(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "C. Cornelii Taciti De vita et moribus Iulii Agricolae liber ..."

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 



^^l^^mi^-^mmmm- 



f I lliii 



^84^J 




$B 511 m? 



-<ifl- 



'«ife^ 



<!'iff;V 



Rur 



a 



py^ 



C GORNELIllTAGITI 



DE 



VITA ET MORIBUS 



lULII A6RIC0LAE 



LIBER. 



iD CODIGES TATICANOS ET VRTBRES EDITIONES ITERUM 
REGENSUIT ATQUE ANNOTATIONE ILLUSTRAVIT 



EaiVEjSTlJlS imONKE^ 



F IJ £• B A s 

IN LIBRARIA CAR. MULLER 

G.. F. E U L E R 

MDCCCXXXXIV. 



- ' ' . i 



ALEXANDRO DOMINICUS 

AFFINI 
GIMNASII CONFLUENTINI COLLEGAE 

b. 



59t^277 



KX PRAKFATIOIiri: 

PRIMAE EDITIOr^IS. 



Pauca sunt quae de consilio in hac editione adornanda 
nioueara. in primis quum priorum editorum securitatem in 
colligenda lectionis varietate non ignorarem^ id mihi pro- 
positum fuit, ut codices atque editiones quas yocant princi- 
pes aut ipse quanta maxima possem religione perlustrarem 
aut ab officiosa aliorum yirorum bumanitate collatos acci- 
perem. etiam reliquis editionibus quas infra indicayi accu- 
rate inspectis textus quem yocant historiam componere no- 
bis licuit^ ita ut labor quem huic editioni impendimus ali- 
quam sibi laudem paraturus sit, etsi non omni ex parte 
viris doctissifflis satisfecerimus. 

In bibliotheca Vaticana duo asseryantur codices in 
quibus est yita Agricolae; utrumque contulit Brotier. alter 
signatus Fuly. Urs. 3429 hunc iibellum solum continet; 
alter signatus 4498 Germaniam quoque et dialogum de ora- 
toribus habet. illum Maggiorani yir reyerendus in meum 
usum' denuo contulit. cbartaccus est et descriptus a Pom- 
ponio Laeto [de quo yiro eruditissimo y. F. Naekii opusc. 
t, 118]. codex olim fuit Fulyii Ursini. 

De reliquis Agricolae codicibus nihil nobis constat. 
codex Ursini saepe laudatur neque quidquam tamen de eo 
monitum est ab editoribus; certe non idem est qui adbuc 
seryatur in bibliotbeca Vaticana. . De codice Mirandulano 
qui nullus est y. Fabricii bibliothecam latinam 2, 31 et 
«Ernesti praefationem in Tacitum. 

Prima Taciti editio quae est Wendelini de Spira caret 
nostro.Iibello. primam Agricolae editionem a nullo editore 
antea inspectam, qua^ continetur prima panegyricorum col- 
lectione a Francisco Puteolano sine nota anni, ioci et typo- 
craphi (Mediolani circa annum 1482) edita, in memn usum 
rarisiis couferendam curayit Carolus Benedictus Hase yir 



VI PRAEFATIO. 

doctissimus. eam aocuratissime descripsit Frid. Adolphus 
Ebert in lexico bibliogr. 2, col. 299» n. 15743. e^o nomi- 
navi Puteolanam primam (P. 1). in exemplari Parismo deest 
unum folium, quo continentur quae sunt in textu inter verba 
caute appetebat cap. 4 extr. et saepe parti cap. 8. [in 
eo erravi, quod hanc Agricolae editionem primam et Me- 
diolanensi omnium operum priorem dixi ; sed retinui vete- 
rem signandi rationem.] 

Altera Agricolae editio cum reliquis Taciti libris prod- 
iit Mediolani (circa a. 1475 , v. Eberti lex. bibl. 2, n. 
22135) sine nota anni et loci curii eiusdem Francisci Pa- 
teolani adiuvante Bernardino (sive Berardino, ut est ira- 
pressum) Lanterio. suppeditavit eam mihi bibliotbeca aca- 
demiae Bonnensis; sero Guilielmus Scbneidervir mii^iami- 
cissimus exemplar, quod Dresdae servatur cuiusque notitia 
mihi venerat ex Eberti bistoria et descriptione bibliothecae 
Dresden£(is, in meum usum eontulit, in epistola ad laco- 
bum Antiquarium Franciscus Puteolanus dialogum quoque 
se addidisse affirmat; is tamen libeUus in exemplo Bonnensi 
desideratur* mihi est Puteolana altera (P. 2). 

TerGum Agricolam edidit idem Franciscus Puteolaniis 
anno 1497^ continet haec editio oeta folia formae maioris. 
in fine libri scriptum: VenetiU per Philippum pincisuni' 
ptibus^dni Benedicti Fontana. Anno rfm MCCCCXCVil. 
die XXII. fnarta. iibeUiu additus est Cornelii Taciti hi- 
storiae augustae a Pnteolano euratae et ex eadem ofiicina 
eodem anno et die emistae* hanc editionem ipse possideo; 
nominavi Veiietam (Ven.). 

De coiice, ex quo Pnteolanus Agrieolae vitatn descri- 
pmty nibil nobis compertum. diversus est a codicibus Va- 
tieanis, qnamquam vel in pessimis lectionibus cum iis non* 
nunquam concordat. omnes autem Puteotani editiimes^ 
quarum qnaevis est alterius filia^ ubique fere conspirant, 
etiam in ipsis operaram erroribus; rarissime differunt. ce- 
terum Pnteolani editio erat unicus fons, unde Agricolae 
textus usque ad Broterium propagabatur. 

Editionem lohannis Rivii Venetam a. 1512 9 Philppi 
Beroaldi Romanam a. 1515 et Mioutianam a. 1S17 nun- 
qoam vidi. quid editores praesUterint, ostendit Ernestius 
in praefatione. 

loannes Frobenius vir inter Germanos suae aetatis 
iypographos ekrissiflMis Tacill opera edidit mense Augnsto 
anni 1519. seonitttr textum Beroaldi» cotus epistola ad 
Leonem X. P. M. nnneupatoria notulaeqae una cum Au- 



PRAEFATKX Vlf 

drea^ Alciati praefatione et annotationilnis praemissae snnt. 
Beatus Rhenanns addidit etenchom^ qui ea potissimnm in-* 
dicat, quae ad res Germaniae pertinent> opere cursim el 
carptim evoluto conffesium; libellus vero de ^ioribos cet^ 
Germaniae a prodigiosis mendis purgatos esse per eundem 
Beatum Rhenanum benefieio codids yetustioris (de quo v. 
Emesti praefaiionem) praedicator» referia est aotem haee 
editio operarum erronbus. com Emestio Alciati (AIc.) 
editionem mmiinaTi. 

De prima Rhenani recognitione, quae Basileae ex of- 
ficina Frobeniana prodiit a. 1533, post ea quae Emestius 
in praefatione disseruit paoca tantum mihi dicenda sunt^ 
in epistola ad Bernardiim episcopum Tridentinum ipse fate^ 
lur, ,,in libeilo Germanorum, oratorum dialogo Agricolae- 
,,que vila sibi defuisse quideni scriptos codices cum quibus 
,^conferret, ceterum se editionem vulgatam percurrisse non 
^prorsum indiligenter ac loca quaedam accuralius excus* 
,,sisse.'^ editio vulgata Alciati est, cnius errores, qui nou^ 
nonquam ex editione Beroaldi fluxeruiit, ipsi notas atque 
en«cndationes peperemnt. plurima Rhenanus correxit in 
castigationifaos; multa etiam tacite emendavit, qnamvis hac 
de re dubitaverit Erneslius ad cap. 16. alia monuit atqoe 
immutavit, praeclare autem interpretatus est in thesauro 
construciionum et locutiomm et vocmt TacitQ solen-^ 
nium^ qui ea quam ipsi Ernestius tribuit laode dignos est. 
quantum buic editori Tacilos debeat, ex accurata castiga-* 
tionum lecUone patet; neque tenwritatis eum tantopere cum 
Mureto accusaverim, quum maiora sint eius m^ita, quam 
multorum post eum in libris Taciti cormmpendis studium 
atque iadustria. alteram^ Rbenani editionem a. 1544 ia 
eadem urbe et officina repetitam non contulr; iiibil novi 
additum neque quidquam routatum. [Hos libros ilerum ex- 
aminavit Godofiredus K^mmerer Silesius in dissertatione 
qoam scripsit de indole ao pretio codieum mss. Tac. 
Agric. et editiomm veterum ad Idpsium tisjue, Vra- 
tislaviae 1842.} 

Praeterea consulebam Mureti notas, editiones Franco- 
furtensem et Coloniensem (Ae quibus v« meam praefationem 
ad Dialogum p. VII), Lipsii, Berneggeri, Gronoviomm, 
Gesneri, Broterii^ Ernestii, Bipontinorum, Engeli^Oberlini. 



Ad haec igitur aliaque sobsidia, quibus adiutus primam 
editionem paraveram^ nunc alterius tihri Vatlcani collatio 



VIU PRAEFATIO. 

accessil. 8cripserai qaidein Maggiorani ^codicem 3429 
luiicim in Vaticana esse de vita Agricolae^^ ; sed quam la- 
cobiift Cleniens ConEnentinns invenis optimus mihiqne aini- 
cissinms alignot ante annis studiorum causa Romae com- 
morareiur, eum precibus adii, ut quaereret, ubinam alter 
codex qoem Broterius in manibus babuerat lateret. atque 
is codicem non solom repperit, sed etiam iectiouem varian- 
lem quam diKgentissime enotavit enotatamqne mecum com- 
mnnicavit. qua collatione factnm est, ut etiam de boc co- 
dice quem B signavi nunc rectins iudicare possimus. Bro- 
terius enim eadem qua alterum incuria hunc quoque librum 
traciavit et paucis tantum locis inspexit. membranacens 
est formae quartanariae saeculo quinto decimo nitide sed 
mendose scrlptus. cum codice A saepe consentit in bonis 
ei malis, in corruptis et integris Icctionibus. in aliis locis 

Sorum numerus est satis magnus ab iUo dissentit et cum 
iteolani libro concordat. aitamen utrumque codicem ex 
eodem archetypo descriptum esse existimo, B vero a scriba 
saiis rudi atque imperito. £x altero codice Broterius ali- 
quoi varias lectiones proiulerat, qnas Maggioranius prae- 
teriisse visus est. eas sub Broterii nomine laudaveram. 
sed quum easdem lectiones lacobus Glemens in codice B 
invenerit, Broterium suspicor codicum numeros in his loeis 

Psrmutasse ei numerum 3429 pro aliero numero posuisse. 
raeterea etiam codicis A lecUones nunc accuratius enota- 
tae suni. fuerunt enim loci quamquam non multi, in qui- 
bus aui non veram aui non integram huius libri varietateni 
transscripseram. atque hos errores siatim corrigere debebam ; 
sed non feci, quum aegre ferrem quod quae ego non sine 
sumptibus comparaveram alii in suum u^um certatim con- 
veriebani. unum addo, ne quis iierum mihi litem iniendaU 
codicem A ad iexium Ant. Ang. Renouardi^ Paris. 1795, 
codicem B ad iextum Broterii esse collatum. 

De illis editionibus quae meam secntae sunt dicere lon- 
gum esti omnes novi, perlegi. a quibus viris meliora edo- 
ciuSsSum, eos laudavi; reliquos respicere propter annota* 
iionis rationem ac modum non poini. 

Scr. Fuldae mense Novembri 
a. MDCCCXXXXIII. 



CORIVBIill TACITI 



VITA 



lULIIAGRICOLAE. 



Vylaroruin virorum facta moresque posteris Iradere, 1 
antiqnitas usitatany ne ni^tris quidera temporibus quam- 
quam incuriosa suorumaetas omisit, quoties magna aliqua 
ac nobilis virtus vicii ac supergressa est vitium parvis 
magnisque civitatibus commune^ ignorantiam recti et invt-5 



lo utroque codice inscriptum est 
CorneHi Taciti de vita et moribus 
lulii Agticolae^ io B etiam addi- 
tum ^n.antevoc. Cornelii; in editt. 
Pateol. 1, ^, Yen. Alc. Rheu. luHi 
Agricolae vita per Cernelium Taci- 
ium eiu8 generum castistime com- 
posita. 

2. quamquam incurioga s, aeta»] 
idem vitium exprobrat Add. ^, 88 
dum vetera eartol/imus recentium 
incuriosi. DiaJ. 18 viiio autem ma- 
Hgnitali» humanae velera semper 
in iaudcy praesentia in fastidio 
esse. semiDa'^ huius sententiae, 
quam Tacitns cum sexcentis com- 
munem habet» esse apudThucyd. 
2, 45 dixit Aufinken. ad Yellei. 2, 
9JJ, 5. 

3. guoiies^ forma quoiiens non 
est reperta in libris scriptis. 



4. virtus vicit —^ vitium^ in his 
Yocibus est na^^xv^'^ quaedam 
siYe alliteratio. sic c. 9 ab iega^ 
tione iegionis. neque homoeote- 
leuta Tacitus fugit. 

4. supergressa est^ Ann. 13, 45 
mater eiuSaetatissuaefeminaspul- 
chritudine supergressa, 14, 52 hor^ 
lorum quoque ftmoenilate et villa- 
rumu magnificentia quasi principem 
supergrederetur. hanc superandi 
significalionem nofavit Rahnk. ad 
Yellei. %^ 40, 2, iD qua explicanda 
DUDC nolim cogitare de symboUca 
gladiatorum actione, quod Fran- 
ciscum PassoYium secntus quon- 
dam feceram. , 

5, ignorantiam recti et invi- j^ of" 
diam'] genitivns recti ad utrnmque 
perUnet substaDtivum. sed quam- 
quam igooranti«metinvidiamrecti/ 

1 






diam. sed apad j>riores ut agere niemoratu digna pronu^ \ 
rrt* y /la^/t magisque in apertojerat, ita celeberrimus quisque ingenio 
, / ^. i /«^/^«t^ad prodendam virtutis memoriam sine gratia aut ambitione, 



% 



bonae tantum conscientiae pretio ^ducebatur. ac plerique 

<* moirait loci 4ententiam flagliare, 
at adverb{am~ma^'» ad otramqae 



ac 



k 



anam esse vitiam Tadtas didt, 
actiones tamen saotdiversae neqae 
in his verbis est eV (f«a dv^lv, igno- 
rantia (qaae diffnrt ab igooraiione 
, Y. Gemhardi excursum ad Cic. Cat. 
p.298) est eius qni qnid sit rectum 
non satis intelligit; iDvidja eius qni 
lllud odit. alteram autem vitiura 
enm attero fnter homines conion- 
ctttm tsse aolei) par» homiaani 
rectom ignorat , pars ipsi invidet. 

1. ut agerel B ut agere dfgna 
wurm^ratw prmmtiM, quocl fdrsitan 
defeodi possit, qaia visessevide- 
tar in adiectivo; sic Ann. 4, 32 
plerague eorum, quae rettuK quae- 
qne referam^ parva fbrHtatt et 
fevia memeralu vHteri mn ftetciut 
sum, 

t. pronum magitque im aperto 
eraf} synonyma tnne. facHe erat 
neqaeqvicqoamobsCabflt, qoomi- 
nos flerent mfmorata dlgna. e. 33 



adiectivum referatnr; nam saepe 
fferi nt adverbia semel posita bis 
sint intelligenda. 

3. ad prodendam v. mem,"] sic 
vel optimi scriptores loquuntar. 
Caes. b. g. 1, 13, 7 qtmre ne 
committeret -i ut -— memm-iafn 
proderet, Cic epist. ad difers. 
8, 3, 3 aliquid ex tam muliig tuis 
monumentis extare^ quod nostrae 
amieitiae memoriam p^tterii qfta^ 
que prodat , ad qoem locom cfr. 
Corte. 

3. ambitione'} in malam partem 
dicitiir ct gratiae sive faToris au- 
eapattonem signtficat, qua signi- 
ficatioiie fam Ciceronis aettte nott- 
nonqaam osorpabator; t. Emesfi 
clar. et Spaldfng. ad Qaintil. f , 
2, %2. — Ann. t, 67 eqnot — 
legat&rum tribuHorumque^ nuffa 



6.fy^/^^y vota virtutque in aperto OfMdaque amhilione fortinimo cuique bei 



\ /6 protta victortbm. Hiftor. 3, 56 
Ham cum trttntgredi ApefiHinum 
integro ejtercitut rui rbbore et 
futoM fdeme atque Htopia ft^ttet 
ad^di in aperto foretj obi Er- 
nestios rette «xpffcat Ht apetio 
fdem esso qood! in pfoiiiptfry ra- 
cile. ftaqoe baet/ terba oeque 
opponnntor sobstantfvfcr fgnor»i^ 
tiae et iMdiae neqoe referenda 
sant fA AgricolAn^ inio teiM 
agi^ndf ^ prodMdf smi oppoisNa 
gone. Ctetenmt P ceflfcaaip reele 



latori tradit, 6^ ^6 au finie iUi 
iton perinde cnrae gratiaprtte»e«h- 
tittm qnam in posterot amdit1&, 
Histor. 'i, 2 ambitionem teripto^ 
rit facfte averterit* 

4, pieriqne] ffont tHufti^ non- 
ftnitiy Mtk phtrimi^ qoi vocabaK 
osos T^ieo ptitptm^ esse Vfdefar, 
r. qoae adootatt' atf Dfalog. 17, 
6. hoios slgnjflcafiottfs ^eerlkamp, 
ni fallor, non erat memor, qooffl 
tKm fpsos sfrfpforea sed eos qai 
illorom Vfbros fegerent iiitdffgeret 



^l 



Jj/{Jl^K\J^hi ^/MM^<'i ^"^^Uir^yj *X *-'' K^^\Jv. -- Ci^yiK.^^ 



▲GRICOLA. GAP. t. 



soam ipsi vitan narrare fiduciam potius moraBi qoam 
arpegantiam arbitrati sunt, ncc id R utilio et S cauro f ^'^^^^^ '*\ 
^fi&m aut obtrcctationi fuit. adeo virtutcs iis.*^*^''^^^^ 



^, 



v». i 



dem iemporibtts optime aestimaetur, 
gignuntur. at mihi nunc narraturo 
hominis venia opus fiiit, quam non 

ita^ seribere mallet ^uom ip$am graeee 
vitamt sensas est: mulU suam 
ipsi Titam uarraverunt atque hoc 
feceniDt fiducia potios momm i. 
bona conscientia, qUae proficisci- 
tur e moribus bene moratis, quam 
arrogantia ducti. Tacitus» quod 
iam pridem suspicatus ^am, for- 
tasse respexit ad CiceroDem^ qui 
eptst. ad divers. 5, i^, 8 ad Luc* 
ceium ita scribit. Quod si a te 
non impelro — cogar fortatte 
facere^ quod nonnulli $aepe re^ 
prehendunt: $cribam ip$e de me^ 
multorum famen exemplo et e/o- 
rorum virorum, Sed^ guod te non 
fkgitj haee eunt in hoe genere 
vitia: et vereeundiu» ipsi de $ete 
eeribant neee$$e e$ty $i quid e$t 
laudandum, et praetereant^ $i quid 
reprehendendum e$t. Aceeditetiam^ 
ut minor $it fide$ , viinor aucte-^ 
rita$; multi denique reprehendant 
et dieaut verecundioree e$$eprae* 
cone$ iudorum gpmnicorum oet. 

3. RutOie et Seaurol P. Aoti- 
li«8 Rafos cettMd a^ u« e. 649» 
doetns vir eC graecis litteris evQ-» 
^tus, Panaetii aaditoTy prope per^ 
fectos in stoicis (Cicer. Br^ 30» 
il4)t quem YeUei. ^^ 13, % vkum 
noB dcooli sui sed onais aevi 
optimom nominatr scripsitoratior 
nes, de kire elviU, res romanas 



quibnS 

vitam 

petissem^ 

suam vitam latine. M. 
Aemilius Scaurus consul a. u. c. 
639, sapiens homo et rectus, quo 
nemo fere illa aetate magis cele- 
bratus fuit. Cic. Brut. ;29, 112 
huiu$ et orationee $unt et tre$ 
ad L. Ft^fidium libri $eripii de 
vita ipsiu$ acta^ $ane utilee, quo$ 
nemo legit, at Cyri vitam et 
discipiinam iegunt , praeclaroiu 
illam quidem^ $ed neque tam rebu$ 
no$tri$ aptam nee tamen Scauri 
laudibue anteponendam, de utro- 
que viro cfr. Ellendti prolegom. 
ad Cic. Brut. c. 2d_32. 

3. eitra fidem\ i« fidem eorom 
non minuit, nihU ei detraxit, vel 
potius: Don efifeeiti ut ils noUa 
habmtor fides. Dial« %1^ 3 iu^ 
dicium animi citra damnum affe^ 
ctu$ proferre, explicoit hanc si- 
gnificationem Handius in XurseU* 
2, 83. 

3« adeo virtutee^^ de partieula 
adeo eonelosiva eiusque eoUoea- 
tione in initio sententiae, qoi osos 
ad mediam latinitatem pertioet> 
disseroitBandiusinTurs. l^ 15:2* 

5» at mihi] B at nune narra* 
iuro miAi vitam, 
i ^. ^^«»0 Brote^. in cod« B 
legit pfttii§$!imi Clemeiis de ba^ 
form aibil rettulit. 

^.< ni ineutaiuru^^i in utroque 
1* 



facillime 

defunc^5 

ni in- 



^;- 









)(^/- 


.'■ ^l 


\U 


T 4' 




14 


<x: 


. 4-' - 



4 COBNELII TACITI 

V 

«/• XFS y^ casaluras Um sacva d infesla virtatibiis tetnpora. 



codice legiiur pelUtem ineutatU' 
rus; in P. i, 2, Venet. Beroald. 
Alc, petittem ni curtaiurut ; Rhe- 
nanus in castigationibus duas pro- 
posuit lecliones, vel ita ui interro* 
gatio sit haec clausula : guam non 
petttsem , incurtaturut tam saeva 
et t. V. tewporaf vel, quod ipsi 
simplicius videbatur: quam non 
petitttem ni incursatnrus cet. at- 
quo haec altera coniectura recepta 
est in edit. Francof. et Colon. eam- 
que Doederl. in notis versioni ad- 
iectis defendere conatur. codicnm 
vaticanorum scripturam coniece- 
rant Lipsius et Heinsins ita tamen 
ut particulam 711* tenerent. Gesne- 
rus proposuit ni cantaturns. cqni- 
dem in editione primasccutuseram 
Puteolanum, nunc Lipsii emenda- 
tionem recipiendam esse duxi, quip- 
pe quae et proxime accedat ad co- 
dicum scripturam — nam coniun- 
ctio fff; qnae est necessaria) aut ab 
ultima littera vocabuli praecedentis 
ant a prima syllaba seqnentis facile 
intercipi potnit — et ad sensnm 
optime quadret. particula at oppo- 
siiionem indicat eaque oppositio 
singulis verbis continetur. se ip- 
8um (mihi^ opponit Taeitus iis 
scriptoribns, qui aut ingenio cele- 
berrimi ad prodendam aliornm vir- 
tntem dum ilH vivebant sine gratia 
aut ambitione ducebantarautsuam 
ipsi vitam narrabant. nunc opponi- 
tnr iis temporibus, quibns virtutes 
quum faciilime -gignerentur, tum 
etiam optime aestimabantur. nar- 
raturus autem erat vitam deAincti 
hominis , ita at omnis abesset aut 



gratiae aut ambitionissaspicio. so- 
ceri laudes scribebat itaque sperare 
potuit fore, ut iibellus qui pietatcm 
profitebatur aut laudaretur aut ex- 
cusaretur. tempora vero, quae tam 
saeva et infestavirtutibus dicit^ non 
sunt praesentia sed iUa qaibus 
Agricola vixit, illa aetas qua homi- 
nes videruttt, quid oltimum in ser- 
vitute esset, quum per inquisitio- 
nes et loquendi et audiendi com- 
mercium adimeretur. atquc ista 
tempora incusaturus erat, quam 
non in ipsos modo scriptores qni 
alios laudaverunt, sedinlibrosqno- 
que eorum saeviretur. veniam au- 
tem sibi petit inconditae ac rudis 
vocis, quum apud priores celeberri- 
mns qnisqne ingenio virtutis me- 
moriam proderet. Niebuhrhis in 
libro, kleine hittor. und phiM. 
Schriften 1, 331, suspicatus est lo- 
cum esse intelligendnm de dnabus 
edilionibus vel praelectionibus, al- 
tera quidem statim post mortem 
Agricplae facta Domiliano adhnc 
imperante, altera aliquanto post. 
sed dum Domitianns vivebat, haec 
vita legi nullo modo potuit ne in 
secreto quidem propter Domitiani 
naturacQ et mores qnos Tacitns de- 
pingit capp. 39, 42, 43. Ceterum 
nonnulli cogitarunt de similitudine, 
qnam hic locas haberet cum verbls 
Ciceronis in Oratore 10, 35 itagne 
hoc 9Mm aggrettus ttatim Catone 
abtolutOy qUem ^sum nunquam at^ 
tigissem tempora timent inimiea 
pirtutf^ nisi tibihortanti^tilHus me^ 
tnoriam mihi caram excitanti non 
parere mefas esse dmrissmn. 



VGaiCOLA. CAP. 



Paetus Tbm«a, lIe-2 



J. 5 

r rr 

tiastici et &>eDeciODls caedes tione aixittet: quaerente winaei- ^, ^ / 

DomitiaDi relata fuisse vide- lerMeiio Caro^ an roganei, re- '(/^^iyij \ '/ 
aic. in fli*rnfiationA ThnifieflA mondit^ Roravi» an MummtMlarioM ' Q ^ 



Legimus, qaam Aniteno tluslico 

reunio Senecioni Priscns Helvidius laudati essent, capi- 

tale fuisse, neque in ipsos^ modo auciores sed in libros quo* 



rogatumque te a Fannia in defen- 
sione dixiMtet: quaerente minaet'- 



1. /egitHMs] i. iD actis diuFDis, io 

qaaeRustici et SeoecioDis caedes 

iussn 

tar. sic in accasatioDe Thraseae spondit, Rogavi: an commentarioM 

Ann. 16, 2dCossutiaDii8 dicii: diur- seripiuro dedistet^ Dedi: an teiente U14/ /^ 

matre , Ne$eiente. Pbstremo nut^ \ 
iam vocem cedentem perieuio emi^ \ 



me$ popuii itomani per provinciaiy 
per exereitut curaUut ieguntur^ ut 
noseatur quid Thratea nonfecerit, 
sed quaeritor, eor Tacitos /(^^'iwm 
«erii>ere maluerit, nbnvidimus. cu- 
ios rei quum alii aliasaflreraDtcans- 
sas, ego reperio caassam io vcrbis 
quae sequuDtur; scilieetademptam 
erat per iDquisitiooes et loqoeDdi 
audieDdrque coinmerciam. 

1. Aruleno Rustieo} luninmRa- 
sticumAraleDum aDomitiaoointer- 
emtum esse, „qood P. Thraseae et 
HeKidii Prisci landes edidisset,'' 
SaetoDius qnoque tradit io Domit. 
tO; 10 eo taotum faltitur, quod 
ulrumqae yirum ab Araleoo laoda- 
tum fuisse scribit. stoicus erat 
et iode a M. Regulo appellatus 
*^*^,9toicoram simia et TitelliaDa ci~ 
^^^iPrlce stigmosus.*^. Plin. Epist. 

1. Paetut Thrasea'] Jl Petttt 
Trasea, Ado. 1G, 21 trucidatis tof 
insignibus viris adpottremum Nero 
virtutem ipsam exscindere concu- 
pivit interfecto Thrasea Paeto et 

v^ Barea Sorano, ad qoem locum y. 

Lipsium. obiectus est ei tristinr 

H paedagogi vultus. Boet. Ner. 37. 

1. Herennio Senecioni] Put. 1, 2, 

VcD. ^(^.Seupctioni, PliD. eplst. 

' 7, \^qtiim'»SSSSi'eut ettet, quod 
de tita HelvidH Ubrot compotmitft 

4 i 



tit, ^in etiam iUot iptot librot 
quamquam ex neeetsitaie et melu ' 
temporum aboUtot SC, pubUcalit 
bonit tervavit , habuit tuUlque im 
extiiium extiUi cauttam, (lK^iA<r>vu 

2. Pritcus Heividius] Paeti 
ThraseaegeDer,P]iDii iuDiorisami- 
cus (Plin. Epist. 3, 11 teptem ami- 
cit meit aut occitit aut refegatit^ 
occitit Senecioney Rutticoy Heivi'- 
dio cet.) a Vespasiano interfecias 
est. SuetoD. Vespas. 15. deeius 
vita, studiis, fortuna ?. Histor. 4, 
5, ubi Tacitus pleoos est laudam. 
Dio antemCassiiis 66» 12 fiaec scri- 
bit. n^iaKoq^EXovt^to^ 6 toif &^ct- 
<fiov yafiPqoq xot^ ts otiaiMoiq doy/ia^ 
a$p ipt^q>ilq'xai tijp tov Oqaciou 
7ia((fialar- ov avv xcuqm ^«/40I'/m- 
voq — ovx ^nMSta Mtjlo¥ fyitetOt 
at& IlqUrKQp top 'EXovi^$o¥ oi ftdX' 
Xov t$ di Savtop 9J &$a tovg 9>Uovc 
avtovj avq v^qusev^ ifjtUfriasp q 
OvtaTtatfiavoqy aXX^ ot* ta^axtidtiq 
re tjp ua$ tvt oxXia TtQo^iMito^ pafSt" 
Xaiaq te dei natijyoqn nai&tjfionQa' 
tiap injiPH ttai ^qatttv anoXovd-a 
toittoiq xa« avvl<fttj T«rorc. Ipsins 
et Thraseae odium io tyraonos lo- 
noitluven. Satir. 5, 36 quait eoro' 
nati Thratea Helvidiutquo bibC' 
bant Brulorum et Catti uataUbut. 



fi^t 7'V . -] 



S 



fft^vf 



nAi}^ ji i^. 



> . y^: 1 a 






COR99ELir TACITI 



b^T^-Sy^ 






qoe eoimm saevkain, delegito feriuniyirisininisterio, ttiniimii* 
menta chrissimorain ingpenionuB in eomi£io ae fero nrer^im 
seilket iOo igne "voeempopuURomani et libmrtalttm senatas et 
conscientiam generis homani aboleri arbitrabantnr, e xpnls is 
insuper sapientiae professpribys atque omni bona arte hx 



i. ^iegaio triumviri9 mimi^ie» 
rio'^ triamyirt profsus iidem Ro- 
mfteqaiaiidecimTiriAthenis. mo- 
aus eoram praeesse carceri, po- 
nire damiuitos, f temque cognoscere 
de fartisadmiseisqae servonim aat 
eiasmodi viUoram capUumadMae* 
Biam colomnam, Lipsios ad Ann. 
5, 9. combarebant aotem non so* 
lom trium?iri, sed etiam aediles et 
praetor. v. Lipsiom ad Ano. 4, 35. 

1« motiumenta] Broter. in cod. 
B legit moMimenta atqoe ita scri- 
psit ; ClemeDshanc scribendi ntio» 
nem non commemorarit. 

3. im comitio aeforo] qoomco- 
mitiom pars esset ipsios fori, haec 
yeth9L fortasse coniongontor ex so- 
lemni qaadam formola. Cic* p. 
Sext. 3d, 75 qnum forum^ comi^ 
tium, euriam muita de noeto arma* 
iit homimbut ae »ervi$ plerisgue 
oeeupimiteent cet* Suetoo. Caes. 
10 praeter eomitium acforum, de 
figora w M dvoXv nolim cogitare 
neqao poto reete dici posse in eo^ 
mitio forii certe nemo qood sciam 
ita locotos estl 

S. voeem'] abestaB. 

4. eon9eientiam gen^rie Aumani 
aboieri] AnnaL 4» 35 fibrog (Cre- 
motti Cordi) per~ aediie» creman^ 
do8 ceniuere patrea: »ed manse* 
runt, oecuitati et editi. quo magi» 
eoeordiam eorum irridere Hbety qui 
praeeenti potentia eredunt ejc»ti»- 



guipotte etiam »equ€nti» aevit 
moriam. nam eontra puniti» iag^ 
nOt gii»cit auetoritaty nequouiimd 
extemi tege» aut qui eadem teemm. 
vitia tt»i »unt m'»i dedeeu» Hbi ett^ 
que iUi» gioriam peperere. 

4. etrbitrabantur'] BarclaioS re- 
scribit arbitrabatur sdl. Bomitia* 
nos. Teram et alii iotelligi pos^ 
sont^ qoi soasere IKmiitiano, piro- 
baverecet. Ern. 

5. »apientiaeprofe»»oribu»] sa> 
pienUae professores sive »apientiae 
doetore»y qoo nomine Taeitos aliis 
loeis atttar, sunt philosophi. to* 
cabolis enim phiio»opku»^ pAHoBa^ 
phia, Tacitos se abstinoit. infra 
c. 4 legitor qoidem »tudiumphilo^ 
eophiaoj sed ibi Agricolae verba 
referantor ; in Bialogo bis ni fallor 
legitar vocab. phiiosophiae, c. 30, 
i et 3^ 5. de signiOcatione voc. 
»apientiai cfr. Roth. ad Agric. p» 
118. de eadem re Plin. Epist. 3, 
1 1 equidemy quum e»»ent phHosophi 
ab urbe »ubmoti^ fui apud iilum 
^Artemidorom)tiicfiAKr6fffio. Soel» 
Domit. iOinteremit — lumum Itu» 
»tieumy quodPaeti Thraeeae et Hei* 
Vidii Prieci iaude» edidi»»et appei- 
ia»»etque eo» »aneti»»imo» viro», cu*- 
iu» crimim'» occa»ione phiio»opho» 
omne»urbe Itaiiaque»ummevit, fa- 
ota est aotem haec philosophoram 
relegatio a. p» C. »4 a. c. 847» v. 
Zamptii annales s. h. a. 



AG&tCOLA. CAF. »^S. 7 

ejcfiiliuiii acla > ne fidd uflqaam bmesiiim oeenmrtt dedi- i 
BUH profecto graade palte&tiae doeonMiiUiiii; ei iicai veUH 
telas yidit, quid ultinniiii in libertate esaet^ ita nos^ qoid 
iii serritute^ acteaipto per inqnisitioiies et loqnMidi audieB- 
«qiio eoiDBieroio. memonam qooque ipsam cam voce per^i 
didissemas, si tam in nostra polestate esset obliraci qiiaM 
tacere. Nunc demum redit animus; et quamquam primoS 
siatim beatissimi saeculi ortu Nerva Caesar res olim disao- 



1, tctutreret'] absolnt^ diefain 
nt Hfstor. 3, f (in indtce Eniestia^ 
no numeras est falsns) neque enfm 
afnbigua ei$e qitae oeturtanL tfV. 
Craratoninm ^t OreHhim adsCic. 
orat.p.Mil. 9. 

2. et iieul] ittL A et nl Mlor 
etiant B, nam ad hane VQigatam 
scriptnram nilril enotatnm reperio, 
jei Lipsius ex coniectnra; in P.'l, 

2, Yen. etreliquis^ditionibus ante 
Lipsium legitnr ut sicu t, 

4. inquititionet] in editt. Bi- 
pont. (tesle Waltliero), Engel. et 
fialensi a. 1808 legitnr inguist- 
toret. 

4. et ioguendi] LipsiUS malait 
etiant loquendi^ Heinsius eloquen- 
db'. neutro egemns; Lipsii emen- 
dationemiamAcidaliusreiecit. ce- 
temm non assentior Handio, qtti 
in Tursellino ^, ^^9 et oppositnm 
esse partienlae qne ptitat, qna de 
eonittnctione optime disserait Her- 
mannus in praefatione ad editio- 
nem tertiain Oedipi regis p. XVI. 
et lioc loco nihil signfficare potest 
nisi etiam. 

T. et quamjiuam] editor Bipon- 
tintis enfendavit ted emnque se- 
quuntur Engelius et Welkertus. 



TerumLatinl saepepartfeulam aim- 
pliciter eopulantem ponont, ubi 
nos adVersatlTa utimur. v. Handii 
TtirseH.:2,494 et496,4. SicAno. 5, 
3 mitsaeque in /igrippinam ae JSV- 
ronemtiiterae^ quatpridem adlatat 
et eohiifitat a6 Augutta eredidii 
vulgut. 13, 22 Syria P* Anteio de- 
ttHtata, et variit mor artibut etu- 
sut ad pottremum in urbe retentut 
ett 

t. primo tt, b. taeeuti ortu] I. 
statim initio imperii. nam Saecu- \ 
lum non solum significat spatlam 
eentum annorum , sed etiam faomi^ 
nam generationem, ytvidv^ (aade 
Nestor dicitnr tritecHtenex a Nae- 
slo, V. Glerig. ad Ovid. Metam. 12, 
188 coU.Biad. 1, t^) aataeiatem. 
itaqqe Tacitas a Nerva, qai a. u. c. 
849 adprfacipatumvocatar, novum 
saeeulum incipit. 

8. dittociabifet] B dittolubilet. 
Tacitaa utitat' verbo Horatlaoo (y. 
Od. 1, 3, IJ;^) et eodem quldem 
^nsu , ^em haic vocabulo poeta 
trilmisse videtar. nam ut res dis- 
sociabiles sont Sfitnra , ita oceanos 
diseociabilis est A/ttitto^, sic etrim 
Raisklus Horatil Meum recte iuter- 
pretatus est. 



8 



CORNELII TACITI 



9^ 



ckUles BHSCueril, prindpaUiiD ac Kbertatem /. augeatque 
q[iioli^e felieitatefii teaiporom Nerva Tratanasy nec spem 
modo ac yotiim Securitas publica sed ipsius voti fidueiam 
ac robup assumpseritf natora tamen infirmitatis homanae 
5tardiora snnt remedia quam mala^ et ut cdi^ra nostra 
lente augescunt, cito exstinguuntur, sic ingenia studiaque 



1. mitcutrit\ de constructione 
Goniunetionis quamquam cam mo- 
do coniuDctiYO y. Ernest. ad Ann. 
3, 55. Spalding. ad QaintU. pro~ 
oem. 18. Zumpt. gr. 1. 1. § 574. 

2. feUcitatem temporum'] sic 
scriptum est in utroqne Yaticano 
et receplum ab Ulr. Beckero, Her- 
telio, Peerlkampio idque recipien- 
duni fnisse primus me docuit Odofr. 
Muellerus , quum baec esset for- 
mula solemnis, etiam in nummis 
expressa; ^v. Rascbe lexic. numm. 
11, 940. suppl. U, 990; a Peerl- 
kampio praeterea laudantur Span- 
bem. dissert.Yin. de usu etpraest. 
Dum. p. 1%^ et Bentlei. ad Ho- 
rat. carm. saec. 66. — felicitatem 
iwperii Put. 1 et 9 ; in edit. Yene- 
ta ei errore typograpbi legitur/a/t- 
citatem, quem errorem conrigens 
Beroaldus primus scripsit/»et7«Yci- 
tem quod vel retiniierunt vel defen- 
demnt Alciatus, Rbenanus, Gro- 
novius, Emestius, alii. felicita- 
tem ex coni^ctura scripsit Lipsius 
eumque sequutisuntPicbena, ^ro- 
terius, Oberlimis, alii. — feliei" 
tat tetnporum respondetverbis6«a* 
iittimi saeeuU; felicitas enim au- 
gebatur, non facilitas; neque est 
quod defendamus lectionem quae 
profecta est a litteris perverse po- 
f»itis. 



2. nec tpem modo cet.] Enge- 
lius bunc locum tentavit sed im- 
merito. ip9um votum est res Ipsa 
quae desideratur itaque pro voto 
expleto. behe slbi opponnntur se- 
curitatis votum, quod Domitiano 
imperante in numis raodo, mar- 
moribus atque inscriptionibus erat 
expressum (v. Gruteri inscript. et 
Spanbemium de u^u et praest. 
num.) et ipsa securitas , quae Tra- 
iano principe re vera tenebatur. 
Peerlkamp laudavit Vellei. Paterc. 
2j 103 laetitiam illius dieieoneur- 
fumque cioitati» et vota paene in- 
gerentiuw coelo manu* spemqne 
conceptam perpetuae seeuritatis 
aeternitatisque Romani imperiitix 
in illo iusio opere abunde persequi 
polerimus. 

4« assumpserit] de zeugmate in 
his verbis v. Walch. melet. crit. p. 
13. ad verba enim spem ac votum 
supplendum est sive susc^pit (v. 
Ann. 12, 13, 4) sive concepU, 

5. ut corpora nostra lente au^ 
geseunt] sic A (in quo tamenad- 
verbium lente omissum est,) et B, 
Pnt. 1 et2; in Yeneta primum ex- 
cidit pronomen nostra, quod nu- 
per Beckerus et Peejrlkamp revo- 
carunt. 

6. earslinguuniur] A, P. 1, ;?, 
Vcn. Ber. Alc. rxl^untur, ^ 



AGRICOLA. CAP. 3. 9 

oppresseris fadlias quam revocaveris. subifqiiippe eUaiii 
ipsius inertiae dulcedo et invisa primo desidia postremo 
amatur. quid^ si per quindeeim anoos, grande morlalis 
aevi spatium, multi fortuitis casibus, promptissimus quisque 
saevitia principis interciderunt? pauci et^ ut ita dixerim,^ 
non roodo aliorum sed etiam nostri superstites sumus> ex^ 



3. guindecim ttnnos\ BoniitiaDUS 
eDim imperavit ab a. u. c. 81 usque 
ad aDDum 96. 

4. mulli fartuiiis caMtbtts] Uter- 
que codex YaticaDus, P. 1, 2, Ve- 
net. et reliquae editioues veteres 
usque ad Lipsium muliis fortuitis 
easibus, quam lectioDem ego iDpri- 
mae editioois textum reduxi, tum- 
Bachius recepit. dudc obt^mperaYi 
Lipsio, qui emeDdavitinti//t^ quam- 
quam dod vera esse puto, quae 
Walchius et Hertelius de vetere 
lectioDe dixeruDt. Walchio mole- 
stom est visum multis eiusque col- 
loeatiooem dod esse latioam affir- 
mavit., quod vereor ne iocooside- 
ratins locutus sit. sic Add. 1, 16 
cum Pannonicas legiones seditio 
iucessitj nullis uoois caussiSy 
nisi quod mutqtus princeps Itcen- 
tiam turbarum — ostendebat, quod 
veiro] Hertelius ooo coocoqueret, 
quomodo aliquis et saevitia prio- 
cipis et casibus fortuitis mori qui- 
ret, Doo miror; oam hoc cooco- 
quere Demo umquam poterit. at ego 
qunmscriberem multis, ablativum 
noo cooiuDxi cum verbo iutercide- 
ruHt, qood aeque absurdum fuisset 
atque altera iotcrpretatio quam 
ipse improbaveram ; sed illa verba 
pro ablativo absoluto habui. atta- 



meo DOD debebam reiicere Lipsii 
emeodatiooem, qua loco coociDoi- 
tasredditur. -:- \oc, fortuiius et- 
plicavit Waltherus ad Hist. It^ut 
non modo casus eventusque rerum, 
gui plerumque forluiti sunt^ sed 
ratio etiam caussaegtte noscantur» 

A, promptissimus quisque] 1. vir- 
tute. prowptus etiam oude et sim- 
pliciter ad iogeoii praestaotlam re- 
ferri iam moDuit Maoutius ad Cic. 
Verr. 4, 17, 37. exempla college- 
ruot GroDovius ad Apn. 1, 13 et 
RohokeDius ad Vellei. ;2, 75» — de 
Dumero plurali intereiderunt v. 
Zumpt. gr. 1. 1. § 367. 

5. paucietyUtitadixerim] A, 
P. 1, % Veo. Ber. AIc. et uti dixe- 
rim; RheoaDus correxit quod dudc 
io textum revocavi atque recipieo- 
dum esse dixi io aDootatlooe td 
Dialog. 34, 2> scilicet propter dictio- 
oem sui superstitem esse, etiam io 
cod. B ClemeDS oi fallor vnlgataiia 
legit. , editor Bipootious copulam 
sustulit eumque.sequuti suDtEr- 
Destins,£DgeIius, alii. sed duae 
res distiDgnuotnr, et quod pauci 
superstites suot et quod dod modo 
aliornm sed etiam sui superstites 
snot. — eadem loquendi forma est 
Aoo. 14, 53 utsie diaerim. 

C. Hostri superstites swims}~Qic, 



10 



CORNELH TICITI 



cmptis e iMdia vila toi aimis, ipiibos iavenefladseneelateai» 
senes prope ad ipsos exactae aetatis tenniaos per fflk^ina 
vaumiis. non tamen pigebit vel incondita ac rudi voee 
memoriam prioris servitatis ac testimoniom praesenlinm bo* 
5 norom composnisse. inc interim lil>er honori Agricolae 
soceri mdi destinatos profesaione pietatis ant landatns erit 
aat excusatus. 



ad Quint. fr. l^ 3 uUnam te non 
solum viiae $ed etiam digmtatit 
meae superstitem reiiguitiem. TaC. 
AnD. 3, 4 integram illi sobolem ac 
ttupentitem iniguorum precaren- 
tur, Suet. Tib. ^^ guod supersteg 
omnium suorum ejrstitisset. sed 
Taeitus insploiter loquutas est. 
sui enim superstes dicitur^ qni 
nunc quasi revi?iscit, qnum vitam 
antea per silentfum degeret adem-* 
pto loqnendi audiendique conraier- 
cio ilaque quodam modo mortnns 
Riisse Tideretur. Waichins lauda-' 
vit Hinii Epist. 8, 14 eadem mala 
iam genatores per multos annoi vi~ 
dimug ttttimusgue, guibus ingenid 
noslra in posterum guogue Aebeta" 
tajfracta, contusa sunt. 

4. prioris servitutis] senectutis 
uierque cod. Vatic, P. 1, ^^, Ven. 
et reliquae editiones nsque ad Li- 
psium.- lectio vnlgata, quae in Ur- 
sini codice legi traditur, est inge- 
niosa JLipsii emendatio. Tacitus 
cnim non de sua senectute (in quo 
faHitur Rlienanus , qui veterem le- 
ctionem de cruda et viridisen^tnte 
intdligit, qttum scriptor se ad Ipso^ 
eiactae aetatis terminos venisse 
dicat, nam Tacitus nondum qua- 
draginta quinque annos natus fott 
(V. Walcli. p. 129), scd de priorum 



iemporum servitute et praesentiam 
sub Nerva felicitate clare loquitur. 
nin. Epist. 1. supra 1. priorum tem- 
porum seirvitus ut aHarum optima- 
rum ariium sie etiam iuris senato- 
rii ohlivionem guandam et ignora^ 
tionem induxit, — itague redutia 
tiberias rudes nos et imperitos <fe- 
prehendit. — In edit. Gryphii a. 
1542 errore operamm exslat prio- 
ribus. 

5. memorimn ae testimonium 
composuisse'] sic Ann. 1, 1 compo- 
nere res, Hist. 2j 101 m&numentie» 
Vellei. 1,3,2 tempora nbi v. Rufan- 
kenium. perfectum Yeto compo^ 
snisse male intellexit Hertelins, 
quum praefationem ^rfecio operi 
adiectara esse diceret; nam quomi- 
nus ita explicemus , impedit parti* 
cula inierim, sed verba pigebitcom- 
posuisse referenda sunt ad alios 
faistoriamm libi^os quos Taeitus se 
compositumm esse profitetnr* 

5. interim] puto siguificare vdr 
jetxt^ vorersty ^nsiweiUn, V. Hatt* 
dil Tursell. 3, 426, atque faoc ad- 
verbinm ita collocatum estutsup- 
plendum sit participium aliquod, 
vutgatus sive editus^ V. Rotfa. p. 
217. 

6. laudatus erit aut ejpcuiatus'} 
de forma v. Zumpt. gr. 1. 1.$168 et 



AaRICOLA. CAf. 4. 



11 



Gtiaras iidiiis AgiMfila velere eiiUustriPoroiviieiuJufli 4 
eoionia oriiu iilTwnqveaTiimpi^imtoKmCfteflarttmhaiii^^ 
^taae equestris nobilitas esl^ pater lulii Inliiui Graeeisiv; 

cnias fuit pater 



f^: 



de Qsa temporis § 511. neqoe est 
ftitaram sabiunctiYi ut Bacliio tI- 
aum est. 

1. Gnaeus IhI, Agrieola\ prae- 
ter Tacitum breVis^mam aobSs de 
vita hains viri narrationem reliquH 
Dio Cassius 66, ^O. 

1. vetere^X in editt. Oberlini et 
Waltheri scriptam est veteri^ ne- 
scio unde. nam ad vulgatam nihil 
e codicibus enotatum intenio at- 
qne edltlones et veteres et recentes 
eandem formam retinent. de utra- 
que forma apud Tacitam y. Walth. 
ad Histor. 3, 51, ubi tamen et libri 
scripti et editiones prineipes vetere 
prael>ent, non veteri, et sane ilia 
forma est frequentior. 

1» FeroiuKentHm eolenitt\ Fo^ 
rum iuHi^ nunc Fi-^uB^ Gailiae 
Nar])onen8is oppidum ablulioCae-^ 
sare conditnm , quo Augustus kk- 
stratas^ na?es Acliaca vietoria ca- 
ptas miserat (Ann. 4, 5). propter- 
ea fortasse iUustris colonia nomi- 
natur. 

a. procurutorem Caeiarum'} B 
Caeearis, — procnratores Caesa- 
ris, etiam euratores sive rationa' 
rii Caeuariu nominati, iUins pecu- 
nias et tribula in provinciis exige- 
bant, eodem quo quaestores mu- 
nere fungebantar, absenteproprae- 
tore ius interdum dicebant. 

3. quae equeetris nobilitas estl 
i. mnnus procuratoris est dignitas 
vd munusequestrisnobilitatis, non 
senatoriae; opponitur enim haec 
nobiiitas, qua uterque avus l^it; 



senatorio ordini, 
Agricolae. 

a. pmUr tuMi luUm €!rme€imii] 
sic uterque codex Vatic, P. !, 2f 
Ten. et reliquae editiones veteres; 
Lipeius Uctte eiedt nomen luM 
idemque post eum omnes fecerunt, 
donec a me vetus lectiorestitnta <ist 
omnibus fere repugnantibus, ex- 
ceptis PeerllLampio, Walthero, Ba- 
chio. sententiam enim loci po- 
«cere interpositom ilind lulH recte 
' dixit Waltheras. — Greeinus cod. 
A. P. 1, 2. — de lulio Graecino 
Seneca de Benef. %, 21 «t exentplo 
magni aniuii opu$ett, utemur Gren^ 
tini luHi viri egregiij quem C Cae» 
tar eceidit oh hoe umum^ guod me- 
Uor vir estetf fuam ette quemqumm 
iprannoexpediret. etEpiat.29/aH 
Uut Oraeeinut vir egregiut, scri- 
psitdererustica autcerte de vineis, 
Columdla 1, 1 luiii Attiei vefut 
diseipulus duo voiumina simiHum 
praeceptorum de^iaeiiMUius Grae^ 
cinus composiia facetius et erudi- 
tius posteritati tradenda curavit» 
citat et Plinius eundem inter scri- 
ptores 14, 2 et 16, 44. LiPS'. ^ Nu- 
mumButlirotiorum, nuncBotrinto, 
in Epiro, protalit cLPelierin, Reeueii 
des medaillet depeuplet et de viUet 
vol. 1. p. 83 tab. 12 n. 5 inscri- 
ptum I. GRAECINYB QVIN. PER. 
id est lulius Graecinus Quinquen* 
naHsferpetuus* incertum tamen, 
utrum ad lul. Graecinum Agrico- 
lae patrem pertineat. Brot. 



12 



CORNELII TACITI 



seuatorii ordinis, studio eloquentiae sapientiaeqae liotus 
iiaqne ipsis Tirtulibus iram Gaii Caesaris meritns. namqae 
Marcum Silanum accnsare iussns et^ quia abnuerat, inter- 
fectus est. mater lulia Procilla fuit rarae castitatis. in hu- 
5ius sinu indulgentiaque educatus per omnem faonestarom 
artium cuitum pneritiam adolescentiamque transegit. arce- 
bat eum ab illecebris peccantium praeler ipsius bonam ia- 
tegramque naturam^ quod statim parvulus sedem ac ma- 



1. sapientiae] \. philQSOphiae. 
V. ad c. 2. 

2. iisque ip8i$ virimHbui] sic 
uterque codex Yatieanns, qaod nn- 
per reeepemnt Beckeras, Peerl- 
kamp^ Hertelias, Bachius. pro~ 
nomen ipiit primum a Pnteolano, 
tom a reliquis omissum erat. sed 
visestin pronomine; iis enim ipsis 
virtutibus, eloquentia et sapientia, 
quarum caussa electus erat, ut Si- 
lanum aecusaret, iram Caligulae 
meritus inlerficitur. Dahiii con- 
iecturam suisgue virtutibus iniuria 
recepit Seebodius. — de v. meri^ 
tu8 vide quae adnotavim^s ad Dial. 
9,9. 

3. Marcum Silanum] A, P. 1, 
%, Yen. Alc. reliqui usqne ad Li- 
psinm Sillanum, socer fuitGaii Ca- 
ligulae et ab eodem interfectus. 
Sueton. Calig. )23 Silanum item 80^ 

*cerum ad necem 8ecanda8que nof 
vacttla fauce8 compulit, De Sila* 
norum familia v. Llpsium ad Ann. 
13, 1. 

3. iu98u8 et — interfectu8 e8t^ 
Acidalius et deleri \vM\ fof%t ele- 
gantior oratio. sed et in aUis lo- 
cis sic Tacitus ut c. 7 nuntio affe- 
etati a Ve8pa8iano imperii deprc" 



hen8u8 ac statim trau8gre88U8 e8i. 
Ern. adde C. 9 minu8 triennium in 
ea legatione detentus ao 8tatim — 
revocatui est, aliter tamen locnm 
explicat Handius in Tursell. 2, 474 
qui particulam coniupgit cum ver- 
bis quae caussam expoi^unt quia 
abnuerat, 

4. rarae castilalisl de elUpsi 
in hac appositione v. Both. p. 142. 

5. in huius sinu indufgesiiaqne^C*^'- 
non opus est Heinsii coniecturis 
diligenti cura sive indufgentia abs^ 
que. indulgentiam inteUige de ma- ^ 
tris circa educationem cura, qua 
liberos suaviter edncandos curat, 
molli quidem , sed non ea , quam 
Yituperat Quintil. 1, 3. vide egre- 
gium de hac institntione locum io 
Dialogo c. 28. 

5. honestarum artium] B ho- 
nestatis artium. sic Dial. 28, 6 
ut — uniuscuiusque natura toto 
statim pectore arriperet artes ho^ 
nestas. 

6. arcebat eum] B arcebat ta- 
men omisso pronomine eum. 

7. inlegramnaturam'] Dial.l. 1. 
sincera et integra et nuiUs pravi- 
tatibus detorta — natura. 

8. quod — habunritl sic A et edi- 



▲GRICOLA. CAP. 4. 



13 



gistram studioruni Massiliam habaerit, locum Graeca comi'- 
tate et provinciali parciihonia mixtum ac bene compositam. 






tiones ferecmmes; B retohabuH, 
Liipsius correxit habueraty Erne- 
stm&mA\xx\ihaberel, egoconiuncti- 
Yum retinueram, quia caussam ab 
ipso Agricola prolatam esse cogi- 
taTi. Agricola ita de se ipse dicere 
solebat: quod — habui^ me areC' 
bat cet. tempus vero perfectom de- 
fendebam locis Cic. Acad. 1, 10, 
35.^ Tacit. Hist. 4, 52. Sueton. 
Caes. 67, ubi tempus imperfectum 
praecedit et [perfectum sequitur. 
alque idem adhuc sentio. Walthe- 
rus coniunctivum positnmessepu- 
tat, quia subiectnm pecuh'ari ora- 
tionis membro circumscribatnr ; 
sed ista caussa nulla est. 

1.- Ma9tiKam'\ urbs nobilis in 
Gallia Narbonensi condita a Pho- 
caeis, hodie Marseiae^ de cuius 
laudibns Cic. p. Flacco 26, 63 »^- 
que vero te^ Matiilia^ praeteteo^ 
quae L, Flaecum tnilitem quaesto- 
remque cognosti: cuius ego civita" 
tf9 diiciplinam atque gravitatem 
,non Sotum Graeciae, ted haudscio 
an cunctis .gentibui ariteponendam 
dicam : quae tam procul a Graeco^ 
rum omnium regionibun^ diseiplinis 
iinguaque divita^ quum in uliimis 
terris cincta Gallorum gentibus, 
barbariae fluctibns alfuatur, sic 
optimatum consilio gubernatur, ut 
omneM eius insiituta laudare faci- 
fiu9 possini quam aemulari, — 
Quod ad stndia pertinet, Tacitus 
narrat Ann. 4, 44 ;(I>omitium) ^e- 
posuit 4ugustu9 in civitatem Mas- 
siliensem, ubi speeie studiorum no^ 
men exsiiii tegeretur. 



2, provinciaii parcimonia] Ann. /^ J^- 
3, 55 novi homines e municipiis et * 
coioniis aique, eiiam provinciis^ in 
senatum erebro assitmpti, domesti- 
cam parcimoniam intuierunt et 
eundem fere in modnm laudat PK- 
nius epist. 1, 14, 4 rtaliae (cispa- 
danae) verecnHdiam^^rugaiiiatem^ 
rusticilatem antiqnam. 

2, iocum — mixtuml est enal- 
lage pro : locus in qno — . mixta ^ » 
erant; similiter c. 25 (milites) 
mixti copiis et iaetitia, Hist. 1 , 9 
exerdtus — nec vitiis nee viribus 
miscebantur, 1, 10 (vir) maiis bo^ 
nisque arlibus mixtus, — scripsi 
autem mixtum^ qnamquam et co- 
dices et editiones yeteres- habent 
mistum; Walchins laudavit Pie- 
rium ad Virgil. Aen. 1, 488. Cort. 
ad SaU. adde Walther. adn.l. 

2. bene composituml Peerlkamp 
haec annotayit. ^^Bene composi- 
tum non recte sequitur mistum, 
nam quod in humana natnra ita 
mistura dicitur, hoc bene compo- 
situm per se iam intelligitdr. Et 
exspectasses postvocnlam <rcinains 
aliquid , quo superius , ut expres- 
sum lenins , corrigeretur. hoc )ic- 
cipiemus restituentes : mistum ac 
pene compositum/^ id vero ipsi as- 
sentiri non possum. nam qnum 
duae aut plures res mixtae sunt aut 
ex duabus rebus una conflata est, 
non statim seqnitur ut illa mixtUra 
sive compositio bona sit. necesse 
est enim, ut neutra pars alteram 
superet. igitur recte dixit Tacitns 
bene eowtpositum^ qnod maius est 



14 



COENELIl TACIXI 



iMBaria teneo selitiim ^psmit Barrave^ se ii^ ptlma kmmta 
gmdntBi pinlosophiae aerkis^ ultra qttam coQeearatt Rimuitu} 
ac senatori, hausisse^ ni prudentia matris incensum ac fta- 
grantem aninmm coerctdsset. scilicet sobliffle et ereetfmi 



quam mixtumk haec aatem sigtii- 
ficatio V. eotnponendi esi io usame- 
dicinali. 

1. BBlitum ipsum narrare\ iu 
editionibas Beckeri, Hertelii et Ro- 
thii ercidit^pronomeQ ipzum, 

\^ 9eiM prima iuve^ita] sic edi- 
tiopriiiceps et qaae eam seqauDr^ 
tur* BfOterias e cod. A protulit 
primainiuventay quod receperant 
Beckeros, Hertelius, Peerlkamp, 
RoOiias, Baehius; et sic praeposi- 
tio posl adieeUYom posita estiam. 
1,4 kune etprima ab infantiaedu^ 
etum^demereguatriee, sedMa^ 
giof ani tidgatam ved>oram coU»- 
catloliem & eodem codice le^. B 
omiaAa praepositione babet tepri- 
ma iuiventaf quod defendi potest 
Ann. Af i (Aelius Seianus) prima 
iuventa C, Caesarem divi Augueti 
nepot^ 9eetatu$, attamen retinui 
praeposittonem, quia diutumitas 
tcmporis designatttr. 

2. aeriusiuitra^fuam^ sioopii^ 
me uterque cod€Ft Yaticanus» P« i f 
2y etreliqnae editiones veteres. Li^ 
pslus emendaverat ultrmque quam 
idqtteBipont. etEng^ recepenmt* 
Picbena pro aeriut coniecit ae h^ 
rl$y ^sffl coniectnram Gronoviu» 
bene redarguit. aerius vero non 
cst adfeetivum, ut cgo eram inte#- 
pretattts et post me Peerlluimp el 
Hert^kiS, sedadverblumquodeon^ 
iungendum est cirai v. haueiste^ et 



sententia ultra quam cet. explica- 
tionem continet. quam suspectum 
autem atque Invisum fnerit impe- 
ratoribus philosopbiae studium, 
iam supra c. 1t expositum est ; vide 
praeterea Ann. 14, 57. 16, 22^. at- 
que ipse Clcerodephiiosophiaestu- 
dio se excusavit, v. de Offic. 2, 1 
ibique Garvli interpf . 

3. ac$enatort\ L futuro, vel po^ 
tius iuveni, cuius j^ater fuit ex or- 
dine senatorio. 

3. hausieee^ nou est aceipic»- _ 
dnm pro hattiurumfufgse^ ut Wai- 
chins primum explieavit, tum Bo^ 
ticherus et Baebius ; sed est teai' 
pus perlectum. nam in oratione 
recta Agricola ita narrabat: stu- 
dioun philosopbiae acrius hausi) ni 
prodentiamatrismeum — ^^animum 
coereuiflset. qua de coDStructioiie . . 
V. Zumpt. gr. 1. ^ 519« cfrlMifrac«/'U^ 
13 etS7. et Rotb. p« 255« -^ stu- 
diumpML haurire diotum estpro: 
phiio$ophiam haurire; sioDial. 23^ 
6 haurire aUquid univereum} 30, 
2 amne» phiio$aphiae parte^r 31 9 
6 artee. 

