Skip to main content

Full text of "Carmina Medii Aevi maximam partem inedita. Ex bibliothecis Helveticis collecta, edidit Hermannus Hagenus"

See other formats


=0) 
-CNJ 
=0> 
=^ 
iCO 
i(0 



■<D 



=C0 



-^ -. 







l^^-^^^v 



CARMINA 

Ml)ll AEVl MAXlMAll PARTEM 

I N EDITA 



EX nTBLIOTHEClS HELVETICIS (JOLLEUTA 



EDIDIT 



HERMANNYS HAGENVS. 




APVD GEORGIVM FBOBENlV^iX ET SOC. 
MDCCCLXXVII. 



CARMINA 

EDII AEVI MAXIMAM PARTE 

INEDITA 



EX BIBLIOTHECIS HELVETICIS COLLECTA 



EDIDIT 



HERMAKNVS HAGENVS. 




BERNAE. 

APVD GEORGIVM FBOBENIVM ET SOC. 
MDCCCLXXVII. 




BERNAE : TYPIS WYSSIANIS. 






GVILELMO • WATTENB ACHIO • 

BEROLINENSI • 

PALAEOGRAPHICORVM • PRINCIPI . 

MEDII . AEVI . PERSCRVTATORI • 

ACERRIMO . 

S" 



PRAEFATIO. 



Cum Georgius Frobenius, bibliopola honestissimus, 
clarissimi nominis Basileensis resuscitator , diuturna 
idem mecum amicitia coniunctus, me admonuisset, ut 
ex copiis meis librorum manuscriptorum beneficio con- 
stipatis promerem aliquid, non absonum fore a doctis 
huius aevi studiis ratus sum, si medii aevi carmiua ex 
bibliothecis manuscriptis Helveticis , Bernensi inprimis, 
tum Einsidlensi, Geuevensi, aliis per varia itinerum 
discrimina sedulo cougesta et partim a viris doctis 
sive historicis sive qui proprie vocantur philologis du- 
dum efflagitata ex parte saltem publici iuris fecissem. 
Quo in genere bibliotheca Bongarsiana summopere me 
adiutum esse , per se liquet: nam per decem istos 
annos, quos conficiendo novo post Sinnerum codicum 
Bernensium catalogo insumpsi, miram quantam car- 
minuni eius modi farraginem deprehenderam atque 
illis describendis futurae editionis fundamenta ieceram. 

Quae nunc ut non omnia, ita lectissima doctorum vi- 
rorum manibus ita trado, ut non solum philologos meos 
medii aevi hoc ipso tempore maximo iure atque sum- 
mo cum litterarum antiquarum adiumento magis, quam 



VI CARMINA MEDII AEVI. 

antea usu venerat, amantes respiciam, sed et histori- 
corum aciem a Waitziis praesertim atque Watten- 
bachiis optimis fontium indagandorum artibus instruc- 
tam spectem nec non Romanicarum quae vocantur 
linguarum atque ipsos vetustioris Germanorum ser- 
monis perscrutatores huius libri lectores quam maxime 
strenuos animo mihi fingam. Quibus viris aliorum 
quoque accessuros studiorum arbitros facile mihi per- 
suasi. Nam et viros mathematicae disciplinae seu 
naturalium quaestionum peritos hoc, quo vivimus, tem- 
pore historiae suorum studiorum reconditiori indagan- 
dae, quae in eius, quod tractamus, aevi scriptis non 
minime nititur, summam operam navasse scibam et 
ipsos sacrorum librorum explanatores sermoni qui di- 
citur plebeio seu vulgari, qui maxime aevo medio con- 
spicitur, perquirendo et ad certam regularum normam 
redigendo (Hermannum Roenschium nostrum hic ante 
ceteros nominare iuvat) studere non eram nescius. 
Ceterum et nostri ordinis, qui est pliilologorum pro- 
prie dictorum, homines iam viginti fereexannis praeclare 
viderunt, non posse genii qui dicitur antiqui naturam 
recte ab omni parte perspici, nisi, qua esset iude a 
prisco tempore via iugressus atque ad medii aevi 
tempora fingenda et formanda sese applicuisset , ac- 
curate esset indagatum. Ac maxime quidem hac in 
sententia defendenda nuper meruit Gellii editor doctis- 
simus Martinus Hertzius, qui paucis abhinc annis 
Danicae insolentiae aculeos vi germana nullo oblo- 
quente retudit, in scriptione sua academica aestate 
anni MDCCCLXXVI de medii aevi studiis Horatianis 
Vratislaviae edita. In qua causa si mei quoque nominis 
quasi meriti mentionem fecit, benignius ilhim quidem 



PRAEFATIO. VII 

iudicasse cerlum est: sed hac ipsa huius libri editione 
noimihil me ad eam quaestionem promovendam materie 
saltem congesta adtribuisse haud scio an minus mo- 
deste mihi videar persuadere. Nam eam a primis stu- 
diorum meorum incrementis, quippe quae ad codices 
varii ar^umenti perscrutandos sese direxissent, ratio- 
nem mihi linxeram, quam raaxime errare illos, qui 
antiquitatis studia certis ipsorum temporum antiquo- 
ram tinibus circumscribenda esse crederent : est enim 
in hoc potius praeclara antiqui genii vis posita, quod 
non ad certos annos historiae procedentis mole iam 
remotos atque (id quod Dii boni averruncent !) fere 
obrutos, sed ad omne aevum atque praecipue nostrum 
formandum atque emendandum pertinet. Quod cum iam 
dudum esset perspectum, id minus curavere viri docti, 
ut eruerent, qua potissimum via haec studia ad nos 
pervenissent. Atque hoc illi quidem suo fortasse iure : 
tingebant enim sibi secundum rationem a maioribus 
acceptam medii aevi homines, ineptos sane haud raro 
antiqui genii interpretes, profunda omnino rerum in- 
scitia sub mersosomnique propriae doctrinae atque artis 
genere plane destitutos. Qua de re hodie longe melius 
iudicatur: nam et artium descriptores , ut Springeri, 
Rahnii, Ilgii, osten-derunt , medii aevi artifices artis 
cum antiquitate vinculis conexos esse nec historiae ad 
humani generis culturam pertinentis studiosi aliter sen- 
serunt. 

Quam in partem philologos quoque concessisse cui 
mirum videatur, quippe quos cum quovis fatuae tradi- 
tionis genere acerrime pugnare quam maxime sit con- 
sentaneum? Ceterum tota illa nostrorum, quae hic pub- 
lici iuris facimus, carminum series ex codice Bernensi 



VIII CARMINA MEDII AEVI. 

358 s. X. petita (nr. XII— XIX, p. 12-41), ni egregie 
fallor , non medii aevi, sed, quamvis colore Christiano 
tincta, exeuntis potius aetatis Romanae esse putaiida 
est. Sed non opus, credo, scientibus liaec fusius expo- 
nere, quia de earum quaestionum iure minime dubita- 
tur. Itaque ad ipsa, quae hoc vokimine inclusi, car- 
mina, prout opus esse videbitur, enarranda pergam. 

lam quia inedita maximam partem in hoc libro 
ferri carmina ipse titulus, quem inscripsi, ostendii. 
prinio de iis versibus diceudum, quos, quamquam iari 
erant editi, tamen ineditorum numero longe maximo 
inserui. Erant enim ista fere ita publici iuris factf., 
ut a paucis cognosci possent, seu catalogis privatis 
inclusa seu sub magna Actorum philologicorum mole 
paene abscondita, quae (sunt sane peri^auca) occasione 
data in pleniorem lucem protrahi non est visum abs 
re alienum. Sunt praeterea, praesertim codicis Bern. 
455 praestantissimi saec. \ carmina aliquot certis no- 
minibus inscripta, quae ideo vel ante edita rccepi, ne 
cursum ab ipso eius codicis compositore observatum 
teniere interrumperem. Nam est, quando id niaxime 
e re sit, ut sciatur, qua societate comitante carmina 
quaeque ad posteros pervenerint. Porro nonuUos codicis 
Bernensis 455 hymnos, quos iam in brcviario Romano 
vel apud Moneum inveniri per F. Fialam Salodurensem, 
historicorum Salodurensium praesulem, edoctus infra 
deraonstrabo , ob id repetivi, quia eodem viro doctis- 
sinio huiusque litterarum generis pcritissimo teste 
breviarium Itomanum a tertio demum decimo saeculo 
vel adeo quarto institutum est, ut, siquid inde iam in 
codice trecentis annis vetustiore deprehendatur , eius 
libri cognitionem permagni momenti esse nemo non 



PRAEFATIO. IX 

videat. Alia tantopere a vulgata, quam dicunt, breviarii 
forma recedebant, ut pro novis paene haberi iuste 
possent. 

Sed hac instaurandi licentia quam rarissime usus 
sum, ut non nisi septimam vel adeo oetavam fere totius 
voluminis partem denuo porgi, cetera Omnia nunc pri- 
mum ex teuebroso tinearum secessu sub lovem pro- 
trahi tu, lector, secure scias. Quo ipso in numero, 
quem anecdoton dixi, si qua inveniantur, quae iam luce 
donata sunt, benigne ignoscet, quisquis eiusmodi quae- 
stionum spineta angustiasque pernovit. lam vero ad 
singula perhistranda procedam ita, ut, quae ad codicum 
ipsorum varia argumenta pertinent, ne acta agam, lec- 
tores nou ex hoc Hbro , sed ex codicum Beruensium 
catalogo meo a. MDCCCLXXV Bernae edito petere 
velim. 

I— VIII. Haec carmina (eadem manu scripta) in 
Tadonis episcopi praesertim honorem composita non 
ab ipso illo, qui librum exaravit characteribus Iricis 
et scripturae discrepantiam superposuit , et condita 
esse, demonstrat lectionum varietas haud raro ipsi 
textui sermone continuo inserta, cf. VII, 29; VIII, 1. 
Frustula aliquot speciminis causa F. Hautlialius in ea 
scholiorum Horatianorum parte, qua de codicibus Ho- 
ratianis agitur, neque ea satis accurate edidit. 

X. Primus versus deesse videtur, quia is, cui id 
carmen dicatum est, v. 2 non Elfred, quod ratione 
acrostichica ostenditur, sed Aelfred dicitur, ut in car- 
mine praecedenti eadem manu scripto. 

XII— XIX eadem manu expressa. Post nr. XIX, 
iquo loco codex hodie deficit, ceteras quoque artes 
Iberales descriptas fuisse perquam verisimile est. 



X CARMINA MEDII AEVI. 

Carmina XX— LXV, quae in libris scriptura con- 
tiuua exarata sunt, in versus suos coegi. 

XX Fiala Salodurensi docente extat apud Moneuni 
I, 49, cum titulo: Per AdvenUm ad Tertkm. Varie- 
tas lectionis haec est: v. 5 Qui condolens hominihus 
Mortis suhiedis legibus Tactus homo restituis Vitam 
in tuo sanguine ; v. 10 uti {i^vo tuti), recte; v. 13 — 16: 
Cuiiis^ forti potentiae Genn flectatnr omnium Coeles- 
tium tprrestrium Nec non et infcrnaUum ; v. 17 — 20 
Moneus spurios iudicat ; v. 27 : sancto simul paraclito. 
V. 5 — 8 Moneus non nisi in codicibus s. XIV— XV 
inveniri ait. 

XXII Sedulii Fiala auctore extat in breviario, cum 
titulo : Dominica infra Octavam Kativitatis-' ad Laudes. 
Varietas est haec : v. 9 castae parentis ; v 16 con- 
cepit aevo fdium ; v. 18 cnititur ; v. 19. 20 Quem 
ventre matris gestiens Baxjtista clausum senserat ; v. 
23 Et lacte modico pastus est ; v. 26 Et angeli ca- 
nunt deo. 

XXIII extat in breviario , ubi titulus : Epiphania 
ad Vesp)eram; v, 1. 2: Crudelis Herodes Deum Pwgem 
venire ([uid times ; v. 5 quam] qua ; v. 9 lavacra; v. 
14 aquae ruhescunt. 

XXVII extat apud Moneum I, 217: Dom. in Oct. 
Paschae ; v. 2 et stolis ; v. 5 cuius corpus sanctissi- 
mum ; v. 9 vespero; v. 17 vere ; v. 20 Redit ad vitae 
praemia ; v. 28 defende. 

XXIX extat apud Moneum I, 228: In vigilia As- 
censionis ad Vesperas; v. 7 est om.; v. 17 — 28 ^ Mo- 
nei I, 229: ad Laudes; v. 18 praemium; v. 25 cum 
repente. 



PRAEFATIO. XI 

XXX apud Moneum IIl, 90. Primam quoque et 
quintam stropliam ad secundae, tertiae, quartae, sex- 
tae formam revocare debui ita: 
AMrea luce et decore roseo 
Lux lucis omne 2:>erfudisti saeculum etc. 
V, 5 Moneus: hac sacra die, recte; v. 23 geminae. 

XXXL Haec in breviario teste Fiala sic leguntur: 
JDe confessore non pontifice ad Ves]ieras: Iste confes- 
sor, doniini colentes Quem pie laudant popidi per 
orhem, Hac die laetus meruit beatas Scandere sedes. 
Qui piiis prudens humilis pudicus, Sohrius duxit sine 
labe vitam, Donec humanos animauit anrae Spiritus 
artus. Cuius ob jjraestans meritum freqimiter., Aegra 
quae passim iacuere membra, Viribus morbi domitis 
saluti Restitmintur. Noster hinc illi chorus obsequen- 
tem Concinit laudem celebresque palmas, Ut piis eius 
Xjrecibus iuvemur Omne per aevum. Sit salus illi decus 
atque virtus, Qui super caeli solio coruscans Totius 
mundi seriem gubernat Trinus et unus. 

XXXII. Apud Danielem fertur I, 252. 

XXXIII. Haec in breviario Fiala docente ita ha- 
bent: Ad Vesperas; v. 3 Virginis partos canimus de- 
cora Morte triumphos; v. 5 Haec enim palmae dup- 
licis beata; v. 7 domuit cruentum Caede tyrannum; v. 
9 Vnde; v. 10 Mille p>oenarum genera expavescens Saii- 
guine effuso meruit serenum Scandere caelum; v. 13 
seq. : Huius oratu deus alme nobis Debitas poenas 
scelerum remitte, TJt iibi puro resonemus almum Pec- 
tore carmen; v. 17 sit decus patri; v, 18 utriusque 
virtus Spiritus semper, deus uniis omni Temporis aevo. 

XXXV apud Moneum III, 88: v. 7 Beum secutos 
praesides; v. 10 gratia; v. 13 fastigio; v. 18 et eleuatus; 



XII CAEMINA MEDII AEVI. 

post V. 20 cluae strophae apiid Moneum iusuper legun- 
tur; V. 24 Sedes magistri gentium. 

XXXVII Ambrosii teste Fiala; apud Moneum III, 
148 (de Martyrihiis : nostri carminis str. 1. 3. 4. 5. 8) 
et III, 57 {de Apostolis: nostri carminis str. 2. 6. 7): 
V. 3 laudes canentes dehitas Laetis; v, 28 gandiis. 

XXXVIII extat apud Moneum III, 143, ubi stropha 
quarta legitur. 

XXXIX in breviario, praemisso titulo : Ad Laudes; 

V. 1 Lnvicte martyr qui unicum Patris secutus fdium 

Victis triiimphas liostihus ; v. 7 Arcens mali; v. 8 Vi- 

fae repellens; v. 11 Nos solve solve vinculis Dono su- 

perni numims. 

XL extat in breviario (apud Moneum III, 150) prae- 
misso titulo: ad Vesperas; v. 2 seq.: Sors et corona 
praemium Laudes canentes martyris Ahsolve nexu cri- 
minis: v. 13 Hinc nos precantes supplices. 

XLI in breviario teste Fiala, ubi praescriptum: De 
conf. Pontifice ad Laudes; v. 4 Lndulgeas precantihus ; 
V. 5 Tui sacri qua nominis; v. 7 Huius celehrat; v. 9 
Qui rite mundi; v. 11 Aeternitatis praemio Potitur in- 
ter angclos; v. 13 Haius henignus annue; v. 15 LLuius 
precatu servulis; v. 17 seq.: Sit Christe rex piissime 
Tihi ^^a^r/g^fc gloria Cum spiritu paraclito Nunc ef 
per omne saeculum. 

XLII apud Moneum III, 330, apud quem quinque 
strophae adduntur: agitur de Sancto Gregorio; v. 5 
animaeque nigrae; v. 17 ora. 

XLIII iu breviario Fiala teste (de plurihus mar- 
tyribusj, sed altera stropha sic habet: Hi sunt quos 
fatue mundus abhorruit Hunc fructu vacuum florihus 
aridum Contempsere tui nominis asseclae Lesu rex 



PRAEFATIO. XIII 

hone caelitnm; v. 9 Furias atque niinas truces: v. 11 
his cessit; v, 12 Nec carpsit; v. 15 Sed corde impavido; 
V. 19 sanguine fulgidis Cingunt tempora laureis ; v. 21 
te sunima o deitas; v. 22 iit culpas abigas; v. 23 Des 
pacem famidis ut tibi gloriam Annorum in seriem 
canant. 

XLIV in breviario praemisso titulo: Ad Laudes; 
V. 2 concipit; v. 5 Qui pergis; v. 8 Spoiisus decorus; 
V. 9 Quocumque tendis; v. 13 Te deprecamur largius 
Nostris ut addas sensibus. 

XLV apud Moneum I, 440 (Jiymnus de Angelis): 
V. 5 alternantes; v. 9 primatem; v. 16 mundos; v. 18 
solanos; v. 19 Gloriam patri melodis; v. 21 Gloriam 
Christo canamus; v. 23 {^ut ^rfnzts e^ unus deus. 

XLVI apud Moneum I, 444, apud quem sexta 
stroplia adest: v, 4 scandere caelum. 

XLVIII in breviario teste Fiala Gregorii Magni 
(Dominica ad Matutinum); v. 7 simul et p>erennem; 
V. 11 Spiritus cui resonant per omnem Gloria mundum. 

XLIX in breviario, sed aliter (Dominica ad Lau- 
des) : Ecce iam noctis tenuatur umbra Luce et aurorae 
rutilans coruscat Supplices rerum doniinum canora 
Voce precemur, — JJt reos culpae miseratus omnem 
Pellat angorem, tribuat salutem, Donet et nobis hona 
sempiternae Munera pacis. 

L. Hoc carmen tot tantisque mendis foedatum est, 
ut in eis detergendis oleum et operam perdere nefas 
duxerim ; itaque reliqui fere , ut erat. V. 44 pro An- 
geli desideratur vox ab h littera incipiens. Similem 
versuum compositionem , sed non alphabeticam, habes 
in Miillenhoffii et Schereri monumentis poeseos Germ. 
p. 35: Heriger urhis^ Maguntiensis, Antistes quendam 
etc. 



XIV CARMINA MEDII AEVI. 

LI. Haec editionum cllscrepantia est: v. 2 Lcmream 
certaminis; v. 5 nobilem; v. 10 in necemmorsu; v. 24 
Carne amictus; v. 29 Et dei manus pedesqiie Stricta 
cingit fascia; v. 33 Sponte lihera redemptor; v. 35 Ag- 
nns in criicis; v. 37 Felle p>otus ecce languet Spina 
clavi lancea, Mite corpus perforarunt, Unde manat et 
cruor; v. 47 Didce ferrum, dulce ligniim, Dulcepondus 
susti)wnt; v. 53 Et superni membra regis Tende miti 
stipite; v. 56 ferre mundi victimam; v. 58 Arca mundo 
naufrago Quam sacer. 

LIV. Edidit hoc carmen de Herico post Leboeufium 
Sinnerus in catal Bern. I p. 148 seq.; qui quia eo 
munere minus accurate functus est, simul alterum 
codicem ad particulam certe pertinentem nanctus liaud 
aegre illud repetivi. 

LIX in breviario extat Fiala docente (In Quadra- 
gesima ad Vesperas): v. 11, 12: Sed parce confitenti- 
bus Ad nominis laudem tui; v. 13—16: Concede nos- 
trum conteri Cor^nis per abstinentiam Cidpae ut relin- 
quant pabulum leiuna corda criminum. 

LX apud Moneum I, 387 legitur: v. 9 maris, recte; 
V. 14 Confusus rui qua Venus; v. 22 giadius superbia; 
V. 29 faculam; v. 30 succensam; v. 33 Internas; v. 34 
Inanis; v. 37 fistula; v. 38 Bona praesentans inro- 
gavit temporis; v. 43 donet gratia; v. 55 colles mixta 
quoque rosulis ; v. 62 unici ; v. 66 Aequalis patri sancto- 
que; v. 71 sed rogativa me; v. 73 delue; 74 charismata; 
78 fisus sed tua; v. 79 qui hona reis pietate solita; v. 
89 Zelumpro Christi sum relatus nomine Nam sancta 
mater lacte me Jcatholico; v. 93 seq.: Gloria sanctae 
trinitati unicae Sit deo patri genito paraclito Laus 
meo sonet in ore perpetuum Domini semper. Quae 



PRAEFATIO. XV 

insuper in cod. Bern. 455 leguntur, pete ex codicum 
Bernensium catalogo (Bernae MDCCCLXXV). 

LXVI edidit Senebier in codicum Genevensium 
catalogo a. 1779 satis eleganter scripto p. 130, sed 
minus ille accurate, quam ob rem repetivi. 

LXXVL Hoc carmen acrostichice compositum Ra- 
bani Mauri nomine insignivi, et quia in eo codice nil 
nisi Rabani Mauri scripta (commenta in ludith, Esther, 
Maccabaeos) continentur et quod revera Rabanum ta- 
libus lusibus indulsisse constat. Quamquam Alcuini et 
reliquorum acrosticha multo subtilius esse instituta 
nemo negaverit. 

LXXVII. Codicis Lugdunensis Voss. 70 s. X noti- 
tiam mihi comissime commodavit Ernestus Duemmlerus 
Halensis, edendis aevi medii carminibus antea fere in- 
cognitis optime de nostris studiis meritus, qui cum 
ad edenda codicis Bernensis 363 carmina in Tadonis 
honorem scripta me nuper adhortatus esset, huius 
opusculi impulsor alter extitit, eidemque ea, quae se- 
quitur, doctrina debetur. Nam idem carmen in co- 
dice Parisino quoque Lat. 8674 f. 110'' (praescriptum 
est: Versus Alcuini ad Samuhelem Sennensis civifatis 
episcojmm) legitur, unde Leboeufius in libro, cui titulus 
est: Bissertation siir Vetat des sciences au temps de 
Charlemagne, Parisiis 1737 (cum supplemento ibidem 
duobus annis post edito) publici iuris fecit, quem li- 
brum satis rarum nequeDuemmlerusnequeegovidimus. 
De Samuele episcopo cf. laffeum in Bibl. rer. Germ. 
VI, 35. 902; Mon. Genn. SS. XXIII, 31. 

LXXVIII. Habet Lugdunensis quoque codex, quem 
modo dixi, pone Alcuini epistulas eadem s. X manu 
scriptum praemisso titulo: Incipiunt versus eiusdem 



XVI CARMINA MEDH AEVl. 

Alclmini. Versus sex priores extant in Alcuini scrip- 
torum editione Canisiana ex codice Sangallensi petiti; 
habet eosdem Kieseus quoque in Anthologiae Latinae 
vol. II praef. p. XIV, qui praeter codicem Parisinum 
8069 (C) Bruxellensem quoque 10,8.59 saec. IX (B) 
adhibuit. V. 3 pro vacuis Rieseus vani.s legendum con- 
iecit; v. 6 pro imago in C legitur nt digno, in B vero 
ut magne, unde ut magno legendum sit, quia imago 
ab arte metrica abhorret. Reliqui versus hic primum 
evulgantur. 

LXXXII. De hoc praecLiro carmine, quod Gallo 
Morelio meo Einsidlensi, cuius manes pie veneror, 
debeo, dixi in libello, quod a. 1869 Biennae prodiit: 
Antike und mittelalterliche Ratkseljjoesie, p. 34. 

LXXXIII. Habes versionem Germanicam in libello, 
quem modo nominavi, p. 35. 

LXXXIV. Explicavi eius aenigmatis rationes ibi- 
dem p. 32—34, quam explanationem Rudolfus Peiperus 
secutus est, qui versus Latinos primus ex apographo 
meo edidit in Commentariis Norimbergensibus (An- 
zeig. f. Kiinde d. deutschen Vorzeit) a. MDCCCLXXIII 
mense Sept. nr. 9. Repetivi ob carminum antecedentium 
argumenti similitudinem. 

LXXXV quamquam Rieseus habet Anth. Lat. II, 
p. 185 adnot., tamen repetivi, quia in meo codice non 
pauca prorsus aliter scripta erant. 

VIIC— CV eadem manu s. XI— XII scripta sunt 
atramento flavo et fere evanido litteris minutissimis 
in membrana pessima, qualem de Burgundia petitam 
describit Anonymus Bernensis de clarea (quem sub 
Theophili Ilgiani calcem edidi in libro: Quellenscliriften 
fur Kunstgeschichte, ed. Eitelberger von Edeiberg, 



PRAEFATIO. XVII 

tom. Vll, Viennae MDCCCLXXIV, p. 377—393) p. 
387. Paucas particulas, quae melius legi poterant, Ca- 
rolus Guilelmus Muellerus in Analectorum Bernensium 
part. I ediderat, minus accurate, ut solebat. 

CVI. Habet etiam Wattenbachius in libello de duobus 
codicibus Monacensibus scripto, qui prodiit in A.ctorum 
academiae Monacensis class. hist. a. MDCCCLXXIII, 
p. 692. Est Marbodi, cf. eundem 1. 1. 

CVII — CXXIV. Ex eodem codice olim in Fleckeiseni 
annalibus 1868 fasc. X, p. 711—729 comoediam distichis 
scriptam edidi; de carminibus nr. CX seq. cf. ibidem 
p. 713. 714. 

CXXIX. De litteris mysticis vide quem in Anec- 
dotis Helveticis grammaticis edidi secundum codices 
sex Bernenses Isidori tractatum praef. p. CXLIII seq. 

CXXXV, 7, Est vox Vulturnus; vivit enim ut am- 
nis in undis, capite ablato fit Turnus fortis in armis; 
medio sublato vulnus mucronis ictu patescit: vuUur 
denique tine adempto aethera petit. 

Lectorum commodis inserviens quattuor indices sub- 
ieci, unum nominum propriorura et terrarum et homi- 
num, ut, quis esset eorum carminum quasi intellectus 
et cogitationum orbis, rite pernosceretur; alterum, qui 
carminum praeter illa, quae ab initio rautila sunt, 
initia continet: nam id utilissimuni, ut sciant viri docti 
in hac litterarura parte versati, quotiens bibliothecara 
manuscriptam pervolvent, iitrura eorum, quae invenient, 
quid iara sit editura necne. Denique et argumentorum 
in singulis carminibus expositorura conspectura dedi, ut, 
quia carraina ipsa secundum codicum, in quibus inventa 
erant, aetates disposita sunt, id qiioque scias, quae 
potissimura res in hac versuum mole tractatae sint. 

Hagen carmixa medh aevi. n 



XVIII CARMINA MEDII AEVI. 

Nec deest codicum ad hunc librum conficiendum adliibi- 
torum brevis enumeratio additis carminum ex quoque 
petitorum numeris : nam maximopere refert sciri, quae 
quotve in singulis codicibus carmina ferantur. Ap- 
pendicis loco acrostichicorum carminum nr. LXIX — 
LXXVI, p. 115—128, ut artificiose composita sunt, 
ita et imagines arte typographica eleganter describen- 
das curavi, quo in genere C. I. Wyssius Bernensis, libri 
typotheta, egregie de litteris meruit. Ceterum sciendum, 
restare etiam multa carmina ex duodecimi praesertim 
saeculi codicibus collecta, quae, ne praestitutum semel 
spatium excederetur, in praesens missa feci alia occa- 
sione edenda. Historicas vero rationes in singulis car- 
minibus obvias rerum a populis gestarum perscruta- 
tores melius explanaturos esse cur infitias eam? Quare 
hanc quidem provinciam fere intactam reliqui illis 
obeundam. Quod l)oni consulant! 

Scribebam Bernae a. d. VI Kal. Oct. a. MDCCCLXXVI. 



CARMIM 

M E D I I A E V I. 



I. 
DE PASCHA. 

Omnium regi referamus omnes 
Gratias Christo doraino Sabaoth, 
Cuncta quem laudant elementa regem 
Consona uotis; 

Quem canunt ciues Solimae supernae, 5 

Cum regit mundum, mare, rura, stellas, 
Continens uutu dominus creator 
Omne creatum; 

Pascha qui nostrum uia uita fulsit 
Ortus in terris oriens ab alto 10 

Carnis in claustro patiendo mortem 
Morte redemit, 

Prouidus custos generis humani 
Morte deuicta rediens redemptor 
Yictor ad uitam tulit ipse praedam 15 

Mortis ab ore, 

Hinc planetarum chorus axe fuiget, 
En iubar pulchrum speculumque solis 
Plena fulgescit radiisue luna 
Lumine fratris. 20 



I. Cod. Bern. 363 s. VIII f. 194\ 

V. 3 quae. 5 supernae] srnse (se = e caudata), quod et 
serenae significare potest. 11 patiend". 15 praedam] suprascrip- 
tum niundum. 17 corus. 

Hagen carmina medu aevi. 1 



2 CARMINA MEDII AEVl. 

Inde congaudet poliis, unda, tellus, 
Gloriam Christo recinuut ouantes, 
Praepetes pennis uolucres uolatu, 
Nunc philomelae. 

25 Tado, te Christi pretiosa pahna 
Subleuet semper meritis in altum, 
Omnibus nobis pater atque fautor 
Orbe remotis. 



II. 



Tado benigne, uide uatis pia uota cauentis, 

Viue Deo felix saechi futura uidens. 
Te docet, euge, papam domini doctrina docentem, 

Sensibus in uestris sunt satis artis opes. 
sAngelus angelicam Rafael medicus medicinam 

Conferat et uitae tempora longa tuae. 
tilio domini serues ut ouile superni 

Per sohs cyclos pastor ouilis ouans. 
Denique stelhgeri conscendas cuhnina caeli 
10 Praesul ab angelicis ductus ad astra choris. 



V. 23 sujjer pennis scriptum onmes. 21 iuxta nnnc philomelse 
scriptum carmina cantaut. 

II. Cod. Bern. 363 s. VIII f. 194\ 

V. 1 super Tado scriptum anno ct super benigne manu 
eadem (ut semper): beate. 2 super futura uidens scr.: longa 
metens, quo facto poeta saecula rescripturus erat. 4 in uestris] 
superscriptum inque tuis. 6 supra hunc uersum haec leguntur: 
omnipotens doniinus uitae deus omnipotens dominus summae 
bonitatis origo. 7 superni] srni. 10 coris. 



DE SOFKIDO. 3 

Emicat ecce dies pasclialibiis alma triumphis, 

In qua congaudent sidera, rura, salum. 
Salue, festa dies, festarum sancta dierum, 

Qua deus infernum uicit et astra tenet. 
Tellus, en, uario pandit sua munera partu 15 

Spondens agricolae uincere posse famem. 
Surrexit Christus, sol uerus, uespere noctis, 

Surgit et hinc domiui mystica messis agri. 
Nunc uaga puniceis apium plebs laeta labore 

Floribus instrepitans poplite mella legit. 20 

Nunc uariae uolucres permulcent aethera cantu, 

Temperat et pernox nunc Philomela melos. 
Nunc chorus ecclesiae cantat per cautica Sion: 

Alleluia suis centuplicatque tonis. 
Tado, pater patriae, caelestis gaudia paschae, 25 

Percipias meritis limina lucis: aue ! 



III. 

Viue, Sofride, potens per splendida saecla sub astris, 
Sis decus in populis, sis decus inque polis. 

Angelus angelicam Piafael medicus medicinam 
Conferat et uitae tempora plura tuae. 



V. 11 dies] supra lin. additum domini pascalibus. 16 agri- 
colae] suprascr. is = agricolis uincere posse famem] suprascr. 
plnrima dona suis. 20 poblite. 21 aetheraj suprascr. aera. Cf, 
Verg. Aen. VII, 34. 22 melos] suprascr. sonos. 23 corus. 

lU. Cod. Bern. 36.3 s. VIII f. i94^. 

V. 2 in populos, corr. populis] suprascr. uel in terris. 3 An- 
gelus] cf II. V. 5—6. 

1* 



4 CARMINA MEDII AEVI. 

sNam quos Christus amat, castigat amore paterno, 
Largus et aeternas auget amator opes. 
Post solis cyclos solaria scaudito castra, 

Ciuis stelligeri sis et in urbe poli, 
Pollet ubi regnum sanctorum principe Christo 
10 Perpetuis opibus perpetuisque bonis. 
Nam quod mundus habet, mundi quod circulus am- 
Deficiunt saeclis singula quaeque suis. [bit, 

Caelestis patriae caelestia praemia uobis 
Prospera contingant, adsit et omne bonum. 



IV. 
IILOTIIARII VERSIS. 

Rex pietate uigil, nostros miserate labores, 

Permotus elegis questilnis atfer opem. 
In te mater enim penes inclinata recumbit 

Et pia distribuit iura Sophia tibi. 
5ln te diffusos statuit, rex optime, sensus, 

In thalami sccum arcibus arce locans. 
Hinc arcana tibi legis mysteria prompsit, 

Quidque sequi debet clericus ordo, dedit, 
Et quaecumque liomines perquirunt arte magistra, 
10 Constituit, Gaesar, iure tenenda tibi, 
Astrorum retinens augusto in pectore legem 

Conscriptam numeris multimodisque notis. 



V. 12 deficiunt] suprascr. \\e\ e = deficient. 13 praemia] 
suprascr. uel gandia. 

IV. Cod. Bern. S6,H s. VIII f. 196^. 

V. 2 permotus] potest et promotus legi quaestibus. 6 arcibus] 
suprascr, caelitus. 



HLOTHARII VERSQS. o 

Nosti praeterea, quis uoluat spiritus orbem, 

Aequora sollicitent flamina quaeue maris, 
Vel cur Hesperias casurum sidus in undas 15 

Rursus ab Eoo surgat in arce poli. 
Causas quin etiam nosti, cur Omnicreantis 

Ad specimen factus sit pretiosus homo. 
Vt breuiter referam, te cuncto stemmate compsit 

Sophia praeclaro, uirtus et auxit ope, 20 

Cedit namque tibi priscorum gloria regum, 

Regia nunc nouitas extulit aucta caput. 
India quos tremuit, seruiuit et ultima Tliyle, 

Nos superas equidem religione pia. 
Perfida colla tibi flectentur iure, superbi 25 

Mens humilis subdet perfida colla tibi. 
En, qui rex iugiter meditaris iura Sophiae, 

Quae uirtute sua reproba colla domat. 
Nam scriptura refert, hanc excidisse columnas 

Septem praecipuas et statuisse domum. 80 

Subdidit interea rigidos regina tvrannos 

CoUaque calcauit uiribus aucta suis. 
Haec, quae permagnis te praefert dotibus auctum 

Atque opibus propriis inclita quippe fouet, 
Haec regimen summuni tribuet sapientia uobis 35 

Atque suis faciet sedibus ipsa frui. 



V. 13 N m codice luibetur foramine tinearum maleficio 

id quod scriptum fuerat intercludente, cf. v. 17 orbem] margini 
adscriptum uel astra. J4 flaraina] suprascr . wqI flumina maris] 
suprascr. uel e = mare. 29 scriptura " refert. 34 iudita. 



CARMINA MEDII AEVI. 



V. 



Hauriat Caesar, sapiens, benignus 
Aurihus carmen citharaeque melos, 
Qui debet crebra uariaque laucle 
Glorificari ! 

5 Laudibus regnum et diadema clarum 
Caesaris magni uigeat, coruscet! 
Caesarem semper recinetque nostrum 
Carmen ubique! 

Omnis exultet moduletque cernens 
10 Regis aduentum propero recursu, 
Visitans nostrum Latium sereni 
Sexus et aetas. 

Taetra cum nubes radios corusci 
Solis inuadit Boreasque spirans 
15 Verberat nubcs, tenebrosum amictum 
Emicat et sol: 

Haud secus noster reduci meatu 
Caesar Augustus Latium petendo 
Nubilae mentis pepulit tenebras 
20 Splendidus ore. 

Arbiter, regnum moderans ab aeuo, 
Protegens nostrum comitare regem, 
Porrige dextram famulo fideli 
Christe redemptor ! 



V. Cod. Bern. 5^.? s. VIII f. 190^. 

V. 1 hariat. 13 tetra. 15 uerberet. 16 emicet] suprascr. uel 
a = emicat. 1 8 petendus , siqivascr. o. 



VERSUS QUl DESCRIPTI SUNT IN CALICE. 7 

Eegnet ut sceptrum retinens auitum, 25 

Jure subiectos foueat Quirites, 
Gaudeat tanto doraino subesse 
Urbs quoque Koma! 

Imperet fretus propriis habenis 
Sponte subiectis placida quiete 30 

Legibus torquens alios seueris 
Ptite rebelles! 

Virtus ast illum comitatur ahna, 
Cuncta, quae optamus, regimen secuntur 
Caesaris nostri domino uolente, 35 

Te quoque, Christe. 

Summa maiestas, pater atque nate, 
Spiritus sanctus precibus adesto, 
Reddimus regis tibi pro sahite 
Quas, deus unus! 40 



VI. 

VERSUS m DESCRIPTI SUNT m CAIICE. 

Hoc agni cratere sacro potantur et haedi, 
Sed haurit digne, crimine quisque caret. 
Hunc Angelbertus renouans insignis et auro 
Praesul et, en, magnis gemmis uariantibus auxit. 



V. 30 placita. 35 christo. 

VI. Cod. Bern. 363 s. VIII f. 197\ 

V. 1 hoc] h.c. hedi. 2 quique. 3 Angelbertus] fuit ingel- 
bertus. 



8 CARMINA MEDll AEVl. 

YII. 

PRAEFATIO. 

Desere corda, dolor, cum sint, en, gaudia nobis: 

Noster adest senior: desere corda, dolor! 
Gloria nostra redit, clementia luxque serena: 

Cuncti iaetemur: gloria nostra redit. 
sCedite uos, tenebrae, tenebrarum cedite nubes, 

Dum iubar est praesens, cedite uos, tenebrae! 
Pastor amoenus adest, pastores, ducite dona: 

Pastores ueniant! Pastor amoenus adest. 

COLLATIO SIVE MRRATIO. 

Orbis ab urbe uenis, patriae pater, euge, reuersus 
10 Tado, decus populi, orbis ab urbe uenis. 
Sunt tua rura til)i, salue, sol, sole salutis, 

Urbs est metropolis: sunt tua rura tibi. 
Te uocat Ambrosius, domini domus et tua sedes, 

Sanctus, Tado, tuus te uocat Ambrosius. 
15 Te redeunte tui redeunt ad gaudia ciues 

Exultantque chori te redeunte tui. 
Te duce ple])s doniini praepollet lampade Cliristi, 

unt iusti, te duce, plebs domini. 

VII. Cod. Bern. 363 s. VIII f. 197^. Carmen multis locis, 
praesertim in versuum initiis, tinearum fraude deletum est, sed 
quia versus serpentini sunt, nonnwnquam lacwiae facile repa- 
rari poterant. 

V. 3 utrum clementia an dementia scriptum sit, dignosci 
nequit. 6 tenebre. 10 utrum pts an pto an pti scriptum fuerit, 
per lacunam diuinare non licet. 11 salutis] in marg. uel sereno. 
13 et] suprascr. uel at. 16 e. . . . tantque cori. 17 praepollet lam- 
pade Christi] suprascr. uel lustratur lumine christi. 18 Poli . . . 
unt mihi legere videor domini] sequitur versus : uel rel[igi]one 
mic[at] te duce plebs domini. 



DE TADONE. 9 

Porrige, pastor, opes; buibus date uellera uestris, 

Nobis exulibus porrige pastor opes. 20 

Munera liuilta tibi tribuat deus altus ab arce, 

Conferat et uitae munera multa tibi. 
CoUige Scottigenas, speculator, collige sophos, 

Te legat Omnipotens: collige Scottigenas. 
Haec tibi scripta, pater, compulsus amore paterno, 25 

Scripsi, si recipis, haec tibi scripta, pater. 
Pacifer orbis ades patrata pace per urbes, 

Ecce, sator pacis, pacifer orbis ades. 
Nos decet altitlirouo grates modo reddere regi, . 

Vota uouere deo nos decet altitlirono. 30 

Prospera cuncta fluant uobis, decus et fluat omne, 

Praemia contingant, prospera cuncta fluant. 
Utere pace bonis, quibus utitur Itala tellus, 

Ecclesiae bonitas, utere pace bonis. 
Cunctipotens dominus, qui numine cuncta tuetur, 35 

Vos tueatur, amen, cunctipotens dominus. 
Nunc, bone pastor, aue, sanctos comperte labores, 

Post iter emensum nunc, bone pastor, aue. 
Suasit amor domini Simonem uisere Petrum, 

Ire uias duras suasit amor domini. 40 

Vicit iter pietas pacis dans foedera mundo, 

Eximiae fidei uicit iter pietas. 
Optime pastor, aue: dicat polus undaque, tellus, 

Cuncta elementa sonent: optime pastor, aue! 



V. 22 multa munera multa, ]jriore multa deleto. 125 Tibi 
haec tibi, priore tibi deleto. 29 grates modo uel nunc, scriptione 
continuata regi] sequitur versus: uel nos decet altithrono regi 
modo reddere uota. 40 ire] i.e. 



10 CARMINA MEDII AEVI. 

VIII. 

DE LEODFRIDO. 

Culmen honoris, aue, magno de semine magnum, 

Carpe uias uitae, culmen honoris, aue. 
Te decet omne decus, bonitas bonitate Tonantis, 

Dux Leodfride potens, te decet omne decus. 
sPercipe uota uidens princeps sub principe Christo, 

Versifici uatis percipe uota uidens. 
Pax tibi sitque salus pedi, per marmora salsa, 

Per mare tutus eas, pax tibi sitque salus. 
Saecula plena bonis post uitae saecla uiantis, 
10 Perpes possideas saecula plena bonis, 
Pollet ubi populus caelesti lumine gaudens, 

Sis caeli ciuis, pollet ubi populus. 
Sidereis opibus sis sidus in urbe Tonantis, 

In patria lucis sidereis opibus. 
isSidereae Solimae Petrus portarius aulae 

Sit tibi cum claui sidereae Soliniae. 
Sanctus et Ambrosius te ducat ad limina Sion, 

Angelicus chorus, sanctus et Ambrosius. 
Dextra superna dei te protegat, obsecro, Christi, 
20 Te quocumque ferat dextra superna dei. 
Optime ductor, aue: dicat polus undaque teHus, 

Cuncta elementa sonent: optime ductor, aue! 



VIII. Cod. Bem. .368 s. VIII f. 197^. 

V. 1 magnum uel celsum. 3 Tou'u,ntis] suprascr. parentis. 
11 lumine] suprascr. uel munere. 13 sidus] suprascr. uel diues. 
17 ad . . . . ina. 18 angelicus] suprascr. uel sanctorum. 19 su- 
perna] srna, quocl et serena significare jiotest. 21 optime duc- 
tor] cf. VII, 43. 44. 



DE AELFREDO. H 



IX. 



A dmiranda mihi mens est transcurrere gesta 

E X arce astrifera cito si redis arbiter inde 

L ex etiam docuit typice portendere Frede 

F lagranti simul moles mundi arserit igne 

K ex formasti habens melius gnarum, optime, flammis 5 

E ripis atque chaos uincens, Christe, ipse necasti 

D iuino super astra frui per saecula uultu. 



X. 



E n tibi descendant e caelo Gratiae totae, 

L aetus eris semper, Aelfred, per compita uitae 

F letus iam mentem sacris satiare querela, 

R ecte doces properans falsa dulcedine mure. 

E cce aptas clara semper lucrare taltan 5 

D octe peregrinae transcurre rura sophiae. 



IX. Cod. Bern. 671 s. IX f. 74^, characteribus Saxonicis 
scriptus. 

V. 2 Eserce s reddes. 3 etiam f. 4 flagrautice. 5 habens] 
hs s flam. 

X. Cod. Bern. 671 s. IX f. 74^. 

V. 1 discendant se celo. 2 letus, competa. ate. 3 fletus, corr. 
flens. 4 dulcidine. niure, sic. 5 taltan, sic. 6 peregrine, sophie. 



12 CARMINA MEDIi AEVI. 

XI. 

EPIGRAMM OPERIS SUBSEOUEiMIS. 

Quisquis amas sacram, lector, addiscere legem, 

Hunc nostri studii librura percurre legendo. 

Repperies facile, quicquid cognoscere malis. 

Florea cuncta gerit, prata uirentia gestat, 
sPascit amantes oues, sincera animalia Christi, 

Ostendit patriam celsam regnumque Potentis, 

Tartareos igues et tristia non finienda. 

En, ibi Christus adest regnum conferre beatis, 

Impiis e contra horrenda supplicia confert. 
loSublimis anima, conscende ad regia caeli, 

Impiger adcurre , careas ne praemia .... 

Et picei fontis horrendas despice flammas. 



XII. 



Cum quis Tonanti reddere gratias 
Victoriae studens datori 
Eximios celebrat triumphos. 



XI. Cod. Bern. (111 s. VIII— IX f. 88 \ Hoc carvien prac- 
missum lcgitur tractatui alicui theologico, cuius lioc est initium: 
Te quoque. ini uenerabilis domine, depraecor omnesque sacra- 
tissimi fontis unda delibutos quibus lectio huius libelli pla- 
cuerit etc. Hoc epigramma esse Taionis (80, 131 M.) docent 
Initia lihrorum patrum Latinorum. 

V. 3 mallis. 6 potentem. 7 tristicia. 11 proemia. . .| an caeli 
vel regni? 12 horrandas dispice. 

XII. Cod. Bern. .3'5<9 s. IX— X /'. 38 \ Apparet, tres uersus 
strophae Alcaicae uUimos solos superesse. Ea enim codicis parsj 
qua carmina continentur, ab initio mutila est. 



DE CARMINIS IMPEDITIONE. 13 

XIII. 

DE CARMINIS IMPEDITIONE CAYSA THEIWATIS 
TROPOIOGICE. 

Auri stemmate nexas 

Flauescente coronas 

Me cantare parante, 

Ut mitis caput altum 

Cingit lamina flexa, 5 

Ut gemmae uariatum 

Instaurant diadema, 

laspis necne smaragdus 

Saphirusque, beryllus, 

Ut texatur achates 10 

Pulchrum post hyacinthum, 

Ut comptissima cocci 

Mordet fibula uestem, 

Armillisque lacerti 

Vernant articulosque 15 

Signans anulus ornat — 

Frenant scrupea plectrum, 

Elidunt scopulorum 

Dulcem marmora Musam 

Et saxosa moratur 20 

Laetum glarea gressum. 

Hinc circumuolat ales 

Suetus praepete penna, 

Cornix omina clangit, 

Garrit bubo seuer^. 25 

Grus, cygnus, philomela. 



XIII. Cod. Bern. 358 s. IX— X f. 38 \ 

V. 4 altum] t in ras. 9 berillus. 12 hiacintum. 26. cigmis. 



14 CARMINA MEDII AEVI. 

Anser, turdus, liirundo, 
Turtur, pica, palumbes, 
Passer, noctua, coruus 
30 Stridentes uariarum 

Dant discrimina uocum. 
Quodsi dulcor apertas 
Mellis sparserit auras, 
Mox diuersa sequuntur 
35 locundum ora animantum 

Delibare saporem. 
Importuna uolucrum 
Instat musca, fauorum 
Spargi nectare ritens: 
40 Fucus, brucus, asilus, 

Crabrones sciniphesque 
Cum uespis culicesque. 
Hinc circumfremit amplo 
Hiscens belua rictu 
45 Pantherae, leo, tigres, 

Cum pardo lupus, ursus 
Et cum rhinocerote 
Gryphes, simia, lynces, 
Vulpes, laena, camelus 
50 Et setis aper horrens 

Armentumque gregesque 
Proturbare parantes. 
Sirenae quoque dulces 
Blande dira sonantes 
55 Carmen carmine laedunt: 

Cantu cantibus obstant. 



