c Arrnns suhit, et tacitus vestigia lustrat : 
Qni^ victrix redit iUa, pedemque ex hoste reportat, 
Hac juvenis furtim celeres detorquet hahenas. 
Hos aditus, jamque hos aditus, omnemque pererrat 
Undique circuitum 9 et certam quatit improhus 
Jbastam.. ■' 
Forte sacer Gyhelse Chloreus, olimque sacerdot, 
Insignia longe Phrygiis fulgehat in armis; 
Spomantemqne agitahat eqnum, quem pellis ahenii 
In plnm^ni squamis auro conserta tegi^bat. 
Ipse, peregnni ferrngine clarus et Dstro, 



%5B AEWEIDOS ▼•7^»i 

Spicnla torqaebat Lycio GoEtyma corntt: 
Aareas ex homeris sdnat arcus , et aare* Ttti 
Cassida : tam croceam dilamydemqac ainasqiie ere» 

pantes 
Carbaseos folvo in nodnm ooHegerat aoro , 
Pi^tas aca tanicas, et barbara tegmina emrom. 
Hanc virgo, siTe ht templis prsfigeret arma 
I Troia, captivo sive at se ferret in aoro 
Yeiiatrix, nnnm ex omni certamine pngnse 
Ccca seqnebatnr; totnmqne incanta per agmen 
Pemineo praedae et spoliornm ardebat amore. 
Telam ex insidiis qnum tandem tempore capto 
Concitat, et Snperos Arrons sic voce precatnr: 
Summe denm , sancti cnstos Soractis Apollo f 
Qnem primi coliraus, cui pineas ardor acen^o 
Pascitur, et mediam freti pietate per ignem 
Cnltores maitl premimas vestigia pmn& ;' 
Da , pater , hoc nostris aboleri dedecns arraisy 
Omnipotens! Non exnvias , pnlsaeve tropaenm 
Tirginis, aut spolia nlla peto; mihi cetera laodem 
FacU ferent : hsec dira meo dum valnere pefitis 
Pnlsa catlat, patrias remeabo inglorins arbes. 
Audiit, et voti Phcebas succedere partem 
Mente dedit, partem volncres dispersit in anras. 
Stemeret ut sobitA tnrbaum morte Oimtllam , 
Annnit oranti: reducem nt pAtria alta videret, 
Non dedit; inqne notos vocem vert^re procdlae. 
Ergo^ nt missa mann sonitum dedithasta per aaras, 
Convert^e animos acres , oculosque tnlere 
Cuncti ad reginam Tolsci. NihH ipsa neqne atu« 
Nec sonitos memor, ant venientis ab aetfaere teH; 
Ha^ sub exsertam donec periata papillam 
Haesit, virgineumque alte bibit acta crnorem. 
Coocurrunt trepidae comites, dominamqne roentem 
Boscipiant. Fugit anto ^nuiea «xtcca|tQ4.Arr«x» 



T,8o6. LIBER XI. 85f 

Idetitiil mixtoqiie mietii; nec jam amplias hast» 
Credere» nec telif occurrece virginis audet. 
Ac Telat ille» pnLUS qnam tela inimica seijnantnry 
Continno in montes sese ayins abdidit altos , 
Occiso pastore , inpns , magnote jnvenco , 
Conscins andacis facti, candamqne remnlcent 
Sabjecit pavitantem ntero , silvasqne petivit : 
Haad secns ex ocnlis setnrbidns abstnlit Armns, 
Coatentnsqne fng4, mediis se immiscnit armis. 

Illa mann moriens telnm trahit; ossa sed inter 
Verrens ad costas alto stat vnlnere mncro. 
Labitnrexsangnis, Ubnntnr lirigida leto 
Lnmina; pnrpnrens qnondam oolor ora reliqnit. 
Tnm ^c exspirans Aceam , ex aeqnalibns nnam , 
Alloqnitnr , fida ante alias qnae sola Camillse , 
Q^cnm partiri cnras ; atqne h«c ita fatnr : -^ 
Hactenns, Acca soror , potni: nnnc vnluns acerbam 
Confidt, et tenebris nigrescnnt omnia cir<}^m. 
Effnge, et hsec Xnmo mandata noyissima perfer : 
Snocedat pngnie, Trojanosarceat nrbe. 
Jamqne inde. Sirnnl his dictis linquebat habenas , 
Ad terram non sponte flnens. Tnm frigida toto 
Panlatira exsolvit se corpore , lentaqne coUa 
Et captnm leto posnit capnt , arma relinqnens ; 
Titaqne.cum gemitn fngit indignata snb nmbi as. ' 
Tnm ver6 immensns snrgens £erit anrea clamor 
Sidera : dejecti cmdescit pngna Camill4. 
Incnrrant densi simnl omnis copia Tencrckm , 
Tyrrheniqne dnces, Evandriqne Arcades alae. 
At Triviae cnstos jam dndnm in montibns Opis 
Aita sedet snmmife r spectatqne interrita pngnas. 
tJtqne ptocnl mediBijmvi6nnm ^n claibore furentnm 
Prospexit tristi mnltatimi norte Camillara ; * 
lagemnitqne, dedii|qme has iaftio pettote voces : 
Heu! nimiom, virgo, nimiiun cradele Inisti' 



36o AEKEIDOS t.S^i. 

Snfpliaam, TeQcros coiMtai IsceflMre bdlo I 
Ncc tih& desertar in duiis cotoisae Hiaiiam 
PMlwt, ant nostna Inwero gcssisse |>faaretns. 
Hoa tameB indeeorem tna te regina reliqait 
Eztrcma jamin Borte: neqiie hoc sine iHnuBC letiuff 
Per gentcs erit, ant fiunam patieris innltae. 
Ham qmicnmi|Qe tnnm violaTit Tnlncre eorpns, 
Moctc Inet mcnta. Fnit ingcns montc snb aho 
Mtp» Dcfcenni tcrreno ex a§gcre bnstnm 
Aitfiqni Ijinrcntis, <^Mc4qne ilioc tectnm : 
ttc dka se primnm xa|ndo pnlchcrrima nisn 
Sistit, ^ Armntem tnmnlo specnlatnr ah alfio. 
Ut Tiditinlgentcm araus ac Tana tnmentcm : 
Cnr, inqnit, diTcrsns ahis? hnc dirige gressom, 
Hnc peiitnrc vcni: capias nt digna Gamilhe 
Fmiia, tnqnc ctiam tcfis moiicre Dianar. 
Dizit, ct anrat^ volncrcm Threissa sagittam 
Dcpromitfit pharctia, comnqnc iwfrnsa tctcndit, 
£t dnxit hmgc, donec cnrrata coircnt 
Intcr sc capita, ct manibns jam tangeret aeqnis , 
1«?« adem fcrn, dcxtra ncrYoqnc -papinam. 
Sxtenqkkk tcU stridorem anrasqnc sonantes 
Andiit nnA Armns , haesitqnc in coipore fcrmm. 
Dlnm erqMfaiitcm socii atqnc cxtrcma gcmcntem 
Ohliti ignoto~campomm in pnlrcrc lin ^ unt : 
Opis ad «ethcrinm pcnnis anJFcrtnr Oiympnm. 

Piima higit, domiii& amissa, lcris a)a CamillaF; 
Tnrhati fnginnt RntnH ; fiigit accr Atinas ; 
I^m«ctiqtte dnccs dcsolatiqnc m^nqdi 
"f <^ petnnt , ct cqnis aTcrsi ad maema t cn dum t. 
Nec qnisqnam instantcs Tcncioa Ictiimqne fcrentcs 
Sastcntarc Talct tclis , ant aistcrc contnk ; 
Sed laxos refcmnt hnmcrialangncntihns arcns; 
vn*dng>cdnmqnc pntrem cnrsn anatit nngnki csA* 

f^ ' ' ' 

-;, muros caligine tnrhidns atr* 



T. 876. IiIBERXL 3Si 

Pnlyis; et c «pecnlis percnssae pectora matres 
Femineam clamorem ad ooeli sidera tollant. 
Qni cnrsa portas primi irrapere patentes, 
Hos inimica snper mixto premit agmine tarba : 
"Nec miseram efTagiant mortem; sed limine in ipso, 
Moenibas in patriis, atqae inter tata domorum, 
Confixi exspirant animas. Pars claadere portas; 
Nec sociis aperire viam, aec moenibas aadent 
Ac^pere orantes; oritarqae miserrima caedes 
I>efendentam armis aditas, inqae arma raentam. 
Exclasi , aate ocalos lacrymantamqne ora parena 

tam, 
Pars in praecipites fossas , nrgente rnmA , 
Tolvitar; immissis pars cseca.et concita frenis 
Arietat in portas et dnros objicejf>ostesl 
Ipsae de maris sammo certamiae matres 
( Moastrat amor veras patriae ) at videre Camillam , 
Tela mann trepidae jaciant , ac robore daro 
Stipitibns ferrara sadibasqae imitantar obasli« ^ 
Praeeipites, primseqae mori pro mcenibus ardrnt. 

Interea Tnrnam io/silyis saeWssimas implet 
Nnntias , et juveni ingentem fert Acca tamultam : 
I>eletas Yolscoram acies, cecidisse Camillam , 
Ingraere infensos hostes, et marte secnndo 
Omnia corripnisse; metam jam ad moenia ferri. 
Hle farens (et saeya Jovis sic nnmina poscnat) 
I^eserit obsessos colles, nemora aspera linqait. 
Yix e coaspecta exierat campamque tenebat, 
Qnnm pater Aeneas, saltas ingressns apertoa^ 
Exsnperatqae jagum, silvdqae evadit opaca. 
Sic ambo ad maros rapidi totoqae ferantnr 
Agmine ; nec longis inter se passibns absant. 
Ac simnl Aeneas fdmantes paiyere campos 
.Prospexit loog^, Laurentiaqae agmina vidit; 
£t saeram Aenean agnovit Tamas in armis , 
Adrentumqae pedam flatasqoe aadiTit eqaomm ; 

3i 



369 AENEIDOS LIBER XI. v.gxi. 

ContSiiii6<{iie ineant pngms, et pixdia tedtent , 
Ni raseos feasos JMi gnrgite PIm^bs Ibeio 
Hogat eqnos, noctemqiie , die labente , redocat. 
ConMdnnt caatris antc nrbem, et mcnua vaUant. 





AENEIDOS 

LIBER DUODECIMUS. 

X URirus m infractos advcrso marte latinos 
Defecisse yidet , sua Aanc promiasa reposci , 
S« signari ocalis; nitro impUcabilis ardet , 
Attollitqne animos. Pcsnorum qnalis in arris 
Saacins iile gravi venantnm vnlnere pectns 
Tnm demnm movet arma leo , gandetqne comantcs 
Bxcutiens cervice toros, fixnmqne latronis 
Impavidus frangit telnm , et fremit ore cmento : 
Haod secns accenso ^iscit violentia Tnrno. 
Tnm sic afTatnr resem, atqae ita tnrbidns infit : 
JHvdlai mora in Tnilno; nihil est qndd dicta retractent 
Ignavi Aeneadie,necqBeepepigereTecn8ent. - - 
Congredior: fer sacra , pater , et concipe fcedns. 
Ant bic Dardaninm'dextrd snb Tartara mittam 
Descrtorem Asia; ( sedeant spectentqne Latini ), 
£t sc^us ferro crimen commnne refeUam ; 
Aat habeat victos , cedat Lavinia conjox. 