4« ereetum] P. 1, 2, Yen. Alc. 
Rben. r<e/MM; Lipsius emendavitt 
quod etiam in utroque icodice legi 
videtaf. QaSfitil..ll^ 1, |6 AaM 
enim mena ne$tra nattiraf$ubiim§ 
quiddam et erectum^ ubi nonHUlU 
codices etkm leguttt r#<;#af JM. 



AGRICOIA. CAP. 4-5. 



15 



iRgefikmi pdciirltiidtQem ao «pedem mftgnae exceliaeqUe 
glorlae vehementios qaam i^ate appetebat. mox mitigavit y>. 
ratio etaetaSj i^etinuitque, quod est diffidllimum, exsapientia 
momim. ■" ■ 

Prima eastrOnim rudimenta ia Britannia Stietonio5 



i, puicMiudtHem ac ipeciem] 
noii signiGcat puieAram speciemy 
das schone Ideal, sed speciee auget 
yvaypuicItrHudinis, v.Boettich. lex.- 
Tacit. proleg. p. 81. Hand.Tiirsell. 
5J, 477. -de ?oce species cfr. Pas- 
soY. adGerm. c. 16. 

1. magnae excelsaeque gioriae] 
sic B et Broterio quidem teste 
(Maggiorani tacet) etiam A; libri 
impressi ordine inverso habent e.v^ 
eeisae-magnaeque gioriae ; Brotcrf i 
fidem sequuti nuper vulgatam scri- 
pseruntBeckerus, Peerlkamp, Her- 
telius, alii. idiem ego nunc ex al- 
tero codlce recepi ctpropter oratlo^ 
nis nnmerum et qnia excelsamesse 
maii^ puto qoam raagnum. sic 
Cic. p. Morena 1^9, ^finjritte(Ok^ 
tonem) ipsa naturd *-^ ad omrtes 
tirtutes magnum hominem etescet- 
sum, 

2. vehementius quam eaute'] do 
hac constmctione t. Zompt. gr. I. 
§ 690. 

2. m6x] RoChiod bene monoit 
mox h. 1. Stgnificareiftfe^A^f*, spa^ 
ter; nam.haep partlcalar non s^m^ 
per breve intervanom, se etiamlon- 
giorem temporis tractom eompre- 
hcndit; t. Hand. TurseH. a, 657. 

S. retinuitque'] B retinuit dmissa 
conftmcflone. 

t. es sapientia mofdum] hipsH. 
COttlecfarara etsapientiaeEtlkeslxas 
'parom recte latadtt,neqoe dtcrroter 



eorum nec Broterlas huios loci 
sensum intellexisse milii videntur. 
modus significat fffa<pQQffvvtjVjqu&m 
vocem Platonicam quo modo Gi- 
cero verterit, v. Orellium ad Cic. 
Tuscul. p. 392. ex acri philoso- 
phiae studio perfectaque eius co- 
gnitione Agricola id retinait quod 
dihicillimum idemqae pulcherri- 
mum est,scilicet ut aequum animum 
et aure^im illam mediocritatem, qua 
pauci fruuntur, in omnibus vitae 
et publicae et privatae conditioni- 
bus servaret. pro commentario est 
illud poetae : Est modus in reBui^ 
sunt certi denique fines cet. atqoe 
eodem scnsu c. 4;^ laadator mode- 
ratio prudentiaque Agricolae, 

5. prima castrorum rudimittttf^ 
inde ab a. u. 812. primum comvoc. 
rudimentum conlanctom toetor 
Drakenb. ad Lfr. f , 3f, 4. de re 
Ipsa PTin. Epist. 8, 14, 5 adoiescen- 
tuH staiim eastrensibus stipendifs 
imbuebantury ut imperare parendOy 
duees agere, dum Bequuntttr, ad- 
sueseerent* SueU Octh\ ^^Hberig 
senafarumy qu4^ eeiertui reipubH^ 
cae ad9uescereutf pr^tituu piriiem 
tagam, iatum etatum induera et 
curiae interesse permisit, miKHam^ ^ 
que auspieantibus non tribunatum 
mode iegionum sed et ptaefecturas 
aiarmm dedtt^ ae ne quii erpers Ca- 
strorum e9setr6in6iplerumqueia^ 
tieiavioipraepoiitH iiuguia mHt. 



16 



CORNELII TACITI 



Paulioo diligenti ac moderato duci approbavit, electus quem 

^/ coutubernio aestimaret. nec Agricola licenter more iuve- 

num, qui militiam iu lasciviam vertunt, neque segniter ad 

voiuptates et commeatus titulum tribunatus et inscitiam 

srettulit; sed noscere provinciamf nosci exercitui, discere a 



1. PauHno] sic editiones vete- 
res; de scriptara codicnm nihil 
constat; omnes fere recentiores 
PaulHno, , 

1. diHgenti — duci'] Histor. 2, 
25 (Suetonias Paulinus) cunctator 
nainra et cui cautapotfus consilfa 
eum ratione quam protperaex ca%u 
plaeerent, 2, 31 S. P. dfgnum fa- 
tna sua ratutj quanenio illa tem- 
pestate mHitarii rei caUidior ha- 
bebatur, 

1. approbavif} i. fecjt ut ei pro- 
barentur. c. 42 operam ^uam inap- 
probandaexcusationeofferre» Ann. 
15, 59 dum ipse maioribuSy dumpo- 
Bteris mortemapprobaret. sicetiam 
Quintil. l^ 4, 20 quae mihi non ap- 
probantur, 7, 3) 25 in approbando 
refellendoque fine, alii scriptores 
hoc sensu ^MAvaxAprobare, Plin. 
Epist. 10, 20, 3 quum omnia facta 
dictaque mea probare sanctfssimis 
moribus tufs-cupiam, 

1. quem contubernio aestimarelj 
postquam Agricola prima castro- 
ram rudimenta duci probavit, ab 
illo electus et dignus contubernio 
habitus est. itaque aestimare si- 
^x^CAimagmaestimare sive magni 
facerey ct contubernio est ablativus 
pretii. luvenes optimae spei a du- 
cibus in contubernium assumeban- 
tur. ita Caesar stipendia prima in 
AsiafeeitM, Thermipraetoh'seoH' 



tMbemio, Sueton. lul. Caes. ?. vid. 
Emest, clav. Cic. s. v. contuber' 
nalfs, 

2. Ifcenler — segniter] i. agCDS ; 
V. Roth. p. 217. licenter spectat 
ad voluptates, «^^m7«radcommea- 
tus. 

3. neque segniter] B nec segnfier. 

4. commeatus] iam Rhenanus io 
castigationibus recte interpretatus 
est, „ut posset abesse et vagari.'* 
eiempla dederunt I. Fr. Gronovius 
ad n. 1. et Broterius ad Hist. 1, 46. 

4. tilulum tribunatus el i/isd- 
tiam rettuHi] optime interpretatus 
est Rigler. inscitia cobiungenda 
est cum yoc. tribunatus atque ex- 
plicanda, nomen trikunatus cum 
inscitia iunctum, quod vero referrs 
adgloriam^ laudem^ virtutem^x^exti 
valet hoc loco rettuUt ad volupta- 
tes et commeatus^ nam referre 
translate signiGcat etwas in Bezie- 
hung bringen zu etwas, etwas im 
Auge haben^ beabsichtigen bei el- 
wasy cet. sic ut unum ex multis ex- 
emplis adhibeam Plin. Epist. l,22t 
5 ornathapc magnitudo animi, quat 
nihil ad ostentationemy omnia ad 
conscientiam refert. itaque sensus 
est : titulum tribunatus et insciliani 
ofQciorum quae cum hoc munere 
coniuncta erant non praetexuit ul 
voluptatibus indulgeret aut com- 
meatus sumeret. 



AGRICOLA. CAP. 5. 



17 



perilis^ seqin optimos, nihil appeteice ia iactationei^, nihil 
ob formidinem recosaresimulque et anxinsetintentusagere. 
non sane alias exercitalior magisque in ambiguo firitannia 
fuit. trucidati Tcterani^ incensae coioniae, intercepti exer- 

de victoria certavere. quae 5 

eiiatae S^tei Noto (ad quem 1. t. 
LambioQm). Cic. ep. 4, 5 in illii 
rebus (malis) exercitatu9 animus. 
Erk. Cic. soin. Scip. 9 Aane tu ex» - 
erce in optimis rebuM { 8unt autem 
optitnae curae de salule patriae, 
guibus agitatttS et exercitattte ani^ . 
mui veiodui in fiauc tedem et do- 
mum iuam pervolabit. 

3. in ambiguo fuitl i. e. ambigua 
fuit siYe de eius possessione ambige- 
batur. Y. Rotb. p. ^%\ et meam an- 
not. ad Dial. 16, 8. 

4. incensae coloniae'] Ltpsius 
magis ex rei fide, v. Ann. 14, 31 et 
Agr. 16, scribendum censet incen» 
sa colonia, sed non solum Camu- 
iodunum verum etiam Londinium 
captum et direptum eademque cla- 
desmunicipio Feruiamio (uii, Ann. 
14, 33. itaque Tacitus simul de 
bis oppidis cogitasse videtur, quam- 
quam non erant coloniae cogno- 
mento insignia. Rotbius tamen p. 
111 in numero plarali et buias et 
sequentis nominis amplificationem 
agnoscit. 

4. ihtercepti exereilui'] uterque 
Vaticanus,Freinsbemius,|Heinsitts, 
Broterius, ISeebodiiis intersepti, 
utrumque recle dici potest; illud 
praetuli, quod legio nona fusa est. 
Ann. 14, 32. de verbo intercipiendi 
V. Oudendorp. ad Suet. Claud. 1. 
Drakenb. ad Liv. 3, 30^ 8 etRoth. 
adb.l. 

5. tum de ialutey mox devicio^ 
2 



cUus; tum de salute, mox 

1. iequt] P. 2 equif initio pagi- 
nae ; idem error inYeneta, sed me- 
dio versu, 

i. in iactationem] sic uterqne 
Yaticanu^, cod. Ursini, P. 1 et 2; 
praeposttio primum excidit ex edit. 
Veneta, tum omissa est a BeroaJdo, 
Alciato, Rbenano. bic in eastiga- 
tionibus correxit iactatione (nono6 
iact^tionem, quod nescio a quo est 
profeetum), receptum in Francof. 
et Colon.,'qttarum in margineno- 
tatur iactationem, tum ab aliis. c. 
8 nec Agricoia umquam in iuam 
famam gestii exiultavit. e. 18 nec 
Agricola proiperitate rerum in va~ 
nitatem uiui, c. 24 in ipem magii 
guam obformidinem, Ann. 11,6 fa- 
mam inpouteroi praemia eiaquen^ 
tiaecogitare. de boc conciso dicen* 
dl genere, quod inde a Livii tenH 
pore in usum venit, ut sententiae 
finales uno nomine etpraefixaprae- 
positione comprefaenderentur, con- 
sule Handii Tursell. 3, 316. 

2. simufque et anariui] ita pri- 
mum Broterius ex A, quocum con- 
sentitB; Puteolanasomisit^feum- 
que' sequuti sunt et veteres et re- 
centiorum nonnuUi. Walcbii er- 
rorem iam alit refipllerunt. 

3. afiai exercitatior] Acidalius 
corrigebat exerdtior; sane exer^ 
citui boc sensu est legitimum 
verbum, quamquam et exercita- 
tui prope simili sensu interdum 
dicitur. Horat. epod. 9, 31 exer- 



19 COBHELII TACITI 

cwM^ta eiu conftliis diioliiqiie aHeiias agebftniar ac smmaa 
rcroia ct recaperatae luroyiiiciae gloria in ducem cfssit^ 
arteitt et mm et slimaloii addidere iuvesi, intraritqae 
apiwam miUtaris ^oriae cupido, ingrata temporibns, quibiis 

5 sioistra erga emineotes interpretalio nec minns perienlam 
ex magna fama qaam ex maia. 

6 Hinc ad capessendos magistratus in urbem digressus 
Domitiam Decidianam splendidis natalibus ortam sibiiunxit^ 
idque matrimonium ad maiora nitenti decus ac robnr fuit; 

10 vixeruntque mira concordia per mutuam caritatem et invi- 
cem se anteponendo, nisi quod in bona uxore tanto maiw 



rt« eeriaver^] simiie est qued de 3. addiderej non est oogUaudani 

Atheniensibas referl Jnstin. 5, 6, de lengmtte. Ann. 3, %2 qMamm'9 

8 tamia virius a^morum erai^ ut infamiae noeemiimiseraiieu^m ad^ 

eumpaulo anie fabtiem de$perave- diderat, 4, 73 per iniervallum ad^ 

rini, nuMc nen desperent vicioriam» veniantes neque eonsianHam addi- 

1. alierius'] i. dncis. de sigDi- derani turbaiis. 

Gcatione alterius t. si tanti est 7. digressus^ fortasse a. u. 815. 

Zumpt. gr. 1. $ 141. 10. per mutuam eariiaiem^ psr 

2. recuperaiael ita seribere ma- hon caasaam notat, nt olim inter- 
lai cum B, Puteolano, Aleiato, pretatns aum et post me BoetUeb. 
Bbenano, quamqaam et|am in in- in lex. Tac, p. 349, aed ratiouem 
scriptionibus legitar reeiperare» ae modam ; neque caritas respon- 
de¥erbisigDifieatione¥.Manatiam det nostro WeriMsehai%un§ ^ sed 
ei Fr. Aug. WolOum ad orat. de significat aretis^imum amoris ¥ia- 
barasp. resp. 1^5, 54. culum -^ mutao se diHgebant etin- 

3. artem et usum^ Lipsius ma- vicem se anteponebant. 

luit attamen et, qnod Bipontino 11. se anieponendo] B se appe^ 

non di^Iicet; Seebodias tamenet; tendoy qaod ferri neqait. nam ap- 

Peerlkamp artem tamen eiy qaia petere aut ii dicuntur, qui blande 

propter Ticinam artem boo vo- sese applieant ad potentiorem c»- 

cabulum facile exeidere potuerit. ptandaebenivolentiaeeaassa^aotsi 

contra Lipsium bene monuit Scbef^ boc verbura in amore usurpatur, in 

ferus et artem militarem et im- quo est voeabalam prq>riamf ple^ 

peratoriam disci a bono daee; par« rumqoe in malam partem didtor. 

tici^e autem adversativae innu- v. Cort. ad Sallast. Cat. 25. Rubnk. 

meris locis omittuntur, quo op* dicUU ad Ovid. Heroid. 20^ 227. 

positio augetur. i\. nisi quod -^ culpae cfO cst 



▲GRICOLA. CAP. I. 



19 



Itiis, qaanto in mala pliis cdpae esi. sors fuaestorae pro- 
viaciam Asiam, proconsiiiem Salvinm Titianmn dedit, qno- 
rnm nentro connptiis jesty' quamquam et povincia dires ao 
parata peccanlilms et proconsol in omnem ayiditatempromw 
qoantalibet facilitate redempiimis esset mutoam dissimulatio- 3 



^ie loeus , ui ait Eraestias, omuine 
ex 60 genere, quod facile in Tams 
partes interpretaiido trafai potest, 
utdifGcile sit aliqnid certi reperire. 
ego qaod olim sensi de faoc loco 
eliamnunc sentio. Laas, qaae ex 
mira ilta concordia et mataa cari- 
tate nascefaatar, utriqoe et Agrico- 
lae et Becidianae pariter magna, 
nisi qaod in bona niore, qaalis erat 
Decidiana , maior laus Yirlutis est 
quam in bono viro, ut in Agricola, 
et tanto qaidem maior, quanto lu 
'mala femina plus culpae est quam 
in malo Yico. feminis entm peccan- 
tibus semper plus «ulpae impnta- 
tnr quam Tiris, quare bonis feminis 
maior laus (ribuenda est quem Ti- 
ris. niii quod non est referendum 
ad T. anteponendo sed adtotamsen* 
tentiam, nequeea quae antecedant 
corrigit, sed sententiam aliquam 
omissam tcI coarctat tcI auget. t. 
Rotfaium de synonymis p. 40 et ad 
Agric. p. 1256 et 245 ubi etiam de 
duplici comparatiYodisputat. com- 
parantur similes sententiae. So- 
pfaoetis iVagmentum ex Phaedra 
(Stobaei serm. 66. ei Sopfa. irag. 
ed..8ranck4, 665) 

ncuiov 
ncttt^q dp^^q tft^otuT* itv ovdi a«J- 

^^0¥0^ 

nqfZfjaov, 



ad quem locum Bmnckius ex He« 
siodi operibus t. 700 sq. adscripsit 
sententiam quae iisdem fere Tcrt^is 
legilur in Simonidis frag. 3 in Br* 
Oaomicis p. 99 
, yvrcuMOf; otdh x^ij/* «yj}^ ilifi- 

ia&X^q &ftttiop ovi^ ^iy$op 

lege etiam quae de Plotina dixit 
Plinius paneg. 83 et de mullerum 
arrogantia luTenalis sat. 6, 167 sq. 

2. Salvfus Titianus\ Lucias Sal. 
Otfao Tit.fraterOthonis natu maior. 
T. Sueton. Otfaon.^ 1. Tac. Hist. 1, 
75. 77. 

4. paraia peccantibus] fa. e. 
magnam facultatem et maleriam 
peccandi praebens, propter abun- 
dantiam divitiarum et Toluptatum, 
iis qui ad Yltia sunt proni. Ean. 
iam Cicero in epist. ad Quintam fr. 
1, 1, 19 A$iam provinciam corru^ 
ptricem nominat. cfr. idem p. Mur. 
9. deconstructloneT.;>ara<«tcom- ' 
para Hist. 1, 6 ingens novii rebus 
materia — audentiparata. 

5. quantalibet'] B quantiHhet, 

5. ,di»8imutationem maii'} Li- 
psius in ediUone a. 1585 t. mali 
redundare suspicabatur, quae an- 
notatio excidit in ediiionibus poste- 
rioribus. 



20 



CORNELII TACITI 



nem mali. anctos est ibi filia in sabsidiom simnl et sela- 
tiom; natn filium ante sublatnm brevi amisit* mox ioter 
qaaestaram ac tribanatum plebis atque ipsum eUam tribu- 
natus annum quiete et otio transit, gnarus sob Nerone 
5 temporum^ quibus inerlia pro sapientia fuit idem praetnrae 



1. auetuB est/Uia} iUetiamCi- 
eero loqQitur ad Attic. 1, %filioIo 
me auctum scilo, 

1. in subsidium simui e'i solo' 
tium'] A et Broterias, fortasse etiam 
B, quum^d Broterii textum nalla 
lectionls varietas ex faoc codice ad- 
scripta sit. et amatTacitus voca- 
bula simul el ita ponere. v. Ann. 
15, AScoepta simui et aucta con- 
iuratione, 16, 8 inania simul et 
fal^a, infra c. 7. 24. 35. Bial. 5, 
4 parere simul ^l tueri amieitias, 
libri veteres in subsidium et sola» 
tium simul, 

%antesublatum'] tollereslyesus^ 
cipere infantem illustravit Rahnk. 
ad Terent. Andr. ^^ 3, 14 et.Bremi 
ad Suet. Aug. 5. 

2. inter quaesturam'] A, P. 1,2) 
' Ven. AIc. inter praeturam guae^ 

sturam ac tribunatum, VOC. prae- 
turam primus tacite omisitRhena- 
nas idemque vocabalam deesse vi- ^ 
detur ioB. editioQisYenetae lectio- 
nem Lipsius qaoque notaverat in 
editione a. 1585, sed haec ipsius 
annotatio postea omissa est. 

3. atgue ipsum etiam] sicAet 
B, receptum a Beckero, Peerlkam- 
pio, aliis. editiones principes at- 
gue etiam ipsum ab aliis retentam. 

4. quiete et otio] B quietis» — 
Seoatus perhibuit Plioio in tribU" 
natu qnietis^in praetura modestiae 



testimonium. Plin. paneg. 95. 
Brot. eadem synonyma coniun- 
guntur infri c. 21. 42. Dial. 38, 4. 
cfr. Rotbii lib. de Taciti synonymls 
p. 10. 

4. transit] sic A etB, P. 1, 2, 
Ven. AIc. Rhen. Lips. Broter. ; quod 
Rhenanus in castigationibus pro- 
posuerat transiit, Ernestius pro— 
bavitetBipontinus, OberHnus, alii 
receperunt. sed in his rebusedi- 
tores sibi non constant; compara 
e. ». quae Waltherus ad h. L dis~ 
f>atat cum iis quae diiit ad Ahn. 
15, 5 ubi Emestio obtemperare no- 
luiL neque transitpnUi formam 
esse contractam pro transiit. — 
transire autem idem est qaod trans- 
igere^ qua de sigoificatione cfr. 
Cortias ad Sall. Catil. init. ne vi- 
tamsilentio transeantvelutipecora^ 

6. quibus inertia pro sapientia 
fuitji Savilius comparaVit Hist. 1» 
49 claritas natalium et metus tem- 
porum obtenttti ut guod segnitia 
erat sapientia vocaretur, 

6/ praeturae tenor] A, Puteola- 
nus, Alciatns praeturae eertior; 
etiam cod. B, sed ita ut verba qaae 
seqauntur et silentium nec en. iur. 
obv. cancellis sint inclasa. Rhena- 
nus tacite quidem ^ed ingeniose 
emendavit. Rothius de synon. p. 
28 Sv Sux dvoXv esse monet atqae 
explicat sive continuum silentiom 
sive tenorem sOentem. 



AGRICOLA. CAP. 6. 



21 



tenor et silentiiim ; ne^ enim inrisdietio obvenerat. indps 
et inania honoris medio rationis atqne abnndantiae duxit, 
uli longe a luxnria, ita famiae propio^. tnm eleetus a Galba 



7' 



1. nee enim\ Walchins affirmat 
in editionibns Puteolani etBeroaldi 
impressum esse nec non. ex Put. 
prima et altera nihil annotatnm in- 
venio; in Yeneta autem quam ipse 
posaideo est nec, n., quod est com- 
pendium p^ticulae enim; v. Hcu- 
sing. emendat.p.31. in utroqueco- 
dice Yulgatam legi oeliigo ex Mag- 
giorani et Clementis silentio. 

1. iuriadictio obvenerat] non 
fuit praetor urbanus aut peregrinns 
sed exnumeroeomm, quibusqnae- 
V stio haud negotiosa tradebatur. v. 
Lipsii excurs. ad Ann. 1, 14 etEr- 
De*sti clav. Cicer. s. v^ iuri$diciio, 

1 . ludo8 et inania honori»] noli 
cogitare deludis honorariis sedde 
ludis a praetoribus edi solitis. sic 
PHnius pf aetor ludos edidit quibus 
Minucii Fusci Glius praesedit. v. 
Plinii epist. 7, 11, 4. Galba prae- 
tor ludos Floralcs ; v. Sueton. Galb. 
6^ neque copula et vim habet ex- 
pUcandi » sed significat et omnino^ 
qaemadmodum Rothius recte in- 
terpretatus est. nam inania ho- 
norig non soium Indoscomplectnn- 
tUT sed etiam alia multa, de con- 
structione, cuiusexempla iam Rhe- 

'^nanus collcgit in ihesauro locutio- 
num p. 16 edit. Basil., cfr. Zumpt. 
gr.Iat. §435« 

2. medio raiionis] sicA; medio 
, tuxuriae aique ab* B , fprtasse 

quia scriptoris oculi in veisum se- 
quentem aberramnt; modo ratio^ 
nig atgue ab^ Puteolanus et qui 



eum sequuntmr. Lipsio subiit 1e- 
gere moderationii iuae atque vel 
moderationi satisque abundantiae, 
ego locum intactum reliqui ; sensus 
haud obscurus sed quid Tacitus 
scripserit nondum constare mihi 
videtur. quae otim de hoc loco dis- 
putavi et quae ab aliis disputata 
sunt,nolbrepetere. nnncmihipro- 
batur Peerlkampii emendatio in 
quam etiam Rothius incidit. ille 
enim Tacitum scripsisse suspicatur 
media rationis atque abnndantiaey 
qnam coniecturam ipsi Horatius 
suggessit. hic carm. 2, 19, %1 et 
^ ged idem pacig era$ mediu$que 
belli, Liv. 28, 6 dua$ arees urbs 
habet^ unapi imminentem mari^ ai" 
tera urbi$ media est, ubi V. Grono- 
vius,nam etiam ibilegebaturi!»«<^'0. 
de Horatii loco adi Dillenburgeri 
quaestiones Horat.p. 73 qui rectius 
quam Orellius Horatii veiiia expli- 
cavit. igitur hac emendatione re- 
cepta omnes nodi . expediuntur. 
Agricolaiudicabat(interpretePeerl- 
kampio)Iudos etinaniahonorisesse 
debere media inter rationem et 
abundantiam. nam dueere, quid- 
quid obloquitur WalChius, signifi- 
cat putare, credere^ iudicare. v. 
Boetticheri lex. p. 307. cum Peerl- 
kampio consentit fere -Beckerus et 
qui hunc secutus est Bachius. 

3. longe] supplendum est ad- 
iectivum vel participium ; v. supra 
c^ 5 licenter, ceterum haec verba 
uti — propior ad lu^ et inania 



22 



CORNELII TAGITI 



ad dona templonini recognoscenda diligentissima coBqQfi* 

sitione fecit, ne cniiis alteriiis sacrilegimn res pabUca ^am 

Neronis sendsiset. 
7 Seqaens annos gravi vulnere animom domumqne 
seios afflixit. nam classis Othoniana licenter vaga dam 

Intemelios (Ligariae pars est) hostiliter populaturs matrem 



honofisspeetarepato; qaaecontni 
monak Wallhenis non inCelligo. 

1. ad doua templorum\ In edit. 
P. % et Yeneta errore typothetae est 
temporum^ qaod transiit etiam fn 
edit. Alciati. errorem correxit aut 
Rivias aat Rhenanas aat aterqoe; 
nam Rhenaoas Alciati textam ante 
ocalos habalt. de re t. Ann» 15, 
45 inque eam praedam etiam di ee$- 
gere, epoiiatie im urbe tempHtege- 
itoque auro quod triumphie^ quod 
potis omnis populi Romatti aetat 
prospere aut in metu »aeraverat, 
enimvero per Asiitm atque Aehaiam 
non dona tantum ted simulaeranu-' 
minum abripiebantur abi V. lA- 
psiam. Saet. Ner« ^^ tempHs eom- 
phtribus dona detraxit simufaera- 
que er auro vel argento fabricata 
conflavitf in hts penatium deorum^ 
quae mox Galba restituit, Dlo 03, 
11 noiX tci «¥a&ilfiata o<ra nai i^ 
avrSv Twv ir tjj *Pwfiri vawf 
' (h Niqfov) kfyXijaiv o^^ i^agid/i^^ 
0ttev av ttQ, 

3. sensissetji omnes fere perpe» 
ram Tertant empfand; dicendaoi 
erat wUrde empfunden, gtfUhlt ha- 
ben, qaamqaam partlm noo intel- 
Hgo partimnoaveraessecredoqaae 
Hertelios et Wattheras de tI p^as- 
qaamperf^ctl dixerant. sentire^aor' 
tem ut pasiim dictam est de re ma- 



hi. T. interpr. ad Horat. carm. ^, 
7,10. 

4. sequens annusj u. C. 8!^. 

5. elassis Othoniana] de qaa^T. 
Hi8t.l,8r.:^,14sq. 

5i dum IntemeHos (Liguriae part 
estj} dum in templo A, B, Pateol. 
Alc. Rhen. aFii; dum intemeUumy 
Liguriae urbs tffrPalvias Ursiaus 
e sao codlce protallt. Sarita in 
emendationtbas ad Antoniai itme- 
rariam (ed. Wcsseling. p. 296) ct 
SaTilias corrigebant IntemeHo; Pi- 
tfaoeas et Barclaias IntemeHum; 
optime vero emendavit Lfpshis In- 
temeHos, Hist. 2, 13 irritatus eo 
proeHo Othonis miles vertit iras in 
munieipium Albium IntemeHum. 
Strabo4, 6, 1 noXtq fdftfyi&^rjq "AX^ 
/9«ov 'IrtfptiXto^ xai ot xatotttovrteq 
^lvtifiiXtot, Ceteram verba£«i^tf- 
riae pars est nonaolli potant a 
glossatore profecta esse; ego non 
item. talla veloi^tiaiiscriptores^in- 
terdam addaot. ita male vitape- 
rantaryerba c. ^ aestuario nomen 
' est, Histor. 3, 50 legitar elava* 
rium (donativi nomen estj flagitan*- 
tiumy abi Ernestias atqae Oberti* 
aas CastaMonem secati verba qoae 
caocellis saot inclusa omiseraat. 
sed saepias qoam valgo creditar 
eiasmodi interpretamenta in Taciti 
i^is legontar. v. Ann. 11, 13. 



4GRlG0i.A. CAP. r. 



n 



AgrieolaA in praedite sais inleffeeit f^raodkqtie ipia H 
magiiam patrimotiii panen dtripuit, qiiad eausa caedia ftee- 
rat. igitiir ad solem&ia pi^tatis prof<^tus'Agridola ituilio 
affectati a Yespaaiafio iiaperii deprehen^ ae statim in 
partes traiufgrec^s e$l. initia prindpatns ae «tatum nrbis 5 
Mncianua regebat, invene admodumDomttianoetexpatema 
fortuna tantum licentiam usurpante. is missum ad delectus 
agendos Agricolam integreque ac strenue yersatam yicesi* 



30. 14, 22. Hisl. 2, 4. 24. 3, 15.21 . 
24.45.47.4,15. 

3. ad»olemuiapietaiispr9fectu»\ 
i. ad eiseqnias celebrandas. /m- 
neris solemne Yelfunerum solemnia 
legUQtnr Ann. 3, 2. 76. 12, 69. 15, 
64. solemnia regni capessere 6, 42« 
golemnia nuptiarum 11, 26. 12, 5. 

3. nuntio affectatfa Vesp. im" ■ 
perii] respicit ad nuntium de im-:' 
perio ad Ye^asianum ferendo ; v. 
Hist. 2, 79. — Put. hoc loco et 
seinper Vespesiano, 

4. deprehenms ac — transgres~ 
8US esfj B depre/iensus est ac -^ 
transgressus, Bipontinus frustra 
coniecit r^re/4«nstf« i. e. reCractus, 
reTOcatus. sed quamquam depre- 
hendi dititur de re subjta, hoc ta- 
tnen loco deprehensus non signifi* 
cat iiberrascht, sed erreichtj ereiit* 

6. Mucianus'] 4e cuius potentia 
BTlSt. 4,11 Mudanus urbem ingres* 
sus euncta simulin se traxit, ibid. 
39 Caesar Domitianus praeturam 
eepit; eius nomen cpistolis edictis- 
quepraeponebatur^ vis penes Mu^ 
danum erat, Dio Casstus 66^ 2 
o 3iovma/p6q ta rov nqatovq ndvta 
ftsT^ tov ^OfiitM^ov 9uanH. 

e. iuvene admodwn Domitiawi] 
Iranc Terbomm ordineai Broterkis 



enotaverat ex cod. A, sed Maggio- 
ranius siluit; contra Sn altero co- 
dice Clemens ita scriptum inyenic. 
editlones veteres inYersoerdine ha- 
bent admodum iuvene, Broterii 
auctoritatem nuper secuti sunt Be« 
ckerus, Peerlkamp, alii. utroque 
modo Tacitus loquitur. infra c. 14 
paucis admodum castellis, Ann. 1, 
^paucaadmodum vi tractata. Bist. 
2,78. 4,5. Dialog. 1, ^.iuvenis ad- 
modum, antesuumvocabulumponi- 
tur particula Ann. 1, 3. 4, 13. 44. 
de significatione formulae admo- 
dum adolescent Vr Handii Tursell. 
1, 171. 

7. tantum ticentiam usnrpante'] 
Hist. 4, 2 nomen sedemque Dotnt" 
tianus acceperat; nondum ad cUf 
ras intentus^ sed stupris et adtilte- 
rHs/iiiumprincipis agebat. 

7. tf] i. Hucianus. 

8. integreque dc strenue versa'* 
tum] non omnes delectum ita age- 
bant. sic Pedius Blaesus motus 
est senatd, accusantibus Cprenem^ 
sibus, vioiatum db -eo thesaurum 
Aespulapii deUetumque miiitarem 
pretio et an/ibitione «rorruptuM, 
Add. 14, 18. . 

8,. tioesimas iegion/] ficesima 
iegio vatena vietfii eral e iribttf Bri- 



24 



CORNELII TACITI 



mae legiooi tarde ad sacrameiitaiii iransgregsae praeposoit, 

dc ^^uj^if. nbi deeessor seditiose agere barri^tary qoippe legaiis quo- 

que coosolaribus nimia ac formidolosa rcrat, nec legatus 

praetorias ad cobibendam potena, iDcertam suoan miiitam 

singCDio. itasaccessor simal e( altor electas rarissima nfio- 

Sderatione maluit videri invenisse bonos quam fecisse, praee-- 

rat tunc Britanniae Vettius BoIanuS) placidius quam feroci 



r^/^.;^^; 



tannicis (tot enim pleramqne erant 
in hac terra) etinter Comavioscom- 
morabatur Devae {iv Jrjoii^ Ptol., 
DUQC Chetter), v. CamdeDi BritaD- 
nia edit. 1806. vol. 3. p. 41. do- 
^mioa legioDnm receaset Lipsias ad 
Hist. %, 43. 

1. tarde — tran%gx^uae\ dod 
siDe motu. Histor. 3> 44 et Bri" 
tanmam inelituserga Vetpasianum ' 
favory quod illic secundae legioni 
a Claudio praepositus el bello cla» 
rus egerat, non sine motu adiunxit 
ceterarum, 

2. decessor'] is foitRoscius Cae- 
ius. Hist. 1, %Opraeerat (BritaD- 

oiae) Trebellius Maximusper ava- 
ritiam ac sordes contemptus exer- 
eitui invisusgue, accendebat odium 
eius Roscius Caelius legatus cicesf-' 
mae legioniSf olim discors, sedoc^ 
casione civiUum armorum atrocius 
proruperat, Trebellius seditionem 
et confusum ordirtem disciplinae 
Caetio, spoliatas et inopes legiones 
Caelius Trebellio obiectabat, 

X iegatis guogue consularibus} lii, 
etiam legatiCaesaris,legatiCaesaris 
prd coDsule, DODnuDquam eliam 
pfaesidesappeliati, ab imperatori- 
bus mittebaDtur id ipsornmproTiD- 
cias et proconsulis vkes ger^baot^ 



ex quo ipsiCaesaresadmioistrabant 
malores proyiocias. 

8. nimia aeformidolosa'] nimia 
est iusto poteotior. Add. 7, 34 ce^ 
terum Urgulaniae potentia adeo 
nimia civitati erat, Hist. 3, "Sa&^,^ 
guippe Ttimius iam Antonius, YeHei. 
Paterc. 2t 32 nimium iam Uberae 
rei pubHcae^ ad quem locum y. 
RnhDkeDium. De yot, formidolo^ 
StffV.adADD. 1,76. 

3. legatus praetorius] legatl 
praetorii, plemmqne praetoris mu- 
Dere fuocti, legiooibns praeerant et 
iode legati legioonm oomiDabaa- 
tur. vide interpretes ad Snetoo. Ti- 
ber. 19. 

5. uUor'] A ulctor, 

7. Vettius] itaB; Vectiuskei 
praeter Puteolanum, qui scripsit 
VoctiuSj omoes reliqnae editiones 
aote Broterinm et Eraestinm, qui 
Dostrum dederuDt. 

7. Bolanm] sic B oi faUor; A 
et veteres editiooes Volanus, de 
Yettio Bolaoo v.Broter. adAoD. 15, 
3, Era. et Oberl. ad Hist. %, 6.5. 

7. piacidius] placidius est dod 
tam alacris arrectusque et ioteotus 
ad beiiaodum, quam oportebat esse 
ducem, ubi qnotidie hostis aote' 
octtiosexsuitabatetlacessebat. ab 



AGRIGOLA. CAP. 8. 



25 



proviBcia digDuin est temperavit Agricola vlm suam ardorem* 
que corapescuit^ ne incresceret, peritus obsequYeruditusque 
utilia honestis misoere, brevi deinde Britannia coosularem Pe- 
tilium Cerialem a^epit. habuerunt virtntes spatium exem« 



boc torpore JoBgissime remotus 
Agricola ardebat iile quidem cnpi- 
dine rei gerendae , doq tamen eam 
sic praetulit, ut legatum consu- 
larem offenderet et vel audendo 
vel censendo fortia ' et ferocia 
segnitiem ei snam exprobraret. 
Gronoy. adde quae c. 16 extre- 
mo narrautur. 

1. provincia] Pttt. %f Ven. AIc. 
provinciae, quem typograpbi crro- 
rem RhenaDus tacite correxit: 

1. dignum esQ Acidalius Tolnit 
es$et, quod Rivius scripserat quod- 
que Walchio non displicuit; Er- 
nestius maluit erat; Heiosius omit- 
tcDdum esse ccDsoit est. emeo- 
datiooe ooo opus; seoteDtiabisver- 
bis cuique 'cooditiooi commuDis 
coDtioetur. non de Britaooia, sed 
de quacQoque alia feroci proviocia 
intelligendQm est. 

2. ne incresceret] baec rednn- 
dare pntavit Emestius; sed bene 
monuit Broterius io iis esse acu- 
meo ; Agrtcolam eoim, qnippe pe- 
ritnm obseqoeDdi, ardorem com- 
pescuisse, oe ipse iocresceret neve 
Bokno meliorvideretur. de signi- 
ficatione v. increscendi v. Walthe- 
rum. 

X eruditusque'] studio pbiloso- 
pbiae praeceptisque Stoicornm ; v. 
Cic.deoffic.3, ;2, 7. 

3. PetiUm» Cerialem] Put. 1, 
3 et Ven. PeretiUum, — Cerealem 
P. 1, ^^ Ven. Alc. — Antea Ceria- 



lis fuerat legatus legionis nonae, 
Ann. 14, 32; bello Germanicadux 
eligitur, Hist. 4, 68; Vespasianum, 
cnius in aflQnitatem pervenerat, in 
ebtinendo imperio adiuvit, Dio 
Cass. 65, 18; qaae in Britannia 
gessit, narrantur c. 17. 

4. habuerunt virtutes spatium 
exemplorum] baec Ernestias de^ 
ipsius Agricolae virtutibus capien- 
da esse monuit, quaesubbonocon- 
sulari campuin nactae sint, in quem 
excurrerent et exempla ederent ob- 
seqnii, verecundiae, fortitudinis. 
et ita iam Salinerius de boe loco 
iudicavit contra Lipsium et Picbe- 
nam. simiiis locus est Ann. 13, 8 
videbaturque locus virtulibus pa^ 
tefactus. — LipsiUs m editione a. 
1585 locnm ita emendare etexpli- 
careconatuserat: ,,/iabuerunt vir- 
tutes spatium exemplumque, Se 
primo CerialiSf modo labores cet. 
Sub Ceriali duce^ Inquit, campns 
ad virtutem apertus Agricolae, imo 
et exemplam. Nam ipse strenuus 
et buic volens primum se consilia- 
que cum Agricola divisit; mox la-: 
bores: deniqueet gloriam»** Ex- 
cidit baec annotatio in editionibus 
posterioribus, nt in editionea. 1607, 
ubi Llpsios alia dedit. — De nu- 
mero plurali v. «xMitp/aiMV.Hitte- 
mm ; Rotbius laudavtt Cic. Pbilipp. 
14) 3, 8 optimos viros Aonestissi- 
mosque homines — t trudelissimis 
exetnphs inieremU Antonius i. Ma- 



26 



COftNELII TAGITI 



/^;^tw-. Of i 



iriaraD. sed priiiio CerUlte aodo laborei et ttierinikia, 
nox et i^riani comQHuiieabi^; aaepe parti excreitos iii 
ezpmmentttni) aliqaando maioribiui cbpiia ex eventa prae- 
fecit. nee Agricola amqiiam in suam famam gestb exsal- 

Stayit; ad-anctorem et docem ut minister ffHtanam referebat. 
ita virtate in obseqoendo, Terecandia inr praedicando extra 
Invidiam nec extra gloriam erat. 

9 Revertentem ab legatione iegionia diyoi VespasianiiB in ter 



iralio interprete Ks tormenlis et- 
craciatos, qaae exemplo esse pos* 
sint. Terent. Eun. 5, 6, 21 uier^ 
gue exempla in te edent, Caes. b. 
g. 1, 31 in eos omnia exempla eru* 
eiatuMque edere, 

1. modo Moreg] A Broterio et 
Maggioranio tesUbns laboreg modo^ 
receptum a Broterio, Beckero, Her**' 
telio, Waichio in editione minore, 
Rothio^ Bacbio. sed atramque se« 
demparticnlaoccapat. anterocaba^ 
lam ponitur Ann. 1, 60 coneiti per 
haeenonmodo CAerufciy sedeontet- 
minaegenles. 4, 1 eiutgue eaussa 
modo iargitio et luxus, saepius in^ 
dustria ae vigilaniia. Hist. 1, 4 
ut non modo casus eventusque re^ 
rum, postvocabulumponiturAnn. 
1,71 armis modo et equis ad bellum 
sumptis. %y 14 non eampos modo 
mUiti Momano odproeHum bonos, 
itaqae neatrum alteri praestat in- 
dice Bandio in Tnrsell. 3, 651. 

X eommunieabat^ iam Oi>erli^ 
nns inr indice notaverat osum v. 
communicandiy qood lioc ano loco 
absolate dictum videtur. propter 
brevitatem omissos est ablativas a 
Caesare b. g« 6, 13. Walchias com- 
paravit verba f*tTct$ t d 6p a$ et no$¥m- 
yfMreTbae|d.1,39. 



l^exeventu'] i. secondam even- 
tam, qaam eveotus id soasisset, 
interprete Handio io Tors. %, 659. 
similiter Germ. 7 dutes er virtmia 
sumuMt, 

4. in suam famam gesiis exsul^ 
tavit'} i. Agricola nufflqaam, ut 
famam sdam angeret, gestis exsal- 
tavit^ V. ad c. 5 et Walch. ad h. L 

5. et ducem^ A teste Broterio 
acducem; Haggiorani silet. BecjLe- 
ro codicis lectio ob xaxofpfovlav mi- 
nus placuit; rectius monuit Kaem- 
merer in dissertatlone p. 10 his ver- 
bis eam Gguram efGci quam eV ^m 
6volv vocant. 

7. nec extra glorimn erat] i.J^ut 
nec tamen. v. quos plena manu i ;^ 
excitavit Passovlos ad Germ. 45« v 
sensus autem est : et invidiam e^ 
fugiebat et gloriam asseqoebatar. 
de formulis quae conficiantur prae^ 
positione extra v. Bandii Tars. Z, 
677. 

8. inier patrieios adsdoit] de 
hoc imperatorum more v . Ann. 1 1 
;25 et Geener. ad Plin. paoeg. 9, % 

"^^s-Veteres editionesbabeot oaei- 
vit, quam formam QODDoUi receo- 
tioram editorom praeferiint. deeo* 
dicom icriptara aifail constat; de 






AGRICOLA. CAP. 9. 



w 



pfttrioios adfldTit ao deio^ proviiieiae AqdUfiite pncpgeiiii, 
t/t.. splendidae imprimis Ji|g|tt^admiiiibMtione ao spe ooih 
sulatns, oni deatinamt. crednnt j^eri^ miliuribtii ingt* 
niis subttlitatem deesse, quia castroDsis iurisdiqtio secura 
et oblusior ac plura manu agens calUditatem fori non exer- 5 
ceat« Agricola naturali pnidentia quamvis inler togatos 
facile iusteque agebat iam vero tempora curarum remfs- 



praeeepci^ grammafkomm v* Ott. 
Leop. Sc^neideri gr. lat. %, ht^. 

1. Aquitaniae} P. i AquUan" 
niae, 

i.pfaepomiQ for(assea.u« 828. 
nam a 830 coss. imp. Tespasiano 
Tm, Tito VI consQles snifecti tra- 
dnntar ftiisse Domitianns Caesar 
TletCn.IulinsAgricoia. v. fastos 
consnlares et Zumptii annales. 

%. splendidae dignitatis] haec 
etiamnunc coniungenda essecenseo 
cum y. provinciae et cum Emestio 
e)^plico : ea provincia magnam di- 
gnitatem afferebat, et propter ad- 
ministrationem i. e. magnitudinem 
rerum ibi gerendarum , et propter 
spem consulatuSy quae cum hoc 
munere coniuncta erat. aliter Eo- 
thius locum explicavit p. 143. 

3. cui dettinarat'] i, provinciam ; 
cui haec provincia destinata erat, 
ei simul spes consulatus offerebatur. 

3. miUtatHnu i/^enii§ gmbMiia- 
tem dee$$e} Peerlkamp laudavit 
Qointil. deckm. 310 eontemnunt 
haminem miKtarem niAil mimii 
quam Uti6u$ idoneum^ 

4. deeite^ B adette, fortasse pVb 
abette; sed ne hoc quidem ferri 
potest, ^um dedsse ct abesse Inter 
sedifferant. 



4. iWfitdietUf\ P» i iuridietio; 
P. %iuritdicio; ,Ten. imritditio* 

4. teeuraj est nunus anxia, Sol- 
Ikita, pux^XoYwaa^ ia apicibos 
nodlsque etaenigmatibns oommeo^ 
ticiiiQris. ORaitoT. paucis etper* 
spicuis legibus utitur, fori ambagf* 
bus minime intricata« Brot. de 
signifieatione adtectiYi obtutior v. 
Itothinm. 

6. quamei» inter togatotl Gfo* 
tius Ufgatot vel non inter togatoi 
legendum censet* Taciti mens est, 
Agricolam , eisi mititarem viram et 
eaUi^ati fori noo adsaetum, tamen 
naturaK solertia consecntum esse, 
ut iurisdictionem in convratilHis 
per provinciam pacatam habendis 
bene exereeret. Ern. Frequens to*- 
ga etiam in provinciis, nt patetex 
e. ^i et ex Hist. 2, %0. caussidlei 
autem et patroni dicQotur togati io 
Dial. 6« Brot. 

l.faHte'} dietum est exquistte« 
ut apud Cic, de oiSc. ^^ i%faeiU 
UtborareeeU nempe ei iarisdictio 
nullammctotiam afferebnt; faeile 
se expediebat e caassarum tricis 
cet. £rn« 

7. tempora turarum'} B ten^p^*^ 
rit et curmrutmy qaod raiUum habet 
sensnm. de uumero [4iiraii v. re^ 
mittipnet v. Roth. p. 111 sq. ver* 



9*\jju*>t /^ 



^<rv^ H n rt: 



'Ut. 



II 



28 CORNELII TACITI 

' sioniiBiq iie iiyisa. ubi conventas ao iudicia pos^ete^ , gra- 

fZ? vis, intentus, severuis»^ sae{MUs misericorsj nbi officio 

satisbctum, nulla ultra potestatb persona; }&istitiaBi et 



bum divita recte interpretatus e9t 
Hertelios: diyersA inter se erant 
tempora cararnm et remissioQum ; 
Agricola alius erat, quam negotia 
obiret, alius qaam aoimam remit- 
.teret Tirg. Georg. % 116 diviwe 
arboribuM patriae, 

1. oonventus] i. e. iaridici, ia 
qaibus ius dicebatar. sic teste Pli- 
nio 3, 1 io Baetica erant iuridiei 
bonventu» -guattuor^ Gaditanu», 
CordubensiSy Attigitanus, Hiipa^ 
ien$it.- Brot. v. Em« cla?. Cicer. 
-et interpretes ad Caesarem. 

3. nulla uitra pot, pertona^ 
aterqae codex YaticaQus, P. 1 , 12, 
Ven. Alc. nullam ~ pertonam^ 
qaod KheQaQus io castigatiooibas 
emeQdavit et daplici quidem modo. 
,,CoQiicio scribeadam,** iQquit, 
^,ubi officio $at, muiia ultra pot. 
pertonam tri$titia. Et arrogan- 
tiam; Qisi quis malit ultra adver- 
bialiter accipere pro uiteriusy nulla 
uttrapof, per$ona, Tri$titiam^^ cet, 
Atqae baec altera emeQdatio asqae 
ad Qostra tempora edebatur. Pri- 
mus codicum et editioaam yeterum 
lectioaem Doederleinius defende- 
bat in notis ad versionem p. 5^; 
tnm eam recepcront Beckerus, 
PeerllLamp, Rothias, Bachias. sed 
ego zeugma in bis verbis agnoscere 
QOtt possum^ quamvis verbum t»- 
duendi sit aptissimum ad primariam 
▼ocij^personaesignificatiooem; ver- 
ba enim qaae sequantur tri$titiam 
— exuerat novam continent sen- 



tentiam neqae cam praecedeotibas 
ita coQiaaeta suat, ut de zeugnMite 
cogitare possimus. Peerlluunp ali- 
ter accasativum explicare conatas 
est; iUud aatem diceadi geaas, de 
quo cfir. Zumpt. gr. 1. § 770^ ia aar- 
ratione sive deseriptione locum ha- 
bere non potest* Walchius attalit 
C. 3^ nec quidquam ultra formi^- 
dini$, Hist. 1, 56 nec cttiguam ul-^ 
tra fides aut memoria priori$ sa^ 
cramenti, addipossamqaamquam 
non prorsus similia e cap. 30 nul- 
lae uitra terrae et uuiia iam ultra 
gen$. 

3. tri$titittm' et arr, et avar, 
exueratl haec verba iam Tanaq. 
Faber deleri voluit epist. !2, 18 et 
nuper etiam Peerlkamp pro glps^e- 
mate habait. sed exuere^ quam- 
quam oppositum estverbo induendi 
tamen,quam translate;dicitar, etiam 
significat nos omnino liberos esse 
ab aliqua re. Waltherus recte lau- 
davit Ann. 6, 25 $ed Agrippina ae- 
guiimpaiien$, dominandi avida^ rt- 
rilibu$ curi$ feminarum vitiaexue^ 
rat, Hist. 2, 86 Cornetius Fu$cug 
— • prima iuventa quiHi$ eupidine 
$enatorium ordinem exuerat, ce~ 
terum haec significatio non sita est 
in plusquamperfecto, ut Bethias 
interpretatur, sed in ipso verbo et 
fortasse ex graeco fonte manavit. 
sic Demosth. adv. Leptin. § 1 9^17- 
aud* avaiio\f(iXwa(; avO-^(a7tovq ii5^ 
gofj^ivQvq atiketav MeSvtUva^ rolc 
keitov^Y*<^* ^^ ii> P^A^* CraLylo 426 



AGRICOLA. CAP. 9. 29 

arroganiiafii et avaritiam exaeraty nec ilU, quod estraris^ [^J 
simam, aat facilttas auctoritatem aut sereritas amorem 
demiiiuit integritatem atque abstiaentiam in tanto tii^ 
referre ioiuria virtutiim fuerit ne famam quidem, cui 
saepe etiam boni iudulgent, ostentanda virtute aut pers 
artem quaesivit; procui ab aemulatione adversus coUegasY 



A ijtSwretq sunt e£fiigia. Agricola 
igitnr ab istis yitiis — siint enim 
vitia — liber fuisse dicitar. tttfa- 
riliam et Arrogantiam praecipua 
vaUdiorum vitia nonHBat Tacitud 
Hist. 1 , &1 . tristitia autem oritur 
ex gravitate et non solum nimiam 
morum austeritatem siye asperita- 
tem, sed etiam acerbitatem in iudi- 
cando significaC; y. Ern. adSneton. 
Ner. :^3. 

^. facilitat] B facultas; cfr. 
Spalding ad Quintil. 10, 5, 1. Ro- 
thius iaadavitCic. PliiJ. 9, 5, 11 ita 
ea^ guae projitiscebantur a legibug 
et ab iure civih\ iemper adfaeili>- 
tatem aequitatemque referebat. 

3. ddminuif] editiones veteres 
usqne ad Lipsium diminuit; illud 
etiam in codicibus scriptum vide- 
inr. cfr. Oadendorp. ad Sueton. 
Caes. 5. 

3. integritatem — fueritl ne- 
que enim tam landandus est, qui 
integritate praeditus stt, quamyi- 
tuperandus, qui non est. integri- 
tat et abstinentia est yitii absentia 
necdum ut ^irtus laudanda. hinc 
fortasse inteUigas et defendas yul- 
gatam leetionem apudTeilei. 2,45, 
5 de Catone, cuius integritatem 
laudari nefat e»t, BiPOKT.^RlUe- 
rus haec yerba canceliis inciusit. 

4. cui saepe etiapi boni] sicA; 



non yera fuerunt quae olim ex boc 
codice attuli. itac[ae cdrrigendum 
est quod Beckems, Hertelius, Ro^ 
thius aiii receperunt. alter codex 
consentireyidetur cum libris edttis, 
, qui habent cui etiam taepe boni, -— 
De re y. Hist. 4, 6 guando etiam 
gapientibus cnpido gioriae novisii- 
ma eTuitur, 

5. oitenlanda virtute]^ in Cdd. 
A osiendendam virtutem legi per- 
hibet Broterius ; at Maggiorani ni- 
biJ yarietatis ad yulgatam enotayit. 
contra in altero codice Clemens le- 
git ostentandam virtute quod ac- 
cedit ad scripturameditionnmprin- 
eipuoA; nam in P. lest ostendan^ 
dam virtute; in P. 2, Ven. Alc. 
Rhen. errore typograpbi correcto 
ostentandam virtute, quod ego male 
reyocayeram. Rhenanus in casti> 
gationibus proposuit ostentanda et 
ita omnes deinceps ediderunt ex- 
cepto Seebodio qui Bosinm seeu- 
tns scripsit ostentando virtutem, — 
osteutanda virtute aut per artem 
est hyperbaton ut Grerm. 4 temeri- 
tate aut per ignaviam; y. Bredoy. 
ad Germ. 15 etPassoy. ad c. 32. 

6. adversus collegas] magistra- 
tns proyincialis proprie collegas non 
habet. ergo improprie collegas 
Agricolaeyocat praepositos reliqua- 
rum proyiociarumGallicamm. quia 



30 



GORNELII TACITI 



proeiil a contentione adrertiiB proeorttores ei vmeere in- 
glorinm et atori sordidmn ari^ilnbalar* miaiis trienniiioi 
in ea legatione delentas ae statim ad spem consalatiis re- 
Tocaloe est, comitanle opioione BriUnniam ei provinciam 
sdari, naliis in hoc snis sennonlbas, sed qnia par videba- 
lor. faaad semper erral fama, aiiqnando et degtt. con- 



parti qalsqae Galliae praeerant, 
qoodam modo collegae poterant di- 
ci. porro odqs tantam in ista pro-> 
Tincia proeurator, at Id aliis. ?. ad 
Hist. 4, 50. itaqae aat pertrien* 
Diqm illud plares procaratores faa- 
bait aat plaralis pro singalari posi- 
tos. potest etiam aDiyerse accipi ? 
contehtioDem adversas proearato- 
res , qaa sc. plemmqae praepositi 
proriDciamm ntaolar, ab eo ab- 
faisse. Ern. Hist. 1, ID (Macia- 
DDS Syriae praefectas) apudtubiem 
eto»^ apudproximo»^ apud eoIlega$ 
fHorH» iiheehri» poien». 

1. proeui a e» a. proeuratbre»'] 
eiemplum talis conteDtionis est 
Ann. 14, 88; cfr. etiam infira c. 15 
etBotfa. adn. I. 

*Z. aiteri] non eslTinci, sed cam 
vi leniore dictnmde laedendo eUam 
tn minimls rebas. Vlrdangnscom- 
paraTit Senecae terba , eontendere 
eum inferiore »ordidum. 

% minu» trietmium] trienniQm 
liaecenas proposnit Octayiano ; t. 
Hion. 52, 23 nal dQX^tmmv ^^fre 
iXavtO¥ hw9 TQtiiv, ei t*ri «c cidiiMj- 
cbU Th A*^' nXtior nht»* 

4. eomitante opiniouel facileto- 
lero et recte dictam credo. Plinlns 
qnidem-in H. N. passlm faoc Terbo 
in hanc fere modnm otKnr, 37, I 
eomitante fahuia vanitatem eiu»; 



9, 35 (58) eomitatur fama I. •• 
adinncta est, fertar insnper ceU sed 
aliqnando saspicatns som Tacitam 
dedlsse eon»tanteopin$one, Saeton. 
Tiber. 39 »eee»»um Campaniae pe^ 
titj eon»tanti opimione et sermome 
paene omniumy fuatineque reditu-* 
ru» umquam cet. eon9tan» rumor 
est etiam infra c. 43. Erm. 

5. darf} InfinitiTns praesenUe 
posilns est pro InfinltiTO faMiri; esr- 
empla coIlegitBoetticher in lex.Xac 
p. 261. qnae Bachins ad Hist. 1, 
22 comparaTit, diTcrsi snnt generis. 

5. nulH» in hoe »ui» termontbu»] 
est afaJatlTns absolatns, ot c. 10 
nuiH» eontra terri», ad qaemlocam 
T. Walch. c. 16 nul/i» ea»trorumeX' 
perimenti». Tcrte: ohneda»»Aeu9^^ 
»erungen von ihm darauf hindeu^ 
teten, de formala in hoe cfr. Han* 
diiXursell. 3, 320. 

6. haud». erratf] B aut^em- 
pereratfama, 

6. elegit] ita codices YaticaDi et 
editiones tnm Teteres tum recentib- 
mm longe plnrimae. Rhenanas 
scripsit et^t a nonnalHseditoribae 
receptnm; Idem alteram emeoda- 
tipnem in cast^ationibns proposait 
fority nt sit translatio a sagittariis. 
eiegit esl aoristns Graecomm faodie ^ 
satis notns exlibris granmiatlcis» 
non Teram perfectam^^ oam aH* 



AGRICOLA. GAP.^ 9^10. 



31 



8iil egr^iae timi spei £Iiam iuveiii nrihi despondit ac post 
eoosiilatiim eoUocavit, ot statim firitanniae praepositos est 
adiecto pontificatus sacerdotio. 

Britanniae sitnni popolosqae mnltis scriptoriinis^ memOf 10 
rfttos non in compar^tionem corae ingenuve referam, seds 
quia tnm primum perdomita est. itaque quae priores nondum 
comperta eloquentia percoluere, rerum fide tradentur. Bri- 
tannia insolarum» quas Romana notitia complectitur) maxi^ 



guan'do significat nonnunguam^ in^ 
ierdum, e. 17 muita proelia ei aii^ 
guando non incruenta, Peerlkamp 
glossam haec verba (haut — eiegitj 
esse iudicat. 

1. egregiae tum gpeij A graeeiae 
pro egregiae et inmargiDe ,,al. gra^ 
tae,*^ atque hoc seriptum est |d B* 
Acidalius in his Yerbis baeret; 
Heinsius particulam tum abundare 
credit atque emeodat egregiaaetate 
ae Bpeeiefiiittm s. egregiam aetate 
tum tpecie, sed fnistra ; haec de 
iuventuteintelligeDdasunt, in qua 
spem filia eximiam excitabat, ut 
sperari posset, eam fore optimam^ 
et coBiu^em et matrem familiae. de 
hac iuventutis laude v. Manut. ad 
Cic. epist. 1,7. 

, %, coiiocavit^ Ten. Alc, eoiiavit 
ex «Tore typothetae quem Rheoa-' 
nus correxit. 

5. iM eomparatiomem e»rae] noo 
e« de caussa, ut cum superioribus 
scriptoiibus comparer laudemque 
mtloris diligeatiae e| eloquentiae 
feram. £rn» Cura (per metony* 
miam) de quovis scripto. a poetis 
ad alios,praecipue post Augustum, 
transiit. Ann. 4, 1 1 guarum in ma^ 
nu$ cura nostra venerit, Y. Gronov. 



et Fabric. ad Ovid. Pont. 9, 4, 15. 
Burm« ad Phaedri epilogum I. % v. 
10. Pbbrlk. , 

6. perdomita eut'] i. e. tota do- 
mita s, devlcta est. nonuunquam 
vis praeposilionis per amittitur ut 
Hist. \y% perdomita Britannia et 
statim mitsa. Tacitum enim verba 
cum praepositione per composita 
adamare iam Rhenanus notavit in 
thesauro iocutionum p. 60. 

6. itaguel in B ita omisso gue, 

7. eioguentia pereoiuere'] i. ex-- 
ornavere; v. Rothium. 

7. rerum fide'] de hoc ablalivo 
v. Rothii excurs, p. 168. 

7. Britannia] comparari potest 
insulae descriptio, quam primus 
Romanorum dedit b. gall. 5, 13. 
speciem vero deformem, quae ex 
his verbis prodit, nemo veteris geo-^ 
graphiae peritus hqdie mirabitur. 

' 8. Romana notitia eompleetitur'} 
Peerlkamp boc dictum esse in re 
tenui et simplici ornatius et gran- 
dius iudicat, qnam soleant boni 
scriptores, praecipue brevitatis ca^ 
ptanft Xacitus. Itaque mavult Ro^ 
mana ditio eompieetitur, sed ver- 
bum eompieetendi etiam cum aliis 
sobstantivis «d rem tenuem et sim- 



^ 



l V I* ^ rw?» 



3» 



CORNELIl TACITI 



nia spatio ac coelo in orientem Gennaniae, in occide&ten 
H|spaniae obtenditorj Gallis in meridiem ^tiamlinsprcitor; 
septemtrionalla eius naliis contra terris vasto atqne aperto 
mari polsantur. formam totius Britanniae Lirins veterum, 
5 Fabius llusticns recentium eloquentissimi auctores oblongae 



pHcem sigiii6candam coniungitur; 
Quintiliani exempla suppeditatBon- 
pelli lexicon. 