V. 34 mox in ras. 4.5 panterse. 47 rinocerote. 48 gripbes 
liuces. 49 leua. 



DE CARMINIS IMPEDITIONE. 15 

Hinc auio phaleratiis 

Stans pernix eqiiiis hinnit, 

Stiiltus rudit asellus 

Et robustus onager; 60 

Mugit taurus, et illo 

Mugit feta iuuenca, 

Veruex, hircus et haeclus 

Balatum . uariantem 

Dantes carmina sistunt. 65 

Dignum lac rationis 

lam captare uolenti 

Obrepit unfer agno 

Serpens funebre diro 

Gestans ore uenenum : 70 

Aspis, uipera, Python, 

Regalis basiliscus, 

Crudelis draco fiatu 

Et cornuta cerastes 

Intentique colubres. 75 

Verum haec omnia uinci 

A se sacra caterua 

Regis robore fulta 

Gaudens cuncta regenti 

Dignum pangit honorem. 80 



V. 64 hyrcus et aedus. 71 pitliou, i in ras. 75 Versus fere 
totus putredine deletus est. 



16 CARMINA MEDII AEVI. 

XIV. 
DE NAVIGIO ET AGRICVLTYRA. 

Undis raucisonis iiela tiimentia, 
Ventis liinc trepidus tradere molior, 
Confecturus iter per uaga marmora. 
Luctam prora subit, carbasa Circius 
5 Inflat, Corus et hinc, inde Faiionius; 
Subsolanus eis obuius irruit, 
Eurus cum Borea praelia perstrepit. 
Tum Vulturnus agit, tum Zephyrus ratcm. 
Austris hinc rapitur, hinc Aquilonibus. 

10 Parua lintre uehor, non mihi classica 
Nauis barca sedens pluril)us ancoris: 
Cumbis atque scapliis competo caerula. 
Magnis naufragium non ego mercibus 
Innixus uereor: remus adit celer 

15 Portum cum scaphula funibus eximens 

Nautam pensilibus brachia restibus 

Ne tendens pereat remige perdito. 

Sic iam transiliam damna negotii, 

Detrimenta lucri, fenora diuitum. 
20 Indenmem proliibent 

Omni posse frui tempor[e 

Culturae labor hinc de 

Quo cultu ualidis . . . acco 

XIV. Cod. Bern. 358 s. IX— X f. 3U': 
V. 2 trepi''"', in ras. 5 chorus. 6 eis obuius irruit in ras. 
7 eurus cum borea preelia perstrepit in ras. 8 zephirus. 10 michi. 

11 anchori^. 12 competo cerula in ras. 16 pensibilibus , bi del. 
Versuum 20 — 2.5 clausuJae abscisso foJio perierunt. 23 acco . . .] 
an accola? 



DE NAVIGIO ET AGRICVLTVRA. 17 

Rastri subsidiis elfodere scrobes. 

Spinae sunto procul, cura lolio jfilex, 25 

Neu laedant tribuli gramina neu rubus! 

Nec zizania nec reproba germina, 

Flores ut placitos poUice carpere 

Possimus, uiolas ungue recidere, 

Cum nardi folio lilia uirginum, 30 

Et cum dulce tliymum, tum colocasia, 

Fructus mandragorae, suraraa papauera, 

Ramos arboribus sumere frondium, 

Spiramenta bono flamine dantium. 

Sulcis neu dubitem credere seraina! 85 

Nam qui plura serit, plura metit sata. 

Messem frugifero pignere colligens, 

Maturas segetes in cumulos agens, 

Condens hordea cum farre, legumina, 

Lentis grana, fabam, uile cicerculum. 40 

Vites quin etiam, Bacchica munera, 

Sulcis nec remorer uel scrobibus dare 

Sarmenta uniferis uitea brachia, 

Vanos ac frutices demere uitibus, 

Palos palmitibus subdere gerameis 45 

ma turbine 

on . . us 



V. 24 scro ... 25 sunto, n in ras. 27 reproba, re in ras. 
31 tymo tum] tu in ras. 33 sumere] sume in ras. 34 spira- 
menta bono flamine in ras. 37 messem — coUigens in ras. 39 cum 
farre in ras. 40 uile in ras. 41 munera] mu in ras. 42 sulcis 
nec remorer in ras. 43 sarmenta — brachia in ras. brachia] an 
Bacchica? cf. v. 41. 44 uanos in ras. uitibus in ras. 45 palos 
et gemmeis in ras. palmitibus] bus in ras. v. 46 — 51 aut toti 
aut fere toti deleti. 

Hagen carmina medii aevi. 2 



18 CAHMINA MEDII AEVI. 

Pru eans 

50 Torcularia quae largiter impleant 
Dantes dapsiliter musta recentia, 
Aras quae rubeant diuite copia 
Puri cum solito munere tritici: 
Agui in miritico sanguine transeant, 
55 Et nos laetificent faece carentia, 
Regi concilient, crimine segregent, 
Pestem submoueant, prospera commodent, 
Ut cum militibus corde fidelibus 
Utamur decoris stennnate nobilis, 
(jo Gaudentes celebrem sumere gloriam. 



XV. 

DE CONSTRYCTIOXE DOMVS DEI SECViVDVM 

inEZECIlIIIELE)!. 

Alacris fides tropaeis, 
Piequieta post labores 
Fabricare templa quaerens 
Decoris pio datori 
j Calamo prius librante 

Habitum situmque mensa est 
Lapidis uigore firmi 



V. 50 torcularia quae] utrum quae an qui scriptum sit, 
haereo ; certe q litterae 2Jai'S inferior adhuc agnoscitur. 53 solito] 
i in ras. 

XV. Cod. Bern. 6'5S .s. IX— X f. 40^. Jn titulo habes: 
H>EZECHIHELEM. 

V. i decoris— datori in ras. 5 librante] fuit laborante. 
6 mensa] num emensaV 



DE CONSTRVCTIONE DOMVS DEI. . 19 

Fabricam sereus stniendam. 

Super extruamus omnes, 

Quocl habere quit benigna lo 

Manus off 

Lapides hon 

Lapides amor .... 

Opulenta ditis . . . . i 

Adhibentibus talenta, 15 

Sapientiae supernae 

Bene qui uigent amore. 

Properet sequens metallum 

Proprio decore uernans. 

Tribuentibus peritis 20 

Alius det aes sonorum 

Diuturna saecla uincens. 

Speciem det ille stagni, 

Aciem det iste ferri. 

Speciebus inde multis 25 

Elementa deuehantur : 

Pretiosa ligna cedri, 

Nemoris cupressus ampli, 

Abietis cacumen altum, 

Terebinthus atque pinus. 30 

Oleam simulque buxum 

Cecinit propheta et ulmum, 

Sterilem licet, Falerni 



V. 9 extruamus] ex in ras. 10—14 iniquo fato ambesi 
sunt. 14 cx uUimi verbi vestigiis auri erui jiossit: certe ante i 
postremam r fuit. 21 det, corr. dat. 23 det, corr. dat. 24 det, corr. 
dat. 26 deuehantur, corr. deiiehuntur. 29 abies] sed fortasse 
lioc retinendum, verbis cacumen altum pro appositione accej^tis. 
30 terebintus. 



20 CARMINA MEDII AEVl. 

Frutices tamen ferentem. 
* Fabricantur ergo tigna 

35 Trabibusque praeparatis 

T 

L . 

S . 

40 Pa 

Etiam au 

Tegitur solum superne: 

Basibus suis columnae 

Statuuntur eminentes. 
45 Cameris iugantur arcus 

Aditumque ianuarum 

Decorat caput diei. 

Aperitur arcuatis 

Paries minax fenestris 
50 Thalamique digeruntur 

Calamoque metiuntur. 

Modus ostiis sacratur. 

Ita limen atque postes 

Cubitalis ordo censet. 
55 Domus ipsa post columnas, 

Ubi porticus receptat, 

Vicibus gazophylaci 

Habet in honore cellas. 

Sub eis ibi ante frontes 
60 Subit expolita palmae 

Species notans triumphos. 

Patet atrii quod extra 

V. 37—41 praeter initia hausti. 41 2^<^^* '^" . . . r legi 
ridetur. 45 iugautnr] fuit iungantur. 57 gazophilacii. 60 expo- 
liia in ras. 62 patet in ras. 



DE CONSTRVCTIONE DOMVS DEI. 21 

Valido uig 

Lapidis seri 

Bifores sub in 65 

Aquilonibus Notisque 

Roseisqiie stant quadrigis. 

Ibi porticus, fenestrae, 

Thalami gradusque palmae. 

Atrium manet quod intus, 70 

Simili decore, ualuas 

Snperat gradu priores. 

Ibi sub honore mensae 

Statuuntur, ut piacli 

Mala uictimae repellant. 75 

Cubito altitudo mensae 

Labiis patet reflexis. 

Ibi latitudo tanta 

Data, longitudo quanta. 

Ubi uasa consecrata, 

Paterae, urcei, canistra, 

Calices, scyphi, cyathi 

Super ordinantur aris, 

Sed et aptae ad hasce carnes 

Et in atrio hoc, quod intus 

Latet, hic opes habentur. 

Citharisque uocibusque 

Bona Regis efferentum 



80 



85 



V, 63—65 paene toti a tineis vel putredine pessumdati. 
65 post sub in videtur c littera subinferri. 66 Notisque] nil le- 
gitur nisi not et q litterae pars inferior. 73 fuit remensse. 77 
patet in ras. 81 urcei] fuit urceus canistra] a post. m ras. 
82 calices] alices in ras. sciphus corr. sciphi caathi, corr. ciathi. 
84 sedet ''asce. 87 cytharisque. 



22 CARMINA MEDII AEVI. 

C 

90 S 

c 

Ita 

Fabricae or . . . . io 
Domus, atrium. columnae, 

95 Gradus, aula porticusque, 

Modus atque ianuarum 
Laterumque frontiumque , 
Paries migrans in altum 
Habitusque templi herilis, 

100 Ubi latitudo sursum 

Magis ampla, quam deorsum: 
Positisque in orbe gyri 
Cochleis aditur illo. 
Laterum quoque altitudo 

105 Calami modo libratur. 

Fabricatur aedis alta; 
Precibus piis dicata 
Moderatur ostiisque 
Aperitur: hinc et inde 

110 Habitacla separata 

Domui struuntur atque 
Proprios modos capessunc. 
Ibi et arte fabricatae 



V. 89—03 (leleti. 93 io] an toV 98 paries] fuit pa- 

riens. 99 que templi herilis in ras. V. 100 ante v. 101 locavi 
eodicem secutus, in quo signa ']' sinyulis versibus praefixa sunt 
101 magis ampla in ras. 102 giri. 103 cocleis illo] post o, quae 
in ras. posita est, aliquid erasum. 106 alta in ras. 108 ostiis 
que. 111 struuntur] str. in ras. 112 capessunt in ras. 113 ibi 
in ras. 



DE ARITHMETICA. 23 

Hominis, simul leonis 

Facies im 115 

Positis utrin 

Paries et ost 

Positae in honore .... 

Poliuntur hoc clecore. 

Ibi munerumque cellas 120 

Domuique separatas 

Habet atrium statutas 

Aquilone sub uel Austro, 

Ubi uestiuntur almi 

Sacra dona baiulantes. 125 

Ita Dis parata uulgo 

Vario uenusta cultu 

Calamoque terminata 

Domus hoc honore pollet. 



XVI. 
DE ARITHMETICA. 

Septem columnis intus eminet domus 
Gemmis renidens hicide micantibus. 
llUc decore splendido fulget thronus, 
In quo decenter insidens Sapientia 
Numeris et aequa lance pensat omnia, 



V. 115 — 118 clausulae jyutredine deletae. 12G ita'"' parata. 
127 uario— cultu in ras. 

XVI. Cod. Bern. 358 s. IX— X f. 44^". Ante tituluvi duae 
lineae, quihus et ipsis titulus continebatur, erasae sunt. 

V. 5 lance pensat omnia in ras. 



24 CARMINA MEDII AEVl. 

Nunc iimcta scindens, nunc rescissa glutinans, 
Certoque cuncta metiendo margine 
Retractat, ex qua coeperint crepidine 



10 



Q 

Nec plex diuinitas 

Valet nec ex honore quicquam perdere. 

15 NJumeri uidetur unitas exordium, 
R]erum Deus probatur ut primordium, 
E]t haec ubique pars et haec totum manens, 
Q]uae sempiterna perstat ad uicem Dei. 
U]nus Deus, baptisma, ueritas, fides. 

20 Haec unitas, quam dico seminarium, 
Parit diadem coniugali uinculo, 
Quae nuncupatur prima procreatio, 
Est quae bonorum ucl malorum particeps 
Concordiam creatque uel discordiam. 

25 Hac ponderata lege gaudet aequitas, 
Hac ordinatur ipsa duplex caritas. 
Sic bina testamenta, sic binum Cherub 
Substantiae duplexque nostrae portio 
Christique naturas duas discernimus. 

30 Perfecta posthac et beata trinitas 

Numeri imparisque principatum continens. 
Finein caput mediumque prima sortiens, 
Diuersaque interualla prima metiens 
Uni supreme maximo datur Deo 

V. 9—11 toti liausti, v. 12 et v. 13 paene toti. 13 Nec] 
i sequi videtur. 26 duplex] ante hoe vocabulum una littera erasa 
est. 33 diuersaque— metiens in marg. v. 32 adscripta sunt. 



DE ARITHMETICA. 25 

Eius triformes trine personas notans. 35 

Est cuius 

Eoque et hic 

Quod gignit ex 

Ter ductus ut n 

Hoc tertio preces petuntur auspice, 40 

Symphonias tres contiuet uox musica. 

Metitur iste iure certo tempora, 

Praesens futurum tempus atque transitum. 

Animae ipsae motus diuidit ternarius. 

Mundana constat et sub hoc perfectio, 45 

Monas datur dum fabricatori Deo, 

Dias rei, qua procreantur omnia, 

Triasque formis mater idealibus. 

Hinc quadra tetradis subit perfectio 
Punctumque et imum hxta longa colligens, 50 
Decadis in qua fit simul completio 
lunctis prioribus sibi sub ordine. 
Sic a decem perfectus it centesimus, 
Crescens iugatis qui secuntur cum decem 
Adusque quadraginta plenis terminis. 55 

Ceutum ducenti cum trecentis et quater 
Ducta coacti lege centenarii 
Dant mille sic ad usque mille milia, 
Tetradis ultra surgit at protensio: 
Haec quattuor metitur anni tempora 60 



V. 36 — 39 fere toti evanuerunt cuius] sequi videtur aut 
s aut i. 37 eoque et hic in ras.; sequitur p, ni fallor. 39 ut 
n . . .] no vel na mihi agnoscere videor. 40 auspice] non legitur 
nisi auspic. 43 tempus atque in ras. 44 ipsse supra. lin. 51 
completio] fuit complectio. 52 ordine] sequitur versus plane 
erasus. 54 crescensj ens in ras. 59 at] aut. 



26 CARMINA MEDII AEVI. 



T 

65 Tot u di decursibus 

CJlierubimque uultus comprobantur quattuor 
. . . et dei gloriam mundo inuelumt 

gestis tot patent uolumina 

attributus iungitur quinarius 

70 El] ementa mundus quod subit post quattuor 

agulatus estque naturaliter, 

Sexus quod utriusque constat auspice, 
Triade, qui uirilis esse traditnr, 
Diade, feminina quae decernitur 

7.5 In se reuertens hoc modo qui dicitur. 
Namque ipse per se ceteros uel impares 
Ductus repraesentare se dinoscitur. 
Per se quideni sunt quinque uiginti simul 
Ter atque ducti (luinque reddunt quindecim 

80 Et septies triginta quinque proferunt. 
Idem quadragies noueni quinquies. 
Mundi figuram quinque zonae continent 
Sensusque nostri diuiduntur quinquies. 
Tot incolis hic mundus ergo panditur, 

85 Homo, quadrupes qui sunt, natans, repens, volans. 



V. 61 — C5 tcmporum iniqiiitate hausti. 65 Tot u . . .] Se- 
quehatur aut e aut o. 66 fuit cherubinque. 07 — 71 desiderantur 
initia. 67 et dei supra lineam postta conspiciuntur mundo 

in in ras. 69 oj quarto legendum videtur. 71 . . agu- 

latus] praecedit, ni fallor, o, legendumque ob id coagulatus 
estque] suprascriptum quid, sed legi nequit. 74 femina, corr. 
feminina. 76 ipse in ras. 83 sensusque] n in ras. 



DE ARITHMETICA. 27 

Numenim iiocanmt himc sophi diametnim 

Mediam det 

Antiqua lex 

Carnalis atque i 

Quis esse perfectum 90 

Is cum suis adimpleatur partibus 

Media sui sexta simul cum tertia. 

Sex ofticia sunt ergo naturalia: 

Figura, magnitudo, motus et color 

Statusque et interuallum et his nihil sine 95 

Motus habentur totque differentiae 

Praeter perennem, qui sibi reuertitur. 

Numerus tit hic triade dicta mascula 

luncta diade, quae uocatur femina. 

Solidae figurae sunt tot erainentiae 100 

Totius harmoniae tonos tot dicimus. 

Quem primus ut motus plicat, duodecim 

De se probatur duplicatus reddere. 

Medii duos quos inter octo cum nouem 

Sunt unus; ex his mox per ipsum termiuum 105 

Superatur a duodecim, quo sex tegit, 

Confertur octo lege nec non musica. 

Nam parte tali uincit illum praeminens, 

Qua parte sex hic uincit, ipsa est tertia 

Geometricali iure et haec collatio lio 

Fit, ut supremi termini tot colligant 



V. 86 soP''' in ras. 87—91 fere toti deleti, 89 atque i . . .] 

n sequi videtur. 91 is cum] fuit cum is partibus] p bus. 

95 et his nihil sine in ras. 97 fuit reuertitur sibi. 98 tria de- 
dicta. 99 iuncta diade m ras. 101 armoniae. 105 mox in ras. 
106 quos ex. 108 prseminens] suprascr. nescio quid r.unc era- 
sum. 109 ipsa in ras. 



28 CARMINA MEDII AEVI. 

Per se librati, quot ualebunt infimi. 



115 

C 

H inu .... nomen patet, 

Sex ad cluodecim dupla est symphonia, 
Sex ad nouem uocatur at sesqualtera 

120 A]c sex ad octo dicta dia tessaron. 
MJetitur hic ductus queterno tempora 
H]oras diei noctis atque partiens. 
Sex in diebus hoc creatur saeculum, 
Sex sunt et aetates sub ipso saeculo, 

125 Versae in Falernum quot fuerunt hydriae. 
Procedit hinc uirago septenarius, 
Qui solus infra praeminens denarium 
Non gignit ulluni, sed nec ullo gignitur. 
Numeris quod ex utrisque constet masculis 

130 Ac femininis, hinc uirago dicitur. 
Formasque lunae metiens amplectitur 
Modoque signat eius isto lumina 
Viginti et octo, quod facit minoribus 
lunctis sibi, quot haec diebus emicat. 

135 Septem dies sunt, quis aguntur saecula, 
Septem planetae, septem eorum circuli. 
Elementa procreationes tot habent, 
Probatur atque nostra sub tali modo 



V. 112 infimi] intimi. 113—116 toti deleti. 117 inu.. ]potest 
et mu legi. 118 simphonia, corr. 120 diathesseron. 124 et ae- 
tates] et m. II. insertum sub in ras. 125 quot] t in ras. 126 
uirago] per uirgo, cf. v. 120. 129 ex utrisque in ras. 130 femininis] 
inis in ras. 136 earum, corr. eorum. 138 probatur — tali m ras. 



DE ARITHMETICA. 29 

Natiira di 

Hominem per 140 

Mensis meatus 

Capiit gerit tot ce 

Sic paruulis in men .... te ... . 

Surgunt et hi mutantur orbe septimo. 

Secunda septimana tum pubem mouet, 145 

Florem genarum praestat inde tertia, 

Augmenta staturaeque quarta terminat, 

Quinta iuuentutis micat perfectio. 

Natura septera membra dat uitalia, 

Quae lingua, pulmo, cor, lien, renes, iecur. 150 

Hominisque septem frusta corpus dissecant: 

Pectus, caput, uenter, duae manus, pedes. 

Axisque stellae tot polorum uertice, 

Sanctae tot ecclesiae probantur lumina, 

Tot dona propter septiformis Spiritus. 155 

Requies dicatur atque septenario 

Perfectione consecrata sabbati. 

Perfectus inde surgit octonarius 
Cybus uocatus ipse primus omnium 
Crescens diade motione primula, 160 

Tetras diade duplicata prouenit, 
Diade mota gignit octonarium 
Perfectus et tegit quod hunc senarius, 
Cybi quod omnis sunt tot eminentiae. 



y; 139—148 putredine fere ad tertiam partem redacti. 
141 meatus] p sequi videtur. 142 ce . . .] an co . . . ? 143 par- 
uulus, corr. 144 orbe in ras. 145 tum in ras. 146 fuit gena- 
rum sive genarium. 151 frusta] a in ras. 153 stellse, lae in ras. 
1.54 tot] corr. quot. 159 ipse in ras. 163 inter et et legit duae 
litterae erasae. 164 fuit cubi. 



30 CARMINA MEDII AEVL 
165 



R 

Siguans f ...... . splendidorum gloriam 

170 Aetatis almam post quietem septimae 
Ut lege mortis Christus euicta die 
Surrexit octaua, quod est post septimam. 
Animae tot extitere saluae, tempore 
Quo perdidit Gigantas exundatio, 

175 Numero notantes hoc beatam gloriam 
Nostrae sakitis atque dantes formidam. 
Nouenus hinc perfectus esse cernitur. 
Idem uocatur inde sed perfectior, 
Quod fit suis triade (hu'ta fornmlis 

180 Primique uersus prodit iste terminum. 
Censetur harmoniae sed et pars ultima: 
Octade collata nouem nam fit tonus. 
Hinc et nouem Musas uocarunt musici 
Sphaeraeque mundum tot feruntur cingere. 

185 Sic angclorum tot habentur ordines, 
Lapides propheta nobiles tot praedicat, 
Primi creati Spiritus in tegmine. 

Prae ceteris habendus est denarius: 
Perfectus in se ceteros qui colligit 

190 Perfection 

Primi iste ... 



F. 165—168 toti deleti; sed fortasse quinque versns icripti 

erant. 169 f ] fortasse st scriptum fuit; in vocahuli fine i 

viihi depreliendere videor. 179 tria deducta. 180 prodit in ras. 
181 armonifB. 184 sperasque feruntur] ferunt in ras. 186 quot. 
190—196 ex parte deleti. 191 istej scquitur i rel u. 



DE MVSICA. 31 

Versus prior • 

Analogias atque 

Perfectiones por 

Formas et inperfecti 195 

Mandata legis in dece 

Conscripsit et superna regna construens 

Ad angelorum proueliendam gloriam 

Decadis hominem subrogauit ordini 

Perfectione Rex potens dignissima 200 

Complens beatam fulgidorum curiam. 



XVII. 

DE MVSICA. 



Ptimans nexa poli culmina rectrix 

Istis sub numeris organa nectit, 

Quis effulta modis musica uernat, 

Quae dicta est memoris filia Mentis. 

Nam si forte toni mente recedant, 5 

Quod scribi nequeunt, ergo peribunt. 

Hac quandoque fuit turpe carere, 

Ut nec nobilibus grammata nosse, 

Quae laetis etiam, tristibus atque 

Diuinisque solet rebus et imis 10 

Affectu uario commoda iungi. 



Y. 194 por] an pos? 196 in decem] suppleas: decem liljris 
deus. 199 decadis hominem in ras. 

XVU. Cod. Bern. 358 s. IX— X f. 47«. 

V. 1 Rimans — rectrix in ras. 3 quis effulta in ras. uernat 
in ras. 5 Nam in ras, 6 quo'^ in ras. ergo in ras. 



32 CARMINA MEDII AEVI. 

Ars perfecta uiget qua sine nulla 



15 



C 

Serpentes uo arum 

20 Delphinasque mouet carmen amantes. 

Haec membris numeros inserit aptos 

Gignens ex anima et corpore motum, 

Ex motu sonitum, uocis alumnum. 

Hinc dicta est proprie uox animantum, 
2.5 Quodcumque eloquimur, uiribus uti 

Sentis liarmoniae pulsibus imis. 

Nam terris animae dum uenientes 

Funduntur, simul est haec mediatrix 

Ipsarum, intiuere musica iussa. 
30 Motus et numeros haec rationis 

Affectusque regens temperat omnes. 

Quae res est populis debita cunctis. 

Hanc tradunt animae foedere quodam 

Nexam corporibus tibia, duros 
3.5 Quod mollire animos rite probatur. 

Hac dicunt habitum saepe triumphum, 

Dum quosdam citharae, tibia quosdam 

Accendit 

Quin et cor 

40 Hac quidam 

V. 13—18 toti deleti. 18 C sive G sto ? 24 hinc in ras. 

26 armonife. 28 fuit meditatrix. 38—59 reliqidae in misello 
panno f. 48 scriptae sunt. 



DE MVSICA. 



33 



Legesque et recit 

Haec mentes met 

Nam cum olim fremer . . 

Sollers inliibuit 

Lasciue iuuenes liae . . . 
Mandans organicis psal . . 

Morbos corporeos 

Pondus uulneribus 

Cantandoque febrem . . . 
Hac Thales docuit .... 

Dulcedo ut scia 

Quondam lym 

Aegrorum a 

Pensantu 

Agreste 

Captari 

Dum fi 

Se 

N 

* 
* * 

Partiturque son 

Quos symphon 

Ter quinosque t 

Tum legem generum . . . 
Hinc pressat grauit .... 
Istud congruit hic .... 
Hic maius resonat hi . . . 



45 



50 



55 



60 



65 



V. 51 ut m ras. hl dum in ras. Inter v. 59 et 60 tota pa- 
gina f. 48 versa periit versuum XXVI: accedunt f. 48^ versus 
quattuor postremi, quorum et ipsorum hodie nec vestigium nec 
vola apparet. 60—79 in f. 49^ leguntur valde truncati. 
Hagen carmina medii aevi. 3 



34 CARMINA MEDII AEVI. 

Sunt et composita suntque .... 

Sunt inconiposito iure c 

Sunt quaedam, quibus est uis ratio[nis, 
70 Quaedam liac lege carent, consona quaeda[m, 

Quaedam dissimili uoce resultant. 

Sunt aequalia ceu ponderis aeq[ui 

Discurrentia quae per tr 

Quaedam spissa c 

75 Quaedam rar 

Haec nunc 

Pensa ... . 

Hinc 

I 

* * 

XVHI. 

LDE ASTR0N0MIA.1 



Altcra fert . . . . 
Siderum curs . . 
Caelicae lucent . 
Pluribus actae. 



V. 79 I vel L. In f. 49 parte versa non nisi haec frustula 

leguntur aliquot versuum dausularum : im | | micat 

decenter ] [rujtilans nitore | s p[er]omnes. 

XVIII. Cod. Bern. 358 s. IX— X /'. 50 \ 

Carminis mutilati initium iam in f. 49^ scriptum fuisse 
atque plura etium excidisse inde patet, quod is, quem nunc dixi 
versum primum, in summa f. 50 «■ linea positus et ipse recto 
sententiarum nexu caret. 



DE ASTRONOMIA. 35 

Metiens liaec uirgo po 5 

Quattuor dat materiis .... 
Edocens mundum spatio glob .... 
Ordine sphaerae. 

Quae sui terram medio uel imo 
Continens ambit ratione cursus, lo 

Raptibus caeli quoque circulari 
Cardine claudens. 

Ducitur circum species propinqua, 
Noscitur quae materies aquarum: 
Aeris post hanc sequitur: iugatur 15 

Ignis eidem. 

Inde iam post aetherei nitores 
Aduolant, circum radians micat sol 
Ipse cum luna uehiturque circa 

Signifer orbis. 20 

Ambiens cursus perhibetur illic 
Extimus duci neque tectus ullis 
Siderum formis ideoque Graecis 
Dictus anastros. 

Hinc polos axem quoque circulosque 25 

Annotans diuersa docere uitat 



V. 6 dat in ras. 7 edoceus, 11 in ras. 8 spherse, h eras. 
16 ignis] ante lioc voeabulum aliquid erasum. 17 inde in ras. 
post in ras. 19 ipse in ras. circa] a in ras. 22 extimus duci 
in ras. 23 ideoque in ras. grecis. 26 uitat in ras. 27—29 toti 
hausti. 



36 CARMINA MEDII AEVl. 



30 Circulos . . 

Quinque coluros qu 
Nomina tradit. 



Diuidensque interstitiis gnat, 

Transeant quae signa locumue signi 
35 Quem secent, unde incipiant, locentur 
L am 

. . . tat triginta simulque quinque 
Signa, non errantia quae uocantur, 
Ambitus quae signiferi iacentis 
40 Segregat inter. 

Circulo quo uel spatio residant 
Signa, monstrato memoratur horum 
Exitus casusque, quibus quod ortis 
Occidat astrum. 

45 Tum moras ortus obitusque pensat, 

Recta quae transuersaue signa surgant, 
Tarda quae natu, citiora casu, 
Obuia quae sint. 

Ut uices constat uariare noctes 
50 Ac dies longis spatiis uel artis 
Lege signorum, duodena solis 
Quae secat orbis. 

Tum planetar 

Vel planonta 



V. 30, 31 ex parte deleti. 33 interstitiis] intersti in ras. 35 
ocentur in ras. 36 ... . am] quaenam fuisse videtur. 35 uo- 
ca^tur. 43 exitus in ras. 53—58 ex parte delcti. 



DE ASTRONOMIA. 37 

Nos in errore 55 

Nec tameu es . . . 

Nominum causae re 

Cursuum nec non ua eatus, 

Quos agunt mundo sociae suisue 
Motibus actae. 60 

Ex quibus quaedam statione torpent 
Et reuertentes faciunt recursus. 
Sunt, sui quae continuo mouentur 
Ordine cursus. 

Sunt, iubar quarum uicibus recedit; 65 

Nesciunt quaedam quoque hicis unibram, 
Sunt liumum quae circum eunt; quibusdam 
Non datur istud. 

Omnibus cunctae loca sed diebus, 
Circulos mutant quoque uel meatus 70 

Cursuum, quorum numerantur orbes 
Atque notantur. 

Quae citis, quae tardigradis pererrant 
Cursibus mundum spatioue quo sint 
Circuli uel quo superent easdem 75 

Quis peraguntur. 

Inde iam lunae coitus fatendo 
Digerit, cur lumen huic per horas 



80 



V. 56 nec tamen m ras. 57 re . . .] s sequi videtur. 58 

ua atus] conicio uarii meatus. 60 fuit montibus- 

61 quibus in ras. 78 liuic in ras. 79 — 83 aut toti aut ex parte 
perierunt. 



38 CA.RMINA MEDII AEVl. 

Qu faciat se . . . . 

Quot s . . . lumeu cumulet .... 
Partium quot sit spatium s . . . . 
Commeat orbis, 

85 Mense quo solem repetat sub ipsa 
Parte, qua dimisit eum uel orbe 
Siderum concordia cum planetis 
Quem facit aunum. 

Deficit qua lege uel ipsa uel sol 
90 Nominum causas uarians meatu, 

Quae capit sursum gradiens uel Austrum 
Prona reuisens. 

Solis ex cursus gemino uenire 
Proditur motu proprio uel illo 
95 Voluitur quo nuindus et hinc diurnos 
Transit in orbes. 

Circulos immutat eo diebus 
Omnibus, qui dimidio sub anno 
Solis ascensu numerantur ipsis 
100 Hincque recedit. 

Binaque hemisphaeria tum notantur 
Utque sol disponere comprobatur 
Quattuor his tempora, quis decorans 
Temperat annuni. 

105 Noctium crem 

Partibus mun 



V. 82 s . . .] fort. suis. 86 orbe in ras. 93 ex, x in ras. 
97 eo in ras. 98 tlimidio] o in ras. sub in ras. 99 ipsis] su- 
prascr. s (= scilicetj circulis. 101 hemisperia. 105 — 109 cx parte 
deleti. 



DE GEOMErRIA. 39 



Disputans iit se 

Noxque diesque. 

Tum planetarum re atus 

Ortus, occasus, statio, regressus, 110 

Circuli cursus superi uel imi 
Rite librantur. 



XIX. 

D£ GEOMETRIA. 

Artis praepositae breui notatu - 

Digestis titulis sagacis huius 

Germanam geometricam sequamur 

Insignem radio, rotunditate 

Cum sphaerae solidae peploque comptam 5 

Laeuorsum uario nitore picto. 

Haec tritas peragratione uectans 

Telluris crepidas ualens uiatrix 

Mundo subsimilis decore fertur 

Prae formis, numeris, modis, figuris, 10 

Mensuris uariis, libris, talentis, 

Terrarum spatiis, poli marisque, 

Astrorum radiis, globis uiisque. 



V. 110 regressus] .... ssus: sed adest g litterae pars in- 
ferior. 

XIX. Cod. Bern. 35S s. IX— X f. 52 \ 

V. 5 sperae. 5 comptam in ras. fi leuor sum 7 peragra- 
tione in ras. 10 prae in ras. 



40 CARMmA MEDTI AEVI. 

Quae puncto capit inchoamen imo 
15 In ductus gradiensque linearum 
Exit multiplices ac altitudo 
His crescit trahiturque longitudo. 



20 

planitieue .... 

exacuuntur .... 

.... ujariantur et fig[urae] 
. . py]ramidis cybi cylindri 

25 . . circumiens humum locatam 
In mundi medio modis pererrat 

Cen quinque secans ligansque zonis 

Bi . . . . X his animalibus terendae, 
T inhabitabiles feruntur. 

30 (Haec longum stadiis humique latum 
M . . itur ueterum labore fulta 

partes etiam sequestrat orbis 

oque digerit meatu 

Asiam Africamque iungens 

35 notat caput fluenta 

Ga]ditana sali sequentis ortum, 
T]yrrheni sita qua decora tellus 
Et Hispania frugibus uirisque, 
Quam flumen dat Hiberiam uocari. 

40 Cuius Baetica pars citata fertur 



V. 18—20 toti deleti; 21—25 ex parte. 27 Cen ] vide- 

tur centrum scribendum esse. 28 Bi . . . x] leg. binae ex teren- 
dae] fuit terrendae. 31 M . . itur] fort. luetitur ueterem, corr.' 

34 iu°gens. 35 notat] praecedere videtur . . . rone. 37 . irreni 

39 hyberiam. 40 bethica. 



VERSVS DE ADVENTV DOMINI. 41 

Partis nomen habentque Lusitaui. 
Hanc ditat Tagiis aureis liareiiis. 
M]onstrat liinc Aquitaniam patere .... 



XX. 

\ERSVS DE ADVEXTV DOIimi. 

Conditor alme siderum, 
Aeterna lux credentium, 
Christe, redemptor omnium, 
Exaudi preces supplicum. 

Qui condolens interitu 5 

Mortis perire saeculum 
Saluasti mundum languidum 
Donans reis remedium. 

Vergente mundi uespere 
Tuti sponsus de thalamo 10 

Egressus honestissima 
Virginis matris clausula. 



V. 43 patere] haec f. 52^ continentur; f. 53, in quo olim 
carminis finis legebatur, totum fere deletum est, ut non nisi 
versuum litterae initiales hae extent: I|Q|A|C|P|lu| 
Tun I Mul I Inst | Regn | Agre | Ister | Notum | Ciclo | Diues | 
lu I Fimo I Sic | Cla . . .; in altera panni pagina nil scrip- 
tum est. 

XX. Cod. Bern. 455 s. X f. 1 «. 

V. 4 praeces. 6 seculum. 9 uesperet uti. 11 >°egres3us 
onestissima. 



42 CARMINA MEDII AEVI. 

Cuius forti potentiae 
Genu flectentes omnia 
15 Caelestia, terrestria 

Fatentur nutu subclita. 

Occasum sol custodiens, 
Luna pallorem retinens, 
Candor in astris relucens 
20 Certos obseruant limites. 

Te deprecamur, hagie, 
Venture iudex saeculi, 
Conserua nos in tempore 
Noctis a telo perfidi. 

25 Laus, honor, uirtus, gloria 

Deo patri et filio 
Una cum sancto spiritu 
In sempiterna saecula. 



XXL 

VERSVS DE NATALI DOMINI. 

Veni, redemptor gentium, 
Ostende partum uirginis, 
Miretur onme saeculum 
Talis decet partus dei. 



V. 20 obseniant] a in ms. 21 agiae, a del. 22 uenturae. 
24 ac telo, corr. a t. 28 secula. 
XXI. Cod. Bern. 455 a. X f. 1\ 
V. 3 seculuni. 4 partus din. 



VERSVS DE NATALI DOMINI. 43 

Non ex uirili semine, 5 

Sed mystico spiramine 
Verbum dei factum est caro 
Fructusque uentris floruit. 

Aluus tumenit uirginis, 
Claustra pudoris permanent, 10 

Vexilla uirtutum micant, 
Versatur in templo deus. 

Procedens e tlialamo suo, 
Pudoris aula regia, 

Geminae gigans substantiae 15 

Alacris ut currat uiam. 

Egressus eius a patre, 
Regressus eius ad patrem, 
Excursus usque ad inferos, 
Recursus ad sedem dei. 20 

Aequalis aeterno patri 
Carnis trophaeo accingere, 
Infirma nostri corporis 
Virtute firmans perpetim. 

Praesepe iam fulget tuum, 25 

Lumenque nox spirat nouum, 
Quod nulla nox interpolet 
Fideque iugi luceat ! 



V. 6 misti cospiramine. 13 et halamo. 15 gemine. 22 tro- 
pheo. 



44 . CARMINA MEDII AEVI. 

XXII. 

ITEM ALIVD. 

A solis ortus cardine 
Adusque terrae limitem 
Christum canamus principem 
Natum Maria uirgine. 

5 Beatus auctor saeculi 

Seruile corpus induit, 
Ut carne carnem liberaus 
Non perderet, quod condidit. 

Clausa parentis uiscera 
10 Caelestis intrat gratia, 

Venter puellae baiulat, 
Secreta quae non nouerat. 

Domus pudici pectoris 
Templum repente tit dei, 
15 Intacta nesciens uirum 

Verbo concepit filium. 

Enixa est pucrpera, 
Quem Gabrihel praedixerat, 
Quem matris, aluo gestiens 
20 Clausus lohannes senserat. 



XXII. Cod. Bern. 455 s. X f. l^. Pmcscriptum ITEM 
ALIVM. Est hymnus abecedarius a littera A usque ad G. 

V. 1 ortus, corr. ortu terre. 3 Christum] fuit Christo prin- 
cipem] fuit principi. 4 Maria uirgine, corr. Mariae uirginis. 
7 car°«. 11 puella, corr. puellae. 



VERSVS IN EPIPHANIA. 45 

Faeno iacere pertulit, 
Praesepe non abhorruit, 
Paruoque lacte pastus est, 
Per quem nec ales esurit. 

Gaudet chorus caelestium 25 

Et angeli cantant deum, 
Palamque fit pastoribus 
Pastor creator omnium. 



XXIII. 

VERSVS m EPIPHAMA. 

Hostis Herodes impie, 
Christum uenire quid times? 
Non eripit mortaha, 
Qui regna dat caelestia! 

Ibant magi, qua uiderant 5 

Stellam sequentes praeuiam, 
Lumen requirunt lumine, 
Deum fatentur munere. 

Lauacrum puri gurgitis 
Caelestis agnus attigit, 10 

Peccata, quae non detulit, 
Nos abluendo sustulit. 



V. 22 abhorruit] oborruit. 27 palamque] fuit psalmetque. 
XXIII. Cod. Bern. 455 s. X f. 2\ 

V. 1 impiae, corr. 5 qua uenerant, suprascr. m. II qua 
uideraot. 12 peccataque. 



46 CARMINA MEDII AEVI. 

Nouum geiius potentiae : 
Aqua erubescunt hydriae 
15 Vinumque iussa fundere 

Mutauit unda originem. 

Laus honor uirtus gloria. 



XXIV. 

\ERSVS IN PVRIFICATIOXE SA^CTAE MARIAE. 

Quod ehorus uatum uenerandus olim 
Spiritu sancto cecinit repletus, 
In dei factum genetrice constat 
Esse Maria. 

5 Haec deum caeli dominumque terrae 
Virgo concepit peperitque uirgo 
Atque post partum meruit manere 
Inuiolata. 

Queni senex iustus Symeon in uhiis 
10 In domo sumpsit domini, gauisus 
Ob quod optatum proprio uideret 
Lumine Christum. 

Tu libens, uotis petimus precantum, 
Regis aeterni genetrix faueto, 
15 Clara quae celsi renitens Olympi 
Regna petisti. 



V. 14 hidriae. 

XXIV. Cod. Bern. 455 s. X f. 2'». 

V. 13 praecantum. 15 olimphi. 



DE CHRISTO. 47 

Sit deo nostro clecus et potestas, 
Sit salus perpes, sit honor perennis, 
Qui poli summa resiclet in arce, 
Trinus et imus. 20 



XXV. 

ITEl ALIYD. 



Fit porta Christi peruia, 
Referta plena gratia, 
Transitque rex et permanet, 
Clausa at fuit per saecula. 

Genus superni nominis 5 

Processit aula uirginis, 
Sponsus, redemptor, conditor, 
Suae gigans ecclesiae. 

Honor matris et gaudium, 
Immensa spes credentium 10 

Per atrae mortis pocula 
Resoluit nostra crimina. 

Deo patri sit gloria 
Eiusque soli filio 

Cum spiritu paracleto 15 

Et nunc et in perpetuum. 



V. 20 imiis] additiim ainen. 

XXV. Cod. Bern. 455 s. X f. 2^ : ITEM A.LIVM. 

V. 15 paraclito. 16 perpetuum] additum amen. 



48 CARMINA MEDII AEVI. 

XXVI. 

VERSVS DE OVADRAGESIM. 

Dei tide, qua uiuimus, 
Spe perenni, qua credimus, 
Per caritatis gratiam 
Christo canamus gloriam. 

5 Qui ductus liora tertia 

Ad passionis ostia 
Cruci ferens suspendia, 
Ouem reduxit perditam. 

Precentur ergo subditi 
10 Redemptione liberi, 

Ut eruat a saeculo, 
Quos soluit a chirographo. 

Meridie rorandum est, 
Christus, qui deprecandus est, 
15 Ut iubeat nos edere 

De suo sancto corpore, 

Ut ille sit laudabilis 
In uniuersis populis, 
Qui est caelorum dominus 
20 Qui sedet in altissimis. 



XXVI. Cod. Bern. 455 s. X. f. 3". Hoc carmen alia, quam 
cetera, manu, sed et ipsa saec. X scriptum est suj^er alio, quod 
totum erasum est. 

V. 2 perhenni. 5 tercia. 6 hostia. 12 a circographo, in 
marg. ad quartam. 19 est] se. 



VERSVS DE QVADRAGESIMA. 49 

Detque nobis auxilium 
Per angelos mirabiles, 
Qui semper nos custodiant 
In omni uita saeculi. 

Perfecto trino numero 25 

Ternis horarum terminis 
Laudes canentes debitas 
Nonam dicentes psallimus. 

Sacrum dei mysterium 
Puro tenentes pectore 30 

Petri magistri regulam 
Signo salutis proditam. 

Et nos psalmamus spiritum 
Adhaerentes apostoli, 

Qui plantas liabent debiles, 35 

Christi uirtutem diligant. 

Gloria tibi, trinitas, 
Aequalis una deitas 
Et ante omnia saecula 
Et nunc et in perpetuum. 40 

Sic ter quaternis trahitur 
Horis dies ad uesperum 
Occasum sol pronuntians 
Noctis redire tempora. 



V. 25 Perfecto] in marg. acl nonam. 28 salplimns. 29 mi- 
sterium. 33 salplamus. 34 adherentes. 38 equalis. 40 perpe- 
tuum] additum amen. 41 Sic ter] m marg. Ad uesperas- 

42 oris. 

4 



HaGEN C.\IiMlNA MEDTI AEVl. 



50 CARMINA MEDII AEVL 

45 Nos ergo signo doniini 

Tutemus nostra pectora, 
Ne serpens ille callidus 
Intrandi tentet aditus. 

Sed nec ciborum crapula 
50 Tandem distendat corpora, 

Ne cui per somnum anima 
Luditicata polluat. 

Sed armis pudicitiae 
Mens fulta uigil libere 
55 Sobrietate comite 

Hostem repellat inprobum. 



xxvu. 
VERSVS DE PASCHA. 

Ad cenam agni prouidi 
Ex stolis albis candidi 
Post transitum maris rubri 
Christo canamus principi. 

Cuius sacrum corpusculum 
In ara crucis torridum, 
Cruore eius roseo 
Gustando uiuimus deo. 



V. 45 signo no. 46 pecctora. 48 teuitet. 50 tamdem disteni • 
dat. 51 anima. 52 ludificatas pulluat. 5o pudicicise. 
XXVII. Cod. Bern. 455 s. X f. 3 ". 



VERSVS DE PASCHA. 51 

Protecti paschae uespere 
A deuastante angelo, 10 

Erepti de durissimo 
Pharaonis imperio. 

lam pascha nostrum Christus es|t, 
Qui immolatus agnus est, 
Sinceritatis azyma 15 

Caro eius oblata est. 

uera digna hostia, 
Per quem fracta sunt Tartara, 
Redempta plebs captiuata, 
Reddita uitae praemia. 20 

Cum surgit Christus tumulo, 
Victor redit de barathro, 
Tyrannum tradens uinculo 
Et reserans paradisum. 

Quaesumus, auctor omnium, 25 

In hoc paschali gaudio, 
Ab omni mortis impetu 
Tuum defendas populum. 



XXVIII. 



..... petens 
Incorrupta claritas. 



V. 15 azima in ras. 18 sunt in ras. tarthara. 22 baratro. 
23 tradens in ras. 28 populum] additum: gloria tibi domine. 

XXVIII. Cod. Bern. 455 s. X f. 5*. Carminis initium olim 
in praecedentis folii parte versa scriptum nunc periit, quoniam 
tota illa pagina eradendo extincta est. 



52 CARMINA MEDII AEVI. 

Omnes ergo recreati 
Victimis paschalibus 
5 Exulteiims sociati 

Gaudiis regalibus, 
In quibus sub Christo pollet 
Orbis amor Karolus. 

Omnis aetas atque sexus 
10 Dicat uoce consona: 

Viue, uale, rex percelse, 
Plurima per tempora. 
Christus tibi, quem adoras, 
Cuncta praestet prospera. 

15 Gloria aeterno patri, 

Honor, laus sit tilio, 
Spiritui procedenti 
Virtus in imperio. 
Trina sit potestas semper 

20 In uno consilio. 



XXIX. 

YERSYS DE ASCENSIONE DOMINI. 

Aeterne rex altissime, 
Redemptor et fidelium, 
Quo mors soluta deperit, 
Datur triumpbus gratiae. 



V. 14 prestet. 18 uirtus imperio. 
XXIX. Cod. Bern. 455 s. X f. 5\ 



VERSVS DE ASCENSIONE DOMINI. 53 

Scandens tribunal dexterae 5 

Patris potestas omnium 
Conlata est, lesu, caelitus, 
Quae non erat humanitus. 

Ut trina rerum machina 
Caelestium, terrestrium 10 

Et infernorum condita 
Flectat genu iam subdita. 

Tremunt uidentes angeli 
Versam uicem mortaUum, 
Culpat caro, purgat caro, 15 

Regnat deus dei caro. 

Te, Christe, nostrum gaudium, 
Manens Olympo pra®ditum, 
Mundi regis qui fabricam 
Mundana uincens gaudia. 20 

Hinc te precantes quaesumus, 
Ignosce culpis omnibus 
Et corda sursum subleua 
Ad te superna gratia. 

Ut cum rubente coeperis 25 

Clarere nube iudicis, 
Poenas repellas debitas, 
Reddas coronas perditas. 