Olli sedato respondit eorde Latinns 7 
O prsestahs animi jnvenis, quantam ipse feroci 
Virtate exsuperas, tant6 me impensius aequnm est 
Consnlere , atqae omnes metaentcm cxpcndere casos. 
Sunt tibi regna patris Danni, suat oppida capta 
Molta manu; nec non anrumqneanimasqaeLatiiioest: 



364 AENEIDOS ▼.23. 

Sant alise innapte Latio et Laorentibiis af^ris , 
Nec genos indecores. Sine me hxcliand mollia £un '' 
Soblatis aperire dolis ; animo hoc simol hanri. 
Me natam nalli veterom sociare procorom 
Fas erat ; idqae omnes diviqne hominesqaecanclMait : 
Victas amore tai, cognato sangaine victos , 
ConjagU et maestae lacrymis , vinda omnia mpi ; < 
Promisaam eripai genero ; arma impia snmpsi. 
Ex illo qai me casas, quae, Tarae, seqoantnr 
Bella , vides ; qaantos primas patiare labores. 
Bis magn4 victi pngna vix nrhe taemar 
Spes Italas; recalent nostro Tiherina flaenta 
Sangaine adhnc, campiqae iijgentes ossibos albeBft. 
Qu6 referor toties ? qaae mentem insania muiat ? 
Si , Tnrao exstincto , socios snm adscire paratns , ' 
Car non incolami poti^ certamina tollo ? 
Qnid consangninei Rntnli, qaid cetera dicet 
Italia , ad mortem si te ( fors dicta refutet ! ) 
Prodiderim, natani et connabia nostra petentem ? 
•Kespice res helio varias; miserere parentis 
Longaevi, quem nunc maestum patria Ardea long^ 
Dividxt. Haudqaaquam dictis violentia Turni 
Flectitur: exsuperat magis, aegrescitqae medendo. 
Ut pnmom fari potuit , sic institit ore : 
Qoampro mecuram geris, hancprecor,qptime,prome 
Beponas, letnmque sinas pro lande pacisci. 
£t nos tehi, pater , ferrumque haud dehile dextr4 
Spargimus, et nostro sequitur de vulnere sanguis. 
Longe illi dea mater erit, qaae nuhe fugacem 
Femine4 tegat, et vanis sesc occolat umhris. 
At regina, nov4 pugnae conterrita sorte , 
Flehat , et ardentem generunf moritura tenebat : 
Turne , per has ego te lacrymas , per si quis AmaU^ 
Tangit honos animum (spcs tu nunc una, seneo^ 
Ta requies miserae, decus imperiamqae Latini 
Ti? penes, ia te omnis dbmos inclinata recnmbit}]. 



T.Sg. LIBERXII. 365 

Uiram oro : desiste maiiiim committere Tencris. 
Qui te eamqae maneat isto certamiae casas , 
£t me, Tarae, maaeat : simol haec ioTisa relinqnani 
Lnmina; aec geaerum Aenean captiva -videbo. 
Accepit Yocem laciTmis Lavioia matris , 
Flagiantes perfosa geaas; cai plarimns ignem 
Sobjecit rabor et calefacta per ora cacarrit. 
Indam saagaiaeo velati violaverit ostro 
Si qais ebar; aat mixta rabent abi lilia maltA 
Alba rosa: tales virgo dabat ore colores. 
Itlam torbat amor , figitqne ia virgiae vnltos : 
Ardet ia arma magis , paacisqae airatnr Amatani: 
"Ne, qaaeso, ae me lacrymis , aeve omine tanto , 
Froseqnere in duri certamioa Marfis enntem , 
O mater : neqne enim Tnrno raora libera «rortis. 
Tinntias haec , Idmon , Phrygio mea dicta tyranno 
Hand placitnra refer : qnom primam crastina ccelo 
Paoiceis invecta rotis Anrora rnbescit, 
Tion TencTos agat in Rntnlos: Tenernm arma qnjescant - 
£t Rntalam : aostro dirimamas sangnine bellum : 
llio qaasratar conjux Lavinia campo. 
3Mlasc nbi dicta dedit, rapidus in tecta reoessit: 
Foscit equos, gaudetque tneas ante ora freBientes ; 
Pihunno qnos ipsa decus dedit Orithyia ; 
Qai caadore oives anteirent, cursibus auras. 
Circnmstant properi aari§ee, manibusqae laeesBont *^ 
Pectora.plansa cavis , et colla comantia pectnnt. 
Ipse dehinc auro squalentem alboque orichaloo 
Circnmdat loricam humeris; slmuf aptat hahciido 
Bnsamque, dypenmque, et rubrae cornua cristae ; 
£nsem, qnem Dauno ignipotens deus ipse parenti 
Fecerat , et Stygi4 candentem tinxerat nndA. 
E^^tft, qnae mediis ingenti adnixa colmmuB 
Aedibas adstabat , vatidam vi corripit hastam , 
Actoris Aurnnci spoUam,qaassatqn6 trementem, 
Tociferans: Hrimc, o nomqiiam frnitratA TCWttiiB 



M6 AENEIDOS t. gS. 

Hasta meos» naiic teflqms adeat : te maximiu Actor , 
Te Tarni nunc dextra gerit : da sternere corpos , 
Loricam<iiie mana Talida lacerare revulsam 
Semiviri Phrygis , et foedare in polvere crines 
Tibratos calido ferro, myrrh&qae madentes. 

His agltnr furiis , totoqae ardentis ab ore 
ScintiUae absistnnt ; ocalis micat acribas ignis : 
Magitas veiati qaom prima in proelia taaras 
Terrificos ciet, atque irasci in comaa teatat , 
Arboris obnixus trnaco, ventosque lacessit | 
Ictibas , et spars4 ad pugnam proludit arena. \S ^ ' 

Nec miniis interea matemis saevus in armis i 
Aenea» acuit martem , «t se snscitat iri , 
Oblato gandens componi foedere bellum. 
Tam socios nuestiqoe metom solahir liili , 
Fata docens; regiqne jubet responsa Latino 
Certa referre viros, et pacis dicere leges. 

Postera vix summos spargebat lumine montes 
Orta dies, qaum primom alto se gurjcite tollant 
Solis eqoi , luoemque elatis naribus effiant : 
Campum ad certameu, magnae snb moenibus urbis ,. 
Dimensi Rntnlique viri Teucnque parabant ; 
In medioque focos, et dis communibus aras 
Gramineast alii ibntemqae ignemque ferebant , 
Yelati Limo , et verbena tempora vincti. 
Proceditlegio Ausonidum, pilataque plenis 
Agmina se fandunt portb : binc Troiius omnis, 
Tyrrhenusque ruit vaiiis exercitus armis : 
Haud secus instmcti ferro , quam si aspera Martis 
Pugna vooet. Nec non mediis in millibus ipsi 
Ductores aaro volitaut ostroque decori, 
Dt genus Assaraci Mnestheus , et fortis Asylas , 
Kt Messapus equnm domitor, Neptunia proles* 
tFtqne, dato signo, spatia in sua quisque reoossit, 
Defignnt tcUnre hastas, et sctita mJinant. 
Tum stndio effasae matres , ct vulgas iiMrmam , 



▼. i3i. LIBER XII. 3<>7 

Invalidiqae senes , tarres et tecta domonun 
Obsedere : alii portis subliqiibas adstaat. 

At Jano , e sammo , qai nunc Albanas babetur , 
( Tam oeqae nomenerat ^ nec bonos , ant gloriamonti ) 
Prospiciens tamolo, campam adspectabat, et ambas 
Laurentnm Troamqae acies, arbemqae Latini. 
£xtemplo Tnmi sic est affata sororem 
UivaL deam stagnis qas flaminibnsqae sonoris 
Pra»idet ; banc illi rex setheris.altas bonorem 
Jappiter erepta pro virginitate sacravit : 
Nympba, decns flayioram, animo gratissima nottro, 
Scis at te canctis nnam , qasecamqae Latiu» 
Magnanimi Jovis ingratum ascendere cubile , 
Praetulerim , coelique lubens in parte locaruu. 
Disce tuum, ne me iacnses, Juturna, dolorem. 
Qna visa est fortuna pati, Parca:que sinebant 
Cedere res Latio , Tumum et tua mcenia texi : i ^ y 
Nunc juvienem imparibus video concurrere fatis , 
Parcarumque dies et vis inimica propinquat. 
Non pugnam adspicere hanc oculis , non foedera pos» 

ftum. 
Tu, pro germano si quid praes^ntius audes , 
Perge; decet : forsan miseros meliora sequentur. - 
Vix ea , quum lacrymas oculis J utuma profudit ; 
Terque quaterque manu pectus percussit bonestum. 
Non lacrymis boc tempus , ait Saturnia Juno ; 
Accelera, et fratrem, si quis modus, eripe morti : 
Ant tu bella cie, conceptnmque excute fbedus, 
Auctor ego aodeudi. Sic exbortata reliquit 
Incertam, et tristi turbatam vulnere mentis. 

Interea reges , ingenti mole Latinus 
Quadrijugo vebitur curra, cui t^mpora drcum 
Aurati bis sex radii fnlgentia cingunt , 
Solis avi specimen ; bigis it l^umus in albis , 
Bina manu latb crispans bastilia fcrro. 
Hinc pater Aeneas, Roman» stii^pis origo , 



^-^ AENEIDOS ▼•»^*' 

V j» -fv *».rr«»s Hrpeo «t ccelestiba» tmat, 

^^ 4LV4 V<rM«*,««i5»»«FS»^*"'^****' 
a» vx^A«wtote-^:pnTi|0€mvcstestocrdo« 

^"«i^'*^ ?-r»» $ws in:o«suMi«e bidcntem 
* v« ji^*^ WM^.stxkftoskcweprecatiir: 




f . aoa. L I B £ il X 1 1. 369 

Q06 res caiiique cadent; nec me vis alia volentem 
Avertet ; noa,~si tellarem effondat ia aadas 
Biinvio misceas , coelamqae ia tartara solvat : 
Ut sceptram lioc ( dextr^ sceptram aam forte gerebat ) 
Numquam froade levi fandet virgnlta aeque umbras , 
Quum semel ia silvis imo de stirpe recisum 
Matre caret, posuitque comas et brachia ferro; 
Olim arbos, nnac artifids mauus aere decoro 
ladosit^ patribusque dedit gestare Latinis. 

Talibus inter se firmabant foedera dictis , 
Conspecta in medio procernm. Tum rite sabratas 
la flammam jugnlant pecudes , et viscera vivis 
Eripinnt , cumnlantque oneratis lancibus aras. 