1. spalio ae eoelo] sic codices et 
editiones Teteres; Lipsius emen- 
dabat interpunctione maxima tpa- 
tiOy ae eoelo, Heinsius vel spatioso 
goh Tel Mpatio 9oU; Bipontinus 
coniecit spatiouo intervalh, qnod 
Engelius recepit. et ita Orosius 
Hist. 1, 3 /tuius (Hiberniae) jiarftff 

— Bpatioso intervalh procul #/»#- 
ctant, Yulgatam lectionem defen- 
derunt Pichena, Is. Yossins ad Me- 
lam %f %t alii. spatium intelligas 
de magnitudine sive latitudine, der 
Ausdehnung nachy qua de signiGca- 
tione V. Drakenb. ad Sil. Ital. 10, 
170. Bnrm. ad Oyid. Metam. 3, 
56 et Gierig. ad eiusd. 1. y.20. coe^ 
lum Yero significatquodnosdicimus 
Himmelstrich f Klima, ita distin- 
gnuntur c. %i spatium et coeium, 
Hist. 5,7foetus segetum et autum" 
ni putreseSre reoPy soh coehque 
iuxtagravi, ' 

%, obtenditur'] !. e. pertinet siYe 
spectat. Germ. 35 Chaueorum getis 

— omnium quas exposui gentium 
lateribus obtenditur, Mox pro y. 
Gallis — inspicitur Heinsius con- 
iecit a GallHs in meridiem etiam 
dispescitur \e\fretum dispesdi ant 
freto dispescitur. sed Yir bonns 

non adtendit ad particnlam etiam; 
sensns est: non solum obtenditur. 



sed etiam inspicitnr. inspicere au- 
tem est conspicere ; Hist. ^, 6 au- 
ditique saepius in Syria ludaeaque 
Caesares quam inspecti, 

3. nullis contra terris] Caesarl. 
S. 1. tertium (latns) est contra ge- 
ptemtrioneSf cuipartinuUa esi ob^ 
iecta terra. 

3. apertomart] Heinsins legen- 
dum essecenset inffperCo; pessime. 
Ann.^, 23 mare omne in austrum 
cessitj qui — rapuit disiecitque na' 
ves in aperta oceani. 4, 67 aperto 
circum pelago, Caes. b. g. 3, 9 ion^ 
ge aUam esse navigationem in eon- 
ciuso mari atque in vastissimo at- 
que apertissimo/ oceano perspieie- 
bant, 3, 12 summaque erat vatto 
atque aperto mari difficultas na- 
vigandi, 

4t, lAvius] libro 105 cteperdlto. 
F^ibius Rusticus Chudio etNerone 
imperatoribus floruit, Senecae ami- 
cus, qui etiam res sub Nerone ge- 
stas descripsit. Ann. 13, 20« 14, 2. 
15, 61. Yide quaeadQnint; 10, 1, 
104 de eo disseruit Sarpe in qnae- 
stionibus philologicis. de discri- 
mine inter antiquos et reeentes au- 
ctores Y. Walch. p. 119 n. 2. 

5. obiongae scutulaej scntnlam < 
cum Emestlo accipe sensu-geome- 
tramm Latinorum^ qul ita appel- 
l^nt quae Yulgq trapezla Tocantur 
in elementis. 



AGRICOtA. CAP. 10. 



33 



scutulae vel bipenni assimolavere. et est ea facies citra 
^^VCaledoniam, jun^ et in universum fama est transgressa ;1 cv L^J / /■ 
"^d imtnensum et enorme spatium procurrentium extremo 
iam littore terrarum velnt in cuneum tenuatur. hanc ^yyt • 
oram novissimi maris tunc primum Romana classis circum- 5 
vecta insulam esse Britanniam affirmavit ac simul incoghi- 



1. assimulavere] retinai lectio- 
nem codienm et veteram editionum ; 
cmn Lipsio alii scripseruot assimi^ 
iavere, moltum de his verbis dis- 
putatum est; v. Fassov. ad Germ. 
9 et qoos olim ad buoc locum no-. 
minavi. assimultre aliquid aUeui 
rei est comparare, Ann. 1, ^ 
miles — suis laboribus defeetionem 
sideris assimulans, 15, 39 AVro- 
nem — ceeinisse Troianum exei- 
dium praesentia mala vetustis cla- 
dibus assimulantem. 

%, unde et in universum fama 
est transgfessa'] A, P. 1, ^, Ven. 
Alc. praepositione omissa unde et 
mnioersum, et in margioe codicis A 
„Al.«iMVer»i»;** in cod.Brecte un^ 
de et in universum, tum uterque 
codex et P. 1 transgressis ; Put. 9, 
Ven. Alc. transgressus, quodDoe- 
derleinius tuebatur. in editione Rhe- 
nani legitur quod nbs dedimus; in 
eastigationibus idem vir doetissi- 
. mus id quod antea erat vulgatum 
scilicet transgressus corrigens legit 
yyundeetin unfcfama^e transgres- 
sis, q. d. sic narrant, qui trans- 
gressi sunt.** leaio editionis Rhe- 
nanae, quam auctor taciteexcudeu* 
dam curaverat, omnes deinceps li- 
brosjeditos occnpavit, nisi quod a 
recentioribus quibnsdam particnla 
et omittitur. solos locum tentavit 



Gronovius qui scriptum fuisse cen- . 
set unde ea in universum f e. tr, , 
sensus est : fama de illa f6rma Bri- 
tanniae etiam inuniversam insulam 
transgressa est. 

3. enortne spatium] Il^ P. 1; 2, 
Yen.Alc. imnorme; Rbenanus ta- 
cite emendftvit atque ita in B scri- 
ptum esse suspicor, quum nibil 
enotatum sit. mox A spaduvi et 
P. 1 velud, ceterum Handius in 
Tursell. 3, 138 recte monuit Wal- 
cbii interpretationem esse falsam 
neque iam umquam significare/at 1 
nec produrentes terras esse vneder 
vorlaufendes Land, Tacitns dicit 
terram, cuius spatium immensum 
et enorme sH et quae extremo etiam 
littore in mare passim procurrat, 
Yelut in cuneum tenuari itaque fal- 
sam esse illam famam, qua tota in- 
sula oblongae scutulae vel bipenni 
similis feratur. 

5. tunc primum] liaec ego ad 
FabiiRusticitemporaolim male ret- 
tuli ; his verbis ut supra initio ca- 
pitis V. tum primum Agricolae ex- 
peditio inBritanniam faetadesigna-^ 
tnr. cum nostro loco congruit c. 
38 praefecto ciassis circumvehi 
Britanniam prascepil et Bio 66, 
20 ^Ay^Mln^ — nqmtoq Yt'P»'- 
fxalMff fltfy i7A«eK S^/^e^y fyw tovB'* 
^i ^ B^t<wia mijii^o^ iiSrw, 
3 



34 



CORNELII TACITi 



las ad id tempiifl insalas, quas-Orcadas vocant, iovenil 
domiiitque. dispecta esl el Thyle, qaam hactenus nix ei 



qoae tlii scriptores tradmU» Gdepa- 
rum digna sniit. 

1. Oreadas] P. 1, 2, Ven. Alc. 
Orckadai. Nmic iAe Orkmejt Ule9. 
insulae quidem illae tunc cerlo pe« 
nitusqne cognitae sunt; antefama 
. saltem celebres fuere, undeMela 3, 
6 triginta suni Oreadei angusiii 
inier ie didueiae ipatUi^ et Piin. 4, 

16, SO iunt auiem XL Oreadee tno- 
dieii inter ie ditereiae ipaiiii. Clau« 
dii tempore pervulgata baec fama 
et solita adulatione statim in ?icto- 
riascessere. inde Hieronymusin 
cronico Claudiui de Briiannii iri» 
nmphavit et Orcadoi insulai l7o- 
mano adieeii imperio» Brot. Oro- 
sius etiam 7, 5 Claudinm Orcadas 
Romano imperio adiecisse tradit. 
Obbrl. idem Eutropium 7, 13 ret- 
f ulisse indicavit Peerikamp ; sed et 
eius et aliorum errorem notasse 
Oudendorpium ad Sueton. Claud. 

17. adi qnoque interpretes ad In- 
yenalis sat. 2, 161. 

% diipeeia'] Alc. deepeeta, boc 
Terbum dicitur de iis, qui a caeci- 
tate vel sublatis tenebris vident; 
y. Ern. clay. Ciceroniana. apud 
Tacitnm signiRcat conspicere , yi- 
dcre; cfr. Ann.:^,:^; 13,27. Hist. 
4,55. _ 

^. TAyle] ita P. 1 , :i, Ven. Ak. 
Rhen.; Tifle B; de cod. A. nihil 
certi mihi constat, nam Maggiorani 
ad yulgatam TAuie silet. qnam in- 
sulam Tacitus intellexerit, num^ 
quam liqnebit. Camdenus in Bri- 
tannia 4, 533, Hurray in disserU- 
tione de Pyihea BCis^liensi p. 87 



et Broterius insulam esse credmt 
ex numero earum quae bodie SAet- 
land yocantnr. sed ea, quae de 
m«ri pigro adduntur, ad insolas 
Britanniae circumiacentes yicinas- 
que referri nullo modo possunt. 
editorBipontinusea, quaedeThole 
insula yeteres (scil. Plinius et Stnt- 
bo) tradidemnt, ad amusaim qua- 
drare in Islandiam pntat eiusqae 
sententiam Engelius araplexus est 
neqneego aliter sentio. non abs re 
erit legere quae de Thule(IslaQdia) 
narr^t Dicuilns inlibrodemensara 
ori>is 7, 11, 6 ex edit. A. Letronne. 
de Thule poetamm y. Yossium ad 
Yirg. Georg. 1, 30; ea non magis 
quaerenda est, quam Basilia et 
aliae huius generis terrae atque ia- 
snlae. 

%, quam haetenui nir et hiems 
appetebaf} in A est abdebat; in B 
iuiium et hiemi appetebatf quod 
nos scripsimus, kgitur in editioni- 
bus Pnteolani; Rhenanus conie- 
ctura dedit lectionem codicis A ab- 
debai, quae de boc loco disputata 
snnt, ndo repetere; plurimas 
emendationes Handius in Turs. 3, 
10 percensuit et quid in unaqnaqne 
sit erratum demonstayit. equidem 
puto cormptelam latere in yerbis 
haeienui nix ei yel iuaum et, ex qui- 
bos quid sit elicieudum nondum 
perspexi. qnod oHm haetenui de 
tempore intellexi, in hoc sane errt- 
yi; sed yerbum appet^at adl^ue 
praefero alteri yerbo, et sensu qui- 
dem apprq^inqiiandi (c<^. Hist. 
U, 19) non immiaeudi siye bostili- 



AOR1COLA.. GAP. 10. 



35 



bieins appetebat; sed mare pigrum et grave remigantibiis 
perhibefit ne ventis qoiclem proinde attolli; credo, qnod 
rariores terrae montesque^ caasa ac materia tempestatnm^ 
et proAmda moles continn! maris tardius impellitur. na- 
turam oceani atque aestus neque quaerere huius operis ests 
ac multi rettulere.. unum addiderim, nusquam latius do- 
minari mare, multum fluminum huc atque illuc ferre nec, 
llttore tenns aecrescere aut resorberi, sed influere penitus 



ter aceedendi. sententia aulem, 
quae seqnitur et quae incipit parti- 
cula sed, indicat his Terbis aliqnid 
a scriptore referri, qaod fmpedivit, 
quominas elassis romana ulterias 
navigaret propinsque ad illam insu- 
lam accederet; sed etiamsi illa res 
non fuisset^ aliud impedimentum 
fnit maris natura, quodpigrum esse 
et grave remigantibns perhibebant 
qui tonc erant in etasse sive nantici 
sive milites sive duces et a quibns 
hoc Tacitas audiverat ; utitar enim 
tempore praesenti perhibent. 

1. mare jngrum} Plin. 4» 16 a 
Thule unius diei navigatione mart 
coneretum a nonnuUis Cronium ap- 
pellatur, isidor. etymol. 14, 6 (de 
Tbule) et pigrum et concretum e$t 
eiu9 marcy^ quae verba repetivit 
Hrabanns Maurus de universo VX^ 
5. alitei:. Bicailus I. I. ideirco 
mentiente» faUuntur^ gui eircum 
eam concretum fore mare seripic^ 
ruttt, idem Tacitus narrat de mari 
trans Suionas Germ. 45 mare pf- 
grtm aeprope immotum, v. Bra- 
kenb. ad Sil. Ital. S, 5. et interpre- 
tes ad locum eOermania landatum. 

1. remigantibuB] P. l^ 2, Ven. 
Beroaldns remigrantibus, qnodAI- 
ciatus tacite emendavit. 



2. perhibenf] snstali interpun- 
ctionis signnm^ qnod olim Rhena- 
num secntus posueram post per-' 
hibent; alii ante hoc verbnm in- 
cidunt. 

2. proindel sic B, P. 1, %, Ven. 
Alc. Rben. alii; perinde, quod si 
recte suspicor Maggio^ani legit in 
A, scripserunt Grotius, Ernestius, 
Broterius, alii; vide Spalding. ad 
Qaint. 5, 13, 21 et58, Passovinm 
ad Germ. 5 et Zumptii gr. lat. 
§282. 

2. cama — tempeslatum'] haec 
in A cnm parenthesis signo seri- 
pla, utpote quae posita sint in ap- 
positione. 

5. neque guaerere — ac'mult€\ 
de hac coninnctione poetis etreQen- 
tioribus scriptoribas asitata v. Han- 
dii Tnrs. 1,511. — multi rettulere. 
Peerlkamp laudat Plin. hist. nat. 
2, 99. Pompon. Mel. S^ 1. Sen. 
nat. quaest. libr. 3qui est <feaquis. 

7. multum fluminum'] ne intel- 
ligas de flnviisex terra venientibns; 
flumina sunt Stromungen, et marfs 
qnidem. HBRTBi...flamenenimsi- 
gnificat acpiaemotan; v.Doederl. 
synon. 2, 7. 

8. resorberij primns ni fallor 
Yirgilius dixitdfi maH Aen, 11 , Wf 

3* 



36 



CORNELU TACITI 



atque ambire et iugis etiain ac montibas iaseri velai in 
llsuo. ceterum Britanniam qui nportales initio coiamnt, 
indigenae an. a4vecli, nt inter barbaros, parum compertom. 
babitus corporum varii atque ex eo arg^enta. namque 
Srutilae Caledoniam habitantium comae, magni artus Ger- 
manicam originem asseverant Silurum colorati vultns. 



(poqtas) nune rapida$ retro atque 
aeitu revoluta renorbent tara fu- 
git. tam Plln. episl. 6, :^0, 9 prae- 
terea mare im se re$orberi et tre^ 
more terraequa$i repellividebatur, 
1. et iugi$ etiam ac montibu$'} 
ita A, ex quo primns recepit Brote- 
rias^ neqae aliter scriptum esse yi- 
detur io B; aute Broterium atque 
ErDestium Tulgata lectio erat amb- 
ire, etiam iugi$ atguemontibusceUy 
quam lectionem Handius in Turs. 
1, 458 DotaTit propter vocab. atque 
ante consonantem positum. 

1. velutinBuo'] Pichena coniecit 
in$ulaSt Heinsius in $olum^ Eme- 
stius melius esse putat veluii$uo. 
mare etiam in iugis et montibus 
quasi imperium eiercet, tanquam 
in suo alveo dominetur. Cic. ad 
Attic. 13, 1 nam quomedo nurte e$ty 
pedem ubi ponat in $uo non habet* 
de orat. 3^ 31, \%i guum Uceat ora- 
tori vagari libere atque, ubicunque 
constiterity eonsistere iri $uo, Ro- 
thius Uudavit Senecam nat. qnaest. 
3, 30 non vide$j ut aestu$fine$ $uo$ 
tran$eat et inpossessionem terra^ 
mm mare inducat, 

2. Britanniam'] Put. 2. Ten. 
Alc. in Britmniam^ quod tacite, 
ntsaepius, correxit Rhenanus. 

3. ut inter barbaros] haeCTerba 
ki A io parenthesi posita* 



4. namque] hoc codices et onn- 
nes editiooes habeut eiceptis edi- 
tionibus GroaoYiorum a. 167^ et 
1 Wy in quibus teste Walthero sai- 
ptam est nam. 

5. rutilae — comae] nv^^ocl s. 
^avO-ai T^e;^«c; T. inlerpr. ad Germ. 
4. Sil. Italtc. 3, 608t«mj>«cr auri' 
eomo prae/ormidare Britanno, 

5. arlus] Bareu$: 

5. Germanieam originema^^eve» 
rant] Germ. 4 unde habitus guo* 
que corporum — idem omnibuty 
truee$ et caerulei oculif rutikte ee- 
macj magna corpora. 

6. Silurum] qui regionem inco- 
lebant, quae spectat in occidentem 
et meridiem, comitatus Glamorgan, 
Monmouth^ Brecknock^ Hereford 
et Radnor, 

6. coiorati vultu$] C^esar b. g. 
5, 14 omnes Jlritannos succo plan- 
tae cuiusdam se inficere tradit. an- 
de Britanni caerulei Tocantur apod 
Martialemepigr. 11, 54. Prox»ert. 
eleg. 5^,14, 25. 

A»»c etiam infeeto$ demen$ imi- 
titre Britanno$ 
Ludis et extemo tineta nitore 
eaput, ^ 



AGRICOLA. CAP« 11. 



37 



torti plerumque erines et posita contra Hispania Iberos ve- 
teres traiecisse easqoe sedes habitasse lidem faciunt pro- 
ximi Gallis et similes sunt, seu durante originis vi, seu 
procurrentibus in diversa terris positio coeli corporibus ha- 



1 . iortQ uterque codex omittit 
particalam ety qaam libri typis ex- 
scripti habent. codicem A primas 
secutas erat Beckerus, tam alii. 

1. p<>$fia eonira llispania'] 
haec optima eaqae facillima Hareti 
emendatio. aterque codex, Puteol. 
YeD. Alc. HHpaniamy quum scribae 
c^ntra praepositiooem esse puta- 
rent. RheDanns in Yerbomm con^ 
textu veterem lectionem retinuit, in 
castigationibus autem coniecit po- 
siiu atque hoc sibi magis plaeere 
addidit quam ut )egatarpost7i. /»o- 
Miiu receptum ab editoribus Fran- 
cof. et Colon., Bern. Lips. aliis. 
Pichena scripsit poiiiug (i. positio) 
quem Acidalius et Scheffcrus se- 
cuti sunr. Rhenani correctionem 
constructio locjnon patitur, utrecte 
monuitErnestius ; nominativusde- 
sideratnr. 

1. Iberos] A Hiberoi. — mox 
P. 1 iimieii pro iimilei. 

^. habitane'] sic cod. A in tex- 
tu, in margine oceupane, illudver- 
bum nunc recepi,qnod anteme iam 
fecernnt Beckerus, Hertelius, Ro- 
thius, et quia propius accedit ad 
usum poetarum , imprimis Yirgilii 
(v. Ecl. !^, 2% 60. 6, 2. Aen. 3, 
106.), et quia altemmverbum mox 
repetitur. cod. B et reliqui libri ha- 
bent oeeupaae, 

2* projtimi 4SaUii] Caes. b. g. 

5, 14 ex Mi omnibui tonge iuni hu- 

, maniiiimiy qui Cantium ineoluni, 

qnae regio eit maritnma ofnniiy ne-^ 



guemultumaGallicadifferunicon' 
iuetudine, 

3. oHginii vi] A et B, P. 1, 2, 
Ven. Alc. orfginii utu; concinni- 
tatem loco reddidit ingeniosa sed 
tacita Rhenani emendatio. 

4. procurrentibui in divena ter-^ 
ri»] procurrentes in diversa terrae 
non snnt disiunctae ac divisae-(ut 
Boxhornio placet), sed id ipsum, 
qaod procarrentes inter se terrae \ 
nam a Britannia procurrunt terrae 
in diversam, hocest, adversam Gal- 
liam ; et vicissim e Gallia procur- 
rant terrae in diversam, hoc esf, 
adversam Britanniam. frequens 
autem veteribus diversum pro ad- 
verso ponere. Gros^ov. Vidit ve- 
ram sensum Gronovius. sed ne- 
soio quomodo mihi in sequentibus 
aliquid deesse videtur. possis le- 
gere poiitio eoefi c, habiium eun~ 
dem dedii. nam eundem inter ista 
verba excidere vel absorberi po- 
tuisse in promptu est. sed nil de- 
finiam. mox nec abnuam pro «o- 
rum legendum eadem^ quod iam in 
mentem venitGroslptio. Ehn. Eun- 
dem subauditur, quia de similitu- 
dine iam dictom; nec necesse est 
ponere eetdem, eorum refertur ad 
Gallos, quod proxime praecedit. 
Oberlit). Divenum pro adveno 
exemplis illustravitDrakenb. adSil. 
1, 264. in his verbis librarii sa^e 
turbaraht; v. Gronov. ad Liv. 72, 
7. Cort. adSall. Ittg.31. 

4. poiitioj P. 1 poiiio. 



38 



CORNELII TACITI 



f bitom dedit. in imiversiim tamen aestimaati Gallos viei- 
/'</-'*''' ^i *^-^'^ nam insiilam oecnpasse cre£bile cst. eorum sacra depre- 



7 



hendas superatitionttm persuasione ; sermo haud multum di- 

Ycrsus; in deposeendis periculis eadem audacia et, ubi ad- 

5 venere^ in detrectandis eadem formido. plus tamen ferooiae 

Britanni praeferunt^ ut quos nondnm longa pax emoUierit 



1. aettimanti] codicnm scripta- 
ram ignoramus; in P. 1, 2 exH*' 
mati omissa lineola ; in Ten. Alc. 
extimoHtt, confasio freqocDS in 
libris et scriptis et editis; T.Hist. 
1, 14 et 16; 4, 73 et 81. fontem 
erroris iam pridem aperait Dra- 
kenb. ad Liv. 34, 9, 5. cfr. etiam 
Ern. ad Ann. 13, 17. Buenem. ad 
Lanct. p. 687. Heusing. emend. p. 
89. ceterum similis locus est Germ. 
6 in universwn ae$(imanti plui pe^ 
nespeditem roboris ubi Y. interpre^ 
tes et adde Rothii excurs. p. 201. 
nostro tamen loco aeuimanti non 
est dativus absolutns sed pendet a 
V. credibile eit» 

1. vieinam insulam] sicuterque 
codex; in P. 1, 2, Yen. vieinam $o- 
lum; hunc typographi errorem Be- 
roaldus, Alciatus et Rhenanus cor- 
rigentes scripseruntvtetViKfft solum, 
quod occupavit omnes omnium re- 
centiorum editiones nonnullasque 
adhuc occupat. 

^. sacra^ P- 1» 2, Ven. $atra. 

2. depre7ienda$2 Britannis ear 
dem numina, ritus, sacerdotes fuis- 
se videntur, qui Gallis. Caes. b. g. 
6, 13 de Druidis : di$eiplina in Bri- 
tannia reperta atque inde in Gal- 
Ham translaia e$$e exi$timatur; 
et nune qui diligentiue eam rem co~ 
gno$cere volunt , plerumgue itto di- 



$cendi cau$a pro/iei$cuntur» — su- 
per$titio autem Romanis erat r«li- 
gio eiterna. comma vero, quod post 
V. deprehenda$ ponebatur, deleve- 
ramineoquedelendomesecnti sant 
nonnuUi recentiorum editorum./>tf r- 
9ua$iotte enim est ablativus cau- 
salis atque indicat, cor Gallonini 
sacra etiam apud Britannos reperi- 
antur. v. Roth. p. 173. idem vo- 
cabulum legitur Uist. 5, 5 eadem- 
gue cura et de in/erm$ pereuatio, 

4. in depoeeendis periculi$ cet.] 
Caes. b. g. 3, 19 nam ut ad beila 
$u$eipienda Galforum alacer ae 
promptu$ e$t animu$, $ie moUi$ ac 
minime resi$ten$ ad ea/amitate$ 
perferendas men$ eorum e$t, 

5. ferociae'] i. virtntis, fortitu* 
dinis, animi fortis. c. 31 con- 
iunguntur virtus hcferocia, fe^ 
rox pro forti Germ. 32. Ann. 
4, 21. V. Cort. ad Sallust. lu^. c. 
106. 

^.praeferunt] i. prae se ferant; 
et sic iam Cicero, v. Matthiaeum ad 
orat. p. Roscio Amer. 87. exempla 
Taciti alioramque collegit Boetticlr. 
in lexico. sane usitatius est prae 
se ferre^ quod infra legitur c. 43 
speciem tafnen doloris emimo vul- 
tugueprae$e tuNt, 

6. longa] P. 1, 2, Ven. longasf 



AGHICOLA CAP. 11 — !>. 39 

nam. Gallos queque in bellis floruisse aecepimtts^ mox se- 
gnitia eum otio intravit amissa virtute pariter ac lib^tate; 
quod Briiannorum olim victis evenit: ceteri manent, qaales 
Gatii faerunt. in pe4ite robur; quaedam nationes et currul2 
proeliantur. honestior auriga; clientes propugnant. .olim5 
repbm parebant;, nunc per prltlcipes factionibus et studiis 
trahuntur. nec aliud adversus validissimas gentes pro no- 
bis utilius quam quod in commune nou consulunt; rarus 
daabus tribusve civitartib^s ad propulsandum commune pe- 



4:orreiit Beroaldus. mox fn Put. 1, 
*Z emoiierit, 

1. namGallos cet.] crr.Grerm.^^S. 

3. guod BritannoruMl Bipont. 
Engel. ed. Halens. a. 1808 quodet 
Brit.j sed particulamolestaestpro- 
pter verba, quae scquuntur, ce- 

teri manent, 

4. eUrru proetiantfirl Caes. b. 
g. Af ^i at barbari — praemisso 
egnitatu et essedariis, guo pterum- 
que genere in proeHis uti consne- 
runt cet. de genere pugnae ci es- 
sedis V. eiusdem llbri c. 33. Ma- 
nut. ad Cic. epist. ad divers. 7, 6. 

6. nunc per principes'] in grae- 
cis barbarisqne gentibus prlnceps 
apud veteres Latinos nihil aliud est 
quam aliqtiis procerum, oplima- 
tium, nobilium. — Olim, inquil, 
in certts personis famiWisquc fun- 
dabantur regna, gentes complurium 
. populorum compleia; dein, ut et 
nuncyfato illis aut destitutione sub- 
latis dissiluit vali^orum illorum 
cotporum unitas et distrahuniur, 
proutaliquis procerum et quondam 
reigibus proiimorum vi et artibus 
ad bomiucs adiungendos eiientes- 



que parandos et retiuendos evaluit. 
Gronov. 

6. factionibus et studiis traftuu- 
tur] i. distrahuntur in factiones; 
V. Roth. con^ment. p. 164. 

8. in commune non consulunt] 
Germ. 33 ni/iil iam praestare for- 
tuna maius polest quam hostium 
discordiam. — Hist. 4, 67 consul- 
tare ih commune. 4, 70 consulere 
inunum. cfr. Ruhnken. ad Terent. 
Andr. 3, 3, 16. etHand. Turs. 3, 330. 

9. duabus tribusve^ sic in ulro- 
que codice scriplum esse coniicio, 
quum ad hanc lectionem ei neuir.o 
libro quicquam annotatum sit. Put. 
1, ^, Ven. AIc. Rhen. legunt tri- 
busguey quod Pichena mutavit in 
tribusve ab cditoribus sequentibus 
receptum. equidem in prima edi- 
tione Putcolani lectionem rcvoca- 
veram eamque recentiores tenue- 
runt. hoc loquendi genus, quo La- 
tini particula copnlalivaprodisiun- 
ciiva utuntur, exemplis illustravit 
Wakh. emend. Liv. p. 53 et ad no- 
strum locum. — Moi pro voc. con- 
venius in margine editionis Plan- 
tioae est consensus^ scilicet ei Li- 
psii conie^ura, quod etiam EriTe- 



40 



CORNELII TACITI 



ricalam conventiis. ita singali pogoant^ aniversi viii- 
cuntor. coelam crebris imbribas ac nebolis foedum; 
asperitas frigoram abest. dierom spatia ulira nQslri 
^rbis mensoram; nox clara et eztrema Britanniae parte 
/"'^'''' ',5brevis, ot £nem atque initiam lucis exiguo discrimine 



^^'^..■x-»^. 



'j. -ft?4 



intemoscas. quod si nubes non officiant, adspici per no- 
ctem solis fulgorem nec occidere ei exsurgere sed transire 
affirmant. scilicet extt*ema et plana terrarum humili am- 
bra Hou erigunt tenebras infraqae coelum et sidera nox 
10 cadit. solum praeler oleam vitemque et cetera calidioribus 



stias maTuU; at eonventu9 idem 
esse potest qaod eomentu^^ Ueber^ 
eimiimmungf Uebereinkunft, 

1. ila singuN pugnanQ itauter- 
qne codex ; inde a Pateolano scri- 
bebatnr ita dum singuli, quod de- 
fendi potest loco lustini 8, 1 a Li- 
psio laadato Graeeiaeeivitatesdum 
imperare singulae eupiunt^ impe- 
rium omnes perdiderunt, codicem 
A jam secati erant Beckeros, Ro- 
thius, alii. 

^, asperitas frigorum abesi] B 
est, Caes. b. g. 5, 12 loea sunt 
temperatiora quam in Gallia , re* 
missioribusfrigoribus, 

3. dierum spatia cet.] Caes. b. 
g. 5, 13 eertis ex agua mensuris 
breviores esse guam in eonttnente 
noetes videbamus, 

4. nox elara"] particulam et ante 
nox, quam primus edidit Puteola- 
nus^ neuter co^ex agnoscit. 

4. extrema Britanniae pdrte'} 
B ordine inverso extrema parte 
Britanniae, 

6. adspiei] P. 1, 2aspici quam 



scribendi rationem snnt qai naper 
reToearint. 

7. nee oeeidere'] itt ei casiiga- 
tion^ Rhenani scribitur idemqae 
in codicibus in?enisse videntur 
Maggigrani etCIemens. libri ante 
Rhenanom editi omnes eoneide-^ 
re, qaod nusquam^ qaantum eqai- 
dem scio , de sole dicitur neqoe 
recte dici potest. 

9. non erigunt tenebras] Eome- 
nius in panegyrieo Constant de 
Britannia^ /oii^'€M»tii« dies etnul" 
iae sine aligua luee naeteSy dum 
illa littorum extrema planities non 
attoHit umbras noctisgue metam 
eoeli et siderum transit adspeetus, 
aliam huius rei causam affert Pli- 
nius h. n. ^, 75 ubi v. Harduin. 
Verbum erigendi^ quod est toUere^ 
in lueis auras protrahere , iUustra- 
vit Besselius in misc. philol. crit. 
syntagm. p. 12 et laudavit Lucret. 
5, 1454. Sil. Ital. 2, 658. Yirg. 
A.en. 3, 57i>. Tacit. Hist. 5, 6. 

9. infrague eoekim\ i. interprete 
Handio in Turs. 3, 375 ita ut coe-^ 
lum claram appareat supra. 



AGRiCOLA. CAP. 12:^13. 



41 



terris oriri suetapatiens fragum, fecundom: tarde mitescunt, 
cito proveniunt; eademque utriusquerei causa, muitus hu- 
mor terrarum coelique. fert Britannia aurum et argentum 
et alia raetalla, pretium victoriae. gignit et oceanus mar- 
garita sed subfusca ac livenlia. quidam artem abesse le- 5 
geDtibus arbitrantur; nam in rubro mari viva ac spirantia 
saxis avdlj, in Britannia, prout expulsa sint^ colligi. ego 
facilius crediderim naturam margaritis deesse quam nobis 
avftritiam. 

Ipsi Britanni delectum ac tributa et iniuncta imperiil3 



1 . palieni flrugum , feeundMm'] 
A. patitihB: frugum foeeundum^ et 
ita distinxit Waltheras, tam Ba- 
chias, sed mkiusrecte; oeque/«- 
eundum est glossa, ut Scheffero 
placuit; patien$ hoc loco ahsolute 
dici non potest sed couiungeuda 
sunt verba patiene frugum^ quae 
iam Ernestius recte ioterpretatus 
est, „000 modo accipit cultumBri- 
taooia , sed etiam copiosas fruges 
cffert." sic Germ. 5 terra — /rw- 
giferarum arborum impatienB. 

2. eademgue'] Oberlioos atque 
alii qui eomsequebaotoromiseruQt 
copulam gue, 

%, multus humor] muUus humor 
terrae causa est, ut cito proYeoiaot; 
multus humor coeli, ut tarde mite- 

SCaOt. PlCHBNA. 

^3. terrarum eoeligue'] B terru" 
rumque eoelique, 

3. aurum et argentum'] de his 
metallts tacet Cae^ar b. g. loco su- 
pra laudato. at Strabo 4, 5, 2 refert 
fpiqet di attov ntal ^offxijfAaxa xai 
X^vffop itat a^yvQOv xai aidnqov. 
falsom ei^o qnod ait Cicero epist. 



ad Attic. 4, 116 illud eognitum e$t 
neque argenti serupufum esie ul- 
him in ilia in$ula. et ad Di?. 7, 7 
t>i Britamnia nihilesie audio neque 
auri neque argenti» sed hoc loco 
iocatur. 

5. licentiaj /tVe;}» dicitur de co- 
lore oigricaote qualis cstplumbi, v. 
Virgil. Aeo. 7, 687, et vioi; v. 
Heios. et Brakeob. ad Sil. Ital. 7, 
208. vii audieodus est Suetonius, 
qui io vita Caesaris 47 lulium Bri- 
taooiam petisse spe margaritarum 
prodit. quae Tacitus de earum oa- 
tura refert, a Plinioli. N. 9, 35 
COofirouLDtur. In Britannia (uoio- 
oes) parvoi atque deeoloret nasei 
eertum esf, Peerlkamp laudayit 
Ammian. Marcell. 23 p. 281 quod 
genuB gemmae etiam in Britannici 
iecessibuB maris gigni iegique, lieet 
dignitate dispari, non ignoramus, 

6. rubro] Yeoet. rubo et mox 
coUi pro coUigi, 

10. t>st j&rifoiiiitJXsimiliterpro- 
oomeo poottur io traositu a descri- 
ptiooe terrae ad iocolas Germ. 2 
ipsos Germanos, sic gr. alxoq. 



k% 



CORNELII TACITI 



munera impigre obenot^ si ioiariae absini; has aegre to- 
leraut, iam dpmti ut pareant, nondum ut serriant; Igitur 
primus omnium Romanorum divus luHus cum exereitu Bri- 
tanniam ingressus^ quamquam prospera pugua lermerit in- 
5 colas ac littore potitus sit, potest videri ostendisse posteris, 
non tradidisse. mox bella dvilia et in rem publieam versa 
principum arma ac longa oUivio Britanniae etiam in pace. 
consiiium id divus Augu^s vocabat, Tiberius praeceptnm. 
agitasse C. Caesarem de intranda Britannia satis consiatp 
10 ni velox ingenio, mobilis poenitentiske, et ingentes adversus 



1. munera'] hoc Tocabalum ra- 
rius legitnr apnd Tacitam, pleraro- 
qae dixit muma; y. Beettich. lex. 
p. 146. 

%, fgitur] mn B8i demnac/i ue^ 
qae fit conclasio e praecedentibas, 
ut Waltherus putavit, sed recte 
Hertelius animadvertitTacitum ab- 
solutis iis, quae de soli natura nar- 
raverit, tanquam ad primarium, ad 
historiam insulae redire. utautem 
hoc argumentum nunc tractaret, 
causa fuit mentio deBntannis iam 
domitis modo facta. itaque non pos- 
sum Peerlkampioassentiriqui con- 
iecit scribendum esse: Legitur 
primus omnium — tngreisus: ned 
guamguam cct. 

3. primui'] Bipont. atque Engel. 
primum. 

3. divus luHus] cuius de expe- 
ditionibus ia Britanniam v. b. g. 
4, 21 sqq. 5, 5 sqq. Strab. lib. 4. 
Dio Cass. 39, 50—54. 40, 1—3. 

7. etiam inpace] B iam in pace, 

8. Tiberius praeeeptum'] ad hanc 
leclionem /e codicibus nihU anno- 

. tatum invenio quare in iis ita scri- 
ptum esse coniectare possamas, 



quamquam Broterius teste Wal- 
thero aKa rettalit. P. 1, ^, VeD. 
Alc« Tiberius praeeipue ftgitamse, 
C, Caesarem cet. Rhenanus mu- 
tato interpaDCtlonis signo scripsit 
Tiberiut praecipue, Agitasse cet. 
qood nanc editur Ursinus l(^it in 
800 codice eaque correctio placoit 
Ltpsio et a Bemeggero in textum 
recepta est. Augustus in libeHo, 
quem Tiberius in senatu recitari 
iussit, addiderat eonsilium coer- 
cendiintra terminos imperii, incer' 
tum metuaii per invidiam y Ann. \j 
11. Tiberius pro sua in Augustum 
reverentia(v. Ann. 1, 77.4,37.)hoc 
consilium habebat ut praeceptara. 
causae narrantur a Strabone ^, 5 
et4, 5, 3. , 

9. agitasse <?. Caesarem'] cfr. 
Sueton. Calig. 44. de expeditionis 
adversus Germaniam ludibrio v. 
Hist. 4, 15. Agric. 39. Passev. ad 
Germ. 37. 

10. ni — fuissent] i. et intravtt, 
nisi — frustrafuissent. v. Bothii 
excurs. p. 254. 

10. velox i/igenioy mobilis poeni' 
tentiae'] A mobiH poenitentiae ; B 



AGRldOLA. CAP. 13. 



43 



Germaniam coQatas fnistpa faissent. divas Claudias au- 4/ 
Gtor operis traBsvectis legiontbus auxiUisqne et assumpto 
in partem rernm Vespasiano, quod initium venturae mox 
fortunae fuit. domitae gentes, capti reges et monstratus 
falis Vespasianus. 5 



velox tftgenii, mobilii poenitentiae ; 
Puteol. et reliqui libri edili mobi^ 
iis poeniientia. Beclieras e codice 
B primus recepit poenitentiae pro- 
pter auctoritatem oodicam et quia 
in hoc vocabulo conyeniuDt. nunc 
etiam ego codices secutus sum Im- 
primis ob sermoDis varietatem, 
quam Tacitus amat. v. Rothii ex- 
cursum 33. sic Add. C^ 30 Gaetti- 
licus, effusae clementiae, modicus 
severitate, Hist. 1, 53 Caecina 
deeora iuventa^corporeingens^ ani- 
tniimmodicus »\i\\9i sibi oppoDUDtur 
ioter se diversa, ut iD eodem yiro 
erat summa con/identia et contra 
nimius meius'^ SuetOD. Calig. 51. 
ceterum io his verbis esse zeugma 
aiqae fuisset suppleudum esse^ vii 
estcurmoueam. 

1. divus Claudius'] cfr. Bio 
Cass. 60, 19 sqq. SuetoD. Claud. 
17 et de Yespasiaoo io partem re- 
rum assnmpto SnetOD. Yesp. 4. 

1. auctor operisl JDUtroqueco- 
dice scripiumesiauctoritate. recte 
explicaut BipoDtioi , auctor fuit rei 
adversus BritauDOs gercDdae et fe- 
liciter gestae. locus similis Yelleii 
1, 5, 2 neque quemquam alium, cu- 
ius operis primus auctorfuerit^ in 
SQ perfectissimum praeter Home- 
rum et Arehilochum reperiemus. 
Roliiius codicum leCtiouem ita 
emeodivit, auctoreintravit Bericoy 



provocaos ad Diooem 60, 19; dod 
roalequidem; sed si Dipois aucto- 
ritatem sequi velimus, ooDBericus, v 
sed Aulus Plautius auctor fuit, ut 
,CIaudius iotraret Britaoniam. v. 
DioD. 1. 1. c. )^1. Peerlluimp cooie- 
cit aucior eTStiiit» 

2. auxiliisque'] P. % auxiHsque. 

3» quod initium^ DOD est ambi- 
gue dictum, ut olim iDterpretatus 
sum, sed relativum refereodum est 
adverba, quaeproxime praeceduot; 
quod YespasiaDUS io partem rerum 
assumptus erat, iuitium veolurae 
mox fortuoae fuit. 

4. domitae gentes'] A et B domi- 
tiae gentis, fortasse scriba vel au- 
ctor huius lectionis cogitabat de 
fprtuoa geotis Domitiae. ceterum 
Dlo loco supra laudato solam Bo- 
dnnorum gentem commemorat. 

4. monstratus faiis Vespasia- 
nus] i. a fatis; fata, ail Peerlkamp, 
hic primum monslraruntYespasia- 
Dum , quem rebus deiode maiori- 
bus destioaveraDt. laudant Hist. 1, 
10 occulla lege faJi et oslenlis ac 
respon^is destinatum Vespasiano 
liberisque eius imperitiM, post for- 
tunam credidimus, ducta estautem 
haecloquendi ratio exYlrgil. Aen. 
6, S70ostendent terris hunc tantum 
fata. 



44 



CORKELII TAClTI 



14 Consulariaiii prinuis Aulus Plautius praeposittis ac sub- 
inde Ostorius Seapula , uterque bello egregius , redactaqae 
pauItatiDi in formam provinciae proxima pars Biitanniae: 
adaita insuper yetei^nomm colonia i quaedam civitates Co* 

Sgidumno regi donatae (is ad nostram usque memoriam 
fidissimus mansit), ut vetere ac iam pridem recepta popali 
Romani consuetudine baberet instrumenta servitutis et re- 

' ges. mox Didius Gallus parta a prioribus continuit pau- 
cis admodum castellis in ulteriora promotis, per quae fdma 



1. Aulu$ PUfuiiuM] A (alterins 
codicis lectio ignota) P. 1,2, Yen. 
Alc. PlanciuM sive Piantiu$. inde a 
Rhenani temponbusscribiturP/aai- 
tiu8, eadem lectionis varietas est 
Ann. 13^ 32. ^n/tnomenBipontinl 
mutant in Aelianum^ nimirnm ex 
inscriptione , de qua y. interpretes 
adHist. 4, 53. Tulgatamformam fir- 
mat Dio 60, 19 xoct» dk rov avtov 
TovTov XQOVovAvXa^nXavnog^oV' 
XtVTtjq Koytfjuatatog iq Ttjv Bqtx^ 
Taviav iOTqdtfvae» 

% Ostorius Scapula"] cuins de 
rebus gestis y. Ann. 12, 31 — 39* 
propraetor inBritanniam, cuius res 
erant turbidae, missuslcenos, Can- 
gos, Brigantes rebelles compescuit, 
SiiurasproeliodeVicit, Caractacum 
regem cepit et cum suis Romam 
deductum ostentavit. ceosentur ei 
triumphi insignia; Britannis vires 
denuo reparantibus Ostorius taedio 
curarum fessus vita cessit. Bro- 
terius narrat prope urbem Hereford 
in Herefordshire parochiaque Bin- 
der extare adhuc castrum Romanum 
appeUatum Oyster-Hill, ab Ostorio 
Scapula ut videatur locatum et no- 
. minatuin. v. Cambdeni Britannia 



3, 74. at in bis, ut ipse alio loco fa- 
tetur, facilis est divinatio, procli- 
vis error, rarissima veritas. 

4. veleranorum eolonial Camii- 
lodunum, nunc Colchester. v. Li- 
psium et Ernestium ad Ann. 12, 32. 

4. Cogidumnol itrscripsi e cod* 
A ; alter teste Broterio (nam Cle- 
mens nihil enotavit) Cogidunn»; 
libri impressi Cogiduno. 

6. ut vetere — haberef] sic A et 
B, Put. 1, 2, Ten. Alc. ; Rhenanus 
coniunctionem »rtransposuitever-> 
su superiore ante v. haberet lectore 
non monito. sane non est perinde 
quomodo legatur. nunc haberet 
referendum est ad Ostorium Sca- 
pulam; siRhenanum sequimur,in~ 
telligendus est populus Romanus. 

7. et regett\ II et B, P. 1, 2, 

Ven, AIc. regit; cod. B praeterea 
omittit particulam et, de re ipsa v. 
Ann. 14,26. 15,1. Hist.2,81. 

8. Didius Galfu$\ Ann*12,40 
Didiu% ienectute gravis et mMffei 
eopia honorum per miniHrot agere 
et arcere hostem iatig habebaL 



AGRICOLA. CAP."14-.15. 



45 



aueti ofBcii quaereretur. DJdium Veranius excepit isque 
inlra annum ejLStinctus' est. Suetonius hinc PauUnus bicn- 
liio prosperas res babuit subactis nationibus firmatisque 
praesidiis, quorum fiducia Monam insulam ut vires rebelli- 
bus ministrantem ajfgrcssus terga occasioni patefecit. nam-^15 
que absentia legati remoto metu Britanni a^tare inter se6 
mala servituUs, confcrre iniurias et interpretando accen- 
dere: nihil profici patientia, nisi ut grayiora tamquam ex 
facili tolerantibus imperentur 5 singulos sibi olim:reges fuisse 
nunc binos imponi, e quibus legatus in sanguinem', procu-io 



1. Vermitit'] Ann. 14, :^9 «we- 
cesior (Bidii) Veran^s modicis er- 
cursibus Sihtrat pepulatus^ qnin 
uUra beilumproferret^ moriepro' 
hibitus esi, 

2. Paulinus'] sic A,P.l, ^, VeD. 
Alc.Rhen.; d\\\ PauUinus, deeius 
adversus Afonam expeditione y. 
Ann. 1. 1. et ibidern Ern. de hac in- 
sola, quae hodie Anglesey nomi- 
natnr. 

^.firmatisgue praesidHs} Peerl- 
kamp explicavit nationes firmatae 
praesidiis; sed participiiim y?nMa- 
tis non pertinet ad v. nationibus. 
j>raesidium interdum ipsum locum 
designat praesidlariis militibus fir- 
matum vel firmandum ; v. Boetlhsh. 
lexic. 

4. Menaml B Nomam, 

4. vires'} sic uterque codex et 
Rhenanus ci ingenio. Puteolani 
veterumque editionum lectionem 
viros olim revocavi, Walthero et 
Bachioobsecutis,sed nulla ratione, 
quamqaiim Ann. 14, 29 insula di- 
citur ineoHs valida, nam non so- 
lumi copiis sed etiam aliis rebus 



pnto rebelles adiutos esse ab inco- 
lis illius insulae. denique vires 
idem significat. infra c. 38 datae ad 
id vires. Hist. 2, 74 Vespasianus 
beilum armaqu^ et procuiveliuxta 
sitas vires drcumspeetabat, ver- 
bum ministrandi, in quo Waltherus 
oflfendit, similiter dicitur Hist. 2, 
76 nova guotidie beUo semina mi^ 
nistrat. 

^'Proficipatientia^l B sapienlia, 
8. tx facili tolerantibus'\ i. fa- 
cile. hanc dictionem et similes ex 
aequo^ abundanti cet. finxil Lati- 
norum lingua ad Graecorum con- 
snetudinem. v. Walch. emend. 
Liv. p. 163. Handii Tursell. 3, 653 
sqq. et Rothii excurs. p. 220. 

10. equibus-^ saeviret^ Erne- 
slius accusativum cnm infiniiivo 
corrigendum aulsaltem saeviatle^ 
gendum esse censet. sed 4ide quae 
contra monuit^Xruger in libro i/n^ 
tersuckungen aus dem Gebiete der 
/. Sp^h 45et2, 78. Exemplum 
avaritiae procuratoriae est Catus De- 
cianus, qua Britanni in bellum acti 
narranlarAnn. 14, 32. 



46 



CORNELII TACITI 



ralor 111 bona saevirei^ aeqaediscordiam praepositornm, aeqne 
concordiamsubiectis exitiosaro. alteriBS maDUS cenlariones, 
alterius servos vim et contamelias miscere. nihil iam capiditati, 
nibil libidini exceptam. in proelio fortiorem esse, qui spoliel; 
^ndnc ab ignavis plerumqae et imbeliibas eripi domos, afei^ 
krabi liberos, ininngi delectns, tamquam mori tantam pro 
patria nescientibas. qaantalam enim tran»sse mSkam, si 
sese Britanni namerent? mc Germauias excui^sse iugacn, 



1." praepositorum] Ven. prae' 
posttorium. 

1. aegue coneordiam'] GeSDems 
coniecit atgue idemque tentavitEr- 
neslius. Handii sententia, quam 
exposuit in Tars. 1, 194, haec est. 
, Jn aegue — aegue (^mparatio fit 
ex utraque parte vicissim — atque 
sensus inest hic: siye discordes 
essent praepositi sive concordes, 
aeque exitiosam esse conditionem 
subieclorum.*' 

2. alterius manus eenturioneSj' 
alterius servos] A, et codex Ursini 
alterius manus centurioniSy alterius 
servos; B alterius manum centu- 
rioniSy alterius servos; Put. 1,2, 
Ven. Alc. manus centurionis, alte- 
rius vim omisso Y. 'servos; Rhena- 
nus emendavit centuriones servato 
interpunctionis signo; hoctranspo- 
suit Boxhornius et ante eum Gro- 
noyius diatr. in Statium p. 264 et 
ad n. 1. eorumque lectio alterius 
manusj centuriones alterius vim in 
textum recepta erat. in prima edi- 
tione obtemperaveram codici A; 
nunc sequutus sunli Odofredum 
Miillerum, qui in censura mei libri 
hunc locum primusrecte constituit. 
Britanni queVuntur^quod binos ha- 
beant tyfannos , l^gatum et proco* 



ratorem, quorum ille in sanguinem, 
hic in bona saeviat. alteri^s manus 
(manum ferri non potest) quibas 
utatur esse eenturiones, alterius 
manus servos; et centurtones et 
servos vi agere; sed ab his veuri 
etiam contumeliosius esse. centii:- 
riones autem dki posse legali ma~ 
nus docet Cicero Verrin. 2, 10, %1 
comites illi tui delecti manus erant 
tuae. sed plurimum ad stabiliendam 
illam lectionem conferunt quae de 
saevitia Romanorum apnd Icenos^ 
qui regina duce hoc ipso tem- 
pore rebellabant, Tacitus ipse aar- 
rat Ann. 14, 31 r^jr leenorum Pra" 
sutagus ionga opuientia clarus €^- 
sarem haeredemduasguefiliasseri-' 
pserat , tali o^geguio rahiS regnwn 
et domum suamproculiniuriafore^ 
guod contra vertit^ adeo ut regnum 
per eenturioftes y domu9 per servo» 
velut capta vastarentur, 

5. imhellibus] A imbeeiliibus te- 
ste Broterio ; Maggtorani tacet. 

7. guantulum] recepi nunc co- 
dicum lectionem. Putedanus edi^ 
dit gmuUumy cptod vulgo legebator, 
eodem qoidem senlsu. v. Burm. ad 
Lucan. 3, 3911 et Matthiaeain ad 
Cic. p. 1. Manil. S, 14. 

8. GermetaiasJi Germanfme di« 



AGRICOLA. CAP. 15*16. 



47 



ei flamine, non ocean» defendi: sibi patriam, comiiges, 
parentesj iUi^ avaritiam et liuuuriam oausas belli ease; re- 
cessttros, ut diyus lulius reeessisseti modo virtatem maio- 
nim suorum^emubrentmr. iieve proelii unius aut alterius 
eveatu pavescerent: plos impetos, nmiorem constantiam 5 
penes miseros esse. ia« Britannorum etiam dees misereri, 
ijai Romannm daeem absentem, qui rekgatum in alia in* 
snla exercitam detinerent^ iam ipsos, qood difficilKmum 
fuerit, deKberare. porro in eiusmodi consiliis periculosius 
esse deprehendi quam audere. his atque talibus invicem 16 
instincti Boadica generis regii femina duce (neque enimn 



cuntur pro GerraaDis, qQomodo 
Britanniae ^ GaNtae, Handius in 
TursdL 1,415. 

!• defendi: sidi pairiam] Bltfl 
disUoguit defendi sibi patrittm. 
Coniugeg, 

3. ut dims tnUu%\ lulium ab 
hostibus divnm dici Eugelius vii 
sifoi persuadere potest. Peerlkamp 
boc voeabulum hic ideo miDUs alie- 
nuro putat a coosuetudiue loqueudi 
barbara, quia RomaDi vulgo sic 
appeliabaDt suos CaesareS) v. Er- 
bard ad PetroD. c. l;W, praeclpue 
autem luliura Caesarem. 

3. virtutem'\ haDC lecUoDem ex 
cod. A Broterius eitotavit silcDte 
Maggioraoio ; ex altero eodice ouoe 
Clemeos nobiseum communteavit. 
vulgo virtuM. sed uoa virtus, bei- 
lica, inteUigenda est. 

5. plut impetu» cet.] nescio qnid 
tandem Ernestiuaadsetttifttnr Aci- 
dalio, qui8uspicatnserat,pe9tf'«i^0« 
tuf bmissum esse aliquid, quod 
pertineat ad Remanes ofpooa- 
turque miierit» utramqne et in- 
petui et eQMBtemtiia bene se habel 



fin miseriSy qoibus plus impetos 
est propter desperatiooem, et plus 
etisDi coostaotiae, quia ipsis oullum 
amplius refogiura. 

7. reiegatum'] frustra tentat Li- 
psins religntum. per cootemptnm, 
ut Eroestius observat, missi aliquo 
retegati vocantur ant exsules. 

8. iam ipsos cet.] Lfpsius hanc 
senteotiam comparavit cum Hist. 
%f 77 ««»1 gui deliberantj descive- 
rnnt, verba autem quod difjicfue- 
rit referenda sunt ad c. \% in com^ 
mune nonconmlunt, 

10. invicem instincti] belli cau- 
sam prodit Tacltus Aon. 14, 31 sqq. 
eadem res narratur a Pione 62, 
1—13. de particula invicem cfr, 
Haodii Tursell. 3^ 453, 5 sqq. tVi- 
stincti i. furore quodam afflati;'sic 
c. 35 instinctos ruentesque, Add. 
%, 46. Hist. 1, 70. 4, 24. Dial. 14 
vixdumjinierat Maternus concita^ 
tus et velut instinctusy ubi Doederl. 
de synoD. lat. 1, 161 laudaveram. 

11 . BoadiM] II Voadieeay B Voa- 
r, P, 1, %y Ven. Alc; Rben. 



48 CORNELII TA^ITI 

sexiim in imperiis discenraDt) simpsere uoiversi J>eiium, 
ac sparsos per easteUa milites conseeiati expagnaUs pfae- 
si^ ipsam eoloniam inyasere nt sedem serviiotis. nec ul- 
Inm in bafbaris saeviUae genns omisit ira et victoria. quoi 

5 fiisi Paidinas cognito provinciae mota propel^ subvenisset, 
amissa Briiannia forei, qiiam unios proefii foriana veteri 
patientiae restitait, ieneniibns antia pleris^, qaos con- 

- scientia defeetionis ei propias ex legato iimor agitabat. 
Inc qnam egregias ceiera arroganier in deditos et ot 



Voadiea; alii aliler scribant. ea- 
dem yarietas est Ann. 1. 1. Uxor 
fait Prasntagi regis Icenorom ; de- ' 
victa vitam Teneno finiTit, in quo 
Bio recedit a Tacito, qui eammorbo 
consumtam esse tradit. 

1. iump$ere bellum] etpoetaeet 
scriptores ita loqnuntury ut nulla 
sit poetarum imitatio, quam esse 
olim diximus. sic Livius $umere 
dueiium, certamettj Sallustius lug. 
^O Bumere beiium dixit; Graeci aX^ 
QtiS&ou %ov noXefiop. 

4. fVt barbarii'] i. nullum genus 
saeyitiae qualis apud s. inter bar- 
baros esse solet; v. Rothii-eicurs. 
p. 237. 

4. omitit] P. 1, 2, Ven. Alc. 
amisit; Tulgatam lectionem, quae 
in libris scriptis esse videtur, dedit 
Rhenanus. 

4. ira et vietoria'] supersede- 
mus emendationibus Scriverii at- 
que Heinsii, quorum ille suspica- 
batur irata vietoria, bic ira vietO" 
ri$. est fv Sta Svotv; Y. Boettich. 
proleg. p. 80. Hand. Turs. 2, 476. 

5. eognito — motu] Yen, Ber. 
AIc. Rhen. ^n.eoeognito; prono- 



men omissum est in utroquecodice 
etinPut. let^. 

8. propttf«l ita A et B, P. 1, :2, 
Yen. AIc. Broter. Em. et recentio- 
res ; in editionem Rhenani irrepse- 
i^ipropriu$f operarum fortasse er- 
rore, qui a multis editoribus reci- 
piebatur. vulgatam sjc explicat Er- 
nestius. ^yPropiu$ h. e. magis, ma- 
ioresollicitudine. plustimebantJe- 
gatum ipsum, cuius acerbitatem et 
arrogautiam sciebant. propiora ex- 
quisite dicuntur, quaemagis ad dos 
pertinent adeoque magis nos solli- 
citant, vApropior eura apudOvid. 
MeUm. 13, 578." 

9. hiequumegregiu$te,i,'\ prov. 
hie gmum in A scilptum est nequa- 
quam et supra «dditum neque; in 
B locus ita scriptus agiiabat ne^ 
quaquam egregiu$, Caetera arro- 
ganter. tum in sequentibus mi$tu$ 
igitur Petroniu$ ABroterio quideqi 
referente, non item Maggioranio, et 
B teste Clemente, P. 1, ;2, Ten. ex 
hac codicum et editionum princir 
pum lectione noyam concinnaYit 
primus ni fallor Walchius, quan- 
quam eiusdeminyentiiaudem Wal- 



AGRICOLA. CA^ 16. 



49 



suae kn^poi iinuride «llor dnrius consnleret ; missnsPeiroBiBs <^^ ^'^ ^^ -^* ^ *^/ ^ ^ ^ 

Tarj^ianas tamqnani exolrabilior el delictis bostiam noyus 

eoqne poenilentia6 mitior, com|)ositis prioribns nihil ultra 

ansns Trebellio Maximo prorinciam tradidit. Trebellins 

segnior et nullis castroram experimentis comitate qnadams. 

corandi provinciam tenuit. didicere iam bari>ari^ quoque igno- 

scere vitiis blandientitus, et intenrentuS civilium armorum 

praebuit iustam segnitiae excusationem; sed discordia la- 

boratum^ quum assuetus expeditionibus miles otio lascivi- 



theras sibi vindicat, et haDC qui- 
dem : agitabat^ ne guamguamegre" 
giuBceteray — durius contuferet, 
Miif8u8 igitur cet., Teeeptam a Wal- 
Chero, Rothio, Bachio. sed pri- 
mum Haodius iu Tars« ^, A% mo- 
. nait Demioem veteram scriptoram 
huic dictiooi (i. cetera) guamguam 
adiuDxisse. tum id his verbis ne -> 
consuleret, si ex meate BritaDDo- 
rum dicta siat, aescio quid absardi 
ioesse opioor, quod ouper etiam 
demoostravitKaemmererio disser- 
tatiooe s. 1. p. 7. itaque retioai ve- 
terem lectiooem quae tum aPuteo- 
laoo tum a Beroaldo profecta est. 
Puteolaous ex suo codice dedit Mc 
^uumy BeroaldusofDisitparticulam 
fgitur, 

1. suaeguogue^ JLiuaeeiutgue. 

1. Petroniut TurpiHatsui] de 
hcfcv.AoD. 14,39. Hist. 1,6. de 
Trebellio Maximo Hist. 1 , 60. de 
Vetiio Bolanp AoD. 15, 3. ms%,%, 
65.79. 

%, et delictis h. novui] B novif, 
Picheua corrigebat ^frt delietit; Er- 
nestius proposnit isdelictis, mox 
io Put. 1 poenitientiae, 

^, uttraausHs} Bausis. 



n./. Jrinu U ^ y^Jji 



5. ii«//rir castrorum experimen- 
tis] experimeotum hoc loco dod 
sigoiGcat eveotum, ut Boettieh. !o 
lexico explicavit, sed usum rel bel- 
licae cuius erat imperitus. de ser- 
moois varietate v. Roth. exc.p.!277. 
sic Aoo. 2, 9 erat in exercitu Fla^- 
vius insignisfide et amissoper vuK 
nus ocufo. AoD. 6, 9 maiestatig 
postujtantur — cfari genus et gui^ 
dam sutnmis honoribus. 

5. ' comitate guadam curandi} 
curare est admioistrare et hoc loco 
absolute positum estutHist.^, 15 
^arploratores longius curabant^ 
Add. 11, !22 dein gliscentibus nego* 
tiit duo additi gui Romae curarent, 

6. ignoscere vitiis blandientibutj 
Doo puto vitiit bl, peodere a verbo 
igoosceDdi, sed est ablativus, atque 
ad ignoscere suppleodum est Ro-. 
maois. vitiorum autem deleoioieDta 
eDarraolur c. ^l extr. 

8. iustam tegnitiae excutaliO' 
nem'} B iuttam saevitiae excusa^ 
tionem, — Excusabat se Trebellius 
ideo DOD ducere io hostem, oe si- 
mul et civili et exteroo bello urgere- 
tur imperium et vires atterereotur. 

YlilDUNe. 

4 



H/t^ ^*-vt.^V 



'^.e 



/ 



/ 



tuu'. 






^.7 



'/y. 



50 



COENELII TACITI 



ret. TrdieUia4 fuga ao laUbris Viiata exerdlas ira iBde- 

coms atqae bumilis precario mox praeroity ac velat paeli, 

exercitus liceatiam, dax salatem, et seditio sise sanj^une 

stetit* nec Vettios Bolanos manentibas adhae civilibns 

5bellis agitavit Britanniam disciplina. eadem inertia erga 

. hosles^ similis petolantia eastroram, nisi qaod iDnocens 

Bolanas et naliis delictis inyisns caritatem parayerat loco 

17 aactoritatis, sed ubi cum <»tero orbe Vespasianas et Bri- 

tanniam recaperavit, magni daees, egregii exercitas, mi- 



1. indeeorut] AtiBindeeoria^ 
qaam formam olim et asa Yirgi- 
liano et testimoDiis grammaticoram 
tuebar. sed memor eorom qaae 
Peerlkamp monutt eam in textum 
recipere dabitavi. nam nallas est 
locus abi nominativas nameri sin- 
gularis generis masculini legitnr. 