V. 18 olimpo. 21 hinc te praecantes qs. 25 rubente ce- 
peris in ras. 26 clare renube. 27 repellas in ras. 



54 CARMINA MEDII AEVl. 

XXX. 

VERSVS DE SA^CTO PETRO ET PAVIO. 

Aurea luce et decore 
Roseo, lux, lucis omne 
Perfudisti saeculum 
Decorans caelos inclyto 
5 Martyrio: haec sacra dies, 

Quae dat reis ueniam. 

lanitor caeli, doctor orbis, pariter 
ludices saecli, uera mundi lumina, 
Per crucem alter, alter ense triumphans 
10 Vitae senatum* laureati possident, 

lam bone pastor, Petre clemens, accipe 
Vota precantum et peccati uincula 
Resolue tibi potestate tradita, 
Qua cunctis caelum uerbo claudis, aperis. 

15 Doctor egi'egie, Paule, mores instrue 

Et mente polum nos transferre satage, 
Donec perfectum largiatur plenius, 
Euacuato quod ex parte gemimus. 

Oliuae binae pietatis 
20 Unicae fide deuotos 

Spe robustos maxime. 



XXX. Cod. Bern. 455 s. X f. 6K 

V. 3 saeculum m. II additum. 5 die. 8 secli. 10 uite. 
12 praecantum. 13 resoluet ibi. 15 cgregie, e m. II adiedutn. 
21 maxime] e in ras. 



VERSVS DE SANCTO CtERMANO. 55 

Fonte repletos caritatis 
Gemine post mortem carnis 
Impetrate uiuere. 

Sit trinitati sempiterna gloria, 25 

Honor, potestas atque iubilatio, 
In unitate cui manet imperium 
Extunc et modo per aeterna saecula. 



XXXI. 

VERSVS DE SAXCTO GERMANO. 

Iste confessor domini sacratus, 
Festa plebs cuius celebrat per orbem, 
Hodie laetus meruit secreta 
Scandere caeli. 

Qui pius, prudens, humilis. pudicus, 5 

Sobrius, castus fuit et quietus, 
Vita dum praesens uegetauit eius 

Corporis artus. 
Ad sacrum cuius tumulum frequenter 
Membra languentum modo sanitati, 10 

Quolibet morbo fuerint grauata, 

Restituuntur. 

Unde nunc noster chorus in honores 
Ipsius hymnum canat hunc libenter 



V. 25 fuit sempiternae. '28 saecula] additum ameo. 

XXXI. Cod. Bern. 455 s. X f. 6^. 

V. 2 caelebrat. 13 honores. s in ras. 14 canat hymnum. 



56 CARMINA MEDII AEVI. 

15 Ut piis eius meritis iuuemur 
Omne per aeuum. 

Sit salus illi, decus atque uirtus, 
Qui supra caeli resiclens cacumeu 
Totius mundi machinam gubernat 
20 Trinus et unus. 



XXXII. 

VERSYS DE SANCTO DIONYSIO. 

Caeli ciues adplaudite 
Mundi iocundo lumini, 
Quo inlustratur caelitus 
Diei huius gratia. 

5 Praecelsa fides martyris 

Sacrique uita antistitis 
Dionysii nobilis 
Hodie palmani suscepit. 

Areopago Athenae 
10 Regis sumpsit diadema, 

Caelestis gemmam fulgidam, 
Dionysium sophistam, 

Paulo docente speculum 
Habet fides fidelium 
15 Et spiculum gentilitas, 

Quem ante murum nouerat. 



V. 20 unus] additum ameu. 

XXXII. Cod. Bcrn. 455 s. X f. 7». In titulo: DIONISIO. 

V. 7 dionisii, sic semper. 9 ariopago. 



VERSVS DE SANCTO DIONYSIO. 57 

Miro clarescens dogmate 
Inlumiuauit Graeciam 
Et inclitus hinc pontifex 
Urbem Romanam adiit. 20 

Clemeute Romae praesule 
lubente uenit Galliam, 
Cui iubar solis splendidi 
Inluxit signis famine. 

Tandem repulso daemone, 25 

Constructo sacro opere, 
Poenis affectus maximis 
Caesa ceruice caelura petit. 

Aue, pater, scandens polum, 
Aue, pie, uisens solum, 30 

Annua festi munera 
Tua sacrans praesentia. 

Offer, sacerdos optime, 
Gemitus nostros et preces, 
Firma fidem, martyr dei, 35 

Moresque nostros corrige. 

Ope guberna fragiles 
In mundi huius pelago 
Atque exutos corpore 
Pie benignus suscipe. 40 

Quo sine fine gloria 
Deo patri cum filio, 
Una cum sancto spiritu, 
Tecum canamus perpetim. 



V. 18 greciam. 25 daemonse. 27 paenis. 34 gemitua m ras. 
praeces. 44 perpetim] additum amen. 



58 CARMINA MEDII AEVI. 

XXXIII. 

VERSYS DE YIRGINIBVS. 

Virginis proles opifexque matris, 
Virgo quem gessit peperitque uirgo, 
Virginis festum canimus tropliaeum, 
Accipe uotum. 

5 Haec tua uirgo duplici beata 

Sorte dum gessit fragilem domare 
Corporis sexum, domuit cruento 
Corpore saeclum. 

Inde nec mortem nec amica mortis 
10 Saeua poenarum genera pauescens 

Sanguine fuso meruit sacratum 
Scandere caelum. 

Huius obtentu deus alme, nostris 
Parce iam culpis uitia remittens, 
15 Quo tibi puri resonemus almum 

Pectoris hymnum. 

Gloria patri genitaeque proli 
Et tibi compar utriusque semper, 
Spiritus alme, deus unus omni 
20 Tempore saecli. 



XXXIII. Cod. Bern, 455 s. X f. 7". 

V. 3 tropheum. 8 secluTn. 20 saeculi anien. 



VERSVS IN NATALE APOSTOLORVM. 59 

XXXIV. 

VERSVS IN NATALE APOSTOLORVM. 

Apostolorum principem, 
Celsam columnam ecclesiae, 
Fortem petram fundamine, 
Petrum tideles concrepent. 

Hic pastor et aicarius 5 

Altissimi praelatus est, 
Bariona non promerens 
Et porta caeli lactus est. 

Clarus sacro praeconio, 
Princeps caputque principum, 10 

Dignus, cui dans gloriam 
Pedes redemptor abluit. 

Qui puppe lapsus pendulo 
Pontum premit uestigio 
Et dorsa per liquentia 15 

Fidus tide perambulat. 

Tactu salubri arentia 
Resuscitans cadauera, 
Et umbra quotquot attigit 
Aegros, medelam contulit. 20 

Virtute tanta nobilis, 
Ubique primus enitens 
Roraae cathedrae praesul est 
Et arce caeli consul est. 25 



XXXIV. Cod. Bern. 455 s. X f. 8 \ 

V. 12 ablui. 19 umbra quae quod attigit egros. 23 rome 
cathedre. 



60 CARMINA MEDIl AEVI. 

XXXV. 

ITEM ALIYD. 

Apostolorum passio 
Diem sacrauit saeculi 
Petri triumphum nobilem, 
Pauli coronam praeferens. 

5 Coniunxit aequales uiros 

Cruor triumphalis necis, 
Deum secuti praesulem 
Christi coronauit fides. 

Primus Petrus apostolus 
10 Nec Paulus inpar gratiae, 

Electionis uas sacrae 
Petri adaequauit fidem. 

Verso crucis uestigio 
Simon honorem dans deo 
15 Suspensus ascendit dati 

Non inmemor oraculi. 

Praecinctus, ut dictum est, senex 
Eleuatus ab altero, 
Quo nollet, iuit, sed uolens 
20 Mortem subegit asperam. 

Prodire quis mundum putet, 
Concurrere plebem poli, 
Electa, gentium caput, 
Fides, magistra gentium? 



XXXV. Cod. Berti. 455 s. X f. 8^. ITEM ALIVM. 

V. 7 presulem. 17 senes. 19 ibit. 24 gentium. Sit laus. 



VERSVS IN NATALE SANCTI BENEDICTI. 61 



XXXVI. 

VERSYS IN MTALE SANCTI BENEDICTI. 

Christe, sanctorum decus atque uirtus, 
Vita et forma, uia, lux et auctor, 
Supplicum uota pariterque hymnum 
Suscipe clemens. 

Qui tuum dudum Benedictum ad te 5 

Adtrahens mire segregasti mundo, 
Ut probra mundi reprobare discens 
Te sequeretur. 

Cuius deuotum animum pueri 
Gratia prostas fidei ualere, 10 

Qua ualens mire precibus peregit 
Mente fideli. 

Deinde extendens pedem in remotis 
Ardua scandit cruciare malens 
Corporis artus iuuenilis ardens 15 

Castus amore. 

Inbuit posthinc homines beatos 
Regulis artis animos retundi 
Et iugo semper domini polorum 
Subdere colla. 20 

E quibus Maurus, sedulus minister, 
Gurgite ductum placidum puerum 



XXXVI. Cod. Bern. 455 s. X f. 8". 

V. 6 miiudum, corr. 7 probi^a. 11 praecibus. 14 mellens, 
corr. mallens. 16 /'mi casto. 17 /'««i beatus. 18 /m«< regule artus. 
20 fuit subsedere. 



62 CARMINA MEDII AEVI. 

Obsequens patri latice leuatum 
Aequore traxit. 

25 In quibus ipse uia rite elarens 

Actibus sanctis docet ammonendo, 
Sic dei iussis libere parendo 
Mente subesse. 

Huius, Christe, meritis, precamur, 
30 Arceas iram, tvibuas fauorem, 

Gratiam praestes ueniamque nobis, 
Mitis ad omnes. 

Praebe, oramus, deus alme rector, 
Ut fides nostra uitiis resistat 
35 Atque uirtutum studiis ministret 
Pectore puro. 

Gloriam patri resonemus omnes 
Et tibi, Christe, genite superne, 
Cum quibus sanctus simul et creator 
40 Spiritus exstat. 



XXXVII. 

VERSYS DE MARTYRIBVS. 

Aeterna Christi munera 
Et martyrum uictorias 



V. 23 fuit leuatus. 25 fuit recte. v. 29 seq. usque ad finem 
alia manu scripti sunt priori scriptura eradendo suhlata. 29 
praecamur. ol prestes. 33 prebe. 34 uiciis. 36 rectore. 40 ex- 
stat. amen. 

XXXVII. Cod. Bern. 455 s. X f. 9^. 

V. 2 et martjrum] stiprascr. m. II. apoatolorum. 



VERSVS DE MARTYRTBVS. 63 

Laudes ferentes debitas 
Laeti canamus mentibus, 

Ecclesiarum principes, 5 

Belli triumphales duces, 
Caelestis aulae milites 
Et uera mundi lumina. 

Terrore uicto saeculi 
Poenisque spretis corporis 10 

Mortis sacrae conpendio 
Vitam beatam possident. 

Traduntur igni martyres 
Et bestiarum dentibus, 
Armata saeuit ungulis 15 

Tortoris insani manus. 

Nudata pendent uiscera, 
Sanguis sacratus funditur, 
Sed permanent immobiles 
Vitae perennis gratia. 20 

Deuota sanctorum fides, 
Inuicta spes credentium, 
Perfecta Christi caritas 
Mundi triumphat principes. 

In his paterna gloria, 25 

In his uoluntas spiritus, 
Exultat in his filius, 
Caelum repletur gaudio. 



V. 3 ferentes] suprascr. m. II canentes. 4 leti. 7 aule. 
10 paenisque. 11 sacre. 15 aeuit. 16 in sani. 17 pedent. 19 sed] 
fuit sem. 20 uite perhennis. 27 filius supra Uneam. 



64 CARMINA MEDII AEVI. 

Te Dunc redemptor quaesumus, 
30 Ut martyrum consortio 

Jungas precantes seruulos 
In sempiterna saecula. 



xxxvm. 
ITEM ALIVD. 

Rex gloriose martyrum, 
Corona contitentium, 
Qui respuentes terrea 
Perducis ad caelestia. 

5 Aurem benignam protinus 

Adpone nostris uocibus, 
Trophaea sacra pangimus, 
Ignoce, quod deliquimus. 

Tu uincis in martyribus 
10 Parcendo confessoribus, 

Tu uince nostra crimina 
Donando indulgentiam. 



V. 29 quaesumus] qi. 30 martyrum] suprascr. apostolorum. 
31 fuit seruulis. 32 secula. amen. 

XXXVIII. Cod. Bern. 455 s. X f. W. ITEM ALIVM. 

V. 2 eoronae fuisse videtur. 3 respuentes] fuit dispuentes 
quod fortasse tenendttm. 3 terrena, corr. terrea. 7 trophea 



VERSVS DE VNO MARTYRE. 65 

XXXIX. 

VERSVS DE YNO MARTIRE. 

Martyr dei, qui uniciim 
Petris sequendo filium 
Vic[tor] triumphans hostibus, 
Victor fruens cael[estibus]. 

Tui precatus munere 5 

Nostrum reatum dilue, 
.... mali contagium 
Vitae remouens taedi[um]. 

Soluta sunt iam uincula 
Tui sacrati corp[oris] 10 

.... nos solue uinculis 
SaecH amore tilii. 



XL. 

ITEM AIIVD. 

Deus tuorum militum 

Sors et 

.... canentis martyris 

Hic nempe mundi gaudia 
Et blandimenta noxia 
Caduca rite deputans 
Peruenit ad caelestia. 



XXXIX. Cod. Beni. 455 s. X f. 10 \ Folii pars periit; 
quae uncinis circumscripta sunt, supplevi. 

V. 7 contagium, corr. contagia. 8 tedii ... 11 uinclis. 
XL. Cod. Bern. 455 s. X f. lO^: ITEM ALIVM. 
V. 2—4 ex parte deleti. 
Hagen carmina medii aevi. 5 



66 CABMINA MEDIl AEVI. 

Poenas cucurrit fortiter 
10 Et sustulit uiriliter, 

Pro te refundens sanguinem 
Aeterna dona possidet. 

Ob hoc precatu supplici 
Te poscimus piissime, 
15 In hoc triumpho martyris 

Dimitte noxam seruulis. 



XLI. 

VERSYS DE CO^FESSORIBVS. 

Jesu, redemptor omnium, 
Perpes corona praesulum, 
In hac die clementius 
Nostris faueto uocibus. 

5 ... [sa]crique nominis 

Confessor almus claruit 

[celjebrat annua 

Deuota plebs solemnia. 

.... [mun]di gaudia 
10 Huius caduca respuens 

[ca]elestibus 

Laetus potitur praemiis. 



V. 13 praecatu. 16 seruulis. Sit laus. 
XLI. Cod. Bern. 455 s. X f. lO^. Folii pars abscissa est. 
Voculis neumae superpositae sunt. 
V. 11 . . elestibus. 



VERSVS DE CONFESSORIBVS. 67 

annue 

Nobis sequi uestigia 

lis 15 

Dimitte noxam criminis. 

[pjatrique gloria 

. . . et in perpetuum. 20 



XLII. 

Summe confessor sacer et sacerdos. 
Temporum meta rota torquet anni, 
Terapus est nobis tibi consecratum 
Pangere festum. 

Praesul, insignis meritisque clara 5 

Te sacra cleri populique turba 
Corde prostrato pietate poscit 
Vernula patrem. 

Vota cunctorum releuans in aula 
Regis aeterni foueas utrumque 10 

Ordinem, cuius pius extitisti 
Pastor in urbe. 



V. 20 im perpetuum. 

XLII. Cod. Bern. 455 s. X f. 11'^. Titulus una cum ima 
f. 10 parte periit. Sed quia hic quoque de confessore agitur, 
nil nisi ITEM ALIVD praescriptum fuisse videtur. 

V. 5 presul. 



68 CARMINA MEDII AEVJ. 

Questibus cunctis referunt gementes 
Gesta culparum lacrimisque pandunt 
15 Pessimae mentis animique nigri 
Crimine dira. 

Dignaque poena reuocat in hora, 
Nostra cum dira miseros perurget 
Pandere mundo uariante facta 
20 Caelitus ira. 



XLIII. 

VERSVS IN NATAIE OMMYM SA^CTORVM. 

Sanctorum meritis inclita gaudia 
Pangamus, socii, gestaque fortia. 
Nam gliscit animus promere cantibus 
Victorum genus optimum. 

5 Hi sunt, quos retincns mundus inhorruit, 
Ipsum nam sterili tiore per aridum 
Spreuere penitus teque secuti sunt, 
Rex Christe bone, caelitus. 

Hi pro te Furias atque ferocium 
10 Calcarunt hominum saeuaque uerbera, 
Cessit his lacerans fortitcr ungulas 
Nec arsit penetralia. 



V. 15 pessime animeque. 17 paena in ora. 20 ira] se. 
quitur: Gloria Christo patulo canamus. 
XLIII. Cod. Bern. 455 s. X f. 11 ». 
V. 7 paenitus. 10 fuit humanum suaque. 12 necarsit. 



VERSVS DE VIRGINIBVS. 69 

Caeduntur gladiis more bidentium, 
Non murmur resonat, non querimonia, 
Sed corde tacito mens bene conscia 15 

Conseruat patientiam. 

Quae nox, quae poterit lingua retexere, 
Quae tu martyribus munera praeparas? 
Rubri nam fluido sanguine laureis 
Ditantur bene fulgidis. 20 

Te trina deitas unaque poscimus, 
Ut culpas abluas, noxia subtrahas, 
Des pacem famulis, nos puoque gloria 
Per cuncta tibi saecula. 



XLIV. 

VERSVS DE VIRGIMBVS. 

Jesu, corona uirginum, 
Quem mater illa concepit, 
Quae sola uirgo parturit, 
Haec uota clemens accipe. 

Qui pascis inter lilia, 
Saeptus choreis uirginum, 
Sponsus decorans gloria 
Sponsisque reddens praemia. 



V. 13 ceduntur. 24 saecula amen. 
XLIV. Cod. Bern. 455 s. X f. 11 ''. 
V. 6 septua coreis. 



70 CARMINA MEDII AEVL 

Quocumque pergi?, uirgines 
10 Secuntur atque laudibus 

Post te canentes cursitant 
Hymnosque dulces personant. 

Te . . . . precamur largius^ 
Nostris adauge mentibus 
15 Nescire prorsus omnia 

Corruptionis uulnera. 



XLV. 

Tibi, Christe, splendor patris, 
Vita, uirtus cordium, 
In conspectu angelorum 
Votis, uoce psallimus, 
5 Alternatum concrepando 

Melos damus uocibus. 

Collaudamus uenerantes 
Omnes caeli milites, 
Sed praecipue primat[usj 
10 Caelestis exercitus, 

Michaelem in uirtute 
Conterentem Zabulon. 

Quo custode procul pellens, 
Rex Christe piissime, 
15 Omne nefas inimici 



V. 9 ftiit quotc\;mque. 11 poste. 12 ymnosque dulcis. 
13 Te praecamur. 

XLV. Cod. Bern. 455 s. X f. 12 »■ in marg. manu II. 



VERSVS IN NATALE SANCTI MICHAHELIS. 71 

Mundos corde, corpore, 
Paradiso redde tuo 
Nos sola clemen[tia]. 

Gloriani patri m . . . . 
Personemus uocibus, 20 

Gloriam canamus Christo, 
Gloriam paracleto, 
Qui deus trin[us] et unus 
Extat ante saecula. 



XLVI. 

VERSVS IN NATAIE SANCTI MICHAHEIIS. 

Christe, sanctorum decus angelorum, 
Rector humani generis et auctor, 
Nobis aeternum tribue benignus 

Scandere regnum. 
Angelum pacis Michahel ad istam 5 

Caelitus mitte, rogitamus, aulam, 
Nobis ut crebro ueniente crescant 

Prospera cuncta. 

Angelus fortis Gabrihel ut hostem 
Pellat antiquum, uolitet ab alto, 10 

Saepius templum ueniat et istum 
Visere nostrum. 



V. 19 patri] quod sequebatur vocabulum evanuit. 22 para- 
clyto. 24 saecula amen. 

XLVI. Cod. Bern. 455 s. X f. 12 ^. 

V. 3 tribufe. 5 angelus , corr. angelum sistat , corr. ad 
istam. 8 prospera cuncta] pro, supplevit m. II. 9 ut fortem, 
suprascr. hostem m. II. 11 sepius. 



72 CAEMINA MEDn AEVI. 

Angelum nobis, medicum salutis, 
Mitte de caelo Raphahel, ut omnes 
15 Sanet aegrotos pariterque nostros 

Dirigat actus. 

Hic dei nostri genetrix Maria 
Totus et nobis chorus angelorum 
Semper adsistat, simul et beata 
20 Contio tota. 



XLVII. 

VERSYS IN DEDICATIOXE ECCLESIAE. 

Christe, cunctorum dominator alme, 
Patris aeterni genitus ab ore, 
Supplicum uota pariterque hymnum 
Cerne benignus. 

5 Cerne, quod puro deus in honore 

Plebs tua supplex resonet in aula, 
Annua cuius redeunt colenda 
Tempora festa. 

Haec domus rite tibi dedicata 
10 Noscitur, in qua populus sacratum 

Corpus assumit, uiuit et beati 
Sanguinis haustum. 



V. 13 medicmn] cf. supra. nr. II, 5. III, 3. 15 egrotos. 20 
concio tota] additum m. II.: prestet hoc nobis deitas. 
XLVII. Cod. Bern. 455 s. X f. 12 \ In titulo ECCLE. 
V. 3 ymQum. 12 austum. 



VERSVS IN DEDICATIONE ECCLESIAE. 73 

Hic sacrosancti latices ueternas 
Diluunt culpas perimuntque noxas 
Chrismate uero, genus ut creetur 15 

Christicolarum. 

Hic salus aegris, medicina fessis, 
Lumen orbatis ueniaque nostris 
Fertur offensis, timor atque maeror 
Pellitur omnis. 20 

Daemonis saeua perit hic rapina, 
Peruicax monstrum pauet et retenta 
Corpora linquens fugit in remotas 

Ocius umbras. 
Hic locus nempe uocitatur aula 25 

Regis inmensi niueaque caeli 
Porta, quae uitae patriam petentes 

Accipit omnes, 
Turbo quam nullus quatit aut uagantes 
Diruunt uenti penetrantque nimbi, 30 

Non taetris laedit piceas tenebras 

Tartarus horrens. 

Quaesumus ergo, deus, ut sereno 
Annuas uultu faraulos gubernans, 
Qui tuo summo celebrant amore 35 

Gaudia templi. 

Nulla nos uitae crucient molesta, 
Sint dies laeti placidaeque noctes, 
Nullus ex nobis pereunte mundo 
Sentiat ignes. 40 



V. 15 crismate. 17 egris. 19 meror. 21 deniouis. 27 por- 
taque uite. 28 omnis. 30 nibi. 31 tetras ledit. 33 qs ergo di 
ut sermo. 37 uite molestas. 38 placideque. 



74 CARMINA MEDII AEVI. 

Hic dies, in quo tibi consecratam 
Conspicis aram, tribuat perenne 
Gaudium nobis, uigeatque longo 
Temporis usu. 

45 Gloria summum resonet parentem, 

Gloria natum pariterque sanctum 
Spiritum, dulci moduletur hymno 
Orane per aeuum. 



XLVIII. 

AD i\OCTVMOS. 

Nocte surgentes uigilemus omnes, 
Semper in psalmis meditemur atque 
Viribus totis domino canamus 
Dulciter hymnos, 

5 Ut pio regi pariter canentes 

Cum suis sanctis mereamur aulam 
Ingredi caeli simul et beate 
Ducere uitam. 

Praestet hoc nobis deitas beata 
10 Patris et nati pariterque sancti 

Spiritus, cui reboamus omni 
Gloria mundi. 



V. 42 perhenne. 43 uige atque. 47 ymno. 

XLVIII. Cod. Bern. 455 s. X f. 13 \ Titulus m. II. additus 
litteris minusculis. 

V. 4 hymnos] ignos. 6 aula. 7 prestet. 11 inter reboamus 
et omni aliquid erasuni. 



VERSVS DE ACCIPITRE ET PAVONE. 75 

XLIX. 

Ecce iam noctis tenuatur umbra, 
Lucis Aurora rutilans cdruscat, 
Nisibus totis rogitemus omnes 
Cunctipotentem, 

Ut deus nosmet miseratus omnem 5 

Pellat languorem, tribuat salutem, 
Donet et nobis pietatem patris 
Regna polorura. 



L. 

VERSVS DE ACCIPITRE ET PAVONE. 

Auis haec magna 
Ad astra tendit, 
Alta subliriies 
Aspergens uoces, 

Agnum conlaudat, 5 

Auctorem cunctis. 

Bonus plasmator 
Bene laudetur, 
Bona per orbem 

Bene formauit, 10 

Bona percomplens 
Benigna tegit. 



XLIX. Cod. Bern. 455 s. X f. 13 \ Super$criptum m. II.: 
Ad laudes. 

V. 6 langorem. 

L. Cod. Bern. 455 s. X f. 13\ Versibus 1—6 neumae super- 
positae sunt. 



76 CARMINA MEDII AEVl. 

Contectis plumis 
Coucussit pennas, 
15 Cauda coruscat 

Colore fulgens, 
Cantum emittit, 
Cuuctis praecellit. 

Dilatat pauo 
20 Dignis triumphis 

Diuersis modis 
Duo in rotis, 
De paruis membris 
Ditior cunctis. 

25 Extrema die 

Extinctus sole 

Excelsus, subens 

Euadat male, 

Extendens plumis 
30 Euolat summis. 

Fortis acceptor, 
Firmior pauo 
Ferocem siue 
Fidus despexit, 
35 Felix inuictus 

^rmus permansit. 

Gloriam ipsi 
Gaudens uicisse, 
Girans in circo, 
40 Gestans in plumis, 

Gauisus canit 
Gloria pompis. 
V. 18 precellit. 24 decior. 30 sutnia. 32 pauor. 



VERSVS DE ACCIPITEE ET PAVONE. 77 

Hic uolatu, 
Angeli uultu, 

Honesto modo, 45 

Hilari uultu, 
Hoc est mirandus 
Huius aspectus. 

In tempus uiri 
Ignis cum floris 50 

lungunt pennata, 
Inuitant pascha, 
Inuicem sonant 
Ipse et pauo. 

Largum plaudunt 55 

Linguis uibrantes, 
Liquescet melle, 
Longe sonantur 
Laudantque patrem 
Laeti canentes. 60 

Mirum probatur 
Mortua carnis 
Multum post tempus 
Marcida linquens, 

Malique musce 65 

Minime tangit. 

Nullusque tempus 
Numquam excedit 
Nullusque uermis 



V. 48 aspectu. 49 an in tempus ueris, Iris cum floret? 
55 plaudent. 56 uibrantis. 58 an sonantesV 60 canemus. 64 li- 
quens. 



78 CARMINA MEDII AEVI. 

70 Numquam uoratur, 

Nec ullus quidem 
Non iuuenitur. 

Ouum exitus 
Oblitum nidi 
75 Ornatus plumis 

Oportet cauda, 
Obuia cunctis 
Offerens bella. 

Pulchra est iuncta 
80 Pauone pugna, 

Pergunt simul 
Pedes uibrantes, 
Plagis cruentis 
Pectus adtendunt. 

85 Quam pulchri, totus 

Quasi platanus, 

Qui hoc uiatus 

Quem quod gemmatus, 

Quod uidens pectus, 
90 Quasi zmaragdus. 

Regali ritu 
Rutulat pauo 
Recto cum digno 
Regali cibo 

95 Regali . . . 
Regali esso, 

Satisque pinguis 
Satiat nimis, 

V. 74 nidu. 92 rutulet. 95 imt regali lacuna est in codtee. 

96 es8o] an esu ? 



VERSVS DE ACCIPITRE ET PAVONE. 79 

Sapor uel gustus 

Satiat pectus 100 

Solusque bonus, 

Similis nullus. 

Trinitas summa, 
Tibi sit gloria, 

Tu factor bone, 105 

Tu cunctis uita, 
Tantaque magna 
Tegis sub astra. 

Unumque trinum, 
Unus triumphus, 110 

Verus occisus, 
Verus aeternus, 
Volans ad caelum, 
Viuens aeternus. 

Christus est natus, 115 

Christus est passus, 
Christus in cruce, 
Christus se iussit, 
Christus in sepulcro, 
Christus resurrexit. 120 



V. 103 sumat. 108 tegit. 110 triumphis. v. 115—120 ut 
alpliabeti ratio in hoc carmine uhique seruata retineretur, Christi 
nomen semper Graeoo more Xpus scriptum est. 118 se iussit] 
an decessit.^ ^ 



80 CARMINA MEDll AEVI. 

LI. 

VERSVS FORTVMI E HONORE SANCTAE 
CRVCIS. 

Pange, lingua, gloriosi 
Praelium certaminis 
Et super crucis trophaeum 
Dic triumpluim nobile, 
5 Qualiter redemptor orbis 

Immolatus uicerit. 

De parentis protoplasti 
Fraude factor condolens, 
Quando pomi noxialis 
10 Morte morsu corruit, 

Ipse lignum tunc notauit, 
Damna ligni ut solueret. 

Hoc opus nostrae salutis 
Ordo depoposcerat, 
15 Multiformis proditoris 

Ars ut artem falleret 
Et medelam ferret inde, 
Hostis unde laeserat. 

Quando uenit ergo sacri 
20 Plenitudo temporis, 

Missus est ab arce patris, 
Natus orbis conditor 
Atque uentre uirginali 
Caro factus prodiit. 

LI. Cod. Bern. 455 s. X f. 14^. In titulo SOE. 
V. 3 tropheiim, h erasa. 12 dampna. 18 leserat. 24 fuit 
carne. 



VEESVS FORTVNATI D£ CRVCE. 81 

Vagit infans inter arta 25 

Conditus praesaepia, 
Membra pannis inuoluta 
Virgo mater alligat, 
Et pedes manusque, crura 
Picta stringit fascia. 30 

Lustra sex qui iam peracta, 
Tempus implens corporis 
Se uolente natus ad hoc 
Passioni deditus 

Agnus in cruce leuatur, 35 

Immolandus stipite. 

Hic aceto fel, harundo 
Sputa claui lancea 
Mite corpus perforatur, 
Sanguis unda profluit, 40 

Terra, pontus, astra, mundus 
Quo lauantur flumine. 

Crux fldelis, inter omnes 
Arbor una nobilis, 

Nulla silua talem profert 45 

Flore, fronde, germine; 
Dulce lignum, dulcem clauum. 
Dulce pondus sustinens. 

Flecte ramos, arbor alta, 
Tensa laxa uiscera, 50 

Et rigor lentescat ille, 
Quem dedit natiuitas, 
Ut superni membra regis 
Mite tendas stipite. 

V. 26 praesepia. 30 stricta pingit. 87 a coeto. 54 mitte. 

HAGEN CARMIN-A MEDH AEVI. " 



82 CARMINA MEDII AEVI. 

55 Sola digna tu fuisti 

Ferre pretium saeculi 
Atque portum praeparare 
Nauta mundo naufrago, 
Quem sacer cruor perunxit 

50 Fusus agni corpore. 



LU 

ITEM YERSVS FORTYMTI AD CIIILPERICYM 
REGEM. 

Aspera conditio et sors iureuocabilis horae, 

Quam generi humano tristis origo dedit, 
Cum suadens coluber proiecit ab ore uenenum, 

Morsu et serpentis mors fuit Eua nocens. 
5 Sumpsit ab ipso extunc Adam patre terra dolo- 

Et de matre gemens mundus amara capit. [rem 
Praeuaricando duo probro damnantur acerbo: 

Ille labore dolet, haec generando gemit. 
Mors uenit inde uorax transmissa nepotibus ipsis 
10 Heredesque suos tollit origo nocens. 
Ecce hoc triste nefas nobis genuere parentes; 

Coeperat unde prius, hinc ruit omne genus. 
Primus Abel cecidit miserando uuhiere caesus 

Ac fraterna sibi sarcula menibra fodent. 



V. 56 praetium seculi. 58 fuit naute naufragio. 
LII. Cod. Bern. 455 s. X f. 15^. 

V. 1 hore. 4 et jii^nctis subterpositis deletum. 7 dampnan- 
tur. 10 nocens] suprascr. m. II. necis. 12 co"=perat. 13 ce.sus, 



ITEM VERSVS FORTVNATI. 83 

Post quoque sed obiit sub Abel uice redditus is-i5 

Et quamuis rediit, non sine fine fuit. [dem, 
Quid Noe memorem laudatum uoce Tonantis, 

Quem leuis arca tulit, nunc grauis arua premit. 
Sic quoque Sem et lafeth, iustissima denique pro- 

Sancta et progenies tale cucurrit iter. [les 20 

Quid patriarcha Abraham, Isaac, lacob quoque 

Cum de lege necis nemo solutus adest? [dignus, 
Melchisedech etiam, domini sacer ore sacerdos, 

lacobque seu geniti sic abiere sui. 
Legifer ipse iacet Moyses, Aaronque sacerdos 25 

Alloquiisque dei dignus amicus obit. 
Successorque suus, populi dux inclitus, lesus, 

Quos legitis libris, occubuere patres. 
Quid Gedeon, Samson uel quisquis in ordine iu- 

Mortem sub domino iudice nemo fugit. [dex?30 
Israhelita potens Dauid rex atque propheta 

Est situs in tumulo cum Salomone suo. 
Esaias, Danihel, Samuhel lonasque ])eatus 

Viuens sub pelago stat modo pressus humo. 
Princeps claue Petrus, primus quoque dogmatess 

Quamuis excelsi, corpora terra tegit. [Paulus, 
Semine ab humano cui nullus maior habetur 

Vir, baptista potens, ipse lohannes obit. 
Enoch Eliasque hoc adhuc expectat uterque, 

Qui satus ex homine est, et moriturus erit. 40 
Ipse creator ouans surgens cito Christus ab umbris, 

Hic, quia natus homo est, carne sepultus humo. 



V. 15 sedh obiit reditus, altera d suprascr. 18 arua] fuit 
arca. 21 uel isaac , uel punctis del. 24 lacob quoque 25 aaron- 
quoque. 30 morti. 36 quamuis celse. 38 obiit. 49 Enoc heli- 
asque. 40 satus] suprascr. n = natus, contra metrum. 



84 CARMINA MEDII AEVI. 

Quis, rogo, non raoritur, raortem gustante salute, 

Dum pro me uoluit hic mea uita mori? 
45D1C mihi, quid poterunt Augusti aut culmina re- 

Membra creatoris cum iacuere petris? [gum 
Brachia non retrahunt fortes neque purpura reges : 

Vir quicumque uenit puluere, puluis erit. 
Noscimur aequales moriraurque aequaliter oranes. 
50 Una ex Adara est raors, Christus et una salus. 
Diuersa est merces: funus taraen omnibus unum: 

Infantes, iuuenes: sic moriere senes. 
Ergo quid hinc faciraus, (nunc te rogo, celsa po- 

Cum nihili auxihi possumus esse roi? [testas), 



LIII. 

VERSVS DE lACOB ET lOSEPII. 

^ Tertio in tlore mundus 

Adhuc cum pubesceret, 
In decore iuuentutis 
Saeculum pulchresceret 

5 Atque proles subter omnes 

Latos caeli cardines 
Germinando pullularet 
Huraana feliciter. 

Natus est homo in mundum 
10 Patriarcha nobihs. 



V. 47 regis. 52 moriere = mortui sunt. 
LIII. Cod. Bern. 455 s. X f. 10 \ 

V. 4 pukresceret. 5 prole, in marg. uel prolis. 6 latus 
7 pullularet, corr. pulularet. 



VERSVS DE lACOB ET lOSEPH. 85 

Abraham dei amicus, 

Puer fidelissimus, 

Heber aurea de stirpe 

Oriundus extitit, 

A quo coepit Hebraeorum 15 

Diffamari populus. 

Huic sterilis beata 
Sara sanctum peperit 
Filium, cui nomen dedit 
Bonus dei angelus: 20 

Clausus adhuc uulua matris 
Isaac uocatus est, 
Quem in dei holocaustum 
Pater iustus obtulit. 

Hic Rebecca de coniuge 25 

lacob sanctum domini 
Habuit prolem, quem deus 
Dilexit in specie: 
Hic duodecim quaternis 
Genuit de matribus 30 

Filios a quibus gens est 
Israel lectissima. 

Qui beatus patriarcha 
Filium carissimum 

Genuit in senectute, 35 

loseph nomen indidit, 
Quem dilexit super omnes 
Natos singulariter: 



V. 15 hebreorum. 17 baeata. 20 nomen] suprascr. dei. 25 
iacob supra lin. add. 32 lectissima, corr. letissima. 



86 CARMINA MEDII AEVI. 

Hic paternam reuelabat 
40 Senectutem iugiter. 

Fecit ille pater suus 
Tunicam talariam 
Vario polimitoque 
Contextam de stamine: 
45 Erat pulcher in aspectu, 

Venustus in specie, 
Lilii ad instar nitens, 
Roseus, ut rosula. 

Hic in nocte soporatus 
50 Praesagum per spiritum 

Vidit somnia, quae patri 
Fratribusque retulit, 
Quem inuidiae tulerunt 
Dictis seminarium 
55 Odiique cum liuore 

Ministrabant fomitem : 

«Segetum albentes spicas 
Putabam nos falcibus 
Resecare sicque meum 
60 Ligatum manipulum 

(Stabat) uestros adorare 
Conspexi fasciculos. » 
Haec dicente corda fratrum 
Altus dolor obruit. 

65 «Vidi solem atque lunam, 

Sed et stellas undecim 



V. 39 paterna. 43 fuit polimiteque. 47 liliis. 51 fuit som- 
niaque. 53 inuide retulerunt, re suhterducta linea deJ. 



VERSVS DE lACOB ET lOSEPH. 87 

Me in somnis adorare 

Venerandis radiis.» 

Ob quam causam duris eum 

Pater dictis corripit, 70 

Tacitus tamen rem clausam 

Voluebat sub pectore. 

His hoc modo gestis pater 
loseph carum filium 

Accersiuit et ad fratres 75 

In pascendis gregibus, 
Ubi erant, iussit ire, 
Ut sciret, quid agerent, 
Ac salutis causam patri 
Repedans exponeret. 80 

Cumque eum fratres sui 
A longe prospicerent, 
Recordati somniorum 
Pleno dolo pectore : 

«Ecce,» inquiunt, «aduenit 85 

Somniator praesagus : 
Hunc, uenite, occidamus 
Et celemus sanguinem. 

Tunc uidebit quid proderunt 
lUi sua somnia 90 

Aut si uera retulerunt 
Per uisum auguria.» 
Haec dicentes abstraxerunt 
Tunicam polimitam 

Et in lacum remiserunt 95 

Innocentem puerum 

V- 72 uo^uebat. 91 si reuera. 



88 CARMINA MEDII AEYl. 

Haedi sanguine praepulchram 
Intinxerunt tunicam 
Fraudulentaque tulerunt 
100 Seni patri nuntia: 

«Hanc inuenimus iacentem, 
Vide, utrum ista sit, 
Tunica filii tui, 
An forte sit altera.» 

105 Scindens pater uestimenta 

Flendo dixit: «ista est 
Tunica filii mei 
loseph dilectissimi: 
Fera pessima comedit 

110 loseph, mala bestia; 

Cani mei cum dolore 
Descendunt ad inferos. 

Heu me, fili meus loseph 

Dulcis, amantissime, 
115 Quem nec manu leui dudum 

Passus eram tangere: 

Modo tua delicata 

Membra fera pessima 

Cruentatis laniata 
120 Deuastauit dentibus. 

Bestia te deuorauit, 
Fregit ossa tenera, 
Irrigantibus medullis 
Suxit undam liquidam, 
125 Sanguis tuus bestiali 

Refulsit in gurgite: 



V. 97 Edi sanguinera. 99 fraudulenta, om. que. 



VERSVS DE lACOB ET lOSEPH. 89 

Mira tua pulcliritudo 
In deserto periit. 

Heu me, fili meus loseph, 
Dulcis, amor unice, 130 

Baculum meae senectae, 
Patri consolatio. 
Lumen eras tu meorum 
Oculorum geminum, 

Tua mea refouebat 135 

Piilchritudo uiscera. 

Cuncta mihi affluebant 
Tecum bona pariter, 
Deuenerunt in me mala • 

Te absente omnia. 140 

Cum dolore modo lugens 
Descendo in saeculum.» 
Hoc modo lacob plorabat 
loseph multo tempore. 

His peractis uenumdatus 145 

Est loseph in Aegypto, 
Innocens in lacum missus, 
Propter quod nefarium 
Non adsensit perpetrare 
Opus deum diligens. 150 

Factus princeps est in terra 
Aegypti gratissimus. 

In illo timet peccare, 
Cuius erat famulus 



V. 128 in defecto, suprascr. ser. 131 seaectutis 153 ti- 
rnuit. 



90 " CAHMINA MEDII AEVI. 

155 Qui clementer eum sua 

Circumcinxit gratia. 
Faraoni indicauit 
Septem laeta tempora, 
Septem tristia praedixit 

160 Post haec redeuntia. 



LIV. 

VERSYS DE HERICO. 

Mecum, Timaui saxa nouem flumina, 
Flete per nouem fontes redundatia, 
Quae salsa gluttit unda ponti lonici, 
Istris Sausque, Tissa, Culpa, Marua, 
sNatissa, Corca, gurgites Isontii. 

Hericum mihi, dulce nomen, plaugite, 
Sirmium, Pola, tellus Aquileiae, 
lulii Forus, Cormonis ruralia, 
Rupes Osopi, iuga Cetenensium, 
loAttensis humus ploret et Albenganus. 

Nec tu cessare, de cuius confinio 
Est oriundus, urbs diues Argentea, 



V. 159 tristitia. 

LIV. Cod. Bern. 4.55 s. X f. 18^; (A) et cod. Bcrn. 394 
s. X f. l^, qui versus 1—10 exhibet, partim neuniis super- 
scriptis (B). 

V. 3 glutit A pontionici B 4 istrissa usque A is.trissa 
issa tissa colpa B 5 gurgites isoncii B gurgitis insontii A 
6 michi B plangitae A 7 polla A 8 rugalia A 9 catenensium B 
cetenensium, corr. cesenensium A 10 abdensis A plorat B 11 
certare decus. 12 urbe diuis. 



VERSVS DE HERICO. 91 

Lugere raulto grauique cum gemitu; 

Ciuem famosum perdidisti nobili 

Germine natum claroque de sanguine. 15 

Barbara lingua Stratiburgus diceris; 
Olim quod nomen amisisti celebre, 
Hoc ego tibi reddidi mellisonum 
Amici dulcis ob amorem, qui fuit 
Lacte nutritus iuxta flumen Quirnea. 20 

Ecclesiarum largus in donariis, 
Pauperum pater, miseris subsidium, 
Hic uiduarum summa consolatio 
Erat, quam mitis carus sacerdotibus, 
Potens in armis, subtilis ingenio. 25 

Barbaras gentes domuit saeuissimas, 
Cingit quas Draua, recludit Danubius, 
Celant quas iunco paludes Maeotides, 
Ponti coartat quas unda salsiflui, 
Dalmatiarum quibus obstat terminus. 30 

Turres Stratonis, limitis principium, 
Scythiae metas, Thraciaeque cardinem, 
A se sequestrat utraque confinia, 
Haec Austro reddit, haec refuudit Boreae, 
Tendit ad portas, quae dicuntur Caspiae. 35 

Libycum litus, quo redundant maria, 
Mons inimice, Laurentus qui diceris. 



V. 14 nobile. 17 admisisti. 18 melli flui sonum. 19 amice 
amore. 21 Acclesiarum. 24 karus. 26 seuissimas. 27 drauua. 
28 celat palutes meotides. 29 pontico coartat. 31 turnestra- 
tonis limidis. 32 sitiae metra stratia qui cardinem. 34 boree 
36 libicum redundet. 37 inimici. 



92 CARMINA MEDII AEVI. 

Vos super umquam imber , ros nec pluuia 
Descendant , flores nec tellus purpureos 
4oGrerminet humus nec fructus triticeos. 

Ulmus nec uitem gemmato cum pampino 
Sustentet uuas nec in ramis pendeat 
Frondea ficus sicco semper stipite, 
Ferat nec rubus mala granis Punica, 
45Promat hirsutus nec globus castaneas. 

Ubi cecidit uir fortis in praelio 
Clipeo fracto, coartata romphea, 
Lanceae summo retunso iam iaculo, 
Sagittis fossum, fundi saxa fortia 
SOCorpus iniecta contriuisse dicitur. 

Heu me, quam durum quamque triste nuntium 
Illa sub die deflenda percrepuit! 
Nam clamor ante horrendus per plateas 
Lacrimis dignus sonuit, quam tristia 
ssEius per uerba mors esset exemplata. 

Matres, mariti, pueri, iuuenculae, 
Domini, serui, sexus omnis, tenera 
Aetas, perualde sacerdotum inclita 
Caterua pugnis sauciata pectora 
eoCrinibus uulsis ululabant pariter. 

Deus aeterne, limi qui de puluere 
Plasmasti tuam primos ad imaginem 
Parentes nostros, per quos omnes morimur, 

V. 39 purpureus. 40 frustus triceus. 42 pondeat. 43 seper. 
45 irsutus. 47 rumphea 48 retonso nam. 51 nuntium] noscitur. 
52 illa sed dies. 53 orrendus. 55 eius ex uestra extemplata. 
56 iuuencule. 58 et asper perualde. 



VERSVS ZMARACDI. 93 

Misisti tuum sed clilectum iilium, 

Viuimus omnes per quem mirabiliter, 65 

Sanguine cuius reclempti purpureo 
Sumus, sacrata cuius carne pascimur, 
Herico tuo, seruulo mellifluo, 
Concecle, quaeso, paradisi gaudia 
Et nunc et ultra per inmensa saecula. 70 



LV. 

VERSVS ZMARACDI. 

Sume plectrum, lingua metri 
Tange cliordas trochaei, 
Aureum deprome carmen 
Aurea de patria, 

Est ubi beata uita 5 

Et perennis gloria. 

Fige stilum dicque primum, 
Rumpe, Christe, uinculum, 
Cordis et fibras resolue, 
Ut tuo de numine 10 

Metrice uel pauca possim 
Te iuuante dicere. 

Tu potestas gloriosa, 
Tu maiestas unica, 
Tu tuorum fortitudo, 15 



V. 67 sacrati. 69 queso. 

LV. Cod. Bern. 455 s. X f. 20^. Primae strophae neumae 
superscriptae sunt. 

V. 2 cordas trochei. 6 perhennis. 



94 CARMINA MEDII AEVI. 

Virtus et potentia, 
Tu decus creaturarum, 
Salus es et omnium. 

Lucis auctor et perennis 
20 Es origo luminis, 

Veritas de ueritate, 
Lumen es de lumine, 
Quo beatis sempiterna 
Manat ipsa caritas. 

25 Manat inde uita, salus, 

Manat inmortalitas, 
Vertis apta nuptialis, 
Manat ipsa caritas, 
Qua beatus perfruendo 

30 Viuit omnis spiritus. 

Es et ipse fons aquarum 
Cunctarum uiuentium, 
Ultro te bibenti prodis, 
Ultro tendis brachia; 
35 Qui sitit, sitire desit, 

Sat bibat, sat hauriat. 

Quos pias tu fonte sacro, 
Quos perunguis chrismate 
Inbuisque Christiano 
40 Sacrosancto dogmate, 

Nos paterno more nutris, 
Hos adoptas, hos beas. 



V. 19 perhennis. 27 nuptiabilis, corr. 36 auriat. 38 cris- 
mate. 



VERSVS ZMARACDI. 95 

Sint ut ipsi sponsa Christi, 
Sint amici, sint dii, 

Cum iocunditate cordis 45 

Possint et perpetuum 
Nuptiarum semper aptum 
Possidere gaudium, 

Gaudium, quod nemo plenum 
Tollat a fidelibus, 5u 

Sed perenne cum beatis 
Possidebunt angelis, 
Ut sit ex utroque semper 
Una Hierosolima. 