At vero Rntulis impar ea pngna videri 
Jam dndnm , et vario misceri pectora motii : 
Tum magis,*nt propins ceraunt, non viribns aequis. 
Adjuvat incessu tadto progressas, et aram 
Supplidter venerans demisso Inmine Inraus , 
Tabentesque genae, et juvenali in corpore paUor. 
Quem simnl ac Juturna soror crebrescere vidit 
Sermonem , et vnlgi variare labantia corda , 
la medias ades, fbrmam adsimulata Camerti , 
Cai geuus a proavis iageus, clarumqne paterate 
Nomen erat virtutis, et ipse acerrimus armis , 
In medias dat sese ades , haud nescia reram , 
Rnmoresque serit varios , ac talia fatur : 
Non pndet, o Rutuli, pro cunctis talibus unam 
Objectare animam? numerone an viribus xqui 
Non sumas? £a omues et Troes et Arcades bi sunt , 
Fatalisque manus, infensa £truria Tnrno : 
Vix hostem, alterxii si congrediamur , habemus. 
Illc qnidem ad Superos , qnoram se devovet aris , ' 
Succedet Iam4, vivusque per ora feretur : ' 
Nos , patria amiss4 , dominis parere snperbis 
Cogemur , qui nunc lenti consedimns arvis. 
Talibus incensa est javennm sententia dictis 



370 AENEIDOS t.«3J. 

Jam niA^atqiie magis; serpitqiiepera^Biiaa miinBiir. 
Ipsi Laarentes matati , ipaiqae latini : 
Qai sibi jam reqaiem pognae rebnsqne aihiteB 
Sperahant, nuoc arma volnnt, fcedosqne preontiir 
Infectom , et Tnmi sortem miserantnr iniqoam. 
>^ His alind majos Jatnma adjungit, et alto 
Dat signnm codo ; qoo non praesentins anam 
Turbarit mentes Italas ^monstroqne fefeUit. 
T^amipae volans mbra fuivus Jovis ales in aediil 
Littoreas agitabat aves , ttirbanique sonantem 
Agtuinis aligeri; snbito quum lapsos ad ondas 
Cycaum excellentem pedibus rapit improbns niKis. 
Arrexere animos Itali; cunctaeqne v(^ncres 
Convertunt clamore fhgam ( mirabile visn ) 
Aetlieraque obscnrant pennis, bostemque per aans 
Focta nube premunt; donec vi vSctus et ipso 
Pondere defecit , prsedamque ex ungnibus alea 
Projecit fluvio, penitilsque in nnbibl fngit. 
Tum vero augurium Ratuli clamore aalntanty 
Expediuntque manus; primosque Tolnmnius magar^ 
Uoc erat , boc votis , inqnit , qnod saepe petivi : 
Acci|HO,«gnoscoqne deos. Me, me dace, fermm 
Corrijnte, o miseri, quos improbas advena bello 
Territat invalidas ut aves; et littora vestra 
Ti populat : petet ilie fugam , penitn^oe profimdo 
Vela dabit: vos unanimi densate catervas , 
Et regem vobispugni^ defendite raptnm. 
Dixit, et adversos telum contorsit in boste* 
Proc^urrens; sonitnm dat stridula coraus, ct auras 
Cierta secat: siraul hoc, simul ingens danior, ^omnes 
Tarbati cunei, calefactaque corda tumnltn., 
Hasta volans, ut forte novem pulcberrima fratmm 
Coqiora constiterant contri , quos lida creirat 
Una tot Arctdio conjox Tyribena Gylippo ; 
Hornm uaum ad medium , teritur qu& sutibs alvo 
Balteos, et lateram junctvras fibiUa mordet , 



▼.3174. LIBERXII. 371 

Egreginm formA javenem et fuIgentDbas armls , 
Transadi§^t costas, fnlvaqae enondit arena. 
At fratres^ animosa phalanx, accensaque Inctn , 
Pars gladios stringant manibns , pars missile ferinm 
Corripiant , caeciqne raant : quos agmina contra 
Procnrrant Laorentam: hinc densi rorsos inundant 
Troes , Agylliniqae , et pictis Arcades armis. 
Sieomnes amor unas habet decernere ferro. 
I>iripaere aras : it toto tnrbida ccelo 
Tempestas telorum, ac ferreus ingrnit imber : 
Craterasque focosq^e femnt. Fugit ipse Latinus , 
Pnlsatos referens i^ecto foedere divos. 
Infrenant alii currus; ant corpora salta 
Sobjicinnt in eqnos , et strictis ensibns adsnnt. 
Messapns regem, regisqne insigne gerentem , 
Tyrrhenum Anlesten, avidns confnndere foedna ^ 
Adverso pvoterret equo : ruit ille recedens , 
£t miser oppositis a tergo involvitur aris 
Xn capnt inque homeros. At fervidus advolat hasta , 
Messapus, teloque orantem mnlta trabali 
Desnper allus eqno graviter ferk , atque if a fatur : 
Boc habet ; hsec melior magnis data victima divis. 
Concarrant Itali, spoliantque calentia membra. 
Obvins ambustnm torrem Ck>rynaeus ab ar& 
Corripit, et venienti Ebuso , plagamque ferenti , 
Oecapat os flammis : <Mi ingens barba reluxit , ^ 
I9^idoremque ambnsta dedit. Si:q>er ipse secntos 
Caesariem laeva tnrhati corripit hostis , 
Impressoque genu nitens terrae applicat ipsum : 
$ic rigido latus ense ferit. Podalirius Alsnm 
Pastorem , primique acie per tela ruentem , 
Ense seqaens nudo superimminet : ille secnri 
A^ersi frontem mediam mentumque redactil 
Disjicit , et sparso jate rigat arma cmore. 
Olli dam qnies ocnlos et ferreas arget 
•• Somnoss 121 aBtemam claadantar Inmiiia noctem. 



37« AENEIDOS t. Si#w 

At pias Aeneas dextrtm tcndebat inenBtfm , 
Nadato capite, jitqae saos clamore vocabat : 
Qjab raitis ? qaaeve ista tepens discordia snrgit ? 
O cohibete iras ! ictom jam foedas, «t omnes 
Gomposif se leges : mihi jas concarrere soli : 
Me sioite, atqae aoferte metast ego Aiedera faxo 
Firma mana : Taraam jam debent haec mihi sacia. 
Has inter voces , media inter talia yerba , 
£cce viro stridens alia allapsa sagitta est : 
Iiicertnm qoA palsa mann, qao tarbine adacta ; 
Qais tantam 'Katalis laadem , casnsne, densne , 
Attnlerit : pressa est insignis gloria facti ; 
"Nec sese Aeneae jactavit vnlnere qaisqoam. 

Tamns , at Aenean cedentem ex agmxne vidit , 
Tarbatosqne daces, sabit4 spe fervidas ardet : 
Poscit equos atqae arma simol, saltaqae saperbofl 
Emicat in carram, et manibns molitar habenas. 
Malta viram voiitans dat fortia corpora leto ; 
SeminecCs volvit mnltos, aut agmina carm 
JProterit, aut raptas fagientibns ingerit hastas. 
Qualis apud gelidi quum flumina concitua Hebri 
Sanguinens Mavors clypeo increpat, atque furentes 
Bella movens immittit equos : iUi aeqnore aperto 
Ante Notos Zephyrumque volant; gemit oltima polsa 
Thraca pedum; circumque atrae Formidims ora , 
Iraeque, Insidiaeque, dei comitatus, agantor : 
Talis equos alac^r media inter prioelia T^mos 
Fumantes sudore quktit, miserabile caesis 
Hostibus insultans; spargit rapida nngula rorefl 
Sangnineds, mixtaque cmor cdcatur aren^. 
Jamque neci Sthenelnmqne dedit, Thamyrimi|Yie , 

Phblumque ; 
Hunc dongressns et hunc, illum eminas,eminas ambo 
Imbrasidas, Ghiucum atqueLaden, quos Imbrasos^paa 
Nutrierat LydA, paribosqae omaverat armis , 
Vel conferre manom, vtl equo prserertere Tentov. 



T.345. LIBER XII. 373 

Parte aliA» OMdia Enmedes in prcelia fertiir, 
Antiqiii proles bello praeclara Doloni« ; 
Nomiiie avom referexu, animo manibnsque parentem, 
Qni qnOndam, caatra nt Danaum specnlator adiret , 
Ansns Pelidae pretinm sibi poscere currns : 
Hlnm Tydides alio pro talibns ausis 
Aflecit pretio ; nec eqnis adspirat Achillis. 
Hnnc procnl nt campo Tnmns prospexit aperto , - 
Ante levi jacnlo longnm per inane secutns , 
Sistit eqnos bijnges, ct curm desilit, atque 
Semianimi lapsoque snperyenit, et pede coUo 
Impresso , d^Ltra mncronem extorquet , et alto 
Fnlgentem tingit jugulo, atque baec insuper addit : 
£n, agros, et quam belio, Trojane, petisti , 
Hesperiam metire jacens : haec precmiji, qui me 
Ferro ansi tentare, femnt; sic moenia condunt. 
Hnic comitem Asbuten, conjecta cuspide, mittit; 
Chloreaqne, Sybanmque, Daretaqne, Thersilochnm» 

qne, 
£t stemads eqni lapsnm cerrice Thynueten. 
. Ac irelnt Edoni Boreas qunm spiritns alto 
Insonat Aegseo , sequitnrque ad littora flnctns ; 
Qnii yenti incnbnere , fngam dant nubila coelo : 
Sic Tnmo, quAenmque yiam secat, agmina cednnt , 
Conversaeqne runnt acies ; fert impetns ipsnm , 
Et crSstam adyerso cnrru qtiatit anra volantem. 
9on tnlit instantem Phegens animisqne frementem ; 
Objecit sese ad enrmm , et spnmantia frenis 
Ora oitatomm dextri detorsit equoram. 
Dnm trahitnr, pendetqne jngis, hnnc lata retectniu 
Lancea oonseqnitnr , mmpitqne infixa bilicem 
Loricam, et snmmum degnstat ynltiere corpns. 
Hle tamen olypeo objecto conyersns in hostem 
Ibat, et anxilinm dncto mncrone petebat : 
Qnnm rota pnscipitem, et procnrsn ooncitns axis 
ImpiUtty iefi^uiditqiie solo; Tnmasqne secntns , 

3« 



3:4 AEKEIDOS v. U^ 

!■!■ inn r |iTrnw ■■■ibi ihm ■ ii i r «iiT. 
Ahrtfiirir cn9« capct , traacaju|aK miM^nC ar«ae. 

Aiqae ra cftBBi "f * victor «itf fnarxa Tbc^bs^ 
laterca AAeam Maestkr», ct fi^» Acftoics, 
A»rapiTiV|me rnmn , cartria «tat»r»e c»— f , 
Aheraoi» toa^a ait t.1ti cmfidit ^rvnm 
Swit » ct ift&acti iactantr arvBdiiBe lefaM 
Eripcre; «TiJM^^ar fiafli , ^ 



JaBqacadetat 



aate liim dilcctaa lafK 

]p«e saa»artcs^ SM laaMm, fartK ApoB» 

AjB^vrTaiB^ >TfHarTq«e daliatr cdem^ar aagiB 
liie , ot (kpostti pra^rrvet &la pvoCk, 
Scire po^estaecs berkaram ■BHqpcMerfcwii 
Matnit^ct ■afasagtfaieiBgiiiiiMi arteSw 

^ ■agao jgTcmM ct ■■ ii af ic Idii 

CoacursB* Ui i !■! i iauaaUK. lAr i 




Moitanai 

^ieqoiiiqaaaft trcpiiiat. 