2. preeflrio] i. lore, ut plene \t^ 
gitnrGerm.44; exempla Um Rbe- 
nanus coUegit in tbe^ro loeut. 

2. ae velut paeii} f . snnt. simf- 
lis orationis formatio, sed plenae 
oratfonis est Hislor. 2, 15 «<? veiui 
paeHt indueiit — Viiettiani retro 
— revertere. 

3. eisediiiol sic uterque codex, 
et B praeterea saiute, vulgo haee 
teditio, particula et habet vim con- 
clusivam et explicanda est et ita^ 
et «fc, und go. v. Hand. Tnrsell. ^, 
484. 

4. tietiij non est quod substitit, 
cessavit, ut Bacbius interpretatur; 
sed ttare de pretio InteHjfendum 
est nt io formulis magni^plurissla- 
re. Hisl. 3, 53 maiore damnoy plu- 



rium urhium exeidHg veterem ei- 
tium diteordiat rei publieae mie- 
titte, 

4. Vettiut Boianut"] A(at8aiHii 
e. 8) Puteol. Alc. Rhen. Veetiut 
Voi. 

5. ditcipHna'} B diteipHna et ea- 
dem, — Adulatlonis ergo arguen- 
dus videtur Statius, cum Crispf- 
num Bolani filium ita alloquitar 
Silv. 3, ?, 53 aliit Deeii reducet- 
que Camilli Monttrenlnr ; tu ditce 
patrem quantutque nigrantemflu- 
ctibut occiduit fettoque Hyperione 
Thuien intraeit mandata gerent- 
et mox ibid. 142. Brot. 

6. niti quod] cfr. ad c. 6. 

9^ reeupermvitji sic A et ediltO' 
nes veteres. aHi cum Lipsio reei' 
p^rapit, Ante hanc principem bdlo 
civiliJnter Othonem et TiteUium 
ubiqoeturbatumest; Tespasianns 
concnssum Romanorum imperium 
deauo firmavit. 

d. magni ducet'] est ellipsis V. 
apparaere sive conspiciebantur, a4 
placet BoeUich. proleg. p. 87. 



AGRICOLA. CAP. 17. 



51 



niila hosUom spes. et terroFem stalim intdit Petilius Ce- 
rialis Brigantom eiyitatem, quae Qumerosissima provinciae 
totiQS perhibetnr, ag^gressns. multa proelia et aliquando 
non incmenta, magnamqne Brigantum partem aut victoria 
ampIexQB est aut bello. et quum Cerialis quidem alterius 5 
saceessoris curam famamque o1>ruisset, sustinuit qno^_. 
molem lulius Frontinus, vir magnus quantum licebat, va* 
lidamque et pugnncem Silurum gentem armis subegit super 
virlutem hostinm locorum quoque difficultates eluctatus. 



1. etterrorefH] ei, qnasi ana- 
cnisis, praemiuitar ei verbo, qaod 
cum graviori voculatione pronuo- 
iVandumestetin seotentia principa- 
tum obtinet. Handius in Tursell. 
%, 48S. 

1 . Cerialit] A CaereaH$^ B, P. 
1; 2, Alc. Rhen. CereaHt; et sic 
etiam infra. 

%, Brigantum eivitatem] Jl Bre~ 
gantum et mox Bregantium; B in 
utroque loco Bregantum^ non Bre- 
gantium utrefert Broterius. 

3 .perMbetur} Bperhideret ; Ven. 
pro/Ubetur, V. Drakenb. ad Sil. 
Ital. 4, 548. Rubnlt. ad Vellei. %, 
106, H. 

4. aut vietoria amplexut ett aut 
betlo'] sicuterqnecodex; a Puteo- 
lanoomissum erat v. ett. Ceria- 
Hs magnam terrae partem oceupa- 
Tit tum incolis in potestatem red- 
actis et derictis tum bello infe- 
rendo; 

5. etguum Cefiatis] ^uum ab 
Qtroque codice male abest sensus 
est hic. quamvls Cerialis res tam 
praeclaras gesserit, ut etiam alius 
suceessoris (atque Frontlnus fuit; 
tlter enim est vtt^og tiq, ein ande^ 
rer^ qod Jeder andere,) curam di- 



llgentiamque superare itaque fa- 
mam, quae ex magnis laboribus et 
rebus praeclare gestis orirl solet, 
obscurioremredderepotuisset; ta- 
men etiam Frontinus ipsl parem 
sese praestitit neque mole obrutus 
est. guidem non frlget sed malo- 
rem vim vocabulo Cerialis addit; 
eademque ratlone quoque augetvim 
verbi sustinuitj quod oppositum est 
alteri yerho obruitset. verbum oftrtt- 
>»<ft illustrarunt Gebhard. ad Com. 
Nep. 4, 1, 1 et interpretes ad Valer. 
Flacc. Argon. 1, 319. sic Infra c. 
46 oblioio obruet. 

6. obruittef] P. 1 obruitte, — 
tuttinuit quoque] B tuttinuitque» 
— vaKdamque'] P. 1 vatidatque; 
P. % et Ven. validantque, 

7. quantum lieebat] haec perti- 
nent ad v* vir magnut. Frontinus 
tantus fuit quantus pro temporum 
ratione fieri potuit. 

9. loeorum quoque] slc uterqoe 
codex et Rhenanus ex emendatio- 
m ; Puteolanus scripser&t loeorum* 
que quod et ego olim revocavl et alll 
me secuti. 

9. t^fjieuitqtet eluetatutl sic 
Hist. 3^ 59 nivet ebtctantibut* 



52 



CORNELII TACITI 



18 Hunc Britanniae statam^ has bellorum vices me- 
dia iam aestate transgressus A^cola invenit, quum et 
mitites velut omissa expeditione ad securitatem et ho- 
stes ad occasionem verterentur. Ordovicum civitas haad 
5muIto ante advenlum eius alam in finibus suis agen- 
tem prope universam obtriverat. eoque initio erecfa 
provincia et quibus bellum volentibus erat, probare exem- 
plum ac recentis legati animum opperirif quum Agricola, 



4. vfirtereHtur] k uterentttr, quod 
neque mihi displicuit et a Beckero, 
Peerlkampio , Wallhero, Rothio» 
Bachio receptum est. sed nullo 
modo recte dici potest : guum ute- 
rentur expeditione velut omttsa et- 
tet; ioterposita illa verba sunt 
ablativus absolutus. verti ad oc- 
cationem interprete Hertelio est 

^(^inea&cu TtQoq xouqov i. videre et 
exspectare , quando occasio rei ge- 
rendae detur. sic oceatio c. 14 et 
7A. ceterum Waltherus et Bachfus 
totnm locum male interpungunt; 
nova sententia incipere debet ver- 
bis Ordovicum civitat* 

4* Ordovicum civitat] sita erat 
e regione Honae insulae, ubi nunc 
comitatua Montgomery, Merioneth, 
Caemarron, Flint, Denblgh. ' 

5. infinibttt tuit agentem'] agere 
saepius absolute dicitur de copiis. 
Hist. 1, 74 eatgue, guae Lugduni 
agebant^ eopiat tpecie tenatut mi- 
9it. Ann* 2^\1 agnitum a CAau^ 
eii inter auxiHa Romana agen- 
tibut, 

6. eogue initio] eogue nOn esl 
ideogue^ qua de significatione v. 
Hand. Tursell. %, 410, sed prono- 



inen pertinet ad substantivum ini" 
tio, verte : und durch dieten gliick^ 
lichen Anfang (i, det AufttandesJ 
taurde die Provinz aufgeregl, 

7. et guibut] sic uterque codex, 
receptum a Broterio, Emestio, aliis. 
Puteolanus scripsit ut guibtit qtiOiX 
cum aliis ego quoque in prima edi- 
tione dederam. sensum bene ex- 
plicavit Rothius. guibut^voleH- . 
tibut dlctum est graeca constrii- 
clione de qua cfr. Matthiaeigr. § 
388, e et BuUm. gr. § 133^ 18. slc 
Hist. 3, 43 Maturo ceteritgue re- 
manere et in verba Fetpatianiadigi 
volentibut fuit, Sall. Jug. 84 «m- 
gue plebimilitia vttienti putabatur^ 
ad quem locum v. Kritzium. 

8. acrecentit'] hoc habent codi- 
ces Vaticani, Puteolanus, Alciatos; 
aut primus dedit Rhenanus^ tam 
ceteri ; Bipont. et Engel. partica- 
lam prorsus omittunt; recentiores , 
fere omnos me ^ecuti sunt. de sl- 
gnificatione particulae quae verti 
i^oiesi gleichvoMy v.Hand. TnrselK 
1,488. 

8. guum Agrieola'] uterque co- 
dex cum pro tmn quod inde a Pa- 
teolano edebatur. in prima edi- 



AORICOLA. CAP. !8. 



53 



qiiamquam transxecta aestas, sparsi per provinciam nti9ieri, 
praesnmpta apud militem iliius anni quies, tarja et contra- 
ria belluin inchoaturo, et plensque custodiri suspecta potius 
videbatur, ire obviam discriniini statuit. contractisque k- 
gionum vexillis et modica auxiliorum manu, quia in ae^5 
quum degredi Ordovices non audebant^ ipse ante agmen, 



Uooe oblitus erani lectionem codi- 
cls A coromemorare* duuc illa 
coniunetione rccepta et mutalo in- 
terpaDctionissignoconcinnilasloco 
reddila est. 

1, trantvecla aetta»'] ila scripsi 
cum^ utroque codice, Puteolauo, 
Alciato et sic recentiores; reliqui 
cum Rheoano trantacta, at tram^ 
vehi nonouDquam de teropore di- 
cUur ; sic Hist. ^, 76 abiit et trant- 
veetum eut tempus, 

1. uparui per provinciam numeri'\ 
i.numeri militares, cohortes, ma~ 
nipuli, cet. Hist. 1, 6 multi adhoe 
numeri e Germaniay quot idem Ne- 
ro — revoeaverat, Plio. epist. 10, 
38 (de tiroDibus) nondum ditfributi 
*n numerot erant. SuetoD. Yespas. 
6 et tunc guidem compretsa res est 
revQcatit ad officium numeris, fru- 
8fra Igitur quamquam probaule 
Grutero UrsiDUS tentavit innumeri, 

%, tarda — inchoaturo] Ven. 
incohaturo, haec verba in apposi- 
tione posita sunt. tarda autem 
sensu transitivo dictum) ul a poeta 
tarda podagray tarda teneciut, 

3. et phritque — videbatur] i. 
e. plerique legati, tribuni, cense- 
bant melius fore, sl suspeclae pro- 
vinciaeptrtespraesidiisimpoueudis 
custocUrenturcaverelurque, uequid 



movere pQSsent, ut recte capit Pi- 
chena. Ern. 

4. iegionum vexilKs] alii cuiu 
Virdungo intelligUDt veteraDos qui 
post vjgiuti stipeodiorum anuos ex- 
auctorati sub vexillis suae legiouis 
maoebaDt, dooeciustemitterentur; 
cfr. Walch. ad h. I. alii vero curo 
Gronovio partes legionum esse di- 
cunt, quae ab legionum suaruni cor- 
pore ad tempus discedebant et sub 
vexillis agebant; v. Ucrtelii excur- 
sum dc vexillariis. 

6. degredi] digredi A et omoes 
edliiooes aote Acidaltum et Piche- 
nam, qui hoc corrigebant, quod 
Clemeos io altero codice legisse vi- 
detur. illud ego io prima editioDe 
male receperam. 

6. ipte ante agmen] periculi si- 
militudo magis io eo cernebator, 
quod dux equum dimitlebat. ipse 
Agricola C. 35 dimitto equo pedet 
ante vexilla conttitit, SallusL Ca- 
til. 59 dein remotit omnium equit^ 
quo miUtibut exaequato periculo 
animut amplior estet, ipte pedet 
exercilum inttruit. similia SUDt 
in Caesare b. g. 1, 25.* Liv. 2, 20. 
praestaret io Tacito pedet anie 
agmen, litterae mOdo suot iraos- 

pODCUdaC. PBERI.KAMP. de usu 



54 



C0RN6LII TACITI 



. ^o ceteris par aniiniis sinuli pericnlo essei, erexit aciem; 
caesaqae prope miiyersa gente, non ignarus insiandum fa- 
aiae 9c, proni prima cessisseni, fore nniversa, Monam ia- 
sdlam, cnius possessione revocainm Paulinnm rebellioae 

Sioiins Briianniae snpra memoravi, redigere in potestatem 
animo iniendit. sed, nt in dubiis eonsiiiis, naves deerani; 



pracpositioois anle v. Rothiam p. 

i. erexit aciem] erfgere aefem 
est in ardaom versas montem du- 
cere ut apad LiTium 1, 27 iMde^ uM 
MatfM 8ubi88e 8e8e ratu8 e8t, erigit 
totam aeiem, 3, 18 /lune ducem 
gecuti nequicguam reclamatUibu8 
tribuni8 in clivum cttpitoHnum eri^ 
gunt aciem, sed et saepius sic Ta- 
cilus. Gronot. Hist. 3, IVerigere 
aciem per adoer8um coUem, 4, 71 
aciem in coflem erigere, Agric. 36. 
Liv. 9, 31. 10, 26. 

3. ee88i88ent,fore universaji A 
et R ce88i88ent terrorem caeleri8- 
fore universa quod Peerlliamp rc- 
cepit; sed hoc nihii est. itaque 
Reclierus et qui eum sequi solent 
vocabulo unioersa reiecto scripse- 
runt terrorem caeteris fore. ego 
etiamnunc retinui Puteolani lectio- 
nem quamvis mihi displiceat v. 
universa^ quod non recte opponi 
potest vocabulo prima. sensus re- 
quirit cetera vel simile quid. codi- 
cum autem lectionem propterea 
spernendam esse duxi, quia verba 
prout prima cessissent alius rei 
mentionem postulant quam terro- 
ris; id quod similes sententiae te- 
stantur. Hist. 2, 20 extr. gnarus 
ui initia belli provenissenty famam 
in ceterafore, Cic. ad Attic. Id, 
18 ut male posuimus initia y sicce^ 



tera seguentur^ quem locum Peerl- 
kamp laudavit. 

3. Monam'] R Nomam ut supra 
c.14. 

4. cuius possessione] Ripont. 
Engel. Schlneter. a cuius pogg,^ 
qaod etiam ego in prima editione 
scripsi , sed nulla causa. v. Zumpt. 
gr. § 468. possessio autem est actio 
rov xratf^a», possidendi sive occu- 
pandi (v. Gronov. et Oberl.ad Ann. 
2,5); nam possidere interdum est 
occupare. Caes. b. g. 4, 7 vef siBt 
agros attribuant vei patiantur eos 
tenere^ quos possederint. Sallust. . 
lug. 18 ac postea — possidere ea 
foca , quae proxume Carthaginem 
Sumidia appeffatur, eod. cap. extr. 
denique Africae pars inferior pfe- 
raque ab Numidis possessa est. Liv. 

'24, 25. 31, 31. Tacit. Hist. 3, 8 
et59. 

Q,animointendii] Herteliusad- 
monuit saepius dici animum inten^ 
dere; sed ita loqui Tacitns hoc loco 
non potuit, nam obiectam quodvo- 
cant est Monam redigere in pote^ 
statem, attamen rarior esse videtur 
illa dicendi formula. Cic. Pbilipp. 
10, 4 si enim C, Antonius^ quod ani- 
mo intenderat^ perjicere potuiSset, 
Liv. 1, 25 itaque ergo erecti suspen" 
sique in minime gratum spectacu"- 
fum animo intenduntur, 

6, sed — tran8vexit\ R cumpa- 



AGRIGOtA. CAP. 18- 



55 



ralio et constanlia dueis transyexit. ^epositb <Hiuubu8 s^r- 
einis lectissimos aaxjliaiiiUD) qoibus nota vada et patrius 
nandt usns, quo simul seque et arma et equos regunt, ita 
repente immisit) ut obstnpefaeti bostes, qoiclassem, qui navis^ 
qoimare exspeetabanf, Dibilardiiamaatinvictum crediderijit t 
sic ad beUum venientibus. ita petita pace ac dedita insula 
clami^ ac magnus baberi Agricola, quippe cui ingredienti 
provinciam^ quod tempus alii per ostentationem aut offi- 



renthesi et sine fnterpaDctk>nee0ff- 
BiMiif (navet deermnf} raifo ei qaae 
scnbendi ratio proposita erat in 
epbemer. litter. lenens. a. 1816 p. 
74 et Doederleinio olim placuil. ha- 
bet qofdem haec lectio quo se com- 
nrendet, mihi tamen sernpalam 
facit particula $ed, Gronovius Ta- 
citum scripsisse suspicatur in ««• 
biiit conMiiiigy quod Emestius pro- 
bavit. Pichena duplici modo cor- 
rigit vel supplemento ged guoniam, 
uty vel interpunetione »e<f — naveg 
deerani, Hatio cet. Acidalius loco 
medetur transpositione^ na^ee de^ 
erant; ged utin d, e. ratio cet. nihll 
mutandum esse certatim mona&- 
runt interpretes. ad v. ut in duhiig 
congiiiig supplendum esifierigo/et. 
naves autem deerant, quum Agri- 
cola contra Ordovices proficiscens^ 
eas non paravisset ; non enim ne- 
cessariae erant. consilium vero in- 
sulae !n potestatem redigendae ex- 
peditione feliciter peracta cepit. 

1. ducig trangpexit] h dueig 
tranarf extra depogitig^ 

%, leetiggimog auxiHarium\ Bri- 
tannoftun potius, qaam quosLtpsius 
volebat Batavorum. Britannis nota 
sunt soa vada, Britanna vada minus 



Batavis, nisi circa illa loca aiiqaam- 
diu faissent versati. quod Tacitus 
monuisset. Agricola c. 29 in exer- 
ciifu suo habebat Britannos longa 
pace exploratos. id ipsum dolet 
Calgacus c. 3;^. Pberi.kamp. de 
Batavis v. Ann. %, 8 et Hist. 4, \%. 
de Germanis Hist. 5, 14. 
H. patriug] Bpriug. 

3. gegue et arma et equog] de 
concursu pairticularum gue — et^ 
ety. Passov. ad German. 40. 

4. navig] sic A, Vulgo navegi 
illa forma legitur etiam Ann. %, 70. 
Hist.:^, 15. 

5. gui mare exgpeetabant'} Bi- 
pont. Engel. Schliiter. regpeeta" 
bant; Ritter. gpectabant. sensum 
anaphorae optime explicavit Ro- 
thius; m«rre significat: Bewegung 
deg ganzen Meereg, 

5. invictum'] i. qaod vlnci non 
posset, dvintitov. V. Kort. ct Krilz. 
adSallust.Iug.76, 1. 

6. petitapaee] Bpotita.^ 

7. eiarug ac magntig /taberi} sic 
Harius in Sallust. lug. 92 magnug 
et claruM antea^ maior et elarior 
haberi coepii» 

8. autof/kiorum) et offtc.B. 



56 



CORNELIl TACIXl 



ciwrBm ambitiim trai^igaiil, labor elperleiilimi placiibset. nee 
Agricda prosperitate reruai in vanitalem asus expeditionem 
aat victoriam vocabat vidos continaisse; ne laareatis. qai« 
dem gesta prosecutiis est. sed ipsa dissimulatione famae 
5fomam auxit aestlmantibns, quaBta futuri spe lam magiia 
tacuisset. 

19 Cetemm animorum provinciae pmdenssimnlqaedoctus 
per aliena experimenta parum profici armis, si iniuriaci se- 
querentur, causas bellorum statuit excidere. a se suisque 

loorsus primam domum suam coercuity quod plerisque haud 
minus arduum est, quam provinciam regere. nihil per 



3. ne laurtaiU proseeului eU^ 
B uec, iDtellige iiUeris, qaas laarea 
ornatas (Plia. hist. nat. 15, 40 ib. 
Harduin^) Romam ad imperatorem 
senatumque mitteret. nam victo- 
ria de hostibus reportata (um litte- 
rae ad senatum missae, tum mili- 
tum lanceae et pila lauri ramis in- 
Yolvebantur. Hist. 3, 77 fpse lau- 
ream geitaeprotperereiadfratrem 
tnigii, Liy. 5, 28 litterae a Postu- 
mie laureatae iequuniur^ abi V. 
Interpretes. ' 

5. aesiimaniibus] estdativas; v. 
Roth.p.3^. ^^;^ 

8. ejrperimental A. exempla^ in 
margine experimenta, Ann. 12, 
14 quia experimenti* cognitum e$t 
barbaroM malle Roma pelere reges 
quam habere» Dialog. 34 erudi^ 
tu8 et assuefactui alieni* experi- 
mehiis. 

8. iniuriael B incuriae. 

9. exdderej Aldus, Lipsius, alii 
exMcindere. Rhenaoas» qui in textu 
valgatam habet, in castigationibus 



ait, „sive excidere pro reeidere le- 
gas sive exscindere, parum refeit.** 
sed V. Menckenii observ. 1. 1. s. v. 
exscindo et Oernhard. ad Cicer. de 
senect. 6, 18. 

9. a 9e tuisgue orftft} compa- 
r^ndus cam Tacito hicestluvena- 
lis in sat. 8, 87 sq. in quibus ca*- 
dem proconsolum vitia reprehen- 
duntur. Pebrlk. conferri possont 
etiam praecepta Ciceronis adQain- 
tum fratrem epist. 1, 18. 

10. prifnam] edilt. Francof. Co- 
lon. I. Frid. Gronovios, Ryckius 
primum, _^ 

10. eoercuit] P« 1, 2 coeratj 
Ven. coeranty Beroald. Alc. coer- 
ceatf lectio vulgflta est a tacita 
Rhenani correclione; e codicibu^ 
nuUa varietas enotata. 

li. niAii — publicaeret] intelU- ^ 
gendum esse agere iam viderat 
Rhenanus; lacanam expIeveniDt 
Bipontini, £ngelius, Oberlinas.alii. 
de ellipsi v. Walch. ad h. 1. et B6t- 
tich. lexic. prolcg. p. 85. sloetiam 



AGRICOLA. CAP. t9. 



87 



liberios servosqne pidilieae rei; non sln^tis privalis nec.ex 
commeadatione ant precibiis eentarionum milites aseire, sed 
opUmnm qnemque fidissimum poiare; omnia seire, non om- 
nia exsequi; parvis peccatis veniam, roagnis severitatem 
conunodare, nec poena semper^ sed saepius poenitenUa con* 5 
tentus esse; ofGciis et administrationibus potius non pec- ./ ^.. ^. 
catnros praeponere quam damnare, quum peccassent. fru- 



r- 



Cic. Philipp. l, % nihilper gena-' 
tum, muiia et magna per popuium^ 
ei abtenie populo ei invito, 

1. tibertot] A iibero8. — mox 
yen. preefpibut pro precibus, 

H. centurionum wilites ateire] 
▲ centurtonem; tam A et B neteire 
pro ageire^ quod habent Puteola- 
nas, Beroaldus, Alciatus, Rheoa- 
nns. alii adtdre alii accire scfi- 
pseruDt. ?. etiam Heynium ad 
Yirg. Aen. 12, 38. Locum plane 
integramErnestins cumaliis teutat 
atque tai^iiciiexpeditionum comites, 
male ; sermo est enim de re mili- 
tari, non de disciplina domestica. 
primum dictum erat de severitate 
in familiam, tum de rei publicae 
negotiis; deinde scriptor ad rem 
militarem transit. loquitur aatem 
de militibus adscriptivis s. super- 
vacaneis (ErtatzmanntchaftJ^ ex 
quibus ne alii in tegionarios assu- 
merentur nisi optimi^ Agricolffca- 
vebat. T. Walcb. ad h. 1. 

3. fidittimuKi} sie uterque co- 
dex ; ex A iam receperunt Becke- 
ms, alii. Pateolanus et reliqui^^ 
delittimumj in qqo molestam quan- 
daoi taotologiam agno>it Docderl. 
io latin. s^non. 5, 255. 



3. tton omnia exsequi] ertegui 
hic hniAitpunirey uieitciy qaa signi- 
ficatione non utebanturCiceroeius- 
que aequales. Saeton. lul. 67 de- 
iirta negue obtervabat omnianegue 
pro modo exeeguebatur» Tespas. 
14. Calig.l2.Liv.3, 13. 

4. teeeritatemcommodare'] zeag- 
roa In his verbis notavit Bothias p. 
273. 

6. non peceaturot praeponerej 
ita codices Yaticani ; Ursini codex 
ordine inverso praeponere potiut 
non p. illud receperant Broterius, 
Ernestias et omnes recentiores. 
verbum praeponere desiderator in 
editionibusPuteolani, Alciati, Bhe- 
nani, Francof. et Colon., quarum 
in roargine est ,,scilicet existimans 
sive ducens.** Muretus facit cum 
codice Ursini , cuiQs tamen lectio- 
nem ignoravit. Gronovius scripsit 
officiit et adminittrationijbuti im^ 
ponere non pecc, quam d. idemqae 
verbum Gesnerusi intelligendum ' 
essecensuit, Pichena voluitpr^y^- 
Jicercy quod Ursinus in alio libro 
scripto nescio quo se legisse affir» 
mavit, atque aut hoc verbum aut 
simile deesse notatur in roargine 
editionis Plaotinae. 



58 



CORNELII TACITI 



neati ei Iribatomin aiiciioiiem aeq[iuditate mttneruiii mol- 
lire cireumdsis, ^uae in qnaestam reperta ipso tributo gra- 
yius tolerabantur. : namqiie per ludibrium asttidere elausis 
horreis et enwre idtro finiBienta ac vendere pretio eoge- 
5bantar. deyortia itinerom et longinqidtas regionum inAir 



1. trfbuiorum auciionem] sic A 
in texta et in margine ,,al. exaeiio^ 
nem^*'*' atqae hoc Yocabalam B ha- 
bet in textu; in margine eitisdem 
codicis Tolgatam lectioaem exstare 
Broterias dicit, Clemens tacet. mu- 
ciionem Puteolanas, Aleiatas,Bhe- 
nanus, Bemeg. BroCer. alii. in 
castigationibas Bhenanus malait 
exaeiionem ideroqaeplacuitLipsio, 
Emestio, Bipont, Oberl. aliis. utra- 
' qae lectio defendi potest, sed eam 
retinui quae ab historia firmatur. 
aueiio non est vendiiio,ui Heinsius 
explicat, s^d tribota recenter aTe- 
spasiano aucta intelliguntur. Sae- 
ton. Tespas. 16 non enim cSnien- 
iut^omistajiub Galbaheetigalia re^ 
voeaste, nova ei gravia addidiute^ 
aultitte tributa provinciitj nonnul- 
iit et dupKeatte, eadem de Yespa- 
siano traditDioCassius 66, ^ noXXd 
dk nal tiXti Ta iih ttwa ixXtXei/ifiiva 
dvivediiJatOy td dk xai vofiit^6f*eva 
TtQoffeTtriv^riffi. munera au(em sunt 
ipsa vectigalia et tributa quae prae- 
stantur. 

1. aequaUtate'] K.inaequaliia'- 
tem a Rothio et Bachio receptum ; 
Muretus et Acidalius aequitate, 
Agricola munera aequaliter distri- 
buit ut eorum anetio minus fieret 
«noiesta. 

1. munerum] P. 1, ji, Ven. Be- 
roaldus numerum; Alciatus ni fal- 
lor correxit. 



2. cireumcitit quae] sic A; B 
cireumcititque in; P, 1, 2, Ven. 
Ber. Alc. circumeitit (sive circuu" 
citit ut est in Put. 2) in quaeslum 
reperia quae ipto; Rhenanus rela- 
tivoffl quae transposuit. 

3. namque per iudibrium] Ven. 
iudibrum, — Clauta horrea suot s 
privata horrea provincialibus pro- 
pria, quaepro arbitrio praefectorum 
vel publicanorum claudebanlor. lU 
provinciales impediti suis ipsoram 
frumentis uti cogebanUir fmmeDta 
ex Romanorum sive publicis hor- 
reis oltro emere. huc accessit quod 
sua fraiQenta pretioaRomaniscon- 
stituto vendere debebant. — cete- 
rum uitro aumquam signi6cat tn- 
supery noch obendrein^ ut Bachius 
explicavit; cfr. Roth. ad n. 1. 

4. vendere pretio] uterque co- 
dei. ludere pretio ; Gronovius ven- 
dere parvo , Muretus pendere pre- 
tiumj Virdungus vendere praedia. 

f 

5. devoriia] A, Puteoianos, Ber. 
Alc; Rhenanus divortia, de ho- 
ram verboram confusione et quid 
verum sit v. Drakenb. ad Liv. 1, 
51,8. Schaefer. ad Plin. epist. 1, 
4, 3. Resplcit autem Tacitus ad 
framenti aestimationem, qua de re 
Cic. in Verr. 3, 82, 189 haee aetii- 
matio nata ett iniiiononeTpraeio» 
rum aut contuium ted ex armiorum 



AGRICOLAv CAP. 1^!^. fi9 

cebatur, ul eivitales prdximia bibeniis in ri^nota ei avia 
deferrent, danec, quod omnibus in prompta erat, paucis 
Ittcrosum fieret. 

Haec primo statim anno comprimendo egregiam fa*20 
mam paci circumdedit, quae velincuria^velintolerantiaprio-s 
rum haud minus quam bellum timebatur. sed ubi aestas 



aigue civitatum eommodo, nemo 
emm fait initio tam impudenSy gui, 
eum frumentum deberetur, pecu- 
niam pouceret, certe hoc ab ara^ 
tore primum est profectum dut 
ab ea eivitatCj cui imperabafur: 
cum aulfrumentnm vendiditsetaut 
gervare vellei aut in eum locum^ 
guo imperabatury porlare nollet^ 
petivit in beneficii loco etgratiae^ 
ut sibi pro frumento quanti fru- 
menium esset dare liceret, ex hu' 
iusmodi principio atgue ex Ubera' 
litate et accommodatione magistra- 
tuum consuetudo aestimaiionis in- 
Aroducta est, secuti sunt avariores 
magistratus , gui tamen in avari- 
tia sua non solum viam* guaestus 
inveneruntf verum etiam exitum ae 
rationem defensionis, insliluerunt 
semper in uUima ac difficiUima ad 
portandum loca frumentum im- 
perare, ut veeturae difficuUate ad 
quam veUent aestimationem peroe- 
nirent, 

1. proximis hibernis} praeposi- 
tionem a, qaom codices omittant, 
Pateolanus inserait; sed ne op- 
posilio quidem eam desiderare vi^ 
detur. 

2. deferrent'] ita codices et om- 
nes editiones veteres; referrent 
Em. Bipont. Engel. Oberl. , fortasse 



typothetarnm errore, quem Seebo- 
dius correxit. 

^. donee — fierel] frumentum 
omnibus et incolis et militibus 
in promptu erat ibi^ ubi messes, 
ubi horrea aratorum, unde vero per 
ludibrium in remota transferrelu- 
bebantur suo damno, praefectorum 
aut publicanorum lucro. Oberl. 
de constructione particnlae donec 
primum egi in ephcmer. litter. le- 
nens. a. 1893 p. !267, tum in anno- 
tatione ad Dialog. p. 94. 
- 4, famampacicircumdedii] Hist. 
4, 11 erantgue in cioitate adhue 
turbida et novis sermonibus laeia^ 
gui principatus inanem ei famam 
eireumdarent, Dialog. 37 Catilina 
et Mih et Verres et Antonius hane 
illifamam eireumdederunt, Peerl- 
kamp comparavit Graeporum ns^i^ 
^dXhaS^ou et notavit Longini ex- 
emplum desublim. 1, 3 Ta«^ iavtdiv 
ntqtf^aXov €VxXHaiq zov cuWa. 

5. vel incuria vel intoleranlia'} 
ita rescripsi ex ntroque codice; in 
Puteolani et Alciati ediMonibus 
omissum est alterum vei et scri- 
ptum incuria intolerantia ; Rhe- 
nanus in castigationibusemendaVit 
incuria vel toleraniia atque haec 
erat lectio vulgata. incuriae bene 
opponitur intolerantia^ quam Ta- 



60 



CORNELIL TJLCITI 



advenit, contracto exerdtu multas in agmine laudare mo- 
destiam, didectos coercere: loca castris ipse capere, aesta- 
aria ac silvas ipse praetentare, et nihil interim apad ho- 
stfts quietum pati, quo, minus suhitisexcursibuspopularetur, 



citns iam sapra (c. 16) Dotayent. 
Toeabnlam aatem eodem seasa Ci- 
eero osarpat p. Claent. 40, 1 1% guis 
eum eum ilia Miiperbia atgue intole^ 
rantiaferre •potuittet ? de re ipsa 
cfir* c. 30 ub4 solitudinem faciunt^ 
pacem appeliant, Aon. 12, 33 
transfert bellum in Ordovicat ad" 
dititguCy gui paeem noslram me- 
tuebant, novinimum casum expC' 
ritur. 

1. multug in agmine'] ita B et 
codex Ursini ; A teste Maggioranio 
miHtum in agmine; Puleolani edi- 
tiones multum inagmine: laudare 
qaod etiam Alciatus etRhenanns de- 
derunt eiecto tantum interpunctio- 
nis signo. in castigationibus Rhe- 
nanus proposuit militum in agmine 
iaudare modeHiam^ quod recepe- 
runt Emestius, Bipont. Oberi. alii. 
Broterius admisit quidem nostram 
lectionem, addere tamen mavult 
mililum ante V. laudare, idem 
usum adiecti^i muttut exemplis nr- 
mavit ; nunc adde Rothium p. 206. 
Sic infra C»37 freguent uktgueAgri^ 
cola^ Ann. 14yJ56 rarutper urbem, 
Sall. lug. 84 multut ac ferox iu" 
gtare. porro comparandi sunt hi 
loci. Hist. 2, 5 (Vespasianus) an- 
teireagmen^ locmn catiris capere, 
Ann. 3, 9 tA agmine atgue itinere 
erebro te miiitibu» ostentare, 6all. 
lug. 45 (Metellus) in agnUne in pri- 
mit modOf modo inpostremig^ gaepe 



ia medio adettCyne guitguam ordime 
egrederetur, 

%, disiectog eoercere] ditieeti 
milites sunt dispersi, 'palantes, qui 
ab agmine discedunt. Caes. b. g. 3» 
20 kino9tro$ disiecto» adorti proe- 
Hum renovarunt, 

i, ipte eaperel non alils relin- 
qudiat. inloco castris caplendo 
magnaparslaudis imperatoriae cer- 
nebatur. iam Plato commendabat 
mathematicam n^oq ra? or^aro- 

[de republ. 7, p. 526 D]. Pekri- 

KAMP. 

2. aestuaria ac sihat] haec slvc 
de toto itinere intelligenda sunt 
sive de locis quibus castra positu- 
rus crat. 

3. praetenlare] A, Puteol. Alc. 
praetemptare, 

^,niftH — guietum pati] forlassc 
imitatus est Sallustium in lug. 60 
nihil intactum negue guietum palu 
ibid. C. 88 nihil apud te remittum 
negue apud iHot tutum ptkti, 

4. popuiaretur] i. Agrlcola, qui 
perpetuis incursionibus terram ho- 
stilem infestabat. de usu et signi- 
flcatione coniunctionis guominut r* 
Roth. p. 257. verti potest: ton- 
dern dureh plotzliche Streifzilg* 
verheerte er (dat feindliche Ge- 
biet). 



A6RIC0LA. CAP. :20. 



61 



atqoe ubi saUs terruerat, parcendo rursus irritamenta pacis 
ostentare. quibns rebus mnltae ciyitates, qnae in illum 
diem ex aeqno egeraiit, datis obsidibus iram posnere et 
pi^esidtis castellisque circuffldatae sunt tanta ratione cnm- 
qae^ nt nulla ante Britanniae nova pars illacessrta transierit. 5 



1 , irritamenta pacto ottentare] 
Acidalias ienitX invi.tamenta^ quod 
Lipsio quoque placebat, sive eUam 
imitameuta. ingeniose utrumque. 
invitamenta quidem et irritamenta 
facile coufunduntur, ut invitare et 
irritare saepe confusa scimus in 
libris. et imitamenta paei^ bene 
opponcrentur terraribui» sed et 
irritamenta padi recte dicuntur ut 
opinor. nam irritare etiam fn bo- 
nam paHem dicitur et facilius ac 
saepius ex irritare factum est invi- 
tare quam contra. v. JOrakenb. ad 
Li?. 1 , 15 et quos ibi laudat. irri" 
iamenta pacis sunt res, quibus ho^ 
mines ad pacem aliiciuntur. Erk. 
sic QuinlH. instit orat. 1, 1> 26 
non excludo autism^ id guod ett no- 
tum^ irritandae ad ditcendum in- 
fantide' gratia eburneas etiam Kt- 
terarum formas in lusum ^tfferre, 
Lir^ 30, 11 qtiiod irritamentum 
cerlaminum equettriumett^cum aut 
vincentibus spes autpuhis ira ag" 
gregat suot, 

3. ejr aequo egerant] hoc est, 
qni nOndtim Romanis subiecti sed 
liberi et sui iuris erant. uam ex 
aeq, agere sive vivere ut Plinius lo- 
quitur est auf gleichem Fusse mit 
jemandem leben , unabhangig tein, 
Histor. 4, 64 tincerut et integer et 
tervitutit oblitut populut aut ex 
aequo agetit aut aHii imperabitit. 



Llv. 7, 30 qui ex aequo not veniste 
•inamicitiam fneminissemut, V.Rhe- 
nani thesaur. locut. p. 44. 

3. iram potuere] Horat. epist. 
ad Plsones 159 et iram coUigit ae 
ponit te0f\ere,_ ira autem h. 1. non 
est Zorn , sed tvilder , feindteliger 
Sinn^ ferocia, itaque non est eur 
Peerlkampius malit ar//ia protram, 
neque ex aequo agere lenius est 
dictum, ut Emestiusputabat, quam 
pro eo quodopponitur traM/itff «er^. 

4. circumdatae — trantierit] By 
Puteol. Alc. et tanta ratione; in 
codice A teste Maggioranio parti^ 
cula non eistat, quam primus oml- 
sit Rbenanus, nuper Walchius et 
Bachius revocarunt. totus locus 
etiamnunc corruplus esse mihi vi- 
detur atque omnium interpretatio- 
num quotquotsuntproposifaenulla 
mihi ab omni parteprobaripotest. 
ad illas correctiones, quas ego olim 
enumeravi et postea Waltherus, 
plures novae accesserunt, sed eas 
transscribere longum est. de sen- 
tentia pauc^ tantum monebo. ut 
est coiiiunctio et referendum ad v. 
tanta cuius eventum indicat. anto 
eum quo vocabulo sit coniungen^ 
dum nescio; sed fortasse corru- 
ptum aut non sxjlo loco positum est. 
de significatione verbi trantire du- 
bius haereo; maxime mihi placet 
Rothii interpretatio qna significet 



62 



CORNELII TACITI 



21 Seqaens hieiiis saluberrimis coDsiliis absanipta. iiain« 
que ut homines dispersi ac mdes eoque in beIl(L faeiles 
quieti et otio per yoloptates adsuescerent, hortari privatiin, 
adiuvare publice, ut teropla, fora, domus exsimerein;» laii' 
5 dando promptos et castigando segnes^ ita honoris aema* 
latio pro necessitate erat. iam vero principum filios Kbe- 
ralibus artibus erudire et ingenia Britannorum studiis Gal- 
lorum anteferre, ut, qui modo iinguam-Romanam abnoe- 
bant, etoquentiam concupiscerent. inde etiam habitus no- 

lOstrihonoretfrequens toga, pauUatimque discessum ad dele- 



tramitti, manere. denique i^d t* 
illaeestUa noo est supplendum 
tam, Dam nulla est comparatio, sed 
potius a Romanis qui crebras em» . 
ptiones e castellis faciebant atque 
agros Dovarum geotium vastabant. 
^ V. quae c* %% narrantur. igitur ver- 
terim; mit sohKer Eintichi und 
Sorgfalt, datt kein frUher unbe- 
kannter Theil Britannient unan- 
gegriffen blieb, 

%. ditperti] babitabaut enim nt 
Germani discreti acdiversi. 

2. in bellafacilet] in bello uter- 
que codex et libri editi ante Rhena- 
num. bic in castigationibus ad 
hunc locum et in thesauro locutio- 
num p. 1 coniecit eogue in beiium 
facilet sive eoque bello facitet at- 
que hoc alterum et ipse in textu 
scripsit et plerique recepenint. ego 
in prima editioDe codicum et edi- 
tionum principum lectiODcm revo^ 
caveram, sed male. dici quidem 
potest facilit in bello^ sed DOD eo 
scDsu quem oppositio postulat. 
igitur emcDdatioDe factliore dudc 
scripsi in beila, quod Walchio teste 



Bosius proposuit et Peeilkampkis, 
Imm. Bekkerus, alii aut receperunt 
aut commeDdaruDt. 

^.'Aortari} Pot. 2, VelK ^c. 
hortare, Khenaaus tacite correxit. 

b, prompt4>t ^ tegnet] de si- 
gnificatione horum adiectivorum v. 
Doederl. de synoo. 4» !215. 

8. abnuebant] pdterat- scribere 
Tacitus, quod Eroestius coniecit, 
abnuerent sive abnuerant; sed il- 
lud etiam rectum e^e ipse v. d. 
seusit. 

10. ditcettum] noh deteentum, 
quod Picheua mavult; discesse- 
ruDt CDim a patrum moribus ad 
vitia, quae admodum varia saut. 

10. delenimenta] (dod delimmen» 
toy V. Rupert. ad. Liv.4, 51) illece- - 
brae et blduditiae , res qtkibus ho- 
miDum aaimi blaade paalatim ca- 
piUDtui^ (v. Ducker. ad Liv. 39, %i)i 
vel &iXytjTQOv, &iXyfiaf res et re* 
medtum, quo aaimi kniaotar et 
periDuIceDtur et mitigantur, at 
Auo. 1 5, 63 vitae delemmentet moHr 
ttraperam tibiy tu moriit deeut 
mavit. ceteram ioter artes Roma- 



AGRICOLA. CAP, ti-^n. 



63 



mmenia vitioiiini^ porlicus et balnea et canviviorttm ele- 
gantiain^ idque apud impmtos humanitas vocabatitr, cpium 
pars servilutis esset* 

Tertius expeditionum annus noyas gentes aperuit22 
vastatis usque ad Taum (aestuario nomen est) nationibus. & 
qua formidine territi bostes quamquam coniiictatum saevi^ 
tempestatibus exercitum lacessere non aosi, ponendisque 
insaper castellis spatium fuit annotabant periti non alium 
ducem opportunitates locorum sapienttos legisse: nullum ab 
Agricola positum castellum aut vi bosUum expugnatum aut 10 



nomm erat vires hominum moUire 
delidisque et voluptatibus frtn- 
gere. Hist. 4, 64 abr^tiM volupla^ 
ti6u8j qttibui ^omanipluM adoer8U9 
89ibieet08 quam armi8 vahnf, 

\. halnea^l quantum mutati ab 
iUis, ad qnos Baudovica orationem 
hlabuit ! Dio Cassius in Nerone (62) 
cap. 6 eX yi ncu av^^aq XQV )«*^c^^ 
avO'^f&novg v^ati ^fqfim Xovofii^ 
vovq. reginaRomanosproptereane 
viros quidem existimabal. Pebrx.- 

KAMP. 

3. par8 sSrvitutit'] Lipsius ad 
QQam editionnm snaramf quales 
nonnnllae snnt in bibliotheea aca- 
demiJie nostrae , unde ego progre»* 
sus tanti ingenii non sine tacita ad^ 
miratione perspexi , annotavit ar8, 
eoniecinram, quantnm nnncsciant^ 
nonedidic. amplius cogitanti forte 
non placuit. hic tamen non prae- 
termittendam iudicavi. Pbe^l- 

KAMP. - 

4. nova8 gente8 aperuit} Hist 
2, 17 aperuerat iam lialiam bei- 
tumqueiransmiserat -^ alaSilana^ 
Crerm. 1 nuper cogniti8 quibu8dam 



gentibu8 ae regibu8 quos bellum ape^ 
ruit ad quem locum cfr. Passo- 
Tium. de prosopopoeia v« Boet- 
iich. lex. proleg. p. 99. 

5. va8tati8 — natioHibu8\ va- , 
8tari non solum loca dicuntur sed 
etiam popnll , hostes. Ann. 14 , 38 
quodque nationum ambfguum aut 
adversumfuerat^ igni atqtie ferro 
v^8tatur» 1 5 , r Tigranes Adiabe^ 
no8 eonterminam nationem latiu8 
ae diutiu8 quamper latrocinia r/r- 
8taverat, plura v. in Bdttich. pro- 
leg. p. 100. Peerlkamp annotavit 
Oudendorpinm ad Frontini strateg. 
1,6,;^ hanc locutionem raram vo- 
casse. eius originem monstravit 
Znmptius gr. I. $ 680. 

5. Taum] ila A in textu, iU mar- 
glne ,,TaussiveTanaus;** B Ta- 
naum, est idem aestnarium qnod 
a Ptolemaeo vocatur Jaovay hodie 
firth of Tay.^fr. Mannerti Britan- 
niap.6;2et;200. 

8. ta8teUi8] cod. Ursini teHe, 

i0.autvi}\efLvim, 



64 



GOBNELII TACITI 



pacUoiie ae faga desertnm. erebrae eropliooes; nam ad- 
versiis moras obsiriioofs aDnais eojriis firmabaniur* ita in^ 
Irepida ibi faiems ersibi qnisqne praesidio, irritis hoslibas 
eoqne desperanitbos, quia soliii plerumque damna aestaiis 
5 hibemis ev^iibtts pensare tum aesiaie atque hieme iuxta 
pellebantur. nec Agricola umquam per atios gesta avidm 
iniercepit: seu centorio Seu praefecius incorruptum facti 
iestem babebai. apnd quosdam acerbiof in conviciis nar- 



1 . ae fugd\ B aut fuga et ita, 
sed operarara errore OberK Wei- 
kert. Naudet. Weisius. 

1 . erebrae erupttonea] quae et 
per aestatem et perhiememfiebant, 
quod ex sequeotibus patet; nam 
hostes aestate atqne hieme iuxta 
pellebantur. 

2. annui$ copitM firmahantur\ 
Engelius annuas copias accipitpro 
ipsis militibus, qui mutabantur 
quotannis^ ut fessis et numero im- 
minutis integrae et plenae cohortes 
succederent. equidem yereor^ ut 
annuut hanc Tim habeat; certenul- 
lumexemplumadmanusest. quare 
annuas copiasaccipioprofruroento, 
commeatu, quiln annum compara- 
tus erat. Hist. 4, 2^ aed parum 
provitum, ut eopiae in cattra con- 
veherenlur, et sic saepe iam Cae- 
sar. ab Hertelio laudatus est Her- 
zogiusadb.g, 1, 31. 

3. irritis hottibut^ irrita dicitar 
res quae non rata est, vana,^ effecta 
earens. tum bomo dichur irritos 
alieaius rei qui aiiquid frustra et 
sine effectu egit. Hist. 4, 3^ tiie 
ut irritui legationit redit eetera 
dif$imutan$ quae mox erupere, de-' 



nique absolute dicilur.' Ann. 15, 7 
legati Vologetii — revertere irriti, 
15, J25 irriti remittuntur* 

5. pentarel pro composito com- 
pensare vel rependere; v. Roth, p. 

m. 

^, peliebantur] yen. pellabamtur, 

6« avidut intercepit] B avidiut* 
— TZoifjTiHuneQov additum est avi^ 
dus i. e. per aviditatem laudis et 
gloriae. Ern. idem Marius de se 
praedicat apud Sallust. lug. 85 ne- 
gue gloriam meam lahorem i/lorum 
faciam. *de usu adiectivi cfr. 
Zumpt. § 682. 

7. aeu eenturio — habebat'} ne- 
scio cur Waltheras meam aliorum- 
que distingaendi rationem vitupe- 
raveritquom posiY,praefectua snp- 
plerettff/. sensus est: jedery Ce»~ 
tmrio oder Prafeet^ hatte an Agri- 
cola einen unparteiiachen Zeugem 
aeiner That* 

8. apud guotdam"] de nsu pra'e- 
positionis v. Hand. Tursell. 1, 409. 
Roth. p. 1U%. sic Ann. 1, 9 atapud 
prudentea vita eiut varie extolie" 
batur argttebaturve. 



i 



AGRicoLA. CAP. n^n. 



65 



rabaiur; ui.mt comis bonis, iia adversus malos imaeuii- 

dus. peteram ex^iracmidia nihil supereFai; secreiuiii jei \j}^/^f^^ 

sileniiain} eiuj non timeres. honesiius puiabai offendere 

quam odisse. 

Quaria aesias obiinen4is quae percurrerai insumpta^23 
ae si vtrtus exercituum ei Romani nominis gloria paiere-6 
ior, invenius in ipsa Britannia terminus. nam Gloia ei 



l,^ul erat comiM bonWj sic uter- 
que codex; ordine iqverso bomt 
eom%9 Put€oI. Alc; erctt primiim 
a Rhenano deinde a reliquis edito- 
ribus ' omissum est; cum Broterio 
restUui. 

1. adoertuM maloi infucundui] 
pQsuit proiracatidns^ asper, mol- 
liendi caussa, nt Clc. ad Attic. 1, 
^O conianut asperiut mtfue imiu^ 
cundiuM. Ern. 

%. geereium et silentium'] ater- 
que codex ut pro et^ qaod Becke- 
ras, Hertelias, Bachius in textum 
receperant. sed comparationi qaae 
llla particala continetar bic nullas 
est locus, qala secretumet silen- 
^um inter se cogaata sunt. igitnr 
et retinui neqae tamen in bis yerbis 
%p dta dvoZv agnosco, ut Bdtticbe- 
^ras, qui in lexieo p. 4!^Tertit^f- 
heimniM8volie ZurUckgexogenheit, 
secretum ciim Rothio intelligo de 
secretis coUoquiis iPrivatunlerre' 
dungen^ Privatamiienx) et silen- 
tium refero ad publicas salutatio- 
nes. Ann. 3, 8 haecpalam (Ora- 
sas Pisoni respondit) et vitato om- 
nisecreto. Ann. 11, 30 exin Cal- 
purniai ubi datumaecretum^ Cath 
tarit genibus provoluta* Hist. 4, 
49 incertum , quoniam tecreto eo^ 
rum nemo^ adfuit. 



3. timeres] cfr. Zumpt. § 5!28. . 
Hist. %, 6^ pronut, ti luxuriae 
temperaret^avaritiam non timeret. 
1, \Qpalam lOudaret, 

fih. obtinendit] obtinuit est, quae 
c^eri qnodam yirtatis ac ▼ictoriae 
carsu obierat, subegerat, occupa- 
rat, eorum annuae morae continaa 
possesslone, adminlstratione, usar- 
paUone ius populi remani fanda- 
vit: in eis tenendis obduravit ob- 
firmavitqae sese atqae ostendit, 
non se, ut praedam aut gloriolam 
peteret, sed ea possessurum ve- 
nisse ac nec relinquere neque eripi 
sibi velle. v. ad Liv. 3, 36. Gro- 

NOV. 

5. percurrerat"] P. 1, 2, Ven. 
Aic. praecurrerat ; Emestius ne- 
scio in qua legit praecucurrerat, 
Rhenanus tacite correxit percurre- 
rat, quod exinde vulgabatur etom- 
nino rectius est. de confusione 
praepositionum prae eiper in com- 
positione vide si tanti est Drakenb. 
ad Sil. Ital. 6, 43. 

6. si — pateretury inventut"] 
dnpliciter supplendnm est anno- 
tante Hertelio, sl virtus exercituum 
et r. n. g1. pateretur terminum in- 
veniri, terminus inventns erat. 

7. namli Bnamgue, 

7« Ciota] SK codlces et Pateo- 
5 



66 



CORNELII TACITI 



firfotria, divmi mris aestibos pcr immeBSiiiii rm^ctae, 
«ngiufto terraram q^id diriBMiatar, quod Imii praesidiis 
firmdxittur; atqne omms propior tinms (encbatur, (5tunm& 
velut in aliam insulam hostibus. 
2i Qointo eK^peditbniim aas# uare frinia transgressus 
eigfiotas ad id tempss gentes erebris shnnl 9e prosperis 
proeiiis donrait earmqve pariem Sritaniiiae, quae Htberniam 
adspicit^^ copiis inslruxit, in spem ma^s quam ob formidi- 
nem, si quidem Hibernia medio inter Britamriam atque 



itiras; ^to ttenwld, Ale. Rhen. 
alii; apud Pto}enuret]ni2,3 JUMm 
«l!sr/ttarK ^Bwd^ta^ mific frikh of 
ayde«t frith of Fertfa. v. Mannert. 
Brita». p. 109 ei tl%i. angastm in- 
ter utramqae ilMDeB Fpalian oolo 
fere niiUaria germantoa et 4iiiii^ 
dium ce«n|4eotilar. 

!• dicersi marit aesttbuM p, f. 
revectae] ita codices (lectioneili 
cod. A diversis MaggiordDi noti 
commemoraYil) et editiones vete^ 
res; Kiienanus tacite edidit /v^g/trf 
p, u revecti; Lipsius emendavil 
aestu; Broterius atque Ernestius 
veterem lectionem revocarunt. 
„Aestus contrarii maris vi sua Te- 
cere, ut aestuaria Clota et Bodotria 
quam longissime se insinnavcrint 
10 continentem et vix angustum 
isthmum reliquerint.** Ernest. re- 
vectae autem est in terram vectae, 
actae, non ut Gronovius voluit, re~ 
pulsae, retroacfae. 

3. rtJBtff ] est ora ipsa maritima, 
terra circt ^auDi iacens ; t. Bdt- 
tach. lex. p. 431. 

5. tuae pHma% liiietiais ceiiie^- 
cit navibuM UtmpHmnm^ 4e la Blet- 
terie gnuve trmmgressuuy Bedteras 



vereprimo^ Peerllfiainp mettaUpri^ 
•ma^ et quia Tacitas sic numerat 
annos; quos Agoioeiailiifait, per 
aestates, v. c. ^O. ^3. ^5, «t quia 
teitas nnicam fere apiid veteres 
beUi gereadi ieoifss. sed nilHl 
■iiitiiUnm eese puto. aiiectivam 
prima pre adverlHe positam efise 
constat. cur autem A^ricola Bave 
<trinHgredi malaerit^<^iiiimller terra 
<pateret, quaeri Don debet; neqae 
Mt olassis ^puie sext^denam amio 
•b eo asswnpta est in partem vi- 
rium^ sed e^o BBvigia vecteria m* 
4elligo qotbus railites transporta- 
baniur, ut loquititr Forapeius tpad 
Ciceronem epiet. ad Aitk. 6, t2, 
A,3. 

6. {gnoloM ^ gmiet\ ets qute 
fn ora Seotite occidenbili hdbitt- 

8. iu^eml {.fiiberniaepotMra- 
^ae^ lipaias &aetrtienttviifii«ji^ 
tiem, 

-S. eb formidinem] B in fonm- . 
Sinem qaod ferri neqait. Agrieolt 
-eaim non lam metuebtt,.nelliberai 
firetum traiidentesBritaoais tuxilio 
venirent ipsanupie tggrederentur. 

d. medio — «»<»] b^M-flMmet 
Pichent weifio iitmn non esse a^ 



AGfilCOLJL CkP. 24. 



«7 



Uispamlafli ^ tt Gailico qatfBe >mtfi oppfctiiMi vdontii- 
sioiaaQ impeiai partem aitfpiiis iiipieem uKb$m mii»mmiL 
spatiom eims.j m BritaMiiae compaDetar, aBgneliiu, iiotiii 
maris insalas sapecaft* solum «osefauaqae «t iageBia oaltoSf- 
qi» bomiamm bami jiiBit|im a Bfiti^imia iittetunt i» ineliBS.^ 



qoo distantem a BriUiDDia et Hi- 

spaoia. media suDt ioteriecta qaae- 

?is. omniiioq8eliiC4!ttryfi'operpleo- 

nasmQm additam est. Ern. ex« 

empla omissae praepo^onis iam 

Kheoaims cumulayit m thesauro 

locot. p. ^sq. sed dkersa fiHsenit. 

Hist. B, 16 ^UdMctit in UHera iur- 

mt9 ««c«nm medimrtlmqttii iUr, 3, 

19 pome eoianiam piano tMam im- 

petu eapi, ^ quemi v.Ecnesthui. 

1« vaiemtiBtimmm' ifMp. pmrUm] 

Hibernia, medio inler JBritaDotan 

atque Hi^HHiiam sita et Gattioo 

qaoqae<mari opportaoa, yalentissi- 

mam imperii partem, fiispauam 

seiliceiy GaHiam etBrttaniuf m ma- 

gnis invicem usibus per cooHnereia 

eonionsit. Jiac aetate, cpta mdis 

adhuc erat ars naiitiea, iis com^ 

merdis opportunissima ecatJSiber- 

nia. Broter. 

^. MiscuerH^ de poAcstate suh- 
iuoeltti Y. RolhiBm. 

B« spaiinm ^$ < — MUguttiMf] 
Isidoras.etymQlog. 14, ^JiiAemia 
pr^jrixMr Brilmmtiae iMuUa Mpatio 
terr,armm at^uEHar tedtHufsotm- 
•dior, Isidori yedia ^ suum uaom 
coaveBtityineefiliusBelWvac. spe- 
calo«atiar. 3d> ie. 

3» mottrimarMi^ i. medUermnei. 

Peetttamp iandsiit Bavis. ad Cae- 

sar.b.g. $,1. iKortuim.adMlust. 

lagvlS. 

5i, diffkrnni.ift meHut, tuO^t] 



libellus jUi cuius margine Maggio- 
raoius lectiooes cod. A traosscri- 
psH sic habet: d^erunti meiiut 
adiiut alque ad haec verba oihil 
varietatis aoootatum est ; ex qua re 
colligere possumus codicem cum 
libroimpressoicongniere. ioaltero 
codioe scripium est diff^ert In me- 
Hut aditut et sic habeot edttioBes 
prinejpes, nisi qiiod in littera mi- 
BQta est scriptam. Putec^Dus io 
porima et secuoda editiooe omisit 
iDterpaoctiooissignam; ioyeoeta 
foit differi puoetam poaiiii, Alcis- 
tus4;omma. BheBSBiis io cctntexta 
sertpsit d^emni, meiita adiiuty in 
castigationibas emeodavit diffe- 
runt, eius (i, insvLlike) adiiut* Mvk- 
retus primus correxit quod ooac 
scripsimus. alit aiiter locum eneu- 
-dabant. nomerus siogularis <li^«r^ 
quem olim praetuli estcontra mtio- 
«em grammaticam. nam eorum 
locorum, obi post plara substaiv- 
tiva vecbum ad proximsm appliQs- 
4iir, alia est ratio atqoe huiusioei. 
maiores.quam hoc verbum diilKcvd- 
tates ftfferunt vocabnla moHnt aut 
ts melittt, quod si codicem A 8er 
.qnamur, quaerilur, cuiusnamin- 
«uiae ^dilus poriusque minus co;- 
goiti liMriat? oum Brilaoniae? at 
hocjdOB est.verum, oeqoe •raeitus 
Mte depertnbttsBritaniiiae Jk>Qatus 
.est. i(ftqaeqBam.inlusvefbiseoiiv- 
^•mtieni Bu)liift sit Jooiis, altera 
5* 



68 



C0RNEL1I TACm 



adilos portQsqae per eoinniercia et negotiatores cognili. 
Agrieola expulsuin seditione domestiea nnam ex regulis gen- 
tis exeeperat ac specie amicitiae in occasionem retinebat. 
saepe ex eo andiyi legione una et modicis auxiliis debellari 
sobtinerique Hibemiam posse^^idque etiam adyersus Bri- 
tanniam profnturnm, si Romana ubique ^rma et velut e 
conspeclu libcrlas toUeretur. 
25 Ceterum aestate, qua sextum officii annum incboabat^ 
amplexus civitates trans Bodotriam sitas, quia molus uni- 



lectk) tVi metiui recipienda fait 
eaque verba coDimigeDda sunt cum 
verbo differunU dici autem posse 
differre in meHmt neque hanc dictio* 
nefn esse inauditam ut Wakhio 
aliisque visum est, in prima edi- 
tioae demoDStravi hisce exemplis 
quae suot eiusdem generis. Ann. 
^, 8^ cunetaque ut ex longiuquo 
aucia in tieieriut adferebaniur, 14, 
39 euneta tamen ad imperalorem 
in molHut refata. Hist. 3, 7 deti- 
derata diu ret in maiut aecipiiur, 
3, 13 atque omnia de Vitellio in de- 
teriut, 3, 38 cetera in maiut^nuik- 
tiabantur). Hist. 4, 68 at Romae 
euncta in deieriut audita, de re 
qnidem ipsa historiarum scriptores 
dissentiuBt, sed hoc parum refert. 
quae a Strabone 4, 5, 4 de Hiber^ 
niae incolis traduntur, in his se 
testibus destitutum esseauctor ipse 
afBrmat ; xal wlxa ^ovrm XiyofiWy 
ait, wq o^ ix^rteq a^ioTtUrTovq 
ftdQTv^aq, inconditos fuisse cul- 
tores etiam Pomponius Mela 3, 6 
narrat; idem de soli fecnnditate 
cnm aliis cdnsentit. y. Isidori lo- 
cum supra iaudatnra, Oros. hist. 
1, 3 /«/r«r (Hibemia) propior Bri- 



ianniae^ tpalio terrarum angm^' 
tiior, ted coeK tolique temj>erie 
magit utilit, igitur donec mellora 
proferantur, acquiescendum estia 
hae iectioDC quam Rothius p. ^4 
sq. egregie taitus atque interpreta- 
tus est. sed ut quod sentio ad- 
dam, vocabula t*ji meiiut delenda 
dsse censeo qiiippe quae ioterpre- 
tem redoleant. , 

1. per eommercia'] B et com- 
mercia, 

4. audicf] Blpont. andivit qni 
operamm error Peerlkampio pla- 
cuit, quura regulus ille melius ea 
sciret quam Agricola. at prono- 
men eo nonestreferendumadAgri- 
colam, sed ad illum regnlnmy et 
recte ex his veril>l8 coUigitnr Tact- 
tuffl ipsum fnisse in Britannia. 