Illa scilicet superna 55 

Hierusalem, omnium 
Mater electorum, sacro 
Plena prolis agmine 
Et beatorum caterua 
Saepta semper uirginum; 60 

Cuius in platea semper 
Dulciter raelodians 
Hymnum dicit angelorum 
Pacifer concordia, 

Hymnum semper et beata 65 

Turba fratrum personat. 

Coetus omnis angelorum 
Et thronorura milia 
Magno cum triurapho patri 
AUeluia concinit, 70 

Dicit Alleluia nato, 
Dicit et paracleto. 



V. 51 perhenne. 60 septa. 69 cuni addidi. 71 dicit att. 
72 paraclito. 



96 CARMINA MEDII AEVI. 

Omnibus diebus, horis 
Et momentis singulis, 
75 Mensibus cunctis et annis 

Oranibusque saeculis 
Turba fratrum dicit hymnum 
Mysticis in uocibus. 



LVI. 

ITEM AIIYD. 



Qui cupis esse bonus, qui quaeris uitam honestam, 

Dilige munditiam corporis asque animae. 
Munda domus muudi dominum retinere ualebit; 

Nam tali semper hospite sospes erit, 
5 Cernitur Omnipotens a mundo corde beati : 

Cernere sordiduli non meruere deum. 
Luxuriam fugito, si uis conscendere caelum; 

Nam petit inferna luxuriosus homo. 
Luxuria proceres multos detratit ad ignes, 
10 Pro dolor! et minimos semper ad ima trahit. 
Luxuria prorsus sensus detruncat acumen, 

Inticit et mentem, sauciat atque grauat. 
Diuitias animi pariter detexit, ut aurum, 

Eneruat uires, sordidat atque premit. 
isSemper amat miseros piceis inmergere flammis, 

Semper amat socios subdere daemonibus. 



V. 78 raisticis. 

LVI. Cod. Bern. 455 s. X f. 21^. In titulo: ALIVM, ut 
fere semper. Primo disticho neumae additae sunt. 

V. 2 anime. 5 beatis. 15 piceas mergere flammas, 10 de- 
monibus. 



VERSVS EVGENII. 97 

Ergo caue priulens nocitura libidinis arma, 

Scilicet ingluuieni mephiticamque luem. 
Crapula cum bibuli crassum repleuerit aluum, 

Ad ioca sordidulam luxuriosa trahit. 20 

Semper amat risus, semper crispare cachinnos, 

Semper luxuriam uenter obesus amat 
Ardua regna petis: uentris moderentur habenae, 

Ne stomachi currens frena remissa cadas. 
Si uis ergo poli, frater, conscendere regna, 25 

Dilige munditiam corporis atque animae. 



LVII. 

VERSYS EVGEMI. 

mortalis homo, mortis reminiscere casus: 
Nil pecude distas, si tantum prospera captas. 
Omnia, quae cernis, uanarum gaudia rerum, 
Umbra uelut tenuis, ueloci fine recedunt. 
Praecaue non felix, ne te, dum cernis et audis, 



V. 1 mephiticam] musticeam, corr. misticeam. 21 ama 
cacinnos. 22 ob esus. 23 abene. 25 anime. 

LVII. Cod. Bern. 455 s. X f. 22^ (A). Extat et in cod. 
Bern. 268 s. XVI p. 42 manu P. Danielis scriptum (B), ubi 
in duas partes diuisum est: I v. 1 — 6, 9, 10; II v. 7, 8, 11 — 14, 
ut Petrtim Danielem alio codice usum esse pateat. Deniqiie 
V. 8-5 leguntur in cod. Bern. 312 s. XI— XII f. l^ (C). 
EVGENII, suprascr. m. II CATONIS A ; m B deest inscriptio. 

V. 2 nil] ni B 3 que C 4 uelud denuis C 5 precaue 
nun C non foelix B nec te A cernis B nescis AC audes AB 
audis C 

Haqen carmina medh aevi. 7 



98 CARMINA MEDII AEVI. 

Quassans praecipiti dissoluat turbine finis. 
Dilige pauperiem, mordaces eftuge gazas. 
Non redeunt cupidis post carnis dulcia flammas. 
Porrige poscenti uictum uel contege nudum 
10 Et te post obitum sic talia facta beabunt. 
Quamuis perspicuus auro gemmisque nitescas, 
Pauper et exiguus ibis et nudus ad umbras. 
Id solum tecum post mortis fata manebit, 
Quod bene, quod iuste, quod recte feceris ipse. 



LVIII. 



Qui signati estis Christo, 
Mementote repromisso, 
Quod daturum se in caelo 
Vobis dixft in futuro. 
5 Abicite uana loqui. 

Habetote in prospectu 
Reddituros uos de actu 
Ivationem coram deo, 
Qui uenturus est e caelo. 
10 Abicite uana loqui. 

Hoc de uerbis otiosis 
Idem clamat in scripturis. 



V. 6 seq. Hic est ordo in B: v. 6, 9, 10, 7, 8, 11 dissolua 
B 7 mortales effuge B mordaces] mor in ras. A 8 non B 
nam A reddunt AB v. 8 et 9 in A margini adscrijiti sunt, 
V. 9 repetitus ibidem. 9 . . . tege A 13 facta AB manebunt A. 

LVIII. Cod. Bern. 455 s. X f. 25"- Primae strophae neumae 
sunt superscrip)tae. 

V. 6 Habsto'''. 11 ociosis. 



DE SERMONE VANO. 99 

Ideo, rogo, caiiete 
Leue carmen personare. 
Abicite uana loqui, 15 

Actus uestros immutate 
Et corrigere studete 
Et dignum deo parate 
Habitaculum in corde. 

Abicite uana loqui. 20 

Ora uestra, quae factorem 
Confitentur, ad deuotam 
Seniper sint parata laudem, 
Sicut decet conditorem. 

Abicite uana loqui. 25 

Et quid prodest hic laetari, 
Si contigerit tristari, 
Ubi est perennis uita, 
Gaudia quoque mansura? 

Abicite uana loqui. 30 

Ne, quaeso, deludat praesens 
■ Gaudium meos sodales, 
Sed condite adipisci, 
Ad quod estis inuitati. 

Abicite uana loqui. 35 

Non est gaudium, quod finis 
Angustat deceptionis 
Sedem, laqueos qui nectit 
Ignaros atque subuertit. 

Abicite uana loqui. 40 



V. 22 ac deuotam. 23 parate. 31 Nequ^ sodelutat, corr. 
deludat presens. 38 laqueii. 



100 CARMINA MEDII AEVl. 

Nuptias Christus parauit, 
Ad quas omues inuitauit: 
Ergo uos tantae exsortes 
Eritis felicitatis. 
45 Abicite uana loqui. 

Eritis utique, ueste 
Si caretis nuptiali, 
Ligatique in tenebras 
Proiecti exteriores. 
50 Abicite uana loqui. 

Ubi est fletus ac stridor 
Dentium et uastus horror, 
Timor et tremor aeternus 
Et perennis cruciatus. 
55 Abicite uana loqui. 

Ibi sunt hydri mordaces 
Et ttammae nimis edaces, 
Ibi horrida uorago 
Et taeterrima caligo. 
60 Abicite uana loqui. 

Haec sunt dona inimici 
Et non sunt alia uestri, 
Haec suis semper Largitur 
Crudelis et muneratur. 
65 Abicite uana loqui. 

Auferat deus a uobis 
Et a uestris animabus, 



V. 40 uaua] uii. 43 tante exortes. 52 orror. 54 perannis, 
corr. 56 idri flamme. 57 tedaces. 59 teterrima 



DE lEIVNIO. 101 

Ut non his damnati poenis 
In perpetuum ploretis. 
Amen sic faciat deus. 70 

Sine fine, sed cum Christo 
Liberati ab hoc malo 
Mereamini laetari 
Et cum sanctis gloriari. 

Amen sic faciat deus. 75 

Tibi laus, Christe redemptor, 
Qui es omnium protector, 
Nunc et semper et in^ aeuum 
Per saecula saeculorura. 

Amen sic faciat deus. 80 



LIX. 

Audi, benigne conditor, 
Nostras preces cum fletibus 
In hoc sacro ieiunio 
Fusas quadragenario. 

Scrutator ahne cordium, 
Infirma tu scis uirium, 
Ad te reuersis exhibe 
Remissionis gratiam. 



V. 70 Amen — deus in ras., ut versum intercalarem Ahicite 
etc. subfuisse pateat. 78 euum. 80 (tit r. 75) fatiat. 
LIX. Cod. Bern. 455 s. X f. 25^. 
V. 1 begnigne. 7 exibere missionis. 



102 CARMINA MEDII AEVI. 

Multum quidem peccauimus 
10 Poenasque comparauimus, 

Sed cwncta qui solus potes, 
Confer medelam languidis. 

Sic corpus extra conteri 
Dona per abstinentiam, 
15 leiunet ut mens sobria 

A labe pressa criminum. 

Praesta, beata trinitas, 
Concede simplex unitas, 
Ut fructuosa sint tuis 
20 leiuniorum munera. 



LX. 

VERSVS DE PAEMTEMIA. 

Ad caeli clara non sum dignus sidera 
Leuare meos infelices oculos 
Graui depressus peccatorum pondere, 
Parce, redemptor. 

Bonum neglexi facere, quod debui, 
Probrosa gessi sine fine crimina, 
Salus patraui nullo clausum termino, 
Subueni, Christe. 



V. 10 penasque. 16 pressiis. 17 pvesta. 20 munera. AMEN. 
LX. Cod. Bcrn. 455 s. X f. 41 \ In titulo PENITENTIA. 
Prima hymni abecedurii stropha cum neumis. 
V. 3 pondera. 6 crimiue. 7 uullum. 



VERSVS DE PAENITENTIA. 103 

Cunctae, quae salso mari sunt in litore 
Harenae mixtae purpuratis conchulis, 10 

Non meis possunt coaequari uitiis, 
Fateor, malis. 

Doleo multis peccatorum iaculis 
Confusus arcu, quem Venus libidinis 
Intorsit lita spicula mortiferi 15 

Fellis abunda. 

Effudit demum de pharetra flammeas 
Sagittas meum super uuhius, uulnere 
Infixit statim Cupido turpissima 

Fronte rugosa. 20 

Factus sum uilis, cuncta super ilia 
Venit latenter gladium superbiae, 
Cordis infixit mucronem sub medio 
Manu cruenta. 

Genus serpentis adfuit Inuidia. 25 

Veneni portans pocuia pestiferi, 
Dedit in sitim, mortis auctor extitit 
Sordida lues. 

Horrida uultu facula Discordia 
Igne succensa deferens sulphureo 30 

Medio meo posuit sub pectore, 
Coxit amare. 

Inter has quoque pennas gerens plumbeas, 
Inanem cursim transuolaui gloriam, 
Quae me uentosa nitebatur subito 35 

Fraude perire. 



V. 9 cuucteque. 10 arene mixte conculis. 16 ab unda. 
20 statim /H. J7«dd. 22 superbie. 28 sordita. .S4 inanes gloria. 



104 CARMINA MEDII AEVl. 

Kanendo ueuit festula Ingluuies, 
Bona praesentis inrogabat temporis, 
Exteuclit uentrem, temulentum reddidit, 
40 Miscuit risus. 

Lugere modo me permitte, domine, 
Mala quae gessi reus ab infantia, 
Lacrimas mihi tua dona gratia 
Cordis ab imo. 
45 Meis, ut puto, uitiis Tartarea 

Tormenta multis non ualent sufficere, 
Nisi succurrat, Cliriste, tua pietas 
Misero mihi. 
Nullum peccatum super terrae faciem 
50 Potest aut scelus inueniri quodpiam, 

A quorum non sim inquinatus faecibus, 
Infelix ego. 
Ortus, Occasus, Aquilo, Septemtrion, 
Caelum terraque, mare, fontes, flumina, 
55 Montes et colles, campi, mixta rosulis 
Lilia, flete. 
Plangite mecum, astra rutilantia, 
Mecum mugite, bestiae siluicolae, 
Dicite : « Tu es miser, qui sub impio 
60 Crimine gemis. » 

Quis me de manu Cocyti flammiuomi 
Erui potest, nisi patris unica 
Proles, qui munduni pretioso sanguine 
Jure redemit? 

V. 37 Canendo. 39 uentre. 45 uitis. 49 terre. 50 quod 
piam. 51 fecibus. 54 terramque. 55 rosolis. 58 bestie sil- 
uicule. 61 Cocyti] quo qui di. 62 erui] «n seruare? 63 prolis 
praetioso. 



VERSVS DE PAENITENTIA. 105 

Redemptor mundi, unica spes omnium, 65 
Filius patris sanctoque spiritui, 
Trinus et unus deus inuisibilis, 
Mihi succurre. 

Si me subtili pensas sub libramine, 
Spes in me nulla remanet fiduciae, 70 

Sed rogo, tua me saluet potentia, 
Filius dei. 

Tolle peccatum, dilue facinora, 
Ablue sordes donaque cliarismatum, 
Instaura meum clementer pectusculum 75 

Munero tuo. 

Veniam peto non meis de meritis 
Fisus, de tua certus sum clementia, 
Qui bona regis pietate solida 

Gratis inpendis. 80 

Christe, te semper recta fide labiis 
Confessus corde credidi orthodoxo. 
Haereticorum dogma nefas respui 
Pectore puro. 

Ymnum fideli modulando gutture 85 

Arrium sperno, latrantem Sabellium, 
Adsensi numquam grunnienti Simoni 
Fauce susurra. 



V. 65 filius] alius. 70 fiducie. 71 salua. 74 carismatum. 
81 Cliriste] Graeco more nomen Xpe scriptum est. 82 ortodoxo. 
83 hereticorum. 85 ymnum jjvo hymno ob alphabeticam car- 
minis institutionem intactum reliqui. 86 latrante. 87 grunienti. 



106 CARMINA MEDII AEVI. 

Zelum pro (Jliristi sum zelatus nomine, 
90 Me sancto lacte namque catliolico 
Tempus per omne nutriuit ecclesia; 
Ubere sacro. 

Gloria sanctae trinitatis uuice 
Sit deo patri, genito, paracleto : 

95 Laus meum sonet per saeculum 

Domino semper. 



LXI. 

VERSYS DE DIE IVDICII. 

Apparebit repentina 
Dies magna domini, 
Fur obscura uelut nocte, 
Lnprouisos occupans 
5 In tremendo die iudicii. 

Breuis totus tunc clarebit 
Prisci luxus saeculi, 
Totum simul cum clarebit 
Praeterisse saeculum 
10 In tremendo die iudicii. 



V. 90 saucto] scammi: desideratur vox trisyllaba. 91 aec- 
clesia. 94 paraclito. 95 lacunam post laus stutui. 96 semper. 
amen. 

LXI. Cod. Bern. 455 s. X f. 42^. Est fraymenium hymni, 
ut stropharum initia doeent, ahecedarii. Post f. 42 aliquot fo- 
lia intercidere. 

V. 1 repen tina. 9 preterisse seculum. 



DE CHRISTO. 107 

Clanget tuba ter quaternis 
Terrae plagas concitans 
Viuos una mortuosque 
Christo ciet obuiam 

In tremendo [die iudicii] 15 



LXII. 

Kex, Christe, serui laudibus 
Dignare laudari tui, 
Ex ore cuius discimus 
Te patre natum seruuli, 

Te confitemur filium 5 

Nec lege uinctum temporis, 
Tu lumen es ex lumine 
Verus deus, uerus homo. 

Hoc ex Johannis flumine 
Donante te percepimus, 10 

Hoc corde lingua pandimus, 
Aequum patri qui natus es. 

Tu spiritus porro pie 
. Maior minor laudi credens, 
Quorum potestas una est 15 

Nec temporis distantia. 

V. 10 suppleui. 11 tube. 12 terre concinaus. 15 in tre- 
mendo] Mc finis paginae. 

LXII. Cod. A 90, 19 s. X f. 1\ 

Inter v. 16 et 17 unius stichi Jacuna, ut alterum hymnum 
tlhnc mcepisse credihile sit. 



108 CARMINA MEDII AEVl. 

Deo quod ortus sit deus 
Caro idem et alma uirgine 
Creator atque conditor, 
20 Sacer Johannes indicat. 

Fides hoc hausit omnium 
Tenetque lucem gentium 
Vices nec ullas accipit 
Eis diei gratia. 

25 Minora tres cum caeteri 

Colenda sed pronuntient, 
Auis hic instar euolans 
Moratur in maioribus. 

Stuperet istud quispiam, 
30 Quod esse perscrutantium 

Solet deus, ni in pectore 
Parasset ille lectulum. 

Ut haec ualeret scribere 
Perenni hora saeculo, 
35 Quiete discit, rarior 

Meretur eam castitas. 

Verendus aeternum bonis 
Citra cruorem creditur 
Cacumen altum martyrum 
40 Cepisse sanctis moribus. 

Precanmr illum supplices, 
Eius potens oratio, 
Nobis ut assit, seruulis 
Tuis, creator omnium. 



V. 19 couditu3. 34 ora. U pcamur. 



DE INNOCENTIBVS. 109 

Beata patri gloria, 45 

Beata soli filio, 
Utrique compar spiritus 
Aequis cluat honoribus. 



LXIII. 

DE INAOCEXTIBVS. 

Furens Herodes impie 
Nocere non permitteris; 
Scelus quod exoptaueras, 
Tuus habet cognominis. 

Quicquod deus decreuerit, 5 

Est prorsus immutabile, 
Paras coronam paruulis, 
Dum uis necare paruulum. 

I)ei stupenda gratia 
Praestat honorem martyrum 10 

Necdum sui capacibus 
Mortemque uita terminat. 

Dignentur ipsi paruuli 
Fouere nos communiter 
Precesque nostras infimas 15 

Suis iuuent sublimibus. 



LXlU.Cod. Bern. A 90, 19. s. X f. l\ 

V. 15 pces. 16 sublimibus] additum praeata pater. 



110 CARMINA MEDII AEVI. 

LXIV. 

DE MARTYRE STEPHANO. 

Jesu, salus certantium, 
Remunerator martyrum, 
Dignare seruos nisibus, 
Qui uota soluunt debita. 

5 Omni quidem nos tempore 

Laudare Christum condecet, 
Sed nunc, reor, potissimum 
In laude magni Stephani. 

Hic iustus et laudabilis 
10 Sancto repletus tiamine 

Tot splenduit miraculis, 
ludaea quo stupesceret. 

Humana lingua non ualet 
Narrare tanta munera, 
15 Quae Jesus isti militi 

Amore largo contulit. 

Hic conglobatis impiis 
Miranda fert oramina, 
Quo sit refertus spiritu, 
20 Pandit loquendo sophiam. 

Quae dicta sat salubria 
Alto refusa pectore 
Obscuritate commonent, 
Quaerenda quod sint sobrie. 



LXIV. Cod. Bern. A 90, 19 f. 1\ 
V. 20 sophyam. 



DE lOHANNE. IH 

Hiiic facta coniuratio 25 

Tormenta in illum dirigit 
Et sic cruentis brachiis 
Sancti cruentant brachia. 

Infausta martjr attamen 
Haud optat insequentibus, 30 

Verum remitti postulat 
Tanti nefas peccaminis. 

Huius rogatu quaesumus, 
Depelle nostra crimina, 
Colenda semper trinitas, 35 

xlequalis est cui gloria. 



LXV. 

Hic, festa cuius pangimus, 
Edoctus est largissime 
Illo recumbens pectore, 
Quo summa est scientia. 

Regina sicut auium 
Transcendit ista nubila, 
Sic cuncta felix transiens 
Inuisa uidit saeculo. 

Tum uerba ructat optima 
De patris alto filio, 
Quod extet ante tempora, 
Qui natus est in tempore. 



10 



V. 27 brachi's. 

LXV. Cod. Bern. A 90, 19 s. X f. 1-. Praescriptiim ioS. 



112 CARMINA MEDII AEVI. 

Hoc egit alma castitas, 
Qua fulget omnis sanctitas, 

15 Qua sic lohannes claruit, 

Ut nemo plus fidelium. 

Rogandus est a seru[ulis] 
Hic seruus admirabilis, 
Ut uoce clementissima 

20 Mali releget uincula. 

Ut uota nostra iudici 
lesu libenter otterat 
Poscentibus et gratiam 
Nobis benignus conferat. 

25 Deus pater cum filio, 

Paracletus et spiritus, 
Est par quibus sublimitas, 
Nos adiuuent iu saecula. 
Cursim peregi carmina, 

30 Quae uestra cernunt lumina; 

Horum patricior postulat 
Valere te per saecula. 



LXVI. 



Clara dies rutilat populis: sacra limina lustrant 
Ecclesiae sancti Martini Massiacensis, 



V. 15 claru ... 26 paraclytus. Versihus 29—32 nota -\- 
praefixa est, ut inserendu ea esse aliquo loco pateat, neque vero 
alia similis usquum conspicittir. 

LXVI. Cod. Genevensis 50 s. IX inter tractutus aliquot 
astronomicos. 

V. 1 lu.strans Senebier. 2 aeclesiae] ecclesia Senebier nias- 
ciacensis. 



DE MARTINO MASSIACENSI. 113 

Gregorii laudes, festum recolentes ouanter 
Praesulis eximii, cuius sacra dogmata passim 
Sparguntur latum semper recitanda per orbem. 5 
Astriferas sedes hodie capit axe locatus. 
Martius in quarto bis senos dum facit orbes 
Idus anhelante Philogeo se indere terris, 
Hic teripes dicti Martini limina triuit 
E propriis finibus retegens funebria dira, 10 

Quae coram recitata patres fratresque uerendi 
Munia uotiua Christo de more frequentant, 
Gorgoneas technas pellat is dote benigna 
Artibus et superis faciat recitare choreas 
Agmine sanctorum mixtus per saecula longa, 15 
Hic locus a sceptro domni dominatur Odonis, 
Qui gratus cunctis, mitis multumque modestus, 
Doctiloquus, blandus, ueneranter ubique colendus. 
Inde decanus adest Piainaldus ChHsti minister, 
Arduini studium Cereris sacra munera suffit, 20 
Sacrorum custos Sichelmus inesse uidetur, 
Pielliquias panis fert Adalbertus egenis. 
Ast aUi fratres parent ad uota iubentis. 
Vultibus inclinis oraraus soluere nostris 
Munera, quae uestris orastis uoce benigna. 25 

Vestra cohors ualeat longos per temporis annos 
Percipiatque dehinc cum sanctis pascua laeta. 



V. 3 laudes Senebier] laade 4 cui Senebier docmata. 
7 orbis, corr. — es. 8 hanelante. 11 Que recitatu Senebier. 
12 Christi Senebier. 13 tegnas] tignas Senebier his. 14 arcibus 
Senebier, sed superas artes opponi illis Gorgoneis technis nemo 
non videt. 15 secula. 16 dominatoris Senebier. 18 Doctilocus. 
20 Arduinus Senebier. 21 Sichelinus Senebier. 23 iubentes 
Senebier, 25 muneraque quae nobis Senebier. 20 choors in 
rasiira longo^ 27 leta. 

HaGEX CARMINA MEDH AEVl. 8 



114 CARMINA MEDIl AEVI. 



LXVII. 



Moribus ornatur sanctis probitatis amator 
Collaque praeceptis summittit rite supernis, 
Pacificus domino famulans dignusque sacerdos 
Mystica procuret aptare monilia collo, 
5 Plurima quis utens maneat per tempora sospes. 



LXYni. 



Quattuor ex uentis subnixi colla ferentes, 

Crux, tibi praeclara sponte sonamus: aue! 
Fac, crux, inuictos refcrens Acheronte triumphos 

Hac procul ex aede friuola cuncta fore. 
5Qui patuli poenas ligni patiens reboasti, 

His ignosce malis, crimina nostra fuga! 
Hoc crucis in signo, cunctorum Christe redemptor, 

lutranti custos sis reducique comcs. 



LXVII. Cod. Bern. 257 s. X ad calcem post Persii saturns 
f. 14^. 

V. 1 sanctis su\)rascr. 4 niistica. 5 quos, corr, quis. 

LXVIIL Cod. Bern. 257 s. X ibidem. 

V. 2 sponte sponte, 2>i'iore vocahulo inducto. 3 ti-iunphos., 
corr. 4 cunca. 5 ijenas. 



ACROSTICHA ALCVINI. 115 



LXIX. 

AICVINVS ABBAS CONPOSVIT HOS VERSVS QVl 
I\ HAC PAGIM CONTI^ElMVR. 

Crux, deciis es mimcli, lessu de sanguine sancta. 
Kex Deus ex cruce donauit caeleste tribunal. 
Yictor, toUendo mala, reguat, uicit et hostem 
Christus, nostra cruci grandis, en, hostia iixa. 
Pastor oues moriens dextra sanante redemit. 5 

Inclyta sancta salus, ligni uenerabilis oue 
Absoluendo trahit praedam, carnale ligamen. 
Vinctus enim nos rex summus soluebat et ipse, 
Ex tradendo cruci uitam de morte thriumphat. 
Regia sancta patet mundi sic hoste perempto. 10 
Amplius haec toto laudanda uigore patebunt. 
Signa gerenda bonis nam cernant omnia sensu, 
Altius ut uideant, quot soluit passio sancta 
Luctibus aeternis imumque a tempore uictum, 
Ut pressos plagis sanaret ab hostis; et istic 15 

Sit nunc nostra salus, excelsus uerus Joseph, 
Passus in arce crucis sic, ne seduceret error 
Afficiens homines trudensque ex luce fidei, 
Ptector in orbe, tuis sanauit saecla sigillis. 
Te, mea uita, salus, tibi tantum cantica condet 20 
Et generosa canet uox semper carmina, aperto 
Si liceat plectro, quia clarus carmine Dauid 



LXIX. Cod. Bern. 212 s. X f. 123^ post Optatiani Por- 
pliyrii carmina acrostichica. In titulo: CONPOSSVIT. Ultimas 
cuiusque versus litteras supplevi. 

V. 9 Ex tradendo] leg. et tradendo. 12 cernant] an cernent? 



116 CARMINA MEDII AEVI. 

Insistendo probat pretioso sancta coturno. 
Nobis testificare decens esse inde paratiim, 

25Quem primum incoepi, tu Christi sume superni, 
Vera salus, calamum, tu lux pia sanctaque! dein 
Alma crucis uexilla canunt gentilia saecla, 
Tota tremens tellus, effertur et unite nomen 
Testificat crucis: en! orans subtilia pandit 

30Viscera: nunc uanus, confossus, iniquus auete ! 
Omnipotens fulget: sit corde beata tides nec 
Rursus ylidrus agat ueteri ut pectora retro. 
Optimus ad regnum nos fidus et ille rederator 
Reddidit et rigidum signo superauit in isto 

SoBelligerum euertens de regni sorte Satanan. 
Inclyta crux, mundus debet tibi soluere uota: 
Suscipe sic talem rubicundam, celsa, coronam! 



LXX. 

lOSEPH ABBAS SCOTTVS GE\ERE HOS YERSYS 
QYI li\ HAC PAGIXA COi\TINE\TVR CO\POSYIT. 

Primus auus uiuens, en, nos in morte redegit. 
Heu sic et mulier praetendo poma per ydrum 



V. 28 unitej leg. nnice. Vcrsuum acrostichicorum (cf. ap- 
pendicem nr. 1) interpretamenta desunt; sunt autem hi versus: 
Crux pia uera salus partes in quattuor orbis ; Surge lauanda 
tuae sunt saecula fonte fidei ; Alma teneto tuam Chri^to do- 
minante coronam; Salue sancta rubcns fregisti uiucula mundi; 
Signa ualete nouis reserata salutibus orbi. 

LXX. Cod. Bern. 212 s. X f. 123^. In titulo CONPOSSVIT. 
JPrimas versuum litteras supplevi. 

V. 2 praetendo] leg. praebendo. 



ACROSTIGHA lOSEPHI. 117 

Fecit nos plagas iuste percurrere multas. 
En, nostrae mortis sementa fuisse uidemus. 
Scorpio pulsando ualuit nam perfide fari: 5 

Eua parata patet iusis heu ualde superbis. 
Vincit te, mulier, pomi pulcherrima grandi 
Yi species, peris ammota tunc uirginitate. 
Horruit auersus pariter seu coniuge tali 
Deprauatus auus gustus miserabilis ausu. 10 

Ergo uir ex ligno mandens nos noxa peremit. 
Inclyta uirgo fide sed raro uota sacrauit 
Ista Maria nouam uitamue subire supernam, 
Et carnis prior ascultet sibi iura tenere, 
Ardua tunc toto cupiens castissima mundo. 15 

Talis enim meruit regemque parire deumue, 
Qui pie subuertit, fregit et ferrea nostri 
lura mali. uere feliciter hinc prior ibat, 
Lege sibi placita prauorum ferret ut iras. 
lam deus ad lignum seruili nomine pendens, 20 
Porro sui miserum soluens ope solius Adam 
Expirauit ita et celerat deferre serenam 
De summis lucem. Sunt haec uexilla reuersa 
Regni, quae pridem clauserunt limina, dein 
Ipse uir et mulier, arbor uitaeque relator 25 

Procerum, serpens, ultorue natus illorum 
Promunt hic uitam de ligni uecte redemtam. 
Hic nam cum seruus dominum se paret haberi, 
Mortis eum iuste seu nos tunc ultio sumsit, 
Sed uerus dominus se serui uestit amictum 30 



V. 6 patet] an paret V 30 amictam, corr. Acrostichorum in- 
terpretatio deest ; sunt lii versus (cf. appendicem nr. II): Lege 
Carle feliciter; Ille pater priscus elidit edendo nepotes; Mortis 
imago fuit mulier per poma suasrix; lessus item nobis ieiunans 
norma salutis ; Mors fugit uitae uenieus ex uirgine radix. 



118 CARMINA MEDII AEYI. 

Et reparat muudum rex optimus ille piorum. 
Inlicitis ast Eua cibis os contulit audax, 
Sed mortem rapido contactu detulit orbis. 
Inde Maria uiri ex te iura recidis habenda, 
SoHinc genetrix uerae tu sumis semina uitae. 



LXXI. 

ITE^I IDEW lOSEPII HOS SEQVENTES YERSVS 
FECIT. 

Dico, Carle, putas quae uerae sigua salutis, 
Vota ualent summae seu uim deducere uitae, 
More serenarum rapiunt fautastica, sed tu, 
Rex bone, large, suo signabis cuncta uel usu 

5 Vel specie rerum, uideas quas clarius ipse, 
Et penitus prauis pressurae iura dedisse 
Et uia uel uirtus iustis esse optima uitae. 
En alios certe cousternunt culmina regni 
Aurea, uassalo cantet gemmas rite rosatas 

10 Et uestes, domitos et equos et multa parata 
Dulcius in potum: rebus spes ardet edendis, 
Turbida per tales, quos rodit saucia, curas 
Perdit amens uanis uilis per deuia uadens. 
Sed, pie rcx Carle, bona quae produximus ore, 

15 Ipsa tibi tribuunt caeli: praesagia laeta, 
bene disponens, iustis hic spergis, ut una 
Spes tua cum castis uiuat mercede superna. 



LXXI. Cod. Bern. 212 s. X f. 124: 
V. 3 sereuarum] leg. Sirenarum. 



ACROSTICHA lOSEPHI. 119 

Mira tides regis cogitat terrena carenda, 

Ast ideo neros quaerens nancturus amicos 

Es, domini seruos, sed crede sacrata suetis: 20 

Verius uitae stant munera et arma beatae! 

Si cogites etenim, sic altius ista uidebis 

In t€, care deo, rubro quae inscripta colore 

Pagina lata tenet, miscenda a rore nigello; 

Quae non dona malis uere laudanda colonis 25 

Reddet in aeternum donator summus lessus, 

Ista uides, mirum, per partes plenius orbis 

Exercere pios. Sapientia plurima laus est 

In uirtute boni, merito cum nobilis et hinc 

A te purus amor pululet, spes fulgeat, ut sol. 30 

Ast laudanda fides orbi notissima, rector. 

Vera uides arma et pariter sublimia signa: 

Rex pia dona dedit cuncta sapientia, cui tu 

Vere deseruis potius, quae et portio maior 

Muro celsifico et caelo est, en, altior alto. 35 



V. 23 rubro] Nam versus acrostichici rubro colore scripti 
sunt. Aerostichorum interpretamenta (cf. appendicem nr. III) 
haec habes adscripta: Dico Carle precor quae stat speciosior 
auro; Si tu lecta uocas prauis quae dantur ut auruni; Dum 
rutulat species et caelo sublimior alto ; Seu uestes pecudes et 
nec minus omne decorum; Sapientia; Spes fides; Et caritas; 
Et ueritas. Praeterea hi versus additi sunt: 

Haec tenet aeternae uirtutes pagina uitae 

Dona. dei tantum Christi quae dantur amicis, 

Quae simul haud prauus seu nullus habebit iniquus. 

Quae deus omnipotens douauit munera Carlo, 

Pauca tibi scripsi rubro distiucta colore. 

Carmina si iubeas sed plus, superaddo Camenas. 



1 20 CARMINA MEDII AEVI. 

LXXII. 

ITEW lOSEPH. 

Vita, saliis, uirtus, uerbum, sapientia, sponsus, 
lanua, pastor ouis prolisque parentis imago, 
Recta columna, lapis. turris es, lucifer et sol, 
Gratia plena patris, augmentum lucis ab ortu, 
sAltitronus lessus, lex optima, factor Olimpi, 
Consilium princeps, repletus fructus oliua, 
Omnipotens uitis rector, en unctor et unctus, 
Legifer, aetherius testis, dux, sermo, profeta, 
Victor, ubique tremit te caeli regia, praesul 

loMaximus et minimus, signum uenerabile cultu, 
Butrus es in Cypro, mors, seruus, uictima, manna, 
Arbiter aeternus, nimbus, quo tcrra uirescat, 
Lampas es aut panis superus commissus ab alto, 
Exitus, introitus, sors, regnum siue redemtor 

isOrbis es, en, medicus ponens pigmenta salutis, 
Signifer in clepeis tu uincis semper ct arcu, 
Emptor adeptus eras claro de stipite mundum, 
Rex regum, dominus, cunctis lux alma per orbem, 
Principium, linis, locuples ct pauper amictu, 

20 En puer et senior, fons, tlumen, pastor et agnus, 
Nomen habens oriens, uexillum lucis es ortum, 
Simpliciter mitis, mirandus es ore profusso, 
Fortis seu intirmus, tu plenis sensibus Aron, 
lustus es et iudex, tua solum sancta uoluntas; 

25Regna beata tenens de stercore sumis egenos, 



LXXII. Cod. Bern. 2V^ s. X f. 124^. 

V. 11 butrus] le(/. botrus. IG clepeis] leg. clipeis. 



ACROSTICHA lOSEPHI. 121 

Murus es inualidis, puteus, quem femina potat, 
Ignis in hunc orbem, missit quem uerus ab arce 
Supremusque parens, tritus tu passus es Abel, 
Scriba es, tu ceruus, caprea de cespite Bethel, 
Inclyta porta bonis, plana et tu semita recta, 30 
Mursus es inferni, rex, cuius celsa tribunal 
Astra poli superat, prior a consortibus es tu, 
Pacificus Salomon uerusque oblatus es Isac, 
En homo tuque deus, pensas qui proemia cuique, 
Tu stas damnans omne nefas, defensor et ultor, 35 
Rex pie, uirtutum tibi gloria, mystice Samson, 
Auxiliare, decus, flos campi summaque dextra. 



LXXIII. 

ITEM lOSEPH. 

Inclyta si cupias sancti sub culmina templi 
Vel laetas sedes intrare patentibus astris 



V. 31 uiursua] an morsus? Acrostichorum interpretamenta 
(cf. appendicem nr. IV) haec sunt adscripta: Vita salus uirtus 
uerbum sapientia sponsus ; Virga columba leo serpens firmissima 
petra; Sol uia saluator summus mons stella lucerna; Auxiliare 
decus flos cumpi summaque dextra; Rex regum dominus cunc- 
torum rite creator ; Virgo potens uere uatis lux alma per orbem ; 
En puer et senior fons uitae uita perennis ; Alfa uocaris et w 
pax lumen pastor et agnus. Secuntur kiversus: 

His de nominibus, per quae scriptura uocare 
lesum saepe solet, haec pagina scripta patescit. 
Nomina multa deo, dum discutienda leguntur, 
Mystice conueniunt, ex quis haec ipsa notaui 
Et scribenda tibi melius, rex Carle, putaui 
Tuque memento mei, dicor qui nomine loseph. 
LXXIII. Cod. Bern. 212 s. X f. 125 ». 



122 CAKMINA MEDII AEVI. 

Coetibiis et curas superum te iungere, lector, 
En, iter est certum : Christi crux quaeque recludit 
5 Fulgida caelorum reserando limina sanctis, 
Humani, en, generis per quam deuicerat liostem, 
Dum pius altitlirono lesus de culmine patris 
Venerat et princeps humanos sumserat artus 
Ac terrae factor caelique marisque creator 

loMirifico tenerae est carnis uelatus amictu, 
Numina Tartareae uellet dum perdere mortis. 
Hoc Christus signo infandos auertit et actus 
Vincula disrumpit fatis inpressa nefandis. 
Sic hostile nefas uincit serpente perempto 

isPeccatique caput tum nigris abdidit antris. 
Inclyta quapropter uariatis carmina Musis 
Laurigeraeque cruci semper deuota canemus. 
Ipsa bonis hominum praebet praeconia uotis 
Pax honoratque sahis, hix summo fulgida dono, 

2oMors qua saeua fugit, dulcis et uita reuertit. 
Eximio hanc totus uenerabitur orbis honore 
Et simul haec hominum tutando uota reseruat, 
Ne turbans animum i'a])iat in crimina serpens. 
Prima sahis cunctis in te, perfecta, perennis, 

25Postea quam rector te scandit, grata supremo 
Quae fulgis uoto, medicina es prompta dolorum. 
Inclyta crux, sahie, per te est pax uera relata, 
Virtus, uita, sahis hominum, mors, poena diabli. 



V. 13 inpraesa. 26 fulgis] Jeg. iulges. An fulcis? 20 prumta. 
Acrostichorum explcmatio (cf. appendicem nr. VJ deest; sunt 
hi versus: Crux mihi certa salus Christi sacrata cruore; Crux 
decus aeternum toto ueiierabile saeclo; Crux uita salus cre- 
dentis; Crux mors poena negantis; Cruci sancta seniper saluet 
inscriptio corda. 



ACROSTICHA lOSEPHI. 123 

Quapropter currit supplex quin pacis origo, 
In tua mens properans totis praeconia uelis 30 

Quaerit et aeternae sibi uitae gaudia laeta. 
Tu, caeleste decus, cito prima piacla tulisti, 
Aurea lux saeclis sanctissima, nota, probata, 
Crux, uere ueneranda, potens, pretiosa ualeto. 
Frondicomo tulerat primum te uiscere sacro 35 
Frugifero cispes: laudant modo sidera caeli. 
E s a s 0. 



LXXIV. 

ITEM lOSEPH. 

Magna quidem pauido praebet fiducia uati, 
Condere subdulces rurali carmine laudes. 
ludice nec etiam trepidat te dicere Musas, 
Dum tacet illa magis: laedit nam tibia mundo, 
Quae miri timuit regis laudare triumplios, 5 

Ludendo penitus totum seu ferre per orbem. 
lux Ausonidum, mitis pater inclite mundi, 
Hos lege Musarum calamos, rogo, pace serena, 
Flauius Anicius Carlus laetare tropaeis! 
Tibia nunc uariis libeat uittata coronis 10 

Haec tibi, rex felix, picto renouata colore, 
Quae te Piereis decantat uersibus auctor. 



LXXIV. Cod. Bern. 212 s. X f. 125^. 

V. 4 ledit. Acrostichorum (cf. appendicem nr. VI) expla- 
natio deest; sunt hi versus: Ducite nunc regi pronis noua mu- 
nera Musis; Puplius Albinus Carlo haec inclyta lusit; Dicite 
laeta bono mecum modo carmina regi. 



124 CARMINA MEDII AEVI. 

Nomina digna patrum uenerato ponere regi 
Hac libet in Musa, quos nobis, magne, reducis. 

15 Tu pater o patriae, decus et uictoria tecum. 
Spes miseris et certa salus, o semper aueto. 
Rex pius, hos etiam uersus tutare canentis 
Flauius Anicius Carlus, per saecula salue! 
lure tuas iterum resonato fistula laudes, 

2oLege et Castalia, Pitheo seu carmine ludit. 
decus omne tuis, uitae lux maxima nostrae, 
Subque tuo mundus tiectatur pronus amore. 
Magnanimum regem te claris laudet in odis. 
En, tu laudantes uincis, sed rex bone, uersus 

25Virtutum meritis mundo tu praecipe solus. 
Magna salus hominum, celsa pietate beatus 
Flauius Anicius Carlus, tibi carmina dixi. 
Suscipe, rex magne, Dryadum de nomine Musas, 
Quas tibi ruricolo statuit, en, tibia uersu. 

30Sed, rogo, pastorum placeat Saxonica penna. 
Pro tua, summe pater, o hius bonitate serena, 
lam nunc ausus eram ruralia currere prata, 
Ut calamis iiores pastorum more rubentes 
Colligerem capiti diuo conpingere serta. 

SsSanus adesto potens, toto sine fine ualeto! 



ACROSTICHA TEVDVLFL 125 



LXXV. 

TEYDYIFVS EPISCOPYS HOS YERSYS 
CO^POSYIT. 

Omnipotens domine et pacis donator in aeuum, 
Mundi ex arce tonans, rorem dans muneris almi, 
Nam tu es lucis origo, creator, magne redemtor, 
Inclyte cunctarum rerum excelso sator actu, 
Aetherea uirtute regis tu climmata sollers, 5 

Cuncta dicata creans gelidi ditator abyssi, 
Utile namque sedens sedis super ardua numen, 
lusque, beata quies et donans culmina sancta, 
Ees, pia uirtus, procedens e lampade splendor, 
Et genitoris honore excelso missus et istic, 10 

Saecla misella pians tabo probroque lueque 
Ocius optata tribuis redimicula, quae in hac 
Nosmet uita perlustrarunt, flammifer ut sol, 



LXXV. Cod. Bern. 212 s. X f. 126 \ Acrostichorum (vide 
appendicem nr. VII) interpretatio haec adscripta est: Omni- 
potens domine et pacis donator in aeunm ; Muniaque ut sumas 
prostratis uultibus opto ; Mirus in arte cluens clarescens lu- 
mine sudo; Praecipuasque deo solitus cantare Camenas; Nutibus 
eximiis tribuis caeleste tribunal; Omnia cui resonant sine fine 
creata canorem ; Promere qui studeo nunc carmen mitibus odis. 
Secuntur hi auctoris rersus: 

Pagina namque preces et laudes continet ista, 
Quas ego Teudulfus cecini sub nomine regis 
Seruulus exiguus iussu conpulsus erili. 
Nobilis, lector, rutilisque per omnia cantor, 
Versiculos nostros sollers reprehendere noli, 
Hos quoniam primos praesenti stigmate prompsi. 



126 CARMINA MEDII AEVl. 

Ardua dulcifluo dans munera, splendide, nutu. 

15 Nempe tuis monitis extendis uiscera terrae. 
Tutor enim dominusque tibi per sidera nomen, 
Sancta salus nimia et uirtutis copia cursus, 
lure quidem rutilo deducis tempora et ob lioc 
Nutibus eximiis tribuis caeleste tribunal. 

2oEcclesiae splendens lampas redimita sofia, 
Fac Carolum auctum, tu, felici sorte redemtor. 
Is tamen e fidei praepollens stigmate sudae 
Nunc retinere potest subnixi cespitis oras. 
En , summorum hunc consortem, Christe, ducum fac, 

25Congrue quos uexit delectans gloria pompae. 
Regnat in orbe pio ditatum ex fluniine flumen 
Et domini monitis sanctisque tuetur ab aris. 
Annuit is mihi, qui sum inmensis casibus exul, 
Talia prolato ut promam nunc carmina tractu. 

SoArtipotens nimio disponit foedere templum, 
Cara ubi uerba boni Christus concedit oliui 
Atque capit purum ueneranda a sorte litamen. 
Nunc laeto ingens spes cum mira coniuge rege 
Omnibus augebit conatum et proemia sanctis, 

35 Ruricolis tribuendo annonam temporis actu. 
Ecce igitur mea carmina, proles maxima Dauid, 
Muniaque ut sumas, prostratis uultibus opto. 



LXXVI. 



Summe sator rerum, qui uerbo cuncta creasti 
Atque opus omne tuum dextra tu rite parasti, 
Luminibus caelum et ramis florentibus arua 



LXXVI. Cod. Genevensis 22 s. X /. 3K 



ACROSTICHA RABANI MAVRI. 127 

Ornans sicque tuae deitatis iura reuelas, 
Dignis unde patrem summum te scire queamus r, 
A.tque parem semper tibi Christum credere natum. 
Flatus nempe sacer iste tibi numine claro 
Permanet aequalis tecumque in saecula uiuit. 
Tu deus es hominum rector, saluator et idem, 
Proemiaque iustis poenamque merentibus indis, lo 
Sexus, personas, aetates perspicis auctor, 
Mercedem et propriam donas iustissimus omni. 
Te quoque deposco, ne linquas laedere quemquam 
Reginam fraude foueasque benignus amatam, 
Tu ut facias, fortis iudex, regnare quietam 15 

Istic, sicque polo ludith ipsa paretur adire. 
Quo dignatque uocata, ipsa sit munere Christi, 
Quam hic memores laetus phicatus si set ubique, 
Illi, quo ualeat canere odas, diceret astris. 
Nec iam fit uoto reus, altum ad culmen Olympi 20 
Qui tendit mente, casam ordini satque beati 
Aml)it, quam tribuit illi super aethera sedem 
Arbiter omnipotens, qui solus regnat in arce. 
Hic tu, Christe, tuis seruas per saecula regnum et 
Quos saluas illic, hic corripis ante benignus. 25 
Piex iustus, sanctus, seuerus, mitis, amandus, 
Fac nos uelle, rogo, tua iussa implereque rite 
Condignis factis fidei bene iura tenendo, 
Quo sedem superam regem te ualde sequentes 
Scandamus laeti et capiamus regna serena, 30 

Lux ubi perpetua est, uita, laus, gloria uera. 



V. 6 cristuna. 7 iste te tibi. 10 poenamq; pro poenamqe 
(cf. apjietidicem nr. VIII.) 13 quoqe linqas ledere quemqam. 
17 cristi. 19 qo. 20 olimpi. 21 qi. 22 qam. 25 qos benigni 
p7'0 benign; 29 mct qo aut seqentes scribi 02)ortuit. 



128 CARMINA MEDII AEVI. 

Quo pater ac natus regnat et spiritus almus. 
Unus namque cleus uerus summusque creator, 
Paruos qui et magnos sanat per saecula iustus, 
35 0mnium et est factor, iudex atque omnibus aequus. 



LXXVII. 

INCIPIVNT VERSYS ALCIIVIM AD SAMVHELEM 
EPISCOPVM SE\\ENSIS ECCLESIAE. 

Est milii scruili scripulus dicione subactus, 
Qui me cotidie statutam pascit ad horam. 
Ille est sinscalcus, uere buticlarius ille, 
Etsi forte semel uadit per compita missus, 
5 (Nescio quid causae estj ad me repedare recusat. 



V. 32 quo] co. 34 qi. Acrostichorum explayiatio (cf. ap- 
pendicem nr. VIII) liaec adscripta est: In liac pagina sparsis 
litteris conscripti sunt XXXV uersus exametro heroico, in dex- 
tera autem domini, quae supra depicta est, et in imagine subter 
formata (supra enim conspicitur manus depicta, infra rirginis 
caput circuJo circumdatum) duo uersus sunt asclepiadeo metro 
conscripti hoc modo: DEXTRA DEI SVMMI CRISTE IVDITH, 
IPSE TVERE DEVS ALTVS AMOR. In circulo autem, qui 
cingit ipsam imaginem, III uersus sunt metri adoniaci istius 
modi: DONA BEATA, DA DS ILLI, ARCE CORONAM. 