SoUie^^pccaaatiiae 

?lalla naaa djrCaaa rc^, aAii 

5aJbveatt: ct aarws caapis 

CRkKScit.p<1 

Stare Tiiient; safreoBt cqoit», ct 1 

l>eMa cadnot Kdias: it 1 

Britanta t, jn 1 1 ■■■ , ct dara a«fc Jiartec 

1 9>wtm Crctaea caapit ab Irfa , 

tSatdmeti 
^^»1»«^: ooa liia fim.il 



^.4i6. LIBERXII. 37^ 

Detulit : hoc fosiim labris spIendentibaA amnem 

I nficit , occulte medicans ; spargitqne salnbris 
Ambrosiae snccos,' et odoriferam panaceam. 
Fovit ea vulnus lympha longsevns lapis , 
Ignorans; snbitoque omnis de corpore fngit 
Quippe dolor; omnis stetit imo vnlnere sangnis.: 

T^ Jamque secuta mannm, nnllo cogente, sagifta 
Kxcidit , atqne novse rediere in pristina vires. 
Arma citi properate viro : qnid statis? lapis 
Conclamat; |}rirausque animos accendit in bostem. 
T^on haet hnmanis opibns , non arte magistru , 
Proveniunt , neque te , Aenea , mea dextera ser\ at :* 
Sdajor agit deus, atque opera ad majora remittit. 

Dle, avidns pngnae, suras incluserat auro 
Hinc atque hinc; oditque moras , hastamque coruscat. 
Postqnam habiUs lateri clypeus loiicaque tergo est , 
Ascaninmfusiscircum coraplectiturarmis, ^ 

Summaque per galeam delibans oscnla falur : 
J3isce, pjier, virtutem ex me, vemmque laborem ; 
yortunam ex aliis. Nunc te mea dextera bello 
Defenswm dahit, et magna inter praemia ducet. 
Tu facito, moK quum matura adoieveiit aetas , 
Sis m^mor; et te animo repetentem exempla taorum , 
Et pater Aeneas, et avnnculns excitet Heetor. 

Haec ubi dicfa dedit , portis sese extulit ingehs , 
TelUra immane manu qnatiens : simul agmine denso 
Anthensqne Mnesthettsqne ruunt ; omnisque relictit 
Turba flnit castris. Tum caeco pnlverc caropns 
Miscetur, pnlsnque pedum trf a^t excita tcllus. - 
Vidit ab adverso venientes aggere Turnus , 
Vid^re Ausonii; gelidusque per ima cncnrrit 
Ossa tremor. Prima ante oinnes Jutuma Latinos 
Atidiit , agnovitqne sonum , et tremefacta refugit. 

II le volat , campoque atrnm rapit agmen aperto. 
Qoalis ubi ad terras, abrupto sidere, nimbus 

It mare per mediam : miseris , heu ! prsescia lon^g^ 



376 AENEIDOS ▼. 4^». 

Uoi^rescimt corda agrioolis : dabit iUe rainAs 
Arboribui , ttragemqoe satis; met omiua late : 
Antevoluit sonitumqae fenmt ad littora TeBti 
Talis in ayersos dactor Rhoeteins hostes 
Agmen agit : dcnsi cmfeis se qaisqne ooacds 
Agglomerant. Ferit ense gravem ThymbiaeasOsurim; 
Archetiam Mnestheas ; Epalonem obtroncat Adu^eS} 
Ufentemqae Gyas: cadit ipse Tolamnios aagor, 
primas in adversos telam qoi torserat hosteiu 
Tollitar ia coelam clamor « versiqae vidssim 
Polverulenta fagi Ratali dant terga per agrot. 
I[)se neqne adversos dignatnr stemere morti , 
Nec pede congressos aeqno, nec tela ferentes 
Inseqoitar : solam dcosa in caligine Tamom 
Yestigat lastraas ; solam ia certamina poscit. 

Hoc concnssa meta mentem Jatama virago 
Aurigam Tami liiedia inter lora Metiscam 
E:icatit, et long^ lapsam temone relinqait. 
Tpsa sublt, manibasqae andantes flectit babenas , 
CuQcta gorens > vocemqae , et corpas , et arma Metisci. 
Nigra velnt magnas.domini qaam divitis aedes 
Pervolat, et pennis alta atria Instrat hirando , 
Pabola parva legeos, nidisqne loqnacibas escas ; 
£t nunc porticibus vacais , nasc hamida drcam 
Stagna sonat : similis medios Jatama per hostes 
Fertilr equis , rapidoque volans obit omnia corra ; 
Jamqae hlc germanam, jamqae hic , ostentat ovaotem ; 
Nec couferi*e manum patitur ; vohit avia louge. 
Haud miuus Aeneas tortos legit obvins orbes, 
Vestigatque viram , et disjecta per agmina magnA 
Voce vocat. Quoties ocnlos conjecit in hostem , 
Alipedumque fugam cursu tentavit eqaorom , 
Aversos toties currus Jutnrna retorsit. 
Heu ! quid agat? vario nequidqaam flactoat Ma : 
Diversaeque vocant animum in contraria caKe. 
Huic Messapos, ati liev4 dwfortk gmbftt. 



▼.48'iJ. LIBERXn. 377 

Xjenta , levis carsn , prsefixa hastilia fecro , 
Honiin unum certo contorqucns dirigit ictu. 
Sobstitit Aeneas, et se collegit in arma , 
Poplite subsidens : apicem tamen incita summVnn 
llasta tttlit, summasque excussit vertice cristas. 
Tum verd assurgunt irae; insidiisqne subactus, 
Diversos ubi sensit equos cnrramque referri, 
Mul^ Jovem et laesi testatus foederis aras , 
.lam tandem inv&dtt medios , et, marte secnndo 
Tcrribilis/saevam nuilo discrimine caedem 
Snscitat, irarumque omnes eflundit babenas. 
^ , Qnis mibi nu nc tot accrba dens , quis carmine caedei 
Diversas, obitnmque ducum quos aequorc toto 
laqne vicem nunc Tumusflgit, nunc Troiusberos , 
Expediat ? Tauton' placuit concurrere motu , 
Juppiter , aeterna gentes in pace fnturas ! 
Acneas Rutulnm Sucronem ( ea prima mentes 
Pugna loco statuit Teucros) baud multa moratns 
Excipif in latns, et, qua fata celerrima, crndum 
Transadigit costas et crates pectoris ensem. 
TnrAns equo uejectum Amycum fratremque Dioren 
CoBgFCSsus pedes , hunc venientem cuspide long4 , 
Hunc mucrone ferit; curruque abscisa duorum 
SnSpendit capita, et rorantia sanguine portat. 
lUe Talon, Tanaimque neci, fortemque Cethegumy 
Tres uno congressu, et msestum mittit Onyten , 
Tioraen Echioninm, matrisqnc genns Peridiae. 
Hic fratres Lycia missos et Apollinis agris , 
Ct juvenem e^osum nequidqnam bella Menceten 
Arcada; piscosae cui circum flumina Lernae 
Ars fuerat, pauperque domus; nec nota potentum 
limina; conductaque pater teUure serebat. 
Ac vclut immis.si diversis partibus ignes 
Arentem in silvam et virgulta sonanria lauro ; 
Aut nbi decursu rapido de montibus ahis 
D^At sonitnm apomosi amnes, et in aequora citrnmt- 



37« AEISEIDOS ▼. 5a4. 

Qukqne suam popnlatns iter : ii6n segnias amJbo 
Aeaeas Tarnosqae raont per proelia : nanc, luiiie 
Flactaat ira intas ; nunpaatar nescia vinci — 

Pectora; nanc totis in yalnera viri^os Ttar. 
Marranum hic, atavos et avonun antiqaa sonaBtem 
Nomina , per regesqne actum genos omne Latinos , 
Praecipitem soopuio atqae ingentis tarbine saxi 
Excntit , eflanditqae solo : honc lora et joga sobie» 
Provolv^rc rot«, crebro super ongola paUa 
Incita nec domini memorom procolcat eqnomiiu 
Ule roenti Hyllo animisqae immiuM f rementi 
Occarrit, telomqoe aarata ad tempora torqntt : 
Olli per galeam iixo^tetit hasta cerebro. 
Dextera nec toa te , Graidm fortissime, Cretea ) 
Eripoit Torno. Nec di tex^re Capenoom , 
Aenea veoiemte, soi: dedit obvia ferro 
Pectoi^a ; nec misero clypei mora profnit srei. 
Te quoqoe Laarentes vidernnt, Aeole, campi 
Oppetere, et lat^ terram constemere tergo : 
Occidis, Argivas qoem non potoere phalanges 
Sternere, nec Priami regnonun eversor Achilles ; 
Hic tibi mortis erant metse : domns aUa sob Ida , 
Lyrnessi domos alta; solo Laarente sepalcmm. 
Totae adeo conversae acies, omnesqne Latini , 
Omnes Dardanidae, Mnestheus, acerqae Serestns, 
Et Messapns equ^ domitor , et fortis Asyias , 
Tascorumqoe phalanx , Evandriqae Areades al» : 
Pro se quisque viri sammi aituntar opom vi. 
Nec mora, nec requies : vasto certamine tendunt. . 

Hic mentem Aeneae genetrix polcherrinia miait 
Iret at ad muros, arbique adverteret agmen 
Ociiis , et subita turbaret clade Latinos. 
Illc , ut , vestigans diversa per agmina Tamora , 
Huc atque huc acies circumtulit, adspicit arbem 
Iinmunem tanti beliiatque impun^ qoietam. 
Gontinud^pugna accendU majori» imagOi 



V. 56o. LIBEB.XII. 879 

Mnesthea jSei^estiiiiiqnevocat, fortemqneSerestumy 
Dactores; tnmulnmque capit, qno cetera Teucrnm 
Concurrit legio; nec «cnta aut spicula densi 
T)eponnnt. Gebo medius stans aggere fatnr : 
Pleqna meis ^to dictis mora; Jnppiter hac stat : 
TNTcii quis ob inoeptnm snbitum mibi segnior ito. 
U rbem bodie , cansam belli , regna ipsa Latini , 
l^i frennm accipere et victi parere fatentur , 
lErnam , et seqna solo fnmantia dtdmina ponam. 
^^cilicet exspectem libeat dnm proelia Tumo 
^Ts ostra pati, rprsnsqne velit concnrrere victns ? 
Hoc capnt, o ciyes , haec belU summa nefandi. 
Verte faces propere , foednsque repbscite flammit. 
JDixerat: atque animis pariter certantibus onmes 
I3aat cnocnm, densaqne ad mnros mole femntur. 
Scalae improvisd, subitnsqne apparait ignis. 
Discnrrnnt alii ad portas , primosque truddant ; 
Verrnm alii torqneot, et obnmbrant aethera telis. 
Ipse inter primos dextram sub moenia tendit 
Aencas, magn^que incnsat voce Latinnm : 
Testatnrqne deos iterum se ad proelia cogi , 
Bis jam Italos hostes , haec altera faedera rampL 
£xoritnr trepidos inter discordia dves : 
TJrbem alii reserare jubent, et pandere portas* 
Dardanidis, ipsumqne trahunt in moenia regem ; 
Arma ferunt alii, et pergnnt defendere mnros. 
Incluoas ut quum latebroso in pnmice pastor 
Yestigavit apes, fumoqne implevit amaro ; 
Illae intus tcepidae rertim per cer^ castra 
Discurrnnt, magiusque acnunt stridoribns iras : 
Volvitnr ater odor tectis , tum mnrmure caeco 
Intns saxa sonant; vacnas it fnmns ad auras. 
Ji Accidit haec fessis etiam fortnna Latinis , 
Qnae totam Inctu concnssit fnnditus urbem. 
Regina ut tectis venientem prospicit hostem , 
Inces«i maro$ y ignea ad teota volare ; 