9. amplexut] sic uterque codex, 
Broter. BipoDt. Eogef. Oberl. re- 
centiores. amplat Put. 1, %^ Ycn. 
Ale. Rhen. aKi. Lipsius ampla ei^ 
vitate — tiia; GronOvius ampiae 
civiiatit — titae; Eraestius aut 
post titoM ant ante ampiat aliqaid 
excidisse putavit de exercltu terre- 
stri. ampiecii aut eandem babet 
significationem qnam Ann. 4, 42 



AGRICOLA. CAP. ?5. 



69 



versarum ultra geatiuiB et iofesta hodtilis exerciUisitinera ti- «. 
mebantur, portos dasse cxploravit^ quae ab Agricola primum 
assumpta iu partem viriam sequebatur egregia specieyquum 
simul terra, simui mari beilnm impellerelur, ac saepe iisdem 
castris pedes equesque et nattticus miles mixti copiis et lae- 5 



Caesar obieeiam Mtbi adcenus reoi 
inclementiam eo pervieaeitii «m- 
p/ejrus, Ado. 6, 8 nam ea iem^ 
pettate quaSeiani amieitiam ceteri 
falio exueranty autus est egues 
Romanus^ M, Terentius ob id reus 
amplecti. Ann, 15^ 59 guanto iau- 
dabiHus periturum, dum ampleeti^ 
tur rem publicam, aut suppleDdum 
est brllo ut c. 17 loquilur Ta^^itus. 
p^rticipii autem perfecti pro parti- 
cipio praeseotis positiexempla post 
alios collegit-Boetticb. lex.p.338. 

1. infesta hostilis ejrercilus iti^ 
nera} $ic A et B, codex UrsiQi et 
editiooes priocipes aoteRbeDaaumr 
qui tacite scripsit hostiH exercitUj 
e&iode vulgatum. Beckerus pro 
host, ^xere, dedit hostibus. Peerl- 
kamp, qui tameu maluit hostiH ex^ 
ercitui^ Hertelius» Waltherus» Ba- 
cbius lectionem codicum admise- 
ruDt« equidem etiamDunc adiecti- 
vum infeitus iotelligo seosu activo, 
noD passivo. motus euim et iofesti 
hostium impetus timebantur. 

2. timebantur] B timebant, 

.2. portua^ Rheoaous coDiecit 
prius, 

3. inpartem pirium] similes for- 
mulae Aoo. l^ 11 se inpartemeu- 
rarum ab iiia voeatum, Histor. 4, 
^6 additus Voeutae in partem eu~ 
rarum Heremmius Gailus iegatus, 
Liv. 10, 10, sed maiia mHa mer- 



cede, guam ut inpartem agri aeci' 
piantur. v. Haod. TorselL 3, 3:27. 

4. impelieretur'} uterque codex 
et libri veteres impelHtur^ quod 
Rheoanus io castigatioDibos pro- 
pter verba attolierent, compara- 
rMfbeoecorrexit. DuperWaltherus 
et Bachius impelHtur receperuot 
et defenderc cooati sunt, sedfru- 
stra. nam Ula linguae graecae pro- 
prietas ad quam provocant et de qua 
loquitur JKatthiaeus § 5^9, 5, alius 
est generis neque nlio modo com- 
parari potest. Ernestius coniecit 
inferrelur siseiMpingeretur^ quum . 
ipsi genus loquendi non esset co- 
gnitum. at Bipontini ex Lucano 
5, 330 firmarunt dictioqem bellum 
tV/rpff//(?r«quodestinferre. ita etar- 
ma impeliere diqi ex eodem poeta do> 
cuit Heinsius ad Silium 12, 15 et 
ad responsionem Ulixis ad Penelo- 
peo V. 68. Lucao. 7^ i^etguae- 
eumguefugaxSertorius impuHtar- 
ma, Ovid.metaniorph. l^ 551 ingue 
meos ferrum fiammamgue pena-^ 
tes impuiit, Eogelius hoc verbum 
ioterpretatur incedere et referen- 
dum esse monet praecipue ad clas- 
sem, quae remisae ventoimpelle- 
retur ; sed hoc exquisitius. 

5. mixli copiis et iaetitia\ ego 
ciim aliis ioterpretibus io his ver- 
bis syllepsio agoosco et copias in- 
telligo de variis pilitum generi- 



70 



CORHIELII TACITI 



tfik 808 qmqw h^tair SQd9 «msiis idttattemrt^ ae nioAo s^ 
vjiram et moffthnn proiMU^ mtHlo tempestatotB «cJactvum 
airersarr i^^ ^^^i^ ^^ tlo6tis, bifpc vidiis oreeamis itiiliUri 
iaielAAtia eeaipafarccnAw. Britaoiios qiMfiiey iit ex eaptiris 
5.aad»ekitar, visa. ctassis ofa l apetacttlrtit^ taroqinm aperto 
maris sui secreto ullimum yictis perfugium clauderetur. ad 
manus et arma conversi Caledoniam incolentes populi pa- 
rati ma^M^ maiere fama^ utl mos esi de ignotis^ oppu- 
^asse ttltro^ castdta adorti, metunj itt provocantes addl- 



hfis; aur>:hHkititder geMite/ii (n 
frShHehen Sehaaren, alK ilf Wlrt- 
difns, Waliheras, Rothlos iotellH- 
gmit commeattis, Mund»orr&the ; 
Waltfaias yerllt bei heiierm MahH 
terhunden, 

1. aUollerenf^ i. extolIereDt v. 
Smest. ad Ann. 15, 30. 

2. et montium'] A ac monlium^ 
receptnm a Bcckero, Peerlkannpio, 
Hertelio, Rotbio, Bachio. sed re- 
petitio particulae molesia videtur. 

' 3. hinc — hincl \, de hac for- 
mnla Hand. Tursell. 3^ 87. 

3. yieiua oeeanut'} sic in ntro^ 
que codiee scriptum idemque Pi-^ 
ehena coniecit, qnem secuti Wal- 
ehrus et Imm. Bekkerus id recepe^ 
runt* Puteoltnos scripsit auciuM 
eeeanut qood a reliqois editum est 
et varie explicator. qoodsi qois 
Poteolani lectionem retinere maKt^ 
is cogitet aestom, fluctus, tempe- 
states. nam Lipsii interprekatio 
quam etiam ego laadareram coacfea 
est. 

6. ad matm* et anna] synMiy-* 
ma ioioit. sie Hist, 3, 10 nbi ^ 
ad ieiu tt matnfM iranHbani. 3, 



30 Ut — armit ac manU vf&idtiam 
itnerii. jnfra c 33 ted mannt et 
armaeiin hH omniit, Lfv. ^5^ d. 
22,9. 

7. CnMoniam'\ A, Put. f, 2, 
Ten. AIc. Caiidoniam, 

%. uiimotetrtdifignoiitj ttti tth 
ma sdet de %nofis praedieare om- 
niaqoe aogv^e. 

8. oppugnatie niifoj prfmos in 
hoc loco off^endit Rlienanos, qoi in 
eastigationibos correxit oppugnare, 
etka cotfex Ursirrl^ edrtt. Franc^of. 
€olon. Bipont. EogeHos, ati?. li- 
psios vcl idem vel oppugnantet vcl 
oppugnavere susplcffbator; alii ytt- 
bom prorsos reie<ieront. oppugnas- 
te recte inteipretatus est Pkfaena; 
pendet eolm a fama. romor crtit 
hostes ottro oppognass^, qutrm ea- 
stella adorli essent. „Die Caledo- 
nier haben die Offentioe ergriffen^ 
toShrend tie allerdings Waffen- 
pldlze beranni haiten^ aber nichtt 
loeiter.** RoTH. 

9» eatiella'] A caiteHm, andc 
Beckeroft et Heit^d scilpMraot 
aateilnm soppleikb fwoddam, 

^. adortti Rtpokt» EogeU ScbUi- 



AGAtCOLA. CAJP. %^^6. 



71 



4eraui; regredieitdimfHe okrft BodotfMuoa tk ojusedendiUB 
potiii& ipiaflt pdlereniar, %«ftvi speoie prudieiiittiBi adnome- 
baBi,. qwuni inAerim cogiwseti faesAes plitribus agiitiiii))iis ir- 
pvptnros* ao me siiperasie numero ei perilia loconmi cir-. 
««UBiretur, diviso ei ipse in ires partes exerciia incessii. 5 
^««d uU eogmium hostit mutaio repenie consilio iinaver9i26 
Bonam tegioiiem ui maxBite invalidam nocte aggressi in(er 
soflinum ae irepidaiiiMiem eaeais vigiiAus irrupere. iam- 
que in ipsis casiris pugnabatur, quim Agrieola iler hoslMmi 
ab exploraioribtti edoclus ei veiitigiis iasecutus velocissi-10 



ter. adorii. Nepos Tbrasyb. 2, 5 
kmmc (Mmj^^Moi) kia bframmiop* 
pmgnmre tmmt miorti, Virgil. Aen. 
<», 397 hi (hmfimam Diii» tAaimma 
dedmcere adorH, . Cartius 3, 1» 6 
oppmgmare md^r^a^ V. Drikeab. 
adLiy.35^51,8. 

)2. i§mavi 9peeie prmdemtimm ad^ 
Mmmebamil ^ta B, Bon A, iu quo 
(|uaatum ex silentio Mi^giortnii 
colligo 8eriptumfidetur»p0ct>prifr- 
demHmm igmavi admmmekeatU Put. 
ly 2, YeBA Ale. Mpeeie igmoH prm^ 
demtimm admiemehmt et RbeBBDUS 
«lOiOqne in textu edit* Basil. a. 1533^ 
ulbii mutaYit» in east^^tionibus 
taotuffl interpretMur» ^specie re- 
ferendum est ad genitiTom pruden-» 
tium.* * nescio quis primn» trans- 
posuerit igmavi ante admanehamtf 
quem Tetl>onim ordinem primnm 
vidt in edit. Fra&cofurt. a. 1542 el 
Colon.» senratum deinde osque ad 
Bfoteriom; hic ex altero codice ut 
ifise refert vulgatam restituit eum- 
que et nos el reeentiorum plerique 
secuti sumus. 

^ fwminterim^i inprimaedi* 



tione locum scripsi: admonebant, 
At qmmm — irrmpturotf me empe^ 
ramte cet., sed nescio unde. for- 
tasse ita habetSeebodiitextusquem 
typis describeBdttffl curavi. Becke- 
rus, Peerlkamp, Hertelius male me 
secuti suDt atque in eaodem vitu- 
peratioBem mecum inciderant. 

3. irruplmroi. ae] in B sine in- 
terpnnctione. 

4. numero et peritta loeoruw^ . 
non est IV M Svolvy sed bostes et 
numero superabant Komanum ex- 
ercitum et locorum magis periti 
erant. 

4. circu/niretur'] Llpsius circum- 
irentur. — pro dioiso Venet. rfi- 
vitio^ 

^. cae9iu\ Put. 1 caesas, 

9. pmgnabatmr'] e cod. A rece* 
l^runtBeekerus, Peerlkamp, Her- 
teli«is, alli. B et PuteolaBus jm«^m«- 
^r quod reliqiii servarunt* 

^. iler] \en*inter, 

10. vestigiis insecutuMj i. bosles. 
Rotbius laudavit Liv. S, 32 st cum 
Romanmt exereiiui prope veitigii» 



72 



CORNELII TACITI 



mos eqoiUini peditomqiie assnltare tergi^ pngnaniiam iabet, 

mox ab nnirersis adiici clamorem. et propinqua Ince ful- 

sere signa. ita ancipiti malo territi Britanni, et Romanis 

redit animus ac secnri pro salute de gloria certabant. nl- 

5tro qnin etiam ernpere, et fnit atrox in ipsis portarnm an- 

gnstiis proelium, donec pnlsi bostes, utroque exercitu cer- 

tante, bis ut tulisse opem, iilis ne eguisse anxilio videren- 

tur. quod nisi paludes et siivae fugtentes texissent, debel- 

27latimi illa victoria foret. cuius conscientia ac fama ferox 

loexercitus nibil yirtuti snae invium; penetrandam Caledo- 

niam inveniendumque tandem Britanniae terminum continuo 



$equeret»r, 9, 45 perguni hmtem 
veitt'gt'»$ $efuf. 

1. a$$ultare iergftl Ann. I^, 13 
ierlia ferme tigiha a$$ultatume$i 
ea$tri$ $ine conieetu teii. 12, 35. 
13, 40. Hist. 1, 79 Romanui mile$ 
facili$ lorica et mi$sili pilo aui 
ianceii a$$ultan$, 

4. $ecuri pro $ahtte de gioria 
certabant] sic A et B et omnes edi- 
tiones veteres. Acidalius praepo- 
sitionibas iT&ns^^osiils de$alutepro 
gloria, quod cum aliis etiam ego 
praetuli, sed nulla ratione. Histor. 
4, 58 numguam apud vo$ verbafeci 
aut pro vobis sollicitior autpro ifie 
securior, dictio autem certare de 
aiiguare satis nota est. vld. c. 5. 

5. guin eiiam erupere'] sic A et 
B; Poteolanus edidift irmpere. 
utrumque recte dici potest; sed 
Romani , ut puto , 'e castris eruffl- 
pere conabantor^ non in bostium 
ordines imimpebant iam enim 
pugnabatur. 

7. hi$ ut iuii^^e] K hi$ iniuii$$e, 
qood Rothios reoepit ego.nonere- 



do eertart eom infinitiTO iongi 
posse, qoom significat pugnare. 
apod Plintum panegyr. ^l aliai» 
habet significationem. > 

8. iexi$$eni] Brexi$$eni. 

9. euiu$ con$eieniia] ita scriben* 
dum esse censoi ex ntroque eodice, 
id quod iam Lipsio in mentem ve- 
nerat et Picbenae^ Acidalio, Eme- 
8tiO; aliisplacuit et ab omnibus fere 
recentioribasr«ceptumest reliqoae 
editionesinde aPuteolano ton^iam^ 
iia. Gronovii eroditionem in expli- 
canda dictione profusam essemerito 
doluitOberlinos,neqoetamen ipse, 
neque alii interpretes meliora do- 
coeront. qoa enim ratione vtV/onVvtf 
eon$ianiia aot qoomodo victoriu 
reeen$ repQrtaia dict possit coU" 
$ian$, nondom intelleximos. Wal- 
chii aotem et Waltheri explioatio- 
nes mihi perversae esse videntor; 
iUios interpretatio faaecest: dureh 
de$$en dauemden, gleichbleibendeUf 
foiglich (l) Oberalihin verbreitetem 
Jtuf. 

iO. penedrandam] AtesteBrote- 



AGRICOLA. CAP. 27. 



78 



proelioram carstk fremebant atque flli modo cauti ac sa- 
pienles^ prompti post eventum ac magniloqoi erant. ini- 
quissima haec bellorom conditio est: prospera omnes sibi 
vindicant, adversa nni impatantnr. at Britanni non vii^ 
tote sed occasione et arte dncis rati, nihil ex arrogantias 
5^ remittere, quo minus iuventutem armarent, coniages ac 



rio ei pettet,, Maggioratkias silet. B 
eipemeiramdum Caledouiam qua de 
constracUoDe Yide Dnnc Madyig. 
opasc. acad. p. 381. sed forsitaD 
haee lectio ita corrigi possit at scri- 
bamas et penetrandum in Caledth- 
niam ; nain penetrare aiiguid Ta- 
citus dixit sensu translato, quare 
nunc recte scribitar Histor. 4, 7 
$ti in euiuigue tntamfamamguepe^ 
netrarent, sed etiam infra c. 34 
dixit Milvat ialtusgue penetrare, 
part. et quae orationem concitatam 
larbat receperant Beck. Peerlk, 
Hertel. Roth. Bath. 

Ir proeiiorhmj Pat. 1, 2, Ven. 
AIc. proelium; Rhenanus tacite 
correiit. 

1. fremebantl Hist. ^^ 44 prae- 
torianug miles non virtute »e »ed 
proditione vietum fremebat, JJ, 69 
frementibut auxilii» tantum impu- 
nitatis algue drrogontiae legiona- 
rii» aeee$8i88e, * 
^ 1. atgue iiii — tapiente»} qui 
specie pradentiam admonuerant 
regrediendum esse cet. c. !^5. 

4. vindieant] A\c, vendie. 



Yoc. omne$, non mititet, Rhena- 
Dus cum hac sententia graTissima 
eademque yerissima comparavitex- 
emplum Herennii Galli a militibus, 
quos Geraiani profligaverant^ yer- 
berati Hist. 4, 27 vieli, guod tum in 
morem verteraty non auam igna^ 
viam ted perfidiam legati eulpa- 
bant, similem scntentfam faabet 
Sallust.Iug. 53 extr. guippe ret hu- 
manae ita tese habent: in victoria 
vel ignavi» gtoriari licet ; advortae 
ret etiam bonot detrectant, ■ 

4. non virtute — ducit ratf] lo- 
cus corraptus quism etiam codices 
ita exhibent. Rhenanus proposuit 
arte ducit irati; Lipsius Yel arte 
duci» victo» rati vel non ut virtute 
ted occasione et arte duci» tupe- 
rati; Pichena arte vietot rati; 
Freinshemius non virtutem ted oe- 
eationem et artem ducit ratiy quae 
correctio facillima est, quum Ilttera 
nrr, quae per compendinm lineola 
depingi soleat, facile scribarum 
culpa elabi potuerit. auctorsuam 
coniecturam firmavit Ann. ^,11 
dare in diterimen legionet haud im- 
4. nni imputantur'] ita nterqne peratorium ratut^ et Ann. 3, 20 
codex et Rhenanus ex coniectura ittam obtidionem flagitn ratut, 
pro eum imput., quodlegitur in edi- alii aliis modis corraptelam mederi 
lionibasPuteoiani,Beroaldi,Alciati. conantur. ab ellipsi, quae a Doe- 
Beckeras scripsit dud quod Ro^ derleinio et Sellingio proposita est, 
thius recepit. sed oppositum est equidem plane abhorreo ; verbuni 



74 



CORMBUI TA€ITI 



liberos in bca litta fraoflferrent^ eoeltbfi^ ^ smeri&eii& em- 
spiratixiiiein civitalain aaneirenL aiqtte ita irntatis iii^ffl- 
que anmiis dbscessiiin. 
28 Eadem aestate cobers Usifi^rum per Gcarmaftkica cm- 
5 scripta et is Britanniain IraaBimssa magniiffi ae meinora- 
bile facinuA ausa tst oociso eenfiuriene dic militibcbs , qei 
ad tradendam disciplinam immixti manipulis exemplum el 
reetores habebaatiir, tres libumioas adaetis p4r vim guber- 
natoribas adscendere, et uno remigante^ suspectis duobus 



vieiog aat exctdU aat pro yoc dHctM 
scribendum. pronomen «e Daade- 
sideratur quidem , sed aote parti- 
culam ^d facile potuit eicidere; 
uam ea sede positam estHistor. ^, 
44; V. supra Sidy.fremebamt, si* 
milis locas Hist. H^lQne Othonem 
guidetH duci» arte aut ejtercilut vi 
sed praepropera. ipsiui desperatione 
victum^ 

1. traw/errenll PaU l trant- 
ferent» 

4. cohon Utipiorum'] i/sipii 
sive Ugipeies (v. Add. 1,51. Caes. 
b. g. 4, 1 .) dextram Rheni ripam 
tum incolebant Batavorum insulae 
proximi. v.Germ. 32. de eodem fa- 
cinore haec narrat Bio Cassius 66, 
^H^CtQattwzatydQ tivtq fftoifUuffath 
ttq Kcu htatQvtaQXOvq x^^^^QXov t$ 
90viv(ravtB<; ec TikoZa xatig>vyov, 
xcM i^avaxO^^vteq nBqUjiXtvaav ta 
rt^q ianiqav ouitfjq^ mq novtott 
xvpa xal 6 avBfjioq avtev<; ig^t^e, 
nai lAa^ov ix tov ini &dtB^an^6q 
td (Stqatontda td tavfr^ ovta 
ngoffxovteq, sed Tacilus potias 
audieDdus estquam Dio, v. EraesL 
adAim.l, 17. 

5. et in Britunniam'} ftic B et 



testeBroterio, atsi in numero codi-. 
cis faisns est, nam Haggioraaius 
Doalegit, etiamA. Puteolanuset 
reliqui omittuot part. etquae a ple- 
risque receytiocibiis In textum ad- 
missa est. Handias ad Wopkeosii 
lect. TuUiau. p. 194haDC scriptUf- 
ram dod prc^Aadam esse censet» 
quam uaum participium ad aomen 
pertioeat, alterum cum verbo coa- 
iungatur et sensus sit: cohors, 
quae per GermiD ias coDscrip ta erat, 
{aciaus ausa est ia BritaDaiam 
traasmissa. 

5. memorabiie facimtil Sallust. 
Catil. 4 id facinus inprimis ego me^ 
morabile existimo, YirgiL Aea..4, 
94 »uignu»i^ et memorabile numen. 
ubi BurmaDous Tacitum aoa omi- 
sit. Peerlk. 

7. immijrtt} X elB immixtis. 

7. exemplum et rectores'} Vo- 
piscus ia vita imperatoris Taciti c. 
itkembraj quae ad exemphim do^ 
cendi miiiiis freqttenter ^quitare 
valeant, hinc doctores eohortes et 
serius campidoctores et armidoeto^ 
res, V. Salmas. ad Vopiscoim ia 
Aureliaao c. 23. Pekrlk. 

^. remigoMte} A, BipOBt. Eiigei. 



AORICOLA. CAP. m 



75 



eofjne iRierfeclif, n»dhim Tiitgftto nimere nt miraettiiim 
{H^aevelieliaiitor. mox hac alque illa rapii et cum plerb- 
qae^ Britanaorom sna defensantium proeMo congresst ac 
saq»e victores, aliqnand^ poki, eo ad extremum inopiae 



Oberl. fiertel. Rolb. Baeb.; remi^ 
granieBni faltor, PiUeoIanus, Bhe- 
nanus, Brofer. Ern. Peerlk. alii. 
inain leetioDcm ntnie redpkn^am 
esse duxi , quia remigrare yix recte 
dtci poteftt de eoi* q«i cUm aufo- 
git; nam adacti cnnt pci* ykA gi^* 
berfiitorcs et miUtes lamadsceB*- 
derant naTOS. iqtMmqom ettam 
Femigafe ]^o gabemarc est sine 
eiemplo. Pcnlkamp alteram le- 
ctionem Ha ceaset ^stinguendam 
etexplicaodam: et umoy remigrtt»' 
ie, amipeetts duobut^ eoque inter- 
feeiH; hoC est: mram slalim io^ 
terfeceranty q«a femigrabat, ad 
pertmn et litus redikMH^ doos mox 
imefficiebant, qoia erantsuspecti, 
propter conatus unius gubemato~ 
ris redire cupientts. et ita fere 
Waltherus locum expycayit qoom 
tres gid»eniateares interfectos esse 
diceret. sed baec ratio est contor- 
ta. eeterum verba amiteit j»er in^ 
§f!iiia»fi rrg, nav^ut spectant for- 
tasse ad illasduas naves quae erant 
sioe gubematore. postqoam Usi- 
pii Britaiiniam cirennrecti essent, 
ad Itttora Germaniae depulsi nau- 
fragiiun fecemnt atque ita prinitmi 
a Suetis, moxaFHsiis intcrccpti 
sunt 

^. praevehebantmr'] sie A, Bir- 
pout. Eogel. Oberl. rccentlores; 
k in margioe predebrintar ; B, Pu- 
teotlanus et reliqui provehebanlur, 
mba praevehi^ praetervehi^ per~ 



veMf proveAi BMpQ permutantcir; 
V. ad Hist. 2, 'Z et 4. 3, 12. Plin. 
epist. 1, 16, 2. praeoe/ti dicitur de 
tfanseunte. Ann. 2, 6 gum Bke" 
nu9 Germaniam praeve/titur, HiSt. 
2, % igitnr e^am Aehetie^ et Atkie 
ac laeva marit praeveetut, sic 
Borat. carm. 4, 3, lO^ ted quae Ti- 
bur aqmaefertite praeflmmt^ky 14, 
26 jfnAfitt qai regna Dami ptao* 
fluit Appuli,, 

% wtox /tme eetqae illa rapti et 
cum p/erifue'] A et B, Pol. 1, 2, 
y^. Ale. mox adaquam atque (B 
aqnam^ Atquoy A aquam, afquey 
mt iHa rapHs teeum pL retinui 
•mendatiooem B.benani qoi yete- 
rcm lecttOBcm tacite correxit. sed 
ex illis corruplis verbis alia esse 
didienda, quam quae Bhenatms di- 
vinavit, ccrtum est. nam verba ad 
aquam sine dubio Taciti sunt. 
aquae entm penuria affictebantur. 
Peerlkamp cooiecit mor ad aquam 
vitaeque uHtia^ raptis teeum pie^ 
risque Britannorum, et tua defen^ 
tantium proelio congresti, SdHn- 
gius facilius et melius mox ad 
aquam atque utilia rapienda eum 
plerisque sive mox autem aquam 
alque utensilia raptantes eum pje~ 
risque. Bothius in hac conieetura 
reete notavit atque utensilia et <ex 
Taciti more mavttU et quae usm\ 

3. sua defentantiuml A in mar- 
gjoe ut sua defens. 



76 



CORNELII TACITI 



venere, ut infinnissimos saoroni, mox sorte daetos vesce- 
rentar. atque ila circumveeti Britanniam, amissis per in- 
scitiam regendi navibus, pro praedonibus habiti, primum 
a Sueyis, mox a Frisiis intercepti sunt. ac fuere, jquos 
5 per commercia venumdatos et in nostram usque ripam mu- 
tatione emenlium adductos indicium tanli casps lUustravit. 
29 Inilio aestalis Agricola domestico vulnere ictus anno 
aote natum filium amisit. quera casum neque, ut plerique 



1. fMfirminimoi -^ vfieeremtmr] 
dfr. Zoropt. gr. $ 466. 

9. fta cfrcumvecti'] \n A parti- 
cula Don comparet eamqoe omise- 
rant Beekems, Peertkamp, Herie- 
llus, Rothius, Bacbias. ego reti- 
Dui, quia conditio descripta est, 
qua Britanniam circara?ecti sint. 

2« «miiiii — - intereepti ititttl 
fabula propter brevitatem non 
satis quidem perspicua, fortasse 
quum Tacitus rem parum cognos- 
set; tamen emendatione locus noB 
eget, Seebodius seripsit Suecii; 
Suevorum autem non una gens sed 
in commune vocantur. Germ. 38. 
neque operam perdamus in locis 
quibus aut naufragium fecerint aut 
ad terram appulerint quaerendis. 
Beckerus putat Suevos hoc loco eos- 
dem essecum Suionibus in Norvegia 
habitantibus comparans Germ. 44. 
45. 

3. •primnm a Suevii] B primo 
dttm a Suevii. — Put. 1 Suehie, 

5. per commercia venumdatoi'] 
sic C. 39 emplii per commercia. 
Germ. 1^4 iervoi eonditionii huiui * 
per commereia tradunt, 

5. i» noitram ripam] i. sini- 
stram, quae terminus eratprovin- 
ciae GaUiae; altera fuilGermano- 



rara. ita fere Hist* 4, 27 forie na- 
vem hmudproeul €aitrii frumento 
grmvemy quwn per vada hmeeietet^ 
Germam im iuam ripam tra/^ebamt, 

6. adductoi} lum. Bekkenis ab^ 
ductoi'y typotheta fortasse aberra- 
vit. — de indicativo illuitrmvit v. 
si tanti est Zumpt. gr. § &63. 

7» initio mestatfi] intelUge se- 
quentts i. sepOmae;. at numeras 
seriptori non debet obtrudi. 

7. ieiui — «wrtift'/] Hertelioset- 
plici^tper hypailagenpraeditatorum 
amiiio JUio ietui ett, rectius Ro- 
thius p. 200. ietus enim significat 
rera quae uno eodemque terapore 
fit. sic in sequentibus prmedmta -^ 
faeeret, Histor. 4, 34 unui egre- 
gium facinui auiui elara voee ge- 
ita pmtefeeit, confoiiui iliieo a 
Germanii, 

S,/iUum mmiiif] his sdlicet teoi'- 
poribus et iam ante ea proconsoles 
secum uxores in provinciis hahe-' 
bant. de . qua consuetudine in 
utraraque partem disputant Cae- 
cina et Messalinus apud Tacitam 
Ann.3, 33. v.Lips.addeLongol.ad 
Piin. epist. 10, 12i. Pebrlkamp. 

8. negueui — nttqueper] "Bnee 
— nee» 

8. ut pterique fortium virormnt 



ikGRICOLA. CAP. :iO. 



77 



fortiam viroruni, ambijiose neqae per lameDta rorsas ac 
moerorem moliebriter tolit. et in lucta bellum iuter re- 
niedia erat. Igilur praemissa classe, qaae ploribus locis 
praedata magnam et incertum terrorem faceret^ expedilo 
exercita « cui ex Britannis fortissimos et longa pace explo- 6 
ratos addiderat, ad montem Grampium pervenit, quem iam 
hostis insederaU nam Britanni nihil fracti pugnae prioris 
eventu et ultionem aut servitinm exspectantes tandemque 
docti commuDe pericalam con«ordia propnlsandum legatio- 
nibus et foederibus omnium civitatum vires exciverant. 10 
iamque super triginta milia armatorum adspiciebantur et 
adbuc affluebat omnis luvenlus et quibus cruda ac viridis 



amUMtfo$e] ?iti fortes simt milita^ 
res: .kl fere ambitiose in ttlilras 
rebus, h. e. ostentant patientkim et 
nimis Tolant constanter ferre in- 
commoda videri, contra humanita- 
tis eommunis rationem. Eenkst. 
vide eiemplnm Tiberil Ann. 4, 8 
et 13. BiPONT. Quintil. instit. orat. 
prooem. 6, 7 non tum ambiUo9U9 in 
mali$,^y, de VOC ambitio et ambi^ 
tiotux Gronov. ad Liv. 45, 3.6, 8. 
8palding. ad Qaintil. 1, ^, %% 2, 4, 
29 et saepius. 

t. rur9ui\ i. conlra; v. Boet- 
tich. lex. p.4)5. 

2. et in iuetul Bachius male 
explicavit per 9ed; non enim res 
contraria aut diversa additur. v. 
Wahher. 

4. ineertum terrorem faeeret\ 
haec verbis praecedentibus illu- 
strantur. quia enim classis plari- 
bns et diversis locis praedabator, 
ignorarunt quo esset appulsura et 
sibi quisque eam immiaerepulavit. 



6. Gramjnum} sic A, Puteola- 
Bus, reliqui. Graupium babet B. 
hodie vocalor Grantzbain. t/ r^." 

7. bostii intederai] sic A, in- 
$ederat etiam Put. 1.; B, Puteol. 
2 et reliqnae editiones veteres ho- 
$te$ in$ederant, quod fortasse scri- 
ptum est qaia sequitur Briianni, 
sed Tacitns amat orationis varieta- 
tem. numerus singularis cum plu- . 
rali saepe iungitur. Ann. 3, 46 et 
cireumfudit eqne$ fronlemque pe- 
dite$ inva$ere, 6, 35 eum Parthu$ 
$equi vel fugere — $uetu$ diitra- 
heret turma$ — Sarmatae omisso 
arcu — eonti$ gladiisgue ruerent» 
Germ. 6 et egue$ quidem $eutofra- 
meague eontentu$ est; pedite$ et 
missilia spargunt, codicem A iam 
secuU sunt Beckerus, Peerlkamp, 
alii e recentioribus. 

12. cruda ac viridis $enectus} 
Ann. l^ 8 a parenlibus acceperant 
diem ilium crudi adhuc servitii et 
Nberiatis improspere repetitae, iis- 
dem verbis utitur Yirgilius Aen. 6, 



7» 



CORMELfl TACITI 



senectas, clari tello ac saa qaisque deoora gestantes^ qpmm 
incter plares duces virtute et genere praestans, nomuie Cal- 
gacus, ap«d co»tracta» multitadinem proelium posoentem 
ia hanc modum locutns fertnr. 

30 y^Qaoties «au$as belli et oecessitatem postram io- 

6 tneor, raagnus athi animus est faodiemum diem eonseBsuBi- 

que vestruoi iniliam lifcertalis toiius Brilanniae fore. nam 

et iiniversi servitutis expertes et nailae ultra terrae ac ne 

mare qnidem securum, immkieBte nobis classe Romana. 

lOita proelium atque arma, quae fortibus honesta, eadem 



304 9fd cruda deo viridiMque fene- 
etus^ ad quem locum Heynios do- 
cet erudatn seneetutemGr&ecis esse 
wjMoy y^^?, o>fwy4^w» a poetis 
haec Yox fere dicitnr de iuTenibiUB 
aut puellls noptiis noadnm matur 
ris. Horat. carm. 3, 11, U. v. 
GronoY. ad Senec.Oedip.167. Drsr- 
kenfo. ad Sil. ital. 5, 569. Schaef. 
adPlin.epist. 1,1^^5. 

1. ac 8ua guiique'] sic in «tro^ 
qne codice Maggiorani et Clemeas 
legisse videntur et primas edidH 
Rhenanus, quum ante eum indea 
Pnteolano legeretur et sua. faoc in 
prima editiene malei^ocayi et re^ 
centiores mibi obsecoti sunt. 

1. deeera] Emestius praemia ob 
virtutem bellicam accepta intelligit. 
Hertelins mavuU intelHgere de ma- 
nubiis, quas hostibus inlefffeolie 
detraxerant. 

% Cafgacutl sic nooMB legitur 
in codicibus et edit. Boteol., utide 
Emestius et Broterius restituemnt. 
Alciatus» Rhenanus, reliqui Ctal" 
gaeuM, 

3. apud eontractam] Puteolaili 
editiones eontracta. 



5. quotiet] sic etiatn hoc loco 
codices. quatient habent editiones 
veteres ut supra c, 1. et potest ita 
scriiN move prisco. eandem Ibr- 
flMm esse in anliquts et lapidibus 
et Ubds lan aifirmavit Hanu^as ad 
deer. epist. ad div. 1, 7, Ncetlpse 
«am probaienslit. reperta^steSitffl 
in codicibus rescriptis GioeroBis 
libr. de i-e puU. et Merd>aadis 
fragfn. 

^.neeestitatemnottram] i. con^ 
ditionem quae describitnr verbis 
nofH et unioerti CCt. 

6. animut ett] ]. spes, nam 
etiam haec est quidam animi afTe- 
etus. locus quem Bachius kudavit 
ex Sallust. Catil. 40^ Sadhancsi- 
gnificationem demonstrandam non 
est aptus. equidem nullum aliuip 
novi. 

' C. consentumque vettrum] B 
cottsensusgue vostrum, 

7. totittt jSritammiae] B (otiSn- 
imnniae, quod aeque .reotfupii est 
atque aHeia leeticu 

10. sadem etiam] noii forittHis 
tatHum sed etiam igna«is. Rota. 



AGEICOLA. tJkP. 30. 



79 



«iiam igmms tutissiina sunt priores pagoae, qiiib«s Ad- 
vcrsus Romaaas Taria forUma oertatuiB est, spem ae sub- 
siiitim ia nostris manibus habebant, qnia nobilissimi totius 
firitanniae eeapie in ipsis penetralibus siti nec seryientinitt 
liltora adlspicieaftes oeoios quecpie a oonlaciii dominatioftis mh 5 
violaftos babdiamiis. nos terranun ae libertaUs extremosreQes- 



contrt initita quae indeeora Histor. 
1,33. 

!• prioreg pugnae ceU^ 10 qui- 
bos Cal^cas com sais non pagna* 
verat. Freinsbemio et Boxbornio 
displicet Yocpugnae earoqae omitti 
Yolaot, qaam locam non intetlexe- 
rint. pugnae $pem /labebant per 
raetonymiam dictam est et abstrn- 
cto at vulgo dicitnr id attribnitar 
quod propriam est concreti. alii 
V. hahebant interpretantur noeh 
lassen, sensQS ex Ernesti senten- 
tia: in prioribas pugnis s. quam 
prioribus temporibus pugnaretur, 
aliquod perfugium erat reliclum 
in nostra virlute eaque spes resta- 
bat. Iniisaulem, quae sequuntur, . 
immeritoErnestius baerel; Calga- 
cus baec iactabundus loquitur: 
spes posita eral in ipsis, quod no- 
bilissimi essent et in ipsis penetra- 
libus quasi Iv xufATjXio) gentis siti. 
Peerlkamp baec ita transponit: 
guia in iptis penetralibu» tili eoque 
nohiliszimi totius Britanniae, 

3. tnanibui'] B navibtis, mox 
Ven. tutiu» pro totiu^, , 

5. a contaetu'] codices et Put. 
l ; contractu Pat. ^, Vea, Alc, 
quod Rbenanusemendavit. — pro 
habebatnui fiipoot* et Eqgcl. ha- 
bemus^ 

6. xt«| terrarum mc HberJaHs 



extremo$'\ libertas e Britannia ad 
Caledonios recepisse se videbatur, 
qui devictis reliquis soli libertatem 
tuebantur itaque libertatis extreml 
erant; defendebat eos qnod remofi 
erant. similia structarae exempla 
lauda^it Peerlkamp Horat. carm. 
1, 35, ^9 tervet iturum Caetaretn 
in uititHO$ orbis Britatmos, Sil. 
Ital. 3, If^^a quin et MattyU fulgen- 
tia $igna tnlere y Hetperidum re~ 
nient luci$ dottint ullitna terrae, 

6. rece$8u$ ip»e ac sdnusfatttae'] 
|>08set etiam, ait Rhenanus in ca- 
8tigatianibu8« 8cril>i fama casu 
sexto L e.:per famam defendU, el 
boc praeferunt Maretus, Boxbor- 
Bias, Geaneni6« sed vulgata bene 
se habet, quamquam de expUca- 
tione non convenit* recessu^ et 
sinuB synonyma sunt. sintt» est 
pars quaedam secreta sive locus 
msiitae remotus, quem Agricola c. 
33 eitr. ipsum terrarum ac naturae 
finem nominat; et saepius illa vox 
adiectiva extremus vel ultimtts sc- 
tcumbabetconiuncta. Virgil. Georg. 
2, 122 aut quos Oceano propior gg- 
rit India lueos, extremi sinu$ orbis. 
de Yoc. famae accedo nunc Peerl- 
kampio ct Rolfaio, quorum uterque 
-casum teiliumf non secundam esse 
cxistimat. ille ita explicat: ,,re- 
cesaus ac sinns regioois uos defen- 



80 



CORNELII TACITI 



)eTokA/ 



nunc ] 



sus ipse ac sinus famae iu bnnc diem defendit. 

ierminns Britanniae patei^ratque omne ignotnm promagni 
^ fico estl sed uulla iam ultra gens, nihii nisi fluctu^etsaxa, 

et infestiores Romani, quorum superbiam frustra per obse- 
5 quium et modestiam effugeris. raptores orbis, poslquam 

cuncta yastantibus defuere terrae, et mare scrutantur: si 

locuples hostis est, avari; si pauper, ambitiosi; quos non 



dit famae, a fama. Romaois adhuc 
ne fama quidem noti eramus. de- 
fendit famaiB pro a fama rarius qui- 
dem est et poetarum magis pro-^ 
prium sed ideo minus a Tacito alie- 
num.** T. etiam Zumpt. gr. $ 469. 
Rothii interpretationem y. pag. 146 
comm. 

1. inJmnediem'] Imm. Bekke- 
ros, Bachius, fortasse etiam alii in 
hane diem^ nescio unde. 

^. alque omne ignotum teX,'] pro 
atque Rhenanus putavit legfposse 
atqui et ita Gesnerus scripsit. bas 
particulas a librariis saepissime 
confusas esse satis coostat. v. Spal- 
ding. ad Qoiotil. 4, i, 10 et 80. 4, 
3, 17. Gerohard. ad Cicer. de se- 
nect. 50. at de obiectione hoc loco 
non est quod cogites. AcidalioTs 
haec verba traosposuit et coniecit 
recessus ipte ae iinuB famae (vel 
famajy namque omtie ign.p, m, est, 
in h, d, defendit, nune terminus 
cet. vel ita : recessns ipse ae $inu$ 
itfh, d, defendit, Famae namque 
omne i, p, m, ett, Muretus illa de- 
leri vult; Ritteros nocis iocliisit, 
sed ceosor eius Halleosis beoe 



d6it]<: 66vTa, Peerlkamp propo- 
suit: nune terminu$ Britanniae 
palety utque omne ignotumy pro 
magnifico e$t, facilis quidem est 
emendalio sed idem seosus vuJga- 
tae est ; oam magoificum idem esse 
poto quod magoum, coll. c. %^ ma- 
iore fama , uti mo$ e$t de ignotis, 
Calgacus ut his verbis significat ti- 
morem Romaoorum fore magnum, 
i(a virtutis stimulum civibus addit 
quum dicit: $ed nuUa iam ullra 
gens, scilicet io qua ipsi spem ac 
subsidium habere possiot. 

4. infe$tiore$] ita A et B, Bro- 
ter. Ero. Bipoot. cet. inferiores 
Puteolaous, Alc. Rheoaous; hic 
tameo io castigatiouibus correiit 
eo infe$tiore$, aoooymus e codice 
Miraodulaoo et intSr ea Romani; 
Lipsius io dispuoctiooe notaram 
cod. Miraod. infe$tiore$ se scri- 
psisse affirmat, at ipse edidit inte- 
riore$ et io aoootatiooe proposoit 
tVff feriore$, alii alia. Romaoi di- 
Ointur iofestiores quam fluctus et 
saxa. 

6. euneta va$tantibu$ defaere ter^ 
rae"] A etB cuncta ; P. 1 ctfnc/»(sic), 
iode factum euneti$ in Pot. 2, Yeo. 



comparavit Thucyd. 6, 11 ra yag 

S&a nktiatov ndvteq Xff/tep d-avfia- Alc. tum defuere, (sive :) terram 

^ofieva nal td ml^ap ijiuata tr<; A,B, PuteolaDus,Alciati4s.,Tulgala 



'/V^Vy» ci -« ^y 



•?t c^'< 



lU t Ci^ 



*//« 



^\f{ 



AGRICOLA. CAP. 30^31. 



81 



oriens , non oceidens satiaverit. soli omnium opes atque 
iaopiam pari affeclo.concopiscuiil. auferre, irucidare, ra- 
pere falsis nominibos imperiom, alque ubi solitudinem fa- 
ciuBt^ pacem appellant liberos cuique ac propinquos suosS^l 
natura carissimos esse voluit hi per delectus alibi servi- 5 
turi auferuntur; coniuges sororesqua^ etiamsi hostiiem li* 
bidinem effugiant, nomine amicorum atque hospitum polla- 
untur. bona fortunasque in trihutum aggerant, annum in 



est Rhenani emendatio. attameoin 
ilU codicum et Yeterum librorum 
scriptora fortasse alind quid latet. 
noQ enim intelligo quid hoc loco 
sibi yelit oppositio inter terram et 
mare. sin cominunis est senten- 
tia, mioasreetedictumYideturi»of/- 
guam — de/uere, 

1. sofi omnium ope» atgue ino^ 
piaml \en. et Alc. soli omnium at- 
que opes inopiam. Rhenanus Ye- 
terem Yerborum ordinem restituit. 

3. rapere — appeilant] ea- 
dem fere Milhridates in epistola ad 
regem Arsacen in Sallusti fragm. 
histor. § 2 et 6. Namgue Romanis 
cum nationibuMj popuHg , regibuB 
eunctis unaet ea vetus causa beUan- 
diegt, cupidoprofuHdaimperii et-di- 
vitiarum. — An ignorag RomeuioSy 
pottguam ad oecidentem pergenli- 
buB finem oceanut fecit, arma hue 
eonvorlittef negue guicguam a 
prineipio niti raptumjtabere ^ do- 
mumy coniugetf agrosy imperiumf 
convenat oUm tinepatria^ parenti^ 
hus^ peste conditot tSrbit terra- 
rum: guibut non humana uUa ne» 
gue dicina obstant, guin tociot 
omicot^ procufiuxta titot^ inopes 
potenivtguo' trahant extdndant 



omniague non terva et maxume r«- 
gna hostilia ducant, 

6. etiamti] B et teste Broterio 
A; Maggioranius nihil 'enotaYit. 
Puteolanus etti, illud primus rece- 
pitBeckerus* 

8. bona — frumentum] A et B 
bona fortunae guae (A in margine 
guoguej in tributum aggerat an- 
nus. Jn (B sine interponctione) 
frumeHtum. Put. 1,2, Yeu. Alc. 
bona fortuna guae in tributum ag^ 
gerat (sic sola Put. 1 ; in Put. 2 et 
Ven. agerat^ Alciatus egeratj an^ 
nutin (interpunctionissignumpost 
annut in Put. 1 et 2 nullum est, 
apparet in Yen. et Alc.) frumen" 
tum, ex hac corrupta leclione Rhe- 
nanus flnxerat bona fortunatgue 
in tributum egerunt^ in annouam 
frumentum , et ita iocus legebatur, 
donec Walcbius in emendationibus 
tiYianis p. 106scripsit bonafor- 
tunatgue in tributum egerunt, an^ 
not infrumentum. hanc emenda:- 
tionem Doederleinius et ego rece* 
pimus ita tamen ut ille Y. eger^unt 
mutaret in aggerantyt^a hacemj^n- 
datiofle recepta praeterea annum 
scriberem . ad codicu m et Yeterum 
librorum lectionem propius accc- 
6 



82 



COEHELII T4CITI 



frumentain. corpora ipsa ac niaiius »\lw ac palodilms 
emuiiiendis verbera inter ac contumelias contemnL naU 
servituti mancipia semel veaeunt alqae nkro a dominis 



dens Wthhenis scripsitftojKi /or- 
imnaepu in iribmtmm aggeratOj 
annut in frumentum\ seCQtus est* 
BaGhins nisi qaod aggeraniur scri- 
psit. aHHus est annaas proventus, 
annona; t. Ruhnlienium in prae- 
fatione ad lex. Scheller. sic Germ. 
1 4 nee arare terram aut exepeclare 
annum tamfaeile periuaeeHe, Lu- 
can. 3, 70 effutit magnum Libye 
tuUt imbribut annum, Stat. silf. 3, 
^, ^% navit Pharium gravit iniulit 
annum, frumentum autem est ius- 
sum, imperatum fmroentam ?el 
decufnae. Ano. 4, ^atfmmenta 
etpeeuniae veetigatet^ eeterapmbU» 
eorum fruetumm toeietatibmt efmi^ 
tmm Homanormm mgitaboHtmr* 

1. titvit — emmniendit'] f.e.viis 
per silvas et paludes muniendis. 
rerbum Livianum. Ermbst. Rhe- 
nanus in castigationibus ad Hist. 
3y 74 et praemia enavatae operae 
petebant praepositionem er consu- 
mationem signiGcare potat. similia 
?erba apud nostram sunl evineere 
(de quo Y. BroclLhas. ad Propert. 
4, 7, 7. Drakenb. ad Sfl. lul. 3« 
581.) emereari Ann. 13, 44. evin-^ 
eere Ann. 3, 46. evinefre Ann. 6, 
43. alia eollegit Petersen adLex 
Hist. i. annot spec. H p. 19. 

% verbera inter mc eontumeliat'] 
Broterius in eod. A legit «tque inde 
edidit inter verbera ac contmmte^ 
iiat; Maggioranios nibll monuit 
ad vnlgatam* in altero autem.co- 
dice honc esse verfoorom ordinem 



condudo, qnod ClemensadBrote- 
rii textam nullam tectionls variett- 
tem adscripsit. Puteol. 1, ^, Ven. 
AIc. verbera emuniendit inter ac 
eont. qoae Rhenanus transposait, 
nt vulgo leguntur* Broterium sc- 
quuti sunt Beckerus, Hertelms, 
Rothius. exempla praepositionnir 
norainibus i^ostpositanim colleg 
Boettich^ in lex. p. 120. 

3. maneipia temel veneunt] hmt 
sententiae plane compar et velat 
binchausta illa Salviani I. 6 e^dr., 
nbi queritur Romanos tributa bar- 
baris pendere quae munera voca- 
bant* Dieimut donum ette guod 
pretium ett et guidem pretium coH' 
ditionit durittimae ae miterrimae. 
omnet quippe captivi quum temel 
redempti fuerint, liberta te poiitM- 
tur; not temper reditnimnr el fNn»- 
^uam liberi tumut. LiPS. Peerl- 
kamp Salviano addidit BioDem 
^Hy 3. in orationelllius reginae, de 
-qua Tacitus c. 16 loquiLur, non- 
nulla sunt, quae ^um Taciti verbis 
eonveniunt. ov rMv fttv ftXuCtwf 
naifuyi^ttwf ttt^fndrMv oXwv icrf- 
^^fit&ay xw¥ &e lomiiv tilij natO' 
pdXXfuv ; ov nqbq to* xaXla nw/- 
Ti» NoU vip.w9 waX yt<a^(Zv itaivotQ 
KOM rwr (fo)/*utuv avrwv ia^fi^ov 
itiJ4jfiov ipi^fuv ; wu noatj^ m^tkfef 
^v anc^ r*a* 7unQcufd-€u fMdXov ^ 
ftttd ntvmv iXev&t^ictf ovofnen*'^ 
uat hoq XvTQova&cu; — temelein 
f&r aHemalj ut Graeci oina^* ▼• 
PassoT. ad Germ* 19. ot PeerikiOip 



AGEICOLl. CIP. 31. SS 

atamiQr; Oritannia smritatem saam qnotidie emii, qnoUdie 
paseit; ac ^nt ia ftiniilia recentissimus quisqne senronut 
etiam eoasems Indibrio eet, sic in hoc ori>is terrarum ve* 
tere famulata novi nos et viles in excidi^m petimur. neqne 
€iiim arra nobia ant metalla ant portns sunt^ qaibafi exer-5 
cendis reservemur. virtus porro ac ferocia sid)iectorum 
ingrata imperantibus, et longinquitas ac secretum ipsnm 
qno tutius, eo suspectias. ita snblata spe veniae tandem 
sumite animumi tam quibus salus, quam quibus gloria ca- 
rissima est. Brigantes femina duce exurere coloniam^io 



adn.l. qaicomparaTit Cic.de ofBc. eemut. y. Era. ad Ann. ll^ 7 et 

Zyl^,^2Seaevolaeumpostulassetf Gunther. in Atlienaeo 9, ;2, ^61« 

ui 9i5i /UnduSj euius emptor erat^ poriubut exereendis reeto explicat 

temeiindiearetttr ceU Qaintil.de- Walchins portus, qnoram reditl* 

clam. 348 an liberi vestri eoniugeS' bus exercendis resenrentur. nam 

que traditam a maioribns in hoe de remigio cogttare Ut fecit Wal* 

tisque tempus libertatemsemeipen- therus TCtat nos totius loci sensas. 

derent. Calgacns his Terbis Romanornm 

1. quotidieemityquotidiepaseit'] «Taritiam carpit, qunm dicit haec 

emit, tribntis pendendis; pascit, omnia, ex ^ibus Romani quae- 

framento praebendo. Ern. pascere stum sperent, CaledOniis nnlia esse. 

autem cum indignatione dictum arva qnidem erant, sed agri steriles 

est, atnosatimarT./Mi/er».HBR-> et infecundi; metallorum fodinae 

TEL. non innotnerant; portusmultised 

3. etiam eonsertisl ^c IL; Po* nullum emporium. haec lllustran- 

tedaaas et; in cedice B particula tur iisquae orationeextrema legua* 

omissa est, fortasse recte; nam txtt: ibi tributaet metatlaeteete-^ 

dominis servi ladibrio esse non so-» rae servientium poenae, 

lent, sed ab ittis almltar. 6. virtus aeferoeia^ de discri-^ 

5. arval sic in utroque codice mine syaonymoram t. Doederl. 1, 

scriptum Tidetur. Put. 1, 2, Vcn. 44. Ann. %, ^5 qui — eademvir* 

Alc, arma, cuias in locum Rhe- tute, pari feroeia et veluti aueti 

nanus veram dedit iectionem. numero irrupissent, Hlstor. 5, 11 

5. quibus exereendis reserve^ poseebantqueperieula^parsvirtute^ 

mmr] Oerm. /J9 'agros exercere. multiferocia et eupidine praem'o* 

Ann. 11 9 7 quosdam exereendo rum, 

agros tolerare vitam, 1!^, 43 sed 10. Brigantes] ita uterque eodex 

jifirieam potius et Aegyptum exer^' atque omnes editiones Teteres. 

6* 



84 



CORNELII TACITI 



expugnare dustra, ac nisi felidtas in socor^am verlissct, 
exuere iogum poluere, nos integri et indomiti el libcrla- 
tem non in pocnitentiam laturi primo statim congrcssu 
ostendamns, quos sibi Caledonia viros seposuerit an can- 
5dem Romanis iu bello yirtutcm quam in pace lasciviam 



CarabdeDus ex Ann. 14, 31 emen- 
davit Trin0bamte8,qaod Broterias, 
Emestius, alii receperunt. vetus lc- 
ctio vindicem invenit Doederlei- 
nlam in notis ad convers. p. 57, 
qui in ea defendenda nihil nobis 
reliqni fecit. recenliorcs eum se- 
cuti sant. 

1 . erpugnare] et erpugnare B. 
1. gocordiam] Pat. 1, j^, Ven. 
Alc. secordiam, 

% et libertatem non iu^poeniten^ 
tiam laturiprimo itatim congreztu 
oBtendamui] sic locas dim misere 
tractatus in utroque codice legitur, 
nisi ({uod B hnhti et in Hbertatem, 
in cod. A non apparcre signum in- 
terrogationis post v. seposuerit 
Maggioranius commemoravit; de 
«Itero nihil mihi constat. quod in 
prima mea editione concursu pro 
congre8$u ex codice A.affertur, mea 
incuria factum est, qua deceptL om- 
nes fere recentiores illam vocem 
receperunt. — - Put. 1, l^, Ven. Alc. 
et in Ubertatem non in prae8entiam 
iaturi pr, 8t, congr, unde 08tenda^ 
mu8. Rhenanus in tcxtu scripsit 
et iibertatem non inpraesentia cet., 
in castigationibus proposuit iiia- 
turi, Lipsius comtzMHbertatemnon 
in praesenti abiaturi (vel iiiaturi) 
-prima 8tatim congre88ione 08ten-' 
damu8 vel congre88u nonne vel sim- 
plici non Interrogando. Moretus 



(var.lect.l5, 3) et in iibertatem, 

non in populi Romani Bervitium 

nati prima 8tatim congre»»ione 

ostendamu8. anonymus e codice 

Mirandulano at Hbertatem inprae-^. 

sentia non iaturi pr, 8t, congr, 

ajbunde oitendamus, GronoYlus ad 

Statii silv. diatr. p. ?G9 ed. L4ps. 

inde ostendamus et ita quidena , ut 

adverbium inde pertineat ad nomen 

congressu etpro.adiectivo sit, pro^ 

inde ac si Tacitus dixisset primo 

congressu ej:or<//(fff/0,dequaem9n-. 

dalione v. Hand. Tursell. 3, 370^ 

Broterius locum sic constituit et in 

iibertatemj non in praedam ^rtd- 

turi pr, 8t, c, vivide ostendamus. 

quod emendavit vivide, id confir- 

matur auctoritate Scaligeri, qui sua 

manu ita scripserat in exemplari 

quo utebatur teste Rutgersio lect. 

Venusin. c. 31 p. 415. ErDestius 

haec ita c^rrigcnda esse putavlt et 

iibertatem in praefnium (s. in prae" 

mioj iaturi nonpr, st, congr» osten' 

damus; Bipont. atqueEngeLei ii 

iibertatem non in praesens tantpm 

iaturi pr, st, congr. noHne ostender 

mus, pro unde Doederleinius in 

actis philolog. Monac. coniecit uno 

ftie, dc vocabulo impraesentiarum 

quod Tacito obtruderevoIueruntT. 

Hand. Tursell. 3, 234 $q. equidem 

boc Yocabalum grammaticis et scri- 

ptoribas medii aevi deberi arbitror 



AGRICOLA. CAP. $%. 



85 



adesse ere^s? nostiis illi dissensioDibus ac discordiis 32 
dari yitia hosUam in gloriam exercitus sui vertunti quem 
conUactttm ex diversissimis gentibus ut secundae res tenent, 
ita adversae dissdvenl, nisi si Galios et Germanos et (pu- 
det dictu) Britannonim plerosque^ Ucet dominationi aUenaes 



vel certe iis reliDquendnm esse; 
saepissime enim apud illos scripto- 
res legimos el in codicillis, edictis, 
mandatis principum aut pontiG- 
cam qnae dlplomata ant bullae yo- 
cantnr, ita ut scribae id valde para- 
tom habnisse viderentur. Lectio- 
nem codicum im poenitentiam pri- 
rous commendaTit censor meae 
editionis in ephemer. litter. Li- 
psiens. a. i%%7 m. Febr. atqne in- 
terpretatus est „libertatem non ita 
laturi, ut mox liberos fuisse nos 
poeniteat, sciircet nt Srigantes po- 
stea poenituit/^ tum defenderunt 
WaHherns et Rothins. quamqnam 
etiam Puteolani lectio in praeten- 
iiam^ de qua dicendi formula v. 
Doederl. synon. 1, 144 et Hand. 
Tarsell.3, 338, bonum praebet sen- 
sum quem Jn prima editione expo- 
suimus. 

1. di9sen9ionibut\ ita A, et ni 
falloretiamB, codex Ursini, idem- 
que mavttlt Rhenanns in castiga- 
lionibus, cni assentianturMurelns, 
Plchena, Faernns, Broterius. dis- 
eestiombuM scripsit Puteolanas 
quem aiii sequnti sunt, utnimque 
bonum est. nostrum Waltherus 
tuetur loco ex Dial. 40, 4 nottra 
quoque civitatj donee erravit^ do- 
nec iepartibk$'it diwsensionibuM et 
discordHt confecit cet. de discri- 
mine titriusque verbi v. Walchium. 



%, clarivitia'] Yeii. clari, Fita f 
Rbenanus commate primus distin- 
xit. # 

3. vitia ftottium'] Muretusvole- 
bat vitianottra, ,,non imiter; in- 
tellige sttorum. Tacit. Ann. 2, 15 
Arminium facit dicentem Aos esse 
Romanot, quorumpars onusta vul' 
neribus terga^ parsjluctibus el pro* 
ceiits fraclot artus infensis rur' 
sum hostibus^ adcersis diis obii- 
ciant, hostes sunt ipsi Germani, 
quomm dnx loquitur. Liv. 3, 63 
Sabinifusipassimper agros castra 
/tosti ad praedam relinquunt. ho" 
sti nempe Romano, Quod ad sen- 
tentiam attinet, simitis est illa 
Ptanci ad Ciceronem epist. lO^ 4 it^ 
inter atiena vitia hae gentes nostra 
mala suam putent occasionem, V. 
KortiusTacitinon oblitus." Peerl- 

KAMP. 

3. conlractum'] B contactum, 
moxTenet. disso/ent pro dissolvent, 

4. pudet dictu] pro pudetdicere, 
non admodum dissimile Plaut. 
Bacch. 3, 1, 1!^ neque mei neque iui 
intus.puditum est factis quaefacis. 
et Valer. Max. 9, 13, 2 nec rela-^ 
tiowi famiiiaria , quia dictu fasti" 
dienda sunt, 

5. licet — tfommendent] ita uter- 
que codex; in PuteoJana 1 et 2 iegi- 
tur ticet — commodent ; in Yeneta 
omissum est iicei fortasse opera- 



86 



CORNELII TACITI 



smgaineni coTnmeBdent, diQtiiis tameB bo$tes qnam servos 
fide et affectn teneii pntatis. metus et terror est, infirDia 
vincnla caritatis, qnae nbi removeris, qni timere desierint, 
odisse incipient. omnia victoriae incitamenta pro nobis siint. 
Snullae Romanos comuges accendunt; nnlli parentes fngam 
exprobraturi sunt aut nulla plerisque patria aut alia est; 



rnm Mjpa; fnde fecit Rhenanas 
plerotque dominationi a. 9. commo- 
dantes^ Eraestius et Broterius 
Puteolanl lectionem restituerunt, 
quam etiam ego in prima editione 
retinneram. sed commendare non 
est cur spernamus. 

1. Jiostet quam servo8\ A teste 
Maggioranio tamen zervos hostes 
quamservos; ex altero codice nulla 
lectionis varietas nobiscum com- 
municata est, itaque vulgata in hoe 
libro scripta esse videtur. Puteo- 
lanus hostes servos; Hhenanus 
particuiam inseruit. quum in pri-' 
ma editione ex codice A iantum re- 
tulissem servos hostes^ omnes fere^ 
rccentiores ytvhtiquam servos \n 
codice non legi credebant» quod 
neque Maggioranius annotaverat 
neque ego dixeram. igitur certa— 
tim interprctabanturlectionemquae 
recte explicari nequit. 

2. metus et terroh esty injirma] 
Beroaldus el Akiatus terror sunt 
ii^firma; Rhenanus veterero leelio- 
nem tacite restituit, quura sensum 
verborum et rationem appositionis 
recte intelligeret. 

3. vincufaj A teste Broterio 
vinela, 

3. quae ubQ qua ubi Pul. 1, 2, 
Ven. 



3. qui timere desierinllVk^cm^S^ 
quos timere des» Lipsius. sed non 
necessarium utppte in sententia. 
ceterum peccatum typographi ti- 
meri ex mea editione transiit in edi- 
tiones Beckeri, Herlclii, Rothii, 
fortasse etiam aliorum. 