Cod. Bern. 394 s. X f 226^ (et cod. Lugd. Voss. 70 s. X). 
In titulo EPISCOPVM et ECCLESIAE notis Tironianis scripta 
sunt; sed vocis episcopus imago Tironiana (eadem est apud 
Gruterum p. 99 Schmitzio meo docente) aliter in libris exprimi 
solet, quam hic factum. est. Praeterea in titulo AD his positum. 

V. 8 buticlarius ille] cod. Lugd. addit: Hic cocus hic pastor 
nec non stabularius ille, Ille lauander adest etiamque focarius 
ille. 4 compita Lugd. competa Bern. 5 causa est Lugd. 



VERSVS ALCVINI. 129 

Ut reor, imponunt mangones uincula saeui 
Includuntque meum tenebroso in carcere seruum, 
Nec est qui redimat seruum de carcere nigro. 
Sic uadunt cuncti fugientes omnibus horis, 
Sic minuet seruos nec sic sibi sat habet illa. lo 
Quapropter maneas Sennis, sanctissime praesul, 
Utque tui tecum possint consistere serui 
Atque domus numero proprias implere sacrato, 
Nec te spes reuocet sub dulcia regna Suranae. 
Quicquid ibi potus remanet uel quicquid edendum, 15 
Omnia saeua fames nosmet consumere cogit. 
Te sed Igona suis iam piscibus atque Sigona, 
Te pascant, satient et tota Senonia Bacchis, 
Et si cornutus ueniat ad fercula ueruex, 
Illum sacra prior benedicat bucca parentis. 20 

Tunc alii atque alii Multoni membra per aulam 
Discerpant rapiantque sacro cum carmine laudis. 
Sis memor Albini, calidus caminator ad ignem 
Dum sedeas laetus, Samuel, per saecla ualeto. 



LXXVIII. 



uos, est aetas, iuuenes, quibus apta legendo, 
Discite: eunt anni more fluentis aquae. 



V. 6 inponunt L^igd. 7 includantque Lugd. 8 Neque est 
Lugd. 9 horis] sequitur in Lugd. cod. rersus: sic mala sacra 
fames exactor dispulit illos. 15 Qui^^quid ibi. IG seua Lngd. 18 sa- 
tiant Lugd. bachis. 19 ueniet Lugd. berbex Lugd. 21 raul- 
toni Lugd. menbra. 22 discerpent Lugd. rapiant sacro Lugd. 
laudor, corr. laudis. 24 samuhel Lugd. 

LXXVIII. Cod. Bern. 394 s. X. f. 22T^. 

HaGEN CARMISA MEDIl AF.VI. 9 



130 CARMINA MEDII AEVI. 

Atqiie clies dociles iiacuis ne perdite rebus: 

Nec redit unda fluens nec redit hora ruens. 
.5Floreat in studiis uirtutum prima iuuentus, 

Fulgeat, imago laudis, honore senex. 
Utere quisque librum . . . felicibus annis 

Auctorisque memor dic: amiserere Deus.» 
Si nostram, lector, festucam tollere quaeris, 
10 Piobora de proprio lumine tolle prius. 
Disce tuas, iuuenis, ut agat facundia causas, 

Ut sis defensor, cura, salusque tuis. 
Disce precor, iuuenis motus moresque uenustos, 

Laudetur toto ut nomen in orbe tuum. 



LXXIX. 



Constantine, meis opus est non promere uerbis, 
Editus ut crinitorum sis stemmate regum, 
Post Antenoridae dcliramenta ruinae 
Cum tua progenies Romanas rexerit arces 

.-, Et mundum dicione sua tenet imperiali, 
Ilhique te sanctum meritis agat esse parentem. 
Nunc etiam natura notat, uelut aura per auras. 
Nempe tuo canos sensus in pectore gestas 
Et manibus libros et cultos semine campos 

loOre teris uel niente refers, ut plenus odoris 
Frugiferi spinisque carens sis cuhnus opimus, 



V. 6 fulgoat, corr. 7 post librum ima vox intercidit. 13 
praecor. 14 laudetur, r in ras. 

LXXIX. Cod. Bern. 394 s. X f. 227 " sine titulo. 

V. 1 ONSTANTINE. 2 Aeditus. 6 parentum. 11 fuit: 
frugiferis. 



VERSVS ALCVINI. 131 

Quo graniim superi condaris in horrea caeli. 

Te libet liinc nostro mihi concelebrare cothurno. 

Inclite cloctor, aue, pietatis fultus oliuo ! 

Qua te laude canamV Verbis quibus ora resoluam?i5 

Materia fandi ductus panegyricus extat. 

Copia set potior fastidia grandia gignit. 

Quique uigere cupit saeclo laudabilis acto, 

Muniat hic mentem doctrinae spermata tantae, 

Conteris unde caput colubri planta tenus atri 20 

AUidisque petrae Babylonica germina Christo. 

Namque tuas longum est magnas percurrere laudes, 

lamque suos cursor cum raptini duplicet actus, 

Supprimo plura tacens praeconia digna relatu. 

Tu quoque, cum caeli rimeris Dindyma clari, 25 

Omnibus es factus, iubet ut pius omnia Christus. 

Esse manet nostrum, sub quo constanter in aeuum 

Omne, quod est, licet ac pure quicquid fore gaudet, 

Id rursus tristem finis capit indere sortem. 

Plurima praeteriens laudum tibi phillara necto, 30 

Quem claudunt adamantinis sinuamina cordis 

Vinclis aeterno nectentes saecuhi nodo. 

meritis felix, est cui sapientia nutrix, 

A puero uestit, callem quoque praeuia nectit, 

Cuius in ore pio cordis simul in penetrali 35 

Infudit flauis sua cerea melLa canistris, 

Ut te magnificem, prae cunctis semper amandum, 

Pectore sub cuius etiam sibi nobiUs aulam 

Struxit et eximia uirtutum luce poliuit, 

Unde fluit nobis, qui longis iungimur oris, 40 



V. 13 coturno. 16 panagericus. 17 pocior. 18 seclo 
acto. 19 Hic muniat, cum inversionis nota. 21 babilonica. 25 
dindima. 29 cupit, corr. capit. 25 impenetrali. 37 magnificum. 



132 CARMINA MEDII AEVI. 

Magnum felicis plene syntagma salutis. 
Non ego te miror, sanctae pietatis amator, 
Indole uirtutum uariis rebusque saporum ; 
Plebis ut aura sapit mea uel dilectio credit 

45 Simplicitate tua, quautum decor asse talenta. 
Hanc supra castae conseruas iura columbae, 
Astu cum uafri serpentis niente sagaci, 
Denique, si uerum constat, quod corporis actus 
Signum sit mentis. si animus quoque panditur actu 

SoCorporis, es nostro tali tunc dignus lionore, 
ludicio qualem suffit tibi fama per orbem. 
Comis, amate diu, doctor dulcissimi^ fandi, 
Rhetorici cultus lumen, tibi quid loquar apte? 
En, sine te mihi conditum penitus sale nil fit. 

55 Stat nam quid cuiquam facere absque iuuamine stul- 
Mentis quo geminae surgit perfectio uitae. [tum? 
Aggrediar siquidem celsum conscendere montem, 
Nomine qui diuo faciem propior sit Olympo, 
Oris et iu /ephyrum laxentur concaua densum: 

eolnde tui capiant aliquid quo flaminis aequi, 
Ut mihi materies de te sit sermoque per te. 
Eia, cara chclys, protclans uocibus aptis 
Carmina pange uiro, morum probitate colendo, 
Sola Sophocleo quae sint condigna cothurno. 

65Hunc deus elegit, propria quoque dote beauit, 
Ut ualidi nobis si uerbi mysteriarchus 
Solus et in terris alter prostet Benedictus, 



V. 41 sintagma. 44 dilectito. 49 si animus] sanimus. 51 
corpori». 53 rethorici. 58 fatiem. 59 zephirum. 62 chelis. 
64 suffocleo coturno] cf. Verg. Ecl. VIII v. 10: Sola So- 
phocleo tua carmina digna cothurno. 65 proprio. 66 misteri 
(fuit misteria) archesi. 67 BENEDICTVS. 



VERSUS ALCVINi. 133 

Qui bene gramineis paradisi iuuit in actis, 
Indicans domui regem propriae fore caeli 
Te lumen uere meritorum nobilitate. 70 

Es, fateor, comis, morum probitate celebris, 
Mente superna tenes, mundo bonitate renites, 
Hic probitatis houos, illic uenerabilis heros; 
Te celebrant cosmi per climata quique triquadri, 
Maxime Remigii tuguri fratres tibi tidi, 75 

Armis iustitiae fretus quos atque sophiae 
Desmate amicalis uinxisti laetus amoris, 
Te patribus famulum praebensque minoribus ae- 
His facies hilarem, his et testatur herilem, [quum. 
Et paries uno sic surgit uterque lapillo, 80 

Cingi quo petimus, fiat hoc simul, efflagitamus. 
Quis tam Cinyphiae mentis fuit atque sinistrae, 
Ut post felicem per saecula semper amorem 
Facundumque tuuni te nollet habere patronum 
Ac semper socium dominum et sine limite iustum ? 85 
Es Christo carus, cuncto populo uenerandus, 
Vultu conspicuus, mentis pietate decorus, 
Luminibus geminis sub frontis tegmine fixis, 
Nubila ceu caeli radiis solis decorantur, 
lustitiae speculum nec non psalmatio regum, 90 
Lumen doctorum decus et specimen monachorum. 
Gratia, fama, fides tecum gradiuntur alacres, 
Ast hilarem mentem dant fidos inter amicos, 
Et faciunt toto notum sine crimine mundo. 
utinam fieri uelles pars maxima nostri! 95 



V. 68 grammineis. 77 Inditans. 72 renides, suprascr. tites 
= uel ites = renites. 75 REMIGII. 76 iustia^. 77 letus. 78 pre- 
bensque. 79 faties. 82 cynifise. 90 lustice". 92 te cum. 93 
fa^^^unt, mm ras. post fa. 



134 CARMINA MEDIl AEVI. 

Esses quam carus, quanto fruereris lionore! 
Nobilis occulto germen uelut arboris aeuo 
Cordibus hinc amor in nostris inolesceret amplis. 
Sed quia nobiscum, praesens cum forte maneres, 

100 Agnoui fraudem uerbis cum saepe politis 
Frustra uouebas ad nos iterum repedare, 
Tunc bene callebas domum, se res ut haberet; 
Inde meas ignis uaporal)at namque medullas, 
Qui modo me torret flairimis crepitantibus acris, 

105 Ghitine me iunxi quoniam tibi dulcis amoris. 
Hoc tua multiplices odas mihi uerba dicante 
Perpetuo conseruo loco mihi saepe legenda, 
Mentio fehcis nostri sint haec ut amoris, 
Pagina Laetificet, praesentia cui tua non est, 

110 Sermoque concihet, uisus quem cernere diflfert. 
Haec mox composui uestro comi)ulsus amore, 
Et paupertinis pones compluscula ucrbis. 
Impendi me uerbosum, tamen hoc amor egit. 
Quod superest, etsi uoto frustor nehementi, 

115 Aeternum cupio, Laetiis bona tempora ducas, 
Exaudire simul millesima prospera de te, 
Constantine, decus nostrum, per saecuLa sahie. 



LXXX. 



Conuenio signis, quem conuenisse loquelis 

utinam quirera, transmisso tempore, fratrem 



V. 97 Nobilis] cf. Horatii carm. 1, 12 v. 45: crescit occulto 
uelut arbor aeuo. 100 sepe. 102 seres. 104 flamis. 106 dicante. 
108 nostrae sint hec. 109 letificet. 111 hec. 114 et si ueementi. 
115 letus temporalia, corr. 116 melle sima dete. 117 CON- 
STANTINE. 

LXXX. Cod. Bern. 394 s. X f. 230 \ 



VERSVS ALCVINl. 135 

Cautum, peruigilem, signatum uoce Bouonem, 
Qui me prouexit, qui laudibus extulit olim ! 
Qui si forte meos mores cognosset et actus, 5 

In memet laudem, fateor, non diceret ullam. 
Set quoniam magni duxit me laude beari, 
Laudandus mihi semper erit, dum uita manebit, 
Mirandum sed ei, quo tantus fluxerit ardor 
Tantaque nesciti creuit dilectio fratris, 10 

Ut me laudaret, quem nondum creuit ocellis, 
Nec confedustum sibi iam soclarat amicum. 
Sentio, credo, bonum, uena qua prodiit illud, 
Gens, quacumque uenit physi, remeabit ad ipsam. 
Xempe genus hominum peperit natura creatrix, 15 
Quod tractare bonum semper faciendo suescit. 
Haec est illa deum iugiter generatio quaerens, 
Traduce de cuius te exortum prodis, amice, 
Dum cantare meas hiudes contendis et odas, 
Dum famam nomenque meum dispergis in auras, 20 
Dum studium meritumque meum depromis inaltans, 
Sic bona, quseque geris, tibi contulit inclita physis, 
Fauit et hisce bonis rerum prudentia felix. 
Ante pilos tibi quae uenit, tecum quoque gliscit, 
Te puerum fouit iuuenemque uirumque docebit, 25 
Si maneas te intra nec te quaesiueris extra, 
Si coeptis posthac studiis sudando fruaris, 
Si dorsum scuticis submiseris ipse poesis, 
Sique manum ferulae subduxeris inde sophiae. 
Ast quia condignas nequeo tibi promere laudes, .30 
Saltem aliquas scribendo tuas uolo pandere uires, 
Quae tamen has poterit dumtaxat prendere lingua. 



V. 8 michi. 12 confeclustum, sic. 17 querens. 25 decebit, 
corr. 26 quesiueris. 27 ceptis. 29 ferule. 32 prehendere. 



136 CARMINA MEDII AEVI. 

Cum tibi uirtutLim faueant insignia clara, 

Cum sic uir sapiens, quam magnis uiribus ardens, 

SsPoUens ingenio, sopliiae sectator, amator, 
Fossor Pierius, Musarum seniper amicus. 
Pierides cum te doctum fecere poetam, 
Te docuit Clio coniuncta sororibus octo, 
Felicis cum sis depastus prata Capellae, 

40 Philologiae te septem docuere puellae. 
Ergo polum super adtoUens caput erigis usque. 
Ast ego quem taetris tenebris inscitia condit, 
Tectus obumbriticor, sophiae ceu temptor et exsors, 
Fonte caballino qui numquam labra perunxi, 

45Stertens Parnasi nec umquani somnia creui, 
Philologiae (piem numquam nouere ministrae. 
Despicor a doctis, mentis uelut impos et artis : 
Ergo fouens latebram paueo sustollere cephal. 



LXXXI. 



Cespes puluereus ^Vifordi quod tegit artus, 

Hoc meruit limo efligiatus homo. 
Ilaud feras hunc dignum mortis sub iure teneri: 

Quantum sol i-adiis, splenduit ex meritis. 



V. 35 sophyae. 36 pieriu'. 42 tetris. 43 sophyae exors. 
44 Fonte] cf. Pers. prol v. 1, 2: Nec lonte labra poUui cabal- 
lino, Nec in bicipiti soniniasse Parnaso. nomquam, corr. per- 
uncxi. 46 phylologiae. 47 uelud ccphal = cephalen. In fine 
EXP. = EXPLICIT. 

LXXXI. Cod. Bern. 36 s. X-XI f. 140^. Praemissum est 
nomen SVCHEKIVS, quod num ad carmims auctorem refercn- 
dum sit, parum Nqnct. 

V. 1 WIFORDI. 2 hurao. 3 tener . . 4 quantumT hoc 
inccrte legitur. 



VERSUS DE SCACHIS. 137 

Carnotiim praesul nostri fuit inclitus abbas, 5 

Se prudenter agens, prouide cuncta gerens; 
Planctibus inmodicis imo de pectore fusis 

Istic sunt maesto membra locata taplio. 
Hunc, Benedicte pater, sacris absolue putelis, 

Quo functus nmndo uiuat in axe dei. 10 

Octo de numero nomen qui ducit et imbre, 

Sextis in Nonis creuit ab orbe rapi. 



LXXXII. 
YERSVS DE SCACHIS. 

Si fas est ludos abiectis ducere curis 

Est aliquis, mentem quo recreare queas. 
Quem si scire uelis, huc cordis dirige gressum, 

Inter complacitos hic tibi primus erit. 
Non dolus ullus inest, non sunt periuria fraudis, 5 

Non laceras corpus membra uel uUa tui. 
Non soluis quicquam nec quemquam soliiere cogis; 

Certator nullus insidiosus erit. 
Quicquid damnoso perfecerit alea ludo, 

Hic refugit totum simplicitate sui. 10 



V. 5 presul. 7 immo. 8 mesto. 9 BENEDICTE putelis, 
sic. 11 et imbre] mensis Octohris nomen significatur, quod in 
medii aevi codicibus Octimhrem legi constat; mortuus ergo iste 
Wifordus Nonis Octohrihus. 

LXXXII. Cod. Einsidlensis 365 s. X—XI, p. 95 et 94 (A) ; 
praeterea versus 65 — 98 in cod. Einsidl. 319 s. X p. 298 scripti 
sunt praemisso titulo: DE ALEAE RATIONE (B). 

Y. 2 aliquid. 



138 CARMINA MEDII AEVI. 

Tetragoiiiim primo certaminis aeqiior habetur 

Miiltiplicis tabulae per sua damna ferax. 

Quamlibet octonos in partem ducite calles, 

Rursus in oblicum tot memor adde uias. 

15M0X cernes tabulas aequi discriminis octo, 

Octies ut repleas aequoris omne solum. 

Sunt quibus has placuit duplici fucare colore, 

Grata sit ut species et magis apta duplex. 
Dum color unus erit, non sic rationis imago 
20 • Discitur : alternus omne repandit iter. 
Illic digeritur populus regumque duorum 
Agmina : partitur singula quisque loca. 
Quorum quo numeros ludenti rite patescat, 
Post bis quindenos noiierit esse duos. 
25Non species eadem, nomen non omnibus unum 
Quam ratio uaria, sic neque nomen idem. 
Nec color unus erit diuisis partibus aequis : 

Pars haec si candet, illa rubore nitet. 
Non diuersa tamen poi)ulorum causa duorum : 
30 Certamen semper par in utroque manet. 
. Sufficit unius partis dinoscere causas ; 
Ambarum species, cursus ct, unus erit. 
Ordo quidem primus tabulas diuisus in octo 
Praefati ruris agmina prima tenet, 
35 In quorum medio rex et regina locantur, 
Consimiles specie, non ratione tanien. 
Post hos acclini comites, hinc inde locati, 
Auribus ut dominum conscia uerba ferant. 



V. 12 fero^x. l(j ocies. 19 racionis. 20 rependit. 26 racio. 
36 racioue. 37 hic inde loca"ti. 38 ferat] Fatet istcm n, quae 
ferat roeahulo superinponenda erat , fuJso ad locahulum locati 
ascendisse. 



VERSVS DE SCACHIS. 139 

Tertius a primis eqiies est liinc inde, paratus 

Debita transuerso carpere calle loca. 40 

Extremos retinet fines inuectus uterque 

Bigis seu roclius, marchio siue magis. 
Hos qui praecedunt (retinetque is ordo secundas 

Aequoris), effigies omnibus una manet : 
Et ratione pari pedites armantur in hostem 45 

Proceduntque prius bella gerenda pati. 
Liquerit istorum tabulam dum quisque priorem, 

Recta, quae sequitur, mox erit hospes ea. 
Impediat cursum ueniens ex hostibus alter : 

Obuius ipse pedes praelia prima gerit. 50 

Nam dum sic uni ueniens fit proximus alter, 

Dissimiles capiat ut color unus eos, 
Figendi fuerit cui primum oblata facultas, 

Mittit in obliquum uulnera saeua parem. 
Obuius ex reliquis dum sic fit quisque, ruina 55 

Hac praeter regem praecipitatus erit. 
Quilibet hic ruerit, non ultra fugere fas est : 

Tollitur e medio, uulnere dum cecidit. 
Solus rex capitur nec ab aequore tollitur ictus, 

Irruit, ut sternat, nec tamen ipse ruit. 60 

Hic quia prima tenens consistit in aequore semper, 

Circa se est cursus quaeque tabella sibi. 
At uia reginae facili ratione patescit : 

Obliquus cursus huic color unus erit. 
Candida si sedes fuerit sibi prima tabella, 65 

Non color alterius hanc aliquando capit. 



V. 39 aeques. 40 calle] colia. 43 praecedit retinetquis. 
45 racione. 48 recte. 53 fingenti oblata] lata. 58 dumque cadit. 
61 tenet, suprascr. m = tenens. 62 quaeque] quemque, cf. 
T. 82 uia su2)ra lin. racione. 65 Candida] Hinc incipit alterius 
codicis Einsidhnsis fracjmentum (B). 65 sedes] fides B. 66 al- 
terius] an alternus? ha"c A. hinc B aliquanda B. 



140 CARMINA MEDII AEVI. 

Hoc iter est peditis, si quando pergit in hostem, 

Ordinis ad finem cumque meare potest. 
Nam sic concordant : obliquo tramite, desit 
70 Ut si regina, hic quod et illa queat. 
Ast quos uicinos dominis curuosque notaui, 

Transuerso cursu sat loca pauca petunt. 
Istorum fuerit positus quo quisque colore, 

Primo dissimilem non aliquando pete. 
75Post primam tabulam mox tit tibi tertia sedes, 

Qua fit reginae, dissonus ille uia. 
Praeterea cursus equites gyrosque lacessuut, 

Sunt quibus obliqui multiplicesque gradus : 
Dum primani sedem quisquis contenmit eorum, 
80 Discolor a prima tertia cepit eum. 

Sic alternatim tenet hunc illumque colorem, 

Quaelibet ut cursus esse tabella queat. 
At rpclms semper procedit tramite recto 

Utque datur ratio, porrigit ille graduni. 
SsQuattuor in partes gressum distendere fas est 

Itque uno cursu tota meare loca. 
Hi certamen habent equitesque per horrida bella, 

Ut, si defuerint, praelia paene cadant. 
In quibus et reli(iuis extat custodia sollers: 
90 Inconsultus enim praelia nemo petit. 

Cuique datur custos, ne incautumuulnerasternant: 

Solus, heu, faclle, si petat arua, ruit. 



V. 74 non B nam A. 75 tercia AB. 76 uia] uiae AB. 
77 preterea A aequites A girosque AB. 79 contempuit A. 
80 tercia A cepit eum] carpit eum A carpit iter B. 81 hu"c 
B. 84 racio AB. 85 quatuor B. 87 Hi] hic AB aequitesque A. 
88 proelia B pene A poene B cadunt A. 90 proelia B. 



CARMINA LVDI SCACHORVM. 141 

Ciini iiero cuncti certatim praelia densant, 
Hostis in hostilem fit celer ire necem. 

Hanc rex deuitat, hac numquam sternitur ille, 95 
Hoc fato reliquis amplius ipse potest. 

Dum tamen hunc hostis cogit protendere gressum, 
Si conclusus erit, praelia tota ruunt. 



LXXXHI. 

CARilIIM lYDI SCACHORVM. 

Ludum scachorum si tu uis scire decorum, 
Hoc carmen, lector, discas et ludere gliscas. 
It pedes ad bellum, prior incipit ille duellum, 
Africus in triuiis locum capit ex inimicis, 
Mles ex obliquo puncto mediante relicto 
Prosilit et fortem depellit fortiter hostem. 
Linea si pateat, rochus capit omne, quod optat. 
Vertit in obliquum regalis femina passum, 
Rex loca circa se clipeo defendit et ense. 



V. 93 proelia B. 94 fit] an sit ? 96 fato] facto AB. 97 co- 
git B cobit A. 98 proelia B. 

LXXXIII. Cod. Bern. 531 s. XV f. 50 ^ et f. 191''. P)-iore 
loco titulus deest. Distinxi litteris A et B. 

V. 1 scacorum A. 2 discas lector A. 4 Affricus AB locum 
parat A. 8 uertat A. 9 deifendit AB ense. Finis AB. 



142 CARMINA MEDII AEYI. 



LXXXIV. 



VERSVS ACBRHAMI DE IVDO TABVIARVM 
SECVXDVM NVMERVM. 

Ludis qui plano tabulis de stipite sectis, 
Hoc, docet Acbrannus, disce locare modo. 

EXPLICIT PRAEFATIO. INCIPIT 
DE PRIMO LVDO. 

III III III 



Primo tres impone loco totidemque secundo 
Et sede in tripla sterne cubare tria, 
sOrdine quo subtus distinctim linea rursus 
Altera disponat tres habitare triplos. 
Inter bis trigonos dextra considere ternos, 
Laeua inter duo tres stare iubeto tria. 
Ter tripla summo imo dextra laeuaque recense, 
10 Angulus in quadro finis eritque caput. 
Ter singillatim quadruplcx dat linca ternos, 
Bis fingit duplex fronsque latusque nouem. 
III III III 



III 



III 



III III III 



LXXXIV. Cod. Bern. 299 s. X f. 29^. In titulo: TABVLAR. 
SCCM NVMER. Pnma figura ter posita est. 

V. 3 EXPLIC. PF. 7 dextris. 8 laeua] leuno. 9 leuaque. 



DE LVDO TABVLARVM. 143 

Inter bis triplices trigonatus pullulat unus, 
Ter geminus geminos, hinc uidet, inde triplos. 

Dorso quaeque suo simplum fert linea ternum, 15 
Summo ipsius utro dupla sedentque tria. 

VERSVS DE SECVNDO LVDO. 
III I III I III 



III 



III 



m I III I III 
Tres inter primos unum mediosque repone, 

Extremis unum sic mediisque loca. 
Alter et ordo trium, sparsim qui subiacet infra, 

Simplum bis capiat, ceu tulit ordo prior. 20 

Unus qui quater appositus subterque superque 
Climata per statuet quattuor esse nouem. 
III m ni 

iii' III 

I 



III III III 

Ad se ex bis binis rapiat quisque angulus unum 

Et mediis numeri pondere maior erit. 
Binos cuique aufer, dupio ferat angulus unum, 25 
Cuique duos medio post quater adde triplo. 
II lllll II 



IIIII 



IIIII 



II IIIII II 

In medio quadra congestat mox regula quinos, 
Initio primos fine duosque parit. 



V. 1.3 pullat, corr. fuUat. 18 extremis Peiper] extremus. 



144 CARMINA MEDll AEVl. 

Stringe latus quadrum, ternas ibi collige sedes: 
30 Fronte quadro nouies inueniesque quater. 
II V II 



II V II 

Semita producet confestim prima nouenos 

Totque secunda geret, tertia quarta nouem, 
Quinque cubant laterum tergo sedile quaterno, 
Calce et principio tot residentque duo. 
SsBis quinos inter duplex consurgit ab uno, 
Inter bis duplos aspice quinque semel. 
Hoc ita concxum ludi disperge columbar, 
Quarto ut primum ter tramite iunge triplos. 
III m III_ 

Illi III 



III III III 

Extemplo remouendo foras duo bina supersunt, 
40 At uia parturiet quadruplicata nouem. 

VERSVS DE NVMERO PRIMI LVDI. 

Tres primo occurunt duo deni pergere ludo, 
Sectim bis terni quattuor esse probant. 

Primus bis seno uultu par ludit adesse, 
Bis duo denum se conuocat unus ibi. 

VERSVS DE NVMERO SECVNDI LVDI. 

45Septenos quater introrsum iocus implicat alter: 
Hinc pede septeno forma quadrata labat. 



V. 38 quarto] an quadro ? triplo. 43 conuocat] an con- 
probat? 45 introrsum Peiper] intorsum cod., an in tlorsum ? 



D£ CHRISTIANIS ET IVDAEIS. 145 

Est quater et decies inibi par nomine primiis, 
Unus bis decies bis pateatque quater. 

Structi bis gemina ludis ex parte quadrata 
Undique perfectos inseruere nouem. 

Septeni, mirum, latere ex utroque quaterni 
Sic peperere pares ludificando nouem. 

Versifico passu ludum memorare docentis 
Acbranni lector mente uoceque uale! 



50 



LXXXV. 

SORS CVnSDAM DE XX CHRISTIANIS 
TOTIDEWOYE IVDAEIS. 

Bis duo nam niuei praesunt et quinque nigelli, 
His supponuntur clari duo postque secuntur, 
Unius et taetri interimunt uestigia terni. 
Albi lacte magis, unus albus et alter habetur. 
Hos duo fuscati, crystallini quoque bini 



V. 49 lucli sex. 51 septeni mirum] septem nimirum Peipe)\ 
54 menteque uoceque. 

LXXXV. Cod. Bern. 704 s. XII f. ll^. Aemgmatis solutio 
rersibus 9 et 10 inclusa separata a ceteris legitur ihideni /'. 14'': 
praecedit ihi carmen, cui tituhis ammonitio uictoris pape irnie- 
scriptus est. Cf. Biesei anth. Lat. II p. 185 adnot. In titulo 
habebatur sors eiusclem, sed cuiusclam repositum. 

V. 1 nam I uunc Bieseus et V. 3 tetri. 4 mag. albus su- 
prascr. et alter habeturj pro his apud Bieseum habes: Maurus 
quoque nectitur ipsis, (Janclidus inseritur, niger unus et alter 
habetur. 5 hos duo] j^ro his Bieseus exhibet ex codice Valen- 
tiano 394 s. XI f 47^: His cristallini sociantur in ordine bini. 
cristallini. 

Hagen carmina medh aevi. 10 



146 CAEMINA MEDII AEH. 

Tres titubant nigri lactantis robore iiicti. 
Post duo coruini et niuei sunt denique bini, 
Orbem tum furuus demum determiuat unus. 

ITEM DE SORTE SVPRADICTI EPISCOPI. 

Quattuor et pentas, duo monas tres mias unus, 
loHinc dias ambo, trias, unus duo et duo monas. 



LXXXVI. 

DE CIRCVLO OVOMODO TRVHATVR \OR}!A IDEST 
IIVELLVS ET OVADRVM VEL QVADRATORIV)!. 

Circinus a norma quid distet, suspice, lector, 
Cum sit utrique modus similis ratione triangli. 

Tres commissuras recipit simul undique tixis 
Norma, uagis adhibenda tholis. ut regula triplex 
.5Hanc aequalis agat pedil)us permensa duobus 
Singula, quod Graium specie satis exprimit alfa. 

Circinus ob rei spatium patet ocius omnes 
Has commissuras uarians, quae firmiter liaerent, 
Dum formatur apex et circumducitur orbis, 
loQuo normae natura uenit seu formula quadri. 

V. 7 et] ac Eicseus sunt om. 8 tum] tunc Eieseus. Post r. 
8 apud Rieseum haec solutio sequitur in cod. Valentiano: Or- 
diue dispo.siti damnentur sorte noueui. Styx inimica suos con- 
sumpseht ante nigellos, Quam clari uitam perdant corporibus 
aptam. SVPRADICTI EPISCOPI] praecedere carmcn Victoris 
Papae supra significavi. 9 quatuor pentas, corr. penta 

LXXXVI. Cod. Bcrn. 134 s. X fol ttUim. 

NORMA ID. 4 adhiben''". 5 «qualis. 7 spacium otius 
herent. 10 Quo, suprascr. s. orbe. 



DE SYMPHONIA. 147 

Nam ter siue quater diuisus partibus aequis 
Circulus ad normam diuerso proficit usu. 
A centro tantum quadri natura patescit. 
At melius centro traliitur, qui forte liueilus 
Dicitur, ut normae quadroque haec portio detur. 15 
Ipsi equidem suspensa iuuant examina massae, 
Unde superficies aequato uertice uibrant. 
Ad sphaeras circosque dehinc erit utile nosse, 
Quid pars sexta sui, quem circumduxerat, orbis. 
Circinus est punctis necdum labentibus haerens. 20 



LXXXVII. 



Efficitur quinis symphonia sescupla phthongis, 
Post epitrita sonos gaudet retinere quaternos, 
Diplasiam i.unctae quae reddunt dulciter ambae. 
Addita triplasiae triplam format diapente 
Constans ter quinis, post quas est quadrupla 5 

[phthongis, 
Quae bis hemioliam, bis habet nec non epitritam. 
Has, moneo, discas, qui musicus esse peroptas. 
Pandit enarmonias series tum tertia chordas 
Chromaticumque genus sibi uindicat ordo secundus, 
Prima diatonicis resonant tetrachorda Camenis. 10 



V. 14 LiYELLVS. 16 Ipsi, suprascr. s. normfe, 18 speraa 
dehinc<="' 20 herens. 

LXXXVII. Cod. Bern. 134 s. X—XI m panniculo codici 
insuto. Titulns deest. 

V. 1 sexcupla ptongis 3 Dyplasiam iuncte 5 posti"*' 
ptongis. 6 emioliam. 7 perobtas. 8 cordas. 9 cromaticumque. 
10 dyatonicis tetracorda. 



148 CARMINA MEDII AEVl. 



LXXXVIII. 

Orbis terrarum nietasque situsque locorum 
Computat liic sancti codex sapienter Orosi. 
Mundum post factum, formatum post protoplastum, 
Eius et excidium tangit pro crimine factum. 

5 T d . ui 

Archa seruatis diuino munere paucis. 
Hinc mala bella, neces, conflictus, proelia, lites, 
Probra. simultates, incestus, iurgia, fraudes 
E rta . . . .' 

loNec non uindictae iusto sub iudice factae, 
Donec in aduentus miserentis tempore lesu 
Bella docent pacem sparsam sopita per orbem, 
Qua sibi subiectis totius gentibus orbis 
lioma sub Augusto gaudebat rege modesto. 

l.iiDogma dehinc Christi per tempora cuncta cucurrit. 
Princeps eximius doncc regnaret Ilonorus 

S multis uel miHbus annis 

A defessas equitando resoluit habenas. 

Huic simili calamo narrantis tristia libro 

2oPompeii clarus Trogi liber associatur 

N . fact 

N ex peregrinis 

Sanguinis excelsi comphires ac popularis 



LXXXVin. Cod. Beni. 160 s. XI Orosium lHStinu)iique 
continens. Binis cohimnis lioc carmen scriptum est ipsi Orosii 
operi, quod praecedit, praemissum. Mtilta oh id periere, quod 
singuli rersus aut caeruleo aut ruhro aut viridi coJore picti 
fuere. Versus fere omnes sunt Leonini. Deest titulus. 

V. 3 prothoplastum. 



DE OFiOSIO ET lYSTINO. 149 

Pompeius Trogus uir iuoruni dogmate clarus 

H 25 

Seu nouitas operis siue res seu gloria laudis, 
Ingens seu plaeuit sibi copia materialis 

K 

Prompsit carminibus, quae digna relerre uidentur 
Nostraque cum Graecis uel Graeca patere Latinisso 

P passus res sic fore ausus 

A 

Et cum res grauis haec soleat scriptoribus esse, 
Ut gestas regum res dicant seu populorum, 
Creditur Alcidae meritis par Trogus liic esse. 35 
Q 

D per climata mundi 

Oppida, rura refert, populosas tangit et urbes 

G simul et nationes. 

Prorsus nil remanet, quin scriptitet ac manifestet, 40 

Quae edita particulatim. 

Haec simul liic pandit ueraciter ac seriatim 

E scripsit dogmata libris 

I ea suni decerpere nisus, 

Quae potiora sui lectoribus esse putaui, 45 

U breuiando uolumen 

E]t qui non posset simul et qui Graeca nouisset 

C posset doceri. 

Quod tibi transmisi, non ut mea discere possis 

D ut iudice temet. 50 

Aemula namque manus sic rodere desinet illud 
E quoque diceris esse. 



V. 30 grecis greca 41 Que 45 Que 47 greca 51 Emula 
nanque. 



150 CARMINA MEDII AEVI. 

LXXXIX. 

Primus eras, nobis qui priiim rogata dedisti, 
Primus es, a nobis qui data priraa rogas. 
Cum das et repetis, dic, quid mihi praestita 
Ut repetita mihi, sic repetita tibi ! [prosunt? 
oHoc uolo, dum dubito, tibi sic dator, abba, quid 

[optem: 
Nil tibi sit, quod des et data non repetes. 



XC. 

Quisquis Clementis clementer carmina quaeris, 
Cernere Clementis haec carmina ne pigriteris. 
Nam qui Clementis poscendo mira fateris, 
Atiectu mentis iam clemens esse uideris. 

sHuius Clemcntis cognoscerc signa meretur, 
Summi Clementis qui sohiere iussa ueretur. 
Angelicis manibus, Clemens. domus in maris undis 
Est i)raeparata tibi 



IXC. 

Scribo nec ignoro , cur in scribendo Laboro. 
Utihs iste labor opibusque per hunc cumulabor 
Nec de scriptura mihi prouenit ulla Utura, 
Cum sit honestatis iocus et studium probitatis. 



LXXXIX. Cod. Bern. 164 s. X. f. 2\ V. 5 obtem. 

XC. Cod. Bern. 164 s. XI f. 2\ 

V. 1 queris. 8 Est praeparata tibi mamc post. add. Idem 
carmen in eadem pagina repetitum legitiir alia manii s. XI, 
sed omisso hemistichio c. 8. 

IXC. Cod. Bern. 136 s. XI f. 76"'. 

V. 4 stu^^clium. 



DE MENSIBVS. 151 



VIIIC. 



Nonae Aprilis iioruiit quinos V 

Octonae Kalendae assim depromunt I 

Idus Aprilis etiam sexis VI 

Nonae quaternae namque dipondio II 

Item undenae ambiunt quinos V 5 

Quattuor Idus capiunt ternos III 

Ternae Kalendae titulant senos VI 

Quattuor deni cubant in quadris IIII 

Septenos Idus septem eligunt VII 

Senae Kalendae sortiunt ternos III 10 

Deni septeni donant assim I 

Pridie Nonarum porro quaternos IIII 

Nouenae notant namque septenos VII 

Pridie Idus panditur quinis V 

Kalendae Aprilis unum exprimunt I 15 

Duodenae namque docte quaternis IIII 

Speciem quintam speramus duobus II 

Quaternae Kalendae quinque coniciunt V 

Quindenae constant tribus adeptis IIl 



VIIIC. Cod. Genevensis 28 s. X—XIpost tractatum de com- 
puto Graecorum sive Latinorum. 

V. 1 none. 2 octone kalencle. 4 noue quaterne naque. 5 
undene. 6 quatuor. 7 terne kalende sene 8 quatuor. 9 ae- 
ligunt. 10 sene kalende sorciunt. 12 quaterni. 13 nouene no- 
tantur. 15 kalendas. 16 duodene. 18 quaterne kalende. 19 
quindene adeptis] an ademptis ? 



152 CARMINA MEDII AEYI. 



YIIC. 

PASSIU mm MAVRICU ET SOCIORVM 
VERSIFICE COMPOSITA. 

Dum cohibere parat Gallos, quos conglomerarat, 
Ne uariae gentes uarias liabeaut quoque mentes, 
Mutua iurando sibi foedera Disque litando 
Consociare manus iubet agmina Maximianus. 

sCetera turba litat nec foedera nec sacra uitat: 
Hoc Tliebaea putat legio scelus; ergo refutat. 
Centuni ter geminis uicibis duo milia trinis 
Nec non ter deni quadrupliciterque noueni 
Christi sacra cohint: ideo sacra Dis dare noluut. 

10 Hi simul Octodorum fugiunt, ubi tura Deorum 
Altera pars adolet, iurans quod cedere nollet. 
aIox specie gratum, quod circumeunt iuga, pratum 
Quos fuga lassauit, scelerum profugos recreauit. 
Contiguus Rodano locus est, cui nomen Agauno, 

1.5 Qui requiem lassis tribuit monumentaque j^assis. 
Audit ut, insolituin legionem ducere ritum, 
Foederis edictum sperni castrumque rehctum, 
Idohi ne colerent aliosue litare uiderent, 
Contemptum legis plangit uesania regis 

2nAtque suum, quare molitur eos reuocare, 



VIIC. Cod. Bern. 702 s. XI- XII f. 22\ 

V. 1 coibere. 2 uarie uaria^nt q"; nientes. 3 federa. 4 
maximia .... .5 federa uit ... 6 Nec tbebea] iwssis etiam 
set conicere. 7 duo milia ct . . . 10 deo .... 11 nolet. 12 
prat .... 14 Contiguis. 15 m"nnumeataque pas ... 17 fe- 
deris. 18 litare ] uiderent supiAevi. 19 reg . . . 



PASSIO MAVKICII ET SOCIORVM. 153 

Ore moiieiis Wando , sed et asper acerba minando : 
«Quod mea decernit sententia, gens mea spernit 
Atque Deos uiles meus audet dicere miles. 
Et Dis et domino reus est sub crimine biuo. 
Lltio compescat ne praeuaricatio crescat! 25 

Posse meum discant uel iussa sequi resipiscant! 
Ad sacra cogantur uel, si renuunt, feriantur! 
Huc reditum flectant , ne culpam uulnera plectant. 
Praestat ad Octodorum regradi moresque priorum 
Kon aspernari, quam nescio quid uenerari, 30 

Pristina sectari, quam pro nouitate necari.« 

Nuntius liaec recitat, sed grex pius impia uitat: 
Quod rex hortatur, contemnens, quodque minatur: 
In caede fortis, uacuus formidine mortis, 
Caelica terrenis praeponens gaudia poenis 35 

• ut afflictus declinat uiuere uirtus 

Praemia niorte breui meriturus perpetis aeui 

ille status ruat efficiat cruciatus 

fit talis: «Quid agat furor imperialis? 

i murus non est aliqua ruiturus 40 

dent igitur, liquido no^-S aperitur. 

daemonicus , quod Cliristo non sit amicus 

Cliristum diligimus; quodspernit, amare nequimus. 

netas remur, si templa Deum ueneremur 

e sacrum tidei uiolare lauacrum. 45 

V. 21 plando, corr. blando. 22 decerni. 25 Ulcio. 32 Nu- 
uci' at hec, at del. grax. 33 ortatur o contempnens 34 In 

caede] de ; sunt eiiim versuum XXIV sequentium initia 

lihliopcgi culteUo resecta. Possis etiam: in fide scrihere. 35 
Caelica stippleri penis. 37 Praemia supplevi eui 40 l murus. 

42 demonicus. 43 Cliristum supplevi. 44 nefas suppjlevi: as. 

45 sepuf^^^crum. » 



154 CARMINA MEDIT AEVI. 

quidem lugimus , tamen ad tua iussa 

[uenimus 

Deo dantes nec, rex, tibi danda negantes. 

flecti scelus est, sed corpore plecti 

uobis opus est, quam passio nobis.» 

50 Nuntius ista refert: rex iram talibus eftert: 

« mandatum legale sinam uiolatum, 

uindicta transire meos mea dicta 

ferent, ausis quod talibus haerent 

iussa dari, sacra non debere negari 

55 quit liortatus, compescat eos cruciatus. 

Nec tamen est totum punire gregem mihi uotum. 
Quis uelit hos temere pariterque uiros abolere? 
Sorte placet numeri uel perdere uel misereri. 
Ite! reseruatis aliis decimos perimatis, 

60 Ut nece paucorum hibet improbitas aliorum.» 
Est ubi mandatum sanctis regale rehatum, 
Sanctus Mauricius, qui ductor erat gregis huius, 
Roborat ad mortem tali sermone cohortem: 

«Quod Christum colimus nec iussa nefandasubimus, 

05Rex stimuhs irae iubet agmina nostra perire. 
Pellite, quaeso, metum: haeti decernite letum! 
Nam nil terrenum necis esse potest alienum, 
Quod uel morbus edit uel quoquo fine recedit. 
Consequimur multum, si Caesar j^assus inultum 

ToViuere nos sineret? Mors stare diu prohiberet! 



V. 46 quidera] .... dem; forUisse: Sacra quidem. 47 . . . 
lo dantes. 48 I flecti. 49 quam passio quam. bO Nuntiiis 

supplevi: t ista reffert 51 Fortasse: Non ego mandatum 

supplevi: . . . ndatum. 52 Fortasse: Nec sine uindicta; cod 

ndicta. 53 «erent 55 «ortatus. 50 Nec supphvi : . . . . c 
gragem. 57 Quis supplevi: ....s uelit t hos. 65 ire. 60 leti. 
68 uel quo quoque 09 Conseqnimur ] sequiniur cesar. 



PASSIO MAVRICII ET SOCIORVM. 155 

Quod raodicum durat, quis non bene perdere curat? 
Nam bene mactatur, qui caelica regna lucratur. 
Hinc honor est partus , qui Christo deuouet artus. 
Si caro uilescit, flatus super astra nitescit. 
Nescit enim funus, sed habet sine limite munus, 75 
Quod nequit os fari, lux cernere, mens meditari. 
Ergo piae turbae spes siderea tit in urbe 
Victorique Deum scitote parere trophaeum. 
lam timor abscedat, ne gloria tanta recedat! 
lam lictor ueniat: iam iam decimatio fiat! 80 

Tela licet gerimus, rogo, ne referire uelimus: 
Sit manus imbellis, sit uox omnisque rebellis. 
Corpora subsistant, gladiis non arraa resistant. 
Sanguine, non telis, debet superare fidelis. 
Vincitur inuictus, qui stat patienter ad ictus.» 85 

Constituere pati serraonibus his aniniati. 
Nec raora: raucronera stringit Furor in legionera, 
Dans decimos poenae, parti parcendo nouenae. 
quara crudelis pietas! o rixa fidelis! 
Miles ut occidat, parcit: raiserando trucidat. 90 
At pius ut uiiiat, uitae se munere priuat. 
Hic studet ad flatum transferre luti cruciatum: 
Tste labore luti flatus seruire saluti. 
Ille necera dittert: hic se raucronibus infert. 
Praeuenit hic coraitem, generat necis optio litera95 
Et dolet exsortem quisquis non sumere mortem. 
Qui stat post nonum, putat ingens sumere donura. 
Ter tribus expositis non est dilatio mitis. 
Ille sed exultat , quem mox decimatio multat. 



V. 72 celica. 77 pie turbe. 78 tropheuru. 83 ressistant, 
priore s inducta. 85 pacienter adictus. 88 peuEe nouene. 94 
infrert, r inducta. 95 obcio. 96 exortem. 98 mittis. 99 deci- 
macio. 



156 CARMINA MEDII AEVI. 

100 Si liceat fieri, decimus cupit omnis haberi. 

Qui pereunt decimi, ueniunt ad praemia primi. 
Cum sex centenis geminisque nouem duodenis 

Quattuor occisis stat pars non territa uisis. 

Qua ueluli tracta mortisque metu labefacta 
105 Velle se seruari plus quam socios imitari 

Caesar opinatur: iubet, ut sua iussa sequatur 

Siue reluctantur, rursus decimi perimantux. 

Hic Exsuperius, legionis signifer huius, 

Regia signa gerens, sed non ea praelia quaerens 
110 Parti, quae restat, uires ad uuhiera praestat, 

Dum sic hortatur, ne suppUcium timeatur: 
« Quod non tormentis cedat constantia mentis, 

Hactenus audistis: nunc cernere promeruistis, 

Et comites uestri fieri meruere magistri. 
115 A quorum meritis non degenerare uelitis! 

Sed retinete fidem, contingat ut exitus idem. 

Neue resistatis, moneo, licet arma feratis. 

Quis uelit ulcisci potius, quam regna pacisci, 

Quae sua sunt hominis solatio nescia finisV 
120 Quo decoret, taceo, Deus agmina nostra trophaeo, 

Quod praemium detur, quis honor, quae pahua 

[paretur, 

Quae cruor iste parit, cuni Mauricius memorarit ; 

Haec magis utendo discuntur, quam referendo: 



V. 100 leceat. 101 prima". 103 quatuor spars. 104 tracta] 
an fracta? Sed fortasse legendum: quam — fractam — labefac- 
tam. 106 cesar. 109 Regia gerens signa praelia] Fortasse 
praemia vel pretia. 111 suplicium] Atme ab his iavi verbis 
signiferi oratio incipit? 112 connstantia, ^^nore n de?. 113 Ac- 
tenus accistis, siiprascr. m. II audistis. 118 pocius. 119 solacia. 
120 tropheo. 123 He. 



PASSIO MAVRICII ET SOCIORVM. 157 

Talibus utiintiir, qui pro domino moriuntur. 

Unde capessendum reor illud, non fugiendum, 125 

Quod requicm donat morientibus hosque coronat. 