38o AENEIDOS ▼- 59«- 

IVasqium acies contra Ratnbis, nnUa agmioa Tami : 
InfeUx pDgn» jarenem in certamine credit 
Exstinctam j et, snbito mentem tnrbata dolore , 
Se cansam clamat crimenqae capntqae maloram; 
Moltaqae pcr maestnm demens eflata farorem , 
Parpnreos moritara mana discindit amictas , 
£t nodam infbrmis leti trabe nectit ab alta. 
Qnam cladem miserae postqoam accepere Ladnae , 
Filia prima mann flavos LaTinia crines 
Et roseas Uniata genas; tnm cetera circum 
Tnrba furit: resonant late plangoribns acdes. 
Hinc totam infelix. vnlgatnr fama pei nrbem. 
Demittant mentes : it scissa veste Latiuus , 
Conjagis attonitns fatis urbisqae roina , 
Canitiem immnndo perfasam pulverc tnrpans ; 
[ Mnltaqne se incnsat qni non acceperit ante 
Dardaninm Aenean, genemmqae adsciverit oltro. ] 

Interea extremo bellator in «eqnore Tnmns 
Palantes seqaitnr paacos, jam segnior, atqne 
Jam minos atqne minds snccessn Isctns eqnonuB. 
Attnlit hniic illi csecis terroribns anra 
Commixtnih clamorem , arrectasqne impnlit anres 
Confhsae soi^ns arbis, et illaetabile rannunr. 
Uei mibi! qaid tanto tnrbantur moeuia lactn? 
Quisve nat tantns diversa clamor ab urbe ? 
Sio ait, adductisque amens subsistit babenis. 
Atqne bnic, in faciem soror ut conversa Mctisci 
Aarigae curramqne et equos et lora regebat , 
Talibns occurrit diotis : Hac , Tume , seqnamnr 
Trojtigenas, qui prima viam virtoria pandit ; 
Sunt alii qai tecta manu dcfeiidcrc possint. 
Ingroit Aeneas Italis , et proelia miscet : 
Et no3 s^vamanu mittamus fnnera Teucris. 
TNec numero inferior, pugn^e nec honore, rece^es. 
Turausadhac: 
Q soror. «^ ^dom agnovi, quum prima per artera 



▼. 63a. LIBER XII. SSi 

'F'<B(lci'a tarhasti, teqae haec in bella dedisti : 
£.t nanc neqaidqaam fallis, dea. Sedxjais olympo 
'Oemissam tantos volait te ferre labores ? 
^n fratris miseri letom nt crudele videres ? 
^am qaid ago ? aat qaae jam spondet fortaaa salatem? 
"Vidi ocalos ante ipse meos me voce vocantem 
JMarranam, qao non snperat mihi carior alter , 
Oppetere iogentem, atque ingenti vnlnere victnm. 
Occidit infelix, ne nostrniQ dedecas IJfens 
Adspiceret: Teucri potiantar corpore et armis. 
Sxscindiae domos (id rebas defuit unam) 
Perpetiar? dextra nec Drancis dicta refellam ? 
Terga dabo? et Tarnam fugientem baec terra videbit ? 
Usqae adeone mori miserum est ? Yos o mihi , Manes , 
Este boni, quooiam Saperis aversa voluntas. 
Saacta ad vos aiiima , atque istius ioscia culpa; , 
Descendam, magnornm hand amquam indignus aT0« 

ram. 
Vix ea fatus erat; medios volat ecce per hostes 
Vectos equo spamante Saces , adversa sagitta 
Saacins ora; ruitqae, implorans nomine Tamnm : 
Tarae, in te saprema salus; miserere tuorum. 
Fnlminat Aeneas armis ; snmmasqne minatnr 
Dcjectaram arces Italam, excidioqae dataram ^ 
Jamque faces ad tecta volaat : in te ora Latini , 
In te ocnlos referant : mnssat rex ipse Latinns 
Qaos generos vooet, ant quae sese ad foedera flectat. 
Praeterea regiaa, tui fidissima, dextra 
Occidit ipsa sua, lacemque exterrita fugit. 
Soli pro portis Messapus et acer Atinas 
Sostentant aciem; circum hos utrimqne phalaages 
Stant densae, strictisque s^ges mncronibns horret 
Ferrea,: tu currum deserto in gramine versas ! 
y Obstnpoit vari4 confusns imagine rerum 
Tamos, et obtuta tacito stetit : aestuat ingens 
Uno ia corde pndor , mixtoqae insania lucta , 



jkx::!!CKii>os 



▼-«r- 




ll>au «2Km^ «^ <f]cix> <±iu^ vqctC scirt«iB3 . 9 
3fcicte pati- 

jTv^tnr in. al>m^t3xaK. i 

^ssottat^^e aou» ^ ^il^vaa » m ■■■ ■ ■■» ^iro«*|iK - 

^•oi^Pwt ««», ^«ta p«3r aewna Tbbm» 

^ - ^ Mi ral tnexnxtocc- 

TniTli > 



-5»rtrcit3t ja 





▼. 7o3, LIBERXIX 383 

Jam veru et Ratnli certatiin, et Troes, et omnes 
Coavertere oculos Itali, quiqne alta tenebant 
Moeiiia, quique imos pnl^abant ariete mnros ; 
Ajrxuaqnc deposnere humeris : stnpet ipse Latinus , 
In^entes, genitos diversis partibns orbis^ 
luter 88 coiisse viros , et cernere ferro. 

Atqne illi, nt vacno patnemnt aeqnore campi , 
Procnrsu rapido, conjectis eminus liastis , 
Invadnnt martem clyp^is atque aere sonoro ; 
Dat gemltnm tellns : tum crebros ensibns ictus 
Cougeminant : fors et virtns miscencur in nnnm. 
Ac velnt ingenti Sil4, summove Taburno, 
Qaam dno conversis inimica in prcelia tanri 
Froutibus incurrnnt; pavidi cessere magistri ; 
Stat pecus omne metu mutum ; mnssantque jnvencas 
Qois nemori imperitet, qnem tota armenta sequan» 

tnr; 
Hli inter sese multa vi vnlnera miscent , 
0>rnaaqne obni:si iniignnt, et sanguine largo 
CoUa arraosque lavant; gemitu nemus omne i^emuglt: 
Ilaud aliter Tros Aeneas et pannins heros 
Concurmnt clypeis : ingens fragor sethefa complet. 
.Tuppiter ipse duas sequato examine lances, 
Snstinet, et fata imponit diversa duornm ; 
Quem damnet labor, et quo vergat pondere letura» 

Emicat hic, impnne putans , et corpore totu 
Alt^ snblatum consnrgit Tnrnns in ensem , 
Et ferit. Exclamant Trocs trepidiqne Latini , 
Arrectaeque amboram acies. At perfidus ensis 
l«'rangitnr, in medioqne ardentem deserit ictn , 
T?i faga snbsidio subeat : fugit ocior Enro , 
Ut.capulum ignotnm dextramqne adspexit inermera. 
Fama est praecipitem , quum prima in proelia junctoa 
Couscendebat eqnos, patrio mucrone relicto , 
Dum trepidat, ferrnm anrigje rapuisse Metisci ; 
Idque din, dum terga dabant palantia Teucri , 



384 AENEIDOS t. 73S. 

6a£fecit; poctqiimi arma dei ad Tvkaim veBtBB, 
Morulis miicro, glacies cen fmiHs, icta 
Dissilnit: falva rcsplendent Iragmina ama. 
Ergo amens diyersa fa^ petit aeqnora Tormis ; 
£t nanc hnc, inde hnc, incertos implicat orhes : 
Cndiqae enim densa Tencri indosere corona; 
Atqae hinc vasta palos , hinc ardna moenia cinganL 
If ec minos Aeneas , qnamqoam tardata sagitta 
Interdnm genna impedinnt, cnrsamqae rrcosant, 
Inseqnitar, trepidiqoe pedem fedt fervidas orget. 
Indnsnm velnti si qaaodo flamine nactns 
Cermm, ant Panicefle saiptam formidine pennae , 
Tenator cnrsn canis et hitratihas instat : 
Ille antem, iasidiis et ripat territas alta , 
MiOe fiigit refagitqae vias; at vividos Uniber 
Haeret hians, jam jamqne tenet, simalisqae tenmli 
Increpnit malis, morsnqne elojms inaoi est. 
Tom reru exoritar cUmor, npaeqae lacosqne 
Reqionsaht circa, pt caelam tonat omne tnrooltii. 
me, simnl iogieos, Ratak>s simol increpat omnes. 
Ifomine qnemqne rocans; notnmqne efflagitat 0B* 

sem. 
Aeneas mortem contra praesensqne minatnr 
Exitinm, si qnisqnam adeat; terretqoe trementes , 
Excisoram arbem minitans, et saadns instat. 
Qninqne orbes explent cnrsa, totidemqae retexanl 
Hnc, iUnc; neqne enim levia ant hidicra pctoiAtar 
l^nnm, sed Tami de yita et sangoine certant. 

Forte sacer Fanno fbliis oleaster amaris 
Hic steterat, naatis olim venerahile signam ; 
Servati ex andis nhi figere d<ma solehant 
Lanreati divo, ct votas suspendere testes : 
Sed stixpem Tencri, nnllo disenmine, sacrnm 
^talcrant, pnro ut possent concnrrere campo. 
Hie hasu Aencs stahat; hnc impetos iDam 
Oetakc^ fixMa, et lenta in radice tcnebat. 



^. ^7^. LIBER XII. V 385 

Incabmt, Toliiitqae mana conveUere fermm .. 
X>ardanides, teloqae seqai qaem prentlere carsii 
X7on poterat. Tam Ter6 amens formidine Tarnaa ,. 
Faimey precor, miserere, inqait, taqae optima int^* 

ram 
Terra tene, colni Testros si semperbonores, 
Qaos contr^ Aeneadae bello fecere profanos, 
X>i3dt, opemqae dei non cassa in Yota vocaTit. 
IS^amqne dia iuctans, lentoqae in stirpe moratas^, 
"Viribas baad allis valoit discladere morsas 
Roboris Aeneas. Dnm nititar acer, et instat , 
Rnrsns in aarigae faciem matata Metisci 
Procatrit, fratriqae ensem dea Daimia reddit. 
Qnod Yenns aadaci Nymphae indignata licere , • 
j^ccessit, telamqae alta ab radice rcTellit. 
Olli sablimes, armis animisqne refecti , 
Hic gladio fidens , hic acer et ardnas hastA , 
Adsistant contr^ , certamine Martis anHeli. 