5. aceenduaf] ita A et B, Pat 1 
et 2 ; accedumt Venet. Beroald. Al- 
eiat., quod Rhenanus emendavit in 
veterem leetioncm. Doederleinius, 
in actis phil. monac defendebat 
aecedunt. Germ. 7 (mulieres et 
oxores) horlamina pugnanttbus ge- 
stant. memoriae proditur quasdam 
acies inclinatas iam et Mantes ol 
feminis restitutaS constanHa pre- 
ctfi» cet. ubi V. Passovium. 

6. exprobraluri} P. 1 exprtH 
baturi, 

6. aut nutla plerisque cet»] nulla 
patria iis est, qui ex diverstssimis 
gentibus eolleeti fera miUtam vita 
gaudent suamque patriam nnllo 
amorisaffecta amplectantur, quo- 
ram innamerovellpslRomani. aliis 
patria qaidem, sed eam non defen- 
duntinBritannia. Rothtos lamdavit 
Plutarch. Tiber. Graceh. 9 w; rd ph 
&fiqia td Tfiv *IraXiav injKOfttwa xcki 
qxaXeop fyi* Jtai Hotrdioif ifftw av- 
xmiw ixdatot ual MarditHUqf toiq 
d' V9^q~ trq JraXiaq ftaxofdreiq na 



AGRiCOlA* CAP. 3:2. 



87 



pMCM nmmOy Irepidos igaaraiitia» coelam ifanm ac mare 
ei Bttva8> iga&U omma circwnspectanies» clau^os quodam- 
iiMdo ac viacloa dii nohis tr^dideninU ne terreat vanus 
^ipectiia el ami fiilgor atque argenti, quod neque tegit 



ct7ro&ifij(fxov<r$p diqoq kcu yafroc, 
aXXov ^ •» Jtif«c inMtOtw»^ mXX om- 
xoi Tial dvidQinot fAtrd %i»vwv 
nXavwvrou xa« yvvoMiwv, 

1. pauco9 numero'] Lipsiaspaar- 
€09 numerot ut intelligantur cohor- 
tes, manipuli, yeiilla ; v. supra ad 
c. 18. Ltpsii emendationem rece* 
perunt Picheoa, alii. codicum scri- 
ptoram non novi; exemplnm ta- 
inen, in coius margine Maggiora- 
nius lectionem cod. A annotavit, 
babet numerot neque varietas est 
ad scripta. voc. nuntero per pleo- 
nasnram adiectura esse bene mo- 
nnit HerteHUs ; sed in loco Cicero- 
nis de orat, ^y^, \%\ idem voca- 
balum baud dubie falsum est, y. 
ibi Eliendt. ego olim aliam hnius 
vocabuli sigoificationem ceperam. 

1. trepidos ignorantia'] et COdi- 
ces et omnes editiones habent ctV- 
€um trepidot vel ita ut nnum sit 
verbom, qood est nullum. Erne- 
stias pro circum maluit civium, 
quam legiones siot e civibus Ro- 
manis; Anquetil et Seebodius lo- 
eorum; Walchio excldisse videlur 
iocorum vcl regionum vcl viarum ; 
praeeunte Heumanno cum Ober- 
liDO delevi particulam quae facile 
ex versu seqaenle irrepere potuit, 
Waltherus et Bachius adverbium 
interpretantur ,,quocunque se ver- 
tUDt, undique trepidantes;*' sed 
hoc circwH Qoo sif^niiicat* 



1t, 9iha$} Bf^9t>. 

%. circmmMpeetmMieB] Boeder- 
leioios p. 58 vers. divisim drcum 
speetantet et ita Beckerus, Herte- 
lius. verbum optlme defendit at- 
que inlerpretatur Rothius. 

3. vinetoB dii nobi$ tradiderunf} 
ita uterque codex locum exhibere 
videtur. PuteoK Alc. Rhen. dede- 
root vietot aiii qood Lipsius ioge- 
niose correxit et in vulgatam mu- 
tavit. vinetot iam in editione Riv. 
exstare dicitor. aiii quod ego 
revocaveram sane adoKMium ieia- 
num est. vinetos aotem^unice ve- 
rum. Ann. 1, 65 en Varus eteo" 
dem iterum fato vinctae legione9 
ubl eadem scripturae varietas. Hist. 
1^79 Sarmatae disperti aut eupi- 
dine praedae gravei onere tarcina^ 
rum et lubrico itinerum adempta 
eguorum pernicitate velut vincti 
caedebantur, Peerlkamp laudavit 
Liv. 22, 49 tum denuntianti cui*- 
detftt iustitse contulem adpedet de» 
tcendere equitet^ dixiste Hanniba^ 
lemferunt ^^quam mallem^ vinctoM 
mihi traderet,^^ 

4. quod neque tegit neque vulne- 
rat] B nec — nec ,at supra c. 28. 
— Sententia a variis historicis va- 
rie omata. eleganter Papirius apud 
Liviuml0,39 non enim cristas vul" 
rierafacercy etperpicta atque au^ 
rat0 scuta transire Romanorum 
piiuM, v. Bernegg. ad Ius4io. 11» 



88 



CORNEtll TACITI 



neqae ynlnerat in ipsa hostinm aeie inveoieBH» nostfiis 
manus: agnoscent Britanni snam cansam; reeordabontiir 
Galli prtorem libertatem; deserent illos ceteri Germam, 
tamquam nnper Usipii reliqaernnt. nec quidqnam ukra for- 
Smidinis: vacuaxastella, senum coloniae, inter male paren- 
tes et iniuste imperantes aegra municipia et discordantia. 
bic dn^y faic exercitus: ibi tnbnla et metaHa et ceteraeser- 
vientium poenae, quas in aeternum perferre aut statim ul- 



13 et Freinshem. ad Cart. 3, 11. 
Pberlk. 

1. no9irai mamu$'\ ne inteHigas 
cam Ba^hio solos Britannos, sed 
etiam Gallos et Gerroanos. 

2.- recordabuntur} Pat. 1, 2, 
Vcn. A.lc. reeordabunt; Rhenanas 
tacite correiit. de forma activa v. 
Priscian.-p. 380 ed. Krebl. 

4. tatnquaml non secus ac^ 
qaemadmodum. Hist. 1, 6inauditi 
atque indefen%% tamquam innocen- 
tes perierant, 1 , 37 nune et iubie^ 
etoi noi Aabuit tamquam iuoi et 
vilei ut aiienoi, falsa docet Wal- 
therasadl,6.~ 

4. reliquerunf] Ven. Rir, Be- 
roald. relinquerunt. 

4. nee quidquani] B nequaquam, 
V. Drakenb. ad Liv. 6, 14, 4. 

5. cohniae'] Pat. 1, 2, Ven. ee^ 
iouiae. senes per contemptum vo- 
eat veteranos et emeritos , qui fere 
in coloniis collocati. aegra porro 
municipia vocat ambignam fidem 
habentinm. Ern. Cicero p. M ilone 
^5 fangit rei pubiicae partei aegrai 
et fabantei, Obkrlin. 

5. inter maie parentei cet.] 
^Tacitus brevUatis studio," ut ano 



nomine ennntiationem temporalem 
comprehenderet, adeo ad persooas 
hanc rationem contalit.*' Uand. 
in Tnrsell. 3, 406, Ann. 11, 10 
•neee Bardanii turbatae Partho^ 
rum rei inter ambiguoi, quii in re- 
gnum acciperetur^ i. e. quum es- 
sent ambigai.*Hist. 1,1 ita neutrii 
eura poiteritatii inter infentoi vei 
obnoarioi^ 

6. aegra municipia'] ita AetB; 
in margine cod. A „al. tetramtm' 
cipia,** Puteolanas, Ber. Alc. erga 
pro aegraj quod .Rhenanns tacite 
correxit. 

7. iervientium poenael miseriac 
snnt quas victi ferunt a victoribas, 
ut Peerlkamp interpretaturqui laa- 
dat lustin. 3, 5 dein quum per an^ 
noi LXXX gravia iervitutit ver^ 
beray pierumque et vincuia caete- 
raque cdptioitatii maia perpetsi 
eaenti poit iongam poenarum pa^ 
tientiam beiium reitaurant, 

8. perferre] B et teste Broterio 
(Maggioranius proferre legisse vi- 
detur) A^ etilaBipont.Engel. Oberl. 
recentiores. proferre Puteolanus 
et deinceps reliqui. 



AGRICOLA. CJkP, 3)^-33. 



89 



cisci in hoo campo est proiade itnri inacieiii et maiores 
vestros et posteros cogitate/*^ 

Excepere orationem alacres, ut barbaris moris, canta33 
et fremita clamoribusque dissonis. iamqae agmioa et ar* 
moram falgores aadenUssimi caiasque procursu; simul in-5 
struebatur acies, quum Agricol^ qoamquam laetum et vix 



1 . t*9 hoe eampo ett'\ este in a, 
re significat b.1. beruhen aufetwas 
ioterprete Rothlo qui hos locos laa- 
davit. Liv. 10, 14 omnem reliquam 
tpem in impetu ezse equitum, Cic 
ad Attic. %, %%, 5 unum iUud tibi 
pertuadeat velim omnia mihi fore 
explieatay ti te videro ; ted totum 
ett in eop ti ante^ quam ille ineat 
magittratum, AnDal. 2, 46 illo in 
corpore deeut omne Cherutcorum, 
iofra c. 33 in hit omnia, 

1. maioret} Ven. Alc. maioris. 
'3. ut barbaris moris'] sicuter- 
que codex (et B quidem cum siguo 
interpunctionispostv. mon's3, re- 
ceptnm a Beckero, Peerlkampio, 
Hertelio, Rotbio, aliis. Puteola- 
nus quem reliqui sequuti sunt de- 
dlt et barbari niorit, illud Taciti 
esse demonstrabo infra c. 39. quod 
Walthernsdixit, si codici (scilicet 
unius tanfum lectionem novit) fi- 
dem haberemus, scribendum esse 
ety ut b» m.y hoc non necessarium 
esse arbitrer. si quis autem in co- 
dicum lectione verba cantu, fremi- 
iu, cfamoribut ad V. alacret referat, 
Bt Bachlus fecit, sane ineptum ef- 
ficiet sensum. genitivum barbari 
morit, quem etiam ego in prima 
editione retintieram, vix satis com- 
mode explicaveri^. nam neque 
pendere potest a cantu, quod recle 



observat Rothius (in verbis Hist. 1, 
14 vultu habiiuque morit antiqui 
alia estgenitivi ratio) ; neque dictum 
esse puto pro quod barbari moris 
est, etentm si Tacitus hoc dicere 
voluisset, usus esset ablativo more 
barbaroy ut Hist. 2, 2^ cohorte» 
Germanorum cantu truci et more 
patrio nudit ^eorporibut super hu^ 
merot tcuta quatientium. de re cfr. 
Ann. 1, 65. Hist. 4, 18. 5, 15. 
Germ. 3. 

3. cantu et fremitu elamoribus^ 
que] sic A quod colllgo ex Maggio- 
ranii silentio et Rbenapus ex con- 
iectura. in B scriptum est eantu 
fremituque et clamoribut; Puteo- 
lanus dedit cantu fremitu et eta- 
moribut, lectio codicis B defendi 
potest C. !^5 pedet equetque et nau- 
tieut milet, C. 10 terrae montet- 
que — et profunda molet continui 
maris. 

4. iamque agmina'] verbum alf- 
quod snpplendum est, eontpieie'- 
bantur sjve apparebant; V. C. 17. 

5. audentittimi c, procurtu] U . 
audentissimo quoque procurrente ; 
V.Roth.p. 197. 

5. inttruebatur] sic B ; alter CO- 
dex teste Maggioranio in coutextu , 
inttmebantur, in margine „al« in- 
ttituebantur,^^ Puteolanus inttrue^ 
bantur et deioceps reliqui . nume- 



90 



CORNELII TA€IT1 



maniiiieDtis coemUifii milUea aocenje&dttm 9tibnc ratus ilft 
disseruit. ,,Octavus annas est, oommiUfcwieSy ex foo vir- 
tute et ausj^ciis imperii Romani fiiie atqae opera Tcstra 



ram siDgnlarem cam Beckero, Her- 
telio, aliis recepi, qaam desolaBri- 
taoDonini acie Bermo sit. 

UmuHimentiseBercilum] hociam 
a GroDovio et Gesoero coDiectum 
dedl cam Broterio, Eroestio, aliis e 
cod. B et codice Ursioi; alter Ya- 
ticaDus io contextu habet mouitis et 
io margiae ,,aL munimentis^^ mo- 
niiis a Puteolaoo et reliquis vulga- 
batur. anoDymus e codice Miran- 
dulano et suis moniti» eoercendum, 
maoimeDta suot castra^ iotra quae 
miles prae ayiditate pugoaodi vii 
coerceri s. retineri potuit. baae 
eoim sigoificatiooem habet partiei- 
pium ceereilus, Sall. lug. 91 gi- 
nug hominum mobile^ if{/idum antCy 
negue benejicio neque^metu coerci^ 
tum, sie supra c. 18 invictum, 

1. militem aceendendum adhue 
ratus] sic Broterius e cod. A idem- 
qae Maggioraoius atque ClemeDS 
legisse videntur, quam naliam va- 
rietatis lectioDem aoDotaveriot; 
coDseotit codex Ursioi; Puteola- 
DUS scripsit militem adhuc ratuz^ 
cuius in locum Rhenanus cooiecit 
militem aUoquendum adhuc ratus^ 
eliam Lipsius verbum excidisse su- 
spicatas est s\\eacuendum sive «»- 
dtandum, Grooovius t^ntavit mi- 
litem adhortaturuif Grotius adhuc 
adhortatua quod omisso V. adhuc 
eipresserunt Ernest. Btp, Engel. 
OberL alii e recentioribus. Ursi- 
nas praeter codicis sui lectionem 



potat scribi posse mi/item adhue 
eohortandum ratug, ,,ut est/* ait, 
„ia alio libro.'* (?) adhue sigoifi- 
cat insuper, praeterea, ut snpra^c. 
29. ?. Hand. Tursell, 1, 163. lo- 
cus nostro similis Hist., 1, 36 extr. 
et quo8 adhuc singulos exsUmuia^ 
veraty accendendot in commune ra- 
tu8 pro vallo castforum ita coeptt, 

'jt, octavus annut esf] scilicet 
ex quo Britanoiae praepositus erat. 
V. c. 9. oam aDoos a coosulatii^ 
Agricolae esse conaputaodos Wal- 
chius recte moouit. si compute- 
mus ab aestate, qua Agricola Bri- 
taooiam iotravit, annus est septi- 
mus, quera oumerum Acidalius et 
Broterius malueruot* 

% virtute et auspiciis imperii 
Romani} virtus dod est coDStaotia 
ut Peerlkamp ioterpretatur, qua a 
coosilio vioceodae Britaaoiae oon 
fuerit discessum, sed suam habet 
potestatem. bella autem ab Aa- 
gusti temporibus imperatorum aa- 
spiciis gerebaotur* Horat. epist. 
^, 1, 253 tuisgue auspiciis totum 
confecta duellaper orbetn» ADOal; 
2, 41 recepta 8igna cum Varo 
amitsaj ductu Germanici, auspicits 
Tiberii. Suetoo. Aug. 21 domuit 
autem partim ductu partim auspi^ 
ciis 8uis Cantabriam, aotiquis teoi- 
poribus etiam populi romaoi au- 
spiciis res gesta dicebatur« Liv. 
30» 14 Sj/phajr populi Romani «ru^ 
spiciis victuM eaptusque ett. 



AGRICOIA. CIP. 33. 



91 



Brilanman vidBlifl. loi expedHionibas» tot proeliis, sen 
fortitodiiie ftdymns bosles seu palientia ac labore paene 
adyersos ipsam reram nalaram opos foit, neqne me mili- 
tam neqne vos dncis poenituiL ergo egressi», ego Teternm 
l^toram» tos priomm exercitanm termmos, finem Bri-s 
tanniae non fama nec ramore» sed caslris el armis tene- 
mns. inventa Britannia et sabacta. eqaidem saepe in 
agmine, qaom vos palades montesve et flamina fatigarent, 
forlissiroi caiasqoe voces audiebam, Quaodo dabitar hostis, 
qoando acies? Veniant, e latebris suis extrusi, et votaio 
virtosqae in aperto omniaque prona victoribas atque eadem 
victis adversa. nam ut superasse lantum itioeriS) i^ilvas 



1. tot erpeditionibut — poeni^ 
tuiil rectam distiDgaendi ratioDem 
Peerlkamp monstravit. in^ tot ex- 
peditionibus et proeliis , sito opus 
fnit fortitudine sive patientia, ne- 
que me restrae operae neqae tos 
meae poenituit. ablativi enim ioi 
exped., tot proel, Tulgo refere- 
banturad r. opu9fuit. 

7. eguidem saepe in agmine'] 
9aepe\n editionibus prioribus inde 
a Puteolano omissum e codice A 
inserait Broterius, tum reliqui. 
etiam in aHero codice Clemenshanc 
particnlam legisse yidetur. 

9. vocet] sicAetB; exiliode- 
deruni Broter. Ern. recentiores. in 
Pul. 1, ^, Ven. est v&ee^ ex quo 
Beroaldus ni fallor fecit vocem re- 
ceptum ab Akiato^ Rhenano, reii* 
quis. 

9. quando dabitur hoetie] sic 
Ann. 2f 13 veniret dieBj daretur 
pugna. 

10« fuandoaeies} itaiDQtroquft 



codice seHptcfm esse colligo ex si- 
lentio Maggiorani et €lementis. 
idem Rhenanus tacite quidem sed 
praeclare emendairit ex Puteolani 
scrjptura guando animuSf unde 
Peerikamp suspicabatur quando 
pugnabimus, 

10. e iatebrit] A, B, Put. 1, %, 
Ven. Alc. Rhen.; a latebriz Ber- 
neggerus, Lipsius, alii, fortasse ty- 
pothetarum errore. vetns Brote- 
rius atque Ernestius restitueruut. 

10. et vota virtutque in aperto] 
quod Polybius xlixit 6, U et 34 ip 
vnai&Qoiq. Lipsius, Muretus con- 
iedi envota, 

11. eadem vietis adverta] simi- 
bter Catilina apud Sallustium 5S si 
vindmut , omnia nobie tuta erunt^ 
eommeatus abundey eoloniae atque 
mmnicipia patebunt ; tin metucet^ 
terimut , eadem illa adoorta Jitnt 
neque loeuM nequeamicut quitquam 
teget^ quem arma non texerint» 

U. superatse} ecorrectioQeRhe- 



92 



CORNELII TACITI 



eyasisse, transisse aestaaria, ]raldinun ae decoram in froii- 
lem, ita fugientibus pericnlosissima, quae hojie prosperri- 
ma sont. neque enim nobis aut locorum eadem notitia aat 
commeatuum eadem abundantia, sed mainus et arma et ia 
5his omnia. quod ad me attiuet^ iam pridem mihi decretum 
est neque exercitus neque ducis terga tuta esse. proinde^ 
et honesta mors turpi vita potior, et incolumitas ac decus> «^ 
eodem loco sita sunt: nec inglorium fuerit in ipso terra-^ 
34 rum ac naturae fine cecidisse. si . novae gentes alque 
loignota acies constitisset, aliorum exercituum excmplis vo& 
bortarer. nunc vestra d^cora recensete, vestros oculos in- 
ferrogate. bi snnt, quos proxiino anno unaro legioikem furto 



nani; Puteolanus, Beroaldas, Al- 
ciatus Bupereue; illud etiam in co- 
dicibus scriptum esse suspicor, 
quum nibil nionitum sit, 

1. in frontem'\ opponitur /tf- 
gientibus, neque tamen dictum esse 
puto pro fronli ut Walchius expli- 
cavit. rectius usum praepositionis 
exposuitHandJus inTursell.3,314. 
sed nondum intellexi cur dici non 
possit in frontem proficitci ut ego 
olim interpretatus sum, quod Wal- 
cbius negaTit. Doederleinius for- 
tasse sic intellexit quum verteret 
beim Vorructen, 

2. ilafttgientibui] hoc Uterque 
codex habet (falsa fuerunt quae in 
prima editione de cod. Atradidi); 
Puteolanus scripsit item aRhenano 
recle mutatum in ita. Puteolani 
lectionem a me olim revocatam re~ 
cipiebant et defendebant Beckerus, 
Peerlkamp , recentiorum plerique, 
quibus accessit Handius in Tursell. 
3, 516. sed codiccs sequamur. 

Q 



2* quae hodie protperrima suttf] 
Ernestius mavult ho$tibus pro Ao- 
die» sed particula signi6cat Atfjf /e 
nocA; V. Hand. Tursell. 3, 98. 

9. naturaefine cecidiase] eadem 
adbortatio in orationePauUini apiid 
Dion. Cass. 62^ 11 ^ oiv neQiye^ 
vmne&a avtwf ^ ivtav&a aTtoO^ 
vo)fieVy naXop ro /ivijftiTovr^vBQtT^ 
raviap tloftfv, lustin. %, It, mus- 
guam vietores honestius guam tjt 
hostium eastris perituros» Pbbri.- 

KAMP. 

1 1 . vestrosJJ^nU iuros per com- 
pendium^ curva lineola supra im- 
posita. 

\2, hisuni] ex cod. B scripsi A« 
quodjam Peerlkamp maluit; alter 
codex, Puteolanus, reliqui tV. v. 
Kritz. ad Sallust. Catil. 1, *Z et qui 
ibi laudantur. 

l^. furto Moctis] clam et noctu, 
Uti Yirgil. 0, 397 fraude loei et 
Hoetis. Curtius 4, 13, 9 meaegl»^ 
riae — > furtum noetis obstare hqh 






Ac hyi c/ 



A6RIC0LA CAP. 34. 



93 



noetis aggressos clamore debellastis; bi ceteroram Britan- 
norum fbgacissimi ideoque tam diu superstites. qaomodo 
sflyas saltosqne penetrantibus fortissimom quodque animal 
dontra ruere, pavida et inertia ipso agminis sono pelluntur^ 
^ic acerrimi Britannomm iam pridem ceciderunt; reliquus^ 
est numerus ignavorum et metuentium, quos quod tandem 



paiiar, palam iuee aggredi eerium 
ezt, BiPONT. 

1. hieeierorum} sic Qterqae co- 
dex quod receDtioruin plerique re- 
eeperunt. Puteolauus tt et boc re- 
liqui. 

4. eentra ruere"] sic A leste Bro- 
terio et HaggioraDio ; idem B prae- 
bere Yidetur, quia eius scriptura 
cura Broterii textu coDseotit. eon" 
tra excidit iu Put. 1, 2, Ven. (in 
qua scriptum est guotgue) Ber. 
AIc. Terbum ruere, quod ita nude 
positum nullum habet sensum, 
Rhenanus tacite mutavit in robore. 
baec emendatio sane ingeniosa om- 
nes deinceps editiones occupavit, 
donee Broterius ex cod. A veram 
lectionem Puteolani incuria corru- 
ptam restituit. Brotecium iam alii 
sequuti sunt et nos quoque codi<-> 
cum auctoiritatem sequimur, quid- 
quid Walchius et Ritterus contra 
dixerunt. de verbo non est cur 
dubites ; sic infra c. 37 ultro ruere 
et cfr. Burman. ad Phaedr. 5, 1. 
sed de verbi forma disputatum est. 
primus ni fallor Sellingius perfe- 
ctum esse pro ruerunt dixit; con- 
senlit Rothius qui comm. p. 280 
accuratius de Taciti usu formae 
ere pro erunt disputavit. horum 
senteDtkun alii probant. ego cum 



aliis hanc formam esse infinitivum 
historicum semper putabam atque 
etiam nunc in eadem sum senten- 
tia. ne quem tam brevi intervallo 
coniuncta ruere et pelluntur offen- 
derent, .Peerlkamp laudavit con- 
suetudinem Sallustianam, V. c. Ca- 
til. 21 ; sed exempla orationis va- 
riatae etiam apud Tacitum sunt et 
non pauca quidem. nonnulla col- 
legit Boettich. in prolegom. p. 70, 
alia interpretes ad singulos locos 
adhibuerunt sic Ann. 3, 20 Tac- 
yarinat — bellum in Afriea renO' 
vat — vicos extcindere^ trahere 
grave$ praedas, postremo — eo- 
hortetH Bomanam circumsedit, 3, 
26 at poBtguam exui aegualita» et 
pro modeitia ac pudore ambitio et 
vis ineedebat. 12, 51 ubi guati 
uterus et vitcera vibrantur, Histor. 
3, 10 ubi erudezcere seditio ei a 
eonviciis et probris ad tela et mO' 
ttue tran$ibant. ceterum eontra 
ruere non est resistere ut Walthe- 
rus interpretatur, sed ultro impe- 
tum facere. summa autem com- 
parationis haec est. ut ea animalia, 
quae non fugiunt^ quin etiam ullro 
ruunt, fortissima sunt; ita ii Bri- 
lanai, qui pugDantes cecideruat, 
acerrimi fuerunt. 

4* peUuntur} B peliebantun 
6. guo$ guod tandem] sic A et 



94 



CORNELII TACITI 



invenistis, non restiterunt s^d deprehensi snnt^ novis^imae 
res et extr^mo metu corpora dfetixere aciem in liis vesii- 
giis^ in quibus pulchram et spectabilem victoriam ederetis. 



B, PuteolaDus (nisi quod iu 
Puteol. ^ ct Yeoeta guod scriptnm 
est per compeDdiam q cum liDea 
traDSversa) Ber.j Alc. RhepaDus 
reliqai. ia margiae cod. A ,^guod 
' tamdium non invem'th'8 regtitemnt 
— sic legeod. puto." sed hoc dc- 
mo iDtelligit. Bipoot. atque Eogel. 
quo9 guomodo tandem invenistist 
non restiternnt cet. ego ia prima 
editiooe Schluteri cooiecturam guoi 
guum tandem receperam, sed male. 
guod Beckerus recte explicavit, 
quod attioet ad. 

1. deprehenH iunt'] utsuprac. 
7 9ie wurden ereilty einge/wlt, Yim 
Ycrbi aperuit Oesoerus ad Plioii 
epist. 8, 14, 3. adde Barmao. ad 
Phaedr. 4, ^4, %0. BeoUei. ad Ho- 
rat. od. 1, 14, 10. praeciarus est 
Quiotiliaoi locus iostit. orat. i;^, 
2t 14, ubi seosu proprio dictum 
est. parva guaedam atiimaliay in 
angustiit mobiHa^ eampo depreAen" 
duntur, 

1. novistimae ret et ertremo 
mefu eorpora defixere aeiem in his 
vestigiis'] haec est lectio codicum 
(io A novissime et io utroque co- 
dice aote v. novissimae distingui- 
tur) quam cum Rolhio recepimus 
quum seosum satis tolerabilem 
praebeat. Putcol. 1, %y Veo. Alc. 
sunt novissime id et extr, metu 
cotp, de/, aciem in h, vest. Rheoa- 
ous io textu dedit deprehensi sunt 
novissimi^ etextr, m. corp, dejixere 



in his vest.y^in castlgatioDilms „ta 
repooe,** ioquit, „DOYissime, id est 
extremo metu,'* quod ad Broterium 
usque et Eroestium omoes seque- 
baDtur praeter Picheoam, qui scri* 
psit ideo extrjnno. Broterius re- 
cepto e correctiooe Rheoani voc. 
novissimi cum ipsius ioterpuD- 
ctlooe e cod. A voc. res fidmisit, 
aciem vero omisit. idem fere de- 
deruot Btpoot. Eogel. Oberl., oisi 
quod scribi|Ot novissime signo lo- 
terpuDctioois aote hoc verbum po-* 
sito. reliquorum cooiecturas re- 
ferre loDgum est. io siogulis ver- 
bis explicaodis maximam partem 
Rolhium sequimur. oolim tamen 
novissimas res interpretarl die 
Griinze der Welt, sed potius die ^ 
Umstande, die Lage; oam res, Ut 
puto, corporibus oppoouDtur. ex- 
tremo metu corpora cooiuncta sant 
tamquam hyphco. extremus tne- 
tus non est summus sive maxinias, 
uti coll. Sallust. lOg. 107 explicavl, 
sed ubi extrema metuuntur, 2*<^-^ 
desangst. porro corpora signifl' 
caot homibes qui sui poteotes dod 
suot, quasi macbioae^ sioe animo, 
qui est hominis vigeotis. defixiss^ 
aeiem hostes dicuDtur^ quia sant 
fugacissimi. metus autem eos de- 
fixit. AoD. 1, 68 raro super miKte 
et guasi oh metum defixo, 13»^ 
ceteris pavore defixis. 



A6MC0LA. CAP. 34«^5. 



95 



trtli^igile ciim expeditiontbiis; imponite qainqiuginta annis 
nagniim diea; approfcate rei pnblicae, namqaani exeratui 
iflapatari potoisse ant moras belli ant eaasas rebellandi.^^ 

£t aUoqnente adhnc Agricola militam ardor eminebat, 35 
et finem orationis ingens alacritas consecuta est statimque 5 
ad arma discursam. instinctos raentesqoe ita disposnit, 
nl peditum auxilia, quae octo milium erant, mediam aciem 
fira^rent, eqoitam tria milia cornibas aflnnderentur. legio- 
nes pro yallo stetere, ingens victoriae decos cilra Roma- 



1. trantigite cumeTpeditioMtbug] 
i. e. finite expeditiones. snmptam 
esse e re pecuniaria et forensi Er- 
nestias monait. Ooita est contro- 
Tcrsia^ nbi cam litigatore, debi- 
lore, creditore tr^nsegimus. Germ. 
29 eum tpe voiogne uxorii temel 
transigitur, 

1. guiuguaginta UMMii'] Dwneros 
est rotiuidiis, nam aliqnot anni de- 

SUDt. 

2. metgnum diem'] ItaTOCantLa- 
tini diem, quo res in ultimam dis- 
crimeD addacitar, res maxime cla- 
ra patratar.^ v. Burman. ad Ovid. 
Aoior. 3, 9, 77 et ad Luean. 7, 90. 
l>dlcer. ad Flornm 7, 6, 58. Ern. 
Peerlitamp addidit Orono?. ad la^ 
stin. 9, 3« Kort. ad Cicer. epist 

3. imptttarf] JLimputare, 
3. aut morat] aut omissum a 
Bipont. et EngeL 

3. eetutas rebeliandi] Rhenanns 
10 textu debellandi, «piod transiit in 
edit. Francot et CoIod. et a Lipsio 
emeodattim est aedtypotlietaaber- 
ravit, nam la cftatigitionibas vol^ 



gata explicatnr, qaae de Britannls 
sit iotelligenda. 

4. eminebat] Arztius maIuit«jMt- 
eabatni Ann. 13, 16. huic autem 
verbo hic nuUus est locus, quam- 
quam eminere et emicare saepe 
confunduotur, v. Spalding. ad 
Quintil. 9, 2, 41 et de verbo emi- 
nendi cIt, idem ad 11, 3, 75 et 
Zampt. ad Yerr. 5, 6:^, 161. 

6. inslincte»] Lipsius maluit tn- 
Uruetoi; sed boc seDteotiae non 
est coDgraens atque illud verbum 
Tacito io Iiac re solenoe est; t. ad 
e.l6. 

7. oeto miiium] genitivam ambo 
eodices praebeot; Puteolanos edi- 
dit mUHa; illud iam receperant 
Beckerus, Peerilcamp, Hertelius, 
Rothias. 

7. mediam keiemfirmarent'] fir^ 
mare seoso ampliore accipiendum 
€st ^TOaeiemfirmamfaeere, AoD. 
13, 14 necidnobit virium eratquod 
firmando praegitbo et eapetiendo 
bello divideretur, ubi sigoiBcatySr- 
mum praetidium imponere, qaom 
Duilae dum copiae Artaxatis prae- 
sidiam agereot. Wtlchias laadavlt 



96 



CORNELII TACITI 



nam sanguinem beUanti, el auxilium^ si pellerentar* Bri« 
tannorttm acies in speciem simul ac terrorem editioribus 
locis constiterat ita^ ut primuifl agmen aequo, ceteri per 
aecUve iugum connexi velut insnrgerent; media campicovi- 



LIt. T^, 46 dextrum comu Sumi- 
dis equitibus dalum^ media aciepe- 
ditibusfirmata. ^3, ^ Hasdrubal 
mediam aeiem Hispanisjirmat, 

1. beUantt] sic B habet et Rfae- 
nanas lectore non monitoscripsit; 
hanc omnes deinceps seqnuti sunt. 
beltandi est in altera codice , Put. 
1, ?, Ven. Alc. idque me auctore 
recentiorum plerique receperunt; 
sed defendi nequit., nam ut Ro- 
thins bene monnit, bellandi non 
potest pendere a v. deeut^ et prae- 
terea generalem efBceret senten- 
tiam, quae ab hoc loco est aliena. 

1. pellerentur] Gesnerus conie- 
txipeUeretur. Intelligcndi sunt mi- 
lites ^uxiliarii. 

%. t'fl speeiem simulac terrorem"] 
i.e.atmaltitudo eorum simul con- 
spiceretur et terrorem Romanis in- 
iiceret. Ann. 2, 6 muitae (naves) 
^ augebantur alac^itate militum 
in speeiem ac terrorem. 15, 9 iam 
emm (hostes) subieetis campis ma~ 
gnaspeeievolitabant, ceteramTaei- 
tusnon semper particula atgue uti- 
tur, qunm altera res signiGcatur si- 
mul cum altera posita esse vel exsi- 
stere, at Handius docere videtur in 
Tursell. 1,461. sic simulet legimus 
c. 6 et 7 ; soium et Germ. 38 in al- 
titudinem quandam et terrorem adi- 
turibeUa eompti — ornantur, 

3. eonstiterat] A et B, Broter. 
Ernest. recentiores. eonstiterant 
Pateolanas et reliqui. 



3. primum agmeu aequo] A et 
B, Puteolanus, Ber. Alciat. agmine 
quo; facilem et praeclaram emen- 
dationem debemus Rhenani inge- 
nio, qui ilemm, ut saepe, tacite 
correxit. Imman. Bekkerus scripsit 
in aequo quod non spreverim ; nam 
praepositio, quamquam non est ne- 
cessaria, latet in illo litlerarum du- 
ctu agminequo, ceterum ad haec 
verba supplendum est consisteret 
ex verbo quod SQ(im\.minsurgerent» 

4. connexi] ita B, Puteolanus et 
omnes fere ceteri. ^ iti cod. A est 
converiy quod Beckerus, Pecri- 
kamp, Hertelius, Rothius, aliire- 
ceperunt, tamquam exquisitias et 
graphice dictum. nam transferri 
ad milites quod de colle proprie di- 
catur, ut legitur apud Plinium lem- 
ter eonvexa iuga, sed desidero 
exempla; ne in iilo quidem Clau- 
diani loco quem Hertelius adhibuit, 
satis certa est lectio. confundi ao- 
tem haec verba satis constat. v. in- 
terpretes ad Cic. de nat. deor. %t 
U, W et ad Arat. fragm. v.:^76. 

4. covinarius et eques} A eon- 
vinnarius; in B, P. 1, 2, Ven. Alc. 
et male omissum ; restiiuit Rhena- 
nus. eovinarH sunt essedarii Cae- 
saris; v. ad c. 12. covinus eral 
carrus Belgarum, a quibus eum 
Bdtanni acceperant. v. Drakenb. 
ad Sil. Ital. 17, 418. Pompon. HeL 
3, 6, 60. ed. Abrah. Gronov. adde 
nunc Rothiom ad h. 1. et Bdtlicb. 



AGBICOLA. CAP. 35-S6. 



97 



aartos ei eqoes sirepitu ac dUcnrso complebat inm 4gri- 
cohi SBperante hosUaoi multitadine veritus, ne simul in 
frontem simal et latera saorom pagoaretar, diductis ordl- 
oSms, qoamquam pon^tior ades futora erat et arcessen* 
das pleriqae legiones admonebant, promptior in spem et5 
firmus adversis dimisso equo pedes ante vexilla coostitit. 
ac primo congressu eminus certabatur. simul constantia36 
simut arte Briianni ingentibus gladiis et brevibus caetris 



iB lex. 8. V. covioarius contra Wal- 
chiam disputantea. 

3. et latera] Gesneras scripsit 
et (in) laiera, qaod qaamquam 
caute fecity tamen non necessarium 
esse ducimus. Tacitus praeposi* 
tionem, quam semel posuit, ad ai- 
teruoL pomeji omittit. Ann. 13» 
%\ ubi mfUl pro innQcentiay qttaii 
diffideret^ nee beneficii$^ guoii ex^ 
prabrarety digteruit^ Hist. 1, 4 
finU Neronii — . variot motut ani" 
utorum non medo in urbe apud jta" 
tret aut popuium aut urbanum jnt- 
tiiem^ sed oumet legionet.ducetgue 
eouciverat. 3,41 ipteflexitin Um^ 
briam atgue inde Etruriamy ubi 
Rhenauus e Budensi libro praepo- 
silionem male inseruit. Dial.J^ 
filiut — non in cella emptae nutri" 
cit ted gremio ac tinu matrit edu-^ 
cubaiur. de consuetudine Cice- 
ronis ir. Zumpt. ad divinat. in Cae- 
cil. 13, 41 et ad accus.in Verr. 

4. quamguam porrectior"] Aci- 
daiius coniecit g.parvoporr* acies 

1- porrectaestquamSallustiusIug.49 
exlenuatam nominat; v. Kritz. ad 
iUum iocum. 

5. promptior in tpem'\ quam- 



quam non omnino damnem haDC 
fbrmam, tamen non dubito Yerom 
tsse pronior in tpem» ei Yeri!>o iam 
saepe promptior substitutum a li- 
brariis Yidimus in Ann. et H. Ubris. 
Sueton. Ner. 40 cui tpei pronior, 
Ern. Ann. 15, ^5 ne tampromptug 
in pavorem iongiore tollicitudine 
aegretceret» 15^ 61 nec tibiprom^ 
plum in adulaiionet ingenium, " 

6. pedet'\ abest ab editionibus 
Beckeri, Hertelit, Rothii. 

6. ante vexiUa'] quae erant auxi- 
liariom copiarom, opposita signis 
Romanoram. 

7. timul eonttantia'] A et B ti- 
mulgue receptum a BeclLcro, Peerl- 
iLampio, Hertelio, aUis. incipit pu- 
gnae descriptio, quare particula 
coniunetiva non est opus. 

8. caetritl Acoetris; Put. 1,2, 
Yen. caeteritf quod Alciatus in an- 
notationibuscorrexit. vulgo c^/rir^ 
ut scribendum esse censuit Pierius 
adVirgil. Aen.7, 732. scriptura cae^ 
/ra'flrmata est ab Heinsio et Dra-, , 
kenb. ad Silium et Livinm. scota 
erant minora et lorea, peltis similia 
(Liy. 26, 5 peita caetrae hauddit' 
timiHt, 31, 36 caetratos^ guospel^ 
tatlas vocant), 

7 



»8 



CORNELII TACITI 



misfilia nostroraiii viUre vel excatm alqae ipsi magnam 
yim ieloram saperfundere; donec Agricola tres Batayorum 
cohortes ac Tungrof am daas eobortatus est, ut rem ad mor 
crones ac manus adducerent, quod et ipsis vetustate mili- 
5tiae exercitatam et hostibus inbabile parva scuta et enor- 
-mes gladios gerentibus. nam Britannorum gladii sine mu- 
crone complexoto armorum et in aperto pugnam non tole- 
rabant. igitur ut Batavi miscere ictus^. ferire umbonibus, 



1. magnam vim"] Pat. 1 magna, 

%, guperfundere] Walchius com- 
paravitHomericum e;r«/«tW, Ui^d. 
5, 618. 15, 589. 

2. tres Batavorum cohorles] 
Dumerus ab utroque codice abest 
Bfdggioranio et Clemente tcstibus. 
Put. 1, 2, Ven. Alc. per Bat., ex 
quo Rhenanus tacite numerum Gn- 
xit. eum hic quoque addi debere 
quisquis vldet. 

3. Tungrorum] Put. 1, 2, Ven. 
Alc. Tongrorum. plurima exstant 
in Britannia hamm cohortium mo- 
numenta. v. Gordon. 

3. Htrem'] sic codices ni fallor; 
nulla enfm scripturae yarietas no- 
tata. Put. 1 et 2 ro, quod com- 
pendium alibt romani significat; 

' Ven. Alc. raiio, concinnitatem 
loco iterum reddidit tacita Rhenani 
emendatio. 

4. vetuttate miiitiaej barbari 
moris non quidem erat haec pu- 
gnandi ratio, sed quod diuapud 
Romanos militaverant, ab iis didi- 
cerant. Hertbl. 



7. eomplerum armorum} i. e. 
pugnam, quae fit cominus, conse- 
rendis manibus. Erit. 

7. in aperto pugnam] sic codi- 
ces et libri impressi. Lipsias ten- 
tabat in operto aut in opertos; 
Schefferns in epistola ad Nic.Hein- 
sium et Schelitis ad Hygin. p. 140 
in aperta. feliciorem Fraifeisci Mc- 
dicis emendationem in arcto Li- 
psius, Gesnerus, Rroterius, Fme- 
stius, alii Tel laudabant vel recipie- 
bant. vulgata tamen bene defeo- 
ditur ab Hertelioet Rothio. pugna 
in aperto est pugna aperta ein .ei' 
gentlichet, offenet Kampfen^ ubi 
corpus magis obnoxiunr siye obfe- 
ctura estgladiorum ictibus. aper- 
tum enim eludogladiatorio petltum 
esse, quod olimdixi, etiamnunecfe- 
do. itaque complejms armorumti 
pugna in aperto invicem se expU- 
cant. 

7. toierabant'] Muretus atqae 
Acidalius pialunt toierant. 



AGRICOLA. CAP. 36. 



99 



ora foedare el stratis, qni in aeqno adstiteraDt, erigere in 
G<dles aeiem eoepere; ceterae cohortes aemulatione et im- 
pein commistae pro^sdmos qoosqae caedere, ac pleriqne se- 
mioeces ant iiitegri festiDatione vietoriae reliDqttebantar. 



1. fl^ethtre] kfoedereeti, Ges- 
neras comtcii fodere ^ quod rece- 
perant Beckeras, Peerlkamp, Ro- 
thias, Bachius, neqae displicnit 
Hertelio. sic Ado. "St^^i nuda ora 
foderet. sed etiam foedare pro- 
priam in vulDeribas yocabulum 
est; y. Drakenb. ad Liv. 8, 10, 6 
obi eadem verborum confusio. 

1 • €t BtratigJ A in contextu et 
tractisy in margine (pro tractit) 
y^trates vel traees»''^ de altero ni- 
bil mihi constat; igitur cum Bro- 
terii textu consentit legilque et tra^ 
etit^ quod etiam omnes editiones 
Teteres praebent. Muretus, Aci- 
dalius, Gesneras corrigebant/rir- 
etis; melius Eraestius Hraiit re- 
ceptam a Bipont. Engel. Oberl. re- 
centioHbns. Broterius maluit pro- 
ttratit; simplex Terbum idem no- 
tat. Hist. 3, 17 tternere ohviot, 
3, 77 ttemunt inermot, 

1. in aequo adstiteranl} sic 
aterqoe codex; Puteolanus obtti- 
terant quod tulgo editur, iHud 
Beckerus, fiertelius, Rotbius, Ba- 
chius receperunt neque Eraestius 
improbavit. B5tticheras in lexico 
recte annotaTit, adtittere peculiari 
prorsus significatioDe dictum Ti- 
deri^ quam apud ceteros scriptores 
exprimat contittere, ita Aon. %y 17 
duo hottium agmina diverta fuga^ 



fuitilvam ienutramt in aperta, qui 
campit adttiterant in silcam rue- 
bant. ^,19 hiepedes adstitit: egup- 
tem propinguis iucis texere, Hist. 
5, 16 Civilis haudporrecto agmine^ 
tedcuneis adstitit» 

2. eeterae cohortes^ Put-l,!J, 
Ven. Alc. caetere et mox Put. 1 
victorie» 

3. commistae} A eonnistacy JE^ 
connisae; Tulgata est a Puteolano. 
nescio an Tcra sit lectio codicis B ; 
nam cum BataToram et Tungrorum 
cohorlibus commixtaeessenonpot- 
erant reliquae cohortes ; sed post- 
quam illae erigere io colles aciem 
coepere, etiam ceterae procedunt 
simulque nituntur. 

4. festinatione victoriae] v. de 
his ablatiTis Roth. p. 17:2. est tVi 
der Eile des Sfeges Tel Besehieu- 
nigung des S, Terbum enim festi- 
nandi apud Tacitum saepe habet 
Tim transitiTam. eadem atlribuitur 
substaDtiTO. Hist. 3, ^5 per limi-' 
tem viae sparguntur festinatione 
eonsectandi victores. 



7* 



m 



COBfiELll TACITI 



iotmBi eqoiion imue fagere; coviDarii pediiam se ^m- 
lio ndscimv, el quaiDqiiam recentem teirorem iatalerant, 
densia tameii bostium agminibus et inaeqHalibus loeis ke- 
rebant mioimeqiie equestres (ea enim pugnae facies eral), 
5 quum auriga tanc adstante simul eqaorum corporibus im- 
pdkrentnr, ac saepe vagi currus^ exterriti sine rectoTSro& 
eqni« ut qnemque fermido tulerat, transversos aot obvios 



1. eftftMt iurmae fiigerv] Li- 
psios eofrigit turmae effudere et 
eov» aut potias turmae effutae et 
covin. Emestias niavalt erupere, 
qaod expressit de lamalle. Bro- 
terias qui vulgatom retinet in eo 
errat, quod Romanorum equites 
iotelligtt; sunt Britanni. turma 
aatem de barbaris quoqae dici pot- 
est. Ann. 14, 34 Britannorum co- 
piaepassim per eatervas etturmai 
exwltahant, Walcbias baec yerba 
lacera essc contendit; sed v. yfA- 
therum et J^othium. 

1. eovinariil iLeontinnarii,^^- 
ditum proelium, cui se miscuere, 
iam per acclives coUes committe- 
batur. 

2« recentem terrorem'\ B recen^ 
tes^ quod fortasse defendi*potest; 
erant enim recentes, qui nunc de- 
mum pugnae participes derent. sed 
puto reeentem terrorem dici ut 
apud Horatium earm. :2, 19, 5 re- 
centi mens trepidat metu, ^ibi re- 
pens terror nominatur. 

3« hostium agminibus'] quum 
viris doctis non placeret Romanos 
a Tacito appellari hostes, Muretus 
et Gronovius coniecerunt nostro- 
rum^ Emestius cohortium, quorum 
alterutrum probant Broterius, Arz- 



tias. ego nihil mutatum velim %V- 
que Britannos intdligo; loquitar 
enim Romanus; praeterea verH 
quae sequuntur hanc interpretatio- 
nem postulant. peditum suoram 
agminibus et declivi loco impedie- 
bantor quominas suo more (v. ad 
c. 12) pugnarent. 

4. minimeque equestres cet.l A 
et B, Puteolanus, Ber. Alc. huivt 
locum ita exhibent equestreg: (sive 
minore interpunctione) ea (JL ed\ 
enim (P. 1 compendiaria scribendi 
ratione n., ei BresdensL editionis 
Mediolanensis exemplari Schnei- 
derus excerp^it nam,) pugnae fa^ 
cies erat cum aegra ^A egra) diu 
aut stante, quae verba corrapta 
primus emendavit Rhenanus scri- 
bens minimeque equestris eeg pu^ 
gnae facies erat^ quum in gradu 
stantes cet. atque haec erat lectio 
YuFgata usque ad Broterium et JSr— 
nestium. Pichena putavit Tacitum 
debuisse scribere, minime p^de^ 
stris pugnae faciem fuisse. XrUr^ 
ieras observat. critie. 4, 19 conie* 
cit min, eq: ea interim p* ftgce^m 
quum aegre clivo stantes^ iioile 
clivo recentiorum nonnolli sum— 
pserant. Broterius atque Eme— 
stius primam partem RhenAOAe 



▲ORICOLA. iE:4P;'3(—3;.' 



'• • '-Toi 



iacursabant et Britauiij/ qui adhuc pugnae expertes sUnima 37 
eoUiani iosederant et paucitatem nostrorum vacui sperne- 
bant, degredi paulatim et circumire terga vincentium coe- 
perant; ni id ipsum veritus Agricola quatuor equitum alas 



scriplQrae retinuerunt, QlUma ver- 
ba ita correiemnt eum aegre diu 
tumtet; wcoA sunt Oberlioas et 
WahhemSy et particola tnm post 
ea iaserta etiam Bipontinas, Enge- 
lius,' Seebodius ; hic praeterea adr- 
stante» correiit. alii aliter locum 
emendare conati snnt. ego quam- 
(tuam omnlum qnae propositae 
sunt emendatiooum nullam ab om- 
ni parte probo, qimm meliora prae- 
stare non possem, nunc Rojtbit in- 
stauratiooem malui admittere quam 
▼ir doctissimns in annotatione ad 
b. 1. tuitns est atque explicaTit. 
olim saspicabar excidisse aliquid 
(idem Walebtus snspicatur) etad- 
bnc Tereor, ne liic foos corruptio- 
nisfaerit. nam Terbaquae sequun- 
tor ae saepe — incurgabant oon- 
dam satis (examioata esse mihi Ti- 
dentar, quomodo eorum seosas 
cnm iis qaae aotecessefant cohae- 
reat. transvenoi aut obviot iotel- 
ligaot pedites Britaooorum, at ne- 
qoe de his est sermo, oeque de 
eqaitibas quos Lipsias intellexit. 
coTinarii autem decedere poteraot. 

1 . et Britanni] et saepe !d ad- 
dit quod ex priore senteotia coose- 
qaitar, ut explicari possit et ita, et 
9icj «f li»n,sqaemadmodam Graeci 
mi pro xal ovrw, saepe oihil im- 
pedit qaomious explicemus guae 
guum ita se habeant, Telati h. I. 



Hand, in Tursell. 2, 484. t. M c. 
\6etteditio, 

1. summa coUium'\ Broterfas io 
A legit summam^ Maggioranius 
Ucet 

%. vaeui\ i. pugna, adhuc ex* 
pertes pagoae. vacui et oceupati 
sibi opponuotur Hist. 4, 17 proinde 
aceiperent vacui occupatos. abso* 
lute etiam iiOD. ^, 46 guia tres va- 
cuas legiones et dueemfiraudis igna- 
rum perfidia deeeperitl 

3. degredt] sic io utroqa^s codice 
scriptum Tidetur et Picheoa cor~ 
rexit; Poteolaous et editiooes tc- 
teres legunt digredi, quod ego male 
rcTocaTi. 

3. paulatim] haoc formam A 
exbibet. 

3. eoeperant; ni id ipsum} ea~ 
dem coDstructio saepius redit apud 
Tacitum. Hist. ^, 68 apud vietores 
orta seditio ludicro iniiio, ni nume^ 
rus eaesorum invidiitm beflo auxis^ 
set, 3, li et Britannia Galliaque 
et Hispania auxilia Vitellius aeci- 
verat, immensam belli luerriy ni An- 
toniusid ipsum metuens festinato 
proelio vietoriam praeeepisset, 3, 
46 iamque castra legionum exscin^ 
dere parabant, ni Mucianus sex- 
tam legionemopposuisset. Y, Zump(. 
gr.§519etRotfa.p.:255. 



] 



lOf.:. •':.'••;'•.• ';*. x;i)»ssirn taciti 

ad sobita belli retenUs veDientibus opposuisset guantoqae 
ferocios accucarrerant, tanto acrius palsos in fo^m disie- 
cisset. ita consilium Britannomm iu ipsos versuni; trans- 
vectaeque praecepto ducis a fronte pugnantium alae aver- 

5 sam hostium aciem invasere. tum vero patentibus locis 
grande et atrox spectaculum? sequi, vuinerare, capere atque 
eosdep oUatis aiiis trucidare. iam hostium^ prout cuiqoe 
jngenium erat, catervae armatorum paucioribus terga prae- 
stare; quidam inermes ultro ruere ac se mortiofferre, pas- 

lOsim arma et oorpora et laceri artus et cruenta humus, et 
aliquando etiam victis ira virtusque. postquam silvis ap- 
propinquarunt, coliecti primos sequentium incautos et lo- 
Goruqi ignaros circumveniebant. quod ni Trequens ubiqae 
Agricola validas et expeditas cohortes indaginis modo et, 

15sicubi arctiora erant, partem equitum dimissis equis, simul 

» » 

1. ad subiia belli] Hist. 5, 13 7. oblaiisaliiM] ita Codices, quod 

quando impetus et subita belli lo- ex sileotio Maggiorani ,et Clemea- 

tus abnueret, ib. 16 dux sibi de~ tis colligo; Puteol. 1, ^, Yen. Ale. 

Uetos retinuerat ad improvisa, ablatis; Rheuaous tacite correxiL 

%. accucurrerantl exAscripsi: «« ^/,.. . .^. -, xr:-„:i 

,.,,..., ■■ . . ^ * 11, vtcttstravtrtusguele\iren. 

reliqui libn sme redupTicatione. a^^ « qa-t ^ .• • #-. 

. ^ ^ Z ^ . Aen. Z, o07 quondam eltam vtctit 

Ann. ^, 7 decuc^rrii, Hist. 3, U ,.. . j. . *. „* u: 

* JT . . -« ' redtt in praecordta virtuSi ntFi' 

accucurrit, T. Priscian. 10, 8 p. ehenamonuit. 
503 ed. Krehl. Brakenb. ad LiT. 1, 

12, 8. ^^» oppropinquarunt cet.l A ct 

5. tum veropatenlibus locis cet.] B appropinquaverunt, (io B formt 

haec Lipsius monuit e Sallustio contracta) tf^ (sfc B, i.item; exA 

sumpta esse, qui ita in lug. 101 Maggiorani excerpsit »r<$>» , in qoo 

ium spectaculum horribile campis idemyerbum latet,)j)rtmof «f^tr^ff- 

patentibus: sequi^ fugere: occidi, tium ineautos (hoc vcrbum in pri- 

eapi^ equi, viri afflicti^ ac multi ma editipne male omisl) collecti et 

vulneribus acceptis neque fugere loeorum ignari circumven. pro He»ft 

posse^neque quietempati; nitimoko fortasse scribi potest iterum, qaac 

ae statim concidere; postremo om- vocabula saepe permutantur ; igna- 

nia, qua visus eratyconstrata teiiSj ri autem corrigendum est in gnarii 

armiSfCadaveribuSy et inter ea hU' si quis codicum lectionem sequi 

mus infeeta sanguine, ma]it, in qua tamen singulorum 



AGRICOLA. CAP. 37—38. 



Wi 



rariores silvas eqaitem persiiltare iosstsset, acceplum ali- 
quod YulDtts per nimiam fiduciam foret ceterum ubi com- 
positos firmis ordiDibns sequi rnrsus videre; in fugamversi, 
noo agminibns, ut prius, nec aUus alium respectantes, rari 
et vitabundi invicem longinqua atque avia petiere. fiuis se- 5 
qnendi nox et satietas fuit caesa hostium ad decemmiiia; 
uostrorum trecenli sexaginta cecidere, in quis Aulus Atli- 
cus praefectus cohortis iuveniliardore et ferocia equi ho- 
stibus illatus. et nox quidem gaudio praedaque laeta vi-38 
ctoribus. Britanni palaules mii^toque viromm muiierumque lo 
ploratu trahere vulneratos, vocare integros, deserere domos 
ac per iram ultro iucendere; eligere latebras et statim re- 
lifiquere.; miscere invicem consilia aliqaa, dein separare; 
aliquando frangi adspectu pignorum suorum, saepius conci- 
tari^ satisque constabat saevisse quosdam in coniuges ac 15 



verboram coUocatio mihi non pla- 
cet. TQlgata nititnr Pateolani au- 
ctoritate; ab hoc enim profecta est. 
ittcautus active dictam vel pro par- 
tjcipio, ?. Roth. p. 214. 

1. rarioret tilvas} rarus pri- 
mariam habet significationem ; sil- 
vae erant minus densae, lichter 
Waid, 

1. equitem persuitare'\ hoc A 
laebet deditqae Rhenanus ei in- 
genio ; aUer codex equitet perlu' 
9trari. Pat. 1 equitem (non equi- 
ium ut est apud Waltherum) per- 
^uitari^ Put. 2, Ven. Alc. equite 
persuUari. 

1. aiiquod vuinus'] Yetk, aiiquid, 
mox AcidaJias pessime sed aiius 
pro necaiius* 

3. verst] Bversis, 

4. rari] Bipont. atqae Engcl. 



sed rari, male. V. Passov. ad Germ 
10. 

5. et vitabundi invicem'] einan- 
der ausweicAend, pro se vitabundi; 
V. Hand.Tarsen.3,455. 

6. nox et ^satietas] est sylle- 
psis at mox gaudio praedaque 
iaeta, 

6. ad deeem miiia] nescio ande ' 
Walchias scripsit adsex miUa, 

7. trecenti sejraginta] e codici- 
bas Yaticanis Broterius,Ernestias, 
recentiores. Pateohmus et reliqui 

Jrecenti quadraginta^ quod Wal- 
chius in ed. maiore tenuit. 

10. Britanm] A Britannique. 
particulae hic nuUus est locus. 

13. dein separare] qnod Lipsius 
ingeniose snspicatus erat, Brote- 
rins e cod. Aposlea firmavit; idem 
Clemens in altcro codice legU. Pu- 



m 



CORNELn TACITl 



liberos, iamquaiii misererenlar. proximi)^ 4ies faciem vi- 
ctoriae laUus aperoit vasiitm ubique sileniiam, secreU 
Qpnes, famantia procul iecia, nemo exploraioribus obvius. 
quibus in omnem pariem dimissis, ubi inceria fugae vesli- 

5gia neque usquam conglobari hostes compertum et exacta 
iam aesiate spargi bellum nequibai, in fines Horestorum 
exercitum deducit ibi acceptis obsidibus praefecio classis 
circumvehi Britanuiam praecepii. daiae ad id vires et^ 
praecesserai ierror. ipse peditem atque eqnites lento iti- 

10 nere^ quo novarum geotiam animi ipsa transitus mora ier- 



teolanas et reliquae editiones us- 
que ad Lipsinm tperare, Grotius 
et Gruterus malebant de$perare; 
anonymus e cod. Mirandulano mt- 
scere invieem eontilia aUguando^ 
tperare. accurate opponuntur mi- 
scere eonsilia et separare eonsilia 
(zuerst berathscldagten siegemeiu' 
sam, dann trennten sie sich und 60- 
schlossen ein jederfiirsichj ; aligua 
autem monstrat, nt Hertelius mo- 
nuit, quam incerti haeserint; nul- 
lum consilium iis satisplacebat. Ro- 
thius comparavit dividere defensio' 
nem Ann. 3, 1 5. utseeretisAugustae 
preeibus veniam obtinuit^ paulatim 
segregari a maritOy dioidere defen- 
sionem eoepil, 

1« tamguam misererentur'\ B 
misererenty omissa fortasse lineola 
vel signo, quo pingi solent litterae 
»r. — non eos occidebant ex mise- 
ricordia, tamquam maioribus poe- 
Skis liberaturi, sed ex furore, qui 
sanguinem sititt Pbbri.k. 

^. seereti collesj Ern. putatifo- 
c«r/t; Bipont. Engel. Oberl. cai/es. 



Ernestias secretos colles dicU esse 
remotiores; loca secreta opponun- 
tar celebribas; in illis nulU homi- 
nes. secretum significat solltudir 
nem; sic e. ^5 maris secretum. 
C.31. 

6. spargi bellum'] Ann. 3, 21 
Tacfarinas percuhis Numidfs et 
obsidia aspernantibus spargit bel 
ium, i« Emestio interprete diversis 
locis yel diviso exercitu vel vagando 
bellum gerere. 

6. Horestorum] A Borest,; in 
alterp vulgata scriptura quam Pur 
teolanus dedit. nomen aliuade 
ignotum. neque de populi sede io- 
ter doctos constat; equidem eos 
cum Mannerto circa Taam aestua- 
riam habitasse credo. 

8. praeeepit'] B praeeipit, quod 
non defenderim. mox idem liber 
terrentur pro terrerentur, 4« ^ir- 
cumnavigatione Britanniae Bio 
Cass. 66, %() xas Tovtov xai &JLXov<i 
6 'jiyQ^xoXaq nHQaGovraq tov neqi^ 
nXovv ni/iipaq tfia&e kcu na^* isi*- 
vitnf ot* Vfj<f6q iativ» 



AGRIGOLA. CAP. 38-^9. 



105 



rerenlor, in hibemis locavit. et simui eiassia secuDila tem- 
pestaie ae fama Trutulensem portnm tenuit, unde proximo 
BrilaDoiae latere leeto omni redierat. 