Aspera nonne pati dul)ia sub sorte parati 

Regi paremus plagasque necemque timemus? 

Quis, cui spondetur, quod perpes gloria detur, 

Si miser excusat, miser haec tormenta recusat, 130 

Cum pro se stratos deus asserat esse beatos ? 

Mam se custodit, qui se pro te, Deus, odit 

Atque metit laetus, qui spargit semina fletus.» 

Fulta piis uerbis non paret turba superbis 
Nec sacra dignantur: quapropter item decimantur. 135 
Hanc uim tormenti duo sustinuere trecenti 
Sorte in sex acta reliqua nec parte subacta. 
Cuius propositum manet exemplum stabilitum. 
Inuitat princeps reliquos ad sacra deinceps: 
Si contemnatur sua iussio, dura minatur. 140 

Sed fidei pugiles reputando praemia, uiles 
Caesareasque minas et qualescumque ruinas 
Corporis esse putant, quia poenis gaudia mutant. 
Optant ergo sequi socios, et muneris aequi 
Participes fieri cupiunt moriendo mereri; 145 

Neue diu tardent, sine sorte mori simul ardent, 
Martyrii primos decus ut coniungat et imos. 

Caesar ut ad letum uidet omnem tendere coetum, 
A solito cultu nullo titubare tumultu, 
Plusque per arma mori, quam cedere uelle pauori, 150 
Non numerare parat, quos frustra bis numerarat. 



V. 129 datur. 130 hec. 133 letus. 135 idem. 140 con- 
tempnatur dura] An: dira? 142 Cesareasque. 143 penis. 144 
obtant equi. 147 martirii unos. 148 cesar cetum. 149 solitu°. 
151 NonJ et. 



158 CARMINA MEDII AEVI. 

Sed paritas fidei toti quod inest aciei, 
Vindicat in tota, numerique sorte remota 
Condicione pari decernit mortificari. 

155 Frena dans irae uelut ad pugnam iubet ire 

Ad comitum raortes fidas coliortes. 

Neu facinus dubitent, ne ciuica praelia uitent, 
Praemia caedentis spolium iubet esse cadentis. 
Mox Furor ad poenas sociorum laxat niabenas 

160 Pro spe mercedis contemnens crimina caedis. 
Qui licet arma ferant, cum non euadere quaerant, 
Nec tegitur parma quisquam nec dirigit arma, 
Sed similis pecori patientia muta furori 
Subiacet abiectis clipeis iugulisque retectis, 

165 Necgladiis debent modo uulnera, quae sibi praebent, 
Ictibus aptando iugulum gladiumque premendo. 
Prompta manus sceleri nuUiquc uolens misereri 
Nec iuuenum florem, senii nec transit honorem. 
Ista libens tolerat, qui caelica praemia sperat. 

170 Insistensque lucro scit nulli parcere mucro, 
Sic pia turba cadit, sed ouans ad sidera uadit. 
Gaudeat haec sedes, tam sacras cernere caedes! 
Gaudeat obductus tam sacro sanguine fluctus! 
Caesaris impietas nescit sibi ponere nietas: 

175 Corpora caesorum spectat fluuiosque cruorum, 
Utque frequenter idem uideat, remoratur ibidem 
Hac specie gaudens et in his epularier ardens. 
Sic epulis eadem niixtam stupet area cladem. 

V. 155 ire. 156 mortes, es corr. m. II fidas subidisque 
cohortes, ut vidctnr; fortasse sociasque [cf. r. 159j vel rabidas- 
que. 158 cedeutis spolium esse, iiibet siqjra Un. 15 pe- 
nas. 160 contempnens] An contemnunt? cedis. 163 paciencia. 

166 pmendo. 167 promta nulli] est genetivus casus. 169 celica. 
172 hec cedes cedes. 174 cesaris. 175 Corporum cesorum 
Cuorum. 



PASSIO MAVRICII ET SOCIORVM. 159 

Pars etenim uiuit, pars altera uiuere siuit: 

Hanc gladiis strauit cibus, hanc opulens satiauit, 180 

Nitigenam rorem bibit haec, uomit illa cruorem. 

Nomine Victorem uia detulit huc seniorem. 
Utraque miranti, comedentibus appropianti 
lusto non uescas exercitus obtulit escas 
Victori, canos eius ueneratus et annos; 185 

Quaerens, cur comedit nec ab hoc horrore recedit, 
Cur etiam plaudit, cuiusdam uocibus audit: 

«Sacrilegam gentem, quae nescio, sacra colentem 
Nostraque spernentem nec legia iussa sequentem 
Ecce uides stratam, nostris gladiis laceratam.» 190 

Victor ad haec plangit uehemensque senem dolor 
Et detestatur conuiuia sicque profatur : [angit 

«Heu, cur tardaui? Cur non iter acceleraui? 
Ut pariter metas meruisset debihs aetas! 
Nam licet exclusus senio sit militis usus, 195 

Corpus et effetum sit uiribus atque uietum, 
Quid me tantorum comitem netat esse uirorum? 
Ut fuga sacrorum, contemptus daemoniorura, 
Seruitium Christi turbae me iungeret isti, 
Ut similis poenae fierem comes atque coronae! 200 
Opto quidem poenam requiem meriturus amoenam, 
Cum modo flens plaudet, cum flebit, qui modo gaudet ! 
Impie, quid clangis super liuius caede phalangis? 
Hi bene prostrati iam sunt super astra locati, 
His deus arridet, diaderaate quisque renidet. 205 



V. 179 siuit] sc. = desiit. 180 saciauit. 181 hec. 182 hunc, 
n del. 186 orrore. 189 seqntem. 191 Victo'' ad hec sene su- 
X>ra lin. 192 Et detesttur. 194 etas. 196 sit. 197 Quod. 198 
Vel fuga demoniorum. 199 Seruicium turbe. 200 pene corone. 
201 Obto penaui meriturus abe amenam, abe del. 203 cede. 



160 CARMINA MEDII AEV]. 

Vos male gaiuletis, quia tandem suscipietis 
Nequitiae fructum : tenebras, incendia, luctum ! 
Nam pius indultor, iustusque tamen Deus ultor, 
Quae sua sunt, munit, quae sunt hostilia, punit. 

210 Cuius amor faciat, uestro quoque munere tiat, 

Ne mora longa bonis me destituat legionis ! 

Pone sequi detur, mihi cum simul ire negetur, 

Atque fide similem faciat par poena sodalem!» 

Talia dum fatur, dum phira loqui meditatur, 

215 Truncat eum lictor: sic scandit sidera Victor, 
Atque gregem reperit, cuius collegia quaerit, 
Munere laetari, cui nil ualet aequiperari. 
Et quod idem fassus fuit aequo uulnere passus, 
Praemia fert eadem, palma decoratur eadem. 



VIC. 

mmi) m vitiis et virtvtibvs: solitvdi™ 

ESSE rETE\DAM. 

Rus habet in sihia patruus meus: huc mihi saepe 
Mos est abiectis curarum sordibus, et quae 
Excruciant hominem, secedere; ruris amoena, 
Herba uirens et sihia silens et spiritus aurae 
."iLenis et aestiuus et fons in gramine uiuus 
Defessam mentem recreant et me mihi reddunt 

V. 207 nequicie. 200 'ostilia. 212 simulatur negetur. 213 
pena. 217 letari equiperari. 218 equo. 219 palp^a. 

VIC. Cod. Bern. 702 s. XI— XII f. 25\ 
, 1 sepe 2 que 3 amena 4 erba aure 5 estiuus 6 def- 
fessam. 



J)E VITIIS ET VIRTVTIBVS. 161 

Et faciuiit in me consistere ! Nam quis in urbe 
Sollicita et uariis feruente tumultibus extat, 
Qui non extra se passim rapiatur et expers 
Ipse sui uanis impendat tempora rebus? lo 

Hinc amor, inde odium : timor hinc premit, inde 

cupido, 
Inter se diuersa quidem, sed lege sub una 
Ignaras ueri falso subdentia mentes. 
Quattuor haec sequitur uitiorum exercitus omnis 
Vix adeo est aliquis, qui non putet ista sequenda, 15 
Vel fugienda putans, qui non taraen ista sequatur! 
Quippe renitentem trahit impetus ipse ruentem 
Et premit a tergo uelut in deuexa malorum ! 
Est ergo primum, turbis elabier et sic 
Praecipitem fixisse gradum cursumque tenere. 20 
Tum demum reditum festinet ad alta relictae 
Praemia uirtutis, cui cura est ulla salutis. ^ 

Si graue forte putat, quouiam praerupta sequutus 
Ardua moliri rursum nequit absque labore, 
Esse putet grauius, in praeruptissima mergi, 25 
Unde referre pedem uel ibi sine fine manere 
Maximus hic labor est, illud sors pessima rerum ! 
Ergo, quod est leuius, prius aggrediamur oportet ; 
Si leue nil restat, quod restat, id aggrediamur ! 
Si malus es, noli peior uel pessimus esse ! 30 

Quod si sis etiam deterrimus, ad meliorem 
Correpe paulatim statum! Nam maxima laus est, 
Ptem per difticilem summo superare labore. 



V. 11 hinde, h del. pmit. 13 ignaros. 14 Quatuor hec ui- 
ciorum. 18 uelud in uexa. 21 relicte. 26 refferre. 27hic]^M; 
hoc? cf. sequens illud. 32 Paulautim correpe statum. 33 per 
dificilem. 

Hagen carmina medii aevi. 11 



162 CARMINA MEDII AEVI. 

Non nisi contemptus potes hanc contemnere 

laudem. 

35Sed nimis inipius est et homo praeposterus ille, 
Qui sua sollicite curat, se despicit ipsum. 
Frustra quippe lucris inhias, frustra colis agrum, 
Incultae mentis damno si laederis ipse ! 
Nam si non sentis lucra uel dispendia mentis, 

4oDeditus his solis, quae corporis inuenit usus, 
Cum sensu careas, desperatissiraus, aeger, 
Non homo iam, sed humus uel bestia iure uocaris. 
Hic de pestifera fit consuetudine morbi 
Lethargo simihs; sed et hinc euadere quosdam 

45 Contigit erei)tos mortis de faucibus ipsis. 
Excitat hos aUquando quidem fortuna sinistra 
Pulsans atque mouens socordia pectora; quippe 
Casibus aduersis patet inconstantia rerum, 
Nec tieri quemquam fugitiuus posse beatum 

solndicat ii)se dolor. Quid de fugientibus extatV 
Nunc uero prosper rerum successus et ipsa 
De non perden(Us iam perdita solHcitudo 
Suscitat ostendens etiam hac in parte laborem. 
Excitat, ut uideant, quanto languore grauentur, 

55Sed non, ne ualeant, languoris pellere causas. 
Qui dolet, qui metuit, patet hunc non esse beatum. 
Qui perdit, quod amat, et amat, quod perdere 

possit, 
Hic dolct aut metuit; scd non est ulla uoluptas 

V. 34 Si contemptus. contempnere 36 sollicitat cnrat. 37 frutra 
quippe. 38 inculte danipno se dederis ipse, ut fidehir. 39 dis- 
pendia se mentis, se del 40 inueit] Fortasse scrib. inuehit. 
quamquani inuenit magis prohatur. 41 eger. 44 letargo. 50 quid 
de fugientibus extat] Verba corrupta. 51 succensus et ipse. 55 
laugoris. 57 quod per amat. 



DE VITIIS ET VIRTVTIBVS. 1G3 

Rebus in externis, qime non cito perdere possis. 
Ergo uoluptatum nullum facit ulla beatum : 60 

Inclicat hoc ipsi duplex fortuua fruenti 
Tristis in amissis, aut anxia de retinendis 

infestat et ipsum, 

Qui cum nil liabeat, multum tamen optat habere65 
Et qui pkira cupit, cum tam sibi multa supersint. 
His ita compertis mentisque sopore fugato 
Morbi quaere fugam : nam sponte sua febrientem 
Damnat apud medicum pereundi praua uoluntas. 
Nec tibi differ opem, quoniam dilatio curae 70 

Morte repentina non nunquam intercipit aegrum, 
Ad resipiscendum praesens est aptior hora ! 

Inter tot curas intinitosque labores 
Aspice, quam breue sit, quod uiuimus ! Omnia uita 
Tempora praeterita mortis consumpsit imago : 75 
Mortis imago tenet nihilominus omne futurum 
Istud tantillum spatii breuis atque pusillum, 
Quod uitiis praesens iam praeteritum fit et absens. 

Haec et plura mihi licet atque lil)et meditari, 
Fronde sub agresti dum rure moror patrueli. 80 



V. 59 quod non. 63 In summa pagina versus unus 
resectus esse videtur; qui supersunt imi litterularum tractus, 
legi nequeunt. 64 Qtiae legi ])Ossunt, liaec sunt valde cor^-tqjta: 
eadem (?) cupiet os infestat et ipsum. 65 obtat. 69 dampnat. 
70 dilacio cure. 71 egrum. 72 apcior ora. 76 nichilomiuus. 
77 spacii. 78 uiciis. 79 Hec. 



164 CARMINA MEDII AEVI. 

YC. 
COXTEMPTVS PRAESEXTIS VITAE. 

Vitae praesentis si coiiiparo gaiidia uentis, 
Cum neutrum (liiret, uemo reprehendere curet: 
Omiiis in hoc mundo fidens est sicut harundo, 
Quam uentus iactat fluuiusque simul labefactat. 

sSunt mahi mixta bonis humanae conditionis 
Impare mensura, quia mixta bonis mala plura. 
Non bene laetatur, cui tlendi causa paratur, 
Nec stat securus, qui nutat mox ruiturus. 
Sic dare uita statura nulli ualet ista beatum, 

10 Cum sit inaequalis, nunc lucida, nunc pluuialis. 
Quod si forte daret, mors hunc tamen adnihihiret, 
Quicquid uita dedit, tollens, dum uita recedit. 
Job de praesentis uitae breuitate querentis 
Haec sunt uerba fere : « Nascens honio de muliere 

15 Ut tios apparet : uenit aestus, protinus aret. » 
Ergo sperne citam longamque praeelige uitam 



VC. Cod. Bern. 102 s. XI— XII f. 26'^ (A); cod. Bern. 
710s.XIIf.in^(B); cod. Bern. 434 s. XV f 24^ (C). Titu- 
lus: CONTENTVS PSENTIS VITE A, libellus de contemptu 
humanae uitae C, deest in B 

V. I uite AC presentis C. 2 rephendere AB conprehen- 
dere C. 3 arundo C. 4 quam] quem C c. 5. 6 desunt in C. 
5 humane AB condicionis A. 6 bonis bona plura A. 7 leta- 
tur ABC cui] cum A. 8 qui protinus est morituru.s C 10 
inequalis ABC. 11 quod| quem C adnichilaret AC. adn'laret 
B. 12 tollensj tollit BC 13 presentis C uite ABC qrentis AB. 
14 hec AC natus homoC. 15 estus BCJ an aestasV et protinus C. 
l(j uitam citamque preelige certam C. 



DISSVASIO CVPIDITATIS. 165 

Atque labore breiii requiem para perpetis aeui, 
Fortunae fragilis fiat tibi copia uilis, 
Quae si uilescat, frustra, quem liquet, inescat. 
Pauperibus large tua, dum tua sunt, bona sparge : 20 
Heres nec curae tibi sit tuus, o moriture ! 



lYC. 

DISSVASIO CVPIDITATIS. 

Vos qui diligitis bona, quae retinere nequitis, 

Et non diligitis, quae perpetualia scitis, 

Humanae uitae planctus audire uenite, 

Ut pernoscatis, quam uile sit id, quod amatis 

Et resipiscatis, ne cum Satana pereatis! 5 

Forma puellarum, deceptio mentis earum 

Et iuuenum uultus citra barl)am, sed adultus, 

Quos leuitas morum laqueis innectit amorum, 

Horae momento pereunt aequalia uento 

Fitque cadauer liumus, petit impia Tartara fumus. 10 

Flent illos cari, nequeunt sed tlendo iuuari. 



V. 17 pete perpetis eui C pera perpetis eui A. v. 18.^ 19 
destmt in B. 18 fortune C. 19 Que uisi C Qui si A liqtA 
linquit inestat C. 21 nec] uou C cure ABC. 

IVC. Cod. Bern. 702 s. Xl-XIIf. 26^>; praeterea cod. Bern. 
710 s. XII f. 610- exhihet v. 27-36, et cod. Bern. 434 f. 24^ 
versus 1 — 18 et v. 20 — 31 ceteris oinissis. Dixi, ut supra, A, B, C. 
Titulus deest in BC. 

V. 1 que C. 2 vos qui negligitis que C. 3 huuiane vite 
AC. 4 ut cognoscatis C. 5 sathana AC perheatis A peretis C. 
7 uel adultus C. 9 uno momento C memento A equalia AC. 
1 1 iuuari] Secuntur in C hi versus : Qui tumulum cernis cur 
non mortalia spernis? Tali namque domo clauditur omnis 
homo. 



166 CARMINA MEDII AEVL 

Qui misere cenas metuens uacuare crumenas 
Et tibi non parcis, noua dum marsupia sarcis, 
Nescis, quae seruas, ad cuius opus coaceruas. 

isAurum, quod nosti, seruatur forsitan hosti. 
Mors rapiat. quod habes tietque caro tua labes. 
Nec tecum tolles plenos rubigine folles. 
Infelix flatus luet aeternos cruciatus. 
Forsan et hic fietur, sed abest, ut flendo iuuetur. 

2oOstro uestitus gemmisque caput redimitus 
Portans praeclarum, comedens bona deliciarum, 
lus mucronis liabens et in omnia crimina labens, 
Contemptor iuris et abutens iure securis, 
Qui grauat atque premit, quos Christus ab hoste 

redemit, 

25 Ut uenit hora, cadit, miser est, ad Tartara uadit. 
Quod si ploratur, numquid plorando inuatur? 
Lingua facundi, qui sectantur hicra mundi, 
Candida denigrant et nigra loquendo dealbant : 
Cum dissoluuntur, nec nigra nec alba loquuntur. 

.SoLongum tormentum manet hos in ualle silentum 
Nec hicrimis flentum flt poena minor patientum. 

V. 12 tu misere C metueus] metuis A metues C cirumenas, i 
del. A] Sequihir in C: Diuiciis cedis animumque tuum male 
ledis. 13 cnr tibi non C. lo farais C. 14 quid sei-uas C. 15 
forsan seruabitur C. 16 rapiet C habes habes, corr. A. 17 Nec 
tu« cum A plenas C. 18 infelix felix flatus luet cruciatus C 
eternos A. 19 si abest A flendo miuetur A. 20 Hostro C. 
21 portaus preclarum C. 22 libens C. 23 secure's A. 24 pmit 
A Christus om. C. 25 Dum uenit C cadit et miser ad C. 

26 Quod qui A Sed si C, mi: qiu si? mmquid A nun- 
quam C. 27 liuga A linguis B facundi sectantes ludicra mun- 
di C seclantis A. 28 loqndo A. v. 29 deest in B. 30 longum, in 
nmrg. uel magnum B tenet hos C. 31 pena ABC minor pena 
C pacientum AB. 



DE MORTIS TIMORE. 167 

Singula quid memorem, in te, miserande, la- 

borem ? 
In quibus insani studio uexantur inani. 
Quod restat, totum facit assimilatio notum. 
miseram sortem, uiuendo quaerere mortem ! .S5 
mala fortuna, quam syllaba destruit una ! 



IIIC. 
OYOD ^0\ SIT EXPIVESCENDA IIORS CORPORIS. 

Ligna uoluptatis plantauerat apta beatis 
Adae prouiso dominus Deus in paradiso. 
« Cetera », dixit, « ede, sed ab hoc, ut ab lioste 

recede ! 
Quod tetigit ficum, nimishocerit», inquit, «iniquum, 
Si propter ticum tibi me facias inimicum. 5 

Quod si gustaris, sequitur simul, ut moriaris. 
Qui uult morte mori, de ficubus applicet ori ! » 
Forte die quadam mulier sua uenit ad Adam, 
Ex eius costis mulier plasmata, sed hostis. 
Vultu composito uenit placitura marito, 10 

Ut, quod suaderet, cito persuadere ualeret. 
Ille iacebat humi, quo posset ab arbore sumi 
Dependens fructus, nostri primordia luctus. 
Coniugis a laeua recubans tunc incipit Eua 



V. 32 quid n memorem, n del. A] an: memorans? uite mi- 
serando B. 35 qrenre, n del. A. 36 sillaba AB. 

IIIC. Cod. Bern. 702 XI— XII f. 27 \ 

V. 2 Ade. 5 Si propter] Fortusse: Ne propter. 7 fictibus 
hori. 10 Vult"o. 14 leua. 



168 CARMINA MEDII AEVl. 

15 Pectore iam pleno serpentis ab ore ueneno : 
« mi », dixit, « homo, cernis, quae gratia pomo ? 
Cernis, quam uescam se nobis ingerit escam, 
Per manifesta foris spondens occulta saporis? 
Praeterea quare uellet Deus ista uetare 

2oPoma tibi tantum numero de fructificantum, 
Ni cibus ista daret, dare quod Deus ipse negaret? 
Arborei fetus festina mandere laetus, 
Quam tibi do partem ! « i\Iulier seducta per artem 
Daemonis inscitum seduxit et ipsa maritum. 

25 Ob scelus amborum numero crescente malorum 
Exulat a pago paradisi tota propago 
Et clamat : « Vae uae « successio flel)ilis Euae. 
Sic non est igitur mirum, quod quisque moritur, 
Ut non est mirum, si mandit Britto butyrum, 

SoQuod Xormannigenae potu satiantur auenae, 
Quod nostros enses formidant Pictauienses. 



IIC. 

AD MOXACIIVM DETRACTORE)! OVOD XVLLVS 
SIT DESrEllA^DVS DVII VIVIT. 

Nec te uelle puto, nec te, Gaufride, saluto. 
Nam cum sis purus et forsitan abba futurus, 

V. 17 Fortassc uesca— esca. 21 ista, corr. ipse. 22 letus. 
24 Demonis. 27 ue ue eue". 29 mandi britto butirum. 80 
normannigeno saciantur auene] Eunc versum hahes et tn co- 
dice Bern. 48 saec. IX— X scriptum f. 192^ ita: Et Norman- 
nigene saciantur potu auene; praecedit illic hic versus: Gallia 
nutrit equos, nutrit Burdegala mulos. 

IIC. Cod. Bern. 702 s. XI— XII f. 27" (A) et Cod. Bern. 
710 s. XII f GV iB). TituJus in B deest; MONAC? A. 

V. 1 nec te gillerme B. 



DE HOMINVM DESPERATIONE. 169 

Hos uelut extorres regni caelestis abhorres, 
Si qui peccati nimio sunt fasce grauati. 
Si conuertantur, non solum fasce leuantur, 5 

Sed uitae mundae cumulo ditantur abunde. 
Larga Dei pietas nescit sibi ponere metas, 
Te non consulto, cui uult, miseratur inulto. 
Quem uult, indurat, sine te Deus omnia curat. 
Cumque sine curis sint iusti cum perituris, lo 

Praemia cum poenis rectis moderatur habenis. 
Sed quia nescimus, donec sine corpore simus, 
Quem Deus a dextra, quem ponere destinet extra, 
Securus nemo uiuit de tine supremo, 
Nemo securus, in qua sit parte futurus. 15 

Nam cum poenalis transgressio sit genialis, 
Cui uult, ignoscit, a quo uult, debita poscit, 
Verax et clemens, damnans et crimina demens. 
Dignus erat latro primum cruce, deinde barathro. 
Praemia pro poena dedit ille gratia plena. 20 

Angelicam uitam duxisse ferunt Heremitam, 
Nescio quem, pannis uon usum phiribus annis. 
Nec panis uictu nec aqua, mirabile dictu : 
In culpam tandem lapsum semel, ut puto, grandem 
Juste damnatum poena comitante reatum. 25 

Ergo parce, precor, dum tolleris ipse per aequor, 
Ventis iactatam uerbis lacerare carinam. 



V. 3 Hos] Nos B uelucl AB celestis AB aborres A. 5 la- 
uantur A. 6 uite muiide AB habunde B. 8 Te non B Et 
tamen A. 9 te suprascr.A. 10 sine turis A sui iuris B. 11 penis 
AB 'abenis A. 14 supmoA. 16 penalisAB gn'alis A gnalisB.18 
crimina clemens A. dampnans A. 19 baratro AB. 20 pena 
AB ille] An illi? Nam dubito, num poeta j)rimae cledina- 
tionis^ ablativi fimtione terminali pro hrevi usus sit. 22 Nes- 
cio qiu A. 23 Hec pauis uictum et aqua A 24 lapsam A ut 
potoA. ut pote B. 25 dampnatum A dapnatum B pena AB. 
26 pcor A equor AB. 



170 CARMINA MEDIl AEVI. 

IC. 
CO\ME\DATIO CASTITATIS. 

Ut flos in pratis, sic gratia uirgiiiitatis 
In muliere bona, maribus quoque prinia corona, 
Ad res corruptas quos non trahit ulla uoluptas. 
Proxima castorum laus est uirtutis eorum, 

5 Qui semel experti nolunt ad foeda reuerti. 
Tertia non talis, prior est et proxima qualis, 
Sed pars uirtutis tanien est et causa salutis, 
Scilicet illorum, qui praegraue flagitiorum 
Assuetumque malo retrahunt a crimme talum. 

10 bone Messia, de uirgine nate Maria ! 
Quam sunt felices, quibus lioc, mitissime, dices: 

« Inter uirgineas sit portio uestra choreas 
Cum quibus est aequum me, quos et i^ergere 

mecum ! » 
Hos quoque mercedis ratio secernet ab haedis, 

ir^Quos uita muiida decoras in sorte secunda. 
Ultimus utinam nostram regat ordo carinam 
Ad uitae portum, paradisi scilicet hortum, 
Quem colit aeterno gaudens per gramina uerno 
Gens felix, cum qua, si non rosa, sim saliunca. 



IC. Cod. Bern. 702 s. XI— XII f. 21^. 

V. 4 Proxina. 5 Q semel noluit ad feda. 7 est mp- 
plevi. 9 assuatumquc maluni. 12 coreas. 14 racio edis. 16 o ut 
nostram. 17 ad uite porteu, e del. ortum. 18 eterno. 



DISSVASIO NAVIGATIONIS OB LVCRVM. 171 
C. 

DISSVASIO NAYIGATIONIS OB IVCRVM. 

Qui uult scire minas tempestatisque ruinas, 
Autliat et discat, quantum maris unda dehiscat, 
Quem faciat sursum, uelut in decliuia, cursum, 
Ut madeant stellae sparsae de rore procellae, 
Ut mare conseissum metuendam pandat abyssum : .5 
Haec et plura satis multum meliora relatis, 
Audiat haec, inquam, sed non et sentiat unquam. 
Credat narrauti, cui non sunt munera tanti, 
Ut propter lucrum ftat maris esca uolucrum 
Vel lucri tantum spe fiat esca natantum. 10 

Ille sibi credet, mea quem dissuasio laedet. 
Quorum spe ductus pulsabit remige lluctus, 
Fluctus pulsabit, quae dico, uera probabit 
Et iam non uerbis, sed rebus credet acerbis. 



CI. 

COMRA SEDITIOSVM VVLGVS. 

Ex quo caelestem meruit Sapientia sedem, 
luncta louis lateri pars summo nata parenti, 
Inuidia motus pugnat cum Pallade Bacchus. 



C. Cod. Bem. 702 s. XI— XII f. 28-. 

V. 2 uncla. 3 uelud. 4 stelle sparse procelle. 5 concis- 
sum abissum. 6 hec. 7 hec senciat. 10 spe sioj^ra lin. flat 
escat. 11 ledet. 12 Quarum spe. 

CI. Cod. Bern. 102 s. XI— XII f. 28\ 

1 celestem. 2 summo supra lineam. 3 baccus. 



172 CARMINA MEDII AEYI. 

Decidit in terras a caelo coepta simultas 
5 Nec nato Semele nec desunt castra Miueruae. 

Quae diuersa sequi res est non ponderis aequi. 

Altera quisque probus, at iners petit altera uulgus, 

Illa uoluptati, sunt ista dicata labori. 

Plures sunt igitur, qui Bacchica castra tuentur, 
lOHoc est: uina liquaiit, quam qui pro Pallade 

pugnant. 

Unde nihil mirum, si plebs fremit ebria dirum 

In sibi dissimiles rata nos uilissima uiles. 



CII. 

COMMOMTORIVM LWECTIVVM AD OBSESSOS 
IN CASTRO. 

Si circum circa surgant admantina daustra, 
Si nouies solidi circumflua robora muri 
Fumificet uapido confiatilis unda metallo, 
Si cubet in portis et cauda nixa draconis 

sRugiat igniferae deformis forma Chimaerae — , 
Vos tamen, infames, acies homicida, dracones 
Supplicium sceleris nullatenus etfugietis! 
Non quia terribiles tormenta tremenda fragores 
Molibus impingant et uirgea texta refringant, 

loNec quia multiplices importent undique mortes 



V. 4 celo cepta. 5 Semele] Hoc pro ablativo intellegendum, 
ut Vergilianum iUud: nate dea, nisi maris Semelae scribere. 
6 Que equi. 8 uoluptatis, s del. 9 bache^Hi. 11 uicbil pleps. 

CII. Cod. Bern. 702 s. XI— XII f. 28^. 

V. 2 muro". 5 ignifere chimerae. 6 homicida ilcies. 8 
Non] nam. 



DE EPITAPHIO lOHANNlS. 173 

Falx, aries, fuiidae, pliimbata falarica, talpae, 
Sed quia pro uiduis pugnat manus (Jmnipotentis, 
Quarum uos lacrimae plus angunt obsidione. 
ISam formidandus foris imminet hostis, at intus 
Conscia mens secum gerit implacabile bellum. 1.5 



cm. 

REPREHEXSIO SVPERFIVORV)! L\ EPITAFIO 
lOHAMIS ABBATIS. 

Quod multis annis durauit uita lohannis 
Nec sua, dum uixit, bona sollicitudo refrixit, 
Sed meliora bonis, melioribus optima iungens 
Turrem uirtutum , qua scanderet ardua caeli, 
Feruens fundauit, feruentior aediflcauit, .5 

Quod bene uos rexit, dum se pro tempore ilexit, 
Urgens et pungens et mitibus aspera iungeus, 
Quod mandata Dei seruauit spe requiei, 
Quo pro seruatis sua sors est iuncta beatis — 
Hoc totum legimus, quod scilicet utile scimus, 10 
Hoc et laudamus et dignum laude probamus. 
Nam bene laudatur, quod qui legit, aedificatur. 
Nam quorsum tendit uel, quaeso, quid utile pendit, 
Quod Febrius mensis fuit huic q fer ensis, 



11 fals funde falaria talpe. 12 omuipoto^^ntis. 13 la- 
crime. 14 aut, corr. at. 

CIII. Cod. Bern. 702 s. XI- XII f. 28^. In titulo: EE- 
PHENSIO. 

V. obtima. 4 celi. 5 edificauit. 7 Vngens. 12 edifica- 
tur. 14 men^is fuit huic q . . . fer ensis] Verba misere putre- 
dine deleta ad diem natalem lohannis pertinuisse videntur. 



174 CARMINA MEDII AEVI. 

isQuocl tunc exiuit, cum pisces Phoebus acliuit? 
Adclere sic posses, quaecumque supertiua nosses, 
Cum caelnm sursum, cum staret terra cleorsum, 
Cum Ligeris flueret, cum uentis unda tumeret, 
Cum pisces narent, cum passeruli uoluptarent, 

20Cum mulier neret, cum paruula tilia fleret. 
Sic fiat calaraus stans omnis in arbore ramus, 
Fiat et incaustum, quod suggerit omnibus haustum, 
Sic, pro! membrana sint omnia corpora plena, 
Viui uel functi si scribant talia cuncti! 

^sViuos uel functos lassabunt talia cunctos! 



CIV. 

DISSVASIO COXCVBITVS I\ VAO TAMVM SEXV 

Daemonis inuentum scelerum sunt milia centum. 
In quibus hunc mundum trahit ad poenale profundum, 
Quo qui clauduntur, nequeundo mori moriuntur: 
Vellent quippe mori, quia par mors nulla dolori. 



15 spisces phebus .... uit] adiuit suppleri. 17 celum. 21 
Si fiat calamis ai ''more ramis. 22 au.stum. 23 Si per membrana 
plaua. In inurgtne hi versus aclditi sunt: 

Si bouus ista legit, gaudet, quia, qui legit, egit, 
Si malus, inde dolet, qui sit malus et fore uollet, 
Quod uero restat, lectori tedia praestat 
Et peregrinatur nec, qui legit, edificatur. 
Pertinent hi versus haud dubie ad hoc carmen inserendique sunt 
post versum 12; versu 2 fort. leg.: quia sit malua et fere nol- 
let; V. 1 quae legit. 

CIV. Cod. Bern. 702 s. XI— XII f. 2d\ 
V. Demouis 2 penale. 3 neqeundo. 



DE PECCATIS. 175 

Quo miser ille lurit, quem flamma perennis adurit: 5 
Frous, oculi, nares, ceruix, locus auricularis, 
Os, digiti, mammae tiunt ibi pabula flammae, 
Dorsa, latus, uenter flagrant indeficienter 
Nec frigent coxae nec mentula conscia noxae. 
quam fit tristis, qui traditur esca colubris! 10 
Quin uim foetoris uix sustinet omnibus horis, 
Saeui tortoris qui tunditur undique loris. 
Sed licet inmitis sit in omnibus ultio Ditis, 
Est tamen ipsorum distantia suppliciorum, 
Quae sic pensantur, ut crimina perpetiantur, 15 
Poenas maiores maiora, minora minores. 

Ergo concubitus, quem sexus perficit unus, 
Culpa rainor nulla punitur non minus ulla. 
Unde tamen poenas sceleri non laxet habenas. 
Qui non laxauit, retrahat, qui foeda patrauit. 20 
scekis foedum ! quasi si caper appetat hoedum, 

Cum capra non desit dolor orbis adhaesit. 

Ut minus est nullo, punitur non minus ullo. 



CV. 

Me miserum, quid agam 'i Porto sub pectore plagam, 
Plagam peccati foetentis et inueterati, 
Tamquam si portem sub eodem pectore mortem. 



6 naris. 7 Os igitur mamme flamme. 8 fragrant. 9 coxe 
noxe. 10 fetoris. 11 Seui. 12 vilcio ditis. 14 perpeciantur. 
19 Inde, corr. Unde spenas abenas] Versus corruptus est. 

CV. Cod. Bern. 702 s. XI— XII f. 2i)^ , qui v. 1— 6'«9 exhi- 
het (A); cod. Bern. 710 s. XII f. 63'^, in quo et v. 31—48 le- 
guntur (B); cod. Bern. 434 s. XV f. 26^ (C). Titulus in om- 
nibus deest. 

V. 2 fetentis ABC. o tanquam A sub ipso pectore C. 



176 CARMINA MEDII AEVI. 

Quam quotiens laui, quotiens emplastra ligaui, 
sA corruptela totiens est uicta medela. 

Mille ligaturas admoui nil ualituras : 

Semper rupta cutis, semper uia nulla salutis. 

Hinc totis lioris est mens mea plena timoris. 

Nam formidat ita subito decedere uita 
10 Et flammas horret, quibus ultio crimina torret, 

Flammas aeternas infernalesque cauernas. 

Cum tamen haec meditor, frustra consurgere nitor : 

Haerens quippe luto prae consuetudine nuto. 

In tot et in tantis uiolaui iussa Tonantis, 
l5Quot prope despero meliorari, quia sero. 

Sed quamuis sero, tamen adiutoria quaero. 

Filius est irae, qui uult impune perire. 

Ast impune perit, qui non sibi congrua quaerit. 

Ergo licet sero, tamen adiutoria quaero, 
20 Non humana quidem: nam sunt mihi cognitapridem. 

Sola diuina saluandus sum medicina. 



4 Quam] Nam B quocieus, his A tocieus laui C amplustra 
C ligaui] Secuntur in C Iwec: Cetera pretereunt despice que 
perevint. Omnia pretereunt preter amare deum. v. 5 dcest in B 
tociens AC est supra lin. A uicta] rupta C. 7 cuptis A uis 
nuUa C. 8 Sic totis C In totis B mea mens est C. c. 9 deest 
in B formitat, corr. A subita C. v. 10. 11 ordine mverso 
habet C sed flammas C ulcio AB. 11 eternas C cauernas] 
cathenas C. Deest hic versus in B. 12 hec A hoc B. 13 he- 
rens AB horrens C pre C nuto BC mitto A. v. 14. 15 de- 
sutit in B quod prope A qui prope despero sero melioraque 
sero C. 16 semper adiutoria quero C quaero] sequitur v. 20 
in B. 17 ire ABC impune] sine flne C. 18 Ast impune A 
at impune B et sine fine C querit C. v. 19 post 23 legitur 
in C, deest in B, cuius i: 20 ante v. 17 locatus est, cum in C 
desit. 



DE PEGCATIS. 177 

Ad te subspiro, caeli iion subdite gyro, 

Summe sacerdotum, tibi profero debile uotum. 

Dextera saluatrix, fac, fiat plaga cicatrix, 

Nec renouet sulcum, sicut solet ulcus, hiulcum. 25 

Christe, Dei uerbum qui despicis esse superbum, 

Exaltas humiles, tollis de puluere uiles, 

Plasmator rerum, lumen de lumine uerum, 

Huc adhibeto manus, ut fecit Samaritanus! 

Abhie diuino saniem cum sanguine uino, 30 

Atque rediuiuo profundito corpus ohuo, 

Ut uino lotum sanetur et unguine fotum. 

maior caelo, tibi, quod dolet, omne reuelo. 

Culpas agnosco, laxari debita posco. 

Spernere me noli, quia peccaui tibi soli. 35 

Nec me trade neci, quia coram te mala feci. 

Mundi Saluator nostraeque sakitis amator, 

Per cuius nutum replet facundia mutum, 

Ex oculis cordis mihi tolle. quod est ibi sordis 

Et linguam mutam fac ad bona uerba solutam, 40 

Languida qui sanas, caua reples , aspera planas, 

Rectiticas tortum, mortem conuertis ad ortum. 

His aliisque maUs pleno milii sis uenialis. 

Virgo , parens Christi , placa mihi , quem genuisti. 

Audi, care Deo, qui natus es ex Zebedaeo. 45 

Exora pro me, Petre, nobilis incola Romae, 

Et tu, Paule sacer, uir spiritualis et acer 

Omnes electi dominum mihi cogite flecti. 



V. 22 deest in B suspiro C celi AC noni"' subclite A 
giro AC. 23 totiim A. 24 fac fiat plaga cicatrix A fac hereat 
ista cicatrix B fac ut habeat ista cicatrix C. v. 25 deest in C 
renouet] remoue A 'ii.lcum A. 26 essej omne BC. 29 adi- 
beto A. 30 semeu C. 33 celo B. 45 zebedeo, in murg. 
loliannes B. 46 rorae B. 

HAGEN CARMINA MEDII AEVI. 12 



178 CARMINA MEDII AEVI. 



CVI. 



Virginitas flos est et uirginis aurea dos est. 
Concubitus faex est, merces sua pessima nex est. 
Ebrietas fax est, lymphae potatio pax est. 
Ira leo trux est, patientia praeuia lux est. 
5 Liuor edax crux est et ad impia Tartara dux est. 
Vera fides nix est, fraus deceptatio pix est. 
Mens humilis thus est, inflata superbia pus est. 



CVII. 

Quaero deum testem, circumdederam mihi uestem, 

Ut solet in festis uestiri candida uestis. 

Vera quidem prodam; lectum pro codice quodam, 

In quo dormire soleo, sic iuuit adire. 
sCur morer in nugis? Erat haec nieditatio iugis, 

Quod non complessem placitam mihi rem , nihil es- 

leuitas aniniae titubans ad inania , si me [sem. 

Mors cita punisset , neque sic aninuim tenuisset ! 

Nam quotiens mea mcns aliquid cupit, ardet, ut 

[amens, 
10 Et quasi stulta furit tunc, dum miserum cor adurit. 



CVI. Cod. Bern. 710 s. XII f. 63^ (B) ijost carmen prae- 
cedens; ^;raefereo cod. Bern. 48 s. IX — X f. i*, sed omisso 
V. 6 hoc ordine : 1. 2. 3. 7. 5. 4 (D) ; nec non versus tres prio- 
res leguntur in cod. Bern. 704 s. XII f. lO^ post proverbia 
Senecae (E). 

V. 2 fex BDE et merces D. 3 limplie BDE. 4 pacieucia D. 

CVII. Cod. Bern. 568 s. XII f 7". 

V. 1 deum in ras solet| siipplevi, quod erasum erat. 6 
nichil. 7 anime. 



DE MONACHI CKYCIATV. 179 

Dulciiis est melle, compleie meum mihi uelle. 

Ingeniaui rem, pro codice qualiter irem. 

Deposita pigrum fuit alba sumere uigrum: 

Venit et lioc oneri, rem pro nihilo remaneri. 

Hoc ego de facto dum mecum cogito, tracto, 15 

Ad meditata dolus uenit et phicet ilico solus. 

Tutum quaero locuni, super albam uestio frocum 

Atque caput pelli ueteris summitto capelli. 

Taliter indutus lectum peto, non bene tutus. 

Non eo secure, penetrant mea pectora curae. 20 

Haut subeunt plures sceleruni sub tempore fures. 

Ora, caput, lumen rego dirigo: snmo uolumen. 

Saepius a lecto faciem post terga reflecto. 

deus, pietas, fuit hactenus ordo uel aetas 

Casibus humanis, qui non nimis esset inanis? 2.5 

Non potuit uere laqueos animosa cauere 

Culpa mei miseri: uideor, cum nolo uideri. 

Alter erini frater (quem spiritus atterat ater 

Et trahat ad luctus!) ueniens a daemone ductus 

Id notat idque uidet, mihi tit ferus et sibi ridet. 30 

Rem scelus esse putat, opus hoc in crimine mutat. 

Quod satis est, peius facies cadit et color eius, 

Meque minis arcet : scio iam, quod non mihi parcet. 

Terreor et dire crucior, festino redire, 

Reicio uestem, uoco nec socium neque testem. 35 

Proh dolor! umbrosum mihi penitus et tenebrosum 

Perstitit et mansit, quod ea de luce remansit. 

Non bene tranquilla neque lucida lux fuit illa. 

Lux ea plena metu, sine lumine, non sine fletu. 

Lux sine luce Dei fuit illius illa diei. 40 



V. 14 nichilo. 17 quero. 20 cure. 23 sepius. 24 etas. 
29 demone. 32 eius in ras. 



180 CARMINA MEDII AEVI. 

Orbis in hac rebus non luceat, a! modo Plioebus! 
Duco diem talem, sed ea magis exitialem, 
Plusque feram menti, fevo poenam nocte sequenti. 
Nox fuit haec una sine sideribus, sine luna, 

45Longa uel insomnis nox illa superfuit omnis 
Qua mihi transacta fuit altera mors mihi facta. 
Lucifer exoritur, mea mens grauiore feritur 
Supplicio; molem fero sideris, horreo solem. 
Nec mora: fit sonitus; est sicut in ordine ritus, 

50Proximat, ecce, malis sententia iudicialis. 

Surgimiis absque mora. Quid plura? Superuenit hora, 
Quam rea mens animusque timet, etin aede uenimus, 
Res ubi sunt durae, sine iudicio, sine iure, 
Sunt ubi mille metus. Praeit abbas, postea coetus. 

,55lngredimur theatrum, legitur sacra regula primum 
A patre praedicto; Benedicite denique dicto 
Multi serniones subeunt, nuUae rationes. 
Plurima de genere non curant uerba tenere. 
Quaestio de rebus tit acutior et speciebus, 

eoQuique minus didicit, magis instat, plus ibi dicit. 
Haec ita dum trnctant, aliquos ibi uerbere mactant, 
In medio ([uorum faex sordida, faex monachorum 
Nota studet fieri de me, quae uiderat heri. 
Omnia conuentus audit ridetque iuuentus. 

65Fren(let iniquoruin strepitus super liaec aliquorum, 
Et uelut in rixa dissensio uertitur ipsa. 
Alludunt iuuenes, quia sunt ad ludicra lenes, 
Sed periniqua senum tiuit, ut solet, ora uenenum. 
((0 res letalis! Nunquam fuit actio talis! 



V. 41 phebns. 42 exicialem. 49 est in ras. 52 ede. 54 
cetus. 55 regula in ras. 57 nulle. 59 questio. 62 fex, his. 



DE MONACHl CRVCIATV. 181 

Hactenus a quoqiiam commissa quis haec feretV 70 

[quam 
Est graue, quam nefas! » Aiunt quoque denuo: «ne fas 
Id fore credatur , grauiter furor ille luatur. » 
Talia cum dicit, aliam pars impia uicit. 
ludicis ante thronum uenio, caput erigo pronum, 
Rem reus agnosco neque tum ueniam prece posco. 75 
Cur peterem merci? Nec in hoc mihi forte peperci, 
Quatinus hac de re ueniam dignarer habere. 
Cur, quibus est nuUa miseratio, quaeritur ullaV 
Quaeritur incassum. Mihi propter id impius assum. 
Saeua 5ub his annis regnabat in aede tyrannis: 80 
Nullus honoris amor, ibi fraus, ibi lis. ibi cLamor, 
Asperitas ingens, onus intolerabile , fingens, 
Esse boni formam resecare superflua normam, 
Quod uelit et grauitas cohibere sub ordine uitas. 
Sto miser ante crucem cruciandus et odio lucem 85 
Cernere. Quid faceret, cui non sua uita phiceret? 
Corde tamen casto coram simul omnibus asto 
Anteque Praelatum, stetit ut Deus ante Pilatum. 
Qui grauiora pati-ant, me comminus undique hitrant. 
Scit Deus hoc magnus, quod, ut ante lupum manetoo 
Sic ego perstabam, sic coram iudice stabam. [agnus, 
ludicium iudex tunc denique protulit, ut lex. 
Dum memoror poenae, poenam renouo mihi paene. 
Cor dolet ac dorsum, quotiens nunc usque memor 

[sum. 
A patre lex prodit , quani pectus et horret et odit. 95 



V. 71 Est graue] quam addidi nephas. 74 tronum. 78 
queritur, his. 80 seua svib iis ede. 81 fraus] frax. 87 simul 
— asto m ras. 92 iudicium, um in ras ut lex] u dex. 93 
penae penam paene. 94 ac supra lineam. 



182 CARMINA MEDII AEVJ. 

Ut cito niidarer pannisque meis spoliarer. 

Dura, uelim nolim, fit iussio: nam Deus olim 

lussit obedire damnatum iudicis irae. 

Haereo nudus humi , de me grauit ultio sumi 
lOOlncipit et caedor paeneque miser misere edor. 

Deficiunt ferme duo bracliia firma super me. 

Quid loquor aut quid ago? Neque crux neque iuuit 

[imago. 

De cruce , qua coram grauiter cruciabar ad horam, 

(Quis non miretur?) nullus misero miseretur. 
lOoMe iacio terrae, nequeo cum uerbera ferre ^ 

Tortus et exanguis , quia profluit undique sanguis. 

Spiritus exisset, si longior ira fuisset. 

Nec mihi prodessem magis , ast ibi mortuus esseni. 

Sed cruor ut manat, dominus, qui uulnera sanat, 
lloCarnifices tangit, quibus impia robora frangit. 

Sic igitur laesum, sic me nimis et male caesum, 

Qui nec erant nec erunt mihi fratres, deseruerunt. 



cvm. 



Post dubiam, 
Post nugatoriam 
Fortunae gloriam, 
Post opes Siculas 
5 Conuertor anxius, 

Frequentius 
In uoces querulas. 

V. 99 hereo. 100 cedor peneque imsere dor. 105 terre. 
111 lesum cesum. 

CVni. Cod. Bern. 568 s. XII f. S«. Titulus fere totus hih- 
liopegae incuria resectus est; sed: ad honorem augusti ctiam 
legi videtur. 



DE REGE ANGLICO. 183 

Sophistico 
Fortunae lubrico 

Collisus 'claudico, 10 

Quae clum se prosperat, 
Vincit improuidum, 
Quem rigidum 
Tristis inuenerat. 