Jnnonem interea rex omnipotentis olympi 
AUoqnitar , falvi pagnas de nnbe tnentem. 
Qaae jam finis erit, conjnxP qnid deniqne restat? 
Indigetem Aeneau scis ipsa , et scire fateris , 
Deberi coelo, fatisqne ad sidera toUi. 
Qaid strois? aat qaa spe gelidis in nobibns hseres? 
Mortaiin* decnit Tiolari Tohiere diTam? 
Aat eosem (qoid enim sine te Jatama Taleret?) 
Ereptam reddi Tarao, et Tim crescere Tictis ? 
Desine jam tandem, precibnsqae inflectere nostris; 
Nec te tantns edat tacitam dolor; et mihi enrae 
Sxp^ tao dalci tristes ex ore recarsent. 
Yentnm ad snpremam est. Terris fgit^re yel andia 
Trojanos potnisti, infandam accendere beUom , 
Deformare domam, et lacta miscere hymenseos : 
Ulterias tentare Teto. Sic Jappiter orsas : 
Sic dea sabmisso contrii Satamia Tolta : 
liU qaidtm qain nota nuhi tuti, magne , Tolantas ,^ 

>3 



3S« AENEIDOS t^.IoS. 

Joi^iter, et Tnraiim ct tems invita ifliqitL 
JXte tn me aeria soUm biibc sedc Tideies 
DigBa, indigBA, psti; sed lUiwis cincdi svb iptam 
Sturem aciem, trihMrem^e inimica in pneUa Tca* 

cros. 
Jataniam misero, ftteor, sncciurrere fmtri 
Snssi, et pro Tits msjom sndere proba^i ; 
Non nt tds tsmen, noo nt coDtenderet arcom : 
Adjnro Stygii capnt implscshile fontis , 
Una soperstitio snperis qnae reddita diris. 
Xt nnnc cedo eqnidem, pngnasqne exosa rdinqno, 
mod te, nnlla fiiti qnod lege tenetnr , 
Pro Latio obtestor, pro majestate tnomm : 
Qnnm jam connnb^ pacem feli<nbns, esto, 
Component , qnnm jam leges et fioedera jnngmt , 
If e Yetns indigenas nomen mntare Latinos , 
Nen Troas fieri jnbeas, Tencrosqne Tocari , 
Ant Tocem mntare Tiros, ant Tcrtere Testes. 
Sit Latiam, sint Albmi per saecnla reges ; 
Sit Romana potens ItaU Tirtnte pr<^»ago : 
Occidit, ocoideritqne sinas cnm nomihe, Troja. 

Olli snbridens bominnm remmqne repertor : 
Et germana Joyi^ , Satnmiqne altera prc^es , 
Iramm tantos toItis snbpectore flnctns .' 
Vernm age, et inceptnm firnstra snbmitte fhrorem ; 
I^ qnod Tis, et me Tictnsqne Tt^ensqne remitto. 
Sermonem Ansonii patrinm moresqne tenebnnt ; 
Utqne est nomen erit : commixti corpore tantnm 
Snbsident Tencri; morem ritnsqne sacromm 
Adjiciam, faciamqne omnes nno ore Latinos. 
^^ genns, Ansonio mixtnm qnod sangnine snrgct, 

apra bomines, snpra ire deos pietate Tidebis ; 
2^ gens nlla tnos ajqnc cdebrabit bonores. 

amt bi« Jnao, ct mentem laetata retofsit. 
*«terea cxcedit ccelo, nnbemqne reBqnit. 

wtis, alind genitor secnm ipse Tolatat j 



'^. «43. LIBER Xlh 3«7 

Ji&tarnamqne partt fratris dimittere ab armis. 
Dicuntar geminae pestes cognomine Dirae , 
Qoas et tartaream Nox intempesta Megseram 
XJno eodemque tnlit partn, paribnsqae revinxit 
Serpentnm spiris, yentosasqne addidit alas. 
Hse JoTis ad solinm, saeviqne in limine regis , 
A.pparent, acnnntqne metnm mortalibns aegris , 
Si qnando letnm borrificnm morbosqne deum rex 
Afolitnr, meritas ant bello territal nrbes. 
Tlamm nnam celerem demisit ab aetbere snmmo 
3 nppiter ^ inqne omen Jntnmae occnrrere jussit. 
Illa volat, celerique ad terram turbine fertnr : 
^on secns ac nervo per nnbem impnlsa sagitta, 
^rmatam saevi Parthus qnam felle veneni , 
Partbns, sive Cydon, telnm immedicabile, torsit , 
Stridens, et celeres<incognita transilit nmbras. 
Talis se tata Nocte tnlit , terrasqne petivit. 

Postquam acies videt Iliacas atque agmina Tnmiy 
A^tis in parvse snbitam coUecta fignram , 
Quae qnondam in bnstis ant cukninibus desertis 
liocte sedens seriim canit importnna per umbras : 
Hanc versa in faciem, Tumi se pestis ob ora 
Fertqne refertque sonans, clypenmque everberat 

alis. 
HU membra novus solvit iormidine torpor, 
Arrectaeqne borrore comae , et vox faucibns baesit* 
At, procnl nt Dirae stridorem agnovit et alas ^ 
Infelix crines scindit Jutnma solntos , 
XJnguibns ora soror foedans et pectora pngnis. 
Qnid nnnc te tna, Tnrne, potest germana juvare ? 
Aut qnid jam durae snperat mibi? qni tibi Incem 
Arte morer ? talin' possnm me opponere monstro ? 
Jam jam linqno acies. Ne me terrete timentem , 
Obscenae volncres ; alarnm verbera nosco , 
Letalemque sonum; nec fallnnt jnssa snperba 
Magnanimi Jovis. Haec pro virginiute reponit? 



37« AEISEIDO» r. 5a4. 

Quisqae suam popnlatDs iter: luin segnias ambo 
Aeaeas Tamasqae roant |>er proelia : nonc » naiie 
Flaetuat ira intas; nunpantar nescia vinci — 

Pectora; nonc totis iu valaera virifasitiir. 
Murranum hic, atavos et avorum antiqoa sonaatem 
If omina , per regesque actum genns omne Latinos , 
Praecipitem scopulo atque ingentis tarbine aaxi 
Excutit, effun<Utqae solo: hunc iora et juga subtep 
Provolv^re rot«, crebro super ungula pulsa 
lucita uec domini memoram proculcat equorom. 
Ille ruenti Hyllo animisqueimmane frementi 
Occurrit, telumqne aarata ad tempora torqatt : 
Olli per galeam iixo^ttetit hasta cerdbro. 
Dextera nec tua te, Graii&m fortisaime, Cietea , 
Eripoit Turuo. Nec di texlre Cupeocum , 
Aenea veniente , sui : dedit obvia ferro 
Pectora ; nec misero clypei mora profoit aerei. 
Te quoque Laurentes vidernnt, Aeole,campi 
Oppetere, et lat^ terram constemere tergo : 
Occidis, Argivas quem non potuere phalanges 
Sternere, nec Priami regnorum eversor Achilles ; 
Hic tibi mortis erant metae : domna alta aid^ Ida , 
Lyrnessi domus alta; solo Lanreote sepulcram. 
Totae adeo conversae acies, omnesqne Latini , 
Omnes Dardanid», Mnesthens, acerqae Serestosy 
Ht Messapus equdm d<Mnitor , et fortis Asyias , 
Tuscoramque phalanx , Evandrique Areades aln : 
Pro se quisque viri sommd nitontar opom vi. 
Nec mora, nec reqoies : vasto certamine tendant. 
Hic mentem Aeneae genetrix polcherrima miiit 
Iret ot ad moros, orbique adverteret agmen 
Ocius , et subita turbaret clade Latinos. 
Ille , ut , vestigans diversa per agmina Taraam , 
Hnc atque huc acies circomtulit, adspidt orbeni 
Immunem tanti belliatque impoaeqaietam* 
^QOtinod pugn» accendij; majoda imAgo* 



v.56o, LIBERXIL 879 

Mnesthea , Sergestnmque vocat , fortemqne Serestum y 
Dnctores; tnmnlnmqne capit, qno cetera Teucrnm 
Concnriit legio; nec^uta ant spicnla densi 
Deponnnt. CeLso medins stans aggere fatnr : 
!Ncqna meis ^to dictis mora; Jnppiter hac stat : 
Ncu quis ob inceptum snbitnm mibi segnior ito. 
Urbem bodie , cansam belli , regna ipsa Latini » 
Ni frennm accipere et victi parerefatentnr , 
Kmam , et aeqna solo fnmantia ctdmina ponam. 
'^cilicet exspectem libeat dum proelia Tnrno 
TSostra pati, nirsusqne velit concnrrere victns ? 
Hoc capnt , o cives , baec belli summa nefandi. 
Ferte faces propere , foednsqne repbscite flammif . 
Dixerat: atqne animis pariter certantibns omnes 
Dant cuQcum, densaqne ad mnros mole femntnr. 
Scalae imprdvisd, snbitnsqne appamit ignis. 
Discnrrnnt alii ad portas , primosque trucidant ; 
Ferrnm alii torqnent, et obnmbrant aetbera telia. 
Ipse inter prunos dextram snb moenia tendit 
Aencas, maguikque incusat voce Latinnm : 
Testatnrqne deos itemm se ad proelia cogi , 
Bis jam Italos hostes , hsec altera foedera mmpi. 
Exoritnr trepidos iiiter discordia dves : 
Urbem alii reserare jubent, et pandere portas» 
Dardanidis, ipsumque trahunt in moenia regem ; 
Arma ferunt alii, et pergnnt defendere muros. 
Inclaaas nt qnnm Ittebroso in pnmice pastor 
Yestigavit apes, fumoque implevit amaro ; 
Hhe intus tcepidae rertim per cer«a castra 
Discnrmnt, magnisqne acnnnt stvidoribns iras : 
Volvitnr ater odor tectis , tum murmnre caeco 
Intns «axa sonaut; vacnas it fnmus ad anras. 
-> Acddit haec fessis etiam fortuna Latinis , 
Qnae totam Inctn concnssit fnnditus nrbem. 
Regina nt tecti» venientem prospicit hofttem , 
Incestt muros » ignes ad tecta vofare ; 



38o AENEIDOS V. ,^96. 