Hanc rerum cnrsum qnamquam nulla verl>orum iactan- 39 



1. Meeunda tempeHate ae fama\ 
Hertelins ex verbis teeunda temp, 
simile yerbum supplet ad voc. /a- 
ma; famam esse i. q. gloriam; ob 
felicem eDim saccessnmfamamsibi 
paraTisse. quam explicalionem noo 
probo. fama respondet terrori; 
nam is praecesserat. itaqae snp- 
ple part. usa vel simile, aat verte 
vom Wetter nnd Rufe begunttigt 

2* Trutufentem portum^ A. in 
CODtexta Trueeutentem^ in margine 
,,al. Trututentem^^ idque Puteola- 
nas edidit. in altero codice trutU' 
lent ett: portum, Rbenanas emen- 
davit Rutupentem. sed prorsus 
ignotug est bfc portus; fortasse 
idem est qui modo Trutulensis, 
modo Rntupensis aut Rutupinus 
(v. Bedae hist.eccles. 1,25), a Pto- 
lemaeo 2, 3 ^Povxovnlat, nunc 
Sandwich appellatur.: 

2. proximo Britanniae tatere 
ieeto omni] sic uterque codex (in 

-margine A ,^9l,praeleeto*^) et Pu- 
teolanus, nisi quod bic ordine ver- 
bomm mutato iatere Britanniae 
iecto scripsit. Rhenanos malait 
exierat; Ptchena proximo litore 
Brit, i, omnit red, et ita Emestius 
edidit. Heamannus tenuit guae 
(i. cXtiSSXS) proxime^ HtoreBrJeeto 
omm\ red, Arztius prolixo latere 
— omnit red, voc. omnit etiam Bro- 
terius recepit. Doederleinius vers. 



p. 61 duas proposuit emcndationcs 
faciles aeque ac speciosas. nos 
comBipont. Engel.Oberlino, aliis 
vulgatam retinuimus. unde cum 
Emestio referendum ad hcro ne- 
que cogitandum eftt de adverbio- 
rum permutatione, quae non solum 
graecis sed etiam latinis scriptori- 
bus est usitata. sensus est: unde 
egressa proximum latus Britanniae 
legerat et quo redierat. proximo 
non estadverbium sed adiectivum, 
quo Tacitus significare voluit, non 
totam insulam circumnavigatam 
sed proxima tantum lalera et ea 
quidem omnia superata fuisse, sci- 
licet latus orientale versus septem- 
trionem et partem )ateris occiden- 
talis. latut legere Tacitus fortasse 
sumsit a Yirgilio qui primus quod 
sciam dixit legere oram, littora, 
freta ; v. Eclog. 8, 7 (ad quem lo- 
cum V. lo. Heinr. Yossium), Georg. 
^, 44. Aen. 3, ni, ^n. tum ita 
locutus estLivius, ut21, 51 decem 
navibut oram Italiae legent Ari- 
minum pervenit, 44,' 1 pervatta- 
tit finibut eiut legentet oram An- 
tigoneam perveniunt, in vcrbo au- 
tem redierat nullaest enallagetem- 
porum, quod apparet ex perfecto 
tenuit. 

4. nullal Binilfa. 



106 



GOBNELII TACITI 



tia epistolis Agricolae actam, at Dooiitiaoo mom erat, 
froDte laetus^ pectore aoxias ej^cepit. inerat conscteBtia 
derisui faisse nuper faisum e Germania triumphum, emptis 
per commercia, qaorum habitus et criaes in ^aptiTorum 



1. aetum] sic A et B, Pateola- 
Dus^ ATciatus; idem Bhenanus in 
textu , in castigationibus scriben- 
dum esse coniecit yel relatum vel 
9ignificalum vel iectum cogitan- 
dumque proposuit, num sic quo- 
, que lectio stare queat, epistolit 
Agricolae relatum Domitiano ^ ut 
morit erat. Lipsius levissima cor- 
rectione scripsit aucium ab omni- 
bus deinceps receptum. veterem 
lectionem primus defendere cona- 
tus est Doederieinius in actis phi- 
lol. usu verbi agitandi. tum tue- 
bantur Beckerus et Bothius. atque 
hos viros doctissimos in recipien- 
da codicum lectione secutus sum, 
quamquam usus verbi nondum sa- 
tis idoneis exemplis firmatus est. 
sed ut illud facerem potissimum 
me movit, quod verbum augendi 
non convenire Agricolae moribus 
arbitror. is enim suam famam dis^ 
simulabat, non augebat. v. c. 18 
extr. 

1. ut DomHiano moris erat] sic 
A (In margine inverso ordine „tft 
erat Dom, moris^^J Puteol. AIc. 
Bben. reliqui usque ad Ernestium 
et Bipontinum^ qui ex B dederunt 
ut Domitianus erat, DOStrum cur 
glossam sapiat nescio. c. 42 extr. 
iciant qnibus moris, Hist. 1, 15 
ut moris est. Germ. 13 arma su- 
mere non ante cuiguam moris» ^l 
abeuntiy ti quid poposcerity conce- 
dere moris. Plin. epist. 2, 19, 8 



ut ilHs erat moris. 3, ^l, 3 fuit 
moris antiquis ubi v. Schaefer. 
Vellei. Paterc. 2, 40, 3 quem sem- 
per illi trahere morisfuit, 

2. excepit'\ est a Puleolano ne- 
que aliter io cod. A legit Maggio- 
rani; Broterius tamen ex eodem 
libro notavit excipit. B coepit, 

3. fahum e Germania trium- 
phuni^ Domilianus in Germaniam 
contra Chattos erat profectus ef ne 
viso quidem hoste quum Romam 
revertit, triumphavit a. u. 837. v. 
Dion. 67, 4. mimicnm triumphum 
appellatPlin.paneg. 16, 3. de prae- 
positione Walchius comparavit 
Plutarch. Fab. 24 d-qiobfi^ovq ix 
TtoXifuov fieyiartav imtpavetfrdtotK; 
xarayctyiTv^ui locus significeturuD- 
de victdria sit reportala. Handrus 
in Tursell. 2, 638 existimat ^rae- 
positione causae notioDem sJgoifi- 
cari. 

3. emptis — qu4}rum hctbitus — 
formarent^rl^ id primus fecerat 
Caligula nt oarrat SuetOD. 47. Conh 
versus hinc ad curam triumphi 
praeter captivos et transfugasbar- 
baros Galliarum quoque proeeriSf 
simum quemque — ac nounulhs ese 
prineipibus legitac seposuit adpoiU' 
pam eoegitque non tantum rutilare 
et submittere comam ied et sermo- 
nem Germanicum addiseetfi ^^ *^ 
mina barbarica ferre, 

4. crines'\ A crinis^ receptom a 
Beckero, Peerlkampio, Hertelio, 



AGRICOLA. CAP. 39. 



107 



speciem fomfarentur^ at Donc veram magnamque victoriam 
tot milibiis hostium caesis iogenti fama celebrari. id sibi 
maxime formidolosum prirati hominis nomen supra princi- 
pis attolli: frustra studia fori et civilium artium decus in 
^lentinm acta^ si militarem gloriam alius occuparet; et ce-5 
tera utcnnque facilius dissimulari, ducis boni imperatoriam 
virtutem esse. talibus curis exercitus quodque saevae co- 
gitationis indicium erat, secreto suo satiatus optimum in 
praesentia statuit reponere odium , donec impetus famae et 



Bothio. sed v. Conr. Leop. Schoei- 
derigr.lal.^, 1,239. 

1. at tmne] hoc 6t Maggioraoi 
et Clemens id sno oterque codice 
legeruDt et RbeDaoos ex correctio- 
oe scripsit. ego jo prima editiooe 
oihil de cod. A dixeram, qoare Be- 
ekeros iocoosideratius alteram le- 
ctiooem hoic codici attribait. Pu~ 
teolaous edidit ae qood Seebodio 
et Doederleioio aoctoribos olim re- 
vocaYi. et alii secoti soot et Hao- 
dios iD Tors. 1*, 491 coDiuoctioDem 
copolativam defeodit. sed qoam- 
vis ferri posse coocedam, oooi; co- 
dicom aoctoritati obtemperare ma- 
Uii. ceterom ad haec verba et ad 
ea quae seqooDtor soppleodom est 
reputabat sive exiUimabat* 

2. tot miUbus] io editiooibos 
Beroaldl atque Alciati militibus, 
qoem typographi errorem RheDa- 
Dus correxit. 

4 . studiafoH et civiiium artium 
deeus] haec Rothius oplime ex- 
plicavit, quem adi. in siientium 
agere mackeny dass elwas ver- 
stummt^ solus Tacitus hoc loco di- 
xisse vjdelur. 



5. si militarem gloriam alius 
occuparet] Lipsius teotabat altius^ 
quodPicheoaedidit, vel«r/ms sive 
arctius, Dibil opus esl correctioue. 

6. utcunque fadlius'] Eraestius 
omissum volt fadlius tauquam 
glossara iDterpretaotis v. utcungue, 
sed vide Walchiom et Rothiom. 
utcumque absolote posilum sigoi- 
^dXimmerhin^imnternoch, prope 
eooDciatioois iotegrae iostar est 
atqu^ ellipticedictom. 

7. curis exerdlus] Peerlkamp 
laudavitOvid. metamorph. 13, 295 
pectora curis exercita ct Rohok. 
ad Vellei. 2, 33. 

8. secreto suo satialus] depio- 
glt hoc secretum sive solitudioem 
PliD. paDegyr. 48 nee salutationes 
tuasfuga et vastitasseguitur, r«- 
moramur , resistimns ut in com" 
muni domOy guam nuper illa immtf- 
nissiifta betlua plurimo terrore mu- 
nieraty guum velut guodam specu 
inclusa nnnc propinguorum sangni- 
nem lamheret, nunc se ad clarissi- 
morum civium strages caedesgue 
proferret, — non adire guisguam^ 
non allogui audebat tenebras sem- 



106 



CORNELH T4CiTI 



favor exemtas languesceret. uam etiamttiih Agricola Bri- 
iOtairai^m oblinebat. igikur triumpbaUa oruamenta et illu- 
stris statuae bonorem et .quidguid pro triuropbo datur mulW 
yeriborum honore cumulata decemi in senatn iubet^ ad^ique 
5 insuper opinionem Syrjam provinciam Agricdae destinari, 
yacuam tum morte Atilii Rufi con$ularis etmaioribus reser- 
vatam. credidere plerique libertum ex secretioribus mini- 
steriis missum ad Agricolam codiciUos, quibus ei Syria da- 
balur, tttlisse cum praecepto^ ut, si in Britannia foret, tra- 



per tecretumgue eaplaHtem nee 
unquam ex toUtudine tuaprodeun- 
iem, msi ut tolitudinemfaeeret» 

1. etiamtum] Eraestius Yoluit 
etiamnum; t. Hand. Turs. %, 598. 

^ % triumpAalia ornamenta'] ea- 
dem tradit Dio Cass. 66, 20 xai ti- 
koq ioqtdyij dta ravta vno Joim- 
tiavovj nainfQ ra? imifudovq ttf*dq 
naq avtov tovtov Xa^wv. trium^ 
phalia ornamenta sunt corona laa~ 
rea, toga praetexta, tunica palmata, 
sella curulis, statua quiie h. 1. il- 
iustriSy Ann. 4, 23 laureata, Ann. 
15, 72etHist. 1, 79 triumphalis 
nominatur. iode enim ab Augusto 
triumphus ipse nonnisi iinperatori 
aut caesaribus concedebatur; du- 
ces* tantum triumphalibus orn^ 
mentis decorabantur. 

3. quidquidjpro triumpko datur} 
praeter iUa quae supra dixi orua- 
menta etiam sacrificia et supplica- 
tiones ducis nomine offerebantur. 
Dio Cass. 54, %i xai in txvtotg ^- 
<sloup,ht(fi tov ^Ayginnov ovofiati 
iyivovtOf ov fiivto^ nal ta iniviioa 
uaitoi ^pfitptfSQ-ivta avtf inifnpd^» 
oike ya^ fyQa^ev d^x^^ i^ ^o cevv- 
^Si^tov vnkq twv n^axO-ivttav ovdiv. 



d^ ov cT^ xal ot fietd tavTct ifOfiM 
tivi t^ ixeivov t^onfa x^Jf^^vot ov^ 
afitol t^ xoiVM ijc iniateXkov ovte 
tTJv nifi%f.'iv tMv VMfjtTiQioyv idi^av^ 
TOi itai &ia tovto ov^ aXl^ T&vi Mtt 
t&v Ofioimv avta (wc y« xai #y w x^i- 
vw) noi^CftMtovtd idoO-ff^ aAAce fi6' 
v<uq coK imvwMuq tifi€tZg iyav- 

QOVVtO» 

4. addique"] sic codices et edi- ^ 
tiones yeteres. Muretns cobiecit 
additque quod Emestit) placnit et 
receptum est a Bipont. Engel. 
Oberl.aliis. sed rectemonuitPeerl- 
-karap alterum magis esse ex inge- 
nio Domitiani. is' enim omnia si- 
mulat.et dissimulat, iubet potius 
addi opinionem , quam ipse addit. 
addi nempe ab aliquo quem iusse- 
rat opinionem spargere, Domitia- 
num Agricolae Syriam desthiare. 
nam revera Domitianns non desti- 
naYerat. 

5. Syriamprovinciam'] In coios " 
ut opulentissimae provinciae ad- 
ministratione plurimnm et dignita- 
tis et emdumenti positum erat. v. 
Herodian. %, %1, 

6. MiUiRtifi} A Atili. Pot.l, • 
2, Ven. Ruffi, 

9. in Britannia foret] uterque 



AGRICOLA. CAP» 40. 



109 



derenlor; eimiqae libertam io ipso freU> oceaui obvinm 
Agricolae ne iq^llato quidem eo ad DomiUannm remeasse, 
siye yemm istad sive ex iDgeiiio prineipis fictum ac com- 
positiira est* tradiderat interim Agricola succeasori sno 
provineiam qnielam tHlamque. ac ne notabilis celebritateS 
et fireqaentia occnrrentiiim introitas esset^ vitato amicorum 
officio noctn in urbem, noctn in palatium, ita ut praeceptum 
erat, venit, exceptusqiie brevi osculo et nuUo sermone tur- 
bae servieiitium immixtus est. ceterum uti militare nomen 
grave inter otiosos aliis virtutibus temperaret^ tranquillita- 10 
tem alqne otium penitus auxit^ cultu modicus^ sermone fa- 
cilis^ uno aut altero amieomm comitatuSf adeo ut plerique, 



codex in Britankiam^ qaod Peeii- 
kamp copia similiam exeaiploram 
confirmari posse dixit. YeBem, vir 
doctissimus coofirmasset. forsitao 
cooiparari possit Cicero ad Attie, 
15, 4, 2 ut eertiar fier^ty quo die in 
Tu9euia$mm e$9em /kturus^ qaod 
Orellius retioait, <piaaiqaam alU li- 
bri praebeot venturu», iilae aatem 
aDtiquaeiormalae, qoales saot eeue 
inpoteetatem et^buic similes, com- 
parari noo possaot. iege doctissi- 
mam Haodii disqaisitiooem deva- 
riis harom dictiooum geoeribas io 
Torsen. 3, 344 sqq. 

4. »uece9iori »uo} fortasse is 
fait Sallastias LacoUas, qoi et ipse 
a DomitiaDo ioteremtos est, gu^d 
ianeea» novae formae t^pellari 
LucuHea» pa»»u» e»»et; Soetoo. 
Domit. 10. . 

5. notabili»} est iosigois, auf- 
fallend^ Auf»ehen erregend; vim 
Tocaboli iam Rbeoaoos ootavit io 
thes. locut. p. 5;^. adde Gesoer. 
ad Plio. epist. 3, 11, 2. 9, 13, 10. 



6. amieorum of/tcio'] I. salata- 
tiooe. V. Cic. p. Mor. 33 et Eroest. 
clav. 

7« praeeeptum erat"] B prae- 
ten^tum, Broterto teste in mediis 
qoibosdam editiooibus erat omis- 
somest. 

8. brevi o»eulo1 rapfim imper- 
tito, qaippe qood ex more magis 
qaam. affecta daret, loterprete 
Bacboero. sic etiam Aoo. 13, 18 
Nero matri brere oscolom obto- 
lisse oarratar. de soperbia prio- 
cipom io oscolo v. Gierig. ad Plio. 
paoeg. ^. 

8. turbae] ioBomissuDi. mox 
Yeoet. immixtum, 

9. uii] sic A a plerisque receo- 
tiorom receptam. eadem forma 
Aoo. 1, 3. 15, 43. 60. volgo ut^ 
qaod est io B et Pateolaoos edidit. 

1 1 . penitu» auxit] de otio Agri- 
coiae aotea ooo loqoitar Tacitos, 
et tameo bic dicit illad ab eo au- 
ctam. scilicet augere otium est 
Seqai altissimom otiom. Agric. 14 



110 



€ORNELII TACITI 



quibas magnos viros per amlHtioneiii aestimare mos est, 
viso adspectoqae Agricola qaaererent famam, paaei i^r- 
41 pretarentor. crebro per eo^ dies apad Domittanom absens 
aecosatas, absens absolatns est caasa periculi non crimen 
SttUum aut querela laesi cuiusqoam} sed infensus virtutibus 
princeps et gloria viri ac, pessimam inimicoram genos, lau- 
dantes. et ea insecuta sunt ra publicae tempora, quae si- 
leri Agricolam non sinerentj tot exercitus in Moesia Da- 
ciaque et Crermania et Pannonia temeritate au\ per igna- 



per quae fama aueti offieii guae- 
reretur, i. at videretor diligeDtissi- 
me ofBcio satisfecisse. Ann. 11, 
19 1» terror militeg hoitesgue in di^ 
versum affecit, nos virtutem au- 
rimus, barbari ferodam infregere, 
i. nos magtiam animum accepi- 
mns. Pkerlk. Seebodins pmVtif 
fortasse operarum errore. penitus 
significat prorsus, omnino, Talde; 
cfr.Roth. 

1. per ambitionem ae8timare\ i. 
e. ex vitae splendore, frequente co- 
mitatu, cet. ita Piin. epist. 1, 14, 5 
Minutius Macrinus — honestam 
quietem huie nostrae^ ambitioni cfi*- 
cam an dignitati^ eonstantissime 
praetulit, Panegyr. 83, 8 «» quum 
videaty quam te nuttus terror^ nulia 
comitetur ambitiOf non et ipsa eum 
silentio incedat ? 

%, quaererent famamy pauci iU" 
terpretarenturl Put. 1 paucis* 
„Po8set etiam legi quaererent ta- 
men}*' Rbbnanus. Male; sensus: 
plerique desiderarent in eo splen- 
dorem, quem tanta fama postula- 
ret, yix crederent hunc esse iUum 
tantum tamque celebratum Tirum, 
pauci causas requirerent, propter 



quas ita se demiserit et ad illas an- 
gustias se redegerit, aut intellige- 
rent id inyidiae effugiendae causa 
factum. Erm. v. Burman. ad Quin- 
til. 12, 11, 2 ne te quaerat prio^ 
rem, de verho^ interpretandi v. 
Lips. ad Hist. %, 39. sic iam e. t5. 
ceterum Peerllcamp recte monoit 
ad V. interpretarentur non snp- 
plendum esse famam; sed inter- 
pretari illud non potnerunt, quod 
tantus vir adeo ah omni amhitione 
ahhorreret. 

3. absens absolutus'] Anton. 
Augustinus malehat praesens absot, 

5. infenstts'] de usu adiectivi pro 
substaniivo v. Roth. p. 186. 

6.^ iaudantes. etea] B^^inedi*- 
stinctione. 

8. tot exereitusctX,'] v.Sueton. 
Domit. 6. Dion. Cass. 67, 6. 7. re- 
spicit ad hellum Dacicum ; v. 2ttm- 
ptii annales s. a. u. 839. ceterae 
res parum notae. 

8. Moesia] A Misia; B ni fallor 
vulgatam praebet: Puteoi. 1| % 
Yen. Alc. Rhen. Mysia; neseio 
qnis correxit, fortasse Lipsius. 

9. et Pannonia} sicAetB; ti 
iHo iam receperunt Beckerus» Her- 



AGRICOLA. CAP. 41« 



111 



viam dBcam amissi: iot militares viri ctim tot cohortibns 
expugn&ti et capli: nec iam de limite imperii et ripa sed de 
hibertiis legiooHm et possessione dubitatum, ita quum dam- 
na damiiis contiiiaareiitar atque emnis annas funeribas et 
cladibus insigniretur, poscebatar ore vulgi dux AgricoIa^S 
comparantibus cunctis vigorem, constantiam et expertum 
bellis animum cum ineriia et formidiue eorum. quibus ser- 



telios, Rothias, Bacbias. Panno^ 
niaque Puteolanas et reliqni. de 
concursu partiealaram'^^ — 01 — 
et V. ad c. 18. 

1. tmlilare» viri — • ejrpugnati"] 
nonnnlli, qui in verim expugnati 
ofiTeBdexeu^ locam vel saDissimum 
eorrompebaot. Lipsius coniecit tot 
miHtare» numeri, Gronovias miK^ 
tareM vid, cul assentioDtar UeiBS. 
ad Yellei. ^i 115 et Arztius qui id 
({uidem vertit, in annotatione vero 
proposnit miHtaret viri -» truei- 
dati. censor eruditus in epbemer. 
Iitt.lenens.al810 fase. l^emenda- 
tioni Gronovianae quam amplecti- 
tur alteram sane ingeniesam addit 
scribens tot^imitares vici, vulga- 
tum Broterius , Ernestius, aliide- 
fenderunt. «MVtYffrt» belli peritiam 
virtntemque designat. v. B(>tticb. 
lexic. ejrpugnare autem interprete 
Forcellino proprie est pugnando 
vincere aut capere. Walchiuscom- 
paravit ixnoUo^HeU e Xbucyd. 1, 
1 3 1 . 1 34. similis dictionis exemi^a 
collegit Bdtticb. in proleg. p. 100. 

2. de HmSte imperii ei ripa cet.] 
iimes et praecipue ripa apud bisto- 
riarom scriplores saepe Rbenum 
signiOcat, intcrdum Danubium, ut 
hoc loco. Germ. ITutramquofiu- 



men intelligl potest quae bibema 
sint intelligenda, dici nequit. erant 
in ipso limite. — A h^bernig. 

4. funeribu» et i^ladibug] illa 
spectantadsingulos, i. virosmili- 
tares; bae ad cobortes sive exer- 
citus. 

6. vigorem, eomtantiam] B vi- 
gorem et eonUantiam, 

0. expertum beltis animum'] cfir. 
Heins. ad Hist ^, 4 ittfixperti belii 
labor» 

7. eum inertia etformidine'} In 
margine A „a/. inerciae etformi'^ 
ifom." 

7. eorum] retinuilectionemeodi- 
cum eteditionum principum, quam- 
quam neutiquam est vera. Grotius 
corrigit ceterorum^ Ernestius pau- 
lam iofelicius eaeforum^ Bipont. at- 
queEngeL aliorum, Seebod./torum^ 
alii priorum aut iUorum^ i. ducum 
quorum temeritateautignaviaexer- 
citus erant amissi. Rotbius^ quem 
Bacbius sequitur, membram sen- 
tentlae excidisse arbitratur, quod 
fortasse incboabat a relativosrvt^t, 
unde factum sit ut scriba statim 
transiret ad alteram pronomen 
eiasdem formae. 



112 



CORffELII TACITl 



momboB satis coDstai Domitiam (pioque aures verberatas, 
dttm oplimiis quis^ Ubertorum apH>reet£de, pessimima- 
ligaitate et lirore prouum det^rioribus priucipam exstima- 
labaBt. stc Agricola stmul iiais yirMitibus simul Titiis aUo- 
srum in ipsam gloriam praec^ps agebatur^ 

42 Aderat lam autttts> qno proconsulatttm Asiae et AM- 
cae sortiretur, et occiso Cdviea nuper nec Agricolae consi- 
lium deerat nec Domitiano exemplum. iiccessere qnidam 
cogitationum principis periti, qui, iturusne esset in provin- 

iOciam^ ultro Agricolam interrogarent. ac primo occultius 
quietem et Qtium kudare, mox operam suam id approbanda 
excusatione offerre; postremo non tam obscuri» suadentes 
simul terreutesque pertraxere ad DomitiaAum. qui paratas 



1 . DomitiatU] E DomiHanum, 
^, dum — ex$timuiabant] V. 
Zampt. gr. § 507. Hand. TarseU* 
%, 304. 

4. jimul —^praeeept agtbatur] 
daae sententiae, qaaram altera ▼. 
praeceps indicatuf, in unam con- 
tractae sant. Walchids ita circum- 
scribit: sic virtutibos suis, quae 
livore et malignitate hominom at^ 
tollebantur, invito gloria aucta, si- 
mulque pernicies accelerata. 

6. Asiae et Afirieae'] Lipsius et 
Danesias Aiiae aut Afrieae, sed 
vulgatum rectum , ut monet Mer- 
cer. ad Ann. 3, 3!^. utraque pro- 
vincia in sdrtem conieeta. Eri^. 

7. deeiioCitieanupery Pat. 1, 
2, Ten. Alc. Ciniea. Saeton. Do- 
mit. 10 eofnplureu $enat4rei et in 
hi$ aliquot con$ulares interemit, in 
quibu$ Civieam Cerealem in ip$o 
A$iae proeon$uiatn, igitnr neque 
Domitiano exempfam defnit ad ao- 



dendum nequeAgrieolae consiliaoi 
deesse potuit provinciam recusan- 
di, ut iram principis efflageret. 

10. oeeultiu$] Yenet. et Alc. oe- 
eultu$j quod Khenanns tacite cer- 
rexit. 

1?. non tam ob$curv\ sic A et B, 
Puteol. 1, 2, Yen. AJc. iam Rhenfr- 
nus emendavit et ita omnes deio- 
ceps scripseront. veteram libro- 
ram lectioaem primas taebator 
Doederleinius , tum recentioroffl 
plerique receperont. quod si vera 
est haee lectio, sane rarissiiiiom 
est eUipsis exempkun. 

13. terrentesque] . Put* 1 i%V 
Venet. Alc. terente$que. Rhenanas 
tacite correxit. 

13. pertraxerel Dial. 17, 5 ita 
$i eum — tei eapHvitai veivoiuH' 
ta$ vei fatum aNquod in urb$$* 
pertraxi$$ei. 

H.paratunipmrat^ne} siCOCH 
dices Yaticani, Poteolanus et qoi 



AGRICOLA. CAP« 42. 



113 



stinolatioBe^ in arrogaiitiaiii compositas et aadiit preces ex- 
cosantis et, qnum aniiiiisset, agi sibi gratias passas est» nec 
erabnit benefidi invidia; salarium famen proconsalari soli- 
tnfli offimri et qnibnsdiyn a se ipso concessnm Agricolae non 
dedit, Mve offensns non petitum, sive ex conscientia, ne, 5 
qnod Tetiierat, yideretar ^isse. propriam hnmani ingenii 
est odisse, qaem Jaeseris: Domitiani vero natara praeceps 
in iram et qao ohscarior, eo irrevocabilior, moderatione 



hnnc seqai solent. in margine cod. 
A BroCerias scriptum esse refert 
9imuIatioHi$, atMaggioranins tacet 
Boxhoraiiis, qai primas offendit in 
his Terbis, interpaiiiit post v. pa- 
ratus et conianxit y. iimuiatione 
cnm eomp6titn$, qaod Peerlkamp 
Temm pntat. Eraestias emenda- 
▼it parata simuiatione; Bipont. 
Engel. Oberi. paratu$ $imulatioHi; 
Doederl. vers. p. ^% i$ paratu$, «t- 
mulatione et vultu. valgatam cam 
recentioribas retinaimas, in qaa 
Idem est sensas qaem Ernestias 
emendatione qaaerebat; Domitia- 
nus erat paratas simaiatione (aui^ 
germtet mii Ver$teUung)^ qaam in 
)K>testate haberct, qaa faeile qaa- 
vis ib re etqaoyis tempore uteretor. 

1. prece$ excu9anti$'] absolaU) 
Item dicitar Dial. 5 utinhi$ cogui-' 
tiomibu$ ereu^ent id>i PRhoeum 
male seqaati sannw. Saeton. 
Octav. 33 $ervav9tgme etiam exeu" 
tantibu$ in$igne ve$ti$ ad qaem lo- 
cum V. Oudendorp. 

3. benefieii invidial Eraestias 
coniectt iniuria at 6^v/iW^o¥ sit. 
sensns est, notf erabait cum gra- 
tiae sibi agerentar pro benefido 
tam invidloso, Hber da$ Qeha$$ige 
$eiuer Gnade. inyidia didtar.de 



re invidiosa Ann. 13, 15. Hist. 1, 
SH. — Ann. 6, 23 eon$ultu$ (Nero) 
an $epefiri $ineret (Agrippinam), 
non erubuit permittere, Pichena 
laadavit Senec. de benef. 4, 17 qai 
locas nostram illastrat. gui$ e$t^ 
gui non benefieu$ videri veiitf gui 
non inter eeelera et iniuria$ opi- 
nionem bonilatie affeetetf guinon 
ip$i$, guae impotenti$$ime fecit^ 
$peciem aliguam induat reetif ve^ 
lit guogue ii$ videri benefieium ifo- 
di$$e, guo$ lae$itf gratia$ itague 
agi $ibi ab hi$^ guo$ afflixere^ pa^ 
tiuntur, 

3. eaiarium^ qaantnm fnerit, 
refert Dio Cass. 78, %% rovrtp yag 
(Av4p$&ioi ^Qovttavt) ovri r^v 'AqtQt" 
itffv xaraxX^QaMfafiiv^ iniT^e^ie (o 
Mcuegtvoq) twv^tpqfav avxov TtaQcU' 
T7j(fa/*ivwv, ovTi rjyv Htfiav, xairo* 
fteta&ek avrov ixeure TtQortgov. to 
ye fiffv Uvov/ievov yigaq xal oXxOi 
fieivavTi oiVw, ra? nivj^e xom etxotn 
fiVQiddaq, do&fjvcu. ig^yijaato, 

7. odis$e, guem lae^eriil Seneca 
de ira 2, 33 hoe habent pe$Hmum 
animi magna fertuna in$oiente9, 
guo$ iae$erunt, £t oderunt, 

8. irrevoeabilior] i. e. implaca- 
bilior; hoc minas revocari ab hra et 
proposito perdendi poterat^ Ern. 

8 



114 



CORNELII TACITl 



lameD prudentkque Agrieolae leniebatiir, qiiia non conta- 
maeia neqae inani iactatione Ubertatis famam fatumqne pro- 
vocabat. gciaDt, qnibos moris est illreita mirari^ po^ 
etiam sub malis principibus magnos viros esse, obsequiura- 
5qu<B ac modestiam^ si industria ac vigor adsint^ eo laudis 
excedere, qno plerique per abrupta^ sed in nolhnirei pu- 
blicae usum ambitiosa morte inclaruerunt. 



3. quibu9 morit ettl sic A etB, 
Put. 1 et^; ex cod. A restitaenint 
Broteriiis atque Emestias. io Ve- 
neta primam eicidit ett^ tam reli- 
qai omiseruDt. 

3. illieUa mirar%\ nescio ande 
Wallheras cognoverit in Put. Me- 
diolan. (i. %) et Yeneta scriptam 
esse ineUta; eqaidem nihii tale 
vidi. Doederl, yers. p. 6!2 haeret in 
significatione \Mlicita atqae conii- 
cit in Ucentia, cum Broterio in- 
telligimns omnia quae ex conta^ 
macia et nimio inaniqae libertatis 
stadio atque iactatione proficiscun- 
tur, qaalia muiti iliius aetatis Stoiei 
faeiebant. v. Walch. vides, quid 
Tacitus senseril de hoc intempe^ 
stiYo studio. comparari possant 
quae c. 4 extr. dixit et Ann. 4, 20 
uude dubitare eogor — an tit aU- 
quid in notirit contiUis Uceatque 
inter abruptam eontumaciam et 
deforme obtequium pergere iter 
ambitione acperieuUt vacuum^ 

6. exeedere} Lipsias malait a«- 
^edtre ?el potias eteendere;. See- 
bodias dedit exeeUere. Bulinke- 
nios aotem^ Rotil. Lup. 1, 13 
melius esse eenset» valgatum non 
movera; nam eo modo non seme} 
toqni YalefiiMB Mai.^ oft 5, 6, 4 rtf» 
pubiicm pr»eedenie tenqf^readtmn* 



mum imperii fattigium exeestit, 
olim Uadavi Ann. 2, ^i tantum 
iila eladet novitate et magnitudine 
excettit, Yeilei. 2, 68 in hoe ta^ 
men taepe lacettiti prineipit irm 
ejccettit, sed nostro loco est bra- 
cbylogia quaedam quam interpre- 
teris ad eandem laudem pervem're 
atcpiQ etiam excedere i. eam sope— ^ 
rare. 

6. perabrupta^l v.Roth* eicars. 
p. 238. 

6. in nuUum rei pubiicae utum] 
sic B idemque Ursinos in soo co- 
dice se invenisse perhibet. A in . 
contexta in ullum rei pott utum, 
in margtne ,^alii in nuilum re p 
utum,'-'' Puteolanas edidit in nul- 
lum reipott utum qaod retineba- 
tnr donec Moretgs «c Herceras 
emendarnnt volgatam. seqauli 
sont Pichena/Brot6rias,EmestiaSt 
reeentioram i^eriqae. ego naper 
cum aliis Poteolani scr^taram re- 
vocavi, eaius sensos non tam inep- 
tas est etabsitfdas, at WiMio®^ 
Walthero videtur; saiie ipsi <par 
dem nullnm fractam postea capere 
potuerant; sed res aliis asofn af- 
l<Bmpoterat« attameualteraleetio 
Ttfim pmebet senieatiai». 

7. inelarmirunt] Walcbios 10- 
terpratatur elareteentet perveme- 



AGRIGOLA. CAP. 43. 



115 



Fiiiis vitae eivs nohm laeiuosiis, amic» IriMis^ e2tra-43 
Beis etiam igMtisqse non siae cura f^it. rolgits qaoque et 
bie aliad a^ns popalos et rentitarere ad domam et per fmi 
* et eireidoa locoli soDt, nee qoisqaam andita morte Agrico- 
lae aot laetatos est aal statim oblitas est* aagebat mise-s 
rationem constans ramor veneno iolerceptam. nobis nilul 



ruHi et coQipmTii Hist. ^^ 35 ermt 
in$ula — iH quam gladiatoreM na- 
vilmi moUenteMy Geraumi uauda 
praelabehantur , i. praelabgntea 
peireiiemnt. 

1, exiram€i$ etiam igneti§gue] 
idf»n Cere de GeroMBieo praedieat 
Apn, 3, 71 flebunt Germanieum 
etiam ignoH, ad Agricolam nilgo 
re£eraDt Aatipluli Byzantiiii epi- 
gramma ia Branekii «aiAbol. 2, 180 
(antholPalaL;^, 194) 

novf^ Ti0ov uA«^; 

6d]iQvakr ^Af^malfM ter^vftMBm» 

TMar <f' ocfoi' ^/Mv 
. ^i^ n9fQv ij jftlvQv St^tfog fyu 

quod elegaater vertit GrotMia : 
Quo foDti3 lalioea» quo oopia ve« 
stra recesait? 
perpotuasSolisquis eaior hau- 
sit aqdas? 
AfriooUe luota coDSumimar} 
iiliusaDto 
huwida, noDc fiunt pulvem-p 
loDla sitj. 
2' .vuigU9 fuoque ei p9puiu9\ 
siO PiaU 7 gtfOt 9aepiUM vu^u9 
guoque iwperitum et tunicatu$ Me 
populut transeuntes nomine voeatf 



3. aliud agene\ sic in utroque 
codlce scriptamesseeviDciturMag^ 
giofooi et ClemeDtis sUeDtio ; idem 
EheDaDus iu casUgatioDibus emeu- 
davit et Walchio teste iam Rivlus 
edidit. ia Puteolani etAlciatiedi* 
tioDJbus est aliu$, BipoDtious ma~ 
luit nec hoc aliat agen$ qood etiam 
Eogeiio placet. e^iud agere is di- 
citar qui aDimum dod advertit ad 
id quod fit. aliud ageos popalus 
idem est quod c. 1 iDCuriosa suo- 
rum aetas. 

4. et circuloe] B etper eirculo$^ 
V* ad c* 35 et lalera, 

5. laetatui e$t aut $tatim Qbli" 
tu$ e$t\ alteratrum e$t deleudum 
moDuit Acidalius; de posteriore 
ita voluerat Muretus, quem sequi- 
tur Oberliqus. ceusor Id ephemer. 
leneas. a. 1816 do 127 primum ex- 
puDgit, quod saoe est conciDDios ; 
V. cap. 4. 7. 9. cet. malui tameo 
librorum sequi auctoritatem* 

6. venenn intere^ptumj Dio Cas^ 
^ius 66, 20 rem ita fuisse testatur^ 

6. nobi$ nihil comperti affir^ 
mare au$im} Puteol. 1, 2* Yeu. 
A4c. 9obi$ a Gesnero servatum; 
EbenaDUS emendavit quod Biaggio* 
rtniHs et Clemens in oodicibas le-* 
gisse videntur, qoum taceant. Aci^ 
4idinsau6|iicalas ast periisse rela^ 
8* 



116 



GORNELII TACITI 



comperti aCBmare aasi». cetemin per oninem valetadi- 
nem eius erebrias , qaam ex more principatas per ndDtios 
visentis et lii>ertoram primi et me^orom inlimi venere, 
sive cara iHod sive inqaisitio erat sapr«nM> qaidem die 
5momenla ipsa defieienlis per dispgsitos cursores nuDtiata 
constabat nuUo credente sic aceelerari, qaae tristis audiret. 



tivam quod et legendam gttod af» 
firmare ausim. Peerlkamp mntata 
distinctione coniecit noi^'8 nihii 
eompertum, affirmareautim ; Wai- 
chins nohi9 nihl compertum^ quod 
affirmare au8im. sensus qaidem 
non obscanis, sed dictio iasto bre- 
Tior etdifficilis explicata, qaam Ro- 
thias ex familiari sermone petitam 
esse opinatur. Ernestio et Bipon- 
tinis darior visa est oratio, qaod in 
eadem sententia sit etpluralis nobig 
et siogalaris ausim; sed sic etiam 
Cicero nonnanqaam loquitar. ad 
divers. %, 11 totum negotium non 
e$t dignum viribus nostriSy quima» 
iora onera in re pubiiea 8U8tinere 
etpos8im et debeam, 13, 6 me ex 
intima nostra arte deprompturum, 
ad Attic. 4, 1 Dyrrhaehio 8nm pro- 
fectus ip8o ilio die^ quo iex est iata 
de nobis, quamquam nobis non de 
se solo Tacitus dixit sed se et axo^ 
rem et socrum intellexit. 

2. principatusl Ursinus, Hnre- 
tus, Acidalius, Blpont. Engel . prin- 
eipis, at non solus Domitianos est 
intelligendas. 

3. vi8enti8'\ B viseritis. 

3. iibertonm primi et medieo-' 
rmmintimi'] Emestias epithetoram 
pemratationem ftctam esse pota- 
vit. saoe saepias OberH intisni^ 
medieipHmi dieuntnr; sedfdrtiMe 



medieon intimos non sine caosa 
dixit. nam si princeps medico att 
vult in re mala, ex numero intirao- 
rum yel secretiorum sit medicas 
oportet. 

5. momenta ipsa deficientis'] sie 
aterque codex; Puteolanas omisit 
pronomen ipsa, quod quum non 
sine Ti adcytum sit iam alii rece- 
peront, 

5. per di8po8ito8 eursoresj ap- 
paret Domi^num non faisse tam 
Romae, sed in vllla Albana aat 
alibi. Rhbn. 

6. eonsiabat] sic A, quod in 
prima editiene reticui, etRhenanus 
in castigationibus, ande postea 
edebatar. B, Poteolanos et Alda- 
tus eonstabanty primum a me re- 
vocatam, tum ab aliis receptum et 
defensum; v. Roth. pag. 132. sic 
in oratione qaae yulgo fertarCice- 
ronis pro domo saa 54, 139 quae 8i 
omnia ex Coruneanii sdentia^ qui 
periti88imu8 pontiffx fltisse diei- 
tur, aeta esse eonstarent. et eo- 
dem modo constraitarverbamnea- 
trum apparere a Cicerone de fin. 3, 
7, %^ atque ut membra nobis ita 
data 8uniy ut ad quandam rationem 
vivemdidata 988e appareant. sed 
nanc maloi m^orem lectionem 
seqoi. 



AGRICOLA. CAP. 43-*44. 



117 



speciem UmeD doloris aniino valtoque prae se tolit, secn- 
ms iam odii et qai faeilins dissimularet gaudiam quam me- 
tum. satis eonstabat lecto tesiamento Agricoke, quo eo« 
heredem optimae uxori et piisirimae filiae Domitianam scri- 
psit, laetatnm eum velut honore iudicioqoe. tam caeca et 5 
corropta mens assiduis adablionibQS erat, ut nesciretabono 
patre non scribi heredem nisi malum principem. 

Natus erat Agricola Gaio Caesare tertium consale idi- 44 
bus luniis; excessit sexto et qulnquagesimo anno decimo 



1. ^edem tmmtem] ilalncodid- 
bas scripUuD. Pateolanos edidit 
imm pro faam, qnod aolRivlas ant 
Bkeoanas correxit. 

1. amimo VMltmgue] fhistrasnill 
qoaeaTlrisdootis tentantar; Aci- 
dallos eolBi conleeit ommime vmiim, 
Freiosbemlos mmieim Tmlimqme.^ 
ChroDOYlos mimo v., Emestias ^- 
iiim flf., Eogelias mmi$mo vmiimve^ 
Peerikaoip imHmmemio vmlimqme 
(coll. Aoo. 3, 5 dolorie imiiamemim. 
13, 4 'iHsliHae imiiamemHsJ ?el 
momime vmlimgme est Sr «fia SvoZw; 
anlDiio qal Id Yotta apparet loter- 
prete Haodio In Tarsell. 2, 477. 
TQkam ita composuit quasi animo 
dolorem concepisset. sicHist. 1, 
85 amimmm vmltmmqme eommerH* 
Boederleinins optimeTertitZ#/ei&0}f 
deo Sehmerates jedoeh gab er kmnd 
im Siimmmmg mmd Biiek. 

\,9eemru$iamodii] i.qoiodiom 
ooo cararet^ facile iam deponeret 
otin mortoom, ideoqoe et doloris 
affectam facUe indoit. Lips. Aon. 
3, 28 AmgmBims poiemiiae ieeurmSy 
qmae irimmvirmim im§9erat, abole^ 
vii, genos stroctorae lam Rheoa- 



oos notavit lo tbesaoro locationom 
p. %y 5, 9, 11 et aliis locis. adde 
Zampt. gr. lat. $ 437» 

3. ieeimmemto] hoc in codicibas 
oi fallorlegitar. Poteol. Alc. Fran- 
cof. Colon. iegtimomio, et ita Rbe- 
naoas quoqae, qui in castigationi- 
bos ioterpretatnr : „intellige hono- 
rifica Yerba de Domitiano Caesare 
testamento Inserta,'' de emenda- 
tione yero nihil dicit. Walchio 
teste iam Rivias correxit teitamem- 
to; eqoidem in Lipsii editionibas 
primam repperi. 

4. pHiiimae'] vide de hoc verbo 
qood Aotonias finxit Cicer.Philipp. 
13, 19, 43. idem Cicero forsitan 
Improbasset formam nremmiuimua 
qoam Tacitus solns admislt Hist. 
4,09. 

5. velmi honore iudieioque'] i. 
ladicio honorifico. de indicils te- 
stamentofum et honore inderedun- 
dante nota res e Cicer. Phil. 2, ^lt 
etSueton.Aug. 101. Ern. 

7. a hono paire non seriin here^ 
dem cet.] V. Gesnerum ad Piin. 
paoeg. 43, 1. 

8. iertimm eonsule'] editiones 



118 



CORNELII TACITI 



cilendas Seplerobris CoUega Priscoque co&sallbas* quodsi 
habitum qnoqae eias posteri noscere velint, decentic»* quam 
sablimior foit. nihil metos ia vutla, gratia oris supererat. 
bonom yirumfacile creUeres, magnam iibevler. et ipse 
squideray qaamquam medio in spatio ;iritegrae aetatiserfeptus, 
qaaotum ad gloriam, longbsimm aevura peregit: qvofft 
et vera bona, qoae in virtotibas sita.Sttnt, impleferat/ et 
consttlari ac triompbalibus omamentis praedito quid iiliud 



veteres*ante UrsiDuni et Lipsiam 
habeot ter quod fortasse ortaoa est 
ex compeDdiaria scribeDdi ratione. 
sed qaum ratio aDDonim non cod-» 
yeDiat, aHi Budineram secuti scri- 
pserunt primum eontule i. aono790 
a» c* ; Broterins Tero pra LVI atmo 
scribeDdum esse eoDiecitZ^/Fan»» 
qoae emeodatio est facilior. in cod. 
A, fortasBe etiam io B, BUmmle 
9exto et quinqua9 UtteHs ex&ri- 
tumest. 

1. SepiembH$] ftaA. 

3. nihil metu8 in vuTtri] A in 
CODtexta niAil impetui in vultUy io 
margioe „al. metu$*^ B nihil me^ 
tui et impetus invultu. Puteola* 
nus sciipsit vofgataik], in cafus lo- 
cvm BlpontiDus, EogeL Scbloier* 
dedemnt iii7m7 ineptum in vuHn 
eomparalo Gtcer. orat. 18. Seebod. 
motus fortasse operarum errore. 
GroDovius ioterpretatus est: nfbil 
erat in vulta, quod metum iocutere 
po8sit« haoc eoira vim y. metue 
firmiit Qniotil. iostit. orat 6, 2, 21 
0t metum tamen dupUeem intefHgi 
volo , quem palimur et quem fmei^ 
mu8. sed quominas vim activam 
«draittamus, impedire videntur el 
voc. deeentior et quao seqiuintltr 
gratia oris iupmwat, ItftqaeDoe- 



derleioio asseDtimur qui io lat. 
syooD. 4, Z^O alteram sigoificatio- 
nem accipit. ceterum Yirduogas 
sasplcatnr lacite Doinitfanam tim- 
gf , de qno Plfnfns paneg. 48, 4 re- 
fferl: ip84 ocetir8u quoque vi8uqu9 
terribilit; superbia in fronte^ ira 
m oeuUe^» 

3. 8upereratJ V^i^. mtperai, 
8upereue signifieat abumde tuppe^ 
tereui^. 45« Ann; 1, 47 quod H 
fugerent, phtre8 8ilva8) pr^fitndtm 
magi8 paludee , 8aepitiam hoetium 
8upere88e. RotbiaB aulem recle 
adnolavit in verbo esse vim qoan- 
dam corapartttivam. 

6. medio in 8patio integrae ae- 
tatit] allamen sexetquioquagfBla 
aoDos Dalas excessll. sed v. Dial. 
17 eentum et viginti anni abinte- 
ritu Cieeronit in hune diem colK- 
guntur, uniut Aomini8 aeta8. 

7. 8itu 8unt] 8unt omfssom io B. 

7. impieveratj f. plaae asseca-- 
tus eral, ut OberlinnsfnindicefD- 
lerpretalar. cfr, Walch.^ qui com- 
pai^vil Graecoruffl avatrX^ifm 
(Hom. Odyss. 5, 207. Herod. S, 4) 
el upaTiXtjQoiijat. 

8. eonsuiari] sic olerqae co- 
d«x; PoleoUnas edtdil eonaulari'' 
bu8 qnod vo^^riMter donee Becke- 



A«RICOLA. CAF. 44. 



119 



adstraere forMma poieraiT opibus iiiiaiis noo gtudebai; 
speeipsae o<Mitigerajii« filia atqne nxore supersiiiilNis poi- 
eai videri etiaai beaius, iocolttnii digoilale, floreoie famay 
salvis af&oitaiibQS ei amiciiiis» fuiura «ffugisse. nam siciiii 
durare in bac beaitssiini saecuU luce ac prinoipem Traia-5 



ras, Peerlkamp, alii et cod. A illad 
receperant, et reete; nam decoa- 
solaribus oroameDtis siTe insigni- 
Inm nasqnam esl sermo; eoasai 
. faerat ideoqae eo a s nU ris dickar. 

%. tuhtruerwl Histor. 1, 78 um^ 
fmmm nMKtaimm ae^eetm mdgitme^ 
remt. sk primas Y e ii e ias 1, 17 ei 
m* lAwkm qmefme friermm meimH 
iwde ir m d^ , 

3. gpeeUgme eeui^ermui] ater- 
qae eodei epeeiegme meu eeui^e* 
remti; (in margine cod. A litfgior 
rani niliU legit;) Pateoleaas, Bo» 
roaldas, Alciatas gpeeioge eeui^e' 
rmi^ qaod Blienaoas tadte emeo* 
^vit. BoHiias, quem Baoliias se- 
qaitar, codicam lectionem recepit, 
qnod in lectioDe ▼ulgila ?eriio gmm- 
dbM&'8igaifi<Bationem tribotam esse 
potat, qaam veteres ignorent, i. 
giek erfreuen^ begitzem, H sane si 
cpiis.ita ioterpretaretar, esset re- 
prehendendus; sed oeminem no* 
fimas. oodioam ?ero lectioni, 
praeterqoam 4piod nolla in ea op' 
positio esl, olMtant qnae c. 6 de 
almadaDtfta, c. iSt^ de salaHo noo 
peOlo «t c. 43 de lestamento dicta 
saDl. itaqoe Rheaaoam com re»« 
Uqois editoraNis seqaoli somus. 
voc. gpeetesmg Higleras bene expli- 
cavit ^fdem ^$$erm Augtamd 6#- 
wtthreHd^^ 



5. nam gieuti durare — omina- 
bmiur^ ita hooc locum varie mui- 
tamque Yexalum codices Vaticani 
et editiones ante Rheoaoom exhi- 
beot. Ucsious e soo eodice aUulU 
mmm giemti magume euiugdmm /rA^- 
citatig egge dmrare im hae b. oet. 
Acidalius ei Buchneras approbaote 
Broterio scripseruot in Aaue — iu- 
eem, Eroestius non dabitavit, quio 
aot exdderit ali<piid ioitio seoteo- 
tiae aot Tacilus scripserit uam ate- 
ut beatiggimum^ durare im Aane 
gaeeuH lueem cd. quod Engelio 
placoit. Bheoanos delevit ^uad^ 
Ot iofinitivi durare^ videre habe- 
rentverbum, a quo pendereDt , et 
ita Beroeggeras, Walchius, Bel(- 
karos, alii, qoi illud verbum aut 
deleDtautcaocellis iocluduDt. re- 
Uqttoram correctiones praetereo. 
seugma io his verbis est quod iam 
Picheoa recte vidit et iotefpretatiis 
est* » moltis exemplis qoae 00* 
per coliecta et melius qoam antea 
explicata soot unum afferam oostro 
loco simiUimam« Aist, 5, ^;^ mt^ 
que adffiUendmm giUuUe , ita eoe^ 
pia eaede^ ijput plug terrorig adde^ 
remty etfmeta eiammihug mmgeeboHt, 



120 



CORNELII TACITl 



nHm vi4ere, qaod aogario votisque apad nostras aares omi- 
nabator, ita festinatae mortis grande solaUum tulit, eyainsse 
postremum iiiud teropus, quo Domitianus non iam per in- 
tervalla ac spiramenta temponim, sed conlinuo et velutuno 
45 iotu rem publicam exbausit. non vidit Agricola obsessam 
6 curiam et clausum armis senatum et eadem strage tot con- 
sularium caedes, tot nobilissimarum feminarum exsilia et 



i, augurio vtrtftgue] Walcliias 
exDioneetPliniodeniODStraYit alio- 
ram qaoqBe ominibas Tralannm 
fnturam prineipem iam a. 844 si- 
gnifiditam fnisse. Dio 67, 1% 
TQoiavf &k <f 4 rS OilTti^ nai tdnt- 
hifp rXa^^ikyt vnattvfrcKft rortta 
ttvtaiffjfie^ Xiyevcu yevifr&cUy nai 
dn' atVeSy tw ftiv rXafiqUavB SXe^ 
^^o^, rf} di Tj^cuonfot ^ tij^ onVo* 
H^OQlaq aqxv ^Qoe^O^. Plin. 
paneg. 5 An fa% erat nihil diffetr^ 
inter imperatorem^ quem hominH 
et guem dHfeciisent? quorum qui^ 
dem in /0, Caeuar Auguste^ iudiei^ 
um etfavor tune statim, quum ad 
exercitum projidscererie y et qui*- 
dem inttsitato indieio enituit^ nam 
eeteros principes aut iargus eruor 
hosliarum aut sinister volatus 
avium consuientibus nuntiavit; tiM 
ascendenti de more capitolium 
quamquam non idagentium eivium 
eiamor ut iam principi occurrit, 
siquidem omnis turba^ quae Kmen 
insederat, ad ingressum tuumfori- 
bus reeiusiSf ilia quidem, ut tunc 
arbitrabatur^ deumy ceterum ut do- 
cuit eventuSy te eonsaltftavit impe^, 
ratorem, nec aiiter a eunetis omen 
4iceeptum est. 

tt tfpudnostrasaures} i. nobis 



ipais audientibas. Hist. i, 26 quae- 
dam apud Galbete aures praefeetus 
Laeo elusit. T. Hand. Tora. 1, 408. 

4. vektt uno ietuj Oberlinos 
laadaTit Senecam de ira 3, 19 abi 
deCaligala haec. homo^ quioptor 
bat,utpopulus Romanus unam cer^ 
vieem haberet^ ut steiera sua in 
unum ietum et unum diem cogeret* 

5. noit trtVfiY cet.] locas huie si* 
miliimas est Ciceronis de orat. 3, 
% -8, abi Cioero de Crassi morte lo* 
quitar. utramqae locum iam pri^ 
dem compaaravitBarmannas ad an^ 
thol.*^693. 

6. clausuml A teste Broterio 
ciusum; Maggionni tacet. y. an-r 
not. nostram ad Dialog. 30, 5 et Ba^ 
cfaiam ad Hist. 1, 33. ceteram res 
aliunde non nota; eHamNero fe^ 
cerat; ?. Aoa. 16,;^7. 

6. tot eonsularium — fugas"] ?• 
Plin. epist. 3, 11. Saeton. Domit, 
10. Dio. 67, \% Barmaonus loco 
aapra laudato^mendari Yalt/aMi- 
iiarum pTO feminarum ; at Pliniiis 
nomina feminaram posteris serra^ 
vit; fuerunt QratUta AraleniRu- 
stici uxor, Arria Thraseae uxor, 
Fannia Thraseae filia Helvidio de^ 
sponsata. 



AGRICOLA. €AP. 45. 



121 



higas. ana adhac victoria Caros Jtfetins ceilsebaliir et ia- 
Ira Ay>aiiaDi arc^ii seDtentia Messalini strepebat ei Massa 



1. una adhue vietoria] i. qaam 
Agricola moreretur. de faistorico 
tempore et de dictione unum adhue 
V. Haod. Tursell. 1, 160. quae fae- 
rit ista {Hima rictoria non constat. 

1. CaruB Meiiu$\ A Charut 
Mitiuwi B eiaru9 mitius; Pateol. 
1 Charu9 Nutius errore facilt qaem 
Put. It^ Ten. AIc. aoxerunt scri- 
bendo charu$ nuntius, yemm no- 
men e Plinii epistolis Rfaenanns re- 
stitait. fuit unas e neqaissimis tum 
temporis delatoribas. v. Plin. 1,5; 
7, 19 et %7. laVcnal. 1 , 35. Ittar- 
Ual. n, 25, 5. 

1. cen$ebatnr'] i. Eroestio iater- 
prete Carus Metias una tantum 
victoria , uno tantiim yiro claro per 
accusationem ererso inclaraerat in- 
ler accnsatores. een$eri est ite$ti^ 
mari sive exi$timationem eon$equi. 
Bial. 39 ut ip$i quoque qui egerunt 
non aKi$ magi$ orationi6u$ ceh' 
$eantur. ubi v. aooot. n. 

1. intra Aibanam areem'] ita 
nterqnecodex; Ain margioe ,yvii' 
lam,^^ quod in editiones principes 
irrepsit servato tamen altero voca- 
buio ; Pnteolanus enim et qui eum 
sequuntnr scripsit Albanam areem 
vilam, inde Rhenanus fecit Alba^ 
namviliam; Bipont. et Engel. ^4/-- 
banam arcem $olam; Picfaeoa ma- 
loit inlra Albanam areem nulla 
$ententia, Domitianus villam AI- 
banam (v. Plin. epist. 4, U, 6) sive 
Albanum (Sueton, Bomit. 4) ita 
adamabat ut eam quasi regiam et 
arcem haberet. Dio* d7, 1 tovro 



t6 x^^iov vno to o^oc t6 jiX^avov, 
a^ ovntQ ovto}q tavoimad^ti, ov taq- 
mg tiva dHQOTioltv i^elXeto. ean- 
dem arcem vocai luvenal. 4, 145 
quo$ Albanam dux magnu$ in ar^ 
cem traxerat attonito$. sita erat 
ad radices montis Albaniluxta viam 
Appiam ad XVII miliarium. 

%. Me$$aiini] Put 1 et 2 Ma$' 
$alini. ftiit inter principes adnla- 
tores atque delatores, cuius de cru- 
delitate v. Plin. epist. 4, %%, 5.1a- 
venal. 4, ilSsqq. 

i. $ententia — $trepebat] Taci- 
tas innnit, dom adhuc viveret 
Agricola, nec permisisse Domitia- 
num neque Messalinum aosom 
fuisse publicequemquam accusare, 
qood postea fecit, sed tum secre- 
tius, nempe in Albano secessu. 
Rhbn. 

3. Ma$$a Bebiu$'\ homo pem!- 
ctosissimns iamque regoaote Te- 
spasiano delationnm studio dedi- 
tns. Hist. 4, 50 namque aderat — 
Bebiu$ Ma$$a e proeuratoribu$ 
A/Hcae, iam tune optimo cuique 
exitio$u$ et in cau$a$ malorum^ 
quae mox tulimu$, $aepiu$ reditu-' 
ru$. postea accusatus a provincia 
Baetica, cni senatus advocatos con- 
tra enm dederat Plinium et Sene- 
cionem, damnatns est. v. Plin. 
episU 7, 33. 3, 4. 6, 29. 



122 



CORNELII TACITI 



Bebiiis iani Uun reus erat aaox iiostrae diixere HelvWum 
in carcerem manu; nos Maurici Rjislicifue viaiiSy nos- ni* 
nocenti sanguine Senecio perfudiL Nero tamen subtra&it 



1. iam tum] iam in B omissam. 
GronoYiusmaToltWrtfm/jM»; Nie- 
bobrio <iaoqae haec sospecta fue- 
nmt. iam tum QOD sigQificat da- 
maUtehon^ sed eben damaii, ^^rtr- 
fertar t^ ad tempas, et certam 
poDCtam temporiSy in quo aliquid 
fit aut factum est, ita designat ex 
alius temporis ratione, ut dicatur 
eo ipto tempbre^ mmo temporeJ^ 
Hand.inTurs.3, 113. 

1. moxmoMtrae — ■mntff] nam 
ia seoatu accusatus ibi<pie maDus 
ei inieelae suDt, maxime et pdmum 
a qaodam Certo. PUnii epistola le* 
girtur 9, 13. haec auiem rcferen- 
da^ ne quis erret, adHelvidium fili- 
nm, quem Bomitiaqus occtdit, 
quum patrem eius (v. ad c. 2^) ipse 
Yespasianus. Lups. Sueton. Do^ 
mit. 10 oeeidii et HeMdimm/iiimm, 
fueui $cemieo exodio $md pereomm 
Paridie et Oemomes divortium suum 
eum mx^re taxaeeet. Tacitos au* 
temdtxitnostrasBmnns, quiaiDde 
ab anno 841 praatura funetus %tn 
natui adscriptas ecat, q«am<;pam 
tum Homa abfuit. 

%, mos Mmuriei BmMtieique vtiftfc] 
itaoodiees etfeUres editiones nisi 
q«od Walobio teste editio Rivii im^ 
9tro9 habet pro moe. in margine 
cod. A: „al. mot Mauricium Ru- 
etieumgue diviiimuM^* et itaUrsinus 
in suo codice legit quod placuit 
Broterio. Huetius supp]e?it nomen 
viiui mtiieratiome, noi cet* Acida- 



lius Ruiticigue vidimus caiUM, 
Arzt. noi in Maurieum liuMtieHm*^ 
que iaeviimui, Bipont et EngaL 
Maurici Ruiticigue divisus (i. e. 
distractio duorum fratrum optimo- 
rum), quo substantiYo Livius 44, 
30; 33, 46 et Gellius %0, 1 utnn- 
tur. sednibii^opusemendationibus; 
estzeugma. suppleodum est Aor" 
rorepercuHtsireperfudit (sic Cic. 
adAttie..8, 6 dii imw^orteUeSy gui 
me horror perfudit^ vel quod Ro- 
thius p. ;276 mavult |»ro6ro adfecit, 
viMuM aotem, quod vocabulum Bror 
terio suspectum erat, esKadMpeeiuM, 
Mpeeiei; Y. Rubolm. ad VeUei.?! 
94 et quos Waltherus laudavit Dra- 
kenb. ad Liv. 8^ 9. Heindorf. ad 
Gcer. de nat. Deor^ 1, 5, 1%, simil- 
limum syllepsis exemplumest Ann. 
6,* ^ ut guemadmodum mmrmmfi' 
liumque fratris et nepoteM domum' 
gue ommem caedibuM compleviMset, 
— luniuM MaurieuM „quo viro ni- 
bil firmius, uihU verius,** ut ait 
Piioius epist* 4^ %%^ a Domitiaoo io 
exilium missus (Piin. epist. 3, 11) 
primis Nervae intemporiiuis rpdiit. 
y. PliD.epist. 1, 5. AeRuMtico et 
Seneciemey.hdc, ,% 
3. Semeeio^ Putl et^ SenetiO' 



AGRICOLA. CAP. 45. 



m 



oeakw suos mssitqne sodera, non spectaTil; (Nraecipua sub 
DoaiHiftno miseriarum pars erat videre et adspiei, quum 
svspiria nostra subseriberentur, qmm denotandis tot ho^ 
minjim palUribus sufBeerei saevus iUe vultus et rubor^ quo 
se contra pudorem muBiebal. 5 



1 . oeul»B Buosl sic aterqne co- 
dex; pronomen Pateolanus omisit, 
tum reliqai; ex cod. A. Beckerns, 
Peerlkamp, Hertelias, atii restitiM- ^ 
niot, quod Walehias latfnum esse 
ii€gavit. sed quare fn his dictionl- 
bns pronomen add! non debeal, 
Don intelligtmas. sfc Ann. 3, 53 
iH hac retatfone tnbtraXi. oeuiot 
meo9 meliutfirit, Cic. p. Archia 10, 
9^ut elfam Cordubae nati» poetii 
— aureM $ua$ dederet, adAUie. 
1, 5, 4 quum mniiot diet aure» mea» 
AeutiHo dedii»em, hoc toco pro- 
nomen de indastria appositam esse 
putamus propler verba quae se- 
quunlur^ «on $pectavit, 

1. non $j>eciavit] Doederleio. in 
transl. p. 63 corrigit non spectari, 
de dictione iubere tcelera pro im- 
perare v. Peerlkamp. 