Cum inermis et manca fuerit, 15 

Argumenta nocendi comperit, 
Blanditiis 
Suis me, deliciis 
Inescauit miserum 

Grauius in posterum, 20 

Incauto nocitura, 
Blanda turbans asperis 
Et prosperis 
Immiscendo dura. 

Male uertit fatalis alea, 25 

Quod ad reges de patris palea 
Me transtulit: 
Quicquid gratis contulit, 
Eepetit cum fenore, 

Soluo cum dedecore 30 

Mutuatos census, 
Fisque casus grauior, 
Quo celsior 
Fuerat ascensus. 



V. 7 qrulas. 17 blandiciis. 22 asperis supra lineam. 25 
uendit. 



184 CARMINA MEDII AEVI. 

35 Hanc uitam mori censeo 

Nec nisi mori uoueo, 

Cum tota die moriar. 

Ab hac sorte, 

Quauis morte 
40 Feliciter eripiar, 

Si dolore 

Breuiore 

Dolorem hunc egrediar. 

Sortis aduersae pelago, 
45 Portum indulge naufrago, 

Regum ducumque gloria, 

Rex insignis, 

Digna dignis 

Conferens suftragia, 
50 Cui fauore 

Proniore 

Summitti uolunt onmia. 

Tibi seruit Occidens 
Duobusque praesidens 

55 Trabeatus thronis. 

Sceptris addis Angliae 
Titulos Britanniae , 
Successor Salomonis. 
Gesta reformas Caesaris, 

60 Naturae decus unicum, 

Frenum imponens barl)aris 
Armoricum. 



V. 59 cesaris. Gl baibaris supra lineam. 



DE REGE ANGLIUO. 185 

Regnum quaerens tertium 
luniorem filium 

Hiberniae praeponis, 65 

Subdens uni Latium, 
Ut sic terror omnium 
Sint catuli leonis. 
In euiclenti uicleo, 

Quocl inuolute dicitur, 70 

Pollex alternus oleo 
Rotabitur. 

Gloriosa prole 
Tot illustrans populos, 
Pariter cum sole 75 

Tunc laudis titulos 
Aut potius 
Effusius 
Extendis. 

Virtus, quae sese perhibet, 80 

Infra se famam cohibet. 
Factis enim omnia 
Praeconia 
Transcendis. 

Poetarum linguis 85 

Tua laus non supplicat, 
Actibus extinguis, 
Quicquid mali fabricat 
Dens aemulus 

Et stimulus 90 

Liuoris. 



V. 63 tercium. 65 ibeniie. 66 subdes lacium. 89 emulus. 



186 CARMINA MEDII AEVI. 

Voces non timeris impias, 
Regale decus amplias, 
Plus honori conferens, 
95 Quam referens 

Honoris. 



CIX. 

Nec mare flumini 
Nec lumini 
Sol supplicat, 
Dum explicat 

5 Solitum splendorem. 

Virtute niteris 
Nec sequeris 
Exterius 
Alterius 

10 Tituli fauorem. 

Nobilitas 

Per laudes debitas 

Expromitur, 

Dum sese loquitur. 
15 Nam mentes inclitas 

Absconditas 

Lux exerit 

Et aperit 

Interna. 
20 Nec in monte ciuitas 



CIX. Cod. Bern. 568 s. XII f. 8^. Nullus adest titulus. 
V. 4 explicant, corr. 



DE CARNOTENSIBVS. 187 

Absconditiir 
Nec tegitur 
Sub modio lucerna. 

Eximio 
Virtutum radio 25 

Prae ceteris 
In modum sideris 
Fulges in medio 
Consilio, 

Maturior 30 

Et sanior, 
Carnotis. 
luuenili senio 
Reprimeris 

Nec sequeris 35 

Legem iuuentutis. 

Caro praenobilis, 
Ancilla spiritus, 
Naturae fragilis 

Oblita penitus, 40 

Spirat diuinitus. 
Statum ad angelicum 
Vitae reformas lubricum, 
Titulus pontificum, 

Publicum 45 

Exemplar iudicum, 
Mundi decus unicum. 

Carnoti, gloria, 
Lucerna Senonum, 



V. 27 syderis. 32 canutis. 43 uite. 



188 CARMINA MEDII AEVI. 

50 Tu lege praeuia 

Statera canonum 
Libras iudicia, 
Proraptus in examine 
luclicialis trutinae 

55 Dignitatis geminae 

Culmine 

]\lixto fulges numine, 
Homo, sed plus homine. 



CX. 

DE MTIVITATE DOMIM. 

Semper ab aeterno nascens ex tempore nasci 

Sustiuet humana conditione Deus. 
Virgineumque uterum uirtus sacra patris obumbrat, 

Qua uerbum fieret conciliante caro. 
sConformi suboles patreni matremque figura 
Exprimit et speciem reddit utrique suam. 
Sic eius species speciem est imitata paternam, 

Ut sit eo uiso uisus et ipse pater. 
Virgineoque sibi fabricans de corpore corpus 
10 Humanam ex homine contrahit effigiem. 
Exhibet una duas species persona, Deusque 

Factus homo proprium seruat utrique genus. 
Seruat enim propriam naturae simplicitatem: 
Hic in carne Deus, cum deitate caro. 



V. 54 trutine. 55 gemine. 

CX. Cod. Bern. 568 s. XH f. 184" 

V. 1 eterno. 5 soboles. 13 nature. 



AD HENRICVM WINTON. EPISCOPVM. 189 

Non commiscentur: nec enim confusa resoluit 15 

Vel carnem deitas uel caro mixta Deum. 
Eegnat in assumpta deitatis gloria carne 

Nec maiestatem carnea uela grauant. 
Virgineaque fide ueterem purgante reatum 

Numinis aduentu est sanctificata caro. 20 

Credit et exhibuit mundam deuotio matrem 

Magnificatque deum magnificata Deo. 
Virginis integritas saluo fecunda pudore 

Concipit, atque uirum parturit absque uiro. 
Nec reserat partus signati claustra pudoris 25 

Absque uiro genitus, editus absque uia. 
Ergo alterna nouum foedus commercia miscent 

Et uetus in pacem uertitur ira nouam. 
Humanis siquidem blando diuina fauore 

Occurrunt stabili conciliata fide. 30 

Seruus adoptatur, redit exul, carcere clausus 

Exit et eiecto porta negata patet. 



CXI. 
AD HEXRICVII \VI\TO>. EPISCOPVIL 

Quod per multiplices dispensat gratia formas, 
Hoc in te totum contulit illa simui. 

Contulit illa simul, quicquid uirtutis habere 
Humanum corpus mensque moderna potest. 

Non aliud corpus liac dignum mente, nec ista 
Mens alio fuerat corpore digna tegi. 



V. 17 asumpta. 27 fedus. 

CXI. Cod. Bern. 568 s. XII f. 184^. In titulo: winton. 



190 CARMINA MEDII AEVI. 

Sic animiis membris, animo se membra coaptant, 

Ut nulla sese disparilitate grauent. 
Namque in regali mens regia corpore regnat, 
10 Magnanimumque decent fortia membra uirum. 
Compositi mores habitum faciemque uenustant 

Et facit ad mores forma decora tuos. 
Sublimes oculos et acuti luminis ignit 
Excellens sensus ingeniique uigor. 
islnformat mentem ratio, facundia linguam 
Fecundamque probat riuulus uber aquam. 
Fulget rhetorico celebris sententia cultu, 
AUicit haec animos, auribus ille placet. 
Res, pretium uerbis, rebus dant uerba decorem: 
20 Nescio, plus placeas proficiasue magis. 



CXII. 
DE IXNOYATIOAE VERAALI. 

Quicquid hiems tamquam ueteri deforme senecta 

Absque decore diu fecerat esse suo, 
Ver nouat atque nouo compubescentia flore 

Imperat ad teneros cuncta redire dies. 
sRupta uidebantur antiqui foedera nexus 

Conuulsusque odiis cedere sanctus amor. 
Visa elementorum communio sacra reuelli 

Et fetus eadem uelle orare suos, 

V. 13 suUimes. 15 lingam. 17 rethorico. 19 pcium. 
CXII. Cod. Bern. 568 s. XII f. 185\ In tituJo: de indua- 
tione, sed custos tituli in margine adpositus verum habet. 
Y. 1 hiemps tanquam. 5 federa. 



DE INNOVATIONE VERNALI. 191 

In ueteremque pari conuersa furore turaultum 

Inuisam rebus accelerare necem. 10 

Autumnus senior gelide post credita spectans 

Semina crediderat fenus obisse suum. 
Nunc ea secretus mouet ignis et abdita uirtus 

Naturae sancti conscia consilii, 
Seminibusque adhibens causas et semina causis 15 

Ad caeleste suum docta figurat opus. 
Sol oriens hilari perlucidus ore redemptis 

Ignibus astrictam frigore soluit humum, 
Aeriamque nouo faciem splendore serenans 

Purgatum exhilarat lenior aura diem. 20 

Undique sollicitat iuuenem lasciuia mundum 

Fecundosque aperit prodiga terra sinus. 
Gramine uestitur humus, arbor frondibus offert 

Gemmam uitis, ager lilia, spina rosam. 
Alternant et opus et opes elementa uicissim 25 

Seque fauore pari materiaque iuuant. 
Ergo uetustatem muniU natura reformans 

Auspiciis fertur in sua nota suis. 
Namque uoluutatem comitata potentia semper 

Non patitur frustra quid uoluisse deam. 30 

Assurgit laetus operanti mundus et audax 

In faciem pueri cogitat ire senex, 
Nec reditum metuit ueteris tristisque figurae, 

Prorsus obisse hiemem, non abiisse putans, 
Elatusque nouae successu prosperitatis 35 

Ad nutum dictat saecla futura suum. 



V. 11 autumpnus. 14 nature. 16 celeste. 31 letus. 33 figure. 
34 hyemem. 35 noue. 36 acl notum secla. 



192 CARMINA MEDII AEVI. 

Ergo sibi quarta breuiandos destinat annos, 

Et quibus exultent omnia temporibus, 
Ne soluatur aquis uel frigore torpeat annus 
40 Perpetuaque fiuant tempora temperie. 



CXIII. 

DE AITERM TEMPORIS SVCCESSIONE. 

Tempora circuitu ueteri reuoluta uicissim 

Eifectus uariant restituuntque suos. 
Mater Hiems patris Autumni semina seruat 

Vere nouo stabili restituenda fide. 
5Ver mundi sterilis gelida praeeunte senecta 

Soluitur in fetus luxuriatque nouos, 
Productosque touens blando natura fauore 

Aestiuo in formam proueliit auspicio. 
Autumni demum prouentibus omnia cedunt, 
10 Cui totas reliquus congerit annus opes. 

Quod concepit hiems, peperit uer, nutriit aestas: 

Hic metit atque suo coniicit arbitrio. 
Sola reseruantur conceptibus apta futuris 

Semina dispositas nata nouare uices. 
IsSic abit, ut redeat; redit, ut retranseat annus, 

Praecipitem reuocans praecipitansque rotam. 
Sic rata perpetuos agit alternatio menses 

Et ueteres renouat inueteratque nouos. 
Hunc diuina frequens ludit sapientia ludum 
20 Et uariata mouens inuariata manet. 



CXIII. Cod. Bern. 568 s. XII f. 185^. 
Y. 1 tempora, m eras. 3 hyemps, sic semper autumpui, 
sic semper. 8 estiuo. 16 precipitem precipitans. 



DE POETA MENDICO. 193 



CXIV. 

ITE}I IDEM AD POETAM MENDICVM lAVDEl ET 
}l\m VERSIBVS POSTVLA^TEl. 

Versus mendicos et Musae pauperis ausum 

Compositasque odi, Caeciliane, preces. 
Importuna graues exactio suscipit iras, 

Quae geminae stimulos impietatis liabet. 
Qui petit, hoc ipso statim incipit esse molestus, 5 

Si petat adiuncta qualibet arte? Magis. 
Artis enim studiis formata precatio quandam 

Contrahit ex fraudis suspitione notam 
Et permixta dolis exactio laedit utroque: 

Fallit et emungit insidiosa rapax. 10 

Inuisos igitur geminata molestia uersus 

Reddit nilque sui metra fauoris habent. 
Si uis ergo suum Musae seruare fauorem, 

Gratuitis aures mulceat alloquiis. 
Iraportunus enim est, quisquis sibi postulat aurem 15 

Laudibus impleri muneribusque manum. 



CXIV. Cod. Bern. 568 s. XII f. 186^. 
V. 2 ceciliane. 4 qne gemine. 7 pcatio. 8 suspicione. 9 
ledit. 13 nmse. 



Hagen cakmina medii aevi. 13 



194 CARMINA MEDII AEVI. 



cxv. 

VERSYS EIVSDEM AD SCAEVAM DE ANV NON 
REFORMA\DA. 

Scaeua seuesceutis clomiuae marcere decorem 

Et teueros queritur conseuuisse dies. 
Ergo peregriuas explorat sedulus artes 

Et species multo comparat aere uouas. 
5Nilque redempturo faciem medicamiue uexaus 

Deplorat medicas uil potuisse mauus. 
Non hac, Scaeua, potes naturam fallere cura : 

Ars deformatam uulla reformat auum. 
Si uis in lucem faciem reuocare sepultam 
10 Et speciem dominac reddere, tolle dies, 
Tolle dies: auuosa creant dispendia rugas 

Multiplicatque cutem multiplicata dies. 



CXVI. 



ITEII AD IVVENEII ET PVELLAII AFFECTVOSIVS 
SE INVICEM L\TVE\TES. 

Occurruut blando sibi lumiua uestra fauore 
Et uoto arrident intima corda pari. 



UXV. Cod. Bern. 568 s. XII f. 186^. In iitulo (et semper) 
sceuam. 

V. 3 arces. 4 ere. 

CXVI. Cod. Bern. 568 s. XII f. 186^. 



AD LASCIVOS SODALES. 195 

Alterno facies sibi dant responsa rubore 

Et tener aftectum prodit utriraque pudor. 
Mutua discurrens ultro citroque uoluntas 5 

Lasciuum mentes foedus inire facit. 
Alterius radiis oculorum flarama refulget 

Perplexusque oculos foederat intuitus. 
Ipsae aniraae proprias quasi permutasse uidentur 

Sedes inque nouis degere corporibus. 10 

Complexus tacitos aniraorura gratia nectit 

Corporeisque parat nexibus auspicium. 
Procedet felix duplicato copula nexu 

Concurrentque suis corpora spiritibus. 
Utilis optatos dabit expectatio fructus 15 

Et laetos parient anxia uota dies. 



cxvu. 
ITEM AD lASCIVOS SODAIES. 

Mens mea uirtutura studiis a terapore primo 

Institit, infames docta cauere uias. 
Sed quo uita mihi securior esset apud uos, 

Cautus honestatis dissimulator erara. 
Optabam credi, similis non esse: fauorem 

Non mihi uera dabat, sed simulata Venus. 
Seruiuit nobis nutu sollertia solo 

Perstringens equidera, sed raeliore dolo. 



V. 4 utrinque. 6 fedus. 8 federat. 9 ipse anime. 
CXVn. Cod. Bern. 586 s. XII f. 187\ 
V. 1 mea m. II, fuit me. 



196 CARMINA MEDII AEVI. 

Ast iibi iion potuit perfectio dissinuilari 
10 Seque suis uirtus prodidit indiciis, 
Inuidiae stimulis angi, stillare ueneno 

In populos coepit lingua maligna suo. 
Confiteor, placuisse pudet, quoniam placuisse 

Turpibus, aut propter turpia, turpe bouo. 
loDebueram clare rupisse silentia, non me 

Defunctis tacito consepelisse metu. 
Seruit enim sceleri uirtus taciturna reosque 

Absoluit, si non iudicat esse reos. 
Pars uitii est, uitium quouis palpare fauore. 
20 Nam palpando foues atque fouendo facis. 
Praestat opem tacitam uiresque ministrat agendi, 

Qui tacet et poterat obuius isse malo. 
Nam uirtus uitii nec amat nec sustinet umbram 

Nec luci tenebras contrahit ipsa suae. 



CXVIII. 

EPITAPHIYII REGIS HE\RICI PRIMI. 

Henrici, cuius celebrat uox publica nomen, 
Hoc pro parte iacent membra sepulta loco. 

Quem neque uiuentem capiebat terra nec unus 
Defunctum potuit consepelire locus. 



V. 11 inuidie 12 cepit. 18 iudicat] utrum hoc an indicat 
seriptum sit, non liqtiet, sed praestat iudicat quippe sensui 
apiius. 19 uicii uiciurn. 21 prestat. 23 uicii. 24 sue. 

CXVIII. Cocl. Bern. 568 s. XII f. 187^. Margini manu 
Brissonii possessoris s. XVI, haec ascripta sunt: In lib. M (= 
manuscripto) Super sepulchrura Regis Henrici in quo cerebrum 
et cor eius sepulta sunt. 



DE DONANDO. 197 

In tria partitus sua iiira quibusque resiguat 5 

Partibus, illustrans sic tria regna tribus: 
Spiritui caelum; cordi cerebroque clicata est 

Neustria, quae dederat; Anglia corpus habet. 
Hinc partes aniniumque trahens, sed forte apud illos 

Editus, hic gladium, sceptra gerebat ibi. 10 

Quem decedentem cum nox extrema Nouembris 

Soluisset, secuit prima Decembris eum. 



CXIX. 

OVOMODO PAVPERI VEl DIVITI SIT DOMNDVM. 

Res simplex triplici uitio damnata datoris 

Expressit mentem: rupta, pusilla, uetus. 
Si quis forte aliquid largiri curat egeno, 

Ad paupertatis respiciatur onus. 
Non elephantus ei dandus, non Parthica tigris, 5 

Non quicquam, quod eum cogat egere magis. 
Non uolo, quod faciat de paupere pauperiorem: 

Id uolo, quod potius utilitate probem. 
Quid mihi sit munus? Honor illustrauit inanis, 

Cum meus extincto frigeat igne focus? 10 

Pane cibandus inops, non illudendus honore est: 

Frigida de uacuo gratia uentre uenit. 
Contra diuitibus munus, quod quilibet oifert, 

Formet honore magis, utilitate minus. 



V. 7 celum. 

CXIX. Cod. Bern. 568 s. XH f. 187". 

V. 1 uicio clampnata. 2 rupta] ««.rapta? 9 lionor munus, 
cum inversionis nota. 



198 CARMINA MEDII AEVI. 

15 Illustret, non subueniat, ne quando probetur 
Munus, quod tantum, sed quia tale fuit. 
Cumque datis insit animi donantis imago, 

Nec dator affectum dissimulare queat, 
Id des, quod semper uideare dedisse libenter, 
20 Nec parcam prodant dona recisa manum. 



cxx. 
EPITAPHIWI MATHIIDIS IMPERATRICIS. 

Regia progenies, stirps regia, Caesaris uxor 
Hic est magna breui clausa Mathilda loco. 

Virtutum titulis humani cuhnen honoris 
Excessit muher, nil mulieris habens 
sSeptembris decima regno post regna recepto 
Creditur aeternum continuasse diem. 



CXXI. 
ITEM DE EADEM. 

Regis mater erat et regibus orta Mathiklis 
Extuleratque toro nobihoro genus. 

Sed magis egregia uirtutum hice coruscans 
Fortunam generis uicerat atque tori. 
5 Septembris decimo sub prima transiit hora 
De nostra ad uerum iiocte reuecta diem. 



CXX. Cod. Bern. 568 s. XII f. 1S8^. Titulo Brissonius 
(ex suo codice) addidit: Regis Heniici filiae et alterius Henrici 
matris. In titulo : Matildis. 

V. 1 cesaris. 2 matilda. (3 eternnm. 

CXXI. Cod. Bern. 5i!8 s. XII f. 18S<^ carmine cum priore 
coniuncto: titulum Brissonius addidit. 

V. 2 thoro. 3 choruscans. 4 thori. 



LANDRICI VERSVS. 199 

CXXII. 

SYB CRYCE EX PERSOW CRYCIFIXI. 

Sic cruce tollo crucem , moriens de morte triumplio 
Viuificans hominem mortificatus homo. 

Gratia mandato praescribit, forma figurae, 
Res signo, morti uita, corona iugo. 



CXXIII. 

YERSYS lANDRICI DE AXSCHITIllO. 

Porrum portaui monacho, quem semper amaui, 

De Constantino: porrum comedit sine uino. 

Et timeo multum, ne morte mala moriatur, 

Cuius cotidie uenter porris satiatur. 

Porrus naturae calidae cognoscitur esse. 5 

Ergo, qui comedit, nimis est feruere necesse. 

Porrus natura uentum generare probatur. 

Nec uolo, quod monachus pro uentoso teneatur. 

Irasci noli, sohis scribam tibi soli: 

Te colo, digne coli, nam sine labe doli. 10 



CXXII. Cod. Bern. 568 s. XII f. 188^ scrij^tura continuata. 
Titulum ex Brissonii adnotatione recepi. 

V. 3 prescribit figure. 

CXXIII. Cod. Bern. 568 s. XII f. 188^. Brissonius e suo co- 
dice haec in margine addidit : Sunt et uersus acl quendam Poe- 
tam. Item duo Epitapbia, unum Algari Coustantiensis episcopi, 
alterum Hugonis Rothomagensis Archiepiscopi. 

V. 5 nature calide. 



200 CARMINA MEDII AEVI. 



CXXIV. 

Cuius totus eram, cuius me cura regebat. 
Qui pro uelle suo prorsus mea uota mouebat, 
Abrumpens foedus, quocl amoris erat, uiolauit. 
Iniuriam passus taceo , si forte rediret : 
sQui si diligeret, non sic nec talis abiret. 



cxxv. 

Longa salus, tranquilla (luies, reuerenda potestas 

A patruo numquam sint aliena meo; 
Qui licet otfensus totiens benefacta rependens 

Numquam desistit patruus esse mihi. 
5Set, nisi me fallat dudum firmata uoluntas, 

IUius arbitrio dicar et ipse nepos. 
Cum leuitate sua puerilis transiit aetas, 

Nil praeter studium mens mea dulce putat. 
Qui me peruersum raro permisit egere, 
10 Correcto saltem non neget ille cibum. 



CXXIV. Cod. Bcrn. 568 s. XII f. i7". 
V. 3 arrumpcns fedus. 5 Qui sic. 
CXXV. Cod. Bern. A 90, 4 s. XII f. 4\ 
V. 1 tranquilla. 2 nquam. 3 tociens. 4 nunquam. 
tentata, suprascr. formata. 7 etas. 8 preter. 



DE IVLIANA. 201 

CXXVI. 

Carmina missa grauis mihi sunt fomenta caloris : 

Totus in accenso pectore saeuit amor. 
Nuper erat risus mihi missi carminis actor, 

Cum Veneris tardam saepe rogaret opem. 
Spernebam Venerem, saeuosque Cupidinis arcus, 5 

Non expertus adhuc posse, Cupido, tuum, 
Indignata Venus zelo me tixit acuto: 

Vuhieris impatiens sentio, quid sit amor. 
Si medicina queat tantum lenire dolorem, 

Sola potes dubiae ferre salutis opem. 10 

Mellea uerbatuae, nisi fallant dissona, menti 

Languenti medicum te, luliana, dabis. 
Tam dulci pretio tibi me firmabis amicum, 

Moribus, aetate, nobilitate parem. 
Nos ita consimiles , ut mutuus uniat ignis, 15 

EUge me solum, quae milii sola places, 
Et quia nuUa domus nostris conspectibus obstat, 

Aspectu recrees lumina nostra tuo. 



CXXVII. 



Legis latores, hominum perpendite mores, 
Qui meruere pati quocumque toro generati, 
Si uiuant pure 



CXXVI. Cocl Bern. A 90, 4 s. XII f. 4". 
V. 2 seuit. 4 sepe. 5 seuosque. 8 impaciens sencio. 10 dnbie. 
11 tue. 12 laugeuti. 13 tau dulci pcio. 14 etate. 16 (f. 
CXXVII. Cod. Bern. 710 s. XII f. 62\ 
V. 2 thoro. 



202 CARMINA MEDII AEVI. 

Atque modum uitae uelut aequum constabilite! 
oQuisque sui portet peccati pondus oportet 

Nec sit damnatus patris de crimine natus. 

Non nos infames ob patrum crimina clames. 

Plures sic nati sunt caeli sede locati. 

Non est illorura turpis generatio, quorum 
loEst Deus ipse pater, genuit quos Gratia mater. 

Cur liomo dedecorat, quos rex supremus honorat? 

Cur reprobando premit, quos Christus morte redemit? 

Qui sic nos mordes, prius illas corrige sordes, 

Quae grauius laedunt et plus a lege recedunt? 
15 Haec species morbi , qua mors grauis imminet orbi, 

Si bene res isset, prius exstirpanda fiiisset. 

Fama mihi tradit, quam res hoc ordine uadit. 

De minimis tractas, post tergum maxima iactas! 

Si uis rite sequi, natura quod expetit aequi, 
2oCorrige maiores culpas prius, inde minores! 

Affectum talem non aestimo spiritualem. 



cxxviii: 



Ut te uelle puto, te diligo teque sahito. 
Non ego diligo te propter tua, sed tua pro te. 
Diligo sincere nec te cessabo monere, 
Ne sis securus hodie uel cras moriturus. 
slntra siue foris est pkirima causa timoris, 
Pluribus implicitus, ut uir bonus atque peritus, 



4 uite uelut equum. dapnatus. 7 patr. 8 celi. 11 su- 
pmus. 12 pmit. 14 leduut. 19 equi. 21 estirao. 
CXXVIII. Cod. Bern. 710 s. XII f. 72^. 



DE LITTERIS MYSTICIS. 203 

Cunctis sis horis liominis memor interioris, 

Grandibus assuetus et forsan culmine laetus. 

Vt uir discretus uulgi subterfuge coetus 

Teque memor leti uel ad horam trade quieti. 10 

Vir bone, quid curas res uiles, res perituras, 

Nil profecturas, damno quandoque futuras? 

Nemo diu mansit in culmine, sed cito transit. 

Est breuis atque leuis in mundo gloria quaeuis: 

Qui fuit hic imus, illic erit ordine primus. 15 

Quid lucri referet, qui mundo totus inhaeret? 



CXXIX. 

r e T A (0 

Has apicum typicas infirmant esse figuras 

Rimantes acie mentis secreta sophiae. 

Secta bipertito, quae sursum cornua tollit, 

Dicitur hiunanae speciem portendere uitae. 

Inferior ramus pueriles indicat usus. 5 

Theoricam uitam per partem concipe dextram, 

Creditur actiua signari parte sinistra. 

In biuium pictus medio discrimine punctus 

Aurea perpetuae designat praemia uitae 

Infausta theta mors designatur amara 10 

Unde quasi telo quodam penetratur acuto. 



V. 8 letus. 9 cetus. 12 dampno. 16 inheret. 
CXXIX. Cod. Bern. 704 s. XII f. 29": 
V. 2 sophie. 3 que. 4 humane uite. 9 perpetue uite. 
10 teta. 



204 CARMINA MEDII AEVi. 

Signa crucis Cliristi pandit tau littera lelix. 

Alpha tenet rerum caput, est o) finis earum. 

Qui peregrinatur, dominum prudens imitatur. 

IsViuit opum plenus, pro Cliristo qui tit egenus. 



cxxx. 



Tres habuit natos iam quaedam femina caros; 

Istos luce breui uiuere necne mori 
Vidit et inuidit, quod talia funera uidit; 

Sic dat lex fili; uiuere necne mori. 
slles quod mutari nescit praesaga futuri, 

Intrat aquas uno femina cum puero. 
Corporis e macuhs se mundans fiuminis undis 

Ad latices puerum detulit ipsa suum. 
Hinc binos pueros uidit tellure relictos, 
10 Vidit et interius corda mouet facinus. 
Vidit germanum proprio de fratre peremptum : 

Hoc propter facinus mater habet gemitus. 
Tunc fratricida fugiens fratris nece facta 

Ferro, quo periit frater, et ipse perit. 
15 Tunc mater tristis lacrimans discessit ab undis, 

Non solis ab aquis madida, sed lacrimis. 
Flens ad defunctos festinans currcre natos, 

Quem tulerat secum, linquit aquis puerum. 



V. 12 thau. 13 capud. 

CXXX. Cod. Bern. 416 s. XII f. io" in marg. Carmen 
manu s. XIII scriptum est. 

V. 1 quedam. 18 puerum] secuntur insuper dno rersus a 
ceteris seiungendi: Dignus (dignis) honorificabilitudinitatibu.s 
esto, Manducauerunt Constantinopolitani. Ue prioris versm 
monstro cf. anecdota mea Helrctica grammatica p. 104 adnot. 



VERSVS DE MONACHIS. 205 

CXXXI. 

VERSVS DE MOMCHIS. 

Qui moiiachi rectam mauult cleflucere uitam 

Aut cupit aeternum domini conquirere regnum, 

Debet amare loco cellae concludier uno: 

Cella facit monachum, quamuis sit paruula, magnum. 

Dulciter interius mirandis uiribus armat, 5 

Instruit erudiens et sanctis moribus ornat. 

Cella docet monachum terrenum linquere mundum, 

Scandere sidereum post tristia tempora caelum, 

Semper in aeternum possit ut cernere Christum. 

Admonet et iugiter, mentem sustollere sursum, lo 

Vitales crebro librorum carpere fructus, 

Unde satis ualeat cordis pinguescere uisus. 

Claustra monasterii monachus conchidit et artat, 

Muneribus sacris ditat, componit et ornat, 

Expertus legis compto sermone uenustat, 15 

Erigit ad superos mundato corde beatos, 

Mittit ad astrigerum cordis suspiria caelum 

Et lacrimis plenos sursum sustollit ocellos, 

Ut ualeat plorans ilhid conquirere regnum, 

Quod potuit gaudens gustato perdere pomo, 20 

Possit et ad lignum uitae perducere gustum. 



CXXXI. Cod. Sern. A 92 nr. 22 s. XII— XIII f. 5", Prae- 
scriptiim: Explicit tractatum in partibus Donati cuiusdam 
presbyteri (est Smaragdus, cf. anecd. Helvetica grammatica 
praef. p. CCXXXIX seq.). Incipiunt uersus de monachis. 

V. 2 eternum. 3 celle. 8 sydereum celum. 11 uitalis. 
13 monachum. 15 et peritus comto. 17 adstrigerum celum. 
21 uite. 



206 CARMINA MEDII AEVI. 

Eius ut aeteruos ualeat decerpere fructus, 

Ex quibus aeternum ducat sine mensibus annum, 

Et sine sole diem, lucem sine nocte perennem. 

25Unus namque dies aeternum conficit annum, 
In patria, paradise, tua, quam rite beatus 
Diligit hic monaclius, patria dum degit in ista. 
Ergo Dei sedulus debet discurrere libros, 
Quisquis aeternum mauult conscendere regnum, 

3oNon moliilis leuiter proprium transire locellum, 
Nec leuis aut cupidus mundi discurrere calles, 
Nec uacuos tandem incertos pingere campos 
Cumque 



CXXXII. 



.^Mf^f^ 



M. Te mihi meque tibi genus, aetas et decor aequat: 

Cur non ergo sumus sic in amore pares? 
C. Non hac ueste places aliis nec uestis ametur: 
Quae nigra sunt, fugio, candida semper amo. 
5M. Si sim ueste nigra, niueam tamen aspice carnem: 
Quae nigra sunt, fugias, candida crura petas. 



V. 22 eteruos. 23 eteruuni. 24 perhennem. 25 eternum. 
26 paradyses, s dcL 29 eternum regum. 

CXXXII. Cod. Bern. 434 s. XV f. 49\ Praescripta sunt 
haec: Quedam monacha nigi-is uestibus induta diligens quem- 
dam clericum uolens quod ageret rem cum ea: at ille noleus 
se consentire peccato se realiter hiis uersibus excusauit. Ver- 
sus. Persorumim signa M (onachae) et C (lerici) apposui. 

V. 1 michi etas, sic semper e pro ae*. 



DE OVIDIO. 207 

C. Nupsisti Christo, qiiem non oftendere fas est: 

Hoc uelum sponsam te notat esse Dei. 
M. Deponam uelum, deponam cetera qaaeque: 

Ibit ad lectum nuda puella tuum. 10 

(J. Si uelo careas, tamen altera non potes esse: 

Vestibus ablatis non mea culpa minor. 
M. Culpa quidem, sed culpa leuis tamen ipsa fatetur 

Hoc fore peccatum, sed ueniale tamen, 
C. Uxorem uiolare uiri graue crimen habetur, 1.5 

Sed grauius sponsam te uiolare Dei. 
M. Cum non sit rectum, uicini frangere lectum, 

Plus reor esse reiim, zelotypare Deum. 



CXXXHI. 



Cum Nasonis opera nunc incipiamus, 
Actoris et cuius sit, primo uideamus. 
Yitam siue patriam non praetermittamus, 
Quos fecit libros et ubi simul aspiciamus. 

De Troia progressus est, ut quidam, Solemus, 
In Troiano nomine non laude supremus : 
Hic Sulmonem fecerat patriam, notemus, 
De cuius castro te natum, Naso, docemus. 



V. 18 zelotipare. Verstts duo extremi 17 et 18 leguntur etiam 
in cod. Monacensi 19,488 s. '^ a Wattenbachio editi in Actorum 
Academiae Monac. class. Jiist. 1873, p. 686, sed v. 17 pro cum 
liabes si, pro trangere tangere ; v. 18 Tunc est fuuereum ze- 
lotipare deum. 

CXXXIII. Cod. Bern. 512 s. XIII f. 97^. Vides ternis ver- 
sibus trochaicis hexametrum dactylicum substerni. 

V. 2 actorisj i. e. auctoris sueto medii aevi more. 5 quidem. 



208 CARMINA MEDIl AEVI. 

Nobili prosapia fertur esse satus, 
10 Ex auis et proauis iiiiles nuncupatus, 
Litteris rlietoricis multum decoratus, 
Nec stirps prima fuit, genito sed fratre creatus. 

Romam se transtulerat, ut inter maiores 
Famam sibi quaereret, epistolas priores 
loScripsit sine titulo, post scripsit Amores, 
Post haec instruxit teneros uiolare pudores. 

Iras inde Caesaris nactus dicebatur, 
Amoris remedium post haec inchoatur, 
Post haec gratia Caesaris quindecim probatur 
20 Libris et Fastos actor post haec operatur. 

Caesaris imperio, cum relegaretur, 
Li uia quae tulerit tristia fatetur : 
Cum Uber de Tristibus suus appelletur, 
In titulo libri tristis. liber esse fatetur. 

25 In Ponto nouissimum Naso librum fecit 
Quem de Ponto dixerat, sed nihil profecit, 
Cum non hunc sedauerit, qui de Roma iecit, 
Nititur, heu, frustra peruerso limite ne sit. 

Sufticit praemissio rcrum praedictarum. 
aoModo, quae materia sit epistolarum, 
Cernemus: haec missio restat puellarum, 
Ut moueant iuuenes sibi soluere foedus earum. 



Y. 11 rethoricis. 14 quereret. 1-5 sine titulo] constat in 
quibusdam Oridii codicilus, cum vcrus titulus evanuisset, no- 
vam istam atque paene inauditam inscriptionem sine titulo /ic- 
tam et, ut a ceteris lihrariis proimyatam, ita vel a lihrorum 
auctoribus, ut Vincentio Bellovacensi, usurpatavi fuisse, cf. catal. 
cod. Bern. p. 413 (cod. 478) et p. 501 (cod. 088, 10). 16 hec. 
17 cesaris. 18 hec. 19 hec g'cesaris. 20 faustos hec. 21 ce- 
saris. 26 nichil. 29 permissio predictarum. 32 fedus. 



DE OVIDIO. 209 

Actoris intentio restat, conclemnare 
Amores illicitos fatuos culpare 

Et recte feruentium mentes commendare, 35 

Utilitas nostra sit iustum pignus amare. 

Nobis quis sit titulus, satis declaratur: 
Publius de publica fama nuncupatur, 
Naso uel Ouidius satis declaratur, 
Si nasi species uel uisere nomen agatur. 40 

Ethice supponitur res libri praesentis: 
Notetur intentio duplex: nam monentis 
Una manet, alia restat componentis. 
Penelopes Naso commendat facta querentis. 

Cum delicto Paridis motae forent rixae, 45 

Quae Marte decennii restabant prdlixae, 
Cum forent Argolides cum maritis fixae, 
Hanc tua Penelope lento tibi mittit, Ulixe. 

Post Graecorum reditus erant anni deni 
Quando dixit Icarus: curas nostras leni 50 

Paruulo Telemacho Laertique seni: 
Nil mihi rescribas: at tamen ipse ueni. 

Pelleris seu, dicitur, marinis procellis 
Siue Circes retinet te dulcis amellis, 
Cognoui, quod Ilion modo non auellis: 55 

Troia iacet certe Danais inuisa puellis. 



V. 33 condempnare. 38 publi^^a. 39 naso uel o'. 40 nati. 
45 niote, rixe. 46 prolixe. 47 iixe. 48 Hanc] Her. I, 1. 49 
grecorum. 50 ycarus. 51 thelamaco. 52 nil rescribis] Her. I, 2. 
53 ceu. 55 ylion. 56 Troia] Her. I, 3. 

Hagex carmina medh aevi. 14 



210 CARMINA xMEDII AEVl. 

CXXXIV. 

AD BtATAM GEXOVEFAM VIRGINEM/ 

Virgo spectandae, Genouefa, formae, 
Quae rosas clulci superas odore, 
Lilium uincis niueo colore, 
Sidera uultu, 

5 Me, licet foedum uitiisque pressum, 
Cerne, quem telis zabulus cruentis 
Fixit, hei, morti uereor propinquam 
ludicis iram. 

Incolo uallem tenebrarum et umbras 
10 Nec queo rectum reperire callein: 
Cerei uirgo, fer opem, precamur, 
Luce serena. 

Hic tuis quondam manibus reluxit 
Angelo uiuam referente flannnam 
15 Nec noto extingui potuit nec undis 
Nocte sub atra. 

Perge spinosas remouere curas, 
Noxios ex me pariter calores, 
Sordil)us plenuni sanieque pectus 
20 Flumine purga. 



CXXXIV. Cod. Bern. 211 chart. s. XV f. 113<^ et f. 115". 
F. 115^ in titulo beatissimam legitur. 

V. 1 spectande , sie semper e pro ae. 4 sydera. 5 fedum 
uiciisque. 10 uec que f. 115". 



AENIGMATA. 211 

ToUe uentosos penitus tumores 
Et famem sacram rutili metalli, 
Quaeque peruertunt agitantque mentem 
Cetera monstra. 

Clara me uirtus clecoret lapillis, 25 

Instar ut stellae radians cosuscae 
Terream saeuum metuendus hostem 
Lumine tanto. 

Me per anfractus comitere, uirgo, 
Aequoris uasti madidumque lembum 30 

Dirige, ut tandem ualeam tenere 
Litora caeli. 



cxxxv. 
AENIGMATA. 

I. 

CASTANEA. 



Res est in siluis, quae scribitur octo figuris: 
Unde tribus demptis uix unam ex mille uidebis. 

II. 

COR. 

Dimidium sphaerae, sphaeram cum principe Romae 
Postulat a nobis totius conditor orbis. 



V. 26 chorusce. 32 littora. 

CXXXV. Cod. Bern. 268 chart. s. XVI Petri Danielis mamu 
scrijptus p. 44 et p. 10. I, 1 syluis. 



212 CARMINA MEDII AEVI. 

III. 
CORNIX. 
Res est in siluis nigro uestita colore: 
Si cor abstuleris, haec erit alba nimis. 
IV. 
Pulclira domus terris fuerat sub tempore quodam 
Partibus in quadris digno fundata decore 
Unius ob meritum cantum reboando sonorum. 
Haec eadem roborata nimis sub tegmine clauis 
sFlatus octonos a se spirabat honestos; 
Auriferi solis radius cum spargeret umbras. 
Horum quippe duo dulci modulaminis oda, 
Viuendi modulo quoniam senos superarunt, 
Bini pro meritis senos comedere supremi. 
loHos legat et lectis, qui uult, sensum mihi pandat. 

V. 
FALX. 
Pax me certa ducis placidos curuauit in usus: 
Agricolae nunc sum, militis ante fui. 

VI. 

URSA. 
In caelis me nauta notat terraque uiator 
Horrescit: follem littera iuncta facit. 



III. 1 svlvis. Haec addita est versio Graeca: 
npaY^A z'{i» £v Gx-.Epolc |J.E/vavoxpf>ov oioa opofxoiai. 
El y.paotTjv aipf/, Xeoxov ij.'^(j.'/ ^zozza.'.. 

Simile qtiid extat in cod. Bern. A 91, 19 s. XII— XIII 
f. 12^ : 

Cuiclam praebet (prebe) ani fnscum uatura (notura) colorem: 
Illi subtrahe cor, albcdine uincet olorem. 

IV, 3 cantus. 10 lectos. 

VI, 2 littera iuncta] idest littera b (bursa). 



EPIGRAMMATA VARIA. 213 

VII. 
Est domus in terris, sed uiuit semper iii undis. 
Si caput abstuleris, apparet fortis in armis. 
Si medium tollis, ictus mucrone patescit. 
Si finem abstuleris, uolucer petit aetliera pennis. 

VIII. 
Non sata conul)io nascor de uirgine uirgo. 
Nascor per coitum. coitus set conscia non sum. 



CXXXVI. 

EPIGRAMMATA VARIA. 

I. 

lANITOR. 

Intus quisV Tu quis? Ego sum. Quid quaeris? Ut 

[intrem. 
Fers aliquid? Non. Esto foras. Fero. Quid? Satis. 

[Intra. 

II. 

SAPIENS. 

Principium finemque rei sapientia spectat, 

Eerum finis habet crimen et omne decus. 

III. 

HOMO. 

Vana salus bominis, uanus labor, omnia uana: 

Inter uana nihil uanius est homine. 



VIII, 1 connubio. 2 coitus" et. 

CXXXVI. Cod. Bern. 211 s. XV f. 123 \ Est florilegium 
satis prolixum, unde haec- pauca (I — VII) excerpsi. Tituli in 
marginihus leguntur. 

I. /: i25». II. f. 123^. III. /. 123"^ V. 2 nichil. 



214 CARMINA MEDII AE\n. 

IV. 
EPITAPHIVM PtOLLONIS DVCIS NORMANNORVM. 

Dux Normannornm, cunctorum norma bonorum, 
Rollo lerus, fortis quem gens Normannica mortis 
Inuocat articulo, hoc iacet in tuniulo. 



Frigiditas hiemis, ueris lasciuia, feruor 
Aestatis studium subripuere mihi. 

VI. 
CAMPANA. 

Oro Deum uerum , plebem uoco , congrego clerum, 
Defunctos ploro, pestem fugo, festa decoro. 

VII. 

Stet domus haec, donec tluctus formica marinos 
Ebibat et totum testudo perambulet orbem. 

VIII. 

Renes et uenter et pocula sumpta frequenter: 
Haec tria cunctorum consumunt res monachorum. 



IV. f. 124^. V. /: l^S^ V. 1 hyemis. 2 estatis michi. VI. /". 
126^ V. 1 oro, suprascr. uel colo. VII. f. 134'' v. 1 hec. VIII. 
Cod. Bern. 16 f i27» m. II s. XIV: v. 2 hec. 



CARMINVH ACROSTICHICORVM REPRAESENTATIO. 

I. 

(Cf. nr. LXIX p. 115.) 
CRVXDECVSESMVND 1 1 ESSVDESANGVINESANC[TA 

RexDE USEXCRUC E DON A VI T C A E L E S T E T R I B V N A [L 
VlC T RTOLLENDO MaLaReGnATV I C ITETHOSTE [M 

Xri s t usnostrac r V c iGraNdis E N HOST I afix[A 
Past rovesmoriEn sdExtr As ananteredemi[T 

I NCL Y TA SANCTaSa L VsLiGN iVeN ERABIL I SO r[E 
AbSO L UENDOT E A HI T PrAeDAMC Ar N A L E L I CJ A M E N 
VlNCTVSENI mN S R E X S V M M V S S Lv EB ATET I PsE 

Extea de ndoCrvci V I tAmdemo r t Et h rivm phaT 
Reg ia sa ncTapat etm vNdis ic h osTe peremp t[0 
A M p L i u s hA ectotola vDandav I gorEpatebv n[T 
S ignageRendabon I s nAmcernantomNi asen s[U 
Alti vsVtv ideantqv T soLV I tpa ss I Osanc t[ A 

LvCT iBv SAETERN ISV N VmqVEATEM POR eViC'T v[M 

VtprEss os plagi ssa n Aretabhos t i s etIsti[C 
S itNvncno str asalv s Excels vsverv s i oSe p[H 
PaSsvsinarcec rvcis Sicnesed vcereter Ro[R 
AF ficienshom i nes tr Vdensqvee xlvce fid B[I 

RECTORINORBETVISSANAVITSAECLASIGILLI[S 

T E M E A V l T A S A L V S T l B I T A N T V M C A N T I C A C N D E[T 

EtGenerosacanetvo X Semperc armi naapeRt[0 

S I lIcEATPLEC TROQ V lAc LARVS CARM INE D A V l D 
I N S iStENDOPROBA T PrEt I OSOS ANCTACoTvR n[0 
NoB IsTeSTI FICAR E DE CeNSESS E I NDE pA R A T v[M 

QvemprImvmincoep i tVchristisvmeSvpern[I 

V E R A S A lV SC ALAMVM T vL VXPIAS ANCtAqVEDEi[N 

AlmacrvcIsvexill acAnvntgentiLi asaec l[A 

T OTATREMeNsTELLV S E PfERTVRE tV ^ l T E N M e[N 
T EST IF ICAtCrVCIS EN OraNSSVbTi LIAPANDi[T 

V ISCERANVNC Va NVSCoNfoSSVsInIQVVSAVE t[E 

Omnipo tensfvLgets i TcordeBeataf idesn e[C 

RvRSVS YL IDRVsAgaTvE TERiVt PECTORARET r[0 

Opt imv sadregnv Mn osF idvSe T i lleredemt o[R 

ReDD ID IT ETRIG I D Vm sI GnOsVPERAVITINISt[0 

Bell igervmeve rteNsDeRegn I sortesatan a[N 
I nclytacrvxmvndvs DEB e tt I bisolverevo t[A 

SVSC I PES I CTALEMRVBICVND AMCELS AC0R0NA[M 



216 CARMINA MEDII AEVI. 

11. 

(Cf. nr. LXX p. 116.) 

pJrimvsavvsvIvenseknosinMorteredegit 

h]e V S I C E T M vLl ErPRAETENdOp OmaPERYDRVM 

f]e c I T N s pLag aS ivstepeRc V rRekemvltas 
e]nnostraEmortiSsemenTafvi sSevidemvs 

s]c R P I oPv L SA ND oVaLvI TN A MP E rFiDEFARI 
e]v AP A rAt A P AT ET 1 vSiSh EV V AL D E sVpERBIS 

v]inciTtemvl I erpomIpvlcherrimaGrandi 
v]ispEcie sperisam MoTa tvncvirginItate 
h] rR v I taversvspAritErsevconivgeTali 
d]ePra V at v s a V V sGrv s tvsMi s era b i l isaVsv 

e]Rg0V I R E X L I G nQmA N DENsNo SNOXA PEREmIt 

I]n cly t a V I r g oF ii> e s e drarOtotas acraviT 
i]StamarianoVamvitamvesvBiresvper nAm 

e] tCaRN I S P R I R A SCvL TETSI bIiVR A TEnErE 
a] U D V A T V N C T O T C V P l E N S C A S T I S « 1 M A M V N D 

t] a l iSe n iMme r V I TR eG emqve parIr edEvmve 

q] V I P iEsVb V E R T I TF rEgI T E T FERrEaNo STRl 

i] vr amaL I V e r eFELICITERh incprIor IBAT 

l] E G E S I B I P L A C I T A P U A V li V M F E K 1! E T V T I R A S 

l] A M D E V S A D L I G N V M S E R V I L I N M I N F- P E N D E N S 

pj R R S V I M I S E R V M S L V E N S P E S O L I V S A H A M 

eJ xP I RA VIT I Ta E T C E lErATDEfErKESEReNaM 

dJEs V MM I SL V cEm S V NT H AEC V eXiLLAREVErSa 

r] e g n l q v a e p r i d e m c l a v s e r v n t l l m l n a d e i n 
iJPseviretmvliErarborvItaeqverelatOr 
pJrOcervmoserpeNsvltoRvenatvsilidRvm 

P] R O M V N T H I C V I T A M D E L I G N l V E C T E R E D E M T A M 
h] I C N A M D V M S E R V V S D M I N V M S E P A R E T hA B E R I 
m] O R T I S E V M I V S T E S E V N S T V N C V L T I S V M S 1 T 

sJedverVsdominvssEsEhvivestitAmictvm 

e] T R E P A R A T M V N D V M R E X O P T I M V S I L L E P I O R V M 

i] NLic itiSastevAcibisOscontVlitavdax 

s] E D M O R T E mH A P iD O CONTAcTvD eTv L ITOR BI S 

iJndemariavIrIexteivrarEcIdishabenda 

hJ I N C G E N E T R l X V E R A E T V S V M I S S E M I N A V I T A E 



APPENDIX. 217 

III. 