Naiquam acies contra Ratulas, nulla agmina Tarni : 
Infelix pugnae jnvenem in certamine credit 
Exstinctum; et, subito mentem turbata dolore , 
Se causam clamat crimenque capntque malorum; 
Multaque per ma^stum demens efiata furorem , 
Purpureos moritura manu discindit amictus , 
£t nodnm infbimis leti trabe nectit ab alta. 
Quam ctadem mlserde postquam accepere T^atmap; , 
Filia prima manu flavos Lavinia crines 
£t roseas laniata genas; tum cetera circum 
Turba furit: resonant late plangoribus aides. 
llinc totam infelix vulgatur fama pci urbcm. 
Demittunt mentes : it scissa veste Latiuus , 
Gonjngis attonitus fatis urbisque ruiua , 
• Canitiem immundo perfnsam pulverc turpans ; 
[ Mnltaque se incnsat qui non acceperit ante > 
Dardanium Aenean, genemmquc adsciverit ultro. ] 

Interea extremo bellator in «equore Turnus 
Palantes sequitnr paucos , jam segnior , atque 
Jam minus atque minus Successu laetus equomm. 
Attulit hunc illi caecis terroribus anra 
Commixtuih clamorem , arrectasque impnlit aures 
Confusae sonus nrbis, et illsetabile mnrmur. 
Hei mibi! quid tanto turbantur mceuia luctu? 
Quisve TfjSt tantus diversa ciamor ab urbe ?" 
Sio ait, adductisque amens subsistit habenis. 
Atque huic, in faciem soror ut conversa Metisci 
Aarigae currumqne et equos et lora regebat , 
Talibus occurrit diatis: H^c, Turne, sequamur 
Trojttgenas, qu^ prima viam vioioria pandit ; 
Sunt alii qui tecta manu dcfendcrc possint. 
Ingruit Aeneas Italis , et proelia miscet : 
Et nos sseva^mann mittamus funera Teucris. 
Nec nnmero inferior, pngnse nec honore j riecedes. 
Turnus ad haec : 
Q soror. et dadom aji^oTi, quum prima pcr artem 



T. 632. LIBERXII. 38i 

Foeflcra tarhasti, teqae haec in bella dedisti : 
£t nanc neqoidqaam fallis, dea. Sed^ais olympo 
Demissam tantos volnit te ferre labores ? 
An fratris miseri letam at cradele videres ? 
Nam qaid ago ? aat qase jam spondet fortana salatem? 
"Vidi ocolos ante ipse meos me voce vocantem 
Morrannm, qno non snperat mihi carior alter , 
Oppetere ingentem , atque iagenti vnlaere victam. 
Occidit infelix, ne nostrum dedecns IJfeus 
Adspiceret: Teucri potiontur corpore et armis. 
Exscindine domos (id rebns defuit anum) 
Perpetiar? dextra nec Drands dictarefellam ? 
Terga dabo? et Tnraum fugientem haec terra videbit ? 
Usque adeone mori miserum est ? Vos o inihi , Manes y 
Este boni, quoniam Superis aversa voluntas. 
Sancta ad vos aiiima , atque istius inscia culpa; , 
Desoendam, magnorom haud umquam indignus avoa 

rum. 
Vix ea fatus erat; medios volat ecce per hostes 
Vectus equo spumante Saces , adversa sagitta 
Saacius ora; ruitque, implorans nomine Tumnm : 
Tume, in te snprema salus; miserere tuorum. 
Fnlminat Aeneas armis; summasque minatur 
Dejecturum arces Italum , excidioqne datumm ; 
Jamque faces ad tecta voLmt : in te ora Latini , 
Ixi te oculos refernnt : mnssat rex ipse Latinus 
Qaos generos vocet, aut quae sese ad foedera flectat. 
Prsterca regina, tui fidissima, dextra 
Occidit ipsa sua, lucemque exterrita fugit. 
Soli pro portis Messapus et acer Atinas 
Snstentant aciem; circum hos utrimqne phalanges 
Stant densae, strictisqne seges mncronibns horret 
Ferrea: tu currum deserto in gramine versas ! 
^ Obstupait varia confusus imagine rerum 
Tarnos, et obtutn tacito stetit: aestuat ingens 
Uno in corde pndor , mixtoqae insania luctn , 



382 AENEIDOS v. 667. 

£t fariis agitatos amory et cousm Tirtas. . 
Ut primam disf nssse ambra? et lax reddita menti , 
Ardentes ocnloram orbes ad mcenia torsit 
Tarbidas, eqae rotis magnam respexit ad arbem. 

£cce aat^ flammis inter tabulata Tolntas 
Ad coelam aadabat vortex, tarrimque tenebat , 
Tarrim compactis trabibas qaam edaxerat ipse , 
Subdideratqae rotas , pontesque instraverat altos. 
Jam jam fata , soror , superant ; absiste morari : 
Qao dcus, et qa6 dura voc?t fottnna , seqaamar. 
Stat conferre maaam Aenea; , stat qaidqaid acerbi est 
Morte pati ; nec me indecorem , germana, videbis 
Amplius: hunc, oro, sine me furere ante farorem. 
Dixit, ct e curru saltum dedit ocius arvis : 
Perque hostes, per tela mit, maestamqae sororem 
Deserit, ac rapido cursu media agmina rnmpit. 
Ac veluti montis sa^nm de vertice praeceps 
Quum ruit avulsum vento, seu tuibldus imber 
Proluit, aut annis solvit snblapsa vetustas ; 
Fertur in abruptum magno mons improbus aetu , 
Exsultatque solo , silvas , armenta , virosque , 
Involvens secum: disjecta per agmina Turnas 
Sic urbis ruit ad muros, ubi plurima fnso 
San^ine terra madet, striduutque basHIibns anrap; 
Si^ificatque-maau, et magno simul in^ipit ore : 
Parcite jam, Rutuli; et vos, tela inbibcte, Latini : 
Qusecnmqne est fortuna , mea est ; me vcrius nnum 
Pro vobis foedus luei'e , et decemere ferro. 
Discessere omnes medii, spatiumque ded^re. 

At pater Aeneas , audito nomine Tumi , 
Deserit et muros , et summas deserit arces ; 
Prsecipitatqne moras omnes; opera omnia rumpit^ 
Laetitia exsultans; horrendumqae intonat armis : 
Quantus Athos , aut quantus Eryx , aut ipsc , cornscit 
Qanm fremk ilicibus, quantus, gaudetqae nivnli 
Vertice se attbliens pater Apenninaf ad aaras. 



▼. 7o3. IIBERXII. 383 

Jam vero et Ratnli certatim, et Troffs, et omnes 
CoavertSre ocolos Itali, qniqne alta tenebant 
Mcrnia , qniqne imos pnl^abant ariete mnros ; 
Arziiaqao deposnere hnmeris : stnpet ipse Latinns , 
In^entes , genitos diversis partibns orbis^ 
luter S8 coiisse viros , et cernere ferro. 
• Atqne illi, nt vacno patnernnt aeqnore campi , 
Procursn rapido, conjectis eminns hastis , 
Invadnnt martem clyp^is atqne aere sonoro ; / 

Dat gemltnm tellns : tnm crebros ensibns ictns 
Cougeminant: fors et virtns miscencnr in nniim. 
Ac velnt ingenti Sila, snmmove Tabnrno, 
Qnnm duo conversis inimica in prcelia tanri 
Frontibns incnrrunt; pavidi cessere magistri; 
Stat pecns omne metn mntnm ; mnssautque juvenc» 
Qais nemori imperitet, qnem tota armenta seqnan* 

tnr; 
Hli inter sese multa vi vnlnera miscent , 
Cornnaqne obnixi infJgunt, et sangnine largo 
Coila armosqne lavant; gemitn nemus omne i^cmngit : 
Ilaud aliter Tros Aeneas et Paunins heros 
Cpncurmnt clypeis : ingens fragor aethera complet. 
.Tuppiter ipse dnas seqnato examine lances, 
Snstinet, et fata imponit diversa dnornm ; 
Quem damnet labor, et quo vergat pondere letum» 

Emicat hic, impnne putans, et corpore totu 
Alte snblatum consnrgit Tnrnns in ensem , 
Ct fcrit. Exclamant Troes trepidiqne Latini , 
Arrectaeqne ambomm acies. At perfidns ensis 
)'*rangitnr, in medioque ardentem deserit ictn » 
Ni fuga snbsidio subeat : fugit ocior Enro , 
tJt.capuIum ignotum dextramqne adspexit inermera. 
Fama est prsecipitem , qnum prima in proelia jnnctoa 
G>nscendebat eqnos, patrio mncrone relicto , 
Dnm trepidat, ferrnm anrigse rapnisse Metisci : 
Idque din, dum terga dabant palantia Tencri , 



384 AENEI0OS t. 73S. 

SnfTecit; postqnam arma dei ad Ynlainia ventnm , 
Mortali« macro, glacies cea fatilis, icta 
Bissilait: falva resplendent fragmina arena. 
£rgo amens diversa fagi petit aeqaora Tamns ; 
£t nanc hac, inde hnc, incertos implicat orbes : 
Undiqae enim densa Tencri inclnsere corona ; 
Atqne hinc vasta palns , hinc ardna moenia cingnnt. 
Nec minas Aeneas, qaamqaam tardata sagitta 
Interdnm genna impedinnt, cnrsamqae recasant, 
Inseqnitar, trepidiqae pedem pcde fervidos orget. 
Inclnsam velati si qaando flnmine nactns 
Gervnm, aat Paniceae saeptnm formidine pennae , 
Tenator cnrsa canis et latratihns instat : 
Ille antem, insidiis et ripa territas alta , 
Mille fagit refagitqae vias; at vividas Umber 
Haerethians, jam jamqne tenet, similisqne tenenti 
Increpnit maUs, morsaqne elnsas inani est. 
Tnm vero exoritar clamor, lipaeqae lacasqae 
Responsant circa, ^t coelnm tonat omne^tumalta. 
IUe, simnl fagiens, Rutulos simul increpat omnes^ . 
Ifomine quemqne rocans; notumque efflagitat en> 

sem. 
Aeneas mortem contra praesensque minatur 
Exitium, si quisquam adeat; terretque trementes, 
Excisnrum urbem minitans, et saucios instat. 
Qninque orbes explent cursu, totidemque retexunt 
Huc, iilnc; neque enim levia aut ludicra petuntur 
Praenua, sed Tumi de vita et sanguine certant. 

Forte aacer Fauno foliis oleaster amaris 
Hic steterat, nautis oUm venerabile signum ; 
6ervati ex undis ubi figere dona solebant 
Laurenti dlvo, et votas suspendere vestes : 
Sed stirpem Teucri, nullo discrimine, sacrum 
Sustulerant, puro ut possent concurrere campo. 
Hio hasta Aeneae stabat ; huc impetus illam 
Detnlec^t fixam, ct leuta in radice tenehat. 



T.775. XIBER XII. 385 

Incubnit, voluitquc manu convellerc fcrnim 
Dtrdanidesy teloque sequi quem iiren^Uere cursil 
Non poterat. Tum Ter6 amens formidine Tumus., 
Fannc, precor, miserere, inquit, tuque optima ifir» 

mm 
Terra tene, colui vestros si semper honores, 
Quos contrk Aeneadae bello fecere profanos, 
Dixit, opemque dei non cassa in vota vocavit. 
Kamque diu luctans , lentoque in stirpe moratus^ 
Tiribus haud uUis valuit discludere morsus 
Roboris Acneas. Dum nititur acer, et instat , 
Rnrsus in aurigse faciem mutata Metisci 
Procurrit, fratrique ensem dea Daunia reddit. 
Quod Yenns audaci Nymphae indignata licere , > 
Accessit, telumque alta ab radice revellit. , 
Olli sublimes, armis animisque refecti , 
Hic gladio fidens , hic acer et arduus bastA , 
Adsistunt contr^ , certamine Martis anbeli. 