2. videre et adtpicf] idem Doe- 
derleiDias p. 64 comprobat Coleri 
emendatlonem vfderi, male Inter- 
pretatus est Bachius qui intetlexit 
reo»f immo obieetum qaod voca- 

. tar est 0««, i. DomitiMmm ; ihnau 
»eken und ifon iAm beobachtet %u 
werden» 

^. quum »u»piria n, »ub»crib^ 
rentur'] a speculaolibttt et delato* 
riiHis elam Boiabantor, qai lacry- 
«is vel ^emitii saevitlam ^neipis. 
iocusarent. aic iam sab Tibejrio 
saeviebatur. Ana. 6, X^neftmi^ 



nae quidem ex»ortes periculi^ quia 
oecupandae rei publicae argui non 
poterant, ob lacrymas necabantur^ 
neeataque e»t anu» Vitia F^/ii Ge^ 
mini mater, quod filii neeemflevi»' 
»et, ibid. 19 neque propinqui» aut 
amicis ad»i»tere, iHaerimare, ne 
9i»ere quidem diuHu» dabatur ; »ed 
circumieeti euetode» et in maero^ 
rem euiu»que intenti corpora pu- 
trefacta ad»ectabantur, — sub^ 
»cribere est clam scribere; v. in- 
terpr. ad Sueton. Octav. 27, 

3. denotandi» tot hominum pat' 
loribns'] hoc seosu praegnaDtldi- 
ctum. denotare est designare ocu- 
lis (Cic. Catil. 1, 1, 2) et ita quidem 
ut pallore impleatur qui adspicitur. 
de numero plurali pallore» v. Ro- 
thtam. 

4. etrubor] Suetonfas quoqoe 
Doihitt. 18 eam vultu ruborispf6no 
fuisse tradit. Plin. panegyr. 48 
fsmineu» pailor in eorpore, in ore 
impudentia mullo rubore »uffu»a. 

4. quo] A et B, Pateolanus et 
reliqui usque ad Lipsiom a quo; 
hicrecte submovitpraepositionem. 
Rhenanns in castigationibas (et in 
thesaaro p. 57) asum praepositio* 
nis firmare conatus est exemplis 
livii 3;^, 14 «6 Matirfademdi guo» 
que eura et 38, 52 ab eudem »uper~ 
bia, quae exempla parum idonea 
suDt. tii^r etiam defonderunt 



124 



CORNELII TACITI 



Ta vero fdix^ Agricola, doh vitae tantam claritate 
sed etian opportaoitate mortis^ at perhibent qui interfae- 
rant Dovissimis semoaibus tais, constaas et libens fatum 
excepisti, taraqaam pro viriii portioDe innocentiam principi 
5 donares. sed mihi filiaeque eius praeter aceribitatem paren- 
tis erepti auget moestitiam, quod assidere valetudini, fovere 
deficientem, satiari vultu complexuque non contigit. exce- 



Wtlchios, Wiltheras et Btchias. 
sedfrustra. praepositio «6 coDtioet 
qaidem causae ootionein, sed ro- 
bor DOD erat causa sed res ipsa qaa 
DomitiaDus maniebatur. v. etiam 
Hand. Tursell. 1, 1^9 et :^, 1 16. 

1. Mon vilae t, elar,'^ sic Cicero 
de Crasso 1. s. 1. ego vero te, Crat- 
t«, eum vitae flore, tum mortit op^ 
portunitate divinoeoniifio et ortum 
et exitinclum arbitror, 

% perAibent^ uterque codeip^r- 
hiberent. 

4. pro viriH portione] B portio^ 
nem. Histor. 3, 20 ut pre virOi 
portione armit ae manu vietoriam 
iuverit. idem fere est qaod pro vi* 
rili partfi^ de quo loqueodi geoere 
V. Eroest. clay. Cicer. s. t« viriUM. 
notavit haoc dictiooem Heinrichras 
id Cicer. orat. partes ineditas (s. y. 
Cieero), quae a soloTacito noYatore 
sermonis inyecta sit. 

4. innoeentiain prineipi donareg] 
i. e. yeluti hoc ageres, ut, quantum 
in te esset) innocentiam Domitiani 
ostenderes. nempe quum libenter 
mori se ostenderet, apparebat nid- 
lam ei ?im adhibitam per yenenum* 
Ehm. 

5. /maeque eiu9\ 8l& A; in B 



omissom esse Yidetor eiuMy nam 
Clemens nihil adnotavit. Patec^ 1, 
2, Yen. Alc.flHoque eiue; Rhena- 
nos hoc quidem bene emendayit io 
castigationibas (verba eias sunt: 
scripsimus flUaegue eiu$. nam 
Agricola filium pridem aniiserat 
cet.), at in contextu operamm enl- 
pa pronomen eiue excidit, a reliquls 
etiam editoribus omissum. Seebo- 
dius primus reYOcavit; tum alii. . 
oratio aliquanto post ad Agricolam 
redit. 

7. eomplexugue} ita uterque co- 
dex; Puteolanus «opulam omisit 
eumque reliqui sequuti sunt. re- 
eentiorum pleriqne ex cod. A rece' 
perunt 

7. eo^tigit] siccodices; Puteo- 
lani editiones eontingit, quod Be- 
roaldus correxit. 

7. exeepisiemui] AetB,Puteo- 
lanus, reliquae editiones YCteres 
habent * exeepittem; quod nuDC 
scripsimus, est Pichenae emenda- 
tio, aBroterio, Emestio, recentio- 
ribns fere omnibus admissa. cele- 
rum LipsiushoCpIaneHomericoiD 
esse sensit; ita enim Andromacbe ^ 
lugens Hectorem Hiad. 24, 744 ov6i 
ti fio$ f Zrrec 7muif6¥ £«6?, od ti **^ 



A6RIC0LA. CAP. 46. 



125 



pissemus certe mandaUi vocesqaey qaas penitos animo ige- 
remas. noster hic dolor, nostram valnas; nobis tam lon- 
gae absentiae conditione ante qaadrieQnium amissas est. 
omnia sine dobio, optime parentam, assidente amantissima 
axore siqierfaere honori too; paocioribas tamen lacrimiss 
compositas es et novissima in lace desideravere ah'qaid ocali 
tai. si qais pioram manibas locas; si, at sapientibas pla-46 
cet, non cam corpore.exstingaantar magnae animae: pla- 
cide quiescas nosque domnm tuam ab infirmo desiderio et 
moliebribus lamentis ad contemplationem yirtutam tuarumlO 
yocesy qaas neqoe lageri neqae plangi fas est; admiratione 



1. fi^eremui] in margine cod. JL 
„al. pingeremut,*'*' 

2. /am] io margiDe eiasdem co* 
dicis „al. faiin.'' 

%. longae abtemtiae eondiiiome'] 
B MOitrae abieniiae eondiUonem. 
ablatiTum eonditiene ita hoc loco 
posKam esse Rothias animadYer- 
tity at praepositionis vicem fere 
praestet;vd!»reA den beiondem Um' 
itandj vermoge, praeterea Rigleros 
ex hae Toce colligit Tacitom oon 
Tolontate, sed oecessltate aliqoa 
commotom orbe abfuisse. 

3. ante guadrien^^um'] Handias 
in Tarsell. 1, 371 docet noo esse 
vor vierJahren, sed vier Jabre au- 
vor^ et ambigoitatem remoTeri di- 
stinctione accentos, qui in adTer- 
bioacutus, in praepositione graTis 
sit. 

3. amitguiest] sicR; dePut. 1 
nlbU mihl constat; Pot. ;2~tf,qaod 
alibi eit significat, atquehoc habent 



Teneta, Beroaldus atque Alciatus; 
Rhenanns tacite scripsit et^ qood 
in cod. A legitur. sed cum Wal- 
chio et Walthero reduximus alte- 
ram lectionem. nam haec Terba 
non ad Agricolam dicta esse de- 
monstrant quae sequontur, ubi pa- 
rentem iterumappellat. 

4. optime parentum'] siccodices 
et Puteolanus; in editionibus Re- 
roaldi, Alciati, Rhenani aliisque 
intermediis optima, qaem errorem 
Pichena correxit ex Teneta. 

6. eompoiitui ei] uterquecodex 
eomploratut ety receptum a Recke- 
ro, Peerlkampio, Hertelio; neque 
ineptam esse glossam cum Walchio 
dixerim. est Terbum LiTianum, 
'quod apud Tacitnm hoc uno loco 
legitor. in margine cod. A eompo^ 
titut quod Puteolanus edidit et re- 
liqui serrant. Rhenanus in thes. 
locot. p. 5;^ laudaTit Hist. 1 , 47, obi 
T. Ernest. 

9. nosque^ cppula excidit in edit. 



126 



CORNELIl TACITI 



le potiiis, qtiafii temporalibas laudibus et, si natura suppe- 
ditet, simjlitttdiDe decoremus. is veras honos, ea coniuii* 
oiissimi cuinsque pietas. id filiae quoqne uxoriqoe prae- 
e^ierimy sic palris, sic mariti memoriam venerari^ ut oai« 
5 nia faola dietaiqtte eius secim revolvant formamqoe ac figu- 



Rhen. sec. a. 1544; a Picbena re- 
stttotaesl. 

1. potiui quam temporalibuB 
faudibui — decoremui] A et R, 
Poteolanas, Alciatas, Rhenanus 
potius temporalibui l» et si m, t. iri^ 
iiium (B multumj decoramu», Ur- 
sinus in sao codice legit admira' 
tione potiui quam aefuulatione de~ 
coremut, ex qao feeit admiratione 
tepetiu» quam aemufatiome etiin, 
ff. imitatione virtutum deceremui* 
anonymas ecod.BIIraDd.legendam 
censet ut admiratione -^ tumufum 
decoremui, Lipsias eonieck te i>»- 
montaKbu» laudibui^ AcIdaKas et 
immortalibui iaudibui, porroHein- 
sias in epistola ad Graevium emen- 
. davit aemuiatu decoremui; Piche- 
na imitando ceiamui'^ Grotius ff»V 
miiitudine decoremm, alii alia ten- 
tant. equidem adhuc servi^nduQi 
esse iudicavi yoc. temporalibui et 
cum Ripontino , Engelio, Oberllno 
guam inserui. haec enim verba 
puto opposita esse iis quae praece- 
dunt, id quod v. admiratio quae 
bpponitur contemplationi iam de- 
monstrat. pro miiitum sive mut' 
tum scrfpsi sintilitudine , quum hoc 
vocabulum propius ad codicum 
scripturam accedat quam alia verba 
quae proposita sunt. iimilitudo 
autem aiicuiu» dicitur pro Imlta- 
liMe. Cio. Taac< 1, 46, 110 quo^ 



rum (sermo erat de Cario, Fabri- 
eio, Sdpionibas cet) iimUitudinem 
aiiquam gui arripuerit, de orat. 2, 
^3, 98 atque eae titmen muitoi vi- 
demui, qui neminem imitentur et 
iumpte naturuy quod velint^ ii^e 
cuiuiquam iimilitudine comequan^ 
tur, ceterum at Rothius recte mo- 
nuit, hoc verbum mitigatur iis qaae 
interposita sunt tt* natura iuppedi- 
tet, usum verbi deeorandiYfiX- 
^ins {Hustravit his exemplis. En- 
nius (v. Cic. Tuscul. 1, 4§, 117. de 
seneet. 20, 73.) nemo me iaerumis 
decoret nee funera fietu faxit. 
Ball. Catil. \1t ita delubra deorum 
pietate, domoi iuai gioria deeora^ 
bant, Yirg. Aen. 11, 24 ite, aU^ 
egregiai animai — deeorate inpre^ 
mi» muneribu», sic Graeel x0O>«cSr. 
Piat. Menex. p. 248 C. ^ t*^ yaq 
^f44t9^n ttXivtijf ^&ii Ite* ^n»Q 
uaXHani Yi/veteu ^^v&^noHy &fH» 
9iQimi asvta fMtXXov HWTiuhf ^ ^^7* 
velv, 

3. euiuique'^ Put. 1 eivi»qu0. 

&. fiieta dietaque'] solemoi qut- 
dam formola coBiangantur; vlde 
Roxhorn. Em. Wdther. ad Ann. 
2, 53. 

5. formamque aefiguram] itt 
ex Mureti atque Acidalii emenda- 
tione scripsimas , qnam Emestius 
approbavit etpleHqoe reeeojMQra» 
r^ceperuQt. nam m^xseqnitur/W'- 



AGRICOLA. CAP. 46. 



127 



ram aniini magis qaam corporis complectaotar; non qaia 
intercedendam patem imaginibus^ quae marmore aut aere 
finguDtor; sed ut vultus liom|num ita simulacra vultus im- 
beeilisk ac mortalia sunt; forma mentis aetema, quam te- 
nere et exprimere non per alienam materiam et artem sed 5 
tuis jpse monbus possis. quidquid ex Agricola amavimus, 
quidquid mirati surous, manet mansurumque est in animis 
hominam^ in aeternitate temporum^ fama rerum. nam mul- 
tos Veterum velut inglorios et ignobiles oblivio obruet: 
Agricola posteritati narratus et traditus superstes erit. 10 



ma mentit aeUma et ita DUK 1 
dum formam svi qufgque et aiiimi 
et ingenii redderet, aKis locis de- 
fendit eliam Doederleio. lat. synon. 
3, 27. aterqae codex, Puteolanas 
et reliqai legunt famamque ae Ji» 
fMT^rmy quod Walchfas per figa-- 
- ram %p dta-^vow explicat, famam 
figurae animi. sed de fa^a apad 
filiam et uxorem sermo esee non 
potest» 

2. iniercedendum] AcfdaliQS 
coniecit intereidendum^ Ursinus 
interdieendum ; sed iam Rhenaoas 
ia thesaaro p. 58 bene vidit hoc Ter^ 
bum proprie de tribunis usqrpa- 



tum per metapboram dici pro ob- 
stare sive prohibere. Piin. paneg. 
!^5, 5 intereedere casibu9, oceursare 
fortunae cet. 84, 4 intercedere ini- 
guitatibui magistratuuminfectum- 
que reddere^ quidquid fi^ri non 
oportuerit, 

7. manet mansurumquel solem- 
nis formula; v. Rahnlien.adyellei. 
2, 66, 5. 

8. iiaiM ifitf//a« eet.] eomparant 
Hor. carm. 4, 9, 25 vixere fortes 
anteAgamemnona mulliy sed omne$ 
illacrimabileg ^ urgentur ignotique 
ionga noctej carent quia vate sa» 
ero. 



I N D E X 



Abesse. a^ritas frigoitim abest 

i^. ars 1:2. ioiuriaeabsant 13. 
abnaere4. lingaam Romanam^l. 
abolere^. 

abruptns. per abrupta 49. 
absentialS. 
abstinentia ^. 
abstrahi 15. 

absumere biemem consitiis 21. 
accendere 15. aliquem32. 33. 
accipere. provincia accipit consu- 
. larem 8. 
acclive iugum 35. 
accrescere 10. 
accurrere. aecucurriZJ. 
acerbitas parentis erepti 45. 
acerbus. acerbior In conviciis 22« 
acerrimi Britannorum 34. 
acieg porrectior 35. 
acrt'»* haurire 4. 
ad extremum 28. 
addere usum et stimulos 5. metum 

25. opinionem 40. 
adducere 28. rem ad mucrones ac 

manus 36. 
adeo 1. 
adesse. virtus, lascivia adest 31. 

industria ac vigor 42. 
adimere commercium 2. 
aditus portusque 24. 
administratio 9. administrationes 

19. 
admodum iuvenis 7. pauci 14. 
admonere 25. 
adottu» 25. 

adsciscere inter patricios 9. 
adsistere 36. 
ad^pectus vanus 32. 
adspicere 12. 24. 30. 



adstruere 44« 

adsuescere quieti et otio 21. 

adversa tempestatum et fluctauin 

25. 
aeger. aegra municipia 32. 
aegreto]erarel3. 
aemulari virtutem 15. 
aemulatio 36. adversus collegas 9. 

honoris21. 
aequalitas munemm 10; 
aeque —^ aeque 15. 
aequus. in aequum degredi 18. »x 

aequo agere 20. in aequo adsi- 

stere36. 
aestimare virttites 1 . aHquem cou' 

tubemio 5. . magnos viros per 

ambitionem 40. in universum 

11. aestimantibus 18. 
aestus 10. 23. 
aetas suorum incuriosa 1. vetos 2. 

exacta3. inlegra44. 
aevum 3. longissimum peragere44* 
affectare imperium 7. 
affectus. affectu pari concupiscere 

30. teneri32. 
afBrmare 10. 12. 
affligi vulnere 7. 
afiluere 29. 

Africae proconsulatus 42. 
affundi comibus 35. 
agere memoratu digna 1 . in exsili- 

um 2. anxius et intentus 5. ciin- 

cta 5. delectus 7. seditiose 7. 

manu 9. facile iusteque 9. iu 

finibus 18. exaequoiii, epitto^ 

iiicurtum rerum 39. agi prae- 

ceps in gloriam 41. ahud agere 

43. 
agitare de intranda Britannia 13. 



INDEX. 



129 



inter se maU servitntis 15. 9ri~ 

tanniam disciplina 16» timor ag(- 

iib^i 16. , 
aggerare boaa fortunasqae intribii- 

tam31. 
aggredi 14. 
aginen. anteagmen IS, in apttiae 

20. 
agooscere saam cansam 3!S. 
alacritas ingens 35« 
Albana arx 45. 
aiter 5. 6. 17. 
amblgoam. in ambigao 5. 
ambire. mare aoibit 10. 
ambitio t. 
ambitiosas 39. ambitiosa mors 4St* 

ambitiose 2§. 
ambitus officioram 1S« 
amittere virtutem 11. 
amplecti (populum) ant Yietorla aut 

bellolT. civitates?5» 
anceps malam 26. 
angu^tiae portarum 26. 
animas incensos ac flagrans 4. bei- 

Jis expertus 41. redit3.26. miM 

€8130. animum intrare &• ailli- 

gere 7« opperiri 18. sumere 31. 

animo intendere 18« 
annotare 22* 
annuere 42« 
annu8 (annona) 3 1 • 
ante quadriennium 45* tnteagmen 

18. 
anteponere se invicem 6« 
anxius^. pectore39. 
aperire novas gentes 22. secretum 

25. faciem victoriae 38. 
apertus. apertum mare 10. in aper-^ 

/o 1.33. 36. 
appetere 4. in iactationem 5. nlx 

et hiems appetebat 10. 
- approbare castrorum rudimenta 

aiicui 5. aliquid rei publicae 34« 

excusationem 42. 
■■ apod quosdam narrari 22. apud 

imperitos vocari 21< aar«s no* 

. stras 44. . 
Aquitanla^. 
arcere ab illecebrfo 4. 
I ardor8.35. 
arduus 18. 10. 
argumentum ex al. re 11. 
arma principum 13, civilial6. 
arroganter 16« 
arrogantlal.9.27. 



arsbona2. artes honestae 4. civi- 

les30. arsetusus5. 
Arulenus Rusticus 2. 45. 
ascire 19. 

Asia 6. Asiae proconsulatus 42. 
asperitas Arigorum 12. ' 

assidere clausis horreis 19. valetu- 

dlni 45. assidente uxore 45. 
a88imulare 10. 

a88uUare tergis pugnantium 26. 
assumere fiduciam ac robur 3. in 

partem rerum 13. classem in 

partem virium 25« • 
Atilius Rufus 40. 
ateeri9. 

Aulus Atticus 37. 
attollere facta 25. nomen 29. attolH 

ventis 10. 
avaritia 9. 12. 15. 
avarus 30. ^ 

auctio tribuforum 19. 
auctor et dox 8. auetAr operit 

13. 
auctores eloquentissimi 10. 
auctoritas 9. 
audereld. nibil uUra 16. faclnas 

28. 
avelli 12. 
auferre30. 31. 
augere {(enitus tranquillitatem at- 

queotium40. an^eri fiiia 6. au- 
, ctum officium 14« 
augescere 3. 
augurium* augurio votlsque omi- 

nari 44. 
Augustusl3. 
avidus 22. 
avius. avia et remota 19. et lon- 

ginqua 37. 
auspicia populi Rom. 33. 
balnea21. 

Batavorum eohortes 36. 
Bebius Massa 45« 
bellare citra sanguinem Romanum 

35. 
blpennis 10. 

blandiens. blandienlla vitia 16« 
Boadica 16. 
Bodotria 23. 
bonus dux 39. vlr 44. bona con- 

scientlal. 
brevis. breve osculam 40. brevl 

6.8. 
Brigantesl7.3]. 
Britannia 8. 10 sq. 

9 



130 



INDfiX. 



etderei doi caclit infra eoelam 12. 

caedere gentein 18. 

caetra breYis 36. 

C. Caesar Caligula 13. 

Caledonia 10. 11.31. 

Calgacas %9. 

calliditas fori 9. 

capere loea castris 90« 

capessere magistratus 6* 

capitale 2. 

caritas oivtua 6. ctrkateiD paraie 

16. 
Cams Metlas 45« 
castellum. castella in nUeriora pvd- 

moYerel4. ponere22. 
castlgaresegnes2K 
taatkas 4. 

castrensis iarisdictio 9. 
casus^S. 29. casHiforMliZ. 
cautus ac sapiens 27. 
cedere 5. 18. 
celeberHmas ingenio %. 
celebrari victoriam ingenti fanta 39. 
celebritas et freqaeDtia ocoirre»- 

tium 40« 
censeri victoria 45« 
certare de salute, de gloria 5. %^. 
circumcidere 19. 
Circumdare famam pac! !20« 
drcumiri peritia locorum 25. 
drcumspectare 3^. 
circumvehere 10. 28. 38. 
citra fidem 1. eitra Caledoniam 10. 

citra sangainem bdiare 35* 
Civica 42. 
civiles artes 39. 
clamores dissoni 33. 
daritas vitae 45. 
clarus ac magnus 18. t>eUo 29. 

clara nox 12» dari viri 1. clari 

dlssensionibus acdiscordiisi^o* 
^ rttm32. clarissina iiigcoia 2« 
classis Othoniana 7. 
daodere perfugium 25. aenatam 

armis 45. clausi ac viacti 32. 
Claudlus Caesar 13. 
clientes 12. 
Clota 23. 
codicilli 40. 
coel«ml0.24« fiid>ribDS ae neba-* 

lisfoedum 12« coell pe«ittol2« 

humor 12* 
coercere animam 4« domum eaam 

19. disiectos20. eoer^itm 

nimentis miles 33. 



eoetasaoaacrifieia27. 

Cogidamnos 14. 

coheres 43. 

cohibere 7. 

colere(terram)ll. 

CoIIega44. 

cdlocareO. 

colonia ilkistris 4. 

eoloratus. colorati valtas 11. 

coma. comaerutilaell* 

eomis bonis 22. 

comitari (pa^s.) 40. comitanle opi- 

nione 9. 
comitas GraeCa 4* curattdi U. 
eomitium aeforum 2« 
commeatuaS* commeatitam abnB^ 

dantia 33. 
commendare sangaittem 32* 
commendatio 19. 
commerciam loqaendi aadlendiqM 

2. commerciaetnegotiatoreaii. 
GommlsceH^aemulatioBt el ImMto 

36. 
commodare YeDiam^ seYcritatem 19. 
communicare 8. 
comparatio curae IngeniiYe 10. 
compertum 11^^ 38. 43* 
compescere ardorem 8. 
compIectilO. 46« 
complere media ^ampi stitpiUi ae 

discursu 35. 
complextts armoram 36* 
eomponere memoriam 3. prioiV 16. 

componi 45« composit^sia arra-' 

gantlam 42« Afems ^eme eomfieti* 

tua 4. fictum accorapositam 40. 

compositi firmis ordinibufi 37. 
comprimere 20* 
concupiscereeIoqnentiam21« <9^» 

Inopiam 30« 
conditio iniqua bellonim %7* Um 

longae absentiae 45« 
conferre iniurias 16* 
conflictatus exerdtas 2^ 
Conglobari 38. 
congredt j>roelio 28* 
congressus 36« 
eonnexi 35. 

conquisitio diligentiSsima 6. 
conscientia 39. bona 1. generii 

humani2'. defectionls II. victo* 

riae27. et oonscientjs 42' 
consettSos 30, 
conservi31. 
constans rumor 43. 



INDBX. 



131 



coii8taBtUlS.18»36« 

eonsalam 8. 14. 44. 45. 

eontulere iu e ^ mm mme 12. dorlllS 16. 

contftctiis doniiialioais 30. 

conteDlio 9. 

cooferere corpora ac manas 31« 

cootiDere parU 14. yictos 18. 

contiDaare damoa damois 41« 

contioao 44. 

coodoaas carsos proeliorom 27* 

cootinaam niane 10. 
coDtraherevexillalegioooml8» ti^ 

ercitom 20. contractas ex 4iv^r- 

sissimis gentibus eureitos 32. 

contracta multitudo 29. 
contomacia 42« 
conventaa 9. 12« 
converti ad manos et arma 25. 
convicia 22. 
copiae 22. 25. 

Corpos. cM7>«ra d^x^rf meiem M • 
CQwinttriu» 'd5. 36« 
crinestQrti 11« 
crodos* croda ac iwidis seoectoa 

29. 
cultos artium 4. bomioom 24. eul- 

tu modicoa 40. 
copido 5. 
cora. carae {ngeoitve comparatio 

10. curam famaroqueobraerel7* 

sioecuraease43. corarumleoi- 

pora9. 
corare 16. 

cqrsores dispositi 43« 
corsus proeiiorum cootiDOO^ 27« 

reram39, 
Da€ia41. 
dare doeomentom 5. vires ad ali-» 

qoid 38» ho$ti» dabilur 33. 
debellare 24. 26. clamore 34. 
deceotior habitos 44« 
decessorT. / 

decorare liiqoem simllitiidiQe 46» 
decretooi Bubi est 33. 
decus ac robur 6. civiUum artiufO 

39. vicioriae35. deconi gisstare 

29. recensere34. 
deesse subtilitatem9. coasiljom42. 
defeosare 28, 
deftjrre 19. 
defigere aciem 34. 
defunctusl. 
degredi in aeqoum 18* 
delectom agere 7, obirel3. laioiv- 

gereU. perdeie^31* 



delegmmiolaleriom 2. 

delemmentu viiiomm 22. 

deliberare 15. 

delictom. delictabostiaml6. nol-. 

lis deliclis iDvisus 16. 
demiooere 9. 
deDotare pallores 45» 
deposcere pericula 1 1 • 
depreheodere sacra 11. deprebeodl 

34. DODtio 7« lo coosiliia 15. 
derisoi esse 39. 
desideriom iafinoom 46. 
desidia 3. 
desperare 22. 
despoodere 9. 
desiioare 9. librom honorl alico- 

ius 3, 
detioere 9, relegatum 15. 
detrectare pericula 11. 
devort|aitiDeruml9. 
Dldius Gallus 14, 
diducere ordioes 35. 
diflerre in melios 24« 
diificultates locorum 17. 
digoitas splcDdida 9. 
digredi io urbem 6. 
dimittere equum 35. 37. eiplora- 

tores 38« 
diripere 7. 
discedere21.27« 
discerDeresexom 16. 
discordaos. discordaotla mooicl- 

pia 32. 
discordia1aborarel7. diseordiae32. 
discrimeD 18. exigoum 12. discri- 

mina 8. 
discurrere ad arma 35. 
discursos» complere discurso me- 

difi campi 35. 
dlsiicere in fagam 37. disiecti 20. 
dispersos. di9per9i%\., 
dispicere 10. 
dissensioDes 32« 
dissimulare 39. 43. 
dissimolatio famae 18. 

dissociabiii» 3. 

dissolvere eiercitnm 32. 

di verso9« mare diversam 23. in 

diversa procorrere 11. 
dividere tempora 9. 
documentom patientlae dare 2. 
doiSare gentes 24. 
domiD^io 30. 32« 
Domitia Decidiaoa 6. 
I^mHiaBo3 7. 

9* 



132 



n^DE^c* 



domiCas 13. domiUe getiteft 13. 
donftre innoeentiam principi 45. 
dabius. dabia consilia 18. 
doeere lados 6. daci pretiobonae 

conscientiae 1« 
dactus 5. 

dal>itaridea1. re41. 
dulcedp inertiae 3. 
darare in beatissimi saeeoli loce 

44. daranteoriginisTill. 
da\ diligensac moderatos 4. 
edere victoriam 34. 
edoclas 26. 
egredi terminos 33. 
egregias bello 14. cetera 16. egre- 

gia species 25. egregiae spei fi- 

Ija 9. egregii exercitus 17. 
eleganlia conviTioram 21« 
e1igerelatebras38. 
eloquentiamconcupiscere^l. «lo- 

quentia aliquid percolere 10. 
elactari difficuitates locoram 17. 
eminere 35. eminens 5. 
emollirell. 

enormis gladins 36. enonne spa-* 
tinm 10. 

eo 28. 30. 42. 

eqaestris nobUitas 4. 

erigere tenebras 12. aciem 18. 36. 
erecta provincia 16. erectam ia- 
geniam 4. 

eripere domos 15.' 

erubescere beneficii Invldia 42. 

eruditus utilia honestis miscere 8. 

erumpere 26« 

«t3. 

evadere silvas 33« tempas44. 

evenire 11. 

ex sapientla modas 4. ex patema 
fortana7. exeventa8. exfacili 
d5. exlegatotimor 16. ex eom- 
mendatione 19. ex aequo agere 
20. ex iracandia nihil sopererat 
22. nihil ex arrogantia 27. tri-. 
tim^has e Germania 30. ex fn- 
genio principis fingere ac com- 
ponere404 ex consclentia42. ex 
aliquo aliquid amare 46. 

exacta aetas 3. aestasSS. 

excedere25. eolaadis42. 

excelsa gloria 4. 

excidere causas bellonim 1 9. 

excidium 31. 

excipere aliqaem 14. 24. fatom 45. 



ni 



fnandata 45. exclpl o afe w tlo 

nltiil exceptum cupiditati 15. 
excire vires civitatam ^9. 
excusare (absol.) 42^. librum 3. 
excusatio iusta 16. 
excutere iugum 1 5. missilia 36 
^jrentplum 8. exemplum et w 

rem haberi 28. 
cxercere calliditalem feri 9 

metatla, porlas3f. 
eTcrcitatior BritanDia 5« 
exfoaurire tem pafollcam 4'4. 
exigunm discrimen 1 ^. 

exif"®"'® ^"''®® *^'^ ^- 

cxitlosus 15. 

exorabilior 16. ^ 

expeditio 18. 33. cxpeditioni 

adsuetus raHes 16, 
exp^""* eiercitus %9. expeo * 

cohortes37. 
cxperimentum . \a experimeutu i "^ 
aliena experimeata 19. ^miHm ^ 
gtrorumexperinienita \%. ^ 

cxpcrs servitutis ae. puguaea; 
explorare portus classe 25. ^ 

ratuslongapace29. ■ -^ 

cxprirocre formam meiHis 4^ m 

exprobrare 32. • r' *^ 

Sxpugn«r«3*-^1- -? 

exsequi 19. 

ex«pc<5t««« classem, naves, mem ^- 
j.<stimulare4l. -^*- 

|Sling«i3.14.46. 3^1- 

eXSulMire gestis m f 
exsurgerel2. 



exstingui^.i*.4o. 

exsulMire gestis m famam 8^««« 



exsurgere ia. J^ 

extra iavidiam,extra glorlani mm ^F 
extraneas43. ... ^l 

treinus metus 34. extremn P*^" 
]Pritanniae l^. exireraum *|&| ^ 
50. extremi terrarum etltfbM.. 
«sa ^O. extrema et «vi«n^ 



50. exircuji icrrarum etll 
tis 30. extrema et plaoH 
f>un* 12. ^ 
«*trudi e latefons siiis S3. * .«^^ 

f^rurerecOloniamSl, .J. 

^-bfusRasticastO. .ik 



% V-' 

S^lbfusRasttcasro. '^K.^ 

^cereterrorem^9. Bdem H-*imi; 

facieslO. P|ignae36. victortirtf*^ 

Jf^tioDe»et8tadJal2. .... 

g«„^o«sqae 1. fa«aaicta«p»« 



134 



IHDBX. 



hostiliterT. 

hainaDitasM. 

haoHlis 16. mnhni i^. 

hamor terranut coeMqve 12. 

iactantia militaris 25. Terbomm 39. 

iaetatio iaaafe lihertatia l^. 

iam 10. iamTero9« 

Iberi 11. 

ietas yaloere domesUcot^. 

Sgnanns loeonuu S7. 

ignavas 15. 25. 

ignoraDtia 32. rectil* 

ignotam omne pro magiiiSeo 30. 

iHaceaaitas 20, 

fllecebrae peccantidm 4. 

illiciUfiifrari42. 

iUa8trare28. 

illastris statua 40. 

imbecilla simulacra Taltns 46. 

imbeUis 15. 

Imminere* classis immiiiet 30* 

immisceri manipalis 2^. tarbae 40« 

Immitterel8. 

impelji eqaoram corporibus 35. 
JbeUam impeUitur 25. molesma- 
TistO. 

imperatoria virtus 39* 

impetus 15. famae 39. 

implgre 13. 

iai(»lere bona 44, 

imponere magnum diem amlft 34« 

itHpraetemtiarum pag. 84 annet, 

impotare 27. 34« 

in iactationcm &. subsldMim 6» In 
suam famam gestis ejuuliare ^. 
In comparationem 10« in eipenV 
meDtam8. IjlairiTersum 10. 11« 
In iCoitiarane 12. intpaitem 13. 
2$. ia ulteriora 14* InTanitatem 
uti 18. in quaestam reperta 19. 
in spem 24. in mellus 24. in oc- 
casionem24. in excidiam 31 . In 
aetefDum 32. In frontem ^3. in 
speciem ac teirorem 35. t« jiK- 
ma iuventa 4. In aperto 1 . 33. 
in ambiguo 5. in hoc 9. in bar^ 
baris 16. in h^h cisimpo ett 32. 

inanis iactatio 42. inania hoooHs 6. 

Incautus 37« 

incedere 25. 

incensus anlmus 4. 

ineertas terror 29. iocertfl fugae 
vestigia 38. Incertum an 7. 

Incboare beUum 18. annam 2&* 

incitamenta Tictoriae 32« 



ioelame«re morte MBMtlete 42. 

loeondita Tox 3« 

locorfoftvs testis 22. 

increaeereS. 

Incrue&ta proelia 17. 

incaria 20« 

incursare transTersos aatobTl«s36. 

iHcusare iempora 1. 

Indaginis modo 37. 

Indecorus 16. 

Indicium casus 28. 

indomitus 31« 

Indulgentia 4. 

indulgere famae 9* 

industria ac Tigor 42. 

iners. inertia et paTida aninialiA 34. 

inertia 3* 6. 41. erga bosM 16« 

inesse 39» 

Infeosus Tirtutibas 41. 

luferre terrorem 17* 36« lofienrl bo- 

stibus 37. 
infesta tiiiDpora 1 • infetta itiner^ 

25. iDieelieres Romanl 30» 
lainnitas bamana 3. 
iotirmum desiderium 46. 
InflaeDelO. 

infra coelum et sidera nox cadit 12. 
ingenium sublime 4* iogeoia op- 

pdmere 3. 
lngloriu8 9.33*46« 
Ingratus 5. 
ingredil3. 
Infaabilis 36« 

Iniqulssima beUorum conditio 27. 
Inltia principatusregere 7. 
Iniucundus adversus malbs 22. 
iniungere munera 13. delectus 1 5< 
iniuria Tirtutum 9. 
lonocens sanguis 45* 
inqulsitiooes 2. 
inscitia 5. 28. 

Insequi hostem Testi|^*s 26. 
Inseri mare montibufr lOr 
Insidere mootem ^. summa eol- 

lium 37. 
Insignire 41. 
inspicere 10. 
instare famae 18. 
ittstioetua 16. 35* 
iDstmere copiis 24. aciem 33. 
iDStrumeata serritatlai^» 
losuper aestfttero 23* 
lotegra oatura 4. aetas44* lotegre 

ac streoue 7. 
iotegritas 9. 



L\B£X. 



135 



iDtemelii 7. 

intendere aDimo 18. 

intentus 5. '9. 

inter somniim ^^,- (svbsUntiYo 

post|H>sitmD)31. 
JDtercedere imaglnibus 46« 
JDtercidere 3. 
ialercipere 5. ^, per alios gesta %%, 

TeDeDo'43. 

iDternoscere l^. 
interpretarl 1 5. 40. ' 
interpretatio sinistra 5* 
intervalla. ac spiramenta tcmpo* 

rum44. 
intenrentas civiliam armorum:i6« 
9n€aUrmntia ^0« 
intra annam 14. arcem 45. 
intrare aDinuim {^ s^oitia cam otio 

intravit 11. ' 

intrepida hiems %%, 
inveDire insults 10« 
v9rvtceiM 6. 16.^37. 
invictum 18. 
loFidia recti 1. 
inviolati ocidi 30« 
idvisusl. nuMisdelictisid. 
iDviom Dihil virtud %1^ 
ira et vicioria 10. viriusgue 37. 

irammereri4. poaere^O. 
ire obviam discrimini 18. 
irrevocabilis 42. 
irriiOMenia paeis 20« 
irritati aaimi %7^ 
irriiiho9ie9 %%» 
irrnmpere 25. 26« 
iudicia 9. 
iugnm acclive 35» iuga «e mon- 

tes 10. 
lulia Procilla 4. 
IiiliasCaesarl3.15. 
lollus FroDtinos 17* 
lolius GraeciDUS 4. 
iuDgere sibi (virgiDeBi) 6. 
lunius Manricas 45 . 
kirisdictio 6. caatreasifl9. 
iostaeicasatiolO* 
lojla^^ 

laborere discordia 16. 
lacessere exercitam %%. 
laetos miies 33» iroote 39. ooi laela 

gandio praedaqae 38. 
lameata muliebria 46. 
lauguesoere 39. 
lascivia 5. 31. 



lascivire 16. 

laudare aliquem 2. Iibrum3. lau- 

daotes pessimum geaus inimico- 

rum41. 
lat^reaiae 18. 
legatio legionis 9. 
legaius eomularis^ praeloriuM 7. 
legere /a/art ' BritaDDiae 38. map- 

garita i%, opportUDitates loco- 

rum %%. 
lectus. lectissimi auxiliariara 18. 
leDiri 42. 

leotum iter 38. leDte3. 
Iiberalesartes21. 
libertorum primi: 43. . 
]ibidobostilis31« 
liceoter 5. 7« 
licentia 7. 

licet. quaDtumlicebat 17. 
Liguria 7. 
Livius 10« 
iiveHt 1%. 
locus comitate et parcimonla mix- 

tus ac bene compositus 4. mani*- 

buspioram46. loco auctoritatis 

16. loca patentia 37. locorum 

difficultates 17. opportunitates 

22. loea castris capere 20. 
loDglDqnitas ac secretum 31. regio- 

iiuml9. 
loDglDqua atque avia 37« 
loDga pax 11. obliYiol3« loogea 

luxuria 6. 
lucrosam 19. 
lactii08asfiDls43. 
ladibrioes8e31« 
lodi et iDania hoaoris 6. 
lax propiaqoA 26* beatissimi sae- 

caU44« 
magistra stadioram 4. 
magDus vir 17. 42. aoimns 30. ma- 

gDus haberi 18. magDumtaclDus 

28. magDi duces 17. miigaae 

animae 46. 
magDificum 30. 
magDiloquus 27. 
malum. dissimhlatio mali 6. mala 

servitutis 15. 
mali priDcipes 42. 43. 
maDerell.i4. 16. 46. 
maoes piorum 46. 
Oimas auiilionim IS. roaMiagere 

9. maous legatl ceDtnriooes 15. 

maans et «i!ma25. maoasoottrae 

30. 32. 



136 



INDEX. 



mare Tastum atque aj^rtum 10. 
Dovissimum 10. pigram 10. 
continuum 10. rubrum 12. Gal- 
licum ^4. nostrum %i, late do- 
minatur 10. 

margarita subfusca ac liYentia 12* 

Hassilia 4. 

materia tempestatum 10. 

medius. metUo ratiomMatgueabun" 
daniiaed, media titwHH^, Uktr 
dia campi 35. 

medicorum intimi 43. 

memorabile faeinui l^. ^ 

memorare 10. 

memoriam perdero 9« memoriam 
servitutis componere 3. ad no- 
stram memoriam 14. memoria 
tenere4. mensura nostri orbis 

meritus 4. 

Messalinus 45« 

metalta31.32. 

metus et terror 31. In vultu 44. 

militaris gloria 5. 30. militare no- 
men40. militares viri 41« miii- 
taria ingenia 9* 

ministerS» 

ministerium delegare %• ministeria 
secretiora 40. 

ministrare vires 14. 

minus triennium 9. 

miraculum :^. 

mirari illicita 42« 

miscere res dissociabiles 3. utilia 
bonestis 8. Tim et contumelias 
15. valentissimam imperii par- 
tem magois usibus %^. ictus 30. 
eonsilia 38. locus mlxtus ac bene 
compositus 4. mixtus ploratus 
38. JMi>/f eopiit ei iaetitia ;25. 

misericors 9. 

mitescere VZ, 

mitigare 4. 

mitis poenitentiae 16. 

mobilis poenitentia 13. 

modicus cullu 40. modica auxUio- 
ram manus 18. 

moderatio prudentiaque 42. 

modestia 42. 

modui 4. 

Moesia41. 

moles profunda maris 10. moleai 
sustlnere 17. 

mollire auctionem tributorum ae- 
qualitate munerum 19. 



momenta deficientis 43. 
Mona 14. 18< 
moHStrari fati9 13. 
monumenta ingeoiorum 2. 
morabelli34. transitas3S. obsi- 

dionum ^. 
mortales 11« 
mosest25.40. morit e$t (alieui) 

33. 39. ^*Z. more iuvenum 5. 

facta moresqUe 1. morum fid»- 

eia 1. 
motus provinciae 1 6* !25, - 
Mucianus 7« 
mucro 36. 
multus in agmine 20. multum 0u- 

minnm 10. 
munera Imperii 13. muuerafli ce- 

qualitas 19. 
municipia aegra et discordaalia 3 2. 
munimenta 33. 
munire se contra pudorem 45. 
mutatio ementium 28. 
mutua caritas 6. dissimulatio 6. 
namque 11. 15. 
natalia splendida 6. 
natura bona inlegraqne 4. 
naturaUs pradentia 9« 
necessitas21.30. 
nec^. neque^acA^^ 
Nero 6. 

Nerva Caesar 3. 
Nerva Traianus 3« 
nimia fiducia 37. nimia etformi" 

dolosa iegio 7 • 
nisi quod 6. 16. nisJ si 3%. 
niti ad maiora 6. 
nixethiemslO. 
nobliissimae feminae 45. 
nobilitas equestris 4. 
nomen. 'nomine amicoram 31. 
noscere provinciamy nosci «xefd- 

tui5. 
Dotabilis40. 

Dotitia Romana 10. locorum 33. 
notus studio eioquentiae 4. 
novus delictis hostium 16« novl ti 

viies servi 31. novae gentes 34. 

Dovissima lux 45. novissimoitt 

mare 10. novissimi sermoiies45. 

novissimae res 34. 
nox cadit infra coelum 12. 
nulius. nuli^ — germottibut^^' 
numerare se 15« 
numeri 18. 



INDEX. 



137 



obire deleetmB ae tribaia et mu- 

nera 13. 
oblmolongaj3. 
oblongas 10. 
obraere caram famamqae 17. obli- 

yio obniet 46. 
obscaH^;^. obscarior4!2. 
>obseqaiam ae modestia 42« 
obstopefacere^S. obstopefactoslS. 
obteodi 10. 
obterere 18* 
obtinere 23. 2L 39. 
obtrectationi esse 1. 
obtusior iurisdielia 9« 
obTeniiD^^* 
oeeatio 14. 18. In occaaioaem re- 

tinere24. 
otddere IIJ. 
occidens 30. 
occaltias 42. 

occapare insolam 11. gloriam 39« 
oecurrere 2. 
oceannslO. Tic(as25« oceanifre* 

tam40. 
offender622. offensuasalariam noii 

petjtttm 41. 
offerre se morti 37« 
officere 12. 
officium .amicoram 40. officio sa- 

tisCacere 9. officiis praeponerelO. 
ominari augario Totisqae 44. 
omitterel.16. 18. 
opperiri animam legati 18. 
opportanitas mortis 45. opporta- 

nitates locoram 22. 
opprimere ingenla stadiaqae 3. 
oppagnare altro 25. 
Orcades 10. 
Ordoyices 18. 
oriens 30. 

omamenta triamphalia 40. 44. 
osculum breye 40. 
ostendere prime congressa 31. 
osteotare yirtutem 10. irritamenta 

pacis 20. 
ostentatto 18. 
. Ostorius Scapola 14. 
otium 11. 
pacisci 16^ 
pactio 22. 

pallores homfinam 45. 
Paunonia41.- 
par9. 
parare caritatem 16. paratas simn- 



lat{one42. proTineia parata pec* 
cantibas 6. 

paratasmagna8 25. 

pareitnoHia protfineiaHi 4. 

pars. in partem reram 13. hipar- 
tem Tiriam 25. 

parrulas 4. 

paseere saam serritatem 31. 

patefacere terga occasioni 14. 

pati nihil qaietam20. 

patiens frugum 12. 

patientia ac labor 33« patientiae 
Teteri restituere 16. 

pauei Humero Z%» 

paucitas 37. 

pedes 12« 

peliere 34. 

penetralia 30. 

peneirare Caledoniam 27. 6ilTas34i 

penitus influere 10. aagere 40. fi- 
gere animo 45. ^ 

pensare damna 22. 

per silentium 3. honestaram arti- 
um cultum 4. mutuam caritatem 
6. artem9. princtpesl2. noc- 
tem 12. per castella sparsi miU- 
tes 16. per proyinciam sparsl 
numeri 18. per ostentationem 
tempustransigere 18. perexpe- 
rimenta doctus 19. per ladibpi- 
aml9. Toluptates 21. perim- 
mensum rcTehi 23. per Tim adi- 
gere 28. per inscitiam amittere 
28. per commercia 24. 28. 39. 
perobsequium 30. perdelectus 
31. per accliTe iugum 35. per 
nimiam fiduciam 37. per iram 
38. per ambitionem 40. per 
abrupta 42. per fora et cirealos 
43. per interTalla 44« 

peragere acTum 44. 

percolere eloquentia 10. 

percurrere 23. 

perdere.memoriam 2* 

perdomare 10. 

perferre poenas 32« 

perfiandere 45. 

perhibere 10. 17. 

periculum ex fama 5. 

peritus22. obsequi8. periticogi* 
tationum principis 42. 

persona potestatis 9. 

persuasio superstitionom 11. 

persultare silTas 37. 

pertrabere 42^ 

10 



138 



INDEX. 



petere Teidim !• peH io exeidi- 

QinSl. 
PetiliasCerialisS. 17. 
PetroDltisTarpiiiaiius 16. 
petalantia castronim 16. 
philosopliia 4, 
pietas 7. 46. 
pigeta. 

pigram mare 10. 
pias. pioram manes 46. plissi- 

ma^ 43. 
placide quiescere 46. plaeidias 

praeesse 8. 
plangere yirtutes 46« 
plana terrarum VZ» 
A. Plaatius 14. 
p/ertVtftf 1.29.40.42. 
ploratus yirorum mulieramqae mix- 

tus 58. 
poeoitentia mobilis 13. poeniten- 

tiae mitior 16. in poenitentiam 

ferre libertatem 31. 
pollui nomine amicorum atque ho-> 

8pitum31. 
ponere castella 22. iram 20« 
pontificatus sacerdotium 9. 
populari 20. 
popuhis aliud agens 43. 
porrectior acies 35. 
poriio vtrifis 45* 
pprtu8 exercere 31 • 
positio coeli 11. 
potestas. potestatis persona 9. in 

potestale esse 2« 
potius videri 18. 
praeceps in iram 42. agi in glo- 

riam 41 . 
praeferreW* 
praeponere 19* 
praepositus 15. 
praesentia. iDpraes«39« 
praesidium. sibi quisque praesidio 
\ 22. praesidia firmare 14« prae- 

8idiis firmare 23. , 
praestareterga 37. 
praesumpta quies 18« 
praetentare aestuaria ac 6Uvas20« 
praevehi 28. 
precario praeesse 16. 
prima natfit 24. 
principes 12. 13.21. 
principatus 3. ex more priocipa* 

tus43. 
Priscus 44. 
pro virili portione 45, pro iid)is 



atile 12. inertia pro sapientia 

ftiit6. pro necessitate esse21. 

pro magnifico esse 30. pro nobis 

esse32. pro praedonibos haberi 

28. 
probare exemplum 18. 
procuratores Caesaram 4« 
procurrentes tervae 10. 11. 
procursus 33. 

prodere virtutis memoriam 1. 
prodesse adversus aliqoem 24. 
proeliari corru 12* 
professio pietatis 3. 
professores sapientiae^» 
proficere patientia 15* profiei ar- 
~ mis 19. 
profunda moles continui maris 10. 

pi^ofunda silvarum et montiom 25. 
proinde 10. 33. 

promovere castella in ulteriora 14. 
promptos ^1.27. promptiorin spem 

^^.promptissimuS^. inpromptB 

esse 19. 
pronos in aviditatem 6« deteriori- 

bos princeps41. pronum atgue 

in aperto 1. omnia prona victo- 

ribos 33. 
propior famae 6. propios 16« 
propugnare 12. 
propuisare commone pericoIoml2* 

29. 
prosequi gesta laureatis 18« 
prospera pugna 13* prosperas res 

babere 14. 
prosperitas renim 18. 
provenire 12. 
provincialis parcimonia 4« 
provocare 25. famam fatomque 42. 
prout 12. 18. 
pi^udens animorum 19« 
pudetdictu%% 

pugna prospera 13« in aperto 36. 
pugnare in frontem, iolateraSd. 
pugnax gens 17, 
pulchritudo ac species 4« 
pi]^lsare. (littora) maripulsaoturlO. 
quaerete famahn 9. 14. 40. 
guamguam (c. conionct.) 3« 
guantulum 15. ^ - ' . 

'qoantom ad gloriam 44. 
quantuslibet 6. 
gue — et — et\%, 
qoies et otium 6« 21* 42. 
guominus 20* , 
guoties 30. 



INDEX. 



139 



rapere 30. 

raptores orbis 30. 

raras conTentus l^. rafa castitas 4. 

rari et ?itabundi 37, rarioreg ttf- 

V0#3r. 
ratjo et aetas 4. atqae abandantia 

6. et constantia 18. 
rebelles 14. 
rebellio 18. 
recedere 15. 
recens terror 36. 
recensert deeora 34. 
recessus 30. 

recognoscere dona templenun 6. 
recordari 3^. 
reeuperare 5. 16i 
redigere in formam proYinciae 14. 

in potestatem 18« 
redimere 6. 
referre titulum tribunahu et insei»^ 

tiamadvoiuptate»^. fortunam 

ad auctorem 8. 
regere 7. 
regredi 25. 

relegatus 15. 

rem ad mucrones adducere 36. re« 

rumfideslO. 
remeare40. 
remigare 10. %S. 
remittionet 9. 
remitterejex arrogantia %7. 
removere metum 15, vincula carl- 

tatis 32. 
reperta in quaestum 19. 
reponereodinm 39* 
reri. ratus27. 33. 
resorberelO. 
respectare alius alium 37. 
restituere provinciam veteri palien- 

tiaelO. 
retinere modum ex sapientia 4. ali- 

quem in occasionem )M« ad su- 

biUbelli37. 
reTocare ingenia studiaque 3. re- 

vocari ad spem consulatus 9. 

possessione alicuius rei 18« 
ripa nottra 28. 
robur ac fiducia 3. ac decus 6» io 

pedlte 12. 
rubor45. 

rudimenta castrorum 5. 
rudis 3. 
ruere contra 34. ruere ultro 37. 

ruentes 35. 



mmor 28. 

rurgus 29. 

rutilaecomaell. 

RutiliusRufusl. 

sacerdotium pontificatus 9. 

sacrikgium 6, 

gaeeulum 3. 

saevire in auctores et libros eQrum 

2. in sanguinem, in bona 15. 
saevitia principis 3. 
saevus vultus 45. saeva cogitatio, 

39. saevae tempestates 22. saeva 
tempora 1. 

salarium 42. 
Salvius Titianus 6. 
sancire conspbationem 27. 
tapientia 2. sapientiae studiiim 4. 
satiare 30. satiari secreto suo 39. 

vultu complexuque 45. 
satietas 37. 

M. Aemilius Scaurus 1. 
8cilicet2.4. 12. 
tcutula 10. 
secretum et silentium 22. secretum 

maris aperire 25« secreto suo 

satiari 39. 
eecretus. secreti colies 38« secre- 

tiora ministeria 40. 
securitas publica 3. 
securus odii 43. pro salute 26. te^ 

eura iuritdictio 9. securum mare 

30. 
sedes servitutis 16. ac magistra 

studiorum 4» 
segnisl6. 21. 
segniter 5. 
segnitia 11. 16. 
semelZl. 
semineces 36. 
senatorius ordo 4. 
senectus cruda ac viridis 29. 
sententia strepit 45. 
tentire 6. 
teparare 38* 
seponere sibi viros 31. 
sermo diversus 11. sermone nuUo 

40. sermone facilis 40. sermo- 
nes in hoc 9. 

servire 13. 31. 32« servientium 
iurba 40. 

servitus. instrumcnta scrvitutis re- 
ges 14. servitutis sedes 16. ser- 
vitutem emere , pascere 31. 

severitas 9. 

severus 9. 

10* 



140 



INDEX. 



M. Silanas 4. 

sileQtium 3. ^^. vastiim38. 

sileri41. 

silvae saltusqoe 34. 

Siluresli.ir. 

simiUtado 46. 

gimulet 6. 7. siknul ac %i. simut — 

que — et — et 18. simul — si- 

mul 25. 36. simul — simulet 35. 
sinistra interpretatio 6. 
sinus indulgentiaque matris 4. fi- 

nug (ora) 23. sinus famae 30. 
situs 25. eodem loco 33« sitiin pe- 

netratibus 30. 
golemnia pietatit 7. 
solitudinem facere 30« 
sonus agminis 34. 
sordidus 9. 
sors quaesturae 6. 
, sortiri proconsulalum 42. 
spargere bellum38. sparsiperca- 

stella milites 16. per provinciam 

numeri 18, 
spatiuita ^xemplomm 8. dierum 12« 

immensum et enorme 10. angu- 

stum 23. 24. spatium fuit po- 

nendis castellis 22. tpatio ac 

coelo 10. 
species gloriae 4. doIoris43. egre- 

gia25. specie amicitiae 24. pru- 

deDtium25. 
speciosae opes 44. 
spectabilis victoria 34. 
spes egregia 9. futuri 18. spem ac 

subsidium habere 30. 
splramenta temporum 44. 
spirantia margarita 12. 
Btare sine tanguine 16. 
statua illustris 40. 
sternere 36. 
strepere 45. 
studium eloquentiae sapientiaeque 

4. studia fori 39. 
sub Nerone tempora 6. 
subfuscus 12. 
subiecti 15. . 
subigere gentem armis 17. Britan- 

niam 33. 
subinde 14. 
subire 3. 

subita belli 37. ~ 
sublime ingenium 4. sublimior ha- 

bitus 44. 
subscribere suspiria 45. 
subtilitas9. 



subvenire 16. 

Suetonius Paulinus 5. 14. 16. 

suetus. sueta oriri 12. 

Suevi28. 

sumere bellum 16. animumSl. 

summa rerum 5. 

super 17. 

superare iter 33. spatium superat 

insulas 24. numerus soperat 25* 

multitudo superat 35. 
sup^rbia 30. 
superesse 44. 45. nihii supererat 

ex iracundia 22. 
guperfundere vim telorum 36. 
gupergredi 1 . 

superstes 34. 46. aUeram, sui 3. 
Buperslitioneg 11. 
suppeditare 46. 
supremus dies 43. 
sustioere molem 17. 
suus. in »uo !(>• . suoram incurlosa 

aetasl. 
Syria 40. 
tam — quamSl. 
tarda quies 18. tardius remediom 

quam malum 3. 
Tbus22. 
tegerc 26. 
temeritas41. 
temperare vim suam 8« militare no- 

men aiils virtutibus 40. 
tempestas secunda 38, tempesta- 

t^s 10. 
temporales laudes 46. 
tempora saeva et infesta virtutibas 

1. curarum remissionumque ^- 

visa9. 
tenere arma, provinciam 16. exer- 

citum 32. fincm Britanniae 33. 

portum 38. formam mentis 46. 

teneri fide et affectu 32* 
tenor et siientium 6. 
tenuari in cuneum 10. 
terga patefacere oci^asioni 14. 
termious patet 30.--terminum ioTe' 

nire 23. 27. termini aetatis 3. 
terrae 10. montesque 10. 
terrerel3.20.26. 
terror recens 36. 
Thrasea Paetus 2. 
Thyle 10. 
Tiberius 13. 
titulus tribunatus 5. 
togati 9. 
tolerare aegre iniorias 13. com- 



INDEX. 



141 



plexam aimomm 36. ex facili 15. 
graTins 19. 
tolierefiKmm 6. Ubertatem e xoo- 

spectn!24. 
tradere facta moresqae posteris 1. 

disciplinam %%. fide rerom 10. 
trahi factionibas et stadjis \% 
tranqaillitas atqae otiam 40« 
transferre Vt^ 
transgredi io partes, sacramentam 

7. in aniversum 10. 
transigere paeritiam adolescenti- 

amqae4. tempas per ostentatio- 

nem aat officioram ambitam 18« 

cfam expeditionibas 34. 
transire 15. annam qniete et otio 6. 

aestaaria 33. 
transTeherelegionesl3. tratuveeta 

aetias 18. 
trans^ersas 36« 
Trebell ias Maximas 16. 
trepidus ignorantia 3^. 
tristitia 9. 

triamphalia omamenta 40. 44. 
triumviri^. 
tracidare 5. 30. 
Tratalensis portas 38* 
Tangronim cohortes 36. 
torba serviebtiam 40. 
tutos. provincia qaieta tataqae 40. 

tata loca!27. tatissima ignavis30. 
vacaa proyincia 40. vacai 37. Tacua 

castella 3'^. 
yada nota 18. 

vaga classis 7. Yagicarms 36. 
Talentissima pars imperti ^i. 
valida gens 17. validae cohortes37« 

Talidissimae geotes i;^. 
vattare nationei %%. 
vastam mare 10. silentiam 38, 
Telle. quibut volentibut erat 18« 
velox ingenio 13. / 
^enire ad exactae aetatis terminbs 

3. ad bellnm 18. fortana mox 

yentara 13. 
venire31. 
ventitare 43. 

venamdare per commercia %S. 
Yeranius 14. 
verberareaares41. 
verecandia in praedicando 8. 
versari integre et strenae 7. 
vertere militiam in lasciyiam 5. Ti- 

tia bostiam in saam gloriam 3!2. 

verti ad secaritatem 18. felicitas 



vertit in socordiam 31. consiliam 
vertitar in aliqaem 37. 

vetei2S. 

Yespasianns 7. 9. 13. 16. 

veterani 5. 14.« 

Vettias Bolanns 8. 16. 

vetas aetas %. veiere 4. veteres 
(scriptores) 10. 

vetastas militiae 36. 

vexilla legionam 18. aaxilioram 35. 

vices bellorum 18. ^ 

vincere et sapergredi 1. victas 

• oceanas ^5. 

vincula caritatis infirma 3!2. 

vindicare sibi 27, 

vires ministrare 14. dari ad aliqaid 
38. 

viridis senectas 29. 

virilit portio 45. 

virtus magna ac nobilis 1 . in obse- 
quendo8. exercituam23. acfero- 
cia31. TirtusadestRomanisSl. et 
auspiciapop. Rom.33. imperato- 
ria 39. virtutis memoria 1. virta- 
temostentare9. Tirtutemamittere 
11. Tirtutem aemulari 15. Tirtute 
praestans 29. Tirtutes 4. 8. 9. 

visorigipis II. magnaTisteloram36. 

Tisere per nuntios 43. 

Tisus 45. 

Titab.undus 37. 

Titia blandientia 16. 

nltimum in libertate 2. 

nltor 7. suae iniuriae 16. 

nltra mensuram 12. nihil ultra au- 
dere 16. 

oltro 19.25.26.31.37.42. 

nmbonious ferire 36, 

nmbra humilis 12. 

votumZ. Tota Tirtusque 33. 

vox incondita ac rudls 3. 

urere monumenta 2» 

Usipii28.32. 

usurpare licentiam 7. 

usus nandi 18. artem et usam et 
stimulos addere 5. 

Ut — ita 1. 22. uti 6. 40. ut ita 
dixerim 3. 

ntcunque 39. 

uti presperitate reram in vanitatem 
18. 

vulgare rumorem 28. 

vulgus et populus 43. 

vulnus domesticum 29. 

vttltas saevus 45. valta satiari 45. 



CORRIGENDA. 



p. 44, 3 leg. paulatim, 
p. 46, 5 ^crib. abi - irahi, 
p. 6;^, % leg. inbella. 



^J 



LIPSIAE 

IMPRESSIT BERNH. TAUCHNITZ IlfK. 



^HH 



9n 



tnfrTEBsrrr ow 



)RKIA 



LIBBAKT, 



BERKBLE^ 






AUG 14 19i 



1 






>aUG I4)9;;tj 



J 



^/hr«W4^^ 




590277 



WIVERSITYOFCALIFORWA 



LIBRARY 






1 ^ 



i