(Cf. nr. LXXI p. 118.) 

DICOCaRLE PU T aSqUA E UErAeS I GNA S A LV T I S 

VoTAuAlEN TSU MmAe S EUU I MDED UCE rEI-' I TaE 

MoreseRenarumraPiunTfantastiCasedtV 
Rexb on eLarge s uo sJgNab I scu ncTa ue lusV 
VelspeciErerumuidEasquasclAriusipsE 
eTpenitusPrauispressuraeiVradedisSe 
E tViaueluiRtusiust isesseQp t imauiTae 

E N aLi SCE R tBcONST E R N UNtCuL M I N ArEgNI 

aureAuassaloCantetgemmAsriteroSatas 
etuesTesdomitOsetequoSetmultaParata 
D ULCi uSinpotumRebussPesardetEdend is 

T U R B I DaPer T AL E sQuO sRoDI TSAuC I ACU RAS 

p erdi tamEnsuanisVil isperdeVia UADENS 
Sedpi erexCarlebonAquaeproDuxi musorE 
I PsAT ibitrIbuuntcaElipraEsagialaeTa 

bEne disponEnsiVstiShicSpargisutIJna 
s peSt uacumcastIsuiuatmErcedesupErna 
M iraFidesregiScogitatTerrenacaRenda 
astIdeouerosQuaerensNancturusamIcos 

E sD OM I N I S E rVo SsEdCrEdE sAcRA T ASUeTi S 

vE R I us u I tAe s tanTmuner aeTarm abeatAe 
SicogitesEtenimsiCaltiusiStauidebiS 

1 ntecareDeorubroquAeinscriP tacolore 

P A G I NA lAtAT E NEtMi ScEndAA ROrEnI GELLO 

q u A enoNd ona m alI suer eLaudandaColoni s 
reddeTinaeterNumdonatOrsummusIessus 
istaVidesmirVmperparteSpleniusOrbis 
exeRcerepioSsapientiaplVrimalauSest 
i nVi rtutebOnimeritocumnoBilisethInc 
aTepurusaMorpululetspesfuLgeatutsOl 
AstlaudaNdafidesoRbinotissImarectoR 
Verau I dEsabm aetpArItersubliMiasig n A 
RexpiaDonadeditCuncTasapientIacuitV 
VeredEseruispoTiusquAeetportiOmai oR 

MVROC E LSI F ICoEtCAELOeStENALTI oRALTO 



218 CARMINA MEDII AEVL 

IV. 

(Cf. nr. LXXII p. 120.) 
V I TA SAL USU I R TG SUE RB UMSAP I ENT I A S PONSU S 

IanuapastorouisprOlIsqueparentisimagO 
R ectacolumnalapisTuRrisesluc iferetsoL 
GratiaplenapatrisAuG-mentumlucisabortV 
Altitronusie ssuslExOptima factoroli mpI 

C ONSI LIUMPRl NCEP sRePlETU SFR U C T USOL I uA 

OmnipotensuitisreCtOrenunctoretunctuS 
LegiferaetheriustEsTisduxsermoprofetA 
UictorubiquetremiTtEcaeliregiapraesuL 
MaximusetminimussIgNumuenerabilecultU 

B UT RUSES IN CYP R OM oRs Se RU USUI C T I MAMAN nA 

ArbiteraeteknusniMbVsquoterrauirescaT 
L am pasesautpanissVpEruscomm isusabaltO 
ExitusintroitussoRsRegnumsiueredemtoR 
OrbisesenmedicuspOnEnspigmentasalutiS 
S iGNi ferinclepeisTuVincissemperetarcU 
EmptoradeptuserasClArodestipitemunduM 

REXREGUMDOM INUSCUNC T l SLUXALMAPERORBEM 

P [i I N r I P 1 r M F l N 1 S 1. (1 r U I' l. F, S F T P A U V i: K A M I C T U 

E NPUERE TSEN I ORFON SF L UMENPAST RETAGNU S 

NomenhabensoriensVoXillumlucisesortuM 
SimplicitermitismIrAndusesoreprofussO 
FortisseuinfirmusTuPlenissensibusaroN 
l ustuseseti udextuAsOlumsanctauoluntaS 
Regnabeatat kn ensdEsTe rcor esu m I s e genoS 

MURUS E S INU A L I D ISpVtEuSQU EMF EM I N APOTaT 

IgnisinhuncorbemmIsSitquemuerusabarcE 
SupremusqueparensTrItustupassusesabeL 
ScribaestuceruuscApReadecespitebetheL 

l NCLY TAPOR TA BON I sPlAnAETT U S EM ITA R ECtA 

MursusesinferniorExCuiuscelsatribunaL 
AstrapolisuperatpRiOraconsortibusestU 

P ACI F l C USSA L OMONuErUsqU EO B LATUS ESI SaC 

EnhomotuquedeuspeNsAsquiproemiacuiquE 
T ustasdamnansomneNkFasdef e nsoretultoR 

R F \ P I E U I n T U T U M T 1 H I 'i L I! I A M V S T 1 C E S A M S O N 

A UX I L I AREDEC U S F L OS C AMP ISUMMAQUEDEXTR a 



APPENDIX. 219 

V. 

(Cf. nr. LXXIII p. 121. 

I NCLYTAS I CUP I AS SAnQt I SUBCU LMI NATEMPL I 
VELLAETASSEDESIN tR aRePATEN T I BUS ASTRI S 
C OET IBU SE TCURASsUpErIJmTEIU NG KRE LECTOR 
E NIT ERE ST CERTUmXp ICR uXqUAE QU ERE CLUD IS 
P ULG IDACA ELORuMrESER AnDoLI M I NASANCT IS 
HUMANIE NG ENErI S PERQU AMdEuI CE RATHOSTEM 
DUMP lUS AL TI tH RONOIES US D eCuLM I NEPATR IS 
UENERAT ETPR InCEPSHUMAN SsUmSERATARTUS 

acteuraefaCtorcaeliquemariSquecreator 
Mi ri f I cotEneraeestcarni sue lAtusamictu 
NUMi nataRtareaeuelletdumperdEremorti s 
Ho cxR I sTussignoi nf An dosauert I Tetactus 
ui nculAd isrumpitfaTis inpraesa nEfandis 
s I choSti lenefasu inCitserpente peRempto 
peccAt iquecaputtumNigrxsabd I D iT aNtris 

l N C L Y T A Q U A P R P T E R U A R I A T I S C A R M l N A M U S I S 
L aUr I G E R A E Q U eCRUC I S EMPERd E U OT A C A N eMuS 

I pSa boni shom inumprAebetpraeconiauoTis 
paXhonoratquesalusLuxsummofulgidadOno 
moRsquasaeuafug I tdUlc isetuitareuerTit 
exImiohanctotusuenErabiturorbishonOre 
etSimulhaechominumTutandouotareserUat 
neTurbansanimumrap I atincriminaserpEns 
PR ImasalusCunct I siNteperfeCtaperenNis 
poSteaquamRectorteScanditgRatasuprEmo 
quAefulgi sUotomed iC inaesprUmtadoloRum 
inClytacruXsaluepeRteestpaXuekarelAta 

uiRtusUITASALUShom InumMORSPOENAdiaBli 

qvApropterCurritsuPplexquiNpacisorIgo 
inTvamenspRoperansTotispraEconiaueLis 
qvAeritetaEternaesIbiuitaeGaudialaEta 
TuC aelesteDecus c itOpRimapiAclatuliSti 
auRealuxsaEcli s sanCtiss imaNotaprobAta 
crUxuekeueNerandapOtenspr eTi osavalEt 
fkOndicomoTuleratpRimumteu IsceresaCro 
fRugiferocIspeslauDantmodoSideracakLo 
E S A S 



220 CAEMINA MEDII AEVi. 

VI. 

(Cf. nr. LXXIV p. 123.) 

MAGNAQV I DeMPAVI DoPrAEBETF iDvC I AVAT I 
CONDEREsVbDVLCESrV«ALICARmInF. LAUDES 
I V D ICENE CeT IAMTRePidATTED I CeR EMVSAS 
DVMTACET I L LAMAG IS LeDI TNAMT I B lAMVNDO 
Q VAEMIR iTlMV I TREG I SLAVDAReTr IVM PHOS 

L vdendopEnit V stotVmsevferr Ep ERORBEM 

OLVXAVSoNlDVMMIT l S PATERINC Ll TEMVND I 
H OSLE G EmVsARV MCAlAmOSROGOpAc ESERENA 

FL A V I V S A N I C I V S C ARL V SL AET A RE T RO P AE I S 

T X B I A N V X C ^' A K I X S L X B i: A T V X T T A T A C R N X S 

H AECT IB I RexFE L I XP I C-TORENOvAtACO LORE 

Q VAETEP I Er I IS DECANtATVERS I BVSAVCTOR 

N OM XNADI GnAPATRVmVeNERATOI' QnEREREG I 

haclibetInmvsaqvoSnobismagNeredvcis 
T vpateroPatr iaedeCvsetvi c tO RI atecvm 
spesmisicRxsetcertAsalvsoseMperaveto 
rexpivshOsetiamveRsvstvtarEcanentis 
F L A V I VS AN I C I VS C AR L VSPE R S A E C V L AS AL VE 

I V R E T V A S I T K I! V M R E S N' A T F X S T V L A l A V D E S 

leg eetcaStal 1 apxtHeosevcarMin EL V D XT 
odecvsomNetvi svitAelvxmaxiManost rae 
s V bqvetvOmvndvs flEc tatvrpr Onvsam ore 
MA gnani mVmregemteClar I slavDet INO D I s 
entvlavdAntesvinc I ssedrexbOneversvs 
V I rtvtvmMerit ismvNi>ot V praeCxpe S L v s 

MAGNA SA lVsHOM INVmCeLS A P IET AtEBE AT V S 

FLAVIVSANICIVSCARLVSTIBICARMINADIXI 

S V S C X P F, I! E X M A (i N E I> U Y A D V M D E N M I N E M V S A S 
Q V AST IB iRvR IC OLOsTaTVI TE N tI BI AVERS V 

sedrogopAstorvmplAceatsaxoNicapenna 
p R otvasvMmepateroLavsb on itAte serena 
I A mnvncaVsvs eramrVral I acvrRer eprata 
VT c alamiSf lo res paStorvmmorErv bentes 
colligebImcapitxdIvoconpinGereserta 

S AN VSADeSt OP OTENsT OTOS I NEF I NEVALE TO 



APPENDIX. 221 

VII. 

(Cf. nr. LXXV p. 12-5.) 
OMNIPOTENSDOMINEETPACISDONATORINAEVVM 

MVNDIEXAKCETO NANS ROR EMDANS MVNERISA LmI 

Namtveslvc iso r 1 gOcReAtorma gneredemtoR 
I N clytecvncta rvMreRvmExcel sosatoractV 
Ae theriav I RTV tJUr egI st vQlimmatasollerS 

Qv NCTADIC ATAcRe ANsGeL I D IdI TATORABYSsI 

Vt I lenamqvesEd e nssEd I s svPerardvanvmeN 
I V sqvebeataQv I e s etDonanscVlminasanctA 
Resp iavi rtVsp r oc edEnselampAdesplendoR 
Etgenito rI sho noreeNcelsom I sSvseti st iC 

S AECLAMI Se LLA P IANsTaBOPROB RoQvELVEQvE 

civsopTatatr I Bv I sRedim I cv laqVae inhaC 
NosmetVitape r l V strArvntflammifErvtsoL 
ArdvaDvlc ifl V d ansMvnerasp lendiDenvtV 
NempEtvismon I T i s exTendi sv i sceratErraE 
TvtOrenimdom I N vs qvEtibi per s ideranOmeN 
SaNctasalvsn i m ia etVirtvtiscop ia cvrSvS 
IVreqv idemkvt i lo deDvcistemporae tob hOC 

NVTIBVSEXIMI I S TR IBV I SCAELESTETRI B VNAL 

ECcLES iaesp len den sLampasredemita s ofIA 
FaCcarolvmavct vm t vFelicesortered emToR 
Is tAmenefi deip ra e pOllensstigmate sVdaE 
N V N cRe tinerepo t e s tS vbnixices pi t iSo raS 

E N S V M Mo RVMHVNC C NsO RTEMXPIST ED vCvMFaC 

C ongrvEqvosvexi t d eL ectansgloriApompaE 
Regnat iNokbepiod I tAtvmexflvmiNe flvmeN 
Etdomi niMoniti ss anC tisqvetveTvr abariS 
Annv it ismIhiqv is V M Inmens iscAs ib vsexvL 
T aliaprolaTovtpromAmnvnccaRm inatractV 
Artipo tens nImiod i s PonitfoEd eretempl vM 

C ARAVBIVER BABoNIChRiSTVsCoN CEDITOL I vl 

Atqvecap it pvrVmvenEra ndAaso rtelitameN 

NVNCLAETOING E nSsPeScVmMiRAC ONIVGEREgE 

mnibvsavgeb i t cOnaTvmEtproe miasanct iS 

RVRICO Ll STRIBV EnDoAnNoNAMTEMPORISACtV 
E C C E l C; I T V R M E A C A R M l NA PROLESMAXIMADAVlD 

MVNIAQVEVTSVMASPRO S T R AT ISVV LT I BVSOPTO 



222 CARMINA MEDII AEYI. 

VIII. 

(Cf. iir. LXXVI p. 126.) 

.SVMME.SATORRERVQVIVERBOCVNCTACREASTI 
AT QEO P VSOMXE T VV mDEXt RA T VRI T EPARA S T I 
L V M I N I B V S C A E L V M E T R A M 1 S F L R E N T I B; A R V A 
ORNANSS ICQVET VA eDEIt ATISI V KAREV ELAS 
DIGNISVNDEPATR EmSVMMvMTESC I REQEAMVS 
ATQ; PARESEMPERT I bICR ISTVMCREDERENATV 

flatvsnempesace rIS T ETIBI NVMI NECLARO 

PERMANETAEQVAL IStEcVQ;INSAECVLAVIV1T 
TVDEVSESHOMINVMRECTORSALVATORETIDEM 

peoemiaq;ivsti s poenamqemerentib;indis 
sexvspersonasaetatesperspicisavctor 
mekcedeetpropri AM DONa siv st I ss I m;omni 

TEQ VOQE D EPOSC oNe L I N qAs LE DER EQV E MQAM 
R E G I N A F R A V D E F V E A S Q V E B E N I G N V S A M A T A M 
TVVT FAC I ASFoRt I S IVDe X kEgNAREQV I E TAM 

I sti c si c q;polOi v d ITH i p sAparetvrad ir e 

Q V D I G N A T Q; V C A T A I P S A S I T M V N E R E C R I S T I 
Q V A M H I C M E M R E S I. A E T V S P L A C' A T; S I S E T V B I Q; 

illiqovaleatCan ER EODasD iceretastris 

NECIAMFITVOTO RE V S A L TVA DCVLMENOLIMPI 

qitenditme ntecAs AM ORD 1 nisatqvebeati 
ambitqamtkibvitILLISvperaetherasede 

A R B I T E R M N I P T E N S Q V I S L; R E G N A T I N A R C E 

hictvxpetvisservaspersaecvlaregnvet 
qossalvasillichiccor r ipisantebenign; 

R E X I V S T V S S A N C T V S S E V E R V S M I T l S A M A N D V S 

facnosvellerogotvaivs sa implereq;rite 
condignisfactisfi dei be neivratenendo 
qosedemsvperamregemtevaldeseqventes 
scandamvslaetietcapiamvsregnaserena 
lvxvbiperpetvaestvitalavsgloriavera 
c pateracn atvsregna t e t s p l ri t v s almv s 
vnvsnamqvedevsvervssvmmvsqveckeatok 
parvosqietmagnossanatpersaecvlaivst; 
omnivetestfactorivdexatq;omnib;aeqvvs 



INDICES. 



I. 



NOMINA PROPRIA. 



Aarou LIl, 25. LXXII, 23. 
Abel LII, 13. 15. LXXIL 28. 
Abraham LII, 21. LIII, 11. 
Acbrhanuus LXXXIV tit. 2. 54. 
Acheron LXVIII, 8. 
Adalbertus LXVI, 22. 
Adam Lll, 5. 50. LXX, 21. IIIC, 

2. 8. 
Aegyptus LIII, 146. 152. 
Aelfred IX acrost. X, 2. 
Africa XIX, 34. 
Agaunum VII C, 14. 
Albenganus LIV, 10. 
Albinus LXXIV adnot, LXXVII, 
23. 

Alcides LXXXVIII. 35. 

Alcuiuus LXIX tit. LXXVII tit 

Ambrosius VII, 13. 14, VIII, 17. 
18. 

Angelbertus VI, 3. 

Anglia CVIII, 56. CXVIII, 8. 

Auicius LXXIV, 9. 18. 27. 

Anschitillus CXXIII tit. 

Antenorida LXXIX, 3. 

Aprilis VIIIC, 13. 15. 

Aquileia LIV, 7. 

Aquilo XIV, 9. XV, 66. 123. LX, 
53. 

Aquitania XIX, 43. 

Arduinus LXVI, 20. 

Areopagus XXXII, 9. 



Argentea LIV, 12. 
Argolides CXXXIII, 47. 
Armoricum CVIII, 62. 
Arrius LX, 86. 
Asia XIX, 34. 
Athenae XXXII, 9. 
Attensis LIV, V). 
Augustus LII, 45. LXXXVIII, 14. 
Augustus Caesar V, 18. 
Aurora XLIX, 2. 
Ausouides LXXIV, 7. 
Auster XIV, 0. XV, 123. XVIII, 
91. LIV, 34. 

Babylonicus LXXIX, 21. 
Bacchicus XIV, 41. CI, 9. 
Bacchus LXXVII, 18. CI, 3. 
Baetica XIX, 40. 
Barion XXXIV, 7 (?) 
Benedictus XXXVI tit. 5. LXXIX, 

67. LXXXI, 9. 
Bethel LXXII. 29. 
Boreas V, 14. XIV, 7. LIV, 34. 
Bovo LXXIX, 3. 
Britannia CVIII, 57. 
Britto IIIC, 29. 
Burdigala IIIC, 30 aduot. 

Caecilianus CXIV, 2, 

Caesar IV, 10. V. 1. 6. 7. 18. 35. 
VIIC, 69. 106. 148. 174. CVIII, 
59. CXX, L CXXXIII, 17. 19.21. 



224 



NOMINA PROPRIA 



Caesar Augustns V, 18. 

Caesareus VIIC, U2. 

Camenae LXXI adnot. LXXV 

adnot. LXXXVII, 10. 
Capella Felix LXXX, 39. 
Carnotes LXXXI, 5. 
Carnotis CIX, 32. 48. 
Carolus (Carlus, Karolus) XXVIII, 

8. LXX adnot. LXXI, 1. 14. ad- 
not., bis; LXXIIadnot.LXXIV, 

9. 18. 27 adnot. LXXV, 21. 
Caspia LIV, 35. 

Castalius LXXIV, 20. 

Cetenenses LIV. 9. 

Ceres LXVI. 20. 

Cherub XVI, 27. 66. 

Chilpericus LII tit. 

Chimaera CII, 5. 

Christicolae XLVII, 16. 

Christianus LV, 39. LXXXV tit. 

Christus, vidc Jesus I, 2. 22. 25. 
II, 17. III, 5. 9. V. 24. 36. VII, 
17. VIII, 5. 19. IX, 6. XI, 5. 
8. XVI, 29. 171. XX, 3. XXII, 
3. XXIII, 2. XXIV, 12. XXV, 
1. XXVI, 4. 14. XXVII, 4. 13. 
21. XXVIIL 7. 13. XXIX, 17. 
XXXV, 8. XXXVI, 1. 29. 38. 
XXXVII, 1. 23. XLIU, 8. XLV, 
1. 14. 21. XLVI, 1. XLVII, 1. 
L, 115-120. LIL 41. 50. LV, 
8. 43. LVIII, 1. 41. 71. 76. LX, 
8. 47. 81. 89. LXI, 14. LXII, 1. 
LXIV. 6. LXVI, 12.19. LXVIIL 
7. LXIX, 4. 25 adnot. LXXI 
adnot. LXXIll, 4. 12 adnot. 
LXX V, 24. 31. LXXVI, 6. 17. 24. 
LXXIX, 21. 26. 86. LXXXVIII, 
15. VIIC, 9. 42. 43. 64.73. 199. 



IVC, 24. CV, 26. 44. CXXVII, 
12. CXXIX, 12. 15. CXXXL 9. 
CXXXIL 7. 

Cinyphius LXXIX, 82. 

Circe CXXXHI, 53. 

Circius XIV, 4. 

Clemens XXXII, 21. XC, 1 seq. 

Clio LXXX, 38. 

Cocytus LX, 61. 

Constantia CXXIH, 2. 

Constantinus LXXIX, 1. 117. 

Corca LIV, 5. 

Cormo LIV, 8. 

Conis XIV, 5. 

Culpa LIV, 4. 

Cupido LX, 19. CXXVl, 5. 6. 

Cyprus LXXII, 11. 

Dalniatiae LIV, 30. 

Danai CXXXIII, 56. 

Daniel LII, 33. 

Danubius LIV, 27. 

David LII, 31. LXIX, 22. LXXV, 

36. 
Decembris mensis CXVIII, 12. 
Dindyma LXXIX, 25. 
Dionysius XXXII tit. 7. 12. 
Dis CIV, 13. 
Discordia LX, 29. 
Drava LIV, 27. 
Dryades LXXIV, 28. 

Elfred X acrost. 

Elias LII, 38. 

Enoch LII, 38. 

Eous IV, 16. 

Esaias LII, 33. 

Eva LII, 4. LXX, 32. IIIC, 14. 27. 

Eugenius LVII tit. 



NOMINA PROPRIA. 



225 



Enrus XIV, 7. 

Exsuperius VIIC, 108. 

Ezechiel XV inscr. 

Falernus XV, 33. XVI, 125. 

Favonius XIV, 5. 

Febrius mensis CIII, 14. 

Felix Capella LXXX, 39. 

Flavius LXXIV, 9. 18. 27. 

Fortunatus LI tit. LII tit. 

Forus Julii LIV, 8. 

Fredus IX, 3. 

Furiae XLIII, 9. 

Furor VIIC, 87. 

Gabriel XXII, 18. XLVI, 9. 

Gaditanus XIX, 36. 

Galli VIIC, 1. 

Gallia XXXII, 22. IIIC,30 adnot. 

Gaufridus IIC, 1. 

Gedeon LII, 29. 

Genovefa CXXXIV tit. 1. 

Germanus XXXI tit. 

Gigantes XVI, 174. 

Gillermus ilC, 1 adnot. 

Gorgoneus LXVT, 13. 

Graeci XVIII. 23. LXXXVIII, 

30. 47. CXXXIII, 49. 
Graecia XXXII, 18. 
Graii LXXXVI, 6 
Gratiae X, 1. CXXVII, 10. 
Gregorius LXVI, 3. 

Heber LIII, 13. 

Hebraei LIII, 15. 

Henricus primus rex CXVIII tit. 1. 

Henricus Winton. episcopus 

CXI tit. 
Heremita IIC, 21. 
Hericus LIV tit. 6. 68. 
Herodes XXIII, 1. LXIH, 1. 
Hagen carmina medu aevi. 



Hesperia IV, 15. 
Hiberia XIX. 39. 
Hibernia CVIII, 6.5. 
Hierusalem LV, 54. 56. 
Hispania. XIX, 38. 
Hlotharius IV tit. 
Honorus LXXXVIH, 16. 

lacob LII, 21. 24. LIII tit. 26. 

143. 
lafeth LII, 19. 
Icarus CXXXHI, 50. 
lesus XXIX, 7. XLI, 1. XLIV, 1. 

LH, 27. LXIV, 1. 15. LXV, 22. 

LXIX, 1. LXX adnot. LXXI, 

26. LXXII, 5 adnot. LXXIII, 1, 

vide Christus. 
Igona LXXVII, 17. 
Ilion CXXXIII, 55. 
India IV, 23. 
Ingluvies LX, 37. 
Invidia LX, 25. 
lohannes LII, 38. LXII, 9. 20. 

LXV tit. 15. 
lohannes abbas CIII tit., 1. 
lonas LII, 33. 
lonicus pontus LIV, 3. 
loseph LIII tit. 36. 74. 108. 110. 

113. 129. 144. 146. LXIX, 16. 
loseph abbas LXX tit. LXXI tit. 

LXXII tit. adnot. LXXHI tit. 

LXXIV tit. 
Isaac LII, 21. LIII, 22. LXXII, 

33. 
Isontium LIV, 5. 
Israel LIII, 32. 
Israhelita LII, 31. 
Istris LIV, 4. 
Italus VII, 38. 

15 



226 



NOMINA PROPRIA. 



ludaeus LXXXV tit. 
ludith LXXVI, 16, adnot. 
luliana CXXVI, 12. 
lulii Forus LIV, 8. 
luppiter CI, 2. 

Laertes CXXXIII, 51. 
Landricus CXXIII tit. 
Latinus LXXXVIII, 30. 
Latium V, 11. 18. CVIII, 66. 
Laurentus mons LIV, 37. 
Leodfridus VIII, 4. 
Libycus LIV, 36. 
Ligeris CIII, 18. 
Lotharius IV tit. 
Lusitani XIX, 41. 
Maeotides paludes LIV, 28. 
Maria XXII, 4. XXIV, 4. XLVI, 

17. LXX, 13. 34. IC, 10. 
Mars CXXXIII, 46. 
Martinus Massiacensis LXVI, 2. 9. 
Martius LXVI, 7. 
Marua LIV, 4. 

Massiacensis ecclesia LXVI, 2. 
Mathilda imperatrix CXX tit. 2. 

CXXI, 1 
Mauricius VIIC tit. 62. 122. 
Maurus, vide Rabanus. 
Maurus XXXVI, 21. 
Maximlanus VIIC, 4. 
Melchisedech LII, 23. 
Messias IC, 10. 

Michael XLV, 11. XLVI tit. 5. 
Minerva CI, 5. 
Moyses LII, 25. 
Multo LXXVII, 21. 
Musae XVI, 183. LXXIII, 16. 

LXXIV, 3. 8. 14. 28. adnot. 

LXXIX. 36. CXIV, 1. 13. 



Naso CXXXni, 1. 8. 25. 39. 44. 

Natissa LIV, 5. 

Neustria CXVIII, 8. 

Noe LII, 17. 

Notus XV, 66. 

Normanni CXXXVI, 4 tit. 1. 

Normannicus CXXXVI, 4, 2. 

Normaunigenae IIIC, 30. 

Novembris mensis CXVIII, 11. 

Occideus CVIII, 53. 
Octodurum VIIC, lO. 29. 
Odo LXVI, 16. 
Olympus XXIV, 15. XXIX, 18. 

LXXII, 5. LXXVI, 20. LXXIX, 

58. 
Orosius LXXXVIII, 2. 
Osopus LIV, 9. 
Ovidius CXXXIII, 39, vide Naso. 

PaUas CI, 3. 10. 

Paris CXXXIII, 45. 

Parnasus LXXX, 45. 

Parthicus CXIX, 5. 

Paulus XXX tit. 15. XXXII, 13. 

XXXV, 4. 10. LII, 35. CV, 47. 
Penelope CXXXIII, 44. 48. 
Petrus VIII, 15. XXX tit. 11. 

XXXV, 3. 9. 12. LII, 35. CV, 16. 
Petrus Simou VII, 39. 
Pharao XXVII, 12. LIII, 157. 
Phoebus CIII, 15. CVII, 41. 
Philogeus LXVI, 8. 
Pictavienses IIIC, 31. 
Pierides LXXX, 37. 
Pierius LXXIV, 12. LXXX, 35. 
Pilatus CVII, 88. 
Pitheus LXXIV, 20. 
Pola LIV, 7. 



NOMINA PROPRIA. 



227 



Pompeius Trogus LXX XVIII, 20. 

24. 
Pontus LIV, 29. CXXXV, 25. 26. 
Puplius LXXIV adnot. 
Python XIII, 71. 

Quirites V, 26. 
Quirnea LIV, 20. 

Rabanus Maurus LXXVI tit. 
Rainaldus LXVI, 19. 
Raphael II, 5. III, 3. XLVI, 14. 
Rebecca LIII, 25. 
ReiTugius LXXIX, 75. 
Rhodanus VIIC, 14. 
RoUo CXXXVI, 4 tit. 2. 
Roraa V, 28. XXXII, 21. 

LXXXVIII, 14. CV, 46. 

CXXXIII, 13 27. CXXXV, 2, 1. 
Romanus XXXII, 20. LXXIX, 4. 

Sabaoth I, 2. 

Sabellius LX, 86. 

Salomo LII, 32. LXXII, 33. 

CVIII, 58. 
Samaritanus CV, 29. 
Samson LII, 29. LXXII, 36. 
Samuel LII, 33. 

Samuel episcopusLXXVII, tit.24. 
Sapientia CI, 1. 
Sara LIII, 18. 
Satanas LXIX, 35. IVC, 5. 
Saus LIV, 4. 
Saxonicus LXXIV, 30. 
Scaeva CXV tit. 1. 7. 
Scythia LIV. 32. 
Scottigena VII, 23. 24. 
Scottus LXX tit. 
Sem LII, 19. 
Semele CI, 5. 



Sennae LXXVII, 11. 
Sennensis ecclesia LXXVII tit. 
Senonia LXXVII, 18. 
Senones CIX, 49. 
Septembris mensis CXX, 5. 

CXXI, 5. 
Septentrio LX, 53. 
Sichehmis LXVI, 21. 
Siculus CVIII, 4. 
Sigona LXXVII, 17. 
Simeon XXIV, 9. 
Simon XXXV, 14. LX, 87. 
Simon Petrus VII, 39. 
Sion II, 23. VIII, 17. 
Sirenae XIII, 53. LXXI, 3. 
Sirmium LIV, 7. 
Sofridus III, 1. 
Solemus CXXXHI, 5. 
Solima I, 5. VIII, 15. 16, vide 

Hierusalem. 
Sophocleus LXXIX, 64. 
Stephanus LXIV tit. 8. 
Stratiburgus LIV, 16. 
Stratonis turres LIV, 31. 
Subsolanus XIV, 6. 
Sulmo CXXXIII, 7. 
Surana LXXVII, 14. 

Tado I, 25. II, 1. 25 VII, 10. 14. 
Tagus XIX, 42. 

Tartareus LX. 45. LXXIII, 11. 
Tartarus XXVIT, 18. XLVII, 32. 

IVC, 10. 25. CVL 5. 
Telemachus CXXXIII, 51. 
Teudulfus episcopus LXXV tit. 

adnot. 
Thales XVII. 50. 
Thebaea legio VIIC, 6. 
Thracia LIV, 32. 



228 



NOMINA PROPRIA. 



Thyle IV, 23. 

Tissa LIV, 4. 

Timavus LIV, 1. 

Trogus LXXXVIII, 20. 24, 35. 

Troia CXXXIII, 5. 56. 

Troianus CXXXIII, 6, 

Tyrrhenus XIX, 37. 

Veuas LX, 14. CXVII, 6. CXXVI, 

4. 5. 7. 
Victor papa LXXXV adnot. 



Victor Thebaeus VIIC, 182. 185. 

191. 215. 
Ulixes CXXXIII, 48. 
Vulturuus XIV, 8. 

Wifordus LXXXI, 1. 
Wintones CXI tit. 

Zabiilon XLV, 12. 
Zebedaeus CV, 45. 
Zephyrus XIV, 8. LXXIX, 59. 
Zmaracrdus LV tit. 



II. 



CARMINVM INITIA. 

(Omissa sunt cai'mina mutilata.) 



A solis ortus cardine XXII. 
Ad caeli clara non sum LX. 
Ad cenam agni prouidi XXVII. 
Admiranda mihi meus est IX. 
Aeterua Cliristi munera XXXVII. 
Aeterne rex altissime XXXIX. 
Alacris fides tropaeis XV. 
Apostolorum passio XXXV. 
Apostolorum principem XXXIV. 
Apparebit repentina LXI. 
Artis praepositae breui uotatu 

XIX. 
Aspera couditio et sors LII. 
Audi benigne conditor LIX. 
Auis haec magna L. 
Aurea luce et decore XXX. 
Auri stemmate nexas XIII. 

Bis duo nam niuei LXXXV. 

Caeli cives adplaudite XXXII. 
Carmina missa grauis CXXVI. 
Cespes puluereus Wifordi LXXXI 
Christe , cunctorum dominator 

XLVII. 
Christe sauctorum decus ange- 

lorum XLVI. 
Christe sanctorum decus atque 

uirtus XXXVI. 
Circinus a norma quid LXXXVI. 
Clara dies rutilat populis LXVI. 
Conditor alme siderum XX. 



Constantine meis opus est 

LXXIX. 
Conuenio signis quem LXXX. 
Crux decus es mundi LXIX. 
Cuius totus eram cuius CXXV"!. 
Culmen honoris aue VIII. 
Cum Nasonis opera CXXXIII. 

Daemonis inuentum scelerum 

CIV. 
Dei fide qua uiuimus XXVI. 
Desere corda dolor VII. 
Deus tuorum militum XL. 
Dico Carle putas quae LXXI. 
Dimidium sphaerae sphaeram 

CXXXV, 2. 
Dum cohibere parat Gallos VIIC. 
Dux Normannorum cunctorum 

CXXXVI, 4. 

Ecce iam noctis tenuatur XLIX. 
Efficitur quinis symphonia 

LXXXVII. 
En tibi descendant X. 
Est domus in terris sed uiuit 

CXXXV, 7. 
Est mihi seruili scripulus LXXVII 
Ex quo caelestem meruit CI. 

Fit porta Christi peruia XXV. 
Frigiditas hiemis ueris lasciuia 

CXXXVI, 5. 
Furens Herodes impie LXIII. 



230 



CARMINVM INITIA. 



Haec tenet aeternae nirtutes 

LXXI adnot. 
Has apicuni tyijicas CXXIX. 
Hauriat Caesar sapiens benig- 

nus V. 
Heorici cuius celebrat CXVIII. 
Hic festa cuius pangimus LXV. 
His de nominibus per quae 

LXXII adnot. 
Hoc agni cratere Vl. 
Hostis Herodes impie XXIII. 

lesu, corona virginum XLIV. 
lesu salus certantium LXIV. 
lesu rederaptor omnium XLI. 
In caelis nie nauta notat 

CXXXV, 6. 
Inclyta si cupias LXXIII. 
Intus quis? Tu quis? CXXXVI, 1. 
Iste confessor domini XXXI. 

Legis latores hominum CXXVII. 

Ligna uoluptatis plantauerat 

IIIC. 
Longa salus traoquilla quies 

cxxv. 

Ludis qui plano tabulis LXXXI V. 
Ludum scachorum si tu uis 

Lxxxni. 

Magna quidem pauido LXXIV. 
Martyr dei, qui unicum XXXIX. 
Me misermn quid agam CV. 
Mecum Timaui saxa LIV. 
Mens mea uirtutum CXVJI. 
Moribus ornatur sanctis LXVII. 

Nec raare flumini nec hunini 

CIX. 
Nec te uelle puto nec te Gau- 

fride IIC. 



Nec te uelle puto nec te Gil- 

lerme IIC adnot. 
Nocte surgentes uigilemus 

XLVIII. 
Non sata conubio CXXXV, 8. 
Nonae Apnlis norunt quinos 

VIIIC 

mortalis homo mortis LVII. 
uos est aetas LXXVIII. 
Occurrunt bhxndo sibi CXVI. 
Oranipotens doraiue et pacis 

LXXV. 
Omniura regi referamus omnes I. 
Orbis terrarum raetasque 

Lxxxvin. 

Oro Deura uerum CXXXVI. 6. 

Pagina namque preces LXXV 

adnot. 
Pange lingua gloriosi LI. 
Pax me certa ducis CXXXV, 5. 
Porrum portaui monacho CXXIIl. 
Post dubiam post nugatoriara 

cvin. 

Primus auus uiuens LXX. 
Primus eras nobis qui LXXXIX. 
Principiura fineraque rei 

CXXXVI, 2. 
Pulchra domus terris CXXXV, 4. 

Quaero Deura testera CVII. 
Quattuor ex ueutis subnixi 

LXVHI. 
Qui cupis esse bonus LVI. 
Qui raonachi rectam mauult 

CXXXI. 
Qui signati estis Christo LVIIL 
Qui uult scire rainas C. 
Quicquid hiems tamquam CXH. 



CARMINVM INITIA. 



231 



Quisquis amas sacram XI. 
Quisquis Cleraentis clementer XC 
Quod cliorus uatum XXIV. 
Quod multis annis durauit CIII. 
Quod per multiplices CXI. 

Regia progenies stirps CXX. 
Regis mater erat et regibus 

CXXI. 
Renes et uenter et pocula 

CXXXVI, 8. 
Res est in siluis nigro viestita 

CXXXV, .3. 
Res est in siluis quae scribitur 

CXXXV, 1. 
Res simplex triplici CXIX. 
Rex Christe serui laudibus LXII. 
Rex gloriose martyrum XXXVIII. 
Rex pietate uigil IV. 
Rimans nexa poli XVII. 
Rus habet in silua patruus meus 

VIC. 

Sanctorum meritis inclita XLIIL 

Scaeua senescentis domiuae 

cxv. 

Scribo nec ignoro cur in IXC. 
Semper ab aeterno CX. 
Se])tem columnis intus XVI. 
Si circum circa surofant CII. 



Si fas est ludos abiectis LXXXII. 
Sic cruce toUo crucem CXXII. 
Stet domus haec donec CXXXVI, 

7. 
Sume plectrum, lingua metri LV. 
Sumnie confessor sacer XLII. 
Summe sator rerum LXXVI. 

Tado benigne uide II. 
Te mihi meque tibi CXXXII. 
Tempora circuitu ueteri CXIII. 
Tertio in flore mundus LIII. 
T ibi. Christe, splendor patris XLV 
Tres habuit natos iam CXXX. 

Vana salus hominumCXXXVI, 3. 
Versus mendicos et Musae CXIV. 
Veni redemptor gentium XXI. 
Virginis ]3roles opifexque XXXIII 
Virgo spectandae G-enouefa 

CXXXIV. 
Virginitas flos est CVI. 
Vita salus uirtus LXXII. 
Vitae praesentis si comparo VC. 
Viue, Sofride, potens sub astris III 
Undis raucisonis uela XIV. 
Vos qui diligitis bona IVC. 
Ut flos in pratis IC. 
Ut te uelle puto te diligo 

CXXVIII. 



III. 



ARGVMENTORVM CONSPECTYS. 

A. HISTORICA. 



De Tadone II. VII. 

De Sofrido III. 

De Hlothario IV. V. 

De Leodfrido VIII. 

De Aelfredo IX. X. 

De Carolo rege XXVIH. LXXI. 

LXXIV. LXXV. 
Versus Fortunati ad Chilperi- 

cum LII. 
De Herico LIV. 
De ecclesia Martini Maasiacensis 

LXVI. 
De ludith regina LXXVI. 
De Alcuini servo LXXVII. 
Paraeneticus ad Constantinum 

LXXIX. 
Paraeneticus ad Bovonem LXXX. 
Paraeneticus ad Gaufridum IIC. 
Epitaphium Wifordi Carnotensis 

LXXXI. 



Epitaphimn Henrici primi 

CXVIII. 
Epitaphium Mathildis impera- 

tricis CXX. CXXI. 
Epitaphium Rollonis ducis Nor- 

mannorum CXXXVI, 4. 
De epitaphio lohannis abbatis 

cni. 

De Orosio et lustino (Pompeio 

Trogo) LXXXVIII. 
De Ovidio Nasone CXXXIII. 
De Clemente XC. 
Passio Mauricii et sociorum VIIC. 
De rege Anglico CVIII. 
De Carnotensibus CIX. 
Ad Henricum Wiutonum epis- 

copum CXI. 
Landrici versus CXXIII. 



B. LITTERAE ET ARTES. 



Epigramma operis XI. 
De carminis impeditione XIII. 
De navigio et agricultura XIV. 
De constructione domus Dei XV. 
De arithmetica XVI. 
De musica XVII. 
De astronomia XVIII. 
De geometria XIX. 
De ludo scachorum LXXXIL 
LXXXIII. 



De ludo tabularum LXXXIV. 
De XX Christianis et ludaeis 

LXXXV. 
De circulo livello LXXXVI. 
De symphonia LXXXVII. 
De scribendo IXC. 
De litteris raysticis CXXIX. 
De mensibus VIIIC. 



ARGVMENTORVM GONSPECTVS. 



233 



C ECCLESIASTICA. 



De pascha I. XXVIl. 

De constructione domus Dei XV. 

De adventu domini XX. 

De natali domini XXI. XXII. 

De epiphania XXIII. 

De purificatione Mariae XXIV. 

XXV. 
De quadragesima XXVI. 
De ascensione domini XXIX. 
De Petro et Paulo XXX. 
De sancto Germano XXXI. 
De sancto Dionysio XXXII. 
De virginibus XXXIII. XLIV. 
De natali apostolorum XXXIV. 

XXXV. 
De natali sancti Benedicti 

XXXVI. 
De martyribus XXXVII. 

XXXVIII. 
De uno martyre XXXIX. XL. 
De confessoribus XLI. XLII. 
De natali omnium sanctorum 

XLIII. 



De natali sancti Michaelis XLVI. 
In dedicatione ecclesiae XLVII. 
Ad nocturnos XLVIII. 
De accipitre et pavone L. 
In honore sanctae crucis LI. 

LXVIII. LXIX. 
De Iacob(> et losepho LIII. 
De Chi-isto XLV. LV. LXII. 

LXX. LXXII. LXXIII. 
De ieiunio LIX. 
De paenitentia LX. 
De die ludicii LXI. 
De lanocentibus LXIII. 
De Stephano martyre LXIV. 
De lohanne LXV. 
Passio legionis Thebaeae (sancti 

Mauricii) VIIC. 
De nativitate domini CX. 
Sub cruce ex persona crucifixi 

CXXIL 
De Genovefa virgine CXXXIV. 



D. VARIA. 



De calice VI. 

De animalibus XIII. 

De accipitre et pavone L. 

De morte LII. LVII. mc. 

De vita honesta LVI. CXXVIII. 

De loquendi vanitate LVIII. 

De viro probo LXVII. 

Paraeneticus ad adulescentes 

Lxxvm. 

De abbate aliquo LXXXIX. 
De vitiis et virtutibus VIC. 
De contemptu vitae VC. 



Dissua.sio cupiditatis IVC. 
De hominum desperatione IIC. 
Commendatio castitatis IC. 
Dissuasio navigationis ob lu- 

crum C. 
Contra seditiosum vulgus CI. 
Ad obsessos in castro CII. 
Reprehensio superfluorum in epi- 

taphio lohannis abbatis CIII. 
Dissuasio concubitus in uno tan- 

tum sexu CIV. 
De peccatis CV. 



234 



ARGVMENTORVM CONSPECTVS. 



Sententiae morales de virgini- 

tate etc. CVI. 
De ruonachi cruciatu CVII. 
De innovatione vernali CXII. 
De alterna temporis successione 

CXIIL 
De poeta mendico CXIV. 
De anu non reformanda CXV. 
De iuvene et puella CXVI. 
Ad lascivos sodales CXA^II. 
De donando CXIX. 
Landrici versus de Anschitillo 

CXXIIL 
De amicitia violata CXXIV. 
De patruo benigno CXXV. 
De luliana CXXVI. 



Ad legis latores CXXVII. 

De tribus cuiusdam mulieris fi- 

liis CXXX. 
De monachorum vita CXXXI. 

CXXXVI. 8. 
De monacha et clerico CXXXII. 
De Ovidii Naaouis vita et scrip- 

tis CXXXIIL 
Aenigmata (de castanea, corde, 

cornice, falce, ursa) CXXXV. 
Epigrammata (de ianitore, sa- 

pieute, homine, de anni tem- 

poribus, de campana. de domo, 

de mouachorum vitiis) 

CXXXVL 



IV. 
CODICVM ADHIBITORTM CATALOGVS. 

A. BERNENSES XXIX: 

Cod. 16 saec. XIV (m. II) carm. CXXXVI, 8. 

36 s. X— XI LXXXI. 

48 s. IX— X CVI. 

A 90, 4 s. XII CXXV. CXXVI. 

A 90, 19 s. X LXII— LXV. 

A 92, 22 s. XII— XIII CXXXI. 

134 s. X LXXXVL LXXXVII. 

136 s. XI IXC. 

160 s. XI LXXXVIIL 

164 s. X LXXXIX. XC. 

211 s. XV CXXXIV. CXXXVI, 1—7. 

212 s. X LXIX— LXXV. 
257 s. X LXVII. LXVIII. 
268 s. XVI CXXXV. 

299 s. X LXXXIV. 

358 s. IX— X XII-XIX. 

363 s. VIII I— VIII. 

394 s. X LIV. LXXVII— LXXXI. 

416 s. XII CXXX, 

434 s. XV VC. IVC. CV. CXXXII. 

455 s. X XX— LXI. 

512 s. XIII CXXXIII. 

531 s. XV LXXXIII. 

568 s. XII CVII— CXXIV. 

611 s. VIII— IX XL 

671 s. IX IX. X. 

702 s. XI— XII VIIO-CV. 

704 s. XII LXXXV. CVI. CXXIX. 

710 s. xn VC. IVC. IIC. CV. CVI. 

CXXVII. CXXVIII. 



236 CODICVM CATALOGVS. 

B. GENEVENSES III : 



Cod. 22 


s. 


X. 


carm. LXXVI. 


28 


s. 


X— XI 


VIIIC. 


50 


s. 


IX 


LXVI. 



C. EINSIDLENSES II : 

319 s. X LXXXIL 

365 s. X— XI LXXXIL 

D. LVGDVNENSIS I: 
Voss. 70 s. X LXXVII. 



In neuer Ausgabe erschien im Verlag der Unterzeich- 
neten und kann durch alle Buchhandhingen bezogen werden: 



Antike und mittelalterliche 

EATHSELPOESIB 

mit Benutzung 

von tlieilweise noch niclit veroffentliclien (iuellen 

aus den 
Handschriften-Bibliotheken in Bern und Einsiedeln. 



Eine populare Skizze 

von 

Prof. D' Hermann HAGEN. 

Neue Ausgabe 1877. 52 Seiten 8°. Preis 1 Mark. 

Oeorg Frobeeii «Jk C*% 

Verlagsbuchhandlung in Bern. 



BKKNAK : lyPlS WYSSIAinS. 



PLEASE D' 

CARDS OR ^ 

/ 



UNIVF' 



<> 



^„ 







'V' 



^.0. '-^/e 



V> 



':;^ 






^^ 



PA 
8122 
:-I3 
1877 



Hagen, Hermann 

Carinina Medii Aevi 
maximam partem inedita 



/ V / 



\f^^y. 



\^ ■•■ 



7* .^. 
■Am 



J«?-< 



A^ 






^^^ 



^l^ ^* 



5 ..- ) 



^ e>r*^;