Junonem interea rex omnipotantis olympi 
Alloqnitur , fulvi pngnas de nube tuentem. 
Quae jam finis erit, conjux? quid denique restat? 
Indigetem Aenean scis ipsa , et scire fateris , 
Deberi ccelo, fatisque ad sidera toUi. 
Qnid struis? aut qua spe gelidis in nubibuabseres? 
Biortalin* decuit violari vulnere divum? 
Ant cnsem (quid enim sine te Jutuma valeret?) 
Ereptum reddi Tumo, et vim crescere victis ? 
Desine jam tandem, precibusque infiectere nostris; 
Nec te tantns edat tacitam dolor ; et mibi enrae 
Saep^ tuo dulci tristes ex ore recursent. 
Yentum ad supremum est. Terris agit^rc yel undia 
Trojanos potuisti, infandum acccndere bellum , 
Deformarc domiun , et Inctn misccre bymenseos : 
Ultcrins tentare veto. Sic. Jnppitcr orsua : 
Sic dea submisso contri Satnraia vnltu : 
UtM. quidf m qui» nott mibi tna, magne , voluntas , 

33 



3g« AENEIDOS t^. 8o9. 

Jnppiter, «t Tamnm et terras invita reliqtiL 

Nec ta me aeria sobun nniic sede videres 

Digna, indigna, pati; sed flammis cincta snb ipaam 

Starem aciem, traherem^e inimica in prcelia Teo- 

cros. 
Jntnrnam misero, fateor, snconrrere fratri 
Snasi, et pro yit& majora andere probayi ; 
Non nt tela tamen , non nt contenderet aicnm : 
Adjnro Stygii capnt implacabile fontis , 
Una snperstitio snperis qnse reddita diTis. 
£t nnnc «cedo eqnidem , pngnasqne exosa relinqno. 
Hlnd te, nulla fati qnod lege tenetnr , 
Pro Latio obtestdt, pro majestate tnomm : 
Qanm jam connnbiis pacem felicibns, esto, 
Component, qnnm jam leges et ftedera jnngent , 
Ne yetas indigenas noraen mntare Latinos , 
Wen Troas ficri jnbeas, Tencrosqne Tocari , 
Ant vocem matare viros, aat vertere vcstes. 
Sit Latiam, sint Albani per saecnla reges ; 
Sit Romana potensltal» virtnte propago : 
Occidit, ocoideritqae sinas cnm nomhie, Trojiai. 

Olli snbridens bominam remmque repertor : 
Et germana Jovis , Satnmiqne altera proles , 
Irarnm tantos volvis snb pectore flnctns ! 
Ver&m age, et inceptnm fmstra snbmitte fhrorem ; 
Do qnod vis, et me victusqne v<densqne remitto. 
Sermonem Ansonii patrinm moresqoe tenebnnt ; 
Utque est nomen erit : commixti corpor« tantnm 
Snbsident Teucri; morem ritasqae sacrorom 
Adjiciam , faciamqne omnes ano ore Latinos. 
Hinc genus. Ansonio mixtnm qnod sangnine sorgct, 
Supra honunes, snpra ire deos pietate videbis ; 
Nec gens ulia tuos asque cdebrabit honores. 
Annuit bis Jnuo, et mentem laetata retolrsit. 
Tnterea excedit coelo , nnbemqne rehqnit. 

^ actis, alittd getiilor secnm i^e volutat j 



T. 843. LlBERXlI. 38; 

Jataniaiiiqae parat fratris dimittere ab aiiius. 
Dicantar geminae pestes cognomine Dirae , 
Qaas et tart^ream Noxintempesta Megseram 
Uno eodemque tnlit parta, paribasqae revinxit 
Serpentom spiris, ventosasqne addidit alas. 
Hae JoTis ad solinm, saeviqne in limine regis , 
Apparent, acnantqne metnm mortalibns aegris , 
Si qnando letnm horrificom morbosque denm rex 
Molitnr, meritas ant bello territal nrbes. 
Hamm nnam celerem demisit ab aethere sammo 
Jappiter^inqne omen Jntnmae occnrrere jussit. 
Illa volat, celerique ad terram turbine fertnr : 
Kon secns ac nervo per nnbem impnlsa sagitta, 
Armatam saevi Parthus quam felle veneni , 
Parthns, sive Cydon, telnm immedicabile, torsit | 
Stridens, et celeres<incognita transilit nmbras. 
Talis se sata. Nocte tulit , terrasque petivit. 

Postquam acies videt lUacas atque agmina Tamiy 
AJitis in parvse snbitam coUecta £garam , 
Quae quondam in bustis aut cukninibus desertis 
Nocte sedeus serum canit importuna per umbras : 
Hanc versa in faciem, Tumt se pestis ob ora 
Fertque refertque sonans , clypeamque everberat 

alis. 
Hli membra novns solvit formidine torpor, 
Arrectaeque horrore comae, et vox faucibas haesit* 
At, procul ut Dirae stridorem agnovit et alas ^ 
lofelix crines scindit Jatuma solatos, 
Unguibns ora soror foedans et pectora pngnis. 
Quid nnnc te tua , Tume, potest germana juvare ? 
Aut quid jam dnrae superat mihi? qa4 tibi lucem 
Arte morerP talin' possnm me opponere monstro ? 
Jam jam linquo «cies. Ne me terrete timentem , 
Obscenae volncres ; alaram verbera nosco , 
Letalemque sonum; nec fallant jnssa saperba 
MagQAmmi Jovis. Haec pro virginiute reponit? 



38S AENEIDOS ^.878. 

Qad vitam dedh »tenuun? aai mortls adempta est 
Condltio ? possem tantos finire dolores 
Ndoc oeite, et misero fratri comes ire per Tunbras. 
ImmortaKs ego? ant qnidqiiam mihi dnlce meonim 
Te sine, frater, erit? O qnae satis alta deliiscat 
Terra mihi, manesqne deam demittat ad imos h 
Tantiim effata , capnt glanco contexit amictn 
Mnlta gemens, et afi flnvio dea condidit alto. 

Aeneas instat contra, telnmqne comscat 
Ingens, arborenm, et saevo sic pectore fatnr : 
Qnae nnnc deinde mora estf ant qnid jam , Tame , re» 

tractas? 
Non cnrsn, saevis certandnm est oomminns aimis. 
Yerte omnes tete in facies , et contrahe qnidqnid 
Sive animis^ sive arte, vales; opta ardna pennis 
Astra seqni , clansnmqne cav& te condere terra. 
Ille , capnt qnassans : Non me tna fervida terrent 
Uicta , ferox; di me terrent et Jnppiter bostis. 
Nee plnra effatns, saxnm circnmspicit ingens , 
Saxnm antiqnnm, ingens, campo qnod forfee jaodiaty 
Limes agro positns , litem nt discemeret arvis. 
Vix illnd lecti bis sex cervice subirent , 
Qnalia nnnc bominnm prodncit corpora teilns. 
lUe mann raptnm trepida torqvebat in boaCem , 
Aitior insnrgens, et cnrsn concitns, beros. 
Se4 neqne cnrrentem se , nec ctognoscit enntem , 
ToUentemve mann, saxnmqne immane moventem. 
Genna labant ; geUdns eoncrevit frigore sangnis. 
Tum lapis ipse viri , vacnum per inane volutus , 
, Nec spatium evasit totnm , nec pertnUt ictum. 
Ac velut in somnis , ocnlos ubi langnida pressit 
Nocte quies, nequidquam avidos extendere cursns 
VeUe videmhr, et in UMdiis conatibns «gri 
Succ^dimus ; non Ungua^alet , non corpore notai 
SufBcinnt vircs; nec vox aut vcrba sequuntur : 
Sic Tnmo, qttacumque viam virtule pctivit , 



v.9i3. LIBERXII. 589 

Suceessttti dea dirft negat. Tum pectore sensiu 
Vertnntar yarii Rstnlos adspectat et nrbem , 
Cnnctatarqne metn, telnmqne instare tremiscit ; 
Nec qoo se eripiat , nec qna vi tendat in hostem , 
Nec cnrms nsqnam yidet, anrigamTe sororem. 

Cnnctanti telnm Aeneas fatale comsoat , 
Sortitns fortnnam ocnlis, et corpore toto 
Eminns intorqnet. Murali condta jinmqnam 
Tormento sic saxa fremnnt, nec fulmine tanti 
Dissnltant crepitns. Yolat atri tnrbinis instar 
Exitinm dimm hasta ferens; orasqne reclndit 
Loricae, et dypei extremos sqptemplicis orbes : 
Per medinm stridens transit femur. Incidit ictns 
Ingens ad terram dnplicato poplite Turans. 
Consurgunt gemitn Rutuli, totusqne rcmngit 
Mons circiim, et vocem late nemora alta remittnnt. 
Ille , humilis supplexqne , oculos dextramque precans 

tem 
Protendcns : Eqnidem memi, nec deprecor, inqnit; 
Utere sorte tua. Miseri te si qua parentis 
Tangere cnra potest, oro (fuit et tibi talis 
Ancbises genitor), Dauni miserere senectat ; 
£t me, seu cox^ns spoliatnm lumine mavis , 
Redde meis. Ticisti, et victum tendere palmas 
Ansonii vid^re: tua est Lavinia coujnx. 
Ulterins ne tende odiis. Stetit acer in armis 
Aeneas, volvens oculos, dextramque repressit : 
£t jam jamque magis cunctantem fiectere sermo 
Coeperat, inJfelix hnmero qunmapparuit altq ^ 
Balteus, et notis fulseruat cingnla bnUis 
Pallantis pneri; victnm qnem vnlnere Vnrans 
Straverat, atqne hnmeris inimicnm insigne gercbat. 
lUe, ocnlis postquam saevi mqpmmenta doloris 
Exnviasqne hansit , fnriis accensus , et iri 
Terribilis,: Tune hinc spoliis indnte nMornm 
Eripiare mihi? Pallas te hoc>ahiere, Fallas 



d ' 



Sgo AENEIDOS LIBER Xli -r. 94I 
Immolat, et pcenaia scelerato ex iranfTtiniynmit 
Hoc dicen$, ferrnm^adYersQsnb pectore condit 
Fervidns. Ast illi soltBfitnf /rigore membra ^ 
Yitac[ae coin f;emittt.m^t ind^^ta snb ambni<. 

FINLIS. 



l 

10 



59« AENEIDOS LIBEK XIjL *▼. 94S, 
Immolat, et poeiuiiii scelerato ex niin^iiiiiipiiiiiii 
Hoc dicens, fermin-adyersosiib pectore condit 
Fervidiis. Ast iUi soltBf^tu^ Aigore membra , 
Yita^ ciuii geraittt.mgit indignata «ab nmbnif . 

r I N.I S. 



This book should be returned to 
the liibrary on or before the last date 
stamped below, 

A flne of flve centa a day is incurred 
by retaining it beyond the specified 
fcime. 

Please retum promptly. 



•I